1954.03.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 48η

Τετάρτη 17 Μαρτίου 1954

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 5.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Κ. Μπαροῦνος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Κ. ΜΠΑΡΟΥΝΟΣ (Γραμμ.). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ κατὰ τὴν ἀναπληρωματικὴν ἐκλογὴν τῆς 14ης Μαρτίου ἐ. ἔτους ἐκλεγεὶς βουλευτὴς τῆς περιφερείας Φθιώτιδος κ. Στέφανος Μακρόπουλος ὅπως προσέλθῃ καὶ δώσῃ τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθοριζόμενον ὅρκον. (Προσέρχεται ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Μακρόπουλος καὶ δίδει τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθοριζόμενον ὅρκον ἔχοντα οὕτω: «Ὁμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος, νὰ φυλάξω πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ εἰς τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα, ὑπακοὴν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά μου».

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄξιος. Ἄξιος.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Δερδεμέζης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§6Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ (Γραμμ.). (Ἀναγινώσκει) Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 61933) 2.3.54 ἐγγράφου του παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῆς Ἐμπορικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος μέχρι ποσοῦ δραχμῶν 750.000.000, ἤτοι διὰ τὰ 75% χορηγηθέντων καὶ χορηγηθησομένων παρ’ αὐτῆς μέχρι ποσοῦ δραχμῶν ἑνὸς δισεκατομμυρίου ἐν συνόλῳ δανείων, εἰς σεισμοπλήκτους ἐμπόρους, ἐπαγγελματίας καὶ βιοτέχνας τῶν πόλεων Ἀργοστολίου, Ληξουρίου καὶ Ζακύνθου. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Ε. Σαββόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Τοπικοῦ Συλλόγου Δήμου Κερατσινίου (Ἡ Πρόοδος) ζητοῦντος, χορήγησιν πιστώσεων διὰ τὴν αὐτοστέγασιν τῶν ἀστέγων πολεμοπαθῶν προσφύγων, πρώτην παραπηγματούχων. Ὁ βουλευτὴς Μεσσήνης κ. Δ. Λαντζούνης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συν)σμοῦ πωλήσεως καὶ ἐπεξεργασίας γεωμήλων καὶ κηπευτικῶν προϊόντων Μεσσήνης διαμαρτυρομένων, διὰ τὴν ἀποφασισθεῖσαν ἀναστολὴν λειτουργίας τοῦ Κέντρου Σποροπαραγωγῆς Γεωμήλων καὶ ζητοῦντος τὴν διατήρησιν αὐτοῦ. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Ε. Σαββόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Ἰδιοκτητῶν Τουριστικῶν Ξενοδοχείων τῆς Ἑλλάδος ζητούντων ἐξαίρεσιν τῶν ἐν λόγῳ Ξενοδοχείων ἀπὸ τῆς προστασίας τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ ὑπαγωγὴν των εἰς τὸ ΚΗʹ ψήφισμα. Ἡ ἐπὶ τῶν Συγκοινωνιῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑρμηνείας τῆς παραγράφου 2 τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Α.Ν. 1422) 1950 κ.λ.π.». Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Τσούτσουρας καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων Πολ. Δικονομίας ἀφορωσῶν τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκτέλεσιν». Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Μόντζαλας καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 125) 2.2.1954 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου «περὶ διαρρυθμίσεως τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ» καὶ περὶ ρυθμίσεως ἑτέρων τινῶν καπνικῶν ζητημάτων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ν. Μήτρου Κ. Σαμαρᾶς, Π. Σταμούλης καὶ Π. Παπαϊωάννου καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων ἀφορωσῶν εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων».

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Συζητοῦνται αἱ ἀπευθυνόμεναι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Νέας Σμύρνης, διαμαρτυρομένου διὰ τὰς ὑπὸ τοῦ Οἰκοδομικοῦ Συνεταιρισμοῦ Ὑπαλλήλων Κοινωνικῆς Προνοίας καταβαλλομένας ἐνεργείας πρὸς καταπάτησιν κοινοχρήστων χώρων τοῦ Δήμου Ν. Σμύρνης κλπ., ὁ κ. Σολομωνίδης ἔχει τὸν λόγον.

§8Χ. ΣΟΛΟΜΩΝΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ ἐρώτησις ἡ ὁποία ἐστάλη καὶ συνεπῶς πρέπει νὰ ἀναπτύξω τὴν ἐρώτησιν.

§9Ν. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ κ. Πρόεδρε ἔχω νὰ παρατηρήσω καὶ ἐγὼ ὅτι πολλάκις αἱ ἀπαντήσεις δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς καὶ ἱκανοποιητικαί. Ἐπομένως αἱ ἐρωτήσεις πρέπει νὰ ἀναγράφωνται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ συζητοῦνται.

§10Χ. ΣΟΛΟΜΩΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τὸ αὐτὸ ζήτημα ἐκκρεμεῖ καὶ ἐπερώτησις. Ἐὰν θέλετε νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ ἐρώτησις μαζὶ μὲ τὴν ἐπερώτησιν, δὲν θὰ εἶχα καμμίαν ἀντίρρησιν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ἡ ἐπερώτησις εἶναι ἐπικρατεστέρα ὡς ἔλεγχος τῆς ἐρωτήσεως, νομίζω ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό. Ἡ ἐρώτησις εἶναι ἁπλῆ αἴτησις πληροφοριῶν, ἐνῷ ἡ ἐπερώτησις ἔχει ἐπικρατέστερον χαρακτῆρα.

§12Χ. ΣΟΛΟΜΩΝΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω μόνον ἡ ἐπερώτησίς μου νὰ προταχθῇ.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπὸ προτάσεις ἐπερωτήσεων ἔχομεν πικρὰν πεῖραν. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δέον εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ εἶναι φειδωλή.

§14Χ. ΣΟΛΟΜΩΝΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως κοινοχρήστων χώρων εἰς τὸν Δῆμον Ν. Σμύρνης καὶ οἰκοπέδων προοριζομένων διὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων διὰ σκοπὸν ξένον, εἶναι σοβαρώτατον, καὶ δέον νὰ τύχῃ τῆς διεθνοῦς προσοχῆς ὑπὸ τοῦ Σώματος. Τὸ θέμα ἔχει ὡς ἑξῆς: Εὐθὺς μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, διὰ τῆς ὁποίας ἐξερριζώνετο πληθυσμὸς ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου Ἑλλήνων τῆς Ἀνατολῆς καὶ ἐγκαθίστατο ἀναγκαστικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ τότε Κυβέρνησις, ἐπιδείξασα πράγματι ἰδιαιτέραν μέριμναν καὶ φροντίδα, ἀπηλλοτρίωσε μίαν ἔκτασιν παρὰ τὴν Λεωφόρον Συγγροῦ ἐκ 1300 μ. μήκους καὶ 1300 μ. βάθους, ἡ ὁποία μετὰ τῆς ἀπαλλοτριωθείσης ἀργότερον λοιπῆς ἐκτάσεως, ἔφθασε συνολικῶς τὰ 3 ἑκατομμ. τετρ. μέτρα. Ἐξ αὐτῶν τὸ ¼ διετέθη ὡς οἰκοδομήσιμος χῶρος, τὰ δὲ ὑπόλοιπα διὰ πλατείας, ὁδούς, κοινοχρήστους χώρους κ.λ.π. καὶ τὰ 4000 οἰκόπεδα διενεμήθησαν εἰς πρόσφυγας, οἵτινες τὰ ἐπλήρωσαν εἰς τὴν ἀρχικὴν αὐτῶν ἀξίαν καὶ ἀφοῦ ὑπελογίσθη καὶ ἡ ἀξία τῶν κοινοχρήστων χώρων. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διανομῆς αὐτῆς, ἤρχισεν ἡ ἀνέγερσις κατὰ τὸ 1925 τῆς Νέας Σμύρνης μὲ τὴν πρωτοβουλίαν, ἐργατικότητα καὶ ζωτικότητα τῶν ἐκριζωθέντων Ἑλλήνων καὶ παρουσιάσθη ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν τὸ ὡραῖον θέαμα τῆς Νέας Σμύρνης, τοῦ ὡραιοτάτου αὐτοῦ συνοικισμοῦ, ὁ ὁποῖος κοσμεῖ τὰς Ἀθήνας καὶ ἀριθμεῖ περὶ τὰς 25.000 κατοίκων. Εἰς τὸν συνοικισμόν, πλὴν τῶν οἰκιῶν ἀνηγέρθησαν καὶ ὁ Ναὸς τῆς Ἁγίας Φωτεινῆς, ἡ Εὐαγγελικὴ Σχολὴ κλπ. Ὅλαι αἱ κατηγορίαι τῶν κοινοχρήστων χώρων μετεβιβάσθησαν μεταγενεστέρως εἰς τὴν τέως Κοινότητα Νέας Σμύρνης. Ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, ὁ τότε Ὑπουργὸς Κοιν. Προνοίας, καὶ ἐλαφρῷ καλάμῳ καὶ ὡς ἐλαφρᾷ ἀποφάσει, παρεχώρησε κοινοχρήστους χώρους καὶ οἰκόπεδα, προοριζόμενα διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, εἰς ἕνα οἰκοδομικὸν συνεταιρισμὸν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας. Εὐθὺς ἀμέσως δηλῶ ὅτι ἐγὼ ὄχι μόνον δὲν εἶμαι ἀντίθετος, ἀλλὰ πλειοδοτῶ διὰ τὴν στέγασιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, διὰ τοὺς ὁποίους ἰδιαιτέρα μέριμνα καταβάλλεται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι παραδεκτόν, χῶροι προοριζόμενοι διὰ γυμναστήρια, διὰ πλατείας, ὁδοὺς κ.λ.π. νὰ καταστρέφωνται καὶ νὰ μεταβάλλωνται εἰς οἰκόπεδα. Ἐπίσης καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπάρχει τοιαύτη στενότης χώρου διὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων, δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ μεριμνῶντες διὰ τὴν στέγασιν τούτων, νὰ μεριμνοῦν πρῶτον διὰ τὸν ἑαυτὸν των καὶ κατόπιν διὰ τοὺς ἄλλους διὰ τοὺς ὁποίους καὶ προορίζονται τὰ οἰκόπεδα αὐτά.

§15ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ δημόσιοι αὐτοὶ ὑπάλληλοι εἶναι καὶ αὐτοὶ πρόσφυγες.

§16Χ. ΣΟΛΟΜΩΝΙΔΗΣ. Ὄχι κ. συνάδελφε, κατὰ 90% ὄχι. Ἐὰν ἦσαν πρόσφυγες θὰ τὰ ἔπαιρναν ὡς δικαιοῦχοι. Τοῦτο λοιπὸν εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀντισυνταγματικόν, διότι ἐγένετο κατὰ παρέκκλισιν ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος. Καὶ συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 119 τοῦ Συντάγματος, ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν ἐγένετο ἀποκλειστικῶς πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἡμεῖς ἀπετάθημεν καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας, ὁ ὁποῖος ἔδειξε κατανόησιν καὶ μᾶς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ ἐξήταζε τὸ ζήτημα καὶ θὰ εὕρισκε μίαν λύσιν ἱκανοποιοῦσαν, τόσον τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ὅσον καὶ τὸ δίκαιον αἴτημα τῶν κατοίκων τῆς Ν. Σμύρνης. Ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδὲν ἐγένετο. Διότι, ἀνεξαρτήτως τοῦ νομικοῦ ζητήματος, ὅτι σήμερον αἱ ἐκτάσεις αὐταὶ ἀνήκουν εἰς τὸν Δῆμον Ν. Σμύρνης, δὲν εἶναι καὶ κατ’ οὐδένα λόγον παραδεκτὸν νὰ καταργοῦνται πλατεῖαι καὶ ὁδοὶ διὰ νὰ στεγάζωνται ἄλλοι, οἱοιδήποτε καὶ ἂν εἶναι οὗτοι.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς ὑπενθυμίζω τὴν διάταξιν τοῦ πενταλέπτου, τὸ ὁποῖον παρῆλθε.

§18Χ. ΣΟΛΟΜΩΝΙΔΗΣ. Ἐὰν κ. Πρόεδρε, ἡ κλεψύδρα τοῦ Κανονισμοῦ δὲν μοῦ ἐπιτρέπῃ νὰ ἀναπτύξω περαιτέρω τὸ θέμα, θὰ σταματήσω τὴν ὁμιλίαν μου. Ἀλλὰ σᾶς λέγω εἰλικρινῶς, ὅτι ἐγὼ δὲν θεωρῶ κλεῖσαν τὸ θέμα καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτοῦ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς σχετικῆς ἐπερωτήσεώς μου, ἡ ὁποία ἐκκρεμεῖ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§20Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα δὲν ἐγείρεται διὰ πρώτην φοράν. Καὶ πέρυσι κατὰ μῆνα Μάϊον ἢ Ἰούνιον ὁ Δῆμος Ν. Σμύρνης διεμαρτυρήθη πρὸς ἐμέ, διότι, τὸν Ὀκτώβριον 1952 διὰ πράξεως τῶν Ὑπουργῶν Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ Οἰκονομικῶν, παρεχωρήθη μία ἔκτασις εἰς τὸν συνεταιρισμὸν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας καὶ, εἰδικώτερον, τῆς Διευθύνσεως Προνοίας, πρὸς στέγασίν των. Τὸ ζήτημα ἐνεφανίσθη ἐκ μέρους τοῦ Δήμου ὅτι μεταξὺ τῆς παραχωρηθείσης ἐκτάσεως περιλαμβάνονται καὶ κοινόχρηστοι χῶροι, διὰ τοὺς ὁποίους ὁ Δῆμος Ν. Σμύρνης ἰσχυρίσθη ὅτι ἀνήκουν εἰς αὐτόν. Κατόπιν τούτου, ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ νομικῶς τὸ ζήτημα καὶ τὸ παρέπεμψα εἰς τὸν Νομικὸν Σύμβουλον, ὁ ὁποῖος ἐγνωμάτευσεν ὅτι, δυνάμει τῶν ἀπαλλοτριώσεων καὶ τῶν σχετικῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐκδοθῆ διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ προαστείου τῆς Ν. Σμύρνης, ἡ ἔκτασις ὁλόκληρος ἀνήκει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, πλὴν ὡρισμένων χώρων κοινοχρήστων, οἱ ὁποῖοι εἶχον καταχωρηθῆ εἰς τὸν Δῆμον Ν. Σμύρνης καὶ οἱ ὁποῖοι ἐσημειοῦντο εἰς τὸ σχετικὸν διάγραμμα. Τοῦτο περιέχει, ἄλλωστε, καὶ ἡ ἔγγραφος ἀπάντησίς μου. Οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ μεταξὺ εἶχον ἀποκτήσει ἕνα ἀτομικὸν δικαίωμα, διότι ἡ παραχώρησις ναὶ μὲν ἦτο διοικητικὴ πρᾶξις, ἀλλ’ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν κτῆσιν ἰδιωτικοῦ δικαιώματος, ἐδέχθησαν νὰ ἀφήσουν τοὺς χώρους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὴν γνωμάτευσιν τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου, ἀνῆκον εἰς τὸν Δῆμον Ν. Σμύρνης καὶ ὑπέβαλον τὴν ἀξίωσιν εἰς ἐμὲ εἰς ἀναπλήρωσιν τῶν κοινοχρήστων αὐτῶν χώρων, νὰ τοὺς παραχωρήσω ἑτέρους χώρους. Εἰς τὴν παραχώρησιν βεβαίως αὐτὴν δὲν προέβην, οὔτε πρόκειται νὰ προβῶ, διότι ἔχω καὶ ἐγὼ ὑπ’ ὄψει μου ἴσως καλύτερον παντὸς ἄλλου, τὴν ἔλλειψιν οἰκοπέδων πρὸς στέγασιν τῶν προσφύγων. Οὕτως εἶχε τὸ θέμα, ὁπότε ἀπήντησα εἰς ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀπευθύνει πέρυσιν ὁ κ. συνάδελφος, ἀπήντησα εἰς τὸν Δῆμον καὶ ἐθεωρήθη τὸ ζήτημα λῆξαν. Τώρα ἀνακινεῖται πάλιν τὸ θέμα, ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἔννοιαν. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ μέν, ποῖοι χῶροι ἀνήκουν εἰς τὸν Δῆμον, ὡς κοινόχρηστοι, τοῦτο εἶναι λελυμένον ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου καὶ ἐκ τῆς γνωματεύσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου, ἐκτὸς ἐὰν ἀμφισβητῆτε τὴν ὀρθότητα τῆς γνωματεύσεως.

§21Χ. ΣΟΛΟΜΩΝΙΔΗΣ. Ἀμφισβητῶ ἀπολύτως, κύριε Ὑπουργέ.

§22Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Κ. Πρ.). Αὐτὸ εἶναι ὅμως θέμα μελέτης, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἔλθητε εἰς τὸ γραφεῖον μου διὰ νὰ ἴδωμεν ποῦ σφάλλει καὶ ἐὰν σφάλλῃ ὁ Νομικὸς Σύμβουλος. Τώρα ὅμως προβάλλει καὶ ἕτερον θέμα, προβάλλει τὸ θέμα τῆς ἀνακλήσεως τῆς πράξεως τῆς παραχωρήσεως τῆς γενομένης τὸν Ὀκτώβριον 1952. Τὸ θέμα τοῦτο εἶναι νομικόν. Ἀμφιβάλλω ἐὰν εἶναι δυνατὴ ἡ ἀνάκλησις τῆς παραχωρήσεως, ἀνεξαρτήτως ἐὰν ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος ἐπιβάλλεται ἢ ὄχι ἡ ἀνάκλησις. Ἀμφιβάλλω ἐὰν εἶναι δυνατή, νόμῳ ἡ ἀνάκλησις. Διότι, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, ἐκ τῆς πράξεως τῆς παραχωρήσεως, ἐδημιουργήθησαν ἰδιωτικὰ δίκαια τοῦ οἰκοδομικοῦ συνεταιρισμοῦ καὶ τῶν μελῶν αὐτοῦ. Ἦτο, ὡς εἶπον, μία πρᾶξις μεταβιβάσεως, ἐπὶ ἀντιτίμῳ ἀγοραπωλησία. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐφ’ ὅσον ἐγεννήθη πάλιν τὸ ζήτημα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ ἐξετάσω καὶ θὰ τὸ ἐξετάσω μὲ τὴν νομικήν μου ὑπηρεσίαν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ τὸ ἀνακοινώσω εἴτε εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ἐφ’ ὅσον ἔχει τὴν καλωσύνην νὰ ζητήσῃ τὰς πληροφορίας ἀπ’ εὐθείας ἀπ’ ἐμὲ εἴτε καὶ εἰς τὴν Βουλήν.

§23Χ. ΣΟΛΟΜΩΝΙΔΗΣ. Παραμένει ἐκκρεμὴς ἡ ἐπερώτησίς μου καὶ θὰ ἀναμείνω.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀστέγων ἀγροτῶν κατοίκων Προσωτσάνης, ζητούντων χορήγησιν οἰκοπέδων τῶν ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τῆς Δ.Α.Π. ὑπαγομένων καὶ χρηματικὴν ἐνίσχυσιν πρὸς αὐτοστέγασίν των, ὁ κ. Πινάτσης ἔχει τὸν λόγον. Διαγράφεται ἀπουσιάζοντος τοῦ κ. Πινάτση. Ὁ κ. Θεοχαρίδης «ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἑλλήνων προσφύγων ἐκ Ρωσίας ἐγκατεστημένων ἐν Φλωρίνῃ ζητούντων στεγαστικὴν ἀποκατάστασιν» ἔχει τὸν λόγον. Διαγράφεται ἀπουσιάζοντος τοῦ κ. Θεοχαρίδη. Ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Νέας Εὐγενίας, Δήμου Κερατσινίου Πειραιῶς, ζητούντων τὴν μὴ ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ὑπ’ αὐτῶν ἀπὸ 20ετίας κατεχομένων οἰκοπέδων κ.τ.λ...» Ὁ κ. Δ. Ἀλιπράντης ἔχει τὸν λόγον.

§25Δ. ΑΛΙΠΡΑΝΤΗΣ. Συνιστῶ τὴν εὐμενῆ ἐξέτασιν τῆς ἀναφορᾶς.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σολομωνίδης ἔχει τὸν λόγον.

§27Χ. ΣΟΛΟΜΩΝΙΔΗΣ. Συνιστῶ, κ. Πρόεδρε, τὴν ἀναφοράν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἡρ. Σακκαλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§29ΗΡ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς Κοιν. Προνοίας ἔχει τὸν λόγον.

§31Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Κοιν. Πρ.) Τὸ ζήτημα εἶναι ὅμοιον μὲ ἕνα ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀπησχολήθη ἡ Βουλὴ πρὸ 15 ἡμερῶν. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς: Εἰς ἐκτάσεις ἀπηλλοτριωμένας, διὰ προσφυγικὴν ἀποκατάστασιν, ἔλαβον χώραν ἀγοραπωλησίαι ἐκ μέρους ἰσχυριζομένων ὅτι ἔχουν κυριότητα ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν πρὸς τρίτους ἀγοραστάς. Ὡς εἶναι αὐτονόητον, αἱ ἀγοραπωλησίαι αὗται εἶναι ἄκυροι. Ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐξετάζεται τὸ θέμα ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἑξῆς, ἐὰν οἱ ἀγορασταὶ εἶναι καλῆς πίστεως καὶ εἶναι ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δέονται στεγάσεως, εἴτε κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, εἴτε καὶ ἀντικειμενικώτερον, λόγῳ τῆς καταστάσεώς των τῆς οἰκονομικῆς. Ἐξετάζεται, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς καὶ δὲν θὰ εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς ἀγοραστὰς τοὺς καλῆς πίστεως τ’ ἀγορασθέντα παρ’ αὐτῶν μικρᾶς ἐκτάσεως οἰκόπεδα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου Τριχωνίδος διαμαρτυρομένου διὰ μελετωμένην κατάργησιν τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ Ν. 2049», ὁ κ. Νικολίτσας ἔχει τὸν λόγον.

§33Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ὁ Ἰατρικὸς Σύλλογος Τριχωνίδος καὶ ἄλλοι Σύλλογοι διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 2049. Τὸ ζήτημα ἔχει δύο πλευράς, τὴν κοινωνικὴν καὶ τὴν ἐπιστημονικήν. Ἡ κοινωνικὴ πλευρὰ τοῦ ζητήματος εἶναι ὅτι ἐμποδίζεται ἡ κατάληψις θέσεων ἀπὸ ἄλλους ἰατρούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἐργασίαν καὶ καταλαμβάνουν πλείονας θέσεις ἐλάχιστοι ἰατροί. Ἡ ἐπιστημονικὴ ἄποψις εἶναι ὅτι δὲν εἶναι πρέπον, ἕνας ἰατρὸς νὰ συγκεντρώνῃ πλείονας θέσεις, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς ἐξυπηρετήσῃ ὅλας. Ὑπάρχει ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας ὑγειονομικός, ὁ ὁποῖος κατέχει 9 θέσεις. Αὐτὸς ἀσφαλῶς ἀπατᾷ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ τοὺς 8 ἄλλους, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχει ἐκμισθώσει τὰς ὑπηρεσίας του.

§34Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Κ. Προν.). Παρακαλῶ νὰ μοῦ τὸν κατονομάσητε, διότι ἐὰν εἶναι ἀληθές, ἀποτελεῖ πράγματι σκάνδαλον.

§35Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Μάλιστα κ. Ὑπουργέ, θὰ σᾶς δώσω σημείωμα. Φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε τὸ καθῆκον του νὰ ἐκτελέσῃ οὗτος, οὔτε τοὺς ἀσθενεῖς νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Λέγεται ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα γίνεται, διότι ὁ μισθὸς εἶναι μικρός. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διορθωθῇ τὸ ζήτημα τοῦ μισθοῦ, ὥστε νὰ δυνηθῇ ὁ ἰατρὸς νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντά του. Διότι ἐὰν ἔχῃ πλείονας θέσεις εἰς οὐδένα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ καὶ ὁ ἀσθενὴς δὲν θὰ ἔχῃ τὴν περιποίησιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ, ἀλλὰ καὶ ὁ ἰατρός, οὔτε τὸν χρόνον ἔχει νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντά του, οὔτε νὰ ἀνταποκριθῇ στοιχειωδῶς εἰς αὐτά. Ὁ νόμος αὐτός, ὁ ἀνασταλείς, πρέπει νὰ ἐπανέλθῃ ἐν ἰσχύϊ. Εἶναι νόμος τὸν ὁποῖον ἐγὼ τὸ 1935 εἶχον εἰσηγηθῆ καὶ εἶχε ψηφισθῆ τότε. Ἀνεστάλη κατόπιν ἐπὶ ἐπαναστάσεως καὶ κατόπιν διὰ τοῦ κώδικος ἐπῆλθεν ἡ κατάργησις τῆς πολυθεσίας. Φρονῶ, ὅτι καὶ ἤδη πρέπει νὰ ἀνασταλῇ τὸ διάταγμα, τὸ καταργῆσαν τὴν πολυθεσίαν καὶ νὰ ἐπανέλθῃ ὁ κῶδιξ ὡς ἔχει.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαθανάσης ἔχει τὸν λόγον.

§37Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ κ. Πρόεδρε, ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως τῶν αἰτούντων ἰατρῶν, μὲ τὴν πρόσθετον παράκλησιν ὅπως, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προνοίας, ἐξετάσῃ τὰ καταγγελθέντα, ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος, κ. συναδέλφου τὰ ὁποῖα προκαλοῦν ὄχι ἁπλῶς ἐντύπωσιν ἀλλ’ ἀληθῆ κατάπληξιν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Σολομωνίδης ἔχει τὸν λόγον.

§39Χ. ΣΟΛΟΜΩΝΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς πολυθεσίας τῶν ἰατρῶν ἀπησχόλησεν ἄλλοτε καὶ τὴν Βουλήν, ἀπησχόλησε καὶ τὸν τύπον, καὶ τὴν κοινὴν γνώμην. Δὲν εἶναι δίκαιον καὶ ὀρθὸν καὶ ἠθικῶς παραδεκτὸν ὡρισμένοι ἰατροὶ προνομιοῦχοι, νὰ κατέχουν 5 καὶ 6 θέσεις. Ἄλλοι δὲ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν χειμάζεται τόσον τὸ ἐπιστημονικὸν ἐπάγγελμα τοῦ ἰατροῦ, νὰ στεροῦνται καὶ μιᾶς θέσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἰατροί, οἱ ὁποῖοι κατέχουν 5–6 θέσεις νὰ ἀποδώσουν. Ἀφήνω τὸ ἄλλο, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου στεροῦνται καὶ οἱ καλοὶ ἐπιστήμονες τοῦ δικαιώματος νὰ προσφέρουν καὶ αὐτοὶ τὴν ἐπιστημονικήν των ἐργασίαν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τόσον χρειάζεται τὸ ἰατρικὸν ἐπάγγελμα. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως μὴ θελήσῃ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν κατάργησιν ἢ μᾶλλον ἀναστολὴν τοῦ νόμου περὶ πολυθεσίας καὶ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον αὐτόν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βραχνὸς ἔχει τὸν λόγον.

§41Β. ΒΡΑΧΝΟΣ. Οἱ κ.κ. συνάδελφοι οἱ προλαλήσαντες, ἀνέπτυξαν τὸ ζήτημα αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι δίκαιον καὶ ἠθικὸν καὶ τονίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν θὰ ἐπιμείνῃ καὶ θὰ συμφωνήσῃ καὶ μὲ ἡμᾶς, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον.

§42Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§43Ν. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται περὶ μελετωμένης καταργήσεως. Ἡ κατάργησις τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ σχετικοῦ κώδικος τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος ἔχει συντελεσθῆ. Τὸ ὅτι ὁ κῶδιξ τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος καθορίζει ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένη ἡ πολυθεσία εἰς τοὺς ἰατρούς, ἦτο ἕνα ἐπίτευγμα ἀγώνων ὁλοκλήρου τοῦ ἰατρικοῦ Σώματος. Δηλαδὴ ἦτο μία διάταξις, ἡ ὁποία ἐψηφίσθη κατόπιν ἀγώνων—πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν τὸ γνωρίζετε—καὶ ἀφεώρα ἡ ψήφισις ἐκείνη μόνον τὴν κατάργησιν τῆς πολυθεσίας διὰ τοὺς ἰατροὺς τῶν ἐπαρχιῶν καὶ ὄχι τῶν κέντρων. Καθ’ ὃν τρόπον σήμερον γίνεται ἡ κατάργησις αὐτή, τὸ ἐπίτευγμα ἐκεῖνο τοῦ ἰατρικοῦ Σώματος καταστρέφεται διότι ἔτσι τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας ἠθέλησεν. Ἀνεκοίνωσε τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας ὅτι τοῦτο τὸ ἔκαμε διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐπανδρώσῃ τὴν ὕπαιθρον ἀπὸ ἰατρούς. Δὲν εἶναι δυνατὸν κ. Ὑπουργέ, αὐτό, διότι οἱοσδήποτε ἰατρὸς ἐγκατεστημένος εἰς τὰς Ἀθήνας πολὺ δυσκόλως θὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς Ἀθήνας ἔστω καὶ ἂν δὲν ἔχῃ οὐδεμίαν θέσιν. Πολὺ δὲ περισσότερον γίνεται μία ἄνισος μεταχείρισις τῶν ἰατρῶν. Ὑπάρχουν ἰατροὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν 2, 3 καὶ 4 θέσεις ἐνῷ οἱ ἄλλοι μόνον κατορθώνουν καὶ μόλις ἐπιβιοῦν διὰ τῆς τιμίας ἀσκήσεως τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος. Ἑπομένως ἕνα ἐπίτευγμα τοῦ Ἰατρικοῦ Σώματος, ἐπίτευγμα τὸ ὁποῖον ἦτο ἐπακολούθημα ὁλοκλήρων ἀγώνων, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον διὰ μιᾶς διατάξεως νὰ καταργηθῇ. Ἐπιμένω, λοιπὸν ἐπὶ τοῦ ὅτι εἶναι ἀδικώτατον τοῦτο ἔναντι τοῦ Ἰατρικοῦ Σώματος καὶ ζητῶ νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ σχετικὴ διάταξις.

§44Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω πέραν ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Πετρίδης, πρὸς τὰς ἀπόψεις τοῦ ὁποίου συμφωνῶ.

§45Ν. ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν, κ. Πρόεδρε.

§46Χ. ΓΕΡΑΚΙΝΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§47Π. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφοράν.

§48Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Κοιν. Πρ.) Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ ἀπαγόρευσις τῆς πολυθεσίας ὑπῆρξεν ἐπιδίωξις τοῦ ἰατρικοῦ κόσμου, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξεν ἐπίτευγμα. Ὄχι μόνον δὲν ὑπῆρξεν ἐπίτευγμα, ἀλλά, τοὐναντίον, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, παρουσιάσθησαν καὶ ἀνισότητες καὶ ἀντίθετα τῶν προσδοκωμένων ἀποτελέσματα. Ἐνεφανίσθη δὲ καὶ τὸ ἑξῆς καταπληκτικὸν ὅτι, ἐφαρμοζομένης τῆς πολυθεσίας, ὑπῆρξαν Ὑπηρεσίαι καὶ Ὀργανισμοὶ ἄνευ ἰατρῶν. Διότι δὲν ἦτο δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, μὲ τοὺς ἐλαχίστους μισθοὺς τοὺς ὁποίους πληρώνουν καὶ οἱ Ὀργανισμοὶ καὶ ἡ Πολιτεία, νὰ ἐξευρεθοῦν ἰατροὶ καὶ νὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των, χωρὶς νὰ ἔχουν καὶ μίαν ἄλλην θέσιν. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἄλλο ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπεδιώχθη διὰ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς πολυθεσίας δὲν ἐπετεύχθη, τὸ νὰ προωθηθοῦν δηλ. ἰατροὶ εἰς τὴν ὕπαιθρον. Τοὐναντίον, συγκεντροῦνται οἱ περισσότεροι εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἐπὶ 870 νομίζω, ἰατρῶν, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἄδειαν ἀσκήσεως τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος κατὰ τὸ τελευταῖον 16μηνον, οἱ 800 περίπου ἐνεγράφησαν εἰς τὰς Ἀθήνας. Πέραν τούτων, ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ἐδημιούργησε καὶ μίαν ἀναταραχὴν ἄνευ προηγουμένου εἰς τὰ διάφορα ἱδρύματα, τὸ Ι.Κ.Α., τὰ Πανεπιστήμια κ.λ.π. Πρὸ αὐτῆς τῆς καταστάσεως εὑρεθεὶς καὶ κατόπιν τῆς ἐκφρασθείσης ἐγγράφως ὑπὸ τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου γνώμης ὅτι πράγματι δὲν ἐπετεύχθησαν τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα, ἠναγκάσθην νὰ ἀναστείλω τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς πολυθεσίας, ὥστε νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα, ἐπ’ ὠφελείᾳ καὶ τῶν ἰατρῶν, καὶ τῆς ἰατρικῆς περιθάλψεως, ἡ ὁποία πρέπει νὰ παρέχεται εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§49Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὸ ὅτι οἱ μισθοὶ εἶναι μικροί, τοῦτο πάντες τὸ ἀναγνωρίζουν καὶ θὰ πρέπει νὰ εὑρεθῇ μία λύσις. Ἀλλὰ τὸ ἕτερον θέμα ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ δηλαδὴ τῆς πολυθεσίας θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἀποκτήσῃ καὶ ἡ ὕπαιθρος ἰατρούς, δὲν εὐσταθεῖ.

§50Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Κ. Προν.). Δὲν εἶπον τοῦτο. Εἶπον ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἐπεδιώκετο διὰ τῆς ἀπαγορεύσεως αὐτῆς, δὲν ἐπετεύχθη.

§51Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν νὰ ἔχωσι, αἱ ἐπαρχίαι ἰατροὺς τότε πρέπει διὰ νόμου νὰ καθορισθῇ ὅτι οὐδεὶς νέος ἰατρὸς δύναται νὰ καταλάβῃ θέσιν εἰς διάφορα Ἱδρύματα νοσηλευτικὰ ἢ ἀσφαλιστικὰ ταμεῖα κ.λ.π. ἐν Ἀθήναις ἐπὶ μίαν 5ετίαν ἢ μίαν 10ετίαν πρὶν ἢ ὑπηρετήσῃ δι’ ἕν διάστημα εἰς τὴν Ἐπαρχίαν.

§52Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Κοιν. Προν.). Ὑπάρχει τυπικὴ διάταξις εἰς τὸν Ἰατρικὸν Κώδικα, ἀλλὰ, δυστυχῶς παρὰ ταῦτα, γνωρίζετε τὰ ἀποτελέσματα.

§53Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ἐὰν ὁ νόμος κ. Ὑπουργέ, ἔχῃ ἀτελείας, νὰ διορθώσωμεν τὰς ἀτελείας αὐτάς.

§54Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Κοιν. Προν.). Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους κ.κ. συνάδελφοι ἀνέστειλα τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνδρεάδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Σ. Κιρμιζίδη, ζητοῦντος παραχώρησιν ἐκτάσεως 4½ στρεμμάτων, εἰς ἀντικατάστασιν κατασχεθέντος κληροτεμαχίου του εἰς τὸν Δῆμον Ἀριδαίας.

§56Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ ἑνὸς ἀγρότου, τοῦ ὁποίου ἓν κληροτεμάχιον ἐκ 4½ στρεμμάτων περιῆλθεν εἰς τὰς ὑπηρεσίας Κοινων. Προνοίας καὶ ἕνεκα τούτου ἐστερήθη τοῦ κλήρου του αὐτοῦ. Κατόπιν τούτου ὁ ἐν λόγῳ κληροῦχος ἀπευθύνεται πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων καὶ ζητεῖ ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ τοῦ παραχωρηθῇ, εἰς ἀντικατάστασιν, ἀνάλογος κλῆρος ἐκ τῶν διαθεσίμων ἐκτάσεων.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πέτσος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§58Ε. ΠΕΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐν λόγῳ ἀναφορὰ ἔπρεπε μᾶλλον νὰ ἀπευθύνεται πρὸς τὸν Ἀξιότ. κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, διότι ὁ αἰτῶν ζητεῖ παραχώρησιν νέου κλήρου εἰς ἀντικατάστασιν ἀφαιρεθέντος τοιούτου ἀπὸ τὰς Ὑπηρεσίας Κοινωνικῆς Προνοίας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ 1949 ἀφῄρεσαν τὸ τμῆμα τοῦτο τῆς γῆς, προκειμένου νὰ κατασκευασθῇ εἰδικὸς ἀντιπλημμυρικὸς αὖλαξ. Ὁ ἄνθρωπος αὐτός, ἕνας πράγματι δυστυχισμένος ἀγρότης, ἐπὶ 5ετίαν ἤδη ταλαιπωρεῖται, παραπεμπόμενος ἀπὸ τῆς μιᾶς ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἄλλην. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν Προνοίας καὶ παραλλήλως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν Γεωργίας, νὰ μεριμνήσουν, ὥστε ἡ αἴτησις τοῦ ἐν λόγῳ ἀγρότου, ἡ ἐκκρεμοῦσα σήμερον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν Ἀπαλλοτριώσεως Ἐδέσσης, ὥστε εἰς τὴν ἀμέσως προσεχῆ συνεδρίασίν της νὰ διατάξῃ τὴν χορήγησιν νέου κλήρου εἰς τὸν αἰτοῦντα.

§59Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Κοιν. Προν.) Κύριοι συνάδελφοι, ὅπως διατυποῦται ἡ ἀναφορά, ἀντιλαμβάνομαι ὅτι πρόκειται περὶ ἀξιώσεως τοῦ κληρούχου αὐτοῦ ἔναντι τοῦ Κράτους, καὶ εἰς ἐκπλήρωσιν τῆς ἀξιώσεως αὐτῆς, ζητεῖ τὴν παραχώρησιν νέας ἐκτάσεως. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι οὔτε τὸ ἕν, οὔτε τὸ ἄλλο ὑπάγεται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου Κοινωνικῆς Προνοίας. Νομίζω, ὅτι διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ αἰτήματός του, ὁ ἐν λόγῳ ἀγρότης, πρέπει νὰ ὑποβάλῃ κάποιαν αἴτησιν συμβιβασμοῦ, ἡ ὁποία νὰ λάβῃ τὴν ὁδὸν τοῦ νομικοῦ συμβούλου.

§60Ε. ΠΕΤΣΟΣ. Ὁ ἀγρότης οὗτος ὑπέβαλε τὴν ἀναφοράν του καὶ ζητεῖ νὰ διαταχθῇ ἡ ἁρμοδία Γεωργικὴ Ὑπηρεσία νὰ τοῦ παραχωρήσῃ τὴν αἰτουμένην ἔκτασιν.

§61Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Κοιν. Προν.). Πολὺ εὐχαρίστως νὰ διαβιβάσω τὴν αἴτησιν.

§62Ε. ΠΕΤΣΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ.........

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πέτσε, τρὶς τὸν λόγον δὲν δύνασθε νὰ λάβετε.

§64Ε. ΠΕΤΣΟΣ. Παρακαλοῦμεν κ. Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἡ αἴτησις ἐκκρεμεῖ ἐπὶ 5ετίαν, νὰ διαβιβασθῇ ἡ ἐκκρεμοῦσα αἴτησις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀπαλλοτριώσεως διὰ νὰ συζητηθῇ.

§65Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Κοιν. Προν.). Ἐὰν ἡ αἴτησις ἐκκρεμῇ ἐπὶ 5ετίαν.....

§66Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Κακῶς διεβιβάσθη ἡ αἴτησις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας. Ἔπρεπε νὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας.

§67Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Κοιν. Προν.). Ἡ ἐρώτησις λοιπὸν ἔπρεπε νὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διεβιβάσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας.

§69Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Κοιν. Προν.). Θὰ ἀπαιτηθῇ ὅμως περισσότερος χρόνος διὰ τὴν ἀνεύρεσιν, παρὰ διὰ νὰ ὑποβάλετε μίαν νέαν αἴτησιν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας ἐπὶ τῶν ἀνα-

φορῶν καὶ ἐρωτήσεων εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν» Νομοθεσίας». Ὁ ἐκ τῶν Εἰσηγητῶν τῆς πλειοψηφίας κ. Γεώργιος Ρωμανός, ἔχει τὸν λόγον.

§71Γ. ΡΩΜΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ εἰς τὸν σύγχρονον πολιτικὸν βίον ἀνάπτυξις τῶν κομμάτων ἐπέφερε τροποποίησιν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος τόσον ἐν τῇ θεωρητικῇ αὐτοῦ συλλήψει, ὅσον καὶ ἐν τῇ πρακτικῇ αὐτοῦ ἐφαρμογῇ. Ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀντιπροσώπων δὲν ἀποτελεῖ πλέον διάλογον μεταξὺ ἐκλεγόντων καὶ ἐκλεγομένων, τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Κοινοβουλίου. Παρεισφρεῖ μεταξὺ τούτων τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον μεταβάλλει τὰς εὐθείας σχέσεις των. Πρὶν ἐκλεγῇ ὁ βουλευτὴς ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς του, ἐκλέγεται ἀπὸ τὸ κόμμα καὶ οἱ ἐκλογεῖς ἀρκοῦνται νὰ ἐγκρίνουν τὴν ἐκλογήν. Οὕτω μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν κομμάτων, ἡ κλασσικὴ θεωρία τῆς ἀντιπροσωπεύσεως δὲν ἀνταποκρίνεται πλέον πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ὁ ὅρος ἀναφέρεται τώρα εἰς τὸ κοινωνικὸν φαινόμενον καὶ ὄχι εἰς νομικὴν σχέσιν. Προσδιορίζει τὴν σχέσιν τῶν πολιτικῶν γνωμῶν τοῦ Ἔθνους, πρὸς τὰς ἐκπροσωπουμένας ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου γνώμας. Πρὸς τὴν κατεύθυνσιν δὲ τῆς διαμορφώσεως τῶν πολιτικῶν γνωμῶν ἐν τῇ χώρᾳ, ὁ ρόλος τῶν κομμάτων εἶναι σημαντικός. Τὰ κόμματα διαμορφώνουν τὴν κοινὴν γνώμην καὶ συγχρόνως τὴν ἐκφράζουν. Χωρὶς τὰ κόμματα θὰ εἴχαμεν ἀορίστους, ποικίλας ἐνστικτώδεις πολιτικὰς τάσεις ἐξαρτωμένας ἀπὸ τὸν χαρακτῆρα, τὴν μόρφωσιν, τὰς συνηθείας καὶ τὰς κοινωνικὰς συνθήκας τῶν ἐκλογέων. Μὲ τὰ κόμματα προσδιορίζεται τὸ πλαίσιον ἐντὸς τοῦ ὁποίου διαμορφοῦται καὶ ἐκδηλοῦται ἡ κοινὴ γνώμη. Τὸ νὰ παραγνωρίσῃ κανεὶς αὐτὴν τὴν πραγματικότητα τῆς συγχρόνου πολιτικῆς ζωῆς παρασυρόμενος ἀπὸ θεωρητικὰς ἀπηρχαιωμένας πεποιθήσεις πρὸς τὰς ὁποίας ἀντιτίθενται πρακτικαὶ ἀνάγκαι, εἶναι μάταιον. Ἀλλὰ συγχρόνως εἶναι καὶ ἐπικίνδυνον. Διότι οἱαδήποτε θετικὴ κατοχύρωσις τοιούτων ἀπηρχαιωμένων θεωριῶν δὲν πρόκειται νὰ σταματήσῃ τὴν διαμόρφωσιν πολιτικῆς ζωῆς σύμφωνα μὲ τὰς ἐξελίξεις ποὺ ἐπέβαλον αἱ σύγχρονοι ἀνάγκαι. Ἐφ’ ὅσον δὲ εἰς τὴν σύγχρονον πολιτείαν τὰ πολιτικὰ κόμματα ἀνεδείχθησαν οἱ κυριώτεροι παράγοντες τῆς πολιτικῆς ζωῆς, ἡ λῆψις μέτρων τοιούτων ὥστε τὰ κόμματα νὰ ἐκπληρώσουν καλύτερον τὸν ποροορισμόν των, εἶναι ἡ ἐθνικῶς ἐνδεικνυομένη καὶ σκόπιμος. Τὸ κυριώτερον δὲ μέτρον ποὺ συντελεῖ εἰς τὸν ἐπηρεασμὸν τῆς διαμορφώσεως τῆς πολιτικῆς ζωῆς, εἶναι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Ἡ συζήτησις περὶ τοῦ καλυτέρου ἐκλογικοῦ συστήματος ἐξεκίνησεν εἰς τὸ παρελθὸν ἀπὸ ἐσφαλμένην βάσιν, τὴν βάσιν τῆς δικαιοσύνης ἐν τῇ ἐκπροσωπήσει τῶν διαφόρων ρευμάτων καὶ κατευθύνσεων τῆς κοινῆς γνώμης εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Καὶ μὲ αὐτὴν τὴν ἀρχικὴν βασικὴν κατεύθυνσιν κατέστη σαφὴς ἡ μειονεκτικὴ θέσις τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἐν σχέσει μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Διότι ἐνῷ ὑπάρχει ἕνα πλειοψηφικὸν σύστημα μὲ τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματά του, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα ἀδιάβλητον λόγῳ τῆς πληθώρας τῶν ἐφευρεθεισῶν διαδικασιῶν διεξαγωγῆς του. Οἱαδήποτε Κυβέρνησις ἐπιδιώκουσα τὴν καθιέρωσιν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ὑπὸ μίαν ἐκ τῶν ἀπείρων μορφῶν του, δὲν δύναται νὰ ἀποφύγῃ τὴν γενικὴν ὑποψίαν ὅτι ἡ ἐπιλογὴ τῆς συγκεκριμένης μορφῆς ἐγένετο πρὸς ἐξυπηρέτησιν κομματικοῦ συμφέροντός της. Τοῦτο ἀποτελεῖ διαπίστωσιν ἐπιβεβαιουμένην ἐκ συγκριτικῆς ἐρεύνης εἰς τὰς χώρας ὅπου καθιερώθη τὸ ἐκλογικὸν τοῦτο σύστημα. Αἱ θεωρητικαὶ ἀπόψεις ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἔπαιξαν ἐλαχίστην σημασίαν διὰ τὴν καθιέρωσιν αὐτοῦ, ὑπαγορευθεῖσαν σχεδὸν ἀποκλειστικῶς, ἐκ κριτηρίων πολιτικῆς κομματικῆς σκοπιμότητος. Ἡ πληθώρα ἄλλως τε τῶν συστημάτων τῆς ἀναλογικῆς ἀποτελεῖ ὀργανικὸν ἐλάττωμα ταύτης ἐγκείμενον εἰς τὸ ὅτι διὰ μηχανικῶν μαθηματικῶν μεθόδων καὶ συλλογισμῶν, ἐπιδιώκεται ἡ στήριξις τῆς λειτουργίας τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν. Ἐξ ἄλλου ὅμως δὲν ἤργησε νὰ διαπιστωθῇ ὅτι ἡ κατεύθυνσις αὕτη ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξητάζοντο τὰ ἐκλογικὰ συστήματα καὶ ἐδημιουργοῦντο οἱ φανατισμοὶ ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποτελῇ σκοπὸν καθ’ ἑαυτὸν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ὅτι ἄλλη συνεπῶς, ἔδει νὰ εἶναι ἡ ἐπιδίωξις αὐτοῦ καὶ δὴ ν’ ἀποτελῇ μέσον πρὸς δημιουργίαν σταθερᾶς καὶ ὁμοιογενοῦς πλειοψηφίας ἱκανῆς νὰ δώσῃ καὶ στηρίξῃ ἀνάλογον Κυβέρνησιν. Ὑπὸ τοιοῦτον προσανατολισμὸν ἡ σύγχρονος θεωρία ὑποστηρίζει πλέον ὅτι, ἡ προτίμησις ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου ἐκλογικοῦ συστήματος δέον νὰ προκύπτῃ ὡς συνάρτησις κοινωνικῶν, οἰκονομικῶν, πολιτικῶν καὶ ἐνδεχομένως ποικίλων ἄλλων παραγόντων ἰσχυόντων ἐν δεδομένῳ χρόνῳ ἐν πολιτείᾳ τινὶ μὲ ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τὴν δυνατότητα δημιουργίας σταθερᾶς καὶ ὁμοιογενοῦς κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας. Οὕτω δὲν ὁμιλοῦν πλέον περὶ δικαίου ἢ ἀδίκου ἐκλογικοῦ συστήματος ἢ περὶ τῆς θεωρητικῆς ἀναγκαιότητος ἐκπροσωπήσεως τῆς μειοψηφίας, ἀλλὰ περὶ ἐκλογῆς ὡς μέσου διὰ τὴν ἐξασφάλισιν ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Συνεπῶς, ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει, ἡ καθιέρωσις τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἀνάγεται εἰς τὴν πολιτικὴν ἐκτίμησιν τῶν παραγόντων ἐκείνων ποὺ δύνανται νὰ φέρουν τὸ διωκόμενον τοῦτο ἀποτέλεσμα. Πρέπει νὰ λεχθῇ ὅτι αἱ ἐπὶ τοιαύτης ὀρθῆς βάσεως παρατηρήσεις καὶ συζητήσεις ἄγουν γενικῶς εἰς τὴν προτίμησιν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Αἱ παρατηρήσεις εἶναι θετικαὶ καὶ ἀρνητικαί. Αἱ μὲν θετικαὶ ἀναφέρονται εἰς τὰ παραδείγματα τῆς ὑποδειγματικῆς λειτουργίας τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν εἰς τὰς Ἀγγλοσαξωνικὰς χώρας ὅπου ἐκ παραδόσεως ἰσχύει τὸ πλειοψηφικὸν ἐκλογικὸν σύστημα. Αἱ δὲ ἀρνητικαὶ παρατηρήσεις ἀναφέρονται εἰς τὸ πολιτικὸν χάος καὶ τοὺς ἐθνικοὺς κινδύνους ποὺ ἐπικρατοῦν εἴς τινας τῶν δυτικοευρωπαϊκῶν δημοκρατιῶν, χάρις κατὰ μέγα μέρος εἰς τὸ κρατοῦν ἐν αὐταῖς ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα ἰδίως δὲ ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τῶν γενικῶν τούτων συμπερασμάτων, εἰδικῶς αἱ Ἑλληνικαὶ συνθῆκαι ἐπιβάλλουν ὡς ἐκλογικὸν σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν ὑπὸ τὴν καθιερουμένην διὰ τοῦ νομοσχεδίου περιφέρειαν. Ποία εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ πραγματικότης; Ἀπὸ πλευρᾶς πολιτικῆς ἡγεσίας τάσις πρὸς δημιουργίαν περισσοτέρων κομμάτων ἀνεξαρτήτων, μὴ διακρινομένων σαφῶς ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικοῦ περιεχομένου καὶ πολιτικῶν ἐπιδιώξεων, κομμάτων στηριζομένων εἰς τὴν προσωπικότητα τῶν ἀρχηγῶν καὶ τῶν μετεχόντων εἰς αὐτὰ προσώπων. Λόγῳ τῆς ἐλλείψεως θετικοῦ περιεχομένου ἐπιδιώξεως, ἡ πολιτικὴ ἐπικράτησις δὲν στηρίζεται κἄν τόσον εἰς τὴν ἐξύμνησιν τῶν ἀρετῶν τῶν προσωπικοτήτων τοῦ κόμματος, ἀλλὰ εἰς τὴν διὰ παντὸς μέσου, μὴ ἀποκλειομένης καὶ τῆς συκοφαντίας, μείωσιν τῆς προσωπικότητος τῶν ἀντιπάλων. Ἐξ οὗ δημιουργεῖται φανατισμὸς ἀδικαιολόγητος καὶ διαιρέσεις τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος ἀπαράδεκτοι, μείωσις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, καὶ ἀπογοήτευσις ἐπικίνδυνος διὰ τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα. Ἡ διασπορὰ τῆς πολιτικῆς δυνάμεως τοῦ Ἔθνους δημιουργεῖ εἰδικὴν ψυχολογίαν τῶν μικρῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα γνωρίζουν ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις νὰ διοικήσουν ποτὲ μόνα των, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ προκύψῃ ἐκ τῶν ἐκλογῶν αὐτόματος πλειοψηφία ὑπέρ τινος τούτων. Ἡ εἰδικὴ αὐτὴ ψυχολογία δημιουργεῖ τὴν τάσιν τῆς δημαγωγίας. Τὰ μικρὰ κόμματα δύνανται νὰ ὑπόσχωνται προεκλογικῶς τὰ πάντα καὶ τὰς πλέον πασιδήλως ἀνεφαρμόστους μεταρρυθμίσεις, βέβαια, ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις νὰ ὑποχρεωθοῦν νὰ ἐφαρμόσουν, τὸ πρόγραμμα των. Ἐὰν τὰ δημαγωγοῦντα κόμματα μετάσχουν μετεκλογικῶς εἰς Κυβέρνησιν Συνασπισμοῦ μετ’ ἄλλων κομμάτων, ἡ συμμαχία θὰ στηριχθῇ εἰς συμβιβασμοὺς καὶ ὑποχωρήσεις, ὁπότε κάθε κόμμα θὰ δύναται νὰ ἐπιρρίπτῃ εἰς τὸ ἄλλο τὴν εὐθύνην τῆς ἀποτυχίας ἢ τῆς μὴ ἐκπληρώσεως τῶν προεκλογικῶν ὑποσχέσεων. Εἰς τὸ τέλος οἱ ἐφευρίσκοντες τοὺς μύθους ποὺ ἐπιβάλλει ἡ δημαγωγία, πιστεύουν εἰς τὰς ἰδίας των ἐφευρέσεις παίρνουν στὰ σοβαρὰ τὴν δημαγωγίαν των, ἰδίως ὅταν τὴν χρησιμοποιοῦν διὰ νὰ προσελκύουν ὀπαδούς, οἱ ὁποῖοι ὕστερα ἀρνοῦνται ν’ ἀπογοητευθοῦν. Εἶναι βεβαίως περιττὸν νὰ ἀναπτυχθῇ ποῦ ὁδηγεῖ ἡ τοιαύτη κατάστασις τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας καὶ εἰς ὄφελος τίνος εἶναι ἡ πλήρης κατάπτωσις τῶν πολιτικῶν συνθηκῶν. Τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς χώρας διὰ νὰ διατηροῦν τὴν πολιτικὴν αὐτῶν ὀντότητα στηριζομένην εἰς τὰς προσωπικὰς σχέσεις τῶν πολιτικῶν μὲ τὸ ἐκλογικὸν σῶμα, ἐκολάκευαν τὰς ἀδυναμίας τούτου καὶ τὰς ὑπέθαλπον. Τοῦτο συνεπήγετο διάρθρωσιν διοικήσεως τοιαύτην, ὥστε ὁ πολίτης νὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως πολιτικοῦ προσώπου καὶ εἰς τὰς πλέον στοιχειώδεις κοινωνικὰς καὶ βιοτικὰς ἀνάγκας του. Ἡ προσκόλλησις ἑκάστου Ἕλληνος εἰς κάποιο πολιτικὸν πρόσωπον ἦτο ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ὑπόστασίν του διὰ τὴν σταδιοδρομίαν αὐτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του. Τοῦτο εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν διαφθορὰν πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν, ἀλλὰ καὶ ματαίωσιν τῆς συγκροτήσεως τοῦ Κράτους κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν του ἔναντι τῶν πολιτῶν. Τέλος, ὑπὸ τοιοῦτον καθεστώς, διεγράφετο σαφῶς ὁ κίνδυνος τῆς πολιτικῆς ἐπιρροῆς, ἣν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ ἐν Ἑλλάδι τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα τόσον θετικῶς διὰ τοῦ ἀριθμοῦ ἑδρῶν τὰς ὁποίας θὰ ἐξησφάλιζεν ἐν τῇ Βουλῇ, δι’ οὗ ἐνδεχομένως θὰ ἦτο ρυθμιστὴς τῶν πολιτικῶν ἐξελίξεων, ἀρνητικῶς δὲ ἐπωφελούμενον τῆς φθορᾶς καὶ τῆς ἀπογοητεύσεως ποὺ ἡ ἀπαράδεκτος δι’ εὐνομούμενον Κράτος πολιτικὴ κατάστασις τῶν πολλῶν κομμάτων θὰ ἐδημιούργει εἰς τὸν τόπον. Τὰ ἐκτεθέντα καθορίζουν τοὺς ἀντικειμενικοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώκῃ ἐκλογικὸν σύστημα εἰσαγόμενον πρὸς ψήφισιν, εἰς ὅλως ἀνύποπτον ἐποχὴν μακρὰν ἀπέχουσαν τῆς ἡμέρας τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν ὑπὸ Κυβερνήσεως ὡς ἡ παροῦσα ὁμοιογενοῦς στηριζομένης ἐπὶ εὐρυτάτης κοινοβουλευτικῆς βάσεως καὶ ἐπανειλημμένως ἐχούσης τύχει ἀνανεώσεως τῆς πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνης τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος. Συνίστανται δὲ οἱ ἀντικειμενικοὶ σκοποὶ 1) εἰς τὴν δημιουργίαν πολιτικῶν συνθηκῶν ἀποκλειουσῶν εἰς τὸ μέλλον των δημιουργίαν πολλαπλῶν κομματικῶν σχηματισμῶν, 2) εἰς τὴν δημιουργίαν κομματικῶν ὀργανισμῶν ἰσχυρῶν δυναμένων νὰ ὑπολογίζουν ἐπὶ αὐτομάτου πλειοψηφίας, 3) εἰς τὴν διαμόρφωσιν ἐκλογικῆς ψυχολογίας τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος ἐπὶ ἐθνικοῦ ἐπιπέδου καὶ οὐχὶ τοπικιστικοῦ, 4) εἰς τὸν ἀποκλεισμὸν πάσης ἐπιρροῆς εἰς τὴν πολιτικὴν ἐξέλιξιν τοῦ τόπου δυναμένης ν’ ἀσκηθῇ ὑπὸ τῆς κομμουνιστικῆς μειοψηφίας. Οἱ ἀντικειμενικοὶ οὗτοι σκοποὶ ἀπαραίτητοι διὰ τὴν διαμόρφωσιν εἰς τὴν χώραν ὅσον τὸ δυνατὸν παγίων συνθηκῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν συγχρόνων πολιτικῶν προβλημάτων, δὲν ἐπιτυγχάνονται διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ὑπὸ στενὴν περιφέρειαν. Ἡ στενὴ περιφέρεια δίδει εἰς τὴν ἐκλογὴν προσωπικὸν χαρακτῆρα καὶ θέτει εἰς πρώτην μοῖραν τὴν προσωπικότητα τοῦ ὑποψηφίου. Οἱ κομματικοὶ δεσμοὶ χαλαροῦνται καὶ ἡ ἀνεξαρτησία τῶν βουλευτῶν εἶναι σαφής. Σχηματίζουν μικρὰς ὁμάδας ποὺ τοὺς ἐπιτρέπουν κοινοβουλευτικοὺς ἑλιγμοὺς εἰς βάρος τοῦ κόμματος ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ ὁποίου ἐξελέγησαν καὶ ἐκτεταμένην ἐπιρροήν. Τὰ κόμματα ἐξ ἄλλου περιορίζονται ἐν τῇ ἐπιλογῇ τῶν ὑποψηφίων μεταξὺ προσώπων ἐχόντων πολιτικὸν ὑπόβαθρον ἐν συγκεκριμένῃ στενῇ τοπικῇ περιφερείᾳ, συνήθως δὲ τὸ ὑπόβαθρον τοῦτο δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα προσόντων, μορφώσεως καὶ πολιτικῶν ἱκανοτήτων, ἀλλὰ καθαρῶς προσωπικῆς ἐπιρροῆς κτηθείσης ἐκ προσωπικῶν ἐξυπηρετήσεων τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος τῆς στενῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἡ κατάστασις αὕτη δημιουργεῖ εἰδικὴν ψυχολογίαν τοῦ τοπικοῦ ἐκλογικοῦ σώματος τακτοποιοῦντος διὰ τῆς ἐκλογῆς προσωπικὰς ὑποθέσεις καὶ προσδοκίας καὶ ἀδιαφοροῦντος διὰ τὴν γενικωτέραν σημασίαν τῆς ἐκλογῆς, διὰ τὴν πολιτικὴν τοποθέτησιν τοῦ ὑποψηφίου καὶ διὰ τὰς ἐπιδιώξεις τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον οὗτος ἀνήκει. Ἐπὶ πλέον ἡ στενὴ περιφέρεια ὑποβοηθεῖ τὴν ἀνάπτυξιν περισσοτέρων κομμάτων, τὰς ἀνεξαρτήτους ὑποψηφιότητας προσώπων, καὶ τὴν διάσπασιν τῶν ἐκλογικῶν δυνάμεων. Τὰ ἀναμφισβήτητα ταῦτα ἐλαττώματα τῆς στενῆς περιφερείας, τὰ ὁποῖα συνιστοῦν καὶ τὰ κυριώτερα ἐπιχειρήματα τῶν πολεμίων τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος θεραπεύονται διὰ τῆς διευρύνσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, διευρύνσεως ὅμως τοιαύτης, ὥστε ἡ εὐρυτέρα περιφέρεια νὰ μὴ ἀποτελῇ ἄθροισμα στενῶν περιφερειῶν, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ λειτουργοῦν μετὰ μαθηματικῆς ἀκριβείας τὰ πάσης φύσεως ἐλαττώματα τῆς στενῆς. Διὰ τοῦτο ἐκθύμως συμφωνοῦμεν μὲ τὴν καθιερουμένην διὰ τοῦ νομοσχεδίου περιφέρειαν ἥτις, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, μεταθέτει τὴν ἔννοιαν τῆς ἐκλογῆς ἐπὶ καθαρῶς ἐθνικοῦ ἐπιπέδου. Ἐκ τούτου θὰ προκύψουν τὰ ἑξῆς ἀγαθὰ ἀποτελέσματα: 1) Ἡ ψῆφος ἀποκτᾷ τὴν ἔννοιαν ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ὁ ἐκλογεὺς θεωρεῖ ἱκανὸν ν’ ἀναλάβῃ τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας. Ὑποβοηθεῖται συνεπῶς ἡ ὀργάνωσις τῶν κομμάτων καὶ ἀπὸ ἀπόψεως προγράμματος θετικῆς καὶ ρεαλιστικῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν κρατικῶν προβλημάτων, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιτελικῆς, δηλαδὴ προετοιμασίας διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τούτου, εἰς περίπτωσιν ἀναλήψεως τῆς ἐξουσίας καὶ προσεταιρισμοῦ τῶν καταλλήλων προσώπων, εἰς ἅτινα πρακτικῶς θ’ ἀνατεθῇ ἡ τοιαύτη ἐφαρμογὴ τοῦ Κυβερνητικοῦ προγράμματος. Οὕτω δημιουργοῦνται ἰσχυροὶ κομματικοὶ ὀργανισμοί, διότι ἡ ψῆφος τῶν πολιτῶν δίδεται εὐθέως πρὸς τὸ κόμμα καὶ φέρει τὰ πρόσωπα τῶν ὑποψηφίων εἰς δευτερεύουσαν ὅλως θέσιν. Οἱ ἐκλεγόμενοι διὰ τοῦ κομματικοῦ ψηφοδελτίου βουλευταί, ὀφείλοντες τὴν δύναμίν των εἰς τὸ κόμμα, ἐνδιαφέρονται ἀναγκαίως διὰ τὴν προκοπὴν τοῦ κόμματος μὲ τὴν ὁποίαν ἀρρήκτως εἶναι συνδεδεμένη ἡ δυνατότης τῆς ἐπανεκλογῆς των. Ὅλαι αἱ δυνάμεις συνεργάζονται διὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτυχίαν τοῦ κόμματος, αἱ προσωπικαὶ φιλοδοξίαι ὑποχωροῦν, διασπαστικαὶ τάσεις δὲν ἐκδηλοῦνται καὶ ὅλοι πειθαρχοῦν. 2) Ἡ μηχανικὴ καὶ ψυχολογικὴ λειτουργία τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ὑπὸ τὴν καθιερουμένην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιφέρειαν, ὁδηγεῖ ἀναγκαστικῶς εἰς δημιουργίαν δύο κομμάτων. Ἡ μηχανικὴ λειτουργία συνίσταται εἰς τὸ γνωστὸν ἀποτέλεσμα τῆς ὑποαντιπροσωπεύσεως τοῦ τρίτου κόμματος, διότι τὸ ποσοστὸν τῶν ἑδρῶν ποὺ καταλαμβάνει εἶναι κατώτερον τῶν ψήφων ποὺ ἐπιτυγχάνει κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἡ ψυχολογικὴ λειτουργία ἐνεργεῖ κατὰ τὴν ἰδίαν κατεύθυνσιν. Ὁ ἐκλογεὺς ἀντιλαμβανόμενος ὅτι ἡ ψῆφος του θὰ χαθῇ ἐὰν δοθῇ εἰς τὸ τρίτον κόμμα, ψηφίζει τὸ ἰσχυρότερον ἐκ τῶν λοιπῶν ποὺ παρουσιάζεται ἀπὸ ἀπόψεως προγραμματικῶν ἐπαγγελιῶν καὶ ἐπιδιώξεων, συγγενέστερον πρὸς τὰς ἰδεολογικάς του πεποιθήσεις. Ἡ λειτουργία αὐτὴ καταδικάζει ἀμετακλήτως τὸ Κ.Κ. καὶ ἐπιβάλλει τὴν κατανομὴν τῶν ἐθνικῶν πολιτικῶν δυνάμεων εἰς δύο κομματικοὺς ὀργανισμούς, ἐπιβάλλει δηλαδὴ τὴν συσπείρωσιν καὶ συγκρότησιν τῆς ἐκπροσωπουμένης σήμερον ἐν τῇ Βουλῇ ἐθνικῆς μερίδος τῆς κοινῆς γνώμης τῆς δι’ οἱονδήποτε λόγον ἀντιπολιτευομένης τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ τὴν κοινοβουλευτικὴν αὑτῆς βάσιν. Ἄς μοῦ ἐπιτραπῇ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο νὰ εἶμαι ἀναλυτικώτερος. Τὸ καθιερούμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκλογικὸν σύστημα ὄχι μόνον βοηθεῖ, ἀλλὰ πιέζει πρὸς σχηματισμὸν στερεῶν συμμαχιῶν καὶ δὴ ἐκλογικῶν συμπράξεων. Βεβαίως ἡ συμμαχία εἶναι δύσκολος διότι στηρίζεται εἰς κατανομὴν τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν μεταξὺ τῶν συμπραττόντων κομμάτων, ὥστε νὰ ἀναγκασθοῦν οἱ ἐκλογεῖς νὰ δώσουν τὴν ψῆφον των εἰς τὸ συμμαχικὸν ψηφοδέλτιον. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διότι εἶναι δύσκολος ἡ συμμαχία, συνεπάγεται στενωτέραν συνεργασίαν, συνεχιζομένη καὶ μετεκλογικῶς ἐνδεχομένως, καὶ πρὸς διακυβέρνησιν τῆς χώρας μέχρις ὅτου ἡ ἀμείλικτος λειτουργία τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ἐπιφέρῃ τὴν ἑνοποίησιν καὶ συγχώνευσιν τῶν συμμαχούντων μερικωτέρων κομμάτων, εἰς ἕνα ἰσχυρὸν καὶ ἀδιάσπαστον κομματικὸν ὀργανισμόν. Ἐπὶ τοῦ προβλήματος τούτου τῶν πολιτικῶν συμπράξεων, ἡ λεγομένη ἐκλογικὴ κοινωνιολογία ἀναχθεῖσα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς ὁλόκληρον κλάδον τῶν πολιτικῶν ἐπιστημῶν, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἰς τὴν ἐκλογικὴν σύμπραξιν τὰ κόμματα τῶν ἄκρων ἐπιβάλλονται τῶν λοιπῶν, ἐνῷ εἰς τὴν κυβερνητικὴν σύμπραξιν τὰ συντηρητικὰ κόμματα ἐπικρατοῦν. Ἡ ἀντίθεσις αὕτη ἀντικατοπτρίζει τὸν φυσικὸν ἀνταγωνισμὸν μεταξὺ κυβερνώντων καὶ κυβερνωμένων. Οἱ πρῶτοι εἶναι μὲν ὑποχρεωμένοι νὰ λαμβάνουν ὑπ’ ὄψει τὸ σύνολον τῶν συμφερόντων ποὺ θὰ κληθοῦν νὰ θεραπεύσουν, ἀλλ’ ἡ δυνατότης τῆς δράσεώς των περιορίζεται ὅταν, ἐρχόμενοι εἰς τὴν ἐξουσίαν τεθοῦν, ἀντιμέτωποι τῶν γεγονότων. Οἱ δεύτεροι οἱ κυβερνώμενοι δὲν βλέπουν παρὰ μόνον ἀτομικὰ συμφέροντα ποὺ ὑποστηρίζουν μὲ τὸ μέγιστον τῆς ἐνεργητικότητός των, ζητοῦντες περισσότερα διὰ νὰ ἐπιτύχουν ὀλιγώτερα καὶ ἀγνοοῦντες τὰ στενὰ περιθώρια δυνατοτήτων ποὺ ἀφίνουν διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν συμφερόντων των αὐτῶν τὰ κυβερνητικὰ προβλήματα. Οὕτω ἀπὸ φυσικὴν παρόρμησιν οἱ ἐκλογεῖς δίδουν τὰς ψήφους των εἰς ἐκείνους ποὺ ὑποστηρίζουν τὰς ἀπόψεις των μὲ μεγαλυτέραν ἐνεργητικότητα δηλαδὴ εἰς τὰ κόμματα τῶν ἄκρων, τὰ ὁποῖα οὕτω διέπουν τὴν ἐκλογικὴν σύμπραξιν. Ἀλλ’ ὅταν ἡ συμπράττουσα ὁμὰς ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν ὅλα ἀλλάζουν. Τὰ μετριοπαθῆ κόμματα ἐπικρατοῦν, διότι ἡ μετριοπάθεια συμπίπτει μὲ τοὺς περιορισμοὺς ποὺ ἐπιβάλλουν τὰ γεγονότα καὶ εἶναι ἱκανώτερα νὰ κυβερνοῦν χωρὶς ν’ ἀπομακρύνωνται πολὺ ἀπὸ τὰς προεκλογικάς των ἐπαγγελίας. Ἐὰν ἡ σύμπραξις ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ τοῦ κυβερνητικοῦ πεδίου, αὕτη κατ’ ἀνάγκην θὰ διέπεται ἀπὸ τὰ μετριοπαθῆ κόμματα, ἐνῷ τὰ κόμματα τῶν ἄκρων εἴτε θὰ μετέχουν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἀπομακρυνόμενα τῶν δοξασιῶν καὶ θεωρητικῶν των πεποιθήσεων, εἴτε θὰ σπάσουν τὴν συνεργασίαν. Εἰς τὴν τοιαύτην τοποθέτησιν τοῦ προβλήματος ἡ ἀνάμιξις τῶν φασιστικῶν καὶ κομμουνιστικῶν κομμάτων εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῶν Κρατῶν εἰσάγει νέα δεδομένα. Ὁ ὁλοκληρωτικὸς χαρακτὴρ τῶν κομμάτων τούτων ἀντιτίθεται πρὸς κάθε σύμπραξιν, κάθε συμφωνίαν, κάθε συμμαχίαν. Ἐν τούτοις αἱ ἐκλογικαὶ καὶ κοινοβουλευτικαὶ συνεργασίαι δυνατὸν νὰ συνιστοῦν διὰ τὰ κόμματα ταῦτα ἀποτελεσματικὸν μέσον δράσεως, τόσῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἡ ὀργάνωσίς των τὰ ἐξασφαλίζει ἀπὸ κίνδυνον μολύνσεως καὶ ἀποσυνθέσεως, ἐνῷ καθιστᾷ τρωτοὺς τοὺς συμμάχους των. Χρησιμοποιοῦν λοιπὸν τὰς συμμαχίας πρὸς δύο διαφορετικοὺς σκοπούς. Διὰ τοῦ πρώτου ἐπιδιώκεται νὰ διαλυθῇ ἡ εἰς βάρος τοῦ κόμματος κρατοῦσα ἀτμόσφαιρα φόβου καὶ ἀπομονώσεως παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ. Ἡ συμμαχία θὰ δείξῃ εἰς ὅλους ὅτι τὰ κόμματα αὐτὰ εἶναι κόμματα ὅπως τὰ ἄλλα, κόμματα δημοκρατικὰ σεβόμενα τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμοὺς καὶ τὰς ἐλευθερίας. Διὰ τοῦ δευτέρου σκοποῦ ἐπιδιώκεται ν’ ἀποκτήσουν τὰ κόμματα αὐτὰ θέσεις, κλειδιὰ εἰς τοὺς κόλπους τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ὧν θὰ προετοιμασθῇ ἡ ὁλοσχερὴς κατάληψις τῆς ἐξουσίας. Βεβαίως οὐδὲν ἐθνικὸν κόμμα ἐν Ἑλλάδι εἶναι δυνατὸν νὰ πέσῃ εἰς τοιαύτην χονδροειδῆ παγίδα. Τὸ Κ.Κ. εἶναι καταδικασμένον εἰς ἠθικὴν καὶ πολιτικὴν ἀπομόνωσιν, ἡ ὁποία διὰ τοῦ καθιερωμένου ἐκλογικοῦ συστήματος προδικάζει τὴν πλήρη ἐξαφάνισίν του ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ ὁρίζοντος. Καὶ οὐδεὶς μὲν ἀσφαλῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἶναι δυνατὸν ἢ ἐπιτρεπτὸν νὰ φρονῇ ἄλλως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀσφαλῶς θὰ ἀκουσθοῦν ἀργότερον ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου τὰ γνωστὰ τετριμμένα ἐπιχειρήματα περὶ σκοπίμως ἐπιδιωκομένης διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου καὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ πολώσεως τῶν πολιτικῶν ἐκδηλώσεων ἐν τῇ χώρᾳ ἐπὶ τῷ τέλει ὅπως ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀποτελέσῃ τὸ μοναδικὸν ἀντίπαλον δέος κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν ἀπὸ τοῦδε ν’ ἀπαντήσω τὰ ἑξῆς: Τὸ νομοσχέδιον προσφέρει πραγματικὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ὀργανώσῃ τὰς ἀδικαιολογήτως διεσπαρμένας ἐθνικάς της δυνάμεις εἰς ἑνιαῖον πολιτικὸν ὀργανισμόν, μὲ θετικὸν πολιτικὸν πρόγραμμα διακυβερνήσεως τῆς χώρας, τὸ ὁποῖον νὰ ἐφαρμόσῃ ὅταν ἡ ψῆφος τοῦ λαοῦ τὴν καλέσῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου διαγράφει μετὰ μαθηματικῆς ἀκριβείας τὴν ἐξαφάνισιν τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος. Εἰς τὰς ἐθνικὰς ἀντιπολιτευομένας τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν πολιτικὰς δυνάμεις ἀπόκειται νὰ παίξουν τὸν ρόλον τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν δύο κομμάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἀναγκαιότητα τοῦ καθιερουμένου ἐκλογικοῦ συστήματος θὰ διέπουν εἰς τὸ μέλλον τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας. Ἐν τῷ μεταξὺ τὴν πόλωσιν δὲν τὴν δημιουργεῖ ὁ Ἕλλην. Συναγερμὸς οὔτε τὸ καθιερούμενον ἐκλογικὸν σύστημα. Τὴν πόλωσιν δημιουργεῖ ἡ ἐμμονὴ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ χαρακτηρίζῃ τὴν πολιτικὴν της θέσιν ὡς ἓν γεωμετρικὸν σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ὑποτίθεται ὅτι συναντῶνται οἱ μετριοπαθεῖς τῶν ἀντιπάλων τάσεων. Δὲν νομίζω ὅτι οἱ θεωρητικοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀγνοοῦν τὴν θεμελιώδη ἀρχὴν τῆς πολιτικῆς ἐπιστήμης ὅτι, τὸ γεωμετρικὸν σημεῖον αὐτό, τὸ κέντρον, εἶναι ἀνύπαρκτον εἰς τὴν πολιτικήν. Ἡ πολιτικὴ ἐπιβάλλει ἐπιλογὴν μεταξὺ δύο λύσεων. Αἱ ἐνδιάμεσοι λύσεις συνδέονται πρὸς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην. Τὸ κέντρον διαιρεῖται ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ ἰδίου καὶ παραμένει χωρισμένον εἰς δύο ἡμίση, τὸ ἀριστερὸν καὶ τὸ δεξιὸν κέντρον. Διότι τὸ κέντρον δὲν ἀποτελεῖ τι ἄλλο ἀπὸ τὴν τεχνητὴν ἕνωσιν τοῦ δεξιοῦ τμήματος τῆς ἀριστερᾶς καὶ τοῦ ἀριστεροῦ τμήματος τῆς δεξιᾶς. Ἡ μοῖρα τοῦ κέντρου εἶναι νὰ τεμαχίζεται, νὰ ταλαντεύεται, νὰ ἐκμηδενίζεται. Τὸ ὄνειρον τοῦ κέντρου εἶναι νὰ πραγματοποιήσῃ σύνθεσιν ἀντιφατικῶν ἐπιδιώξεων. Ἀλλὰ ἡ σύνθεσις εἶναι πνευματικὴ λειτουργία. Ἡ δρᾶσις ἀπαιτεῖ ἐκλογὴν μεταξὺ δύο λύσεων καὶ ἡ πολιτικὴ εἶναι δρᾶσις. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι βεβαίως ἔργον μου νὰ δώσω συμβουλὰς πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὅπως, ἐγκαταλείπουσα τὰς γεωμετρικάς της ἐπιδόσεις, προσγειωθῇ εἰς τὰς λύσεις ποὺ ἐπιβάλλει ἡ ἑλληνικὴ πολιτικὴ πραγματικότης. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ παρατηρήσω, ὅτι ἡ γεωμετρικὴ αὐτὴ τοποθέτησις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπῆρξε συγχρόνως καὶ αὐθαίρετος. Διότι ὁ προσδιορισμὸς τῆς θέσεώς της ὡς κέντρου ἀποτελῶν ἄλλως τε εὔκολον καὶ ἄκοπον πολιτικὴν λύσιν ἐγένετο a priori, διὰ νὰ θεμελιωθῇ δὲ ἐφευρέθη ἐκ τῶν ὑστέρων ὁ μῦθος τῆς ἄκρας δεξιᾶς. Συνεπῶς ἡ πόλωσις ὑπῆρξε φόβητρον ἐπισειόμενον ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἰδία αὐτῆς θέσις, ἀκριβῶς δὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἐπιτρέπει τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας εἰς τὴν ἑλληνικὴν πραγματικότητα. Θὰ ἐπεθύμουν ἐπίσης ν’ ἀπαντήσω ἀπὸ τοῦδε εἰς τὸ ἐπιχείρημα ὅτι τάχα ὁ κομμουνισμὸς δὲν ἀποτελεῖ διὰ τὴν Ἑλλάδα σοβαρὸν κίνδυνον καὶ συνεπῶς δὲν ἐπιτρέπεται μεταξὺ τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ καθιερουμένου ἐκλογικοῦ συστήματος νὰ συγκαταλέγεται ἡ ἀνάγκη τῆς ὁριστικῆς ἐκ τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας ἐξαφανίσεως αὐτοῦ. Ἡ πολιτικὴ συγκριτικὴ ἔρευνα κρατουσῶν συνθηκῶν εἰς τὰς δυτικοευρωπαϊκὰς χώρας, δίδει εὐχερῆ τὴν ἀπάντησιν. Διότι ἐκεῖ ἀφοῦ μὲ τὰ ἀναλογικὰ συστήματα ἐδυνάμωσεν ὁ κομμουνισμός, βεβαίως εἶναι τώρα ἀργὰ νὰ τεθῇ ἐκποδών, ἡ καθιέρωσις δὲ πλειοψηφικοῦ συστήματος εἰς τὴν Ἰταλίαν π.χ. μοιραίως θὰ συνεπάγεται νὰ ἀναχθῇ τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα εἰς δεύτερον μέγα κόμμα, δυνάμενον νὰ διεκδικήσῃ αὐτόματον πλειοψηφίαν.

§72ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Πόθεν τὸ συμπεραίνετε αὐτό;

§73Γ. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἔχει ἐνισχυθῆ τόσον πολὺ ἀπὸ τὰ ἐφαρμοσθέντα ἐκλογικὰ συστήματα, ὥστε ἐὰν σήμερον ἐφαρμοσθῇ τὸ πλειοψηφικόν, ὑπάρχει πιθανότης νὰ ἔλθῃ δεύτερον καὶ νὰ διεκδικήσῃ τὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ ἐὰν ἀποτελῇ κατηγορίαν, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου πρόκειται νὰ ἐμποδισθῇ ἡ διαμόρφωσις ἐν Ἑλλάδι συνθηκῶν ἀναλόγων μὲ αὐτὰς ποὺ κρατοῦν σήμερον ἐν Ἰταλίᾳ καὶ Γαλλίᾳ, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ ὅλοι ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζομεν τὸ νομοσχέδιον δεχόμεθα εὐχαρίστως τὴν κατηγορίαν, ἐφ’ ὅσον πιστεύομεν ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ σώσωμεν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὸν κομμουνιστικὸν κίνδυνον (Χειροκροτήματα). Διότι ἡμεῖς δὲν λησμονοῦμεν ὅτι τὰ ὁλοκληρωτικὰ καθεστῶτα εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ παρ’ ἡμῖν προέκυψαν ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος διὰ τὸ ὁποῖον τελευταίως ἐκφράζονται πάλιν μετὰ μεγάλης συμπαθείας οἱ κύκλοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δικαιολογούμενοι ὡς κακοὶ μαθηταί, πῶς καὶ διατὶ εἰς τὸ παρελθὸν ἐτάχθησαν ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἀκούομεν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῶν ἐπιχειρημάτων τούτων νὰ ὁμιλοῦν περὶ σκοπίμου διὰ τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου ἀναπτύξεως παντοδυναμίας τοῦ κόμματος, περὶ ἐξαφανίσεως τῆς προσωπικότητος τοῦ βουλευτοῦ, περὶ καταργήσεως τοῦ δεσμοῦ τοῦ βουλευτοῦ πρὸς τὴν περιφέρειαν, περὶ τάσεως πρὸς σχηματισμὸν μονοκομματικῆς Βουλῆς, ἀκόμη καὶ περὶ ἀντισυνταγματικότητος. Βεβαίως, οὐδὲν τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτῶν ἀντέχει εἰς σοβαρὰν κριτικήν. Καὶ ἐὰν ἀσχολούμεθα μὲ αὐτὰ εἶναι διότι μεταξὺ τῆς ἀρθρογραφίας, τῶν δηλώσεων, τῶν διαβημάτων, τῶν κατατοπίσεων ξένων Κυβερνήσεων, τῶν ἐκπομπῶν, τῶν λοιπῶν φάσεων τοῦ ἀγῶνος κατὰ τοῦ νομοσχεδίου μας, δὲν εἴδομεν ἄλλα ἐπιχειρήματα σοβαρώτερα. Ἡ ἀνάπτυξις τῶν κομμάτων ἀποτελεῖ, ὡς εἴπομεν, ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς. Τὰ κόμματα δὲν παίζουν μόνον ρόλον εἰς τὴν πρώτην φάσιν τῆς ἐκλογικῆς διαδικασίας εἰς τὴν ὑπόδειξιν δηλαδὴ τῶν ὑποψηφίων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν καθ’ ἑαυτήν, διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ προγράμματος, διὰ τῆς ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς ὑποστηρίξεως τοῦ ὑποψηφίου. Ἡ ἐξέλιξις εἶναι τοιαύτη, ὥστε καὶ ἡ βασικὴ διάκρισις τῶν συγχρόνων πολιτευμάτων γίνεται κατὰ λόγον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κομμάτων ποὺ ἐκπροσωποῦνται εἰς τὸ κοινοβούλιον. Ἔτσι ὁμιλοῦμεν περὶ καθεστῶτος ἑνὸς κόμματος, δύο κομμάτων, πολλῶν κομμάτων. Τὰ κυβερνητικὰ σχήματα διαμορφοῦνται καὶ ἀλλάζουν ἐκ μόνης τῆς ἐξελίξεως τῆς σχέσεως τῶν πολιτικῶν κομματικῶν δυνάμεων εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας. Ἡ διάκρισις τῶν ἐξουσιῶν ἐξαρτᾶται πλέον εἰς τὰ σύγχρονα πολιτεύματα ἀπὸ τὸ σύστημα τῶν κομμάτων πολὺ περισσότερον, παρὰ ἀπὸ τοὺς συνταγματικοὺς ὁρισμούς. Ἕνα κόμμα μὲ ἀπόλυτον πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὁμοιογενῆ Κυβέρνησιν συγκεντρώνει τὰς οὐσιώδεις προνομίας τῆς νομοθετικῆς καὶ ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τὸ κῦρος του εἶναι μέγα καὶ ἐλάχιστα ἐνοχλεῖται ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἡ τοιαύτη ἐξέλιξις τῶν κομμάτων δὲν ὀφείλεται εἰς συγκεκριμένον ἐκλογικὸν σύστημα. Ὑπῆρξεν ἀπόρροια προσαρμογῆς τῶν συγχρόνων ηὐξημένων καὶ πολυπλόκων πολιτικῶν ἀναγκῶν εἰς τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμούς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ πράξῃ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι νὰ μὴ ἀγνοήσῃ τὴν πραγματικότητα αὐτὴν τοῦ ρόλου τῶν κομμάτων εἰς τὴν σύγχρονον δημοκρατίαν καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ τὴν ρυθμίσῃ κατὰ τὸν καλύτερον, ἠθικώτερον καὶ ἀποδοτικώτερον διὰ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον τρόπον. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὴν διαμόρφωσιν τοῦ συστήματος τῶν κομμάτων μέχρι σήμερον, θὰ ἴδωμεν ὅτι περισσότερον ἡ ἀναλογικὴ συνετέλεσεν εἰς τὴν παντοδυναμίαν τῶν κομμάτων. Γνωρίζετε ὅτι, συμφώνως πρὸς ὡρισμένην μορφὴν τῆς ἀναλογικῆς ἰσχύουσαν εἴς τινας εὐρωπαϊκὰς χώρας, τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων ἀναγράφονται εἰς τὸ ψηφοδέλτιον καθ’ ὡρισμένην σειρὰν ποὺ αὐτὴ καθορίζει τὴν ἐκλογήν. Αἱ ἐλπίδες ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν καθορίζονται ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα ἀμέσως ἀπὸ τὸ κόμμα καὶ ἡ ἐκλογὴ τῶν πρώτων τῆς σειρᾶς τοῦ ψηφοδελτίου εἶναι ἐξ ἴσου βεβαία, ὅσον εἶναι βεβαία ἡ ἐκλογὴ τοῦ ψηφοδελτίου τοῦ ἑνὸς κόμματος ὅπου ἰσχύει τὸ σύστημα τοῦτο. Ἡ ἐκλογὴ ἔτσι παύει νὰ εἶναι ἐκλογὴ ὑποψηφίων ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς. Αὐτοὶ ἁπλῶς προσδιορίζουν τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν ποὺ θὰ κερδίσῃ τὸ κόμμα, οἱ ἐκλογεῖς δηλαδὴ δίδουν δικαίωμα εἰς τὸ κόμμα νὰ ὑποδείξῃ ὡρισμένον ποσοστὸν βουλευτῶν. Ταῦτα ἴσχυσαν ἀδιαμαρτυρήτως καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ οὐδεὶς θεωρητικὸς διετύπωσεν ἀνησυχίας. Καὶ διατυποῦνται ἀνησυχίαι καὶ ἀντιρρήσεις τώρα, ὁπότε διὰ τοῦ καθιερουμένου ἐκλογικοῦ συστήματος, πρόκειται ἀναμφισβητήτως, ἡ διαδικασία τῆς ἐκλογῆς καὶ νὰ τοποθετηθῇ ἐπὶ ἐπιπέδου σοβαροῦ, ἀξιοπρεποῦς καὶ ἀποδοτικοῦ. Διότι τί θὰ συμβῇ μὲ τὸ καθιερούμενον σύστημα; Τὸ κόμμα ἀπαλλάσσεται τῆς παντοδυναμίας τοῦ ἰσχυροῦ πολιτικοῦ παράγοντος, ὁ ὁποῖος ἀνεξαρτήτως ἄλλων προσόντων ἠδύνατο εἰς τὸ παρελθὸν νὰ ἀπαιτῇ τὴν συμμετοχήν του εἰς τὸ ψηφοδέλτιον ἀπειλῶν ἄλλως νὰ διοχετεύσῃ τὴν πολιτικήν του δύναμιν εἰς τὸ ἀντίπαλον κόμμα. Πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ καλυτέρου εἴδους πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἐὰν αὐτοὺς πρόκειται νὰ προστατεύσῃ ἡ ἀντίθετος γνώμη. Τὸ κόμμα ὑπὸ οἱονδήποτε πολιτικὸν ἐκλογικὸν σύστημα, δὲν δύναται νὰ παραγνωρίσῃ τὴν τοπικὴν πολιτικὴν ἰσχὺν τῶν ὑποψηφίων. Ἀλλὰ τὸ ὑπὸ κρίσιν ἐκλογικὸν σύστημα θὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ συνδυάσῃ τὴν πολιτικὴν ἰσχὺν μὲ τὰ λοιπὰ προσόντα καὶ δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι τὸ κόμμα, κάθε κόμμα, θὰ ἔχῃ συμφέρον νὰ ἐκλέγῃ μεταξὺ τῶν πολιτευομένων τοὺς καλυτέρους διὰ νὰ δύναται μετ’ ἐπιτυχίας νὰ προπαγανδίζῃ διὰ τὴν ὑπερψήφισιν τοῦ ψηφοδελτίου του. Ἐπὶ πλέον τὸ κόμμα θὰ ἔχῃ τὴν εὐχέρειαν νὰ χρησιμοποιῇ πρόσωπα μὴ ἔχοντα μὲν τοπικὸν πολιτικὸν ὑπόβαθρον ἀλλὰ προσόντα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα θὰ τοὺς καθιστοῦν πολυτίμους καὶ ἀπαραιτήτους συνεργάτας τοῦ κόμματος ἐν τῇ διακυβερνήσει τῆς χώρας. Χαρακτηριστικὸν παράδειγμα τῆς ἀληθείας αὐτῆς ἐκ τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου ἀποτελεῖ ὁ σχηματισμὸς τῶν ψηφοδελτίων τῶν κομμάτων εἰς τὰ μεγάλα κέντρα, ὅπου ἡ ἐκλογὴ διεξάγεται μὲ ἰδεολογικὸν προσανατολισμὸν τῶν ἐκλογέων καὶ ὅπου δὲν ὑπάρχει ἔδαφος δημιουργίας κομματικοῦ παραγοντισμοῦ. Ὑπὸ τὴν σειρὰν αὐτὴν τῶν σκέψεων, δὲν βλέπομεν νὰ ἐξαφανίζεται ἡ προσωπικότης τοῦ βουλευτοῦ, ἀλλ’ ἀντιθέτως ἀναδεικνύεται διότι ἀναγκαστικῶς ἀναβιβάζεται τὸ ἐπίπεδον τῆς ποιότητός των. Ἀλλὰ τὸ καθιερούμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου σύστημα εἶναι βεβαίως ἀπολύτως σύμφωνον πρὸς τὸ Σύνταγμα διὰ τοὺς ἀναπτυσσομένους ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν λόγους. Εἶναι ὅμως σύστημα πολὺ περισσότερον προσαρμοζόμενον καὶ πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς δημοκρατίας καὶ πρὸς τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν κοινοβουλευτικὸν σύστημα. Λέγομεν ὅτι εἶναι συμφωνότερον πρὸς τὴν δημοκρατίαν, διότι ἀναγκάζει τὸν πολίτην νὰ μετέχῃ ἐνεργῶς καὶ οὐσιαστικῶς τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας. Ὑπὸ τὸ εἰσαγόμενον σύστημα ὁ ἐκλογεὺς δὲν ψηφίζει πλέον τὸν ὑποψήφιον λόγῳ τῆς προσωπικότητός του, τῶν συμπαθειῶν, ἄλλων δεσμῶν καὶ ὑποχρεώσεων, οὐδ’ ἐπαφίεται εἰς τὸν ἐκλεγόμενον διὰ ν’ ἀποφασίσῃ ἐλευθέρως εἰς τὸ κοινοβούλιον σύμφωνα μὲ τὴν ἀπόλυτον ἐλευθέραν αὑτοῦ κρίσιν καὶ ἀντίληψιν, ἀλλὰ ψηφίζει τὸν ὑποψήφιον διότι εἶναι ὀπαδὸς τοῦ κόμματος μὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ ὁποίου συμφωνεῖ ὁ ἐκλογεὺς καὶ διότι ὡς κομματικὸς ὑποψήφιος προκαλεῖ τὴν ἐμπιστοσύνην ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ θ’ ἀκολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ κόμματος. Οὕτω τὸ ἐκλογικὸν Σῶμα δὲν περιορίζεται νὰ ἐκλέξῃ πρόσωπα, ἀλλὰ συγχρόνως ἐκδηλώνει τὰς ἀντιλήψεις καὶ τὰς θελήσεις του ἐπὶ τῆς γραμμῆς ποὺ ἐννοεῖ ν’ ἀκολουθήσουν τὰ ζητήματα τοῦ Κράτους. Τὸ ἐκλογικὸν Σῶμα ἀναγνωρίζεται ἱκανὸν νὰ ἔχῃ ἰδίαν θέλησιν ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων ποὺ ἐκφράζει διὰ τῆς ἐκλογῆς καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν οἱ ἀντιπρόσωποί του ὀφείλουν νὰ συμμορφωθοῦν. Μὲ τοιαύτην κατεύθυνσιν εἶναι προφανὲς ὅτι πλησιάζομεν περισσότερον πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου τῇ συμμετοχῇ τοῦ λαοῦ κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν ἰδεώδη δημοκρατίαν. Τὸ εἰσαγόμενον σύστημα εἶναι περισσότερον ἀντιπροσωπευτικόν. Διότι ἄγει μετὰ βεβαιότητος εἰς αὐτόματον πλειοψηφίαν ἑνὸς κόμματος. Ἐπιτρέπει δηλαδὴ τὴν κατανομὴν τῶν ἑδρῶν κατὰ τρόπον ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία περὶ τῆς πλειοψηφίας ἑνὸς κόμματος, τὸ ὁποῖον οὕτω θὰ κληθῇ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Αὐτὸ εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς ψήφου τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος. Διότι τὸ ποσοστὸν τῶν πολιτῶν ποὺ ἐψήφισε τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα ἤθελε τὸ κόμμα τοῦτο νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά του. Ὅταν οὐδὲν κόμμα ἐπιτυγχάνῃ ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, ἡ δημιουργία τοιαύτης ἐν τῇ Βουλῇ ἐξ ἧς θὰ ἐξαρτηθῇ ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως ἐξαρτᾶται κυρίως ἀπὸ τὰς διαπραγματεύσεις καὶ συμφωνίας τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων τελείως ξένας πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος. Τότε ἔχομεν ρευστὴν πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος. Ὑπὸ ἄλλα ἐκλογικὰ συστήματα ἀκόμη καὶ ὑπὸ τὸ πλειοψηφικὸν μὲ στενὴν περιφέρειαν, ἡ ἀπόλυτος πλειοψηφία ἑνὸς κόμματος εἶναι ἐξηρτημένη ἐκ τῶν ἐκλογικῶν ρευμάτων. Ἀλλὰ τὰ ρεύματα δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀναχθοῦν εἰς παράγοντα τῶν πολιτικῶν μας ἐξελίξεων, διότι εἶναι ἐθνικῶς ἐπικίνδυνα ἐνῷ ἐξ ἄλλου ἀποτελεῖ ἀμετάθετον ἀνάγκην τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς χώρας μας ὅπως ἐκ τῶν ἐκλογῶν προκύπτῃ αὐτόματος πλειοψηφία ἱκανὴ νὰ δώσῃ ὁμοιογενῆ καὶ σταθερὰν Κυβέρνησιν. Διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν ἐκλογικοῦ συστήματος θὰ διαμορφωθῇ ὅσον εἶναι τοῦτο δυνατόν, παγία πολιτικὴ κατάστασις εἰς τὴν χώραν ἐπιτρέπουσα τὴν ἐναλλαγὴν τῶν κομμάτων εἰς τὴν ἐξουσίαν πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν ἐθνικῶν προγραμμάτων καὶ ἀρχῶν των. Ἡ ἐναλλαγὴ εἶναι μοιραῖον ἐπακόλουθον τοῦ εἰσαγομένου συστήματος διεπομένου ἀπὸ ὑπερβολικὴν εὐαισθησίαν ἐν τῇ ἐκδηλώσει τῶν διακυμάνσεων τῆς κοινῆς γνώμης. Ἡ εὐαισθησία αὐτὴ τὴν ὁποίαν χαρακτηρίζουν ὡς πολιτικὸν σεισμογράφον ἱκανὴν ν’ ἀποτυπώσῃ τὰς παραλλαγὰς τῆς κοινῆς γνώμης, αἱ ὁποῖαι ἄλλως θὰ παρέμεναν ἀπαρατήρητοι, δὲν εἶναι ἐλάττωμα τοῦ συστήματος. Διότι αἱ κοινωνιολογικαὶ παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς πνευματικῆς καὶ κοινωνικῆς συνθέσεως τοῦ ποσοστοῦ τῶν ἐκλογέων ἡ μετακίνησις τοῦ ὁποίου ἀπὸ τοῦ ἑνὸς κόμματος εἰς τὸ ἄλλο δίδει ἑκάστοτε τὴν νίκην, ἀπέδειξαν ὅτι ἀποτελεῖ τὸ ζωτικώτερον καὶ προοδευτικώτερον τμῆμα τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος, τὸ ἁρμοδιώτερον συνεπῶς νὰ κρίνῃ, πῶς πρέπει ἑκάστοτε νὰ ψηφίσῃ. Ὑπὸ αὐτὴν δὲ τὴν ἔννοιαν εἰσάγεται διὰ τοῦ συστήματος ἡ ἰδέα τῆς ποιότητος εἰς τὴν δημοκρατίαν. Κατηγορεῖται τέλος τὸ νομοσχέδιον ὅτι εἰσάγει σύστημα μὴ τυχὸν ἀλλαχοῦ ἐφαρμογῆς. Ἐπ’ αὐτοῦ δυνάμεθα νὰ παρατηρήσωμεν τὰ ἑξῆς: Εἰς μὲν τὰς Ἀγγλοσαξωνικὰς χώρας ἡ κομματικὴ ὀργάνωσις εἰς τὸν βαθμόν, τὴν ἔκτασιν καὶ τὴν ἔννοιαν ποὺ ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ κύριον χαρακτηριστικὸν πολιτικὸν στοιχεῖον τῶν χωρῶν τούτων, ὑπῆρξεν ἀπόρροια παραγόντων ἱστορικῶν, κοινωνικῶν καὶ ἄλλων, ἀσχέτων πάντως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον οὕτω δὲν ἔπαιξεν εἰς τὰς χώρας αὐτὰς τὸν ρόλον τῆς διαμορφώσεως τῆς πολιτικῆς ζωῆς των. Ἐὰν συμφωνῇ μὲ τὸ κρατοῦν εἰς τὰς χώρας αὐτὰς πολιτικὸν σύστημα, οὐδόλως ἕπεται ὅτι θὰ κατορθώσῃ νὰ τὸ μεταφυτεύσῃ ἐν Ἑλλάδι δι’ ἁπλῆς ἐνταῦθα ἐφαρμογῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τοῦ ἐκεῖ κρατοῦντος. Ἐκ τῶν λοιπῶν εὐρωπαϊκῶν δημοκρατικῶν χωρῶν, ἡ συγκριτικὴ ἐπιστημονικὴ παρατήρησις εἶναι ἀμείλικτος εἰς βάρος τῶν ἐφαρμοζομένων ἐκεῖ ἐκλογικῶν συστημάτων, τοὐλάχιστον προκειμένου περὶ χωρῶν συγγενοῦς, πρὸς τὴν ἑλληνικήν, πολιτικῆς νοοτροπίας. Ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ψήφου τῶν στρατιωτικῶν δὲν θὰ ἐπεκταθῶ. Ἀπὸ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν προέκυψεν ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἡ μείζων τοὐλάχιστον τοιαύτη, δὲν διαφωνεῖ εἰς τὴν ἀναγνώρισιν ψήφου εἰς τοὺς στρατιώτας. Διαφωνεῖ ὅμως ὡς πρὸς τὸν τρόπον καθ’ ὃν καθιεροῦται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ψηφίζουν οἱ στρατιῶται. Ἡ τοιαύτη τοποθέτησις μεταθέτει τὴν συζήτησιν ἐκ τῆς ἀρχῆς εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον. Θὰ ἦτο ἄλλως τε ἄσκοπον νὰ σᾶς κουράσω μὲ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐπιχειρημάτων ποὺ συνηγοροῦν εἰς τὸ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἄποψις τοῦ νομοσχεδίου. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν πρόκειται νὰ συμφωνήσωμεν μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν μὲ τὴν ὁποίαν μᾶς χωρίζει κοσμοθεωρία ὁλόκληρος. Διότι αὐτὴ μὲν δὲν δύναται νὰ σκεφθῇ πῶς δὲν θὰ ἐχρησιμοποίει πρὸς κομματικόν της ὄφελος ἕνα ὅπλον ποὺ τῆς ἐπιτρέπει ὁ νόμος. Δὲν δύναται νὰ σκεφθῇ ὅτι, ἐὰν αὐτὴ κατεῖχε τὴν ἐξουσίαν, δὲν θὰ μετεκίνει κατὰ τὰς κομματικὰς ἀνάγκας της μονάδας τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τῆς μιᾶς περιφερείας εἰς τὴν ἄλλην διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὰ ἐκλογικά της κενά· ἢ δὲν θὰ διωργάνωνε τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν στρατιωτικὰ γυμνάσια μεγάλης ἀκτῖνος. Ἐν τούτοις ἡμεῖς καὶ μαζὶ μὲ ἡμᾶς ἡ ἀκολουθοῦσα ἡμᾶς μεγάλη πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην οὔτε δηλώσεως, οὔτε διαβεβαιώσεως τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ὅτι οὐδεμία στρατιωτικὴ μετακίνησις θὰ διαταχθῇ ἐν ὄψει ἐκλογῶν. Ἀρκεῖ ἡ παρουσία του εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἡ μεγαλυτέρα ἐγγύησις τοῦ ἀδιαβλήτου τῶν ἐκλογῶν πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν. (Χειροκροτήματα). Θέμα ἀρχῆς ἀποτελεῖ τέλος, ἡ διάταξις ἡ προβλέπουσα τὰ τῆς ἀναπληρώσεως κενουμένων βουλευτικῶν ἑδρῶν. Τὸ περὶ ἀντισυνταγματικότητος ἐπιχείρημα δὲν δύναται νὰ προβληθῇ μετὰ σοβαρότητος. Εἶναι σαφὴς ἡ συνταγματικὴ διάταξις, ἡ ὁποία ἐπαφίεται εἰς τὸν κοινὸν νομοθέτην διὰ τὴν ρύθμισιν τοῦ θέματος τούτου. Ὁ συνταγματικὸς περιορισμὸς ἀφορᾷ τὸ τελευταῖον ἔτος τῆς βουλευτικῆς περιόδου καὶ πάλιν ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος προβλέπει περὶ ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν, ἐξ οὗ παρέπεται ὅτι ἐφ’ ὅσον νόμος ἄλλως ρυθμίζει τὰ τῆς ἀναπληρώσεως, ὁλόκληρος ἡ συνταγματικὴ διάταξις εἶναι ἄνευ σημασίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προβάλλεται ὡς οὐσιαστικὸν ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν εἶναι, ἡ ἀνάγκη τῆς σφυγμομετρήσεως τῆς κοινῆς γνώμης κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κοινοβουλευτικῆς περιόδου, ἀνάγκη τὴν ὁποίαν ἐξυπηρετοῦν αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαί. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑνὸς τὸ ἐπιχείρημα οὔτε θεωρητικήν τινα ἔχει βάσιν, οὔτε οὐσιαστικὴν ἢ πολιτικήν τινα ἀναγκαιότητα. Ἀντὶ ἄλλου θὰ ἤρκει τις νὰ παρατηρήσῃ ὅτι περίπτωσις ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν ὑπὸ τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα δὲν συντρέχει. Ἐκτὸς ὅμως τούτων α) αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ διαταράσσουν τὴν πολιτικὴν ἠρεμίαν καὶ συνέχειαν τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς ἀποσκοπεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ καθιερούμενον ἐκλογικὸν σύστημα. Συνεπῶς, ἡ διεξαγωγὴ ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν ἔρχεται εἰς ἀντίφασιν μὲ τοὺς ἐπιδιωκομένους διὰ τοῦ νομοσχεδίου σκοπούς. β) Ἐὰν μὲν ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται εἰς ἀσθενῆ πλειοψηφίαν, οὕτως ἢ ἄλλως δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ κυβερνήσῃ καὶ μοιραίως θὰ ἀναγκασθῇ νὰ φθάσῃ εἰς γενικὰς ἐκλογάς. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ πλειοψηφία της εἶναι σημαντική, τότε διὰ τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ περίπτωσις οὐσιώδους ἀλλοιώσεως τῆς ἀριθμητικῆς δυνάμεως τῶν πολιτικῶν κομμάτων ἐν τῇ Βουλῇ. Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἀσκεῖ εἰδικὴν ψυχολογίαν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τοῦ διαμερίσματος ὅπου διεξάγονται αἱ ἐκλογαί, τελείως διάφορον τῆς γενικῆς ψυχολογίας ποὺ ἐπικρατεῖ κατὰ τὰς γενικὰς ἐκλογάς, οὕτως ὥστε οὐδόλως αἱ τοπικαὶ ἐκλογαὶ ἀποτελοῦν σφυγμομέτρησιν τῆς κοινῆς γνώμης. Συνήθως οἱ ἐκλογεῖς γνωρίζοντες ὅτι διὰ τῆς ἐκλογῆς δὲν θὰ διαταραχθῇ ἡ κυβερνητικὴ πλειοψηφία, εὑρίσκουν εὐκαιρίαν νὰ διαδηλώσουν πρόσθετον ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν κυβερνῶσαν πλειοψηφίαν εἰς ἣν ἀνῆκεν ὁ τέως κάτοχος τῆς κενωθείσης ἕδρας ἢ νὰ ἐμφανισθοῦν φίλοι τῆς Κυβερνήσεως ἐὰν ὁ τέως κάτοχος ἀνῆκεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. γ) Ἀλλὰ καὶ ἂν ἔτι αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ ἀποτελοῦν εὐκαιρίαν σφυγμομετρήσεως τῆς κοινῆς γνώμης, δὲν νομίζομεν ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον πρὸς χάριν αὐτῆς νὰ προκληθῇ εὐρύτερος πολιτικὸς καὶ ἐκλογικὸς σάλος. Ἐντὸς τῆς κοινοβουλευτικῆς περιόδου μόνον ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος καὶ τὸ Ὑπουργεῖον δύνανται ὑπευθύνως νὰ ἐκτιμήσουν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα ποὺ θὰ τοὺς ἐπηρεάσουν μὲ γνώμονα τὸ ἐθνικὸν συμφέρον διὰ νὰ ὁδηγήσουν τὴν χώραν εἰς κυβερνητικὴν κρίσιν καὶ ἐκλογάς. Ἄλλως εἰσέρχονται εἰς τὸν δημόσιον βίον, ἄλλοι παράγοντες ὑποκαθιστῶντες τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργείου. Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι μόνον ἀπαράδεκτον εἶναι καὶ ἀντισυνταγματικόν. Οἱ παράγοντες οἱ διαμορφοῦντες τὴν πολιτικὴν ζωὴν μιᾶς χώρας, ἔχουν στενὴν μεταξύ των συνάρτησιν οὕτως ὥστε ἡ ἐξέτασις τοῦ ἑνὸς ἐν ἀπομονώσει ἀπὸ τοὺς ἄλλους εἶναι κατ’ ἀνάγκην τεχνητή. Ἡ ἐπιστημονικὴ παρατήρησις ἀρκεῖται νὰ προσδιορίζῃ τὰς τάσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδύναντο νὰ ἐπηρεάζουν τὴν δρᾶσιν τῶν λοιπῶν παραγόντων, Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι συγκεκριμένον ἐκλογικὸν σύστημα ὁδηγεῖ μετὰ μαθηματικῆς ἀκριβείας εἰς ὡρισμένην διαμόρφωσιν πολιτικῆς ζωῆς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἶναι ὅτι δεδομένον ἐκλογικὸν σύστημα εὐνοεῖ ὡρισμένην διαμόρφωσιν, δηλαδὴ ἐνισχύει παράγοντας τείνοντας πρὸς τὴν ἰδίαν κατεύθυνσιν ἢ ἐξασθενίζει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τείνουν πρὸς τὴν ἀντίθετον κατεύθυνσιν. Ἀπόλυτοι κοινωνιολογικοὶ κανόνες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπωθοῦν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀλλὰ μόνον σχετικοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἀξίαν των ἐφ’ ὅσον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει τὴν σχετικότητά των. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἀπέδειξα τί διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπεδιώχθη καὶ ὅτι τὸ ἐπιδιωκόμενον εἶναι ἐθνικὸν συμφέρον νὰ ἐπιτύχῃ. Ἔπειτα, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν εἶναι μόνον θέμα θεωρητικῆς συλλήψεως, εἶναι κυρίως θέμα ἐφαρμογῆς. Καὶ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ἡ καλὴ ἐφαρμογὴ τοῦ εἰσαγομένου ἐκλογικοῦ συστήματος εἶναι εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ἀπολύτως ἐξησφαλισμένη κατὰ τὸν ἀπώτερον ἐκεῖνον χρόνον καθ’ ὃν θὰ διεξαχθοῦν αἱ ἐκλογαί, ἀφ’ οὗ παρέλθῃ δηλαδὴ καὶ τὸ τελευταῖον δευτερόλεπτον τῆς τετραετίας. (Χειροκροτήματα).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἕτερος τῶν εἰσηγητῶν τῆς πλειοψηφίας κ. Μερκούρης, ἔχει τὸν λόγον.

§75Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔχει καθιερωθῆ, κ. Πρόεδρε, νὰ ὁμιλῇ εἷς ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως καὶ εἷς ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν τοῦ κ. Μερκούρη νὰ προηγηθῇ εἷς ἐκ τῶν εἰσηγητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζω τὴν ἀρχὴν αὐτήν, κ. Χαβίνη, ἀλλὰ νομίζω ὅτι αὕτη δὲν πρέπει νὰ τηρηθῇ ἐπὶ εἰσηγήσεως διὰ νὰ εἶναι ἡ εἰσήγησις ἑνιαία.

§77Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ παραχωρήσω τὴν θέσι μου εἰς ἕνα ἐκ τῶν εἰσηγητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὁ ἐκ τῶν εἰσηγητῶν τῆς μειοψηφίας κ. Πολυχρονίδης ἔχει τὸν λόγον.

§79Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὰς δημοκρατικὰς χώρας ὅπου ἡ λαϊκὴ θέλησις καθορίζει τὸν τρόπον τῆς διακυβερνήσεώς των, τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει τὴν πληρεστέραν καὶ γνησιωτέραν ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως αὐτῆς, ἀποτελεῖ βασικὴν προϋπόθεσιν τῆς ὁμαλῆς λειτουργίας τῶν δημοκρατικῶν των πολιτευμάτων. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι θέμα ποὺ ἐνδιαφέρει τὸ σύνολον τοῦ λαοῦ, ἀνεξαρτήτως πολιτικῆς τοποθετήσεώς του, ἐπὶ τοιαύτης ὅθεν βάσεως δέον νὰ ἀντιμετωπίζεται. Ὅταν ἀντιθέτως ἀντιμετωπίζεται ὡς θέμα ποὺ ἀφορᾷ ἐσωτερικὴν ὑπόθεσιν τοῦ οἱουδήποτε κόμματος, παύει νὰ ἐξυπηρετῇ τὸν ἐκ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος σκοπόν του καὶ ἀμέσως προκαλεῖ ἀνωμαλίαν, ἡ ὁποία εὐθέως ἐπηρεάζει τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμούς. Κατόπιν τῶν ἀνωτέρω, δέον εὐθὺς ἀμέσως νὰ ἐξετάσωμεν τὰς προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας εἰσάγεται σήμερον ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Δυστυχῶς διὰ τὴν χώραν μας, τὰ γεγονότα ἐπιτρέπουν τὴν διαπίστωσιν ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον δὲν εἰσάγεται μόνον ὡς ἓν καθαρὸν κατασκεύασμα ἑνὸς κόμματος, ἀλλὰ πέραν τούτου συνοδεύεται καὶ μὲ τὴν ἐπίσημον δήλωσιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀρχηγοῦ τοῦ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πλειοψηφοῦντος κόμματος, κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδεμία τροποποίησις ὡς πρὸς τὰς βασικὰς διατάξεις του πρόκειται νὰ γίνῃ δεκτή. Διὰ τῆς δηλώσεως αὐτῆς, κύριοι βουλευταί, δημιουργεῖται ἓν γενικώτερον ζήτημα. Διὰ ταύτης ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία μεταβάλλεται εἰς ἓν ἄψυχον καὶ ἄβουλον ὄργανον, εἰς ἓν μηχανικὸν μέσον τὸ ὁποῖον διὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς παρούσης Βουλῆς θέλει κινηθῆ, διὰ νὰ θέσῃ τυπικῶς τὴν σφραγῖδα του κάτω ἀπὸ τὸ κατασκεύασμα τοῦτο ὥστε νὰ λάβῃ τὴν μορφὴν τοῦ νόμου (παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, κύριοι βουλευταί, δὲν μένουν περιθώρια διὰ τὴν οὐσιαστικὴν καὶ σοβαρὰν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, οἱαδήποτε δὲ τοιαύτη προσπάθεια θὰ εἶναι ματαιοπονία καὶ θὰ ἔχῃ μόνον φιλολογικὴν σημασίαν. Κατόπιν τούτου εἰς ἡμᾶς δὲν ἀπομένει παρὰ ὅπως, ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου Βήματος γνωρίσωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ περιεχόμενον τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου κατασκευάσματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ καταγγείλωμεν πρὸς αὐτὸν τοὺς διὰ τοῦ κατασκευάσματος τούτου ἐπιδιωκομένους σκοποὺς εἰς βάρος τῶν λαϊκῶν μας ἐλευθεριῶν καὶ τῆς Δημοκρατίας (Χειροκροτήματα). Διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου νομοσχεδίου ἐπιδιώκονται τρεῖς βασικαὶ τροποποιήσεις εἰς τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον. Α) Ἡ καθιέρωσις τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας. Β) Ἡ κατάργησις τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν καὶ μάλιστα ἀπὸ τῆς παρούσης βουλευτικῆς περιόδου καὶ Γ) Ἡ παροχὴ ψήφου εἰς τοὺς ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρετοῦντας Ἕλληνας, ὑπὸ προϋποθέσεις ὅμως, αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν ἐγγύησιν παρέχουν ὡς πρὸς τὴν ἐλευθέραν καὶ ἀνεπηρέαστον ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεώς των. Ἂς ἐξετάσωμεν μίαν πρὸς μίαν τὰς καινοτομίας αὐτὰς θέτοντες ὡς βάσιν τῆς ἐξετάσεώς των αὐτὴν τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία πλήρως πιστοποιεῖ τοὺς διὰ τούτων ἐπιδιωκομένους σκοπούς. Οἱ ἐμπνευσταὶ τοῦ νομοσχεδίου ὑποστηρίζουν ὅτι ὁ Ἕλλην ἐκλογεύς, μεταμορφωθεὶς προφανῶς διὰ θαύματος, δὲν ἐνδιαφέρεται πλέον διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν κατὰ τὴν κρίσιν του ἐπιλέκτων προσώπων ὡς ἀντιπροσώπων του ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ἐνδιαφέρεται νὰ ψηφίσῃ μόνον ἰδεολογίαν. Ἐπίσης ὅτι διὰ τοῦ αὐτοῦ θαύματος μετεμορφώθησαν τὰ ἐν Ἑλλάδι πολιτικὰ κόμματα εἰς κόμματα δεσποζόμενα ὑπὸ τῆς ἰδεολογίας των, τοῦ ἀρχηγοῦ καὶ τῶν στελεχῶν των οὐδεμίαν ἀσκούντων ἐπίδρασιν ὡς πρὸς τὴν ὑπόστασιν τούτων. Τέλος τὸ σαφέστατον ἄρθρον 67 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ «οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὸ Ἔθνος καὶ οὐχὶ μόνον τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ὑπὸ τῆς ὁποίας ἐκλέγονται» τὸ ἑρμηνεύουν ὅτι, ὁ βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ μόνον τὸ σύνολον τοῦ Ἔθνους, συνεπῶς ἡ πολιτικὴ ἀντιπροσώπευσις δὲν στηρίζεται ἐπὶ ἐντολῆς τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν πρὸς τοὺς παρ’ αὐτῶν ἐκλεγομένους βουλευτάς, ἀλλ’ ἐπὶ ἐντολῆς ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους πρὸς τὴν Βουλήν. Μὲ τοιαύτας αἰτιολογίας, τὰς ὁποίας κάθε κάτοικος τῆς χώρας μας δύναται νὰ γνωρίζῃ ἐὰν ἀνταποκρίνωνται πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα, ὑποστηρίζουν ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα νὰ συνδυασθῇ μὲ τὴν εὐρυτάτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν, διότι μόνον δι’ αὐτῆς θὰ ἐξυψωθῇ τὸ πολιτικὸν ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ, θὰ ἐξυψωθῇ ὁ πολιτικὸς κόσμος ἐκ τῆς μειώσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει περιέλθει παρὰ τῇ κοινῇ συνειδήσει καὶ θὰ ἀπαλλαχθῇ ἡ χώρα ἀπὸ τὴν πληγὴν τοῦ τοπικοῦ κομματάρχου καὶ τοῦ τοπικισμοῦ. Θὰ δοθῇ τέλος ἡ δυνατότης εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος νὰ ἐκλέξῃ αὐτὸς τοὺς μέλλοντας βουλευτὰς ἀπὸ τοὺς καλυτέρους τῶν ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι οὕτως θὰ ἔλθουν ν’ ἀντικαταστήσουν τὸν ὑπάρχοντα πολιτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον κρίνεται σήμερον ὡς ἀνυπόληπτος. Μὲ τὰς σκέψεις αὐτὰς καταλήγουν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι, ἡ ἰδεώδης λύσις θὰ εἶναι ἡ καθιέρωσις μιᾶς ἑνιαίας ἐκλογικῆς περιφερείας καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Μὲ τὰς αὐθαιρέτους αὐτὰς δικαιολογίας, τὰς ξένας πρὸς τὴν ἑλληνικὴν πραγματικότητα καὶ τὸ Σύνταγμα τῆς Πατρίδος μας, ἐπιχειρεῖται, κύριοι βουλευταί, ἡ ἀποξένωσις τοῦ ἕλληνος πολίτου ἀπὸ τοῦ ἱερωτέρου του δικαιώματος, ὡς εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀντιπροσώπων του ἐν τῷ Ἐθνικῷ Κοινοβουλίῳ. Τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἀπὸ τὸν ἕλληνα πολίτην, τὸ ἰδιοποιεῖται ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος θὰ διορίζῃ εἰς τὸ ἑξῆς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους. Καὶ τὸ ἰδιοποιεῖται ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, διότι ἐκτὸς ἄλλων, οἱ ἐμπνευσταὶ τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου κατασκευάσματος ἀρνοῦνται εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν ἱκανότητα τοῦ ἐκλέγειν τοὺς ἀντιπροσώπους του. Τοιοῦτος εἶναι ὁ σεβασμὸς των πρὸς τὸν ἕλληνα ἐκλογέα καὶ πρὸς τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι, εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν ὅλως ἰδιαιτέρως ἐξαίρεται ἡ ἐπιδίωξις τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ σημερινοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζεται ὡς μειωμένης ἀξίας, ἀπὸ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι σήμερον δὲν δύνανται νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν διότι στεροῦνται, ὅπως ὑποστηρίζει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, πολιτικοῦ ὑποβάθρου. Οὐδέποτε ἄλλοτε, κύριοι βουλευταί, καὶ μάλιστα ὑπὸ ἀρχηγοῦ πολιτικοῦ κόμματος ἐξετοξεύθη τόσον ἀπροκάλυπτος ὕβρις κατὰ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος. Ὁ πολιτευόμενος τῆς ἐπαρχίας, ὁ ὁποῖος νυχθημερὸν μοχθεῖ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐκλογικῆς του περιφερείας καὶ τοῦ ἔθνους γενικώτερον, ὁ πολιτευόμενος ὁ ὁποῖος διακρίνεται διὰ τὸ ἐξαίρετον ἦθός του, τὸ ὁποῖον τόσον σήμερον σπανίζει εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ὁ πολιτευόμενος ὁ ὁποῖος ἀνεπιφυλάκτως ὑποστηρίζω ὅτι κρατεῖ τὴν ἠθικὴν ὑπόστασιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς πατρίδος μας, ὁ πολιτευόμενος ὁ ὁποῖος τέλος ὁδηγεῖται εἰς τὸν τάφον μὲ μόνον συνοδὸν τὴν ἔντιμον πενίαν του, ὁ ἕλλην αὐτὸς πολιτευόμενος, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς τοιαύτης δράσεώς του ἔχει δημιουργήσει ἴδιον πολιτικὸν ὑπόβαθρον καὶ ἰδίαν πολιτικὴν προσωπικότητα, χαρακτηρίζεται ἀπὸ τοὺς ἐμπνευστὰς τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὡς μειωμένης ἀξίας, ὅτι ἔχει ἐκπέσει ἀπὸ τὴν συνείδησιν τῆς κοινῆς γνώμης καὶ ἐπιδιώκεται ἡ ἀντικατάστασις του. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Μὲ τὰς αὐθαιρέτους αὐτὰς αἰτιολογίας ἡ χώρα διαιρεῖται εἰς δέκα τέσσαρας ἐκλογικὰς περιφερείας, διὰ τὰς πλείστας τῶν ὁποίων οὐδεὶς σύνδεσμος ὑπάρχει οἰκονομικός, ἱστορικός, γεωγραφικὸς ἢ συγκοινωνιακός. Μέσα εἰς τὸν λαβύρινθον τῆς εὐρυτάτης αὐτῆς περιφερείας, ἐπιδιώκεται νὰ ταφῇ τὸ ἱερώτερον δικαίωμα τοῦ ἕλληνος πολίτου, τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον θεμελιώνει τὴν Δημοκρατίαν, ἵνα τοῦτο ἰδιοποιηθῇ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος κατ’ ἐλευθέραν κρίσιν θὰ διορίζῃ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὴν Βουλήν. Θὰ διορίζῃ δηλαδὴ πρόσωπα ἄγνωστα καὶ ξένα πρὸς τὴν λαϊκὴν θέλησιν, τὰ ὁποῖα ἐὰν στεροῦνται πολιτικοῦ ὑποβάθρου καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐπικρατήσουν πολιτικῶς διὰ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι οὐδέποτε ἐνδιεφέρθησαν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ λαοῦ. Εἰς τὸν αὐτὸν λαβύρινθον ἐπιδιώκεται νὰ ταφῇ ἡ προσωπικότης τοῦ ἕλληνος πολιτευομένου, τὸ δημιούργημα τοῦτο τῆς ἑλληνικῆς λαϊκῆς θελήσεως, διότι κατὰ τοὺς ἐμπνευστὰς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θεωρεῖται ὡς ἐμπόδιον τῶν σκοτίων σκοπῶν των ἡ ὕπαρξις ἐν τῇ Βουλῇ τοιούτων προσωπικοτήτων, προσωπικοτήτων ἀξίων τῆς ἐθνικῆς ἀποστολῆς των. Αἱ προσωπικότητες αὗται πρέπει νὰ ἐξαφανισθοῦν καὶ νὰ ἀντικατασταθοῦν ὑπὸ ἀνδρεικέλων, ὑπὸ προσώπων δηλαδὴ σκεπτομένων καὶ δρώντων κατ’ ἐντολὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος καὶ οὐχὶ σύμφωνα μὲ τὴν ἐθνικήν των συνείδησιν. Καὶ ὁ λαβύρινθος αὐτὸς τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας συνδυάζεται ἀμέσως μὲ τὴν ἑτέραν τροπολογίαν περὶ τῆς ψήφου τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρετούντων Ἑλλήνων καὶ περὶ τῆς ὁποίας κατωτέρω θὰ ὁμιλήσωμεν. Οἱ ἐμπνευσταὶ τοῦ νομοσχεδίου τοὺς ὑπὸ τὰ ὅπλα 200.000 ἕλληνας, βλέπουν ὡς ἐκείνους ποὺ θὰ παίξουν τὸν ρόλον τοῦ κατ’ ἐκλογικὴν περιφέρειαν νοθευτοῦ τῆς λαϊκῆς θελήσεως ὥστε νὰ ἐπιτύχουν τὴν τελικὴν ἐπιδίωξίν των ἤτοι τὴν ἐπικράτησιν ἑνὸς καὶ μόνον κόμματος, ταὐτιζομένου μὲ τὴν ἔννοιαν τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ὁποίου τὴν θέσιν φιλοδοξεῖ νὰ καταλάβῃ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός. Ἔτσι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ὑπολογίζει ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ μεταφέρῃ εἰς τὴν χώραν μας τὸν ὁλοκληρωτισμὸν καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν πλήρη ἐξαφάνισιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὸ ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀποτελῇ ὀργανικὸν παράγοντα διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, τοῦτο οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει διὰ τοὺς ἐμπνευστὰς τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου νομοσχεδίου. Καὶ ὡς ἐπιστέγασμα τῶν ὁλοκληρωτικῶν αὐτῶν ἐπιδιώξεων, ἀκολουθεῖ ἡ ἐν τῷ κειμένῳ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως ἐπίσημος διακήρυξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἰδεώδης λύσις θὰ εἶναι ἡ καθιέρωσις ἑνιαίας ἐκλογικῆς περιφερείας καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν δὲ ἀπὸ τοῦδε δὲν εἰσηγοῦνται τὴν θέσπισίν της, τοῦτο τὸ δικαιολογοῦν μὲ τὴν ὕπαρξιν τεχνικῶν ἐμποδίων, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν καθορίζουν. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ὅτι τοιαῦτα τεχνικὰ ἐμπόδια δὲν ὑπάρχουν. Ὑπάρχει τὸ σύστημα τοῦ δημοψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἄριστα δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἰδεώδη αὐτὴν λύσιν. Θὰ εἶναι εὐθύτερον ἐὰν ἀπὸ τοῦδε, ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑποστηρίξῃ τὴν θέσπισιν τῆς ἑνιαίας καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἐκλογικῆς περιφερείας, ὥστε νὰ πληροφορηθῇ πλέον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅτι ἀπὸ τοῦδε καὶ ἐπισήμως ἐθεσπίσθη ὁ ὁλοκληρωτισμὸς κατὰ τὰ ἰσχύσαντα εἰς τὴν Ἰταλίαν τοῦ Μουσολίνι καὶ τὴν Γερμανίαν τοῦ Χίτλερ. Θὰ εἶναι πλέον εὐθαρσὲς ἀλλὰ καὶ συνεπέστερον πρὸς τὰς ἐπιδιώξεις σας, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπιχειρήσετε ἀπὸ τοῦδε τὴν καθιέρωσιν τῆς ἰδεώδους αὐτῆς λύσεως, κατὰ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ νομοσχεδίου σας. Τὸ χειρότερον εἶναι νὰ ἐπιδιώκεται τὴν καθιέρωσιν μιᾶς νόθου καταστάσεως, καταστάσεως τὴν ὁποίαν τόσον κουράζεσθε νὰ καλύψετε ὑπὸ τὸν δημοκρατικὸν μανδύαν. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§80Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Συνεργάζεσθε μὲ τὴν ΕΔΑ καὶ φωνάζετε.....

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λιβαδᾶ, σᾶς παρακαλῶ μὴ διακόπτετε.

§82Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ἡ ἑτέρα τροποποίησις εἶναι ἡ ἀφορῶσα τὴν κατάργησιν τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν καὶ μάλιστα ἀπὸ τῆς παρούσης βουλευτικῆς περιόδου, κατὰ ρητὴν παράβασιν τοῦ ἄρθρου 69 τοῦ Συντάγματος. Ἡ ἀναπληρωματικὴ ἐκλογὴ ἀποτελοῦσα σφυγμομέτρησιν τῆς κοινῆς γνώμης, δὲν ἀποτελεῖ παρὰ στοιχειώδη ἐκδήλωσιν σεβασμοῦ πρὸς τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Ἡ ἀναπληρωματικὴ ἐκλογὴ θεωρεῖται ἀπαραίτητος ὁσάκις ἰσχύει τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα διότι κἄπως μετριάζει τὰ βασικὰ ἐλαττώματα τοῦ συστήματος τούτου ὡς εἶναι ἡ μὴ ἐκπροσώπησις τῶν μειοψηφιῶν. Ὅταν ὅμως ἐπιχειρῆται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἡ παντελὴς κατάργησις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ μεῖζον, δὲν νομίζω ὅτι ἀξίζει ν’ ἀσχοληθῶ ἰδιαιτέρως διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ ἐλάσσονος, ὡς εἶναι ἡ κατάργησις τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν. Ἡ διάταξις αὕτη εὑρίσκεται ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ γενικώτερον πνεῦμα τῶν ἐμπνευστῶν τοῦ νομοθετήματος τούτου, συνεπῶς δὲν ἀξίζει περισσοτέρας ἀναπτύξεως. Καὶ ἤδη, εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἑτέρας βασικῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν ψῆφον τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρετούντων Ἑλλήνων. Ὡς προεῖπον, αὕτη εὑρίσκεται εἰς ἄμεσον συνάρτησιν μὲ τὴν καθιέρωσιν τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας, ἀποτελεῖ δὲ τὸ μέσον πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ἐπιδιώξεων τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τιμῶμεν τοὺς ὑπὸ τὰ ὅπλα Ἕλληνας καὶ ἀναγνωρίζομεν πλήρως εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν, ὡς δικαίωμα ἀναφαίρετον τοῦ Ἕλληνος πολίτου. Ἐκεῖ ὅμως ποὺ βασικῶς διϊστάμεθα εἶναι ὁ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου καλοῦνται οἱ ὑπὸ τὰ ὅπλα Ἕλληνες νὰ ἐνασκήσουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Δὲν νομίζομεν ὅτι συντρέχουν ἐξαιρετικοὶ λόγοι, ὡς θὰ ἦτο μία ἐμπόλεμος κατάστασις, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ δικαιολογήσουν ἐξαιρετικὴν μεταχείρισιν τούτων ἐν σχέσει μὲ τοὺς λοιποὺς Ἕλληνας. Εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ Ἕλληνες πολῖται ἐγγράφονται ἀπαραιτήτως εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ ἀποκτοῦν ἐκλογικὸν βιβλιάριον, διὰ νὰ ἐνασκήσουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Διατί αἱ αὐταὶ διατυπώσεις δὲν θὰ ἰσχύσουν καὶ διὰ τοὺς ὑπὸ τὰ ὅπλα Ἕλληνας ἐφόσον αὗται ἐτέθησαν διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ ἀνοθεύτου τῶν ἐκλογῶν; Σήμερον ἡ Χώρα εὑρίσκεται ὑπὸ εἰρηνικὰς συνθήκας, συνεπῶς οὐδεμία δικαιολογία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὥστε νὰ δύνανται νὰ ψηφίζουν κατὰ τρόπον ἐξαιρετικόν, βάσει ἁπλῶν καταστάσεων καὶ μάλιστα τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετοῦν. Γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, ποίαν μεγίστην σημασίαν ἐνέχει καὶ μία μόνον ψῆφος εἰς τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ἐκλογὴν μιᾶς ὁλοκλήρου περιφερείας. Ἀντιλαμβάνεσθε συνεπῶς, μὲ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ μάλιστα μὲ εὐρυτάτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν, μὲ πόσην εὐχέρειαν εἶναι δυνατὸν νὰ νοθευθῇ τὸ κατ’ ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἀποτέλεσμα καὶ συνεπῶς τὸ ἀποτέλεσμα ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος, μὲ τὰς προϋποθέσεις αὐτὰς τῆς παροχῆς ψήφου εἰς τοὺς στρατευομένους, μὲ μοιραίαν συνέπειαν τὴν παραποίησιν τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Οἱ ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρετοῦντες Ἕλληνες ὑπολογίζονται εἰς 200.000 περίπου καὶ εὐχερῶς δύνανται νὰ μετακινηθοῦν εἰς διάφορα σημεῖα τῆς Χώρας, μὲ τὴν αἰτιολογίαν τῆς στρατιωτικῆς ἀνάγκης. Ὅταν ὅλοι αὐτοὶ ψηφίσουν μὲ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν καὶ τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μετατρέψουν τὴν τοπικὴν ἐκλογὴν καὶ νὰ ἐπηρεάσουν ὁλόκληρον τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἑλλάδος, μὲ τὸν βέβαιον κίνδυνον νὰ λάβουν τὸν ρόλον τοῦ νοθευτοῦ τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐν ὀνόματι αὐτῶν τῶν ἰδίων τῶν ὑπηρετούντων ὑπὸ τὰ ὅπλα Ἑλλήνων, ἀρνούμεθα τὸν τοιοῦτον ρόλον τὸν ὁποῖον τοὺς προετοιμάζετε. Ἀλλὰ πέραν τούτων ἐρωτᾶται, ποῖαι ἐγγυήσεις θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν ὡς πρὸς τὴν ἐλευθέραν καὶ ἀνεπηρέαστον ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ἐκ μέρους τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρετούντων Ἑλλήνων, ὅταν ἡ Βουλὴ ἐνθυμῆται τὰ ὑπ’ αὐτῆς ἐσχάτως ψηφισθέντα νομοθετήματα περὶ διαγραφῆς ποινικῶν παραπομπῶν καὶ πειθαρχικῶν τιμωριῶν εἰς βάρος ἀξιωματικῶν τῶν ἐνόπλων δυνάμεων καὶ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, οἱ ὁποῖοι εἶχον λάβει μέρος εἰς ἔνοπλον στάσιν καὶ οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον ἐπανῆλθον εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ προήχθησαν; Ὅταν ἀξιωματικοὶ τῆς προελεύσεως αὐτῆς ὑπάρχουν εἰς τὰς ἐνόπλους δυνάμεις καὶ τὰ Σώματα Ἀσφαλείας, ποία ἐγγύησις θὰ δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὡς πρὸς τὴν ἐλευθέραν καὶ ἀνεπηρέαστον ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρετούντων Ἑλλήνων; Ἔτι πλέον, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μπορεῖτε νὰ μᾶς πληροφορήσετε πῶς τὰ πολιτικὰ κόμματα, τώρα μάλιστα ποὺ σύμφωνα μὲ τὰς ἀπόψεις σας μετεβλήθησαν εἰς καθαρῶς ἰδεολογικά, θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναπτύξουν τὰς ἰδεολογικάς των κατευθύνσεις εἰς τοὺς στρατῶνας; Ἐφόσον θέλετε οἱ Ἕλληνες νὰ ψηφίζουν ἰδεολογίας καὶ ὄχι πρόσωπα, δὲν ἐπιβάλλεται οἱ 200.000 Ἕλληνες ποὺ ὑπηρετοῦν ὑπὸ τὰ ὅπλα νὰ διαφωτισθοῦν ἐπὶ τῶν ἰδεολογιῶν τῶν κομμάτων, ὥστε νὰ δυνηθοῦν νὰ ψηφίσουν κατὰ συνείδησιν; Ἢ θὰ πρέπῃ νὰ δοθῇ εἰς τὰ πολιτικὰ κόμματα ἡ δυνατότης τῶν προεκλογικῶν περιοδειῶν εἰς τοὺς στρατῶνας, ὁπότε πᾶς τις εἶναι εὐχερὲς ν’ ἀντιληφθῇ τὰς συνεπείας ἐπὶ τῆς πειθαρχίας τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρετούντων ἢ ἄλλως θὰ πρέπῃ οἱ στρατευμένοι νὰ ὁδηγηθοῦν εἰς τὰς κάλπας ὡς ἀγέλη προβάτων. Ἐν τῇ δευτέρᾳ ὅμως περιπτώσει καὶ ἐν ὄψει τῶν λοιπῶν προϋποθέσεων τοῦ τρόπου ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, ἐπίσης εἶναι εὐχερὲς πᾶς τις ν’ ἀντιληφθῇ πῶς θὰ δοθῇ ἡ ψῆφος τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα 200.000 Ἑλλήνων.

§83Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Καὶ ὅμως παρὰ τὸ δημοψήφισμα Τσακαλώτου, οἱ στρατιῶται ἐψήφισαν ἀνεπηρέαστοι.

§84Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ Τσακαλῶτος ἐτίμησε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν καὶ ὑπῆρξεν ὁ ἥρως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος λόγῳ θορύβου).

§85Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Τοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ἀποδείξῃ τὴν δρᾶσιν περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε καὶ ἀπέφυγε νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὴν γνωστὴν δίκην, διότι ἐφοβήθη τὴν ἀλήθειαν.

§86Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ Τσακαλῶτος εἶναι ἡ προσωποποίησις τοῦ ἀγῶνος τοῦ ἀντισυμμοριτισμοῦ (φωναί, διαμαρτυρίαι, κωδωνοκρουσίαι). Θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα διὰ νὰ ἴδητε τί ἔπραξεν ὁ Τσακαλῶτος. Εἶναι ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον παρεκάλεσεν ὁ ἀρχιστράτηγος νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Καρπενῆσι διὰ νὰ ἀναλάβῃ τὸν ἀγῶνα. Θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ τὰ εἴπωμεν αὐτά, διὰ νὰ πάῃ ὁ καθένας εἰς τὴν θέσιν του.

§87Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι πάντα τὰ ὅσα ἐκθέτω εὑρίσκουν ἀπήχησιν καὶ εἰς τὰς τάξεις τῶν βουλευτῶν τῆς Συμπολιτεύσεως. Καὶ εὑρίσκουν ἀπήχησιν διότι ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ἀλήθειαν καὶ εἰς τὰ γεγονότα. Ἀλλ’ ἵνα ἡ Βουλὴ καὶ διὰ τῆς Βουλῆς ὁ ἑλληνικὸς λαός, σχηματίσῃ ἀπολύτως σαφῆ εἰκόνα τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου κατασκευάσματος, δέον νὰ τὸ τοποθετήσωμεν εἰς τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἔχει καθορίσει. Καὶ ἡ θέσις αὐτὴ εἶναι πλησίον εἰς τὰ νομοθετήματα τὰ ὁποῖα ἡ παροῦσα Βουλὴ διὰ τῆς πλειοψηφίας της ἔχει ἤδη μεταβάλει εἰς νόμους, εἰς τοὺς νόμους διὰ τῶν ὁποίων οὐσιαστικῶς κατηργήθη ἡ μονιμότης τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, κατηργήθη ὁ κρατικὸς νομάρχης καὶ ἀντικατεστάθη ὑπὸ τοῦ κομματικοῦ τοιούτου, κατηργήθη ἡ ἐλευθεροτυπία, ἐξηρθρώθη τέλος ἡ αὐτοδιοίκησις. Τὸ σύμπλεγμα τῶν νομοθετημάτων τούτων παρουσιάζει τὴν μεγαλοπρέπειαν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ καὶ φανερώνει κατὰ τὸν πλέον ἀπροκάλυπτον τρόπον τὰς κυβερνητικὰς ἐπιδιώξεις, αἱ ὁποῖαι εὐθέως ὁδηγοῦν πρὸς τὴν δημιουργίαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἰδίου καθεστῶτος, καταλύοντος κάθε ἔννοιαν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν καὶ δημοκρατίας. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι, τὸ ἰδεῶδες ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι τῆς ἀναλογικῆς διότι ἐπιτρέπει τὴν ἐκπροσώπησιν ὅλων τῶν ἰδεολογικῶν τάσεων τοῦ λαοῦ καὶ συνεπῶς καὶ τῆς μειοψηφίας. Εἶναι πλάνη ἐὰν πιστεύετε ὅτι διὰ τεχνικῶν μέτρων ἐξαφανίζονται αἱ ἰδεολογίαι. Πλανῶνται οἰκτρῶς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπιδιώκουν διὰ τοιούτων μέσων τὴν ἐξαφάνισιν τῶν μὴ ἀρεστῶν ἰδεολογιῶν. Αἱ μὴ ἀρεσταὶ ἰδεολογίαι ἀκόμη καὶ αἱ ἀναρχικαὶ τοιαῦται, ὑπὸ τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος δύνανται ἀποτελεσματικῶς νὰ ἐξουδετερωθοῦν, ἀντιθέτως, διὰ τῆς τεχνικῆς ἐξουδετερώσεώς των ὄχι μόνον δὲν ἀντιμετωπίζονται, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν φαινομενικὴν ἐξαφάνισίν των ἀναπτύσσονται περισσότερον καὶ μάλιστα, ἐπικινδύνως. Ἀναπτύσσονται κατὰ τρόπον ἀθόρυβον, κατὰ τρόπον ποὺ μαρτυρεῖ ἡ τελευταία ἀναπληρωματικὴ ἐκλογὴ τῆς Θεσσαλονίκης. Ἐκρίθη κατὰ τὸ παρελθὸν ὅτι αἱ ἰδιάζουσαι συνθῆκαι τῆς Ἑλλάδος ἐπέβαλον τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος διὰ νὰ ἀναδειχθῇ ἰσχυρὰ καὶ ὁμοιογενὴς Κυβέρνησις ἱκανὴ ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν αὐτήν. Παρὰ τὰς ἀντιρρήσεις τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ σημερινῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πολλὰ μέλη τῆς ὁποίας ὑπεστήριξαν τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, ἡ τότε Κυβέρνησις κατέληξεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως τὸ ἐκλογικὸν σύστημα μὴ θεωρηθῇ ὡς θέμα κομματικόν, ἀλλ’ ὡς θέμα, ποὺ ἀφορᾷ τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἦλθεν εἰς συνεννόησιν μὲ τὴν τότε Ἀντιπολίτευσιν καὶ σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας ὑπῆρξεν ἡ ψήφισις τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀπέδωσε καὶ ἰσχυρὰν κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν καὶ ἰσχυρὰν κυβέρνησιν, ὡς εἶναι ἡ σημερινὴ τοιαύτη. Προκύπτει ὅθεν τὸ ἀμείλικτον ἐρώτημα, ἐφόσον διὰ τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος ἐξασφαλίζεται πλήρως ἡ ὕπαρξις ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως τί πλέον τούτου ἐπιδιώκει διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου ἡ Κυβέρνησις; Πρὸς τί ἡ δημιουργία τοῦ σάλου ποὺ προκαλεῖ τὸ παρὸν ἐκλογικὸν κατασκεύασμα, πρὸς τί ἡ δημιουργία νέων ἀνωμαλιῶν εἰς βάρος τῆς ταλαιπωρημένης χώρας μας; Εἰς τὸ ἁπλοῦν ἀλλὰ ἀμείλικτον τοῦτο ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐρώτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔχετε ὑποχρέωσιν, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δώσητε σαφῆ καὶ ἄμεσον ἀπάντησιν. Ἐὰν εἰσήγετο ἓν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σκοπὸν θὰ εἶχε νὰ βελτιώσῃ τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον καὶ νὰ μειώσῃ τὰ ἐλαττώματα τοῦ κομματάρχου καὶ τοῦ τοπικισμοῦ, κατὰ τὰς κυβερνητικὰς ἀπόψεις, τότε θὰ ὑπῆρχαν περιθώρια συζητήσεως. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τῆς ἐπιμονῆς τῆς Κυβερνήσεως νὰ ψηφίσῃ ἕνα νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον βάσει αὐθαιρέτων αἰτιολογιῶν μεταφέρει εἰς τὴν χώραν μας τὸν ὁλοκληρωτισμόν, οὐδεμία δικαιολογία δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Εἰς οὐδεμίαν δημοκρατικὴν χώραν ἰσχύει παρόμοιον ἐκλογικὸν σύστημα. Εἶναι πρωτοφανὲς διὰ τὰς δημοκρατικὰς χώρας, εἰς τὰς ὁποίας ἀναγνωρίζεται ἡ κυρίαρχος λαϊκὴ θέλησις καὶ ὁ σεβασμὸς πρὸς τὴν δημοκρατίαν. Ὅπου ἐκ λόγων ἐξαιρετικῶν ἰσχύει τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἐπειδὴ βασικὸν τούτου μειονέκτημα εἶναι ἡ μὴ ἐκπροσώπησις τῶν μειοψηφιῶν, πάντοτε ἐπιδιώκεται ἡ μείωσις τοῦ μεγάλου τούτου μειονεκτήματος διὰ τῆς καθιερώσεως στενωτέρας κατὰ τὸ δυνατὸν ἐκλογικῆς περιφερείας. Χαρακτηριστικὸν παράδειγμα εἶναι ἡ κοιτὶς τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ἡ Ἀγγλία, ὅπου ἰσχύει ἡ στενωτάτη ἐκλογικὴ περιφέρεια καὶ δὴ ἡ μονοεδρικὴ τοιαύτη. Πιστεύω, κύριοι βουλευταί, ὅτι μὲ ἀπόλυτον σαφήνειαν παρουσίασα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὸ περιεχόμενον τοῦ παρόντος ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου καὶ τὰς ἐπιδιώξεις τούτου. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν λόγος περαιτέρω ἀναπτύξεως δεδομένου μάλιστα ὅτι τὸ ἐπίσημον κείμενον τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου, ἀποτελεῖ τὴν πλέον ἐπίσημον πιστοποίησιν τῶν ὅσων ἀνωτέρω ἀνέπτυξα. Πρὶν ὅμως τελειώσω τὴν παροῦσαν εἰσήγησίν μου, αἰσθάνομαι χρέος ὅπως ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐπὶ ἑνὸς γενικωτάτου θέματος τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, θέματος τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ μόνον τὰ κόμματα, ἀλλ’ αὐτὴν τὴν ἑλληνικὴν πατρίδα. Ὑποστηρίζω ὅτι τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον ἀποτελεῖ πρόκλησιν πρὸς δημιουργίαν ἀντισυναγερμικοῦ μετώπου, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ὑπ’ αὐτῆς ἐξαγγελθεῖσαν πόλωσιν, χωρὶς προφανῶς ν’ ἀντιλαμβάνεται αὕτη τὴν ἀντεθνικότητα τοῦ κηρύγματος τούτου. Ἔτσι ἡ Κυβέρνησις πιστεύει ὅτι θὰ δημιουργήσῃ τὴν αἰτιολογίαν, ἡ ὁποία θὰ τῆς ἐπιτρέψῃ τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἐπιδιωκομένων σκοτίων σκοπῶν της. Ἐπιθυμῶ νὰ παράσχω τὴν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι, παρὰ τὰς δηλώσεις τῶν ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅτι ἀποκλείεται οἱαδήποτε συνεργασία μὲ τὰ ἀντεθνικῶς σκεπτόμενα κόμματα, ἤδη εἰς μερίδα ἐθνικοφρόνων πολιτῶν οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν κατὰ τῶν συμμοριτῶν, ἀρχίζει νὰ δημιουργῆται ἡ σκέψις ὅπως συμμαχήσουν καὶ μὲ τὸν διάβολον ἀκόμη, διὰ νὰ ἀποτρέψουν τὴν ἐπιχειρουμένην κατάλυσιν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν καὶ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ἐκεῖ ἀκριβῶς, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁδηγεῖ τὸ ἐκλογικόν σας κατασκεύασμα. Ἀποτελεῖ πρόκλησιν πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν. Κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὸν πατριωτισμόν σας ὅπως μελετήσητε τὸ νομοθέτημα τοῦτο, ὅπως ἀναμετρήσητε τὰς συνεπείας του εἰς βάρος τῆς χώρας μας καὶ ὅπως τὸ ἀποσύρετε, χωρὶς νὰ ἔχετε τὸν φόβον ὅτι μὲ τὴν ὑπαναχώρησιν αὐτὴν θὰ μειωθῇ τὸ γόητρόν σας. Ἀντιθέτως μία τοιαύτη χειρονομία σας κινουμένη ἀπὸ τὴν ἀγάπην πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ μόνον, θ’ ἀποτελέσῃ τίτλον τιμῆς δι’ ὑμᾶς. Κύριοι βουλευταί, νομοθετήματα τοιούτου περιεχομένου, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν κινδύνους εἰς βάρος τῆς ταλαιπωρημένης χώρας μας χρέος ἔχομεν νὰ τὰ προσέξωμεν ὅλοι. Ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον δὲν εἶναι θέμα ποὺ ἀφορᾷ οἱονδήποτε κόμμα ἀλλὰ θέμα ποὺ ἀφορᾷ τὸ σύνολον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι ἐξ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τοῦ δημοκρατικοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματός μας. Ἀπευθύνομαι εἰς τοὺς βουλευτὰς τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ ἐξορκίζω αὐτοὺς ὅπως σκεφθοῦν ὡς Ἕλληνες βουλευταὶ καὶ μὴ ὑποκύψουν εἰς τὴν κομματικὴν πειθαρχίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει θέσιν εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Μόνον ἔτσι θὰ δυνηθοῦν ν’ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὴν φωνὴν τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὴν φωνὴν ποὺ ἀξιοῖ ὄχι νέας ἐθνικὰς περιπετείας.

§88Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Φαντάζεσθε νὰ σκεφθῶμεν ὡς Βούλγαροι;

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λιβαδᾶ, σᾶς παρακαλῶ μὴ διακόπτετε.

§90Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα δὲν εἶναι ἁπλοῦν. Αἱ συνέπειαι ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου δὲν θὰ εἶναι μικραὶ οὔτε δύνανται νὰ προκαθορισθοῦν. Σκεφθῆτε καλῶς, ἀναλογισθῆτε τὰς συνεπείας καὶ σταθῆτε εἰς τὴν σκέψιν τὴν ὁποίαν σᾶς ὑπαγορεύει τὸ καθῆκον σας ὡς Ἑλλήνων βουλευτῶν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ εὕρετε τὸν δρόμον ποὺ ἐπιτάσσει τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θ’ ἀποτρέψετε τὴν δημιουργίαν νέων ἀνωμαλιῶν εἰς βάρος τῆς ἑλληνικῆς πατρίδος μας, θὰ ἀποτρέψετε τὰς ἐπιδιώξεις τοῦ συμπλέγματος τῶν νομοθετημάτων περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα καὶ αἱ ὁποῖαι εὐθέως βάλλουν κατὰ τῶν λαϊκῶν μας ἐλευθεριῶν καὶ τῆς δημοκρατίας. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἕτερος τῶν εἰσηγητῶν τῆς πλειοψηφίας κ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§92Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, προτοῦ εἰσέλθω εἰς τὴν εἰσήγησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελον νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τὸν πρὸ ὀλίγου κατελθόντα τοῦ βήματος ἐκλεκτὸν καὶ ἀγαπητὸν συνάδελφον κ. Πολυχρονίδην, διὰ τὴν προσοχήν, τὴν ὁποίαν ἐπέστησεν εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως Στρατάρχην Παπάγον, διὰ συνεπείας, τὰς τυχὸν ποὺ θὰ ἔχῃ, ἐὰν ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἔχει. Δηλαδή, διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ ἕνα ἐπίλεκτον μέλος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐπιστοποιήθη, ὅτι ὑφίσταται εἰς τὴν ζωὴν τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος κόμμα ἀντεθνικὸν καὶ δι’ αὐτὸ καλεῖ τὸν Στρατάρχην νὰ προσέξῃ μὴ τυχὸν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀλλὰ ἐρωτῶ τὸν ἀγαπητὸν καὶ ἐκλεκτὸν συνάδελφον τὰς συνεπείας καὶ τὰς συνεπείας νὰ τὰς διαφυλάξῃ αὐτὸς ὁ ἴδιος καὶ τὸ κόμμα του, διὰ νὰ μὴ προβῇ εἰς καμμίαν περίπτωσιν, μόνον καὶ μόνον, διὰ τὴν ἐπικράτησιν τὴν κομματικήν, εἰς μίαν συνεργασίαν μὲ τὸ ἀντεθνικὸν αὐτὸ κόμμα (Χειροκροτήματα).

§93Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, σεῖς ἔρχεσθε καὶ ὁμιλεῖτε....

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χαβίνη, διαμαρτύρεσθε, ὅταν σᾶς διακόπτουν, ἀλλὰ σεῖς δίδετε τὸ παράδειγμα.

§95Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Χαβίνη, ὅταν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν εἷς συνάδελφος ἔκαμε αὐτὸν τὸν ὑπαινιγμὸν καὶ ὅταν εἷς συνάδελφος ἀνέφερε τὸν στρατηγὸν Τσακαλῶτον, εἶπον, ὅτι εἶμαι πρόθυμος, ἐὰν θέλετε νὰ γίνῃ μία συζήτησις· ἐὰν θέλετε νὰ προκαλέσετε αὐτὴν τὴν συζήτησιν, εἶμαι ἕτοιμος νὰ δώσω ἐξηγήσεις ἐνώπιον τοῦ Σώματος, διὰ ποῖον λόγον τὸ Δημοκρατικὸν Προοδευτικὸν Κόμμα ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν τῶν Γ. Καφαντάρη καὶ Ἐμμ. Τσουδεροῦ ἐδημιούργησε τὴν Ε.Π.Ε.Κ. εἰς μίαν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶπεν, ὅτι τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον διῴκησε κατὰ τὴν τελευταίαν 4ετίαν, ὑπῆρξεν ὁ καλύτερος στρατολόγος τοῦ κομμουνισμοῦ. Κύριοι βουλευταί, ὡς εἰσηγητὴς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου θὰ καταβάλω πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν νὰ εἶμαι σύντομος εἰς τὴν εἰσήγησίν μου, ὥστε νὰ δοθῇ ὁ καιρὸς εἰς τοὺς συναδέλφους μου εἰσηγητάς, νὰ ἀναπτύξουν καὶ αὐτοὶ τὰς ἀντιλήψεις των ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, ὅτι δύο εἶναι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἡ ἀναλογική. Πέριξ τῶν δύο αὐτῶν συστημάτων, δημιουργοῦνται διάφορα συστήματα, ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, ταῦτα περιστρέφονται περὶ τὸ κέντρον τῶν δύο αὐτῶν συστημάτων. Κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἐπὶ παραδείγματι, ὑπάρχει τὸ μονόεδρον, ἡ στενὴ καὶ ἡ εὐρεῖα περιφέρεια.

§96Γ. ΜΟΔΗΣ. Μὲ τὸ σφαιρίδιον;

§97Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὁμιλοῦμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν θέλετε νὰ συζητήσωμεν πλατωνικῶς......

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μόδη, ἔχετε ἐγγραφῆ διὰ νὰ λάβετε τὸν λόγον καὶ ἂν ἐπικρατήσῃ τὸ σύστημα ποὺ ἠρχίσατε, μετὰ δυσκολίας θὰ ἠμπορέσω νὰ σᾶς προστατεύσω ἀπὸ τὰς διακοπὰς τῶν μιμητῶν σας. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ δίδετε τὸ κακὸν παράδειγμα.

§99Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου ἐφαρμόζεται τὸ μονόεδρον σύστημα, ὑπάρχουν ὠργανωμένα κόμματα καὶ μία παράδοσις ἐτῶν, ὥστε τὸ σύστημα τὸ μονοεδρικὸν λόγῳ τῆς πειθαρχίας καὶ τῶν πολιτευομένων καὶ τῶν ἐκλογέων, νὰ μὴ διατρέχῃ τὸν κίνδυνον τῆς διασπορᾶς τῶν ψήφων καὶ συνεπῶς τῆς κατανομῆς τῶν δυνάμεων, πρὸ παντός, ὅπως εἰς τὴν χώραν μας, ὅπου ὑπάρχει κίνδυνος ἐπικρατήσεως ἀνθρώπων, μὴ ἐμπνεόντων ἐμπιστοσύνην διὰ τὴν ἐθνικὴν ἀσφάλειαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἡ περιφέρεια, ἥτις ἐκλέγει τὸν ἕνα βουλευτὴν ἐν Ἀγγλίᾳ εἰς ψηφοφόρους, ἴσως, εἶναι μεγαλυτέρα ἀπὸ τοὺς ψηφοφόρους πλείστων περιφερειῶν, ὅπως καθιερώνει τὸ ὑπὸ συζήτησιν ν/διον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναλογικήν, ἔχομεν τὴν ἁπλῆν, τὴν ἐνισχυμένην καὶ ἕν εἶδος ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία ἐφηρμόζετο ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἡ ὁποία διὰ τοὺς ὁμοίους περίπου κινδύνους, οἵτινες παρουσιάζονται καὶ εἰς ἡμᾶς, μετεβλήθη κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, ἐφαρμοσθέντος ἑνὸς ἄλλου συστήματος, τὸ ὁποῖον, κατά τινα τρόπον, ἐξησφάλισε τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὰ Ἐθνικὰ κόμματα. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων ἀπὸ θεωρητικῆς πλευρᾶς, διότι κάθε ἐκλογικὸν σύστημα ἔχει καὶ τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατά. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, αἰσθανομένη τὴν ἀνάγκην, ὅπως τρία ἔτη πρὸ τῶν ἐκλογῶν ψηφίσῃ ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος καθιερώνει τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν, πράττει τοῦτο διὰ τοὺς ἑξῆς τρεῖς λόγους. Κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν, εἶχε καθιερωθῆ ὡς συνήθεια πλέον, ὅπως τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν καὶ ἀναλόγως τῶν κομματικῶν συμφερόντων τῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει Κομμάτων, ψηφίζεται βεβιασμένως ἕνας νέος ἐκλογικὸς νόμος, ἐντὸς δὲ τῆς τελευταίας διετίας, ἀπὸ τοῦ 1950 ἕως τὸ 1952, δηλαδὴ μέχρι τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, τρεῖς φορὰς ἔχει μεταβληθῆ ὁ ἐκλογικὸς νόμος τὴν τελευταίαν μόλις στιγμήν. Ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως, ὅτι θὰ ἐξαντλήσῃ καὶ τὸ τελευταῖον δευτερόλεπτον τῆς παρούσης τετραετίας, ἐθεώρησε καθῆκόν του τρία ἔτη περίπου πρὸ τῶν ἐκλογῶν, νὰ ὑποβάλῃ τὸν ὑπὸ συζήτησιν νόμον, ὥστε τὰ κόμματα, ἔχοντα πρὸ αὐτῶν μίαν ὁλόκληρον τριετίαν, νὰ ὀργανωθοῦν διὰ τὸν μελλοντικὸν ἀγῶνα. Δεύτερος λόγος εἶναι ὅτι, διὰ τῆς θεσπιζομένης εὐρυτάτης περιφερείας, θὰ σχηματισθοῦν μεγάλοι πολιτικοὶ ὀργανισμοί, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ἀπηλλαγμένοι τῆς στενῆς τοπικῆς ἐπιρροῆς, τυγχάνοντες δὲ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ εἶναι ἡ ἐγγύησις ὅτι θὰ ἀφοσιωθοῦν ἀπερίσπαστοι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός των καὶ γενικώτερον εἰς τὴν χρηστὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας. Νομίζω, πῶς δὲν ἀμφισβητεῖται παρ’ οὐδενός, ὅτι διὰ τῶν ἐφαρμοσθέντων κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν ἐκλογικῶν συστημάτων, δὲν ἐπηρεάσθησαν αἱ μέχρι τοῦ 1952 Κυβερνήσεις, αἵτινες μετὰ τόσου κόπου κατώρθωσαν νὰ σχηματισθοῦν καὶ μετὰ τόσης ἀγωνιώδους προσπαθείας νὰ συγκρατοῦνται εἰς τὴν ἀρχήν, μὴ δυνηθεῖσαι νὰ ἐφαρμόσουν τὰ προγράμματά των, διότι ὑφίσταντο τὴν πίεσιν τῶν κομματαρχῶν ἢ τῶν μικρῶν πολιτικῶν ὀργανισμῶν. Τόσον δὲ τοῦτο εἶναι ἀληθές, ὥστε ὑποκύπτοντες εἰς τὴν ἀνάγκην τῶν πραγμάτων, ἠναγκάσθησαν νὰ ἐφαρμόσουν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, διαιρέσαντες ὅμως τὸν τόπον, ἀναλόγως τῶν καθαρῶς κομματικῶν ὑπολογισμῶν, εἰς περιέργους στενὰς περιφερείας, ἐνῷ τὴν Βόρειον Ἑλλάδα διῄρεσαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς Πρωτοδικειακῆς τοιαύτης. Καὶ οὕτω εἴχομεν δύο συστήματα ἐκλογικῶν περιφερειῶν. Στενὴν καὶ στενωτάτην εἰς μερικὰς περιοχὰς τῆς Νοτίου Ἑλλάδος καὶ εὐρεῖαν εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα. Τρίτος λόγος εἶναι, ὅτι ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος δὲν ὤφειλε νὰ θεωρηθῇ ὡς αἰφνιδιασμός, διότι ὅπως εἴπομεν ἀνωτέρω, μέχρι τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν, ἔχομεν νὰ διανύσωμεν ἀκόμη περίπου μίαν τριετίαν ὁ δὲ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως Στρατάρχης Παπάγος, ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεώς του εἰς τὴν πολιτικήν, ἐζήτησεν ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις ἐπιμόνως τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος μὲ εὐρυτάτην περιφέρειαν, τοῦ μόνου συστήματος ποὺ θὰ ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἰσχυρὰν καὶ βιώσιμον Κυβέρνησιν, ἱκανὴν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά της. Εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς πάντας, ὅτι ὁ Στρατάρχης Παπάγος, θεωρεῖ καθῆκόν του καὶ ἱερὰν ὑποχρέωσιν, νὰ τηρῇ τὰς ὑποσχέσεις του, ἰδιαιτέρως δὲ ἐκείνας τὰς ὁποίας ἔδωσεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἴτε τὰς ἀφορώσας τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν, εἴτε τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν, εἴτε τὸ ἐνδιαφέρον του πρὸς τὰς ἐργαζομένας τάξεις. Αὐτοί, λέγω, ἦσαν οἱ τρεῖς κυριώτεροι λόγοι, οἱ ὠθήσαντες τὴν Κυβέρνησιν νὰ παρουσιάσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Κύριοι βουλευταί, ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου. Τέσσαρα εἶναι κυρίως, τὰ ἐπίμαχα σημεῖα, τὰ ὁποῖα συνεζητήθησαν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Τὸ ἄρθρον 1, τὸ ὁρίζον τὰς περιφερείας, τὸ ἄρθρον 13 τὸ ὁρίζον τὸ ψηφοδέλτιον τῶν τακτικῶν καὶ ἀναπληρωματικῶν, τὸ ἄρθρον 25 τὸ ἀφορῶν τὴν ψῆφον τῶν Δημοσίων Πολιτικῶν Ὑπαλλήλων καὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸ ἄρθρον 30 ποὺ εἶναι μεταβατικὴ διάταξις διὰ τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογὰς κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον. Διὰ τοῦ ἄρθρου 1 καθορίζονται 14 ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Τοῦτο δὲν εἶναί τι τὸ νέον. Πολλάκις, ὁπότε ἐφηρμόσθη τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἐφηρμόσθη καὶ ἡ εὐρεῖα περιφέρεια. Τότε ὅμως οἱ Νομοὶ δὲν ἦσαν ὅσοι εἶναι σήμερον, ὅπως ἐνθυμεῖσθε καλῶς, ὑπῆρχον οἱ Νομοὶ Ἀττικοβοιωτίας–περιφέρεια τεραστία, λόγῳ τῆς πληθώρας τῶν ψηφοφόρων, εἰς τὰς δύο μεγάλας κυρίως πόλεις τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, Ἀχαϊοήλιδος, Ἀργολιδοκορινθίας, Φθιωτιδοφωκίδος κλπ. Θὰ ὑπενθυμίσω ὅμως καὶ τὸ ὅτι ἐπανειλημμένως εἶχε συζητηθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς Ἐφετειακῆς περιφερείας καὶ ἡ συζήτησις αὕτη πολλάκις εἶχεν ἐπαναληφθῇ, ὅταν δὲ τὸ 1928 ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἐπανῆλθεν εἰς τὴν ἡγεσίαν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, εἰς Ἐπιτροπὴν τῆς ἡνωμένης ἀντιπολιτεύσεως, ἀποτελουμένην τότε ἀπὸ τοὺς ἀειμνήστους Δεμερτζῆν, Στρέϊτ καὶ Μερκούρην, συνεζητήθη ἡ ἐφαρμογὴ τῆς Ἐφετειακῆς περιφερείας. Ἐὰν ὅμως ἐφηρμόζετο ἡ Ἐφετειακὴ περιφέρεια, θὰ εἴχομεν 11 καὶ ὄχι 14 ἐκλογικὰς περιφερείας, τὰς ὁποίας καθιεροῖ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ παρόντος ν)δίου. Αἱ περιφέρειαι ὅπως τὰς διαιρεῖ τὸ ν)διον εἶναι περιφέρειαι συνδεόμεναι μεταξὺ των ἱστορικῶς, γεωγραφικῶς, οἰκονομικῶς καὶ συγκοινωνιακῶς, συνεπῶς οὐδὲν τὸ νέον εἰσάγει τὸ ὑπὸ συζήτησιν ν)διον, ὅσον ἀφορᾷ τὰς περιφερείας, τοὐναντίον μάλιστα τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς σκέψεως τῆς Κυβερνήσεως ἀποβλεπούσης ὅπως, κατὰ τὸν ὑπολειπόμενον χρόνον τῆς τριετίας περίπου, ὀργανωθοῦν ἰσχυροὶ πολιτικοὶ ὀργανισμοὶ παρέχοντες εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν ἐγγύησιν, ὅτι τυγχάνοντες τῆς ἐμπιστοσύνης του θὰ ἐπιδοθοῦν ἀπερίσπαστοι καὶ ἄνευ μικροκομματικῶν ὑποχρεώσεων, εἰς τὸ νὰ διοικήσουν καὶ νὰ ἐφαρμόσουν τὸ πρόγραμμά των ἐντὸς τῶν ἐθνικῶν πλαισίων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν, νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, δὲν θὰ ὑπάρξῃ σοβαρὰ ἀντίδρασις. Διὰ τοῦ ἄρθρου 13 καθιεροῦται τὸ ἄνευ ἐγγραφῶν καὶ διαγραφῶν ψηφοδέλτιον, προστιθεμένων εἰς αὐτὸ τῶν ἀναπληρωματικῶν. Ἠκούσθησαν βιαιόταται ἐπιθέσεις ἐναντίον τῆς καθιερώσεως τῶν ἀναπληρωματικῶν. Διερωτῶμαι, ἂν αἱ ἐπιθέσεις αὗται εὐσταθοῦν. Διότι διὰ τῆς καθιερώσεως τῶν ἀναπληρωματικῶν δὲν καθιεροῦταί τι τὸ νέον, δεδομένου ὅτι ὅταν ἐφαρμόζεται τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, οὐδέποτε γίνονται ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ καὶ οὐδεὶς ποτὲ διεμαρτυρήθη κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς βουλευτικῆς ἐκείνης περιόδου, διὰ τὴν μὴ προκήρυξιν ἀναπληρωματικῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν καὶ συνεπῶς, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ σφυγμομέτρησις τῆς μεταβολῆς δῆθεν, τῆς κοινῆς γνώμης. Καὶ ἐρωτῶ: Διὰ τίνα λόγον ἦσαν παραδεκτοὶ τότε οἱ ἀναπληρωματικοὶ βουλευταὶ καὶ δὲν εἶναι σήμερον οἱ διὰ τοῦ νέου νόμου προβλεπόμενοι τοιοῦτοι;

§100Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διότι μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται εἰς τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐνῷ μὲ τὸ πλειοψηφικόν, ἡ Κυβέρνησις συνήθως δὲν ἐκπροσωπεῖ τὸ 50% τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Εἶναι κολοσσιαία ἡ διαφορά, διότι μία μεταστροφὴ τοῦ λαοῦ δύναται νὰ ἀποστερήσῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς πλειοψηφίας αὐτοῦ.

§101Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ τὸ ἐπροτάξατε καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀτυχές, διότι ἐὰν λάβωμεν τὴν σημερινὴν πραγματικότητα, νομίζετε ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ μὲ τοὺς 250 βουλευτάς της ἔχανε μίαν ἀναπληρωματικὴν ἐκλογήν, θὰ ἐκλονίζετο; Ἐνῷ ἔχομεν τὸ παράδειγμα, ὅτι ἐνηργήθησαν 10 ἐπαναληπτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ μάλιστα εἰς Ἐπαρχίας, ὡς τὸ Ρέθυμνον καὶ ὁ Πειραιεύς, ποὺ ἀποτελοῦν προπύργια τῶν Φιλελευθέρων, αἱ ὁποῖαι ηὔξησαν τὰς ψήφους τοῦ Ἑλλην. Συναγερμοῦ, καὶ παρὰ τὴν ὑποστήριξιν τῶν πολεμίων τοῦ Συναγερμοῦ ἀπὸ τοῦ ὑπόπτου ἐθνικῶς κόμματος. (Χειροκροτήματα). Συνεπῶς ὁ συντάξας τὸν νόμον, δὲν τὸν συνέταξε μὲ κομματικὸν ὑπολογισμόν, διότι ἐὰν τὸ ἔκαμνεν ἀπὸ κομματικὸν ὑπολογισμόν, θὰ τὸ ἔπραττε τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν, ὅπως τὸ ἐπράξατε καὶ σεῖς. (Χειροκροτήματα).

§102Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρῶτα, πρῶτα, δὲν ἔχουν σχέσιν αὐτά, μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἴπομεν.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κήνσωρ εἶσθε τώρα;

§104Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τί εἴπατε, κ. Πρόεδρε, δὲν ἤκουσα.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον, Κήνσωρ εἶσθε, διότι χωρὶς νὰ ἔχετε τὸν λόγον, διακόπτετε καὶ χαρακτηρίζετε ἂν τὰ λεγόμενα ἔχουν ἢ δὲν ἔχουν σχέσιν πρὸς ἄλλα λεχθέντα, τοῦθ’ ὅπερ δὲν προβλέπει ὁ Κανονισμὸς δι’ οὐδένα.

§106Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τί νὰ χαρακτηρίσω; Ἤθελον νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Μερκούρην ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν, ὅτι ὁ Συναγερμὸς θὰ ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν, θὰ ἐπιτύχῃ τὴν νίκην, δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἴπομεν πρότερον.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλάβατε τὸν λόγον, χωρὶς νὰ ζητήσετε τὴν ἄδειαν τοῦ Προεδρείου, παρὰ τὸν Κανονισμόν.

§108Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἠξεύρω τὸν Κανονισμόν, καὶ ἠξεύρω, πότε πρέπει νὰ διακόπτω. Μοῦ ἐπέτρεψεν ὁ κ. Μερκούρης καὶ σεῖς νὰ τὸν διακόψω. Ἀπαντᾷ ὁ κ. Μερκούρης καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω δύο λέξεις.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωρήσατε, κ. Μερκούρη.

§110Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. Πρόεδρε, νὰ προσέχετε νὰ ἐφαρμόζετε τὸν Κανονισμόν, καλῶς. Λέγω, καλῶς.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τετράκις διακόψει τὸν ρήτορα, κ. Χαβίνη, παρὰ τὸν Κανονισμόν. Ἐγὼ προσέχω, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ σεῖς πρέπει νὰ διαβάσετε τὸν Κανονισμόν.

§112Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸν ἠξεύρω καλὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ ἠξεύρω πῶς ἐφαρμόζεται ὁ Κανονισμός. Ἄλλοι δὲν ἠξεύρουν πῶς ἐφαρμόζεται ὁ Κανονισμός.

§113Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τοὐναντίον, κύριοι βουλευταί, οἱ διὰ τοῦ ἄρθρου 13 προβλεπόμενοι ἀναπληρωματικοὶ βουλευταί, δίδουν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ὀργανισμούς, ὅπως προπαρασκευάσουν ἱκανὸν ἀριθμὸν νέων στελεχῶν, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ μέλλοντι, μαζὶ μὲ τὰ παλαιότερα τοιαῦτα, θ’ ἀποτελέσουν τὸν κορμὸν τοῦ πολιτικοῦ ὀργανισμοῦ. Ἐκτός, αὐτοῦ εἰς τὸ ἄρθρον 13 καταργοῦνται αἱ ἐγγραφαί, διαγραφαὶ καὶ οἱ σταυροὶ προτιμήσεως. Νομίζω, ὅτι ἡ κατάργησις εἶναι ἀπολύτως ὀρθή, διότι ὅσον μὲν ἀφορᾷ τοὺς σταυροὺς προτιμήσεως, δὲν ὑφίσταται οὐδεὶς λόγος, ἀφοῦ λόγῳ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ὁλόκληρον τὸ ψηφοδέλτιον ἢ ἐπιτυγχάνει ἢ ἀποτυγχάνει, ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς ἐγγραφὰς καὶ τὰς διαγραφάς, ἡ κατάργησίς των ἦτο ἐπιβεβλημένη διὰ νὰ εἶναι ἀδύνατος ἡ διείσδυσις προσώπων μὴ ἀδιαβλήτων ἀπὸ ἐθνικῆς πλευρᾶς.

§114Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ 1928, διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἀπέτυχεν εἰς τὴν Κορινθίαν ὁ Παναγῆς Τσαλδάρης καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας ἀπέτυχεν ὁ Βασίλειος Δεληγιάννης καὶ εἰς τὰς Πάτρας ὁ Ἀλέξανδρος Ζαΐμης.

§115Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1952, εἰς τὰς Ἀθήνας ἐδόθη τὸ σύνθημα ἀπὸ τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα νὰ ἐγγράφῃ δύο ὑποψηφίους τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὰ ψηφοδέλτιά του; Δι’ αὐτό, λοιπόν, λέγω ὅτι ἡ κατάργησις τῶν διαγραφῶν ἦτο ἐπιβεβλημένη, διότι διετρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ διεισδύσουν ἀντεθνικὰ στοιχεῖα. Τρίτον ἐπίμαχον σημεῖον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ν/δίου εἶναι τὸ ἄρθρον 25, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὴν ψῆφον τῶν δημοσίων πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν στρατιωτικῶν. Κύριοι βουλευταί, εἶναι περίεργον νὰ ἀκούωνται διαμαρτυρίαι διὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι οἱ σήμερον εὑρισκόμενοι εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὅταν ἐκυβέρνων, ἐθέσπισαν τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν δημοσίων πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950 καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951, παλαιότερον δὲ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ 1920, ἐθέσπισε τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτικῶν. Σημεῖα τῆς κριτικῆς των εἶναι ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950 καὶ 1951, οἱ στρατιωτικοὶ ἐψήφισαν τοὺς ὑποψηφίους τῶν περιφερειῶν των. Ἀλλά, ἂς μὴ λησμονῶμεν ὅτι διὰ νὰ συγκεντρωθοῦν τ’ ἀποτελέσματα, παρῆλθε περίπου μήν. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι ἐνηργήθησαν κατὰ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα καὶ οὐχὶ μόνον ἡ ψῆφος ἦτο ἀναγκαία κατὰ περιφερείας, ἀλλ’ ἔπαιξε καὶ τὸν κύριον ρόλον εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ὑποψηφίων, λόγῳ τῶν σταυρῶν προτιμήσεως. Ἐκ τοῦ διδάγματος τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1950 καὶ τῶν δυσκολιῶν τῆς συγκεντρώσεως τῶν ἀποτελεσμάτων, κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νόμου τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ 1951 προεβλέπετο, ὅπως ἡ ψῆφος τῶν στρατιωτικῶν εἶναι ἄνευ σταυρῶν προτιμήσεως καὶ κατὰ περιφερείας, ὥστε νὰ ἐπηρεάσῃ τ’ ἀποτελέσματα τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὁ ἀξιότιμος καὶ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Χαβίνης, τὴν τελευταίαν μόλις στιγμήν, κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ τὴν μεταβολήν, ὅπως οἱ στρατιωτικοὶ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τῶν περιφερειῶν των. Σήμερον, ὅταν ἐφαρμόζεται τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ ψηφίζονται ἰδέαι καὶ κόμματα καὶ οὐχὶ πρόσωπα, διότι αὐτὴ — ἐπαναλαμβάνω—εἶναι ἡ βάσις καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου, δηλαδὴ ἡ καταπολέμησις τῶν προσωπικῶν ἐπιρροῶν, δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον προβάλλονται αἱ αὐστηραὶ αὗται κριτικαί. Ἐξ ἀρχῆς, ὅπως διεπιστώθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ψῆφος τῶν στρατιωτικῶν εἶναι ἀποδεκτὴ ὑπὸ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων.

§116Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ εἶπον καὶ ἐγώ, ἀλλ’ ὡς εἶναι διατυπωμένον εἰς τὸ νομοσχέδιον δὲν παρέχει ἐγγυήσεις.

§117Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἦτο παρὼν κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ δεχθῇ πᾶσαν συζήτησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐγγυήσεις, αἵτινες δύνανται νὰ δοθοῦν διὰ τὸ ἀδιάβλητον τῆς ψήφου τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν.

§118Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Νὰ διαλυθῇ πρῶτα–πρῶτα ὁ

Ι.Δ.Ε.Α.

§119Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, πολλάκις ὡμιλήσατε περὶ Ι.Δ.Ε.Α., ἀλλὰ οὐδὲν συγκεκριμένον γεγονὸς κατηγγείλατε. Ἐγὼ δὲν νομίζω τὴν ὕπαρξιν κανενὸς Ι. Δ.Ε.Α. Ὑπάρχει δικαιοσύνη, εἰσαγγελεῖς καὶ ἐὰν ἔχετέ τι συγκεκριμένον νὰ τὸ καταγγείλετε. Ἐφ’ ὅσον λοιπόν, ἡ ψῆφος τῶν στρατιωτικῶν ἔγινεν ἀποδεκτὴ ἀπὸ ὅλους.....

§120Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι ἀπὸ ὅλους καὶ μάλιστα ὅπως εἶναι διατυπωμένον.

§121Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἔστω. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν συγκατατίθεται ἡ Βουλή.

§122Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐρωτῶ τὸν κ. συνάδελφον, μήπως ὡς εἰσηγητής, εἶναι ἐξουσιοδοτημένος ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὁρίζεται εἰς τὸ νομοσχέδιον ὅτι θὰ ψηφίσῃ ὁ στρατός, δύνανται νὰ μεταβληθοῦν, κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς; Ἐσχηματίσθη ἡ ἐντύπωσις αὕτη.

§123Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶπον ἐγὼ τοιοῦτον πρᾶγμα.

§124Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Χαίρω.

§125Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶπον τὸ ἑξῆς: Ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐδέχθη κατ’ ἀρχὴν τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ. Ἐζήτησε δὲ διαφόρους ἐγγυήσεις διὰ τὸ ἀδιάβλητον τῆς ψήφου καὶ ὁ παριστάμενος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ ἀκούσῃ τὰς σκέψεις τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅπως κατοχυρωθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ἀδιάβλητον τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ.

§126Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα.

§127Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, χαίρω διὰ τὴν πληροφορίαν, διότι, ὅταν συνήντησα τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῷ ὑπέδειξα ὡρισμένας τροποποιήσεις εἰς τὸν τρόπον τῆς ψήφου τῶν στρατιωτῶν καὶ ὑπέδειξα, ὡς ἀπαραίτητον τροποποίησιν νὰ ψηφίζουν οἱ στρατιῶται τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατάγονται, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἀποδέχεται αὐτὴν τὴν τροποποίησιν.

§128Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κάμνει κάποιαν σύγχυσιν, θὰ ἠμποροῦσαν νὰ τὸν πληροφορήσουν τὰ ἀξιότιμα μέλη τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὰ ὁποῖα ἦσαν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι ἡ συζήτησις περιεστράφη περὶ τὰς ἐγγυήσεις διὰ τὸ ἀδιάβλητον τῆς ψήφου τῶν στρατιωτῶν καὶ διὰ τὴν ἀποφυγὴν πάσης διπλοψηφίας. Καὶ εἶπον, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Χαβίνην, ὅτι εἶμαι διατεθειμένος, νὰ ἀντιμετωπίσω καὶ τὸ θέμα τὸ ὁποῖον μοὶ ἔθεσε, νὰ κοινοποιῆται δηλ. ἡ κατάστασις τῶν στρατιωτῶν εἰς τὰ κόμματα καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι νὰ ἐξετάσωμεν καὶ πᾶσαν ἄλλην διάταξιν, ἡ ὁποία θὰ κατωχύρωνεν, ἀπολύτως, τὸ ἀδιάβλητον τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ, καὶ θὰ μᾶς κατωχύρωνεν ἀπολύτως, ἀπὸ τὸν κίνδυνον τῆς διπλοψηφίας. Αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν ἔδωσα. Ὁ κ. Χαβίνης, ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἐπιβεβαιώσῃ.

§129Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Καὶ τέλος, κύριοι βουλευταὶ ἔχομεν τὸ ἄρθρον 30 τῆς μεταβατικῆς διατάξεως, διὰ τοῦ ὁποίου εἰς τὸ μέλλον κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον, δὲν θὰ ἐνεργοῦνται ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαί, εἰμὴ μόνον ἐφ’ ὅσον κενωθῇ τὸ 40% τῶν ἑδρῶν ἢ ἂν κενωθῶσιν ἅπασαι αἱ ἕδραι ἐκλογικῆς τινος περιφερείας, ὅπως προβλέπει ἡ παράγραφος αʹ τοῦ ἄρθρου 30. Κύριοι βουλευταί, ἐπαναληπτικαὶ ἐκλογαὶ δύναται νὰ διενεργηθοῦν μόνον κατὰ τὸ ὑπόλοιπον 1½, ἔτος τῆς παρούσης περιόδου, διότι ὅπως εἶναι γνωστόν, τὸ ἄρθρον 69 τοῦ Συντάγματος ἀποκλείει τὰς ἐπαναληπτικὰς ἐκλογὰς κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος, ἐκτὸς ἐὰν κενωθῇ τὸ ¼ τοῦ συνόλου, τῶν ἑδρῶν, ἤτοι 75 ἕδραι. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς δὲν φοβεῖται τὰς ἐπαναληπτικὰς ἐκλογάς, ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι τὸ ὅτι διενηργήθησαν 10 ἐπαναληπτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ ἡ νίκη του ὑπῆρξε περίλαμπρος ἀκόμη καὶ εἰς περιφερείας ὅπου εἶχον ἐπικρατήσει βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως π.χ. εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ εἰς τὸ Ρέθυμνον, θεωρεῖ ὅμως πὼς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκηρυχθοῦν ἄλλαι ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ κατὰ τὸ ὑπολειπόμενον 1½ ἔτος, ἐκτὸς ἐὰν κενωθοῦν τοὐλάχιστον 12 ἕδραι, ὁπότε θὰ προκηρυχθοῦν ἀμέσως ἐκλογαί, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ προκηρύσσωνται ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ μέσα εἰς τὴν μεγάλην προσπάθειαν τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως καὶ τῆς διοικητικῆς τοιαύτης, οὐδεμίαν οὐσιαστικῶς δυνάμεναι νὰ ἐπιφέρουν μεταβολήν, παρὰ μόνον δαπάνην καὶ ἀναστάτωσιν εἰς τὴν περιφέρειαν εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελον τυχὸν διενεργηθῆ. Αὐτὰ εἶναι τὰ τέσσαρα κύρια σημεῖα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει σήμερον τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Δὲν δύναμαι νὰ τελειώσω τὴν εἰσήγησίν μου, ἐὰν δὲν ἀναφέρω περικοπὰς τινας ἐκ τοῦ μνημειώδους λόγου, τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ μεγάλος Χαρίλαος Τρικούπης, ὅταν ἀπέκαμε πλέον ἀπὸ τὴν στενὴν περιφέρειαν, διὰ τῆς ὁποίας αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι τὸ ἀπόγευμα ἐτύγχανον ψήφου ἐμπιστοσύνης, ἔπιπτον τὴν ἑσπέραν, διότι μετετοπίζετο ἡ πλειοψηφία ἐκ καθαρῶς κομματικῶν λόγων. Εἰς τὴν 2αν Σύνοδον τῆς 10ης Περιόδου εἰς τὰς 7 Μαΐου τοῦ 1886 ἔλεγεν: «Προτείνομεν τὴν εὔρυνσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ὡς καθιστῶσαν τὴν ἐκλογὴν μᾶλλον συναφῆ πρὸς τὴν ἰδέαν παρὰ πρὸς τὸ πρόσωπον»............ καὶ ἐξακολουθεῖ...... «Δὲν ἐκπροσωποῦσι τὸ φρόνημα τοῦ Ἔθνους οἱ ἐν μικρᾷ περιφερείᾳ ἀποκτήσαντες προσωπικὰς σχέσεις παρεχούσας εἰς αὐτοὺς τὸ μέσον ἵνα διὰ τῆς πλειονότητος ἀποσταλῶσιν εἰς τὸ Βουλευτήριον. Πρόκειται νὰ καταρτίσωμεν τὸ Κοινοβούλιον παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἀντιπροσωπεύουσι τὴν ἰδέαν τῆς περιφερείας. Πρόκειται ὅταν καλῆται τὸ Ἔθνος νὰ καταρτίσῃ τὸ Κοινοβούλιον, ὅταν καλῆται ν’ ἀποστείλῃ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ, ν’ ἀναδείξῃ οὐχὶ πρόσωπα, ἀλλ’ ἰδέας, νὰ ἐκλέξῃ οὐχὶ τοὺς ὑπηρετήσαντας τοπικὰ ἢ προσωπικὰ τῶν ἐκλογέων συμφέροντα, ἀλλὰ τοὺς ὑπηρετήσαντας ἰδέας πολιτικάς». Αὐτὰ ἔλεγεν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, ὅταν ἔδιδε τὸ κῦρος καὶ τὴν ὑπόστασιν τοῦ Κράτους εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν καὶ ἐδημιούργει τὴν ἀγαθὴν διοίκησιν εἰς τὸ Ἐσωτερικόν, ὅταν δὲ μετ’ ὀλίγα ἔτη ἐπεκράτησαν οἱ ἀντίπαλοί του καὶ ἐπανέφερον τὴν στενὴν περιφέρειαν, ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐστεροῦντο τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ μεγάλου ἀνδρός. Ἡμεῖς, θάπτοντες διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου τὴν στενὴν περιφέρειαν, ἀναγράφομεν εἰς τὴν πλάκα τοῦ τάφου της «Ἀνθ’ ἡμῶν, Γουλιμῆς Χαρίλαος Τρικούπης». (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Καὶ τελειώνω: Ἀπὸ τὸν ἀντιπολιτευόμενον τύπον, δυστυχῶς δὲ καὶ ἀπὸ μερικοὺς πολιτευτάς, ἐδόθη εἰς τὸν παρόντα νόμον ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ Δικτατορικοῦ κατασκευάσματος. Εἰς αὐτοὺς μία ἀπάντησις μόνον δίδεται: Λησμονοῦν οἱ κύριοι αὐτοί, ὅτι σήμερον ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ εἶναι ὁ Στρατάρχης Παπάγος, δηλαδὴ ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος νικηφόρως ἀντεμετώπισε δὶς τὴν Δικτατορίαν (ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα) καὶ ὑπὸ τὰς δύο αὐτῆς μορφάς, μίαν κατὰ τὸ 1940, τὴν φασιστικὴν Δικτατορίαν καὶ μίαν τὴν τυραννικὴν καὶ αἱμοβόρον Δικτατορίαν τοῦ Διεθνοῦς Κομμουνισμοῦ εἰς τὸν Γράμμον καὶ εἰς τὸ Βίτσι. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνδρεάδης, ὁ ἕτερος τῶν εἰσηγητῶν τῆς μειοψηφίας ἔχει τὸν λόγον.

§131Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Ἀγαπητοί, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἀποτελεῖ κατὰ τὴν γνώμην μου, μίαν διπλῆν ὁμολογίαν, τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ. Ἡ πρώτη ὁμολογία εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ, δὲν ἐλπίζει πλέον νὰ συγκεντρώσῃ τὰς ψήφους ἐκείνας, τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔδωσε κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 16 Νοεμβρίου. Ἡ δευτέρα ὁμολογία εἶναι ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς εἶναι ἀποφασισμένος νὰ διατηρηθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν, μετερχόμενος ὅλα τὰ θεμιτὰ καὶ ἀθέμιτα μέσα. Ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ὅλοι γνωρίζουν ὅτι τὰ πολιτικὰ κόμματα ἔχουν τὴν φιλοδοξίαν καὶ ἀποβλέπουν νὰ διατηρηθοῦν εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ ὅλα ἀποβλέπουν, πῶς νὰ φθάσουν εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ὁ δρόμος, τὸν ὁποῖον ἀκολουθοῦν τὰ πολιτικὰ κόμματα, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τοποθετεῖ καὶ διαχωρίζει τὰ κόμματα αὐτὰ εἰς δύο κατηγορίας. Εἰς τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι κόμματα Δημοκρατικὰ καὶ Κοινοβουλευτικὰ καὶ εἰς τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὁλοκληρωτικὰ καὶ δικτατορικά. Ὁ Χίτλερ, δὲν ἔγινε μονοκράτωρ εἰς τὴν Γερμανίαν, ἀκολουθῶν τὸν δρόμον τῆς ἐπαναστάσεως. Ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν διὰ τῆς πύλης τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ καὶ μόλις ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν κατήργησε καὶ κατέλυσε σταδιακῶς, ὅλας τὰς Δημοκρατικὰς ἐλευθερίας τοῦ Γερμανικοῦ λαοῦ καὶ ἀπεχωρίσθη τῆς ἐξουσίας τελικῶς, πτῶμα κεκαλυμμένον εἰς τὰ ἐρείπεια τοῦ Γʹ Ράϊχ. Τὸ ἐργατικὸν κόμμα τῆς Ἀγγλίας, ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, δὲν ἠθέλησεν, ὅμως νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν χρησιμοποιοῦν τὰς αὐτὰς μεθόδους, τὰ αὐτὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποίησεν ὁ Χίτλερ. Καὶ ἠθέλησε βεβαίως καὶ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα τῆς Ἀγγλίας νὰ διοικήσῃ ἐπὶ ἔτη συνεχῆ τὸν Ἀγγλικὸν λαόν, ὅταν ὅμως, εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογάς, τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ἐναντίον τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, τὸ κόμμα αὐτὸ παρεχώρησε τὴν θέσιν του εἰς τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα τῶν Συντηρητικῶν παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος κατεδεικνύετο ὅτι τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ ἠκολούθει τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα τῆς Ἀγγλίας. Ὁ Συναγερμός, δυστυχῶς, ἀκολουθεῖ τὸν τακτικὴν τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ συγχρονισμένην. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἐφιλοτεχνήθη μὲ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε, χωρὶς νὰ καταργηθῇ ἡ Κοινοβουλευτικὴ ἐπίφασις δηλαδὴ νὰ γίνουν ἐκλογαί, ψηφοφορία κλπ., καταργεῖ ἐμμέσως τὴν Δημοκρατίαν, τὸν Κοινοβουλευτισμὸν καὶ καθιερώνει, τρόπον τινά, τὴν μέθοδον ἐκείνην, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ φέρῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν ἓν κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ τὴν μειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἔτσι χρησιμοποιεῖται ἡ Κοινοβουλευτικὴ τεχνικὴ διὰ τὸν στραγγαλισμὸν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ καὶ τὴν κατάλυσιν τῆς Δημοκρατίας. Τὸ κρινόμενον νομοσχέδιον, παρὰ τὰς καινοφανεῖς θεωρίας τῶν ἀγαπητῶν συναδέλφων, εἰσηγητῶν τῆς πλειοψηφίας καὶ παρὰ τὴν καταβληθεῖσαν ἔντεχνον προσπάθειαν, τοῦ εἰσηγουμένου αὐτὸ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀποκρύψεως τῶν πραγματικῶν, ἀληθινῶν ἐπιδιώξεων τῆς Κυβερνήσεως, ἀποτελεῖ καθαρὰν ἐπιβουλὴν ἐναντίον τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος καὶ προσπάθειαν νομιμοφανοῦς καταλύσεως τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ καὶ ἐγκαθιδρύσεως ὁλοκληρωτικοῦ φασιστικοῦ καθεστῶτος. Ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, ἰσχυρίζεται ὅτι ἡ κατὰ τὸ ἔτος 1952, κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου 2228/52 διεξαχθεῖσα συζήτησις, καθιστᾷ περιττὴν τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος καὶ κατὰ τοῦ ἀναλογικοῦ θεωρητικῶν ἐπιχειρημάτων. Ἡ Ε.Π.Ε.Κ., πιστεύει ὅτι ἡ ἀναλογικὴ παραμένει τὸ ὑπερέχον θεωρητικῶς σύστημα καὶ τὸ μόνον ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον προσιδιάζει πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὸ ὁποῖον συντείνει εἰς τὴν εἰρήνευσιν καὶ γαλήνευσιν τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος τῆς Χώρας. Τὴν πίστιν αὐτήν, πρὸς τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, τὴν διετήρησε μέχρι τέλους ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ., Ν. Πλαστήρας. Καὶ παρὰ τὴν πίστιν του αὐτήν, ὁ τιμημένος ἐκεῖνος Ἕλλην, ἐνέδωσε καὶ ὅταν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἠξίωσε τὴν ἐπιβολὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, δὲν ἠρνήθη, ἀλλ’ ὑπερηφάνως, προὐχώρησεν εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ συστήματος αὐτοῦ, παρὰ λέγω, τὰ μειονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἐνέχει τὸ ἐκλογικὸν αὐτὸ σύστημα. Δὲν ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν βεβαίως, ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μιμηθῇ τὴν ὑπέροχον ἐκείνην χειρονομίαν τοῦ ἐκλιπόντος μεγάλου Ἕλληνος, ἔχομεν ὅμως τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἀκούσῃ ἐν μέρει καὶ τὰς ἀπόψεις τῆς σημερινῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, τοῦ νομοσχεδίου, τὰ ὁποῖα ἡ Ἀντιπολίτευσις θεωρεῖ ὅτι θὰ ἔχουν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν κατάλυσιν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος καὶ γενικώτερον τῆς Δημοκρατίας, καὶ θὰ ὠθήσουν τὴν Χώραν εἰς νέαν ἄκρως ἐπικίνδυνον ὀξύτητα καὶ ἀνωμαλίαν. Τρία εἶναι τὰ βασικὰ σημεῖα τοῦ νομοσχεδίου, πρὸς τὰ ὁποῖα τὸ Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ, διαφωνεῖ ριζικῶς. Τὰ σημεῖα αὐτά, ἐπὶ τῶν ὁποίων διαφωνεῖ ἡ Ε.Π.Ε.Κ., εἶναι: Πρῶτον, ἡ εὐρυτάτη ἐκλογικὴ περιφέρεια. Δεύτερον, ἡ ψῆφος τῶν ἐνόπλων δυνάμεων, τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας καὶ τῶν Δημοσίων Ὑπηρεσιῶν. Καί, τρίτον, ἡ ἀναδρομικὴ κατάργησις τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, καθιερώνει εἰς τὸ ἄρθρον 1 τὴν εὐρυτάτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Οὕτω συγκεντροῦνται 3–7 Νομοὶ κατ’ ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ ἐπιδιώκεται δι’ αὐτοῦ ἡ ἐξουθένωσις τῆς μειοψηφίας καὶ ἡ διασφάλισις ὅλων τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν ὑπὲρ τῆς πλειοψηφίας. Οὕτω, ἀποθεοῦται τὸ μονοκομματικὸν Κράτος, καταλύεται οὐσιαστικῶς τὸ Δημοκρατικὸν καθεστὼς καὶ ἐγκαθιδρύεται, τρόπον τινά, ὁ φασισμός. Καὶ χάριν τοῦ ἀνωτέρω σκοποῦ, προβαίνει οὐχὶ μόνον εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς πρωτοφανοῦς εἰς τὰ ἐκλογικὰ χρονικὰ εὐρυτάτης περιφερείας, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον, διαρρυθμίζει ταύτας κατὰ τὴν μέθοδον τοῦ Προκρούστη. Οὕτω, π.χ. διαρρυθμίζει τὰς δύο εὐρυτάτας περιφερείας τῆς Πελοποννήσου, διὰ νὰ ἀποκλείσῃ ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Προσαρτᾷ εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν Ἀθηνῶν, ἔχουσαν ἄνω τῶν 400.000 ψηφοφόρων, τὰς ἐπαρχίας Ἀττικῆς καὶ Μεγαρίδος, διὰ νὰ διασφαλίσῃ καὶ ἐδῶ, καὶ κατοχυρώσῃ εὐνοϊκὸν δι’ αὐτὴν ἀποτέλεσμα. Προσαρτᾷ εἰς τὰ Δωδεκάνησα τὰς Κυκλάδας καὶ τὴν Σάμον, τὴν ὁποίαν ἀποσπᾷ ἀπὸ τὰς γειτονικὰς νήσους, ἀπὸ τὴν Χίον καὶ τὴν Μυτιλήνην. Ἀποδεικνύεται οὕτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις βαδίζει ἐπὶ ἑνὸς προδιαγεγραμμένου σχεδίου, νὰ ἐξουθενώσῃ καὶ θέσῃ πλέον οὐσιαστικῶς τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἰς τὸ περιθώριον. Δυστυχῶς, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της οὔτε καὶ τὰς συστάσεις τῶν σοβαρωτέρων δημοσιογραφικῶν της ὀργάνων· τῶν ὀργάνων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀπηχοῦν τὴν γνώμην καὶ τὰς σκέψεις τῶν ὀπαδῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, ἀγαπητοί, κ.κ. συνάδελφοι, καταργεῖ εἰς τὴν βάσιν του τὸ Δημοκρατικὸν Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, τὸ ὁποῖον διὰ νὰ ὑπάρχῃ πρέπει νὰ συνυπάρχῃ μαζὶ του καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Διότι καταργεῖται τὸ δόγμα ἐκεῖνο, ὅτι διὰ νὰ ὑπάρχῃ Κοινοβουλευτικὸν καθεστώς, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πλειοψηφία καὶ μειοψηφία. Ἡ μὲν πλειοψηφία νὰ κυβερνᾷ, ἡ δὲ μειοψηφία νὰ ἐλέγχῃ. Αὐτὰ μὲν ὡς πρὸς τὸ πρῶτον σκέλος τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, διὰ τὴν καθιέρωσιν εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἡ δευτέρα βασική μας διαφωνία, εἶναι ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ, τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας καὶ δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἡ Κυβέρνησις καὶ παρὰ τὸν κατακερματισμὸν εἰς 14 μεγάλας περιφερείας ὁλοκλήρου τοῦ Κράτους, ἐπειδὴ διαβλέπει προφανῶς ὅτι θὰ ἀντικρύσῃ μελλοντικῶς μὲ φόβον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, δι’ αὐτὸ ἐπεζήτησε νὰ ἔχῃ καὶ προσθέτους ἐξασφαλίσεις. Οὕτω, καταφεύγει εἰς τὴν ψῆφον τῶν ἐνόπλων δυνάμεων. Ἀποκρύπτουσα τοὺς ἀληθεῖς σκοπούς της καταδημαγωγεῖ ἐμφανῶς, ὅτι αὐτὴ καὶ μόνον εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπιθυμεῖ νὰ δοθῇ τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα εἰς τὰς ἐνόπλους δυνάμεις. Ἐὰν σήμερον ἀντιτιθέμεθα εἰς τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, ὁ λόγος εἶναι εὐεξήγητος. Ὁ ἀείμνηστος Νικόλαος Πλαστήρας, ὅταν ἐτέθη τὸ θέμα τοῦ στρατοῦ, ἀντετάχθη, ἐσφυγμομέτρησε τὴν περίοδον ἐκείνην καὶ ἀπέκλεισε τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἀπὸ τὸν στρατόν, διότι ἐπίστευεν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπεισέρχεται ἡ πολιτικὴ μέσα εἰς τὸν στρατόν, ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας διερχόμεθα. Σεβόμεθα, τιμῶμεν καὶ ἐκτιμῶμεν τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν καὶ τὰς ἐνόπλους δυνάμεις, καὶ τὰς δυνάμεις ἀσφαλείας, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν σήμερον, ὅταν ἀξιωματικοὶ ἀνώτεροι τοῦ στρατοῦ, ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας ἀπολύωνται ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἀνόδου τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀρχήν, ἀπὸ τὴν ἄλλην δὲ πλευράν, βραβεύονται ἀξιωματικοὶ ἀναμιχθέντες εἰς ἕνα κίνημα ἀποκατασταθέντες πλήρως. Ὑπὸ τὰς σημερινὰς λοιπὸν αὐτὰς συνθήκας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἡ ψῆφος εἰς τὸν στρατόν. Πράγματι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἡ ψῆφος εἰς τὸν στρατὸν διότι, ὅπως εἶναι γνωστόν, αἱ Ἐθνικαὶ δυνάμεις διὰ λόγους ἐθνικοὺς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εὑρίσκονται εἰς τὰ πλέον νευραλγικὰ σημεῖα. Εὑρίσκονται ἰδίως εἰς τὰς περιοχὰς ἐκείνας εἰς τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ δὲν ἔχει παρὰ τὴν μειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ Μακεδονία, ἡ Θράκη, καὶ ἡ Ἤπειρος, εἶναι τὰ δημοκρατικὰ ἐκεῖνα βάθρα τὰ ὁποῖα μόνον καὶ μόνον ἠμποροῦν νὰ διαφοροποιηθοῦν, ἐὰν ψηφίσῃ εἰς τὰ σημεῖα αὐτὰ ὁ ἐκεῖ εὑρισκόμενος εἰς τὸ σύνολόν του Ἐθνικὸς στρατὸς καὶ οὕτω θὰ νοθευθῇ τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καταναγκαζομένου τοῦ στρατοῦ νὰ ψηφίσῃ τὸν Συναγερμὸν παρὰ τῶν ἀξιωματικῶν του. Αὐτὰ μέν, κ.κ. συνάδελφοι, ὡς πρὸς τὸν στρατόν, διότι ἐὰν δοθῇ ἡ ψῆφος εἰς τὸν στρατόν, εἶναι βέβαιον ὅτι ἐλαχίστη δύναμις, εἰς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀνατρέψῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν ὑπὲρ τοῦ Αʹ ἢ Βʹ κόμματος. Ἡ νοθεία, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ Αʹ ἢ τὸ Βʹ κόμμα, εἰς μίαν περιοχήν, φέρ’ εἰπεῖν εἰς τὴν περιοχὴν τῶν Ἀθηνῶν, μία νοθεία ἡ ὁποία, ἐνῶ κατὰ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ μίαν ἕδραν, κατὰ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἐφόσον θὰ ψηφίσῃ ὁ στρατός, εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ εἰς ἓν ἐκ τῶν δύο κομμάτων εἰς μίαν περιοχὴν ἡ ὁποία ἐκλέγει ἄνω τῶν εἴκοσι βουλευτῶν τὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν ἀρχὴν εἰς τὸ κόμμα ἐκεῖνο. Καὶ ἀναφέρω ἕνα μόνον παράδειγμα πρὸς διαβεβαίωσιν καὶ διαπίστωσιν αὐτῶν τὰ ὁποῖα ἐπικαλοῦμαι. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ὅτι τὸ ἔτος 1933 εἰς τὰς ἐκλογὰς τῶν Ἀθηνῶν μὲ μόνον δύο χιλιάδες ψήφους, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τὸν συνδυασμὸν τῶν Ἀθηνῶν, κατώρθωσε τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ὄχι μόνον νὰ πάρῃ τὴν πλειοψηφίαν ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ νὰ καταλάβῃ καὶ τὴν ἐξουσίαν.

§132Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Παρὰ τὰς ματαίας προσπαθείας περὶ ἀνατροπῆς τότε τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν.

§133Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω τότε τὶ ἔγινεν, ἀλλὰ παρηκολούθουν τότε τὰ γεγονότα ἐκ τῶν ἐφημερίδων ὡς μαθητής. Τὸ ἄλλο σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, διαφωνοῦμεν ριζικῶς, εἶναι τὸ ἄρθρον 30 τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ καταργοῦνται αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαί. Εἶναι γνωστόν, ὅτι αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ εἶναι συμφυεῖς μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, καὶ δὲν βλέπω τὸν λόγον ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος νὰ αἰτιολογῇ τὴν κατάργησιν τῆς παλαιᾶς αὐτῆς διατάξεως τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαί, εἶναι τὸ μέσον ἐκεῖνο μὲ τὸ ὁποῖον σφυγμομετρεῖται ἡ κοινὴ γνώμη, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐφόσον μὲν ἔχει ἐπιτυχίας εἰς τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς, δύναται νὰ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν εἰς τὰς τυχὸν δημαγωγικὰς ἐνεργείας καὶ τὴν τυχὸν δημοκοπικὴν ἀντίδρασιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐὰν ὅμως θὰ συμπίπτῃ νὰ ἀπολέσῃ τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς, τότε θὰ δύναται νὰ συνέλθῃ εἰς τρόπον ὥστε νὰ προλάβῃ σφάλματα τὰ ὁποῖα παρ’ αὐτῆς γίνονται καὶ οὕτω θὰ τὴν ἀναχαιτίσῃ ἀπὸ τὸν δρόμον τῆς ἀποτυχίας. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως ὅλων τούτων, ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ ἄρθρου 30 τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου εἶναι καὶ σαφῶς ἀντισυνταγματικὴ καὶ ὡς τοιαύτη καὶ ψηφιζομένη ἀκόμη, δὲν πρόκειται νὰ ἰσχύσῃ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ Ἑλληνικὸν δικαστήριον, τὸ ὁποῖον νὰ δεχθῇ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. Τὸ ἄρθρον 69 τοῦ Συντάγματος ὁρίζει ἐν παραγράφῳ 3: «Ἕδρα βουλευτικὴ κενωθεῖσα κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος τῆς περιόδου δὲν συμπληροῦται δι’ ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς κ.λ.π.». Κατόπιν τούτου, εἶναι σαφὲς ὅτι ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ νόμου 2228/52 «περὶ ἐνεργείας ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν, ἀποκτᾷ πλέον ηὐξημένην τυπικὴν δύναμιν καὶ δὲν δύναται νὰ τροποποιηθῇ δι’ ἄλλου νεωτέρου νόμου. Διὰ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα συντόμως, ἀποκρούομεν καὶ τὴν διάταξιν αὐτήν, τὴν μεταβατικήν. Ἐκ μέρους τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἐκ μέρους τῆς Ε.Π.Ε.Κ., καταγγέλλω δι’ ὅλους τοὺς ἀναπτυχθέντας ἀνωτέρω λόγους τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, ὡς ἐπιδιῶκον τὴν νομιμοφανῆ ἀνατροπὴν τοῦ δημοκρατικοῦ καὶ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος, τὴν κατάλυσιν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ καὶ τὸν πολιτικόν, οἰκονομικὸν καὶ κοινωνικὸν ἐξανδραποδισμὸν αὐτοῦ. Καλῶ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους ὅλων τῶν κομμάτων καὶ παρατάξεων, καλῶ ὅλους τοὺς συναδέλφους νὰ κρίνουν ἀντικειμενικῶς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, νὰ μὴ θελήσουν διὰ τῆς ἀδρανείας, τῆς ἀτολμίας ἢ πάσης ἄλλης σκέψεως, νὰ μεταβληθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς νόμον τοῦ κράτους, διότι θὰ ἐπωμισθοῦν βαρυτάτην εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ ὁποίου τὰς δημοκρατικὰς ἀρχὰς καὶ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ἐπιβουλεύεται. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§135Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν κομίζω γλαῦκας εἰς Ἀθήνας, κύριοι βουλευταί, ἐὰν εἴπω ὅτι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα ὡς ἀνθρώπινα κατασκευάσματα δὲν εἶναι τέλεια καὶ ἔχουν ὅλα τὰ μειονεκτήματά των καὶ τὰ πλεονεκτήματά των. Ἐξαρτᾶται συνεπῶς, ἀπὸ τὴν ἰδεολογικὴν τοποθέτησιν ἑκάστου καὶ καμιὰ φορά, ἐνσυνειδήτως, ἢ ἀσυνειδήτως ἀπὸ τὸ προσωπικὸν συμφέρον του, ἡ ψήφισις ἢ καταψήφισις τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου συστήματος. Εἶναι ὅμως δυνατόν, νὰ εἶναι κανεὶς κεκηρυγμένος κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς συστήματος, ἀλλὰ νὰ ἀναγκάζεται, λόγῳ τῶν κρατουσῶν συνθηκῶν καὶ τῆς κρατούσης πολιτικῆς καταστάσεως νὰ μεταβάλῃ γνώμην προσκαίρως, καὶ νὰ ταχθῇ ὑπὲρ τοῦ συστήματος ἐναντίον τοῦ ὁποίου θεωρητικῶς ἦτο κεκηρυγμένος. Ὁ ὑποφαινόμενος κεκηρυγμένος ἀνέκαθεν ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, ἴσως διότι εἰς αὐτὴν ὀφείλω καὶ τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν ἐκλογήν μου ὡς βουλευτοῦ εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀναγκάζομαι καὶ ἠναγκάσθην καὶ εἰς τὸ παρελθὸν νὰ ταχθῶ ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, διότι ἀντιλαμβάνομαι ὅτι ἐκείνου τοῦ ὁποίου ἔχει πρωτίστως ἀνάγκην ὁ τόπος εἶναι μία σταθερὰ πλειοψηφία, διὰ νὰ δυνηθῇ καὶ ἡ πλειοψηφία αὐτὴ νὰ ἀποδώσῃ σταθερὰν Κυβέρνησιν. Συνεπῶς δὲν εἶναι ἁμάρτημα, νὰ μεταβάλῃ κανεὶς κατὰ τὸ πολιτικόν του στάδιον ἀπόψεις καὶ μάλιστα δὲν εἶναι ἁμάρτημα νὰ εἶναι κεκηρυγμένος ὑπὲρ ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος θεωρητικῶς καὶ προσκαίρως τὴν θεωρητικήν του αὐτὴν ἄποψιν νὰ ἀναγκάζεται νὰ τὴν μεταβάλῃ ὑπὲρ ἄλλου συστήματος. Δὲν θὰ προσάψω λοιπὸν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τὸ ὅτι ὡς Κυβέρνησις ἐπέβαλε τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Τῆς προσάπτω ὅμως ἓν ἄλλο, ὅτι τὰς μομφάς, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνε κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τὰ μειονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἀπηύθυνε κατὰ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, δὲν εἶναι μειονεκτήματα τῆς εὐρυτάτης, ἀλλὰ εἶναι μειονεκτήματα, ἐὰν πράγματι πρόκειται περὶ μειονεκτημάτων, διότι αὐτὸ τὸ ἀμφισβητῶ, εἶναι μειονεκτήματα γενικῶς τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ὡς εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας, καὶ εἶναι δήλωσις ἐπίσημος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὸ Κόμμα αὐτὸ ἀντιτάσσεται κατὰ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας διὰ τρεῖς κυρίως λόγους. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι ὅτι ἡ εὐρυτάτη περιφέρεια ἐνέχει ἐν ἑαυτῇ τὸν κίνδυνον νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀνυπαρξίαν Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ Βουλῇ, ὁ δεύτερος λόγος εἶναι ὅτι ἡ εὐρυτάτη ἀποκόπτει τὸν σύνδεσμον τοῦ βουλευτοῦ μετὰ τοῦ λαοῦ καὶ ἡ τρίτη μομφὴ εἶναι ὅτι ἡ εὐρυτάτη περιφέρεια εἶναι σύστημα ἀντιδημοκρατικὸν καὶ Φασιστικόν, ἀπόδειξις δὲ τοῦ Φασιστικοῦ συστήματος εἶναι ὅτι ἐπὶ 100 χρόνια ἐλευθέρου βίου ἐν Ἑλλάδι, οὐδέποτε ἴσχυσεν. Αἱ δύο πρῶται μομφαὶ εἶναι μομφαὶ αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐκτοξευθοῦν κατὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ γενικῶς. Ἡ τρίτη εἶναι ἀβάσιμος. Θὰ ἐξετάσω ἑκάστην τῶν ἐπικρίσεων μίαν, μίαν. Καὶ εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς πρώτης, ὅτι δηλαδὴ ἐνέχει τὸν κίνδυνον νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀνυπαρξίαν Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ Βουλῇ. Πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ της αὐτοῦ ἡ Ἀντιπολίτευσις προσέφυγεν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τῶν τελευταίων ἐκλογῶν καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι βάσει τῶν ἀριθμῶν τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, ἐὰν ἴσχυεν ἡ εὐρυτάτη περιφέρεια ἡ Ἀντιπολίτευσις ἡ ὁποία εἶχε λάβει τὰ 35% τῶν ψήφων θὰ εἶχε μόνον τὰ 8% τῶν ἑδρῶν, διότι θὰ τῆς εἶχε μείνει μόνον ἡ Κρήτη, ὁ δὲ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ὁ ὁποῖος ἔλαβε τὰ 49% τῶν ψήφων θὰ εἶχε τὰ 92% τῶν ἑδρῶν. Πράγματι αὐτὸ θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα, ἐὰν εἶχεν ἰσχύσει ἡ εὐρυτάτη. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ εὐρυτάτη περιφέρεια αὐτὴ ἡ ὁποία πταίει, δὲν εἶναι γνώρισμα, τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, τὸ νὰ ἐνισχύεται ὑπὲρ τῆς εἰς ψήφους ἀναλογίας ἡ εἰς ἕδρας δύναμις τῶν Κομμάτων καὶ νὰ μειοῦται ἀντιστοίχως ἡ εἰς ἕδρας δύναμις τῆς μειοψηφίας κάτω τῆς ἀναλογίας τῶν ψήφων. Εἶναι τοῦτο μειονέκτημα τοῦ πλειοψηφικοῦ γενικῶς. Καὶ διὰ νὰ τὸ ἀποδείξω, σᾶς λέγω ὅτι κατὰ τὸν ἴδιον συλλογισμόν, τὸν ὁποῖον ἐφήρμοσεν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1952, ἐὰν τὸν ἐφαρμόσωμεν ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1928, αἱ ὁποῖαι, ὡς γνωστόν, διεξήχθησαν μὲ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ μὲ τὴν στενοευρεῖαν θὰ ἔχωμεν ὡς ἀποτέλεσμα τὸ ἑξῆς. Ἐνῷ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1928 εἶχε λάβει τὰ 47% τῶν ψήφων—καὶ τὸ τονίζω αὐτὸ διότι συνεχῶς μᾶς ἐπαναλαμβάνουν ὅτι εἴμεθα μειοψηφία, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι τὸ 1952 ἐπήραμε 2% παραπάνω ἀπὸ ὅ,τι ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις τῆς 4/τίας 1928–32—μὲ 47% λοιπὸν τῶν ψήφων, ὁ Ε. Βενιζέλος τὸ 1928 εἶχε λάβει τὰ 72% τῶν ἑδρῶν καὶ ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις μὲ 33% τῶν ψήφων τὸ 28% τῶν ἑδρῶν. Ἐὰν τώρα ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἀριθμῶν ἐφαρμόσωμεν τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον καλεῖσθε νὰ ψηφίσητε σήμερον, ἔχομεν μείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἀντίστοιχον αὔξησιν τῶν ἑδρῶν τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ 5%. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δὲν εἶναι γνώρισμα τῆς εὐρυτάτης περιφερείας ἡ ἐνίσχυσις ὑπὲρ τὸ δέον τῆς πλειοψηφίας καὶ ἡ μείωσις ὑπὲρ τὸ δέον τῆς μειοψηφίας, εἶναι γνώρισμα γενικῶς τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἐὰν θέλετε νὰ συζητήσητε ποῖον εἶναι τὸ καλύτερον σύστημα, δύνασθε νὰ τὸ συζητήσετε καὶ δύνασθε νὰ ἐπικαλεσθῆτε τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἐνισχύεται ὑπὲρ τὸ δέον ἡ πλειοψηφία, ἀλλὰ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ λέγετε, ὅτι τὸ μειονέκτημα αὐτὸ εἶναι μειονέκτημα τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, εἶναι μειονέκτημα γενικῶς τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἐπιχειρήματος ὅτι στερεῖται ὁ βουλευτής, διὰ τοῦ μέλλοντος νὰ ἰσχύσῃ νόμου, τῆς ἐπαφῆς τὴν ὁποίαν ἔχει μὲ τὸν λαὸν καὶ ὅτι οὗτος θὰ διορίζεται ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος, καὶ ἡ μομφὴ αὐτή, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν, ἀλλὰ πρέπει πρῶτον νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη τὸ 1952. Διότι καθὼς γνωρίζετε, τὸ 1952 ὑπῆρξαν τρεῖς μεγάλαι περιφέρειαι εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ περιφέρεια τῶν Ἀθηνῶν, τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τοῦ Πειραιῶς. Δὲν νομίζω, ὅτι εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος, δύναται νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει καὶ ὅτι δύναται νὰ διορίζῃ αὐτός, οὐσία, τοὺς βουλευτάς. Νομίζω, ὅτι ἡμεῖς κ. κ. βουλευταὶ τῶν Ἀθηνῶν ἔχομεν τὴν αὐτήν, ἂν ὄχι μεγαλυτέραν ἐπαφὴν μὲ τὸν Λαόν, ἀπὸ ὅ,τι ἔχουν οἱ ἄλλοι συνάδελφοι τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ εἶναι φυσικὸν τοῦτο, διότι ἡμεῖς εὑρισκόμεθα συνεχῶς εἰς τὴν ἐκλογικήν μας περιφέρειαν, ἐνῷ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν ἀναγκάζονται λόγῳ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νὰ διακόπτουν τὴν συνεχῆ ἐπαφὴν μὲ τὸν λαόν. Ὅπως λοιπὸν ἡμεῖς ποτὲ δὲν διενοήθημεν νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς φίλους μας ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς δεχθῶμεν, ἢ νὰ ἀρνηθῶμεν νὰ πᾶμε εἰς μίαν ἑορτήν, εἰς ἕνα οἱονδήποτε συνοικισμὸν τῶν Ἀθηνῶν καὶ νὰ ἐπικοινωνήσωμεν μὲ τοὺς φίλους μας, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διανοηθῶμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος νὰ μᾶς διορίσῃ. Βεβαίως, εἶναι πολὺ πιθανόν, ἐὰν τοῦ δίδεται ἡ εὐχέρεια, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος, ἐν μικρᾷ σχετικῶς ἀναλογίᾳ, μέσα εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑποψηφίων νὰ βάλῃ καὶ 2–3 ἀνθρώπους ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει εἰς τὸ μέλλον τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς του, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ εἶναι γνωστοὶ εἰς τὸν λαόν. Ἀποκλείω ὅμως ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος ἔχει τὴν δυνατότητα εἰς τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν νὰ χρίσῃ ὑποψηφίους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ἀντιπαθεῖς εἰς τὸν λαόν. Διότι ἐὰν τοῦτο πράξῃ, οἱ ἀντιπαθεῖς οὗτοι ὑποψήφιοι θὰ παρασύρουν εἰς τὴν ἀποτυχίαν ὁλόκληρον τὸν συνδυασμόν. Καὶ δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀρχηγὸς Κόμματος ὁ ὁποῖος νὰ θελήσῃ, διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ ἕνα ὑποψήφιον, τὸν ὁποῖον θὰ χρίσῃ ἀγνοῶν τὰ αἰσθήματα τοῦ λαοῦ, νὰ διακινδυνεύσῃ ὁλόκληρον τὸν συνδυασμὸν καὶ ὁλόκληρον τὸ μέλλον τῆς Χώρας διὰ τὸ ὡρισμένον αὐτὸ ἄτομον. Δὲν νομίζω, λοιπὸν ὅτι παύει ἡ ἐπαφὴ τῶν βουλευτῶν μὲ τὸν λαόν. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος νομίζει ὅτι, ψηφιζομένης τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποχωρισθῇ ἀπὸ τοὺς ψηφοφόρους του. Δὲν βλέπω τὸ μέλλον του πολὺ ρόδινον. Εἶναι πολὺ πιθανόν, ἐὰν διακόψῃ τὴν ἐπαφήν του μὲ τὸν λαόν, νὰ εἶναι ὑποψήφιος εἰς τὴν μίαν ἐκλογήν, ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι εἰς τὴν ἑπομένην. Ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκφρασθῇ μομφὴ διὰ τοὺς λόγους τούτους κατὰ τοῦ συστήματος τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ καὶ κατὰ τοῦ συστήματος τῆς στενοευρείας. Ἀλλ’ ἤθελα νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο: Ἐλέχθη ἀπὸ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅτι ἡ εὐρυτάτη περιφέρεια θὰ φέρῃ ἀνθρώπους ἀγνώστους καὶ χωρὶς πολιτικὸν βάθρον, ἀναξίους νὰ ἐκπροσωποῦν τὸν λαόν. Δὲν νομίζω, τέλος πάντων, ὅτι ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ τῶν Ἀθηνῶν ἢ τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τοῦ Πειραιῶς, ἔχομεν τὸ μειονέκτημα τοῦτο ἔναντι τῶν ἄλλων συναδέλφων μας. Ἔχομεν τοὐλάχιστον, τὴν φιλοδοξίαν νὰ μᾶς ἀναγνωρίζεται ὅτι ἱστάμεθα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πολιτικοῦ βάθρου. Οὐδεὶς μᾶς διορίζει. Ἔχομεν δημιουργήσει τὸ μέλλον μας καὶ ἔχομεν φθάσει μονάχοι μας νὰ ὑποδεικνυώμεθα ὡς ὑποψήφιοι συνδυασμῶν διότι ἔχομεν κάποιαν ἀξίαν καὶ ὄχι διότι μᾶς ἔχει ἰδιαιτέραν συμπάθειαν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν τρίτην ἐπίκρισιν, ὅτι τὸ σύστημα εἶναι φασιστικὸν καὶ ἀντιδημοκρατικόν, ἀφ’ οὗ ἐπὶ 100 ἔτη οὐδέποτε ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κατὰ τὸν ἴδιον συλλογισμὸν θὰ ἔπρεπε νὰ κατηγορήσωμεν μὲ τὰς αὐτὰς φράσεις τὴν ἀνακάλυψιν τῆς διασπάσεως τοῦ ἀτόμου, διότι ἀποτελεῖ κάτι τὸ καινούργιο. Κατὰ τὸν ἴδιον ἐπίσης τρόπον θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον ἐγκατάλειψαν καὶ οἱ φίλοι μας οἱ Ἰταλοί, ὅτι ἦτο καὶ αὐτὸ ἀντιδημοκρατικὸν καὶ φασιστικόν, διότι διὰ πρώτην φορὰν ἴσχυσεν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐκτὸς ἐὰν θέλετε νὰ δεχθῶμεν ὅτι, ἐπειδὴ τὸ σύστημα τοῦτο ἐψηφίσθη τρία χρόνια ἐνωρίτερον, δὲν ἦτο φασιστικὸν καὶ ὅτι μετὰ τὴν τριετίαν κάθε νέον σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἰσχύῃ, θὰ εἶναι φασιστικόν. Ἐλέχθη ὅτι οὐδέποτε τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόσθη εἰς ἄλλην Χώραν. Νομίζω, ὅτι πλανῶνται οἱ ὑποστηρίζοντες τοῦτο ἢ ὅτι θέλουν νὰ λησμονοῦν τὰ γεγονότα. Εἰς τὴν Γαλλίαν, πρὶν καθιερωθῇ τὸ ἰσχῦον σήμερον σύστημα τοῦ πλειοψηφικοῦ τῶν δύο γύρων, ἴσχυσεν ἡ ἀναλογική. Καὶ ὑπῆρχον εἰς τὴν Γαλλίαν 90 ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Βεβαίως ὁ ἀριθμὸς 90 δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν ἀριθμὸν 14. Πρέπει ὅμως νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι ἡ Γαλλία ἀριθμεῖ ἄνω τῶν 40.000.000 κατοίκων καὶ συνεπῶς ἑκάστη ἐκλογικὴ περιφέρεια ἔχει κατὰ μέσον ὅρον 450.000 περίπου κατοίκους, ἔναντι τῶν 530–550.000 κατὰ μέσον ὅρον ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας εἰς τὴν Ἑλλάδα, μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν σύστημα. Καὶ οἱ Γάλλοι οὐδέποτε διενοήθησαν νὰ χαρακτηρίσουν τὸ σύστημα τοῦτο ὡς φασιστικὸν καὶ ἀντιδημοκρατικόν. Ἀλλὰ ἐννοεῖτε τὴν μομφὴν αὐτὴν νὰ τὴν ἀπευθύνετε κατὰ τοῦ συστήματος τούτου διὰ τὸ γεγονὸς ἁπλῶς καὶ μόνον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον φέρεται πρὸς ψήφισιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπαναλάβωμεν ὅτι πολλάκις εἰς τὸν τόπον μας ἐγένετο συζήτησις καὶ ἐπὶ τῆς ἐφετειακῆς περιφερείας. Καὶ σᾶς εἶπεν ὁ συνάδελφός μου κ. Μερκούρης, ὅτι εἶχε γίνει σοβαρὰ σκέψις καὶ ἀπὸ τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον νὰ τὴν ἐπιβάλῃ. Καὶ κατὰ τὸ 1950, 1951 καὶ 1952, ἐγένετο εὐρυτάτη συζήτησις διὰ τὴν ἐφετειακὴν περιφέρειαν, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ εὐρυτέρα τῆς καθιερουμένης διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου καὶ οὐδεὶς ἐσκέφθη νὰ εἴπῃ ὅτι θὰ ἦτο τοῦτο σύστημα φασιστικόν. Διατὶ λοιπὸν νὰ προσάψωμεν τὴν μομφὴν αὐτὴν εἰς τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον καὶ νὰ ἀπειλοῦν τινὲς ὅτι θὰ καταφύγουν καὶ εἰς τὸν Ο.Η.Ε., διὰ νὰ τὸ καταγγείλουν; Ὅπως εἶπον καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου, οὐδὲν νομοσχέδιον εἶναι τέλειον. Ὅλα ἔχουν μειονεκτήματα καὶ πλεονεκτήματα. Ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος νὰ κρίνῃ ἐὰν τὰ πλεονεκτήματα εἶναι περισσότερα τῶν μειονεκτημάτων ἢ ἀντιστρόφως καὶ νὰ ἀποφασίσῃ. Καταλήγων, λέγω τοῦτο: Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον ἔχει τὸ μειονέκτημα ὅτι θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν δημιουργίαν δύο κομμάτων. Καὶ τὸ ἕνα, γνωρίζομεν ποῖον εἶναι. Δὲν γνωρίζομεν ποῖον θὰ εἶναι τὸ κόμμα τὸ ἄλλο. Ὁ κ. Ρωμανὸς δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ συμβουλὰς εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Οὔτε καὶ ἐγὼ θέλω νὰ δώσω συμβουλάς. Ἐκφράζω ὅμως μίαν εὐχήν: Ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, μεταβάλλουσα τὴν μέχρι σήμερον τακτικήν της, θὰ προσπαθήσῃ καὶ θὰ ἐπιτύχῃ νὰ εἶναι αὐτὴ τὸ δεύτερον κόμμα. (Χειροκροτήματα).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀντωνίου ἔχει τὸν λόγον.

§137Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἀναγράφεται ὅτι: «Ἡ σταθερότης τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος εἶναι ἀρρήκτως συνδεδεμένη μὲ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος». Πιστεύομεν πράγματι καὶ ἡμεῖς, ὅτι σταθερὸν ἐκλογικὸν σύστημα ταυτίζεται μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς Δημοκρατίας, ἀλλὰ καὶ ἀποτελεῖ ἐπίσης τὴν ἀπαρχὴν ἐξυγιάνσεως καὶ σταθεροποιήσεως τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς χώρας μας. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ σταθερὸν ἐκλογικὸν σύστημα, ἐναντίον τοῦ ὁποίου ὑπάρχει ὄχι μόνον ἡ ἀδυσώπητος ἀντίθεσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἐπίσης καὶ ἡ ἀντίθεσις μεγάλης μερίδος ὀπαδῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ὅπως προκύπτει ἀπὸ τὰ βίαια ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν ἐναντίον τοῦ νέου αὐτοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἐκ μέρους δύο ἐκ τῶν ἐγκυροτέρων δημοσιογραφικῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν; Πῶς εἶναι δυνατὸν πέραν αὐτοῦ, κ.κ. συνάδελφοι, καὶ ὅταν ὑπάρχῃ, ὅπως εἶναι βέβαιον, διὰ νὰ μὴ κρυπτώμεθα «ἐν οὐ κρυπτοῖς» καὶ ἡ ἀντίθεσις μεγίστου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀκολουθοῦν τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν; Ἀλλά, ἀποτελεῖ, ἀναμφισβητήτως σύμπτωμα κακὸν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς, ὅτι ἡ πολιτική μας ζωὴ δὲν διαμορφοῦται, ὅπως θὰ ἔπρεπεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀλλὰ διαμορφοῦται εἰς τὰ παρασκήνια, ὅπως ἐπίσης σύμπτωμα κακὸν ἐπίσης διὰ τὴν πολιτικήν μας ζωὴν εἶναι, ὅτι ὑπεράνω τοῦ καθήκοντος πρὸς τὴν χώραν καὶ πρὸς τὸ Ἔθνος, τίθεται τὸ θέμα τῆς κομματικῆς πειθαρχίας. Ἀντὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἤθελε νὰ ἐπιτύχῃ σταθερὸν ἐκλογικὸν νόμον νὰ παραπέμψῃ τὸ θέμα εἰς διακομματικὴν Ἐπιτροπήν, διότι ὑπάρχει ἔδαφος νὰ προκύψῃ ἐκλογικὸς νόμος ὁμοφώνου ὑποστηρίξεως τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως καὶ τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προετίμησε τὴν ἄλλην ὁδὸν προετίμησε νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας νομοσχέδιον ἀναμφισβητήτως μὲ ἀντιδημοκρατικὰς ἐμπνεύσεις.

§138Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Μπράβο. Ἐσένα θέλομεν.

§139Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἔχετε χάσει καὶ τὸ τελευταῖον ἴχνος ὄχι μόνον πολιτικῆς, ἀλλὰ καὶ κοινωνικῆς εὐπρεπείας. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἀνακαλέσητε, κύριε βουλευτά, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται τοιαῦται φράσεις εἰς τὴν Βουλήν. (Θόρυβος). Μά, δὲν ἤκουσα τί εἶπεν ὁ κ. Λιβαδᾶς...

§141Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Δὲν ξεύρετε, τί κάμνετε, κ. Ἀντωνίου.

§142Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Ὅταν λέγετε, ὅ,τι θέλετε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω, ἀμυνόμενος, αὐτὸ ποὺ σᾶς εἶπον.

§143Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Μόνος σας ὁμιλεῖτε καὶ ἀπαντᾶτε.

§144ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κ. Ἀντωνίου εὑρίσκεται ἐν πλήρει συγχύσει.

§145Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Δὲν ἐπέρχεται νόθευσις τῆς ἐννοίας τῆς Δημοκρατίας μόνον διὰ μιᾶς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ διὰ πλείστων διατάξεων αὐτοῦ. Νόθευσις ἀναμφισβητήτως ἐπέρχεται διὰ τῆς καθιερώσεως τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας, διότι ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια ἡ εὐρυτάτη, ἔχει τὸ μειονέκτημα νὰ ὁδηγῇ εἰς κατίσχυσιν πλειοψηφιῶν μόνον ἐν τῇ Βουλῇ, μειοψηφιῶν ὅμως εἰς ψήφους λαϊκάς, πολὺ περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι ἔχει τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ὅταν καθιερώνῃ τὴν στενὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Εἶναι βεβαίως μειονέκτημα τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ἡ ἀνάδειξις Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συγκεντρώνουν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐνῶ μειονεκτοῦν εἰς λαϊκὰς ψήφους, ἀλλὰ τὸ μειονέκτημα αὐτὸ εἶναι ἀσυγκρίτως μεγαλύτερον εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς εὐρυτέρας ἐκλογικῆς περιφερείας. Θὰ ἦτο ἀναμφιβόλως πέραν αὐτοῦ περισσότερον ἀδιάβλητος ἡ καθιέρωσις τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας, ἐὰν αὕτη προέκυπτεν ἀπὸ τὴν νέαν διοικητικὴν διαίρεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ, εἰς τὴν πρώτην ραδιοφωνικὴν ὁμιλίαν του. Ἀντὶ τούτου, βλέπομεν, ὅτι ἡ πράγματι σπουδαία αὐτὴ μεταρρύθμισις, ἡ ὁποία θὰ ἦτο καὶ εἰς τὸ ἐνεργητικὸν οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ τὴν ἐπραγματοποίει, ἀπεστάλη ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας, διὰ νὰ καθιερωθοῦν ἐκλογικαὶ περιφέρειαι διὰ τῆς συγχωνεύσεως περιφερειῶν, αἱ ὁποῖαι, ὅπως παρετηρήθη, ἀπὸ προηγουμένους ἀγορητάς, δὲν ἔχουν οὐδεμίαν σύνδεσιν οὔτε ἱστορικήν, οὔτε γεωγραφικήν, οὔτε οἰκονομικὴν ἢ οἱανδήποτε ἄλλην. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν, ἐπίσης νοθεύεται ἀναμφιβόλως ἡ ἔννοια τοῦ πολιτεύματος, διότι εἰς τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ συστήματα, ὅπως τὸ ἰδικόν μας, οἱ ἐκλογεῖς δὲν κυβερνοῦν οἱ ἴδιοι καὶ πρέπει νὰ τοὺς δοθῇ ἡ εὐκαιρία ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ τοὺς δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ εἴπουν τὴν ἰδικήν των λέξιν καὶ ἀκριβῶς εἰς αὐτὸ ἀποσκοποῦν, αὐτὸν τὸν Δημοκρατικὸν προορισμὸν ἔχουν αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαί, νὰ θέσουν φραγμὸν τρόπον τινὰ εἰς τὴν ἐγκαθίδρυσιν μιᾶς τυραννίας, ἑνὸς τυραννικοῦ ἀπολυταρχικοῦ καθεστῶτος ἐκ μέρους οἱασδήποτε μεγάλης Κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας. Ἀλλὰ κ.κ. βουλευταί, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει μεγαλυτέραν σημασίαν καὶ ἀποτελεῖ ὁπωσδήποτε κατάλυσιν τοῦ ἐλευθέρου Πολιτεύματος εἶναι ὁ ἐκτεταμένος μηχανισμὸς νοθείας, ὁ ὁποῖος καθιεροῦται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, νοθείας, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὴ εἰς ἀπεριόριστον βαθμὸν διὰ τῆς ψήφου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Δημοσίων Ὑπαλλήλων. Προσωπικῶς πιστεύω, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ προκύψῃ καλὸν ἐκ τῆς ἀναμίξεως τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν πολιτικήν. Πιστεύω, ὅτι ὁ στρατὸς κύριον προορισμὸν ἔχει νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν κατοχύρωσιν τῆς ἀσφαλείας τῆς Χώρας. Ὅταν, ὅμως, ὑπάρχῃ καὶ ὁ κίνδυνος ἡ ψῆφος τῶν στρατιωτικῶν, νὰ δώσῃ τὴν εὐχέρειαν πραγματοποιήσεως νοθεύσεως τοῦ φρονήματος τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τάσσομαι ἀνεπιφυλάκτως ἐναντίον τῆς ψήφου τῶν στρατιωτικῶν. Διότι ὁμολογῶ, ὅτι μόνον εἰς τὰ ἐκλογικὰ μαγειρεῖα κόμματος ἔχοντος ὁλοκληρωτικὰς τάσεις ἦτο δυνατὸν νὰ ἴδῃ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγκαθιστᾷ τόσον εὐφυᾶ μηχανισμόν, νοθείας, ὅπως τὸ ὑπὸ συζήτησιν. Καὶ ἡ ψῆφος τῶν στρατιωτικῶν ὑπὲρ τῶν ὑποψηφίων τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετοῦν ἔχετε παρατηρήσει κύριοι, ὅτι διευκολύνει τὴν νοθείαν τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος; Τὴν διευκολύνει δὲ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Διότι, ἐνῶ ὁ μηχανισμὸς τῆς νοθείας ἐπιτρέπει τὴν κατασκευὴν νόθων ψήφων ἀπεριορίστως, ὅπως εἶπον, ὑπάρχει, ἐν τούτοις ἕνας φραγμὸς καὶ ὁ φραγμὸς αὐτὸς εἶναι ὅτι ὑπάρχουν περιπτώσεις, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ πραγματοποιήσουν τὴν νοθείαν νὰ γίνουν καταγέλαστοι, ὅταν αἱ ψῆφοι ὑπερβοῦν διὰ τῆς προσθήκης τῶν στρατιωτικῶν ψήφων τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ἐνῶ, ἐὰν ἐψήφιζον τοὺς ὑποψηφίους τῆς ἐκλογικῆς των περιφερείας θὰ καθίστατο δυσχερέστερος ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ ποσοστοῦ, τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα, ὅπως μὴ γίνῃ ὑπέρβασις, τοῦ συνήθους ποσοστοῦ τῆς ἀποχῆς, τὸ ὁποῖον συνήθως ἀνέρχεται εἰς περίπου 25%. Εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ στρατιωτικοὶ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετοῦν, ὁ ὑπολογισμὸς αὐτὸς εἶναι ἀπείρως εὐχερέστερος. Ἀλλὰ πέραν τῆς νοθείας, ἡ ὁποία ἐπεσημάνθη ἤδη, καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γίνῃ διὰ τῶν μετακινήσεων τῶν στρατιωτικῶν μονάδων ἀπὸ μιᾶς περιφερείας εἰς ἄλλην, καὶ ἡ ὁποία εἰς τὴν πραγματικότητα τὶ σημαίνει; Σημαίνει ὡς ἂν μία Ἐπαρχία ἢ ἕνας Νομὸς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας τῆς Πελοποννήσου ψηφίζῃ εἰς τὴν Μακεδονίαν ἢ τὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Θράκην, ἕνας τρόπος νοθείας τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀπεριορίστως διὰ τῶν καταστάσεων τὰς ὁποίας καθιερώνει διὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τὸ παρὸν ἐκλογικὸν κατασκεύασμα. Εἶναι δυνατὸν μάλιστα νὰ γίνῃ κατὰ ποικίλους τρόπους, διότι οἱ Διοικηταὶ τῶν στρατιωτικῶν μονάδων, οἱ προϊστάμενοι τῶν ὑπηρεσιῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ καταρτίσουν αὐτὰς τὰς καταστάσεις, θὰ ἔχουν τὴν εὐχέρειαν νὰ μὴ περιλάβουν εἰς τὰς καταστάσεις αὐτάς, παρὰ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀποδεδειγμένως φίλοι.

§146Ν. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ λέτε αὐτὰ τὰ πράγματα;

§147Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Παρακαλῶ κύριε συνάδελφε, μὴ μὲ διακόπτετε, ἐγὼ ἀναλύω ἁπλῶς τοὺς κινδύνους οἱ ὁποῖοι ἠμπορεῖ νὰ προκύψουν διὰ τὸ πολίτευμά μας, ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν ὅπως ἐλέχθη ἤδη, θὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει. Διὰ τῶν καταστάσεων αὐτῶν, ἐπαναλαμβάνω κ.κ. βουλευταί, νοθεία δύναται νὰ γίνῃ διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, δηλαδή, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ περιληφθοῦν ἀπὸ τοὺς διευθύνοντας τὰς Ὑπηρεσίας καὶ τοὺς Διοικητὰς τῶν μονάδων εἰς τὰς καταστάσεις αὐτάς, παρὰ μόνον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι φίλοι τοῦ Συναγερμοῦ, ἐφ’ ὅσον οἱ Διοικηταὶ τῶν μονάδων αὐτῶν καὶ οἱ προϊστάμενοι τῶν ὑπηρεσιῶν μετὰ τὴν ἀναμενομένην αὐτὴν ἢ τὴν γενομένην ἐκκαθάρισιν, θὰ ἀνήκουν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν.

§148Ν. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μὲ τόσον ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν ἀποδίδετε εἰς τοὺς ἀνωτάτους λειτουργοὺς αὐτὰ τὰ πράγματα;

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε κύριε Πετρίδη, ἀφῆστε νὰ τελειώσῃ.

§150Ν. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Χαβίνης εἶπεν ὅτι εἶναι κάτι τι τὸ αὐθόρμητον ὅταν διακόπτωμεν.

§151Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Ἄλλος τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ νοθεία εἶναι τὸ ἐνδεχόμενον, οἱ ἡμέτεροι νὰ περιληφθοῦν εἰς πλείονας καταστάσεις. Ἐπὶ παραδείγματι: εἰς τὰς Ἀθήνας ὅπου ὑπάρχουν 400 ἐκλογικὰ τμήματα, θὰ εἶναι ἀνοικτὴ ἡ πόρτα εἰς τὸ νὰ περιληφθοῦν ὀπαδοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ εἰς δεκάδας καταστάσεων. Καὶ ὑπάρχουν βάσιμοι φόβοι αὐτὸ νὰ γίνῃ, διότι ἡ διαδικασία, τὴν ὁποίαν καθιερώνει τὸ νομοσχέδιον τὸ ἐπιτρέπει ἀπολύτως. Τὸ ἐπιτρέπει δέ, διότι πάντα ταῦτα θὰ γίνουν ἐν συνεργασίᾳ μὲ τοὺς κομματικοὺς Νομάρχας, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ γνωστοῦ νομοσχεδίου περὶ Νομαρχῶν. Πρὸς τοῦτο, καὶ αὐτὸ μάλιστα τὸ μὴ λεπτομερειακὸν θέμα, ἂν οἱ στρατιωτικοὶ θὰ ψηφίσουν, εἰς τὰ κοινὰ ἐκλογικὰ τμήματα ἢ εἰς ἰδιαίτερα ἐκλογικὰ τμήματα δὲν ρυθμίζεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπαφιεμένης τῆς, ὡς πρὸς αὐτὸ ἀποφάσεως, εἰς τοὺς Νομάρχας. Καὶ ἐνῶ κ.κ. συνάδελφοι, εἰς τὴν περίπτωσιν διαπράξεως οἱουδήποτε ἀδικήματος καὶ τοῦ μικροτέρου, ὑπάρχουν κυρώσεις, γνωρίζετε ποῖαι εἶναι αἱ κυρώσεις, τὰς ὁποίας προβλέπει ὁ ἐκλογικὸς νόμος δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸ ὀλιγώτερον θὰ ἦσαν ἄξιοι ἀγχόνης, εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν μονάδων, εἰς τοὺς προϊσταμένους τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τοὺς κομματικοὺς Νομάρχας, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν πραγματικότητα θὰ διαπράξουν ἔγκλημα, σχετιζόμενον μὲ τὴν κατάλυσιν τοῦ πολιτεύματος; Οὐδεμία ἀπολύτως. Δὲν ὑπάρχει καμμία κύρωσις δι’ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι θὰ καταλύσουν ἐνδεχομένως εἰς τὴν πραγματικότητα ἐμμέσως, διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου, θὰ καταλύσουν οὐσιαστικῶς τὸ πολίτευμα. Καὶ ἡ μόνη κύρωσις ἡ ὁποία ὑπάρχει.... (δὲν ἠκούσθη).

§152Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ἡμᾶς τὰ λέγετε αὐτά;

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λαμπρόπουλε.......

§154Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Ἡ μόνη κύρωσις ποὺ προβλέπει τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον εἶναι, ὅτι τιμωροῦνται διὰ μηνιαίας φυλακίσεως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ διπλοψηφίσουν. Ἀλλά, ἐὰν τὸ πρᾶγμα λάβῃ ἔκτασιν μεγάλην, δηλ. ἐὰν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ διπλοψηφίσουν χιλιάδες ἐκλογέων, ὅπως εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ἀντιλαμβάνεσθε ἀκόμη καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν, ἂν ὑπάρχῃ ἐνδεχόμενον νὰ ἐπιβληθοῦν καὶ αὐταὶ αἱ κυρώσεις. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, εἶναι προφανές, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐκλογικῆς κωμῳδίας, εἰς τὴν ὁποίαν πρωταγωνισταὶ θὰ εἶναι οἱ Διοικηταὶ τῶν Στρατιωτικῶν Μονάδων, ἐκ τῶν ὁποίων φυσικὰ δὲν ἐξαιροῦνται οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸν ΙΔΕΑ. Θὰ εἶναι οἱ προϊστάμενοι τῶν διαφόρων Ὑπηρεσιῶν. Θὰ εἶναι οἱ κομματικοὶ Νομάρχαι καὶ θὰ εἶναι καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Ἀναμφισβητήτως, ὅμως, ἄνθρωποι σεβόμενοι ἑαυτούς, ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μετάσχουν εἰς παρομοίαν κωμῳδίαν, διότι πράγματι περὶ κωμῳδίας πρόκειται εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν. Βεβαίως, κ.κ. συνάδελφοι, δὲν ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ φέρητε πρὸς κρίσιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξυπηρέτει τὰ ἰδικά μας συμφέροντα. Δὲν ἔχομεν δὲ τὴν ἀξίωσιν, διότι ἔχομεν ἀπόλυτον πεποίθησιν, ὅτι καὶ ἐὰν αὔριον ὁδηγηθῶμεν εἰς ἐκλογάς, ἀλλὰ μὲ ἀδιάβλητον ἐκλογικὸν νόμον καὶ ὄχι μὲ σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτρέπῃ τὴν κατασκευὴν ἀπεριορίστου ἀριθμοῦ νόθων ψήφων, ἔχομεν ἀπόλυτον πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἐξέλθωμεν νικηταί, εἰς οἱανδήποτε ἐκλογικὴν ἀναμέτρησιν. (Θόρυβος κωδωνοκρουσίαι). Ἀλλ’ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ἐὰν ὑψώνωμεν τὴν φωνήν, ὡς τὴν ὑψώνομεν, δὲν τὸ πράττομεν, διότι ἀντίκειται τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον εἰς τὰ ἐκλογικά μας συμφέροντα, ἀλλά, διότι ὑπεραμυνόμεθα τοῦ δημοκρατικοῦ καθεστῶτος καὶ τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν εἰς τὴν χώραν μας. Ἐγράφη εἰς Συναγερμικὴν ἐφημερίδα, ὅτι τάχα ἐπιδιώκομεν τὴν ἐπέμβασιν τῶν Συμμάχων εἰς τὰ ἐσωτερικά μας. Ἐν προκειμένῳ ὅμως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπομνήσω, ὅτι ἡ κατάλυσις ἑνὸς Φιλελευθέρου Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος, δὲν ἀποτελεῖ ἐσωτερικὴν ὑπόθεσιν μιᾶς χώρας. Εἰς τὴν ἐπέμβασιν εἰς τὰ ἐσωτερικά μας ἡμεῖς πρῶτοι ἀντετάχθημεν, ἀλλ’ ἡ κατάλυσις ἑνὸς πολιτεύματος Δημοκρατικοῦ, εἰς οἱανδήποτε Δημοκρατικὴν Χώραν, ἀποτελεῖ κοινὴν ὑπόθεσιν ὅλων τῶν Δημοκρατικῶν Λαῶν, ὅλων τῶν Ἐλευθέρων Χωρῶν.

§155Κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε....

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δημόπουλε, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. Εἶσθε ὁ μόνος ὁ ὁποῖος διακόπτετε.

§157Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Καὶ ἔχομεν ὑποχρέωσιν ἐπίσης, ἀπαντώντας εἰς ἀνάλογα σημειώματα, ἐφημερίδων ἀνηκουσῶν εἰς τὴν παράταξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ὅτι ἠθελήσαμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, εἰς θέματα κομματικά, νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι ἡ κατάλυσις ἑνὸς πολιτεύματος, διότι ἐπαναλαμβάνω περὶ καταλύσεως τοῦ πολιτεύματός μας πρόκειται, δὲν εἶναι τυχαῖον γεγονός, ἀλλ’ ἀποτελεῖ θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου, φυσικὸν θὰ ἦτο, νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ὡς φύλακος τοῦ πολιτεύματός μας, διότι ἡμεῖς, ὡς ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν καθεστωτικὴν σταθερότητα, ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι, ὅταν καταλύεται τὸ πολίτευμα, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ εἰς τὸν Δημοκρατικὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν παρεξήγησις εἰς βάρος τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ὅτι ἔθεσε τὴν ὑπογραφὴν του κάτωθεν ἑνὸς νόμου, ὁ ὁποῖος οὐσιαστικῶς καταλύει τὸ πολίτευμα.

§158ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὰ ἐπιτρέπεται νὰ λέγωνται αὐτὰ τὰ πράγματα.

§159Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Κύριοι βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας, γνωρίζω ὅτι μὲ ὅσα λέγω δὲν πρόκειται νὰ σᾶς πείσω, ἢ μᾶλλον, ἐὰν ἀκόμη πεισθῆτε, δὲν πρόκειται νὰ κάμετε ἄλλο ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ κάμετε. Περαίνων, ὅμως, τὸν λόγον μου ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ ἀπροκαλύπτου καταλύσεως τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος τῆς Χώρας καὶ νὰ τονίσω, ὅτι πλανῶνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποτιμοῦν τὴν δύναμιν τῶν Δημοκρατικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας αὐτῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν παρ’ ἐλπίδα καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους καὶ ὁδηγηθῶμεν εἰς ἐκλογὰς μὲ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον ὡς ἔχει, τότε δὲν γνωρίζω εἰς ποίαν ἀνωμαλίαν πρόκειται νὰ ὁδηγηθῇ ἡ Χώρα καὶ δι’ αὐτὸ κάμνω ἔκκλησιν πρὸς σᾶς, πρὸς τὰ πατριωτικά σας αἰσθήματα, νὰ σκεφθῆτε πρὶν διὰ τῆς ψήφου σας ἐξαπολύσετε τοὺς ἀσκοὺς τοῦ Αἰόλου εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δρούλιας ἔχει τὸν λόγον.

§161Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ. Ὁ προλαλήσας συνάδελφος ἐξαπέλυσε μίαν ὕβριν ἐναντίον μου. Ἐὰν δὲν θελήσῃ νὰ ἀνακαλέσῃ, θὰ δοθῇ συνέχεια.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν ἀνεκάλεσα ἐγὼ εἰς τὴν τάξιν.

§163Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλει νὰ ἀποκαταστήσῃ ἐκεῖνο ποὺ εἶπε. Σεῖς δὲν εἶσθε πληρεξούσιός του.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πληρεξούσιος ὅλων σας ἐδῶ καὶ τῆς ψήφου σας ἀκόμη.

§165Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Σὲ προσωπικὰ ζητήματα ὄχι.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δρούλιας.

§167Γ. ΜΟΔΗΣ. Θὰ προχωρήσωμεν ἀκόμη.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἀρχίσατε κ. Δρούλια.

§169Α. ΔΡΟΥΛΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, συνεχίζων τὸ ἔργον τῆς ἀναμορφώσεως τῆς Ἑλλάδος ὁ Στρατάρχης, ὑπέδειξε τὸν καταρτισμὸν ἑνὸς νέου ἐκλογικοῦ νόμου καθιεροῦντος ριζικὰς μεταρρυθμίσεις, αἵτινες δημιουργοῦν καλύτερον τρόπον χρήσεως τῶν ἐλευθεριῶν τῆς χώρας, προάγουν τὸ πολιτικόν μας σύστημα ἐπὶ τὸ δημοκρατικώτερον. Ἐξασφαλίζουν πληρέστερον τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, διευκολύνουν τὴν εἴσοδον εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου καὶ ἄλλων διαπρεπῶν Ἑλλήνων καὶ ἀναδεικνύουν ἐκ τῶν ἐκλογῶν, Βουλὴν καὶ Κυβέρνησιν 4ετοῦς διαρκείας κύρους καὶ ἀποδοτικότητος. Εἶναι ἀπορίας ἄξιον, πῶς ὁ πολιτικὸς κόσμος ὁλόκληρος, δὲν ᾐσθάνθη ἐνωρίτερον τὴν ἀνάγκην ἑνὸς τοιούτου νόμου ὡς εἶναι ὁ ὑπὸ κρίσιν, ὅστις θὰ ἐπηρεάσῃ ἐπὶ τὰ βελτίω τὸν πολιτικὸν βίον τῆς Χώρας, θὰ ἐξυψώσῃ τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ θεσμοῦ καὶ σὺν τοῖς ἄλλοις θὰ συντελέσῃ ὥστε ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπολίτευσις ὁλόκληρος νὰ ἀνασυνταχθῇ καὶ νὰ συσπειρωθῇ εἰς ἕνα ἑνιαῖον καὶ ἰσχυρὸν πολιτικὸν ὀργανισμὸν ὑπὸ μίαν πατριωτικὴν σημαίαν, πρὸς ὄφελος τοῦ Ἔθνους. Τὰ πλεονεκτήματα τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἀρτιώτατα ἐπεξειργάσθη ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, εἶναι ἀνάγλυφα καὶ θὰ προαγάγουν τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμούς, θὰ ὠφελήσουν τὸν λαόν καὶ θὰ ἐξυψώσουν τὸν Ἔθνος. Διὰ τοῦτο ὁ προοδευτικὸς νομοθέτης, δὲν διστάζει μακρὰς συνηθείας νὰ καταργήσῃ, παλαιὰς παραδόσεις νὰ ἀνατρέψῃ καὶ καινοτομίας νὰ εἰσαγάγῃ. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὸ Σῶμα τὴν προσθήκην καὶ μιᾶς ἄλλης καινοτομίας. Καινοτομίας ἥτις θὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς μίαν κατηγορίαν Ἑλλήνων, ἥτις σήμερον στερεῖται ψήφου. Εὑρίσκομαι ἐν ἀπορίᾳ καὶ διερωτῶμαι. Διατί ἀφοῦ ἐξησφαλίσθη ἡ ψῆφος εἰς πάντας τοὺς Δημοσίους Ὑπαλλήλους, Πολιτικοὺς καὶ Στρατιωτικούς, ἀφοῦ ἐδόθη ψῆφος εἰς τὸν Στρατόν, εἰς τὰς γυναῖκας, ἀφοῦ ψηφίζουν αὐτοὶ ποὺ ὑποσκάπτουν τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, διερωτῶμαι διατὶ πρέπει νὰ στερῆται τοῦ δικαιώματος ψήφου ὁ κλῆρος; Εἰς ὅλα τὰ Χριστιανικὰ κράτη, ὁ Κλῆρος ψηφίζει καὶ οὐδεὶς ποτὲ εἰς αὐτὰ διενοήθη νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοὺς ἱερεῖς, τὸ ἱερὸν τοῦτο δικαίωμα. Ἄν εἰς ὅλα τὰ πολιτισμένα Ἔθνη, ὁ κλῆρος τιμᾶται μὲ τὸ προνόμιον τῆς ψήφου, διατί ἡμεῖς, ἐδῶ θεωροῦμεν ὅτι περιττεύει διὰ τὸν ἱερέα ἡ ἐξάσκησις ἑνὸς δικαιώματος, δικαιώματος παντὸς ἐλευθέρου πολίτου; Ἄλλωστε καὶ παρ’ ἡμῖν, ὁ τύπος μόνον λείπει, διότι ἡ οὐσία ὑπάρχει, ὅταν ἔχωμεν τοὺς ἱερεῖς, ἔκπαλαι ἀναμιγνυομένους εἰς τὴν παιδείαν, εἰς τὴν κοινωνικὴν πρόνοιαν καὶ εἰς τὰ ζητήματα τῶν ἐπιδιώξεων τοῦ Ἔθνους.

§170Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἀντίκειται εἰς τοὺς κανόνας τῆς ἐκκλησίας.

§171Α. ΔΡΟΥΛΙΑΣ. Καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ τις ἐξ ὑμῶν συναντήσῃ κληρικόν, εἴτε ἐν πόλει, εἴτε ἐν χωρίῳ, ὅστις νὰ μὴ παρακολουθῇ ἐνδελεχῶς τὰ πολιτικὰ περὶ τῶν πραγμάτων καὶ περὶ τῶν προσώπων τῶν ἐπηρεαζόντων τὴν τύχην τῆς κοινῆς ἡμῶν Πατρίδος. Ἀκόμη καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἡ Πολιτεία ἔχει παραχωρήσει θεωρεῖον εἰς τὸν Κλῆρον διὰ νὰ μᾶς ἀκούῃ καὶ νὰ μᾶς κρίνῃ. Κατὰ τί περισσότερον θὰ μεταβληθῶσι τὰ πράγματα ἐὰν ἀποκτήσῃ ψῆφον ὁ Κλῆρος; Ἀπὸ τῆς Βυζαντινῆς ἐποχῆς ὁ Κλῆρος εἶχε ἀνάμιξιν εἰς τὰ τῆς Πολιτείας. Καὶ τότε καὶ τώρα ἠκούοντο καὶ ἀκούομεν κηρύγματα ἀπὸ τοῦ ἄμβωνος καυτηριάζοντα τὰ κακῶς κείμενα, προτρέποντα πρὸς τὴν εὐνομίαν καὶ τὴν καλὴν διοίκησιν, σήμερον δὲ στιγματίζοντα τὸν κομμουνισμόν. Καὶ τότε καὶ τώρα καὶ πάντοτε ὁ Κλῆρος, θερμὸς πατριώτης καὶ θρησκευτικὸς λειτουργός, ἦτο ἐνεργὸς συμπαραστάτης εἰς ὅλας τὰς μακρὰς καὶ πολλαπλᾶς περιπετείας τοῦ Ἔθνους. Μήπως κατὰ τὰ 400 ἔτη τῆς δουλείας δὲν ἐκράτησεν ὁ Κλῆρος τὸ φρόνημα διὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Ἔθνους, τὴν μεγάλην ἰδέαν δὲν ὑπέθαλπεν ὁ παπᾶς καὶ ὁ καλόγηρος; Μήπως πάντοτε δὲν παρέστη ὁ Κλῆρος μας, εἰς τὸ πλευρὸν τοῦ ὑπὲρ Πατρίδος θνήσκοντος καὶ ὁ ἴδιος δὲν ἐθυσιάσθη εἰς τὸν βωμὸν τῆς Πατρίδος; Οὐχὶ βεβαίως ἐξ αἰτίας τῶν ἐκκλησιαστικῶν του λειτουργημάτων, ἀλλὰ χάριν τῶν πατριωτικῶν του φρονημάτων. Μήπως καὶ τώρα ὁ Κλῆρος παρεκκλίνων ἀπὸ τὰ καθαρῶς θρησκευτικά του καθήκοντα δὲν ἀγωνίζεται, δὲν πολιτεύεται, δὲν ἀγωνιᾷ διὰ τοὺς ἀδελφοὺς Κυπρίους ὅσον καὶ ὁ Ἐθνικώτερον φρονῶν Ἕλλην; Ἡ παροχὴ ψήφου εἰς τὸν κλῆρον, δὲν θὰ τὸν κάμῃ ζωηρότερον εἰς τὰς συζητήσεις του διὰ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου, τοὐναντίον μάλιστα ἑπόμενον εἶναι νὰ τὸν καταστήσῃ ἠπιώτερον. Ἄλλωστε, ὁ ὑπὸ κρίσιν ἐκλογικὸς νόμος, πρόκειται νὰ ἐξυψώσῃ καὶ ἐξυγιάνῃ τὰ κομματικά μας ἤθη, νὰ καταπραΰνῃ τὰ πάθη, καὶ οἱοσδήποτε τυχὸν λόγος ἂν ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε, διὰ τὴν μὴ παροχὴν ψήφου εἰς τοὺς κληρικούς, παύει τώρα νὰ ὑπάρχῃ. Ἡ παροχὴ ψήφου εἰς τὸν Κλῆρον ἐνῷ εἰς οὐδὲν ἔχει νὰ βλάψῃ τὴν ἐκκλησίαν, θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἰσχυροποίησιν τῆς Πολιτείας, διότι οἱ Κληρικοὶ ἔχοντες τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου θὰ δίδουν τὸ παράδειγμα τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, ὅπως συμβαίνει ἁπανταχοῦ εἰς τὸν πολιτισμένον κόσμον, ὅπου ἐρημῖται, μοναχοὶ καὶ μοναχαί, ἐκείνην τὴν ἡμέραν, τὴν μόνην ἡμέραν ἐξέρχονται τοῦ κρυψῶνος των καὶ εἰσέρχονται εἰς τὴν πόλιν, ἵνα ἐπιτελέσουν ἕν ὑψηλὸν λειτούργημα. Ἡ ἀποχὴ σημαντικοῦ ἀριθμοῦ ἐκλογέων ἐκ τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ἀδυνατίζει τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα. Ἡ προσέλευσις καὶ τοῦ παπᾶ εἰς τὰς ἐκλογὰς θὰ ἐπαραδειγμάτιζε τοὺς κακοὺς πολίτας, δηλαδὴ τοὺς ἀφελεῖς καὶ ἀδιαφόρους ἄνδρας καὶ γυναῖκας, οἵτινες ἀποφεύγουν νὰ λάβουν τὸν κόπον νὰ ἐκπληρώσουν ἓν ἱερὸν καθῆκον καὶ δὴ ὅταν τὸ καθῆκον τοῦτο, ἐξικνεῖται, μέχρι τοῦ σημείου τῆς ἀμύνης κατὰ τῆς 5ης φάλαγγος.

§172ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ μεταβληθοῦν εἰς κομματάρχας οἱ κληρικοί.

§173Α. ΔΡΟΥΛΙΑΣ. Δι’ ὅ, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω, ὅπως ἀπαλειφθῇ ἡ σχετικὴ δεσμευτικὴ διάταξις, ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς ὅλους τοὺς μέχρι τοῦδε ψηφισθέντας ἐκλογικοὺς νόμους καὶ ἥτις ὁρίζει ὅτι «Δὲν ἀπολαύουν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος οἱ κληρικοὶ καὶ μοναχοί».

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Κουντούρης ἔχει τὸν λόγον.

§175Γ. ΜΟΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ συνεχίσωμεν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀπαρτία.

§177Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον διεξάγονται αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαί, ἔχει πάντοτε μεγάλην ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματός των. Καὶ διὰ τοῦτο εὔλογον εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον, ὄχι μόνον ὅλων τῶν κομμάτων, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ διὰ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, διότι, διὰ τοῦ ψηφιζομένου νέου συστήματος, θὰ ἀσκηθῇ σημαντικὴ ἐπιρροή, πρὸς ἐπίτευξιν ἀποτελέσματος, τὸ ὁποῖον ἐνδεχομένως, δὲν θὰ ἀνταποκρίνεται ἀκριβῶς πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ ψηφίζοντος λαοῦ. Ἡ γενικὴ αὐτὴ ἀρχὴ τῆς μεγάλης σημασίας τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον διεξάγονται αἱ ἐκλογαί, ἐπὶ τοῦ πρακτικοῦ ἀποτελέσματος, τὸ ὁποῖον θὰ δώσουν, κάμνει ὥστε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καθορίζει τὰς λεπτομερείας τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος νὰ ἀποτελῇ ἕνα τῶν σημαντικωτέρων διὰ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου μας νόμων. Θὰ ἔπρεπε, κατὰ συνέπειαν τὸ ἑκάστοτε ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα νὰ θεσπίζεται ἀπὸ νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ τύχει τῆς ἐγκρίσεως ὡς πρὸς τὰς βασικάς του διατάξεις, ἀπὸ ὅλα τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς χώρας μας. Μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον νὰ μὴ δημιουργῇ εἰς τὴν ψυχὴν μεγάλης μερίδος τῶν Ἑλλήνων τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα, ποὺ προῆλθεν ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν συστήματος, ποὺ ἐψήφισε τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα, ἀκριβῶς διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἀποτέλεσμα εὐνοϊκὸν δι’ ἐκεῖνο, χωρὶς ὅμως νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν θέλησιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ. Αὐτὴν τὴν ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν παντὸς ἐκλογικοῦ συστήματος δὲν τὴν ἔχει τὸ σήμερον συζητούμενον νομοσχέδιον. Διότι ἡ σημερινὴ μεγίστη ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ πλειοψηφία, μὴ ἐκπροσωποῦσα ὅμως, παρὰ μόνον τὸ ἥμισυ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἢ κάτι ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸ ἥμισυ, ἔρχεται καὶ θὰ ψηφίσῃ νομοσχέδιον, πρὸς τὰς βασικὰς διατάξεις τοῦ ὁποίου, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς λεπτομερείας τοῦ ὁποίου ἔχει ἤδη ἐκδηλωθῆ ἡ ἀπόλυτος ἀντίθεσις τοῦ ἄλλου ἡμίσεος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὑφίσταται λοιπόν, διὰ τὸ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδιον ἁμάρτημα ἐκ γεννήσεως τὸ ὅτι δηλαδὴ δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψει του καθόλου τὰς γνώμας τῶν ἐκπροσώπων τοῦ ἡμίσεος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἦτο δυνατόν, ὅπως κατωτέρω θὰ ἀναπτύξω ἐν τῇ ὁμιλίᾳ μου, νὰ ὑπάρξῃ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι σύμφωνον μὲ τὰς γενικὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου ἐπικαλεῖται ὡς αἰτίαν γενέσεως τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν σας τιθεμένου ἐκλογικοῦ συστήματος, ἦτο, λέγω, δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ τὰς τοιαύτας γενικὰς ἀρχὰς νὰ ἐφαρμόζῃ, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐγκρίσεως τῶν ἐκπροσώπων τοῦ ἄλλου ἡμίσεος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ τύχῃ. Καὶ ἐνῶ τὸ σύστημα τοῦτο θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ, διὰ συνεννοήσεως προκαταβολικῶς μεταξὺ τῶν κομμάτων, ποὺ ἀντιπροσωπεύουν ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἤ, τοὐλάχιστον, τὸ ἐθνικόφρον μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν ἐγένετο οὐδεμία προσπάθεια πρὸς ἐπίτευξιν αὐτῆς τῆς συνεννοήσεως, ἀλλὰ μὲ βάσιν τὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ δύναμις τῶν 240 βουλευτῶν δύναται νὰ ψηφίζῃ πᾶν ὅ,τι ἐκείνη μόνη προκρίνει, κατετέθη τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον, μὲ πλήρη ἀδιαφορίαν διὰ τὴν θέλησιν τοῦ ὑπολοίπου ἡμίσεος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτὸ εἶναι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἕνα βασικὸν ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον θὰ συνοδεύῃ τὸ παρὸν ἐκλογικὸν σύστημα καθ’ ὅλον του τὸν βίον, καθ’ ὁλόκληρον τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἰσχύῃ καὶ νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ εὐθύνην τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τὸ ὅτι προητοίμασε τὸ διάταγμα αὐτό, κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἔχῃ καθ’ ὁλόκληρον τὸν χρόνον τῆς ἐφαρμογῆς του αὐτὸ τὸ ἐλάττωμα ὡς συνοδόν του. Ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι συναπαρτίζουν τὴν ἀρχήν του, εἶναι ἀσφαλῶς αἱ προαναφερθεῖσαι ἀπὸ ὅλους τοὺς προηγουμένους ὁμιλητάς, τρεῖς βασικαί του διατάξεις. Δηλαδὴ αἱ θεσπίζουσαι τὴν εὐρυτάτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν, τὴν ψῆφον τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα εὑρισκομένων Ἑλλήνων πολιτῶν, καὶ τρίτη, ἡ κατάργησις τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην βάσιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, τὴν θέσπισιν δηλαδὴ εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας, θέλω νὰ ἐκφράσω τὴν κάτωθι, κατὰ τὴν γνώμην μου, βασικὴν ἀντίρρησιν, ὅτι δηλαδή, μὲ τὴν ἐπικρατοῦσαν διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος κατάστασιν, ἑκάστη περιφέρεια θὰ ἐκλέγῃ βουλευτὰς μόνον ἐκείνου τοῦ κόμματος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὑπάρχει ἐκδηλωμένον λαϊκὸν ρεῦμα. Κατὰ συνέπειαν, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ἡ εὐρυτάτη περιφέρεια, θὰ ἐκλέγωνται βουλευταὶ μόνον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ κόμμα, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου θὰ ἐκδηλωθῇ τὸ λαϊκὸν ρεῦμα, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν. Τοῦτο δὲν θὰ ἴσχυε, κατὰ τόσον ἀπόλυτον τρόπον, ἐὰν ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια δὲν ἦτο εὐρυτάτη, ἀλλ’ ἦτο ἁπλῶς εὐρεῖα, ἡ νομαρχιακή. Διότι εἶναι ἐκ τῆς πείρας μας τῆς Ἑλληνικῆς πραγματικότητος γνωστὸν ὅτι, ἡ ὕπαρξις λαϊκοῦ ρεύματος εἴς τινας περιφερείας δὲν εἶναι τόσον ἰσχυρά, ὥστε νὰ φέρῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐκλογὴν τοῦ αὐτοῦ κόμματος, ὅπως εἰς μίαν ἄλλην διπλανήν της περιφέρειαν ἢ κάπως ἀπέχουσαν περιφέρειαν εὐρεῖαν καὶ ὄχι εὐρυτάτην. Διὰ νὰ ἐξηγηθῶ σαφέστερον. Ἐὰν ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια εἶναι μόνον ὁ νομός, εἶναι δυνατόν, βάσει τῶν δεδομένων τῆς Ἑλληνικῆς πραγματικότητος, εἰς ἕνα Νομὸν νὰ ἐπικρατήσῃ καὶ κόμμα ὑπὲρ τοῦ ὁποίου εἰς 5 ἢ 6 Νομοὺς δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἐκδεδηλωμένον τὸ λαϊκὸν ρεῦμα ὑπὲρ αὐτοῦ. Κατὰ συνέπειαν, μὲ τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν καὶ μὲ περιφέρειαν νομαρχιακήν, δυνατὸν τὸ λαϊκὸν ρεῦμα, ποὺ θὰ ἐκδηλοῦται ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος, νὰ φέρῃ ἐπικράτησίν του εἰς 4 ἢ 5 Νομοὺς καὶ νὰ φέρῃ ἐπικράτησιν ἄλλου κόμματος εἰς ἕνα ἕκτον νομόν. Ἐὰν ὅμως αἱ περιφέρειαι ἀντὶ νὰ εἶναι νομαρχιακαὶ μεταβληθοῦν εἰς εὐρυτάτας, τότε, ἡ ὕπαρξις ρεύματος τοπικοῦ εἰς ἕνα Νομὸν ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος καταπνίγεται ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν τοῦ γενικοῦ ρεύματος ὑπὲρ τοῦ ἄλλου κόμματος, ποὺ θὰ ὑπάρχῃ εἰς 3 ἢ 4 Νομούς, συμμετέχοντας εἰς τὴν αὐτὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν. Κατὰ τὴν γνώμην μου λοιπόν, ἡ θέσπισις τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας θὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ λαϊκὸν ρεῦμα, ποὺ θὰ ὑπάρχῃ κατὰ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης παρατάξεως, ἐὰν ἐπιτύχῃ τὴν ἐκλογὴν ὑποψηφίων, ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον τῆς μιᾶς παρατάξεως εἰς ὅλην τὴν χώραν. Καὶ θὰ εἶναι, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦτο, ἀποτέλεσμα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ σήμερον ψηφιζομένου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἄρα, ἡ προσεχὴς Βουλὴ θὰ εἶναι καθαρῶς μονοκομματική. Νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις μέσα εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, ὅτι εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετον καὶ πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς Δημοκρατίας, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς παραδόσεις τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας, τὸ νὰ ἀποτελῆται ἡ ἐκπροσώπησις τοῦ Ἔθνους ἀπὸ ἐκπροσώπους ἑνὸς καὶ μόνον Κόμματος. Εἶναι ἀσφαλῶς ἐθνικὴ ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ εἰς κάθε Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ἐκπροσώπησις Ἐθνικῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ φρονῶ, κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι μὲ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ μὲ εὐρυτάτην περιφέρειαν, δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐκλεγοῦν παρὰ μόνον βουλευταὶ ἑνὸς συνδυασμοῦ, ἐκείνου δηλαδή, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου θὰ ὑπάρχῃ ἑκάστην τετραετίαν ἐκδεδηλωμένον τὸ λαϊκὸν ρεῦμα. Θέλετε, κ.κ. συνάδελφοι, ἀνὰ ἑκάστην τετραετίαν νὰ ὑπάρχουν 250 βουλευταὶ τῆς μιᾶς παρατάξεως καὶ τὴν ἑπομένην τετρατετίαν, ἐνδεχομένως, 250 βουλευταί, τῆς ἀντιθέτου παρατάξεως εἰς τὸ Κοινοβούλιον; Τότε ψηφίσατε αὐτὸ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σήμερον συζητοῦμεν. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ ψηφίσετε καὶ ἀφοῦ θὰ προέλθῃ αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον θὰ ἴδητε, νὰ ἐπακολουθοῦν τὰ ἀκόλουθα δυσμενέστατα διὰ τὴν Χώραν μας ἀποτελέσματα, δηλαδὴ τὸ μὲν ἐκπροσωπούμενον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τμῆμα τῆς Ἑλληνικῆς ἐθνικόφρονος παρατάξεως, θὰ θεωρῇ τὸν ἑαυτόν του ἀδικηθέντα καὶ δικαίως, ἀπεναντίας δὲ ἡ ἐπιτυγχάνουσα παράταξις, ἡ ὁποῖα θὰ ἔχῃ τὴν παμψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, θὰ κάμῃ ἀσφαλῶς κατάχρησιν τῆς μεγάλης δυνάμεως, τῆς μέθης τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Αὐτὸ εἶναι κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἓν βέβαιον καὶ ἀσφαλὲς ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προβλέψετε ἀπὸ τώρα περισσότερον ἀπὸ ἡμᾶς, σεῖς οἱ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, τῶν ὁποίων ἡ ψῆφος ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ἐγκρίνῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχετε καμμίαν ἀνάγκην νὰ ψηφίσετε εὐρυτέραν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, διότι ἤδη ἡ εὐρεῖα ἐκλογικὴ περιφέρεια ἀπέδωσεν ὅλα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ ἐπιτύχητε διὰ τῆς εὐρυτάτης χωρὶς νὰ περιέχῃ ἐν ἑαυτῇ καὶ τὰ μειονεκτήματα τῆς εὐρυτάτης. Θέλετε νὰ ἐπιτύχητε διὰ τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ ὑποψηφίου βουλευτοῦ ἀπὸ τὴν ἀπόλυτον ὑποταγὴν εἰς τοὺς ψηφοφόρους τῆς στενῆς περιφερείας; Διατὶ κάμνετε τὸ ἀπότομον ἅλμα, καὶ ἀπὸ τὴν στενὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, μεταπηδᾶτε εἰς τὴν εὐρυτάτην; Διατὶ μεταξὺ τοῦ κατηφόρου καὶ τοῦ ἀνηφόρου, δὲν προτιμᾶτε τὸν ἴσον δρόμον; Ἀποφύγετε τὰ κακὰ τῆς στενῆς περιφερείας, ἀλλὰ μὴ πέσετε εἰς τὰ ἐλαττώματα τῆς εὐρυτάτης. Ὑπάρχει ὅμως ὁδός, ὑπάρχει ὁ ἴσος δρόμος τῆς εὐρείας περιφερείας, τῆς νομαρχιακῆς. Ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐξ Ἀθηνῶν, ἐξέφρασε τὴν γνώμην, ὅτι οἱ βουλευταὶ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας ἔρχονται εἰς στενωτάτην ἐπαφὴν μὲ τοὺς ψηφοφόρους των, καὶ κατὰ συνέπειαν ἔχουν πλήρη αἴσθησιν τοῦ παλμοῦ καὶ τῶν πόθων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ δύνανται νὰ ἐκφράσουν τοὺς παλμοὺς καὶ τοὺς πόθους αὐτοῦ μὲ σαφήνειαν καὶ μὲ ἀκρίβειαν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τοῦ κόμματός των. Ἡ τοιαύτη γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Ἀθηνῶν, ἰσχύει δι’ ἐκείνην τὴν περιφέρειαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος ἀντιπροσωπεύει, καὶ ἐνδεχομένως, καὶ διὰ τὸν Πειραιᾶ καὶ τὴν Θεσσαλονίκην, διότι ἡ γεωγραφικὴ διαμόρφωσις εἶναι τοιαύτη, ὥστε εὐκόλως εἷς βουλευτὴς Ἀθηνῶν νὰ δύναται νὰ ἔρχεται εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἐκλογεῖς ὅλων τῶν τμημάτων τῆς περιφερείας Ἀθηνῶν. Δὲν ἠμπορεῖ ὅμως αὐτὸ νὰ συμβῇ διὰ τοὺς βουλευτὰς τῶν ἄλλων εὐρυτάτων περιφερειῶν, τὰς ὁποίας διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου θεσπίζετε. Θὰ εἶναι ἀδύνατον διὰ τὸν βουλευτὴν ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει τὴν περιφέρειαν εἰς τὴν ὁποίαν ἡμεῖς σήμερον ἀντιτασσόμεθα νὰ ἔχῃ γνῶσιν τῆς θελήσεως, τῶν πόθων καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν τοῦ λαοῦ καὶ τῆς Δωδεκανήσου καὶ τῆς Σάμου καὶ τῆς Ἰκαρίας καὶ ὅλων τῶν Κυκλάδων Νήσων. Ἄρα ὑφίσταται διὰ τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν καὶ δεύτερον ἐλάττωμα. Ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος, ἀντετάχθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἐκ Κυκλάδων εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας, ἡ θεωρία ὅτι δὲν πρέπει πλέον οἱ Ἕλληνες ψηφοφόροι νὰ ψηφίζουν ἀποβλέποντες πρὸς τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα μετέχουν τοῦ δελτίου, ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ μόνον εἰς τὸ Κόμμα ὑπὸ τὸ ἔμβλημα τοῦ ὁποίου ἐντάσσονται οἱ ψηφιζόμενοι βουλευταί. Περαιτέρω δὲ ἀναπτύσσων τὴν θεωρίαν τῆς παντοδυναμίας τοῦ Κόμματος, ἔφθασε μέχρι τῆς διατυπώσεως τῆς ἀρχῆς, ὅτι τὸ Κόμμα διέπει τὴν ἄσκησιν καὶ τῆς Νομοθετικῆς καὶ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Εἶχε τὸ ἀτύχημα ἡ ἰδιαιτέρα μου Πατρίς, νὰ διατελέσῃ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ὑπὸ φασιστικὴν κατοχήν. Καὶ ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο, θεωρητικὸν ἐκπρόσωπον τοῦ φασιστικοῦ Κόμματος, ἀναπτύσσοντα εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου Πατρίδα, ἀκριβῶς μὲ τὰ ἴδια λόγια τὴν ἰδίαν ἀρχήν. Νομίζω, ὅτι ὑπῆρξεν ἀτύχημα τὸ ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας τῶν Ἑλλήνων, ἠκούσθη ἐπανάληψις τῆς αὐτῆς θεωρίας. Εὔχομαι δὲ ὅπως, τοὐλάχιστον ἐν τῇ πράξει, ἡ θεωρία αὕτη, μὴ εὕρῃ ποτὲ τὴν ἐφαρμογὴν εἰς τὴν Χώραν ἡ ὁποία ἐγέννησε τὴν Δημοκρατίαν. Αὐτὸ τὸ κακὸν ἐλάττωμα τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, νὰ φέρῃ τὴν μονοκομματικὴν Βουλὴν καὶ τὸ δεύτερον ἐλάττωμα αὐτῆς, νὰ μὴ ἔχωσιν οἱ Βουλευταί, σαφῆ γνῶσιν τῆς θελήσεως ὅλων τῶν ψηφοφόρων τῆς περιφερείας των, εἶναι μία αἰτία διὰ τὴν ὁποίαν, δὲν θὰ ἔπρεπεν ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοι, νὰ ψηφίσετε τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ περιορίσητε τὰ πλεονεκτήματα ποὺ θέλετε νὰ ὑποδείξετε εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, διότι ἐπαρκοῦν ταῦτα, διὰ νὰ ἐξασφαλίσουν ἀνεπηρέαστον θέλησιν τοῦ βουλευτοῦ, ἀπὸ τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα τῶν ψηφοφόρων τους, χωρὶς συγχρόνως νὰ δημιουργήσουν ὅλα τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι συνεπακόλουθα τῆς εὐρυτάτης περιφερείας. Ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν, διετύπωσεν ἀκόμη τὴν θεωρίαν, ὅτι δὲν εἶναι βέβαιον τὸ νὰ διορίζωνται οἱ βουλευταὶ ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος, ὅταν ἡ περιφέρεια θὰ εἶναι εὐρυτάτη. Καὶ ὅτι, ἀσφαλῶς καὶ ἡ προσωπική των ἀξία καὶ ἡ προηγουμένη των δρᾶσις καὶ τὸ πολιτικόν των ὑπόβαθρον, θὰ εἶναι συντελεσταὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπηρεάζουν τὴν γνώμην τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος, διὰ νὰ τοὺς περιλάβῃ ἢ ὄχι εἰς τὸ ψηφοδέλτιον ἑκάστης εὐρυτάτης περιφερείας. Βέβαια, τίποτε τὸ ἀπόλυτον, δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν κανεὶς νὰ ἰσχυρισθῇ οὔτε ὅτι ἀπολύτως, οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων κατ’ ἀπόλυτον ἐκλογήν των καὶ ἀρέσκειάν των, θὰ καταρτίζουν τὰ ψηφοδέλτια τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, οὔτε καὶ ὅτι, ὅμως, θὰ λαμβάνουν πάντοτε ὑπ’ ὄψει των, ὅσον πρέπει καί, ὅπως πρέπει, τὴν ἰδιωτικὴν ἀξίαν τῶν ὑποψηφίων.

§178Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Ὅπως καὶ τώρα.

§179Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Καὶ ἀκριβῶς αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω, ἐπειδὴ ἡ ἀπόλυτος τελειότης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ πρέπει νὰ κρίνωμεν μὲ ποῖον ἀπὸ τὰ δύο συστήματα, ὑπάρχει ἡ σχετικῶς καλυτέρα ἐκλογὴ τῶν μετεχόντων εἰς τοὺς συνδυασμοὺς καὶ νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος νὰ συμφωνήσῃ μαζί μου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὸ σύστημα τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ πειρασμὸς διὰ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος νὰ βάλῃ περισσοτέρους τῆς προσωπικῆς του ἀρεσκείας εἰς τὸ ψηφοδέλτιον, παρὰ ἀπ’ ὅ,τι θὰ ἔκρινεν ἐὰν ἡ περιφέρεια ἦτο εὐρεῖα, ἁπλῶς. Καὶ μοῦ φέρνει εἰς τὴν σκέψιν μου, αὐτὴ ἡ νέα μορφὴ τῆς καταρτίσεως τῶν ψηφοδελτίων μὲ εὐρυτάτην περιφέρειαν, τὴν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ τώρα ὁ ἀρχηγὸς ἑκάστου κόμματος πρὸς ἕνα ἀπολυταρχικὸν μονάρχην. Ὅσα δικαιώματα εἶχον οἱ ἀπολυταρχικοὶ μονάρχαι εἰς τὸ παρελθὸν νὰ ἐκλέγουν τοὺς Ὑπάτους τοὺς ὁποίους ἔστελλον εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας τῆς αὐτοκρατορίας των, ἄλλα τόσα δικαιώματα θὰ ἔχῃ καὶ ὁ ἀρχηγὸς κόμματος νὰ ἐκλέγῃ τοὺς Ὑπάτους, τοὺς ὁποίους θὰ ἐντάσσῃ εἰς τὰ ψηφοδέλτια ἑκάστης περιφερείας.

§180Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Συμβαίνει καὶ τώρα καὶ λέγεται, Κοινοβουλευτικὴ Δικτατορία. Ὁ Βενιζέλος ἤσκησε Κοινοβουλευτικὴν Δικτατορίαν μὲ στενὴν καὶ μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν.

§181Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Καὶ ἐὰν θὰ τὴν ἀσκήσετε καὶ ὑμεῖς οἱ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ οἱουδήποτε ἄλλου κόμματος μέχρι μόνον τῆς εὐρείας, θὰ ἔχετε ὀλιγώτερα ἐλαττώματα ἀσκήσει τῆς τοιαύτης πολιτικῆς, παρὰ ἐὰν θὰ τὴν ἀσκήσετε μὲ τὴν εὐρυτάτην. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά. Ἐν τῇ σχετικότητι, ποὺ διέπει, ὅλα τὰ ἀνθρώπινα, ποῖον ἐκ τῶν δύο συστημάτων, εἶναι τὸ ὀλιγώτερον ἐλαττωματικόν; Καὶ προφανῶς τὸ ὀλιγώτερον ἐλαττωματικόν, εἶναι τὸ τῆς νομαρχιακῆς περιφερείας καὶ τὸ περισσότερον ἐλαττωματικὸν εἶναι τῆς εὐρυτάτης περιφερείας. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸν συλλογισμόν μου. Καθ’ ὅσον λόγον, οἱ ἀπολυταρχικοὶ μονάρχαι τοῦ παρελθόντος, ἐξέλεγον καὶ καλοὺς Ὑπάτους, ἔστελλον καὶ ἐκλεκτοὺς ἐκ τῶν πολιτῶν των νὰ κυβερνήσουν τὰς ἐπαρχίας των, ἀλλὰ συχνότατα, ἐπηρεάζοντο ἀπὸ τὴν κλίκαν, ἡ ὁποία εἶναι πάντοτε φυσικὸν νὰ δημιουργῆται πέριξ ἑκάστου ἀπολυταρχικοῦ ἄρχοντος καὶ ἔστελλον εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ἀναξίους ἐκπροσώπους των, ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰθισμένοι νὰ κάμπτουν περισσότερον τὴν σπονδυλικήν των στήλην, καὶ νὰ κάμνουν περισσότερον ξεσκόνισμα τῆς πλάτης τοῦ ἀπολυταρχικοῦ ἄρχοντος. Κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, τὸ σύστημα ποὺ σήμερον ἐφαρμόζεται, εἶναι φυσικόν, εἶναι εὔλογον, εἶναι προφανές, ὅτι θὰ ἀγάγῃ εἰς μείωσιν τοῦ ποιοτικοῦ ἐπιπέδου τῶν ὑποψηφίων, μέσα εἰς τοὺς συνδυασμούς, διότι τὸ μεγαλύτερον ποσοστὸν ἀπ’ αὐτοὺς θὰ εἶναι οἱ γνωρίζοντες νὰ ἑλίσσωνται εἰς τοὺς προθαλάμους, οἱ γνωρίζοντες νὰ ξεσκονίζουν, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποτελοῦν τὴν κλίκαν τοῦ ἀπολυταρχικοῦ ἄρχοντος καὶ τοὺς ὁποίους ὁ νομοθέτης διὰ τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου του..... (δὲν ἠκούσθη).... Καὶ τότε ἡ Βουλή, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἀπὸ τοιούτους συμμετέχοντας εἰς τὰ ψηφοδέλτια ἑκάστου κόμματος, δὲν θὰ εἶναι Βουλή, οἵαν τὴν ἐπιθυμεῖτε κύριοι συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως. Δὲν θὰ ἀνέλθῃ ποιοτικῶς τὸ ἐπίπεδον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου διὰ τοιούτου τρόπου καταρτίσεως τοῦ ψηφοδελτίου. Θὰ κατέλθῃ. Αὐτά, ὅσον ἀφορᾶ κύριοι συνάδελφοι, τὴν εὐρυτάτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ὑπάρχει τώρα καὶ τὸ δεύτερον θέμα, διότι ἐπὶ τοῦ τρίτου, τοῦ τῆς καταργήσεως τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν καὶ τῆς Συνταγματικῆς αὐτοῦ πλευρᾶς, δὲν θὰ ἀσχοληθῶ, διότι θὰ ἀσχοληθοῦν ἄλλοι ἁρμοδιώτεροι ἐμοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ, ὅμως, τὸ δεύτερον ζήτημα, τοὐτέστιν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα Ἑλλήνων, νομίζω, ὅτι χωρὶς νὰ ἔχῃ κανεὶς πολλὰς γνώσεις καὶ πολλὴν νομικὴν εἰδικότητα, εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίσῃ γνώμην καὶ ἔχει καθῆκον νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του ταύτην. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγωμεν καὶ διὰ τῆς ψήφου μας νὰ ἐπηρεάζωμεν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου. Κατὰ συνέπειαν, τὸ δικαίωμα αὐτό, πρέπει νὰ τὸ ἔχουν καὶ οἱ ὑπὸ τὰ ὅπλα Ἕλληνες στρατιῶται. Ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἐξησφαλισμένον ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι θὰ ἀσκηθῇ ἀνεπηρέαστον, θὰ πρέπει νὰ ὑπάρχουν ὅλαι αἱ προϋποθέσεις, ὅτι ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθῇ, ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς κόμματος ἢ ὑπὲρ τοῦ ἄλλου. Καί, πολλῷ μᾶλλον, ὅταν δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπηρεασμένη ψῆφος τῶν στρατιωτῶν νὰ μεταβάλῃ τὸ ἀποτέλεσμα εἰς μίαν εὐρυτάτην περιφέρειαν, ἡ ὁποία θὰ στείλῃ σημαντικὸν ἀριθμὸν βουλευτῶν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Ἐνῷ, λοιπόν, κατ’ ἀρχήν, δὲν ἔχομεν, οὐδεμίαν ἀντίθεσιν πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα Ἑλλήνων, διατυποῦμεν σαφῆ ἀντίρρησιν, ὡς πρὸς τὸν χρόνον καὶ τὴν περίοδον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ δικαιώματος τούτου. Καί, συγκεκριμένως, πιστεύομεν ὅτι ἡ σημερινὴ ἐποχή, δὲν ἦτο ἡ κατάλληλος διὰ νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τοὺς ὑπὸ τὰ ὅπλα Ἕλληνας καὶ τοῦτο, διότι ὑπῆρξαν καὶ εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν ἀντιρρήσεις κατὰ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἐψήφισαν οἱ ὑπὸ τὰ ὅπλα Ἕλληνες καὶ συνεστήθη καὶ εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ—ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι—διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰς παραβάσεις καὶ τὰς ἐπιρροὰς αἱ ὁποῖαι ἠσκήθησαν ἐπὶ τῶν τότε ψηφισάντων Ἑλλήνων στρατιωτῶν. Ἐὰν δὲ δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης τῆς ἐξεταστικῆς τοῦ 1951, προήδρευσεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος κ. Μερκούρης, ὁ ὁποῖος τότε κατεφέρθη κατὰ τοῦ ἐπηρεασμοῦ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ.

§182Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, δὲν ἐγένετο.

§183Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ φιλοδοξῆτε νὰ ἐπαναλάβητε ὅλα τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα διέπραξαν αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις καὶ ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἀπεναντίας, νὰ φιλοδοξῆτε νὰ πραγματοποιήσητε τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε προεκλογικῶς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι θὰ ἐξασφαλίσετε καλυτέραν καὶ ἀδιάβλητον τὴν διακυβέρνησίν του.

§184Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Δὲν προσέξατε τί σᾶς εἶπον. Ἐγὼ εἶπον ὅτι Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, δὲν ἔχει γίνει, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν εἴπατε, ἦτο Ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν συνέστησε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων πράγματι, νομίζον ὅτι ἔγιναν ὡρισμέναι παραβάσεις. Ἐπιτροπὴ Ἐξεταστικὴ τῆς Βουλῆς, διὰ τὰς παραβάσεις, τὰς δῆθεν λαβούσας χώραν, δὲν ἔγινε. Σᾶς ἀπήντησα, καί, ὡς πρὸς τὸ τί φιλοδοξῶ, αὐτὰ θὰ τὰ εἴπω κατόπιν. Τί ἐπηγγέλθημεν καὶ τί ἐπραγματοποιήσαμεν θὰ τὰ εἴπωμεν ἄλλην ὥραν.

§185Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Πάντως, καὶ ἡ σύστασις οἱασδήποτε Ἐπιτροπῆς, ἀποδεικνύει περιτράνως ὅτι καὶ τότε ὑπῆρχον ἀμφιβολίαι, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀνεπηρέαστον τῆς ψήφου τῶν στρατιωτῶν.

§186Α. ΣΤΡΑΤΟΣ (Ὑπ. Γεν. Διοικ. Βορ. Ἑλλ.). Ὁ ἡττημένος πάντοτε προσπαθεῖ νὰ εὕρῃ τὰ αἴτια τῆς ἥττης του.

§187Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐφ’ ὅσον εἴπατε ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θὰ διεξαχθοῦν ἔπειτα ἀπὸ 2 ἢ 3 ἔτη, δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τώρα νὰ προφητεύσητε μετ’ ἀπολύτου βεβαιότητος, ποῖος θὰ εἶναι ὁ ἡττημένος. Καλὰ θὰ κάμετε νὰ μὴ μᾶς λέγετε ὅτι ἡμεῖς ἐπηρεαζόμεθα ἀπὸ τώρα ἀπὸ τὴν σκέψιν τοῦ ποῖος θὰ εἶναι ὁ ἡττημένος καὶ ὅτι προσπαθοῦμεν νὰ ἄρωμεν ἀπὸ τὴν μέσην τὰ ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα μᾶς κάμνουν νὰ μὴ εἴμεθα οἱ νικηταί. Διὰ τοῦτο, ἐπανέρχομαι καὶ παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε ὅτι αἱ σκέψεις ποὺ διατυπώνω δὲν ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὸ ποῖος, θὰ εἶναι ὁ ἡττημένος καὶ ποῖος ὁ νικητής, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταλήξω ἀργότερα. Φρονῶ ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, μὲ τὴν ὕπαρξιν δηλ. ἐν τῷ στρατεύματι τῆς γνωστῆς παραστρατιωτικῆς ὀργανώσεως...

§188Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Κύριε συνάδελφε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς διακόψω καὶ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀποτελεῖ ἀνακρίβειαν πρώτου μεγέθους, ἀπαράδεκτον νὰ λέγεται ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ βήματος, ὅτι ὑπάρχει οἱαδήποτε παρακρατικὴ ὀργάνωσις ἐν τῷ στρατεύματι. Δικαίωμά σας εἶναι βέβαια νὰ τὸ λέγετε, δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἐμποδίσω, ἀλλ’ ἐπισημότατα σᾶς λέγω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι ἡ ἐπανάληψις αὐτοῦ τοῦ ἰσχυρισμοῦ ἀποτελεῖ ἀνακρίβειαν, τὴν ὁποίαν ὅσοι ἐξακολουθοῦν νὰ ἐπαναλαμβάνουν, ἐπαναλαμβάνουν ἐν γνώσει τῆς ἀνακριβείας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Δεξιᾶς).

§189Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Διαβεβαιῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργόν, ὅτι τὴν γνώμην μου περὶ τῆς ὑπάρξεως τῆς παραστρατιωτικῆς ὀργανώσεως τὴν εἶπον ἐν πλήρει πίστει ὅτι ἦτο ἀκριβὴς καὶ ὅτι οὐδέποτε εἰς τὸ παρελθόν, σήμερον καὶ εἰς τὸ μέλλον, θὰ διατυπώσω οἱανδήποτε γνώμην, ὄχι μόνον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ εἰς ἰδιωτικάς μου συνομιλίας, περὶ τῆς ἀκριβείας τῆς ὁποίας δὲν εἶμαι πεπεισμένος, ἀλλ’ ἔχω ἀμφιβολίας.

§190Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀποτελεῖ ἀνακρίβειαν πρώτου μεγέθους.

§191Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ βεβαιώσητε σεῖς. Ἀλλ’ ὅτι ἐγὼ τὸ εἶπον ἐν γνώσει τῆς ἀνακριβείας, αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ βεβαιώσητε.

§192Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐφ’ ὅσον τὸ ἐπαναλαμβάνετε καὶ οἱοσδήποτε τὸ ἐπαναλαμβάνει, λέγω ὅτι τὸ ἐπαναλαμβάνει ἐν γνώσει τῆς ἀνακριβείας. Ὁ στρατὸς σήμερον εἶναι ἀφωσιωμένος εἰς τὰ ἔργα του. Δὲν ἀσχολεῖται μὲ τὴν πολιτικήν, ὅπως εἰς ἄλλας ἐποχάς, αἱ ὁποῖαι παρῆλθον ἀνεπιστρεπτί. Καταλάβετε το, ἐννοήσατέ το, συνηθίσατέ το.

§193Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Εἶναι καὶ ἐθνικῶς ἀνεπίτρεπτον νὰ λέγωνται αὐτά.

§194Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Ἐφόσον ἔχουν ἐπανέλθει εἰς τὸν στρατὸν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως ἀπετάχθησαν τοῦ στρατεύματος...

§195Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου διεκήρυξεν ὅτι τὸ δίκαιον ἐπέβαλε νὰ ἐπανέλθουν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί.

§196Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Ἐφόσον, κατὰ τὴν γνώμην των, εἶναι συνδεδεμένοι μὲ τὴν ἐν τῇ Κυβερνήσει παραμονὴν ὡρισμένου κόμματος, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀμφιβολία καὶ ἡ γνώμη εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας, ὅτι αὐτὴ ἡ μερὶς τῶν ἀξιωματικῶν θὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ.

§197Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἐννέα ἀξιωματικοί!

§198Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. ........ ὑπὲρ τοῦ κόμματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θὰ τοὺς ἐξασφαλίσῃ τὴν παραμονήν των. Καί, ἔτι περαιτέρω, εἶναι τόσον κοντὰ ἡ ἐποχή μας εἰς περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἠμφισβητήθη τὸ ἀνεπηρέαστον τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, ὥστε, τὸ καλύτερον ὅλων, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἀφεθῆ νὰ διαρρεύσῃ χρόνος σημαντικός, ἀρκετῶν ἐτῶν, καὶ τότε νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, ὁπόταν πλέον, δὲν θὰ ὑπῆρχε καμμία ἀμφισβήτησις περὶ τοῦ ἀνεπηρεάστου τῆς ψήφου ταύτης. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι μὲ τὴν χρονικὴν τοποθέτησιν τῆς ἐνάρξεως τοῦ δικαιώματος ψήφου τοῦ στρατοῦ, δημιουργοῦμεν καὶ πάλιν τὸ ἴδιον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀρχικῶς τὸ νομοσχέδιον, τὴν ἀμφισβήτησιν περὶ τῆς γνησιότητος τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν. Αὐταὶ εἶναι αἱ βασικαὶ ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐναντίον τοῦ ὑπὸ ψήφισιν ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Ἐξ’ ὅλων τούτων, ἡ σημαντικωτέρα, εἶναι, κατὰ τὴν γνώμην μου, τὸ βέβαιον ἀποτέλεσμα τῆς ὑπάρξεως ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, μονοκομματικῆς Βουλῆς προσεχῶς, ἀσχέτως ἐὰν θὰ ἐπιτυγχάνῃ ἡ μία ἢ ἡ ἄλλη παράταξις.

§199ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τώρα δὲν εἶναι μονοκομματικὴ περίπου;

§200Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Ὑπάρχει τὸ ⅕ εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην, βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ εἶναι αὐτὸ ἀπαραίτητον στοιχεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἑδράζεται ἡ ὕπαρξις ἐλευθέρου δημοκρατικοῦ πολιτεύματος εἰς τὴν χώραν.

§201Θ. ΔΙΑΚΟΥΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τὸ θέλῃ ὁλόκληρος ὁ λαός;

§202Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐὰν εἴχατε σκεφθῆ, ὅτι μόνον τὰ 40 ἢ 45% τοῦ λαοῦ, μὲ κατανομὴν τῶν ὑπολοίπων, ἀρκοῦν διὰ νὰ φέρουν τὴν μονοκομματικὴν Βουλήν, δὲν θὰ ἐλέγατε, ὅτι τὸ θέλει ὁ λαός. Φρονῶ κατὰ συνέπειαν, ὅτι θὰ ἔπρεπε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον νὰ μεταβληθῇ καὶ ἀντὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀπαραίτητος διὰ νὰ ἐπιτύχετε τὰ καλὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα λέγετε ὅτι ἐπιδιώκετε, νὰ εἶχε περιορισθῆ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἐάν, κ.κ. συνάδελφοι, ψηφίσετε τὸ νομοσχέδιον καὶ φέρετε ὡς ἀποτέλεσμα τὴν μονοκομματικὴν Βουλήν, θὰ ἔχετε ζημιώσει σημαντικώτατα καὶ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου μας, καὶ τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος. Ἐπειδὴ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι εἰς κανενός σας τὴν καρδίαν καὶ τὴν θέλησιν δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ πρόθεσις, κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὰ αἰσθήματα ὅλων τῶν βουλευτῶν τῆς Συμπολιτεύσεως, νὰ μὴ περάσετε ἀπὸ τὴν στενὴν περιφέρειαν εἰς τὴν εὐρυτάτην, ἀλλὰ νὰ περιορισθῆτε εἰς τὸν εὐθὺν δρόμον, εἰς τὴν μέσην ὁδόν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀρίστη πασῶν, εἰς τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν. Αὐτὴν νὰ ψηφίσετε, διὰ τὸ καλὸν τῆς πατρίδος, διὰ τὸ καλὸν τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πρυτανεύῃ πάντοτε εἰς τὰς σκέψεις ὅλων μας, καὶ πάντοτε αὐτὴ ἡ σκέψις πρέπει νὰ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία νὰ ρυθμίζῃ τὰς ἀποφάσεις μας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Λεκαρᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§204Δ. ΛΕΚΑΡΑΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἐζήτησα τὸν λόγον, δὲν τὸν ἐζήτησα βεβαίως ἵνα κομίσω γλαῦκα εἰς Ἀθήνας, οὔτε ἵνα καταστήσω ὑμᾶς σοφωτέρους, διότι τόσον οἱ κ.κ. εἰσηγηταὶ πλειοψηφίας καὶ οἱ συνάδελφοι τῆς μειοψηφίας καὶ οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, ἀμφοτέρων τῶν παρατάξεων, ἀνέπτυξαν τοὺς δικαιολογητικοὺς λόγους ὑπὲρ ἢ κατὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου καί, συνεπῶς, ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἔχει βεβαίως μορφώσει ἤδη, ἰδίαν γνώμην. Ἀλλ’ ἐὰν ἐζήτησα τὸν λόγον, τὸ ἔπραξα διότι κατὰ τὸ βραχὺ χρονικὸν διάστημα τῆς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ θητείας μου, ἀπέκαμα νὰ ἀκούω ἐκεῖθεν μὲν ὑμνητάς, στυλοβάτας καὶ θεματοφύλακας τῶν δημοκρατικῶν καὶ Κοινοβουλευτικῶν μας θεσμῶν, ἐντεῦθεν δὲ καταλυτὰς καὶ ἀναλγήτους βασανιστὰς τῆς ταλαίνης αὐτῆς δημοκρατίας. Δὲν ἤκουσα νὰ συζητηθῇ νομοσχέδιόν τι ἐδῶ χωρὶς ἐκεῖθεν νὰ ἀκουσθῇ ἡ φωνή, ὅτι τὰ πάντα γίνονται εἰς βάρος τῶν δημοκρατικῶν μας θεσμῶν. Ἐπειδὴ δὲ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν συνάδελφος, ἔγκριτος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἔλεγεν, ὅτι ἐδῶ, εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἔχουν χάσει τὴν σημασίαν των ὅλαι αἱ λέξεις καὶ προσέθετε «διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ, ἀναφέρω ὅτι πρώτη ἔχει χάσει τὴν ἔννοιάν της ἡ λέξις «δημοκρατία», μοῦ ἐγεννήθησαν τὰ ἐρωτήματα: Ὅλη αὐτὴ ἡ ἐπίθεσις, ἡ ὁποία γίνεται κατὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ὅλοι οἱ μύδροι, οἱ ὁποῖοι ἐξαπελύθησαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον τάχα θίγει τὸν θεσμὸν τῆς Δημοκρατίας καὶ ὁ λιβανωτός, ὁ ὁποῖος ἐκάη ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας, ποίαν δημοκρατίαν ἐννοοῦν; Τὴν Δημοκρατίαν ἡ ὁποία ἔχει χάσει τὴν ἔννοιάν της, ἢ ἄλλην τινὰ Δημοκρατίαν; Μοῦ ἐγεννήθη, λοιπόν, αὐτὸ τὸ ἐρώτημα, διότι δὲν συνεζητήθη σοβαρόν τι νομοθέτημα χωρὶς νὰ ἐπισημανθῇ καὶ ἕνας κίνδυνος κατὰ τῶν θεσμῶν αὐτῶν τῆς Δημοκρατίας. Βεβαίως, οἱ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι ἐνεφανίσθησαν καὶ ἐπεσημάνθησαν διὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, αὐτοὶ ὑπερέβησαν κάθε ὅριον. Ἐθεωρήθη τὸ παρὸν νομοσχέδιον, οὔτε λίγο, οὔτε πολύ, ὅτι εἶναι μία ἀτομικὴ βόμβα, ἡ ἔκρηξις τῆς ὁποίας μετέβαλε τοὺς δημοκρατικοὺς καὶ κοινοβουλευτικοὺς μας θεσμοὺς εἰς Χιροσίμα, μὲ κίνδυνον τὸ ἐκ τῆς ἐκρήξεως ταύτης νέφος τῆς ἐκλογοενεργείας νὰ συμπαρασύρῃ καὶ πολίτευμα καὶ θρόνον καὶ τὰ πάντα. Βεβαίως, τὸ παρὸν νομοσχέδιον, εἶναι σοβαρὸν καὶ θὰ πρέπει νὰ κριθῇ μὲ κάποιαν ψυχραιμίαν καὶ ἀντικειμενικότητα. Πάντως ὅμως, ἀπὸ σοβαρὸν νὰ μεταβληθῇ ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς σοβαρώτατον βεβαίως εἶναι ἕνας λόγος, ἀλλὰ τὸ νὰ θεωρηθῇ καὶ ὡς ἐπικίνδυνον, νομίζω, δὲν εἶναι ὀρθόν. Διότι δὲν πρόκειται περὶ ἄλλου τινὸς νομοσχεδίου, εἰμὴ περὶ ἑνὸς ἐκλογικοῦ νόμου, μέσα εἰς τοὺς τόσους ἄλλους ἐκλογικοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ψηφισθῆ ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου μέχρι σήμερον. Καὶ νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀριθμήσωμεν τόσους ἐκλογικοὺς νόμους, ὅσαι σχεδὸν καὶ ἐκλογαὶ ἔχουν λάβει χώραν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου μέχρι σήμερον. Πάντως ἐφ’ ὅσον ἐκρίθη ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι σοβαρὸν καὶ ἐπικίνδυνον, θὰ ἔπρεπεν ὁ κάθε ὁμιλητὴς καὶ ἐγὼ βεβαίως ἐμφανιζόμενος ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὴν προϊστορίαν καὶ εἰς τὴν σύγχρονον ἐξέλιξιν τόσον τῶν κοινοβουλευτικῶν μας θεσμῶν, ὅσον καὶ τῶν διαφόρων συστημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπεκράτησαν. Ἐπειδὴ ὅμως αὐτὸ θὰ ἀπῄτει χρόνον μακρὸν καὶ ταλαιπωρίαν τῶν μελῶν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ σεβόμενος τὴν καρτερίαν τῶν κ.κ. συναδέλφων, ἐπιτροχάδην θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναφέρω τὰ ἑξῆς: Ὡς γνωστόν, κ.κ. συνάδελφοι, εἰς τὰ σύγχρονα πολιτισμένα κράτη εἴτε ὁ λαὸς μόνος ἔχει ὁλόκληρον τὴν ἐξουσίαν εἰς τὰς χεῖρας του καὶ ἀσκεῖ ταύτην ἀπ’ εὐθείας, εἴτε ἔχει μέρος αὐτῆς, ὁπότε συνεργάζεται μὲ ἄλλον παράγοντα τὸν συνταγματικὸν μονάρχην καὶ ἐξασκεῖ τὴν ἐξουσίαν τῆς πολιτείας του, ἀλλ’ εἰς ἀμφοτέρας τὰς περιπτώσεις ὁ λαὸς δὲν ἐνεργεῖ μόνος, ἀλλὰ δι’ ἀντιπροσώπων. Βεβαίως τὸ σύστημα τῆς ἀντιπροσωπείας δὲν εἶχε γεννηθῆ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς συστάσεως τῶν πολιτειῶν, ἀλλὰ ἐπεκράτησε βραδύτερον ὅταν οἱ διάφοροι ἀρχηγοὶ τῶν ὁμάδων, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν πρῶτον τὰς φυλὰς καὶ ὁμάδας ἔχασαν τὴν ἐπιρροήν των καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς ἀπαιτήσεις τῆς πολιτείας των καὶ ἐξελικτικῶς ἐδημιουργήθη ὁ ἀντιπροσωπευτικὸς θεσμὸς δηλαδὴ ἡ ἐκλογὴ ἀντιπροσώπων. Ἐφηρμόσθη τουτέστι τὸ ἐκπροσωπευτικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον σχεδὸν ἀπὸ τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως καὶ ἐντεῦθεν μαζὶ μὲ τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, καὶ τὴν δημοκρατίαν, ἀπετέλεσε τὸν βασικὸν θεσμὸν ὅλων τῶν πολιτευμάτων, ἐν οἷς καὶ τοῦ ἰδικοῦ μας καὶ μέσα εἰς τὰ συνταγματικά μας κείμενα ἀναγράφεται ὁ θεσμὸς αὐτὸς ἀπὸ τοῦ πρώτου Συντάγματος τοῦ 1827 ἐν συνεχείᾳ καὶ εἰς τὸ σημερινὸν ἐν ἰσχύϊ τοῦ 1952 ἐν ἄρθρῳ 21 ὅπου ἀναφέρεται ὅτι ὁ θεσμὸς τοῦ πολιτεύματός μας εἶναι ἡ βασιλευομένη δημοκρατία καὶ ἀναφέρεται ὅτι ὅλαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουν κλπ., δηλαδὴ ἀναφέρεται ἐκεῖ ἡ λαϊκὴ κυριαρχία. Πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας ἐπεκράτησεν ὅπως αὕτη ἐκδηλοῦται καλύτερον διὰ τῆς ἀρχῆς τῆς πλειοψηφίας βασιζομένη ἡ θεωρία αὕτη εἰς τὴν ρήτραν τῆς γνώμης τῶν περισσοτέρων. Τοὐτέστιν ὅταν μία κοινωνία ἀνθρώπων δὲν δύναται νὰ λάβῃ συγχρόνως μίαν ἀπόφασιν, ἡ γνώμη τῶν περισσοτέρων εἶναι ἱκανὴ νὰ ὑποχρεώσῃ καὶ τοὺς ἄλλους, διότι ἡ δύναμις τῶν ἀριθμῶν ὑπερισχύει καὶ ἡ ἀντίληψις ὅτι ἡ ἀπόφασις τῶν περισσοτέρων θὰ εἶναι ἱκανὴ νὰ συμβάλῃ καὶ θὰ κατατείνῃ πρὸς τὸ συμφέρον ὅλων, ὡς ἐπίσης καὶ ὡς δικαιολογητικὸς λόγος θεωρεῖται καὶ ἡ πεῖρα τῶν περισσοτέρων ὅτι εἶναι προσφορωτέρα ἀπὸ τὴν πεῖραν τῶν ὀλίγων. Πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῶν περισσοτέρων καὶ τῆς πλειοψηφίας, ἔχουν καθιερωθῆ τὰ διάφορα ἐκλογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ποικίλλουν εἰς τὰς διαφόρους χώρας. Παρ’ ὅλην τὴν ποικιλίαν τῶν συστημάτων ὡς κυρία βάσις αὐτῶν εἶναι δύο συστήματα, τὸ ἀναλογικὸν καὶ τὸ πλειοψηφικὸν μὲ ὡρισμένας τινὰς παραλλαγάς. Ἀμφότερα βεβαίως τὰ συστήματα κατὰ καιροὺς εὗρον καὶ ὑποστηρικτὰς καὶ πολεμίους, διότι ἀμφότερα τὰ συστήματα αὐτὰ ἔχουν καὶ τὰ πλεονεκτήματά των καὶ τὰ μειονεκτήματά των, ἔχουν καὶ τὰ ὑπέρ, ἔχουν καὶ τὰ κατά. Πάντες ἐπιστεύσαμεν ὅτι ἤδη, μετὰ τὰ γνωστὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀναλογικῆς καὶ τῆς, μακαρίᾳ τῇ λήξει, ἐπηυξημένης ἀναλογικῆς, ὅτι ὑμνηταὶ τῆς ἀναλογικῆς δὲν θὰ ὑπῆρχον, πλὴν ὅμως ὑπάρχουν παρ’ ὅλον ὅτι ἡ μείζων Ἀντιπολίτευσις ἴσως διότι ἀνεγνώρισε τὰ ἐλαττώματα τῆς ἀναλογικῆς καὶ τῆς ἐπηυξημένης ἀναλογικῆς ἔχει προσγειωθῆ πρὸς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, συμφωνοῦσα εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο μετὰ τῆς Συμπολιτεύσεως. Πλήν, ὅμως, διαφωνεῖ ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν ἰδίως τῆς περιφερείας τὴν ὁποίαν καθιεροῖ τὸ νέον νομοσχέδιον, παρ’ ὅλον ὅτι ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ τῆς ὁποίας τυγχάνω καὶ μέλος, ἔγκριτοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀνεγνώρισαν ἄλλοι μὲν πλήρως, ἄλλοι δὲ ἐν μέρει, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνωμεν οὔτε εἰς τὴν στενὴν περιφέρειαν τοῦ 1829, οὔτε εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν τὴν νομαρχιακὴν τοῦ 1886. Ἀνεγνώρισαν βεβαίως τὴν ἐπικράτησιν τῆς εὐρείας περιφερείας, ὑπὸ ὡρισμένας βεβαίως ἐπιφυλάξεις. Πάντως ἐφ’ ὅσον ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης εἰσηγήθη τὴν εὐρεῖαν νομαρχιακὴν περιφέρειαν εἰς μίαν Ἑλλάδα πολὺ μικροτέραν, μὲ μέσα συγκοινωνιακὰ ἐλλιπῆ, μὲ πληθυσμὸν κατωτέρας μορφώσεως, δὲν νομίζω, ὅτι εἰς τὴν σημερινὴν πολυπληθεστέραν Ἑλλάδα, τὴν μορφωμένην, τὴν ἀνεπτυγμένην κοινωνικῶς, τὴν περισσότερον διανοουμένην, μὲ ἔμψυχον ὑλικὸν ἀνωτέρας μορφώσεως, μὲ λαὸν ὁ ὁποῖος ἔχει ἀποκτήσει συνείδησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, μὲ μέσα συγκοινωνίας καὶ τῆς ἐπικοινωνίας διαδεδομένα, εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ἀτομικῆς ἐνεργείας ποὺ ἐξουδετεροῦνται διαστήματα καὶ ἀποστάσεις, δὲν νομίζω, λέγω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μείνωμεν ἀκόμη εἰς τὴν στενὴν ἢ τὴν εὐρεῖαν, ὡς ὑπεστήριξαν ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν εὐρυτέραν περιφέρειαν, ἡ ὁποία περισσότερον ἀνυψώνει τὸ βουλευτήριον καὶ καθιστᾷ τὴν ἐκλογὴν μᾶλλον πλησιεστέραν πρὸς τὴν ἰδέαν καὶ ὄχι πρὸς τὸ κόμμα, καθιστᾷ τὸν βουλευτὴν ἀνεξάρτητον τρόπον τινὰ ἀπὸ τὸ πρόσωπον, ὅπως ἔλεγεν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, εἰσηγούμενος τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν. Ἐνῷ ὅμως ἡ διεύρυνσις τῆς περιφερείας τείνει εἰς τὴν πραγματικὴν ἀνύψωσιν τοῦ βουλευτηρίου καὶ εἰς τὴν ἀνεξαρτοποίησιν τοῦ βουλευτοῦ, εὑρέθησαν ἐπικριταὶ ἰσχυριζόμενοι ὅτι διὰ τῆς εὐρυτέρας αὐτῆς περιφερείας καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὅτι διατρέχει κίνδυνον ἡ δημοκρατία καὶ τὸ Κοινοβούλιον. Δὲν θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι συνάδελφοι, ἐπιχέων ἔλαιον εἰς τὴν πυρὰν νὰ ἀναξέσω παλαιὰς πληγὰς καὶ νὰ ἀναφέρω τίνες ἦσαν οἱ καταλυταὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν καὶ τῶν δημοκρατικῶν μας θεσμῶν. Πάντως, ὁπουδήποτε καὶ ἂν ἀναζητήσητε τούτους δὲν θὰ τοὺς εὕρετε μεταξὺ ἡμῶν. Ἀλλά, κ.κ. συνάδελφοι, πράγματι διατρέχει κίνδυνον ἡ δημοκρατία καὶ ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἀπὸ τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἢ μήπως διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἔτι περισσότερον ἐνισχύεται ὁ δημοκρατικὸς θεσμὸς διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν; Διότι, ἂς μὴ αὐταπατώμεθα ἐὰν διατρέχῃ κίνδυνον ἡ δημοκρατία, δὲν διατρέχει κίνδυνον ἀφ’ ἑαυτῆς, καὶ ἐὰν λέγουν ὅτι πάσχει ἡ δημοκρατία δὲν πάσχει αὐτὴ καθ’ ἑαυτήν, ἀλλὰ πάσχει ἐξ ἀντανακλάσεως τῆς κρίσεως τοῦ Κοινοβουλίου, διότι μὲ τὰ διάφορα μέχρι σήμερον ἐπικρατήσαντα συστήματα εἴχομεν πάντοτε Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ κομμάτων, αἱ ὁποῖαι οὔτε κἂν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς δημοκρατίας, πρὸς τὴν θεμελιώδη ἀρχὴν τῆς δημοκρατίας, τοὐτέστι τὴν ἀρχὴν τῆς πλειοψηφίας τῶν περισσοτέρων. Διότι ἡ συγκροτουμένη πλειοψηφία μὲ σύστημα ἀναλογικὸν δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτήν, διότι εἶναι τεχνητὴ πλειοψηφία καὶ οὐχὶ πραγματική. Δι’ αὐτὸ ἐδημιουργήθησαν καὶ προῆλθον οἱ κίνδυνοι καὶ ὅπου ὑπέστη κλονισμὸν ἡ δημοκρατία, ὑπέστη ἀκριβῶς ἀπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Κοινοβουλίου, κρίσιν, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει ἀκριβῶς νὰ θεραπεύσῃ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος κ. Κ. Ροδόπουλος). Βεβαίως, κάθε ἐκλογικὸν σύστημα, δὲν εἶναι τέλειον, ὅπως δύναται νὰ εἴπῃ τις ὅτι ἴσως νὰ μὴ εἶναι καὶ τὸ παρόν. Πάντως ὁσάκις μία χώρα θελήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ ἓν ἐκλογικὸν σύστημα, δὲν θὰ φροντίσῃ νὰ εὕρῃ τὸ τέλειον, διότι τοιοῦτον δὲν ὑπάρχει, ὡς προεῖπον, ἀλλὰ θὰ φροντίσῃ νὰ ἐπιβάλῃ ἓν ἐκλογικὸν σύστημα, ἀνάλογον μὲ τὰς συνθήκας τῆς Χώρας. Καὶ θὰ φροντίσῃ νὰ ἀνεύρῃ ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐὰν βεβαίως δὲν εἶναι τέλειον, πάντως νὰ παρουσιάζῃ τὰ περισσότερα πλεονεκτήματα καὶ τὰ ὀλιγώτερα μειονεκτήματα, καὶ νομίζομεν ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον παρουσιάζει περισσότερα πλεονεκτήματα. Διότι δι’ αὐτοῦ πλήττεται κατ’ ἀρχὴν τὸ τοπικιστικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τροχοπέδην τῆς ὀρθῆς ἐκδηλώσεως τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ μας συστήματος καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν καὶ νὰ ὑποστηρίξωμεν, χωρὶς βεβαίως, μὲ τοῦτο νὰ θέλωμεν νὰ θεωρηθῶμεν ὅτι εἴμεθα Συνταγματολόγοι, ὅτι εὑρίσκεται πλησιέστερον πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 67 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ τὸν βουλευτὴν ὄχι ἀντιπρόσωπον τῆς ἐπαρχίας, ἀλλ’ ὡς ἀντιπρόσωπον τῆς ὅλης ἐπικρατείας.

§205ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μᾶλλον τῆς ἐπαρχίας.

§206Δ. ΛΕΚΑΡΑΚΟΣ. Ἐπικρατεστέρα εἶναι ἡ θεωρία ὅτι ἐκπροσωπεῖ ὁλόκληρον τὴν ἐπικράτειαν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρῆται ὅτι ἡ ἐπαρχία ἢ τὸ διαμέρισμα, ἢ τὸ τμῆμα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας ἑκάστου βουλευτοῦ, ἀποτελεῖ ξεχωριστὸν μέρος, κεχωρισμένον στεγανῶς ἀπὸ τὰς ἄλλας περιφερείας, ἀλλ’ ὅτι ἀποτελεῖ ἀδιαίρετον μέρος τοῦ ὅλου ἐκλογικοῦ εὐρυτέρου τμήματος. Αὐτὴ ἡ θεωρία εἶναι ἡ περισσότερον κρατοῦσα. Καὶ κατὰ τὴν ἐπικρατοῦσαν αὐτὴν θεωρίαν, ὁ βουλευτὴς λαμβάνων τὴν ἐντολὴν παρὰ τῶν ἐκλογέων του, δὲν εἶναι ἐντελοδόχος τῆς ἐκλογικῆς του περιφερείας, ἀλλ’ εἶναι ἀντιπρόσωπος καὶ ἐντολοδόχος τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου. Τοῦ τοπικισμοῦ κύριοι, δὲν ἀπαλλάσσεται μόνον ὁ βουλευτής, ὁ ὁποῖος ἀποδεσμεύεται τῶν τοπικῶν δεσμεύσεων, ἀλλὰ περισσότερον ἀπαλλάσσεται αὐτὸς οὗτος ὁ ἐκλογεύς, ὁ ὁποῖος ἀνεπηρέαστος πλέον καὶ ἀδέσμευτος, θὰ δύναται κατ’ ἐλευθέραν κρίσιν νὰ ἀποφασίσῃ, ποῖον εἶναι τὸ καλύτερον κόμμα, ποῖον κόμμα ἔχει τὰς καλυτέρας ἀρχάς, οὕτως ὥστε κατ’ ἐλευθέραν συνείδησιν, νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ὕψιστον τῶν δικαιωμάτων του.

§207ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ ψηφίζωμεν τότε τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων.

§208Δ. ΛΕΚΑΡΑΚΟΣ. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τὴν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγός σας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει λέγω, ὅτι θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ νὰ φέρωμεν τὸν ἐκλογέα πλησιέστερον πρὸς τὴν ἰδέαν, παρὰ πρὸς τὸ πρόσωπον. Οὕτω ὁ ἐκλογεὺς ἀναμορφοῦται καὶ ἐκπαιδεύεται εἰς τὸ ὕψιστον τοῦτο δικαίωμά του, διότι κάθε ἐκλογικὸν σύστημα ἐκεῖ πρέπει νὰ κατατείνῃ, εἰς τὴν διαπαιδαγώγησιν τοῦ πολίτου.

§209Γ. ΜΟΔΗΣ. Τότε τὸ ἀναλογικὸν πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν.

§210Δ. ΛΕΚΑΡΑΚΟΣ. Τὸ ἀναλογικὸν τὸ ἀντεκρούσαμεν καὶ εἴπαμεν τὰ ἐλαττώματά του. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ἐπιτυγχάνεται καὶ τὸ ἑξῆς σημαντικὸν γεγονός, ὅτι δηλαδὴ ἐνισχύονται τὰ Κόμματα ἀρχῶν διὰ τῆς διαλύσεως τῶν μικρῶν Κομμάτων, τὰ ὁποῖα συνήθως εἶναι ἄνευ ἀρχῶν καὶ τὰ ὁποῖα καθίστανται πολλάκις ἐπικίνδυνα εἰς τὰ μεγάλα Κόμματα, διότι ἀναγκάζονται συνήθως τὰ μεγάλα Κόμματα νὰ παρεκκλίνουν τῶν ἀρχῶν των καὶ νὰ ἐγκαταλείπουν μέρος τῶν προγραμμάτων των, ἡ προβολὴ τῶν ὁποίων προσείλκυσε σημαντικὸν ἀριθμὸν ψηφοφόρων. Ἐνῷ διὰ τοῦ ἐν λόγῳ, κύριοι, νομοσχεδίου, θὰ καταστήσωμεν τὸ Κόμμα θεσμὸν ὠργανωμένον ἐξικνούμενον ὑπεράνω τῶν κομματικῶν συμφερόντων τῶν κομματαρχῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐξυπηρετῆται καλύτερον τὸ σύνολον. Ἐλέχθη ὅμως ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δίδει παντοδυναμίαν εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος. Δίδει βεβαίως μίαν παντοδυναμίαν, ἀλλὰ τὴν δίδει ἐπ’ ἀγαθῷ, διότι θὰ δύναται ὁ Ἀρχηγὸς ἀπαλλασσόμενος ἀπὸ τῆς τοπικῆς δυνάμεως ἑνὸς πολιτευτοῦ, νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα, διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον δὲν εἶναι ἱκανὰ ἢ παρεξέκλινον καὶ θὰ ἀνοίγεται οὕτω ἕνας δρόμος διάπλατος καὶ διὰ νέους πολιτευτάς. Θὰ ἐπιτευχθῇ οὕτω ἡ στρατολογία νέων προσώπων, ἱκανῶν, καὶ μὴ νομισθῇ ὅτι διὰ τῆς παντοδυναμίας αὐτῆς μειοῦται ἡ προσωπικότης τοῦ βουλευτοῦ. Παρ’ οὐδενός, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κλονισθῇ ἡ προσωπικότης τοῦ βουλευτοῦ. Τὸ διαμάντι, ὅπου καὶ ἂν πέσῃ θὰ εἶναι διαμάντι. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, οἱ ἄξιοι δὲν θὰ διατρέξουν κανένα κίνδυνον. Ἐλέχθη περαιτέρω ὅτι διὰ τοῦ καθιερωμένου συστήματος θὰ ὀργιάζῃ ἡ συναλλαγή. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νομίζω, ὅτι ἦτο ἀτυχές, διότι εἰς τὴν μικρὰν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ὀργιάζει ἡ συναλλαγὴ καὶ ὄχι εἰς τὴν μεγάλην. Αὐτὸ ἀκριβῶς προσπαθεῖ τὸ νομοσχέδιον νὰ πατάξῃ. Ἐλέχθη ἐπίσης, ἴσως διὰ νὰ προκαλέσῃ τὴν συμπάθειαν μερικῶν ἐξ ἡμῶν, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο θὰ βοηθήσῃ τοὺς πλουσίους πολιτευτάς, εἰς βάρος τῶν ἀπόρων, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ δύνανται νὰ περιοδεύουν εἰς μίαν τόσον ἐκτεταμένην περιφέρειαν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο, κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθές. Ἡμεῖς μὴ ἀνήκοντες εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν πλουσίων, ὄχι μόνον, ὑπεραμυνόμεθα τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἀλλ’ ὑποστηρίζομεν τοῦτο ἀναφανδόν, διότι πιστεύομεν, ὅτι τοῦτο ἀποβλέπει εἰς τὸ γενικὸν καλόν, εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ Ἐθνικοῦ συμφέροντος, ὅπως ἐπίσης ὑποστηρίζομεν καὶ τὴν ψῆφον τῶν ἐνόπλων δυνάμεων, τὴν ὁποίαν ἀτυχῶς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, παρ’ ὅτι ἀξιότιμα μέλη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ὑπεστήριξαν τοῦτο, ἐν τούτοις ἀρνεῖται τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὸν στρατόν.

§211Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ποῖος εἶπεν ὅτι ἀρνούμεθα ἡμεῖς ψῆφον εἰς τὸν στρατόν;

§212Δ. ΛΕΚΑΡΑΚΟΣ. Τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρω, τὰ λαμβάνω ἀπὸ τὴν ραδιοφωνικὴν ὁμιλίαν τοῦ Ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ σας. Ἡμεῖς συνηγοροῦμεν ὑπὲρ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Καὶ ἐκτὸς τούτου πιστεύομεν ὅτι δὲν εἶναι οὔτε ἠθικόν, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐθνικῶς ἀσύμφορον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔχει δικαίωμα ψήφου καὶ ὁ τελευταῖος Ἕλλην πολίτης καὶ ὁ χειρότερος κακοποιὸς καὶ ὁ ἀντεθνικῶς δρῶν, νὰ μὴ ἔχῃ δικαίωμα ψήφου ὁ φρουρὸς τοῦ Γράμμου καὶ τοῦ Βίτσι, ὁ Ἐθνικός μας στρατός, ὁ ὁποῖος θὰ ἔπρεπε κατὰ πρῶτον καὶ κύριον λόγον νὰ ἔχῃ τὸ προβάδισμα εἰς τὸ τοιοῦτον δικαίωμα. Ἐάν, βεβαίως, ἡ παραχώρησις δικαιώματος ψήφου εἰς τὸν Ἐθνικόν μας στρατὸν ἤθελε θεωρηθῇ ὅτι εἶναι φεουδαρχισμὸς ἢ Καισαρισμός, εὐχαρίστως ἀποδεχόμεθα τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦτον καὶ αἱ ἀραὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἂς εἶναι ἐφ’ ἡμῶν καὶ ἐπὶ τῶν τέκνων μας. Ἀλλ’ ἐλέχθη ἐπὶ τούτοις ὅτι μὲ τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν, θὰ ψηφίζωμεν πρόσωπα ἄγνωστα. Ἀλλὰ μήπως εἰς τὴν ἀναλογικὴν δὲν ἔχομεν ἐφετειακὴν περιφέρειαν εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν καὶ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν τρίτην κατανομήν; Τουλάχιστον, μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν σύστημα, τὰ πρόσωπα καθίστανται γνωστὰ ἔστω καὶ ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Ἐν ᾧ εἰς τὴν ἀναλογικήν, ἐκλέγονται καὶ ὑποψήφιοι χωρὶς νὰ ψηφίζωνται, διότι ὅπως σᾶς εἶναι γνωστόν, διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκλεγῶσι βουλευταὶ μιᾶς περιφερείας διὰ ψήφων προερχομένων ἐξ ἄλλης περιφερείας.

§213Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Παραδέχεσθε λοιπὸν ὅτι τὸ Νομοσχέδιόν σας.....

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς, κύριε συνάδελφε. Κύριε Λεκαρᾶκε, συνεχίσατε.

§215Δ. ΛΕΚΑΡΑΚΟΣ. Εἰς τὴν ἀναλογικὴν εἴχομεν κατὰ τὸ ἥμισυ ἐκλογὴν βουλευτῶν ἐκ τῆς Ἐφετειακῆς περιφερείας, εἰς δὲ τὴν ἐπηυξημένην εἴχομεν καὶ ἐκλογὴν ἐκ δωρεᾶς.

§216Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Καὶ σεῖς τώρα ἐζηλεύσατε καὶ καθιερώνετε τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν.

§217Δ. ΛΕΚΑΡΑΚΟΣ. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐξελέγοντο πρόσωπα τὰ ὁποῖα δὲν ἐψηφίζοντο. Ἐν ᾧ τοὐλάχιστον τώρα, τὰ πρόσωπα καὶ οἱ ὑποψήφιοι θὰ καθίστανται γνωστοὶ ἕνα ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα πρὸ τῆς ἐκλογῆς. Κύριοι βουλευταί, δὲν θέλω νὰ κάμω κατάχρησιν περαιτέρω τῆς ἀνεκτικότητός σας, ἀλλ’ ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τείνουν εἰς τὴν ματαίωσιν τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζει ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ Στρατάρχης Παπάγος νὰ ἐφαρμόσῃ ἕνα νόμον μὲ διάφορα παζαρεύματα. Ἀλλ’ ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ἀφ’ οὗ ἔκρινεν ὅτι ὁ νόμος οὗτος ἀποβλέπει εἰς τὸ γενικώτερον συμφέρον, τότε καὶ μόνον ἀπεφάσισε νὰ τὸν εἰσαγάγῃ πρὸς ψήφισιν. Ἐφ’ ὅσον δὲ καὶ ἡμεῖς ἀποβλέπομεν εἰς τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς Χώρας, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀποδεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Διότι, τοιουτοτρόπως. Θὰ ἐνισχύσωμεν τὸν Κοινοβουλευτισμόν, ὁ ὁποῖος διατρέχει πράγματι κρίσιν ἄλλοθεν, ἀλλὰ δὲν διατρέχει κανένα κίνδυνον ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ὁ κίνδυνος εἶναι ἄλλος, εἶναι ὁ Ἐθνικὸς κίνδυνος τὸν ὁποῖον ἀποσκοπεῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ ἀποτρέψῃ, εἶναι ὁ κίνδυνος τῆς Κομμουνιστικῆς ἐκπροσωπήσεως εἰς τὸ Κοινοβούλιον, τὸν ὁποῖον δι’ ἄλλου συστήματος θὰ ἐπιτρέψωμεν καὶ τότε, ὅταν θὰ κλαύσωμεν, θὰ εἶναι πολὺ ἀργά. Ἐλέχθη ὅμως ὅτι διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν δημιουργίαν δύο καὶ μόνον Κομμάτων καὶ ὅτι τοῦτο θὰ ἀποβῇ ἐπιζήμιον διὰ τὸν τόπον. Ἡμεῖς νομίζομεν, ἀντιθέτως, ὅτι τοῦτο θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ τόπου, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκην δύο μόνον Κομμάτων, ἐναλλασσομένων εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων νὰ τεθῶσι πεφωτισμένοι ἀρχηγοί. Εὐτυχῶς ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, θείᾳ εὐδοκίᾳ, ἔχει ἐπὶ κεφαλῆς πεφωτισμένην διάνοιαν, ἡ ὁποία κατευθύνει τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος, ἔχει ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Στρατάρχην Παπάγον, ὁ ὁποῖος, ὡς ἄστρον λαμπρόν, ὁδηγεῖ τὸ Ἔθνος, εἰς τὴν εὐημερίαν, ὁδηγεῖ τὴν Ἑλλάδα πρὸς τὰ πεπρωμένα της. Καὶ ἂς μὴ διαφεύγῃ τῆς μνήμης μας ὅτι, ἡ Ἑλλὰς ἐὰν ἐμεγαλούργησε, ἐμεγαλούργησε ὅταν εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνὴν ἠγωνίζοντο μόνον δύο κόμματα. Κύριοι συνάδελφοι, δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ παράσχωμεν τὴν διαβεβαίωσιν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὅτι οἱ φόβοι της στεροῦνται βάσεως. Οὐδεὶς κίνδυνος ὑφίσταται ἐκ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου καὶ οὔτε ἡ Δημοκρατία, οὔτε ὁ Κοινοβουλευτισμὸς δύνανται νὰ κινδυνεύσουν ὑπάρχοντος τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Ἐὰν δὲ κάποτε κινδυνεύσουν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει Παπάγος, πάλιν θὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα, ὅπως τὴν ἔσωσεν εἰς τὸ Πόγραδετς, εἰς τὸ Βίτσι καὶ εἰς τὸν Γράμμον. Ἐπίσης οὐδένα κίνδυνον δύναται νὰ διατρέξῃ ἡ Δημοκρατία ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν δύο κομμάτων. Ἀπ’ ἐναντίας, ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι θὰ ἐνισχύσῃ καὶ θὰ τονώσῃ τοῦτο τὴν Δημοκρατίαν, ὅπως ἔχει ἐνισχυθῆ ἡ ἄκρατος Δημοκρατία εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὅπου ὑπάρχουν μόνον δύο κόμματα. Μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι, εἰς μὲν τὴν Ἀγγλίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει συνηθίσει νὰ ὑπομένῃ καὶ νὰ ἀναμένῃ, ἐν ᾧ ἡ ἀξιότιμος ἰδική μας Ἀντιπολίτευσις δὲν ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ ἀναμένῃ. Ἐν ᾧ ὡς εἶπεν ὁ Στρατάρχης Παπάγος, καὶ τὸ νὰ ἀναμένῃ τις εἶναι μία ἀρετή. Ἐλπίζομεν ὅτι θὰ προικισθῇ ἡ ἀξιότιμος Ἀντιπολίτευσις μὲ τὴν ἀρετὴν αὐτήν. (Χειροκροτήματα).

§218Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θλιβερὸν ἐπεισόδιον, κ.κ. συνάδελφοι, ἔλαβε χώραν πρὸ ὀλίγης ὥρας εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν Πρακτικῶν τῆς Βουλῆς. Ὁ ἐκ Κεφαλληνίας συνάδελφος κ. Λιβαδᾶς, ἐπετέθη αἰφνιδίως κατὰ τοῦ συναδέλφου κ. Ἀντωνίου, καὶ τὸν ἐκτύπησεν. Ἡ θλιβερὰ αὐτὴ πρᾶξις, κ. Πρόεδρε καὶ κ.κ. ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, εἶναι καταδικαστέα καὶ πρέπει νὰ ἀποδοκιμασθῇ ἀπὸ ὁλόκληρον τὴν Βουλήν. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἰδίως ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Πάλλης Κεφαλληνίας, ποίους στέλλει ἀντιπροσώπους εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Εἶμαι βέβαιος ὅτι σύμπασα ἡ Βουλὴ ἐν ὁμοφωνίᾳ θὰ καταδικάσῃ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν καὶ τὸ Προεδρεῖον, διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ, θὰ λάβῃ τὰ δέοντα μέτρα, ὥστε νὰ κολάζωνται κατὰ τὸν αὐστηρότερον τρόπον τοιαῦται βάρβαροι πράξεις.

§219Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Μετὰ λύπης μου ἔλαβον προηγουμένως γνῶσιν, ὅτι ἔλαβε χώραν ἐπεισόδιον θλιβερὸν εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν πρακτικογράφων, μεταξὺ δύο ἀξιοτίμων συναδέλφων μας, τοῦ κ. ἐκ Κεφαλληνίας συναδέλφου καὶ τοῦ κ. ἐκ Καρδίτσης. Δὲν εἶμαι ἐν γνώσει τῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἔλαβε χώραν τὸ ἐπεισόδιον καὶ συνεπῶς, ἐνῷ συμμερίζομαι ἀπολύτως καὶ ἀνεπιφυλάκτως τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πρεβέζης συναδέλφου, ὅτι πρέπει νὰ καταδικάζωμεν τοιαῦτα ἐπεισόδια, διότι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ φθάνουν εἰς τοιοῦτον σημεῖον οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους καὶ ἐνῷ ἀπολύτως συμμερίζομαι τὴν ἄποψιν αὐτὴν καὶ τὴν συμμερίζεται καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶμαι εἰς θέσιν, μὴ γνωρίζων τὰς εἰδικὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἔλαβε χώραν τὸ ἐπεισόδιον αὐτό, νὰ συμμερισθῶ ὅσα εἶπεν ἐναντίον τοῦ κ. συναδέλφου, ὁ ὁποῖος ἀπουσιάζων καὶ μὴ εὑρισκόμενος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν δύναται νὰ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, βεβαίως εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον καὶ νομίζω ὅτι—καὶ τὸ πιστεύω—εἶναι ὁμόφωνος ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, ὅτι τοιαῦτα ἐπεισόδια πρέπει πάσῃ θυσίᾳ νὰ ἀποφεύγωνται καὶ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους νὰ φθάνουν μέχρι χειροδικιῶν καὶ μέχρις ὕβρεων καὶ μέχρις ἀντεγκλήσεων.

§220Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἀναμείνωμεν εἰς τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν νὰ πληροφορηθῇ καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ἀκριβῆ περιστατικά, διότι ἡμεῖς τὰ γνωρίζομεν. Καὶ γνωρίζομεν, ὅτι ἡ πρωτοβουλία τῆς ἐπιθέσεως προῆλθεν ἀπὸ τὸν βουλευτὴν Πάλλης καὶ ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ εἶναι πρᾶξις ἀναξία ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους, τὴν ὁποίαν στιγματίζομεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ καλοῦμεν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον, νὰ τὴν στιγματίσῃ. Ἡμεῖς, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προθύμως ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἡ πτέρυξ τῆς Συμπολιτεύσεως κατὰ τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς ἐπιδεικνύει εὐπρέπειαν. Ὑπάρχουν μόνον ἐλάχιστα μέλη, μάστιγες τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν πλευρὰν τῆς πλειοψηφίας, τὰ ὁποῖα ἐπιδίδονται καθημερινῶς εἰς τοιαύτας ἀπρεπείας. Καὶ μία ἐπέκτασις αὐτῶν καὶ εἰς τὰ γραφεῖα τῆς Βουλῆς ὑπῆρξε καὶ ἡ ἀποψινὴ προσωπικὴ ἐπίθεσις. Ἀναμένομεν καὶ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν συγκεντρώσῃ πληροφορίας καὶ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λάβουν θέσιν ἀπέναντι τῆς βαρβάρου αὐτῆς ἐνεργείας, τοῦ ἐκ Πάλλης βουλευτοῦ.

§221Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἤλπιζον, ὅτι ὅσα εἶπον θὰ ἦσαν ἀπολύτως ἱκανοποιητικά. Μοῦ προξενεῖ κατάπληξιν, διότι ὁ ἀξιότιμος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀνεῦρεν εὐκαιρίαν, διὰ νὰ δημιουργήσῃ ζήτημα καὶ νὰ παρακαλέσῃ ἀκόμη καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ θέσιν. Λησμονεῖ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι τὸ ἐπεισόδιον ἔλαβε χώραν ἐκτὸς τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι Σῶμα ἀνακριτικὸν καὶ ὅτι θὰ ἤρκει ὁ στιγματισμός, ὁ ὁποῖος ἐγένετο κατὰ τοιούτων ἐπεισοδίων, ὥστε νὰ παύσῃ πᾶσα περαιτέρω συζήτησις. Γνωρίζετε κ. Πρόεδρε, ὅτι πολλάκις ἔλαβον χώραν εἰς τὸ παρελθὸν σοβαρώτατα ἐπεισόδια ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ μεταξὺ συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ συγκρατηθοῦν καὶ ἀντηλλάγησαν μάλιστα καὶ φράσεις βαρεῖαι. Ἐν τούτοις ἤρκεσεν ἡ ἀμοιβαία ἐξήγησις, ἡ ἀμοιβαία ἀποκατάστασις, διὰ νὰ θεωρηθῇ λῆξαν τὸ ἐπεισόδιον. Δι’ ἓν ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν ἐκτὸς τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς, τὸ νὰ ἀξιώσῃ ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ προσέλθῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, εἶναι ἀπαράδεκτον. Ἡ Κυβέρνησις καταδικάζει αὐστηρότατα κάθε τοιούτου εἴδους ἐπεισόδια, καὶ ἐπιμένει νὰ λέγῃ ὅτι ἐπεισόδια, εἰς τὰ ὁποῖα ὁδηγοῦνται οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, καταρρίπτουν τὸ ἐπίπεδον τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Ἐπανειλημμένως συνεστήσαμεν εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ εἶναι προσεκτικοί. Καὶ εἶναι λίαν ἱκανοποιητικόν, ὅτι τὸ ἀνεγνώρισεν ὁ κύριος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι, τόσον τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅσον καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπιδεικνύουν, κατὰ μεγίστην πλειοψηφίαν, τὴν ἐπιβαλλομένην εὐπρέπειαν καὶ ἀνοχὴν ποὺ χρειάζεται κατὰ τὰς συζητήσεις. Ἐὰν καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν ὑπάρχουν μερικοὶ ζωηρότεροι, οἱ ὁποῖοι ἐκτρέπονται εἰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπολύτως καταδικαστέαι, δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἠμπορέσῃ αὐτὸ νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεως. Ὁμόφωνος εἶναι ἡ γνώμη καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι καταδικάζομεν αὐστηρότατα πᾶσαν τοιαύτην πρᾶξιν, ὁποθενδήποτε καὶ ἐξ οἱουδήποτε προερχομένην (Χειροκροτήματα).

§222Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐζήτησα νὰ εἶναι παρὼν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, διότι εὐθύνην δὲν ἔχει ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν ἀντελήφθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐζήτησα εἶναι, νὰ μὴ διατυποῦται κατὰ τρόπον γενικὸν καὶ ἀπρόσωπον ὁ στιγματισμός. Ἐφ’ ὅσον εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν εἶναι ἀποκλειστικὴ ἡ προσωπικὴ εὐθύνη τοῦ βουλευτοῦ τῆς Πάλλης, αὐτὴν τὴν συγκεκριμένην εὐθύνην στιγματίζομεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§223Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Τὸν λόγον.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον. Ὡμίλησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀπήντησεν ἡ Κυβέρνησις. Δὲν ἔχετε καμμίαν ἁρμοδιότητα, κ. Βασιλᾶτε. Παρακαλῶ μὴ ἐπιμένετε. Κύριοι βουλευταί, ἐκφράζω τὴν λύπην μου, διὰ τὸ ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἔλαβε χώραν ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἔλαβε χώραν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὅπως θὰ ἠδύνατο νὰ λάβῃ χώραν καὶ ἔξω αὐτῆς, εἰς τὴν πλατεῖαν ἢ ἀλλαχοῦ, καὶ μολονότι δὲν ἔχομεν εὐθύνην δι’ ὅσα συνέβησαν, ἐν τούτοις τοιαῦται πράξεις εἶναι ἄξιαι ἀποδοκιμασίας, ὁπουδήποτε καὶ ἂν διεπράχθησαν. Ἐὰν δὲ ἐγένετο, ὡς ἐλέχθη, αἰφνιδιαστικὴ ἐπίθεσις, ἡ λύπη μου εἶναι μεγίστη διὰ τὸ συμβάν. Ἐν τούτοις, δράττομαι τῆς εὐκαιρίας, διὰ νὰ παρακαλέσω τοὺς κ.κ. βουλευτάς, ὅπως ἀποφεύγουν τὰ σχόλια καὶ τὰς διακοπάς, αἵτινες δημιουργοῦν νευρικότητα καὶ ἐπεισόδια, ὡς τὸ προκείμενον. Ὁ κ. Γ. Μόδης ἔχει τὸν λόγον.

§225Γ. ΜΟΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν, διότι θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ πολλὴν ὥραν ἐὰν ἐπιμένητε νὰ συνεχίσωμεν, ἐνῷ ἐὰν ὁμιλήσω αὔριον, θὰ ὁμιλήσω 10′.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι θὰ συνεχίσωμεν ἀπόψε.

§227Γ. ΜΟΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐνθυμῆσθε τὸν χαιρετισμὸν τῶν Ρωμαίων μονομάχων πρὸς τὸν Αὐτοκράτορα «Χαῖρε Καῖσαρ. Οἱ μελλοθάνατοι σὲ χαιρετοῦν». Ἡ βία καὶ ἡ σπουδή, μὲ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καταλαβαίνετε τί σημαίνει. Ἐνθυμηθῆτε λοιπὸν οἱ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος τὸν χαιρετισμὸν αὐτόν, διότι πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, δὲν λέγω ὅτι θὰ ἀποθάνετε, ἀλλὰ δὲν θὰ ξαναέλθετε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὄχι διότι δὲν θὰ σᾶς ψηφίσῃ ὁ λαός, πρᾶγμα ποὺ δὲν ἔχει σημασίαν, ἀλλὰ διότι μερικὰ μαγειρεῖα θὰ σᾶς θεωρήσουν ἀκαταλλήλους νὰ εὑρίσκεσθε ἐδῶ. Ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἔφερε τὸ παρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει μὲν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ὅλοι μας βλέπομε ποία χεὶρ ἐκινήθη ὄπισθεν τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι τὸ χέρι ποὺ μᾶς αἰφνιδίασε μὲ τὴν περίφημον συγχώνευσιν τῶν Τραπεζῶν καὶ ἀργότερον, ἕνα ἄλλο βράδυ, μὲ τὴν ἀναπροσαρμογήν, ἢ ἀκριβέστερα ὑποτίμησιν τῆς δραχμῆς. Εἶναι μία ρωμαλέα χείρ, ἡ ὁποία, ὁ Θεὸς ξεύρει, ποῦ θὰ καταλήξῃ. Γράφει λοιπὸν εἰς τὴν εἰσηγητικήν του ἔκθεσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἡ ἰδεώδης λύσις ἦτο νὰ ἀποτελέσῃ ἡ Ἑλλὰς ὁλόκληρος μίαν καὶ μόνην ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἀλλὰ καὶ ἡ λύσις αὐτή, ἡ ἰδανικὴ καὶ ἰδεώδης, προσκρούει κατὰ τὸν κ. Ὑπουργόν, εἰς τεχνικὰς δυσχερείας. Δὲν ξεύρω ποῖαι τεχνικαὶ δυσχέρειαι ὑπάρχουν. Ἀντιθέτως εἶναι βέβαιον, ὅτι ἁπλοποιοῦνται τὰ πράγματα καὶ αἴρεται κάθε δυσχέρεια. Θὰ εἶναι ὅλη ἡ Ἑλλὰς «μία ποίμνη καὶ εἷς ὁ ποιμήν». Ἐφ’ ὅσον ὅμως θὰ ἀποτελοῦμεν μίαν ποίμνην μὲ ἕνα ποιμένα, ποῖος ὁ λόγος νὰ ὑπάρχωμεν καὶ νὰ κοστίζωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τόσα δισεκατομμύρια; Κάποτε, κύριοι, εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ Βαλῆ Μοναστηρίου, τῆς πατρίδος μου, ἦτο καὶ κάποιος γέρων, Ἕλλην σύμβουλος, ὁ ὁποῖος βλέπων, ὅτι ὁ Βαλῆ Πασᾶς ἀντήλλασσε λίγα λόγια μὲ μερικοὺς Μπέηδες καὶ ἐξέδιδε τὰς ἀποφάσεις του, τοῦ εἶπε: Πάρε Πασᾶ καὶ σφραγῖδα καὶ κάμε ὅ,τι θέλεις. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μπαίνῃς εἰς τὸν κόπον νὰ μᾶς συγκαλῇς. Ἂς δώσωμε λοιπὸν καὶ ἡμεῖς μίαν σφραγῖδα εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, διὰ νὰ προεξοφλοῦν τὰς γνώμας μας. Ἁπλουστεύονται ἔτσι τὰ πράγματα καὶ ἐπιτυγχάνονται οἰκονομίαι.... Γκρινιάζει τώρα πολὺς κόσμος, διότι μὲ τὴν ἀψυχολόγητον αὔξησιν τῶν ἀποδοχῶν μας κατηντήσαμεν πολὺ δαπανηροί. Ἰδεώδης λοιπὸν αὐτόχρημα εἶναι ἡ ἐξασφαλιζομένη λύσις θὰ ἐκλέγωνται ἕνας μόνον ἢ δύο ἀρχηγοὶ καὶ αὐτοὶ θὰ ἐκδίδουν κυριαρχικῶς τοὺς νόμους, οὐκάζια, φιρμάνια κλπ. Θὰ λείψουν καὶ συζητήσεις καὶ δαπάναι καὶ γκρίνιες!... Καὶ μᾶς λέγουν ἐπίσης ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται πολλαὶ νόσοι καὶ μαλακίαι νὰ θεραπευθοῦν. Ἀλλὰ χάρις εἰς τὸν ὑπάρχοντα ἐκλογικὸν νόμον, ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὰς ἐκλογάς, διὰ τοῦ 48–49% τῶν ψήφων, ἐπῆρε τὰ 85% τῶν ἑδρῶν. Ἐν τούτοις ἀχάριστος πρὸς τὸ σύστημα, δι’ οὗ ἐθριάμβευσεν εἰσάγει καὶ καινοτομίαν καὶ καινὰ δαιμόνια. Καὶ ἐπιβάλλει πρωτοφανῆ καὶ πρωτότυπον εἰς εὐρύτητα ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἡ κοιτὶς τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ καὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ἡ Ἀγγλία, ὅπως καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι Ἀγγλοσαξωνικαὶ Χῶραι, κοινοβουλευτικὰ ἐπίσης πρότυπα, ἔχουν καθιερώσει τὸ μονοεδρικὸν πλειοψηφικὸν σύστημα. Ἐκλέγεται κατὰ περιφέρειαν ἕνας μόνον βουλευτὴς καὶ σπανιώτατα δύο. Ὁ κανὼν εἶναι εἷς βουλευτὴς εἰς κάθε περιφέρειαν. Εἶναι δὲ σωστόν, λογικόν, καὶ δίκαιον τὸ σύστημα τοῦτο διότι πλησιάζει πρὸς τὴν ἀναλογικήν, καὶ εἶναι ἀπηλλαγμένον ἀπὸ τὰς καταφώρους ἀδικίας τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲ πολλὰς ἕδρας. π.χ. εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1933 μὲ τὸ πλειοψηφικόν, εἰς τὰς Ἀθήνας ἡ διαφορὰ μεταξὺ Φιλελευθέρων καὶ Λαϊκοῦ ἐπὶ 200.000 ψήφων ἦτο 900 ψήφων.

§228Ε. ΓΟΝΗΣ (Ὑπ. Ἐργασίας). 80.000 ἦτο τὸ σύνολον τῶν ψήφων.

§229Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἔπαιξεν ἡ ἐκλογὴ διὰ 800–900 ψήφους.

§230Ε. ΓΟΝΗΣ (Ὑπ. Ἐργασίας). 1.000 ψήφους.

§231Γ. ΜΟΔΗΣ. Μὲ τὸ μονοεδρικὸν ὅμως δὲν ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ αὐτό, διότι κάθε ἐκλογικὴ περιφέρεια θὰ ἀντιπροσωπεύεται ἀναλόγως τῆς πλειοψηφίας, τὴν ὁποίαν αὐτὴ ἔχει, χωρὶς νὰ ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα μιᾶς ἄλλης περιφερείας. Ἐδῶ συμβαίνει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον. Συρράπτονται ἀναγκαστικῶς καὶ ὑποχρεοῦνται εἰς παράνομον συμβίωσιν περιφέρειαι οὐδεμίαν ἔχουσαι μεταξύ των σχέσιν.

§232ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τοὺς Ὑπουργοὺς τὰ λέγετε αὐτά;

§233Ε. ΓΟΝΗΣ (Ὑπ. Ἐργασίας). Ἡ Κυβέρνησις εἶναι παροῦσα, ὅπως καὶ οἱ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως.

§234Γ. ΜΟΔΗΣ. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ συρράπτονται διάφοροι περιφέρειαι π.χ. οἱ ψῆφοι τοῦ Πύργου τῆς Ἠλείας συνυπολογίζονται μὲ τὰς ψήφους τοῦ Καραβασαρᾶ, τῆς Ναυπάκτου, τῶν Παξῶν, τῆς Κερκύρας! κλπ.

§235Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Αἱ Σπέτσαι ἐψήφισαν εἰς τὸ Μενίδι μὲ τὸν νόμον σας.

§236Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν τὸ ἤξευρα, καὶ αὐτὸ ἴσως ἦτο κακόν. Δὲν ὑπάρχει ὅμως λόγος νὰ διαπράττωμεν τώρα ἀπείρως χειρότερα καὶ ν’ ἀνατρέχωμεν πάντοτε εἰς τὸ παρελθόν.

§237Ε. ΓΟΝΗΣ (Ὑπ. Ἐργασίας). Καὶ ἡ σύγκρισις ὅμως εἶναι πάντοτε χρήσιμος.

§238Γ. ΜΟΔΗΣ. Καλὸν εἶναι νὰ μὴ ἔχωμεν ἐστραμμένον διαρκῶς τὸ πρόσωπον πρὸς τὸ παρελθόν, διότι ξεύρετε τί ἔπαθεν ἡ γυναῖκα τοῦ Λώτ, κυττάζοντας διαρκῶς πρὸς τὰ ὀπίσω. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ὁπουδήποτε τοῦ κόσμου παρόμοιον νομοθέτημα, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ γίνηται αὐτὴ ἡ συρραφή, αὐτὸς ὁ καταναγκασμὸς τῆς συζεύξεως περιφερειῶν τόσον ἀπομεμακρυσμένων, τόσον ἀνομοιογενῶν, τόσον ἀσχέτων καὶ ξένων ἡ μία πρὸς τὴν ἄλλην.

§239Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Πρέπει νὰ μᾶς δηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐὰν ἐπιδιώκῃ βελτίωσιν τοῦ παρελθόντος ἢ χειροτέρευσιν αὐτοῦ.

§240Ε. ΓΟΝΗΣ (Ὑπ. Ἐργασίας). Βελτίωσιν πρὸ παντός.

§241Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Ἡ βελτίωσις δὲν ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν λαθῶν.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μόδης ἔχει μεγάλην ἱκανότητα ρητορικήν, ὥστε δὲν χρειάζεται τὴν συνδρομήν σας.

§243Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἤκουσα λεγόμενον καὶ ἐπαναλαμβανόμενον ὅτι χάρις εἰς τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ ἀξιωθῶμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν δύο Κόμματα. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὰς ἄλλας Ἀγγλοσαξωνικὰς χώρας ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων μὲ τὸ μονοεδρικὸν σύστημα ἔχουν δύο Κόμματα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ τὸ Κοινοβουλευτικὸν σύστημα τὸ ὠνόμασαν σύστημα «τῶν δύο κομμάτων». Ὑπῆρχε καὶ ἐκτὸς τοῦ Συντηρητικοῦ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὸ ὁποῖον ἐξεμηδενίσθη οὐσιαστικῶς ἀντικατασταθὲν ὑπὸ τοῦ Ἐργατικοῦ. Εἰς ἡμᾶς, δυστυχῶς, ὑπάρχει καὶ ἕνα τρίτον Κόμμα τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸ ἀγνοήσωμεν. Ἕνα Κόμμα τὸ ὁποῖον δὲν παύει νὰ ὑπάρχῃ καὶ νὰ ἐλλοχεύῃ καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ξεύρει κανεὶς καὶ μὲ τὸ σύστημα αὐτό, τί ἠμπορεῖ νὰ μᾶς παρουσιάσῃ: Ἀλλά, πάντως δὲν ὑπῆρχε καμμία ἀνάγκη νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν ἀκατανόητον αὐτὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν δύο Κόμματα, διότι καὶ τώρα μὲ τὴν στενὴν περιφέρειαν δύο Κόμματα καὶ δύο παρατάξεις ἔχομεν. Τὸ νομοσχέδιον βλέπω ὅτι θὰ θεραπεύσῃ καὶ πολλὰς ἄλλας νόσους καὶ μαλακίας. Διαβάζω π.χ. ὅτι «Τὸ νομοσχέδιον ἀποβλέπει νὰ πατάξῃ τὴν παντοδυναμίαν τοῦ τοπικοῦ κομματάρχου»...... (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Λυκουρέζος γράφει ἐν ἔτει σωτηρίῳ 1954 ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἠμποροῦσε καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ τὰ γράψῃ ἐν ἔτει 1870, 1880 μέχρι τοῦ 1910. Κομματάρχαι ὑπῆρχον, καὶ μάλιστα πολλοὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν περιφέρειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὰ παλαιὰ χρόνια οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι διέθετον 500 καὶ 1000 ψήφους. Σήμερον ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ ὑποδείξητε ποῦ γῆς κατοικοῦν αὐτοὶ οἱ κομματάρχαι; Ὑπάρχουν σήμερον οἱ βλαχοδήμαρχοι, ὑπάρχουν σήμερον οἱ ἄλλοι κάτοχοι καὶ διαχειρισταὶ ἑκατοντάδων ψήφων; Οἱ βλαχοδήμαρχοι κατηργήθησαν διὰ τοῦ νόμου περὶ κοινοτήτων 1910. Οὔτε εἰς τὴν Μεσσηνίαν, ἡ ὁποία ἦτο ἄλλοτε πλουσία εἰς ὑποδειγματικοὺς κομματάρχας, ὑπάρχουν σήμερον ἄξιοι τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ κομματάρχαι. Βλέπομεν παρισταμένους πολλοὺς νέους συναδέλφους ἐκλεγέντας διὰ πρώτην φορὰν μὲ τὴν στενὴν περιφέρειαν, οἱ ὁποῖοι δὲν πιστεύω νὰ εἶχον πολλοὺς κομματικοὺς δεσμοὺς μὲ τὴν περιφέρειάν των. Μερικοὶ οὔτε πατοῦσαν ποτὲ ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐξελέγησαν καὶ ὑπερίσχυσαν ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶχον κομματικὴν δύναμιν, χάρις εἰς τὸ ρεῦμα τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη ὑπὲρ τοῦ Συναγερμοῦ. Ἑπομένως ἡ ἐκστρατεία τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τοὺς κομματάρχας, εἶναι ὀλίγον τι σκιαμαχία καὶ περισσότερον παραβίασις θυρῶν ἀνοικτῶν. Περαιτέρω ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου λέγει, ὅτι τοῦτο ἀποσκοπεῖ εἰς τὴν ἐξύψωσιν τοῦ πολιτικοῦ ἐπιπέδου. Ἡ ἀλήθεια εἶναι νομίζω, ὅτι ἔχομεν παραγνωρισθῆ καὶ ἔχομεν ἀδικηθῆ. Ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι ἀνήκομεν ἂς τὸ εἴπωμεν εἰς μίαν τάξιν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καταληφθῆ ἀπὸ τὴν μανίαν ἢ τὴν ἀρρώστειαν νὰ θέλουν νὰ ἀναλάβουν τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν κοινῶν. Δι’ ἡμᾶς εἶχεν εἴπει κάποιος πρὸ ἐτῶν ὅτι εἴμεθα τὸ τελευταῖον καταφύγιον τῆς ἐντιμότητος εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ὑπάρχουν βέβαια καὶ οἱ ἀξιόλογοι καὶ ἐξαίρετοι κύριοι τῶν σαλονιῶν καὶ παρασκηνίων κάποτε καὶ κυρίαι, ποὺ ἐνδιαφέρονται ἐπίσης «ἀπὸ περιωπῆς» διὰ τὰ κοινά, ἀλλὰ συχνότατα ταυτίζουν τὸ δημόσιον συμφέρον μὲ τὸ συμφέρον τῆς τσέπης των καὶ μάλιστα τῆς μεγάλης καὶ ἀδηφάγου τσέπης των. Εἶναι ἴσως, ἀριστοκράται καὶ γαλαζοαίμοι ἔστω καὶ ἂν προέρχωνται ἀπὸ τσομπανικὴν καλύβην καὶ μᾶς προσβλέπουν ἴσως μὲ κάποιαν συγκατάβασιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καθόλου καλύτεροί μας. Ἂν εἶχαν καὶ ἄλλην δύναμιν, ὁ Θεὸς ξεύρει τὶ θὰ ἄφιναν ὄρθιον καὶ δὲν θὰ τὸ εἶχαν καταβροχθίσῃ. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀνάγκην ἐξυψώσεως τῶν ἠθῶν μας, τῆς βελτιώσεως τοῦ ποιοῦ μας. Ἀμφιβάλλω πολὺ ἐὰν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιτυγχάνεται οἱαδήποτε βελτίωσις. Εἰς ὡρισμένας ὄχι εὐρείας περιφερείας, ἠμπορεῖ νὰ ἐπιπλεύσῃ ἕνας βουλευτής, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐμπνεύσει τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ ἐκτίμησιν, εἰς τοὺς ψηφοφόρους ὄχι ἁπλῶς διὰ τῶν μικροκομματικῶν ἐξυπηρετήσεων. Δὲν φθάνουν μόνον αὐταὶ χρειάζονται καὶ κάτι ἄλλα, ἀνώτερα καὶ ὑψηλότερα. Καὶ εἰς ἐποχὴν ρευμάτων ἰσχυρῶν ἔχουν ἐπιπλεύσει ἐκλεκταὶ προσωπικότητες. Ἀλλ’ εἰς τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν ὡς ἡ προτεινομένη, ἀποκλείεται ἀσφαλῶς τοῦτο. Θὰ ἐκλέγωνται ἢ θ’ ἀποτυγχάνουν μαζὶ ὅλοι οἱ διοριζόμενοι ὑπὸ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος καὶ προκρινόμενοι ὑπὸ τοῦ ὑπαρχηγοῦ τοῦ μαγειρείου, θὰ εἶναι οἱ καλλίτεροι;... Ἢ θὰ ἐπιπλέουν ἐκεῖνοι διὰ τοὺς ὁποίους ἕνας συνάδελφος εἶπεν ὅτι διαπρέπουν εἰς τὸ νὰ ξεσκονίζουν τὸν ἀρχηγὸν καὶ τὸν ὑπαρχηγὸν καὶ πρὸ παντὸς τοὺς ἀνθυπαρχηγοὺς τῶν παρασκηνίων καὶ μαγειρείων; Ἤθελα νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἐρώτησιν: Ὑπάρχει κανένα ἄλλο μέρος εἰς τὸν κόσμον εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ ἐφαρμοσθῆ σύστημα ἐκλογικὸν ὡς τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου; Εἰς τὴν Ἑλλάδα δύο περιφέρειαι ἔχουν καθιερωθῆ καὶ εἶναι γνωσταί. Ἡ ἐπαρχία ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τοῦ 21 καὶ ὁ Νομός, χάρις εἰς τὴν ἡρωϊκὴν προσπάθειαν τοῦ Τρικούπη. Καθιερώθη βεβαίως εἰς τὰς νέας χώρας ἡ Πρωτοδικειακὴ περιφέρεια ἀντικαθιστῶσα τὴν ἀνύπαρκτον ἐκεῖ ἐπαρχίαν. Ὁμολογουμένως εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἀλλαγῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἔχομεν ξεπεράσει καὶ τὸν Ναστραδὶν– Χότζα καὶ τοὺς φούρνους του. Δὲν ἠξεύρω πόσαι μεταβολαὶ ἔχουν γίνει, ἀλλὰ τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἶναι ἡ κορωνὶς τῶν μεταβολῶν αὐτῶν καὶ τελευταία ἔκδοσις ἥκιστα βελτιωμένη τῶν μεταβαλλομένων καὶ ἐναλλασσομένων συστημάτων. Εἶναι πράγματι «ρωμαλέα» ἀνατροπὴ καὶ ἐπανάστασις κατὰ πάσης παραδόσεως, λογικῆς καὶ δικαιοσύνης. Κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαγορεύσεως τῶν ἐπαναληπτικῶν δὲν ἔχω πολλὰς ἀντιρρήσεις. Ἀλλὰ διαφωνῶ ριζικῶς εἰς τὸ σημεῖον τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει τὰς ἐγγραφὰς καὶ διαγραφάς. Αὐτὸ εἶναι ἀσφαλῶς ἀσυμβίβαστον μὲ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ πρωτάκουστον. Τὸ εἴχομεν τὸ πλειοψηφικὸν ἐπὶ 60 χρόνια, ἀλλὰ τὸ εἴχομεν μὲ τὸ σφαιρίδιον. Διὰ τοῦ σφαιριδίου ἐψήφιζε ὁ ἐκλογεὺς τὸ Κόμμα καὶ ὑπερεψήφιζε ἢ κατεψήφιζε κάθε ὑποψήφιον. Καὶ αὐτὸ εἶναι πολὺ λογικόν. Ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ἕλλην ἐλεύθερος πολίτης νὰ ἐκδηλώνῃ τὴν προτίμησίν του, ἢ τὴν ἀντιπάθειάν του πρὸς ἕνα ὑποψήφιον. Εἴχομεν τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν ἐπὶ Τρικούπη καὶ Θεοτόκη, ἀλλὰ εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ ψηφοφόρος νὰ ἐγγράφῃ καὶ νὰ διαγράφῃ ὑποψηφίους χάρις εἰς τὸ σφαιρίδιον. Πῶς λοιπόν, ἀφαιροῦμεν τὸ δικαίωμα ποὺ ἔχει καὶ δικαιοῦται νὰ ἔχῃ κάθε ψηφοφόρος καὶ κάθε πολίτης προκειμένου νὰ ἐκλέξῃ τὸ κόμμα καὶ τὸν ἀντιπρόσωπόν του; Εἶχα παρατηρήσει καὶ προπέρυσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅταν ἐψηφίζαμε τὸ ἄλλο νομοσχέδιον μὲ τὸ ὁποῖον διενηργήθησαν αἱ ἐκλογαί, ὅτι πολλοὶ συνάδελφοι ἦσαν ἐναντίον τῶν ἐγγραφῶν καὶ διαγραφῶν διότι διετέλουν ἀκόμη ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν καὶ τὴν κυριαρχίαν τῆς ἀναλογικῆς. Μὲ τὴν ἀναλογικὴν ὑπῆρχαν οἱ σταυροὶ προτιμήσεως καὶ εἶχε συμφέρον ὁ ὑποψήφιος νὰ καταπολεμᾷ καὶ νὰ διαγράφῃ τὸν συνάδελφόν του τοῦ ἰδίου κόμματος καὶ τοῦ ἰδίου συνδυασμοῦ. Ἀπὸ κεκτημένην ταχύτητα ἐξηκολούθησαν νὰ φαντάζωνται ὅτι καὶ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν ὑπῆρχεν ἡ δυνατότης ὁ ἕνας ὑποψήφιος νὰ διαγράφῃ τὸν ἄλλον συνυποψήφιόν του, ἐνῷ οὐδὲν ἀπολύτως συμφέρον πρὸς τοῦτο ἔχει. Τὸ στοιχειῶδες συμφέρον του εἶναι νὰ ψηφισθῇ ὁλόκληρος ὁ συνδυασμός. Ἀλλ’ ἔχει καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ πολίτης κρίνων τὰ πρόσωπα τῶν διαφόρων συνδυασμῶν καὶ ἀφ’ οὗ ψηφίσῃ τὸν συνδυασμὸν καὶ τὸ κόμμα τῆς ἀρεσκείας του νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν ἀντίθεσίν του πρὸς ὡρισμένα πρόσωπα τοῦ ἰδικοῦ του κόμματος, τὰ ὁποῖα ἀπεχθάνεται. Διατί νὰ ἀναγκασθῇ νὰ τοὺς ψηφίσῃ ἢ νὰ καταψηφίσῃ ὅλους συλλήβδην; Διατί νὰ δεσμευθῇ καὶ νὰ ὑποδουλωθῇ χωρὶς κανένα λόγον ὁ «ἐλεύθερος» Ἕλλην πολίτης; Εἶναι τοῦτο ἀντίθετον πρὸς τὴν παράδοσιν τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν ἰδικῶν μας καὶ τῶν ξένων. Πολλὰ καὶ σφοδρότατα παράπονα εἶχαν διατυπωθῆ κατὰ τῆς ἀναλογικῆς διότι ἀκριβῶς δὲν ἐδικαιοῦντο οἱ ἐκλογεῖς νὰ ψηφίζουν ἕνα πρόσωπον ἄλλου συνδυασμοῦ, ἐξαναγκαζόμενοι νὰ ψηφίζουν πολλάκις καὶ συχνότατα, χάριν ἑνὸς προσώπου ὁλόκληρον τὸν συνδυασμόν. Ἀλλὰ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν ὁ ἐξαναγκασμὸς αὐτὸς εἶναι ἀνήκουστος καὶ ἀκατανόητος. Πρέπει νὰ ἔχῃ δικαίωμα ὁ ψηφοφόρος νὰ ἐγγράφῃ καὶ διαγράφῃ ἐλευθέρως. Ἐπὶ τέλους κάμετε ἕνα συμβιβασμόν, ὁρίσατε ἕνα ποσοστὸν τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διαγράφῃ, ἢ νὰ ἐγγράφῃ. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ καθιερωθῇ εἶναι πράγματι ὑποδούλωσις τοῦ λαοῦ, ὅταν μάλιστα εἶναι γνωστὸν ὅτι, ὁ λαός μας δὲν ψηφίζει οὔτε προγράμματα, οὔτε ἰδέας, ἀλλὰ ψηφίζει ἀρχηγοὺς κομμάτων καὶ μερικοὺς βουλευτάς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἡ ἄποψις τοῦ νομοσχεδίου ἡ ἀπαγορεύουσα τὰς ἐγγραφὰς καὶ διαγραφὰς εἶναι ἀνελευθέρα, ἀντιδημοκρατικὴ καὶ ἀντιπολιτική. Ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου τὸ νομοσχέδιον μὲ εὑρίσκει ριζικῶς καὶ κατηγορηματικῶς ἀντίθετον, εἶναι ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ, ὄχι διὰ λόγους θεωρητικούς, ἐὰν δικαιοῦνται, ἢ δὲν δικαιοῦνται οἱ στρατιῶται νὰ ψηφίζουν, ἀλλὰ μόνον καὶ μόνον χάριν τοῦ στρατοῦ καὶ διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν πράγματι θέλωμεν νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἄξιον τοῦ ὀνόματός του, ὀφείλομεν νὰ τὸν κρατήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον μακρὰν τῆς πολιτικῆς. Εἶναι γνωστόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ ἀσθενὲς καὶ νοσηρὸν σημεῖον τοῦ στρατοῦ μας, ἀληθινὴ Ἀχίλλειος πτέρνα του ὑπῆρξε πάντοτε ἡ πολιτικολογία καὶ ἡ πολιτικομανία του. Ἀπὸ ἐκεῖ μύρια δεινὰ ἀπέρρευσαν. Καὶ ἠξεύρετε πόσα δεινὰ ἐξεπορεύθησαν ἀπὸ ὡρισμένους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἐφαντάζοντο ὅτι εἶναι ἐκ τῆς μοίρας προωρισμένοι νὰ διοικήσουν τὸν τόπον, διότι διώκησαν ἕνα Σύνταγμα, ἢ μίαν Μεραρχίαν ἢ ἕνα Λόχον καὶ μίαν διμοιρίαν. Καὶ ἠμποροῦσαν νὰ εὑρεθοῦν μερικὰ δικαιολογητικὰ εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ στρατὸς ἦτο ἐν ἐπιστρατεύσει ἀπορρέοντα καὶ τότε ἀπὸ κομματικοὺς πάντοτε ὑπολογισμούς. Ἦτο ἐν ἐπιστρατεύσει αὐτὸς οὗτος ὁ λαός. Ἀλλὰ τώρα ἔχομεν 2 μόνον ἡλικίας κληρωτῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα, αἱ ὁποῖαι εἶναι λίαν ἀμφίβολον ἐὰν θὰ ἐψήφιζον, ἐὰν δὲν εἶχον στρατευθῆ. Διατί θὰ μεταβληθοῦν αὐτομάτως εἰς τακτικοὺς ψηφοφόρους διότι ἐφόρεσαν τὸ χακί; Ἐξ ἄλλου, ἡ ἐκλογὴ ἔχει καὶ προεργασίαν, δὲν εἶναι μόνον ἡ ψηφοφορία, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἡ ψηφοθηρία. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ καθιερώσῃ τὴν συμμετοχὴν τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὰς ἐκλογάς, πρέπει νὰ καθιερώσῃ καὶ ὅλας τὰς ἄλλας προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐξασφαλίζουν τὴν ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τῆς ψηφοφορίας καὶ τὴν γνησίαν ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως. Θὰ ὑποβάλω τροπολογίαν ἡ ὁποία θὰ λέγῃ ὅτι τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ὁ Διοικητὴς τῆς Μονάδος τῇ αἰτήσει ἑνὸς οἱουδήποτε ὑποψηφίου βουλευτοῦ, ὀφείλει ὡρισμένην ἡμέραν νὰ συγκεντρώσῃ τὴν Μονάδα διὰ νὰ ἐκφωνήσῃ λόγον ὁ ὑποψήφιος πρὸς τοὺς ἀγνώστους αὐτοῦ ψηφοφόρους καὶ νὰ ἀναπτύξῃ τὸ πρόγραμμά του. Πῶς θέλετε νὰ ψηφίσουν ἐκεῖ ἐπάνω οἱ στρατιῶται ἀπὸ τὰ τέσσαρα ἄκρα τῆς Ἑλλάδος, ὑποψηφίους ποὺ δὲν γνωρίζουν οὔτε ἐκ φήμης;

§244Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου). Εἰς κανὲν ἀπὸ τὰ πεπολιτισμένα μέρη τοῦ κόσμου ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διάταξις; Καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν Κυβερνήσεων τοῦ Κέντρου, ὅτε πάλιν ἐψήφισεν ὁ στρατὸς προεβλέφθη ἡ συγκρότησις τῶν λόχων εἰς συλλόγους ἀκροατῶν;

§245Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀλλά, τότε, κύριε Ὑπουργέ, πῶς θὰ ψηφίζουν προγράμματα καὶ ὄχι κόμματα οἱ στρατιῶται, ἀφοῦ δὲν θὰ γνωρίζουν τὸ πρόγραμμα; Διότι τοὺς ἀπαγορεύετε νὰ διαβάσουν καὶ τὰς ἐφημερίδας.

§246Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου ἐπιθυμεῖ νὰ πληροφορηθῇ τὶ συμβαίνει εἰς τὰς ἄλλας χώρας. Τοῦ παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι δὲν ὑπάρχει Δημοκρατία εἰς τὸν κόσμον, ὅπου οἱ στρατιῶται νὰ ψηφίζουν τοὺς βουλευτὰς τῆς περιφερείας, ὅπου ὑπηρετοῦν. Ἑπομένως, δικαιούμενοι νὰ ψηφίσουν τοὺς ὑποψηφίους βουλευτάς, τῆς περιφερείας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατάγονται, τοὺς γνωρίζουν. Δὲν χρειάζεται, ἑπομένως, περαιτέρω οἱοσδήποτε λόγος προσωπικῆς ἐπαφῆς. Διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν Ἱστορίαν καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας καὶ τῶν Δημοκρατιῶν ὅλου τοῦ κόσμου, ὁρίζεται ἡ διάταξις ὅτι οἱ στρατιῶται ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας ὅπου ὑπηρετοῦν.

§247Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Εἶναι ἄλλο θέμα αὐτό.

§248Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι σχετικώτατον.

§249Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἤθελον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐμπορίου ὅτι—ἂν δὲν ἀπατῶμαι—εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920 εἶχεν ἐπιτραπῆ εἰς τοὺς ὑποψηφίους νὰ περιφέρωνται εἰς τὰς μονάδας νὰ πηγαίνουν καὶ ἀντιπρόσωποι μέσα εἰς τοὺς λόχους καὶ τὰς μονάδας καὶ νὰ ὁμιλοῦν. Αὐτὸ ἐνθυμοῦμαι καλῶς.

§250Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1920, ἐπειδὴ ὁ στρατὸς ἦτο ἐκτὸς...

§251Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς ξένην χώραν.

§252Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὄχι, εἰς ξένην χώραν. Ἐπετράπη εἰς τὴν ἡνωμένην Ἀντιπολίτευσιν νὰ στείλῃ ἀντιπροσώπους, διὰ νὰ παραστοῦν, κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Συνεπῶς, εἶναι μία πρότασις καινούργια, τὴν ὁποίαν σεῖς προβάλλετε. Σήμερον δέ, κ. Μόδη, ποὺ τὰ μέσα τὰ τεχνικὰ εἶναι τόσον ἐν ἀφθονίᾳ, ὑπάρχει ραδιόφωνον, ὑπάρχει τύπος, ὑπάρχουν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, ὥστε οἱ στρατιῶται νὰ εἶναι, ἀσφαλῶς, ἐξ ἴσου κατατοπισμένοι, ὅπως καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι Ἕλληνες.

§253Γ. ΜΟΔΗΣ. Τὸ λέγω αὐτό, διὰ νὰ ἐπισημάνω, ποῦ ἠμπορεῖ νὰ ὁδηγήσῃ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις εἰσηγεῖται. Διότι, ἐὰν θέλωμεν, πράγματι, ἐλευθέρας ἐκλογὰς ὄχι μόνον καὶ ὑμεῖς καὶ ἐγὼ θὰ πηγαίνωμεν εἰς τοὺς λόχους καὶ νὰ ἀγορεύωμεν καὶ νὰ ὁμιλῶμεν, ἀλλὰ καὶ οἱ ὑποψήφιοι τῆς Ε.Δ.Α., οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν Β. Ἑλλάδος καὶ τὸν συνυπεύθυνον μαζί του κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν εἶναι μάλιστα καὶ κομμουνισταί!... Καὶ ὁ Πρόεδρος, κ. Πασαλίδης καὶ ὅλοι οἱ Πασαλίδηδες θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα καὶ πρέπει νὰ τὸ ἔχουν, νὰ πηγαίνουν εἰς τοὺς λόχους καὶ νὰ ἐκφωνοῦν λόγους «πατριωτικούς», καθ’ ὃν τρόπον αὐτοὶ ἐννοοῦν τὸν πατριωτισμόν.

§254Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Δὲν θὰ γίνῃ αὐτό.

§255Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἡ πρότασις πρέπει νὰ γίνῃ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§256Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ καταθέσω, τὴν πρότασιν αὐτήν, διὰ νὰ ὑπάρχῃ καὶ νὰ βλέπῃ καθείς, ποῦ ὁδηγοῦν μερικαὶ καινοτομίαι, ρωμαλαῖαι, ἴσως, ἀλλὰ πρωτοφανεῖς.

§257Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶναι πρωτοφανὴς ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ.

§258Γ. ΜΟΔΗΣ. Διὰ τὴν Ἑλλάδα;

§259Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὄχι!

§260Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἴπομεν ὅτι ἐψήφισε, διὰ πρώτην φοράν, τὸ 1920. Ἦτο στρατὸς ἐπιστρατευμένος εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν. Ἔπειτα ἐψήφισε...

§261Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐψήφισεν εἰς τὸ δημοψήφισμα τοῦ 23.

§262Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἔπραξε καλῶς; Καὶ γνωρίζετε...

§263Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν κάμνω κριτικήν.

§264Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἀναφέρετε γεγονότα καὶ ἡμερομηνίας...

§265Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐψήφισε τὸ 20, 23, 50 καὶ τὸ 51. Συνεπῶς, δὲν εἶναι καινοτομία.

§266Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς διάστημα 40 ἐτῶν ἐψήφισε 3 φοράς. Καὶ τὰς δύο τοὐλάχιστον ἂν μὴ τὰς τρεῖς, ἐν ἐπιστρατεύσει.

§267Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ (Ὑπ. Γεν. Διοικ. Βορ. Ἑλλάδος). Ἐψήφισε καὶ τὸ 35 καὶ τὸ 46.

§268Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ 46 ὄχι.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς προχωρήσωμεν καὶ ἂς ἀφήσωμεν τὰς χρονολογίας.

§270Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 46 δὲν ἐψήφισεν.

§271Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἑπομένως, δὲν εἶναι καθόλου κἄτι, τὸ παγίως καθιερωμένον. Διὰ τὰ δημοψηφίσματα ὁμιλεῖτε καὶ αὐτὰ ἐπικαλεῖσθε; Θέλετε νὰ ἔχετε τὰ δημοψηφίσματα ὡς ὑπόδειγμα; Διὰ νὰ τὸ εἴπωμεν μεταξύ μας, κ.κ. Ὑπουργοί, καὶ κ.κ. βουλευταί, θέλετε νὰ ἔχετε τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ διὰ νὰ ἀντιγράψετε τὸ δημοψήφισμα τοῦ 23, ὁπότε χωρὶς λόγον καὶ χωρὶς καμμίαν ἀνάγκην ἐδιπλοψήφισαν πολλοὶ στρατιῶται ἢ τὸ ἀπείρως χειρότερον δημοψήφισμα τοῦ 35; Αὐτὰ εἶναι τὰ λαμπρὰ ὑποδείγματα, πρὸς μίμησιν, τὰ ὁποῖα ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας;

§272Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶναι τοῦ 50 καὶ 51.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ λείψῃ ἡ στιχομυθία. Εἴδατε ποῦ ὁδηγοῦν αἱ διακοπαί.

§274Γ. ΜΟΔΗΣ. Τὸ 50, τὸ καθιέρωσε μία Κυβέρνησις Ὑπηρεσιακή, διότι ὁ τόπος ἦτο ἐν ἐπιστρατεύσει, μόλις εἶχεν ἐξέλθει ἀπὸ ἕνα σκληρὸν καὶ μακρὸν πόλεμον. Οἱ ὑπηρετοῦντες τότε εἰς τὰς μονάδας στρατιῶται εἶχον ἀγωνισθῆ ἀνεξαιρέτως κατὰ τῶν συμμοριτῶν. Ἀλλὰ σήμερον καὶ οἱ ὑπηρετοῦντες εἶναι κληρωτοὶ παιδάρια, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπολέμησαν, τὰ ὁποῖα, οὕτως ἢ ἄλλως, θὰ ἐξετέλουν τὰς στρατιωτικάς των ὑποχρεώσεις καὶ ἐλάχιστοι εἶναι οἱ ἔφεδροι ἐξ αὐτῶν. Οἱ πλεῖστοι δὲν θὰ ἐψήφιζον ἂν δὲν εἶχαν στρατευθῆ. Ἑπομένως, ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ εἶναι κάτι, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελέσῃ δυναμίτιδα ὑπὸ τὸν Στρατόν, κάτι, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἀνατινάξῃ τὰ θεμέλια τοῦ Κράτους αὐτοῦ. Καὶ ἐάν, πράγματι, ἀγαπῶμεν τὸν στρατὸν καὶ ἐάν, πράγματι, δὲν ἐπιδιώκωμεν δι’ αὐτοῦ ἄλλους σκοπούς, ἔχοντας σχέσιν πολὺ περισσότερον μὲ τὸν ἑαυτούλη μας καὶ τὰ κομματικά μας συμφέροντα παρὰ μὲ τὸν στρατόν, ἐάν, πράγματι, καθαραὶ ἦσαν αἱ σκέψεις καὶ αἱ καρδίαι μας, θὰ τὸν ἀφήναμεν ἥσυχον. Ἠμπορῶ νὰ δεχθῶ νὰ ψηφίσουν ἐπὶ τέλους οἱ ἀξιωματικοί, οἱ μόνιμοι ὑπαξιωματικοί. Δὲν ἔχω ἐπίσης ἀντίρρησιν νὰ ψηφίσουν οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, ὅπου ὑπηρετοῦν. Ἀλλὰ νὰ ὁδηγηθοῦν κατὰ τετράδας, ὅπως ὁδηγοῦνται τὰ φανταράκια καὶ νὰ ψηφίσουν κατ’ ἐπιταγὴν ἀγνώστους εἰς περιφερείας ὅπου ὑπηρετοῦν, θὰ ψηφίσουν οὐσιαστικῶς τοὺς ὑποψηφίους τοῦ ἐπιλοχίου ἢ τοῦ λοχαγοῦ καὶ πᾶν ἄλλο ἢ θὰ ἐπιτελέσουν τὸ ἐκλογικόν των καθῆκον ὡς τὸ σύνταγμα καὶ οἱ νόμοι τὸ ἐννοοῦν. Ἢ ἐπιδιώκετε ἄλλους ἐπιληψίμους σκοποὺς ἢ ἄλλως ἐγκληματεῖτε κατὰ τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς Χώρας. Μέση λύσις δὲν χωρεῖ. Ὅλοι ἐν Ἱερουσαλὴμ παροικοῦμεν. Γνωρίζομεν τὴν ἱστορίαν τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἠξεύρομεν πόσα διεδραματίσθησαν καὶ πόσα συνέβησαν χάρις εἰς τοιούτους ἐκτροχιασμούς. Καὶ εἶναι, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἀποκαρδιωτικόν, τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, προεδρευομένη ἀπὸ ἕνα Στρατάρχην, ἡ Κυβέρνησις, ψηφισθεῖσα ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πιστεύσασα ὅτι ἀποτελεῖ τὴν πεμπτουσίαν τοῦ πατριωτισμοῦ καὶ τῆς ἐθνικοφροσύνης εἰσηγεῖται μέτρον, ὡς τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἀντίθετον πρὸ κάθε πατριωτικὴν ἰδέαν καὶ ἱκανὸν νὰ τορπιλλίσῃ τὰς ἐνόπλους δυνάμεις τοῦ Ἔθνους. Ἂς ψηφίσουν τέλος πάντων οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ ψηφίσουν καὶ οἱ μὴ δικαιούμενοι ψήφου κληρωτοί. Ἀλλὰ λαμβάνει μέριμναν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ διὰ τοὺς 20–25 χωροφύλακας, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος, διὰ νὰ μὴ τυχὸν χαθῇ ἡ ψῆφός των!... Συγκινητικὴ εἶναι ἡ μέριμνα, ἀλλ’ ὑπερβαίνει κάθε ὅριον.

§275Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τὰ ἀποτελέσματα τῶν στρατιωτικῶν τμημάτων 1950–1951;

§276Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐψήφισαν τὰ 70% ὑπὲρ τοῦ Συναγερμοῦ.

§277Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Γνωρίζετε ὅτι τοιαύτη ἐλευθερία ὑπῆρχε τότε ὥστε εἰς ἕνα τμῆμα τῆς Ε.Σ.Α. εἰς τὸν Πειραιᾶ εὑρέθησαν 11 ψηφοδέλτια κομμουνιστικά. Θέλω νὰ εἴπω μὲ τοῦτο ὅτι οἱ στρατιῶται δὲν θὰ ὁδηγηθῶσι κατὰ τετράδας διὰ νὰ ψηφίσουν.

§278Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι οἱ κομμουνισταὶ γνωρίζουν ποῖον θὰ ψηφίσουν.

§279Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἴδετε τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων τοῦ στρατοῦ. Εἶναι ἡ μεγαλυτέρα διάψευσις ἐκείνων τὰ ὁποῖα σεῖς ὑποστηρίζετε.

§280Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Μερκούρης δὲν ἔχει δίκαιον. Διότι τὸ 1951 ὁ Συναγερμὸς ἐνῶ ἔλαβε τὸ 36% τῶν ψήφων τῶν πολιτῶν, εἰς τὰ στρατιωτικὰ τμήματα ἔλαβε τὸ 75%. Τοῦτο τί σημαίνει; Ὅτι ἔγινε κάποια ἐπέμβασις. Τὸ 1950 δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ γίνῃ ἐπέμβασις, διότι ὁ Στρατάρχης Παπάγος, δὲν εἶχε κατέλθει εἰς τὰς ἐκλογάς.

§281Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐνθυμεῖσθε ὅτι τὸ 1951 διεξήγαγε τὰς ἐκλογὰς ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων. Ἐὰν ἔγιναν ἐπεμβάσεις ἔγιναν εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων. Σεῖς κρίνετε ἐξ ἰδίων.

§282Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρώτην φορὰν σᾶς ἀκούω νὰ λέγητε τόσον περίεργα πράγματα. Ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἔκαμεν ἐπεμβάσεις ὑπὲρ τοῦ Συναγερμοῦ; (Θόρυβος– Κωδωνοκρουσίαι). Ξεύρετε καὶ σεῖς τὶ θὰ γίνῃ καὶ ἡμεῖς τί θὰ γίνῃ. Ἕκαστος πρέπει νὰ βάλλῃ τὸ χέρι εἰς τὴν συνείδησίν του.....

§283Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Μὴ ξεχνᾶτε τὸ ἑξῆς βασικόν: Ὅτι τὸ 1951 εὑρισκόμεθα ἀμέσως, ἔπειτα ἀπὸ μίαν νίκην σπουδαίαν ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους. Ἦτο λογικώτατον καὶ φυσικώτατον ὁ μαχόμενος στρατὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ εἱλκύσθη περισσότερον ἀπὸ τὸν Στρατάρχην. Διατί δὲν τὸ δέχεσθε αὐτό;

§284Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἶναι φυσικὸν αὐτό, ἐφ’ ὅσον μάλιστα ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει ὁ ΙΔΕΑ, ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἴσου φυσικῶς περίεργον τὸ ὅτι ὁ μὲν λαὸς νὰ ἔδωσεν εἰς τὸν Στρατάρχην 35% ποσοστὸν ψήφου, ὁ δὲ στρατὸς 70–75% καθὼς ἐνθυμοῦμαι. Ἐγώ, κ. συνάδελφοι, εἶδον νὰ ὁδηγοῦνται κατὰ τετράδας ὁλόκληροι λόχοι στρατιωτῶν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Γνωρίζω ἐπίσης ὅτι εἰς μονάδας τῆς Μακεδονίας, ἐσημειώθησαν διαστάσεις μεταξὺ ἀξιωματικῶν, δυσφορίαι τῶν στρατιωτῶν διὰ τὰς ἐπεμβάσεις τῶν ἀξιωματικῶν, ἀντιθέσεις, καυγάδες κ.τ.λ. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν ἀντὶ πάσης θυσίας αὐτὴν τὴν ἀναταραχήν, αὐτὴν τὴν ἀναστάτωσιν ἀσφαλὲς προάγγελμα τῆς διαλύσεως τῶν ἐνόπλων δυνάμεων. Φαντασθῆτε τὶ ἔχει νὰ γίνῃ ἐὰν τυχὸν ἐπαναληφθοῦν αἱ ἐκλογαὶ καὶ κληθοῦν δύο φορὰς εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους νὰ ψηφίσουν οἱ λόχοι! Ἡ ἱστορία διδάσκει ὅτι, εἰς τὴν Ἀγγλίαν μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἐκέρδισε τὰς ἐκλογὰς τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα μὲ διαφορὰν 5–6 ἑδρῶν καὶ ἠναγκάσθη νὰ προκηρύξῃ νέας ἐκλογὰς τὰς ὁποίας ἐκέρδισε τὸ Συντηρητικὸν Κόμμα, μὲ διαφορὰν 15 περίπου ψήφων, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς. Δὲν εἶναι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον πάντοτε δίδει μεγάλην πλειοψηφίαν. Κύριοι συνάδελφοι, καλὰ εἶναι τὰ συστήματα, τὰ ἐκλογικά, τὰ πολιτεύματα, αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι, ἀλλ’ ὅλα αὐτα εἶναι χαρτιὰ ἄγραφα ὅταν λείπῃ ἡ πνοή. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει εἶναι τὸ ἦθος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ ἰδιαιτέρως τῶν ἀρχηγῶν, εἶναι τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διέπει τὰς ἐνεργείας των. Καὶ ἐπὶ πλέον ὑγιὴς κοινὴ γνώμη. Καὶ ὁ Χριστὸς ἐζήτησεν οὐσίαν καὶ ὄχι τύπον (ἔλεος καὶ οὐ θυσίαν). Τὸ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ἐμεγαλούργησεν ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Ἀμερική, κατήντησε γελοιογραφία εἰς τὰς χώρας τῆς Νοτίου Ἀμερικῆς. Μὲ τὴν τόσον κατηγορηθεῖσαν Ἀναλογικήν, τὸ 1946 τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἔλαβε μεγίστην πλειοψηφίαν. Μὲ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐπικρίνετε, σεῖς ἐπήρατε παμψηφίαν. Δὲν ξεύρει κανείς, τὶ ἠμποροῦν νὰ γεννήσουν τὰ καινὰ καὶ κενὰ δαιμόνια τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ ἐπιβάλετε. Πάντως, δὲν πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ οἱαδήποτε βελτίωσις καὶ θεραπεία, οὔτε θὰ γίνῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ἰατρὸς πάσης νόσου καὶ πάσης μαλακίας, μὲ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον κατέθεσε καὶ ἐπιμένει μὲ τόσην βίαν καὶ σπουδὴν νὰ τὸ ψηφίσωμεν εἰς τὸ ἄψε–σβύσε, ἐντὸς μιᾶς νυκτός. Ἐπαναλαμβάνω εἶπον καὶ ἐλάλησα. Ἀπὸ σᾶς τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος ἐξαρτᾶται ἡ ἀπόφασις. Σεῖς θὰ ἔχετε συμπράξει εἰς τὸν ἀποκεφαλισμόν σας. Ἡ βία αὐτὴ εἶναι ὕποπτος καὶ ἀδικαιολόγητος. Δὲν ἔφθασεν ὁ καιρὸς ἐπὶ θύραις, ὥστε τόσον πολὺ νὰ σπεύδωμεν καὶ τόσον πολὺ νὰ βιαζώμεθα διὰ νὰ κάμωμεν νόμον τοῦ Κράτους, τὸ χιλιοστὸν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶδεν ἡ νεωτέρα Ἑλλάς, ἀφ’ οὗ ἄλλως τε ἐλπίζετε νὰ ἐξαντλήσητε τὸ τελευταῖον τέταρτον τῆς τετραετίας, θὰ λείψουν ἴσως οἱ ἀνύπαρκτοι κομματάρχαι ὡς ἐλπίζει ὁ κ. Ὑπουργός. Θὰ βελτιωθοῦν ἴσως καὶ τὰ ἤθη κατὰ τὸ λαμπρὸν ὑπόδειγμα τὸ ὁποῖον καθ’ ἑκάστην ἡ Κυβέρνησις μᾶς παρέχει. Ἀλλὰ τίποτε τὸ οὐσιαστικὸν καὶ θετικὸν ἐκ τῆς μεταβολῆς δὲν θὰ προέλθῃ. Θὰ ἦτο εὐτύχημα, ἂν τὰ πολιτικὰ πράγματα καὶ μάλιστα τὰ πολιτικὰ ἤθη ἑνὸς τόπου ἐξυψώνοντο μὲ νόμους καὶ διατάγματα... Ἂς μὴ λησμονῆτε ὅτι τὰ καθιερούμενα αἰφνιδιαστικῶς νέα ἐκλογικὰ συστήματα ἐστράφησαν κατὰ κανόνα ἐναντίον τῶν δημιουργῶν των. Μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν τὴν ἔπαθον ὁ Ντὲ Γκάσπερι εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ ἄλλοι εἰς τὴν Ἑλλάδα. Μὴ ἐπαναπαύεσθε λοιπὸν ἐπὶ τῶν δαφνῶν σας. Ἡ αὔριον δὲν εἶναι ἡ σήμερον. Καὶ τὸ μέλλον εἶναι πάντοτε ἄγνωστον καὶ ἀόρατον. Εἶναι πολὺ ἀφελεῖς καὶ κακοὶ μάντεις οἱ φανταζόμενοι ὅτι μὲ τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν ἔχουν δεμένην τὴν μελλοντικὴν ἐπιτυχίαν. Πολλὰ ἀπρόοπτα ἔχομεν εἴδει εἰς τὸν περίεργον καὶ ἄστατον τόπον μας. Ὁ δημιουργὸς τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος τὸ 1920, ἐσαρώθη. Ἄλλοι μεγάλοι ἐπίσης ἔπεσαν. Θὰ εἶσθε πολὺ ἀφελεῖς ἐὰν πιστεύετε, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ σᾶς βραβεύσῃ διότι ἐκάματε τὴν συγχώνευσιν τῶν Τραπεζῶν, διότι διεπράξατε τὴν ὑποτίμησιν τῆς δραχμῆς καὶ διότι ἀπεστραγγίσατε μὲ φόρους τὸν τόπον, διότι συνετρίψατε τὰς τάξεις τῶν πτωχῶν, τῶν ὑπαλλήλων, τῶν ἐργατῶν, τῶν δραχμοδιαίτων καὶ ἀγωνίζεσθε νὰ δημιουργήσετε κομματικὸν Κράτος.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ράπτης ἔχει τὸν λόγον.

§286Ν. ΡΑΠΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ διεξοδικὴ ἀνάλυσις τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τοὺς εἰσηγητὰς τῆς συμπολιτεύσεως ὑπῆρξε τόσον σαφής, τόσον διεξοδική, τόσον ἐμπεριστατωμένη καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας, ὅσον ἐπίσης καὶ εἰς τὸν ψυχολογικὸν κοινωνικὸν καὶ οἰκονομικὸν τομέα, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀποσκοπεῖ, ὥστε ἡ ἰδική μου συμβολὴ εἰς τὴν ὑπόθεσιν, δὲν θὰ ἔχῃ νὰ προσθέσῃ, πλὴν ἑνὸς συμπεράσματος, τὸ ὁποῖον, ὡς ἐκπρόσωπος καὶ ἐγὼ τοῦ λαοῦ ἔβγαλα, πρακτικοῦ συμπεράσματος ὄχι ἐκ μακρᾶς πολιτικῆς πείρας, ἐκ μικρᾶς ἀλλὰ λόγῳ τῶν περιστάσεων, τόσον γονίμου, ὥστε νὰ μπορῇ νὰ εἶναι ἀξιόλογος. Ὁ ἀντιπολιτευόμενος τύπος καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀφ’ ἧς ἀνηγγέλθη τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, ἐπετέθησαν ἐναντίον του, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι κινδυνεύουν νὰ καταλυθοῦν αἱ δημοκρατικαὶ ἀρχαὶ καὶ νὰ δημιουργηθῇ ὁλοκληρωτικὸν Κράτος καὶ ὅτι ἐπίκειται πόλωσις τῶν δυνάμεων, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἐπιβλαβὴς διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Πόλωσις τῶν δυνάμεων κατὰ ποῖον τρόπον ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ καὶ νὰ εἶναι ἐπιβλαβής, ἐγὼ ὁμολογῶ δὲν τὸ ἀντιλαμβάνομαι, διότι ἢ ἡ πόλωσις θὰ γίνῃ μεταξὺ ἔθνους καὶ κομμουνισμοῦ, ὁπότε τὸ προβαλλόμενον ἐπιχείρημα τῆς ἀναλογικῆς, ὅτι ἐκεῖ φαίνονται αἱ δυνάμεις τοῦ κομμουνισμοῦ δὲν εὐσταθεῖ ἢ θὰ εἶναι καθαραὶ αἱ δυνάμεις, καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θὰ ὑπάρξουν τρία κόμματα, ὁπότε ἡ πόλωσις θὰ εἶναι μεταξὺ τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ συνεπῶς, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει διαταράξεως τῶν Δημοκρατικῶν θεσμῶν τῆς Χώρας. Ἐὰν συμβαίνῃ ἡ πρώτη περίπτωσις, δηλαδὴ ὁλόκληρος ὁ ἐθνικὸς κόσμος νὰ πολωθῇ ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο ὁ κομμουνισμός, θὰ σημαίνῃ ὅτι ὁ λαὸς ἴσως, ἀντιλαμβάνεται περισσότερον ἡμῶν, τὸν λανθάνοντα κίνδυνον καὶ ἡνωμένος θὰ ἀκολουθήσῃ μίαν ἐθνικὴν παράταξιν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ πιστεύσῃ ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐναποθέσῃ καὶ νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν τύχην του καὶ τὴν ζωήν του. Ἄν δὲ ὑπάρξῃ καὶ ἡ ἄλλη, ἡ μεταξὺ τῶν δύο ἐθνικοφρόνων δυνάμεων πόλωσις, τότε θὰ εἶναι ἀναμέτρησις ἐθνικῶν δυνάμεων, ὁπότε ὁ κομμουνισμὸς δὲν παίζει κανένα ρόλον. Πᾶς ἐξ ἡμῶν ἀντιλαμβάνεται, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Δημοκρατία δὲν εἶναι μία εἰκόνα, ἡ ὁποία προϋποθέτει μόνον τὴν ἐλευθερίαν τῆς ψήφου, δηλαδὴ ὅτι εἶναι ἐλεύθερος κανείς, νὰ ψηφίσῃ ὅ,τι νομίζει καὶ ὅ,τι θέλει. Δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἔννοια τῆς λαϊκῆς ψήφου, εἶναι κάθε ἄλλο παρὰ αὐτή. Ὁ λαὸς ὅταν τρέχῃ, εἰς τὰς κάλπας νὰ ψηφίσῃ προσπαθεῖ νὰ ἀναδείξῃ Κυβέρνησιν σταθεράν, Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ ἐνδιαφερθῇ διὰ τὰς ἀνάγκας του, διὰ τὰ συμφέροντά του, διὰ τὴν τάξιν εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει. Δὲν θὰ σκεφθῇ ὁ λαός, ψηφίζων ποία θὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις καὶ ποία ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀλλὰ προβάλλει διὰ τῆς ψήφου του, τὴν ἐπιθυμίαν ἐκείνην διὰ τῆς ὁποίας σκοπεῖ τὴν ἀνάδειξιν Κυβερνήσεως. Ἐὰν θὰ ὑπάρξῃ μικρὰ ἢ μεγάλη Ἀντιπολίτευσις, νομίζω, ὅτι δὲν ἀπασχολεῖ τοῦτο τὸν λαόν, οὔτε καὶ ἐκ προοιμίου δύναται κανεὶς νὰ βγάλῃ τὸ συμπέρασμα. Σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι θὰ ἀναφέρω τὴν μικράν μου Κοινοβουλευτικὴν πεῖραν, ὅπως τὴν ἔζησα ἀπὸ τοῦ 1940–50, ὅταν εἶχον τὴν τιμήν, νὰ θητεύω καὶ ἐγὼ εἰς ἕνα ἐκ τῶν κομμάτων, τοῦ ὁποίου, ἡ ἡγεσία, ὁμολογουμένως, εἶναι ἀξία καὶ εἶναι πραγματικῶς μία προσωπικότης. Τότε διεξήχθη μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα καὶ ἐνθυμοῦμαι τοὺς περιφερομένους θιάσους, οὕτως εἰπεῖν τῶν ὑποψηφίων μὲ τὴν ἀναλογικὴν εἰς τὰ διάφορα χωριὰ καὶ νὰ ἐμφανίζουν τὸ ἀξιοθρήνητον θέαμα, ὄχι μόνον τῆς μεταξὺ τῶν συνδυασμῶν, τῶν διαφόρων συνδυασμῶν ὑποψηφίων, διαμάχης, ἀλλὰ καὶ τὴν μεταξὺ τῶν συνυποψηφίων διαμάχην. Ἐγώ, πρωτόπειρος καὶ ἀφελής, τὸ ἀντελήφθην αὐτὸ καί, ὁμολογῶ, ὅτι ὑπῆρξεν ἡ πρώτη μου ἀποκαρδίωσις ὅταν εἶδα μὲ ποῖον τρόπον ἐκμαιεύονται αἱ ψῆφοι καὶ πῶς δημιουργοῦνται ὁλόκληρα συνεργεῖα, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον δὲν ἀντιπροσωπεύουν τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ψηφοφόρων νὰ ψηφίσουν τὸν Α ἢ τὸν Β, ἀλλὰ κάθε ἄλλο: Εἶναι θέμα συνεργείου, τὸ ὁποῖον τίθεται εἰς ἐνέργειαν, κυκλοφορεῖ τὰ διάφορα ψηφοδέλτια γραμμένα μὲ τὰ ὀνόματα ἐκ τῶν προτέρων καὶ ἔτσι βλέπετε τὸ ἀποτέλεσμα πολλὲς φορὲς αἰφνιδιαζόμενοι. Εἶναι θέμα ὀργανώσεως καὶ ὄχι ἐπιθυμίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ θέσῃ σταυρὸν εἰς ἐκεῖνον ἢ τὸν ἄλλον. Ἐκτὸς ἑνὸς 2–5% τῶν σταυρῶν κατὰ τὴν ἀναλογικήν, τὰ ὁποῖα εἶναι πραγματικὴ ἐπιθυμία καὶ προτίμησις τοῦ ψηφοφόρου πρὸς ἕνα τῶν ὑποψηφίων, τὰ ὑπόλοιπα 95% εἶναι ὠργανωμένα συνεργεῖα. Συνεπῶς δὲν εἶναι οὐσιαστικὴ ἐκπροσώπησις καὶ προτίμησις τοῦ σταυρωθέντος ἀπὸ τὸν λαόν. Ἀλλ’ ὅταν πλέον ἐξελέγην καὶ ἐλειτούργησεν ἡ πρώτη μεταπελευθερωτικὴ Βουλή, ἀπὸ τὸ 1946–50, ἔζησα ἀπὸ κοντὰ τὸ δρᾶμα τοῦ τότε Ἀρχηγοῦ μου—πῶς νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς διαφόρους, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δι’ ἐκεῖνον ἦτο ἐπαχθέστατον, ἀλλὰ δι’ ἐκείνους ποὺ ἐσταυρώθησαν ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ ἐξελέγησαν ἦτο ἓν κεκτημένον δικαίωμα, μὲ τὸ ὁποῖον ἐπρόβαλλαν εἰς τὸν Ἀρχηγὸν καὶ τὸν ἠπείλουν καθ’ ἑκάστην ὅτι θὰ φύγουν ἀπὸ τὸ κόμμα ἂν δὲν γίνουν Ὑπουργοί. Ἦτο μεγάλο δρᾶμα. Ὅταν ἡ Ἑλλάς, ἀπὸ τῶν βορείων συνόρων μέχρι τῶν νοτίων, ἐσφαγιάζετο ἀπὸ τὸν συμμοριτισμόν, μέσα εἰς τὰ κόμματα δὲν ἐξεκολάπτετο καμμία ἀνωτέρα σκέψις, καμμία εὐγενὴς προσπάθεια διὰ τὸ πῶς θὰ ἀνταποκριθοῦμε εἰς τὸ δρᾶμα ἐκεῖνο τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ πῶς θὰ γίνωμε Ὑπουργοὶ διὰ νὰ ἔχωμεν τὸν τίτλον τοῦ «τέως Ὑπουγοῦ» καὶ νὰ ἐμφανιζώμεθα εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας ὡς ἐξέχοντα πολιτικὰ πρόσωπα. Ὁ τρόπος τῆς συνεργασίας τῶν συνεργαζομένων τότε κομμάτων διὰ νὰ κάμουν τὴν Κυβέρνησιν—στεγανοὶ χῶροι! Ἀλληλοεξόντωσις μεταξὺ τῶν συνεργαζομένων! Μειδίαμα καὶ χειραψία εὐγενής, ἀλλὰ καὶ κεκρυμμένον ἐγχειρίδιον δολοφόνου!

§287Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἰς τὸν Συναγερμὸν δὲν συμβαίνει αὐτὸ σήμερον;

§288Ν. ΡΑΠΤΗΣ. Ὁμολογῶ ὅτι εἰς τὸ κόμμα, ποὺ τότε ὑπηρέτησα, ὑπῆρχεν ἀνωτέρα σκέψις, τοὐλάχιστον εἰς τὸν Ἀρχηγόν μου. Βεβαίως ἐδεινοπάθησε καὶ ὑπέφερε πολλὰ μὲ τὰς ἀπαιτήσεις, τὰς παραλόγους, καὶ συμπατριωτῶν μου καὶ ἄλλων συναδέλφων εἰς τὸ κόμμα. Μὲ λίγα λόγια, κύριοι, ἡ μικρά μου κοινοβουλευτικὴ πεῖρα ἐκ τῆς ἀναλογικῆς μοῦ ἀπέδειξεν ὅτι κάθε ἄλλο παρὰ εἶναι σύστημα ἐκλογικὸν τέτοιο ποὺ νὰ ἠμπορῇ νὰ ἐπιλύσῃ τὰ σοβαρώτατα μεταπολεμικὰ καὶ μετασυμμοριακὰ προβλήματα τῆς Χώρας μας. Ἂν εἴπω διὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950, τότε πλέον ὁ πολιτικὸς κόσμος εἶχε τελείως ξεπέσει. Πάσης τάξεως ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὡς ἄνθρωποι καὶ ὡς ἐπαγγελματίαι εἶναι ἄξιοι πάσης τιμῆς...

§289Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔτσι, ὑβρίζετε, κ. συνάδελφε, ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον;

§290Ν. ΡΑΠΤΗΣ. Δὲν ὕβρισα.

§291Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἴπατε ὅτι εἶχε ξεπέσει ὁ πολιτικὸς κόσμος. Καὶ ὅμως τῆς Βουλῆς ἐκείνης τὰ ¾ τῶν βουλευτῶν εἶναι ἐδῶ μέσα. Τὶ κατάστασις εἶναι αὐτή; Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι διὰ τὸν τρόπον τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. συναδέλφου ἐντονώτατα. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ κατακρίνῃ ὅλους τοὺς συναδέλφους του.

§292Ν. ΡΑΠΤΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὸν τότε Ἀρχηγόν μου κ. Παπανδρέου, ἐὰν δὲν ἔζησε τὸ πολιτικὸν αὐτὸ δρᾶμα. Δὲν ἦτο μειονέκτημα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἀλλὰ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι ἐκεῖνο ποὺ διαφθείρει τὸν καθένα.

§293Α. ΣΤΡΑΤΟΣ (Ὑπ. Γεν. Διοικ. Βορ. Ἑλλάδος). Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ Σύνταγμα ὁ βουλευτὴς ἐπὶ τοῦ βήματος ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκφέρῃ ἐλευθέρως τὰς γνώμας του. Λυποῦμαι διὰ τὸν κ. Χαβίνην, ὁ ὁποῖος δὲν ἐνθυμεῖται τὸ Σύνταγμα.

§294Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ γνωρίζω πολὺ καλὰ τὸ Σύνταγμα. Καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω, ὅτι μόνον ὁ κ. Πρόεδρος, ἔχει δικαίωμα νὰ μοῦ εἴπῃ ὅ,τι εἴπατε σεῖς.

§295Ν. ΡΑΠΤΗΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ πλειοψηφικὸν μὲ ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν. Δὲν χρειάζεται μεγαλυτέρα διαπίστωσις διὰ νὰ ἴδῃ κανεὶς πόσον διασπᾶται ὁ κόσμος, ὁ λαός, ἀπὸ τοῦ νὰ σκεφθῆτε ὅτι εἰς τὴν Λάρισαν, ὅπου βγαίνουν 8, οἱ 4 εἶναι ἀντιπολιτευόμενοι καὶ οἱ 4 συμπολιτευόμενοι. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Ἔχουν διάφορα συμφέροντα οἱ ἄνθρωποι αὐτοί; Ἔχουν διαφόρους ἄλλας ἐπιδιώξεις; Γεωργοὶ εἶναι, κτηνοτρόφοι εἶναι, μικροεπαγγελματίαι εἶναι. Ἐν τούτοις τὸ μειονέκτημα αὐτὸ εἶναι τῆς ἐπαρχιακῆς ἡ ὁποία φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὴν ὑγιᾶ μερίδα τοῦ λαοῦ— κατ’ ἐμὲ βεβαίως, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὑγιής, ἀλλὰ δὲν συντελεῖ εἰς τὴν ἐξυγίανσιν τῶν γενικωτέρων θεμάτων τῆς Χώρας. Κάθε ἐπαρχία προσπαθεῖ νὰ ἐκλέξῃ τὸν κουμπᾶρο, διότι συνήθως αὐτὸ γίνεται—κουμπαριές, στεφανώματα, φίλοι, τραπέζια, παράγοντες κ.λ.π. διὰ νὰ δημιουργήσωμεν εἰς μίαν ἐπαρχίαν ἕνα κύκλον. Ἀφήνω τὴν χρηματικὴν δαπάνην, ἡ ὁποία πάντοτε προϋποτίθεται ὅταν τὸ πλειοψηφικὸν ἔχῃ στενὴν περιφέρειαν. Κύριοι, εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ἀτομικῆς ἐνεργείας, τοῦ ραδιαφώνου, τῶν συγκοινωνιακῶν μέσων, ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ εἰς τὴν κορυφὴν ἀκόμη τοῦ Ὀλύμπου ὁ λαὸς λαμβάνει γνῶσιν τοῦ συγχρόνου πολιτισμοῦ, τῶν συγχρόνων προόδων τῆς ἐπιστήμης, τῆς τύχης κ.λ.π. εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν τὴν κόσμον νὰ σκέπτεται μὲ τὸν ἑαυτόν του καὶ νὰ μὴ προσπαθήσωμεν νὰ τοῦ δημιουργήσωμεν ἰδεώδη γενικώτερα, νὰ τοῦ δημιουργήσωμεν μίαν συνείδησιν πολιτικὴν ὄχι ἐπὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔρχονται καὶ παρέρχονται, ἀλλ’ ἐπὶ γραμμῶν; Ἐπὶ γραμμῶν τοιούτων, αἱ ὁποῖαι νὰ ἐπιδιώξουν τὴν ὁριστικὴν ἐξυγίανσιν καὶ τὴν κοινοβουλευτικὴν καὶ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ κινδύνου τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ, γενικῶς, μίαν κοινωνικὴν ἀνύψωσιν καὶ ἐξύψωσιν τοῦ λαοῦ. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἀφήσωμεν νὰ προπορεύεται ὁ λαὸς ἀπὸ ἡμᾶς. Ὁ κ. Μόδης πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὅτι εἶναι ζήτημα «ἱστορίας καὶ παραδόσεως». Ἱστορία καὶ παράδοσις ἦσαν καὶ διὰ τὴν πνευμονίαν τὰ καταπλάσματα. Σήμερα ἐβγῆκεν ἡ πενικιλλίνη καὶ ὅσα ἦσαν παράδοσις ἐξέλιπον. Ὁ εὐφυὴς χωρικὸς σήμερον ὀργανώνεται εἰς Συνεταιρισμούς, εἰς Ἑνώσεις Συνεταιρισμῶν, εἰς συλλαλητήρια, εἰς συσκέψεις καὶ εἰς πανθεσσαλικὰ καὶ Πανελλαδικὰ Συνέδρια διὰ τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων του. Καὶ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἡμεῖς θὰ ἀφήσωμεν τὸ ἄτομον νὰ ἐκλέψῃ εἰς τὸν τόπον του ἐκεῖνον, ποὺ θὰ τὸν ἐρωτήσῃ τὶ κάμνει ἡ μάνα του ἢ πῶς πᾶνε οἱ ἀγελάδες του; Διότι ἡ πολιτικὴ εἰς τὸ παρελθόν, κατὰ τὸν κ. Μόδην, αὐτὴ ἦτο. Ἱκανὸς πολιτικὸς ἦτο ἐκεῖνος, ποὺ εἶχε τερατώδη μνήμην καὶ ἐνεθυμεῖτο πόσα παιδιὰ καὶ πόσης ἀγελάδες εἶχεν ὁ καθένας. Δὲν νομίζω ὅτι ἠμποροῦμεν σήμερον εἰς τὴν σημερινὴν περίοδον νὰ σταθῶμεν πλέον ἐκεῖ. Εἶναι ἀνάγκη πρωτοπόροι ἡμεῖς οἱ πολιτικοὶ καὶ οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ πλεῖστον εἴμεθα ἐπιστήμονες πρωτοπόροι, εἰς τὸν λαὸν νὰ μὴ γίνωμεν οὐραγοί. Ὁ λαὸς ὀργανοῦται. Ὅλα αὐτὰ τὰ συνδικαλιστικὰ κινήματα, τὰ ὁποῖα γίνονται καὶ αἱ ὀχλήσεις τὰς ὁποίας καθ’ ἑκάστην ἔχει ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐργασίας, τὶ σημαίνουν; Ὅτι ὁ κόσμος δὲν διεκδικεῖ πλέον ἀτομικὰ ὀφέλη. Ἔφυγεν ἀπὸ τὸ ἄτομον, ἐνετάχθη εἰς τὴν τάξιν του, εἰς τὸ ἐπάγγελμά του καὶ τὰ διεκδικεῖ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, οὐαὶ δὲ καὶ ἀλλοίμονον ἐὰν σήμερον μία Κυβέρνησις περιμένει νὰ ἔλθῃ ὁ βουλευτὴς φορεὺς τῶν κεφαλαιωδῶν ἀναγκῶν μιᾶς ἐπαρχίας πλὴν τῶν λεπτομερειῶν αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν τοὺς βουλευτάς. Ἡ κυβέρνησις ὅταν δημιουργήσῃ αὐτὰς τὰς προϋποθέσεις εἰς τὸν λαὸν καὶ ὅταν ὁ λαὸς σκέπτεται μὲ αὐτὸν τὸν γνώμονα, θὰ προβάλῃ μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ ἐπιλύῃ τὰ θέματα ὡς ἐμφανίζονται σήμερον. Ἀγροτικόν, οἰκονομικόν, βιομηχανικὸν θέμα κ.λ.π. Τὶ ὁμιλοῦμεν λοιπὸν περὶ κύρους τοῦ βουλευτοῦ τῆς ἐπαρχίας, διότι δὲν δύναται νὰ εἶναι τυχαῖος ὁ βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας καὶ κάθε κόμμα θὰ κάμῃ τὴν ἐπιλογήν του, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου αὐτοῦ μέχρι τοῦ σημείου νὰ λέγωμεν ὅτι χάνει τὸ κῦρος του ὁ βουλευτὴς διότι θὰ εἶναι εὐρεῖα ἐκλογικὴ περιφέρεια δὲν μοῦ φαίνεται ὅτι τοῦτο εὐσταθεῖ, ἐγὼ τοῦτο δὲν τὸ βλέπω. Διότι καὶ σήμερον ποὺ ἡ πλειοψηφία τοῦ Συναγερμοῦ εἶναι τεραστία καὶ εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς εὑρίσκομεν τόσην θερμὴν ὑποδοχὴν καὶ τόσον πλήρη τὴν κατανόησιν διὰ τὰ θέματα καὶ τὰ τοπικὰ καὶ τὰ γενικώτερα δὲν βλέπω ποῦ θὰ εἶναι αὐτὸ τὸ μειονέκτημα αὔριον. Ὁ πρῶτος ἐκ τῶν εἰσηγητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠπείλησε τὴν Βουλὴν καὶ δι’ αὐτῆς τὸ Ἔθνος, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἢ ὅτι ἠκούσθη ψίθυρος ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὅτι καὶ μὲ τὸν διάβολον ἀκόμη αὐτὴ θὰ συνεργασθῇ προκειμένου νὰ ἀνατρέψῃ τὸν Συναγερμόν. Ὁμολογῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αὐτὸ δὲν τὸ ἐπερίμενα νὰ λεχθῇ ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Διότι ἠμπορεῖ κατὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν ὁ Συναγερμὸς νὰ μὴ ἐπετέλεσε θαύματα, ἀλλὰ καθ’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι καὶ ἐκεῖ ἀνήκομεν, νομίζομεν ὅτι ἡ προσπάθεια, ἡ ὁποία καταβάλλεται καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ὁ λαὸς ἀντελήφθη καὶ δι’ αὐτὸ διὰ δεκάτην φορὰν ἀνενέωσε τὴν ἐμπιστοσύνην του, ὅτι ἡ προσπάθεια τοῦ Συναγερμοῦ εἶναι τοιαύτη, ὥστε φοβοῦμαι πολὺ ὅτι ὁ κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος πρὸ μιᾶς ὥρας ἐξεστόμισε τὴν ἐνδεχομένην συνεργασίαν μὲ τὸν διάβολον, ὅτι ἔκαμεν ἐκδήλωσιν παρακεκινδυνευμένην. Δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ λεχθῇ ὡς ἐπιχείρημα ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου.

§296Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Φοβοῦμαι, ἀγαπητέ μου φίλε, ὅτι ὑπάρχει μία παραποίησις. Ὁ κ. Πολυχρονίδης δὲν εἶπεν ὅτι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ συλλογισμὸς καὶ νὰ συναχθῇ αὐτὸ τὸ συμπέρασμα. Εἶπεν ὅτι δημιουργοῦνται ψυχικαὶ ἐντυπώσεις, ὥστε ἄνθρωποι ὄχι ἡγέται τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὑπὸ τὸ κράτος αὐτῆς τῆς συγκινήσεως καὶ τῆς ἀγανακτήσεως νὰ κάμουν αὐτοὺς τοὺς συλλογισμούς, τοὺς ὁποίους οὔτε ἡ ἡγεσία τοῦ κόμματος οὔτε ὁ ἴδιος ἐγκρίνει. Αὐτὰ εἶπεν ὁ κ. Πολυχρονίδης καὶ δύνασθε νὰ τὸ κρίνητε. Ἀλλὰ δὲν εἶπεν ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις θὰ ἔκαμνεν αὐτὸν τὸν συλλογισμὸν καὶ θὰ ἔφθανεν εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα.

§297Ν. ΡΑΠΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, διότι βεβαίως διὰ σᾶς δὲν θέτω κἂν ζήτημα συνεργασίας μὲ οἱονδήποτε ἄλλον....

§298Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Φίλτατέ μου κ. Ράπτη, πράγματι αὐτὸ εἶπε. Δὲν εἶναι μία ἐπανόρθωσις, τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν ὑστέρων κάμνω.

§299Ν. ΡΑΠΤΗΣ. Δὲν ὤφειλεν ὁ κ. εἰσηγητὴς νὰ ὁμιλήσῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἰς τὴν Βουλήν.

§300Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἂς προσδιορισθῇ τὶ εἶπε καὶ ἔπειτα κρίνατέ το.

§301Ν. ΡΑΠΤΗΣ. Νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶπεν, ὅτι ὑπάρχει ψίθυρος ἀπὸ τὴν πλευρὰν αὐτὸν ὅτι ὁ λαὸς θὰ ἀκολουθήσῃ τοὺς ἡγέτας του καὶ ὁ καθένας θὰ πάῃ ἐκεῖ ποὺ πιστεύει ὅτι θὰ εὕρῃ ἱκανοποίησιν τῶν αἰτημάτων του. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω ὅτι σᾶς ἐφώτισα περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι ἐφωτίσθητε ἀπὸ τὰς εἰσηγήσεις καὶ ἀπὸ ὅ,τι ἡ προσωπική σας πεῖρα ἔχει διδάξει. Ἐὰν ὡμίλησα περὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὡμίλησα διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν σκέψιν μου, σκέψιν, τὴν ὁποίαν μεταβιβάζω καὶ εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι μὲ περιβάλλουν εἰς τὸν Νομόν μου καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν μὲ ἐμπιστοσύνην, ἐὰν αὔριον–μεθαύριον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω ἓν κόμμα εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἡ ὁποία τόσα πολλὰ προσφέρει εἰς τὴν χώραν μας. (Χειροκροτήματα).

§302ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν διὰ σήμερον τὸ ἀπόγευμα;

§303ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ συνέχισις τῆς αʹ συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν Νομοθεσίας», ἀναβάλλεται. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον τὸ ἀπόγευμα καὶ ὥραν 6ην μ.μ., μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως, νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 1.30′ π.μ.)