1953.06.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50ὴ

Δευτέρα 8 Ἰουνίου 1953

Προεδρία κ. Ι. Γ. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.45′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ κ. κ. βουλευταὶ ὅπως καταλάβουν τὰς θέσεις των. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Π. Τζαννετάκης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὁ βουλευτὴς κ. Χ. Ζαλοκώστας αἰτεῖται δίμηνον ἀπουσίας ἄδειαν προκειμένου ν’ ἀναχωρήσῃ διὰ τὸ ἐξωτερικόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρέσχε τὴν ἔγκρισίν της διὰ τὴν χορήγησιν ἀδείας εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Χ. Ζαλοκώσταν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Κ. Μπαροῦνος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς, κλπ.

§6Κ. ΜΠΑΡΟΥΝΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Κορινθίας κ. Κ. Παπακωνσταντίνου καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Κοινότητος καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Σχολικῆς Ἐφορείας Μάτσανη Κορινθίας ζητούντων προαγωγὴν τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου τῆς ἐν λόγῳ Κοινότητος εἰς τριτάξιον τοιοῦτον, ὡς ἔχον τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν μαθητῶν κλπ. Οἱ βουλευταὶ Μεσολογγίου κ. κ. Χ. Εὐαγγελᾶτος καὶ Π. Σταυρόπουλος καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Ν. Γώγου ἐ. ἀ. Ταγματάρχου, κατοίκου Μεσολογγίου, ζητοῦντος τὴν λῆψιν μέτρων διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς ἐκ βομβαρδισμοῦ κατὰ τὸν πόλεμον 1940–41 καταστραφείσης οἰκίας του κλπ. Ὁ βουλευτὴς Κορινθίας κ. Κ. Παπακωνσταντίνου καταθέτει ἀναφορὰς τῶν Κοινοτήτων Μάνας, Ρεθίου καὶ τοῦ Γεωργικοῦ Συν)σμοῦ Κάτω Τρικάλων Κορινθίας ζητούντων τὴν ἀποστολὴν γεωπόνου πρὸς ἐκτίμησιν τῶν ζημιῶν εἰς τὰ ἀμπελοειδῆ, δενδροκαλλιέργειαν καὶ σιτηρὰ ἅτινας ὑπέστησαν ἐκ τῆς τελευταίας ἀνεμοθυέλλης. Ὁ βουλευτὴς Κορινθίας κ. Κ. Παπακωνσταντίνου καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Κοινότητος Μάτσανη Κορινθίας ζητούσης τὴν χορήγησιν σωλήνων παρὰ τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας πρὸς ὕδρευσιν τοῦ σχολείου τῆς ἐν λόγῳ Κοινότητος. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Η. Ζουμπουλάκης, Χ. Γερακίνης, Β. Βραχνὸς καὶ Κ. Μπαροῦνος καταθέτουν αἴτησιν τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως Μηχανικῶν Ἐμπορικοῦ Ναυτικοῦ διαμαρτυρομένων διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων τοῦ ναυτικοῦ κόσμου παρὰ τοῦ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Γεωργικοῦ Πιστωτικοῦ Συν)σμοῦ Πυθίου Ἕβρου ζητεῖ ἀποστολὴν ἐφοδίων εἰς τοὺς κατοίκους Πυθίου ὑποστάντων τεραστίας καταστροφὰς ἐκ τῶν πλημμυρῶν τοῦ ποταμοῦ Ἕβρου. Ὁ βουλευτὴς Φθιώτιδος κ. Ν. Πετρίδης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ὁπλιτῶν τῆς Βασιλικῆς Χωροφυλακῆς, ἀπολυθέντων διὰ παράνομον νύμφευσιν καὶ αἰτούντων τὴν ἐπαναφορὰν ὅλων τῶν ἀπὸ τοῦ 1947–1952 ἀπολυθέντων. Ὁ Σύλλογος ἐνοικιαστῶν κατοικιῶν Ἀθηνῶν, ζητεῖ ματαίωσιν τῆς μελετωμένης τροποποιήσεως τοῦ ΚΗʹ ψηφίσματος, περὶ κατεδαφίσεως καὶ ἀνοικοδομήσεως τῶν παλαιῶν οἰκιῶν ἄνευ ὑποχρεώσεως τῶν ἰδιοκτητῶν πρὸς ἐπανεγκατάστασιν τῶν μισθωτῶν εἰς τὰς νέας. Ὁ Σύλλογος ἐμμίσθου προσωπικοῦ τῆς Ἀνωνύμου Ἑταιρείας «Ἑλληνικὴ Ἐριουργία» Νέας Ἰωνίας διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ μέτρου τοῦ κλεισίματος τῶν ἐργοστασίων καὶ ζητεῖ ἄμεσον ἐπαναφορὰν τῶν εἰς διαθεσιμότητα τεθέντων ἐργατοϋπαλλήλων καὶ τὴν ἀποτελεσματικὴν ἐπέμβασιν τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν, διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ Νόμου 2322 μὲ ἀναδρομικὴν ἰσχὺν κλπ. Οἱ βουλευταὶ Ἄρτης κ. κ. Σ. Τζουβάρας καὶ Χ. Ρῖζος καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Λιμίνης Ἄρτης, ζητοῦντος κρατικὴν ἐνίσχυσιν τῶν κατοίκων τῆς ἐν λόγῳ Κοινότητος, ἀναστολὴν τῶν ληξιπροθέσμων δανείων, χορήγησιν σπόρων κλπ. λόγῳ τῶν καταστροφῶν ἃς ὑπέστησαν ἐκ τῶν τελευταίων κατακλυσμιαίων βροχῶν. Ὁ βουλευτὴς Αἰγιαλείας κ. Η. Ἀναστασόπουλος καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῆς Συντεχνίας ἀρτοποιῶν Αἰγίου, «ὁ Ἅγιος Γεώργιος» διαμαρτυρομένης δι’ ἄδικον περικοπὴν 8% ἐπὶ ποσοστοῦ κέρδους. Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Β. Μουράτογλου διὰ τηλεγραφήματός του ζητεῖ ἄμεσον χρηματοδότησιν τῶν γεωργικῶν Συν)σμῶν, διὰ τὴν συγκέντρωσιν τῶν κουκουλλίων μὲ ποσοστὸν 80% κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολίδος κ. Β. Βραχνὸς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ε. Μπούρα, ξενοδόχου κατοίκου Λουτρακίου, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν μὴ ἐπικύρωσιν τῆς ἐνεργηθείσης δημοπρασίας πρὸς ἐγκατάστασιν τῆς λέσχης καὶ ξενῶνος Ἀξιωματικῶν Σχολῆς Μηχανικοῦ Λουτρακίου, πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου κλπ. Οἱ βουλευταὶ Μεσολογγίου κ. κ. Π. Σταυρόπουλος καὶ Χ. Εὐαγγελᾶτος καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου, Συνταξιούχων Σ.Δ.Ε. ζητούντων αὔξησιν τῶν συντάξεών των—ὡς ἐγένετο καὶ διὰ τοὺς συνταξιούχους τῶν Σ.Ε.Κ., Σ.Π.Α.Π. κλπ. Ὁ βουλευτὴς Λευκάδος κ. Θ. Καλκάνης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων τῶν Κοινοτήτων Βασιλικῆς καὶ Σύβρου Λευκάδος, ζητούντων ἐνίσχυσιν τῶν γεωργῶν τῶν ἐν λόγῳ Κοινοτήτων καταστραφέντων ἐκ τῶν καταρρακτωδῶν βροχῶν. Ἀπαντήσεις διαφόρων Ὑπουργείων ἐπὶ ἐρωτήσεων κ.κ. βουλευτῶν. 1. Τοῦ Ὑπουργείου Κοινωνικῆς Προνοίας. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ν. Ἀθανασίου. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4628)29–5–53, ὑμετέρου ἐγγράφου, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ κατατεθεῖσα ὑμῖν καὶ καταχωρηθεῖσα ὑπ’ ἀριθ. βιβλ. ἐρωτήσεων 237 ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Ν. Ἀθανασίου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ ἑξῆς: Κατόπιν ἡμετέρων συστάσεων πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Ἐρυθρὸν Σταυρὸν τίθεται καὶ αὖθις ἐντὸς ὀλίγου εἰς λειτουργίαν τὸ κινητὸν Ἰατρικὸν Συνεργεῖον Ἡγουμενίτσης, ὅπερ εἶχεν ἀκινητοποιηθῆ ἐλλείψει ἐλαστικῶν τοῦ αὐτοκινήτου του. Ὡς ἕδρα τοῦ Ἰατρείου τούτου θέλει ὁρισθῆ ἡ Κοινότης Ἁγίων Πάντων διὰ τὴν καλυτέραν ἐξυπηρέτησιν τῆς παροχῆς ταύτης ἐχούσης μείζονα ἀνάγκην Ἰατροφαρμακευτικῆς Περιθάλψεως. Ἐν Ἀθήναις τῇ 4 Ἰουνίου 1953.

Ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς Ὑγιεινῆς

Τ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

ΙΙ. Τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Παιδείας. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ, κ. Δ. Λαντζούνη. Ἐπὶ τῆς διαβιβασθείσης ἡμῖν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4411)-2066)21–5–53 ὑμετέρου ἐγγράφου (ὑπ’ αὔξ. ἀριθ. Βιβλ. ἐρωτ. 217) ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Λατζούνη ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν, ὅτι διὰ τοῦ Α. Ν. 1660) 1951 τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ ἐρωτῶν κ. βουλευτής, γίνεται ἀναπροσαρμογὴ τοῦ μισθολογίου ὡρισμένης κατηγορίας προσωπικοῦ τῶν Δικαστηρίων ἤτοι τῶν ποινικῶν καὶ ἐμμίσθων δικαστικῶν κλητήρων καὶ τῶν κλητήρων ἀκροατηρίου, δι’ οὓς προβλέπεται εἰδικὸν μισθολόγιον ὑπὸ τοῦ Ν. Δ)τος 78)1946, οὐδόλως δὲ ἀφορᾷ ὁ νόμος οὗτος καὶ τοὺς κλητήρας τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν, ἁρμοδιότητος οὐδ’ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου Δικαιοσύνης ἢ ἄλλων Ὑπουργείων ἢ Δημοσίων ἐν γένει Ὑπηρεσιῶν, ὡς οἱ κλητῆρες (ἐπιστάται) τῶν Γυμνασίων περὶ ὧν προβλέπει ὁ νόμος 1849)49 «περὶ σχολείων Μέσης Ἐκπαιδεύσεως», καὶ τῶν ὁποίων αἱ ἀποδοχαὶ ρυθμίζονται ὑπὸ τοῦ Α. Ν. 1502)50 «περὶ ρυθμίσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν τακτικῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων, Πολιτικῶν καὶ Στρατιωτικῶν». Ἀντιμετωπίζεται μόνον ἡ διὰ Νομοθετικῆς ὁδοῦ ρύθμισις τῆς βαθμολογικῆς ἐξελίξεως τῶν κλητήρων τῶν γραφείων τῶν Γεν. Ἐπιθεωρητῶν Μ.Ε. καὶ Ἐπιθ)τῶν Στοιχ. Ἐκπαιδεύσεως, οἵτινες οὐδεμίαν ἐξέλιξιν βαθμολογικὴν ἔχουσιν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 2 Ἰουνίου 1953

Ὁ Ὑπουργὸς

Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ

Ὁ κ. Σ. Γεωργούλης (Ὑφυπουργὸς Ναυτικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως προσωρινῶν διαγωνισμῶν Σχολῶν Β.Ν.». Ὁ κ. Θ. Καψάλης (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ μεσιτῶν ἀστικῶν συμβάσεων Νομοθεσίας». Οἱ κ.κ. Λ. Ἀποστολίδης (Ὑπουργὸς Γεωργίας) καὶ Κ. Παπαγιάννης (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν) καταθέτουσι σχέδια νόμων: 1) «Περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας πραγματοποιηθεισῶν κατὰ τὰ πρὸ τοῦ 1952 –1953 οἰκονομικὰ ἔτη καὶ τῆς ἐγγραφῆς τῶν ἀπαιτουμένων πιστώσεων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τούτου» καὶ 2) «περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας πραγματοποιηθεισῶν κατὰ τὰ πρὸ τοῦ 1952–53 οἰκονομικὰ ἔτη καὶ τῆς ἐγγραφῆς τῶν ἀπαιτουμένων πιστώσεων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τούτου». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ εἰδικῶν δαπανῶν, συνδρομῶν καὶ ἑτέρων ἐξόδων Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης (ΓΕΝ)». Ἡ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως τῶν κατὰ τὰ πρὸ τοῦ 1952–53 οἰκονομικὰ ἔτη πραγματοποιηθεισῶν δαπανῶν ἁρμοδιότητος Ὑπηρεσιῶν Ἐφοδιασμοῦ–Διανομῶν Ὑπουργείου Ἐμπορίου καὶ τῆς ἐγγραφῆς τῶν διὰ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν ἀπαιτουμένων πιστώσεων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τούτου ὡς καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Εἰδικοῦ Λογαριασμοῦ «Κεφάλαια Διαχειρίσεως Κρατικῶν Ἐφοδίων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Σ. Τζουβάρας, Ν. Διγενόπουλος, Η. Ἀναστασόπουλος, Χ. Ρῖζος καὶ Β. Βραχνὸς καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τὴν πειθαρχικὴν δίωξιν ἀξιωματικῶν τοῦ Στρατοῦ ξηρᾶς». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Πετρίδης καταθέτει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Κ.Ν. 4971]31 «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Σώματος Ἀστυνομίας Πόλεων καὶ ρυθμίσεως τῆς θέσεως τῶν ὑπεραρίθμων ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Βοβολίνης, Κ. Μπαροῦνος, Ν. Πετρίδης, Θ. Μανωλόπουλος, Χ. Καραπιπέρης, Ι. Λαυρεντίδης καὶ Χ. Ντινίδης καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Κ.Ν. 4971]31 «περὶ Ὀργανισμοῦ Σώματος Ἀστυνομίας Πόλεων» καὶ ρυθμίσεως τῆς θέσεως τῶν ὑπεραρίθμων ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων».

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Τ. Πάρρης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Συνδέσμου Ἀναπήρων Πολέμου 1940–44 ἀμάχου πληθυσμοῦ Ἑλλάδος αἰτοῦντος τὴν συνταξιοδοτικὴν ἐξομοίωσιν τοῦ ἀμάχου πληθυσμοῦ πρὸς τοὺς ἀναπήρους καὶ ὁπλίτας πολέμου, ἐπαγγελματικὴν ἀποκατάστασιν τούτων, ἀτελῆ κυκλοφορίαν διὰ τῶν ἀστικῶν αὐτοκινήτων κλπ.

§8Τ. ΠΑΡΡΗΣ. Συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Συνδέσμου Ἀναπήρων 1940–44. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῆς νομοθεσίας περὶ συντάξεων ἀναπήρων ἀμάχου πληθυσμοῦ, καθότι μὲ τὰ κριτήρια, τὰ ὁποῖα ἔθεσεν ὁ νόμος 1512 ἐσημειώθησαν πλεῖσται ἀδικίαι. Δὲν εἶναι δι’ ἐμὲ οὔτε ἡ ἀπορία, οὔτε ἡ ἡλικία τὸ ἀσφαλὲς κριτήριον διὰ τὴν ἀπόδοσιν δικαιοσύνης, ὅσον ὁ βαθμὸς τῆς ἀνικανότητος. Ἀλλ’ ὁ συντελεστὴς αὐτὸς ἠγνοήθη ἢ μᾶλλον δὲν ἐπρώτευσε. Πάντως ἂν δὲν εἶναι δυνατόν, καὶ μάλιστα ταχέως, νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ καθεστὼς τοῦ νόμου 812]1943, ἂς ἐπεκταθοῦν καὶ ἐπὶ τῶν ἀναπήρων ἀμάχου πληθυσμοῦ αἱ διατάξεις τοῦ νόμου 1324.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Παπασταύρου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§10Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Εἶναι εὔλογον τὸ αἴτημα τῶν ἀναφερομένων ἀναπήρων πολέμου 1940–44 ἀμάχου πληθυσμοῦ τῆς χώρας. Δὲν εὑρίσκω, κ. Πρόεδρε, δεδικαιολογημένην τὴν διάφορον μεταχείρισιν τῶν ἀναπήρων τοῦ πολέμου 1940–45 πρὸς τοὺς ἀναπήρους τῶν μεταγενεστέρων πολέμων. Φρονῶ, ὅτι πρέπει ἡ αὐτὴ μεταχείρισις νὰ γίνεται δι’ ὅλους τοὺς ἀναπήρους.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Χλουβεράκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§12Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἱκανοποιήσεως τοῦ δικαιοτάτου αἰτήματος τῶν ἀναφερομένων. Ἐπιβάλλεται ἡ ἐξομοίωσις ἁπάντων τῶν ἀναπήρων πολέμου.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βασιλᾶτος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§14Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Συνιστῶ κι’ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, τὴν ἀναφοράν. Σήμερον ὅπως ἔχει διαμορφωθῆ ἡ κατάστασις δὲν ὑπάρχει γραμμὴ τῶν πρόσω καὶ μετόπισθεν καὶ συνεπῶς τοὺς ἰδίους κινδύνους ἀντιμετωπίζει καὶ ὁ ἄμαχος πληθυσμός. Ἐπιβάλλεται ὅθεν ἡ ἐξομοίωσις ἁπάντων τῶν ἀναπήρων πολέμου. Τὴν αὐτὴν ἀναφορὰν συνιστοῦν καὶ οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Πολυζωγόπουλος, Π. Τριαντόπουλος καὶ Γ. Λύχνος.

§15Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Θὰ ἤθελον νὰ τοὺς βεβαιώσω, ὅτι κατανοῶ ἀπολύτως τὸ περιεχόμενον τῆς ἐρωτήσεώς των. Τὸ αἴτημα τῶν ἀναπήρων τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος κατηγορίαν εἶναι πράγματι αἴτημα θεμιτὸν καὶ θὰ φροντίσω νὰ ἱκανοποιηθῇ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ἀθανασίου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεώς του πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, σχετικῶς μὲ τὴν ἐπανεξέτασιν τῶν φακέλλων ὡρισμένων ἀπολυθέντων βάσει τοῦ Θʹ ψηφίσματος ὑπαλλήλων.

§17Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, βάσει τοῦ Θʹ ψηφίσματος ἀπελύθησαν διάφοροι δημόσιοι ὑπάλληλοι, χωρὶς νὰ τοὺς παρασχεθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ ἀπολογηθοῦν. Ἤδη ἐρωτᾶται, ἐὰν σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις ὅσους ἐξ αὐτῶν εἶναι ἐθνικόφρονες καὶ ἐπέδειξαν ἐθνικόφρονα δείγματα κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἀπολύσεώς των καὶ μέχρι σήμερον, ἐὰν σκέπτεται νὰ τοὺς δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπανεξετασθοῦν οἱ φάκελλοί των πρὸς ἐπαναδιορισμόν των. Διότι, ναὶ μὲν μὲ τὸν νόμον 1540 ὅσοι ὑπηρέτησαν εἰς τὸν στρατὸν ἐλάμβανον τοιαῦτα δικαιώματα ἐπανεξετάσεως, εἶναι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηρέτησαν εἰς τὸν στρατόν. Ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἐθνικοφρόνων πολιτῶν, ἐρωτῶμεν τὸν κ. Ὑπουργόν, σκέπτεται μήπως νὰ τοὺς παράσχῃ τὴν εὐκαιρίαν ἐπανεξετάσεως τῶν φακέλλων των; Ἐλάβομεν, βέβαια, μίαν ἀπάντησιν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ ἡ ἀπάντησις αὐτὴ δὲν μᾶς ἱκανοποιεῖ διόλου, διότι λέγει, ὅτι ἐκλήθησαν εἰς ἀπολογίαν. Τοιοῦτον πρᾶγμα δὲν ἔγινεν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Παπασταύρου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§19Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ ὑποβάλλω τὴν ἐρώτησιν καὶ τὴν παράκλησιν, ὅπως ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀσχοληθῇ μὲ τὸ θέμα αὐτό, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει βέβαια μεγάλην ἔκτασιν, ἀλλὰ μικράν. Ἡ μεγάλη του σημασία ἔγκειται ἐν τούτῳ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθοῦν οἱ φάκελλοι μὲ κάποιον πνεῦμα δικαιοσύνης καὶ μὲ ἀντικειμενικὴν ἔρευναν τῶν στοιχείων, βάσει τῶν ὁποίων ἀπελύθησαν, εἰς μίαν ἐποχὴν, ὅπου ἡ κρίσις τῶν ἐπιτροπῶν δὲν ἦτο ἀνεπηρέαστος ἀπὸ τὰ γεγονότα τῆς ἐποχῆς τῆς ἀπολύσεως. Ἔχουν, βέβαια, τὸ βάσιμον παράπονον, διότι, ἐνῷ εἰς τοὺς δευτέρους ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ κριθοῦν, ὡς πρὸς τὴν ἐθνικήν των γραμμὴν καὶ ἀντίληψιν, διὰ τῆς συμμετοχῆς των εἰς τὸν συμμοριακὸν ἀγῶνα, ὅπου ὑπηρέτησαν καὶ ἐπέδειξαν μίαν ἀρίστην διαγωγὴν καὶ ἐπανῆλθον εἰς τὰς ὑπηρεσίας των, λόγῳ τοῦ ὅτι ἐξετιμήθη ἡ συμβολή των, διὰ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι δὲν συνέπεσε, λόγῳ τῆς ἡλικίας των νὰ ὑπηρετήσουν εἰς τὸν στρατόν, δὲν εὑρέθη ὁ τρόπος τῆς κρίσεως τῆς μεταγενεστέρας διαγωγῆς των.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ νόμος 1540 προβλέπει καὶ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δι’ αὐτούς, τοὺς μὴ στρατευθέντας εἶναι δυνατὴ ἡ ἀναθεώρησις, ἐὰν ὑποβληθοῦν νέα στοιχεῖα. Ἔχετέ το καὶ αὐτὸ ὄψει σας.

§21Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Τὸ ἔχω. Ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν δὲν ἐπρόλαβον νὰ ὑποβάλουν τὰς σχετικὰς αἰτήσεις. Καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἀδικοῦνται καὶ αἱ ὑπηρεσίαι καὶ τὸ Κράτος, ὅταν ἐπανεξετασθῶσιν αἱ ὑποθέσεις αὐταί. Δὲν ζητοῦν τίποτε ἄλλο, παρὰ μίαν ἀντικειμενικὴν ἔρευναν καὶ διαπίστωσιν τῶν γεγονότων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀπόλυσίν των.

§22Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Τὸ θέμα εἶναι, κυρίως, τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐφάπτεται, κάπως, καὶ μὲ τὴν ἰδικήν μου. Τώρα, ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι τὸ κλῖμα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἦτο ἀκατάλληλον πρὸς κρίσιν, ἀποτελεῖ κάτι τι τὸ ἀόριστον καὶ θὰ ἦτο εὐκτέον, ἐὰν προσεφέροντο εἰς τὴν Κυβέρνησιν συγκεκριμέναι περιπτώσεις ἀδικιῶν, διὰ νὰ κρίνῃ τὰς συγκεκριμένας περιπτώσεις, ἐὰν ἠμπορῇ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ διαμορφώσῃ κανόνα πρὸς νέαν κρίσιν. Πάντως, δράττομαι τῆς εὐκαιρίας, νὰ ἱκανοποιήσω τὴν εὔστοχον διακοπὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἐπὶ τῆς δυνατότητος τῆς προσαγωγῆς νέων στοιχείων. Ὁπωσδήποτε ὅμως ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐξετάσῃ μὲ πνεῦμα δικαιοσύνης τὸ αἴτημα, ἐὰν πραγματικῶς, πεισθῇ ἐκ τῆς ἀναφορᾶς συγκεκριμένων περιπτώσεων. Ἀλλὰ λόγοι ἀφηρημένοι, ὅτι ἔλαβον χώραν ἄδικοι κρίσεις, διότι ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ γενικοῦ ἀφορισμοῦ τῆς κρίσεως ἐν ἀκαταλλήλῳ κλίματι, ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς λῆψιν ἀποφάσεων, ἐπὶ θεμάτων τῆς μορφῆς αὐτῆς, κριθέντων ἅπαξ.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀθανασίου, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς κοινότητος Ἁγίου Νικολάου Χαλκιδικῆς, αἰτουμένης τὴν νομιμοποίησιν ἐκχερσώσεων γενομένων κατὰ τὰ ἔτη 1945–50 κλπ.

§24Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, συνιστῶ, ἐκθύμως, τὴν ἀναφοράν, διότι παρόμοιοι περιπτώσεις ὑπάρχουν καὶ εἰς τὴν Ἤπειρον, ὅπου, κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἀνωμάλου περιόδου τῆς κατοχῆς, ἔλαβον χώραν ἐκχερσώσεις καὶ ὑλοτομίαι, ἐπὶ θαμνωδῶν ἐκτάσεων. Αἱ ἐκτάσεις αὐταὶ θὰ ἦτο σωστὸν καί λογικὸν νὰ δοθοῦν εἰς καλλιεργητάς, οἱ ὁποῖοι προέβησαν εἰς τὰς ἐκχερσώσεις, διότι δὲν εἶχον ἐπαρκεῖς καλλιεργησίμους ἐκτάσεις.

§25Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ἠσχολήθη ἡ Βουλή, μὲ τὸ θέμα αὐτό. Εἶναι βέβαιον ὅτι αἱ ἐκχερσώσεως, κατὰ τὴν κατοχήν, ἔσωσαν τὸν πληθυσμόν. Δὲν πρόκειναι περὶ καταστροφῆς δασῶν, ἀλλὰ περὶ θαμνωδῶν ἐκτάσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπιδεκτικαὶ καλλιεργείας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ἀνεκοίνωσεν ὅτι ἑτοιμάζει νόμον. Ἡμεῖς μίαν παράκλησιν θέλομεν νὰ διατυπώσωμεν, ὅπως ἐπιμεληθῇ τῆς λύσεως τοῦ θέματος τὸ συντομώτερον. Διότι τὰ δασικὰ ὄργανα προβαίνουν εἰς διώξεις καὶ μηνύσεις, εἰς βάρος τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν.

§26Δ. ΚΑΡΑΤΖΕΝΗΣ. Εἰς τὴν Ἤπειρον, ἰδιαιτέρως, ὑπάρχουν πολλαὶ περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἀποκατασταθοῦν καὶ ἐν συνεχείᾳ νὰ διαταχθῇ ἡ ἀναστολὴ τῆς διώξεως τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ πολεμισταί.

§27Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ (Ὑπ. Γεωργ.). Ὁ νόμος εὑρίσκεται εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ἐπιτροπήν.

§28Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Αὐγερινὸς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ διαφόρων Ὀργανώσεων καὶ Σωματείων Πρεβέζης, αἰτουμένων τὴν ἐπανυπαγωγὴν τῶν Κοινοτήτων Σπαθαρίων, Μορφατίου κλπ. εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Πρεβέζης.

§30Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Συνηγορῶ ὑπὲρ τοῦ αἰτήματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Πάργας, διὰ τὴν ἐπανυπαγωγὴν εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Πρεβέζης ὡρισμένων χωρίων, τὰ ὁποῖα ἀπεσπάσθησαν, ἀτυχῶς, κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον. Ἡ αἰτιολογία, βάσει τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ ἀπόσπασις αὐτή, ἦτο, ὅτι ὑπῆρχεν ἔλλειψις συγκοινωνίας. Τοῦτο ὅμως δὲν ἦτο ἀκριβές, εἶχε, πράγματι, ὑποβληθῆ μία ἀναφορὰ ἐκ μέρους τῶν κατοίκων πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης, διὰ τῆς ὁποίας ἐζητεῖτο ἡ ἀπόσπασις αὐτῶν ἐνῷ, προηγουμένως, εἶχε παρασχεθῆ ἡ ὑπόσχεσις εἰς αὐτούς, ὅτι θὰ ὑπήγοντο εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Πάργας. Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων αὐτῶν ἔχουν ὑποβάλλει ἤδη αἰτήσεις, αἱ ὁποῖαι διεβιβάσθησαν ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν Ἰωαννίνων πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης, ζητοῦντες τὴν ἐπανυπαγωγήν των εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Πάργας. Διότι συνέβη τὸ ἑξῆς ἄτοπον, τὸ ὁποῖον, προσηκόντως, θὰ ἐκτιμηθῇ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι δι’ ἐλαφροτάτας ὑποθέσεις, διὰ προανακρίσεις ἀσημάντων ἀδικημάτων, ἀναγκάζονται νὰ μεταβαίνουν πρὸς προανάκρισιν εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ἡγουμενίτσης, εἰς ἀπόστασιν δηλαδὴ πολλῶν ὡρῶν, ἐνῷ τὸ Εἰρηνοδικεῖον Πάργας εὑρίσκεται εἰς ἐλαχίστην ἀπόστασιν ἀπὸ αὐτῶν. Δεδομένου λοιπόν, ὅτι ὑπάρχουν ἀναφοραὶ τῶν κατοίκων, ὑποβληθεῖσαι ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν, ὅτι ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς ὁλομελείας τοῦ Πρωτοδικείου Πρεβέζης. Ἐπανειλημμένως ἐπεβλήθη σχετικὴ αἴτησις ἀπὸ μηνῶν καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν διωρθώθη τὸ ἄτοπον τοῦτο. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κύριος, ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἐπιλαμβανόμενος τοῦ θέματος τούτου θὰ ἀποκαταστήσῃ τὸ ἄτοπον τοῦτο καὶ οὕτω θὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τοὺς κατοίκους τῶν Κοινοτήτων αὐτῶν ἀλλὰ καὶ τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον Πρεβέζης.

§31Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, εἶναι θλιβερόν, τὸ ὅτι διαφωνοῦμεν μὲ τὸν ἐκλεκτὸν ἐκ Πρεβέζης συνάδελφον. Ἡ ἱστορία τοῦ θέματος ἔχει ὡς ἑξῆς: Τὸ 1945 εἰς μὴ Κοινοβουλευτικὴν Κυβέρνησιν, μετεῖχεν ὁ κ. Χαβίνης ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἠκρωτηρίασεν τὸν Νομὸν Θεσπρωτίας καὶ ὁλόκληρον τὴν Ἐπαρχίαν Μαργαριτίου καὶ Πάργας τὰς ὑπήγαγεν εἰς τὸν Νομὸν Πρεβέζης. Ἦτο τοιαύτη ἡ ἀδικία τότε καὶ ἐξακολουθεῖ ἀκόμη καὶ σήμερον, ὥστε ἐξηγέρθησαν ὅλα τὰ Κοινοτικὰ Συμβούλια καὶ οἱ κάτοικοι τῶν περὶ ὧν πρόκειται Κοινοτήτων καὶ ἐζήτησαν δι’ ἐπανειλημμένων ἀποφάσεων τῶν Κοινοτικῶν Συμβουλίων τὴν ἀπόσπασιν τῶν δικαστηρίων των ἀπὸ τὸ Πρωτοδικεῖον Πρεβέζης καὶ τὴν ὑπαγωγήν των εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Θεσπρωτίας. Διότι, ἀπὸ μὲν τὸν Νομὸν Θεσπρωτίας ἀπεῖχεν μόλις 28 χιλιόμετρα, ἐνῷ ἀντιθέτως, ἀπὸ τὸν Νομὸν Πρεβέζης ἀπεῖχεν 65 χιλιόμετρα. Ἐπηκολούθησεν ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης, διὰ τῆς ὁποίας ἀνεγνωρίζετο τὸ δίκαιον αὐτῶν καὶ οἱ δικαστικοὶ συνῄνεσαν εἰς τὴν ἀπόσπασιν τοῦ Πρωτοδικείου Πρεβέζης καὶ τὴν ὑπαγωγήν τῶν χωρίων αὐτῶν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Θεσπρωτίας. Τὸ ἐπαγγελματικὸν ἐπιμελητήριον Πρεβέζης προασπίζον τὰ συμφέροντά του, θέλει βεβαίως νὰ ὑπάγεται εἰς τὸν Νομὸν Πρεβέζης, διὰ νὰ δημιουργηθῇ μία οἰκονομικὴ κίνησις. Τὸ πρᾶγμα ὅμως εἶναι θλιβερόν, διότι εἰς τὴν Θεσπρωτίαν δυστυχῶς καὶ τὰ Ἰωάννινα, τὴν Πρέβεζαν τὴν θεωροῦν ὡς χῶρον ἐκμεταλλεύσεως, ὁ ὁποῖος ἐξυπηρετεῖ μόνον τὰ συμφέροντα τῶν Ἰωαννίνων καὶ τῆς Πρεβέζης. Ἐκεῖ ἐντοπίζεται, κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα. Πρέπει ὅμως νὰ ὑπάρχωμεν καὶ ἡμεῖς ὡς Πρωτοδικεῖον αὐτοτελὲς καὶ ὡς Νομαρχία. Ἐὰν μᾶς δοθῇ ἡ εὐκαιρία, θὰ πρέπει νὰ σᾶς ἀποδείξωμεν, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι διοικητικῶς τὰ ὅρια τοῦ Νομοῦ Θεσπρωτίας, πρέπει νὰ εὑρίσκωνται ἐκεῖ ὅπου τὰ ὥρισεν ὁ νόμος ὁ ἱδρυτικὸς τῆς Νομαρχίας, δηλαδή, εἰς τὰ φυσικὰ ὅρια τοῦ Ἀχέροντος ποταμοῦ.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§33Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφ’ ὅτου ἀπηλευθερώθη ἡ Ἤπειρος, ὅλη ἡ κωμόπολις Μαργαριτίου ὑπήγετο εἰς τὸν Νομὸν Πρεβέζης ἀπὸ πάσης ἀπόψεως διοικητικῆς, οἰκονομικῆς, ἀσφαλείας κλπ. Ὅταν μάλιστα ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ὁ Νομὸς Πρεβέζης, ὁ ὁποῖος ἔγινεν ἐπὶ δικτατορίας, ἐγένοντο ἔντονοι διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους ὅλων τῶν Σωματείων τῆς Ἠπείρου, ἐπὶ κεφαλῆς, τῶν ὁποίων ἦτο ὁ νῦν Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος Σπυρίδων. Ὑπεστηρίχθη τότε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ Νομός, διότι ὑπῆρχον τότε 20.000 τσάμηδες εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτήν, ὅπερ θὰ ἔδιδεν ἐπιχειρήματα εἰς τοὺς Ἀλβανοὺς νὰ λέγουν, ὅτι ἡ Τσαμουριὰ εἶναι Ἀλβανική. Ἔγινε τότε μία Ἐπιτροπὴ ἐπὶ δικτατορίας, ἀποτελουμένη ἀπὸ ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν, Ἐξωτερικῶν, Δικαιοσύνης καὶ Στρατιωτικῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεφάσισεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ὁ Νομὸς αὐτός. Ἐν τούτοις ὁ Νομός, αὐτός, κύριε Πρόεδρε, ἔγινεν διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν γνωρίζω, ἔγινεν ἕνας Νομός, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ζήσῃ. Ὁ Νομὸς αὐτός, ἔχει σήμερον 40.000–42.000 κατοίκους καὶ ἐκλέγει τρεῖς βουλευτὰς ἀντὶ δύο καὶ διὰ νὰ ζήσῃ, πρέπει νὰ ἀποσπασθοῦν τμήματα ἀπὸ τοὺς Νομοὺς Ἰωαννίνων καὶ Πρεβέζης. Τὰ χωρία περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, κ. συνάδελφε, ὅταν ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπέβαλον ἀναφορὰς καὶ ἐζήτησαν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸν Νομὸν Πρεβέζης, μὲ τὸν ὁποῖον ἔχουν δεσμοὺς ἀρρήκτους καὶ σχέσεις οἰκονομικάς, ἐνῷ ἡ Ἡγουμενίτσα δὲν εἶχεν οὔτε χιλίους κατοίκους καὶ δὲν ἠμποροῦσαν οὔτε οἱ ὑπάλληλοι νὰ ζήσουν ἐκεῖ. Ἠναγκάσθημεν τότε τὰ μὲν πλησιέστερα πρὸς τὴν Πρέβεζαν χωρία νὰ ὑπαγάγωμεν εἰς τὸν Νομὸν Πρεβέζης τὰ δὲ λοιπὰ εἰς τὸν Νομὸν Θεσπρωτίας. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅταν ἐγὼ ἤμην ἀσθενὴς εἰς τὸ νοσοκομεῖον, εἶδον μετ’ ἐκπλήξεως, ὅτι μετεφέρθησαν τὰ χωρία αὐτὰ τῆς Ὑποδιοικήσεως Μαργαριτίου δικαστικῶς εἰς τὸν Νομὸν Θεσπρωτίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συνετέλεσε, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ νὰ ἐκλεγοῦν εἰς τὸν Νομὸν αὐτὸν τρεῖς βουλευταὶ ἀντὶ δύο. Μετεφέρθησαν δικαστικῶς εἰς τὸν Νομὸν Θεσπρωτίας χωρία ὡς τὰ Μορφάτα, Ἐλευθέριον, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν οὐδεμίαν ἐπικοινωνίαν μὲ τὴν Ἡγουμενίτσαν καὶ ἑπομένως δὲν ἐξυπηρετοῦνται ἔτσι οἱ κάτοικοι αὐτῶν. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπαναφέρῃ τοὐλάχιστον τὰ 2–3 χωρία εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Πάργας τὰ δὲ ἄλλα 4 ἂς μείνουν εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ἡγουμενίτσης. Δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ εἶναι βιώσιμος ὁ Νομὸς Θεσπρωτίας νὰ ἀποσπάσῃ τμήματα ἀπὸ τοὺς ἄλλους Νομούς. Νομίζω, ὅτι τὸ Κράτος ἔχει ὑποχρέωσιν, τὴν Πρέβεζαν, ἡ ὁποία ἐβομβαρδίσθη κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον 10 τοὐλάχιστον φορὰς τὴν ἡμέραν καὶ ἔχει ὑποστῆ τεραστίας καταστροφάς, ἔχει ὑποχρέωσιν λέγω, νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ οἰκονομικῶς καὶ διοικητικῶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ κάτοικοι αὐτοὶ νὰ ἀνεχθοῦν τὴν ἀφαίμαξιν αὐτήν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, κ. Πρόεδρε, καὶ θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ τὰ λάβῃ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψει της.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Καραντζένης ἔχει τὸν λόγον.

§35Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΕΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ὡς ὁ συνάδελφος κ. Χαβίνης ἐτροποποίησε τὴν πρότασιν καὶ μερικὰ χωρία ἀπὸ τὰ ὑπαχθέντα εἰς τὸ πρωτοδικεῖον Ἡγουμενίτσης νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν Πρέβεζαν, διότι πραγματικῶς εἶναι μία περιφέρεια, ἡ ὁποία καθημερινῶς φθίνει ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν περιφέρειαν Ἡγουμενίτσης, ἡ ὁποία λόγῳ τοῦ ὅτι περιῆλθον εἰς τοὺς κατοίκους αἱ ἐκτάσεις αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς τοὺς «τσάμηδες», δύναται νὰ ζήσῃ καλύτερον.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Παπασταύρου ἔχει τὸν λόγον.

§37Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπορῶ πῶς οἱ ἀξιότιμοι, κύριοι συνάδελφοι, ἐτόλμησαν νὰ φέρουν ἕνα θέμα τοιοῦτον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μὲ ἀξιώσεις ὄχι τῶν ἰδίων των κατοίκων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν δικαίωμα κυρίαρχον νὰ διαθέσουν ἑαυτοὺς...

§38Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ὑπάρχουν αἰτήσεις.

§39Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Δὲν ὑπάρχουν. Ὑπάρχουν, ἀκριβῶς ἀντίθετοι αἰτήσεις. Οἱ κάτοικοι κάθε περιφερείας ἔχουν δικαίωμα νὰ διαθέσουν ἑαυτοὺς ὅπως θέλουν. Ὑπάρχει ἡ ρητὴ διάταξις τοῦ Κώδικος περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων, ἡ ὁποία ἀναφέρει, ὅτι δύναται μία Κοινότης νὰ ὑπαχθῇ διοικητικῶς εἰς ἄλλην περιφέρειαν εἰς ἣν περίπτωσιν τὸ ζητήσουν οἱ κάτοικοι ὁμοθύμως. Ἔφεραν ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς ἓν θέμα, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐξοχὴν εἶναι εἰς βάρος των, διότι ὁ ὅλος χειρισμὸς τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς ἐγένετο κατὰ τόσον κακὸν τρόπον, ὥστε δικαιολογημένως ὁ συνάδελφος κ. Ἀθανασίου ἐχαρακτήρισε τὸ θέμα ὡς προϊὸν μιᾶς προηγουμένης πολιτικῆς ἐπεμβάσεως τοῦ σεβαστοῦ μου καὶ ἀγαπητοῦ μου καὶ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Πρεβέζης, κ. Χαβίνη. Μετείχομεν εἰς τὰ 1946 εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Χαβίνης καὶ τότε ἐνθυμεῖται πολὺ καλὰ ὅτι μεταξύ μας ἠγέρθη διαφωνία διὰ τὴν ἐπέμβασίν του, διότι ἐθεωρεῖτο ἰσχυρότερος εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ μᾶς ἀπεσπάσθη ὁλόκληρος ἡ περιφέρεια τοῦ Μαργαριτίου ἀπὸ τὸν Νομὸν Θεσπρωτίας.

§40Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἀπεσπάσθη τὸ Μαργαρίτιον.

§41Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Ὁλόκληρος ἡ περιφέρεια. Καὶ ἐνθυμεῖσθε, καλῶς, ὅτι τότε ἐπῆλθε τοιαύτη διάστασις ὥστε ἠναγκάσθητε καὶ ὑμεῖς καὶ ἐγὼ νὰ ὑποχωρήσωμεν, διὰ νὰ μὴ ἀποχωρήσω τῆς Κυβερνήσεως τότε καὶ νὰ δεχθῶμεν τεμαχισμὸν τῆς περιφερείας καὶ σεῖς μὲν ἐπήρατε 10 χωριὰ εἰς δὲ τὴν Θεσπρωτίαν ἀπέμειναν 11 καὶ οὕτω ἐλύθη ἡ διαφορά. Εἶσθε κ. Χαβίνη Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε καὶ ἐλύσατε τὸ ζήτημα κατὰ τὴν ἰδικήν σας ἄποψιν. Ὁ κ. Χαβίνης, κύριοι συνάδελφοι, ἔκαμεν ἕνα ὑπαινιγμόν, ὅτι δηλαδὴ ἡ Θεσπρωτία, εἶναι Νομὸς ὁ ὁποῖος δὲν προώρισται νὰ ζήσῃ. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ζήσῃ εἶναι ὁ Νομὸς Πρεβέζης. Ὁ νομὸς Θεσπρωτίας ἔχει τὰ φυσικά του ὅρια καὶ ἂν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὸ ἱστορικὸν τῆς περιφερείας ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, δὲν θὰ τὸ ἔθετεν ὑπ’ αὐτὴν τὴν κατηγορηματικὴν μορφὴν τὸ θέμα εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν θὰ ἔθετε, κατηγορηματικῶς, τὸ ἀξίωμα τὸ ὁποῖον ἔθεσεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ζήσῃ ὁ νομὸς Θεσπρωτίας. Ὑπῆρχον λόγοι ἐθνικοὶ καὶ ἱστορικοί, οἱ ὁποῖοι καὶ τώρα ὑπάρχουν. Ὑπῆρξε περιφέρεια πλουσιωτάτη καὶ εὐφορωτάτη καὶ ἐθεωρεῖτο ὡς «γαλακτοφόρος ἀγελάς», κατὰ ἕνα ἄρθρον τὸ ὁποῖον ἐδημοσίευσεν εἰς τὴν ἐφημερίδα τῶν Ἰωαννίνων, ὁ τότε βουλευτὴς Ἰωαννίνων ἀείμνηστος Καργιᾶς. Διηυθύνετο ἀπὸ ἔπαρχον, γραμματεῖς καὶ εἰσηγητὰς τῆς Διοικήσεως καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπῆρχον κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, 20.000 Μουσουλμάνοι, ἐκτὸς δὲ αὐτῶν καὶ χίλιαι δυὸ ἄλλαι φυλαί, αἱ ὁποῖαι εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν ἀποτελοῦν ἀνωμαλίαν. Ἡ ἵδρυσις τῆς Νομαρχίας κατὰ τὸ 1936 ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως Μεταξᾶ ὑπῆρξε, πράγματι, πατριωτικὴ πρᾶξις, διότι ἔκτοτε ὅλα τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὸν πολὺ εὐπαθῆ αὐτὸν νομὸν διαχειρίζονται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ ἀνωτάτους ὑπαλλήλους καὶ ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐποπτείαν τοῦ Νομάρχου, ὁ ὁποῖος ἐθεωρεῖτο καὶ θεωρεῖται ὅτι ἐκπροσωπεῖ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ Κράτος. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ σύστασις τοῦ Νομοῦ αὐτοῦ θὰ ἦτο διάφορος ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη καὶ κατὰ τὴν κατοχὴν καὶ μετὰ τὴν κατοχήν. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα τῆς ἀναφορᾶς, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ αἴτημα δὲν τίθεται κατὰ τρόπον φυσιολογικὸν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ὡς θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐρωτᾶται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Τίθεται ὡς θέμα ἐνδιαφέρον τὴν πόλιν τῆς Πρεβέζης καὶ ἐκ μέρους ὀργανώσεων τῆς πόλεως τῆς Πρεβέζης καὶ οὐχὶ τῶν χωρίων τὰ ὁποῖα ζητοῦν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν Πρέβεζαν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἀνήκουν διοικητικῶς. Διότι, διοικητικῶς, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ὅλα τὰ χωριὰ ἀνήκουν εἰς τὸν νομὸν Θεσπρωτίας. Διοικητικῶς, ἀπὸ πάσης πλευρᾶς, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως νομαρχιακῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐκπαιδευτικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως Μητροπολιτικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως Ἀστυνομικῆς, ἀνήκουν εἰς τὸν νομὸν Θεσπρωτίας. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ἀποσπάσωμεν διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἕδραν τοῦ Εἰρηνοδικείου Πάργας, χάριν τῆς Πρεβέζης, μόνον καὶ μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν προσπαθοῦμεν καὶ φροντίζομεν νὰ περιμαζεύσωμεν ὅλα τὰ τμήματα τῆς Θεσπρωτίας ὑπὸ ἑνιαίαν διοίκησιν, ὑπὸ τὸν Νομάρχην Θεσπρωτίας; Αὐτὰ εἶχα νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, οὕτως ὥστε νὰ μὴ παραπλανηθῇ ὡς πρὸς τὸ αἴτημα, διότι δὲν εἶναι οὔτε ἠθικόν, οὔτε τίμιον, αὐτὸ ποὺ ζητεῖται.

§42Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, μοῦ ἐπιτρέπετε, νὰ προσθέσω μίαν χρήσιμον πληροφορίαν;

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπερέβητε πάρα πολὺ τὸ χρονικὸν μέτρον τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὁ Κανονισμός.

§44Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγώ, σπανίως κάμνω χρῆσιν. Μίαν πληροφορίαν θὰ προσθέσω ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστὸς κ. Χαβίνης, ὡμίλησε περὶ τῆς Πρεβέζης, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ζημίας καὶ τὰς θυσίας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθη, ἔχω νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ καταστῇ κτῆμα ὅλου τοῦ κόσμου, ὅτι μεγαλύτερον ποσοστὸν καταστροφῆς ἀπὸ τὸν Νομὸν Θεσπρωτίας, οὐδεὶς ἄλλος Νομὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἔχει. Θρηνοῦμεν 1.400 δολοφονηθέντας ἀπὸ τοὺς Ἀλβανούς, κατοίκους τοῦ Νομοῦ Θεσπρωτίας, ἡ δὲ περιφέρεια Μαργαριτίου περὶ τῆς ὁποίας γίνεται συζήτησις, κατὰ τὸ διάστημα, κύριε Πρόεδρε τῆς κατοχῆς ἔχει τὸ τρομακτικὸν καὶ ἀπίστευτον ποσοστὸν καταστροφῆς κατὰ 96%. Ἑπομένως δὲν δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς τὰς ἐλαχίστας ζημίας τοῦ Νομοῦ Πρεβέζης.

§45Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μοῦ δοθῇ ἡ ἀπάντησις ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου ἐπὶ μιᾶς εὐλόγου ἀπορίας, πῶς ἕνα τόσον δίκαιον καὶ εὔλογον αἴτημα ἀπὸ τὸ 1946 ἐκκρεμοῦν εὗρε τὴν δικαίωσίν του μόνον ἐπικειμένων τῶν ἐκλογῶν τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1952;

§46Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Νὰ δώσω ἐγὼ τὴν ἀπάντησιν, κύριε, Πρόεδρε.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον.

§48Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Εἰς τὴν ἄλλην Βουλὴν εἶχα κάμει ἐπερώτησιν καὶ δὲν εὗρε δικαίωσιν διότι, τότε, διεφωνήσαμεν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀφαιρῶ τὸν λόγον.

§50Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Κύριοι βουλευταί, δὲν εἰσέρχομαι εἰς αὐτὸν τὸν ἐμφύλιον πόλεμον. Τὸ θέμα ἐντοπίζεται εἰς τὴν ἑξῆς ἁδρὰν γραμμήν. Ποῦ εἶναι συμφέρον ἐκείνων τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι πηγαίνουν νὰ δικασθοῦν, νὰ πᾶνε νὰ δικασθοῦν, ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνειακῆς πρὸ παντὸς καὶ οἰκονομικῆς, κατ’ ἀνάγκην, ἀφ’ ἑτέρου. Ἡ δικαία τοποθέτησις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἡ ἐξέτασις ἡ ἐνδελεχής, ἡ ἔρευνα, περὶ τοῦ ποῖον εἶναι τὸ συμφέρον τῶν προστρεχόντων εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ ὄχι ὁ τόπος εἰς τοῦ ὁποίου τὴν δικαιοσύνην θὰ προσφύγουν. Εἰς πᾶσαν δὲ συναφῆ ὑπόθεσιν αὐτὸ πρέπει νὰ εἶναι τὸ δίκαιον μέτρον τὸ ὁποῖον ἡ χρηστὴ διοίκησις θὰ πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της. Ὁμολογῶ, ὅτι τὸ θέμα δὲν τὸ κατέχω ἀπολύτως. Ἐὰν θέλετε νὰ διαφωτισθῶ περισσότερον καὶ ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους ἐκπροσώπους τῶν περιφερειῶν αὐτῶν, δέχομαι νὰ μοῦ κάμετε τὴν τιμὴν νὰ ἔλθητε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς φακέλλους καὶ νὰ μελετήσωμεν τὸ ζήτημα.

§51Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Θὰ παρεμβληθοῦν καὶ τὰ Ἰωάννινα δι’ ὡρισμένας περιφερείας.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας πρὸς συζήτησιν ἀνα-

φορῶν καὶ ἐρωτήσεων εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

§53Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Ἡ Κυβέρνησις παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ἐπειδὴ θὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ, ἡ διακοπεῖσα προχθὲς ἐπερώτησις τοῦ Ὑπουργείου Δικαιοσύνης νὰ συνεχισθῇ αὔριον διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ ἐκκρεμὴς ἐπὶ ἑβδομάδας. Παρακαλῶ ἐὰν συμφωνῇ ἡ Βουλή, νὰ ληφθῇ ἀπόφασις.

§54Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Εἰς τοῦτο συμφωνοῦν καὶ οἱ ἐπερωτῶντες.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ συνεχισθῇ μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Μητσοτάκη. Πάντως δι’ αὔριον ἡ ἡμερησία διάταξις ἔχει καλυφθῆ μὲ νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§56Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ἀπόφασις.

§57Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἶναι ζήτημα τῆς Κυβερνήσεως ἐὰν ἡ νομοθετικὴ ἐργασία ἐπείγει ἢ ὄχι. Ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίζει καὶ παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως αὔριον προηγηθῇ τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας ἡ ἐπερώτησις.

§58Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡμεῖς συμφωνοῦμεν.

§59Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ διευκολύνω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι ὡς ἐνθυμεῖται ἡ Βουλή, τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν διετύπωσα αἴτημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅπως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Στρατιωτικοῦ, παρίσταται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραστῇ σήμερον λόγῳ πολλῶν ἀσχολιῶν, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως σήμερον καὶ νὰ ὁρισθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρευρίσκεται.

§60Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριε Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ἡ παράκλησίς σας ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ἐπερώτησις, ἐλήφθη ἰδιαιτέρως ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα. Βεβαίως λέγομεν κατ’ ἀρχὴν ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις καὶ ὁ ἔλεγχος ἀφοροῦν τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐνῷ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία τὴν Κυβέρνησιν Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι ἀπολύτως ὀρθὸν διότι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει συμφέρον αἱ ἐπερωτήσεις νὰ μὴ ἐκκρεμοῦν ἐπ’ ἀόριστον. Τὴν προηγουμένην ἑβδομάδα ἀνταπεκρίθημεν εἰς τὴν παράκλησιν τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ δὴ παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι εἶπον ὅτι εἰς τὴν ἐπερώτησιν θὰ ἀπαντήσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Ἀμύνης, ἐν προκειμένῳ ὁ ὑποφαινόμενος. Θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς περαιτέρω ἀναβολήν. Ἄλλως τε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς μετὰ 15–30′.

§61Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ προχωρήσωμεν τότε εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης.

§62Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικον ἀπέναντι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος ὑποχρεούμενος τυχὸν νὰ ἀπαντήσῃ δὲν θὰ γνωρίζῃ ὅσα ἐν τῷ μεταξὺ ἔχουν λεχθῆ καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἁβρότης, ἐκ μέρους μας, ἀπέναντι τοῦ κ, Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπιμείνωμεν νὰ παρίσταται ἐξ ἀρχῆς, ὥστε νὰ γνωρίζῃ τὸ θέμα, ὅταν πρόκειται νὰ ἀπαντήσῃ.

§63Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριε Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, σᾶς δηλῶ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐν γνώσει τοῦ γεγονότος ὅτι θὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐπερώτησις πρὸ τῆς ἐλεύσεώς του εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν εἶναι ἄδικον διὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τοῦτο μόνον ὁ ἴδιος πρέπει νὰ τὸ κρίνῃ. Ἑπομένως θὰ παρεκάλουν τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ μὴν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀναβολήν, παρεμβαλλομένης τῆς συνεχείας τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Δικαστικοῦ. Καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην ἑβδομάδα εἶπον καί, σήμερον, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὴν ἀπάντησιν θὰ δώσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν σας ἐὰν ἔχετε νὰ διατυπώσητε ἐρώτησιν εἰς αὐτόν.

§64Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἐπιτρέψῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν ἄποψίν της διότι ὅταν ὑπεβλήθη ἡ ἐπερώτησις ἀπηυθύνθη πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ ὅτι ὑπάρχει ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς καὶ ἀνεύθυνος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα ἰσχύει ἡ ἀρχή, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ εὐθύνονται κατὰ μείζονα λόγον διὰ τὴν διοίκησίν των καὶ διὰ τὰς ἐπὶ μέρους ἐνεργείας των, ὅταν ὅμως τὸ θέμα εἶναι γενικώτερον, τότε ἡ εὐθύνη ὑπάγεται κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ περὶ τούτου πρόκειται ἐν προκειμένῳ. Ἀφορᾷ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἡ γενικότης τοῦ θέματος. Καὶ δεύτερον συμβαίνει ἐπίσης εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν ὄχι μόνον ἡ γενικότης τοῦ θέματος, ἀλλὰ καὶ ἡ εἰδικότης τῆς εὐθύνης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ διότι συμπίπτει καὶ ἡ εἰδικότης τῆς εὐθύνης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, θ’ ἀρχίσωμεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεως ὅταν παραστῇ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§65Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριε Πρόεδρε, θεωρῶ παράδοξον τὴν τοποθέτησιν εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ ἀξιότιμος κ. Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἰδίᾳ τὴν τοποθέτησιν ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἡ ὁποία θὰ ὁρίσῃ πότε θὰ ἀρχίσῃ μία ἐπερώτησις, ἀλλὰ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ὁρίσῃ πότε θ’ ἀρχίσῃ μία ἐπερώτησις. Διότι ἁπλούστατα ἐὰν οἱ ἐπερωτῶντες δὲν θέλουν νὰ λάβουν τὸν λόγον ἡ ἐπερώτησις θὰ διαγραφῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομολογηθῇ.

§66Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶναι γραμμόφωνον ἡ Ἀντιπολίτευσις.

§67Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ νομολογηθῇ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις θὰ ὁρίζῃ ἑκάστοτε πότε θὰ εἰσερχώμεθα εἰς τὴν συζήτησιν μιᾶς ἐπερωτήσεως. (Χειροκροτήματα). Ἡ ἐπερώτησις θὰ γίνῃ καὶ θὰ ἀρχίσῃ ἀμέσως, ἐκτὸς ἐὰν οἱ ἐπερωτῶντες ἐπιθυμοῦν νὰ ἀποσυρθῇ ἡ ἐπερώτησίς των. Δεύτερον δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ τοποθέτησις, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ ὀξύτης τὴν ὁποίαν δίδει εἰς τὸ θέμα. Δὲν νομίζω, ὅτι ἐκ τοῦ γεγονότος τῆς παροδικῆς ἀπουσίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δικαιοῦται νὰ συναγάγῃ ὁ κ. Παπανδρέου τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐμφανίζεται ὑπεύθυνος καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεύθυνος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀνεύθυνος διὰ πᾶν, ὅτι ἀφορᾷ τὴν κυβερνητικὴν πολιτικὴν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους καὶ εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς, ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ καθορίσῃ ποῖος θὰ ἀπαντήσῃ καὶ ποῖος θὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ καθορίσῃ ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀπαντήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος θὰ ἀκούσῃ ἀναπτυσσομένην τὴν ἐπερώτησιν θὰ κρίνῃ ἐκεῖνος. Δὲν πρόκειται νὰ τοῦ ὑποδείξῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὴν ἰδικήν της κρίσιν· θὰ κρίνῃ ἐκεῖνος, ἐὰν εἶναι σκόπιμον ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως νὰ ἀπαντήσῃ ἢ ὄχι. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ὅτι ὁ κ. Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων—ἐννοῶ εἰδικῶς τὸν κ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε τελευταίως, καὶ προέβη εἰς αὐτὴν τὴν ὀξεῖαν τοποθέτησιν τοῦ θέματος—θὰ ἀναγνωρίσῃ μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ προβῶ, δηλαδὴ μετὰ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν θὰ δώσω εἰς τὸν διατυπώσαντα τὴν ἐπερώτησιν ἀξιότιμον ἐκ Χανίων συνάδελφον κ. Μητσοτάκην, ὅτι δὲν ἔχει τόσην γενικότητα τὸ θέμα, ὅσην προσπαθεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ τοῦ προσδώσῃ. Παρακαλῶ, λοιπόν, τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ἐπιδείξῃ αὐτὴν τὴν ὑπομονὴν καὶ αὐτὴν τὴν σχετικὴν κοινοβουλευτικὴν καρτερίαν, νὰ ἀναμείνῃ τὴν ἀπάντησιν καὶ ἂν νομίζῃ, ὅτι τὸ θέμα εἶναι πολὺ γενικώτερον ἀπ’ ὅ,τι ἡ Κυβέρνησις τὸ θεωρεῖ καὶ ὅτι ἀφορᾷ σημεῖα τῆς γενικωτέρας πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ γενικωτέρα πολιτικὴ συζήτησις, τότε βεβαίως, κατ’ ἀνάγκην, αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρόκειται νὰ διευθύνῃ τὴν γενικωτέραν αὐτὴν πολιτικὴν συζήτησιν. Ἀλλὰ θὰ πεισθῆτε, ἀξιότιμε κ. Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων—εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ πεισθῆτε, διότι ἴσως οἱ σύμβουλοί σας ἐπὶ τοῦ θέματος, σᾶς ἔχουν παρασύρει εἰς ἐσφαλμένας κρίσεις—θὰ πεισθῆτε, λέγω, ὅτι τὸ θέμα εἶναι εἰδικόν, εἰδικώτατον καὶ ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογὴν κειμένων διατάξεων, δηλαδὴ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου «περὶ ἱεραρχίας καὶ προαγωγῶν» καὶ τοῦ νόμου «περὶ Ὑπουργείου Ἐθν. Ἀμύνης». Δὲν ἀφορᾷ τὴν γενικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὡς προσεπαθήσατε πρὸ ὀλίγου νὰ εἴπητε, οὔτε ἀφορᾷ, ὅπως ὁ κ. Μητσοτάκης διατυπώνει εἰς τὴν ἐπερώτησίν του, τὴν ἠθικὴν τοποθέτησιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τοῦ στρατεύματος. Ἐδῶ ἔχομεν μίαν ἐπερώτησιν ἀφορῶσαν ἀποστρατείας ἀξιωματικῶν. Αἱ ἀποστρατεῖαι ἀξιωματικῶν γίνονται—καὶ ἔγιναν καὶ εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν—βάσει τῶν κειμένων νόμων.

§68Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀπαντᾶτε εἰς τὴν ἐπερώτησιν.

§69Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης)... καὶ αἱ ἀποκαταστάσεις ἐγένοντο ἐπίσης ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν κειμένων νόμων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετασθῇ εἶναι, ἐὰν πράγματι ἐγένοντο ἢ ὄχι ἐντὸς τῶν πλαισίων τῶν κειμένων νόμων. Αὐτὸ καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεως εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. (Χειροκροτήματα).

§70Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἀποτελεῖ κοινοβουλευτικὴν τάξιν οἱ ἐπερωτώμενοι νὰ παρίστανται. Ἐφ’ ὅσον, ἑπομένως, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐμμένει εἰς αὐτὴν τὴν ἀρχήν, εὑρίσκεται εἰς ἁρμονίαν μὲ τὴν κοινοβουλευτικὴν παράδοσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη ἀπάντησις. Ὑπάρχει καὶ μία δευτέρα ἀπάντησις: Ἐφ’ ὅσον τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν ἀπεφασίσθη ἡ ἀναβολὴ διὰ νὰ παρίσταται ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι εὔλογον σήμερον ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἀναμένει τὴν παρουσίαν του, διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐμμένει εἰς τὴν ἄποψίν της. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν παραστῇ, ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν θὰ ἀρχίσῃ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος καὶ τὸ Προεδρεῖον ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ ἐν συνεχείᾳ τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ὁ Κανονισμὸς τοῦ ὑπαγορεύει.

§71Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ὑπάρχει, κ. Πρόεδρε, μία μέση λύσις. Βλέπω τὴν Ἀντιπολίτευσιν πράγματι προσδίδουσαν—κατ’ ἐμὲ ἀπολύτως ἀδικαιολογήτως—ὀξεῖαν μορφὴν εἰς ἓν θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει. Δὲν ὑπάρχει θέμα παρουσίας ἢ μὴ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐδήλωσα πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐντὸς τετάρτου ἢ ἡμισείας ὥρας θὰ εἶναι ἐδῶ. Εἶναι παράδοξον, λοιπόν, πῶς ἡ Ἀντιπολίτευσις δίδει αὐτὴν τὴν ὀξεῖαν μορφὴν εἰς τὴν συζήτησιν, περὶ τῆς παρουσίας τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐφ’ ὅσον ὅμως τὴν δίδει, τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ εἶναι νὰ παρακαλέσωμεν τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τὴν Βουλήν, νὰ δεχθῇ νὰ διακόψωμεν διὰ 10 ἢ 15 λεπτά, διὰ νὰ προσέλθῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§72Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σύμφωνοι.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ 10 λεπτά.

(Ὥρα 8.00′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.15′ μ. μ.)

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, κύριοι συνάδελφοι, ἐζήτησαν, εὐλόγως, τὴν πρόταξιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 9 ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Χανίων βουλευτοῦ κ. Μητσοτάκη. Πιστεύω, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος ὅπως προταχθῇ ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης.

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§76Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως αὐτῆς νὰ προταχθῇ, ἐφ’ ὅσον θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων ἀπόψε, ἡ ἐπερώτησις ἐπὶ τῆς ἀναπροσαρμογῆς μισθῶν καὶ ἡμερομισθίων, ἄλλως αὔριον νὰ συζητηθῇ πρώτη.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, θὰ προηγηθῇ πάντως ἡ συζήτησις ἡ διακοπεῖσα ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ δικαστικοῦ, ἡ ὁποία εἶναι ἀνάγκη νὰ συνεχισθῇ.

§78Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Πάντως νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μᾶς εἴπῃ, ποῖα μέτρα θὰ λάβῃ διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς παρούσης καταστάσεως.

§79Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤκουσα, ὅτι αὔριον θὰ συνεχισθῇ ἡ ἐπερώτησις διὰ τὸ δικαστικόν. Θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ἔχει γίνει τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει μίαν τυπικὴν ἰσχὺν καὶ ὁ ὁποῖος ὁρίζει ὡς ἡμέρας κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου τὴν Δευτέραν καὶ Παρασκευήν;

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τοῦτο, κατὰ εὐρεῖαν κάπως ἑρμηνείαν τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ὁρίζει καὶ ὑπαγορεύει, ὅτι ἐὰν ἡ ἐπερώτησις δὲν γίνῃ κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, συνεχίζεται τὴν ἑπομένην. Αὐτὸ ἔχει τὴν ἔννοιαν κατ’ ἐμέ, ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἐπὶ τοῦ δικαστικοῦ, διακοπεῖσα προχθὲς τὴν Παρασκευήν, εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ αὔριον. Πέραν τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν αὔριον νὰ συζητηθῇ ἄλλη ἐπερώτησις.

§81Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν αὔριον, ἡμέραν νομοθετικῆς ἐργασίας, ἔστω καὶ κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ ἐπερωτήσεων. Τοῦτο εἶναι ἀπαράδεκτον ἀπὸ τὸν Κανονισμόν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸν τερματισμὸν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Μητσοτάκη, ἡ ὁποία θὰ προηγηθῇ, ἔχομεν τὸν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν τὸ θέμα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ δικαστικοῦ κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ συνεχισθῇ, διότι διεκόπη προχθές.

§83Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ ὁ Κανονισμὸς δὲν ἐπιτρέπει νὰ γίνεται συζήτησις ἐπὶ ἐπερωτήσεων εἰς ἡμέραν νομοθετικῆς ἐργασίας.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μητσοτάκης ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του ἀπευθυνομένης πρὸς τοὺς κ. κ. Πρόεδρον Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν Ἐθνικῆς Ἀμύνης, σχετικῶς μὲ τὴν ἀποστρατείαν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν καὶ ἐπαναφοράν εἰς τὸ στράτευμα ἀξιωματικῶν, ὑποπεσάντων εἰς πειθαρχικὰ παραπτώματα.

§85Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἐσκέφθην, κύριοι συνάδελφοι, προτοῦ ὑποβάλω τὴν ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία θὰ συζητηθῇ ἀπόψε. Δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκωμεν εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον, μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Ἐθνικοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ηὔρυνε τὰ σύνορα τῆς Ἑλλάδος, ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἀποτελεῖ παλλάδιον τοῦ Ἔθνους καὶ πρέπει πάντοτε, ὅταν γίνεται συζήτησις περὶ αὐτοῦ, ἡ συζήτησις νὰ γίνεται μετὰ μεγάλης προσοχῆς καὶ τὰ στρατιωτικὰ θέματα οὐδέποτε νὰ ἀνακινοῦνται μὲ τὴν πρόθεσιν δημιουργίας δυσφημιῶν ἢ μειώσεως τῆς ἐκτιμήσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ κοινὴ γνώμη ὀφείλει νὰ τρέφῃ πρὸς τὸν Ἐθνικὸν στρατόν. Ἐπὶ πλέον ὅμως, δι’ ἡμᾶς τοὺς νεωτέρους, ἡ ἀνάμνησις τοῦ μακρυνοῦ, ὅπως ἐφαίνετο μέχρι σήμερον, διχασμοῦ, ὁ ὁποῖος συνεκλόνισε τὸν Ἐθνικὸν στρατὸν κατὰ τὸ παρελθόν, εἶναι μία ἀνάμνησις ὀδυνηρά, τὴν ὁποίαν δὲν ἐζήσαμεν, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ἐγνωρίσαμεν ἀπὸ διηγήσεις καὶ ἀφηγήσεις τῶν παλαιοτέρων καὶ διακαῶς εὐχόμεθα νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ καὶ σήμερον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε βαρὺ ἐθνικὸν ἀτύχημα κατὰ τὸ πρόσφατον παρελθόν. Παρὰ ταῦτα, ὅμως, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ φέρωμεν σήμερον ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ στρατιωτικὸν θέμα εἰς ὅλην του τὴν εὐρύτητα, διότι ἐλπίζομεν, μὲ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ, νὰ σταματήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἀπὸ ἕνα δρόμον, τὸν ὁποῖον ἔλαβεν, ὁ ὁποῖος ἀσφαλῶς δὲν ὁδηγεῖ εἰς τὴν καλλιτέρευσιν τῶν πραγμάτων καὶ ἀσφαλῶς δὲν ὠφελεῖ τόν Ἑλληνικὸν στρατόν. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, προκαταλαμβάνων ἡμᾶς τοὺς ἐπερωτῶντας, προηγουμένως ἐτόνισεν, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μας εἶναι ἀπολύτως εἰδικὴ καὶ εἰδικεύεται εἰς ὡρισμένα λεπτομερειακά, ὅπως ἤθελε νὰ ἀφήσῃ τὴν ἐντύπωσιν, θέματα. Δὲν πρόκειται, δυστυχῶς, κύριοι συνάδελφοι, περὶ τούτου. Ἡ ἐπερώτησίς μας θίγει εἰς τὴν βάσιν της τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἠκολούθησεν ἔναντι τοῦ προβλήματος τοῦ στρατοῦ, θίγει εἰς τὴν βάσιν της τὴν πολιτικὴν αὐτὴν καὶ στηρίζεται εἰδικώτερον εἰς δύο σκέλη, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν δύο εἰδικωτέρας ἐκδηλώσεις τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς. Ἡ μία ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀποστρατευθέντων ἀξιωματικῶν, κατόπιν τοῦ κινήματος τῆς 30–31 Μαΐου 1951 καὶ ἡ δευτέρα εἰς εὐρείας ἀποστρατείας ἱκανῶν καθ’ ὅλα ἀξιωματικῶν, αἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι εἰσέρχεται καὶ πάλιν, ὕστερα ἀπὸ χρόνια πολλά, ἡ πολιτικὴ εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἀποπειρᾶται ἡ Κυβέρνησις μὲ τὸν τρόπον αὐτόν, νὰ δημιουργήσῃ στρατὸν φίλα ἱστάμενον πρὸς αὐτήν. Θὰ ἀναπτύξω ἀμέσως ἐν συνεχείᾳ, κύριοι συνάδελφοι, τὰ δύο σκέλη τῆς ἐπερωτήσεώς μου, διὰ νὰ καταλήξω ἐν συνεχείᾳ εἰς γενικώτερα συμπεράσματα. Τὸ πρῶτον σκέλος εἶναι, ὅπως εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναφέρω καὶ ὅπως ἀναφέρεται εἰδικώτερον εἰς τὴν ἐπερώτησιν «διότι ἡ Κυβέρνησις—σᾶς ἀναγινώσκω ἐπὶ λέξει τὴν ἐπερώτησιν—... (ἀναγινώσκει)...». Ἡ ἱστορία, κύριοι συνάδελφοι, τῶν γεγονότων, εἶναι πρόσφατος. Καὶ ἐλπίζω, ὅτι τὰ γεγονότα θὰ εἶναι εἰς τὴν μνήμην ὅλων σας νωπά. Παρὰ ταῦτα, διὰ τὴν πρόοδον τῆς ἀποψινῆς συζητήσεως, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἀνακεφαλαιώσω μὲ ὀλίγιστα πῶς ἐξελίχθησαν. Τὴν ἡμέραν ἐκείνην εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὁ σημερινὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Παπάγος, Ἀρχιστράτηγος τότε τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, παρητήθη. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ κρίνω τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Παπάγου ἀπὸ τὴν ἀρχιστρατηγίαν. Γνωστὸν πάντως εἶναι, ὅτι εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ὄχι μόνον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ εἰς τοὺς ἁρμοδίους κυβερνητικοὺς κύκλους, ἡ ἀπόφασις τοῦ κ. Παπάγου νὰ παραιτηθῇ τῆς ἀρχιστρατηγίας, ἀπετέλεσεν ἔκπληξιν. Καὶ γεγονὸς ἐπίσης εἶναι, ὅτι ὁ κ. Παπάγος, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνήγγειλε τὴν ἀπόφασίν του περὶ παραιτήσεως εἰς τὴν ὑπεύθυνον τότε Κυβέρνησιν, ἐπέμεινεν ἀνενδότως εἰς αὐτήν. Εἶναι γνωστόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι κατεβλήθη πολλὴ προσπάθεια διὰ νὰ μεταπεισθῇ ὁ κ. Παπάγος νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἀρχιστρατηγίαν. Διότι ἀναμφισβητήτως, ἡ ἀπομάκρυνσίς του τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀπὸ τὴν ἡγεσίαν τῶν ἐνόπλων δυνάμεων, ἐδημιούργει προβλήματα καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ στρατοῦ. Κατεβλήθη προσπάθεια τόσον ἀπὸ κυβερνητικῆς πλευρᾶς, ὅσον καὶ ἀπὸ τὴν ἀνωτάτην ἡγεσίαν τοῦ στρατεύματος, ἡ ὁποία τὴν ὑστάτην ὥραν ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἀποφάσεώς του, κατεβλήθη, λέγω, προσπάθεια νὰ μεταπεισθῇ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τρεῖς ἀπὸ τοὺς ἀντιστρατήγους, οἱ ὁποῖοι μετεῖχον εἰς τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκετο τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἐν συνεδριάσει καὶ εἰς τὸ ὁποῖον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον ἦλθε σὰν βόμβα ἡ παραίτησις τοῦ κ. Παπάγου, ἐσκέφθησαν καὶ προσεπάθησαν νὰ τὸν μεταπείσουν. Προσεπάθησαν νὰ τὸν μεταπείσουν ἀρχικῶς ἀπὸ τὴν ἀπόφασίν του νὰ παραιτηθῇ, ἐν συνεχείᾳ δὲ ἐζήτησαν νὰ ἐπιτύχουν τὴν συγκατάθεσίν του διὰ τὴν ἀναστολὴν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Διατάγματος τῆς παραιτήσεώς του. Ὁ κ. Παπάγος ἔμεινεν ἀνένδοτος καὶ ἐπέμεινεν εἰς τὴν ἄμεσον δημοσίευσιν τῆς παραιτήσεώς του. Ἐν συνεχείᾳ, ἐκπρόσωποι τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, ἐπεσκέφθησαν τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀξιότιμον κ. Βενιζέλον, ὁ ὁποῖος, ταὐτοχρόνως, ἐξετέλει καὶ χρέη Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ἐζήτησαν ἀπὸ αὐτὸν νὰ πράξῃ πᾶν, ὅτι ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ ἀποσοβήσῃ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Παπάγου. Ὁ κ. Βενιζέλος ἦτο ἀπολύτως σύμφωνος καὶ τοῦτο ἀπετέλεσε τὴν ἰδικήν του προσπάθειαν. Παρὰ ταῦτα ὅμως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ τίποτε ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Παπάγος ἐπέμενεν. Οὕτως κατόπιν ἀνενδότου ἐπιμονῆς τοῦ κ. Παπάγου, ἐδημοσιεύθη τὴν αὐτὴν ἡμέραν τὴν 30–5–51 τὸ διάταγμα τῆς παραιτήσεώς του, ταὐτοχρόνως δέ, τὴν αὐτὴν ἑσπέραν ἀνεκοινώθη ἀπὸ τοῦ ραδιοφώνου εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡ ἀπόφασίς του. Τὴν αὐτὴν νύκτα, εὐθὺς μετὰ τὸ μεσονύκτιον, ἐπηκολούθησεν τὸ γνωστὸν στασιαστικὸν κίνημα τῆς 30ῆς πρὸς τὴν 31–5–51. Ὁ κ. Παπάγος ἦτο Ἀρχιστράτηγος τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, εἶχεν περιβληθῆ μὲ ἐξουσίας, τὰς ὁποίας οὐδέποτε, οὐδέποτε ἴσως ἄλλος στρατιωτικὸς εἶχε κατορθώσει νὰ συγκεντρώσῃ εἰς τὸ πρόσωπόν του εἰς περίοδον μάλιστα ὄχι πολεμικήν. Ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὴν θέσιν του παραιτούμενος οἰκειοθελῶς, ἀνακοινοῖ τοῦτο τὴν τελευταίαν στιγμὴν καὶ δὲν παραδίδει εἰς οὐδένα τὴν Διοίκησιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν εἰς χεῖράς του, δὲν ἐκάλεσε τοὺς νομίμους ἀντικαταστάτας του, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον γνῶσιν τῆς ἀποφάσεώς του, καὶ δὲν παρέδωσεν εἰς οὐδένα τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν.

§86Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπήν; Δὲν δύνασθε νὰ λέγετε ἀνακριβείας. Εἰσηγήθην, ὅταν παρητήθη, εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ποῖος θὰ ἔπρεπε νὰ μὲ ἀντικαταστήσῃ. Δὲν δύνασθε νὰ λέγετε, ὅτι ἀπεχώρησα χωρὶς νὰ ὁρισθῇ ἀντικαταστάτης, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο τῆς ἁρμοδιότητος τῆς ἰδικῆς μου. Ἦτο τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ πράξω ἦτο νὰ ὑποδείξω, ποῖοι κατὰ τὴν γνώμην μου θὰ ἔπρεπε νὰ μὲ ἀντικαταστήσωσιν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἰσηγήθην ὡς Ἀρχηγὸν τοῦ Γεν. Ἐπιτελείου τὸν ἀντιστράτηγον κ. Κιτριλάκην καὶ ἐν τούτοις ὡρίσθη ὁ ἀντιστράτηγος κ. Τσακαλῶτος. (Χειροκροτήματα).

§87Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησίν μου, ὡς ἐγὼ τὴν ἀντιλαμβάνομαι. Δὲν πρόκειται νὰ ἀμφισβητήσω τὴν ἀλήθειαν τῶν ἱστορικῶν γεγονότων. Χαίρω, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συνεπλήρωσε καὶ ἴσως ἐν συνεχείᾳ συμπληρώσει ὡρισμένα σημεῖα τῆς ἀφηγήσεώς μου, τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ μὴ εἶναι πλήρη. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω εἶναι, ὅτι τὰς ἀπόψεις μου ἐκθέτω ὡς ἕνας μόνον βουλευτής, ἕνα, μέσος πολίτης, ὁ ὁποῖος δὲν διαθέτει εἰδικὰς γνώμας ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἐκεῖνο πάντως, τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι ὅτι, ὅταν ἕνας Ὑπουργὸς ἀπομακρύνεται, παραδίδει εἰς τὸν ἀντικαταστάτην του. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ ἑσπέρας παρητήθη ὁ κ. Παπάγος καὶ τὴν νύκτα ἐξεδηλώθη τὸ στασιαστικὸν κίνημα. (Φωναί, θόρυβος).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ γίνωνται διακοπαί.

§89Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ κάνω τὴν δήλωσιν, ὅτι δὲν θὰ δώσω ὀξύτητα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Δὲν εἶμαι ὅμως ποσῶς διατεθειμένος νὰ μὴ εἴπω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχω νὰ εἴπω.

§90Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Παρακαλῶ τοὺς κ. συναδέλφους, νὰ μὴ κάνουν διακοπάς, διότι καὶ ἐγὼ δὲν θὰ δεχθῶ διακοπάς. Θὰ παρεκάλουν νὰ συμφωνήσωμεν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς σημείου: Διακοπαὶ πρὸς τοὺς κ. ἐκπροσώπους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι θὰ διαπραγματευθοῦν τὸ θέμα νὰ γίνωνται μόνον ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐμοῦ. Διακοπαὶ πρὸς ἐμέ, εἰδικώτερον, νὰ γίνωνται μόνον ἐκ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§91Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Λέγω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Παπάγος παρητήθη τῆς Ἀρχιστρατηγίας, μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξεδηλώθη τὸ στασιαστικὸν κίνημα, παρῆλθον μόνον ὀλίγαι ὧραι. Δι’ ὅ,τι ἐπηκολούθησε, κατὰ τὴν ἄποψίν μου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἶχεν εὐθύνην, τοὐλάχιστον ὀλιγωρίαν ὁ κ. Παπάγος, διότι δὲν ἔλαβεν τὰ μέτρα του, παραδίδων τὴν ἐξουσίαν εἰς τοὺς νομίμους ἀναπληρωτάς του. Τὸ κίνημα ἄλλωστε ἐξερράγη μέσα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἐπιπροσθέτως, κ. συνάδελφοι, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς διακοπὴν συναδέλφων περὶ τοῦ ἐὰν ὄντως ἔλαβε χώραν κίνημα, λέγω τὰ ἑξῆς: Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν τὴν νύκτα τῆς 30–31–5–51 ἦτο ἐν ἀναπτύξει στρατιωτικὸν κίνημα. Διότι, ὅταν κινοῦνται τμήματα στρατοῦ, ὅταν καταλαμβάνεται τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον Στρατοῦ, ὅταν τίθενται ὑπὸ περιορισμὸν Ἀντιστράτηγοι, ὅταν καταλαμβάνεται ὁ ραδιοφωνικὸς Σταθμός, ὅταν κινοῦνται τὰ μηχανοκίνητα, τί ἄλλο περιμένατε διὰ νὰ ὁμιλήσετε περὶ κινήματος; Ἄλλωστε εἶναι βέβαιον, ὅτι οἱ ἡγέται τοῦ κινήματος ἐκείνου ἐδήλωσαν σαφῶς πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅτι εἶχον ἐπαναστατήσει καὶ ὅτι δὲν ὑπήκοον εἰς διαταγὰς οὐδενός, παρὰ τοῦ ἰδικοῦ των Ἀρχηγοῦ. Εὑρίσκοντο οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι ἐν ἐπαναστάσει, ἀλλὰ τὸ κίνημα δὲν ἐπεκράτησεν.

§92Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἠξεύρετε διατὶ δὲν ἐπεκράτησε τὸ κίνημα—ἐὰν δεχθῶ ἐκεῖνο ποὺ λέγετε, ὅτι ἐγένετο κίνημα—διότι ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος κατῆλθε νὰ τὸ καταστείλῃ ἤμουν ἐγώ, κύριοι, τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν τότε στρατιωτικῶν ἡγετῶν ἐπιδειξάντων πλήρη ἀδράνειαν. (Χειροκροτήματα).

§93Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴν βιάζεσθε, διότι αὐτὸ θὰ τὸ εἴπω μόνος μου. Εἶναι πάντως ἀναμφισβήτητον, ὅτι οἱ ἡγέται τοῦ κινήματος ἐκείνου, ἐδήλωσαν, ὅτι εὑρίσκοντο ἐν ἐπαναστάσει νὰ ὑπακούσουν εἰς τὴν νόμιμον πλέον ἡγεσίαν τοῦ Στρατεύματος, διότι ὁ κ. Παπάγος εἶχεν ἤδη παραιτηθῆ. Ὑπήκουσαν ὄντως εἰς τὸν κ. Παπάγον, ὅστις περὶ τὰς πρωϊνὰς ὥρας κατῆλθεν ἐξ Ἐκάλης καὶ διελύθησαν.

§94Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὀρθῶς λέγει, ὅτι ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἔδρασε καὶ ἐσταμάτησε, ἦτο ὁ τότε Ἀρχιστράτηγος. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἴμεθα σύμφωνοι πρὸς τὴν Κυβερνητικὴν πτέρυγα, θὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὑπῆρξε κίνημα. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι, κωδωνοκρουσίαι).

§95Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βενιζέλος πρέπει νὰ δώσω μίαν σύντομον ἀπάντησιν.

§96Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ συμπληρώσετε ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μάλιστα, ἀλλὰ...

§97Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἶπεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρεδέχθη τὴν ὕπαρξιν κινήματος πρὸ ὀλίγου. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ συνομολογήσῃ μαζί μου, ὅτι πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Στρατάρχης εἶπε «ἐάν ὅπως λέγεται».

§98Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐὰν ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἦτο κίνημα, τότε ὁ ἀξιότιμος Στρατάρχης τί κατέστειλε; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§99ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὴν διάθεσιν.

§100Η. ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ. ..... (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος)..... (θόρυβος κωδωνοκρουσίαι).

§101Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριε Ζουμπουλάκη, θὰ δοθῇ ἀπάντησις ἐν καιρῷ. Ἐὰν διέκοψα τώρα, διέκοψα διὰ νὰ διορθωθῇ ἡ ἐντύπωσις, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἐκ τοῦ λόγου τοῦ κ. Βενιζέλου εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἀπαντήσωμεν μετὰ ταῦτα. Παρακαλῶ λοιπὸν μὴ διακόπτετε.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ σεβασθῆτε τοῦ Προεδρείου τὴν σύστασιν. Ἀπαγορεύω τὰς διακοπὰς καὶ νομίζω, ὅτι ὁ καλλίτερος τρόπος διὰ νὰ γίνῃ ἤρεμος καὶ ἀντικειμενικὴ συζήτησις, εἶναι νὰ ἀκούωμεν χωρὶς νὰ διακόπτωμεν. Ἀπάντησις θὰ δοθῇ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἑπομένως εἶναι περιτταὶ αἱ διακοπαὶ ἐν τῷ μεταξύ, αἱ ὁποῖαι μόνον σύγχυσιν φέρουν εἰς τὴν συζήτησιν.

§103Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ τί παρεδέχθη τότε ὁ κ. Παπάγος, ἐν σχέσει μὲ τὴν ἐνέργειαν αὐτὴν τῶν ἀξιωματικῶν, τὴν ἀντιπειθαρχικὴν αὐτὴν ἐνέργειαν, θὰ σᾶς τὸ εἴπω ἐγώ, ἀναγιγνώσκων ἀγόρευσίν του, καταχωρημένην εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς συζητήσεως τῆς τότε Βουλῆς, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖτε νὰ ἀκούσετε τὴν γνώμην του ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως. Δὲν ἐπιθυμῶ ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον εἰς τὰ γεγονότα ποὺ συνέβησαν ἐκεῖνο τὸ βράδυ. Ἀρνοῦμαι εἰς τὴν διαπίστωσιν, ὅτι ὄντως ἔλαβε χώραν τὸ ἀντιπειθαρχικὸν αὐτὸ κίνημα, κίνημα εὐρείας διαστάσεως, ὅτι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἔκαμον τοῦτο δὲν ὑπήκουσον εἰς τὴν νόμιμον ἡγεσίαν τοῦ στρατεύματος καὶ διελύθησαν μόνον ἀφ’ ὅτου ὁ παραιτηθεὶς τῆς Ἀρχιστρατηγίας κ. Πρόεδρος Παπάγος κατῆλθεν ἀπὸ τὴν Ἐκάλην, διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν.

§104Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. ....... (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§105Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κ. συνάδελφε. Ὅτι ἑπομένως, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις τοῦ τόπου καὶ ἡ ὑπεύθυνος στρατιωτικὴ ἡγεσία, ἀφοῦ ἐξήτασε τὰ γεγονότα αὐτά, τὰ ἄνευ συνεπειῶν ἀπὸ ὅλας τὰς πλευράς, ἠξιώθη ἡ αὐστηροτάτη τιμωρία τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι παρέβησαν τὸν ὅρκον των καὶ ἐκινήθησαν ἐναντίον τῆς νομίμου Κυβερνήσεως, ὄντως οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος, παρεπέμφθησαν εἰς ἀνάκρισιν. Ἀνώτεροι καὶ ἀνώτατοι, σήμερον ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικοὶ—διεξήχθησαν ἀνακρίσεις—βάσει δὲ τῶν ἀνακρίσεων τοῦ ἀντιστρατήγου, ἀπεστρατεύθησαν οἱ κυριώτεροι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν στάσιν αὐτήν. Ἐν συνεχείᾳ αἱ ἀποφάσεις τῆς ἀποστρατείας των προσεβλήθησαν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας, διὰ λόγους τυπικούς. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐκύρωσε τὴν ἀποστρατείαν διὰ τοὺς πρωταιτίους καὶ ἀπεστρατεύθησαν. Ὅταν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν εὗρε τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἐντὸς τοῦ στρατεύματος. Εἰδικώτερον διά τινας ἐκ τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι μετέσχον τοῦ κινήματος, ἔγινε παραπομπὴ τῆς ὑποθέσεως εἰς εἰδικὸν ἀνακριτικὸν συμβούλιον, συσταθὲν τότε ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀντιστρατήγου κ. Ἰωάννου, βάσει δὲ τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ ἀπεστρατεύθησαν εἰς 1ον βαθμόν, ἐν συνεχείᾳ δὲ καὶ εἰς 2ον βαθμόν, ἀπὸ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον. Οὕτω, κύριοι συνάδελφοι, ἐν ὀλίγοις ἔχουν τὰ γεγονότα. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, εὗρε τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς ὡρισμένους ἐντὸς τοῦ στρατεύματος καὶ εὗρε τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς, ὄχι ἁπλῶς βεβαρημένους, ἀλλὰ ἐνόχους βαρυτάτου ἀντιπειθαρχικοῦ ἀδικήματος. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ προχωρήσω μόνον εἰς ἰδικάς μας κρίσεις ἐπὶ τοῦ ἀδικήματος αὐτοῦ, αἱ ὁποῖαι ἴσως θὰ ἐλέγατε, ὅτι εἶναι προκατειλημμέναι. Θὰ σᾶς θυμίσω τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Παπάγου ἐνώπιον τῆς παρελθούσης Βουλῆς, τὴν 17ην Μαρτίου 1952. Εἰς τὴν ἀγόρευσίν του αὐτὴν ὁ κ. Παπάγος καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου του ἀνεφέρθη τόσον εἰς τὸ θέμα τῆς Ὀργανώσεως ΙΔΕΑ, περὶ τῆς ὁποίας θὰ ὁμιλήσω ἀργότερον, ὅσον καὶ εἰς τὸ στασιαστικὸν κίνημα τῆς 30ῆς Μαρτίου 1951 καὶ εἶπε: «Ἦτο κίνημα ἀντιπειθαρχικὸν.... (ἀναγινώσκει)....». Κίνημα, κ. συνάδελφοι, παρεδέχθη ὁ κ. Παπάγος, ὅτι ἦτο ἡ πρᾶξις αὐτή: «.... (ἀναγινώσκει)....». Καὶ ἀμέσως, ἐν συνεχείᾳ, ἀναφέρει ὁ κ. Παπάγος: «Εἶναι φυσικὸν... (ἀναγινώσκει)....». Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἴδιος ὁ κ. Παπάγος ἦτο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς ὁμιλῶν εἶπεν, ὅτι ἦτο κίνημα καὶ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἔπρεπε νὰ τιμωρηθοῦν αὐστηρότατα. Ἐπιπροσθέτως, κ. συνάδελφοι, ἀμέσως ἐν συνεχίᾳ, εἰς τὰ πρακτικὰ αὐτὰ... (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Παρακαλῶ τοὺς κ. συναδέλφους, νὰ μὴ συγχύζωνται. Ὁμιλῶ βάσει κειμένων: «Διακόπτω τὸν κ. Σακελλαρίου... ........ (ἀναγινώσκει).........». Αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, ἦσαν τὰ λόγια τοῦ κ. Παπάγου, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Οὐδείς, οὔτε ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς ρήτορας, οὔτε ἀπὸ τοὺς στρατιωτικοὺς ἡγέτας, ἠμφισβήτησε τὸ γεγονός, ὅτι ἔγινε κίνημα. Καὶ ἦτο χρέος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, νὰ ἐπιβάλῃ κυρώσεις......

§106Σ. ΤΖΟΥΒΑΡΑΣ. ....... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι).

§107Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. ....... ἐναντίον τῶν πρακτικῶν τοῦ κινήματος ἐκείνου. Καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι, ὅπως καὶ ὁ κ. Παπάγος ὁμολογεῖ εἰς τὴν περικοπὴν ποὺ σᾶς ἀνέγνωσα, κατεύθυνσις τῆς τότε Κυβερνήσεως, κατεύθυνσις τῆς τότε στρατιωτικῆς ἡγεσίας ἦτο, νὰ δοθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν μικροτέρα ἔντασις, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν γενικώτερον σάλον, ὁ ὁποῖος ἀσφαλῶς δὲν θὰ ὠφελῇ τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Ἦτο κατεύθυνσις, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔδωσε καὶ τὴν ὁποίαν ἡ τότε ἀνωτέρα στρατιωτικὴ ἡγεσία ἐνέκρινεν. Ἐνετόπισε τὸ ἀδίκημα εἰς τοὺς πρωταιτίους καὶ ἔθεσε—νομίμως—ἐκτὸς τοῦ στρατεύματος τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Κύριοι συνάδελφοι, οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἐπανέφερεν. Ὁ ἴδιος ὁ κ. Παπάγος, ὁ ὁποῖος ἐδήλου τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθοῦν αὐστηρόταται κυρώσεις, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τοὺς ἐπανέφερεν. Ἐπανέφερε τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἐστασίασαν ἐναντίον........

§108Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἀκούσατε........ (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπαρκὴς ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ ἀπάντησιν. Ἀναμείνατε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀπαντήσῃ.......

§110Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Λέγω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προεδρευομένης ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν ἀξιότιμον κ. Παπάγον ἐπανέφερεν εἰς τὸ στράτευμα τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς καὶ σήμερον οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, δὲν ἠξεύρω ἐάν τις ἐξ αὐτῶν δὲν ἔχει ἀκόμη ἐπανέλθει, ὑπηρετοῦν εἰς τὸ στράτευμα. Κύριοι συνάδελφοι, ἀφήνω τὴν Ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην νὰ ἐκτιμήσῃ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας καὶ ἀφήνω ἐπὶ πλέον ν’ ἀναλογισθῆτε σεῖς τὰς συνεπείας τὰς ὁποίας ἡ τακτικὴ αὐτὴ δύναται νὰ ἔχῃ διὰ τὸ στράτευμα. Κύριοι συνάδελφοι, πέραν τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος τῆς 31ης Μαρτίου, ἀμέσως ὀλίγον μετὰ εἶχε ἀνακινηθῆ τὸ ὅλον θέμα τῆς ὀργανώσεως τοῦ ΙΔΕΑ. Περὶ τῆς ὀργανώσεως αὐτῆς, κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ ἀρκετοῦ χρόνου πολλὰ λέγονται. Ἦτο γνωστὸν εἰς τοὺς παροικοῦντας ἐν Ἱερουσαλήμ, ὅτι ὑπῆρχεν ὀργάνωσις ἐντὸς τοῦ στρατεύματος καὶ ὅτι ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ ἀπέβλεπεν εἰς ὡρισμένους σκοπούς. Τὰς ἀρχὰς τοῦ φθινοπώρου 1951 ἡ ὕπαρξις τῆς Ὀργανώσεως ἀπεδείχθη καὶ οἱ σκοποὶ πρὸς τοὺς ὁποίους ἔτεινε κατέστησαν εὐρύτερον γνωσταὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην. Ἔφθασαν εἰς τὸν τύπον πληροφορίαι, ἐδημοσιεύθησαν ἔγγραφα ἐν πρωτοτυπίᾳ, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν πλήρως τοὺς σκοποὺς τῆς Ὀργανώσεως καὶ ἀποδεικνύουν ἐπιπροσθέτως εἰς τὰ μάτια ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ἀποτελεῖ διὰ τὸν τόπον μας. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ μπῶ εἰς πολλὰς λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ θέματος, θὰ σᾶς ἀναφέρω μόνον ἕνα συνταρακτικὸν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη εἰς πρωϊνὴν ἐφημερίδα τὴν 6ην Σεπτεμβρίου 1951, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Γωγούσης Διευθυντὴς ἄλλοτε τοῦ γραφείου τοῦ Ἀρχιστρατήγου Παπάγου, ἀπηύθυνε πρὸς τὰ μέλη τῆς Ὀργανώσεως. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ὡρισμένας χαρακτηριστικάς, ἀπολύτως χαρακτηριστικὰς περικοπάς.

§111Σ. ΤΖΟΥΒΑΡΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε..... (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος λόγῳ θορύβου).

§112Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ εἴπω ἐγὼ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πιστεύω καὶ ὄχι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σεῖς πιστεύετε. (Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐξακολουθῆτε παρὰ τὴν σύστασιν τοῦ κ. Προέδρου νὰ θορυβῆτε θὰ ἀναγκασθῶ νὰ ἐφαρμόσω τὸν Κανονισμόν.

§114Σ. ΤΖΟΥΒΑΡΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀναφέρῃ ὁ κ. Μητσοτάκης αὐτὰ ποὺ ἀναφέρει...... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι).

§115Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἀναφέρω τὴν ἐγκύκλιον τοῦ κ. Γωγούση, διότι ὁ κ. Γωγούσης εἶναι εἷς ἀπὸ τοὺς ἀπομακρυθέντας ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἐπανῆλθον εἰς τὴν ἐνέργειαν καὶ εἶναι καθὼς ἐπληροφορήθην Διοικητὴς Τεθωρακισμένων. Ἀπαρτίζεται ἀπὸ τρία τμήματα. Τὸ πρῶτον τμῆμα ἀφορᾷ γενικὰς... (δὲν ἠκούσθη)... «Πρῶτος ἀρχικὸς ὅρος... (ἀναγινώσκει)...». Ἀναφέρει ἐν συνεχείᾳ, ὅτι εἰς τὴν ὀργάνωσιν, ἡ ὁποία ὅπως φαίνεται δὲν θὰ ἦτο στρατιωτικὴ ὀργάνωσις, δὲν θὰ ἀποκλεισθοῦν οὔτε γυναῖκες, οὔτε παιδιὰ ἀκόμη, κατὰ τὸ κομμουνιστικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ ὡς πρότυπον ὁ κ. Γωγούσης. (Χειροκροτήματα).

§116Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Πότε ἐγράφη;

§117Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Καὶ ἀκόμη ἡ φωτοτυπία περιέχει τὸ δεῖγμα γραφῆς. Εἰς τὸ δεύτερον τμῆμα......

§118Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Παρακαλῶ τὸν κ. Μητσοτάκη, νὰ εἴπῃ πρῶτον πότε ἔγραψεν αὐτό, δεύτερον μετὰ ποίων πολιτικῶν προσώπων συνεδέετο τότε ὁ κ. Γωγούσης εἴτε ἐμμέσως, εἴτε ἀμέσως.

§119Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Μετὰ τοῦ κ. Παπανδρέου.

§120Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Λυποῦμαι εἰλικρινῶς διότι δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον. Μοῦ εἶναι παντελῶς ἀδιάφορον κατὰ ποῖον τρόπον καὶ μετὰ ποίου συνεδέετο. Γνωρίζω ἁπλῶς καὶ θέτω ὑπ’ ὄψιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ κ. Γωγούσης συνταγματάρχης ἐν ἀποστρατείᾳ ἔγραφε καὶ ἀφίνω ὑμᾶς νὰ κρίνετε.......... (Θόρυβος– Φωναὶ–Κωδωνοκρουσίαι).

§121Θ. ΛΕΚΚΑΣ. Πότε ἔγραφε καὶ μὲ ποῖα πρόσωπα ἤρχετο εἰς ἐπαφήν..... Θέλω ν’ ἀπαντήσετε..... (Φωναὶ–Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι).

§122Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Νὰ προστατεύσετε κύριε Πρόεδρε τὸν ρήτορα (Φωναὶ–Κωδωνοκρουσίαι).

§123Θ. ΛΕΚΚΑΣ. Πρέπει ν’ ἀπαντήσετε.....

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἡσυχίαν θ’ ἀναγκασθῶ νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν.

§125Θ. ΛΕΚΚΑΣ. Ἀποδεχόμεθα ἀπολύτως τὴν σύστασιν, ἀξιοῦμεν ὅμως ἀπάντησιν εἰς τὰ τεθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐρωτήματα. (Θόρυβος).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5 λεπτά.

(Ὥρα 9.00′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 9.15′ μ. μ.)

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἡσυχίας διακοπεῖσα Συνεδρίασις. Ἅπαξ ἔτι παρακαλῶ τοὺς κ. βουλευτὰς ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων, νὰ ἐπιτρέψουν τὴν ἄνετον καὶ ἐλευθέραν διατύπωσιν τῶν γνωμῶν ἀπὸ τοὺς ρήτορας, οἱ ὁποῖοι, διαδοχικῶς, θὰ λάβουν τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Ὁ κ. Μητσοτάκης, παρακαλεῖται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§128Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Παρακαλῶ τοὺς κ. βουλευτάς, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν, νὰ μὴ διακόπτουν τὸν ἀγορεύοντα. Εἶναι θερμὴ παράκλησίς μου.

§129Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑμᾶς, διὰ τὰς συστάσεις, τὰς ὁποίας ἐκάματε πρὸς τοὺς κυβερνητικοὺς βουλευτάς. Νομίζω ὅτι εἶναι ὑποχρέωσις, νὰ προστατευθῇ ὁ ρήτωρ, δοθέντος ὅτι εἴμεθα 5 πρὸς 1. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς μὲ τοὺς 50 νὰ τεθῶμεν ἔναντι τῶν 250. Ζητοῦμεν νὰ προστατευθῇ ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ θεωρῶ, ἰδιαιτέρως καθῆκον μου καὶ νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ πράξω τὸ ἐπ’ ἐμοί. Ὁ κ. Μητσοτάκης παρακαλῶ ὅπως συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§131Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Συνεχίζω τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Εἶπον, προηγουμένως, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅτι λυποῦμαι διότι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω ἀπάντησιν, ἐπὶ τῶν δύο ἐρωτημάτων, τὰ ὁποῖα μοῦ ἔθεσε. Τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, δὲν ἔχει ἡμερομηνίαν. Ἄν τις τῶν κυρίων συναδέλφων γνωρίζῃ τὴν ἡμερομηνίαν, ἂς συμπληρώσῃ εὐχαρίστως, αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω ἐγώ.

§132Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἶναι τοῦ 1947.

§133Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δέχομαι, εὐχαρίστως, τὴν προσθήκην. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δεσμούς, τοὺς ὁποίους, τυχόν, ὁ κ. Γωγούσης εἶχεν ἢ δὲν εἶχε μὲ πολιτικὰ πρόσωπα, φαντάζεσθε, ὑποθέτω, ὅτι εἶναι παντελῶς ἀδύνατον εἰς ἐμὲ νὰ τοὺς γνωρίζω, τὸν κ. Γωγούσην δὲν ἔχω τὴν εὐτυχίαν νὰ τὸν γνωρίζω οὔτε κατ’ ὄψιν, οἱ δὲ τυχόν, δεσμοί του μοῦ εἶναι καὶ ἦσαν παντελῶς ἀδιάφοροι. Τὸ κείμενον αὐτό, τὸ αὐθεντικόν, τοῦ 1947, ὅπως ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης προσέθεσε, περιέχει καὶ ἕν δεύτερον τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ὑπὸ τὴν ἐπικεφαλίδα «κύριαι γραμμαὶ τῶν σκοπῶν μας», ἐκεῖ ὅπου ἀναφέρει κύριαι γραμμαὶ τῶν σκοπῶν μας, ἀναφέρει τὰ ἑξῆς, ἀπολύτως χαρακτηριστικά: «Βʹ. Προσπάθεια καταρτισμοῦ δυναμικῆς Κυβερνήσεως............... ...... (ἀναγινώσκει)..........». Κύριοι συνάδελφοι, δὲν γνωρίζω τὴν ἡμερομηνίαν τοῦ κειμένου. Πληροφοροῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι τὸ κείμενον εἶναι τοῦ 1947. Ἡ ἡμερομηνία, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἀλλάζει τίποτε ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελον νὰ εἴπω Βλέπετε ἀπὸ τὸ κείμενον αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι ἰταμὸν δεῖγμα τῶν προθέσεων τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, εἰς ποίους ἀνθρώπους παραδίδεται σήμερον, ἐν μέρει τοὐλάχιστον, ὁ ἐθνικός μας στρατός. Βλέπετε ποίων προθέσεων ἄνθρωποι ἦσαν, πόσον ἀδίστακτοι εἰς τὰ μέσα των καὶ ποῖαι ἦσαν αἱ ὡμολογημέναι ἐπιδιώξεις των. Διότι δὲν εἶναι πλέον μία ὀργάνωσις............

§134Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἀνθίστανται κατὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς Πατρίδος. (Χειροκροτήματα).

§135Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Λυποῦμαι, εἰλικρινέστατα, διὰ τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ἐκάματε αὐτὴν τὴν στιγμήν, διότι ἐμφανίζεσθε ἔτσι, ὡσὰν νὰ λαμβάνετε ὑπὸ τὴν προστασίαν σας τὸ ἐπονείδιστον αὐτὸ ἔγγραφον. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν εἶναι εἰς οὐδένα ἐπιτετραμμένον, καὶ δὴ εἰς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὺς—καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν παρουσίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος, ὡς ἀνώτατος στρατιωτικός, δύναται νὰ ἔχῃ γνῶσιν—δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μᾶς ὁμιλοῦν περὶ δημιουργίας Κυβερνήσεως καὶ περὶ δολοφονιῶν προσωπικοτήτων, τὰς ὁποίας αὐτοὶ θὰ ἐθεώρουν ἐμπόδιον εἰς τοὺς οἱουσδήποτε σκοπούς των. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἄνθρωπος, τὸν ὁποῖον, προηγουμένως, ἀνέφερον, μᾶς δίδει μίαν ἀνάγλυφον καὶ σαφῆ εἰκόνα τῶν προθέσεων, ἀλλὰ καὶ τοῦ εἴδους τινῶν ἐκ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἀπήρτιζον καὶ ἴσως ἀπαρτίζουν τὴν ὀργάνωσιν αὐτήν. Ἐπιθυμῶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ κάμω μίαν ἀναγκαίαν διευκρίνησιν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν πέρυσιν, εἶπεν, ὅτι εἰς τὸν ΙΔΕΑ εἶχον προσηλυτισθῆ περίπου 2.500 Ἕλληνες ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι μετέσχον εἰς τὸν ΙΔΕΑ. Ἀναμφισβητήτως καλῆς πίστεως καὶ καλῆς προαιρέσεως, ἁγνοὶ πατριῶται, ἐλαυνόμενοι ἀπὸ τὴν βαθεῖαν ἀνησυχίαν, ἡ ὁποία ὅλους τότε μᾶς συνεῖχε διὰ τὴν ἔκβασιν τοῦ σκληροῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον διεξήγομεν, παρεσύρθησαν πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν. Ἐν τούτοις ὅμως, κύριοι, εἶναι γεγονός, ὅτι ἓν τοὐλάχιστον τμῆμα τοῦ ΙΔΕΑ, τὸ δυναμικώτερον, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκράτει εἰς χεῖρας του τὴν κατάστασιν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐνεπνέετο ἀπὸ τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα προηγουμένως, ἀναφέρει καὶ πιστεύω ὅτι ὅλοι σας, ὡς κοινοβουλευτικοὶ ἄνδρες, σεβόμενοι τὸ ἐλεύθερον κοινοβουλευτικὸν πολίτευμά μας, θὰ συνομολογήσετε μαζί μου, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτον καὶ τοῦτο πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ὡς ἔκφρασις γνώμης ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, νὰ ὑπάρχουν τοιαῦται ὀργανώσεις εἰς τὸ στράτευμα, ἐπιδιώκουσαι τοιούτους σκοποὺς καὶ μεταχειριζόμεναι τοιαῦτα μέσα. Ἄλλωστε, κύριοι συνάδελφοι, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐγὼ λέγω σήμερον, καὶ μερὶς τοὐλάχιστον τῶν συναδέλφων τῆς Συμπολιτεύσεως ἐξηγέρθη ἐπὶ τῷ ἀκούσματί των, συνωμολογήθησαν πρῶτον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὡμολόγησεν, ὅτι εἶναι ἀναμφισβητήτως ἀντιπειθαρχικὴ ἡ ὕπαρξις τοῦ ΙΔΕΑ εἰς τὸ στράτευμα. Εἶπεν ἐπὶ λέξει εἰς τὴν ἀγόρευσίν του τῆς 17ης Μαρτίου 1952 ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι παρ’ ὅλα τὰ πατριωτικὰ ἐλατήρια....... (ἀναγινώσκει)........ πρὸς τοὺς κανονισμούς». Ἀναμφισβητήτως, κύριοι συνάδελφοι—καὶ ἀλλοίμονον, ἐὰν εἰς αὐτὸ δὲν μείνωμεν ὅλοι οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ πολιτικοῦ κόσμου σύμφωνοι—ἡ ὕπαρξις καὶ παρουσία μέσα εἰς τὸ στράτευμα μιᾶς ὀργανώσεως οἱασδήποτε καὶ οἱουσδήποτε σκοποὺς καὶ ἂν ἐπιδιώκῃ, πολὺ περισσότερον ἐὰν ἐπιδιώκῃ αὐτοὺς τοὺς εὐρυτέρους πολιτικοὺς σκοπούς, τοὺς ὁποίους προηγουμένως ἀνέφερα, ἔστω καὶ ἂν ἐλαύνεται ἀπὸ ἀγαθὰ ἐλατήρια, ἀντίκειται πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ τὸ πολίτευμά μας καὶ ἀποτελεῖ βαρύ, βαρύτατον ἀδίκημα. Ὅταν ἀνεκοινώθη, κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα τοῦ ΙΔΕΑ καὶ ὅταν εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν ἐγένετο συζήτησις, ὁ ἀξιότιμος σημερινὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Παπάγος, ἔθεσε καὶ αὐτὸς τὸ θέμα. Καὶ ὑπεστήριξε τὴν ἄποψιν, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν κατὰ τὴν ὁποίαν αὐτὸς ἦτο ἀρχιστράτηγος, ὁ ΙΔΕΑ δὲν ὑπῆρχεν ἢ εἶχε διαλυθῆ. Καὶ ὑπεστήριξεν, ἀκόμη τὴν ἄποψιν, ὅτι ὑπῆρχε, πιθανώτερον πρίν, ἢ ἐνεφανίσθη μετὰ τὸ κίνημα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα, ἀλλὰ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤσκησεν αὐτὸς τὴν ἀρχιστρατηγίαν, ὁ ΙΔΕΑ δὲν εἶχεν ὑποδουλωθῆ. Καί, εἶπεν ἀκόμη, ὅτι, οὔτε πολιτικὰ πρόσωπα, ἀλλ’ οὔτε στρατιωτικοὶ ἡγέται, πλὴν μιᾶς ἢ δύο περιπτώσεων, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν, ἔλαβον γνῶσιν τῆς ὑπάρξεως τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν προτίθεμαι, οὔτε εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ὅπως ἔπραξα καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν γεγονότων, διὰ τὸ κίνημα τῆς 31 Μαΐου 1951, νὰ ἀμφισβητήσω αὐτὴν τὴν στιγμήν, τὴν εἰλικρίνειαν τῶν ἰσχυρισμῶν, τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸ θὰ τὸ κρίνῃ ὁ ἱστορικὸς τοῦ μέλλοντος ἀμερολήπτως. Ὑπάρχουν πολλὰ κύρια σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἠμποροῦσαν ἀμείλικτα ἐρωτήματα νὰ ἐγερθοῦν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι Ἀρχιστράτηγος τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, νὰ περιβάλλεται αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν, νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ Ὀργάνωσις καὶ νὰ μὴ ἔχῃ διαλυθῆ καὶ ὅταν, ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσίν του νὰ ἐμφανισθῇ ἐν δράσει, καὶ νὰ μὴ ἔχει λάβῃ γνῶσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, διὰ νὰ μὴ δώσω ὀξύτητα εἰς τὸ θέμα, δὲν προχωρῶ. Βέβαιον, εἶναι, πάντως, ὅτι ἐπιστοποιήθη, ἀναμφισβητήτως, ἡ ὕπαρξις τῆς Ὀργανώσεως αὐτῆς. Συνέπεια τούτου ἦτο νὰ ἀνησυχήσῃ ἡ τότε Κυβέρνησις καὶ ἡ τότε στρατιωτικὴ ἡγεσία καὶ ἐζήτησε νὰ διεξαχθοῦν ἀνακρίσεις. Διεξήχθησαν ἀνακρίσεις, αἱ ὁποῖαι κατέληξαν εἰς ἓν πόρισμα. Πολλὰ ἐλέχθησαν περὶ τοῦ πορίσματος αὐτοῦ καὶ πολλὰ κατεμαρτυρήθησαν ἐναντίον τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξέδωσαν τὸ πόρισμα. Δὲν νομίζω, ὅτι ἀμφισβητεῖ οὐδείς, τὸ πραγματικὸν γεγονός, ὅτι ὑπῆρχεν ἡ ὀργάνωσις τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. Ὅπως κατὰ τὰς ἀνακρίσεις τοῦ κινήματος τῆς 31 Μαΐου 1951, ἔτσι διὰ τὰς ἀνακρίσεις διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. κατευθυντήριος γραμμὴ καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς στρατιωτικῆς ἡγεσίας, ἦτο, νὰ δοθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν μικροτέρα ἔκτασις εἰς τὴν ἀναζήτησιν τῶν ὑπευθύνων, διότι ἐφοβεῖτο ἡ Κυβέρνησις τὸν σάλον, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ, μέσα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Καὶ ὄντως, ἡ ἀνάκρισις κατέληξεν εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς κατηγορίας ἔναντι ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν, ἀλλά, ἡ τότε Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ ἀφήσῃ νὰ προχωρήσῃ αὕτη ἐνώπιον ἀκροατηρίου, καὶ ἠμνήστευσεν τὸ ἀδίκημα, καί, ἔτσι, ἐδόθη τέλος εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. Ἐν πάσῃ, ὅμως, περιπτώσει, ὡς ἀνέφερα, ὡρισμένοι ἀξιωματικοὶ ἀπὸ αὐτοὺς καὶ εἰδικώτερον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐφέροντο ὡς ἀρχηγοὶ τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. καὶ ἐν μέρει καὶ τοῦ κινήματος τῆς 31 Μαΐου, παρεπέμφθησαν εἰς τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, ὑπὸ τὸν Ἀντιστράτηγον κ. Ἰωάννου. Περὶ τοῦ Ἀνακριτικοῦ αὐτοῦ Συμβουλίου, κάποιος ἐκ τῶν συναδέλφων ἀνέφερεν, διακόπτων, ὅτι τὸ Ἀνακριτικὸν αὐτὸ Συμβούλιον, τὸ ἀπαρτιζόμενον ἀπὸ τὸν ἀντιστράτηγον κ. Ἰωάννου, τοὺς ὑποστρατήγους κ. κ. Λάμαρη, Δασκερέλη κλπ. κατέληξεν εἰς ἕνα πόρισμα. Πέραν ὅμως, τοῦ πορίσματος αὐτοῦ τοῦ παρεπεμπτικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐξέδωσαν, ἐθεώρησαν ἀνώτατοι στρατιωτικοί, οἱ ὁποῖοι μετεῖχον τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, ὑποχρέωσίν των, νὰ θέσουν ὑπ’ ὄψιν τῆς Ἀνωτάτης Στρατιωτικῆς ἡγεσίας τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Γ.Ε.Ε.Θ.Α. καὶ τοῦ Γ.Ε.Σ. ἀλλὰ καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἰδιαίτερον πρακτικόν, τὸ ὁποῖον συνέταξαν καὶ τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἀμέσως καὶ τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. εἰς τὸ στράτευμα. Λέγει τὸ πρακτικὸν αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, «Ὑπῆρχεν καὶ ὑφίστατο ἡ Ὀργάνωσις τοῦ Ι.Δ.Ε.Α........., .........(ἀναγινώσκει).....». Καταλήγει δὲ τὸ πόρισμα, μὲ τὰ ἑξῆς βαρυσήμαντα: «Ἤχθημεν εἰς τὴν ἀπόφασιν.............. ...... (ἀναγινώσκει).....». Αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, ἀναφέρει τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀπηρτίσθη ἀπὸ καθ’ ὅλα ἱκανοὺς ἀνωτάτους ἀξιωματικούς, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα, προηγουμένως σᾶς ἀνέφερα. Ἠμπορῶ νὰ προσθέσω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἷς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι παρεπέμφθησαν εἰς τὸ Συμβούλιον αὐτὸ ὡς συνταγματάρχης τότε—δὲν γνωρίζω ἐὰν ἔκτοτε προήχθη—ὁ κ. Νάτσενας ὑπεστήριξεν φανερὰ τὸν Ι.Δ.Ε.Α., κατὰ τὴν ἀνάκρισιν τὴν ὁποίαν ἔδωσεν. Καὶ ἠμπορῶ νὰ προσθέσω, ὅτι φῆμαι τινὲς φέρουν, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς προορίζεται διὰ τὴν διεύθυνσιν τῆς νέας Κεντρικῆς Ὑπηρεσίας Πληροφοριῶν, ἡ ὁποία ἱδρύθη πρό τινος χρόνου.

§136ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀξίζει.

§137Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ἀξίζῃ ἢ ὄχι θὰ τὸ γνωρίζουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναλάβουν τὴν εὐθύνην τῆς τυχὸν τοποθετήσεώς του. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγομεν καὶ τὸ ὁποῖον ἔχομεν χρέος νὰ εἴπωμεν εἶναι, ὅτι τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν καλοῦνται ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι βαρύνονται μὲ αὐτὰ τὰ βαρύτατα, ὄχι μόνον ἀντιπειθαρχικά, ἀλλὰ καὶ ἀντεθνικὰ ἐν τῇ οὐσίᾳ, ἀδικήματα, ἀποτελεῖ σφάλμα βαρύτατον, κ. συνάδελφε, νὰ τοὺς ἐπαναφέρωμεν σήμερον εἰς τὸ στράτευμα.

§138ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΥΣΕΩΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§139Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Προτοῦ προχωρήσω, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου, θὰ ἀναφέρω καὶ ἕνα ἄλλο χαρακτηριστικὸν γεγονός. Ἀνέφερον προηγουμένως, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἀποστρατευθέντες δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου, προσέφυγον εἰς τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον καὶ ἐπεκύρωσε τὴν ἀπόφασιν. Καθ’ ὅσον τοὐλάχιστον ἐγὼ γνωρίζω, ἡ ἀπόφασις αὕτη τοῦ ΑΣΣ ἐλήφθη τότε ὁμοφώνως, πλὴν τριῶν περιπτώσεων, εἰς τὰς ὁποίας ὑπῆρχον εἰς τὴν πρώτην, τρεῖς ψῆφοι ἀντίθετοι καὶ εἰς τοὺς δύο ἄλλους, μόνον δύο ψῆφοι ἀντίθετοι. Σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἐκρίθησαν ἐκ νέου ἀπὸ τὸ ΑΣΣ, ὑπὸ τὴν νέαν του σύνθεσιν. Εἰς τὸ νέον ΑΣΣ, τὸ ὁποῖον σήμερον τοὺς κρίνει, μετέχει κατὰ μέγιστον ποσοστὸν ἀριθμὸς ἀντιστρατήγων, οἱ ὁποῖοι συμμετεῖχον εἰς τὸ προηγούμενον ΑΣΣ. Καὶ ἐρωτᾶται: Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁμοφώνως ἐλήφθη εἰς τὸ παρελθὸν ἡ ἀπόφασις, ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ἀντιστράτηγοι, οἱ ὁποῖοι, ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος, ἠγνόησαν τὴν ὑπογραφήν, τὴν ὁποίαν ἔχουν θέσει καὶ τὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν ἐξέφερον, καὶ ἐψήφισαν, τώρα, ὑπὲρ τῆς ἐπαναφορᾶς των; Καὶ ἐρωτᾶται ἀκόμη: Τί ὤθησε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, διὰ νὰ ψηφίσουν τὴν δευτέραν φορὰν ὑπὲρ τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ παρέκβασις αὕτη, μὲ φέρει ἀμέσως εἰς τὸ ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ δεύτερον σκέλος τῆς ἐπερωτήσεώς μας. Τὸ δεύτερον σκέλος τῆς ἐπερωτήσεώς μας ἀναφέρεται εἰς τὰς ἀθρόας ὁμαδικὰς ἀποστρατεύσεις ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατεύματος, καθ’ ὅλα ἱκανῶν καὶ ἀξίων. Δὲν θὰ ὁμιλήσω, εἰ μὴ δι’ ἐλαχίστων περὶ τῆς Ἀνωτάτης Στρατιωτικῆς Ἡγεσίας, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὗρεν ὅταν ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι γνωστόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ ΓΕΕΘΑ, ὁ τότε, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ ΓΕΣ καὶ ὁ Ἐπιθεωρητὴς τοῦ Στρατοῦ ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των. Τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ προβληθῇ ὡς τυπικὸν ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν ἀπεμακρύνθησαν ἀμέσως, ἀπὸ τὸ στράτευμα, ἀλλὰ αὐτοὶ πρῶτοι ὑπέβαλον παραίτησιν. Ἐν τούτοις, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἐνθυμήσω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε, ὡς Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, περιώδευεν ἀνὰ τὴν Ἑλληνικὴν ὕπαιθρον τὰς βαρυτάτας ἐκείνας ἐκφράσεις τὰς πρωτακούστους, καθ’ ὅσον ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω, τὰς ὁποίας ἐχρησιμοποίησεν εἰς τὴν κριτικὴν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Ἦτο κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐκπεφρασμένη ἡ γνώμη του καὶ ἦτο τόσον βαρεῖα ἡ προσωπικὴ θέσις τὴν ὁποίαν εἶχεν λάβει ἀπέναντί των ὥστε ἐξηναγκασμένη ἦτο ἡ παραίτησίς των. Ἄλλωστε, χαρακτηριστικὸν εἶναι ἀκόμη καὶ τὸ ἑξῆς γεγονός, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παραλαβὼν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀπὸ τὸν ἀντιστράτηγον κ. Πιτσίκαν, Ὑπουργὸν τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, ἠρνήθη νὰ δεχθῇ τὴν Ἀνωτάτην Ἡγεσίαν, ἡ ὁποία κατὰ τὰ εἰωθότα ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιόν του καὶ νὰ τοῦ ὑποβάλῃ τὰ σέβη της. Καὶ ἐπίσης χαρακτηριστικόν, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ὅτι ὁ τέταρτος τῶν ἀντιστρατήγων, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν τύχην νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν πρώτην φάσιν τῶν ἐκκαθαρίσεων, οὐδέποτε ὑπέβαλε παραίτησιν καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. Παπάγος 5 λεπτὰ ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν ἢ πάντως ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου, ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἡμέρας, τὸν ἔθεσε τηλεγραφικῶς εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργείου, ἐλαχίστας δὲ ἡμέρας μετὰ τὸν ἀπεστράτευσεν. Ἄρα πρόθεσις δεδηλωμένη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἦτο νὰ ἀπομακρύνῃ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Ἀμέσως δὲ ἐν συνεχείᾳ ἐπηκολούθησαν προαγωγαὶ εἰς τὰς θέσεις τῶν ἀντιστρατήγων, διὰ νὰ συμπληρωθῇ τὸ ΑΣΣ καὶ μετεβλήθη ἡ σύνθεσις τοῦ ΑΣΣ, ὅπως ἦτο ἑπόμενον καὶ ἠλλοιώθη ἡ σύνθεσις τοῦ ΑΣΣ. Καὶ ἐπακολουθεῖ κατὰ τὴν κρίσιν τῶν ὑποστρατήγων ἀθρόα ἀποστρατεία διαδοχικὴ, ἐν τῷ συνόλῳ, καθόσον τοὐλάχιστον ἐγὼ γνωρίζω, 14 ὑποστρατήγων οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ὅλοι ἐπίλεκτα—κατὰ τὴν μεγίστην των πλειοψηφίαν — στελέχη τοῦ Ἐθνικοῦ μας στρατοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι εἰς τὰς συνηθείας μου οὔτε νὰ ἐπαινῶ πρόσωπα, οὔτε νὰ ἐπιτίθεμαι ἐναντίον ἄλλων προσώπων. Ἐκεῖνο, ὅμως, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω εἶναι ὅτι κατὰ πάγκοινον ὁμολογίαν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους, ὁμαδικῶς, ἐντὸς 6 μηνῶν, κάμνοντας τρομακτικὰς καὶ πρωτοφανεῖς προγραφὰς ἀνωτάτων στελεχῶν, ἀπεστράτευσεν ἡ Κυβέρνησις, ἀπετέλουν καὶ ἀποτελοῦν κοσμήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἦσαν ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι διακρίνονται καὶ διὰ τὸ ἦθος καὶ διὰ τὴν μόρφωσιν τὴν ἐπαγγελματικὴν τὴν ὁποίαν εἶχον ἀλλὰ καὶ ἦσαν πολεμισταὶ δοκιμασθέντες ἐπὶ τῶν πεδίων τῶν μαχῶν καὶ διοικήσαντες μεγάλας μονάδας κατὰ τὸν συμμοριτοπόλεμον, ἦσαν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε προβιβάσει εἰς τοὺς βαθμοὺς τοὺς ὁποίους κατεῖχον, ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸν ἐβοήθησαν καὶ διεξήγαγον τὸν συμμοριτοπόλεμον εἰς τὰς δυσκόλους ὥρας καὶ τὸν ἔφεραν εἰς ἐπιτυχὲς τέρμα. Κύριοι, συνάδελφοι, τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον, προηγουμένως, ἀνέφερα τῆς ὑπάρξεως τῆς ὀργανώσεως τοῦ ΙΔΕΑ, τὸ γεγονὸς ὅτι ἔλαβε χώραν ἕνα στασιαστικὸν κίνημα καὶ ἐπανέφερεν ἡ Κυβέρνησις τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν ἐκ τοῦ λόγου τούτου, ὡς συμμετασχόντες εἰς τὸ κίνημα αὐτὸ, ἢ ὡς ἡγηθέντες τοῦ ΙΔΕΑ καὶ ἐνῷ ἀπὸ τὴ μιὰ μεριὰ ἐπαναφέρει τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην ἀποστρατεύει τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι καθ’ ὅλα ἱκανοὶ καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρέθησαν συμπαθοῦντες πρὸς τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸ στράτευμα σήμερον, δημιουργεῖ βεβαίαν τὴν ὑπόνοιαν καὶ δημιουργεῖ τὴν ἀνησυχίαν ὅτι ἐπιχειρεῖται παρέμβασις εἰς τὸ στράτευμα πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἐπηρεασθῇ ὁ Ἐθνικός μας στρατὸς διὰ νὰ γίνῃ ὄργανον κομματικῶν ἐπιδείξεων. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον προηγουμένως καὶ θὰ τὸ ξαναείπω καὶ τώρα, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἀνώτεροι, δὲν ἐγνωρίσαμεν τὸ δρᾶμα τοῦ ἐθνικοῦ διχασμοῦ, δὲν ἐγνωρίσαμεν τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα ὁ διχασμὸς ἐπεσώρευσεν εἰς τὸν τόπον μας κατὰ τὰς παρελθούσας δεκαετίας. Εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1940 μέχρι πρό τινος χρόνου, ὁ Ἐθνικός μας στρατός, ἦτο ἡνωμένος, οὐδεὶς ἠρώτα διὰ τὴν προέλευσιν ἢ διὰ τὰ φρονήματα τῶν ἀξιωματικῶν. Κλίκες δὲν εἶχον, τοὐλάχιστον, ἐμφανισθῆ μέχρι τῆς στιγμῆς, οὔτε ὀργανώσεις μέσα εἰς τὸ στράτευμα, πλὴν τῆς περιπτώσεως τὴν ὁποίαν προηγουμένως σᾶς ἀνέφερον, ὅπου πρόκειται περὶ μιᾶς κινήσεως, ἡ ὁποία ἔφθασε σήμερον εἰς τὴν ἐπικράτησίν της, κλίκες, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶχον ἐμφανισθῆ, ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς μαζὶ μὲ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἡνωμένος ἐπολεμοῦσεν.

§140ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπὸ ποίαν ἡγεσίαν;

§141Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀρχιστράτηγον τότε, ἂν θέλετε, δὲν τὸ ἀμφισβητῶ, κύριοι συνάδελφοι, διότι πρόθεσίς μου δὲν εἶναι νὰ ἀρνηθῶ οὐδενὸς τὰς ὑπηρεσίας ἀλλὰ νὰ τονίσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν ἐθνικὴν ἀνάγκην, νὰ παραμείνῃ τὸ στράτευμα ἡνωμένον, νὰ μὴ γίνεται οὐδεμία διάκρισις καὶ οὐδεμία δίωξις πρὸς οὐδεμίαν κατεύθυνσιν. Σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ἀνωτάτους αὐτοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἐδημιουργήθησαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς 10ετίας μεταξὺ 1940 καὶ 1950, ἀπεστρατεύθησαν προώρως, τοῦτο ἀποτελεῖ ἀναμφισβητήτως ἀπειλὴν διὰ τὸ στράτευμα. Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἦσαν καθ’ ὅλα ἱκανοί, ἦσαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὅπως καὶ προηγουμένως εἶπον καὶ θεωρητικὴν μόρφωσιν ἀρτίαν εἶχον, ἀλλὰ καὶ πολεμισταὶ ὑπῆρξαν, ἦσαν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ποὺ ἐσφυρηλατήθησαν μέσα εἰς τὴν φωτιὰν τοῦ πολέμου, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐκτὸς ἀπὸ τὴν θεωρητικὴν κατάρτισιν καὶ τὴν πρακτικὴν πεῖραν τοῦ πολέμου καὶ οἱ ὁποῖοι δυσκόλως ἀντικαθίστανται. Καὶ ἀντικαθίστανται δυσκόλως, διότι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς 10ετίας, ὅπως ἦτο ἑπόμενον, τὰ σχολεῖα δὲν ἐλειτούργησαν πλήρως καί, ἐπιπροσθέτως, οἱ σημερινοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι θὰ προβιβασθοῦν εἰς τὰς ἀνωτάτας θέσεις, δὲν θὰ ἔχουν, φυσικά, οὔτε δύνανται νὰ ἔχουν καὶ ἂς εὐχηθῶμεν νὰ μὴ ἀποκτήσουν τὴν πεῖραν τὴν ὁποίαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶχον καὶ θὰ περάσῃ, οὕτω χρόνος πολύς, θὰ περάσουν ἴσως ἔτη διὰ νὰ ἀναπληρωθῇ τὸ κενὸν τὸ ὁποῖον οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀφήνουν ὀπίσω των. Καὶ εὐλόγως ἐρωτᾶται: Διατί συμβαίνουν ὅλα αὐτά; Διατί οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἀποστρατεύονται; Εὐλόγως, ὅπως εἶπα καὶ προηγουμένως, δημιουργεῖται ἡ ἀνησυχία, ὅτι κάτι ἄλλο κρύπτεται πίσω ἀπ’ αὐτό, ὅτι κάποια κατάστασις ἐδημιουργήθη μέσα εἰς τὸ στράτευμα καὶ ὅτι τὴν κατάστασιν αὐτὴν ὑποβοηθεῖ καὶ ὑποθάλπει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, τὸ καθεστὼς αὐτὸ εἰς τὸ στράτευμα διαμορφωθῇ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀπαράδεκτον καθεστὼς νὰ μὴ αἰσθάνωνται οὐδεμίαν προστασίαν μονιμότητος οἱ ἀξιωματικοί, θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀπαράδεκτον κατάστασιν νὰ μὴ αἰσθάνεται ὁ ἀνώτερος ἀξιωματικός, ὅτι ἔχει οὐδὲ κἂν τὴν προστασίαν τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ τελευταῖος κλητὴρ πολιτικοῦ Ὑπουργείου, θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀπαράδεκτον κατάστασιν νὰ εὑρίσκεται ἐκτεθειμένος ὁ οἱοσδήποτε ἀξιωματικὸς εἰς τὴν μῆνιν τῆς οἱασδήποτε Κυβερνήσεως ἢ τῆς οἱασδήποτε καταστάσεως, ἡ ὁποία ἤθελε τυχὸν ἐπικρατήσει μέσα εἰς τὸ στράτευμα. Καὶ τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι ἀρεστὸν ὄχι μόνον διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι σήμερον πλήττονται, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς ἄλλους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι πρόσκεινται πρὸς τὸν ΙΔΕΑ, διότι εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν καὶ ἀκόμη περισσότερον εἰς τὸν τόπον μας τὰ πράγματα εἶναι ρευστὰ καὶ εἶναι γνωστόν, ὅτι ἄν ἀρχίσῃ μία κατάστασις ὅπως αὐτή, κάποτε ἄλλοι, ἴσως ἀναιτίως θὰ κληθοῦν νὰ πληρώσουν τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα σήμερον γίνονται. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιπροσθέτως, θέλω νὰ εἴπω, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον προτείνεται, τῆς ἀνανεώσεως τῶν στελεχῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι βάσιμον. Ἀξιωματικοὶ εἰς ἡλικίαν μεταξὺ τῶν 50 καὶ 60 ἐτῶν, ὅταν μάλιστα κατέχουν ἀνωτάτας θέσεις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι ἔχουν ἐξαντλήσει τὰ φυσικὰ περιθώρια καὶ ὅτι ἔχουν φθάσει εἰς τὸ μάξιμουμ τῆς ἀποδόσεώς των. Ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι χρήσιμοι καὶ ἱκανοί. Ἐξακολουθοῦν νὰ χρησιμεύουν εἰς τὸ στράτευμα. Ἄλλωστε, δὲν εἶναι μόνον αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν φθάσει τὴν ἡλικίαν. Καὶ σήμερον ὑπηρετοῦν τῆς αὐτῆς ἢ μεγαλυτέρας ἡλικίας ἄνθρωποι. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ ἐπιχείρημα δὲν εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ προταθῇ. Ἀκόμη, κύριοι συνάδελφοι, ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω κάτι, τὸ ὁποῖον κάτω εἰς τὸν κόσμον λέγεται καὶ συζητεῖται. Ἡ ὕπαρξις κλικῶν μέσα εἰς τὸ στράτευμα δημιουργεῖ ὡς μοιραίαν συνέπειαν τήν πρόωρον τάσιν ἀναρριχήσεως τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα καὶ δημιουργεῖ τὴν ἀνάγκην νὰ διατηρῶμεν μίαν σύνθεσιν τοῦ στρατοῦ, τὴν ὁποίαν ἴσως δὲν θὰ ἐχρειαζόμεθα. Ὅποιος ἀναγνώσῃ τὴν ἱστορίαν τῶν τελευταίων δεκαετηρίδων, θὰ ἴδῃ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου διεξήγαγε τοὺς πρώτους ἀπελευθερωτικοὺς ἀγῶνας μὲ 15 μεραρχίας καὶ 5 ἀντιστρατήγους. Σήμερον ἔχομεν 10 μεραρχίας καὶ 12 ἀντιστρατήγους. Καὶ διαρκῶς, κύριοι συνάδελφοι, ἡ τάσις, ἡ ὁποία ἐκδηλοῦται μέσα εἰς τὸ στράτευμα εἶναι νὰ διευρύνωμεν τὰ πλαίσια τῶν ἀνωτάτων βαθμῶν διὰ νὰ ἀνέλθουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον πρός τὰ ἀνώτατα κλιμάκια, κατώτεροι ἀξιωματικοί. Καὶ ἡ ἀντίληψις αὐτὴ καλλιεργεῖται σκοπίμως μέσα εἰς τὸ στράτευμα καὶ αὐτὸ ἀπὸ κάθε πλευρὰν ρίπτεται ὡς δέλεαρ εἰς ὡρισμένους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν τάσιν—ἵνα μὴ εἴπω τὸν ἀρριβισμὸν—νὰ ἀνέλθουν ὑψηλά. Τὸ θέμα, κύριοι συνάδελφοι, συνδέεται στενώτατα μὲ τὸ μεγάλο θέμα τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ὅταν ὁ πτωχὸς Ἑλληνικὸς λαός, ὅταν ὁ δυστυχὴς λαός μας καλῆται νὰ ὑποστῇ τὴν ὑστάτην θυσίαν, καλεῖται συνεχῶς εἰς νέας στερήσεις διὰ νὰ ἰσοσκελίσωμεν ἕνα προϋπολογισμόν, τοῦ ὁποίου τὰ 50% τῶν ἐσόδων πηγαίνουν εἰς τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας, ἡ παρουσία δι’ οὓς λόγους προηγουμένως ἀνέφερα μιᾶς πολυτελοῦς συνθέσεως—ἰδίως εἰς τοὺς ἀνωτάτους βαθμοὺς—εἶναι ἀπολύτως ἀπαράδεκτος. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι ἐτελείωσα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἤθελα νὰ εἴπω. Ἐντοπίζων τὸ θέμα, λέγω, ὅτι ἡ κατηγορία τὴν ὁποίαν ἀπευθύνομεν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν στιγμὴν αὐτὴν—βαρεῖα κατηγορία ἐπὶ θέματος καὶ ὄχι ἐπαναλαμβάνω, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον, ἐπὶ λεπτομερειακοῦ θέματος—εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν τακτικήν της ὅπως ἔδειξε διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν στασιαστῶν, διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀρχηγῶν τοῦ ΙΔΕΑ καὶ τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν μὴ προσκειμένων πρὸς αὐτὴν καὶ τὸν ΙΔΕΑ ἀξιωματικῶν, ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς τακτικῆς αὐτῆς διχάζει ἢ κινδυνεύει νὰ διχάσῃ καὶ πάλιν τὸ στράτευμα καὶ νὰ δημιουργήσῃ ἐκ νέου ἕνα βαρύτατον πρόβλημα ἀποτακτικόν, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσῃ, ἴσως, ἐπὶ μακρὸν ὁ τόπος μας. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ διχασμὸς εἰς τὸ στράτευμα ὑπῆρξε καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Τὸν διχασμὸν ἐκεῖνον ἐπέβαλον περιστάσεις ἄλλαι. Ἦτο ἡ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν τοὺς Ἕλληνας καὶ εἰδικώτερον τοὺς Ἕλληνας ἀξιωματικούς, ἐδίχασε διαφορὰ ἀντιλήψεων ἐπὶ γενικωτέρων ἐθνικῶν θεμάτων. Σήμερον δυστυχῶς, οὔτε αὐτὸ εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ πρὸς ὑπεράσπισιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δημιουργοῦν τὸν νέον διχασμὸν τοῦ στρατεύματος. Διότι σήμερον πλέον εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν ἀντιθέσεις περὶ ἀξιωμάτων, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν κλῖκαι, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιώκεται ἡ ἐπικράτησις ὡρισμένων ἐντὸς τοῦ στρατεύματος κλικῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως κανεὶς νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι γενικώτερα θέματα χωρίζουν τοὺς ἀξιωματικούς μας. Διότι, ὅταν ἡ ἀνάγκη τὸ ἐκάλεσεν, ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ αὐτοὶ ποὺ εἶναι σήμερον εἰς τὸ στράτευμα καὶ αὐτοὶ ποὺ ἔφυγον, προέταξαν τὰ στήθη των καὶ ἐφάνησαν ἕτοιμοι διὰ τὴν ὑψίστην θυσίαν. Αὐτὸ τὸ ἡνωμένον ἀρραγὲς ἐθνικὸν μέτωπον, ἔχομεν χρέος νὰ τὸ διατηρήσωμεν σήμερον. Καί αὐτὸ τὸ ἑνιαῖον μέτωπον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, κινδυνεύει νὰ σπάσῃ ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν εἰς τὸ στράτευμα ἀκολουθεῖ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνήκω εἰς τὴν νεωτέραν γενεάν, ὅπως καὶ προηγουμένως εἶπον, δὲν ἔζησα τὰ χρόνια τοῦ περασμένου διχασμοῦ, ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι βαρειὰ τὸν ἐπλήρωσεν ὁ τόπος. Καὶ ὅμως ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἴσως νὰ ὑπῆρχον καὶ περιθώρια ἀκόμη διὰ διχασμόν, διότι ὁ σημερινὸς κοινὸς ἐχθρὸς δὲν εἶχε φανῆ εἰς τὸν ὁρίζοντα. Σήμερον τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἵσταται ἐνώπιον ἑνὸς μεγάλου κινδύνου, ἐνώπιον ἑνὸς νέου ἰσχυροτάτου ἐχθροῦ, ἐναντίον τοῦ ὁποίου παρέστη ἀνάγκη νὰ ἑνώσῃ ὅλας του τὰς δυνάμεις. Καὶ αὐτὸ ἔπραξαν αἱ Κυβερνήσεις τοῦ παρελθόντος, διὰ νὰ ἀντεπεξέλθουν. Καὶ δὲν ἠμπορεῖ, παρὰ νὰ ὑπενθυμίσω τήν στιγμὴν αὐτήν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Θεμ. Σοφούλη, ἐκάλεσε πρώτη τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ἀρχιστράτηγον τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων διὰ νὰ ὑποβοηθήσῃ τὴν νίκην, ἐναντίον τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου. Διατί, κ. συνάδελφοι, αὐτὴν τὴν ἑνότητα, τὴν ψυχικήν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἐξασφαλίσει εἰς τὸ στράτευμα, σήμερον νὰ τὴν χάσωμεν ἢ νὰ ριψοκινδυνεύσωμεν νὰ τὴν χάσωμεν; Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κίνδυνος τὸν ὁποῖον ὡς Ἔθνος ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἀντιμετωπίζωμεν, ἐξακολουθεῖ δυστυχῶς πάντοτε νὰ εἶναι μέγας. Ὁ ἴδιος ὁ ἀξιότιμος, κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν προηγουμένως, μᾶς τὸ ἐτόνισεν. Αὐτὸν τὸν κίνδυνον ἡμεῖς ἐπισημαίνομεν ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ τῆς εἴπωμεν, ὅτι ἡ βαρεῖα εὐθύνη της, ἐὰν καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀκόμη συνεχίσῃ τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν μέχρι σήμερον ἀκολουθεῖ, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ διχάσῃ καὶ νὰ μειώσῃ τὴν μαχητικὴν δύναμιν τοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ, θὰ εἶναι ἱστορική. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Σ. Βενιζέλος, ἔχει τὸν λόγον.

§143Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ καλέσητε τὸν Ὑπουργὸν διὰ νὰ ἀπαντήσῃ.

§144Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν νομίζετε, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐπερωτήσεως καὶ κατόπιν νὰ ἀπαντήσετε;

§145Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἐὰν ἔχετε ζητήσει τὸν λόγον, νὰ ὁμιλήσετε.

§146Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βεβαίως.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Βενιζέλος, ἔχει τὸν λόγον.

§148Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα μὲ τὴν ἀπόφασιν νὰ εἶμαι ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἀντικειμενικός. Θὰ ἀποφύγω νὰ ὀξύνω τὴν συζήτησιν καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ ἀναφέρω γεγονότα καὶ ἐπεισόδια, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν τὴν νύκτα τῆς 30–31 Μαΐου, χωρὶς νὰ μνημονεύσω ὀνόματα, διότι πιστεύω ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἔχει δικαίωμα νὰ μειώνῃ τὸ κῦρος τῆς ἀνωτάτης ἡγεσίας τοῦ στρατοῦ, οἱοιδήποτε καὶ ἂν εὑρίσκωνται ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῆς. Ἐὰν σήμερον ἐλέγχω τὴν Κυβέρνησιν, τὸ πράττω μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ἐκ τῆς ἀποψινῆς συζητήσεως νὰ σταματήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸν κατήφορον τὸν ὁποῖον ἀκολουθεῖ, διὰ τοῦ σχηματισμοῦ— αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντύπωσις τοὐλάχιστον ποῦ μᾶς δίδει —διὰ τοῦ σχηματισμοῦ, λέγω, κομματικοῦ στρατοῦ εἰς βάρος τῶν συμφερόντων τῆς Χώρας. Προτοῦ εἰσέλθω εἰς τὸ κύριον θέμα τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν διεξοδικῶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Μητσοτάκης, θὰ κάμω μίαν ἀναδρομὴν εἰς τὸ παρελθὸν —καὶ δὴ ἀπὸ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ νέα Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας.— Ἡ τότε στρατιωτικὴ ἡγεσία ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι κατὰ μὲν τὴν Μικρασιατικὴν ἐκστρατείαν ὑπηρέτησαν ὡς διοικηταὶ λόχων καὶ πυροβολαρχιῶν, εἰς τὸν πόλεμον ἐναντίον τῆς Ἰταλίας εἶχον ἀναλάβει τὴν διοίκησιν συνταγμάτων ἢ ἦσαν ἐπιτελάρχαι μεγάλων μονάδων, κατὰ δὲ τὸν συμμοριτοπόλεμον ἦσαν διοικηταὶ Μεραρχιῶν καὶ Σωμάτων Στρατοῦ. Ἡ ἡγεσία ἐκείνη, σχεδὸν ἐν τῷ συνόλῳ της, προήρχετο ἀπὸ τὴν Σχολὴν Πολέμου, τινὲς δὲ ἐξ αὐτῶν καὶ ἀπὸ τὴν Σχολὴν Πολέμου τῶν Παρισίων. Ἀναφέρω αὐτὸ τὸ γεγονὸς διότι ὁ νόμος «περὶ προαγωγῶν Ἀντιστρατήγων» προβλέπει ὅτι ὁ ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος ἀνέρχεται εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑποστῆ ἀνωτάτην στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ μήπως τὴν ἡγεσίαν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς διετηρήσαμεν, δὲν ἐκληρονομήσαμεν ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τῆς Ἀρχιστρατηγίας τοῦ Στρατάρχου; Καὶ ἂν τὴν διετηρήσαμεν, ἦτο διότι ἐπιστεύομεν πραγματικῶς ὅτι ἡ ἡγεσία αὐτὴ ἦτο ἀξία τῆς ἀποστολῆς της, δοκιμασθεῖσα ἐπὶ πλέον καὶ εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν. Θὰ προσθέσω καὶ τοῦτο, ὅτι ὅταν ὁ Ἀρχιστράτηγος ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του εἰς μίαν προσωπικὴν συνομιλίαν τὴν ὁποίαν εἶχε μαζί του, καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ὁ ἴδιος πρὸ ὀλίγου ἀνέφερεν, ἠμπορῶ νὰ εἴπω ὅτι πλὴν μιᾶς ἐξαιρέσεως ἐδέχθην ὅλας τὰς εἰσηγήσεις τοῦ τότε Ἀρχιστρατήγου. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐξηγήσω συνεπῶς τὶ ἐμεσολάβησε, τὸ ὁποῖον ἔκανε τὸν κ. Παπάγον ἀφ’ ἧς ἀνεμίχθη εἰς τὴν πολιτικὴν ὡς ἀρχηγὸς κόμματος νὰ στραφῇ μὲ τόσην δριμύτητα ἐναντίον τῶν τέως συνεργατῶν του. Ἡ δριμύτης αὐτή, ἐξαπελύθη κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὴν περιοδείαν του ἀνὰ τὴν Πελοπόννησον καὶ ἐν συνεχείᾳ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Τὸ πρᾶγμα δι’ ἐμὲ εἶναι ἀνεξήγητον καὶ ἡ μῆνις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο τόσον μεγάλη, ὥστε ἐνόμισεν ὅτι ἐπεβάλλετο κατὰ τὸν πρῶτον σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναλάβῃ προσωπικῶς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης διὰ νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὴν κατάστασιν ἐντὸς 24 ὡρῶν. Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί, πιστεύει κανεὶς ἐξ ὑμῶν, ὅτι ἡ Χώρα ὑπέφερεν ἀπὸ τὴν στρατιωτικήν της ἡγεσίαν διὰ νὰ δικαιολογηθῇ αὐτὴ ἡ σπουδὴ πρὸς ἐκκαθάρισίν της; Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ἡγεσία πραγματικῶς ἔδωσε καμμίαν ἀφορμὴν διὰ μίαν τοιαύτην μεταχείρισιν. Θὰ μοῦ παρατηρηθῇ ἴσως τὶ κατηγορεῖτε τὴν κυβέρνησιν.

§149Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Ἐλησμονήσατε τὸ ὑπόμνημα τοῦ Τσακαλώτου;

§150Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ποῖον ὑπόμνημα;

§151Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρ. Κυβερν). Διὰ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ καὶ ὅλας τὰς σχετικὰς ἐνεργείας. Λησμονεῖτε ὅτι ὁ τότε ἀντιστράτηγος Ἀρχηγὸς τοῦ Γεν. Ἐπιτ. Στρατοῦ εἰς τὸ ὑπόμνημά του πρὸς τὸν Βασιλέα ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, ἀνέφερεν ὅτι ὡρισμένοι ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ συνεφώνουν μαζί του, ἐνῶ ἐγνώριζε πολὺ καλὰ ὅτι αὐτὸ ἦτο ἀνακριβές. Ἑπομένως δι’ αὐτὸ ἤλλαξα γνώμην ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἡγεσίαν.

§152Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ τὰ εἴπω κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὴν εὐθύνην φέρει ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἔθεσε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τοῦ Α.Σ.Σ.

§153Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Ὁ Στρατηγὸς Γρηγορόπουλος κ. Πρόεδρε, ὁ ὁποῖος διαταχθεὶς παρ’ ἐμοῦ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν, ἐκλείσθη εἰς τὸ γραφεῖον του, ἐνῷ εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ἁρπάξῃ ἀπὸ τὸ σβέρκο τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἀντιπειθαρχικῶς κινουμένους καὶ νὰ τοὺς ἀποστείλῃ εἰς τὴν φυλακήν. Οὗτος ὅμως μακαρίως ἀνέμενε τὴν ἐπέμβασίν μου. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἡγεσία διὰ τὴν ὁποίαν ὑπεραμύνεσθε; (Χειροκροτήματα).

§154Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, λυποῦμαι διὰ τὴν διακοπὴν τὴν ὁποίαν μοῦ ἐκάνατε, διότι ἂν μέν κατηγορῆτε δι’ αὐτὸ τὴν ἡγεσίαν τί νὰ εἴπω ἐγώ τότε, ὅταν τὴν πρωΐαν τῆς 31 Μαΐου 1951 εἰς τὸ γραφεῖον σας μοῦ ὑπεδείξατε νὰ κρατήσω τὸν ἀντιστράτηγον Γρηγορόπουλον ὡς ἀρχηγὸν τοῦ Γ.Ε.ΕΘ.Α.;

§155Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Διότι ἐκεῖνο τὸ πρωῒ δὲν εἶχα μάθει ὅλας τὰς λεπτομερείας τῶν γεγονότων ποὺ ἔγιναν τότε.

§156Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον γνωρίζετε πόσον μεγάλο εἶναι τὸ κῦρος σας εἰς τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶσθε ἀπολύτως κατατοπισμένος προτοῦ κάμετε εἰσήγησιν εἰς τὴν ὑπεύθυνον τότε Κυβέρνησιν.

§157Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Σᾶς ἔκαμα τότε εἰσήγησιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν στάσιν τοῦ Γρηγοροπούλου τὴν ὁποίαν μετέπειτα τὴν ἔμαθα.

§158Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ μοῦ παρατηρηθῆ ὅτι ἐφ’ ὅσον αὐτοὶ παρῃτήθησαν τὶ εὐθύνην ἔχει ἡ Κυβέρνησις; Κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω ὅτι τὸ ἐπιχείρημα εὐσταθεῖ, διότι ὁ τέταρτος ἐξ αὐτῶν, μὴ ὑποβαλὼν παραίτησιν διετάχθη ἐντὸς μικροῦ διαστήματος, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν κυβέρνησιν ὁ τέως Ἀρχιστράτηγος, διετάχθη νὰ παραδώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης διὰ νὰ ἀποστρατευθῇ ὀλίγας ἡμέρας ἀργότερον ἀπὸ τὸ Συμβούλιον Ἐθνικῆς Ἀμύνης.

§159Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω ἐὰν ἀντελήφθην καλῶς. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μεταξὺ τῶν εὐθυνῶν τὰς ὁποίας κατελόγισεν εἰς τὴν προηγουμένην ἡγεσίαν, εἶναι, ὅτι δὲν ἀντιμετώπισεν ἀποφασιστικὰ τὸ κίνημα τῆς 31ης Μαΐου. Ἐὰν εἶναι ἀκριβές, δικαιοῦμαι νὰ ἐκπλαγῶ, ὅτι τιμωροῦνται οἱ ἡγέται διότι δὲν ἀντιμετώπισαν ἐπαρκῶς τὴν κατάστασιν καὶ βραβεύονται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐστασίασαν.

§160Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι, νομίζω ὅτι μετὰ τὸ κατηγορητήριον τὸ ὁποῖον ἐξεστόμησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἦτο ὑποχρέωσις καὶ εἶναι πρὸς τιμὴν τῆς ἡγεσίας ὅτι ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν της. Νομίζω, ὅτι ὅταν φθάσῃ κανεὶς εἰς τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα, δὲν πρέπει πλέον νὰ σκέπτεται κατὰ τρόπον μικρὸν καὶ θὰ ἀποτελέσῃ ἴσως παράδειγμα διὰ τοὺς ἐπερχομένους ἀξιωματικοὺς διότι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ δὲν ἐδέχθησαν κατόπιν τοῦ κατηγορητηρίου τὸ ὁποῖον ἐξεστόμωσεν ἐναντίον των ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Συναγερμοῦ καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔσπευσαν νὰ ὑποβάλουν τὰς παραιτήσεις των. Ἀλλὰ ἐρχόμεθα εἰς τὴν νέαν ἡγεσίαν, ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη εὐθὺς κατόπιν καὶ ἔχω νὰ παρατηρήσω τοῦτο, ὅτι ἐκ τῶν τριῶν ἀντιστρατήγων, οἱ ὁποῖοι προήχθησαν, οὐδεὶς προήρχετο ἐκ πολεμικοῦ σχολείου. Ἀναφέρω εἰδικῶς ὅτι εἷς ἐξ αὐτῶν μὲ ἀριθμὸν 10 εἰς τὴν ἱεραρχίαν, ἐπροτιμήθη παραμερισθέντων ἱκανωτάτων καὶ ἀποστρατευθέντων ἄλλων ἀξιωματικῶν. Καὶ διερωτῶμαι, πράγματι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ἦτο ἄξιος τῆς μεταχειρίσεως τὴν ὁποίαν ἔλαβε, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι προήχθη διότι ἐνέπνεε μεγαλυτέραν ἐμπιστοσύνην ἀπὸ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν ἀποστρατευταῖοι καίτοι αἱ ὑπηρεσίαι των ἦσαν πολὺ μεγαλύτεραι. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Ἀμύνης θὰ θελήσῃ ὅπως ἄλλωστε ἐδήλωσε, νὰ ἐπωμισθῇ ὅλας τὰς εὐθύνας δι’ ὅτι συνέβη εἰς τὸ στράτευμα κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτὴν περίοδον. Ἐκτιμῶ τὴν γενναιοψυχίαν καὶ εἶναι πρὸς τιμήν του ὅτι μὲ τόσον θάρρος ἀναλαμβάνει αὐτὰς τὰς εὐθύνας. Ἔχω ὅμως νὰ τοῦ παρατηρήσω, ὅτι ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις ὁ κ. Κανελλόπουλος δὲν ἐκρίθη ὅτι ἐνέπνεε τὴν ἀπαιτουμένην ἐμπιστοσύνην διὰ νὰ ἀναλάβῃ ἔκτοτε τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης.

§161Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Διαμαρτύρομαι Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λέγετε αὐτὰ τὰ πράγματα.

§162Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ μεταχειρισθῶ καὶ ἕνα ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον μετεχειρίσθη εἰς μίαν ἰδιωτικὴν συνομιλίαν του, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀφήσω ἐγὼ ἔξω τοῦ στρατεύματος ἀξιωματικοὺς πολεμιστάς, ὅπως οἱ ἀποταχθέντες μετὰ τὸ κίνημα τῆς 3ης Μαΐου.

§163Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Ποῖος τὸ εἶπεν αὐτό;

§164Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ κ. Κανελλόπουλος. Καὶ ἐρωτῶ, ἐὰν πραγματικῶς αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς ἐπαναφορᾶς, ἐν τοιαύτη περιπτώσει διατὶ ἀπεστρατεύσατε 13 ὑποστρατήγους, τινὲς τῶν ὁποίων ἦσαν ἄριστοι ἀξιωματικοί, διὰ νὰ ἐπαναφέρετε τοὺς στασιαστάς; Εἶναι ἕνα ἐρώτημα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελα νὰ ἔχω μίαν ἀπάντησιν. Καὶ ἤδη εἰσέρχομαι εἰς τὸ κύριον θέμα τῆς ἐπερωτήσεως, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ κίνημα τῆς 31ης Μαΐου. Κύριοι, κατὰ τὴν νύκτα ἐκείνην συνέβη ἕνα ἐπαναστατικὸν κίνημα ὅσον καὶ ἂν προσβάλλω τὴν εὐθιξίαν ὡρισμένων ἐκ τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ὑπῆρξε κίνημα, κίνημα ἐπαναστατικόν, ὅπως ἄλλωστε ὡμολόγησαν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἐνώπιον τῶν ἀνωτέρων των, ὅτι εἴμεθα ἐν ἐπαναστάσει, ὅτι δὲν ὑπακούομεν παρὰ μόνον εἰς τὸν Ἀρχιστράτηγον. Καὶ θὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν γνωρίζῃ, ὅτι τὸ ἀπόγευμα τῆς 30ῆς Μαΐου συνῆλθον εἰς μίαν σύσκεψιν οἱ ἀντιστράτηγοι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐδῶ διὰ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον καὶ προετάθη εἰς τοὺς ἀντιστρατήγους ἐκ μέρους ἑνὸς ἐξ αὐτῶν ὁ ὁποῖος καὶ σήμερον ὑπηρετεῖ εἰς τὸ στράτευμα, προετάθη, λέγω, δυναμικὴ λύσις. Ἐπεκράτησαν οἱ σωφρονέστεροι. Συνεστήθη Ἐπιτροπὴ ἐξ αὐτῶν. Παρουσιάσθησαν, ἐνώπιόν μου διὰ νὰ μὲ παρακαλέσουν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀνακοίνωσις τῆς παραιτήσεως τοῦ Ἀρχιστρατήγου, μέχρις ὅτου μεταβοῦν εἰς τὴν Ἐκάλην καὶ παρακαλέσουν, ἢ μᾶλλον ἐξασκήσουν μεγαλυτέραν πίεσιν, ὅπως πείσουν τὸν Ἀρχιστράτηγον νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν του. Ἐδέχθην τὴν παράκλησιν καὶ τοὺς εἶπον, θὰ ἤμουν εὐτυχής, ἐὰν αὐτοὶ ἐπετύγχανον ἐκεῖνο, ὅπου ἐγὼ ἀπέτυχον. Δὲν ἔχετε, κύριοι, παρὰ νὰ ἀναγνώσητε τὸ πόρισμα, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑπὸ Ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα τῆς ἱεραρχίας ἐπὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ συνέπειαν ἠμπορεῖ νὰ προεξοφλήσῃ κανείς, ὅτι εἶναι πρόσωπον τῆς ἐμπιστοσύνης, διὰ νὰ ἴδητε τὸ μέγεθος τοῦ κινήματος. Μὴ ξεχνᾶτε, ὅτι τμήματα ἐκινήθησαν πρὸς τὴν πόλιν καὶ κατέλαβον τὸ Ἐπιτελεῖον, τὸν Ραδιοφωνικὸν Σταθμὸν καὶ τὰ μηχανοκίνητα ἦσαν ἕτοιμα νὰ ξεκινήσουν. Οἱ παλαιότεροι ἐξ ὑμῶν, ὅσοι ἦσαν εἰς τὴν προηγουμένην Βουλήν, θὰ ἐνθυμοῦνται, ὅτι ἄνευ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Ἀρχιστρατήγου, ἐνδεχομένως, θὰ εἴχαμε δυσάρεστα ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ἀπετέλει ὑποχρέωσιν τοῦ Ἀρχιστρατήγου ἡ ἐπέμβασίς του καὶ ἐκ λόγων νομικῶν ἀκόμη ἐπιβάλλετο αὕτη, διότι δὲν εἶχε διορισθῆ ἀντικαταστάτης καὶ κατὰ συνέπειαν, ἔφερε τὴν εὐθύνην τῆς καταστάσεως αὐτῆς. Ἕνα ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη καὶ διὰ τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ μοῦ δώσῃ τὴν ἐξήγησιν, εἶναι ἡ ἀπόφασις διὰ τὴν ἀποστρατείαν τῶν κινηματιῶν Ἀξιωματικῶν. Εἰσηγήσει τότε τοῦ Ἀρχιστρατήγου καὶ ἐμοῦ συμφωνοῦντος, εἴπαμεν, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ δοθῇ ὁσονδήποτε μικροτέρα ἔκτασις εἰς τὸ ζήτημα, διότι ἐκείνην τὴν ἐποχὴν συνεζητεῖτο ἡ εἴσοδος τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Ἀτλαντικὸν Σύμφωνον καὶ δὲν ἠθέλαμεν νὰ δώσωμεν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἔλαβον χώραν μεγάλης ἐκτάσεως στασιαστικὰ γεγονότα. Ἐπιστεύσαμεν, κύριοι, ὅλοι, ὅτι μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Βασιλείας, τὰ κινήματα ἀνήκουν ἀνεπιστρεπτεὶ εἰς τὸ παρελθόν. Καὶ ἐρωτῶ, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ ἀπόφασις περὶ ἀποστρατεύσεως ἐλήφθη παμψηφεί, παρέμειναν δὲ ἐκ τοῦ παλαιοῦ Συμβουλίου πέντε Ἀντιστράτηγοι, πῶς διὰ τὴν ἐπαναφορὰν αὐτῶν τῶν Ἀξιωματικῶν ἐπετεύχθη ἡ νέα πλειοψηφία. Καὶ ἐρωτῶ, πότε οἱ ἐν λόγῳ Ἀντιστράτηγοι ἔκρινον συμφώνως πρὸς τὴν συνείδησίν των; Τότε ἢ τώρα;

§165Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Δὲν εὐσταθεῖ ἡ διατύπωσις, τὴν ὁποίαν εἰς τὸ χαρτὶ διετύπωσεν, ἢ μᾶλλον ὡς τὴν ἐχρησιμοποίησεν ὁ κ. Μητσοτάκης. Δὲν ἠλλοιώθη ἡ σύνθεσις, κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δύναται Κυβέρνησις νὰ ἐξοστρακίζῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διὰ πολιτικοὺς λόγους ἐπιδιώκει. Ἁπλούστατα, οἱ Ἀντιστράτηγοι, μετὰ πάροδον χρόνου ἔκριναν ψυχραίμως καὶ ἀπὸ ἄλλης πλευρᾶς τὸ ζήτημα καὶ ἀπεφάσισαν τὴν ἀποκατάστασιν. Πάντως ἐπωφελοῦμαι τῆς παρατηρήσεως, διὰ νὰ ἀνατρέψω διὰ τῶν ἰδίων σας λόγων τὴν κυρίαν βάσιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Μητσοτάκη.

§166Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Φυβοῦμαι, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἐμπήκατε μέσα εἰς τὸ πνεῦμα τῆς νέας ἡγεσίας καὶ προσέξατε μὴ παρασυρθῆτε εἰς πράξεις, διὰ τὰς ὁποίας θὰ μετανοήσητε συντόμως καὶ σεῖς ὁ ἴδιος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τοῦ Βουλῆς τὴν 19ην Μαρτίου λέγει: «...... ......(ἀναγινώσκει).......». Ἐν τοιαύτη περιπτώσει, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον κατηγορήσατε τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου, ὅτι δὲν ἔπραξε τὸ καθῆκον του καὶ ὅτι δὲν ἐτράβηξε τὸ πιστόλι του καὶ ἴσως αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἔχασε τὴν θέσιν του, δὲν εὑρίσκετε, ὅτι ὑπάρχει μία ἀντινομία, κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπαναφέρετε τοὺς ἀποταχθέντας ἀξιωματικούς;

§167Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν τοὺς ἐπανέφερον ἐγώ. Τοὺς ἐπανέφερε τὸ Α.Σ.Σ.

§168Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σεῖς ἀσκεῖτε τὴν πολιτικὴν καὶ ὄχι τὸ Α.Σ.Σ. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φοβούμεθα, ὅτι τὸ Α.Σ.Σ. εἶναι ὄργανον παραστρατιωτικῶν ὀργανώσεων καὶ ὁδηγεῖ εἰς συγκρότησιν ἑνὸς κομματικοῦ στρατοῦ.

§169Α. ΠΑΠΑΓΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶναι γνώμη ἰδική σας αὐτό.

§170Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναφέρετε κινηματίας ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ ἀποστρατεύετε ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται τίτλων εὐγενείας, ἐὰν ὑπῆρχον τοιοῦτοι εἰς τὴν χώραν μας. Ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ἥρωες κατὰ τὸν πόλεμον. (Χειροκροτήματα). Ὑπάρχουν ἱκανώτατοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν καὶ δὲν δύνασθε νὰ λέγετε, ὅτι τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον—καὶ ὄχι σεῖς—ἀποφασίζει, διότι τότε δὲν εἶσθε σεῖς Κυβέρνησις, ἀλλὰ τὸ Α.Σ.Σ. (Χειροκροτήματα). Πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι αἱ ἀποφάσεις ἐλήφθησαν κατ’ ἐπιταγήν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Πολιτεία σᾶς ἐτίμησε μὲ τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα, διὰ τὰς παρασχεθείσας πολυτίμους ὑπηρεσίας. Ἐδημιούργησε καὶ τὸν τίτλον Στρατάρχου, διὰ νὰ σᾶς τὸν ἀπονείμῃ. Θὰ ἤμην πρόθυμος νὰ ἐμπιστευθῶ εἰς τὴν ἰδικήν σας κρίσιν. Πάρετε σεῖς τὰ φύλλα ποιότητος τῶν ἀποστρατευθέντων ὑποστρατήγων, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρέμειναν καὶ θὰ ἀναγνωρίσετε σεῖς ὁ ἴδιος ὅτι τὰ κριτήρια δὲν ὑπῆρξαν ἀντικειμενικά. Ὑπῆρξα, κύριοι καὶ ἐγὼ ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ. (Φωναὶ—θόρυβος). Σᾶς κάνω ἔκκλησιν νὰ σταματήσητε τὸν σχηματισμὸν στρατοῦ κομματικοῦ, διότι οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον διὰ τὴν χώραν μας. Ἔχομεν πολλὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος καὶ διὰ τοῦτο πιστεύομεν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔζησε τὴν περίοδον τῶν διχασμῶν, θὰ θελήσῃ προσωπικῶς νὰ ἐπέμβῃ διὰ νὰ σταματήσῃ τὸ κακὸν τὸ ὁποῖον γίνεται, ὄχι μόνον εἰς τὸν στρατόν, ἀλλ’ εἰς ὁλόκληρον τὴν Χώραν. Θέσατε ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατεύματος τοὺς ἀρίστους ἀξιωματικούς. Εὐχόμεθα ἡ Χώρα μας νὰ ἀπολαύσῃ μακρὰν περίοδον εἰρήνης, τῆς ὁποίας ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην διὰ τὴν ἀνασυγκρότησίν της. Ἐὰν ὅμως, παρ’ ἐλπίδα, μία νέα λαῖλαψ ἐκσπάσῃ ἐπὶ τῆς οἰκουμένης, θὰ πρέπει ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατοῦ νὰ ὑπάρχουν οἱ ἄριστοι τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὁ στρατὸς νὰ ἔχῃ πλήρη ψυχικὴν ἑνότητα. Διότι ἄλλως θὰ ἀναγκασθῆτε σεῖς ὁ ἴδιος, ἐὰν ἀκόμη εἶσθε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἀντικαταστήσετε τὴν ἐν μέρει σήμερον εἰρηνικὴν ἡγεσίαν, μὲ μίαν πολεμικὴν τοιαύτην. Δὲν γνωρίζω ποίᾳ θὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ σᾶς διαδεχθῇ καὶ πότε. Φοβοῦμαι ὅτι μὲ τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα διεπράξατε, μὲ τὴν θεομηνίαν τὴν ὁποίαν ἐξαπελύσατε εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα, ὁ βίος τῆς Κυβερνήσεώς σας ἐλπίζομεν νὰ εἶναι βραχύς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ σᾶς διαδεχθῇ, θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη, λέγω, νὰ ἀντιμετωπίσῃ νέαν σύνθεσιν ἑνὸς μονοπλεύρου στρατοῦ. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἑδωλίων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἔχει τὸν λόγον.

§172Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριοι συνάδελφοι, πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὴν συγκεκριμένην ἀντιμετώπισιν τῶν δύο σκελῶν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐκ Χανίων ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μητσοτάκη, ἐπὶ τῆς ὁποίας, ἄλλως τε, ἐπερωτήσεως ἐβασίσθη καὶ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Συναρχηγοῦ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, εἶμαι ὑποχρεωμένος, λαμβάνων καὶ χρησιμοποιῶν ὡς βάσιν ἐκκινήσεως τοῦ λόγου μου, τοὺς ἐπιλόγους τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ τοῦ κ. Μητσοτάκη, νὰ δηλώσω κατηγορηματικῶς, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις, τὸ δικαίωμα τὸ οὐσιαστικὸν—τὸ τυπικὸν τὸ ἔχει βέβαια—τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅπως, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενομένων κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἑξαμήνου μεταβολῶν εἰς τὸ στράτευμα, κατηγορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἀποβλέπουσαν εἰς τὴν δημιουργίαν κομματικοῦ στρατοῦ. (Χειροκροτήματα). Ἀποκρούω προκαταβολικῶς, ἐπιτρέψατέ μου, νὰ εἴπω μετὰ περιφρονήσεως τὴν κατηγορίαν αὐτήν. (Θόρυβος).

§173Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί περιφρονεῖτε, κ. Ὑπουργέ; Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταχειρίζεσθε τοιαύτας φράσεις. (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι). (Οἱ κ. κ. Βενιζέλος καὶ Παπανδρέου καὶ ἄλλοι βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐγειρόμενοι, διαμαρτύρονται).

§174Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Περιφρονοῦμεν τὴν κατηγορίαν (χειροκροτήματα). Εἴπατε, ὅτι προσπαθοῦμεν νὰ μεταβάλωμεν τὸν στρατὸν εἰς κομματικόν. Δὲν σᾶς διέκοψα ὅταν προέβητε εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς βαρυτάτης αὐτῆς κατηγορίας. Ἐπιτρέψατέ μοι τὴν κατηγορίαν αὐτὴν νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἀποδεχθῶ (χειροκροτήματα). Κύριε Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ἐὰν ἠθέλατε νὰ εἶμαι ἠρεμώτερος, ἔπρεπε, παρὰ τὴν φαινομενικὴν ἠρεμίαν σας εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ χρησιμοποιήσετε αὐτὴν τὴν βαρυτάτην κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπολύτως ἀδικαιολόγητον, ἀπολύτως ἀθέμιτον κατηγορίαν (χειροκροτήματα). Ὑπάρχει καὶ ἔχει γραφῆ πλέον εἰς τὴν ἱστορίαν τὸ ὄνομα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως (ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα) συνδεδεμένον μὲ τὸν στρατόν, οὐχὶ τὸν κομματικὸν κ. Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ τὸν ἐθνικόν, ὁ ὁποῖος ἐπολέμησε τὸ 1940–41 καὶ ὁ ὁποῖος ἔσωσε τὴν Ἑλλάδα τὸ 1949 (παρατεταμένα χειροκροτήματα). Καὶ θὰ ἔπρεπε μετὰ μεγαλυτέρας προσοχῆς—καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ βαθεῖα ἀπορία ἡ ὁποία μὲ κατέχει, πῶς δὲν ἐπεδείξατε αὐτὴν τὴν προσοχὴν—μετὰ μεγαλυτέρας προσοχῆς νὰ προβῆτε εἰς τὴν διατύπωσιν μιᾶς τοιαύτης κατηγορίας στρεφομένης ὄχι μόνον ἐναντίον ἐμοῦ ὡς Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τῆς Κυβερνήσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐπίσης δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶ, ἀλλὰ στρεφομένης ἐναντίον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐγνώρισε μόνον νὰ διοικῇ στρατὸν ἐθνικὸν καὶ ὄχι κομματικόν. (Παρατεταμένα καὶ ζωηρὰ χειροκροτήματα). Καὶ ἤδη, κύριοι συνάδελφοι, εἰσέρχομαι, μεταβάλλων καὶ ἐγὼ τὸν τόνον μου εἰς ἤπιον, ὁμαλὸν καὶ ἁπαλόν, εἰς τὴν συγκεκριμένην οὐσίαν τῆς ἐπερωτήσεως. Ἡ ἐπερώτησις—καὶ θὰ βασισθῶ ἐπὶ τοῦ γραπτοῦ κειμένου αὐτῆς, διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Βενιζέλος καὶ ὄχι ὁ κ. Μητσοτάκης προέβησαν κατ’ οὐσίαν εἰς σχολιασμὸν τοῦ κειμένου αὐτῆς —ἡ ἐπερώτησις ἔχει δύο σκέλη. Τὸ ἕνα σκέλος ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκ τοῦ στρατεύματος ὡρισμένου ἀριθμοῦ Ἀντιστρατήγων, τὸ ἕτερον σκέλος ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐπαναφορὰν εἰς τὸ στράτευμα Ἀξιωματικῶν ὑποπεσόντων εἰς βαρύτατα πειθαρχικὰ παραπτώματα, ὅπως λέγει ὁ κ. Μητσοτάκης εἰς τὴν γραπτὴν ἐπερώτησίν του. Ὁ κ. Μητσοτάκης κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς του ἀνέστρεψε τὴν σειράν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀποκαταστήσω τὴν σειράν τῶν ἰδικῶν του συλλογισμῶν, ὅπως τοὺς εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του, ὅταν διετύπωσε τὴν ἐπερώτησίν του. Γράφει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Χανίων συνάδελφος—καὶ εἶναι νέος πολιτικός, νέος εἰς τὴν ἡλικίαν καὶ ἔχει βεβαίως πολλὰ προσόντα καὶ τοῦ εὔχομαι μέλλον εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν του καλὸν—γράφει μερικὰς φράσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἔπρεπε μὲ τόσην εὐκολίαν νὰ διατυπωθοῦν, ὄχι μόνον ἀπὸ νέον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἡλικιωμένον καὶ πεπειραμένον πολιτικόν: «Ἀπὸ τῆς ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς καὶ μέχρι σήμερον ἀπεστρατεύθησαν—δηλαδὴ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ἐγὼ—εἴκοσι Ἀντιστράτηγοι καὶ Ὑποστράτηγοι, ἐξ ὧν τὸ πλεῖστον κατὰ παράβασιν πάσης ἐννοίας συμφέροντος τοῦ στρατοῦ μας καὶ ἠθικῆς τάξεως. Ὁ κ. Μητσοτάκης δὲν νομίζω, ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα μὲ τόσην εὐκολίαν νὰ χειρίζεται τὸ θέμα καὶ νὰ λέγῃ ὅτι αἱ ἀποστρατεῖαι αἱ σημειωθεῖσαι ἀντίκεινται εἰς τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος καὶ εἰς τὴν ἠθικὴν τάξιν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Μητσοτάκης, χωρὶς νὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ παραδεχθῇ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγω νὰ τὸν παρακαλέσω, ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ σκεφθῇ, ὅτι ἐὰν μὲ τόσην εὐκολίαν προβαίνωμεν εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς κριτικῆς μας ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀποστρατείας τῶν ἀξιωματικῶν, δὲν θὰ ὑπάρξῃ στρατός. Ἐὰν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, πρὸ τοῦ κ. Μητσοτάκη ἀπεφάσιζαν ἄλλοι παρόντες νὰ κάμουν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Μητσοτάκης ἔκαμε, διατυπώσας τὴν παροῦσαν ἐπερώτησιν, καὶ διατυπώσας αὐτήν, ὅπως τὴν διετύπωσε, θὰ εἶχε διαλυθῆ ὁ Στρατός, διότι ἁπλούστατα, κατ’ ἔτος θὰ συνεζητεῖτο εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ποιότης τοῦ α ἢ τοῦ β Στρατηγοῦ. Διότι πάντοτε, κύριοι συνάδελφοι, διαφωνίαι θὰ ὑπάρχουν περὶ τὴν ποσότητα καὶ τὴν ἀξίαν καὶ περὶ τὴν δυνατότητα τῆς περαιτέρω χρησιμοποιήσεως τῶν διαφόρων Στρατηγῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποστρατεύονται. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν ἀπεστρατεύθησαν οἱ ἀκόλουθοι Ἀνώτατοι Ἀξιωματικοί, ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ, διότι τὰ ὀνόματα θὰ τὰ σιωπήσω. Δὲν θὰ φθάσω μέχρι τοῦ 1946, ὁπότε ἀπεστρατεύθη πολὺ μεγάλος ἀριθμὸς Ἀντιστρατήγων καὶ Ὑποστρατήγων. Ἐκ τῶν 37—τότε δὲν εἴχομεν Ταξιάρχους–Ἀνωτάτων Ἀξιωματικῶν, ἀπεστρατεύθησαν ἐντὸς ἔτους οἱ 17. Δὲν ἐπιστρέφω λοιπὸν εἰς τὸ 1946. Ἀρχίζω ἀπὸ τὸ 1949. Κατὰ τὸ 1948 πράγματι ἀπεστρατεύθησαν μόνον 1 Στρατηγὸς καὶ 4 Ταξίαρχοι. Κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1949, προτοῦ ἀναλάβῃ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν Ἀρχιστρατηγίαν, τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, ἐπὶ Ὑπουργίας κ. Ρέντη καὶ μὲ Ἀρχηγὸν τοῦ Γ.Ε.Σ. τὸν Ἀντιστράτηγον κ. Γιατζῆν, ἀπεστράτευσε 34 Ἀνωτάτους Ἀξιωματικούς, 11 Στρατηγοὺς καὶ 23 Ταξιάρχους. Καὶ μάλιστα ἔλαχεν εἰς ἐμὲ ὁ θλιβερὸς κλῆρος νὰ ὑπογράψω τὰ διατάγματα, διότι ὡς γνωστόν, εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου διὰ τὸν Ὑπουργόν. Καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι, ὅταν ἀνέλαβε, δύο ἡμέρας μετὰ τὴν ὁρκωμοσίαν, ὁ Στρατάρχης Παπάγος, τὴν Ἀρχιστρατηγίαν, ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ συζητήσω μαζί του τὸ θέμα, διότι μεταξὺ τῶν τότε ἀποστρατευθέντων, ὑπῆρξαν καὶ ἀξιωματικοὶ ἀνώτατοι, συνεργασθέντες μετ’ ἐμοῦ καὶ ἀποδώσαντες ἔργον οὐσιῶδες εἰς ὥρας κινδύνου τῆς Πατρίδος. Καὶ συνεζήτησα μετ’ αὐτοῦ τὴν δυνατότητα τῆς νομοθετικῆς ρυθμίσεως τοῦ πράγματος. Καὶ μοῦ εἶπε τότε, ὁ σημερινὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀρχιστράτηγος τότε τῶν ἐνόπλων δυνάμεων τῆς Χώρας, τὸ εἶπεν ὁ στρατιώτης πρὸς τὸν πολιτικόν: «Ὄχι, δὲν πρέπει, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι θεωρῶ—καὶ ἐθεώρει ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰδικῆς του κρίσεως, κρίσεως κάπως περισσότερον ἐξησκημένης περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἀπὸ τὴν κρίσιν τοῦ κ. Μητσοτάκη—ἄδικον, διὰ τὸν α ἢ β—καὶ μεμονωμένως ἀνέφερε 2–3 ὀνόματα—ἐν τούτοις δὲν σᾶς συνιστᾶ νὰ προκαλέσετε μέτρον νομοθετικόν. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ὑπολείπεται εἶναι νὰ ὑπογράψετε τὰ διατάγματα ἀποστρατείας». Μεταξὺ τῶν ἀποστρατευθέντων, ἦσαν στρατηγοί, οἱ ὁποῖοι εἶχον μεγίστας ὑπηρεσίας προσφέρει πρὸς τὸ Ἔθνος καὶ εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν εἶχον διακριθῆ. Δι’ αὐτὸ δὲν κατακρίνω τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, διότι οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν καλὴν πίστιν καὶ τὴν ἀντικειμενικότητα, τοὐλάχιστον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προϋποθέσεων κατὰ προσωπικὴν ἑκάστου κρίσιν τῶν ἀντιστρατήγων, οἱ ὁποῖοι ἀπεφάνθησαν οὕτω, διότι καὶ ἡ ἀντικειμενικὴ τοποθέτησις ἑνὸς ζητήματος ἀποτελεῖ συνάρτησιν τῆς ὑποκειμενικῆς δυνατότητος νὰ κρίνῃ κατὰ τὸν α ἢ β τρόπον, μὲ τὸ α ἢ β κριτήριον. Δὲν ἐπιτρέπεται πάντως, δι’ αὐτὸ μνημονεύω τὴν περίπτωσιν τοῦ 1949, νὰ γίνεται ἀπὸ ἀπόψεως οὐσιαστικῆς, διότι ἀπὸ ἀπόψεως Συντάγματος ἐπιτρέπεται νὰ γίνωνται ἐπερωτήσεις ἐπὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν ἀποστρατείαν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν. Ἀπεστρατεύθησαν κατὰ καιροὺς ἐξέχοντες ἄνδρες, πρὶν ἀκόμη συμπληρωθῇ ὁ χρόνος ἐν τῇ στρατιωτικῇ ἱεραρχίᾳ ὑπηρεσίας των καὶ οὐδέποτε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἢ εἰς τὴν παλαιοτέραν αἴθουσαν τῆς ὁδοῦ Σταδίου, ἠγέρθησαν βουλευταί, διὰ νὰ ἀμφισβητήσουν τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου τὴν κρίσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποστρατείαν, κατὰ τὸ 1949, εἰς τὰς ἀρχάς, κατὰ Ἰανουάριον, πρὶν σχηματισθῇ ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Σοφούλη, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸν ἀείμνηστον Διομήδην, εἰς τὴν ὁποίαν μετέσχον ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπὶ ὑπουργίας κ. Ρέντη, ἀπεστρατεύθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί. Ἐν τούτοις ἐσιωπήσαμεν. Ἀνέλαβε τὴν Ἀρχιστρατηγίαν ὁ Στρατάρχης, ὁ ἤδη Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ σᾶς εἶπον, ποία ἦτο ἡ συμβουλὴ ποὺ μοῦ ἔδωσε, διότι πράγματι ἦτο χρέος μου νὰ ζητήσω συμβουλὴν ἐπὶ παντὸς θέματος, συνδεομένου μὲ τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀπεστρατεύθησαν τότε—ἐπαναλαμβάνω— 34 ἀνώτατοι ἀξιωματικοί, ἐκ τῶν ὁποίων, διὰ νὰ εἶμαι ἀπολύτως ἀντικειμενικὸς καὶ ἀκριβής, οἱ 3—ἕνας Στρατηγὸς καὶ δύο Ταξίαρχοι—εἶχον ζητήσει μόνοι των ἀποστρατείαν. Ἑπομένως, αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, ἀφεώρων ἐκ τῶν 34, τοὺς 31. Τὸ 1949 πάλιν, μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Στρατάρχου Παπάγου ἀνάληψιν τῆς Ἀρχιστρατηγίας ἀπεστρατεύθησαν 5 Στρατηγοὶ καὶ 8 Ταξίαρχοι. Μεταξὺ αὐτῶν ἄριστοι πολεμισταί, σχεδὸν ὅλοι ἄριστοι πολεμισταί, ἀλλὰ εἶχεν ἔλθει ἡ σειρά των νὰ ἀποστρατευθοῦν, διότι ἐκρίθη, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδώσουν περισσότερον εἰς τὸν στρατόν. Δὲν ἀποστρατεύεται κανεὶς Στρατηγός, διότι εἶναι ἀνίκανος. Δὲν εἶναι νοητὸν καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ λέγωμεν, ὅτι φθάνει κανεὶς ἀξιωματικὸς εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ Ὑποστρατήγου καὶ εἶναι ἀνίκανος. Καὶ ἐὰν ἔφθασε κανείς, ἔφθασε ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν ἢ τῆς τύχης, ἢ λόγῳ τῆς εὐνοίας τῆς καταπληκτικῆς ὡρισμένων προσώπων, τὰ ὁποῖα τὸν προστάτευσαν. Ἀλλὰ αὐταὶ αἱ περιπτώσεις εἶναι ἐλάχισται. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν, ἔφθασαν, διότι ἤξιζον νὰ φθάσουν. Ἀλλὰ κάποτε κρίνει ἡ Ἀνωτάτη Ἡγεσία, ὅτι καὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὸ καθῆκον των καὶ ἐπολέμησαν καὶ ἐπέρασαν ἀπὸ σχολάς, ὅτι καὶ αὐτοὶ κἄποτε ἐγγίζουν τὸ ὅριον τῆς ἀνωτάτης ἀποδόσεως, ἢ μᾶλλον ὑπερέβησαν τὸ ὅριον τοῦτο. Εἰς τὸ Β. Ναυτικὸν μάλιστα, χρησιμοποιοῦμεν τὴν ἔκφρασιν, ἐνῷ εἰς τὸν Στρατὸν δὲν χρησιμοποιεῖται καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἰσηγηθῶ ἐντὸς τῶν προσεχῶν ἡμερῶν τὴν δυνατότητα χρησιμοποιήσεως αὐτῆς τῆς ἐκφράσεως καὶ διὰ τὴν ἀποστρατείαν ἐν τῷ Στρατῷ. Εἰς τὸ Β. Ναυτικόν, λέγω, χρησιμοποιεῖται ἡ ἔκφρασις «Ἀποστρατεύομεν τὸν τάδε ὡς εὐδοκίμως τερματίσαντα τὴν σταδιοδρομίαν του». Δὲν ἔχομεν ἀκόμη τὴν δυνατότητα νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὴν ἔκφρασιν αὐτὴν εἰς τὸν Στρατόν. Ἐὰν ἦτο δυνατόν, βεβαιωθῆτε, ὅτι διὰ πολλοὺς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο ἡ ἔκφρασις αὐτή. Κύριοι συνάδελφοι, συνεχίζω. Τὸ 1951 ἀπεστρατεύθησαν 10 Στρατηγοὶ καὶ 4 Ταξίαρχοι, τὸ 1952 ἐπὶ Ὑπουργίας κ. Μαύρου καὶ μὲ Ἀρχηγὸν Ἐπιτελείου τοῦ Στρατοῦ τὸν κ. Τσακαλῶτον, ἀπεστρατεύθησαν 8 Στρατηγοὶ καὶ 4 Ταξίαρχοι. Καὶ οἱ Στρατηγοὶ αὐτοὶ ἦσαν ἱκανοί, οἱ περισσότεροι κατ’ ἐμέ, διότι γνωρίζω τὰ ὀνόματα δύο Ἀντιστρατήγων, ἐκ τῶν ἐξελθόντων, ὁ εἷς αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι Ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ὁ ἕτερος εἶναι συνάδελφός μας, εὑρισκόμενος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ κ. Γερακίνης καὶ ἐν τούτοις ἀπεστρατεύθησαν.

§175Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ἀναφέρετε πρόσωπα, θὰ παρακαλέσω νὰ κατατεθῇ ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Γερακίνη, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ζητήσει ἐν σχέσει μὲ ἕνα ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος προήχθη εἰς τὴν ἀνωτάτην στρατιωτικὴν ἱεραρχίαν. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Γερακίνης δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ τὴν καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλήν.

§176Χ. ΓΕΡΑΚΙΝΗΣ. Μάλιστα.

§177Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἀπεστρατεύθησαν τὸ 1952 ἐπὶ Κυβερνήσεως κ. Βενιζέλου, ἐπὶ Ὑπουργίας κ. Μαύρου καὶ μὲ ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου τὸν κ. Τσακαλῶτον, ἐξέχοντες Στρατιωτικοὶ καὶ δὲν ἐκάμαμεν ἐπερώτησιν. Διατί αὐτό; Διότι, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἐθεωρήσαμεν τὴν πρᾶξιν αὐτήν, ὡς ἀπολύτως ἄτοπον, ἐν τούτοις ἐσεβάσθημεν τὴν δυνατότητα, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ Α.Σ.Σ. καὶ προκειμένου περὶ ἀντιστρατήγων τὸ Α.Σ.Ε.Α. τὴν δυνατότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει, ὅπως κρίνῃ τοὺς ἀνωτάτους ἀξιωματικούς.

§178Β. ΒΡΑΧΝΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον ὁ ἀριθμός, τὸν ὁποῖον εἴπατε. Εἶναι 10 ἀντιστράτηγοι, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ 6 ἀπεστρατεύθησαν δυνάμει τοῦ ψηφίσματος ΜΕ καὶ διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εἴπατε τίποτε. Αὐτὸ ἤθελον νὰ συμπληρώσω.

§179Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Βεβαίως, εἶναι οἱ ἀντιστράτηγοι, οἱ ὁποῖοι κακῶς εἶχον κριθῆ καὶ ὑπαχθῆ εἰς τὸν πίνακα Β τότε. Οἱ πολεμισταὶ ἀκριβῶς τοῦ 1940–41. Εὐχαριστῶ ἰδιαιτέρως τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Βραχνὸν διὰ τὴν διακοπήν, ἡ ὁποία πρὸς στιγμήν μὲ ἐξένισε καὶ προεκάλεσε τὴν ἀντίδρασίν μου, ἀλλὰ ἐκ τῶν ὑστέρων μὲ ἱκανοποίησε βαθύτατα, διότι μοῦ ὑπενθύμισεν, ὅτι ἀπεστρατεύθησαν, ἀκριβῶς, οἱ πολεμισταὶ τοῦ 1940–41.

§180Β. ΒΡΑΧΝΟΣ. Διὰ τοῦ ψηφίσματος ΜΕ.

§181Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ἔτος 1952, ἢ μᾶλλον προχωρῶ ἀπὸ τοῦ 1948 εἰς τὸ 1953 καὶ λέγω καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ἐθεωρήσαμεν ὀρθὸν νὰ διατυπώσωμεν ἐπερώτησιν ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων ἀποστρατείας. Πρέπει νὰ σᾶς ὁμολογήσω, ὅτι δὲν ἀνέμενον ποτὲ ἀπὸ στρατιωτικὸν ὅπως εἶναι ὁ ἀξιότιμος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε στρατιωτικὸς ἄριστος καὶ ἐπολέμησε, δὲν ἐπερίμενα, ὅτι θὰ ἐπέτρεπεν εἰς τὸν ἀγαπητὸν συνάδελφον ἐκ Χανίων τὸν κ. Μητσοτάκην, ὁ ὁποῖος φυσικὰ δὲν ἐγνώριζεν αὐτὰ τὰ πράγματα, νὰ διατυπώσῃ τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ἐπερώτησιν. Νομίζω, ὅτι θὰ εἶναι ἡ τελευταία φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀχθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ζήτημα ἀποστρατεύσεως ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν. Ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι οἱ ἀνωτέρω ἀξιωματικοὶ διὰ νὰ φθάσουν μέχρι τοῦ ἀνωτάτου βαθμοῦ εἶναι κατ’ ἀρχὴν ἄξιοι, ἐὰν ὑπάρχουν ἐξαιρέσεις ἀναξίων εἶναι ἐλάχισται. Ἀλλὰ παρὰ ταῦτα πάντοτε σημειοῦνται ἀποστρατεῖαι. Σημειοῦνται ἆράγε ἀποστρατεῖαι διότι εἶναι ἀνάξιοι οἱ ἀποστρατευόμενοι, διότι εἶναι ἀνάξιοι οἱ πολεμισταὶ οἱ διελθόντες τόσας Σχολάς, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν καθ’ ὅλα τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ φυσικὰ καὶ εἰς τὴν παλαιοτέραν ἐποχήν; Ὄχι, κύριοι, ἀπεστρατεύθησαν διότι ἐκρίθησαν ὑπὸ τῆς Ἀνωτάτης ἡγεσίας, ἡ ὁποία εἶναι τεταγμένη νὰ ἐλέγχῃ τὴν πορείαν τῆς ζωῆς τοῦ Στρατεύματος, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσφέρουν πλέον οἵας ὑπηρεσίας εἶχον προσφέρει εἰς τὸ παρελθόν. Κύριοι συνάδελφοι, πόσαι ἀποστρατεῖαι ἐσημειώθησαν ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός; Ὁ συνάδελφος, κ. Μητσοτάκης, εἰς τὴν ἐπερώτησίν του ἀνέφερεν, ὅτι θεωρεῖ πολὺ μεγάλον τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀποστρατευθέντων. Ἔχομεν αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἢ ἔστω εἴχομεν πρὸ τῶν ἀποστρατευθέντων, 129 ἀνωτάτους ἀξιωματικούς, δηλαδὴ ἀντιστράτηγοι, ὑποστράτηγοι καὶ ταξίαρχοι καὶ εἰς τὰ ὅπλα καὶ εἰς τὰ Σώματα καὶ ἐξ αὐτῶν ἀπεστρατεύσαμεν 23 ἐξ ὧν 16 στρατηγοὺς καὶ 7 ταξιάρχους. Ἐνθυμῆσθε, ὅτι πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπον, ὅτι τὸ 1949 ἀπεστρατεύθησαν 23 ταξίαρχοι. Ἀκριβῶς σταματῶ πρὸς στιγμὴν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μεγαλυτέρα αὐστηρότης εἰς τὴν κρίσιν τῶν ὑποστρατήγων, διότι ἔρχεται ἡ στιγμὴ διὰ νὰ κριθοῦν ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἀντιστράτηγοι, καὶ πολὺ μικροτέρα εἰς τὴν κρίσιν τῶν ταξιάρχων, εἰς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ δοθῇ εὐκαιρία νὰ ἀσκήσουν διοίκησιν, νὰ παράσχουν ὑπηρεσίας καὶ νὰ κριθοῦν ἐὰν εἶναι ἱκανοὶ διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου. Καὶ ἐν τούτοις, ἐπὶ ὑπουργίας κ. Ρέντη καὶ ἐπὶ Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀπεστρατεύθησαν 11 στρατηγοὶ καὶ 22 ταξίαρχοι. Σήμερον τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον ἔκρινεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποστρατεύσῃ μόνον 11 ὑποστρατήγους καὶ μόνον 7 ταξιάρχους, ἐπὶ συνόλου 78 ταξιάρχων τῶν Ὅπλων καὶ Σωμάτων. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος ἐπερωτήσας βουλευτής, ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐστάθησαν εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν ἀντιστρατήγων. Πράγματι, συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Βενιζέλον, ὅτι οἱ 3 ἐκ τῶν ἀντιστρατήγων, διότι 3 ἀπεστρατεύθησαν, οἱ τρεῖς τῇ αἰτήσει των καὶ ὁ εἷς κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Α.Σ.Ε.Α., ὅτι οἱ 3 ἀντιστράτηγοι δὲν ἀπεστρατεύθησαν, ἔστω, οἰκείᾳ θελήσει, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ὑπέβαλον αἰτήσεις ἀποστρατείας, ἀλλ’ ἐσκέφθησαν, ὅτι προκειμένου νὰ ὑποχρεωθοῦν εἰς παραίτησιν, εἰς ἀπομάκρυνσιν, ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ ὑποβάλλουν μόνοι των τὰς παραιτήσεις των. Ἀλλά, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, προκειμένου περὶ τῶν ἀντιστρατήγων— καὶ δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος διὰ νὰ ἐξετάσω ποῖος ἐξ αὐτῶν εἶναι ἄξιος καὶ ποῖος δὲν εἶναι, ποῖος προσέφερεν ὑπηρεσίας καὶ ποῖος δὲν προσέφερεν, ἐὰν ἐκεῖνος προσέφερε περισσοτέρας ἀπὸ τοὺς σημερινούς, ἢ οἱ σημερινοὶ περισσότερον ἀπὸ ἐκείνους — περιορίζομαι εἰς αὐτὸ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κύριον καὶ κρίσιμον. Προκειμένου περὶ ἀντιστρατήγων καὶ δὴ Ἀρχηγῶν Ἐπιτελείων, ὑπάρχει παράδοσις εἰς ὅλα τὰ κράτη τοῦ κόσμου καὶ φυσικὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως αἱ Κυβερνήσεις προβαίνουν εἰς τὴν τοποθέτησιν εἰς τὰς ἀνωτάτας αὐτὰς θέσεις, δι’ αὐτὸ καὶ οἱ ἀντιστράτηγοι τοποθετοῦνται ἀπὸ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εἰς τὸ ὁποῖον μετέχει ἕνας στρατιωτικὸς καὶ οἱ ἄλλοι πολιτικοί, ὑπάρχει παράδοσις ὅπως αἱ Κυβερνήσεις τοποθετοῦν τοὺς ἀνωτάτους ἐκείνους ἀξιωματικούς, τοὺς ὁποίους θεωροῦν ὡς ἀνθρώπους σκεπτομένους κατὰ τρόπον ἀπὸ ἀπόψεως στρατιωτικῆς πολιτικῆς ἀνάλογον πρὸς τὰς κατευθύνσεις τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν εἶχε τὴν στοιχειώδη πεῖραν αὐτῶν τῶν πραγμάτων ὁ κ. Μητσοτάκης, δὲν θὰ διετύπωνε τὴν ἐπερώτησιν, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀντιστρατήγους. Θὰ ἦτο παράδοξον νὰ εἴπῃ τις εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐξῆλθεν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς μὲ τοιαύτην καταπληκτικὴν δύναμιν καὶ μὲ προοπτικὴν τετραετίας, ἐὰν θέλετε, ὀκταετίας (Χειροκροτήματα), θὰ ἦτο παράδοξον νὰ εἴπῃ κανεὶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν: ὄχι, σύ, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, δὲν δικαιοῦται νὰ κάμῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις τῆς μειοψηφίας τοῦ κ. Βενιζέλου. (Χειροκροτήματα).

§182Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὁμιλεῖτε διὰ τοὺς Ἀντιστρατήγους ἢ διὰ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Γενικῶν Ἐπιτελείων; Διότι, βεβαίως, εἶμαι ἄπειρος, ἀλλὰ δὲν ἤκουσα ἄλλην φορὰν νὰ ἀναπτύσσεται ἡ ἄποψις, ὅτι οἱ Ἀντιστράτηγοι πρέπει νὰ εἶναι τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως. Διότι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἤλλαζεν ὁλόκληρον τὴν σύνθεσιν τοῦ Στρατεύματος.

§183Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἰδικώτερον εἶπον διὰ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Ἐπιτελείων καὶ πρόκειται, συγκεκριμένως, περὶ τῶν δύο Ἀρχηγῶν τῶν Ἐπιτελείων. Διότι οἱ δύο, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον παραιτήσεις, αἰτήσεις δηλαδὴ ἀποστρατείας, διότι δὲν δικαιοῦνται, ὡς γνωστόν, οἱ Ἀξιωματικοὶ νὰ παραιτοῦνται, ἦσαν οἱ Ἀρχηγοὶ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ Γενικοῦ Ἐπιτελείου τοῦ Στρατοῦ καὶ ὁ Γενικὸς Ἐπιθεωρητὴς τοῦ Στρατοῦ. Ἀλλὰ στέκω πρῶτον, εἰς αὐτοὺς τοὺς δύο, διότι αὐτὸ ἔχει σημασίαν.

§184Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπειδὴ μὲ ἀνεφέρατε, προηγουμένως, καὶ ἐκείνην τὴν στιγμὴν διώρθωνα τὰ πρακτικά, εἴπατε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι εἴμεθα Κυβέρνησις μειοψηφίας.

§185Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἴχατε μὲν τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν εἴχατε τὴν αὐτοδύναμον πλειοψηφίαν.

§186Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι αὐτό.

§187Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Μίαν διαπίστωσιν ἀντικειμενικὴν ἔκαμα.

§188Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω σᾶς, ὅπως καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μοῦ εἴπητε, ἐὰν ὑπῆρξεν, ἔστω καὶ μία περίπτωσις, εἴτε ἤμουν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ποτὲ ἀνεμίχθην εἰς ζητήματα συνδεόμενα μὲ τὴν Στρατιωτικὴν Ἡγεσίαν καὶ μὲ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον. Νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἔχετε οὔτε ἕνα παράδειγμα.

§189Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Δυστυχῶς, διὰ σᾶς, ἔχω παράδειγμα καὶ εὐτυχῶς δι’ ἐμέ, διότι διευκολύνεται ἡ θέσις μου ἐπὶ τοῦ βήματος. Ἔχω τὸ ἑξῆς παράδειγμα. Ἐνῷ ἡμεῖς δικαιούμεθα, διότι δικαιούμεθα νὰ τοποθετήσωμεν εἰς τὴν θέσιν τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Ἐπιτελείων Ἀντιστρατήγους, ἀσχέτως σειρᾶς ἀρχαιότητος, ἠκολουθήσαμεν, διότι ἡ σειρὰ ἀνταπεκρίνετο πράγματι καὶ εἰς τὴν δυνατότητα χρησιμοποιήσεως, τὴν καλυτέραν δυνατότητα χρησιμοποιήσεως, ἠκολουθήσαμεν τὴν σειρὰν καὶ ἐτοποθετήσαμεν τὸν ἀρχαιότερον ὅλων, ὡς Ἀρχηγὸν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, καὶ τὸν ἀμέσως μετ’ αὐτὸν ἐρχόμενον, ὡς Ἀρχηγὸν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου τοῦ Στρατοῦ, σεῖς ἐτοποθετήσατε, παραλείψαντες τὸν ἀμέσως μετὰ τὸν κ. Γρηγορόπουλον ἐρχόμενον, τὸν τρίτον, ὡς Ἀρχηγὸν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου τοῦ Στρατοῦ. (Χειροκροτήματα). Ἑπομένως, προέβητε εἰς μίαν ἐνέργειαν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ τύποις, ἀπολύτως συνταγματικὴν καὶ νόμιμον, ἡ ὁποία ὅμως ἐγένετο ἀπὸ Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν εἶχε τὴν δύναμιν καὶ τὴν λαϊκὴν ἔγκρισιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Καὶ δὲν ἀμφισβητῶ μὲν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἴχατε σεῖς, νὰ πράξετε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπράξατε, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ εἴπητε εἰς τὸν ἀγαπητὸν ἐκ Χανίων συνάδελφον, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε καὶ ἐκεῖνος ἐξ ἀπειρίας, νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, νὰ πράξῃ, τουλάχιστον, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπράξατε σεῖς. (Χειροκροτήματα).

§190Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Λυποῦμαι, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅτι θὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ ἐξέλθω ἀπὸ τὴν οὐδετερότητα, τὴν ὁποίαν ἐτήρησα, διὰ νὰ μὴ μνημονεύσω ὀνόματα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐπήραμε τὸν τρίτον ἀντὶ τοῦ δευτέρου. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶσθε Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ θὰ ἠμπορεῖτε, ἴσως, ὡρισμένα ἔγγραφα νὰ τὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας. Ἐὰν τὰ διαβάσετε αὐτὰ τὰ χαρτιά, τότε, θὰ πεισθῆτε καὶ σεῖς ὁ ἴδιος, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐπράξαμεν. Δὲν θέλω, σᾶς λέγω, αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ θίξω καὶ δὲν θὰ ἀναφέρω ὀνόματα. Ἀλλά, ἐὰν θέλετε, θὰ ἔλθω εἰς τὸ γραφεῖον σας, θὰ σᾶς τὰ θέσω ὑπ’ ὄψει σας, διότι ἤμην Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης τότε, διὰ νὰ ἴδητε, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἠνάγκασαν νὰ προτείνωμεν τὸν τρίτον, ἀντὶ τοῦ δευτέρου.

§191Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι κατάχρησις τὸ νὰ μὴ θέσῃ κανεὶς τὸν ἀρχαιότερον ὡς Ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου. Διότι ἕνας ἀξιωματικὸς ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἄριστος Διοικητής, ἀλλὰ νὰ μὴ κάμῃ δι’ ἀρχηγὸς ἐπιτελείου. Ἀλλοίμονον, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχῃ τὸ δικαίωμα αὐτό.

§192Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Αὐτὸ λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα αὐτό. Κύριε συνάδελφε ἐκ Πρεβέζης ὅστις εἶσθε καὶ σεῖς στρατιωτικὸς καὶ γνωρίζετε ἄριστα τὰ θέματα τὰ στρατιωτικά, λέγω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τοποθετήσῃ ὡς ἀρχηγοὺς τῶν ἐπιτελείων ἐκείνους τῶν ὁποίων τὴν σκέψιν θεωρεῖ ἀνταποκρινομένην, ἀσχέτως ἀξίας των ἐν σχέσει πρὸς ἄλλα τινά, πρὸς τὰς ἰδικάς της ἐθνικὰς καὶ πολιτικὰς σκέψεις, πολιτικὰς ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ πεδίου, τῆς στρατιωτικῆς πολιτικῆς ἐννοῶ. Κύριοι συνάδελφοι, κατηγορεῖται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὅτι ἀνέτρεψε τὴν ἰσορροπίαν τοῦ στρατοῦ καὶ ἀποβλέπει, διότι αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ πρῶτον βῆμα τῆς ἐγκληματικῆς της ἐνεργείας, εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ στρατοῦ εἰς ὄργανον κομματικόν. Κύριοι συνάδελφοι, ἀμέσως μετὰ τὴν ἀποστρατείαν τῶν ἀντιστρατήγων, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ δύο ἦσαν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Ἐπιτελείων, ἔγινεν ἡ προαγωγὴ ὑποστρατήγων εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου. Διὰ τοὺς μὴ γνωρίζοντας τὴν διαδικασίαν, πρέπει νὰ εἴπω ὅτι ἡ προαγωγὴ γίνεται, κατόπιν προτάσεως τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον εἶναι τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων καὶ τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἶναι τὸ ὄργανον τῆς γενικῆς στρατιωτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, προεδρευόμενον ἀπ’ αὐτὸν τοῦτον τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν προεδρεύεται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ὁ κ. Μητσοτάκης εἰς τὴν ἐπερώτησίν του λέγει ὅτι ἡ Κυβέρνησις «διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὰ ἀνωτέρω», δηλαδὴ ὅλα αὐτὰ τὰ φοβερὰ καὶ ἐγκληματικὰ πράγματα «ἠλλοίωσε τὴν σύνθεσιν τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, προβιβάσασα εἰς ἀντιστρατήγους ἀξιωματικούς τινὲς τῶν ὁποίων στεροῦνται προσόντων». Ὁ κ. Μητσοτάκης ἀποφαίνεται μὲ αὐτὴν τὴν εὐκολίαν περὶ τῶν προσόντων τῶν ἀντιστρατήγων. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ γίνεται μὲ αὐτὴν τὴν ἄνεσιν. Οἱ ὑποστράτηγοι, οἱ ὁποῖοι προήχθησαν εἰς ἀντιστρατήγους—δὲν θὰ ἀναφέρω ὀνόματα—οἱ τρεῖς οἱ ὁποῖοι προήχθησαν ἀμέσως μετὰ τὰς πρώτας ἀποστρατείας, προήχθησαν κατόπιν προτάσεως Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τοῦ Στρατάρχου Παπάγου δὲν εἶχε τὴν δυνατότητα ἀκόμη νὰ προβῇ εἰς καμμίαν παρέμβασιν διὰ νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀλλοίωσιν τῆς συνθέσεως αὐτοῦ, ὅπως λέγει ὁ κ. Μητσοτάκης διότι ὁπωσδήποτε δὲν εἶχε γίνει κανεὶς ἀντιστράτηγος. Αὐτοὶ ἐπρόκειτο νὰ γίνουν καὶ ἐπροτάθησαν ἀπὸ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἁπλῶς καὶ μόνον ἔλειψαν οἱ τρεῖς ἀποστρατευθέντες. Ἅπαντες οἱ ἄλλοι ἀντιστράτηγοι, ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βενιζέλου ἐθεώρει ἀξίους διὰ νὰ κατέχουν τὰς θέσεις τῶν ἀντιστρατήγων—καὶ ὀρθῶς ἐθεώρει αὐτοὺς ἀξίους—ἅπαντες μετεῖχον, ἀπήρτιζον συνιστοῦσαν τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον τὸ ὁποῖον καὶ προέτεινεν εἰς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον Ἐθνικῆς Ἀμύνης τὴν προαγωγὴν τῶν τριῶν ὑποστρατήγων πρὸς προαγωγὴν τῶν χηρευουσῶν θέσεων.

§193Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ πρότασις γίνεται ἀπὸ τὸν Ἐπιτελάρχην Ἐθνικῆς Ἀμύνης.

§194Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ὄχι γίνεται ἀπὸ τὸ Α.Σ.Σ. εἰς τὸ ὁποῖον δὲν μετέχει ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Γ.Ε.Ε.Θ.Α. Ἡ ἀπόφασις λαμβάνεται ἀπὸ τὸ Α.Σ.Ε.Α. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Γ.Ε.Ε.Θ.Α. γίνεται εἰσηγητὴς καὶ δύναται νὰ διατυπώσῃ καὶ γνώμην ἀντίθετον πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ Α.Σ.Σ. Ὅπως εἶναι δυνατὸν κάλλιστα τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον τοῦ Γ.Ε.Ε.Θ.Α. νὰ μὴ υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν τοῦ Α.Σ.Σ. Ἀλλ’ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν τὸ Α.Σ.Σ. ἀπεδέχθη καὶ υἱοθέτησε τὴν πρότασιν τοῦ Α.Σ.Σ. τὸ ὁποῖον προέκρινε τρεῖς ὑποστρατήγους καὶ ἐθεώρησεν αὐτοὺς ὡς προακτέους εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου παραλεῖψαν ἄλλους καλοὺς ἐπίσης ἀξιωματικούς, τοὺς ὁποίους ἠναγκάσθημεν πρὸ τριῶν ἑβδομάδων νὰ ἀποστρατεύσωμεν. Διότι, ἐπειδὴ εἶχον παραλειφθῆ καί εἶχον παρὰ τὰ προσόντα των, εἶχον τόσον πικραθῆ, ὥστε ἦτο ἀδύνατον νὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας, ἅς προσέφερον εἰς τὸ παρελθόν, αὐτοὺς τοὺς ἐξέχοντας ἀξιωματικούς, προσενεγκόντας οὐσιώδεις ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος ἀναγκάζεται τὸ Α.Σ.Σ. νὰ τοὺς ἀποστρατεύσῃ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον, εἴτε λόγῳ κοπώσεως, εἴτε διὰ λόγους ψυχολογικούς, ὡς ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ὑπῃνίχθην, νὰ προσφέρουν, ἃς ὑπηρεσίας εἶχον προσφέρει εἰς τὸ παρελθόν. Παρελείφθησαν λοιπὸν ὑπὸ τοῦ Α.Σ.Σ. τοῦ ὁποίου ἡ σύνθεσις ἦτο οἵα τὴν παρελάβομεν, ὡρισμένοι ὑποστράτηγοι, καὶ εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν προὐτάθησαν τρεῖς ἄλλοι ἐξαίρετοι βεβαίως ἀξιωματικοί, ὅπως πολὺ καλοὶ ἦσαν καὶ οἱ παραλειφθέντες. Ἀλλὰ τὸ Α.Σ.Σ. ἐξήτασεν ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ τὰς διαδοχικὰς σημειώσεις καὶ κατόπιν ἀπεφάνθη ποῖος πρέπει νὰ προαχθῇ ἢ ὄχι. Κύριοι συνάδελφοι, λοιπόν, νομίζω, ὅτι ἀδικεῖ ὄχι μόνον τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία δὲν φοβεῖται ἀδικίας, ἀλλ’ ἀδικεῖ καὶ τὸν ἑαυτόν του, ὁ κ. Μητσοτάκης, ἰσχυριζόμενος, καὶ δὴ ἐγγράφως (καὶ τὸ ἔγγραφον θὰ παραμείνῃ), ὅτι ἠλλοιώσαμεν, ἡμεῖς τὴν σύνθεσιν τοῦ Α.Σ.Σ. διὰ νὰ μεταβάλωμεν τὸν στρατόν, εἰς στρατὸν κομματικόν. Κύριε Μητσοτάκη, θὰ πρέπει εἰς τὸ μέλλον, νὰ εἶσθε περισσότερον προσεκτικός, εἰς τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον διαχειρίζεσθε Ἐθνικὰ ζητήματα, ὅπως εἶναι τὰ ζητήματα τοῦ στρατοῦ. (Χειροκροτήματα). Καὶ μετὰ τὸ Α.Σ.Σ. μὲ τὴν νέαν του σύνθεσιν, παρὰ τοὺς τρεῖς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐξελέγησαν ἀπὸ τοὺς προηγουμένους, ἐχρειάσθη νὰ γίνουν νέαι προαγωγαί, νέα πρότασις διὰ τὴν προαγωγὴν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου. Καὶ ἔτσι προσετέθη ἄλλος εἷς διότι ὑπῆρχε κενὴ θέσις, ἐκλεγεὶς πλέον ἀπὸ τὸ Α.Σ.Σ. μὲ τὴν νέαν του σύνθεσιν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν, προηγουμένως σᾶς εἶπον, νέαν, ὅπως αὐτὸ τοῦτο τὸ παλαιότερον Α.Σ.Σ. τὴν ἠθέλησε καὶ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐπεκύρωσε. Καὶ αὐτὸ τὸ Α.Σ.Σ. ὅπως συμβαίνει κατ’ ἔτος, ἔκρινε καὶ τοὺς ὑποστρατήγους καὶ ἀπεφάσισε τὴν ἀποστρατείαν 10 ὑποστρατήγων τῶν ὅπλων καὶ ἑνὸς ὑποστρατήγου τῶν Σωμάτων. Αὐτὸ τὸ Συμβούλιον, ὄχι ἡ Κυβέρνησις, ὅπως κακῶς, κάκιστα ἰσχυρίζονται καὶ διαμαρτύρονται ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ὁ κ. Συναρχηγὸς τῶν Φιλιλευθέρων καὶ ὁ κ. Μητσοτάκης. Αὐτὸ τὸ Συμβούλιον, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, καὶ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀσκήσω τὰ χρέη τοῦ Προέδρου τοῦ Συμβουλίου αὐτοῦ, ἔκρινε κατὰ τρόπον, ἀπολύτως, ἀντικειμενικόν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐξάρω τὴν ἀντικειμενικότητα, τὴν εὐσυνειδησίαν, τὴν ξένην πρὸς οἱανδήποτε πολιτικὴν σκέψιν, καθαρῶς στρατιωτικὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν ἅπαντες οἱ ἀντιστράτηγοι, οἱ ἀπαρτίζοντες τὸ Α.Σ.Σ. Ἠμπορεῖ νὰ ἐπλανήθησαν εἰς τὴν αʹ ἢ βʹ περίπτωσιν, νὰ ἔκρινον αὐστηρότερον τοῦ δέοντος, κάπως ἢ ἄλλους ἐπιεικέστερον. Τοιαύτη πλάνη εἶναι δυνατή, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπω, ἀδιαμαρτυρήτως, ἐγώ, ὡς πολιτικὸς ὑπεύθυνος τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, νὰ κατηγοροῦν οἱ ἀντιστράτηγοι, οἱ ἀπαρτίζοντες τὸ Α.Σ.Σ. διὰ τὴν ἀπόφασιν περὶ ἀποστρατειῶν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν σᾶς ἀποκρύπτω ὅτι ἡ ἀπόφασις αὕτη, ὡς πρὸς 2–3, στενώτατα μαζί μου συνδεομένους Ὑποστρατήγους, ἐπόνεσε καὶ ἐμὲ προσωπικῶς. Ἀλλὰ δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ ἀφήσω τὸν συναισθηματικόν μου κόσμον καὶ τὰς προσωπικάς μου φιλίας νὰ ὑπερισχύσῃ ἔναντι τῆς ἀντικειμενικῆς τοποθετήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τῶν Ἀντιστρατήγων, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Α. Σ.Σ. Ἐξητάσαμεν καὶ ἐξήτασαν, κατὰ κύριον λόγον, οἱ ἴδιοι, ἐμοῦ ἀσκοῦντος τὰ προεδρικὰ χρέη, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ διαιτητοῦ, ἐξητάσαμεν, λέγω, τὴν περίπτωσιν ἑκάστου ἐπὶ μακρὸν καὶ τὰς διαδοχικὰς σημειώσεις καὶ τὴν ἱστορίαν ἑκάστου. Ἐπίσης ἕκαστος ἐκ τῶν Ἀντιστρατήγων, ὡμίλησεν ἀπολύτως εἰλικρινὰ καὶ ἀνοικτά, περὶ τῆς ποιότητος τῆς, κατ’ ἀρχήν, πολὺ καλῆς ἑκάστου ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν. Εἶχεν ἔλθει ἡ στιγμή, διὰ μὲν τοὺς 5, διότι εἶχον δὶς παραλειφθῆ διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου, εἶχεν ἔλθει, ἐπαναλαμβάνω, ἡ στιγμὴ νὰ ἀποσυρθοῦν, διὰ δὲ τοὺς ἄλλους ἐπίσης εἶχεν ἔλθει ἡ στιγμὴ νὰ κριθοῦν, ὡς μὴ δυνάμενοι νὰ προσφέρουν οὐσιωδεστέρας ὑπηρεσίας ἀπὸ ὅ,τι εἶχον ἕως τότε προσφέρει. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ νομίζουν, ἀσφαλῶς, ὅλοι, χωρὶς νὰ θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὴν καλὴν πίστιν τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. Συναρχηγῶν τῶν Φιλελευθέρων, ὅλα τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἡ ἀποστρατεία αὐτὴ ἔγινε μὲ ἐλαχίστην πλειοψηφίαν, τῶν παλαιῶν Ἀντιστρατήγων, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἦσαν Ἀντιστράτηγοι καθ’ ὃν χρόνον Πρωθυπουργὸς ἦτο ὁ κ. Βενιζέλος, ὑποστηριξάντων τοὺς ἀποστρατευθέντας καὶ τῶν ἄλλων, τῶν τυπικῶς διορισθέντων ὑφ’ ἡμῶν, ὑποστηριξάντων τὴν ἀποστρατείαν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιωματικῶν. Σᾶς βεβαιῶ, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ προβαίνω εἰς τὴν ὑπεύθυνον αὐτὴν δήλωσιν, ὅτι δὲν ὑπῆρξε τοιαύτη περίπτωσις διχασμοῦ τῶν γνωμῶν, κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὅπως θὰ τὸν ἐνόμιζεν ἡ Ἀντιπολίτευσις. Μόνον εἰς μίαν περίπτωσιν, μίαν καὶ μοναδικὴν ὑπῆρξεν εἷς τοιοῦτος διχασμὸς μεταξὺ τῶν παλαιοτέρων ἀντιστρατήγων καὶ τῶν νεωτέρων. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι ὁ διχασμὸς αὐτὸς θὰ εἶχε πολιτικὴν σημασίαν. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ τυπικοῦ διχασμοῦ ἀπὸ ἀπόψεως χρόνου προαγωγῆς εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου. Διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν οἱ παλαιότεροι μὲ τοὺς νεωτέρους διεφώνησαν μόνον ὡς πρὸς τὸν ἕνα ἐκ τῶν ἀποστρατευθέντων κατὰ τρόπον, ἀπόλυτον. Εἰς τὰς ἄλλας περιπτώσεις αἱ ψῆφοι τῶν διεσταυροῦντο. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι καὶ εἰς πολλὰς περιπτώσεις οἱ ὑποστράτηγοι, οἱ ἀποστρατευθέντες, ἀπεστρατεύθησαν διὰ πολὺ μεγάλης πλειοψηφίας. Ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος ἐκ Φλωρίνης, πρὸ δύο ἡμερῶν, ἐνόμισεν, ὅτι θὰ ἦτο ἐπιτυχία, ἐὰν ἐμνημόνευε τὸ ὄνομα ἑνὸς ἐκ τῶν ὑποστρατήγων, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν. Ἐνόμισεν, ὅτι θὰ μᾶς ἔφερεν εἰς δύσκολον θέσιν καὶ ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον εἶχε θέσει. Τὸν διέκοψα δέ, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, καὶ τοῦ εἶπον, ὅτι αὐτὸ ἦτο πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελον νὰ ἀποφύγω, διότι δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἀποκαλυφθῇ, ποία εἶναι ἡ πλειοψηφία, μὲ τὴν ὁποίαν ἀπεστρατεύθησαν οἱ περισσότεροι τῶν ὑποστρατήγων. Τοῦ ἀπήντησα, ὅτι ὁ περὶ οὗ πρόκειται, ἔλαβεν ὀκτὼ ψήφους, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ δύο ὑπὲρ καὶ ἐκ τῶν ὁποίων δύο αὐτῶν ἡ μία ἦτο ἡ ἰδική μου. (Χειροκροτήματα).

§195Γ. ΜΟΔΗΣ. Διὰ τὸν ταξίαρχον.

§196Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Διὰ τὸν ὑποστράτηγον.

§197Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐγὼ ἀνέφερα δύο ὀνόματα.

§198Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ προχθές. Ὡμίλει περὶ τῶν ὑποστρατήγων. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς συνταγματάρχας καὶ ταξιάρχους δὲν ἤξευρεν ἀκόμη, πρὸ 4 ἡμερῶν, ποῖοι ἀποστρατεύονται, διότι ἐγνώριζε μόνον τὰ ὀνόματα τῶν ὑποστρατήγων. Ἑπομένως, ὡμίλει περὶ τῶν ὑποστρατήγων καὶ οὐχὶ περὶ τοῦ ἄλλου.

§199Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐγὼ ἀνέφερον τρεῖς: Ἀργυρόπουλον, Σφέτσον καὶ Κατσιμῆτρον.

§200Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἐμνημονεύσατε τὸν ὑποστράτηγον κ. Βλάχον. Εἶναι ὑποστράτηγος καὶ οὐχὶ ταξίαρχος. Πάντως, ἂς σταματήσῃ αὐτὴ ἡ τοπικὴ ἀντιδικία, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἀξίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Ἀργυρόπουλον, σᾶς λέγω, ὅτι ἀπεμακρύνθη μὲ ψήφους 9 κατὰ 1.

§201Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι πρὸς τιμὴν τοῦ Συμβουλίου.

§202Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἐγὼ χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσιαστικὴν κρίσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς περὶ τῶν ὑποστρατήγων, ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω, ὅτι δὲν συμφωνῶ πρὸς τὴν διατυπωθεῖσαν πρὸ ὀλίγου γνώμην τοῦ κ. Συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι δὲν εἶναι πρὸς τιμὴν τῆς Ἀνωτάτης Ἑλληνικῆς Στρατιωτικῆς Ἡγεσίας, δέκα δηλ. ἀντιστρατήγων, ἐννέα, διότι ὁ εἷς ἐμειοψήφισε — πιθανὸν νὰ ἤμην ἐγὼ ὁ μειοψηφήσας, οὐδεὶς τὸ γνωρίζει αὐτὸ — δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσω καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συμφωνήσω μὲ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Βενιζέλου, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλοι οἱ ἀντιστράτηγοι ἔκαμον κακῶς καὶ ὅτι δὲν εἶναι πρὸς τιμήν τῶν ἡ ἀπόφασις τὴν ὁποίαν ἔλαβον. Ἠμποροῦσε νὰ ἔλεγεν ὅτι πιθανὸν νὰ ἐπλανήθησαν. Αὐτὸ θὰ τὰ ἐδεχόμην, διότι ἀνθρώπινον εἶναι τὸ πλανᾶσθαι, ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οἱ ἀνώτατοι διαχειρισταὶ τῆς ζωῆς τοῦ στρατεύματος, κατ’ ἀρχὴν κατὰ τεκμήριον, ἀλλά, εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, κατ’ ἀπόδειξιν ἄμεσον τὴν ὁποίαν ἔχω, διότι ζῶ μέσα εἰς τὸ Συμβούλιον, ἐκινήθησαν κατὰ τρόπον ἀνεπηρέαστον καί, ἑλληνικώτατα στρατιωτικόν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον γίνονται αἱ ἀποστρατεῖαι τῶν ὑποστρατήγων. Βεβαίως, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου νόμου περὶ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, αἱ προτάσεις τοῦ Α.Σ.Σ. ἤχθησαν ἐνώπιον τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου Ἐθνικῆς Ἀμύνης τὸ ὁποῖον, ὑπὸ τὴν Προεδρίαν τοῦ Στρατάρχου, δὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ μεταβάλῃ τὰς προτάσεις τοῦ Α.Σ.Σ. Καὶ αὐτὸ σημαίνει, ἐπίσης, τὸν βαθύτατον σεβασμὸν τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας ἔναντι τῆς στρατιωτικῆς ἡγεσίας· διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἢ τοῦ Ὑφυπουργοῦ τοῦ ἁρμοδίου κλάδου παρακολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἔργον τοῦ Α.Σ.Σ. ἀλλὰ δὲν ἐπεμβαίνει κατὰ τρόπον ποὺ ν’ ἀνατρέπῃ τὴν αὐτοτέλειαν τὴν στρατιωτικὴν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων. Καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τὸ γεγονὸς—κάμνω αὐτὴν τὴν ἀποκάλυψιν ὅτι εἰς μίαν εἰδικὴν περίπτωσιν μοῦ εἶπεν ὅτι «αὐτὸς εἶναι καλός, γιατὶ φεύγει»;—τόσον πολιτικὴ ἦτο ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου!—ἐθεώρησεν ὅτι ἔπρεπε νὰ κατακυρωθῇ ὡς εἶχεν ἡ ἀπόφασις, ἡ πρότασις δηλ. τοῦ Α.Σ.Σ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, μάλιστα, ἐν παρενθέσει, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται αὐτὴν τὴν διάταξιν, ἡ ὁποία φέρει ἐνώπιον τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου Ἐθνικῆς Ἀμύνης τὰς προτάσεις περὶ ἀποστρατείας τῶν ὑποστρατήγων, νὰ τὴν μεταβάλῃ καὶ θὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προϋπῆρχε καὶ νὰ μὴ καλῆται κἄν τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν.

§203Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅτι οἱ 12–13 ἀποστρατευθέντες ὑποστράτηγοι, εἶχον κριθῆ ἀπὸ τὸ προηγούμενον Συμβούλιον, καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς κρίσεις, ὡς προακτέοι καὶ δὲν σᾶς γεννᾶται ἠτιολογημένως τὸ ἐρώτημα, τί συνέβη, οἱ ἴδιοι ὑποστράτηγοι, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐθεωροῦσαν ὡς αὐτὴν τὴν στιγμὴν συνεχῶς προακτέους, μετέβαλον γνώμην καὶ τοὺς ἀπεστράτευσαν διὰ ψήφων, μάλιστα, 9 κατὰ 1, ὅπως εἴπατε; Νομίζω, ὅτι εἶναι ἕνα θέμα τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε σεῖς νὰ τὸ ἐξακριβώσετε, διότι πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ἡ νοοτροπία, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ σήμερον εἰς τὸ στράτευμα εἶναι τοιαύτη ὥστε ὑφίστανται οἱ ἴδιοι οἱ ἀντιστράτηγοι, τὰς πιέσεις καὶ γίνονται αἱ προαγωγαὶ καὶ αἱ ἀποφάσεις λαμβάνονται κατ’ ἐπιταγήν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἀνησυχοῦμεν καὶ παρακαλῶ σεῖς ὡς ὑπουργὸς νὰ τὸ ἐξακριβώσητε.

§204Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύν.). Κύριε Συναρχηγὲ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖτε εἶναι ἄξιον προσοχῆς, ὑπάρχει μία ἄμεσος καὶ πρόχειρος ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσω εἰς τὴν ἀπορίαν τὴν ὁποίαν διετυπώσατε, καὶ ἡ ἀπάντησις εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἀνώτατος, παρακολουθεῖται συνεχῶς, ὅπως καὶ κάθε ἄλλος, ἀλλὰ ὁ ἀνώτατος, ὁ ὑποστράτηγος παρακολουθεῖται κατὰ τρόπον ἄμεσον ὑπὸ τῶν ἀντιστρατήγων. Ἠμπορεῖ πρὸ 1 ἔτους ἢ πρὸ 6 μηνῶν, εἷς ὑποστράτηγος νὰ ἐκρίθη ὡς προακτέος ἢ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὡς μὴ προακτέος. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, δὲν εἶχε κριθῆ ὡς προακτέος, ἀσφαλῶς δὲ εἶχον κριθῆ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ὡς μὴ ἀποστρατευτέοι, ὅπως εἶναι δυνατόν, κάλλιστα, σήμερον, νὰ κρίνωμεν ἀρκετοὺς ὡς μὴ ἀποστρατευτέους καὶ μετὰ 6 μῆνας, τινὰς ἐξ αὐτῶν, νὰ τοὺς ἀποστρατεύσωμεν. Θεωροῦμεν, δηλαδὴ, ὅτι εἶναι χρήσιμοι, δι’ 6 μῆνες ἀκόμη ἢ δι’ 1 ἔτος, ἀλλ’ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθοῦν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀντιστρατήγου ἐπί τινας μῆνας, εἴτε ἕνας νεώτερος προαχθῇ ἢ καὶ ἀσχέτως πρὸς αὐτό, εἶναι δυνατὸν κατόπιν νὰ ἀποστρατευθῇ μετὰ 6 μῆνας ἢ 1 ἔτος, καὶ ἀποστρατεύεται. Δὲν σημαίνει ὅτι τὸ Συμβούλιον, ἐπειδὴ πρὸ ἔτους ἔδειξε τυχὸν ἐπιείκειαν ἢ ἐνόμισεν ὅτι κάποιος ὑποστράτηγος εἶναι δυνατὸν νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας, ὅτι δὲν δικαιοῦται μόνον μετὰ 6 μῆνας νὰ ἀποφασίσῃ καὶ τὴν ἀποστρατείαν του. Ἀλλοίμονον ἂν δεσμεύωνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ τὴν ἀπόλυτον κατατόπισιν τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ μνημονεύσω καὶ τὰ ὀνόματα τῶν στρατηγῶν, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν ὑπὲρ ἢ κατά, διότι οὔτε καὶ εἰς τὰ πρακτικὰ τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου γράφονται τὰ ὀνόματα, θὰ σᾶς εἴπω πόσοι ψῆφοι ἐδόθησαν δι’ ἕκαστον ἐκ τῶν ἀποστρατευθέντων ὑποστρατήγων, κατὰ καὶ ὑπέρ, χωρὶς νὰ μνημονεύσω τὰ ὀνόματα τῶν ὑποστρατήγων.

§205Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν χρειάζεται, κ. Ὑπουργέ.

§206ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν χρειάζονται.

§207Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης).

Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ εἰκὼν τῆς ψηφοφορίας. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς πολλὰς περιπτώσεις ὁ Ὑπουργὸς λόγῳ ἐπιεικείας ἐψήφισεν ὑπέρ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι καταπίπτει ἀπολύτως ἡ κατηγορία, τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Χανίων συναδέλφου καὶ διὰ τῆς προσωπικῆς ἐπὶ τοῦ θέματος ἐπεμβάσεώς του ἑνὸς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων Συναρχηγῶν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων διετύπωσεν, ὅτι καταπίπτει λέγω, πλήρως ἡ κατηγορία, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπέλεγε πρὸς σφαγὴν ἢ μᾶλλον ἔστειλε ἐπὶ σφαγήν, ἐκείνους τοὺς ὁποίους διὰ λόγους πολιτικοὺς δὲν ἤθελε πλέον νὰ ἀνέχεται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ἡ Κυβέρνησις, βεβαιῶ τὴν Βουλήν, δὲν ἀναμιγνύεται, ὡς Πολιτικὸν Σῶμα εἰς τὴν ζωὴν τῶν ἐνόπλων δυνάμεων, παρὰ μόνον ἐν τῷ πλαισίῳ τῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι ἰσχύουν. Καὶ οἱ νόμοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δίδουν εἰς τὸ ΑΣΣ προστατευόμενον ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ. Ἡ κρίσις διετυπώθη κατὰ τρόπον ἀνεπηρέαστον. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς βεβαιώσω κἄν, ὅτι ὁ Στρατάρχης, Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε σύστασιν κἂν ἔκαμεν, οὔτε πρὸς ἐμέ, τὸν Ὑπουργόν του, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐδικαιοῦτο ἐὰν θέλετε—ἦτο φυσικὸν μᾶλλον νὰ κάμῃ καὶ σχετικὰς συστάσεις ὡς πρὸς τοὺς ἀποστρατευτέους—ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἠθέλησε κἄν νὰ ἀναμιχθῇ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐνόμισεν, ὅτι ἦτο εὔκολον νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν περίπτωσιν τῶν ἀποστρατειῶν, συμπαθῶν καὶ καλῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν ἦτο δυνατὸν πλέον—κατὰ τὴν κρίσιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ ΑΣΣ νὰ ἀποδώσωσιν—ἐνόμισεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν περίπτωσιν τῆς ἀποστρατείας ὡς περίπτωσιν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κλονίσῃ τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ στράτευμα καὶ τὴν ἠθικὴν ὑπόστασιν τῆς Κυβερνήσεως παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ. Ὄχι μόνον δὲν κλονίζεται ἀπὸ τὴν ἐπίθεσιν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ ἀπεναντίας μάλιστα ἑδραιλοῦται. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τῆς ἀποστρατείας τῶν ταξιάρχων. Εἴδατε μὲ πόσην συντηρητικότητα τὸ ΑΣΣ προέβη εἰς τὴν ἀποστρατείαν των. Ἠρκέσθη εἰς τὴν ἀποστρατείαν ἐλαχίστων. Καὶ εἰσέρχομαι εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Χανίων συναδέλφου, εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἐπιστροφὴν εἰς τὸ στράτευμα ἀξιωματικῶν «ὑποπεσάντων εἰς βαρύτατα, ὅπως λέγει ὁ κ. Μητσοτάκης, πειθαρχικὰ παραπτώματα καὶ εἰδικώτερον ἀρχηγευσάντων εἰς τὴν στάσιν τῆς 30–31 Μαΐου 1951 καὶ ἀπομακρυνθέντων βάσει τῶν ἰσχυόντων νόμων». Ἀπαντῶ: Βάσει τῶν ἰσχυόντων νόμων ἀπεμακρύνθησαν, βάσει τῶν ἰσχυόντων νόμων ἐπέστρεψαν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, καὶ ὁ κ. Μητσοτάκης, ὑποστηρίξας τὴν ἐπερώτησίν του καὶ ὁ ἀξιότιμος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, σπεύσας πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ὑποστηρίξαντος τὴν ἐπερώτησίν του, ἐνόμισαν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς παρασύρουν εἰς παρελθοντολογίαν καὶ ἤρχισαν νὰ ὁμιλοῦν ἐκ νέου—αὐτὰ τὰ εἴπαμε ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ πέρυσιν, ἐλέχθησαν καὶ ἐπανελήφθησαν διὰ τοῦ τύπου—ἐνόμισαν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς παρασύρουν εἰς παρελθοντολογίαν καὶ ὡμίλησαν περὶ τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. καὶ περὶ τῶν γεγονότων τῆς νυκτὸς ἐκείνης. Δὲν θὰ σᾶς κουράσω, ἐπαναλαμβάνων ὅσα ἐλέχθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὑποτιμήσω τόσον πολὺ τὴν μνήμην τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὥστε νὰ χρειασθῇ νὰ ἐπαναλάβω, ὅσα πέρυσι καὶ ὁ τότε Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως Στρατάρχης κ. Παπάγος καὶ ἐγὼ εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ εἴπωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλὰ εἶναι καθῆκον μου, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τῆς κατηγορίας, τὴν ὁποίαν διατυπώνει ὁ κ. Μητσοτάκης, νὰ εἴπω, ὅτι κακῶς ἔπραξεν ὁ κ. Μητσοτάκης ἀναγνώσας καθ’ ὃν τρόπον ἀνέγνωσε τὸ γραπτόν, τὸ ὁποῖον ἀποδίδεται εἰς τὸν ταξίαρχον Γωγούσην. Ὅπως εἶπον, διακόπτων τὸν κ. συνάδελφον, αὐτὸ ἔγραφε τὸ 1947. Καὶ ὅπως εἶπον εἰς ἑτέραν διακοπήν μου, οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, ἦσαν πράγματι ἀδίστακτοι τότε—καὶ εὔχομαι νὰ εἶναι καὶ εἰς τὸ μέλλον, εἰς ἀναλόγους περιστάσεις, ἀδίστακτοι—ἀπέναντι τῶν ἐχθρῶν τῆς Πατρίδος. Τὸ 1947, ὅμως καὶ τὸ 1948, ὑπῆρξαν ἔτη μεγάλων ἀνησυχιῶν καὶ ἀγωνίας. Βεβαίως, παράπτωμα ἀπὸ τυπικῆς ἀπόψεως εἶναι, ἐὰν ἕνας ἀξιωματικός, παρὰ τὰς ἀνησυχίας του, ἀναμιγνύεται εἰς τὴν προσπάθειαν ἐπιλύσεως τοῦ πολιτικοῦ προβλήματος, ἔστω καὶ ἐν συνδυασμῷ, μὲ τὸ ἐθνικόν. Διότι, οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιωματικοί, ὅπως γνωρίζουν ἄριστα οἱ δύο ἀξιότιμοι Συναρχηγοὶ τῶν Φιλελευθέρων, δὲν εἶχον οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην πολιτικὴν πρόθεσιν. Τὸ θέμα τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖ, ἐὰν εἶναι ἀπολύτως αὐθεντικὸν τὸ κείμενον τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη, ὁ κ. Γωγούσης, τὸ θέμα τῆς Κυβερνήσεως τοὺς ἐνδιέφερε μόνον ἀπὸ ἀπόψεως ἀποδόσεως τοῦ κατὰ τῶν συμμοριτῶν ἀγῶνος. Δὲν ἐνδιεφέροντο, ἂν θὰ εἶναι ὁ κ. Τσαλδάρης ἢ ὁ ἀείμνηστος Σοφούλης ἢ οἱ ὑπηρεσιακοὶ Πρωθυπουργοὶ ἀείμνηστος Διομήδης καὶ κ. Μάξιμος, δὲν ἐνδιεφέροντο ποῖος ἐξ αὐτῶν θὰ ἦτο Πρωθυπουργὸς καὶ ποῖοι θὰ εἴμεθα Ὑπουργοί. Ἐνδιεφέροντο νὰ μάθουν ποῖοι εἶναι ἀποφασισμένοι νὰ προχωρήσουν εἰς ἀγῶνα ζωῆς ἢ θανάτου μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὸν θάνατον, μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀποφασίσει νὰ παραδώσουν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸν θάνατον. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζει—ἄλλωστε τὸ ἔγραψε, διότι δὲν ὑπῆρχε καμμία ἀνάγκη νὰ τὸ ἀποκρύψῃ— ὁ ἀξιότιμος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ κ. Παπανδρέου—τὸ ἔγραψε καὶ εἰς τὴν ἑβδομαδιαίαν ἐφημερίδα του, ἀλλὰ τὸ εἶπεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι καὶ εἰς τὴν Βουλήν, πέρυσι, ποὺ συνεζητεῖτο τὸ θέμα, ὅμως τότε ἀπουσίαζον, δυστυχῶς ἀπὸ τὴν Βουλὴν—ὅτι τὸν ἐπεσκέφθησαν καὶ διὰ ποῖον λόγον τὸν ἐπεσκέφθησαν εἰς τὰ 1947 οἱ τρεῖς ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὑποτίθεται, ὅτι ἦσαν συνωμόται τοῦ ΙΔΕΑ. Διὰ τίνα λόγον; «Ἐνθυμοῦμαι—λέγει ὁ κ. Παπανδρέου...... (ἀναγινώσκει)......». Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀγωνία τῶν ἀξιωματικῶν. Ἠγωνίζοντο εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν καὶ ἀμφέβαλλον—ἴσως κακῶς, διότι ἐγένετο μία πολὺ μεγάλη προσπάθεια ἀπὸ τήν Κυβέρνησιν τοῦ ἀειμνήστου Σοφούλη, ἀλλ’ ἴσως δὲν ἐγένετο μὲ ὅλα τὰ πρόσφορα μέσα μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου 1949—ὄχι ἴσως, ἀλλ’ ἀσφαλῶς, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν πραγμάτων—ἀνησυχοῦσαν λοιπὸν καὶ ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἐπισκεφθοῦν πολιτικοὺς ἄνδρας εἰς ὥρας ἀγωνίας, ὅταν ἔξω ἀπὸ τὰς πόλεις ὑπῆρχεν ὁ ἐχθρός, ὅταν μέσα εἰς τὰς πόλεις εἰσέβαλεν ὁ ἐχθρός, ὅπως εἰς τὴν Νάουσαν καὶ τὴν Καρδίτσαν, ἦτο ἀπορίας ἄξιον, ἐὰν Ἕλληνες ἀξιωματικοί, Ἕλληνες καὶ αὐτοὶ ποὺ εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ἐπαφῆς μὲ ἄλλους Ἕλληνας, ἐὰν λέγω, Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ ἔσπευσαν εἰς οἰκίας ὡρισμένων πολιτικῶν ἀνδρῶν διὰ νὰ τοὺς εἴπουν: Τί γίνεται; Ποῦ πᾶμε; Εἴμεθα μὲν ἀποφασισμένοι νὰ σκοτωθοῦμε, ἀλλὰ θέλομεν νὰ ἠξεύρωμεν, ὅτι καὶ σεῖς εἶσθε ἀποφασισμένοι νὰ σκοτωθῆτε. Αὐτὸ ἐζήτησαν, κύριοι. Καὶ ἐγὼ συνηντήθην τὸ 1948, κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιωματικοὶ συνήντησαν τὸν κ. Παπανδρέου, μαζί των. Καὶ ἀφοῦ τύποις τοὺς ἐπετίμησα—τοὺς ἐγνώριζα ἀπὸ τὴν Μέσην Ἀνατολήν, ἦσαν ἐξαίρετοι ἀξιωματικοὶ—ἀφοῦ, λέγω, τοὺς ἐπετίμησα τύποις, ἀλλὰ καὶ κατ’ οὐσίαν, ἂν θέλετε, διότι προβαίνουν εἰς αὐτὰς τὰς ἐκδηλώσεις, ἤκουσα ἀπὸ τοῦ στόματός των πράγματα, τὰ ὁποῖα μὲ ἔκαμον νὰ μετανοήσω, διότι τοὺς εἶχον ἐπιτιμήσει. Διότι οἱ ἄνθρωποι, δὲν εἶχον τὴν πρόθεσιν—αὐτὸ κατεδείχθη ἐκ τῆς περαιτέρω συζητήσεως, δὲν ἦσαν δὲ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ μοῦ ἀπέκρυπτον τὴν σκέψιν των—δὲν εἶχον τὴν πρόθεσιν νὰ μοῦ ζητήσουν κάτι τὸ ἄτυπον ἢ κάτι, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἀξιωματικούς. Ἁπλούστατα εἶχον ζητήσῃ νὰ τοὺς βεβαιώσω καὶ ἐγώ, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι πολιτικοί, ὅτι εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ ἀγωνισθῶμεν μέχρι τέλους. Τότε, κύριοι συνάδελφοι, διεδίδετο εἰς τὰς μονάδας καὶ εἶχα ἐπανειλημμένως καὶ μὴ ἀνήκων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἶχα ἐπισκεφθῆ τὰς κρισίμους περιοχὰς τῆς Βορείου Ἑλλάδος, διεδίδετο εἰς τὰς μονάδας, ὅτι εἰς τὰς Ἀθήνας σκέπτονται συμβιβασμόν. Κακῶς διεδίδετο τοῦτο, διότι δὲν ὑπῆρχε κανὲν ἐθνικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον νὰ εἶχε σκεφθῆ συμβιβασμόν, ἀλλὰ ἡ διάδοσις ἔχουσα πηγήν, αὐτονόητον, αὐτὸν τοῦτον τὸν ἐχθρόν, ἐκυκλοφόρει καὶ φυσικὸν ἦτο νὰ ἀνησυχῇ τοὺς πολεμιστὰς καὶ οἱ πολεμισταὶ ἤθελον νὰ βεβαιωθοῦν, ὅτι πράγματι, εἴμεθα ὅλοι ἀποφασισμένοι νὰ πράξωμεν τὸ καθῆκον μας μέχρι τέλους. Καὶ ὅπως ὁ κ. Παπανδρέου, ἔτσι καὶ ἐγώ, νομίζω καὶ ὁ κ. Βενιζέλος ἐπίσης, εἶχε τὴν εὐκαιρίαν ἐπαφῆς καὶ προέβη εἰς ἀνάλογον βεβαίωσιν, ἐβεβαιώσαμεν αὐτούς, ὅτι εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ πράξωμεν τὸ καθῆκον μας.

§208Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς εὐχαριστῶ, διὰ τὴν ἀφορμήν, τὴν ὁποίαν μοῦ δίδετε, νὰ ἐξηγήσω τὴν θέσιν μου, ἀπέναντι τοῦ θέματος. Εἶναι ἀκριβές, ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν περίοδον μὲ εἶχον ἐπισκεφθῆ ἀνώτεροι ἀξιωματικοί. Εἶναι ἐπίσης ἀκριβές, ὅτι ἀφοῦ διεπίστωσα τὴν τυπικὴν ἀταξίαν των, τοὺς συνεχάρην διὰ τὸν πατριωτισμόν των διεπίστωσα τὰ Ἐθνικὰ ἐλατήρια ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐκινοῦντο καὶ τοὺς ἐβεβαίωσα ὅτι ὅλοι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες κατέχονται ἀπὸ τὰ ἴδια ἐθνικὰ αἰσθήματα. Μὲ εἶχον βεβαιώσει, ὅτι ἐκτὸς ἐμοῦ εἶχον ἐπισκεφθῆ καὶ ὅλους τοὺς ἄλλους πολιτικοὺς ἀρχηγοὺς καὶ τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοὺς ἐκπροσώπους τῶν συμμάχων διὰ νὰ τοὺς καταστήσουν κοινωνοὺς τῆς ἐθνικῆς των ἀνησυχίας. Ὅταν εἴμεθα βραδύτερον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἦλθε τὸ θέμα τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. Ὑπεστήριξα τὴν γνώμην, ἡ ὁποία ἔγινε γενικώτερον δεκτὴ ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ζητηθοῦν εὐθῦναι διὰ τὸ παρελθὸν ἐκ τοῦ τυπικοῦ λόγου αὐτῆς τῆς ἀντιπειθαρχικῆς ἐκδηλώσεως, ἐπειδὴ τὰ ἐθνικὰ ἐλατήρια τὰ ὁποῖα τοὺς ἐκίνησαν ἦσαν ἀπολύτως ἐπαρκῆ πρὸς ἀμνήστευσιν τοῦ θέματος, ὑπεστήριξα ὅμως ταυτοχρόνως, ὅτι ἐὰν τὸ παρελθὸν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀγνοηθῇ, διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον αἱ Κυβερνήσεις ἔπρεπε νὰ εἶναι, καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν γνώμην, πρέπει νὰ εἶναι ἀμείλικτοι.

§209Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριοι συνάδελφοι, εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων διότι εὐηρεστήθη νὰ ἐπιβεβαιώσῃ ἀπολύτως ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ εἶπον. Εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν ἀκριβῶς ἀνάγεται τὸ σημείωμα τοῦ ταξιάρχου Γωγούση, τοῦ τότε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀντισυνταγματάρχου. Κατεχόμενος—διότι, νομίζω, ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο εἰς τὴν 9ην Μεραρχίαν εἰς τὴν Θεσσαλίαν — κατεχόμενος ἀπὸ ἀγωνίαν καὶ ἀνησυχίαν, διετύπωσεν ὡρισμένας σκέψεις ὅπως ἄλλοι ἀντὶ νὰ τὰς διατυπώσουν γραπτῶς, τὰς διετύπωναν προφορικῶς, ἐπισκεπτόμενοι τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας ἢ καὶ τὴν στρατιωτικὴν ἡγεσίαν τῆς χώρας. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἑπομένως νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ διὰ νὰ μειώσωμεν — οὔτε βεβαίως τὸ ἐπεχείρησε κἂν ὁ κ. Μητσοτάκης — τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ἀξιωματικός, οὔτε ὅμως — καὶ αὐτὸ τὸ ἐπεχείρησε δυστυχῶς — νὰ μειώσωμεν τὴν ἀξίαν του ὡς πειθαρχικοῦ καὶ ἀφωσιωμένου εἰς τὸ καθῆκον του ἀξιωματικοῦ.

§210Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δηλαδή, αὐτὸ εἶναι ἔνδειξις πειθαρχίας;

§211Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἶναι ἔνδειξις, κύριε συνάδελφε, πειθαρχίας ἔναντι τῆς ἰδέας τοῦ Ἔθνους ὅταν κινδυνεύῃ. Ὅταν ὑπάρχῃ κίνδυνος τοῦ Ἔθνους εὔχομαι πάντοτε εἰς τὸ μέλλον νὰ ὑπάρχουν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀγωνισθοῦν, νὰ προβαίνουν εἰς ἐνεργείας καὶ νὰ ζητοῦν ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας νὰ τεθοῦν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἀγῶνος νὰ ἀσπασθοῦν καὶ νὰ ἐκδηλώσουν τὴν προθυμίαν θυσίας, τὴν ὁποίαν ζητεῖ τὸ Ἔθνος καὶ ἀπὸ τοὺς στρατιώτας. Εὔχομαι νὰ ὑπάρχουν πάντοτε ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἐνώπιον τῶν ἐχθρῶν τοῦ Ἔθνους νὰ εἶναι ἀποφασισμένοι νὰ πράξουν τὸ πᾶν ἔστω καὶ ὑπερβαίνοντες κατὰ τύπους τὴν ἔννοιαν τῆς πειθαρχίας. (Χειροκροτήματα). Προτιμοῦν χάριν τοῦ Ἔθνους κάπως νὰ ὑπερβοῦν πρὸς στιγμὴν κατὰ τύπους τὴν ἔννοιαν τῆς πειθαρχίας, παρὰ νὰ μὴ πράξουν τὸ καθῆκον των θυσιαζόμενοι ὑπὲρ Πατρίδος. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν, ὁ κ. Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁ κ. Μητσοτάκης, ἐστάθησαν κάπως περισσότερον εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποκατέστησε τοὺς περὶ ὧν πρόκειται ἀξιωματικούς. Κύριοι, ἡ ἀποκατάστασις τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιωματικῶν, ἐγένετο ἐντὸς τῶν πλαισίων τῆς κειμένης νομοθεσίας. Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἶχον ἀποστρατευθῆ κατὰ τρόπον ἡμαρτημένον. Προσεβλήθησαν τὰ Διατάγματα εἰς τὸ Συμβούλιον Ἐπικρατείας καὶ ἠκυρώθησαν καὶ ὡς ἐκ τούτου......

§212Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διὰ τυπικοὺς λόγους.

§213Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Αὐτὸ ἐννοῶ ὅταν λέγω κατὰ τρόπον ἡμαρτημένον. Ἑλληνιστὶ «ἡμαρτημένον» σημαίνει κατὰ τρόπον νομικῶς ἡμαρτημένον. Δὲν πρόκειται περὶ χριστιανικῆς ἢ ἠθικῆς ἁμαρτίας. Ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη, διότι ἠκυρώθησαν τὰ Διατάγματα νὰ παραπέμψῃ, διὰ τῆς στρατιωτικῆς ἡγεσίας ἔστω, τὴν ὑπόθεσιν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιωματικῶν πάλιν εἰς τὸ Συμβούλιον. Καὶ ἀπεστρατεύθησαν ἐκ νέου κατὰ τὸ ἔτος 1952–53. Κατὰ τὴν κειμένην περὶ ἱεραρχίας καὶ προαγωγῶν νομοθεσίαν οἱ ἀξιωματικοὶ δικαιοῦνται κατὰ τὸ ἔτος τῆς ἰσχύος τῶν πινάκων καὶ ἡ ἰσχὺς τῶν πινάκων εἶναι συνήθως ἰσχὺς ἑνὸς ἔτους, δικαιοῦνται κατὰ τὸ ἔτος αὐτὸ νὰ ζητήσουν δι’ αἰτήσεως δι’ ἀναφορᾶς παραπόνων τὴν ἐπανεξέτασιν ὑπὸ τοῦ Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου. Οἱ περὶ ὧν πρόκειται ἀξιωματικοὶ ἔκαμαν χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος νόμου, ὁ ὁποῖος ἴσχυε καὶ ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ εὑρέθην ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὑποχρεωμένος νὰ ἐξετάσω τὴν περίπτωσιν τῆς ἀναπομπῆς τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος αἰτήσεων εἰς τὸ Α.Σ. Συμβούλιον. Περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀναπέμπῃ τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος αἰτήσεις εἰς τὸ Συμβούλιον. Ἀλλ’ εἶναι εἰς τὴν διακριτικήν του ἐξουσίαν νὰ τὸ πράξῃ ἢ ὄχι, ἐξετάζων ἐὰν ὑπάρχουν νεώτερα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα δικαιολογοῦν τὴν ἀναπομπήν. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι μὲ ἐπιμέλειαν ἀπόλυτον, τὴν ὁποίαν θεωρῶ καθῆκον μου νὰ τὴν ἐπιδεικνύω, ἐμελέτησα τὰς περιπτώσεις τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιωματικῶν. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Κ. Ροδόπουλος). Καὶ οὐχὶ ἀμέσως, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐσήμαινεν, ὅτι κατειχόμην ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας νὰ μεταβάλω τὸν στρατὸν ἀπὸ Ἐθνικὸν εἰς κομματικόν, ἀλλὰ μετὰ μῆνας προσεπάθησα νὰ παραπέμψω τὰς αἰτήσεις των εἰς τὸ Α.Σ.Σ. τὸ ἔχον τὴν σύνθεσιν ἐκείνην περὶ τῆς ὁποίας προηγουμένως σᾶς ὡμίλησα, καὶ ἡ ὁποία ἀνήγετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Βενιζέλου. Ἐνόμισα, κύριοι συνάδελφοι, ἔπρεπε νὰ ἀναπέμψω τὴν περίπτωσιν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιωματικῶν εἰς τὸ Α.Σ.Σ. καὶ μάλιστα ἐθεώρησα καθῆκον μου— δὲν τὸ ἀποκρύπτω—νὰ λάβω θέσιν ἀπολύτως σαφῆ ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἡ σαφὴς θέσις τὴν ὁποίαν ἔλαβον καὶ τὴν ὁποίαν συνεμερίσθησαν οἱ περισσότεροι τῶν Ἀντιστρατήγων, ἦτο ἡ ἑξῆς: Πρῶτον· ὅτι οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιωματικοὶ ἔπρεπεν, ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος τὸ ἐπέτρεπε, νὰ κριθοῦν ὡς ὁ οἱοσδήποτε ἀξιωματικός. Δὲν ἐπετρέπετο ἐπειδὴ εἶχον κάνει μίαν ἀταξίαν τὴν νύκτα τῆς 30ῆς πρὸς τὴν 31ην Μαΐου νὰ θεωρηθοῦν ὑπ’ ἐμοῦ ὡς στερούμενοι δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐκ τοῦ νόμου, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον τὴν ἀταξίαν ἐκείνην τὴν εἶχεν ἀμνηστεύσει αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις. Καὶ δὲν ἐδικαιούμην νὰ χρησιμοποιήσω τὴν πρᾶξιν τῆς νυκτὸς ἐκείνης ἀπὸ ἀπόψεως νομικῆς, ἠθικῆς ἢ ἐθνικῆς ὡς λόγον μὴ παραπομπῆς τοῦ ζητήματός των εἰς τὸ Α.Σ.Σ. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἀσχέτως αὐτοῦ, καὶ ἐὰν ἀκόμη δὲν εἶχον λάβει τὴν θέσιν αὐτὴν ἀπέναντι τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιωματικῶν, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ ἐὰν ἀκόμη δὲν εἶχεν ἐκλείψει ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἀπὸ τυπικῆς καὶ οὐσιαστικῆς ἀπόψεως καὶ πάλιν θὰ ἔκαμνα πᾶν τὸ δυνατὸν διὰ νὰ ἐξασφαλίσω ἐν ἀνάγκῃ διὰ νόμου τὴν ἐπιστροφὴν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιωματικῶν εἰς τὸ στράτευμα. (Χειροκροτήματα). Διατὶ θὰ ἔφθανα καὶ μέχρι νόμου, κύριοι, ἐὰν οἱ κείμενοι νόμοι δὲν ἐπέτρεπον τὴν ἀποκατάστασίν των, διὰ νὰ τοὺς ἀποκαταστήσω; Βεβαίως ἐὰν οἱ Ἀντιστράτηγοι κατὰ πλειοψηφίαν ἀπεφάσιζον τὴν μὴ ἐπιστροφὴν εἰς τὸ Στράτευμα, δὲν θὰ ἔκαμνον νόμον, διότι τότε ἡ Κυβέρνησις προβαίνουσα εἰς τὴν πρότασιν νόμου, θὰ ἀπεδοκίμαζε τὴν ἀνωτάτην ἡγεσίαν καὶ θὰ ἐδημιουργεῖτο ζήτημα. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἐπέτρεπεν ὁ νόμος νὰ παραπεμφθῇ τὸ ζήτημα εἰς τὸ Α.Σ.Σ. τότε θὰ ἔφθανον μέχρι τοῦ σημείου νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα νομοθετικῶς. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον θὰ τὸ ἔκαμνα, εἶναι ἁπλούστατος. Ἡ Ἑλλάς, κύριοι, εὑρίσκεται ἀκόμη, ὡς εὑρίσκεται ὁ κόσμος ὁλόκληρος, ἐνώπιον ἱστορικῆς ἀσαφείας. Οὐδὲν γεγονὸς κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν δὲν ἐπιτρέπει εἰς τοὺς ἔχοντας νοῦν διὰ νὰ σκέπτωνται καὶ μάτια διὰ νὰ βλέπουν καὶ ὦτα διὰ νὰ ἀκούουν τὰ βήματα τῆς ἱστορίας, οὐδὲν γεγονὸς ἐπιτρέπει τὴν μείωσιν τῆς προσοχῆς μας εἰς τὸν ὁρίζοντα τὸν ἐξωτερικόν, διὰ νὰ διαγνώσωμεν ἐὰν παρουσιάζεται ἢ ὄχι κίνδυνος. Ὁ κίνδυνος ὑπάρχει, δὲν ἐμειώθη. Οὐδὲν γεγονὸς κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν,—παρ’ ὅλα ὅσα γράφονται ἀπὸ ἀνιδέους καὶ ἐκ συστήματος αἰσιοδόξους— ἐσημειώθη, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ ἔχωμεν ὀλιγωτέρας ἀνησυχίας. Βεβαίως ἡ εὐχή μας εἶναι νὰ ροδίσῃ ἡ αὐγὴ μιᾶς σταθερᾶς εἰρήνης καὶ ἡ ἐλπίς μας αὐτὴ εἶναι, αὐτὸ νὰ συμβῇ. Ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται τὴν ἐλπίδα νὰ τὴν καθιστᾷ κανεὶς κριτήριον σκέψεως καὶ δὲν ἐπιτρέπεται τὴν εὐθύνην νὰ τὴν καθιστᾷ παράγοντα ἀποφάσεων. Αἱ ἀποφάσεις μας πρέπει νὰ πηγάζουν ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον ἀπὸ θετικὰ στοιχεῖα καὶ ὄχι ἀπὸ συναισθηματικά. Καὶ τὰ θετικὰ στοιχεῖα δὲν ὁμιλοῦν μέχρι στιγμῆς γλῶσσαν διάφορον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὡμίλουν πρὸ 6μήνου. Καί, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἔχομεν ἀνάγκην εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν τῆς παρουσίας τῶν ἐξόχων αὐτῶν ἀξιωματικῶν. Καὶ βεβαίως εὐτυχῶς ὑπάρχουν πολλοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον ὑπὸ συνθήκας ὁμαλὰς θὰ πράξουν τὸ καθῆκον των, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι καὶ ἐν περιπτώσει διλήμματος θὰ πράξουν τὸ καθῆκον των. Γνωρίζω δὲ κατὰ τρόπον θετικόν, ὅτι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, οἱ περὶ ὧν πρόκειται, ἐν περιπτώσει διλήμματος θὰ προτιμήσουν νὰ πέσουν, παρὰ νὰ ἐγκαταλείψουν τὴν θέσιν των (Χειροκροτήματα). Καὶ αὐτό, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἤρκει εἰς ἐμὲ διὰ νὰ ἀναπέμψω τὸ ζήτημά των εἰς τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, ἤρκει εἰς ἐμὲ διὰ νὰ κάμω τὴν εἰσήγησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα καὶ διὰ νὰ δώσω τὴν ψῆφον τὴν ὁποίαν ἔδωσα. Καὶ ἤρκεσε καὶ εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῶν Ἀντιστρατήγων διὰ νὰ ψηφίσουν, ὅπως ἐψήφισαν, καὶ διὰ νὰ ἀποκαταστήσουν τοὺς περὶ ὧν ὁ λόγος ἀξιωματικούς.

§214ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΕΩΣ. Μειώνετε τοὺς ἄλλους ἀξιωματικούς, κύριε Ὑπουργέ.

§215Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Δὲν ἐπιτρέπω διαστροφὴν τῶν λόγων μου. Εἶπον «ὅπως οἱ περισσότεροι ἀξιωματικοί, ἔτσι καὶ αὐτοί».

§216Ο ΑΥΤΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλοι.

§217Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Τὸ «ὅλοι» δὲν τὸ λέγω ὡς ὑπεύθυνος πολιτικός. Διότι ποτὲ ἡ παμψηφία δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ζωήν. Εἰς καμμίαν ἐκδήλωσιν τῆς ἠθικῆς μας ζωῆς, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἡ παμψηφία. Εἶπον καθαρά, ὅτι οἱ περισσότεροι, ἡ μεγάλη πλειοψηφία τῶν ἀξιωματικῶν, θὰ πράξῃ τοῦτο. Ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς τοὺς χρειαζόμεθα. Ποτὲ δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὡς ὑπεύθυνος διαχειριστὴς τῶν θεμάτων αὐτῶν, ὅτι εἶναι ἀρκετοὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἔχομεν. Πάντοτε χρειάζονται καὶ περισσότεροι. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν, ἐφ’ ὅσον ἐπέδειξαν εἰς τὸ παρελθὸν τὰς ἱκανότητας, τὰς ὁποίας ἐπέδειξαν, τὴν πίστιν τὴν ὁποίαν ἐπέδειξαν, τὸ ἀκλόνητον ἔναντι τοῦ ἐχθροῦ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔκαμον ὡρισμένοι ἀξιωματικοί, εὐτυχῶς ἀπομακρυνθέντες, ἐφ’ ὅσον εἰς στιγμὰς κρισίμους καὶ εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν καὶ ἐδῶ δὲν ἐδίστασαν οὐδὲ πρὸς στιγμὴν καὶ δὲν ἐταλαντεύθησαν, ἐνῷ ἄλλοι ἐταλαντεύθησαν, εἶχα χρέος νὰ τοὺς δώσω καὶ πάλιν εἰς τὴν πατρίδα, νὰ ἐξασφαλίσω εἰς τὸν στρατὸν τὴν παρουσίαν τῶν προσώπων αὐτῶν, μαζὶ μὲ ὅλα τὰ ἄλλα στελέχη τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, τὰ ἄξια, τὰ ἐπίσης ἱκανὰ νὰ ἀντιμετωπίσουν ἐνεργητικῶς ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους, τὸ δίλημμα, περὶ τοῦ ὁποίου προηγουμένως ὡμίλησα ἢ μᾶλλον ὑπηνίχθην. Αὐτὴ εἶναι, ἁπλούστατα, ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν εἶχα νὰ δώσω εἰς τὸ «διατί». Καὶ καταλήγω λέγων, ἀπὸ ἀπόψεως μὲν τυπικῆς, ἡ πρᾶξις, ἡ ὁποία ἐσημειώθη, ἐσημειώθη ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς κειμένης νομοθεσίας, δὲν εἶναι εἰς οὐδὲν σημεῖον αὐτῆς ἡμαρτημένη. Εἶναι ἡ ἀνωτάτη ἡγεσία, τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀπεφάνθη. Καὶ εἶχον τὸ δικαίωμα, μετὰ πάροδον τόσων μηνῶν, εἶχον τὸ δικαίωμα καὶ ἐκεῖνοι οἱ ἀντιστράτηγοι, οἱ ὁποῖοι τυχὸν εἶχον ἀποφασίσει τὴν ἀποστρατείαν τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, νὰ σκεφθοῦν σήμερον διαφορετικά, ἐπιεικέστερον καὶ κατὰ τρόπον τὸν ὁποῖον μόνον ὁ κ. Βενιζέλος ἠθέλησε νὰ τοὺς ἀπαγορεύσῃ ν’ ἀκολουθήσουν. Δὲν νομίζω, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἀπαγορεύσωμεν εἰς οὐδένα στρατηγόν, ἀλλά καὶ εἰς οὐδένα πολιτικὸν καὶ εἰς οὐδένα ἄνθρωπον ἀσκοῦντα οἱανδήποτε εὐθύνην εἰς οἱονδήποτε κοινωνικὸν ἢ πολιτικὸν τομέα τὸ δικαίωμα νὰ ἀλλάξῃ, μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου, τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐπὶ τοῦ ἄλφα ἢ βῆτα ἀντικειμένου, ἢ ἀκόμη οὐσιωδέστερον, ἐπὶ τοῦ α ἢ β προσώπου. Ἀπὸ ἀπόψεως οὐσιαστικῆς, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα ἄποψις, τὸ πρᾶγμα ἔχει ὅπως τὸ εἶπον πρὸ ὀλίγου. Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ χρειάζονται εἰς τὸν στρατόν. Καὶ ἐφ’ ὅσον τοὺς χρειάζεται ὁ στρατὸς ἔπρεπε νὰ τοὺς ἀνακτήσῃ. Καὶ αὐτὴν τὴν πρᾶξιν εἶχα καθῆκον νὰ τὴν προωθήσω καὶ εἶμαι εὐτυχής, διότι κατώρθωσα νὰ τὴν φέρω εἰς πέρας. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§218Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι, ὅτι αἱ ἀπορίαι τὰς ὁποίας ἐθέσαμεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας δὲν διηυκρινίσθησαν ποσῶς, ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἐφόσον ἔθιξε τὸ ζήτημα τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἀξιωματικῶν ΙΔΕΑ, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ 1947–48 ἐκ περιτροπῆς ἐπεσκέφθησαν τοὺς πολιτικοὺς Ἀρχηγούς, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ἐμὲ μὲ ἐπεσκέφθησαν καὶ ὄντως εἰς τὴν κρίσιμον ἐκείνην περίστασιν ἐξετίμησα τὰ πατριωτικὰ αἰσθήματα ὑπὸ τῶν ὁποίων ἐνεφοροῦντο. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ ἐν συνεχείᾳ, ἐξετράπη εἰς πολιτικὰς πράξεις. Ἐπεσκέφθη καὶ τὸν Ἀνώτατον Ἐκκλησιαστικὸν Ἀρχηγὸν διὰ νὰ τοῦ προτείνῃ τὴν ἀνάληψιν τῆς πρωθυπουργίας.

§219Β. ΒΡΑΧΝΟΣ. Τὸν Ἀρχιεπίσκοπον ἐπεσκέφθησαν δι’ ἄλλα θέματα.

§220Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅ,τι φέρω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶναι ἀπολύτως ἐξηκριβωμένον, ἐὰν ἔχετε ἀμφιβολίας, δὲν ἔχετε, παρὰ νὰ ἐρωτήσετε τὸν Ἀρχιεπίσκοπον. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀνέπτυξε καὶ θεωρίας, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἔκαμον κατάπληξιν. Μᾶς εἶπε σχεδὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε διεκήρυξεν ἐν Μ. Ἀνατολῇ, ὅτι ὁ στρατὸς πρέπει νὰ βουλεύεται. Ἐάν, κύριοι, αὐτὴν τὴν θεωρίαν τὴν παραδεχθῶμεν, νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι καὶ σεῖς καὶ ἡμεῖς θὰ τὸ πληρώσωμεν πολὺ γρήγορα. Δὲν νομίζω δέ, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀποκατασταθοῦν 10 ἀξιωματικοί, καλοὶ πολεμισταὶ ἂν θέλετε, εἰς βάρος τῆς ἡσυχίας τοῦ στρατεύματος. Δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ ἀποκατασταθοῦν 10 στασιασταὶ ἀξιωματικοὶ καὶ πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι τοῦτο ἐγένετο μόνον καὶ μόνον, διότι ἐκινήθησαν — δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ θίξω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως — διὰ λογαριασμὸν τοῦ τότε Ἀρχιστρατήγου των. Τὸ θέμα κύριοι, εἶναι σοβαρώτατον. Τὸν στρατὸν πρέπει νὰ τὸν ἀντιμετωπίζωμεν ὡς μίαν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. Ἐὰν θελήσετε διὰ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖτε, νὰ δημιουργήσητε νέον ἀποτακτικὸν πρόβλημα, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θὰ τὸ πληρώσωμεν ὅλοι μαζὶ ἀκριβά. Καὶ πάλιν σᾶς κάμνω ἔκκλησιν νὰ θέσετε ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατοῦ τὴν ἱκανὴν ἡγεσίαν, πολιτευθῆτε ἀμερολήπτως διὰ νὰ μὴ κατεχώμεθα καὶ ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς ἀνησυχίας τὸ ὁποῖον μᾶς συνέχει ὅτι ὁ στρατὸς διοικεῖται κατ’ ἐπιταγὴν ἀπὸ παραστρατιωτικὰς ὀργανώσεις. Ἔχετε κ. Ὑπουργέ, πικρὰν πεῖραν τῶν κινημάτων τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Θέσατε σεῖς ὁ ἴδιος τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν αὐτήν, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς ἀποτελεῖ μέγαν κίνδυνον διὰ τὴν ἡσυχίαν τῆς Χώρας. (Χειροκροτήματα).

§221Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Δύναμαι νὰ βεβαιώσω καὶ πάλιν τὸν ἀξιότιμον κ. Βενιζέλον ὅτι ὄχι μόνον δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ χάσῃ ὁ στρατὸς τὸν ἐθνικόν του χαρακτῆρα ἀλλ’ ὅτι ὁ ἐθνικός του χαρακτὴρ θὰ γίνεται διαρκῶς ἐντονώτερος. Καὶ δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω καὶ ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ βασίζεται ἐπὶ τοῦ στρατοῦ μας ὅπως βασίζεται καὶ ἡ Κυβερνητικὴ παράταξις. (Χειροκροτήματα). Ἡ παρατήρησις ἡ ἀφορῶσα τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, νὰ τοῦ εἴπω ὅτι εἶναι ἄστοχος καὶ τολμηρά, μὴ ἐπιτρεπομένη. Δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τόσην εὐκολίαν νὰ λέγωμεν, ὅτι τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον κάμνει ὅ,τι ἡ Κυβέρνησις τοῦ λέγει. Σᾶς ἐδήλωσα ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, ὅτι δηλαδὴ οἱ Ἀντιστράτηγοι, οἱ ὁποῖοι τὸ ἀπαρτίζουν, διέπονται ἀπὸ πλήρη συνείδησιν τοῦ αὐστηροῦ στρατιωτικοῦ καθήκοντος καὶ βαθεῖαν πίστιν ἐπὶ τοῦ Ἔθνους, μὴ ἐπηρεαζόμενοι ἀπὸ κανὲν πολιτικὸν Κόμμα, οὔτε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§222Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἐξηγήσω τὴν θέσιν μου ἀπέναντι τοῦ συζητουμένου θέματος. Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὸν σύνδεσμον τοῦ ΙΔΕΑ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης μοῦ παρέσχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν εἶχον ἀκολουθήσει. Ἐπαναλαμβάνω, τὴν γνώμην μου, καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ ΙΔΕΑ ὅτι τὰ ἐλατήρια τὰ ὁποῖα ἐκίνησαν τοὺς ἀξιωματικοὺς κατὰ τὸ 1947–48 ἦσαν ἐλατήρια πατριωτικά. Ἐνδεχομένη ὅμως συνέχεια τῆς ὑπάρξεως καὶ τῆς δράσεως τῆς Ὀργανώσεως ἔπειτα ἀπὸ τὴν νίκην καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης, ἀποτελεῖ ἔγκλημα ἐναντίον καὶ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα). Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν «πρᾶξιν», τὴν «ἀταξίαν», τὸ «ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα», ὅπως διαδοχικῶς ὠνομάσθη ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Κυβερνήσεως, ἡ στάσις τῆς 31ης Μαΐου, ἔλαβον ἔκτοτε θέσιν, διότι τότε εὑρισκόμην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ πρώτη εἰσήγησις ἦτο, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπακολουθήσῃ δικαστικὴ δίωξις. Ἀλλ’ ἐκρίναμεν, ὅτι τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς πατρίδος καὶ τοῦ Στρατοῦ, ὑπηγόρευε νὰ ἀποφύγωμεν τὰ Στρατοδικεῖα. Καὶ συνέτρεξε πρὸς τοῦτο καὶ ὁ εἰδικὸς λόγος, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ συνάδελφός μου Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ἐξωτερικὴ ἐντύπωσις εἰς τοὺς Συμμάχους. Καὶ ἐκρίναμεν μὲ ἄκραν ἐπιείκειαν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰς πειθαρχικὰς κυρώσεις τῶν ἀποστρατεύσεων. Ἡ ποινὴ ἦτο ἐπιεικεστάτη, ἀλλ’ ὑπηγορεύετο ἀπὸ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος τῆς Πατρίδος καὶ τοῦ στρατοῦ. Καὶ ὅταν βραδύτερον ὁ ναύαρχος Σακελλαρίου, εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κέντρου, ἐπεδίωκεν ἀνακίνησιν τοῦ ζητήματος καὶ δικαστικὴν δίωξιν, τότε ὑπεστήριξα διὰ τοῦ τύπου, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακινῇ καὶ πάλιν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔληξεν, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς πειθαρχικὰς κυρώσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἐπιβληθῆ διότι τὸ γενικώτερον συμφέρον, τὰς εἶχεν ὑπαγορεύσει. Καὶ αὐτὴ ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι καὶ σήμερον ἡ γνώμη μου. Καὶ ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη μου νομίζω, ὅτι καὶ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν αὐτὴ ἦτο γνώμη καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Σήμερον ἐπληροφορήθημεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὄχι ἁπλῶς, ὅτι ὑπάρχει ἡ τυπικὴ ἐπίκλησις μιᾶς ἀποφάσεως τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου ἡ ὁποία βεβαίως οὐδέποτε ἐπετρέπετο νὰ εἶχεν ἀρκέσει, ἐπληροφορήθημεν, ὅτι ἀπετέλει πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἐπαναφορὰ τῶν στασιαστῶν εἰς τὸ Στράτευμα. Πρὸς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν διαφωνῶ ἀπολύτως. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι, ἐφ’ ὅσον μάλιστα καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσεν ὑπευθύνως καὶ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὡς ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ «ἀντιπειθαρχικοῦ κινήματος» καὶ ὅτι ἐπεβάλλετο καὶ ἡ ἔνοπλος ἀκόμη ἀντιμετώπισίς του ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους τότε ἡγέτας τοῦ στρατοῦ, ἐφ’ ὅσον εἶχεν αὐτὴν τὴν πεποίθησιν, καὶ συνέβαινε τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον νὰ εἶχε διάφορον γνώμην καὶ νὰ λάβῃ ἀντίθετον ἀπόφασιν, θὰ ἔπρεπεν οἱ στρατηγοὶ ἐκεῖνοι, τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, διότι ἀκριβῶς δὲν θὰ ἀνταπεκρίνοντο εἰς τὴν γενικωτέραν ἀντίληψιν πειθαρχίας τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως Στρατάρχης Παπάγος, νὰ εἶχον ἀποστρατευθῆ, διὰ νὰ μάθουν νὰ συμμορφώνωνται πρὸς τὴν αὐστηρὰν ἔννοιαν τῆς πειθαρχίας, ἡ ὁποία θὰ διεῖπε τὸ πνεῦμα τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ σήμερον ἐπληροφορήθημεν, ὅτι δὲν πρόκειται κἄν περὶ αὐτοῦ. Δὲν ὑπῆρξε πρωτοβουλία τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἶπεν, ὅτι ὁ ἴδιος, μετὰ μελέτην, ἔστειλε τὸ θέμα πρὸς ἐπανεξέτασιν.

§223Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Δὲν ὑπάρχει περίπτωσις πρωτοβουλίας τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου. Οἱ νόμοι προβλέπουν τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει διακριτικὴν ἐξουσίαν. Ἐξήγησα εἰς τὴν Βουλήν, διατὶ ἀνέλαβον τὴν πρωτοβουλίαν.

§224Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κατεπονήθητε ἐπὶ πλέον μὲ μίαν διακοπὴν ἡ ὁποία ἐπιβεβαιώνει τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων μου.

§225Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης.) Τὸ διευκρίνησα ὅμως, διὰ νὰ μὴ δημιουργηθοῦν ἐντυπώσεις.

§226Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν σᾶς κατελόγισα ὅτι παρεβιάσατε τὸν νόμον. Σᾶς κατελόγισα, ὅτι ἀσκήσαντες τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν σας, ἠκολουθήσατε ἐσφαλμένην πολιτικὴν ἡ ὁποία μάλιστα παρεβίασε καὶ τὴν ὑπεύθυνον γνώμην τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ εὐθύνη, τὴν ὁποίαν σᾶς καταλογίζω. Εἶπε λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅτι καὶ ἐὰν ἀκόμη δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἔχῃ τὴν εὐχέρειαν ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ διευθετήσῃ τὸ θέμα καὶ νόμον ἀκόμη θὰ ἔκαμνε, διὰ νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὸν στρατὸν γενναίους Ἀξιωματικούς, ὅπως καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τότε ἀπεστρατεύθησαν. Κύριοι βουλευταί, οὐδεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἠμφισβήτησε τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὰς πολεμικὰς ὑπηρεσίας ἐκείνων τῶν Ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ οὐδέποτε εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν κινημάτων ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ παλαιαὶ ὑπηρεσίαι, διὰ νὰ μὴ ἐπιβληθοῦν αἱ κυρώσεις τῶν νέων εὐθυνῶν. Ἐὰν ἐπρόκειτο αἱ παλαιαὶ ὑπηρεσίαι νὰ ἀμνηστεύσουν τὰ κινήματα, σχεδὸν οὐδέποτε θὰ εἶχον ἐπιβληθῆ ποιναὶ εἰς κινηματίας, οἱ ὁποῖοι κατὰ κανόνα, συμβαίνει νὰ εἶναι γενναῖοι ἀξιωματικοί. Ὅταν ἐπεβλήθησαν αἱ ἐπιεικέσταται πειθαρχικαὶ ποιναὶ τῆς ἀποστρατεύσεως, δὲν ἐπεβλήθησαν διότι ἠγνοεῖτο ἡ πολεμικὴ των ὑπηρεσία καὶ συνάμα ἡ στρατιωτική των ἀξία. Ἐπεβλήθησαν, διότι εἰς ὥραν εἰρήνης, χωρὶς κἄν τὸ παλαιὸν ἐπιχείρημα τοῦ ἐθνικοῦ κινδύνου, εἰς ὥραν εἰρήνης διὰ λόγους μόνον προσωπικούς, ἐνήργησαν «ἀντιπειθαρχικὸν κίνημα». (Χειροκροτήματα). Ἰδοὺ διατὶ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις, ὁ Στρατάρχης Παπάγος συνεπὴς πρὸς ὅσα ὁ ἴδιος κατήγγειλε καὶ ἐπηγγέλθη νὰ ἐμμείνουν εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν Στασιαστῶν τῆς 31 Μαΐου. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅτι «ἀκούει τὰ βήματα τῆς ἱστορίας» νὰ τὸν εἰδοποιοῦν διὰ τοὺς κινδύνους τῆς Πατρίδος καὶ ἔλαβε τὰ μέτρα του. Ἀλλ’ ἐὰν ἀκούετε τὰ βήματα τῆς ἱστορίας, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, διατὶ ἀπεστρατεύσατε ἄλλους, ἐπίσης γενναίους Ἀξιωματικούς; (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐὰν ἀκούετε τὰ βήματα τῆς ἱστορίας, τότε διατὶ δὲν διδάσκετε μὲ τὰς ἀποφάσεις σας, ὅτι οἱ στασιασταὶ δὲν ἔχουν θέσιν εἰς τὸν στρατόν, διὰ νὰ γνωρίζουν ὅλοι οἱ Ἀξιωματικοί, ὅτι μόνον πειθαρχοῦντες προσφέρουν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Πατρίδα; (Χειροκροτήματα). Καὶ εἴπατε ἀκόμη μίαν βαρεῖαν φράσιν, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἡ ὁποία ἐπιβεβαιώνει, δυστυχῶς, τὰς καχυποψίας καὶ δημιουργεῖ ἀνησυχίας εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Ἔθνος. Ἐκάματε μίαν διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ εἴπατε, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπεδείχθησαν, ὅτι ἔχουν ἐθνικὸν πεῖσμα εἰς μίαν κρίσιμον ὥραν, εἶναι προτιμότεροι διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κινδύνων, ποὺ ἔρχονται. Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι ὅσοι ὑπῆρξαν ἡγέται τῆς ὀργανώσεως τοῦ ΙΔΕΑ θεωροῦνται ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν προτιμότεροι διὰ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Στρατοῦ. (Χειροκροτήματα). Ἡ ὁμολογία ὑπῆρξε τραγική. Καὶ καταλογίζω βαρεῖαν εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἠδυνήθη ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ νὰ ἀφήσῃ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι οἱ πρωταγωνισταὶ τοῦ ΙΔΕΑ καὶ οἱ στασιασταὶ τῆς 31 Μαΐου, ἐμπνέουν μεγαλυτέραν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ἐχθροῦ!... Ἡ ἰδική μας ἀπάντησις, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ κ. Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, εἶναι, ὅτι ὁ στρατὸς πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα οὔτε ὀργανώσεων, οὔτε στάσεων, ἀλλὰ καθῆκον πειθαρχίας. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ, εἶναι πρόθυμοι νὰ προσφέρουν τὴν ζωήν των, διότι ἐὰν συνέβαινε νὰ ὑπάρχουν Ἀξιωματικοί, μὴ κατεχόμενοι ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν, δὲν ἔχουν θέσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὑποστηρίζομεν, ὅτι ἀνήκει εἰς τὰ βαρύτερα σφάλματα τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀποτελεῖ βαρεῖαν ἀσυνέπειαν διὰ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος κατήγγειλε τὸ κίνημα, ὅτι οἱ στασιασταὶ ἐβραβεύθησαν καὶ ἐπανῆλθον εἰς τὸν στρατόν. Ἀποδεικνύεται τοιουτοτρόπως, ὅτι δὲν χρησιμοποιοῦνται σήμερον εἰς τὸν στρατὸν ἀντικειμενικά, ὑπερκομματικά, ἐθνικὰ κριτήρια. Ὅτι ὑπάρχουν εὐνοούμενοι καὶ μὴ εὐνοούμενοι ἀξιωματικοί. Καὶ ὅτι οἱ εὐνοούμενοι τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅταν ἀκόμη ὑπῆρξαν στασιασταὶ καὶ κατηγγέλθησαν καὶ ἀπὸ αὐτὸν τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τούτοις ἐπαναφέρονται εἰς τὸν στρατόν. Διὰ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν διαμαρτυρόμεθα. Καὶ θεωροῦμεν καθῆκον μας νὰ διακηρύξωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, νὰ κηρύξωμεν καὶ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ πρὸς τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον, ὅτι ὁ στρατὸς δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀνήκῃ, οὔτε εἰς πρόσωπα, οὔτε εἰς κόμματα. Ἀνήκει μόνον εἰς τὴν Πατρίδα. (Χειροκροτήματα).

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἔχει τὸν λόγον.

§228Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ δώσῃ βίαιον ρητορικὸν τόνον, εἰς ὅσα ὁ ἕτερος ἐκ Κρήτης συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἶχεν ἀναπτύξει. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατανοήσω πῶς καὶ διατὶ ἀπεφάσισεν ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα καὶ εἶπεν, ὅσα εἶπεν. Δὲν ὑπῆρξε κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ δικαιολογῇ τὰ ὅσα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Διότι δὲν ἰσχυρίσθην, ὅτι οἱ μόνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐθνικὸν πεῖσμα, εἶναι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἐπανεφέραμεν. Ἐγένετο μάλιστα ἐκ μέρους τοῦ ἀγαπητοῦ ἐκ Ρόδου συναδέλφου μία διακοπὴ καὶ τὸ διευκρίνησα. Ἀπορίας ἄξιον εἶναι, πῶς ὁ κ. Παπανδρέου μὲ τοιαύτην κοινοβουλευτικὴν πεῖραν καὶ μὲ τὸ πολιτικὸν ἀνάστημα, τὸ ὁποῖον ἔχει, ἐνόμισεν ὅτι ἐδικαιοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, (παρὰ τὴν διευκρίνισιν, τὴν ὁποίαν ἔδωσα καὶ τὴν ὁποίαν οὔτε καὶ αὐτὴν ἦτο ἀναγκαῖον νὰ τὴν ἀναλάβω), χωρὶς νὰ ἀκούσῃ καλῶς τὰ λόγια μου, δὲν εἶχε κανένα δικαίωμα οὐσιαστικὸν (τὸ τυπικὸν τὸ ἔχει, εἰς τὸν ὑπέρτατον βαθμὸν τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον εἶναι ἐκ τῶν ἀρίστων ρητόρων τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, ἀλλὰ τὸ οὐσιαστικὸν δικαίωμα δὲν νομίζω, ὅτι τὸ ἔχει), νὰ διαστρέψῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ νὰ ἐμφανίσῃ ἐμὲ ὡς δῆθεν ἰσχυριζόμενον, ὅτι ὅλοι οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ δὲν ἐπέδειξαν τὸ ἐθνικὸν πεῖσμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεδείκνυον οἱ περὶ ὧν πρόκειται ἀξιωματικοί. Κύριοι, εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ μεγάλη πλειοψηφία τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν διέπεται ἀπὸ τὸ αὐτὸ ἐθνικὸν πεῖσμα. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καὶ περισσοτέρους ὅταν ἔχωμεν—καὶ ἔχομεν τοὺς περισσοτέρους αὐτῶν τῶν ἀντιλήψεων—πρέπει νὰ τοὺς ἀποδίδωμεν εἰς τὸν στρατόν. Δὲν λέγω, ὅτι ἅπαντες οἱ Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ ἔχουν τὸ αὐτὸ ἐθνικὸν πεῖσμα. Ἀσφαλῶς ὑπάρχουν χαρακτῆρες διάφοροι μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν, ὅπως ὑπάρχουν χαρακτῆρες διάφοροι μεταξὺ τῶν ἀρχιερέων καὶ τῶν βουλευτῶν καὶ ὑπάρχουν ἀσφαλῶς ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πεῖσμα ἀπολύτως ἐθνικὸν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι λόγῳ κοπώσεως, τὴν ὁποίαν παρακολουθοῦμεν καὶ ἡ ὁποία δὲν συλλαμβάνεται ἐγκαίρως καὶ πιθανὸν νὰ ὑπηρετοῦν εἰς τὸν στρατόν, δὲν ἔχουν τὸ ἐθνικὸν ἐκεῖνο πεῖσμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον γνωρίζει ἄριστα ὁ κ. Παπανδρέου. Καὶ δι’ αὐτὸ θὰ τὸν παρεκάλουν νὰ μὴ προβαίνῃ εἰς τοιούτου εἴδους γενικεύσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα. Γνωρίζει, ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ ἀξιωματικοί, ὅπως ὑπάρχουν πολλοὶ ἀρχιερεῖς, οἱ ὁποῖοι κουράζονται, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀποδώσουν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὸ πεῖσμα τὸ ἐθνικὸν ἀνεπτυγμένον, ὅσον τὸ ἔχουν ἄλλοι. Τινὲς τῶν ἀξιωματικῶν μεταβάλλονται εἰς νοικοκυραίους ὑπὲρ τὸ δέον, εἰς νοικοκυραίους καὶ δημοσίους ὑπαλλήλους εἰς τὸν στρατόν. Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην καὶ δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀνάγκην δημοσίων ὑπαλλήλων ὡς ἀξιωματικῶν. Ὁ δημόσιος ὑπάλληλος ἔχει καθῆκον νὰ εἶναι νοικοκύρης. Ὁ ἰδεώδης δημόσιος ὑπάλληλος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἰς τὸ σπίτι του εἶναι νοικοκύρης καὶ ἐκτὸς τοῦ σπιτιοῦ του ἐπίσης εἶναι, ὁ ὁποῖος τὰ πάντα ἀντιμετωπίζει μὲ σύνεσιν καὶ σωφροσύνην. Ὁ ἀξιωματικὸς ὅμως, ἐὰν θὰ εἶναι νοικοκύρης, δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ εἰς τὰς κρισίμους στιγμάς, τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ ἀπὸ αὐτὸν ἡ Πατρίς. Κύριοι συνάδελφοι, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πατρῶν συνάδελφον καὶ Συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι δὲν ἀνέμενον αὐτὴν τὴν βιαίαν ρητορικὴν ἐπίθεσιν, ἡ ὁποία δὲν εἶχεν ἀντικείμενα καὶ στοιχεῖα, διότι ὁ στόχος ἦτο ἀνύπαρκτος καὶ τοιουτοτρόπως ἐβλήθη εἰς τὸ κενόν. Δὲν ἐβλήθη ἡ Κυβέρνησις δι’ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου. Δεύτερον καὶ ὁ κ. Βενιζέλος καὶ ὁ κ. Παπανδρέου καὶ οἱ δύο Συναρχηγοὶ τῶν Φιλελευθέρων, δι’ ὅσων εἶπον περὶ τῆς ἀποστρατείας τῶν ὑποστρατήγων, ἀπέφυγον νὰ σταθοῦν εἰς τὸ θέμα καὶ μόνον ὁ κ. Παπανδρέου ἔκαμεν ἕνα ὑπαινιγμόν, τὸν ὁποῖον ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἀνασκευάσω: εἶπεν, ὅτι σεῖς ἐπανεφέρατε αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι—ἔστω ἐὰν παραδεχθῶμεν—ἀποδεδειγμένως ἦσαν ἀποφασισμένοι νὰ κάμουν τὸ καθῆκον τους καὶ βγάζετε τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἐπίσης ἦσαν ἀποφασισμένοι καὶ γνωστοὶ ὡς πολεμισταί. Ἡ ἀπάντησις εἶναι ἁπλουστάτη. Ἐπανεφέραμεν νεωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ ἀπεμακρύναμεν ἀρχαιοτέρους. Ἡ ἀπάντησις αὐτὴ παρακαλῶ νὰ μελετηθῇ ὀλίγον ὑπὸ τοῦ κ. Παπανδρέου, διότι εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ προβαίνῃ εἰς διατυπώσεις χωρὶς νὰ μελετᾶται ἡ εἰδικὴ περίπτωσις. Οἱ ἀποστρατευθέντες ἦσαν ὑποστράτηγοι, οἱ ἐπαναφερθέντες ἦσαν νεώτεροι ἀξιωματικοί, ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν προήχθη εἰς ὑποστράτηγον, διότι ἦτο ἡ σειρά του, δύο ἦσαν ταξίαρχοι καὶ οἱ ἄλλοι ἦσαν συνταγματάρχαι, ἀντισυνταγματάρχαι, ταγματάρχαι. Οἱ ἀποστρατευθέντες εἶναι ἐπίσης καλοὶ ἀξιωματικοί. Ἀλλὰ ἦτο καιρὸς κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Α.Σ.Σ. νὰ θεωρηθοῦν ὡς «εὐδοκίμως τερματίσαντες τὴν σταδιοδρομίαν τους», ἀδιάφορον ἐὰν δὲν ἐχρησιμοποιήθη ἡ ἔκφρασις αὐτή, ὡς αἰτιολογικὸν τῆς ἀποστρατείας. Οἱ ἐπαναφερθέντες εἶναι νεώτεροι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μπροστά τους ἔτη μακρᾶς ὑπηρεσίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἁπλῆ ἀπάντησις εἰς τὸ τόσον μέγα θέμα, τὸ ὁποῖον παρουσίασε καθ’ ὃν τρόπον τὸ παρουσίασεν ὁ Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ κ. Παπανδρέου. (Χειροκροτήματα).

§229Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ ἀδυναμία τῆς ἀπαντήσεως, παρ’ ὅλην τὴν ρητορικὴν δεινότητα τοῦ κ, Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀποδεικνύει τὴν σημασίαν τῆς ἐπερωτήσεώς μας.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ρητόρων κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ δέχεται νὰ συνεχίσωμεν αὔριον τὸ ἀπόγευμα τὴν διακοπεῖσαν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης;

§231Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. (Ὑπ. Δικαιοσ.). Ἔχει ἀποφασίσει ἡ Βουλὴ κατ’ αἴτησιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ συζητηθῇ αὔριον.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§233ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ. μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως, συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως διὰ πλήρωσιν θέσεων Ἀρεοπαγιτῶν καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 0.50′ π. μ.).