1951.07.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 92α

Τρίτη 17 Ἰουλίου 1951

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 7.00′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Μποῦτος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§2Ι. ΜΠΟΥΤΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 308067)4–7–51 ἀποφάσεώς του, παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ δημοσίου διὰ τὴν παρὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος χορήγησιν δανείου ἐκ δραχμῶν 20.000.000.000 εἰς τὸν Αὐτόνομον Σταφιδικὸν Ὀργανισμὸν πρὸς ἀγορὰν σταφιδοκιβωτίων, πρὸς συσκευασίαν τοῦ σταφιδοκάρπου ἐσοδείας 1951–52. Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 216628)30–6–51 ἀποφάσεώς του, παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ δημοσίου διὰ τὴν παρὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος χορήγησιν πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 26.000.000.000 διαθετέας διὰ τὴν παρὰ τῆς ἐλαιουργικῆς καταπολέμησιν τοῦ δάκου. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Γ. Ζάρας, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Πολεμιστῶν 1940–41 Πατρῶν, διαμαρτυρομένης διὰ τὴν παράλειψιν τῆς τάξεώς των εἰς τὸν ψηφισθησόμενον προστατευτικὸν νόμον. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Γ. Σερπᾶνος, καταθέτει ἀναφορὰς τῆς Ἑνώσεως Συν)σμῶν Ἀγρινίου καὶ τοῦ δημάρχου Ἀγρινίου, ζητούντων ἄμεσον χρηματοδότησιν καπνοβιομηχανιῶν διὰ τὴν ἀγορὰν καπνῶν ἐσωτερικῆς καταναλώσεως ἐσοδείας 1950. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ν. Βέης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Α. Τσαγγαράκη, Δ. Χατζηδάκη, Ε. Ἀνδριανάκη, Γ. Θεοδωράκη καὶ Σ. Μαρινάκη ζητούντων τὴν μεταγωγὴν τῆς Κωστούλας Τσαγγαράκη, κρατουμένης εἰς Τρίκερι, εἰς Ἀθήνας πρὸς θεραπείαν. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης, καταθέτει ἀναφορὰν ἀξιωματικῶν νόμου 560)43 ἀπαχθέντων ὑπὸ τοῦ κατακτητοῦ καὶ ἐγκλεισθέντων εἰς στρατόπεδα αἰχμαλώτων ἀξιωματικῶν τῶν Ἀρχῶν κατοχῆς ζητούντων ὅπως ὁ διανυθεὶς χρόνος λογισθῇ ὡς πραγματικός, ὡς συμβαίνει διὰ τοὺς αἰχμαλώτους πολέμου. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Τυμπακίου Κρήτης διαμαρτυρομένων διὰ μελετωμένην ἐπέκτασιν τοῦ ἀεροδρομίου, ἁπλοποίησιν τῆς διαδικασίας, καταβολῆς ἀποζημιώσεως, διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ νόμου 1515)42 καὶ τῆς ἀμέσου ἐγκαταστάσεως τῶν πληγέντων κατοίκων εἰς γεωργικοὺς κλήρους ἐπὶ ἐφεδρικῶν καὶ μοναστηριακῶν κτημάτων. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Α. Κωστόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ ἐν Τριπόλει ἑδρεύοντος Συνδέσμου Σιδηρουργῶν, διαμαρτυρομένου δι’ ἐγκατάστασιν πρὸς παραθερισμὸν στρατιωτικῶν τμημάτων τοῦ Κ.Ε.Ο. εἰς τὸ ἄλσος Κάτσωβα καὶ ζητοῦντος ἀπαγόρευσιν τῆς κατασκηνώσεως. Ὁ βουλευτὴς Ρεθύμνης κ. Ε. Παπαδόγιαννης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Πανελληνίου Ὀργανισμοῦ Προστασίας ἰδιοκτησίας Ἡρακλείου Κρήτης, ζητοῦντος ἄμεσον λῆψιν μέτρων προστασίας ὑπὲρ τῆς ἰδιοκτησίας. Ὁ βουλευτὴς Θεσ)νίκης κ. Α. Κωστόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν δημοσίων ὑπαλλήλων τοῦ Α.Ν. 971)49, ζητούντων ἄμεσον λῆψιν προστατευτικῶν μέτρων ὑπὲρ τῆς τάξεώς των. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Γ. Ζάρας καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Ζαχάρως, ζητοῦντος ἀναστολὴν εἰσπράξεως φόρου Δʹ κατηγορίας, λόγῳ κρατούσης δυσπραγίας εἰς τὰς τάξεις τῶν ἐμπόρων. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσσης κ. Κ. Ροδόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Α. Λιόντου, Γ. Μπαρτζώκη, Κ. Χριστώνη, Θ. Ἰωαννίδου χαλκουργῶν κατοίκων Λαρίσσης διαμαρτυρομένων διὰ διαταχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἐν Βόλῳ γραφείου μηχανολογικῶν καὶ ἠλεκτρικῶν ἐγκαταστάσεων μετατόπισιν τῶν καταστημάτων των καὶ ζητούντων ἀναστολὴν τῆς ἐν λόγῳ ἀποφάσεως. Ἐπίσης ἀνακοινοῦνται τὰ κάτωθι: Οἱ κ.κ. Φ. Ζαΐμης (Ὑπουργὸς Κοιν. Προνοίας) καὶ Ν. Μπακόπουλος (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν) καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ἀπὸ 1)15–11–1923 Ν. Δ. «περὶ συστάσεως εἰδικῶν ταμείων κλπ.» Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως Ταμείου ἀρωγῆς ὀργάνων Ἀγροφυλακῆς». Ἡ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐλέγχου τιμῶν, ὀργανώσεως καὶ ἐπεκτάσεως τῶν γενικῶν διὰ δελτίου διανομῶν». Ἡ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ Ο.Λ.Π διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Χ. Θηβαῖος καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Δημάκης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Κασιμάτης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Καλλίας, Ε. Καλαντζῆς Β. Στεφανόπουλος, Α. Μπαλτατζῆς, Α. Γεροκωστόπουλος, Σ. Γουδελῆς κ. ἄ. καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐλέγχου τιμῶν, ὀργανώσεως καὶ ἐπεκτάσεως τῶν γενικῶν διὰ δελτίου διανομῶν». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Θανόπουλος, Α. Κοκκέβης, Ι. Μποῦτος, Α, Θεολογίτης, Β. Παπαρρηγόπουλος, κ. ἄ. καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐλέγχου τιμῶν, ὀργανώσεως καὶ ἐπεκτάσεως τῶν γενικῶν διὰ δελτίου διανομῶν».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μόνη συζήτησις κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ἀσφαλίσεως δημοσιογράφων καὶ ἐργατῶν τύπου διατάξεων», ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ἀσφαλίσεως δημοσιογράφων καὶ ἐργατῶν τύπου διατάξεων», ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μόνη συζήτησις κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ ἀνωτάτου ὁρίου καταβαλλομένων χρηματικῶν ποσῶν διὰ τὴν χορήγησιν ἀδείας ἱδρύσεως κ.λ.π. ἢ λειτουργίας βιομηχανικῶν ἐργοστασίων κλπ».

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ καθορισμοῦ ἀνωτάτου ὁρίου καταβαλλομένων χρηματικῶν ποσῶν διὰ τὴν χορήγησιν ἀδείας ἱδρύσεως κλπ. ἢ λειτουργείας βιομηχανικῶν ἐργοστασίων κλπ.». Μόνη συζήτησις κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν τινων πραγματοποιηθεισῶν κατὰ τὰ οἰκονομικὰ ἔτη 1944–45 (Βʹ περίοδος), 1945–46, 1946–47, 1947–48 καὶ 1948–49 ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τῆς ἐγγραφῆς τῶν ἀπαιτουμέιων πιστώσεων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τούτου τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1950–51», ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν τινων πραγματοποιηθεισῶν κατὰ τὰ οἰκονομικὰ ἔτη 1944–45 (Βʹ περίοδος) 1945– 46, 1946–47, 1947–48, καὶ 1948–49 ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τῆς ἐγγραφῆς τῶν ἀπαιτουμένων πιστώσεων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τούτου τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1950–51», ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 786)37 Α. Ν. «περὶ ἰδιωτικοῦ προσωπικοῦ τῆς Στρατιωτικῆς Ὑπηρεσίας», ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη μεταγενεστέρως.

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἄρθρον καί σύνολον, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 786]37 Α Ν. «περὶ ἰδιωτικοῦ προσωπικοῦ τῆς Στρατιωτικῆς Ὑπηρεσίας», ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη μεταγενεστέρως. Β. συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1487)50».

§12ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1487)50». Βʹ. συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μετεκπαιδεύσεως ἀξιωματικῶν Σ.Υ.Π. εἰς οἰκονομικάς, ἐμπορικὰς καὶ βιομηχανικὰς σπουδὰς ὡς καὶ περὶ πρακτικῆς μετεκπαιδεύσεως αὐτῶν εἰς ἐργοστάσια ἢ βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις», ὡς ἐτροποποιήθη.

§14ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν δεκτόν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς βʹ. συζήτησιν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ μετεκπαιδεύσεως ἀξιωματικῶν Σ.Υ.Π. εἰς οἰκονομικάς, ἐμπορικὰς καὶ βιομηχανικὰς σπουδὰς ὡς καὶ περὶ πρακτικῆς μετεκπαιδεύσεως αὐτῶν εἰς ἐργοστάσια ἢ βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις», ὡς ἐτροποποιήθη.

§16Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἔχει κατατεθῆ παρ’ ἡμῶν πρότασις νόμου περὶ προστασίας καὶ συνταξιοδοτήσεως τῶν ἐφημεριδοπωλῶν Βόλου. Δώσατε ἐντολήν, κ. Πρόεδρε, νὰ εἰσαχθῇ πρὸς ψήφισιν, διότι εἶναι καθαρῶς τυπικὸν νομοσχέδιον καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ἐνῷ προσφέρουν, δὲν παίρνουν συντάξεις. (Θόρυβος).

§17Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει ἀντίρρησιν νὰ εἰσαχθῇ πρὸς ψήφισιν εἰς τὴν Βουλήν, διότι φρονεῖ ὅτι ἀντίκειται εἰς τὸν νόμον περὶ Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων. Θὰ ἤθελα νὰ μᾶς δώσῃ μίαν διευκρίνησιν.

§18Γ. ΜΠΑΚΑΤΣΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐργασίας). Οὐδὲν ταμεῖον πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου περὶ Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 7 τῆς ἡμερησίας διατάξεως γίνεται δεκτόν;

§20ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κρατεῖται!

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 8 τῆς ἡμερησίας διατάξεως. (Νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργείου Κοινωνικῆς Προνοίας, περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 439]47 Ν.Δ. περὶ ἀποζημιώσεως χειριστῶν καὶ μηχανικῶν ἀεροπλάνων ἀσχολουμένων εἰς τὴν καταπολέμησιν τῆς ἑλονοσίας). «... (ἀναγινώσκει)...». Γίνεται δεκτόν;

§22Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κρατεῖται, κ. Πρόεδρε.

§23Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Κοιν. Προνοίας). Σᾶς παρακαλῶ, εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ.

§24Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐφέτος, κ. Ὑπουργέ, ἔχει ἐγκαταλειφθῆ ὅλη ἡ ὕπαιθρος χωρὶς ψεκασμούς. Περιφέρειαι, αἱ ὁποῖαι κατοικοῦνται καὶ περιβάλλονται ἀπὸ τέλματα δὲν ψεκάζονται οὔτε μὲ ἀεροπλάνα, οὔτε μὲ ἄλλον τρόπον. Εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου Πατρίδα τὸ τέλμα τῆς Στυμφαλίας καὶ τοῦ Φενεοῦ ἐπίσης, ἔχει ἐγκαταλειφθῆ εἰς τὴν τύχην του. Ὅ,τι εἶχε γίνει ἐπὶ τόσα χρόνια διὰ τὴν καταπολέμησιν τῆς ἑλονοσίας ἐματαιώθη.

§25Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Κοιν. Προνοίας). Θὰ σᾶς δώσω ἐξηγήσεις κ. Παπακωνσταντίνου.

§26Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον θέλω τὸ νομοσχέδιον νὰ συζητηθῇ.

§27Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Κοιν. Προνοίας). Ἀφῆστε νὰ περάσῃ. Εἶναι καθαρῶς ὑπηρεσιακόν.

§28Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Εἶναι ἕνα ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει πολὺ τὴν ὕπαιθρον.

§29ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κρατεῖται.

§30Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Κοιν. Προνοίας). Μίαν ἐξήγησιν νὰ δώσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον διὰ νὰ τὴν ἀκούσουν καὶ οἱ ὑπόλοιποι συνάδελφοι καὶ νὰ κατατοπισθοῦν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἀνθελονοσιακοῦ ἀγῶνος. Κατὰ τὴν ἐφετεινὴν περίοδον, ἐλλείψει δολλαρίων, οἱ ξένοι ἐμπειρογνώμονες, ἐζήτησαν νὰ περιορισθῇ ὁ ψεκασμός, δεδομένου ὅτι κατὰ τὰ παρελθόντα δύο ἔτη τὰ στατιστικὰ στοιχεῖα παρουσίασαν τόσον εὐχάριστα ἀποτελέσματα, ὥστε ἡ ἐξακολούθησις τοῦ ψεκασμοῦ θὰ ἦτο τελείως ἀδικαιολόγητος.

§31ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἀντίθετον συνέβη.

§32Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Κοιν. Προνοίας). Οἱ ἰδικοί μας ἐμπειρογνώμονες ἀντετάχθησαν εἰς αὐτὸ καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχε τρόπος συνεννοήσεως, ἐκλήθη ὁ καθηγητὴς κ. Ρόσελ τῆς Ροκφέλερ–φαουτέϊσιον, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰδικὸς ἑλονοσιολόγος διὰ νὰ δώσῃ τὴν λύσιν εἰς τὸ ζήτημα. Κατόπιν μακρῶν συζητήσεων μεταξὺ τῶν ἐδῶ ἀντιπροσώπων τῆς ἀποστολῆς καὶ τῶν Ἑλληνικῶν ὑπηρεσιῶν, ἀπεφασίσθη τὸ ἑξῆς: Αἱ δύο περιοχαὶ αἱ πλέον ἀπομεμακρυσμέναι τῶν συνόρων, ἡ Πελοπόννησος καὶ ἡ Κρήτη νὰ ὑποβληθοῦν εἰς μίαν εἰδικὴν μεταχείρισιν κατὰ τρόπον ὥστε, ἐὰν τὰ ἀποτελέσματα ὑπάρχουν ἀπολύτως ἱκανοποιητικά, νὰ τροποποιηθῇ ὁ μέχρι τοῦδε ἰσχύων τρόπος ὁλοκληρωτικοῦ ψεκασμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖ κολοσσιαῖα ποσὰ εἰς δολλάρια. Ἀνετέθη κατόπιν τούτου εἰς τὴν Ὑγειονομικὴν Σχολὴν νὰ κατευθύνῃ τὸν ἀνθελονοσιακὸν ἀγῶνα εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ τὴν Κρήτην καὶ συνεστήθησαν εἰδικὰ συνεργεῖα. Τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν τοῦ ντὶ–ντὶ–τὶ ἐναπεθηκεύθη εἰς κέντρα τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Κρήτης καὶ εἰς ἣν περίπτωσιν αἱ ἐξετάσεις αἱ γενόμεναι καὶ αἱ ἔρευναι ἀπεδείκνυον ὅτι ὑπῆρχον κρούσματα, τότε νὰ ἐγίνετο ἀμέσως ὁ ψεκασμός. Περιωρίσθη δὲ ὁ ψεκασμὸς μόνον ἀπὸ ἀεροπλάνων εἰς τὰς περιφερείας ὅπου ὑπάρχουν ἕλη καὶ ὅπου ὑπάρχουν ὀρυζοκαλλιέργειαι, διότι ἐκεῖ συγκεντρώνεται μεγάλος ἀριθμὸς κωνώπων. Ἐπίσης εἰς τοὺς τουριστικοὺς τόπους ἐπετράπη ὁ ψεκασμός. Ὁ ἰσχυρισμὸς ὁ δικός σας, ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ κώνωπες, δὲν ἴσχυσεν οὔτε ἀπέναντι τῆς Ἐπιτροπῆς οὔτε ἀπέναντι τῆς Ροκφέλερ–φοοϋντέϊσιον διότι μᾶς εἶπαν ὅτι οἱ κώνωπες ὑπάρχουν εἰς ὅλον τὸν κόσμον καὶ ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν κώνωπες καὶ νὰ μὴν ὑπάρχῃ ἑλονοσία. Δι’ αὐτὸ τὸ πρόγραμμα μετὰ μεγάλης προσοχῆς παρακολουθεῖται ἀπὸ τοὺς καθηγητὰς τῆς Ὑγειονομικῆς Σχολῆς, οἱ ὁποῖοι ἐξουσιοδοτήθησαν ἀπὸ τὴν Ροκφέλερ–φοοϋτέϊσιον καὶ ἀπὸ ἡμᾶς. Αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχομεν μέχρι στιγμῆς εἶναι, ὅτι κρούσματα τῆς ἑλονοσίας εἰς τὰς δύο αὐτὰς περιφερείας τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Κρήτης, δὲν ἐσημειώθησαν· καὶ αὐτὸ εἶναι λίαν εὐχάριστον διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἐὰν τὰ ἀποτελέσματα ἐξακολουθήσουν μέχρι τέλους τοιαῦτα, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀλλάξῃ ὁ ἀριθμὸς τοῦ ψεκασμοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὸ μέλλον μία ἐξοικονόμησις δολλαρίων, ἀφ’ ἧς στιγμῆς δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀποστολὴ καὶ τὰ ἄφθονα δολλάρια.

§33Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Εἰς τὰς περιφερείας αὐτάς, αἱ ὁποῖαι προσβάλλονται ἀπὸ τὴν ἑλονοσίαν καὶ ὅπου ὑπάρχουν πολλοὶ κώνωπες, ἡ μόνη ἐκδήλωσις κρατικῆς προνοίας ἦτο ὁ ψεκασμὸς εἰς τὰ σπίτια μὲ τὰ συνεργεῖα καὶ ὁ ψεκασμὸς ἀπὸ ἀεροπλάνων μὲ ντὶ–ντὶ–τί. Πέρυσι καὶ ἐφέτος ἔλειψε καὶ ἡ στοιχειώδης αὐτὴ ἐκδήλωσις τῆς κρατικῆς μερίμνης διὰ τὴν ὕπαιθρον καὶ ὁ πληθυσμὸς ἔχει εὑρεθῆ τώρα ἐκτεθειμένος καὶ εἰς τοὺς ἀνωφελεῖς κώνωπας. Ἔχω τὴν πληροφορίαν αὐτὴν ἀπὸ τὸν νομίατρον.

§34Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Κοιν. Προνοίας). Ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίθετον.

§35Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Εἶναι ἀδύνατος ἡ ζωὴ τῶν κατοίκων γύρω ἀπὸ τὶς περιφέρειες αὐτές.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπαρχουσῶν ἀντιρρήσεων, τὸ νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργείου Κοινωνικῆς Προνοίας κρατεῖται.

§37Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Δὲν ἤμην ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως εἰς τὴν αἴθουσαν διότι μετεῖχον ἐπιτροπῆς. Διαμαρτύρομαι, κ. Πρόεδρε, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκρίνωνται νομοσχέδια χωρὶς νὰ παρίστανται ὅλοι οἱ βουλευταί. Ἐπέρασε νομοσχέδιον, τὸ νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργείου Ἐργασίας, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχω πολλὰς τροπολογίας νὰ ὑποβάλω. Ἔπρεπε νὰ μᾶς εἰδοποιήσετε κ. Πρόεδρε.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἔγινε δεκτόν.

§39Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτόν. Παρακαλῶ νὰ κρατηθῇ.

§40Γ. ΜΠΑΚΑΤΣΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐργασίας). Νὰ κρατηθῇ.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493]32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν».

§42Α. ΣΒΩΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ πρώτου ἀντικειμένου τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἡ ἡμερησία διάταξις ὁμιλεῖ περὶ δευτέρας συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν. Ἐάν, δὲν ἀπατῶμαι, δὲν ἔχει γίνει οὔτε κἂν πρώτη συζήτησις τῶν ἄρθρων.

§43ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν διαβάσητε τὰ πρακτικὰ θὰ ἴδητε, ὅτι ἐψηφίσθη καὶ εἰς πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§45Α. ΣΒΩΛΟΣ. Μὰ εἶναι δυνατὸν αὐτὸ κύριε Πρόεδρε; Εἴμεθα ὅλοι ἐδῶ παρόντες.

§46Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου θὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κατατεθέντος ταχέως καὶ ἐσπευσμένως σχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς;

§47Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κυβερνητικοῦ σχεδίου. Σεῖς ὑποβάλατε τὰς τροπολογίας σας.

§48Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Τότε τί λόγον εἶχε νὰ πάῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν; ἠμπορεῖτε νὰ μὴ δεχθῆτε τὰς τροπολογίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ συζητηθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου τοῦ συνταχθέντος ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§49Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὁ Ὑπουργὸς εἰσήγαγε τὸ νομοθέτημα καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ λέγει τὴν γνώμην της. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι ὅπως τὸ εἰσηγήθη ὁ Ὑπουργός.

§50Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Μάλιστα, κ. Ὑπουργέ, ἀλλὰ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν τὸ παρέπεμψεν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Διότι κ. Ὑπουργέ, μὴ λησμονῆτε, ὅτι τὸ εἰσηγάγατε λίαν ἐσπευσμένως καὶ ἐτυπώθη καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκαμε μίαν ἐπεξεργασίαν καὶ συνέταξεν ἕνα σχέδιον. Ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ὅτι θέλετε ἂς δεχθῆτε μετά.

§51Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι τὸ νομοθέτημα εἰσήχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐσπευσμένως.

§52Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ἐδῶ.

§53Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ νομοσχέδιον εἶχεν ὑποβληθῆ πρὸ ἡμερῶν, πρὶν τὸ υἱοθετήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὡς πρότασις νόμου βουλευτῶν ἀνηκόντων εἰς τὰ τρία κόμματα, ΕΠΕΚ, Λαϊκόν, Φιλελευθέρων. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, υἱοθέτησε τὴν πρότασιν νόμου τῶν τριῶν κομμάτων καὶ εἰσήγαγε τὸ νομοθέτημα αὐτὸ ὡς σχέδιον Κυβερνητικόν, τὸ ἔπραξε λόγῳ εὐθιξίας πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία τῆς ἔδωσε τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης της. Ὅπως γνωρίζετε, ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν μονομερῆ Κυβέρνησιν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, εἶχε τὴν ἐπιταγὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιτύχῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ ἐπειδὴ πρότασις νόμου ὑποβαλλομένη ὑπὸ βουλευτῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ εἰς μίαν μόνην ἀνάγνωσιν, μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ υἱοθέτησε, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν εἰς μίαν καὶ μόνην ἀνάγνωσιν ψήφισιν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεδέχθη. Ἡμεῖς ὅμως ὡς Κυβέρνησις ἐπράξαμε τὸ καθῆκον μας ἔναντι τῆς Βουλῆς ἐπιδείξαντες ὅλον τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν λεπτότητα πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἀπόφασις ἐπιβάλλουσα εἰς ἡμᾶς τὴν ἐπίσπευσιν τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Συνεπῶς αἱ ἀντιρρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου ὅτι τὸ νομοθέτημα ὑπεβλήθη αἰφνιδιαστικῶς καὶ ἐσπευσμένως ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα. Δὲν εἶναι ἐπίσης σύμφωνοι πρὸς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ πρὸς τὰ κοινοβουλευτικῶς ἀνέκαθεν κρατοῦντα, αἱ αἰτιάσεις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου συναδέλφου, ὅτι τάχα ἡ Κυβέρνησις περιφρονεῖ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν μὴ δεχομένη ὡς βάσιν συζητήσεως τὰς τροπολογίας τῆς Ἐπιτροπῆς. Τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὑποβάλλει ἡ Κυβέρνησις. Αὐτὸ ἀποτελεῖ βάσιν συζητήσεως. Ἡ Ἐπιτροπή, καθ’ ἣν ἔχει ἐξουσίαν ἐκ τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, τὸ ἐπεξεργάζεται, προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν ἢ τὴν ἀποδοχὴν ἢ τὴν ἀπόρριψιν, εἴτε αὐτουσίου, εἴτε τροποποιημένου. Ἑπομένως αἱ τροπολογίαι τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὸ σχέδιον νόμου, κατ’ οὐδένα συνταγματικὸν κανόνα, κατ’ οὐδεμίαν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, κατ’ οὐδένα κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον δὲν ὑποκαθιστᾷ τὸ σχέδιον τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἑπομένως βάσις συζητήσεως εἶναι τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν σχέδιον νόμου. Βεβαίως μετὰ πάσης προσοχῆς καὶ μετὰ παντὸς σεβασμοῦ θὰ ἀκούσωμεν τὰς τροπολογίας καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ὅλων τῶν συναδέλφων καὶ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς θὰ λύσῃ οἱανδήποτε διαφωνίαν.

§54Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τοποθέτησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι, βεβαίως, ὀρθή. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι ἐὰν δὲν ὑπάρχουν οὐσιαστικαὶ διαφωνίαι μὲ τὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, θὰ διηυκολύνετο τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχετο, νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου, ὅπως ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ δὲν ὑπάρχουν οὐσιώδεις διαφωνίαι. Νομικῶς καὶ συνταγματικῶς, βεβαίως, ἔχετε δίκαιον. Ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ ἐπιμείνῃ ἐπὶ τοῦ ἰδικοῦ της σχεδίου. Ἀλλά, ἐὰν δὲν ὑπάρχουν οὐσιώδεις διαφωνίαι πρὸς τὸ σχέδιον τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ διηυκολύνετο τὸ ἔργον, διότι θὰ πρέπει, εἰς ἣν περίπτωσιν δὲν υἱοθετήσητε τὴν ἄποψίν μου αὐτήν, νὰ ὑποστηριχθοῦν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἐκτεθεῖσαι ἀπόψεις καὶ πάλιν ἐδῶ εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς ὁλομελείας τῆς Βουλῆς καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιδικήσῃ πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν προέβησαν εἰς μικράς τινας τροποποιήσεις, διότι μικραὶ καὶ ἐλάχισται εἶναι, αἱ τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή. Θὰ παρεκάλουν, λοιπόν, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας. Εἰς τὴν τοποθέτησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ εἰς τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας νὰ μὴ ἐπιμείνῃ διότι, ἡμεῖς, τοὐλάχιστον, διαφωνοῦντες καὶ πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, θέλομεν τὸ ταχύτερον τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ περάσῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν, διὰ νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ περὶ ἐκλογικοῦ νόμου συζήτησις, ἡ ὁποία ταλαιπωρεῖ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην. Ἡμεῖς, εἴμεθα διατεθειμένοι, νὰ μὴ προβάλλωμεν δυσκολίας εἰς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀντὶ νὰ γίνῃ συζήτησις, ἐπὶ τῇ βάσει, τοῦ πρώτου σχεδίου τοῦ κυβερνητικοῦ, νομίζομεν, ὅτι, θὰ διηυκολύνετο τὸ ἔργον μας, ἐάν, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπεδέχεσθο τὴν πρότασίν μας.

§55Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Μὲ τὴν αὐτὴν λογικὴν καὶ οὐσιαστικὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν σεῖς ἀντιμετωπίσατε τὸ θέμα, τὸ ἀντιμετωπίζω καὶ ἐγὼ καὶ λέγω, ἐὰν πρόκειται περὶ οὐσιωδῶν τροπολογιῶν αἱ ὁποῖαι μεταβάλλουν τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ τρία κόμματα δὲν θὰ εἶναι διατεθειμένα νὰ τὰς ἀποδεχθοῦν. Ἐὰν ἐξ ἀντιθέτου πρόκειται περὶ ἐπουσιωδῶν τροπολογιῶν καὶ λόγῳ τοῦ ἐπουσιώδους ἐπὶ τροπολογιῶν ὑποστηρίζεται ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν ποῖον σχέδιον θὰ τεθῇ ὑπὸ ψήφισιν, μὲ τὴν αὐτὴν λογικὴν ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ οὐσιωδῶν τροπολογιῶν, οἱ κύριοι βουλευταὶ ἔχουν ὅλην τὴν εὐχέρειαν νὰ τὰς προτείνουν. Παρακαλῶ ὅπως τεθῇ ὡς βάσις συζητήσεως τὸ σχέδιον τὸ Κυβερνητικόν.

§56Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Εἴπατε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ συζητηθῇ ὡς ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν.

§57Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Εἶπα ἐγὼ τέτοιο πρᾶγμα; καθόλου!

§58Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρώτη συζήτησις, κ. Πρόεδρε, κατ’ ἄρθρον δὲν ἔχει γίνει· μόνον κατ’ ἀρχὴν συζήτησις ἐγένετο καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐγένετο δεκτόν. (Θόρυβος, κωδονοκρουσίαι).

§59Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Αἱ γενόμεναι παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν παρατηρήσεις ἀνεξαρτήτως τῆς οὐσίας, δὲν εὐσταθοῦν ἀπὸ ἀπόψεως Κανονισμοῦ.—Διότι ἐὰν ὡς βάσις τῆς συζητήσεως τεθῇ τὸ Κυβερνητικὸν νομοσχέδιον, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐλλείπει ἡ ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.—Διότι ἡ ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι προγενεστέρα τῆς καταθέσεως. Ἑπομένως πρὸς κάλυψιν αὐτῆς τῆς ἀταξίας εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰς προτάσεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§60Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν μοῦ ἐλύσατε τὴν ἀπορίαν κ. Πρόεδρε.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρώτη κατ’ ἄρθρον συζήτησις ἐγένετο. Ἐὰν ἐδιαβάζετε τὰ πρακτικὰ θὰ τὸ ἐβλέπατε.

§62Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ὑπάρχουν πρακτικά.

§63Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ διευκολύνωμεν τὸ ἔργον τῆς πλειοψηφίας καὶ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν εἴμεθα διόλου διατεθειμένοι νὰ παρίδωμεν τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον σημειοῦται αὐτὴν τὴν στιγμήν.—Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιάζωνται ἀνύπαρκτα πράγματα ὡς ὑπαρκτά. Οὐδέποτε συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις ἡ σημερινή, θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀπόσχωμεν τῆς συνεδριάσεως, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιμείνητε εἰς τὴν ἄτοπον αὐτὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν κάνετε. (Χειροκροτήματα).

§64Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατ’ ἀρχὴν καὶ οὐδέποτε κατ’ ἄρθρον συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον.

§65Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Πρὸς διευκόλυνσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος καὶ ἐπειδὴ γίνονται ἀμφισβητήσεις, δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.—Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν εἶναι, ὅπως διευκολυνθοῦν αἱ ἐργασίαι, ὥστε νὰ προχωρήσωμεν καὶ νὰ μὴ ταλαιπωρούμεθα.—Δὲν ἔχομεν, ἐπαναλαμβάνω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ ἀπόψε ἡ πρώτη κατ’ ἄρθρον συζήτησις.—Ἄλλωστε ἡ πρώτη κατ’ ἄρθρον ἀνάγνωσις καὶ συζήτησις θὰ διευκολύνῃ τὴν δευτέραν καὶ δὲν θὰ ὑπάρχουν ἐκεῖ οὐσιώδεις διαφοραί.—Ἀντὶ νὰ χάνωμεν τὴν ὥραν καλλίτερα νὰ προχωρήσωμεν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐγένετο κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον δεκτόν.

§67ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι! ὄχι!

§68Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος ἠρώτησε τὴν Βουλήν, γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν; Καὶ ἡ Βουλὴ ἀπήντησε: ναί. Συνεπῶς περιλαμβάνεται καὶ ἡ κατ’ ἄρθρον συζήτησις.

§69ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§70Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Δὲν ἐλέχθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου ὅτι γίνεται κατ’ ἀρχὴν δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον...... (δὲν ἠκούσθη) ἀλλὰ ἠρωτήθη ἡ Βουλὴ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου, ἐὰν γίνεται τὸ νομοσχέδιον δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Ἄρα τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ εἰσάγεται νομίμως εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Τὰ ἄλλα εἶναι ἐκτὸς Κανονισμοῦ.

§71Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Τὸ Σύνταγμα ἔχει καθιερώσει τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς δύο συζητήσεις. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐψηφίσθη μόνον κατ’ ἀρχήν. Νομίζω ὅτι κατ’ ἄρθρον δὲν ἐψηφίσθη. Ἡ ἐντύπωσίς μου κ. Πρόεδρε, εἶναι ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη μόνον κατ’ ἀρχήν. Δὲν ἐψηφίσθη κατ’ ἄρθρον. Ἑπομένως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἐκ παραδρομῆς εἶναι γραμμένο ὅτι πρόκειται περὶ δευτέρας συζητήσεως, ἐνῷ πρόκειται περὶ τῆς πρώτης συζητήσεως κατ’ ἄρθρον.

§72Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι Βουλευταί, ἡ διαφωνία δὲν ἔγκειται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Κανεὶς δὲν ὑποστηρίζει τὸ ἀντίθετον. Ἡ διαφωνία συνίσταται εἰς τὸ ἐὰν πράγματι ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη κατὰ τὴν προηγουμένην τῆς συνεδρίασιν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον. Ἡ ἐντύπωσις ἡ ἰδική μου εἶναι ὅτι ἡ Βουλὴ ἠρωτήθη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἐὰν δέχεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη, ἀπήντησε ναί.

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§74Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐν τούτοις, ἐφ’ ὅσον γεννᾶται μία ἀμφισβήτησις ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου πρόκειται περὶ τοῦ βασικωτέρου νομοθετήματος τῆς Πολιτείας μετὰ τὸ Σύνταγμα, νομίζομεν ὅτι ἡ λύσις τῆς διαφωνίας αὐτῆς ἐναπόκειται εἰς τὴν Βουλήν, καθόσον δὲ ἀφορᾷ ἡμᾶς, δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἀπολύτως ἐλευθέρα νὰ τὸ συζητήσῃ ἐν τῇ ἀνέσει της. Συνεπῶς δεχόμεθα ὅπως ἡ Βουλὴ δι’ ἀποφάσεώς της τροποποιήσῃ τὴν προηγουμένην της ἀπόφασιν, ἢ ἐὰν θέλετε καλλιτέραν ἔκφρασιν, νὰ λύσῃ τὴν ἀναφυομένην διαφωνίαν ἐν τῇ ἐννοίᾳ ὅτι τὸ νομοθέτημα ἐγένετο δεκτὸν προχθὲς μόνον κατ’ ἀρχὴν καὶ ὅτι σήμερον προβαίνομεν εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§75Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 57 τοῦ Συντάγματος εἶναι σαφής.............. (Ἀναγινώσκει)..........

§76Χ. ΓΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἰσχύει ἡ διάταξις αὐτή, ἰσχύει ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927.

§77Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ πάλιν πρόκειται νὰ εἶναι κατ’ ἄρθρον δίς. Τὸ θέμα τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει ἐπαναλαμβάνεται εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927. Κατ’ ἄρθρον δίς. Καὶ τίθεται κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα τοῦτο. Εἶναι γενικὴ γνῶσις τῆς Βουλῆς διότι ἔγινεν ἐνώπιον ὅλων, ὅτι ἐψηφίσθη μόνον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρα δὲν ἀνεγνώσθησαν, ἔστω καὶ ἐπὶ τροχάδην, ὥστε νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἀναγνωσθέντα ἐψηφίσθησαν. Ἀσφαλῶς ἐκ παραδρομῆς ἐγράφη εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ἐψηφίσθη κατ’ ἄρθρον. Καὶ ἐφ’ ὅσον καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ στέρξῃ νὰ προχωρήσωμεν τώρα εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἡ δὲ γνώμη τῆς Βουλῆς φαίνεται ὁμόφωνος, παρακαλῶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§78Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ θέσις τὴν ὁποίαν θέτει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν πρᾶξιν. Ἡ Βουλὴ δύναται τὸ οἱοδήποτε σχέδιον νόμου νὰ τὸ ψηφίσῃ καὶ εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν χωρὶς ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ ἄρθρα. Δὲν εἶναι δὲ καινοφανὲς τὸ πρᾶγμα. Πολλάκις ἔχει ζητηθῆ ἀπὸ τοὺς ἑκάστοτε Ὑπουργούς, ὅπως ἡ Βουλὴ στέρξῃ νὰ δεχθῇ τὴν ψήφισιν ἑνὸς νομοσχεδίου εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, χωρὶς ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ ἄρθρα μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν νὰ ἀναγνωσθοῦν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. Τὸ ζήτημα δὲν τίθεται ἐκεῖ. Τὸ ζήτημα τίθεται ἐὰν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη προχθὲς τὸ νομοθέτημα καὶ κατ’ ἄρθρον, ἀνεξαρτήτως ἐὰν ἀνεγνώσθη. Ἐγὼ δέχομαι νὰ θεωρηθῇ ὅτι δὲν τὸ ἐδέχθη καὶ ἑπομένως παρακαλῶ νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν;

§80ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)1932 «περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν». Ἄρθρον 1. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§82Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπωφελούμενος τοῦ κειμένου τοῦ πρώτου ἄρθρου, εἰς τὸ ὁποῖον λαμβάνεται πρόνοια περὶ τοῦ ἀριθμοῦ ἐκλογέων δι’ ἐκλογὴν Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πάλιν, ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Πρόεδρος αὐτῆς ὡς ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀντιμετωπίζει περίπτωσιν ἐκλογῶν διὰ Βουλὴν Ἀναθεωρητικήν; Ἐὰν τὸ ἀντιμετωπίζῃ μὲ ποίαν διαδικασίαν; Λέγεται, ὅτι ἅμα ψηφισθῇ ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἡ Κυβέρνησις θὰ παραιτηθῇ, ἵνα παραδώσῃ τὴν ἐξουσίαν εἰς Ὑπηρεσιακήν, ἡ ὁποία νὰ κάμῃ ἐκλογάς. Μάλιστα ἡ Κυβέρνησις ἡ Ὑπηρεσιακὴ καθ’ ὃν τρόπον ἐξηφάνισεν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις Θεοτόκη, τὸ ἔργον τὸ ἀναθεωρητικὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δι’ ἑνὸς Διατάγματος, ἔτσι καὶ ἡ νέα Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις θὰ προκηρύξῃ ἐκλογὰς διὰ Βουλὴν Ἀναθεωρητικήν; Τὸ πρᾶγμα εἶναι οὐσιῶδες. Εἶναι τεράστια τὰ θέματα τὰ ὁποῖα ὀφείλει ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Βουλή, ἵνα ἀναπροσαρμόσῃ τὸ Σύνταγμα πρὸς τὴν νέαν κατάστασιν. Δι’ ἐμένα ποῦ συμβαίνει νὰ ἐκπροσωπῶ ἕνα κόσμον ἀγροτικὸν ὑπάρχει τὸ θέμα τῆς ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ δεχθῇ προτοῦ κάθε κόμμα πάρει τὴν θέσιν του.

§83Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἔχει πάρει τὴν θέσιν.

§84Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν κατέστη δυνατὸν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ποὺ ἐπὶ μίαν τετραετίαν εἶχε τὴν πλειοψηφίαν νὰ δώσῃ Σύνταγμα εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Καὶ ὅταν ὁ κ. Θεοτόκης διέλυσεν τὴν Βουλὴν ἔλεγεν, ἐγὼ θὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν λαὸν αἱ ἐκλογαὶ νὰ εἶναι Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, διὰ ν’ ἀποκαταστήσω τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς. Ἰδοὺ ἡ Ρόδος, ἰδοὺ καὶ τὸ πήδημα, τώρα ποῦ πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν ἡμεῖς τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 108, ἢ οἱανδήποτε ἄλλην διαδικασίαν ἐρωτῶ: θὰ ἔχωμεν ἐκλογὰς δι’ Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ναί, ἢ ὄχι,; Ἐὰν πάρωμεν θέσιν ὑπὲρ τῶν ἀκτημόνων ναί, ἐὰν ὄχι δικαίωμά μας εἶναι, ἀλλὰ νὰ τὸ εἴπωμεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ λέγωμεν, θὰ φροντίσωμεν νὰ σᾶς ἀποκαταστήσωμεν ἐὰν ἡ Βουλὴ κηρυχθῇ Ἀναθεωρητική. Ἰδοὺ διατί θέλω μίαν σαφῆ δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων: προβλέπουν ἐκλογὴν Βουλῆς Ἀναθεωρητικῆς.; Θὰ εἶναι ἡ μόνη δικαιολογία ἐὰν γίνουν αἱ ἐκλογαὶ ἐνωρίς.

§85Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀπὸ τὰς ἀπαντήσεις τὰς ὁποίας ἔχω εἰς χεῖράς μου ὅλων σχεδὸν τῶν κομμάτων πλὴν τῶν Ἀριστερῶν Φιλελευθέρων, προκύπτει ὅτι συμφωνοῦν ὅλα ὅτι ἡ προσεχὴς Βουλὴ πρέπει νὰ εἶναι ἀναθεωρητική. Καὶ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων συμφωνεῖ μὲ αὐτὴν τὴν ἄποψιν. Γεννᾶται τὸ ζήτημα ἐὰν θὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 108, ἢ ὄχι. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου αἱ γνῶμαι τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα ἀπήντησαν εἰς τὸ ἐρώτημα τὸ ἰδικόν μου εἶναι διχασμέναι. Νομίζω ὅμως ὅτι, ἐφ’ ὅσον πλέον τὸ ζήτημα τῶν ἐκλογῶν συζητεῖται καὶ ἀποτελεῖ τὴν λύσιν τοῦ ὅλου πολιτικοῦ προβλήματος κατὰ γενικὴν ὁμολογίαν, ἐὰν ἀκολουθήσωμεν τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 108, φοβοῦμαι ὅτι θὰ παρατείνωμεν τὸν βίον τῆς παρούσης Βουλῆς ἐπὶ χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμποροῦμεν ἀπὸ τοῦδε νὰ τὸ προσδιορίσωμεν διότι δὲν ἠξεύρω τὴν ἔκτασιν τῶν συζητήσεων ποὺ θὰ ἐπακολουθήσουν. Δι’ αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προτείνω εἶναι νὰ ἐκδοθῇ μία ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἢ τοὐλάχιστον ἀπόφασις τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα συμφωνοῦν ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἡ μέλλουσα Βουλὴ Ἀναθεωρητική, ἡ ὁποία νὰ διατυπωθῇ ὡς εὐχὴ πρὸς τὸν Βασιλέα, ὥστε ἡ μέλλουσα Βουλὴ νὰ εἶναι Ἀναθεωρητική. Δικαίωμα τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ Πολιτεύματος εἶναι νὰ δεχθῇ, ἢ ὄχι τὴν ἀπόφασιν ταύτην. Δὲν νομίζω ὅτι εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσαμεν σήμερον, ἠμποροῦμεν ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 108. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου.

§86Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, συζητοῦμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Δὲν συζητοῦμεν, οὔτε περὶ δηλώσεων, οὔτε περὶ ἄλλης τινὸς ἐνεργείας. Συζητοῦμεν ἕνα νομοσχέδιον Κυβερνητικὸν περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν, θὰ εἰσέλθῃ μετά, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ τώρα εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν θέλει νὰ προκαλέσῃ ὁ κ. συνάδελφος. Εἶναι περίεργον πρᾶγμα συζητουμένου ἑνὸς νομοσχεδίου νὰ ζητοῦμεν δηλώσεις, εἴτε τῶν ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, εἴτε τῆς Κυβερνήσεως τί θὰ κάμῃ διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ἀναθεωρήσεως. Αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς ἐκτὸς θέματος. Ἔχομεν νὰ ψηφίσωμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Ἐπὶ τῆς συζητήσεως κατ’ ἄρθρον, θὰ παρεμβάλωμεν ἄλλας συζητήσεις. Εἶναι πρωτοφανὲς αὐτό.

§87Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος νομίζω ὅτι ὀρθῶς ἔθεσε τὸ ζήτημα. Ἔχομεν μίαν διάταξιν εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου, ἡ ὁποία καθορίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν τῆς Βουλῆς. Διὰ τὴν Νομοθετικὴν ἀρτιότητα, διὰ νὰ εἴπω καλλίτερον διὰ τὴν νομοθετικὴν πληρότητα, περιελήφθη καὶ ἡ διάταξις δι’ ἣν περίπτωσιν γίνει Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν θὰ εἶναι ηὐξημένος. Ὄπως εἶπε λοιπὸν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, μόνον τὴν διάταξιν αὐτὴν θὰ συζητήσωμεν. Τὸ θέμα πρὸς συζήτησιν εἶναι, ποῖος θὰ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἰς μέλλουσαν ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, ἐὰν ποτὲ γίνῃ. Ἄν θὰ γίνῃ ἢ ὄχι καὶ ὑπὸ ποῖον τύπον, εἶναι ζήτημα πολιτικῆς συζητήσεως καὶ ὄχι νομοθετικῆς ἐργασίας.

§88Α. ΣΒΩΛΟΣ. Ἡ διάταξις περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε, δὲν εἶναι τυχαία, διότι ἐὰν δὲν ἐγένετο ἐδῶ προηγουμένως, πρὶν συνταχθῇ τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον λόγος, περὶ ἀναθεωρήσεως, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἐλαμβάνετο εἰδικὴ πρόνοια εἰς τὸ νομοθέτημα αὐτό, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν ἐν περιπτώσει Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ὑπῆρξε τοιαύτη συζήτησις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἐμνημόνευσε πρὸ ὀλίγου. Ὑπῆρξε θέμα ποὺ καὶ εἰς τὴν δημοσίαν γνώμην ἐτέθη πρὸς συζήτησιν καὶ θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω ὅτι, δὲν ἠξεύρω τὶ λέγουν τὰ ἄλλα κόμματα, εἰς τὴν ἀπάντησιν ποὺ ἔκαμαν ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος αὐτοῦ, ἀλλ’ ἡμεῖς εἴπομεν ὅτι πρέπει ἡ μέλλουσα Βουλὴ νὰ εἶναι Ἀναθεωρητική. Ἀλλ’ ὑπὸ ἕνα ὅρον, ὅτι θὰ ἀκολουθηθῇ ἡ διαδικασία, τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ Σύνταγμα. Καὶ προσθέτω ὅτι ἐὰν σοβαρῶς πρόκειται νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα, διὰ νὰ ἀποφανθῶμεν δι’ εὐχῆς, περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, θὰ διαμαρτυρηθῶ μέχρις ὀροφῆς τῆς αἰθούσης, διότι τοῦτο, θὰ εἶναι ἀντισυνταγματικὸν καὶ θὰ εἶναι προτιμότερον νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ ἀπὸ τὸ συζητούμενον σχέδιον νόμου, ἐφόσον δὲν σκεπτόμεθα σοβαρῶς, περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος.

§89Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρίσκω, ὅτι ὁ κ. Χατζηγιάννης εἶχε πλήρως τὸ δικαίωμα νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς εὐκαιρίας τοῦ πρώτου ἄρθρου καὶ νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ προσεχὴς Βουλὴ θὰ εἶναι ἀναθεωρητικὴ ἢ ὄχι. Διαφωνῶ πλήρως πρὸς τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Δὲν εἴθισται εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους, νὰ περιλαμβάνωνται διατάξεις ἀφορῶσαι τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ ἐτέθη εἰς ἐκλογικὸν νόμον διάταξις περὶ ἀναθεωρήσεως καὶ ἐτέθη ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἐτόνισεν ὁ κ. Σβῶλος, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ἀναθεωρήσεως καὶ ἔγιναν μακραὶ συζητήσεις περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Ἑπομένως ἦτο φυσικὴ καὶ ἀπολύτως μέσα εἰς τὰ πράγματα ἡ πρωτοβουλία τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λαρίσης συνάδελφος κ. Χατζηγιάννης, ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα καὶ εἰπὼν ὅτι θὰ πρέπει τὰ κόμματα νὰ ἀποφανθοῦν κατὰ τρόπον ὑπεύθυνον καὶ δὴ ἀπόψε, ἐὰν ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι ἀναθεωρητικὴ ἢ ὄχι. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὑπεκφυγὴ εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Δὲν νομίζω ὅτι δικαιούμεθα νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι συζητοῦντες ἕνα ἐκλογικὸν νόμον, δὲν δικαιούμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος δὲν ἀπετέλει μίαν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζουν ὅλα τὰ κόμματα, δὲν θὰ ἔμπαινε κἂν εἰς τὸν ἐκλογικὸν αὐτὸν νόμον ἡ διάταξις αὐτή. Καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη ἱκανοποιήσεως τοῦ κοινωνικοῦ αἰτήματος τῶν ἀκτημόνων καὶ μόνον τὸ γεγονὸς αὐτό, ἐπιβάλλει ὅπως ἡ νέα Βουλὴ εἶναι Ἀναθεωρητική. Τὸ Λαϊκὸν Ἑνωτικὸν κόμμα, πιστεύει ὅτι ὁπωσδήποτε ἡ νέα Βουλὴ πρέπει νὰ εἶναι ἀναθεωρητικὴ καὶ πρέπει ἐν ἀνάγκῃ ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκολουθηθῇ ἡ διαδικασία τοῦ ἄρθρου 108 — εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. Σβῶλον — ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο, δι’ οἱουσδήποτε λόγους ἐθνικοὺς καὶ πολιτικούς, κατ’ ἀνάγκην ἂς παραβλέψωμεν τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 108 διὰ νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν οὐσίαν, δηλαδὴ εἰς τὴν οὐσιαστικὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν νέαν Βουλὴν ὡς Ἀναθεωρητικήν. Βεβαίως, τὸ συνταγματικῶς τυπικώτερον θὰ εἶναι νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 108.

§90Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἔχω νὰ εἴπω τοῦτο: ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, διὰ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, δὲν ἐτέθη τώρα ἐσχάτως. Ἐνθυμεῖσθε ὅλοι, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς παρούσης Βουλῆς, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, δι’ ἐμοῦ, ὑπέβαλε σχέδιον ψηφίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνεγνωρίζετο εἰς τὴν σημερινὴν Βουλὴν ἀναθεωρητικὴ ἐξουσία ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νομικῆς θεωρίας τῆς συνεχείας, τὴν ὁποίαν εἶχον τότε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξω εἰς τὴν Βουλήν. Ἑπομένως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἡμᾶς, ἡ διάταξις ἡ προκείμενη εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, δὲν ὑπηγορεύθη καθόλου ἐκ τῶν συζητήσεων τῶν τελευταίων αὐτῶν ἑβδομάδων, ἐὰν πρέπει ἢ δὲν πρέπει ἡ μέλλουσα Βουλὴ νὰ εἶναι Ἀναθεωρητική. Ἡ πίστις μας εἶναι ὅτι τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον τῆς παρούσης Βουλῆς, δὲν ἐπιτρέπεται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ μείνῃ ἡμιτελές, ὄχι μόνον διότι ὑπάρχει κοινωνικὴ ἀνάγκη, ὅπως ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐσημείωσε τόσον ἐπιτυχῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Χατζηγιάννης, ἀλλὰ καὶ γενικῶς, ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς τάξεως. Ἀπὸ ἀπόψεως νομοθετικῆς τάξεως, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραμείνῃ ὁ τόπος χωρὶς Σύνταγμα ψηφισμένον, ἀλλὰ καὶ αἱ ἀρχαὶ αἱ διοικητικαὶ καὶ δικαστικαὶ ἄνευ κεκυρωμένων νόμων καὶ ψηφισμάτων καὶ ἡ ἀποστολὴ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου δὲν πρέπει νὰ δέχεται τοιαύτην ἐκκρεμότητα ἐπ’ ἄπειρον. Συνεπῶς, ἡμεῖς ἐδέχθημεν ὡς ἐπιβαλλομένην πάντοτε τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος καὶ ἡ διάταξις αὐτὴ περιελήφθη ὡς συνέπεια τῆς πίστεώς μου αὐτῆς καὶ ἀνεξαρτήτως τῶν συζητήσεων τῶν τελευταίων ἑβδομάδων καὶ διὰ τοῦτο εἰσηγούμεθα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν πρέπει νὰ εἶναι τόσος, ὅσον προβλέπει τὸ σχέδιον νόμου. Δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ τὸν αὐξήσῃ ἢ νὰ τὸν μειώσῃ.

§91Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἐρώτησίς μου, κύριοι βουλευταί, ἦτο καὶ σχετικὴ μὲ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἐπίκαιρος. Ἤθελα ἐπισήμως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ γνώμη τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν τῶν πολιτικῶν κομμάτων ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ ἀκτήμονος ἀγροτικοῦ κόσμου, θέματος ὅπερ κρατεῖ εἰς εὔλογον συγκίνησιν καὶ ἀγωνίαν τοὺς πληθυσμοὺς τῆς ὑπαίθρου. Δέχομαι τὴν δήλωσιν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ κ. Κανελλοπούλου, ἐξ ὀνόματος τοῦ Λαϊκοῦ Ἑνωτικοῦ κόμματος, ὅτι τάσσονται ὑπὲρ Βουλῆς Ἀναθεωρητικῆς καὶ τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν ὑπολειπομένων μεγάλων ἀγροκτημάτων. Διὰ τὴν γνώμην τῶν ἄλλων δημοκρατικῶν κομμάτων εἶμαι ἥσυχος, διότι γνωρίζω τὴν πολιτικήν των. Ἀλλ’ ἀπέμειναν οἱ συντηρητικοὶ δισταγμοὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος κ. Τσαλδάρη, ζητοῦντος νὰ ἀποφύγῃ τὸν συζήτησιν. Ἤθελα αὐτὴν τὴν διευκρίνησιν τῆς θέσεως τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς Χώρας καὶ τὸ ἐπέτυχα. Ὁ πολιτικὸς κόσμος ἐὰν θέλῃ νὰ ἐπιζήσῃ καὶ αὐτὸς καὶ τὸ πολίτευμα, ὀφείλει νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν πρωτοπορείαν τῶν μεγάλων κοινωνικῶν μας ζητημάτων καὶ εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν καὶ μὲ τὰ κοινωνικὰ ρεύματα τῆς ἐποχῆς καὶ μὲ τὴν ψυχὴν τοῦ Λαοῦ μας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέτωμεν εἰδικὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς διὰ νὰ συζητῶμεν τὸ θέμα τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς ἐπαρχίας καὶ ὅταν ἔρχεται ἡ ὥρα νὰ δώσωμεν συγκεκριμένην λύσιν εἰς τόσον εὐαίσθητον θέμα τῆς Ἑλληνικῆς ὑπαίθρου, ὅπως εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων, νὰ καμπτώμεθα πρὸ τῶν πιέσεων τῶν ἐνδιαφερομένων γαιοκτημόνων. Ἡ ἀποψινὴ συζήτησις ἀπέδειξε ποῖοι καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν εὑρίσκονται εἰς τὴν πρωτοπορείαν μαζὶ μὲ τὸν κόσμον τῆς ὑπαίθρου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος).

§92Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κατελθὼν τοῦ βήματος, κ. συνάδελφος, δὲν ἔπρεπε νὰ θεωρήσῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ὡς ἐπιτρέπουσαν τὴν ὑποστήριξιν ἀνακριβειῶν. Προφανῶς, ὁ κ. συνάδελφος, συναισθανόμενος ὅτι καὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα τὸ αἴσθημα τῶν συμπολιτῶν του ἀγροτῶν δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν τοποθέτησίν του ἠθέλησε νὰ ἐπιρρίψῃ κατηγορίας καθ’ ὁλοκλήρου τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς προηγουμένης Βουλῆς προέβη εἰς ἐπισήμους καὶ κατηγορηματικὰς δηλώσεις, ὅτι ζητεῖ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἠθέλησε πάντοτε, νὰ καθιερωθῇ τὸ Σύνταγμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπεξεργασθῆ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Καὶ τοῦτο, διὰ νὰ καταστῇ ἀκριβῶς δυνατὴ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἐνδείκνυται ν’ ἀπαλλοτριωθῶσιν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων διατάξεων τοῦ σχεδίου. Πρέπει νὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι ἐγένετο εὐρεῖα συζήτησις εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος, εἰς τὴν ὁποίαν παρέστην ὁ ἴδιος καὶ ὑπεστήριξα τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν διατάξεων τούτων. Τώρα ἐὰν θέλουν συζητουμένου ἑνὸς νομοσχεδίου περὶ ἐκλογικοῦ νόμου, ἐντελῶς ἀσχέτου πρὸς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω ἐντελῶς ἀσχέτου πρὸς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, νὰ παρενείρουν ζητήματα τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ θέμα αὐτό, εἶναι δικαίωμά των ἀφοῦ ἀρέσκονται νὰ ἀλληλοχειροκροτῶνται καὶ νὰ φαντάζωνται, ὅτι θὰ τοὺς χειροκροτήσῃ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δι’ αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγουν ἐνταῦθα. (Χειροκροτήματα). Τὸ γεγονὸς εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ εὐθὺς μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ εἰσέλθῃ καὶ εἰς τὴν συζήτησιν περὶ ἀναθεωρήσεως, τότε ἠμπορεῖ νὰ συζητήσωμεν αὐτὰ τὰ ὁποῖα προθυστέρως συζητοῦμεν διὰ νὰ προκαλῶμεν μόνον ἐντυπώσεις. Αὐτὸς εἶναι, κ. Πρόεδρε, ὁ τρόπος τῶν συζητήσεων, τὸν ὁποῖον ἀντιλαμβάνονται ὡρισμένοι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ παρελκύσουν, ν’ ἀναβάλουν ἢ νὰ ματαιώσουν, τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. (Χειροκροτήματα).

§93Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἠκούσαμεν μὲ ἀπορίαν τὴν νευρικὴν ἀπάντησιν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Τὸ θέμα τῆς ἀναθεωρήσεως εἶναι καίριον θέμα καὶ εὑρίσκεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Εἶναι καιριώτερον καὶ ἀπὸ τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Ἀφ’ ἧς ἡ σχετικὴ διάταξις ἀναγράφεται εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον καλούμεθα νὰ συζητήσωμεν, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λαρίσης εὑρίσκεται, ὄχι μόνον ἐντὸς τοῦ ἐθνικοῦ καὶ τοῦ κοινωνικοῦ χρέους του, εὑρίσκεται ἐπίσης ἐντὸς τοῦ γραπτοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Διότι τὸ θέμα ἀναγράφεται εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον. Εὐλόγως, ἑπομένως, εἰς ἓν πολιτικὸν Σῶμα, ὅπως εἶναι ἡ Βουλή, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι Εἰρηνοδικεῖον, εἶναι Σῶμα πολιτικόν, εὐλόγως λαμβάνων ἀφορμὴν ἀπ’ αὐτὴν τὴν διάταξιν, διότι κατ’ ἄλλον τρόπον τὸ θέμα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔλθῃ, θέτει εἰς τὰς τελευταίας ἡμέρας αὐτῆς τῆς Βουλῆς, ἐνώπιον τοῦ Σώματος, τὸ θέμα, διὰ νὰ λάβῃ ὁ πολιτικὸς κόσμος καὶ οἱ ἡγέται του τὰς εὐθύνας των. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, τὸ λεχθὲν ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἀποτελεῖ μίαν πτυχὴν καὶ στενόκαρδον νομικὴν ἀμφισβήτησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξουδετερώσῃ τὴν ὀρθότητα τῆς πολιτικῆς γνώμης, ἡ ὁποία διετυπώθη ἀπὸ τὸν συνάδελφον τῆς Λαρίσης ἐκ τοῦ βασίμου λόγου, ὅτι τὸ θέμα εὑρίσκεται εἰς τὸ πρῶτον συζητούμενον ἄρθρον. Βεβαίως εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἔνστασις Εἰρηνοδικείου ὅτι εἰδικῶς τὸ θέμα εἶναι ἐκλογικὸν καὶ δὲν εἶναι εἰδικῶς τὸ θέμα τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον δέχεται νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης ἐνστάσεως. Εἶναι Σῶμα πολιτικόν. Τὸ θέμα εἶναι μέγα. Ἡ ἀφορμὴ ὑπῆρξε βάσιμος. Ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν θέσιν. Καὶ ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι πρόθυμος νὰ ἀποσύρῃ ὅλας τὰς ἄλλας της παρατηρήσεις, βασίμους ἄλλως τε βάσει τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν ἑνὸς νομοσχεδίου ἄνευ γνώμης τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ πλήθους ἄλλων ἀπόψεων, ἐὰν εἴμεθα πρόθυμοι τοιαύτας, καὶ ἐνδεχομένως καὶ πολλὰς ἄλλας, λεπτολόγους νομικὰς ἀμφισβητήσεις νὰ ἐγκαταλείψωμεν, τὸ κάμνομεν διότι εἰλικρινῶς συμμεριζόμεθα ὅ,τι εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἔννοιαν ἡ παρέλκυσις αὐτῆς τῆς συζητήσεως καὶ ὅτι εἶναι καὶ αἰσθητικῶς ἀχάριστον νὰ παρατείνεται ὁ ρόγχος ἑτοιμοθανάτου Σώματος. Πρέπει νὰ λήξῃ διὰ νὰ λάβωμεν τὴν ζωογόνον πνοὴν τῆς ἐτυμηγορίας τοῦ λαοῦ, ἀλλά, ἀκριβῶς διὰ τοῦτο, ὑποστηρίζομεν καὶ πιστεύομεν ὅτι ἦλθεν ἡ ὥρα μαζὶ μὲ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ θέμα τῆς ἀναθεωρήσεως. Καὶ τὸ θέμα τῆς ἀναθεωρήσεως εἶναι πράγματι μέγα καὶ εἶναι προγενέστερον χρονικῶς ἀπὸ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, διότι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, πρῶτον ποία εἶναι ἡ ἐκλογή, διὰ τὴν ὁποίαν ψηφίζομεν ἐκλογικὸν νόμον καὶ ποῖος εἶναι ὁ χαρακτὴρ τῆς ἐκλογῆς, ἡ ὁποία ἔρχεται. Ἑπομένως καὶ λογικῶς καὶ πολιτικῶς προτάσσεται ἡ γνῶσις τοῦ χαρακτῆρος τῆς ἐκλογῆς, ἐκ τῆς ὁποίας γνώσεως εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγηθῶμεν καὶ διὰ τὴν φύσιν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τοῦ περισσότερον καταλλήλου, διὰ τὸ εἶδος αὐτὸ τοῦ προορισμοῦ τῆς νέας Βουλῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ τυπική μου ἀπάντησις εἰς τὸ θέμα τῆς ἐνστάσεως. Ὁ συνάδελφος ἐκ Λαρίσης ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὴν γενικωτέραν ἐκτίμησιν τοῦ θέματος, ὀρθότατα ἐπελήφθη τῆς εὐκαιρίας, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ σχετικὴ περικοπὴ τοῦ πρώτου ἄρθρου καὶ ἔθεσε τὸ θέμα ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Καὶ τώρα ἔρχομαι εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς ὑπευθύνου γνώμης τοῦ ἰδικοῦ μας κόμματος ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἀνέκαθεν ὑπεστηρίξαμεν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναθεωρήσεως. Κύριοι βουλευταί, δύο μόνον λόγοι ἐπιβάλλουν κατὰ τρόπον ἀπόλυτον καὶ καθιστοῦν ἐπείγουσαν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναθεωρήσεως. Εἶναι πρῶτον τὸ κοινωνικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρθη, δηλαδὴ τὸ θέμα τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ φαίνεται ὁμόφωνος ἡ διάθεσις τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τὰς διαθέσεις πρέπει νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ πρᾶξις. Καὶ δεύτερον εἶναι τὸ θέμα τῆς νομοθετικῆς λειτουργίας τοῦ Σώματος. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἀναπτύξω τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Δὲν ὑπάρχει κατὰ τὸ παλαιὸν Σύνταγμα ἡ λειτουργία τῆς νομοθετικῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως. Ἡ δυνατότης συνεχοῦς λειτουργίας τῆς Βουλῆς, πράγματι δὲν ὑφίσταται καὶ εὑρίσκεται τοιουτοτρόπως εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις, οἱαδήποτε Κυβέρνησις, νὰ ἐκδίδῃ Α.Ν. Ἀλλὰ αὐτὸς δὲν εἶναι ὁ καλύτερος τρόπος. Ἤκουσα ἄλλοτε τὸν ἔλεγχον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διατὶ ἐκδίδονται Α.Ν. καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀπήντησα ὅτι ἐκπλήσσομαι, ὄχι διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκδίδει Α.Ν., ἀλλὰ διότι ἡ ἀντιπολίτευσις ἐλέγχει τὴν ἔκδοσιν, ἐφ’ ὅσον καὶ ὅταν ἦτο Κυβέρνησις ἐξέδιδε καὶ ὅταν θὰ γίνῃ θὰ ἐκδώσῃ. Ἐκεῖνο, ἑπομένως, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον εἶναι νὰ ὑπάρξῃ μία βασικὴ τροποποίησις, ἡ ὁποία θὰ εὐχεράνῃ καὶ θὰ καταστήσῃ περισσότερον συνταγματικὸν τὸ ἔργον τῆς νομοθετικῆς λειτουργίας τῆς Βουλῆς. Καὶ μόνον αὐτοὶ οἱ δύο λόγοι, ὁ κοινωνικὸς καὶ ὁ συνταγματικὸς νομοθετικὸς λόγος, κ. Πρόεδρε, ἐπιβάλλουν κατὰ τρόπον ἀπόλυτον τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναθεωρήσεως. Τώρα εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τοῦ προβλήματος τοῦ τρόπου τῆς ἀναθεωρήσεως. Βεβαίως θὰ ἦτο ἐντελῶς εὐτυχές, ἐὰν αἱ περιστάσεις ἐπέτρεπον νὰ ἀκολουθήσωμεν αὐτὴν τὴν ὁμαλὴν διαδικασίαν. Εἶναι προφανὲς ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον εἰδικῶν περιπτώσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπουν αὐτὴν τὴν χρονικὴν ἄνεσιν. Καὶ τίθεται τότε τὸ ἐρώτημα: Ἐνώπιον αὐτῆς τῆς δυσχερείας τί εἶναι προτιμότερον νὰ πράξωμεν; Νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν ἀναθεώρησιν ἢ νὰ εὕρωμεν ἕνα ἄλλον τρόπον ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι ἠθικῶς, λογικῶς, πολιτικῶς καὶ συνταγματικῶς βάσιμος; προτιμῶ τὸ δεύτερον. Καὶ νομίζω ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο εἶναι βάσιμον: ἡ περίπτωσις εἶναι εἰδική, ἐκκρεμεῖ ἀναθεώρησις, δὲν ὑπάρχει φόβος νὰ δημιουργήσωμεν προηγούμενον. Καὶ ἐκκρεμεῖ ἀναθεώρησις. Μετὰ τὴν συντέλεσιν τοῦ ἔργου τῆς ἀναθεωρήσεως, τότε βεβαίως θὰ ἠκολουθῆτο ἡ ὁμαλὴ διαδικασία. Ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ εἰδικὴ περίπτωσις ὅτι ἡ προηγουμένη Συντακτικὴ Συνέλευσις δὲν κατώρθωσεν νὰ συντελέσῃ τὸ ἔργον της, ὅταν ἡ σημερινὴ ἀναγνωρίζῃ ὁμοφώνως, τὴν ἀνάγκην καὶ ἐπίσης ἐκ λόγων ἀνωτέρας βίας δὲν κατώρθωσε νὰ τὸ συντελέσῃ, εἶναι προφανὲς ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν δυσχερείᾳ ἡ ὁποία ὑπαγορεύει τὸν τερματισμὸν καὶ τὴν συντέλεσιν τοῦ ἔργου τῆς συνταγματικῆς ἀναθεωρήσεως. Δὲν ὑπάρχει ἑπομένως ἡ ἀνησυχία, μήπως δημιουργήσωμεν ἐπαναστατικὸν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον θὰ μιμηθῇ ἡ ἄλλη Βουλή. Ἡ περίπτωσις εἶναι εἰδική. Ἡ περίπτωσις εἶναι μοναδικὴ καὶ μᾶς ἐπιτρέπει νὰ προτιμήσωμεν αὐτὴν τὴν συνοπτικὴν διαδικασίαν. Μὲ τὸν τρόπον αὐτόν, νομίζω ὅτι παρακάμπτομεν τὴν συνταγματικὴν δυσχέρειαν καὶ ἀνταποκρινόμεθα εἰς ἕνα πραγματικὸν καθῆκον μας νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξα, ποῖοι ἀποχρῶντες λόγοι ὑπαγορεύουν. (Χειροκροτήματα).

§94Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Νομίζω, ὅτι ἡ ἀνάπτυξις αὐτῶν τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοθέτημα εἰς κάθε ἄλλο συντελοῦν, παρὰ εἰς τὴν ἐξαγγελλομένην ὑπόθεσιν τῆς ταχείας ψηφίσεως τοῦ νόμου. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, ὑπεστήριξεν, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις, ἐὰν ἡ μέλλουσα Βουλὴ θὰ ἔχῃ νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Διότι ἀπὸ τοῦ θέματος αὐτοῦ θὰ ἐξαρτηθῇ καὶ ἡ σύνθεσις τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως ἡ διατύπωσις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἡ τοιαύτη ἄποψις εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ Σύνταγμα, καὶ ἐὰν ἀκόμη τηρήσωμεν τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 168 τοῦ Συντάγματος, θὰ ἴδωμεν, ὅτι ἡ ἄποψις τοῦ κ. Παπανδρέου δὲν εὐσταθεῖ ποσῶς. Τὸ Σύνταγμα λέγει: «... (ἀναγινώσκει).....». Τώρα συζητοῦμεν τὸν παγίως ὑφιστάμενον ἐκλογικὸν νόμον, ἐὰν θὰ γίνῃ ἢ ὄχι καὶ ἐὰν ἔχῃ ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν ἡ μέλλουσα Βουλὴ ἢ ὄχι καὶ τέλος οἱαδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι ἡ ἐξουσία τῆς νέας Βουλῆς, θὰ εἶναι Βουλή, ἡ ὁποία θὰ ἐκλέγῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παγίου ἐκλογικοῦ νόμου. Καὶ σήμερον καὶ αὔριον καὶ ὀψέποτε, εἰς τὸ μέλλον, ἀποφασισθῇ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος, ὑφισταμένου ἐκλογικοῦ νόμου, τὸ Σύνταγμα δὲν ἀπαιτεῖ νέον ἐκλογικὸν νόμον.

§95Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφ’ ὅσον εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρεται ἡ περίπτωσις ἡ ἀναθεωρητικὴ καὶ ἐφ’ ὅσον, ὅπως ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον ἐγγύτερον εὑρισκόμενος ἤκουσε καλύτερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν συσχετίσει πρὸς τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, εὑρισκόμεθα ἐν ὄψει τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος τῆς ἀναθεωρήσεως, εἰς μάτην ἐπικαλεῖται αὐτὴν τὴν γενικὴν διατύπωσιν, ἡ ὁποία ἀφορᾶ τὸ μέλλον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ προτείνω εἶναι τὸ ἑξῆς: ἠμποροῦμεν νὰ συνεννοηθῶμεν διὰ τὴν πορείαν τῆς συζητήσεως καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ παρεμβληθῇ ἀμέσως τὸ θέμα τῆς ἀναθεωρήσεως εἰς τρόπον ὥστε, μετὰ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, νὰ συζητηθῇ. Ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προτείνω καὶ τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀπαραίτητον εἶναι νὰ συμφωνήσωμεν σήμερον ὅτι ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος, εἰς μίαν ὡρισμένην ἡμέραν, θὰ συζητηθῇ καὶ θὰ ληφθῇ ἡ ἀπόφασις καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν θεωρῶ πολύτιμον τὴν παρέμβασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Λαρίσης, διότι, δίδει ἀφορμὴν εἰς τὸ Σῶμα νὰ λάβῃ ἀπόφασιν καὶ νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν συζητήσεως καὶ λήψεως ἀποφάσεως ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος. Ποία θὰ εἶναι ἡ ἡμέρα; ἀπόκειται εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων νὰ τὸ καθορίσουν. Ἐνδιαφέρει ὅμως, ὅτι μία εἰδικὴ ἡμέρα διατίθεται ἀποκλειστικῶς πρὸς συζήτησιν καὶ λῆψιν ἀποφάσεως ἐπὶ τοῦ θέματος.

§96Α. ΣΒΩΛΟΣ. Ἐγὼ διαφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, διαφωνῶ καὶ ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν καὶ ὡς πρὸς τὴν διαδικασίαν.

§97Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐγὼ προτείνω τὴν Παρασκευήν.

§98Α. ΣΒΩΛΟΣ. Τὸ νὰ ὁρισθῇ μία ἡμέρα συζητήσεως διὰ τὸ θέμα αὐτό, δὲν ἔχει κανεὶς καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἀλλὰ τί θὰ εἶναι αὐτὴ ἡ συζήτησις; Θὰ εἶναι συζήτησις περὶ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως; Διότι ἢ σεβόμεθα, κύριοι συνάδελφοι, τὸ Σύνταγμα ἢ δὲν τὸ σεβόμεθα. Ἐὰν τὸ σεβόμεθα τὸ Σύνταγμα, ὑπάρχει μία ὡρισμένη διαδικασία κατὰ τὴν ὁποίαν ἄρχεται ἡ συζήτησις περὶ ἀναθεωρήσεως καὶ πᾶσα ἄλλη συζήτησις ἔξω τῶν ὅρων αὐτῶν εἶναι συζήτησις ἀκαδημαϊκή, πολιτική, ἐὰν θέλετε, δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως, παρὰ νὰ ἀγάγῃ ἢ εἰς πραξικόπημα ἢ εἰς ἁπλῆν φιλολογίαν, καὶ ἐφ’ ὅσον νομίζομεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φιλολογοῦμεν, πρέπει νὰ διερωτηθῶμεν ἐὰν θὰ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ κάμωμεν ἕνα πραξικόπημα. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δ. Σ. κόμματος καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος....

§99Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὄχι, ὄχι ἐγώ.

§100Α. ΣΒΩΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, λέγω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ συνάδελφος κ. Χατζηγιάννης καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Δ.Σ.Κ., δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι τόσον τραγικὰ τὰ πράγματα. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θεωροῦν χρήσιμον πάντοτε μίαν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος. Πάντοτε ἡ ἀναθεώρησις εἰς τοιούτους καιροὺς εἶναι ἔργον χρήσιμον, ἀλλὰ πρῶτον ἀνεπτύξαμεν καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἀνεπτύξαμεν καὶ εἰς τὴν Διακομματικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων, ὅτι δὲν νομίζομεν ὅτι ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην τροποποιήσεως τοῦ Συννάγματος μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀγροτικὴν μεταρρύθμισιν. Ἀνέπτυξα καὶ ἄλλοτε, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος δύναται νὰ προχωρήσῃ ἡ μεταρρύθμισις· ἐὰν δὲν θέλῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἄλλο θέμα. Νομίζω, ὅτι τὰ ἄλλα θέματα τῆς ἀνανεώσεως τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ εἶναι βεβαίως χρήσιμα, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι τόσον τραγικὰ τὰ πράγματα, ὥστε μόνον δι’ αὐτὰ νὰ κάμωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος. Εἰς τὴν Γαλλίαν, δὲν ὑπάρχει θέμα νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, δὲν ὑπάρχει οὔτε ἐξουσιοδότησις καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον θέμα. Κινοῦνται ὅμως τὰ Κράτη αὐτὰ καὶ κινοῦνται ἀρκετὰ ταχέως καὶ ἐπιτυχῶς εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν προβλημάτων. Ἡμεῖς, μὲ τὸ νὰ μὴ θέλωμεν νὰ σεβώμεθα τὸ Σύνταγμα, καταλήξαμε εἰς τὸ νὰ νομοθετοῦμεν δι’ ἀναγκαστικῶν νόμων. Ἑπομένως ἢ θὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὐτή, διὰ νὰ μὴ ἀποτελῇ μίαν ἀφορμὴν συζητήσεως περὶ ἀναθεωρήσεως ἢ ἐὰν πρόκειται νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν, νὰ προχωρήσωμεν σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἐὰν ἀκόμη ὁ ὑπαινιγμός, ὁ ὁποῖος ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου εἶναι βάσιμος, ὅτι θὰ ληφθῇ ἡ συγκατάθεσις τοῦ Στέμματος, βεβαίως αὕτη, θὰ εἶναι μία παράβασις τοῦ Συντάγματος, μία πρᾶξις βαρυτάτη. Ἢ θὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ Σύνταγμα ἢ θὰ παραιτηθῶμεν τῆς ἀναθεωρήσεως, ὁπότε καὶ ἡ φράσις εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον δὲν ἔχει κανένα νόημα.

§101Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ ἤθελα νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἀποδέχομαι τὴν πρότασιν πού ἔκαμεν ὁ κ. Παπανδρέου, ὅπως, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, συζητηθῇ εἰδικῶς τὸ θέμα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Πρέπει νὰ προχωρήσωμεν ἤδη, ὥστε νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ συζήτησις.

§102Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, προτείνω τὴν Παρασκευήν.

§103Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Νὰ μὴ ὁρίσωμεν ἡμέραν. Εἶναι ἐνδεχόμενον τερματιζομένης τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἐν συνεχείᾳ, νὰ γίνῃ καὶ συζήτησις αὐτοῦ. Ἑπομένως, ἂς μὴ ὁρίσωμεν ἡμέραν, διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἠξεύρωμεν ποία ἡμέρα θὰ εἶναι.

§104Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὰς ἀντιρρήσεις μου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν τὰς ἐξέθεσα, βέβαια, κατὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν...

§105Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Πρόκειται νὰ ὁμιλήσετε ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Χατζηγιάννης ἢ ἐπὶ τῶν ἄρθρων;

§106Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου.

§107Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Θὰ ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀφήσετε νὰ προηγηθῶ, διότι ἐγὼ θέλω νὰ ἀπαντήσω εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Χατζηγιάννης καὶ εἶναι λογικὸν νὰ προηγηθῶ.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ κάμωμεν ἄλλην συζήτησιν.

§109Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐλέχθησαν ὡρισμένα πράγματα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἐγώ, ὡς βουλευτής, ὡς μέλος ἑνὸς κόμματος, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ μοῦ δώσετε τὸν λόγον.

§110Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔτσι εἶναι, κ. Πρόεδρε.

§111Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶχεν ὁμιλήσει προηγουμένως, καὶ μετὰ τὴν ὁμιλίαν του ἠκολούθησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος.

§112Η. ΛΑΓΑΚΟΣ. Ἡ συζήτησις περιστρέφεται περὶ τὸ ἄρθρον 1ον.

§113Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἡ ὁμιλία μου εἶναι ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἐπὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Χατζηγιάννης καὶ ὄχι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῶ. Εἶμαι βέβαιος, κ. βουλευταί, ὅτι ὁ σεβαστὸς συνάδελφος ἐκ Λαρίσης, δὲν θὰ ὑπελόγιζεν, ὅτι ἡ εἰσήγησις καὶ ἀνάπτυξις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, θὰ ἐγένετο ἀντικείμενον τοιαύτης ἐκμεταλλεύσεως. Ἐκφράζω τὴν ἀπορίαν καὶ τὴν κατάπληξίν μου, διὰ τὰ ὅσα εἶπεν ὁ σεβαστὸς καὶ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος. Τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος εἶναι καίριον, ὅπως ὁ ἴδιος τὸ ἐχαρακτήρισε καί, τὸ Λαϊκὸν κόμμα, διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ του, πρῶτον ἀνταπεκρίθη εἰς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως καί, διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ του, ἀπήντησε καὶ ἐτάχθη ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος καὶ διέγραψε καὶ τὸν τρόπον καὶ τὴν διαδικασίαν...

§114Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑπέγραψε.

§115Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, πρῶτος ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐτάχθη ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος καὶ διέγραψε διὰ τῆς ἐπιστολῆς του καὶ τὴν διαδικασίαν τῆς ἀναθεωρήσεως. Εἶναι καίριον τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος κ. Πρόεδρε, καὶ ἐνθυμούμεθα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν δύο κομμάτων, ἡ ἀποτελουμένη ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἀπὸ τὸ Δημοκ. Σοσιαλ. κόμμα, ὅταν ἐδέχθη τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τοῦ κόμματος τῆς ΕΠΕΚ, εἶχεν ἀναγνωρίσει, ὅτι θὰ ὡδήγει τὴν χώραν τὸ ταχύτερον, καὶ μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου, εἰς ἐκλογάς, ἐὰν δὲν ἐμεσολάβουν λόγοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπέκλειον τὴν προσφυγὴν εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Καὶ διερωτῶμαι, κ. Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημ. Σοσ. κόμματος, ἀπὸ τὸν Μάϊον ἢ τὸν Ἀπρίλιον ἔτυχε τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς ΕΠΕΚ καὶ ἀνεγνώρισε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν, ὡς ὑπεύθυνος Κυβέρνησις, εἰς ταχείας ἐκλογάς, διατί δὲν ἐσκέφθη ἀπὸ τότε, πῶς θὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος; Καὶ διατί ὅταν ἐδέχετο τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς ΕΠΕΚ, δὲν ἐνεθυμήθη τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος διὰ νὰ φέρῃ τὴν πρότασιν ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν ὑπ’ αὐτοῦ προβλεπομένην διαδικασίαν, ὥστε νὰ εἶναι ἕτοιμος τὴν στιγμὴν ποὺ θὰ ἐνόμιζεν, ὅτι ἠδύνατο ἡ χώρα νὰ ὁδηγηθῇ εἰς ἐκλογάς; Εἶναι εὔκολον νὰ δημιουργοῦμεν ἐκ τῶν ὑστέρων ἐντυπώσεις, κύριε Πρόεδρε, δηλοῦντες ὅτι «ἡμεῖς ἐτάχθημεν ὑπὲρ τῆς ἀναθεωρήσεως». Ἀλλ’ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημ. Σοσ. κόμματος θὰ εἶχε δίκαιον ὑποστηρίζων ὅσα ὑπεστήριξεν, ἐὰν ὁ ἴδιος εἶχε δώσει τὸ παράδειγμα καὶ τὴν ἔμπρακτον ἐκδήλωσιν, ὅτι πραγματικῶς ἐνδιαφέρεται δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ἀπόψε, ἐὰν δηλαδὴ ἀπὸ τότε εἶχε κάμει ἔναρξιν τῆς διαδικασίας, τὴν ὁποίαν διαγράφει τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος, ὥστε σήμερον νὰ μὴ συζητοῦμεν περὶ τοῦ πῶς θὰ κάμωμεν τὴν ἀναθεώρησιν, ἀλλὰ νὰ ἔχωμεν συμπληρώσει οὐσιαστικῶς τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Ἀκόμη περισσότερον ἐκπλήσσομαι, πῶς ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δ.Σ.Κ. ἐνεθυμήθη τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἀπόψε, ποὺ συζητεῖται ὁ ἐκλογικὸς νόμος, καὶ δὲν τὴν ἐνεθυμήθη ποτέ, εἰς καμμίαν συνεδρίασιν, κατὰ τοὺς μῆνας ποὺ ἐζήσαμεν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ὁρίζει ὅτι ἡ συζήτησις διεξάγεται ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ μόνον ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, λαμβανομένη καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ κανονισμός, εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἐκτρέψῃ ἀπὸ τὸ ἀντικείμενον ποὺ συζητοῦμεν. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ ΛΕΚ, ὅτι οἱ ἐκλογικοί μας νόμοι οὐδέποτε περιελάμβανον διάταξιν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀκριβές. Μόνον τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864, πρὸ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ 1911, περιεῖχε τοιαύτην διάταξιν. Ἔκτοτε ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία μόνη της καθώριζε τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Δὲν νομίζω ὅτι αὐτὸ ἦτο τὸ προτιμότερον σύστημα καὶ ὅτι δὲν εἶναι ὀρθώτερον ὁ ἐκλογικὸς νόμος, δηλαδὴ ἡ ἀπόφασις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, νὰ ἔχῃ καθορίσει, ποῖος θὰ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ὀψέποτε ἐκλεγῆ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή. Καὶ διὰ νὰ τελειώσω τὴν συζήτησιν ἐπὶ ὅλων τῶν παρεκβάσεων, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἀπόψε εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ὑπάρχει ἡ ἔκθεσις τῆς 1 Ἰουλίου 1951 ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν», ἐπὶ τοῦ Κυβερνητικοῦ σχεδίου δηλαδή, ἐνῷ ἀντιθέτως ἡ προηγουμένη ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν βουλευτῶν εἶχεν ἡμερομηνίαν 4 Ἰουλίου 1951. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχισθῆ ἡ συζήτησις διὰ τῆς παρεμβολῆς τοῦ ζητήματος τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἄλλως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§116Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις: Ἡ μόνη παρέμβασις, ἡ ὁποία παρέτεινε τὴν συζήτησιν μετὰ τὴν εἰλημμένην ἀπόφασιν, ἦτο ἡ παρέμβασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Κορινθίας, διότι εἶχεν ἤδη ληφθῆ ἀπόφασις ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ συζητήσῃ καὶ θὰ λάβῃ ἀπόφασιν ἡ Βουλή. Ὅσον ἀφορᾷ ὅλα τὰ ἄλλα ἀρκοῦμαι εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι, ἐὰν ἡμεῖς ὑπεστηρίζωμεν, ὅτι ἡ εὐκαιρία ἀπωλέσθη, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναζητηθοῦν εὐθῦναι ἐκ τοῦ παρελθόντος. Ὅταν ὑποστηρίζωμεν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ μία συνοπτικὴ διαδικασία, ἡ ὁποία νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀναθεώρησιν, ὅλα ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ὑπῆρξαν μάταια.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζάκκας ἔχει τὸν λόγον.

§118Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τὴν γνωρίζετε διότι εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὴν ἐκθέσω εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Βουλὴ καλεῖται σήμερον νὰ ἀρχίσῃ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ περὶ τῆς «ἐπηυξημένης», ἢ «ἐνισχυμένης» λεγομένης, ἀναλογικῆς. Κύριοι βουλευταί, ἀσφαλῶς θὰ συμφωνῆτε καὶ σεῖς, ὅτι τὸ πρῶτον προσὸν ἑνὸς ἐκλογικοῦ Σώματος ἀντιπροσωπευτικοῦ, εἶναι ἡ ἰσοδύναμος μεταχείρισις τῆς ψήφου τῶν πολιτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκφράζεται καλῶς ἡ λαϊκὴ θέλησις, ἐντίμως καὶ γνησίως, ἐὰν ἕνας ὡρισμένος ἀριθμὸς πολιτῶν ὁπουδήποτε τῆς χώρας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ βγάζῃ ἕνα μόνον βουλευτήν. Αἱ ἐκλογαὶ τῆς 5ης Μαρτίου, ἐὰν πάσχουν ἀπὸ κάτι—καὶ πάσχουν, βέβαια, ἴσως καὶ ἀπὸ ἄλλα πράγματα—πάσχουν ὅμως κυρίως διότι ἔλειψεν ἡ ἔντιμος καὶ γνησία μεταχείρισις τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου τῶν πολιτῶν. Εἰς τὰ μεγάλα κέντρα ὑψηλότατον ἐκλογικὸν μέτρον, εἰς μικρὰ κέντρα πολὺ χαμηλόν, εἰς τρόπον ὥστε ἐκεῖ ποὺ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκλεγοῦν προοδευτικὰ σκεπτόμενοι βουλευταὶ περισσότεροι, κατεβλήθη προσπάθεια νὰ μὴ ἐκλεγοῦν καὶ ἀντιστρόφως, ἐδόθη ἡ εὐχέρεια εἰς καθυστερημένας ἴσως περιοχὰς ἢ ἐκεῖ ὅπου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτεθοῦν οἱ προοδευτικοὶ ἄνθρωποι νὰ μὴ ψηφισθοῦν καθόλου καὶ μὲ ὀλίγας ψήφους νὰ ὑπάρχουν ἐδῶ πλῆθος βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκπροσωποῦν τὴν θέλησιν τοῦ αὐτοῦ ἀριθμοῦ πολιτῶν. Ἐκ τοῦ λόγου αὐτοῦ ἠναγκάσθην νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, ζητῶν τὴν ἀναχώνευσιν αὐτοῦ ὑπὸ πνεῦμα δικαιοσύνης. Εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν αὐτῆς τῆς τροπολογίας, θὰ ἰδῆτε, ὅτι εἰς πολλὰς περιφερείας ἔχει ἀναβιώσει τὸ προνόμιον τῶν τριῶν Νήσων Ὕδρας, Σπετσῶν καὶ Ψαρῶν, ποὺ ὑπῆρχε πρὶν διὰ λόγους ἱστορικούς, διότι ἦτο μία ἀπότισις φόρου τιμῆς εἰς τὰς ἐνδόξους αὐτὰς Νήσους. Ἔχει δοθῆ, λέγω, τὸ προνόμιον αὐτὸ—ὄχι μὲ τὴν ἰδίαν εὔνοιαν — ἀλλ’ ἀρκετά. Εἰς πολλὰς περιφερείας κατ’ ἔτος βλέπετε 35–40 βουλευτὰς τῆς παρούσης Βουλῆς νὰ εἶναι προϊὸν τῆς θελήσεως ἀριθμοῦ προσώπων ὀλιγωτέρου τοῦ γενικοῦ ἀριθμοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε, τιμίως ἐκτιμωμένης τῆς ψήφου τῶν πολιτῶν, νὰ ἐκλεγοῦν οἱ βουλευταί. Θὰ σᾶς διαβάσω μερικὰ κτυπητὰ παραδείγματα ἀπὸ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν: «Ἐνῷ τὸ ἐκλογικὸν μέτρον εἶναι... (ἀναγινώσκει)» Δηλαδὴ τρεῖς Ἀθηναῖοι περίπου πρέπει νὰ ψηφίσουν διὰ νὰ ἔχουν τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα μὲ ἕνα Ζακύνθιον, ὁ ὁποῖος ψηφίζει. Ἐκτιμῶ ἀπολύτως τὴν Ζάκυνθον καὶ τὸν πολιτισμόν της, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ μόνη, ἡ ὁποία εἶναι ἀξία τῆς ἐκτιμήσεως αὐτῆς καὶ ἡ ἐκτίμησις ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν πρέπει νὰ ἐκφράζεται κατ’ αὐτὸν τὸν ἄδικον τρόπον, προκειμένου περὶ τῆς συγκροτήσεως τοῦ βουλευτικοῦ Σώματος.

§119Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ βάσις ἡ ἐκλογικὴ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ, διότι οἱ ἐκλογεῖς τῶν ἄλλων περιφερειῶν ψηφίζουν καὶ ἐδῶ καὶ στὸ Ναύπλιον καὶ στὴ Σπάρτη καὶ στὸ Μεσολόγγι. Ἐὰν ληφθοῦν μέτρα νὰ μὴ μετακινοῦνται τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν, ἐκτὸς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας των, θὰ ἴδητε ὅτι καὶ ἡ βάσις στὰς Ἀθήνας δὲν θὰ εἶναι τόσον μεγάλη. Ἐπὶ πλέον τὸ μειονέκτημα αὐτὸ μετριάζεται ἐν μέρει ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι μὲ τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον, ἐκλογικὴ περιφέρεια εἶναι ἡ Ἐφετικὴ κυρίως. Δι’ αὐτὸ βλέπετε, ὅτι χάνει μία περιφέρεια ἡ Φθιωτιδοφωκὶς καὶ τὴν λαμβάνει ἡ Ἀθήνα, ἀκριβῶς διότι ἔχει μεγαλυτέραν βάσιν. Ἑπομένως ἐκεῖνο ποὺ χάνει ἀπὸ τὴν μία μεριὰ τὸ κερδίζει ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριά. Καὶ ἐπὶ πλέον διατί δὲν θὰ ἐκλέγουν τὸν ἀνάλογον ἀριθμὸν βουλευτῶν αἱ Κυκλάδες φέρ’ εἰπεῖν, διότι ἀπουσιάζουν οἱ ἐκλογεῖς ἐκείνην τὴν ἡμέραν εἰς τὴν θάλασσαν; Εἰς τὰ ἄλλα κράτη ἐθεσπίσθη ἡ οἰκογενειακὴ ψῆφος. Καὶ μὲ ποιὸ δικαίωμα θὰ εἴπωμεν ἡ περιφέρεια τῶν Ἰωαννίνων φέρ’ εἰπεῖν δὲν θὰ ἔχῃ τρεῖς ἢ πέντε βουλευτάς;

§120Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Εἰς τὴν Σάμον εἴπατε ὅτι ἡ βάσις εἶναι 4200. Τώρα θὰ γίνῃ μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν 5500. Διὰ νὰ βγῇ ἕνας βουλευτὴς στὴ Σάμο πρέπει νὰ πάρῃ τὸ 30% τῶν ψήφων. Ἐνῷ διὰ νὰ βγῇ στὰς Ἀθήνας μὲ 9000 βάσιν καὶ μὲ 270.000 ψήφους, εἶναι πολὺ εὐκολώτερον. Εἶναι πολὺ εὐκολώτερον νὰ εὕρῃ αὐτὲς τὶς 9000, παρὰ στοὺς τοπικοὺς πληθυσμοὺς νὰ πάρῃ τὸ 30%. Εἶναι πολὺ δυσκολώτερον.

§121Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον θίγει ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τοῦ βήματος συνάδελφος, ὅσον καὶ ἂν θεωρηθῇ ἀπό τινας ὅτι εἶναι ἀληθὲς ἢ ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές, μὲ τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ κ. Ζάκκας, τὸ θέμα θεραπεύεται διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ σχεδίου νόμου, τὸ ὁποῖον προβλέπει τὴν ἀπονομὴν συμπληρωματικῶν ἑδρῶν εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας εἰς τὰς ὁποίας τὸ ἐκλογικὸν μέτρον εἶναι ἀνώτερον τοῦ κοινοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἐκ τῆς διαιρέσεως τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων εἰς ὅλον τὸ Κράτος διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν καὶ συνεπῶς θὰ ἴδητε ἐν τῇ προόδῳ τῆς συζητήσεως ὅτι αἱ Ἀθῆναι θὰ ἔχουν συμπληρωματικὰς ἕδρας.

§122Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ ἠρχόμην ἀκριβῶς εἰς τὸ ἄρθρον 17. Τὸ ἄρθρον 17 ἔχει τεθῇ διὰ νὰ ἐμφανίσῃ ἔντιμον τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν τὸ κάμνει ἔντιμον. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνηθικότης.

§123Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ φράσις σας δὲν εἶναι ἡ ἁρμόζουσα. Κύριε Πρόεδρε, ἐκ τοῦ κανονισμοῦ δὲν ἐπιτρέπονται τοιαῦται φράσεις. Δύνασθε νὰ ἔχετε οἱανδήποτε γνώμην, ἀλλ’ αἱ λέξεις αὐταὶ δὲν εἶναι κοινοβουλευτικαί.

§124Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἡ φράσις αὐτὴ εἶναι ἀπαράδεκτος.

§125Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ζήτημα ἀνατροφῆς, ἀλλ’ ὄχι ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου.

§126Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἀνατροφῆς δὲν πρόκειται νὰ δώσητε διδάγματα εἰς κανένα καὶ πολὺ ὀλιγώτερον εἰς ἐμένα. Ἐγὼ δὲν θίγω τὸ πρόσωπόν σας, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, μεταχειριζόμενος τὰς φράσεις αὐτὰς τὰς βαρείας διὰ τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἔχω μπροστά μου. Καὶ σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι τὴν πρώτην κατανομὴν τὴν κακομεταχειρίζεσθε καὶ θέλετε νὰ ἐνθυμηθῆτε τὸ δίκαιον αὐτὸ προκειμένου περὶ τῆς δευτέρας κατανομῆς, τὴν ὁποίαν φρονεῖτε, ὅτι ἐπιφυλάσσετε διὰ τὰ δύο μέλλοντα νὰ πλειοψηφήσουν κόμματα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χρειάζεται εἶναι τοῦτο. Σεβασμὸς εἰς τὴν πρώτην κατανομήν. Ἐκείνη πείθει τὸν ἐκλογέα, ὅτι ἡ ψῆφός του ἔχει ἀποτέλεσμα. Οἱ τῆς δευτέρας καὶ τρίτης κατανομῆς βουλευταὶ δὲν εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ γεμίζουν τὴν λαϊκὴν συνείδησιν. Ὅταν ψηφίζουν, ἀποβλέπουν εἰς τὴν πρώτην κατανομήν. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρᾶγμα. Τὰ ἄλλα ποὺ λέγετε, ἡ ἐντιμότης εἰς τὴν ὁποίαν καταλήγει τὸ σύστημά μας, εἶναι ἀκριβῶς διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ τὸν σκοπόν, ὁ ὁποῖος ἀποβλέπει εἰς τὸν σφετερισμὸν τῶν διαφόρων ψήφων τῶν ἄλλων κομμάτων. Ἂς ἔλθω εἰς τὸν κ. Γρηγορίου. Κύριε Γρηγορίου, δὲν μὲ ἐνδιαφέρει κατὰ ποῖον τρόπον θὰ βγοῦν στὰς ἐπαρχίας οἱ βουλευταί, ἐὰν θὰ ἠμπορέσουν ἢ ὄχι νὰ κερδίσουν τὸ 30%. Αὐτὸ εἶναι ὑπόθεσις ἐκτιμήσεως τῆς ὁποίας ἀπολαμβάνουν ἀπὸ τὸν λαόν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο ποὺ μὲ ἐνδιαφέρει ἐμένα εἶναι ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς Ἑλλήνων πολιτῶν νὰ ἔχῃ τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύνθεσιν τῆς Συνελεύσεως. Τὸ ἄλλο εἶναι ὑπόθεσις ἀτομικὴ τῶν βουλευτῶν. Κύριε Χαβίνη, αὐτοῦ τοῦ εἴδους αἱ διπλοψηφίσεις ποὺ λέγετε, ἀφοροῦν εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐγκατεστημένα εἰς Ἀθήνας. Ὅλοι τὰ γνωρίζομεν. Καὶ οἱ διάφοροι πολιτευόμενοι καὶ τὰ διάφορα κόμματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὑπ’ ὄψει των τοὺς διαφόρους συλλόγους τῶν ἐπαρχιωτῶν καὶ τοὺς ὁποίους ἔχουν κερδίσει, τοὺς λέγουν ὅτι, ψηφίσατε καὶ εἰς τὴν Ἀθήνα καὶ θὰ ὑπάρξῃ καὶ τὸ μέσον τὸ μεταφορικὸν νὰ πεταχθῆτε καὶ στὸ Ναύπλιον ἢ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ νὰ ψηφίσετε.

§127Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946 διεγράφησαν ὅλοι αὐτοί.

§128Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἅμα διεγράφησαν τότε ἡ βάσις εἰς τὰς Ἀθήνας θὰ ἦτο μικρά.

§129Α. ΖΑΚΚΑΣ. Αὐτὸ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον συμβαίνει μὲ τὰς ὀλίγας ψήφους ποὺ εἴπατε πρίν, εἶναι ἀκόμη χειρότερον εἰς τὰ πράγματα, διότι οἱ 3500 ἢ 5500 ψῆφοι συμπεριλαμβάνουν καὶ ἕνα ἀριθμὸν σημαντικὸν εἰς Ἀθήνας, οἱ ὁποῖοι μόνον ἐκεῖ ἐὰν ἐψήφιζον θὰ ἔδιδον ἐκλογικὸν μέτρον πολὺ χαμηλότερον.

§130Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πλανᾶσθε διότι οἱ ἐν Ἀθήναις ἐγκατεστημένοι ἐκ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν, ἐπιθυμοῦν διακαῶς νὰ ψηφίσουν εἰς τὰς ἐπαρχίας των καὶ ἐὰν τοὺς ἠμποδίζατε τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν, νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι ἐὰν οἱ Ναυπλιεῖς π.χ. ἐπήγαινον εἰς τὸ Ναύπλιον ἀπὸ τὴν παραμονήν, δὲν θὰ ἐψήφιζον εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἑπομένως, ἡ βάσις δὲν εἶναι μεγάλη. Τὸ διπλοψήφισμα εἶναι καὶ ὑπὲρ τῶν Ἀθηνῶν καὶ ὑπὲρ τῶν περιφερειῶν ἐκείνων.

§131Π. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διπλοψήφισμα. Κατόπιν τῆς διατάξεως αὐτῆς, πάντες οἱ Ναυπλιεῖς εἶναι ὅλοι διαγεγραμμένοι.

§132Α. ΖΑΚΚΑΣ. Μὴ ὑπεραμύνεσθε τόσον πολὺ τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου.

§133Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Δὲν ἀπηντήσατε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἐπεκαλέσθη τὸ ἄρθρον 17, διὰ νὰ καλύψῃ τὰς διαφορὰς τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι μὲ τὸ ἄρθρον 17 χαρίζονται βουλευταὶ εἰς τὰς διαφόρους περιφερείας ποὺ ἔχουν μεγάλο ἐκλογικὸν μέτρον. Δὲν εἶπεν ὅμως ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι οἱ βουλευταὶ κλέπτονται καὶ δὲν καταβιβάζει τὸ ἐκλογικὸν μέτρον δι’ ὅλα τὰ κόμματα, ἀλλὰ μόνον διὰ τὰ δύο πρῶτα κόμματα.

§134Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἀσφαλῶς. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι τοῦτο, ὅτι θέλει νὰ στηριχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν ἑκάστης περιφερείας. Ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν εὑρίσκεται μὲ μίαν ἀπογραφὴν τὸν Μάρτιον τοῦ 1951 καὶ ἡ ἀπογραφὴ ἦτο ἐκείνη ἡ πρὸ τοῦ πολέμου, ἡ ὁποία ἔδωσεν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα. Ἐὰν δὲν εἴχομεν τὸ πόνημα αὐτὸ τὸ στατιστικόν, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔδωσε τὰ ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα, δὲν θὰ εἴχομεν ἐπιχειρήματα διὰ νὰ κατακρίνωμεν τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ πόνημα τὸ στατιστικὸν περὶ τῶν ἐκλογικῶν ἀποτελεσμάτων, νομίζομεν, ὅτι ἡ ἀπογραφὴ ποὺ ἔγινε τότε ἦτο πεπλανημένη καὶ ἐσφαλμένη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 25.000 δημοτῶν. Αὐτὸ διεπιστώθη ἀπὸ τὸ πόνημα. Ἀπογραφὴ ἔγινεν, ἀλλὰ δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ τελευταία ἀπογραφή, ἀλλὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1940.

§135Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκόμη γνωστὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν.

§136Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἅμα θέλει τὸν μανθάνει ἡ Κυβέρνησις. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ δικαίωμα ἀπὸ ὅλα εἶναι νὰ εἴπωμεν, ὅτι θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τοὺς 30.000 δημότας ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀπογραφῆς, ἀλλὰ διότι δὲν ἔχομεν τὰ ἀποτελέσματα καὶ διότι ἔχομεν μίαν ἀπογραφὴν ἐν ἰσχύϊ τόσον πεπλανημένην, θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὰ ἀποτελέσματα τῆς προγενεστέρας ἀπογραφῆς καὶ ἐὰν θέλετε νὰ προσδιορίσωμεν τὰς ἕδρας κατὰ ἕνα τρόπον καὶ νὰ ἔλθῃ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς παραγρ. 2 τοῦ ἄρθρου 15 νὰ διορθώσῃ τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος.

§137Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ θέμα εἶναι οὐσιῶδες καὶ εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο δυνατόν, ἐπειδὴ ἀκριβῶς δὲν τίθεται εἰς ἐφαρμογὴν ἡ νέα ἀπογραφὴ καὶ ἔρχεται ἐν τῷ μέσῳ τοῦ χρόνου ὁ ἐκλογικὸς νόμος, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προταθῇ ἡ ἀκόλουθος λύσις. Νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὐδεμία ἀφαίρεσις βουλευτῶν ἀπὸ τὰς περιφερείας, ὅπου εἶναι κάτω τοῦ γενικοῦ μέσου ὅρου, ὅτι ὑπάρχει εἶναι καλὸν ὅ,τι εἶναι ὑπεράνω τοῦ μέσου ὅρου, ἐκεῖ νὰ προστίθεται ἕνας ἀριθμὸς βουλευτῶν ἐπὶ πλέων τῶν 250. Αὐτὸ ὅμως νὰ συμβαίνῃ εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν καὶ ὄχι εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν Νομίζω, ὅτι τὸ ἄλλο εἶναι τέχνασμα, διότι ἐφευρίσκεται ἕνας τρόπος ὑφαρπαγῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, διότι αὐτὸ ἀνάγεται, ὡς ἐκ τῆς φύσεώς του εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν καὶ ἀνήκει εἰς τὴν ἀναλογίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν. Νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ δεκτόν, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ ἡ ἐλάττωσις τῶν μειονεκτημάτων τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ δεκτὸν ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ θὰ παρεκάλουν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν νὰ γίνῃ δεκτόν, ὥστε ὅσοι εἶναι ἐντὸς τοῦ μέτρου νὰ μὴ ἐνοχληθοῦν, ὅσοι ὅμως εἶναι ἄνω τοῦ μέτρου νὰ λάβουν ἕνα ἀριθμόν. Οἱ 250 θὰ γίνουν 260 διὰ νὰ ὑπάρξωμεν δίκαιοι πρὸς ὅλας τὰς περιφερείας. Ἀνήκει εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της, διότι στηρίζεται εἰς τὴν βάσιν τῶν ψήφων ποὺ ἐδόθησαν. Φθάνουν αἱ ἄλλαι περίτεχναι ἐφευρέσεις τοῦ συστήματος, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς τὴν ὑφαρπαγὴν αὐτοῦ τοῦ στοιχειώδους δικαιώματος τῆς κατανομῆς.

§138Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Θὰ παρακαλέσω τὴν τροπολογίαν σας αὐτήν, ἡ ὁποία εἶναι ἀξία μεγάλης προσοχῆς, νὰ τὴν διατυπώσητε ἐγγράφως, οὕτως ὥστε κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ τὴν λάβωμεν ὡς βάσιν συζητήσεως.

§139Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Χαίρω πολύ, διότι ἡ Κυβέρνησις δίδει προσοχὴν εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν καὶ ἀπευθύνω τὴν ἰδίαν παράκλησιν πρὸς τὸ σύνολον τῆς Βουλῆς.

§140Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἡ μεγάλη διαφορὰ τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου Ἀθηνῶν καὶ περιφερειῶν ὀφείλεται ἐν πολλοῖς καὶ εἰς τὸ ὅτι ἡ κατανομὴ τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν ἔγινε βάσει τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1940. Ἐὰν λοιπόν, σύμφωνα μὲ τὸν νόμον γίνῃ τοῦ λοιποῦ ἡ κατανομὴ τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν βάσει τῆς τελευταίας ἑκάστοτε ἀπογραφῆς, τότε δὲν θὰ ὑπάρχουν αὐταὶ αἱ διαφοραὶ καὶ συνεπῶς δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀποστῶμεν ἀπὸ κάτι ποὺ ἔχει καθιερωθῆ ἐπὶ τέλους, τὸ νὰ ὁρίζωνται αἱ βουλευτικαὶ ἕδραι βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι ὑπάρχουν περιφέρειαι, ἀπὸ τὰς ὁποίας, λόγῳ τῆς πτωχείας τῶν κατοίκων, εἶναι ὑποχρεωμένοι οὗτοι νὰ λείπουν καὶ ἀναφέρω τὰς νήσους τῶν Κυκλάδων, τὴν Χίον καὶ ἄλλας, ὅπου ὑπάρχει μέγιστον ποσοστὸν τοῦ πληθυσμοῦ εἰς τὰ πλοῖα, 30.000 κάτοικοι ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθοῦν τὴν ὥραν τῆς ψηφοφορίας μακρὰν ἀπὸ τὴν πατρίδα των, ὄχι διότι ἀδιαφοροῦν, ἀλλὰ διότι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐργάζωνται ἔξω. Ὑπάρχει σωρεία πολιτῶν ἀπὸ τὰς πτωχὰς περιφερείας, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ πᾶνε εἰς τοὺς τόπους των διὰ νὰ ψηφίσουν. Δι’ αὐτὸ ἡ δικαιωτέρα βάσις εἶναι προφανῶς ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν, ἐὰν δὲ ὑπάρξῃ συγχρονισμένη ἀπογραφή, τότε δὲν θὰ ὑπάρχουν καὶ αὐταὶ αἱ μεγάλαι διαφοραί, διότι προκειμένου περὶ μικρῶν διαφορῶν δὲν πιστεύω νὰ ἐνδιαφέρεσθε.

§141Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριε Πρωτοπαπαδάκη, νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Αὐτὸ ποὺ λέγετε σεῖς συμβαίνει βεβαίως. Ὑπάρχουν πολλοὶ οἱ ὁποῖοι ταξιδεύουν καὶ δὲν ψηφίζουν, ἢ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐδῶ καὶ δὲν ψηφίζουν κλπ. Καὶ λέγετε ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν βάσιν διὰ τὸν ὁρισμὸν τῶν ἐκλογικῶν ἑδρῶν, εἶναι ὁ καλύτερος, διότι καλύπτει αὐτὰ τὰ κενὰ ἢ ἀποτρέπει τὴν δημιουργίαν ἐλαττωματικότητος, ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐκπροσώπησιν τῆς περιφερείας. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐνδιαφερόμεθα νὰ γνωρίζωμεν οἱ ψηφίζοντες τί δικαίωμα ἔχουν. Πῶς θέλετε λοιπὸν τοὺς ἐδῶ ψηφίζοντες νὰ τοὺς ἐκπροσωπεύσουν οἱ ἐκεῖ ψηφίζοντες;

§142Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κατ’ ἀνάγκην.

§143Α. ΖΑΚΚΑΣ. Τί θὰ πῇ κατ’ ἀνάγκην;

§144Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἔτσι πρέπει νὰ γίνῃ.

§145Γ. ΧΑΤΖΗΣΤΑΥΡΗΣ. Ὅταν λείπουν ἀπὸ τὰ Δωδεκάνησα λόγῳ τῆς σπογγαλιείας πλεῖστοι ψηφοφόροι πῶς θέλετε νὰ μὴ ἐκπροσωποῦνται αὐτοὶ ἀπὸ τοὺς ἄλλους;

§146Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἔγινε δεκτὸν ἐδῶ, ἕνα πλῆθος κόσμου, ὁ ὁποῖος ψηφίζει εἰς τὰς Ἀθήνας τὸν Πειραιᾶ καὶ τὴν Θεσσαλονίκην, νὰ στερηθῇ τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου, διότι δὲν ἦσαν ἐγκατεστημένοι ἐδῶ ἀπὸ τὸ 1940. Σεῖς θέλετε αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι λείπουν 15 ἡμέρας ἢ 6 μῆνας, ἢ ἕνα χρόνον νὰ ἐκπροσωποῦνται ἀπὸ τοὺς ἄλλους; Κατὰ ποίαν λογικὴν τὸ θέλετε αὐτό;

§147Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἀκριβῶς, ἡ προσωπικὴ ἀνάγκη εἶναι ἐκείνη ποὺ τοὺς ἐμποδίζει νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα.

§148Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Μοῦ φαίνεται, ὅτι ἡ διαφορὰ τοῦ μέτρου κατὰ ἐπαρχίας, ὀφείλεται εἰς τρία γεγονότα. Εἰς τὴν πληρότητα τῆς ἀπογραφῆς, εἰς τὴν πληρότητα τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων καὶ εἰς τὸ μέγεθος τῆς ἀποχῆς. Τὸ μόνον βασικὸν σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύνασθε νὰ κατανείμετε περιφερείας καὶ νὰ θεωρῆτε, ὅτι ἡ ψῆφος τοῦ Ἕλληνος πολίτου εἶναι ἰσότιμος, εἶναι ἡ ἀπογραφή. Τὰ δύο ἄλλα στοιχεῖα εἶναι στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται εἰς συνθήκας ἐξαιρετικάς. Τὸ παράδειγμα τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Κυκλάδων, εἶναι χαρακτηριστικόν. Δύο νῆσοι τῆς περιφερείας μου, διότι λείπουν ἐφέτος εἰς τὴν σπογγαλιείαν, θὰ χάσουν περίπου τὰ 40% τῶν ἐκλογέων. Ἐὰν ἐλαμβάνομεν ὡς βάσιν τὴν ἀναγκαστικὴν αὐτὴν ἀποχώρησιν τῶν ἐκλογέων καὶ διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἀσφαλῶς θὰ ἐστεροῦμεν Ἕλληνας πολίτας νὰ ἐκπροσωπηθοῦν εἰς τὴν Βουλήν. Νομίζω, ὅτι τὸ θέμα εἶναι θέμα κυρίως ἀπογραφῆς καὶ ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1951 εἶναι χειροτέρα τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1940 καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δὲν θὰ ὑπάρξῃ δικαία ἐκπροσώπησις εἰς τὴν προσεχῆ Βουλήν, ὅσον καὶ ἐὰν τὸ θέλωμεν. Καὶ ἡ σκέψις σας εἶναι ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἡ ἀδικία τοῦ Μαρτίου τοῦ 1950. Ὄχι βέβαια. Πάντως, τὸ ὅτι ἔγινε δεκτὸν νὰ ἐπέλθῃ κάποια διόρθωσις εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, διὰ τὴν πρώτην κατανομήν, εἶναι ἕνα κέρδος διὰ τὴν καλὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Χατζήμπεης ἔχει τὸν λόγον.

§150Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, κατ’ ἀρχὴν αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ ἐγὼ ἐντόνως διὰ τὴν ἀπαράδεκτον διαγωγὴν τοῦ κ. Προέδρου, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλην τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικοῦ νόμου ἐγένετο δεκτὸν μόνον κατ’ ἀρχήν. Συμβαίνει τὸ ἑξῆς, ὁ κ. Πρόεδρος ἔχει τὴν ἰδιοτροπίαν μόνον εἰς αὐτὴν τὴν πτέρυγα καὶ εἰς τὰ ἐπάνω ἑδώλια νὰ μὴ δίδῃ τὸν λόγον.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατὶ τὰ λέγετε αὐτά; Ἐγὼ ἐφαρμόζω τὸν Κανονισμόν.

§152Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ἔρχομαι εἰς τὴν παράγραφον 3 τοῦ ἄρθρου 1. Κατὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο διὰ τὴν μέλλουσαν Βουλήν, ἐὰν θὰ εἶναι ἀναθεωρητικὴ ἢ ὄχι, ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι ἐφ’ ὅσον ὡρίσθη εἰδικὴ συνεδρίασις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ παράγραφος 3 καὶ ἐν συνεχείᾳ τῆς συζητήσεως ποὺ θὰ γίνῃ τότε, νὰ ἴδωμεν ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὸν αὐτό. Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ὁ Δημοκρατικὸς Συναγερμὸς ἔχει τὴν γνώμην ὅτι ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ παρὰ μόνον ὅταν τηρηθοῦν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος. Ὁ συνάδελφος κ. Ζάκκας ἐξέθεσεν ἐν λεπτομερείᾳ τὴν ἄποψιν ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν 9.000 Ἀθηναῖοι νὰ ἐκλέγουν ἕνα βουλευτὴν καὶ ἴσος ἀριθμὸς ἐκλογέων εἰς τὴν Ζάκυνθον π. χ. νὰ ἐκλέγῃ τρεῖς βουλευτάς. Ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι οἱ συνδυασμοὶ κατὰ περιφερείας πρέπει νὰ ὑποβάλωνται σύμφωνα μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεγέντων κατὰ περιφερείας εἰς τὴν ἀμέσως προηγουμένην Βουλήν. Αὐτὸ βέβαια ἔχει, ὡς προϋπόθεσιν βασικὴν τὸν καθορισμὸν ἑνιαίου ἐκλογικοῦ μέτρου δι’ ὁλόκληρον τὴν χώραν. Ἀφ’ οὗ δηλαδὴ τηλεγραφηθοῦν ἀπὸ τὰ Πρωτοδικεῖα τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐγκύρως ψηφισάντων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν καὶ ἀθροισθοῦν, τότε διαιρουμένου τοῦ ἀθροίσματος διὰ τοῦ 250, τοῦ συνολικοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν θὰ εὑρεθῇ τὸ ἑνιαῖον ἐκλογικὸν μέτρον.

§153Ε. ΜΠΑΚΛΑΤΖΗΣ. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ τὰς μεγάλας πόλεις, ψηφίζουν ὅλοι οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους.

§154Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Μόνον εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ ἔχουν συρρεύσει 35.000.

§155Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Δεκτὴ ἡ πρότασις ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι τὸ 145ον τμῆμα Ἀθηνῶν θὰ ὑπάγῃ νὰ ψηφίσῃ εἰς Μέγαρα. Ὅταν ὅμως εἰς τὰς μεγάλας πόλεις ὅλοι οἱ ψηφοφόροι εἶναι ἐντὸς τῶν πόλεων, ἐνῷ εἰς τὴν ὕπαιθρον τὰ ἐκλογικὰ τμήματα ἀπέχουν 3,5 καὶ 8 ὧρες, πῶς θέλετε ἡ ἐπαρχία νὰ ἀντιπροσωπευθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον;

§156Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ἐπειδὴ ὅμως κύριοι βουλευταί, ναὶ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον εἶναι δυνατὸν σὲ ὡρισμένες ἐκλογικὲς περιφέρειες ἕνα ἢ δύο μόνον κόμματα νὰ πάρουν τὴν ἑνιαίαν ἐκλογικὴν βάσιν καὶ τὰ ἄλλα νὰ μὴ πάρουν τὴν βάσιν αὐτὴν καὶ παίρνουν τὸ παράδειγμα μιᾶς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχουν ψηφίσει 20.000 ἄνθρωποι καὶ τὸ ἐκλογικὸν μέτρον εἶναι 5.000, στὴν περιφέρεια αὐτήν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἰσχύσῃ τὸ σύστημα. Αὐτὸ τὸ σύστημα ἔπρεπε καὶ αὐτοὶ ποὺ εἶναι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ νὰ τὸ ἀποδεχθοῦν, διότι εἶναι ὑπὲρ τῶν ἀπόψεών των. Διότι ἐὰν ψηφίσουν 20.000 καὶ ἀντιστοιχοῦν 4 ἕδραι εἰς τὴν περιφέρειαν, ἐὰν δύο μόνον συνδυασμοὶ ἐπῆραν τὴν βάσιν, τότε ὁ μὲν ἕνας μὲ 5.000 ψήφους θὰ πάρῃ τὴν μίαν καὶ θὰ περισσεύσουν καὶ κάτι ὑπόλοιπα, ὁ δεύτερος μὲ 4.500 ψήφους θὰ πάρῃ τὴν δευτέραν ἕδραν, ὁ τρίτος μὲ 4.100 θὰ πάρῃ τὴν τρίτην καὶ ὁ πρῶτος μὲ τὰ ὑπόλοιπα τὴν τετάρτην ἕδραν.

§157ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Συνάδελφε, ἐφύγατε ἀπὸ τὸ θέμα, ἀπὸ τὸ ἄρθρον 1.

§158Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, ἐφύγατε ἀπὸ τὸ θέμα. Τὸ θέμα ποὺ συζητοῦμεν εἶναι τὸ ἄρθρον 1 καὶ ὄχι τὸ ζήτημα τῆς κατανομῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος, νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ σᾶς ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν τάξιν.

§159Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Πρέπει ὅμως νὰ διαφωτίσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον παρατύπως δὲν ἐφέρατε εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ νὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ ἀναγκάζομαι νὰ τὸ φέρω ἐδῶ.

§160Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Πρώτη φορὰ ἀκούονται τέτοια πράγματα ἀπὸ τοῦ Βήματος αὐτοῦ. Διαβάσατε πρῶτα τὸν κανονισμὸν καὶ ὕστερα νὰ κάμητε ὑποδείξεις.

§161Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Τὸν Κανονισμὸν τὸν γνωρίζω, ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ ἀντιληφθῆτε, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι συνδεδεμένον μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. Πῶς θέλετε ἄλλως νὰ τὸ κάμωμεν;

§162Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Νὰ τὸ ἀναπτύξητε, ὅπως τὸ ἀπαιτεῖ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς.

§163Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Θὰ ἀναπτύξω τὴν γνώμην μου καὶ τὰς ἀπόψεις μου. Καὶ τελειώνοντας θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραμείνῃ τὸ ἄρθρον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἴσχυε καὶ τὴν πρώτην φοράν, κατ’ οὐσίαν τὸ ἴδιον, ὁπότε οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν κοινωνικῶν ρευμάτων καὶ τῶν πολιτικῶν δὲν θὰ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ πρέπει. Δι’ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν 250 βουλευτῶν, ἀλλὰ νὰ μὴ καθορισθῇ εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Αὐτὸ νὰ καθορισθῇ εὐθὺς ὡς βγοῦν τὰ ἀποτελέσματα καὶ βάσει ἑνὸς ἑνιαίου μέτρου διὰ τὴν χώραν ὁλόκληρον.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Παπαθανασιάδης, ἔχει τὸν λόγον.

§165Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐκ τῆς διατυπώσεως τοῦ καινοφανοῦς αὐτοῦ νομοσχεδίου, νομίζομεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ προορίζεται νὰ ἐξυπηρετήσῃ μόνον τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Ἐκ τῆς μορφῆς δὲ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἡ προσεχὴς Βουλὴ θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 1. Ἐὰν δηλ. θὰ εἶναι Ἀναθεωρητικὴ ἡ Βουλή, θὰ πρέπει ἡ διάταξις τῆς παραγράφου 3 τοῦ ἄρθρου 1 νὰ διατυπωθῇ ὡς κυρία διάταξις τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν πρόκειται δὲ νὰ εἶναι Ἁπλῆ, τότε περιττεύει ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ τρία κόμματα, τὰ ὁποῖα συνεφώνησαν περὶ τῆς διατυπώσεως τοῦ καινοφανοῦς αὐτοῦ νομοσχεδίου, αὐτὰ καὶ μόνον ἀπεφάσισαν περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν προέβλεψαν ὅμως τὰ κόμματα αὐτὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅταν υἱοθέτησαν διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου τὴν τρίπλευρον πρότασιν τῶν τριῶν κομμάτων, δὲν ἔλαβον θέσιν ὁριστικὴν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Τὰ τρία κόμματα θέλουν νὰ εἶναι ἡ προσεχὴς Βουλὴ Ἀναθεωρητική, ὁπότε πρέπει νὰ παραμείνῃ ἡ διατύπωσις ὡς ἔχει, ἢ δὲν ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ὁπότε πρέπει νὰ ἀλλάξῃ ἡ διατύπωσις;

§166Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ θέμα ἔχει λυθῆ. Τὸ ἔλυσεν ὁ ἀρχηγός σας.

§167Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ἰδίαν γνώμην, κ. συνάδελφε.

§168Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς συγχαίρω.

§169Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγώ, διότι δὲν ἔχετε ἰδίαν γνώμην. Λοιπὸν τὸ ζήτημα τῆς μορφῆς τῆς προσεχοῦς Βουλῆς θὰ πρέπει νὰ λυθῇ. Ἐὰν δηλαδὴ θὰ εἶναι Ἀναθεωρητικὴ ἢ Ἁπλῆ ἡ Βουλή. Φαίνεται ὅμως, ὅτι τὰ τρία κόμματα συνεφώνησαν νὰ εἶναι ἡ Βουλὴ Ἁπλῆ, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, θὰ ἐλάμβανον πρόνοιαν νὰ διατυπώσουν ἀναλόγως τὸ ἄρθρον 1 τοῦ συστήματος. Ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος μειδιᾷ δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγω, ὑπεστήριξεν ὅτι δὲν ὑπάρχουν πλέον περιθώρια χρόνου νὰ προσδιορισθῇ ἡ μορφὴ τῆς Βουλῆς.

§170Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὀρθῶς ἐλέχθη, ὅτι ἐλύθη τὸ ζήτημα. Μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, θὰ γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§171Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω τοῦτο, ὅτι ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 1 θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῆς μορφῆς τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἡ προσεχὴς Βουλή.

§172Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐλήφθη ἀπόφασις ἐπ’ αὐτοῦ.

§173Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ ἄρθρου 1.

§174Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν μᾶς λέγετε, σᾶς παρακαλῶ, τί ἐννοεῖτε μὲ αὐτά;

§175Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ὅτι ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 1 θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογος τῆς μορφῆς τῆς Βουλῆς.

§176Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, παρακαλῶ νὰ μᾶς κάμετε θετικὰς προτάσεις. Νὰ μᾶς εἴπητε, δὲν μοῦ ἀρέσει ἡ διατύπωσις δι’ αὐτὸ κι’ αὐτό.

§177Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἀφήσατέ με νὰ καταλήξω. Νομίζω, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι δὲν ἀντελήφθητε τὸ πνεῦμα τῆς προτάσεώς μου. Τὸ ἄρθρον 7 λέγει: «.............. ........ (ἀναγινώσκει).........». Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑποχρεωτικὴν ἰσχὺν θὰ ἔχῃ μόνον διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου, τὸ δὲ νομοσχέδιον, κ. συνάδελφοι, θὰ κριθῇ ἐν τῷ συνόλῳ του. Δεδομένου ὅτι ὅλα τὰ κόμματα συνεφώνησαν ὅτι ἡ προσεχὴς Βουλὴ θὰ εἶναι Ἀναθεωρητικὴ πρέπει νὰ βεβαιωθῇ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ τρία Κόμματα εἶναι ἀποφασισμένα νὰ κάμουν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν.

§178Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Σοβαρῶς ὑποστηρίζετε τοῦτο κ. συνάδελφε; Ὅτι διὰ νόμων καθορίζεται ἡ πολιτικὴ κατεύθυνσις τῆς Βουλῆς καὶ τῶν κομμάτων;

§179Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἔτσι τὸ νομίζω. Τὸ νομοσχέδιον πρόκειται νὰ ἔχῃ ἐφαρμογὴν μόνον κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Ἐξ αὐτοῦ προκύπτει ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ κόμματα, ἀποβλέπουν εἰς τὴν μὴ ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος. Εἷς ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πρωτηγωνίστησαν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ νομοσχεδίου εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν πλέον περιθώρια, ὥστε νὰ τηρηθοῦν αἱ διατυπώσεις τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος.

§180Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ. Δὲν εἶπα ἐγὼ τέτοιο πρᾶγμα.

§181Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανερχώμεθα διαρκῶς εἰς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος.

§182Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Προτείνω ὅπως τὸ ἄρθρον διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς: «.................. ......... (ἀναγινώσκει).........».

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ρέντης ἔχει τὸν λόγον.

§184Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, ἀποτελεῖ παραγνώρισιν τῆς πραγματικότητος τὸ νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 108. Ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος βασίζεται εἰς διεθνεῖς πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα ἔζησαν ὑπὸ ξένην κατοχὴν διαρκοῦντος τοῦ πολέμου. Καὶ ἐλήφθη ἀπόφασις ὅτι τὰ Κράτη αὐτὰ θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἀνασυγκροτήσουν τὸ πολίτευμά των διὰ δημοκρατικῶν μεθόδων καὶ ν’ ἀποφασίσουν ὑπὸ ποῖον πολίτευμα μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἐπιθυμοῦν νὰ ζήσουν. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως ἐδιχάσθη τὸ θέμα ἐν Ἑλλάδι. Καὶ τὸ μὲν θέμα τοῦ καθεστῶτος παρεπέμφθη νὰ λυθῇ διὰ Δημοψηφίσματος, τὸ δὲ τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου διὰ τῆς Βουλῆς. Καὶ οὕτω ἐπελήφθη ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Τὸ θέμα μένει ἐκκρεμές. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη παλαιᾶς συζητήσεως ἐὰν ἔχῃ ἁρμοδιότητα ἡ ἑπομένη Βουλὴ νὰ τερματίσῃ τὸ θέμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκκρεμές.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§186Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 1 τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπανάληψις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου. Δηλαδὴ ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν. Ἄλλοτε ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἐστηρίζετο εἰς τὸν πραγματικὸν πληθυσμόν, δηλαδὴ τὸν πληθυσμὸν ἐκ τῆς ἀπογραφῆς, ἀλλὰ τοῦτο ἐθεωρήθη ἄδικον καὶ ἐτέθη ὡς βάσις ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν, ὅπερ ἦτο ἀξίωσις τῶν ἐπαρχιῶν καὶ ἔκτοτε ἔγινε δεκτόν. Ὁ κ. Ζάκκας, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι μεγάλη ἀδικία διὰ τὰς Ἀθήνας νὰ ἐκλέγῃ ἀριθμὸν βουλευτῶν μὲ τόσον μεγάλον ἐκλογικὸν διαιρέτην. Εἶπον εἰς τὸν κ. Ζάκκαν ὅτι ὑπάρχει ἕνας μεγάλος ἀριθμὸς δημοτῶν, οἱ ὁποῖοι ψηφίζουν καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ εἰς τὰς ἐγγὺς ἐπαρχίας. Τόσον τοῦτο εἶναι ἀληθές, ὥστε ἄλλοτε ἐναυλώνοντο πλοῖα καὶ τραῖνα διὰ νὰ μεταφέρουν τοὺς ἐκλογεῖς αὐτούς. Τὸ ὅτι ὁ ἐκλογικὸς διαιρέτης τῶν νήσων ἢ τῶν Ἰωαννίνων καὶ τῆς Φλωρίνης εἶναι μικρότερος τῶν Ἀθηνῶν, εἶναι λίαν δικαιολογημένον. Διότι οἱ δημόται τῶν Ἀθηνῶν εἶναι πάντοτε παρόντες, ἐνῷ πολλοὶ τῶν δημοτῶν τῶν ἐπαρχιακῶν πόλεων ἀπουσιάζουν κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν δι’ ὑποθέσεις των.

§187ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ διαφορὰ εἶναι τεραστία καὶ τοῦτο εἶναι ἀδικαιολόγητον.

§188Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐδῶ διπλοψηφίζουν κ. συνάδελφε. Ἐπὶ πλέον δέ, τὸ ἐλάττωμα αὐτό, ἐὰν θεωρηθῇ ὡς ἐλάττωμα, ἠδύνατο νὰ θεραπευθῇ ἐν μέρει διὰ τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου. Διότι, μὲ τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον, πραγματικὴ ἐκλογικὴ περιφέρεια ἦτο ἡ Ἐφετειακή. Διότι ἐκεῖ παρετηρεῖτο τὸ ἑξῆς γεγονός: ὅτι αἱ περιφέρειαι αἱ ὁποῖαι εἶχον μεγαλύτερον ἐκλογικὸν διαιρέτην ἐξέλεγον περισσοτέρους βουλευτὰς ἀπὸ τὰς μικρὰς περιφερείας. Ἔχομε τὸ παράδειγμα τῆς Ζακύνθου, ὅπου βλέπει κανείς, ὅτι οὔτε ἀπὸ τὴν πρώτην, οὔτε ἀπὸ τὴν δευτέραν κατανομὴν ἐπιτυγχάνεται νὰ ἐκλεγῇ βουλευτής, ἐνῷ εἰς τὰς Ἀθήνας ἐκλέγονται πάντοτε βουλευταί.

§189Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Πῶς θὰ γίνῃ αὐτό;

§190Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ ἐκλογικὸς διαιρέτης τῶν μεγάλων περιφερειῶν νὰ μὴ ἔχῃ μεγάλην διαφορὰν ἀπὸ τὸν ἐκλογικὸν διαιρέτην τῶν μικρῶν. Νὰ διαιρεθοῦν αἱ Ἀθῆναι εἰς δύο–τρεῖς περιφερείας. Νομίζω ὅτι πρέπει αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι νὰ εἶναι πολὺ μεγάλαι, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ πιθανότης νὰ ἐκλέγεται καὶ εἷς βουλευτὴς ἑνὸς κόμματος, διότι εἰς τὰς περισσοτέρας περιφερείας τὰ περισσότερα κόμματα δὲν δύνανται νὰ λάβουν τὴν βάσιν. Εἶναι καὶ αὐτὸ μιὰ ἀδικία τῶν μικρῶν περιφερειῶν, τὴν ὁποίαν δὲν θέλουν νὰ παρατηρήσουν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν μεγάλων περιφερειῶν. Νομίζω, κ. κ. βουλευταί, ὅτι τὸ πρῶτον ἄρθρον ἔχει καλῶς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τελευταίαν παράγραφον, ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ἐπιτροπή, παρεδέχθη μίαν τροπολογίαν, ὅπως ἡ βάσις εἶναι 24 καὶ 10 τὸ κλάσμα. Ἡ διαφορὰ εἶναι πολὺ μικρὰ καὶ θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§191Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ δέχεται, ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§192Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δεκτόν.

§193Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἐπαφίεται εἰς τὴν Βουλήν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀποφασίσῃ, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Παπακωνσταντίνου ἔχει τὸν λόγον.

§195Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Παπαθανάσης, εἶναι ἀξία πολλῆς προσοχῆς καὶ ἔχει προκαλέσει καὶ τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τῶν ἄλλων κ. κ. βουλευτῶν. Ὑποθέτω, ὅτι ὅταν θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 17 θὰ δοθῇ ἀφορμὴ πρὸς περαιτέρω συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Πάντως ἡ ἄποψις αὐτὴ ἐνισχύει τὴν ὀρθότητα τοῦ σχεδίου ὅπου ὁρίζει, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν θὰ ὁρισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ὅπου ὡς περιφέρεια ὁρίζεται ἡ περιφέρεια τοῦ Ἐφετείου. Τὸ Σύνταγμα ὁρίζει, κ. Πρόεδρε, ὅτι οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουσι καὶ τὴν ἐκλογικὴ περιφέρεια διότι εἶναι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους. Ὅταν λέγωμεν δέ, ὅτι οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουν τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἐννοοῦμεν, ὅτι ἀντιπροσωπεύουν τὸν πληθυσμὸν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας καὶ ὄχι ἁπλῶς τὸ μέρος τῶν πολιτῶν, τὸ ὁποῖον προσῆλθεν εἰς τὰς κάλπας. Ἐκτὸς τῆς τυπικῆς ἀπόψεως καὶ εἰς τὴν οὐσίαν, ὅσα εἶπον ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης καὶ οἱ ἄλλοι κύριοι συνάδελφοι, ἐξηγοῦν τὴν διαφορὰν ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν ἐκλογικὴν βάσιν· εἰς τὰς διαφόρους περιφερείας. Θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω, ὅτι εἰς τὰς Ἀθήνας ἐμφανίζεται ὑψωμένη ἡ ἐκλογικὴ βάσις, διότι ἐδῶ ὑπάρχουν πολλοὶ ψηφοφόροι. Πάντως οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουν τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ τὸν πληθυσμόν. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ὀρθῶς ἔχει τὸ ἄρθρον 11.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Β. Παπαρρηγόπουλος.

§197Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ εἶχα νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν εἰς τὸ ἄρθρον 1. Τὸ ἄρθρον 68 τοῦ Συντάγματος ὁρίζει ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας, προσδιορίζεται διὰ νόμου ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς. Δύο δηλαδὴ εἶναι αἱ προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖοι ὁρίζονται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, πρῶτον ὅτι πρέπει ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν νὰ εἶναι σαφῶς καθωρισμένος διὰ τοῦ νόμου καὶ ὡρισμένος καὶ δεύτερον, ὅτι ἡ ἐκλογὴ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ. Τώρα, ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν βάσιν, δύο εἶναι τὰ συστήματα, ἢ γίνεται ὁ καθορισμός, ἡ ἐκπροσώπησις, ἀναλόγως τῶν κατοίκων, ἢ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δημοτῶν. Εἰς ὅλους τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους καὶ ἑπομένως καὶ εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, λαμβάνεται ὡς βάσις ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν, ὁ ὁποῖος, νομίζω, ὅτι εἶναι καὶ ὁ δικαιότερος, διότι πραγματικὰ ἀποβλέπει εἰς τὴν οὐσιαστικὴν ἐκπροσώπησιν τῶν πραγματικῶν κατοίκων, διότι ὁ ἀριθμὸς ὄχι τῶν δημοτῶν, ἀλλὰ τῶν κατοίκων, εἶναι ἕνα στοιχεῖον τὸ ὁποῖον εἶναι ἀσταθὲς καὶ ἐξαρτᾶται πολλὲς φορὲς ἀπὸ τυχαῖα γεγονότα. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ βάσις αὐτὴ τῆς ἐκπροσωπήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δημοτῶν. Καὶ ἐνῷ αὐταὶ εἶναι δύο συνταγματικαὶ προϋποθέσεις, νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ πράγματι δὲν εὑρίσκεται ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἔθιξε κατ’ ἀρχὴν τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας. Τὸ ἄρθρον ὁρίζει ὅτι, ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν κατ’ ἐκλογικὴν περιφέρειαν εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν ἑκάστης αὐτῶν. Τοῦτο εἶναι ὀρθὸν καὶ συνταγματικόν. Καὶ κατωτέρω: Μέτρον διὰ τὸν καθορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν 30.000 δημοτῶν. Ἐπίσης καὶ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς ἀπὸ τὸ ἄρθρον 1 ἔχει ὀρθῶς. Δηλαδὴ ἔχομεν καθωρισμένον ἀριθμὸν βουλευτῶν καὶ δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ λάβωμεν τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1940 καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς θὰ καθορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν, τὸ δὲ διάταγμα θὰ ὁρίζῃ σαφῶς, ὅτι αἱ Ἀθῆναι θὰ ἐκλέξουν 20 βουλευτάς, ἡ Ἀχαΐα 10 κλπ. Ἀλλ’ ἔρχεται ἕνα ἄλλο ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀνατρέπει τελείως τὴν βάσιν αὐτὴν καὶ ἀφήνει ἀριθμὸν βουλευτῶν ὑπὸ αἵρεσιν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι καινοφανές. Εἶναι τὸ ἄρθρον 17, τὸ ὁποῖον, ἀφοῦ ἤδη ἔχει ἐκπροσωπηθῆ ὁλόκληρος ὁ πληθυσμὸς τῶν 7.000.000, ἔρχεται ἐπὶ τῇ βάσει ἄλλων στοιχείων καὶ ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων τοῦ πληθυσμοῦ....

§198Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Διατί σπεύδετε εἰς τὸ ἄρθρον 17;

§199Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω εἰς τοῦτο νὰ καταλήξω. Λέγω, ὅτι ἡ ἀντινομία καὶ ἡ ἀντισυνταγματικότης εἶναι καταφανεῖς, διότι δὲν ἔχομεν οὔτε ἐκπροσώπησιν, ἐξερχόμεθα τοῦ ὁρίου τῶν δημοτῶν. Τὸ ἄρθρον 17 δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ ἐκπροσώπησιν τῶν δημοτῶν καὶ δεύτερον καθιστᾷ ἀβέβαιον καὶ ὑπὸ αἵρεσιν τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. Δηλαδὴ τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδοθῇ θὰ εἴπῃ ὅτι ἡ κάθε ἐκλογικὴ περιφέρεια θὰ βγάλῃ τόσους, ἀλλὰ πέραν τούτου θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἕνας ἄδηλος ἀριθμὸς ἐκτὸς τοῦ πληθυσμοῦ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴμεθα ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν ἀριθμὸν βουλευτῶν ὑπὸ αἵρεσιν ἐξ ὡρισμένων ἄλλων τυχαίων γεγονότων, θὰ πρέπει νὰ καθορίσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 1, εἴτε ὑπολογίζοντες ἀπὸ τοῦδε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς, εἴτε ἀπὸ τοῦδε αὐξάνοντες τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν κατὰ 10 ἢ 15 ἐπὶ πλέον, ἄλλως πρέπει νὰ λείψῃ τὸ ἄρθρον 17. Αὐτή, νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ ὀρθή, ἡ συνταγματική, ἀλλὰ καὶ ἡ λογικὴ διάταξις, διότι νομίζω ὅτι ἀριθμὸς βουλευτῶν ὑπὸ αἵρεσιν δὲν εἶναι νοητός, οὔτε στέκεται λογικῶς ἢ συνταγματικῶς. Προτείνω, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 17, ἀδιάφορον πῶς θὰ γίνῃ ἡ διαρρύθμισις τοῦ ἄρθρου 17, νὰ καθήσῃ ἀπὸ τοῦδε ἡ ἐπιτροπὴ νὰ καθορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν ποὺ θὰ καθορισθοῦν κατὰ τὰς ἀπόψεις αὐτάς.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Θηβαῖος ἔχει τὸν λόγον.

§201Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ἔστω καὶ τὴν ὑστάτην ὥραν συμμετέχων τῶν ἐργασιῶν, νομίζω, καθῆκόν μου νὰ συνεισφέρω κατὰ τὸ μέτρον τῶν πνευματικῶν μου δυνάμεων εἰς τὴν ἀρτιωτέραν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς συζητήσεως, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, παρετηρήθη μία σύγχυσις δύο διακεκριμένων ζητημάτων, τοῦ ζητήματος τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἑδρῶν, τοῦ ἀριθμοῦ δηλαδὴ τῶν βουλευτῶν καὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου. Ἕτερον ἑκάτερον. Εἶναι δύο πράγματα διακεκριμένα. Τὸ ἄρθρον 1 ἀσχολεῖται μὲ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Ἀμφότερα τὰ δύο αὐτὰ σημεῖα πρέπει νὰ ριθμίζωνται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς τῆς ἰσότητος. Τουτέστιν ἡ ἐκλογικὴ δύναμις τῆς ψήφου πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν ἀξίαν. Καὶ ἔρχομαι πρῶτον εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἑδρῶν. Βεβαίως πρέπει ὅλη ἡ χώρα νὰ ἀποδώσῃ, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ αὐτοῦ διαιρέτου, τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ἑδρῶν. Ὁ νομοθέτης θέτει ὡς βάσιν, ὀρθῶς, ὅτι ἀνὰ 30.000 δημοτῶν ὑπάρχει μία ἕδρα. Ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου δι’ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα εἶναι ὁ αὐτὸς διαιρέτης καὶ ἑπομένως ὀρθῶς ἔχει τὸ ζήτημα τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν ἑδρῶν. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία σημασία μεγάλης ἢ μικρᾶς πόλεως. Ἐὰν θὰ ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ ἕνα ζήτημα, θὰ ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προβλήματος τὸ ὁποῖον ἀνακύπτει, τοῦ νομίμου ἀριθμοῦ ἢ τοῦ πραγματικοῦ, τουτέστιν ἐὰν τοῦτο συμφωνῇ πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ δὲν γεννᾶται καμμία ἀμφιβολία ὅτι δυνάμεθα νὰ θέσωμεν ὡς κανόνα, ὅτι ὁ διαιρέτης θὰ ἐξάγεται ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν, διότι πᾶς Ἕλλην εἶναι ὑποχρεωτικῶς δημότης ἑνὸς δήμου τῆς Ἑλλάδος. Ἑπομένως, ὀρθῶς ἔχει ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου καὶ οὐδεμία περιφέρεια ἀδικεῖται. Τὸ πρόβλημα γεννᾶται περαιτέρω κατὰ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου. Ἐὰν ὅλοι οἱ δημόται προσήρχοντο κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς καὶ ἐψήφιζον, τὸ πρᾶγμα θὰ ἔβαινε ὁμαλῶς καὶ δὲν θὰ ὑπῆρχε καμμία ἀδικία οὔτε εἰς τὰς μεγάλας, οὔτε εἰς τὰς μικρὰς πόλεις καὶ νομούς. Τὸ πρόβλημα γεννᾶται ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι κατὰ διάφορον ἀριθμὸν ψηφοφόροι προσέρχονται εἰς τὰς διαφόρους περιφερείας. Εἰς τὰς Ἀθήνας π.χ. προσέρχονται ἀθρόως καὶ ἐκεῖ γεννᾶται τὸ θέμα, πῶς θὰ προσδιορισθῇ ὁ ἐκλογικὸς διαιρέτης, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 62 τοῦ Συντάγματος ἡ ψῆφος ὅλων τῶν Ἑλλήνων ἔχει τὴν αὐτὴν ἐκλογικὴν δύναμιν. Ἀλλὰ παρὰ ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοήσωμεν καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι θὰ στερήσωμεν ὡρισμένας περιφερείας, ἐὰν ἐμμείνωμεν εἰς τὸ μέτρον αὐτό, τοῦ δικαιώματος νὰ ἀναδείξουν τὸν ἀριθμὸν βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος δίδεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων. Θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ τεθῇ ὡς βάσις ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἴσον τὸ ἐκλογικὸν μέτρον δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ὅπου ὅμως δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον τοῦτο, ἐκεῖ πλέον ἡ ἀνάδειξις τῶν βουλευτῶν νὰ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων τὰς ὁποίας λαμβάνει ἕκαστος, ὥστε νὰ τηρηθῇ διὰ τὰ ⅘ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ τὸ ἑνιαῖον ἐκλογικὸν μέτρον, διότι πράγματι εἶναι καὶ ἀντισυνταγματικὸν νὰ ἐρχώμεθα νὰ καθιερῶμεν διάφορον ἀριθμὸν ψήφων, διότι ἀποτελεῖ καὶ μίαν ὑποτίμησιν τῶν περιφερειῶν ἐκείνων, ποὺ ψηφίζουν μὲ μεγαλύτερον ἀριθμόν. Ἑπομένως, καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 13, νὰ διατυπώσωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ ἴσου ἐκλογικοῦ μέτρου, ἀλλ’ ὅπου δὲν εἶναι δυνατὸν λόγῳ μὴ προσελεύσεως τῶν ψηφοφόρων, νὰ ἐπιτευχθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν................. Καὶ εἶναι ἀδίκημα βέβαια νὰ στερηθῇ ἡ περιφέρεια αὐτὴ κατὰ τὴν πρώτην κατανομὴν ἑνὸς βουλευτοῦ, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀδίκημα εἰς τὰς ἄλλας περιφερείας νὰ στερῶνται ἀναλόγου ἀριθμοῦ βουλευτῶν κατὰ τὴν πρώτην κατανομήν. Τὸ αὐτὸ ἀδίκημα παρουσιάζεται ὄχι μόνον εἰς τὰς μικρὰς περιφερείας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς μεγαλειτέρας διότι καὶ ἐκεῖναι στεροῦνται ἀριθμοῦ βουλευτῶν. Καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας π.χ. ἐὰν τὸ μέτρον ἦτο 5.000 θὰ εἴχομεν κατὰ τὴν πρώτην κατανομὴν μεγαλείτερον ἀριθμόν, ἐνῷ διὰ τὰς 8.000 θὰ ἔχωμεν μικρότερον ἀριθμόν. Προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ καθορισθῇ ἑνιαῖον καὶ ἴσον ἐκλογικὸν μέτρον, ὅπου δὲ εἰς ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ, ἐκεῖ πλέον ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν νὰ γίνεται κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος.

§202Μ. ΤΟΣΟΥΝΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ νόμος, ὅπως εἶναι διατυπωμένος, εἶναι σαφής. Οἱ βουλευταὶ ἐκπροσωποῦν, ὅπως εἶπον, τὴν ἐκλογικήν των περιφέρειαν, ἐν τῇ ἐννοίᾳ ὅτι ἐκπροσωποῦν ταὐτοχρόνως καὶ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων παραγόντων, ὑπάρχουν ἴσαι περιφέρειαι εἰς πληθυσμόν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἕνα τεράστιον ἀριθμὸν ψηφοφόρων. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν ἐγώ, δύο περιφέρειαι ἔχουσαι ἀπὸ 100 χιλιάδας πληθυσμὸν καὶ τῶν ὁποίων ἡ μία ἔχει 15 χιλ. ψηφοφόρους καὶ ἡ ἄλλη 30 χιλ., πῶς θέλετε νὰ ἐκπροσωπῶνται, ἡ μία δι’ ἑνὸς βουλευτοῦ καὶ ἡ ἄλλη διὰ τεσσάρων;

§203Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ· τὸ ζήτημα εἶναι τὸ πῶς θὰ ψηφίσουν.

§204Μ. ΤΟΣΟΥΝΙΔΗΣ. Εἰς τὴν ἐποχήν μας κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἀκριτικαὶ περιφέρειαι τῆς Ἑλλάδος ἔχουν ὑποστῆ μεγάλην μείωσιν εἰς ἄρρενα πληθυσμόν, συμβαίνει καὶ τὸ ἑξῆς...

§205Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ θέμα.

§206Μ. ΤΟΣΟΥΝΙΔΗΣ. Εἰς τὰς μικρὰς περιφερείας γίνεται τοιαύτη κατάτμησις τῶν δυνάμεων τῶν ψηφοφόρων, ὥστε εἶναι πιθανὸν εἰς μίαν περιφέρειαν νὰ μὴ βγαίνῃ κανένας βουλευτὴς ἀπὸ τὴν πρώτην κατανομήν. Παράδειγμα ἡ Χαλκιδική. Ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς δὲν εἶχε κανένα, ἐκ τῆς δευτέρας εἶχε τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν ὁ ὁποῖος προεβλέπετο ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ ἐκ τῆς τρίτης κατανομῆς εἶχε ἕνα βουλευτὴν περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ. Εἰς τὸ Κιλκὶς ἔγινε τοιαύτη κατάτμησις δυνάμεων, ὥστε νὰ ἀπολεσθῇ μία ἕδρα. Τοῦτο συμβαίνει διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφοφόρων εἶναι μικρὸς καὶ κατατέμνεται εἰς ὅλα τὰ κόμματα. Συνεπῶς ὅ,τι καὶ ἐὰν συμβῇ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν, πρέπει νὰ καταλήξωμεν εἰς τοῦτο: ὅτι τὸ μέτρον, ὅπως τὸ θέτει ὁ νόμος, εἶναι σοφόν. Αἱ ἕδραι πρέπει νὰ κατανέμωνται ἀναλόγως μὲ τὸν ἀριθμόν, ὅπως φέρεται ἀναγεγραμμένος εἰς τοὺς καταλόγους.

§207Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Εὑρίσκεσθε ἐν πλήρει συγχύσει. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι θὰ κατανεμηθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν. Ἑπομένως αἱ ἀραιωθεῖσαι ἐκ θανάτων ἢ ἄλλων λόγων τοῦ ἄρρενος πληθυσμοῦ περιφέρειαι, δὲν πρόκειται νὰ ὠφεληθοῦν, διότι μόνον οἱ ζωντανοὶ εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὰ δημοτολόγια. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν θὰ γίνῃ ἡ κατανομή. Εἰς αὐτὸ συμφωνοῦμεν. Ἕτερον εἶναι τὸ θέμα, ἐὰν ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων δημοτῶν θὰ προσέλθουν ὅλοι νὰ ψηφίσουν. Ἐπειδὴ συμβαίνει τοῦτο, νὰ μὴ προσέρχωνται ὅλοι, παρουσιάζεται ἡ διαφορὰ τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου. Δι’ αὐτὸ προτείνω νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος, ἡ ὁποία θὰ θεραπεύεται μὲ τὴν κατασκευὴν τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἀκεραία ἐφαρμογὴ τοῦ θεωρήματος ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ἴσον ἐκλογικὸν μέτρον, ὡδήγησεν εἰς ἄτοπα τὰ ὁποῖα ἐτονίσατε, δι’ αὐτὸ ἐπρότεινα, εἰς ἃς περιφερείας ἡ ἐφαρμογὴ ἴσου ἐκλογικοῦ μέτρου θὰ κατέληγε νὰ ἀποκλείσῃ τὰς περιφερείας αὐτὰς ἀπὸ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν πρώτην κατανομήν, ἐκεῖ νὰ γίνεται ἡ κατανομὴ ἀναλόγως τῆς πλειοψηφίας τῶν συνδυασμῶν. Ἑπομένως, προσπαθῶ νὰ θεραπεύσω τὴν ἀδικίαν αὐτὴν κατὰ τὸν πλέον δίκαιον τρόπον.

§208ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὸν παλαιὸν ἐκλογικὸν νόμον τὸ μέτρον εὑρίσκετο διὰ τῆς διαιρέσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψηφισάντων διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν σὺν ἕνα. Τοῦτο διὰ τὰς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι εἶχον μεγάλον ἀριθμὸν βουλευτῶν δὲν εἶχε σημασίαν, ἀλλὰ διὰ τὰς μικρὰς περιφερείας ἔχει μεγαλειτέραν σημασίαν.

§209Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἀρχῆς. Ἀλλ’ ἀπορῶ διατὶ τότε δέχεσθε τὴν ἀναλογικήν.

§210Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελα νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς ἐπὶ τοῦ θέματος. Νομίζω, ὅτι ἡ βάσις τὴν ὁποίαν θέτετε εἶναι ὀρθή. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἐὰν δὲν ἐπερνοῦσεν ὁ τόπος αὐτὴν τὴν μεγάλην δοκιμασίαν τῶν τελευταίων ἐτῶν, ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ ἐθεσπίζετο ἑνιαῖον ἐκλογικὸν μέτρον διὰ πάσας τὰς περιφερείας. Ὑπάρχει ὅμως ποικιλία δοκιμασιῶν καὶ θυσιῶν ἀπὸ τοὺς ἄρρενας πληθυσμούς, ὅπως ὀρθῶς παρετήρησεν, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κιλκὶς συνάδελφος, εἰς τὰς διαφόρους περιφερείας τῆς Ἑλλάδος καὶ ὡς ἐκ τούτου, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν κατὰ τὰς προκειμένας ἐκλογὰς νὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν σκέψιν, τὴν ὁποίαν ἀναπτύσσετε καὶ νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 17 ἀντὶ νὰ τροποποιήσωμεν τὸ ἄρθρον 13 διὰ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ἐκάνατε καὶ διὰ τῆς θεσπίσεως τοῦ ἑνιαίου ἐκλογικοῦ μέτρου. Νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 17, δηλαδὴ μόνον πρὸς ὄφελος ὡρισμένων περιφερειῶν. Διότι ἡ τροποποίησις τοῦ ἄρθρου 17 θὰ εἶναι πρὸς ὄφελος ὡρισμένων περιφερειῶν, ἐνῷ ἡ τροποποίησις τοῦ ἄρθρου 13 ἠμπορεῖ νὰ ἀποβῇ ἐπὶ βλάβῃ ὡρισμένων ἄλλων περιφερειῶν, ὅπως τῆς Ἄρτης, τοῦ Κιλκίς, γίνεται λόγος καὶ περὶ Ζακύνθου, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ἄλλων περιφερειῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπέστησαν μεγάλην μείωσιν τοῦ ἄρρενος πληθυσμοῦ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Θὰ συνετασσόμην εὐκόλως μὲ τὴν ἄποψίν σας, τὴν ὁποίαν θεωρῶ θεωρητικῶς ἀπολύτως ὀρθήν, ἀλλὰ λόγῳ τῶν κρισίμων καὶ ἐκτάκτων συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας ἔζησε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἡ Ἑλλάς, εἶναι ἴσως ὀρθότερον νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν τροποποίησιν.

§211Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Ἐγὼ ἔκαμα μίαν περαιτέρω συμπλήρωσιν καὶ εἶπον, εἰς ἃς περιφερείας δὲν ἀποδίδει ἡ διαίρεσις διὰ τοῦ δικαίου ἐκλογικοῦ μέτρου, ἐκεῖ καὶ μόνον νὰ εἰσαχθῇ παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ κανόνος καὶ τοῦτο διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν παραπομπὴν ἀπὸ τῆς πρώτης κατανομῆς εἰς τὴν δευτέραν, διότι ὅλο τὸ νομοθέτημα εἰς τοῦτο ἀποβλέπει, πῶς θὰ μειώσῃ τὴν πρώτην κατανομὴν καὶ πῶς θὰ αὐξήσῃ τὴν δευτέραν διὰ νὰ τὴν παραδώσῃ εἰς τὸ ἀπίθανον ἐκεῖνο κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ φθάσῃ εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἑπομένως, εἶναι δίκαιον νὰ μὴ παραπέμψωμεν μόνον εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Μὲ τὸν συγκερασμὸν τὸν ὁποῖον προτείνω, θὰ ἀποφεύγωμεν τὴν δευτέραν κατανομὴν εἰς αὐτὴν τὴν ἔκτασιν.

§212Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, εἰς ἀπάντησιν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἀπόψε ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, εἶπε καὶ αὐτὸ τὸ ἐπροσέξαμεν καὶ τὸ λαμβάνομεν ἰδιαιτέρως ὑπὸ σημείωσιν, ὅτι μία λογικὴ τροποποίησις τοῦ ἄρθρου 17 θὰ ἐγίνετο δεκτὴ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα συνέταξαν τὸ νομοσχέδιον.

§213Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Εἶπον ὅτι ἡ τροπολογία εἶναι ἀξία προσοχῆς καὶ παρεκάλεσα νὰ διατυπωθῇ ἐγγράφως, διὰ νὰ τεθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ ἡμῶν καὶ τῆς Βουλῆς.

§214Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει σας ὅτι τὸ ΛΕΚ ψηφίζον τὸ ἄρθρον πρῶτον, θὰ τὸ ψηφίσῃ ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 17, ἐν τῷ πνεύματι τὸ ὁποῖον ἐτόνισεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ ΔΣΚ κόμματος.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τσᾶτσος ἔχει τὸν λόγον.

§216Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον συζητεῖται προσωρινῆς φύσεως εἶναι, ἔχει κατασκευασθῆ εἰδικῶς διὰ τὴν παροῦσαν περίπτωσιν καὶ δὲν νομίζω ὅτι ἡ ἐσωτερική του σταθερότης, θὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ἴδῃ δευτέραν ἐφαρμογήν, πλὴν τῆς ἐπικειμένης. Τὸ πρόβλημα ὅμως, τὸ ὁποῖον τίθεται εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοθετήματος, εἶναι πρόβλημα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἀνέκαθεν καὶ ἔχει πολλάκις διαιρέσει τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Ἄλλωστε τὸ θέμα τίθεται ἀπὸ ἀπόψεως διακρίσεως νομικοῦ πληθυσμοῦ καὶ πραγματικοῦ πληθυσμοῦ. Καὶ ἐπειδὴ εἰς τὸ κείμενον τοῦ νόμου ἐγένετο λόγος περὶ πληθυσμοῦ, προέκυπτεν ἑκάστοτε, ὅπως ἐνθυμοῦνται οἱ παλαιότεροι, διαφωνία περὶ τὴν ἑρμηνείαν, ἀναφερομένη εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ πληθυσμοῦ, τί ὁ νόμος ἐννοεῖ, τὸν νομικὸν πληθυσμόν, ἢ τὸν πραγματικόν; Καὶ πολλάκις ὑπεστηρίχθησαν αἱ ἀντίθετοι ἀπόψεις καὶ εἰς ἄλλας Βουλὰς καὶ πολλάκις συνέπεσε μάλιστα μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Ἄρτης νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος, ἂν πρέπει νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ νομικὸς πληθυσμός, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ νόμου, ἢ μήπως πρέπει νὰ θεσπισθῇ νέα διάταξις, οὕτως ὥστε νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφιζόντων. Ὑπάρχουν ἐπιχειρήματα ἱστορικὰ καὶ ὑπάρχουν ἐπιχειρήματα ὀρθολογικά. Ἀναμφιβόλως τὰ ὀρθολογικὰ ἐπιχειρήματα συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως, τοῦ νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφοφόρων καὶ νὰ καθορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἀναλόγως τῶν ψηφιζόντων. Διότι ἀποτελεῖ ἀπὸ αὐστηρᾶς ὀρθολογικῆς ἀπόψεως παραλογισμόν, ἄλλοι Ἕλληνες ψηφίζοντες νὰ ἐπιφέρουν ἕνα ὡρισμένον ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἀπόψεως ποσοστοῦ εἰς τὴν ἀνάδειξιν τοῦ βουλευτοῦ νὰ ἔχῃ μίαν Α μαθηματικὴν παράστασιν καὶ ἄλλοι Ἕλληνες ἐνεργοῦντες ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ αὐτοῦ δικαιώματος, νὰ ἐπιφέρουν τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ εἰς πολὺ μεγαλύτερον βαθμόν. Αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν ἀνισότητα, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ πάντοτε παράβασιν παντὸς δημοκρατικοῦ θεσμοῦ, ὁ ὁποῖος δημοκρατικὸς θεσμὸς πρέπει πάντοτε νὰ διέπεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος. Ὑποστηρίζεται, ὅμως, ὅτι λόγοι ἱστορικοὶ ἐπιβάλουν, νὰ μὴ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφισάντων ὑπὲρ ἑνὸς ἑκάστου κόμματος καὶ ὑπὲρ ἑνὸς ἑκάστου βουλευτοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ πληθυσμὸς ὁ νομικός, ἢ ὁ πραγματικός. Διότι ὁ βουλευτὴς καὶ δημιουργεῖται ἐδῶ ἕνα πλᾶσμα, δὲν ἐκπροσωπεῖ τοὺς ψηφοφόρους, δὲν ἐκπροσωπεῖ, παρὰ τὴν περιφέρειαν. Πρῶτον ἡ ἄποψις, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ τὴν περιφέρειαν, εἶναι ἄποψις ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο ν’ ἀντικρουσθῇ ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ κειμένου τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀποκλείει τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἀρχῆς καὶ θεσπίζει, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ τὸ σύνολον τοῦ Ἔθνους, ἀναδεικνύεται ἀπὸ μίαν ὡρισμένην περιφέρειαν, ἀλλὰ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀποβῆ βουλευτής, δὲν εἶναι ἐκπρόσωπος τοπικῶν συμφερόντων, ὀφείλει νὰ εἶναι καὶ κατὰ τὴν συνταγματικὴν ἐπιταγήν, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ συζητήσωμεν, ἐκπρόσωπος τοῦ συνολικοῦ συμφέροντος, τοῦ καθολικοῦ συμφέροντος τοῦ Ἔθνους.

§217Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Ὀνομάζεται ὅμως βουλευτὴς Ἀθηνῶν ἢ Μεσσηνίας.

§218Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἔχει συμπέσει νὰ ἔχετε ἀναγνώσει τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος; Ἔχετε ἀντίθετον γνώμην; Ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος λέγει, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκλέγεται ἀπὸ τὴν περιφέρειάν του, ἀλλὰ ἐκπροσωπεῖ τὸ σύνολον τοῦ Ἔθνους, ὄχι τὴν περιφέρειάν του. Εἶναι τὸ ἄρθρον 67 τὸ ὁποῖον λέγει, οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουν τὸ Ἔθνος καὶ οὐχὶ μόνον τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐκλέγονται. Συνεπῶς ἡ ἄποψις ὅτι ὁ βουλευτὴς πρέπει νὰ ἐκλέγεται κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ διέπεται ἀπὸ τὴν ἀρχήν, ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὴν περιφέρειαν, εἶναι ἄποψις ἡ ὁποία προσκρούει καὶ εἰς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ μεταχειρισθῶ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα. Εἰς τὴν Ἑλλάδα συνειθίσαμεν νὰ ἀκολουθοῦμεν ἑρμηνείας, αἱ ὁποῖαι περιγράφουν διατάξεις πολὺ πλέον ρητὰς ἀπὸ αὐτὴν τὴν διάταξιν καὶ δὲν θὰ ἦτο αὐτὴ ἡ διάταξις ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ἤθελον νὰ στηρίξω τὴν ἄποψίν μου. Ἀλλὰ λέγω τοῦτο: τί σημαίνει κύριοι ὑποστηρίζοντες ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ τὴν περιφέρειαν; Ἡ περιφέρεια εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ καθορισθῇ ὡς μία ἔννοια χωρικὴ καὶ μία ἔννοια, ἡ ὁποία πλὴν τοῦ χωρικοῦ περιεχομένου της, ἔχει καὶ τὸ περιεχόμενον τὸ ἀνθρώπινον, τὸν πληθυσμὸν ὁ ὁποῖος ὑπάρχει. Ἀλλὰ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ νομικὸς πληθυσμός, διότι ὁ νομικὸς πληθυσμὸς εἶναι ἡ περιφέρεια ὑπὸ μίαν ἠλαττωμένην νομικὴν ἔννοιαν, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ πραγματικὸς πληθυσμός, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν συμφέρει. Ἡ περιφέρεια εἶναι μία ἔννοια τὴν ὁποίαν, ἐὰν μὲν τὴν λάβωμεν ὡς πραγματικὴν ἔννοιαν, εἶναι ὁ πραγματικὸς πληθυσμὸς καὶ ὄχι ὁ Νομικὸς κατὰ πλᾶσμα πληθυσμός. Εἶναι μία ἄποψις ἡ ὁποία ἔχει ὑπὲρ αὑτῆς πολλὰ ἐπιχειρήματα. Καὶ ὑπάρχει ἡ ἄλλη ἔννοια, ὅτι πρέπει πᾶς πολίτης νὰ συμμετέχῃ κατὰ τὸ αὐτὸ ποσοστόν, εἰς τὴν ἀνάδειξιν τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς τὴν μαθηματικὴν ἀντιστοιχίαν, μεταξὺ ψηφισάντων καὶ ἀριθμοῦ ἐκλεγομένων βουλευτῶν. Ὑπάρχει μία τρίτη ἄποψις καὶ δὲν εἶμαι ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι συνηθίζουν νὰ μήν.....(δὲν ἠκούσθη)... τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἀντιθέτων πρὸς τὴν ἰδικήν του ἄποψιν. Ὑπάρχει ἄποψις, ὅτι λόγοι ἱστορικοὶ δημιουργοῦν μίαν δευτέραν ἔννοιαν τῆς περιφερείας, ἡ ὁποία κατασκευάζεται ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας πολίτας, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατάγονται ἐκ τῆς αʹ περιφερείας καὶ θέλουν νὰ διατηροῦν τὰ ἐκλογικά των δικαιώματα εἰς τὴν περιφέρειάν των. Κατ’ ἐξοχὴν τιμᾶ τὸ αἴσθημα αὐτὸ πολλοὺς Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν, καίτοι ἔχουν ἐγκαταλείψει τὴν περιφέρειάν των ἀπὸ ἀπόψεως ἐξασκήσεως ἐπαγγέλματος, ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῶν καὶ Ἐθνικῶν συμφερόντων, ἐν τούτοις διὰ λόγους ἱστορικούς, διὰ λόγους πολλάκις οἰκογενειακούς, διατηροῦν τὸν δεσμὸν μὲ τὴν περιφέρειάν των καὶ ἐπιθυμοῦν τὰ ἐκλογικά των δικαιώματα νὰ τὰ ἀσκοῦν εἰς τὸν τόπον τῆς καταγωγῆς των. Τιμῶ τὸ αἴσθημα, ἀλλὰ εἶναι ἐπαρκὴς ὁ συντελεστὴς αὐτός, διὰ νὰ ἀνατρέψῃ τὰ ἄλλα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ὁδηγοῦν εἰς τὴν μία, ἢ τὴν ἄλλην ἐκδοχήν; Θὰ μοῦ ἐπιτρέψουν οἱ κ. συνάδελφοι οἱ ἀντιγνωμοῦντες, παρ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον ἔχω διὰ τὴν γνώμην των, νὰ εἴπω ὅτι τὸ στοιχεῖον αὐτὸ τὸ ἱστορικόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδράσῃ κατὰ τρόπον ἀνατρεπτικὸν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς σειρᾶς ἐκείνης τῶν συλλογισμῶν, ἡ ὁποία ἀπολήγει εἴτε εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν πρέπει νὰ εἶναι ἀντίστοιχος πρὸς τὸν πραγματικὸν πληθυσμόν, εἴτε πρέπει νὰ εἶναι ἀντίστοιχος πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφισάντων, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον ὁ βουλευτὴς σήμερον διακαθορίζει, κύριοι βουλευταί, μετέχων τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, μίαν γενικὴν πολιτικὴν κρατικήν, μίαν κοινωνικὴν κατεύθυνσιν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λαμβάνεται ἡ σχετικὴ ἀπόφασις πρὸς παρόμοια ζητήματα, κατὰ τρόπον ἀντίθετον πρὸς τὴν λογικὴν τῶν ἀριθμῶν, ἡ ὁποία λογικὴ τῶν ἀριθμῶν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία τελικῶς διέπει τὴν δημοκρατίαν. Εἰς χώραν ὅπου θὰ ὑπῆρχεν ὁ θεσμὸς τοῦ δημοψηφίσματος, πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν οἱ μὲν βουλευταὶ ἐκλεγόμενοι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ λαμβάνουν μίαν ἀπόφασιν, διότι οἱ ἀριθμητικοὶ συνδυασμοὶ θὰ ὁδηγήσουν εἰς παρόμοια συμπεράσματα καὶ τὸ δημοψήφισμα νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὸ ἀντίθετον. Ἡ λογικὴ τῶν ἀριθμῶν εἶναι ἡ τελικὴ λογική, ἡ ὁποία πρέπει εἰς τὰς Δημοκρατίας νὰ ἐπικρατῇ, διότι τί σημαίνει μὴ ἐπικράτησις τῆς λογικῆς τῶν ἀριθμῶν; Σημαίνει, ὅτι ἐνδέχεται οἱ ὀλιγώτεροι, νὰ ἐπιβληθοῦν εἰς τοὺς περισσοτέρους καὶ νὰ προκαλέσουν ὅλας ἐκείνας τὰς ἀνωμαλίας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλεται νὰ προλαμβάνῃ ἡ Δημοκρατία. Συνεπῶς δὲν εἶναι οὐδέποτε δυνατὸν νὰ μὴ δεχθῶ, παρὰ τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἀποδίδω εἰς τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἱστορικοὶ λόγοι εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ συνόλῳ νὰ καλύψουν τὴν ἄποψιν, ὅτι πρέπει νὰ ἑδράζεται ὁ τρόπος τῆς ἀναδείξεως τῶν βουλευτῶν εἰς μίαν πραγματικὴν ἀντιστοιχίαν, εἰς μίαν ἀντιστοιχίαν πρὸς τὰ δεδομένα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν διασταύρωσιν τῶν πραγματικῶν συμφερόντων τῆς πραγματικῆς δυνάμεως τοῦ Ἔθνους.

§219Χ. ΓΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν λογικὴν τῶν ἀριθμῶν.

§220Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἀνήκω εἰς τοὺς καταψηφίσαντας τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἰς τοὺς καταβαλόντας τὴν προσπάθειαν νὰ παρεμβάλουν στοιχεῖα λογικῆς εἰς τὸ κατασκεύασμα αὐτό. Συνεπῶς εἶμαι συνεπὴς μὲ ὅσα εἶπον. Ἐπαναλαμβάνω δὲν θεωρῶ, ὅτι τὸ κατασκεύασμα αὐτὸ ἔχει περισσότερον λογικὸν καὶ ἠθικὸν ποσοστόν, ἀπὸ ὅσον χρειάζεται διὰ ν’ ἀνθέξῃ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς καὶ θὰ παρέλθῃ ὡς μία θλιβερὰ σελίς, τῆς ὁποίας ἡ ἀδυναμία νὰ συγκρατηθῇ εἰς τὴν πραγματικότητα, θὰ καταδειχθῇ ταχέως εἰς τὴν ἱστορίαν τὴν πολιτικὴν τοῦ τόπου. Δι’ αὐτὸ δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἀρχῆς, ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 1, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω καὶ νομίζω ὅτι ἡ ἄποψις, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λ.Ε.Κ. εἶναι μία ἄποψις, ἡ ὁποία θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φέρῃ τὴν Βουλήν, νὰ εἴπωμεν, σύμπτωσιν ἀπόψεων, εἰς μίαν συνεννόησιν. Διότι εἶναι μία ἄποψις, ἡ ὁποία ἐνῷ δὲν ἐπέφερεν οὐδεμίαν μείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν τῶν περιφερειῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνησυχοῦν, διότι ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, θὰ καταπέσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀντιπροσώπων των, ἐν τούτοις δίδω μίαν δικαιοσύνην. Διότι, κ. βουλευταί, ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι νομίζετε, ὅτι θὰ ἀδικηθοῦν αἱ περιφέρειαί σας καὶ ὑποστηρίζετε, ὅσα ὑποστηρίζετε, πῶς θέλετε ἡμεῖς νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸν ἰδικόν μας ψηφοφόρον καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι βάσει τῆς λογικῆς, ποὺ διέπει τὸ νομοσχέδιον, ἐσὺ εἶσαι τὸ 1‰, ἐνῷ ἄλλος Ἕλλην εἶναι ἄλλο ποσοστὸν μικρότερον. Τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἀναφέρετε, ἀνάγεται εἰς μίαν ἄλλην αἰτίαν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἔχει σημασίαν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν εἶναι, ὅτι μία εὔνοια μικροτέρων περιφερειῶν ὑπῆρξε διὰ τῆς προσθήκης τοῦ ἑνὸς βουλευτοῦ, ὅπως ὀρθότατα παρετήρησεν ὁ κ. συνάδελφος. Καὶ τί συνέβη: ἐνῷ τὸ ἐκλογικὸν μέτρον εἰς τὰς Ἀθήνας ἐλαττοῦται κατὰ τὸ 1)20 διὰ τῆς προσθήκης τοῦ ἑνὸς βουλευτοῦ, εἰς μίαν μικρὰν περιφέρειαν, ὅπου ἐκλέγονται 3 ἢ 4 ἐλαττοῦται κατὰ τὸ ⅓ ἢ ¼ διὰ τῆς προσθήκης τοῦ ἑνὸς βουλευτοῦ. Καὶ αὐτὸ ἐπιφέρει μίαν ἰδιάζουσαν εὔνοιαν εἰς τὰς μικρὰς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι στεροῦνται σήμερον ἀντιπροσώπων.

§221Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μὲ τὴν ἑξῆς διαφορὰν: διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ⅓ τῶν ψήφων τὸ Κιλκὶς ἢ ἡ Σάμος, εἶναι πολὺ δύσκολον πρᾶγμα. Ἐδῶ εἶναι ἡ μεγάλη ἀδικία τῶν μικρῶν περιφερειῶν καὶ δὲν τὴν ἀναφέρατε. Ὅλα ὅσα εἴπατε ἀνατρέπονται ἄρδην ἀπὸ τὸ α ἕως τὸ ω κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§222Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ πιστεύω, ὅτι ἔχετε τόσην ἀντίληψιν καὶ τόσην γνῶσιν τῶν ζητημάτων, ὥστε σεῖς ὁ ἴδιος νὰ γνωρίζητε κατὰ ποῖον ποσοστὸν εἶναι ἡ ἄποψίς σας ὀρθὴ καὶ κατὰ ποῖον ποσοστὸν εἶναι ἡ ἰδική μου ἄποψις ὀρθή. Ἐπαναλαμβάνω, θεωρῶ τὸν νόμον αὐτόν, περιστατικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος γίνεται, διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς μίαν περίπτωσιν. Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λ.Ε. Κ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία πρέπει νὰ εὕρῃ ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν σύμφωνον. Διότι δὲν εἶναι ὡραῖον νὰ ψηφίζωνται ἐκλογικοὶ νόμοι, μὲ τόσας διαφωνίας τῶν ἀποτελούντων τὴν Βουλήν. (Χειροκροτήματα).

§223Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Ἤθελον νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐνῷ καταβάλλεται προσπάθεια νὰ τηρηθῇ τὸ μέτρον τῶν μεγάλων περιφερειῶν καὶ διὰ τὰς μικρὰς περιφερείας καὶ ἐνῷ ἀσχολούμεθα νὰ τονώσωμεν τὴν ἐπαρχίαν καὶ διαμαρτυρώμεθα διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ἐπαρχίας, ἐρχόμεθα τώρα καὶ συζητοῦμεν νὰ στερήσωμεν τὴν ἐπαρχίαν ἀπὸ τοῦ νὰ ἔχουν βουλευτάς. Διαμαρτύρομαι δι’ αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν καὶ νομίζω, ὅτι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἠθική, διότι ἡ Βουλὴ εἶναι Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὄχι Βουλὴ τῶν Ἀθηνῶν. Αἱ Ἀθῆναι δὲν ἔχουν ἀνάγκην νὰ ἐκπροσωποῦνται ἀπὸ τόσους βουλευτάς, ὅσον ἔχουν ἀνάγκην νὰ ἐκπροσωποῦνται αἱ ἐγκαταλελειμμέναι ἐπαρχίαι. Διὰ νὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς ἑαυτούς, ὅταν συζητῶμεν, ἐπὶ ἑβδομάδας τώρα, διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ἐπαρχίας, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ἀνάγκην τῶν ἐπαρχιῶν καὶ νὰ μὴ καταβάλωμεν προσπαθείας νὰ στερήσωμεν τὰς μικρὰς ἐπαρχίας, ἀπὸ τὴν ἐκπροσώπησίν των εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Νομίζω, ὅτι ἡ τιθεμένη βάσις εἶναι ἀρκετὴ καὶ νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν καὶ ὄχι τὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφόρων. Αὐτὴν τὴν ὥραν 7–8.000 συμπολῖται μου Χῖοι ταξιδεύουν εἰς τοὺς ὠκεανοὺς καὶ στέλλουν συνάλλαγμα εἰς τὴν Πατρίδα των, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἐπειδὴ θὰ ἀπουσιάζουν τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν, πρέπει νὰ μὴ ἐκπροσωπηθοῦν εἰς τὴν Βουλήν; Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι ὅπως τίθεται ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὀρθὴ καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ὁμιλητοῦ, γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον.

§225Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχει μία τροπολογία εἰς τὴν παράγρ. 3 τοῦ ἄρθρου 1.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἄρθρον 2. Ὁ κ. Κ. Καλλίας ἔχει τὸν λόγον.

§227Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ δεύτερον ἄρθρον καθ’ ἑαυτὸ δὲν περιέχει πλήρη διάταξιν, τὴν ὁποίαν νὰ δεχθῇ ἢ νὰ ἀντικρούσῃ κανείς, ἀλλὰ τὸ πρῶτον εἰς τὸ ἄρθρον 2 γίνεται μνεία τοῦ θεσμοῦ τῆς ἀποδοχῆς ὑποβληθείσης ὑποψηφιότητος. Ἡ διάταξις αὐτή, ὁ νέος θεσμὸς δηλαδή, ἀρχίζει ἀπὸ τὸ ἄρθρον 2 καὶ περιλαμβάνεται καὶ εἰς ἄρθρα περαιτέρω. Ἑπομένως, ὅταν θὰ συζητηθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 2 καὶ ὅταν θὰ ἀποφασισθῇ, θὰ ἀφορᾷ καὶ τὰ ἄλλα ἄρθρα. Ὁ θεσμὸς τῆς ἀποδοχῆς ὑποβεβλημένης ὑποψηφιότητος τερματίζει ὁριστικῶς καὶ τὴν τελευταίαν περίπτωσιν ἐλευθερίας τοῦ ἐκλογέως νὰ ὑποδεικνύῃ τοὺς ὑποψηφίους, διότι εἰσάγει τὸν θεσμὸν τῆς ἀποδοχῆς καὶ ἑπομένως πρέπει εὐθέως νὰ λεχθῇ, ὅτι οἱ ἐκλογεῖς δὲν ἔχουν πλέον τὸ δικαίωμα νὰ θέσουν ὑποψηφιότητα. Ὁ θεσμὸς τῆς ἀποδοχῆς ὑποψηφιοτήτων προφανῶς εἰσάγεται εἰς συνδυασμὸν πρὸς τὸν περιορισμὸν τῶν ὑποψηφιοτήτων εἰς ὡρισμένας μόνον περιφερείας. Βεβαίως κ. βουλευταί, τὸ νὰ ὑποβάλῃ κανεὶς ὑποψηφιότητα εἰς πολλὰς περιφερείας θὰ ἦτο ἕνα θέμα συζητήσιμον.

§228ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἄλλο θέμα.

§229Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶναι τὸ αὐτὸ μὲ τὸ ἄρθρον 2. Ἐφ’ ὅσον εἰσάγεται ὁ θεσμὸς τῆς ἀποδοχῆς ὑποψηφιοτήτων ἅπαξ θὰ συζητηθῇ ἢ ἐδῶ ἢ παρακάτω. Λοιπὸν ὁ θεσμὸς τῆς ὑποβολῆς ὑποψηφιότητος εἰς περισσοτέρας περιφερείας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συζητηθῇ μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα προήρχετο μόνον ἀπὸ τὴν δεδομένην περιφέρειαν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως κατὰ τὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἰσχύει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα ἑκάστης περιφερείας ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα ὁλοκλήρου τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι δικαιολογημένος οἱοσδήποτε περιορισμός, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποβολὴν ὑποψηφιότητος. Ἀκόμη δὲ περισσότερον δὲν εἶναι δικαιολογημένο τὸ ἐκλογικὸν αὐτὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Διότι ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν ἔχουν καταλλήλους κομματικοὺς ὑποψηφίους δι’ ὅλα τὰ μέρη καὶ περιφερείας, θὰ ἔπρεπε τουλάχιστον οἱ ἡγέται τῶν κομμάτων νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμετρήσουν τὴν λαϊκὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ κόμμα των, ἐκθέτοντες ὑποψηφιότητα καὶ εἰς περιφερείας εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἔχουν καταρτίσει πλήρεις συνδυασμούς. Ἀντετάχθη, ὅταν ἔφερα τὴν ἀντίρρησιν εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ἐπιτροπήν, ὅτι ἡ διάταξις δὲν εἶναι καινοφανὴς καὶ ὅτι τοιαύτη διάταξις ὑπάρχει καὶ εἰς τὸν νέον Γαλλικὸν νόμον καὶ ἡ ἀντίρρησις αὐτή, μοῦ ἐγέννησε τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις. Πρῶτον, ὅτι εἰς τὸν νέον Γαλλικὸν ἐκλογικὸν νόμον διατηρεῖται ἡ ἔννοια τῆς περιφερείας καὶ δεύτερον, ὅτι ἐκεῖ λέγεται, ὅτι ἡ διάταξις αὐτή, εἶχεν ὡς ἀφορμὴν τὴν περίπτωσιν πολλῶν ὑποψηφιοτήτων τοῦ στρατηγοῦ Ντὲ Γκώλ. Μήπως ἡ παρεμβολὴ τοιαύτης διατάξεως καὶ εἰς τὸν ἰδικόν μας νόμον, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ εἰς παρεμφερεῖς λόγους; Πάντως θὰ ἐπροτίμων νὰ μὴ εἰσάγωνται ἄνευ λόγου θεσμοὶ καινοφανεῖς, ὅπως εἶναι ὁ θεσμὸς τῆς παραδοχῆς τῆς ὑποβαλλομένης ὑπὸ τῶν ἐκλογέων ὑποψηφιότητος καὶ δεύτερον, ὁ περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας τῆς ὑποβολῆς ὑποψηφιότητος εἰς περισσότερα διαμερίσματα τῆς χώρας, ἐφόσον τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα ἑκάστης περιφερείας εἶναι ἐξηρτημένον ἐκ τοῦ ποσοστοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ τὸ κόμμα εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν καὶ ἑπομένως, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἑνοποιεῖται κατά τινα τρόπον ἡ περιφέρεια ὁλοκλήρου τοῦ Κράτους.

§230Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ὑπῆρξαν δημόσιοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτουν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ ἐξέθεσαν ὑποψηφιότητα, χωρὶς βεβαίως νὰ ὑποστηρίξουν τὴν ὑποψηφιότητά των. Ἐπειδὴ οὗτοι ὑπηρέτησαν ἐπὶ ὁλοκλήρους δεκαετίας ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι, θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δεχθῇ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν.

§231Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Λυποῦμαι, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τροπολογίαν, διότι εἰς ἐκλογικὸν νόμον δὲν δύναται νὰ περιληφθοῦν προσωπικαὶ διατάξεις.

§232Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ προσωπικῆς διατάξεως.

§233Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὄχι τροπολογίας, κύριε Μαντᾶ.

§234Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν.

§235Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελα νὰ προσθέσω δύο λέξεις εἰς ἐνίσχυσιν τῆς ἀπόψεως, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Καλλίας. Ἀφ’ ὅτου ὑπῆρξε κοινοβουλευτικὸς βίος ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἀφ’ ὅτου ὑπῆρξεν ἐκλογικὸς νόμος, εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καὶ ὁ πρῶτος νόμος, εἰς τὸν ὁποῖον τίθεται θέμα ἀποδοχῆς ὑποψηφιότητος καὶ περιορισμὸς τῶν πολλαπλῶν ὑποψηφιοτήτων. Κυρίως ὅμως, προκειμένου περὶ τοῦ θέματος τῆς ἀποδοχῆς ὑποψηφιότητος ἀπὸ μέρους ἐκείνου ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὑπὸ ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἐκλογέων γίνεται ὑποβολὴ ὑποψηφιότητος, ἀναμφισβητήτως πρόκειται περὶ διατάξεως καινοφανοῦς εἰς ὁλόκληρον τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος. Διερωτᾶται πράγματι κανείς, ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς αὐτῆς τῆς καινοφανείας, διότι ὁμολογῶ ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἐρευνᾷ κανεὶς διὰ νὰ ἀνεύρῃ λογικὴν δικαιολογίαν τοῦ καινοφανοῦς αὐτοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνω εἰσάγεται διὰ πρώτην φοράν, χωρὶς ἐμφανῆ τουλάχιστον εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν δικαιολογίαν, δὲν ἀνευρίσκει τίποτε, τοὐναντίον ἀνευρίσκει ἐν τῇ ἐρεύνῃ τῆς διατάξεως αὐτῆς ὅτι ὑπάρχει μία πρόθεσις περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν ἐν τῷ δικαιώματί των νὰ ἀναδείξουν ὡς ὑποψήφιον τουλάχιστον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον αὐτοὶ κρίνουν ὅτι εἶναι κατάλληλος νὰ τοὺς ἐκπροσωπήσῃ. Αὐτὴ ἡ ἐλευθερία τοῦ πολίτου, ἡ ὁποία εἶναι μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῆς κοινοβουλευτικῆς μας ζωῆς, ἡ ὁποία ἐπλαισιοῦτο ἀπὸ τὴν διάταξιν ἐκείνην, καθ’ ἣν, 15 πολῖται ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ προτείνουν μίαν ὑποψηφιότητα, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ κρίνουν κατάλληλον, αὐτὴ ἡ ἐλευθερία καταστρατηγεῖται ἐδῶ παντελῶς ἐκ μιᾶς διατάξεως, τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ἀνεύρῃ τις, τὴν οὐσιαστικὴν δικαιολογίαν. Καὶ ἐπειδὴ δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει πράγματι σοβαρὸς λόγος καὶ ἐπειδὴ δὲν νομίζω ὅτι κάποια εὐλογοφάνεια ἐπιτρέπει τὴν εἰσαγωγὴν αὐτῆς τῆς διατάξεως, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἐπιζημία ἀναγομένη εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς δημοκρατικῆς ὑφῆς τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ ἐκλογέως ἐν Ἑλλάδι, θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἰδιαίτερον λόγον νὰ ἐπιμείνῃ, τόν ὁποῖον νὰ δύναται νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις ἐπὶ τῆς ὀρθότητος τῆς διατάξεως, νὰ ἀποσύρῃ τὴν διάταξιν. Πιστεύομεν τόσον πολὺ εἰς τὴν συνέχισιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐκλογέως διὰ τὴν ὑπόδειξιν τοῦ καταλλήλου ὑποψηφίου, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ περιορισμὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν εἰς ὡρισμένους ὑποψηφίους τοὺς ὁποίους οἱ ἐκλογεῖς θεωροῦν χρησίμους καὶ καταλλήλους διὰ τὴν ἐκπροσώπησίν των, νὰ δημιουργήσῃ λόγον, μὴ ἀποδοχῆς μιᾶς ὑποψηφιότητος, ὥστε καὶ ἡμεῖς θὰ ζητήσωμεν, κύριε Πρόεδρε, τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως διεξαγωγὴν τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι, ἐφ’ ὅσον, ἡ Βουλὴ δὲν διαφωτίζεται ἢ δὲν πείθεται ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι τόσον ἀναγκαία, ὥστε νὰ παραβλέψωμεν τὴν καταστρατήγησιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ πολίτου εἰς τὴν ἀνάδειξιν τοῦ ἐκλεκτοῦ του, εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ἡ Βουλὴ τὴν καινοφανῆ καὶ ἄσκοπον αὐτὴν διάταξιν θὰ τὴν ἐξοβελίσῃ ἀπὸ τὸν νόμον.

§236Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Ἐπειδὴ τὸ ἄρθρον 55 τοῦ νόμου 5493 τοῦ 1932 περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν, κατέστη μέχρι σήμερον, ὡς μᾶς δεικνύει ἡ τελευταία πεῖρα, διάταξις ἄχρηστος, καὶ λέγω ἄχρηστος, διότι μέχρι σήμερον οὐδεὶς προτείνεται παρὰ τῶν ἐκλογέων του, ἀλλὰ ὁ ἴδιος ἐνδιαφερόμενος, ἐπιδιώκει τὴν ὑποψηφιότητα καὶ διὰ νὰ τηρήσῃ μόνον καὶ μόνον τοὺς τύπους τοῦ νόμου πηγαίνει τὴν πρότασιν καὶ τὴν ὑπογράφουν οἱ ἐκλογεῖς. Ἐγώ, τοὐλάχιστον, ἐκ τῆς μικρᾶς μου πείρας, ἀλλὰ φαντάζομαι καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, οὐδεὶς γνωρίζει τοιαύτην περίπτωσιν. Προτείνω ὅπως ἀντικατασταθῇ τὸ ἄρθρον διὰ τῆς ἑξῆς προτάσεως: ὁ ὑποψήφιος νὰ ὑποβάλῃ δήλωσιν ὑποψηφιότητος τῆς περιφερείας εἰς τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἐκλεγῇ, ἀλλὰ δέον συγχρόνως νὰ δηλώσῃ εἰς τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν, ὅτι θέλει νὰ εἶναι ὑποψήφιος τῆς Αʹ ἢ τῆς Βʹ περιφερείας.

§237Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνετε νὰ μὴ ἔχουν τὸ δικαίωμα, ὅπως εἶχον προηγουμένως, 10–15 ἄνθρωποι νὰ προτείνουν ὑποψηφιότητα; Θέλομεν νὰ καταργήσωμεν διατάξεις θεμελιώδεις.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας διὰ τὸ 2ον ἄρθρον.

§239Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐπίστευα, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ θὰ ἐγίνετο δεκτόν, ἄνευ συζητήσεως ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἐκπλήσσομαι, ἀληθῶς, μὲ τὰ ἐπιχειρήματα, ἅτινα ἐξετέθησαν ἐναντίον τῆς διατάξεως περὶ ἀποδοχῆς ὑποψηφιότητος ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἄλλοι προτείνουν ὡς ὑποψήφιον. Ἐλέχθη ὅτι ἡ διάταξις εἶναι καινοφανής, ὅτι ἡ διάταξις ἀποβλέπει εἰς τὴν στέρησιν τοῦ δικαιώματος πολιτῶν νὰ ὑποδεικνύουν ὑποψήφιον ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον θεωροῦν ἄξιον νὰ τοὺς ἐκπροσωπήσῃ. Οὔτε τὸ ἓν εὐσταθεῖ, οὔτε τὸ ἄλλο. Παρεστάθησαν πράγματα, μὲ ὕφος τραγικόν, πράγματα ἐντελῶς ἄκακα καὶ πράγματα, τοὐλάχιστον, ἀπολύτως ἐπωφελῆ.

§240Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί τροποποιεῖτε τὴν παγίαν διάταξιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου;

§241Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἄν νομίζετε, κ. συνάδελφε, ὅτι διὰ νευρικῆς φωνῆς καὶ διὰ διακοπῶν θὰ διαφωτίσετε τὸ ζήτημα, ἀπατᾶσθε. Τὸ ζήτημα, ἔχει ἀρκετὰ διαφωτισθῆ ἀπὸ ὅσα οἱ κ. κ. συνάδελφοι, μὲ πλήρη ψυχραιμίαν ἐξέθεσαν ἐναντίον τῆς διατάξεως. Ἑπομένως, ἔχετε, παρακαλῶ, ὑπομονήν, νὰ ἀκούσητε καὶ τὴν ἀπάντησιν. Εἶναι γεγονός, κ. βουλευταί, ὅτι καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ἐσημειώθησαν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ὑπεδείχθησαν ὑποψηφιότητες προσώπων ἐχθρικῶς διακειμένων πρὸς τοὺς προτείνοντας τὴν ὑποψηφιότητά των καὶ ἡ πρότασις ἀπέβλεπεν εἰς τὴν γελοιοποίησιν ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἐπρότεινον ὡς ὑποψηφίους. Ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, τοιαύτη ἀπόπειρα ἐσημειώθη κατὰ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, διότι ἐσκέφθησαν νὰ προτείνουν τὴν ὑποψηφιότητά του εἰς περιφέρειαν ἐχθρικῶς διακειμένην πρὸς αὐτόν, διὰ νὰ δύνανται ἔπειτα νὰ ἀντλήσουν ἐπιχειρήματα κατὰ τῆς δημοτικότητος τοῦ μεγάλου ἐκείνου ἀνδρός. Ὑπάρχει καὶ ἡ ἀντίθετος ἄποψις, ὅτι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι φαινομενικῶς διαδίδουν, ὅτι δὲν θέλουν νὰ ἀναμιχθοῦν εἰς τὰς ἐκλογάς, ἐν τούτοις διὰ φίλων των ὑποβάλλουν τὴν ἰδικήν των ὑποψηφιότητα, τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν ὑστέρων, ἐὰν ἀποβῇ ὑπὲρ αὐτῶν, τὴν ἀποδέχονται. Συνεπῶς, ἀπὸ τῆς διττῆς αὐτῆς ἀπόψεως ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν τόσον κατεκεραύνωσεν ὁ κύριος συνάδελφος, συντελεῖ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν μίας ἠθικῆς τάξεως εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ἡ διάταξις αὐτὴ εὑρίσκεται ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ ὅλον σύστημα τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου. Ὑπάρχει ἄλλη διάταξις εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ σχεδίου νόμου, ἡ ὁποία ὁρίζει, ὅτι ἕκαστος ὑποψήφιος, δὲν δύναται νὰ ἐμφανίζεται πρὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὡς ὑποψήφιος, εἰς πλείονας τῶν δύο περιφερειῶν καὶ ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸν ἐκλογεῖς νὰ προτείνουν τὴν ὑποψηφιότητα τοῦ Α ἢ Β εἰς πλείονας τῶν δύο περιφερειῶν, ἐθεωρήθη παρ’ ἡμῶν—καὶ λέγων παρ’ ἡμῶν, ἐννοῶ τὰ τρία κόμματα ποὺ ὑπέβαλον τὸ σχέδιον νόμου, δεδομένου ὅτι τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως υἱοθετηθὲν σχέδιον νόμου, εἶναι πιστὴ ἀντιγραφὴ τῆς προτάσεως νόμου, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἀπὸ βουλευτὰς τῶν γνωστῶν τριῶν κομμάτων—ἐσκέφθημεν λοιπόν, ὅτι ὀρθὸν ἦτο ἀφ’ ἑνὸς οἱ πολῖται νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ προτείνουν τὴν ὑποψηφιότητα ἐκείνου, τὸν ὁποῖον θεωροῦν ὡς κατάλληλον νὰ τοὺς ἐκπροσωπήσῃ καὶ ἀφ’ ἑτέρου καὶ ὁ προτεινόμενος νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ τὴν περιφέρειαν εἰς τὴν ὁποίαν δίδει τὴν προτίμησίν του, ἔστω ἀκόμη καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐλπίδων ἐπιτυχίας. Δι’ αὐτοὺς τοὺς δύο λόγους, νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν προτείνομεν πρὸς ψήφισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, εὑρίσκεται ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν πολιτικὴν τάξιν, οὐδαμῶς εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ δικαίωμα τῶν 12 πολιτῶν νὰ προτείνουν τὴν ὑποψηφιότητα ποὺ θέλουν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐλεύθεροι νὰ τὴν προτείνουν, ἐλεύθερος ὅμως εἶναι καὶ ἐκεῖνος ποὺ δὲν θέλει νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὰς ἐκλογάς, νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν θέλει νὰ εἶναι ὑποψήφιος. Ἑπομένως, οὐδαμῶς στερεῖται ὁ ἀριθμὸς τῶν πολιτῶν τοῦ δικαιώματος νὰ προτείνουν τὸν οἱονδήποτε ὑποψήφιον. Ἐλέχθη, ὅτι εἶναι καινοφανὴς εἰς τὴν πολιτικὴν ἢ ἀκριβέστερον εἰς τὴν ἐκλογικὴν ἱστορίαν τῶν ξένων κρατῶν καὶ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ εἰς ἄλλα Κράτη ὑπάρχει ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα περιελήφθη παρομοία διάταξις κατὰ τὸ 1923. Συνεπῶς ἀπὸ οὐδεμιᾶς ἀπόψεως εὐσταθοῦν αἱ ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ὑπὸ τόσων ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ σχεδίου νόμου, ὡς ἔχει διατυπωθῆ.

§242Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ θεσπιζομένη διὰ τοῦ σχεδίου νόμου ὑποχρεωτικὴ ἀποδοχή, ὑποβληθείσης ὑποψηφιότητος εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὸ πνεῦμα καὶ τὴν ἱστορίαν τῆς δημοσίας ζωῆς τῆς χώρας μας. Ὑπενθυμίζω τὸ κλασσικὸν παράδειγμα τοῦ μεγάλου ἱδρυτοῦ τοῦ κόμματός σας, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν. Κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τῆς 31ης Μαΐου 1915 ὁ ἀείμνηστος Ἐλ. Βενιζέλος περιῆλθεν εἰς τὴν πολιτικὴν ἀνάγκην νὰ παραιτηθῇ ὄχι μόνον τῆς ἀρχηγίας τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ καὶ τῆς πολιτικῆς καὶ ἰδιώτης κατέφυγεν εἰς Αἴγυπτον. Καὶ ὅμως εἰς τὰς ἐκλογάς, ποὺ ἐπηκολούθησαν, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὄχι μόνον τὸν ἐξέλεξε βουλευτήν, ἀλλὰ καὶ ἔδωκε τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὑπείκων εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὴν φωνὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐδέχθη τὴν ἐκλογήν του καὶ ἀνέλαβεν ἐκ νέου τὴν ἀρχηγίαν τοῦ νικήσαντος κόμματος καὶ ἐσχημάτισε τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Αὐγούστου 1915. Κατὰ τὸ σημερινὸν νομοσχέδιόν σας ὁ ἀείμνηστος Ἀρχηγός σας θὰ ὤφειλε, διὰ νὰ ἐκλεγῇ νὰ δηλώσῃ ἐξ Αἰγύπτου, ὅτι παραιτεῖται τῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ δέχεται τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑποψηφιότητά του. Ἡ διάταξίς σας εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν παράδοσιν. Ζητῶ τὴν ἀπάλειψίν της, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τὴν ὑπερηφάνειαν καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος ἔχει τὴν εὐθιξίαν, οἱ δημόσιοι ἄνδρες νὰ μὴ εἶναι ἐπαγγελματίαι πολιτικοί, ἀλλὰ λειτουργοί. Ἐπιστρατεύονται ὑπὸ τοῦ λαοῦ εἰς τὸν δημόσιον βίον, ἀλλὰ καὶ δὲν εἶναι ἀπαραίτητον, ἐπὶ ποινῇ ἀποκλεισμοῦ, νὰ προβάλλωνται οἱ ἴδιοι. (Χειροκροτήματα).

§243Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὅπως εἶναι γνωστὸν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν σήμερον, εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχει μελετηθῆ ἀπὸ τὸ 1949 καὶ κατὰ σύμπτωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποβάλλουν τὴν πρότασιν περὶ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, συνέπεσε νὰ εἶναι μέλη τῆς τότε Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία συνεζήτησε τὸ ἐκλογικὸν αὐτὸ σύστημα καὶ δὲν ἐξεδήλωσαν τότε καμμίαν ἀντίθεσιν πρὸς τὰς διατάξεις του. Ὀφείλω νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλοῦμεν, εἶχε τεθῆ ἀπὸ τότε.

§244Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Διατί;

§245Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ξεύρω.

§246Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Νὰ τὰ πῆτε, ὅλα κύριε.

§247Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Μὴ φωνάζετε, διότι θὰ βραχνιάσετε. Δὲν εἶναι δὲ μόνον, κ. συνάδελφοι, ὅτι οἱ μετέχοντες — καὶ ὡς Ὑπουργοὶ μάλιστα — ἐν τῇ Κυβερνήσει ἐκείνῃ, οὐδεμίαν ἀντίρρησιν εἶχον τότε, ἀλλὰ κατὰ περίεργον σύμπτωσιν καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος εἶχεν ἐκφέρει καὶ αὐτὸς γνώμην. Καὶ θὰ παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ διαβάσω τί γράφει ἡ «Καθημερινὴ» τῆς 25ης Δεκεμβρίου 1949. «Παπανδρέου: Νὰ ὁρισθῇ ὅτι... (ἀναγινώσκει)......». Ἐπίσης ἰδιαιτέρως ἐτόνισεν ὁ κ. Παπανδρέου τὴν ἄποψίν του, ὅτι οἱ ὑποψήφιοι ὀφείλουν νὰ ὑποβάλουν δήλωσιν ὅτι ἀποδέχονται τὴν ὑποψηφιότητά των. Ὥστε ἡ διάταξις αὐτή, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλοῦμεν καὶ ἐναντίον τῆς ὁποίας ἐξανίστανται καὶ ὑποβάλουν πρότασιν περὶ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, μερικοὶ συνάδελφοι, ἔγινεν ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν τὸ 1949, εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχον οἱ ζητοῦντες τὴν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν καὶ διὰ τὴν ὁποίαν συνεφώνησεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος.

§248Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, δὲν διατεινόμεθα, ὅτι ἡ πρότασις νόμου ἀποτελεῖ κάτι τὸ θέσφατον. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαράδεκτον, διότι ἀντίκειται εἰς τὴν πραγματικότητα, εἶναι, πρῶτον, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ ἀντίκειται εἰς τὴν πολιτικὴν ἠθικὴν καὶ τάξιν, δεύτερον, ὅτι περιορίζει τὴν ἐλευθερίαν τινὸς νὰ ὑποδείξῃ ὑποψήφιον τῆς ἐκλογῆς του, τρίτον, ὅτι εἶναι καινοφανὴς καί, τέταρτον, ὅτι εἶναι ξένη πρὸς τὰς πεποιθήσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον τὴν κατακρίνουν, διότι καὶ ὡς Ὑπουργοὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1949 καὶ ὡς Ἀντιπρόεδροι ἀκόμη τὴν ἀπεδέχθησαν. Εἰς τὸ σχέδιον Ζαΐμη ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη καὶ ὁ κ. Στεφανόπουλος καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος.

§249Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀντετάχθην δριμύτατα.

§250Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λέγετε, ὅτι εἶναι καινοφανὴς εἰσαγομένη παρ’ ἡμῶν σήμερον.

§251Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν μᾶς λέγετε ποῖος εἶναι ὁ λόγος ποὺ τὴν βάζετε;

§252Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐτέθη ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νομίζω, ὅτι τὸ πρᾶγμα δύναται νὰ θεραπευθῇ ἄριστα, χωρὶς νὰ προβῶμεν εἰς μίαν καινοτομίαν ἀήθη, ἀντικειμένην πρὸς τὰ μέχρι τοῦδε κρατοῦντα καὶ πρὸς τὴν δημοκρατικὴν ἔννοιαν τοῦ πολιτεύματος. Δηλαδὴ δυνάμεθα νὰ θεσπίσωμεν τοῦτο, ὅτι ὁ ὑποψήφιος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνηθῇ τὴν ὑποψηφιότητά του, νὰ κάμῃ δήλωσιν, ὅτι δὲν δέχεται τὴν ὑποψηφιότητα, ὁπότε τὸ πρᾶγμα θεραπεύεται κάλλιστα καὶ προλαμβάνεται ὁ κίνδυνος ἀπὸ τὸν ὁποῖον θέλει νὰ μᾶς προφυλάξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐὰν καὶ τοῦτο δὲν τὸ δέχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς, τότε, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οἱ σκοποὶ ποὺ ἐπιδιώκει ἡ διάταξις εἶναι ἄλλοι, μικρολόγοι καὶ ἑπομένως, ἐντελῶς ἀδικαιολόγητοι καὶ ἀψυχολόγητοι, δυνάμενοι νὰ ἐκθέσουν καὶ τὸ γόητρον ἡμῶν, ποὺ θὰ τὴν ψηφίσωμεν. Δὲν εἶναι νοητὸν διὰ τὴν ἐκλογὴν ἑνὸς ἁπλοῦ ἐκκλησιαστικοῦ συμβούλου ἢ ἑνὸς ἀγροφύλακος νὰ δύνανται οἱ ἐκλογεῖς νὰ προτείνουν τὴν ὑποψηφιότητα οἱουδήποτε, χωρὶς νὰ ἀπαιτῆται ἀποδοχὴ καὶ προκειμένου περὶ ἐκλογῆς βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκπροσωπήσῃ ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος, νὰ ἀπαιτῆται—καὶ γραπτὴ μάλιστα, ἐπὶ τῆς ἰδίας προτάσεως—ἀποδοχὴ τῆς ὑποψηφιότητος. Τότε δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ προτείνωνται οἱ ὑποψήφιοι ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς, ἀφοῦ χρειάζεται νὰ δηλώσῃ ἐπ’ αὐτῆς τῆς αἰτήσεως, ὅτι ἀποδέχεται. Εἶναι ἐντελῶς περιττὸν καὶ δὲν νομίζω, ὅτι σοβαρῶς νομοθετοῦμεν, ὅταν τοιαῦτά τινα προτείνωμεν.

§253Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τῆς διατάξεως αὐτῆς καὶ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εἶμαι ἐναντίον τῆς διατάξεως αὐτῆς εἶναι, διότι ἐκτὸς τοῦ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κύριος συνάδελφος προηγουμένως, ἔχω καὶ ἕνα ἄλλο ζωντανὸ παράδειγμα ἐκ τῆς πολιτικῆς μας ἱστορίας. Κατὰ τὸ 1930 ὁ μακαρίτης Ι. Μεταξᾶς, ὁ ὁποῖος ἦτο καὶ ἀρχηγός μου, ἐδήλωσε παραίτησιν ἀπὸ τὴν πολιτικήν. Μετὰ ταῦτα τὸ 1932 σύμπας ὁ λαὸς τῆς Κεφαλληνίας τοῦ ὑπέβαλεν ὑποψηφιότητα. Ἐκεῖνος ἐκ λόγων ὑπερηφανείας δὲν ἐδήλωσεν οὔτε ὅτι ἀποδέχεται, οὔτε ὅτι δὲν ἀποδέχεται τὴν ὑποψηφιότητα. Ἐξελέγη ἀπὸ τὸν λαὸν τῆς Κεφαλληνίας καὶ νομίζω, ὅτι δὲν ἀπέβη ἐπὶ ζημίᾳ ἐθνικῇ. Ἐὰν συνέβαινε νὰ ἐχρειάζετο ἡ ἀποδοχὴ ἐκ μέρους τοῦ Μεταξᾶ, οἱ λόγοι φιλοτιμίας θὰ τοῦ ἀπηγόρευον νὰ κάμῃ τὴν ἀποδοχὴν καὶ θὰ ἀπεμακρύνετο ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς Ἑλλάδος. Τοῦτ’ αὐτὸ εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ συμβῇ. Εἶναι ἕνας λόγος αὐτός, ὁ ὁποῖος μὲ ἀναγκάζει νὰ εἶμαι ἐναντίον τῆς διατάξεως αὐτῆς. Ἀλλὰ διερωτῶμαι—καὶ λυποῦμαι ποὺ δὲν εἶναι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρὼν—διατί τάχα ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς διατάξεως αὐτῆς καὶ διατὶ καὶ τὰ ἄλλα κόμματα, τὰ ὁποῖα συνεφώνησαν ἐκ τῶν προτέρων, ἐπιμένουν, ὅταν μάλιστα τίθεται ὡς μέση λύσις ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ἀρκετὸν νὰ ψηφισθῇ τοῦτο. Ὅτι ὅποιος δὲν θέλει, διὰ νὰ μὴ ὑποστῇ τὸν ἐξευτελισμόν, τὸν ὁποῖον φοβεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ ἀρνοῦμαι τὴν ὑποψηφιότητα. Αὐτὸ δὲν εἶναι λύσις; Διατί δὲν στέργετε;

§254Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἴδιον δὲν εἶναι;

§255Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν εἶναι τὸ ἴδιον δεχθῆτε το νὰ λείψῃ ἡ συζήτησις. Ἐὰν ὅμως ἐπιμένετε ἐπὶ τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὑποπτεύωμαι, ὅτι κάτι ὑποκρύπτει καὶ θὰ τὸ εἰπῶ. Φοβεῖσθε ἴσως τὴν ὑποβολὴν ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ κάποιας ὑποψηφιότητος, ἡ ὁποία θὰ θέσῃ ἐν κινδύνῳ τὴν ἐπιτυχίαν σας. Ἐὰν τοῦτο δὲν συμβαίνει, τότε πρέπει ἐντελῶς νὰ ἀποδεχθῆτε τὴν τροποποίησιν τοῦ κ. Παπαρρηγοπούλου. Ἄλλως μοῦ δημιουργεῖτε τὴν ὑποψίαν ὅτι αὐτὸ κάτι ὑποκρύπτει καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πεισμόνως θὰ ὑποστηρίζω τὴν διαγραφὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§256Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἐρωτήσατε τὸν Ἀρχηγόν σας νὰ σᾶς εἰπῇ διατὶ τὴν ἐζήτησεν.

§257Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρίσκομαι ἐν τῇ συζητήσει μιᾶς μεμονωμένης διατάξεως ἐπὶ τῆς ὁποίας ὁ κάθε βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του καὶ δὲν συμβαίνει νὰ προστρέχω στὸ πολιτικὸν γραφεῖον τοῦ Ἀρχηγοῦ μου διὰ νὰ λαμβάνω ὁδηγίας. (Χειροκροτήματα).

§258Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ διαφωνία περὶ τὴν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τύπους ἐπουσιώδη αὐτὴν διάταξιν, προσλαμβάνει, ὅπως διεπιστώσατε, τὴν μορφὴν μιᾶς δραματικῆς διενέξεως, διενέξεως ὀφειλομένης κυρίως εἰς τὸ γεγονὸς τῆς πείσμονος ἐμμονῆς τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν διατήρησιν μιᾶς διατάξεως, ἡ ὁποία ἢ ἔχει πολὺ μεγάλην σημασίαν, καὶ τὴν σημασίαν αὐτὴν δὲν τὴν ἀπεκάλυψεν εἰς ἡμᾶς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἢ δὲν ἔχει σημασίαν, ὅπως πιστεύομεν ἡμεῖς, ὁπότε θὰ ἀνεμένομεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, συμφώνως ἄλλωστε καὶ μὲ ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν ἔδωσε, νὰ ὑποχωρήσῃ. Ἐπὶ μὴ οὐσιωδῶν θεμάτων εἶπε, καὶ πολὺ ὀρθῶς, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις ἀντίρρησιν νὰ κάμῃ ὑποχώρησιν ἔναντι τῶν ἀπόψεων, αἱ ὁποῖαι θὰ διατυπωθοῦν ἐν τῇ Βουλῇ. Συμμερίζομαι ἀπολύτως τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ἀνέπτυξαν καὶ ὁ κ. Γιαννόπουλος καὶ πρὸ αὐτοῦ ἄλλος ἐκ τῶν προλαλησάντων συναδέλφων. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν εὐσταθεῖ ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς. Ὑπάρχουν περιπτώσεις καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Ἐμνημονεύθησαν ὑπὸ μὲν τοῦ κ. Χατζηγιάννη ἡ περίπτωσις τοῦ Ἐλευθ. Βενιζέλου, ὑπὸ δὲ τοῦ κ. Γιαννοπούλου ἡ περίπτωσις τοῦ Ι. Μεταξᾶ. Ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἠθικὴ τάξις ἐπέβαλεν εἰς δύο κορυφαίους πολιτικοὺς ἄνδρας τῆς χώρας νὰ μὴ θελήσουν νὰ ἐκθέσουν μόνοι των ὑποψηφιότητα καὶ ὅπως δὲν ἠθέλησαν νὰ ἐκθέσουν μόνοι των ὑποψηφιότητα, ἔτσι δὲν θὰ ἤθελον εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἴσχυεν ἡ παροῦσα διάταξις, νὰ ἀποδεχθοῦν ὑποψηφιότητα ἡ ὁποία θὰ προετείνετο ὑπὸ τῶν πολιτῶν. Ὑπάρχει τὸ ἐνδεχόμενον εἰς τὸ μέλλον νὰ παρουσιασθοῦν περιπτώσεις ἀνάλογοι καὶ πολιτικοὶ ἄνδρες λόγῳ μιᾶς εἰδικῆς εὐθιξίας, ἡ ὁποία θὰ τοὺς ἔχῃ καταλάβει, νὰ μὴ θελήσουν, εὑρισκόμενοι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ αὐτοεξοριζόμενοι νὰ μὴ θελήσουν νὰ ἐκτεθοῦν ὑποψήφιοι ἢ νὰ μὴ θελήσουν νὰ ἐκδηλώσουν τὴν ἀποδοχὴν τῆς ὑποψηφιότητος, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἀπαιτήσει ὁ ὑπὸ κρίσιν ἐκλογικὸς νόμος. Δὲν νομίζω, ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα ὡς Βουλὴ νὰ προεξοφλήσωμεν τὴν ἀπουσίαν τῶν προσώπων αὐτῶν ἀπὸ τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Ἴσως τὰ πρόσωπα αὐτὰ νὰ εἶναι ὄντως ἀνώτερα ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς ἀπὸ ὅλους ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι αὐτὴν τὴν στιγμὴν νομοθετοῦμεν. Εἶναι πρόσωπα τοῦ μέλλοντος. Εἶναι πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ παρουσιασθοῦν μετὰ δέκα, εἴκοσι, τριάντα ἔτη, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἕνα νομοθέτημα νὰ μὴ προβλέπῃ καὶ τὰς περιπτώσεις ἐκείνας αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν μὲν σχέσιν μὲ τὴν ἰδικήν μας εὐθιξίαν, ἀλλὰ ἠμπορεῖ νὰ ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν εὐθιξίαν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν παρουσιασθῆ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἴσως ἡ ἰδική μας εὐθιξία νὰ μὴν εἶναι τόσον μεγάλη καὶ ὅλοι ἡμεῖς οἱ ἀπαρτίζοντες τὸν κοινοβουλευτικὸν αὐτὸν σύλλογον, νὰ εἴμεθα πρόθυμοι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἐκθέσωμεν ὑποψηφιότητα ἢ ὑποψηφιότητα προτεινομένην ὑπὸ διαφόρων ἐκλογέων νὰ τὴν ἀποδεχώμεθα. Ὑπάρχει ὅμως καὶ τὸ ἐνδεχόμενον, καὶ αὐτὸ τὸ ἐνδεχόμενον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸ προεξοφλήσωμεν ἀρνητικῶς, δηλαδή, ὡς μὴ δυνάμενον νὰ προκύψῃ, ὑπάρχει τὸ ἐνδεχόμενον μιᾶς εὐθιξίας ἀνωτέρας τῆς ἰδικῆς μας καὶ δὲν ἐπιτρέπεται αὐτὸ τὸ ἐνδεχόμενον νὰ τὸ ἀποκλείσωμεν. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ παραδεχθῆτε ὅλοι, ἀσχέτως οἱασδήποτε σκοπιμότητος, τὴν ὁποίαν δὲν βλέπω ἄλλωστε, διότι δὲν ἀπεκάλυψεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καμμίαν εἰδικὴν σκοπιμότητα, ἀσχέτως ὅμως οἱασδήποτε σκοπιμότητος, εἶναι λογικῶς καὶ ἠθικῶς ἐπιβεβλημένον, νὰ δεχθῆτε ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ πρέπει νὰ τροποποιηθῇ καὶ τὸ πολὺ–πολὺ νὰ τροποποιηθῇ κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Γιαννοπούλου, εἰπόντος, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβάλωμεν, διὰ νὰ ἀποφευχθῇ ἡ διακωμώδησις ὡρισμένων προσώπων νὰ ἐπιβάλωμεν, διὰ τὴν ἰσχὺν τῆς ὑποψηφιότητος, τὴν μὴ ἀποκήρυξίν της ὑπὸ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐκτίθεται ὡς ὑποψήφιος. Νομίζω ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἱκανοποιεῖται τὸ ἐπιχείρημά σας, διότι μόνον αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα προβάλλετε. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελα ἐπίσης νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴν προβαίνῃ, καὶ τὸν ἀξιότιμον κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἄλλους τινάς, νὰ μὴν προβαίνουν τόσον εὐκόλως εἰς τὴν καταγγελίαν ἐπὶ ἀνακολουθίᾳ. Ἐλέχθη καὶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὡς πρὸς ἐμὲ ὅτι τὸ 1940 συνεφώνησα μὲ τὸ σχέδιον Ζαΐμη, ἀλλὰ ὁ κ. Ζαΐμης ἐκείνην τὴν στιγμὴν διεφώτισε τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν κατέστησεν ἐνήμερον τῆς ἀντιδράσεως, τῆς πείσμονος καὶ ἐντόνου τὴν ὁποίαν τότε προέβαλον. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς ἰδικῆς μου περιπτώσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι περίπτωσις ἀνακολουθίας, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς περιπτώσεως τοῦ ἀγαπητοῦ μου συναδέλφου κ. Στεφάνου Στεφανοπούλου καὶ ἄλλων Βουλευτῶν.

§259Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν κατηγόρησα οὔτε ἐμέμφθην κανένα, διότι ἤλλαξε γνώμην. Παραδέχομαι τοὐναντίον, ὅτι καὶ ἡ πάροδος τοῦ χρόνου μὲ τὴν ἀλλαγὴν τῶν πραγματικῶν καταστάσεων καὶ ἡ συζήτησις ἀκόμη ἄγει εἰς ἀλλαγὴν γνώμης. Ἀλλ’ ὑπεστήριξα, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἦσαν σύμφωνοι πρὸς αὐτὴν τὴν ἄποψιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου, δὲν ἠμποροῦν σήμερον νὰ ὁμιλοῦν περὶ καινοφανοῦς διατάξεως.

§260Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι οἱ ἀπαρτίζοντες τὰ κόμματα δὲν ἐγνώριζον, οὔτε οἱ βουλευταὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, οὔτε οἱ βουλευταὶ καὶ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, οὔτε οἱ βουλευταὶ τῶν ἄλλων κομμάτων, τὰ ὁποῖα μετεῖχον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1949, δὲν ἐγνώριζον τὸ περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχε καταρτισθῆ καὶ τὸ ὁποῖον κατηρτίσθη ἀπὸ δύο–τρία πρόσωπα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσητε ὑπεύθυνον, διὰ τὸ κείμενον τοῦ λεγομένου σχεδίου Ζαΐμη καὶ μάλιστα δι’ αὐτὴν τὴν διάταξιν, διὰ τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν κ. βουλευτῶν οὔτε τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων δὲν θὰ εἶχε προσέξει, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσετε ὑπευθύνους διὰ τὰς διατάξεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι ἐμπῆκαν εἰς ἕνα προσχέδιον ἐκλογικοῦ νόμου, καταρτισθέντος ὑπὸ τὴν ἔμπνευσιν τῶν ἡγετῶν δύο–τριῶν κομμάτων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσητε ὑπευθύνους, ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπήρτιζον τὰς κοινοβουλευτικὰς ὁμάδας τῶν κομμάτων αὐτῶν. Δὲν ἐγνώριζον τὸ περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου, καὶ αὐτὸ βεβαίως τὸ ὁποῖον εἴπατε, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι κάλλιστα δυνατὸν νὰ σημειωθῇ. Μία ἀνακολουθία δὲν εἶναι πάντοτε ἐπιβαρυντικὴ διὰ τὴν σκέψιν καὶ τὴν συνείδησιν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τὴν διαπράττει. Διότι εἶναι κάλλιστα δυνατόν, ἡ ἀνακολουθία αὐτὴ νὰ ὀφείλεται εἰς μεταδιδασκαλίαν, νὰ ἔχῃ κανεὶς μεταδιδαχθῇ, ἀλλ’ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν πρόκειται κἄν περὶ αὐτοῦ, διότι οἱ ἀξιότιμοι κύριοι τοὺς ὁποίους ἐμέμφθητε, δὲν εἶχον γνῶσιν τοῦ περιεχομένου τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε καταρτισθῆ εἰς τὰ παρασκήνια τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Διομήδη, τῆς ὁποίας μετεῖχον καὶ ἐγώ. Ἐγὼ μὲν διεφώνησα πλήρως πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ γνωρίζω πλήρως τὰ καθέκαστα τῆς προετοιμασίας τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία ἐγένετο τότε. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν νὰ μὴ ἐπαναλειφθῇ μομφὴ καὶ παρατήρησις εἰς βάρος τοῦ κ. Στεφανοπούλου καὶ τῶν ἄλλων στελεχῶν τοῦ Λ.Ε.Κ, διότι εἶναι παρατήρησις ἄστοχος καὶ πλήρως ἀντίθετος πρὸς τὴν πραγματικότητα.

§261Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἐφ’ ὅσον εἶπε ὁ κ. Κανελλόπουλος ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἔγινεν εἰς τὰ παρασκήνια, νὰ εἴπω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Τὸ γνωρίζουν αὐτὸ οἱ κ.κ. βουλευταὶ καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν ποὺ κατήρτισεν αὐτὸ τὸ νομοθέτημα. Ὁ κ. Κανελλόπουλος διεφώνησεν ἐπὶ ἄλλου θέματος, ὅταν τὸ νομοσχέδιον ἦλθεν εἰς τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον, διεφώνησεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς γενικῶς τῶν ποσοστῶν καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν διατάξεων αὐτοῦ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποκαταστήσω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν ἔννοιαν τῶν παρασκηνίων. Δὲν ὑπῆρξαν παρασκήνια, ἡ ἐργασία ἔγινε ἐν πλήρει φωτὶ καὶ αἱ ἐφημερίδες ἔγραφαν τότε τὰ συζητούμενα. Μάλιστα εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ δοθῇ πρὸς δημοσίευσιν τὸ νομοσχέδιον, κατὰ τὰ τέλη Δεκεμβρίου 1949, δεδομένου ὅτι ἡ ἐπανάληψις τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος θὰ ἐγίνετο τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1950, ὁπότε ὅμως διελύθη ἡ Βουλὴ καὶ ἐπηκολούθησαν τὰ γνωστὰ ἐπεισόδια. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐγένετο ἐν πλήρει φωτὶ καὶ τὸ κόμμα τοῦ κ. Παπανδρέου τὸ ἠμφισβήτησεν τότε αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ὄχι ἀπὸ ἄλλης πλευρᾶς, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῶν ποσοστῶν. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγεται, ὅτι τὸ νομοθέτημα αὐτὸ ἐγένετο εἰς τὰ παρασκήνια. Αὐτὴν τὴν διευκρίνησιν καὶ διαπίστωσιν ἤθελα νὰ κάμω.

§262Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παρατήρησις δὲν ἐστρέφετο κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Διομήδη, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ὁλότητι δὲν ἔλαβε γνῶσιν τοῦ νομοθετήματος καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐδικαιούμην νὰ ἰσχυρισθῶ καὶ ἰσχυρίζομαι καὶ πάλιν, ὅτι τὸ νομοθέτημα συνετάχθη εἰς τὰ παρασκήνια. Ὄχι μόνον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τῆς Κυβερνήσεως Διομήδη δὲν εἶχε λάβει γνῶσιν τοῦ περιεχομένου, ἀλλ’ οὔτε κἄν τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον τὸ ἀποτελούμενον ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Διομήδην, τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐμέ, οὔτε αὐτὸ δὲν ἐμελέτησε τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Ἦλθε πρὸς συζήτησιν εἰς τὸ συντονιστικόν, ἐγὼ διεφώνησα πρὸς τὴν ἀρχὴν καὶ δὲν εἰσήλθωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ διαψεύσῃ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἤχθη πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Συντονιστικοῦ.

§263Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ βοηθήσω τὴν μνήμην σας ἐπὶ τοῦ θέματος. Ὅπως λέγετε, εἶχε πράγματι καταρτισθῆ ἐπιτροπή. Ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου 1949 εἶχε δακτυλογραφηθῆ τὸ νομοσχέδιον καὶ διεκομίσθη πρὸς συζήτησιν εἰς τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἤλθατε εἰς τὸ Συντονιστικὸν μίαν μεσημβρίαν καὶ μετὰ ἐξαιρετικῆς βιαιότητος διεμαρτυρήθητε κατὰ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, ὡς πρὸς τὰ ποσοστὰ συμμετοχῆς εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ἐφύγατε ἀπὸ τὴν αἴθουσαν κλείνοντας μὲ ὁρμὴν τὴν θύραν.

§264Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§265Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ ἐνθυμῆσθε τοὐλάχιστον ὅτι ὡμιλήσατε ἐπὶ τῶν ποσοστῶν καὶ ἐκλείσατε τὴν πόρτα. Αὐτὰ ἐγένοντο περὶ τὰ τέλη Δεκεμβρίου 1949. Μετὰ ταῦτα ἐπηκολούθησαν γνωστὰ ἄλλα γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐματαίωσαν τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὅπως καὶ σήμερον γίνεται προσπάθεια ματαιώσεώς του.

§266Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ ὅτι τὰ πράγματα συνέβησαν οὕτω. Τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐξητάσθη ὑπὸ τοῦ Συντονιστικοῦ Συμβουλίου. Πάντως ἡ ἀντίθεσίς μου ἦτο πλήρης.

§267Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν συνεφωνήσατε, ἀλλὰ τὸ σχέδιον ὑπῆρχεν.

§268Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἦτο ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική. Πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτὴν διεφώνησα.

§269Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διὰ νὰ μὴ παρατείνεται ἡ συζήτησις, θὰ ἐνθυμῆσθε ἀσφαλῶς, ὅτι οἱ ἄλλοι συνάδελφοι ἦσαν σύμφωνοι καὶ ὅτι σεῖς διεμαρτυρήθητε ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ποσοστῶν.

§270Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λήγει ἡ συζήτησις. Δὲν διεφώνησα μόνον ἐπὶ τῶν ποσοστῶν, ἀλλὰ ἐπὶ τῆς γενικῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ φορολογίας τῶν πλοίων» καὶ παρακαλῶ ὅπως κηρυχθῇ τοῦτο κατεπεῖγον, ἵνα ἔλθῃ τὸ ταχύτερον πρὸς συζήτησιν.

§272ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως μὲ ἐξουσιοδοτήσῃ καὶ ἐπικυρώσω ὑπ’ εὐθύνη μου τὰ μέχρι τοῦδε ἀνεπικύρωτα πρακτικὰ τῶν τελευταίων συνεδριάσεων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξετυπώθησαν λόγῳ τῆς ἀπεργίας, καθὼς καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως μέχρι τοῦ σημείου τούτου.

§274ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ἀνεκοίνωσα καὶ πρότερον πρὸς τὴν Βουλήν, ὑπεβλήθη πρότασις δεόντως ὑπογεγραμμένη περὶ διεξαγωγῆς ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως περὶ διαγραφῆς τῆς παραγράφου 2 τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». (Ἀναγινωσκομένων τῶν ὀνομάτων τῶν ὑπογραψάντων, οὗτοι εὑρίσκονται παρόντες).

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ὅπως προσέλθουν ἐπὶ τοῦ καταλόγου οἱ κ.κ. Γ. Γρηγορίου καὶ Α. Δερδεμέζης. Τὸ ἐρώτημα τίθεται οὕτω: Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως παραμείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει λέγουσι ΝΑΙ, οἱ παραδεχόμενοι τὴν διαγραφὴν τῆς παραγράφου 2 τοῦ ἄρθρου 2 λέγουσιν ΟΧΙ. (Μετὰ ταῦτα ἄρχεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, τῶν κ. κ. βουλευτῶν ἀπαντόντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα).

Διεξαχθείσης ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως καὶ γενομένης διαλογῆς ὁ κ. Πρόεδρος ἀνακοινοῖ τὸ κάτωθι ἀποτέλεσμα:

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν συνόλῳ 138. Ὑπὲρ τῆς παραμονῆς τοῦ ἄρθρου ὡς ἔχει 85. Ὑπὲρ τῆς διαγραφῆς τῆς παραγράφου 2, 52 καὶ εἷς ἀπήντησε παρών. Συνεπῶς ἡ πρότασις περὶ διαγραφῆς τῆς παραγράφου 2 ἀπορρίπτεται καὶ τὸ ἄρθρον 2 γίνεται δεκτὸν ὡς ἔχει. Ἄρθρον 3. Δεκτὸν ὡς ἔχει. Παράγραφος 1 ἄρθρον 4. Δεκτὴ ὡς ἔχει. Παράγραφος 2 ἄρθρον 4.

§278Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Παρακαλῶ ὅπως γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς.

§279Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Γίνεται δεκτή.

§280Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡμεῖς θὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ σχέδιον τὸ Κυβερνητικὸν καὶ ὄχι τοὺς σκοποὺς τῆς ἐπιτροπῆς, 1) διότι δὲν εὑρίσκομεν ὅτι ὑπάρχει λόγος περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποψηφιοτήτων, τὸ ἐὰν εἷς θέτῃ πολλαπλᾶς ὑποψηφιότητας ζημιοῖ τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει διότι τοῦτο δὲν ἐπαρκεῖ ἢ ἱκανοποιεῖ ὅλας τὰς φιλοδοξίας 2) διότι πρέπει νὰ ἀφήνωμε τοὺς ἀνθρώπους ἐλευθέρους νὰ κατέρχωνται εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν καὶ ὄχι νὰ προσπαθῶμεν διὰ τεχνικῶν μέσων νὰ ἐμποδίζωμεν αὐτούς. Ὁ προτεινόμενος περιορισμὸς ἕως πέραν τοῦ ἐπιτρεπομένου ὁρίου εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Δημοκρατίαν ἐννοοῦμεν τοὺς ἀρχηγοὺς τοῦ λαοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ περιορίσωμε τοὺς ἀρχηγοὺς. Πάντως νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποψηφιοτήτων, ἐὰν τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ διατηρηθῇ ἡ διατύπωσις ἡ ἰδική σας καὶ ὄχι ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς.

§281Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Τὰς ἰδίας ἀπόψεις ὑπεστήριξα καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι δηλαδὴ δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς περιορισμός.

§282Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀντιληφθῶ ποῖον λόγον ἔχει ὁ περιορισμὸς τῶν ὑποψηφιοτήτων. Ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ περιορισμὸς προτιμῶ τὸ Κυβερνητικὸν νομοσχέδιον.

§283Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Τρεῖς περιπτώσεις εἶναι νοηταὶ εἰς τὸ θέμα, 1) ἡ ἀπόλυτος ἐλευθερία τοῦ ἰσχύοντος νόμου, 2) ὁ περιορισμὸς τοῦ Κυβερνητικοῦ σχεδίου, 3) ὁ μεγαλύτερος περιορισμὸς τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς. Τάσσομαι ὑπὲρ τοῦ ἰσχύοντος συστήματος, τοῦ ἀπεριορίστου, ἐὰν ὅμως πρόκειται νὰ γίνῃ περιορισμός, τότε νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον καὶ ὄχι τὸ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§284Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ἐὰν διὰ τὰ ἄλλα θέματα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ὑπῆρχε δικαιολογία, διὰ τὴν διάταξιν αὐτὴν δὲν ὑπάρχει καμμία. Ἡμεῖς τασσόμεθα ὑπὲρ τοῦ ἀπεριορίστου τῶν ὑποψηφιοτήτων.

§285Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν τροπολογίαν διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Ὅταν τις θέτῃ εἰς 2 ἢ 3 περιφερείας ὑποψηφιότητα καὶ ἐκλεγῇ φυσικὰ εἰς μίαν ἕδραν, διαπράττει ἀπάτην, διότι ὁ ψηφοφόρος τὸν ψηφίζει, μετὰ ὅμως δηλοῖ ὅτι δὲν ἀποδέχεται καὶ ἔτσι ἐκλέγεται ἄλλος καὶ ὄχι ἐκεῖνος ποὺ ἠθέλησεν ὁ λαός.

§286Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουν τὸ Ἔθνος καὶ ὄχι τὰς περιφερείας των. Εἶναι τραγελαφικὸν καὶ θλιβερὸν τὸ γεγονὸς νὰ ἐκλέγωνται ὡρισμένοι βουλευταὶ εἰς δύο περιφερείας καὶ νὰ ἀναγκάζωνται νὰ παραιτηθοῦν ἀπὸ τὴν μίαν ἐξ αὐτῶν. Τοῦτο σημαίνει περιφρόνησιν πρὸς τὴν περιφέρειαν ἀπὸ τὴν ὁποίαν παρῃτήθησαν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ διότι νομίζω ὅτι ὁ βουλευτὴς πρέπει νὰ κατοικῇ μονίμως ἐν τῇ ἐκλογικῇ του περιφερείᾳ, προτείνω ὅπως ὁ βουλευτὴς θέτῃ ὑποψηφιότητα μόνον εἰς μίαν περιφέρειαν καὶ δὴ εἰς ἐκείνην τῆς ὁποίας εἶναι μόνιμος κάτοικος.

§287Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἐν ὀνόματι ἀκριβῶς τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος, φθάνω εἰς τὸ ὅλως ἀντίθετον μὲ αὐτὸν συμπέρασμα. Διότι ὁ βουλευτὴς ἀντιπροσωπεύει τὸ Ἔθνος καὶ ὄχι μίαν εἰδικὴν περιφέρειαν, εἶναι φυσικὸν νὰ δικαιοῦται νὰ ὑποβάλῃ ὑποψηφιότητα εἰς πλείονας περιφερείας, ἐπιλέγων, φυσικά, ἔπειτα μίαν ἐξ αὐτῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Χαβίνη ὅτι πρόκειται περὶ ἀπάτης πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς τῆς περιφερείας ἀπὸ τὴν ὁποίαν παραιτεῖται ὁ βουλευτής, νομίζω, ὅτι δὲν εὐσταθεῖ διότι εἶναι πασίγνωστον, ὅτι μίαν καὶ μόνην περιφέρειαν δικαιοῦται ὁ ὑποψήφιος νὰ ἐκλέξῃ καὶ ἐν γνώσει τοῦ λαοῦ ἔχει θέσει ὑποψηφιότητα εἰς πολλὰς περιφερείας, ἐκ τῶν ὁποίων μίαν φυσικὰ θὰ δεχθῇ. Ἑπομένως οὔτε ἀπάτη εἶναι, ἀλλ’ ἀντιθέτως τὸ Σύνταγμα ἐπιβάλλει νὰ σεβασθῶμεν τὴν Ἐθνικὴν θέλησιν ὁπωσδήποτε ἐκδηλουμένην ὑπὲρ μιᾶς πολλαπλῆς ὑποψηφιότητος.

§288Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι τόσον ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Πρεβέζης ὅσον καὶ ὁ ἐκ Μεσσηνίας νεαρὸς συνάδελφος, δὲν ἐνθυμοῦνται, φαίνεται, καλῶς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Κατὰ τὸ Σύνταγμα τὸ ἰσχῦον, ὁ βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ τὸ Ἔθνος οὐδέποτε τὴν ἐκλογικήν του περιφέρειαν............ (θόρυβος) Ὁ βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ τὸ Ἔθνος..... (θόρυβος φωναί). Ἀλλὰ ἔχω νὰ τονίσω καὶ κάτι ἄλλο ἀκόμη. Ποῦ θέλει νὰ πᾶμε ὁ κ. συνάδελφος, εἰς τὸν μεσαίωνα, ὅταν διὰ νὰ ἔχῃς δικαίωμα νὰ ἐκλεγῇς ἔπρεπε νὰ εἶσαι κάτοικος τῆς περιφερείας, εἰς ἣν θὰ ἐξέθετες ὑποψηφιότητα, ἀλλὰ νὰ ἔχῃς καὶ ἀκίνητον περιουσίαν; Κάμνω ἔκκλησιν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ δεχθῇ τοὺς στραγγαλισμοὺς αὐτοὺς τῆς ἐλευθερίας τῶν ὑποψηφίων, νὰ μὴ δεχθῇ τὴν ἀντιδημοκρατικὴν αὐτὴν ἄποψιν. Τί μᾶς πειράζει ἡ πολλαπλῆ ὑποψηφιότης;

§289Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι δὲν πρέπει νὰ πᾶμε εἰς τὸν μεσαίωνα. Ἔχω εἰς χεῖράς μου τὸν τελευταῖον γαλλικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ ἄρθρον 11 ὁρίζει ὅτι «οὐδεὶς δύναται νὰ εἶναι ὑποψήφιος εἰς πλείονας τῆς μιᾶς ἐκλογικῆς περιφερείας». Ἑπομένως οὔτε τοῦ μεσαίωνος, οὔτε καινοφανὲς εἶναι τὸ πρᾶγμα.

§290Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω τὴν αἰτιολογίαν τοῦ νόμου αὐτοῦ; Διότι ἐὰν τὴν δώσω τὴν δικαιολογίαν αὐτήν, τότε θὰ.... (θόρυβος).

§291Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προχωρήσατε καὶ παρακάτω κ. Ὑπουργέ.

§292Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, γνωρίζετε τὴν Γαλλικήν, ἴσως καλύτερον ἀπὸ ἐμέ. Ἀκοῦστε: «............ ...(Ἀναγινώσκει εἰς τὴν Γαλλικὴν)...». ..........(Θόρυβος)............

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δερδεμέζης ἔχει τὸν λόγον.

§294Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Ἤθελα νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὅτι τὰ ὑποστηριζόμενα ὑπὸ τοῦ ἐκ Πρεβέζης συναδέλφου δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰ πράγματα. Διότι δὲν ἀποτελεῖ ἀπάτην τὸ νὰ ὑποβάλῃ τις ὑποψηφιότητα εἰς πλείονας τῆς μιᾶς περιφερείας. Καὶ θὰ ἦτο σήμερον ἀνελεύθερον μέτρον νὰ περιορίσωμεν τὴν ὑποψηφιότητα εἰς μίαν μόνον περιφέρειαν. Τάσσομαι λοιπὸν ὑπὲρ τῆς διατάξεως ὡς ἔχει εἰς τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον.

§295Π. ΠΕΝΝΑΣ. Συμφωνῶ πρὸς τὴν τροποποίησιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ διὰ τοὺς οὐσιαστικοὺς λόγους τοὺς ἤδη ἐκτεθέντας, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον. Διότι ἡ πολλαπλῆ ὑποψηφιότης μεταβάλλει τὰ κριτήρια διὰ τὸν ψηφοφόρον, ὁ ὁποῖος ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὸ πρόσωπον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν δυνατότητα πολλαπλῆς ὑποψηφιότητος. Καὶ ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῶν παρελθουσῶν ἐκλογῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ὑπεβλήθησαν, εἴτε ἀπὸ ἀρχηγοὺς κομμάτων εἴτε ἀπὸ ἄλλα δυναμικὰ στελέχη τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα εἰς βάρος ἄλλων συναδέλφων ἐπέτυχον τὴν ἐκλογήν. Ἐνῷ εἰς ἐναντίαν περίπτωσιν οἱ κάτοικοι τῶν σχετικῶν περιφερειῶν μὲ ἄλλα κριτήρια θὰ ἐψήφιζον καὶ ἄλλοι θὰ ἦσαν οἱ ἐκλεκτέοι καὶ οἱ ἐκλεκτοί. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ διὰ τὸν συμπληρωματικὸν αὐτὸν λόγον συνηγορῶ ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς τροποποιήσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§297Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, νομίζω, ὅτι ἀκολουθεῖται μία διαδικασία περίεργος. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, ἐλπίζω, ὅτι τουλάχιστον, ἡ Κυβέρνησις τὸ παραδέχεται. Ἀλλά, δὲν εἶναι μόνον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν τὸ παραδέχεται, ἀποδεχομένη τὴν τροπολογίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνέφερε καὶ ξένον νόμον. Εἶναι τοῦτο πλήρης ἀνακολουθία σκέψεων. Διότι εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου γίνεται διάκρισις μεταξὺ ἀρχηγῶν καὶ μὴ ἀρχηγῶν!! Ἢ ἐπιτρέπεται, ἢ ἀπαγορεύεται ἡ πολλαπλῆ ὑποψηφιότης. Καί, τὸ ἄρθρον τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν λέγει, ὅτι οὐδεὶς δέχεται νὰ ὑποβάλῃ ὑποψηφιότητα εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην περιφέρειαν ἢ ἐννοεῖ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων ὡς πρόσωπα ἰδιαίτερα. Ὅταν λοιπὸν ἀναφέρωμεν ἓν παράδειγμα ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ πρέπει νὰ τὸ ἀναφέρωμεν πλήρως. Λέγει ἐν συνεχείᾳ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν: Δέχομαι τὴν διατύπωσιν τῆς τροπολογίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐξαιρεῖ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων. Ἄν καὶ εἴμεθα ὅλοι ἐναντίον τῆς πολλαπλῆς ὑποψηφιότητος, νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτό, δὲν εἶναι ζήτημα μάχης Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Κυβερνήσεως ἠμποροῦμεν νὰ τὸ δεχθῶμεν, ἀλλὰ ὅταν λέγωμεν Ἀρχηγὸν Κόμματος ἐν τῇ Βουλῇ, ἐννοοῦμεν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἡγεῖται συγκεκριμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν. Ἀλλά, λέγω, ὑπάρχουν κόμματα τὰ ὁποῖα καὶ διὰ τὴν συνείδησιν τὴν ἰδικήν των καὶ τοῦ λαοῦ, ἀποτελοῦν κόμματα ὑπὸ τὴν γενικὴν ἔννοιαν τῆς λέξεως, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν κατώρθωναν νὰ ὀνομάζωνται κόμματα, διότι δὲν ἔχουν 10 βουλευτὰς καὶ θέλουν οἱ βουλευταὶ νὰ βάλουν ὑποψηφιότητα εἰς δύο περιφερείας, διατί αὐτὸ τὸ ἀποκλείετε; Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἡ θεωρητικὴ συζήτησις, μὲ ἐνδιαφέρει ἐν τῇ πράξει. Πόσοι καὶ ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔβαλον πολλαπλῆν ὑποψηφιότητα διὰ νὰ ξεγελάσουν τὸν λαόν; Τέσσαρες ἢ πέντε ἄνθρωποι ἔβαλον εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογάς, διότι ἀναμφισβητήτως οἱ πολιτευόμενοι νὰ ἔχουν ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς ἄλλας περιφερείας. Τὸ περιωρίσατε εἰς δύο. Ἔχει καλῶς. Μὴ τὸ περιορίζετε εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Ἢ κανεὶς δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ἢ νὰ τὸ ἔχουν καὶ οἱ ἡγέται μικροτέρων ὁμάδων. Ὡς πρὸς τὴν ἀπάτην, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι ὁ βουλευτής, ὁ ὁποῖος θέτει ὑποψηφιότητα εἰς δύο περιφερείας θέτει ὄχι μόνος ἀλλὰ μὲ ὁλόκληρον συνδυασμόν. Ἑπομένως ὁ ἐκλογεὺς ψηφίζει ψηφοδέλτιον. Δὲν εἶναι λοιπόν, τόσον δύσκολον νὰ παραδεχθῶμεν τὰς δύο περιφερείας. Νὰ τὸ περιορίσωμεν εἰς τὸ σημεῖον ποὺ τὸ ἔχει τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον, ἀλλὰ νὰ ἐπιτραπῇ εἰς ὅλους, νὰ θέσουν ὑποψηφιότητα.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§299Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ κατανοήσω τὸ πεῖσμα, τὸ ὁποῖον ἐκδηλοῦται ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ θέμα αὐτό. Ἡ Κυβέρνησις εἶχε διατυπώσει ἐπὶ τῷ δημοκρατικώτερον, ἐπὶ τῷ ἐπιεικέστερον τὴν διάταξιν καὶ ἦλθεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία κατέστησε τὴν ἐφαρμογὴν πολλαπλῶν ὑποψηφιοτήτων δυσχερεστέραν. Διατί, ὅμως, ἀφοῦ διαπιστώνει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὑπάρχει ἀντίδρασις ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι θεμελιῶδες, διατί ἐπιμένει καὶ λέγει, ὅτι προσχωρεῖ εἰς τὴν ἄποψιν τῆς Ἐπιτροπῆς; Θὰ ἦτο ὀρθὸν ἐπίσης, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀφήσῃ μὲ ἄνεσιν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ νὰ μὴ ἀποκλείῃ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος, εἶναι πολὺ ὀρθή. Δὲν δικαιούμεθα νὰ λέγωμεν, ὅτι ὡς Ἀρχηγοὶ κομμάτων εἰς τὰς ἐκλογὰς θὰ ἰσχύουν μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν Ἀρχηγοὶ κομμάτων εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν. Δὲν εἶναι λογικὸν καὶ δημοκρατικὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι μόνον ἐκεῖνοι δικαιοῦνται νὰ φέρουν τὸν τίτλον τοῦ Ἀρχηγοῦ κόμματος καὶ νὰ εἶναι εἰς δύο περιφερείας ὑποψήφιοι. Κύριοι, προσωπικῶς ἐγώ, ἀφοῦ ὑπῆρξα εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν Ἀρχηγὸς κόμματος καὶ θεωροῦμαι ἤδη συναρχηγός, θὰ ἔχω τὴν δυνατότητα τῆς ὑποβολῆς ὑποψηφιότητος εἰς δύο περιφερείας. Συζητῶ ἑπομένως ἄνευ συμφέροντος. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι δικαιούμεθα νὰ προβαίνωμεν εἰς τὴν θέσπισιν τῶν ἀντιδημοκρατικῶν αὐτῶν διατάξεων. Ἠμπορεῖ, κύριοι, νὰ συσταθῇ ἕνα νέον κόμμα. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος αὐτοῦ δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς διατάξεως τῆς διπλῆς ὑποψηφιότητος; Νομίζω, κύριοι, ὅτι χρειάζεται μία ἄνεσις εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Διεπιστώσαμεν τὴν ἔλλειψιν τῆς ἀνέσεως αὐτῆς. Νομίζω, καὶ κάμνω ἔκκλησιν πρὸς ὅλους τοὺς συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζουν τὰ τρία κόμματα, τὰ ὁποῖα προσχωροῦν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπὶ τῶν ἐπουσιωδῶν αὐτῶν θεμάτων θὰ χρειασθῇ μία ἄνεσις. Νομίζω, ὅτι ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπεδέχετο τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν, περὶ ἐπιστροφῆς εἰς τὴν διατύπωσιν τὴν ἰδικήν του, θὰ εἶχε λήξει ἡ συζήτησις.

§300Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Νομίζω, ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι βασικόν, διὰ νὰ μᾶς ἀπασχολῇ τόσον πολύ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶμαι διατεθειμένος νὰ δεχθῶ τὴν διατύπωσιν, ἡ ὁποία ἔγινεν ἀπὸ τὰ τρία κόμματα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον. Νὰ ἠμποροῦν τόσον οἱ Ἀρχηγοὶ κομμάτων, ὅσον καὶ οἱ βουλευταί, νὰ θέτουν ὑποψηφιότητα, ὄχι εἰς πλείονας τῶν δύο περιφερειῶν. Ἐὰν συμφωνήσῃ ἡ Βουλή, νὰ προχωρήσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§301Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ πρότασις τοῦ κ. Λαντζούνη, ὅτι θὰ πρέπει ὁ προτεινόμενος βουλευτὴς νὰ κατοικῇ εἰς τὸν τόπον ἔνθα θὰ ἐκθέσῃ ὑποψηφιότητα, κατέπεσεν ὑπὸ τὰς κραυγὰς τῶν παρόντων βουλευτῶν. Καὶ μάλιστα ἐχαρακτηρίσθη παρὰ πολλῶν ὅτι εἶναι μεσαιωνικὴ πρότασις. Ἐὰν σήμερον κακοδαιμονῇ ἡ χώρα, κακοδαιμονεῖ διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ βουλευταὶ κάθονται εἰς τὰς Ἀθήνας. Εἰς ἄλλα Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ βουλευταὶ ἀνήκουν εἰς ὅλο τὸ Ἔθνος, ἔχουν ἰδιαίτερον διοικητικὸν σύστημα, ἔχουν τὴν πλήρη αὐτοδιοίκησιν καὶ ἀποκέντρωσιν. Ἔχουν τοὺς βουλευτὰς εἰς τὸν τόπον τους, οἱ ὁποῖοι φροντίζουν διὰ τὰς τοπικὰς ἀνάγκας. Κατ’ ἀνάγκην ἡ πρότασις αὐτὴ θὰ ἔπρεπε νὰ τύχῃ μιᾶς ἰδιαιτέρας προσοχῆς παρ’ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς καὶ νὰ μὴ θεωρηθῇ μεσαιωνική. Μεσαιωνικὴ δὲν εἶναι ἡ πρότασις, ἡ ὁποία θέλει νὰ ὑποστηρίξῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐκλέγεται ὁ βουλευτής. Μεσαιωνικὴ εἶναι ἡ πρότασις ἡ ὁποία μεταβάλλει τὸ διοικητικὸν σύστημα τῆς Ἑλλάδος, τὸ σημερινὸν εἰς μεσαιωνικὸν καὶ συγκεντρωτικόν. Ἡ παροῦσα Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως καὶ αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις, δὲν ἀπέβλεψαν εἰς τὰς ἐπαρχίας. Δὲν ἠθέλησαν νὰ θεσπίσουν πλήρη αὐτοδιοίκησιν καὶ ἀποκέντρωσιν. Διότι, ἐὰν τυχὸν ἡ Κυβέρνησις ἡ προχθεσινὴ εἶχεν ἐφαρμόσει πλήρως τὸν νόμον τῆς διοικητικῆς ἀποκεντρώσεως, τότε, δὲν θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ εἴμεθα ἐδῶ πέρα 250 βουλευταί. Ἔφθαναν 150. Θὰ ἐκάναμε οἰκονομίαν ἐπιχορηγήσεως ἐπὶ 150 βουλευτῶν διὰ νὰ πληρώσωμεν τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια. Ἡ πρότασις, λοιπόν, τοῦ κ. συναδέλφου, ὅτι θὰ πρέπει ὁ βουλευτὴς νὰ εἶναι καὶ κάτοικος τοῦ νομοῦ ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐκλέγεται, δὲν ἔπρεπε νὰ παροραθῇ καὶ νὰ πέσῃ ὑπὸ τὴν γενικὴν κατακραυγήν. Διότι ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ὑπάρχουν ὡρισμένοι, οἱ ὁποῖοι κάθονται εἰς τὴν Ἀθήνα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διοικῆται ἡ Ἐπαρχία... (Φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι διότι ὁ ρήτωρ μακρηγορεῖ). Προτείνω εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον νὰ προστεθῇ ὅτι οἱ προτεινόμενοι βουλευταὶ θὰ πρέπει νὰ κατοικοῦν εἰς τὸν τόπον ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐκλέγονται.

§302Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶναι τόσον βασικὸν τὸ ζήτημα ὥστε νὰ διαφωνοῦν οἱ κύριοι βουλευταί; Μετὰ λύπης μου βλέπω ὅτι ἡ κωλυσιεργία προέρχεται ἀπὸ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν τὸ νομοσχέδιον.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§304Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι κ. Πρόεδρε.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσουν, ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται τὴν παράγραφον 2 τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ κυβερνητικοῦ σχεδίου ὡς ἔχει; Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Συνεπῶς ἡ παράγραφος γίνεται δεκτὴ ὡς ἔχει. Παράγραφος 3 ἄρθρου 4. Ὁ κ. Β. Παπαρρηγόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§306Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ τροποποιούμενον ἄρθρον 56 ἔχει ὡς ἑξῆς: «........ ..... (ἀναγινώσκει).....» Τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον τὴν προθεσμίαν τῶν 12 ἡμερῶν τὴν αὐξάνει εἰς 22. Θὰ ἤθελα, ἐπειδὴ αὐτὸ τὸ γεγονὸς τῆς αὐξήσεως τῶν προθεσμιῶν παρατηρεῖται γενικῶς εἰς ὅλον τὸ νομοσχέδιον καὶ ἑπομένως ὅλαι αἱ ἄλλαι προθεσμίαι ἐπιμηκύνονται, θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι τῆς ὑπηγόρευσαν τὴν ἐπιμήκυνσιν τῶν προθεσμιῶν.

§307Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Διὰ νὰ τελειώσουν μίαν ὥραν γρηγορότερα οἱ συνδυασμοὶ καὶ νὰ λείψουν αἱ φοβεραὶ ἀσχημίαι τῶν τελευταίων ἡμερῶν.

§308Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ ἀπολύτως πρὸς ὅσα ἐξέθεσεν ὁ συνάδελφος κ. Παπαρρηγόπουλος καὶ διατυπώνω καὶ ἐγὼ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παράκλησιν νὰ ἀναθεωρήσῃ κατ’ ἀρχὴν τὴν σκέψιν τῆς ἐπιμηκύνσεως ὅλων τῶν προθεσμιῶν, διότι πιστεύω, ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ ὄχι μόνον τυπικήν (;) ἀλλὰ καὶ λογικὴν ἀπόφασιν πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος προβλεπόμενα. Διότι λογικῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προκηρυχθοῦν καὶ νὰ ἐνεργηθοῦν ἐκλογαὶ ἐντὸς 30 ἡμερῶν. Φαντασθῆτε τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ προκηρυχθοῦν ἐκλογαὶ μετὰ 30 ἡμέρας, ἐὰν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ὁριστικὴ ἀνακήρυξις τῶν ὑποψηφίων. Αὐτὸ ἀποτελεῖ καὶ λογικήν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἀντίφασιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπιμήκυνσις νὰ εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ ἀντιφάσκῃ καὶ πρὸς τὰς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὑπαρχούσας δυνατότητας συντμήσεως τοῦ χρόνου. Τὸ Σύνταγμα παρέχει τὴν δυνατότητα μιᾶς συντμήσεως ἡ ὁποία............... Νομίζω, ὅτι ἡ σκέψις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἰσηγήθη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον αὐτὴν τὴν ἐπιμήκυνσιν, ἔχει μίαν ἀλήθειαν μέσα της. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι δι’ ἡμᾶς τοὺς καταρτίζοντας τοὺς συνδυασμοὺς τὸ βάρος εἶναι τεράστιον. Καὶ ὅσον μεγαλύτερος εἶναι ὁ χρόνος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἀσκεῖται ἡ πίεσις, τόσον μικροτέρα εἶναι καὶ ἡ δυνατότης διὰ.... νὰ περιοδεύσητε εἰς τὰς ἐπαρχίας, νὰ ἐργασθῆτε διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ κόμματός σας. Αὐτὴ ἡ σκέψις ἔχει μίαν ψυχολογικὴν ἀλήθειαν μέσα της. Ἀλλ’ ἡ ἀλήθεια αὐτὴ εἶναι ἀνεπαρκὴς διὰ νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἐπιμήκυνσιν τῶν προθεσμιῶν. Διότι ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριὰ ἡ ἐπιμήκυνσις ἡ προβλεπομένη ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 4, ὅπως καὶ μερικαὶ ἄλλαι, ἀντιφάσκουν καὶ λογικῶς πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος παρεχομένην δυνατότητα συντμήσεως τοῦ χρόνου τοῦ παρεμβαλλομένου μεταξὺ προκηρύξεως καὶ διενεργείας τῶν ἐκλογῶν.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Παπακωνσταντίνου ἔχει τὸν λόγον.

§310Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ προθεσμία τῆς ὑποβολῆς τῆς ὑποψηφιότητος ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰς λοιπὰς προθεσμίας τῆς διαδικασίας τῆς ἀνακηρύξεως τῶν ὑποψηφίων πρέπει νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἐν συσχετισμῷ μὲ τὴν δυνατότητα τῆς ἀποστολῆς τῶν ψηφοδελτίων εἰς τὰ πλέον ἀπομεμακρυσμένα σημεῖα τῆς Ἐπικρατείας, ὅπου ἡ συγκοινωνία καὶ ἡ ἐπικοινωνία δὲν εἶναι εὐχερής. Ὑπεστηρίχθη καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι ἴσως αἱ χρονολογίαι θὰ πρέπει νὰ μειωθοῦν, διὰ νὰ ἔχῃ μεγαλυτέραν εὐχέρειαν ὁ καθένας νὰ ὑποβάλῃ ὑποψηφιότητα. Ὑπεστηρίχθη ὅμως καὶ ἐκράτησεν ἡ ἀντίθετος ἄποψις εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι πρέπει νὰ παραμείνῃ μία προθεσμία ἐπαρκὴς ἀπὸ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ συνδυασμοῦ διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν τὰ ψηφοδέλτια νὰ φθάσουν καὶ εἰς τὰ πλέον ἀπομεμακρυσμένα τμήματα. Παρουσιάσθησαν μάλιστα καὶ βουλευταί, μέλη τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον συγκεκριμένας περιπτώσεις εἰς τὰς προηγουμένας ἐκλογάς, ὅπου τὰ ψηφοδέλτια δὲν ἔφθασαν εἰς τὰ ἐκλογικὰ τμήματα. Διὰ νὰ καταστῇ, λοιπόν, αὐτὸ δυνατόν, διὰ νὰ ἔχωμε δηλαδὴ τὴν εὐχέρειαν νὰ φθάσουν ἐγκαίρως τὰ ψηφοδέλτια, νὰ ἔχουν κατηρτισθῆ οἱ συνδυασμοὶ ἐγκαίρως, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθοῦν αἱ ὑποψηφιότητες ἐνωρίτερον. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἔγινε καὶ ἡ ἐπιμήκυνσις τῶν προθεσμιῶν. Δὲν βλέπω δὲ οὐσιαστικῶς ποῖον ζημιώνει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Δὲν ἔχουν σκεφθῆ οἱ ψηφοφόροι ποῦ θὰ ζητήσουν τὸν ἐκλεκτόν τους;

§311Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ ἀπόφασις περὶ αὐξήσεως τῶν προθεσμιῶν ἐλήφθη κατόπιν ἰδικῆς μου εἰσηγήσεως, διότι εἰς ἐμὲ τὸν ἴδιον συνέβη νὰ μὴ προφθάσω νὰ στείλω ψηφοδέλτια. Εἰς τὰς ἐπαρχίας δὲν ἔχομεν καὶ τυπογραφεῖα καὶ ἀναγκαζόμεθα νὰ στέλλωμεν τὰ ψηφοδέλτια νὰ τυπωθοῦν εἰς ἄλλα ξένα τυπογραφεῖα. Καὶ γίνονται καμμιὰ φορὰ καὶ λάθη. Δι’ αὐτὸ ἡ ἀνησυχία τῶν πολιτευομένων τῶν περιφερειῶν αὐτῶν τῶν ἀπομεμακρυσμένων εἶναι νὰ φθάσουν τὰ ψηφοδέλτια εἰς τὰ ὀρεινὰ τμήματα ἐγκαίρως. Δι’ αὐτὸ ἐζητήσαμεν νὰ ἐπιμηκυνθοῦν αἱ προθεσμίαι. Εἶναι ἀδύνατον, διαφορετικά, νὰ κάμωμεν ἐκλογάς.

§312Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου καὶ τοῦ κ. Χαβίνη, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται, ὅτι δὲν ἐπαρκοῦν αἱ προθεσμίαι, ἔχω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς τὰ ψηφοδέλτια τῶν διαφόρων κομμάτων τὰ ἐπιμελήθησαν καὶ τὰ ἔστειλαν οἱ Νομάρχαι μαζὶ μὲ τὸ ἄλλο ἐκλογικὸν ὑλικόν.

§313ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ ἔγινε μόνον διὰ τὰ στρατιωτικὰ τμήματα.

§314Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Ἡμεῖς δὲν κατωρθώσαμεν νὰ τὰ στείλωμεν μέσῳ τῆς Νομαρχίας, διότι δὲν ἐγνωρίζαμεν αὐτὴν τὴν πορείαν καὶ τὰ ἐστείλαμε δι’ ἀντιπροσώπου

§315ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ Νομάρχαι ἔστειλαν τὸ ἐκλογικὸν ὑλικὸν εἰς τὰ τμήματα καὶ ὄχι εἰς τὰ χωριά. (Φωναί, θόρυβος).

§316Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Διὰ νὰ καθησυχάσω τὴν ἀνησυχίαν τοῦ κ. Δερδεμέζη, τὸ ἄρθρον 61 τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου εἰς τὴν πρώτην παράγραφον ὁρίζει, ὅτι ἐπιτρέπεται διὰ διατάγματος νὰ περιορίζωνται ἢ νὰ παρατείνωνται αἱ προθεσμίαι.

§317Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐπεκαλέσθη ὅτι ἐπιμηκύνονται αἱ προθεσμίαι διὰ νὰ φθάσουν ἐγκαίρως τὰ ψηφοδέλτια τῶν διαφόρων κομμάτων εἰς τοὺς ἐκλογεῖς. Αὐτὸ δὲν συμβαίνει εἰς τὴν πρᾶξιν, διότι κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς οἱ Νομάρχαι ἐπιμελήθησαν μόνοι των καὶ ἔστειλαν τὰ ψηφοδέλτια εἰς ὅλα τὰ ἐκλογικὰ τμήματα, δὲν παρουσιάσθη ἔλλειψις ψηφοδελτίων (φωναί, διαμαρτυρίαι). Κύριε Πρόεδρε, εἰς δύο ἐκλογικὰ τμήματα εἰς τὰ ὁποῖα ἔστειλα ψηφοδέλτια, ἔφθασαν τὸ ἴδιο βράδυ. Ἑπομένως δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου.

§318Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Παπακωνσταντίνου τὸ ἑξῆς: ἐπεκαλέσθη ὅτι ἡ ἐπιμήκυνσις τῶν προθεσμιῶν ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι πρέπει ἐγκαίρως νὰ φθάνουν τὰ ψηφοδέλτια. Τὸ ἄρθρον 62 τοῦ βασικοῦ νόμου λέγει τὰ ἑξῆς: «Μετὰ τὴν δημοσίευσιν.... (ἀναγινώσκει)....». Αὐταὶ αἱ δέκα ἡμέραι διὰ τοῦ σχεδίου αὐξάνονται εἰς 30. Δεδομένου δὲ ὅτι τὸ διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, περὶ προκηρύξεως ἐκλογῶν δημοσιεύεται πρὸ 35 ἡμερῶν, ἐντὸς 5 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ διατάγματος περὶ προκηρύξεως ἐκλογῶν, πρέπει νὰ γίνῃ ἀπαραιτήτως ἡ δήλωσις τοῦ κόμματος. Ἄλλως, ἐὰν δὲν σπεύσῃ, δὲν δύναται νὰ κατέλθῃ εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἐντὸς 5 ἡμερῶν κύριοι. Εἶναι τόσον περίεργα ὡρισμένα πράγματα εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ὥστε ὁμολογῶ πῶς τὰ ἐσκέφθησαν ἄνθρωποι. Ἕνα κόμμα δὲν προλαμβάνει οὔτε κἄν τὴν δήλωσίν του νὰ κάμῃ.

§319Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἡ ἀπορία καὶ ἡ ἐρώτησις, δὲν εἶναι ἀνταξία τῆς εὐφυΐας τοῦ κ. Παπαρρηγοπούλου. Ἐπερίμενα ἀντίθεσιν εἰς οἱανδήποτε ἄλλην διάταξιν, ὄχι ὅμως εἰς αὐτὴν καὶ μάλιστα ἐπιχείρημα ἐκ τοῦ ἄρθρου 62. Ὑποτίθεται, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἕνα κόμμα, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ κατέλθῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ νὰ διεκδικήσῃ τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ, τοὐλάχιστον 30 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν δήλωσιν καὶ τοῦ ὀνόματος καὶ τοῦ ἐμβλήματός του. Ἀλλοίμονον ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι θὰ ἐμφανισθοῦν καὶ θὰ ζητήσουν τὴν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, κόμματα τὰ ὁποῖα 30 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν δὲν θὰ ὑπάρχουν.

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται τὴν παράγραφον 3 τοῦ ἄρθρου 4;

§321ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως ἡ παράγραφος 3, γίνεται δεκτή. Παράγραφος 4 ἄρθρου 4.

§323Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ποσὸν ηὐξήθη πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου.

§324Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεφάσισε κατὰ παμψηφίαν, νὰ διαγραφῇ ἡ παράγραφος 4 τοῦ ἄρθρου 4, διότι ἐπειδὴ γίνεται κατάχρησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τῆς λέξεως τῶν «Δημοκρατικῶν θεσμῶν» ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιβαρυνθοῦν οἱ ὑποψήφιοι δι’ ἄλλης δαπάνης, ἐκτὸς ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁρίζει ὁ πάγιος ἐκλογικὸς νόμος. Συνεπῶς πρέπει νὰ μείνῃ 250.000 καὶ νὰ διαγραφῇ τὸ 1 ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον προβλέπεται δι’ ἰδιαιτέρας παραγράφου.

§325Α. ΜΠΙΚΑΚΗΣ. Οὐδεὶς λόγος συντρέχει νὰ αὐξηθῇ τὸ παράβολον ἀπὸ 250.000 εἰς 500.000, διότι οὕτω, ἀποβλέπομεν εἰς τοὺς οἰκονομικῶς ἰσχυροτέρους νὰ ὑποβάλουν ὑποψηφιότητα, διότι ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὴν οἰκονομικὴν εὐχέρειαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν τροπολογίαν αὐτήν. Ἄλλωστε, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ εἶναι τόσον μεγάλο τὸ ποσόν, ὥστε τὸ δημόσιον νὰ ἐξασφαλίσῃ ἕνα σοβαρὸν ἔσοδον ἀπὸ τὴν αὔξησιν αὐτήν.

§326Α. ΔΗΜΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι σωστὴ ἡ περίπτωσις αὐτὴ τοῦ 1.000.000. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ παράβολον τῶν 500.000, εἶναι λογικόν. Δὲν εὑρίσκω ὀρθὴν τὴν καταβολὴν 1.000.000 δραχμῶν καὶ ἐὰν ὁ συνδυασμὸς δὲν συγκεντρώσῃ τὸ 5% τῶν ψήφων τῆς περιφερείας, τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ κατατίθεται ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῶν Συντάξεων Βουλευτῶν, διότι εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦτο ἀρκετὰ καταβάλλουν οἱ βουλευταί.

§327Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Πρόκειται περὶ 2.000.000. Τὸ 1.000.000 ὀφείλει νὰ καταβάλῃ πᾶς ὑποψήφιος καὶ τοῦτο θὰ πηγαίνῃ ὑπὲρ τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως Βουλευτῶν. Ἐπεκράτησεν ὅμως μία γνώμη, ὅταν κατηρτίζετο τὸ νομοσχέδιον, νὰ τεθῇ κάποιος φραγμὸς εἰς τὴν ὑποβολὴν ὑποψηφιοτήτων, αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται κατὰ τὰς ἐκλογάς, εἴτε ἀπὸ ὑπαλλήλους, εἴτε ἀπὸ δικηγόρους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἀποφύγουν νὰ μεταβοῦν ὡς δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι, εἴτε ἀπὸ στρατιωτικούς, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ λάβουν μίαν ἄδειαν. Διὰ τοῦτο εἴπομεν νὰ μπῇ ἕνα εἶδος προστίμου, δηλαδὴ νὰ κατατεθῇ 1.000.000 καὶ ἐὰν ὁ ὑποψήφιος ἢ οἱ ὑποψήφιοι ἐὰν ἀποτελέσουν συνδυασμόν, δὲν συγκεντρώσουν τοὐλάχιστον τὸ 5% τῶν ψήφων τῆς περιφερείας, τὸ ἑκατομμύριον αὐτὸ νὰ κατατίθεται ὑπὲρ τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως Βουλευτῶν. Ἐὰν ὅμως οἱ ὑποψήφιοι αὐτοὶ συγκεντρώσουν ἄνω τοῦ 5%, νὰ τοὺς ἐπιστραφῇ τὸ ἑκατομμύριον αὐτό. Ἦτο μία σκέψις διὰ νὰ περιορίσωμεν τὸ ἄτοπον τῶν πολλῶν ὑποψηφιοτήτων.

§328Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὸ πρόσθετον 1.000.000, διεγράφη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, διότι ἐνομίσαμεν ὅτι ἔθιμα, τὰ ὁποῖα ἰσχύουν εἰς ἄλλα Κράτη, τὰ ὁποῖα ὑπολογίζουν ὅλα τὰ ζητήματα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ χρήματος, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταφερθοῦν καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Πρόκειται περὶ ἀντιλαϊκοῦ μέτρου καὶ διὰ τοῦτο ἡ Ἐπιτροπή, σχεδὸν παμψηφεί, ἀπήλειψε τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ 1.000.000. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς 500.000, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι πάρα κάτω ὑπάρχει διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ χαρτὶ διὰ τὰ ψηφοδέλτια καὶ τὰ τυπωτικὰ ἔξοδα, τὰ παρέχει τὸ Κράτος, ὅπως ἔγινε καὶ εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογάς. Συνεπῶς, ἐὰν δώσῃ 500.000 ὁ ὑποψήφιος διὰ παράβολον δὲν εἶναι πολύ.

§329Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Τὸ ζήτημα ἐξητάσθη ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς ἐπαρκῶς, διότι τὸ νομοσχέδιον προέβλεπε τὴν καταβολὴν ποσοῦ 2.500.000. Ἐτονίσαμεν, ὅτι ἦτο ἀπαράδεκτος ἡ ἐπιβάρυνσις αὐτὴ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐδέχθη τὴν μείωσιν εἰς τὸ ἥμισυ. Πλὴν ὅμως τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ὑπερβολικὸν καὶ προτείνω νὰ τὸ περιορίσωμεν εἰς 250.000. Ὑπεστηρίχθη ἀπὸ ὡρισμένους συναδέλφους, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποχρεωθοῦν οἱ ὑποψήφιοι νὰ καταβάλουν ἕνα πρόστιμον αὐθαδείας, διὰ νὰ μὴ δημιουργηθοῦν πολλαὶ ὑποψηφιότητες. Εἶναι μία πρωτάκουστος ἄποψις νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς ὑποψηφίους νὰ καταβάλουν τὸ πρόστιμον αὐτὸ τῆς αὐθαδείας Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ καὶ νὰ περιορίσωμεν τὸ ποσὸν εἰς 250.000.

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὴ ἡ παράγραφος 4; Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἡ παράγραφος 4 ἀπερρίφθη. Συνεπῶς παραμένει τὸ ποσὸν τῶν 250.000. Παράγραφος 5 ἄρθρον 4. Δεκτὴ ὡς ἔχει. Παράγραφος 6 ἄρθρον 4. Δεκτὴ ὡς ἔχει. Παράγραφος 7 ἄρθρον 4. Δεκτὴ ὡς ἔχει. Παράγραφος 8 ἄρθρον 4. Δεκτὴ ὡς ἔχει. Συνεπῶς τὸ ἄρθρον 4 ἐγένετο δεκτὸν ἐν τῷ συνόλῳ του. Ἄρθρον 5.

§331Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ ἔγινεν ὁλόκληρος συζήτησις ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διὰ τὸ ζήτημα τῆς διπλῆς ὑποψηφιότητος.

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξεν ἡ συζήτησις. Τώρα ὁμιλοῦμεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5.

§333Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀκούσατέ με παρακαλῶ.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς ἀκούσω, διότι ἡ συζήτησις ἔληξεν.

§335Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχομεν μίαν ἀντίφασιν.

§336Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ὁ κ. Στρᾶτος ἔχει δίκαιον, κύριε Πρόεδρε, διότι κατὰ λάθος ἡ παράγραφος 8 ἐψηφίσθη κατὰ τρόπον ἀντιφάσκοντα πρὸς τὴν προηγουμένην διατύπωσιν, ἡ ὁποία ἔγινεν. Ἐὰν ἀναγνωσθῇ ἐπιμελῶς θὰ ἴδητε, ὅτι ἀντιφάσκει.

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλῶς ἔχει.

§338Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 4 δὲν ἔχει καμμίαν ἀντίφασιν. Ἡ διατύπωσις εἶναι ὀρθή.

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5.

§340Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ἐπὶ τῆς πρώτης παραγράφου ζητοῦμεν νὰ μείνῃ ἡ παλαιὰ προθεσμία τῶν 11 ἡμερῶν.

§341ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν γίνεται δεκτόν.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 5 δεκτὸν ὡς ἔχει. Ἐδάφιον 2, παραγράφου 1, ἄρθρου 6 δεκτόν. Ἐδάφιον 3, παραγράφου 1, ἄρθρου 6, δεκτόν; Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§343Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Πρὸ τῆς ψηφοφορίας νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸ συζητήσωμεν.

§344ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπερρίφθη.

§345Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Νομίζω, ὅτι πρὶν ψηφισθοῦν τὰ ἄρθρα συζητοῦνται.

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐζήτησε κανεὶς τὸν λόγον.

§347Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐζήτησα ἐγώ. Θέλω νὰ βοηθήσω εἰς τὴν λογικὴν διατύπωσιν. Δὲν εἶμαι ἀντίθετος πρὸς τὴν παράγραφον καὶ ἀπευθύνομαι εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν εἶμαι ἀντίθετος πρὸς τὴν παράγραφον, ἀλλ’ ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἢ εἶναι περιττὴ ἢ ἀποτελεῖ ἀντίφασιν πρὸς τὸ ὑπόλοιπον μέρος τοῦ νόμου. Ἢ πραγματικῶς αὐτὴ ἡ διάταξις, ὅτι ὁ νόμος ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν καθιστᾶ ἰδιαίτερον εἶδος συνασπισμοῦ κομμάτων, ποὺ πρέπει νὰ πάρῃ 20%, ἢ δι’ αὐτῆς τῆς παραγράφου, ἐπαναλαμβάνεται τὸ ἴδιον πρᾶγμα, ὁπότε δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ξεχωριστὴ παράγραφος, ἢ εἶναι περιττή. «Εἰς τοὺς συνδυασμοὺς αὐτοὺς... (ἀναγινώσκει...». Ἐρωτῶ λοιπόν: Αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μέχρι τοῦ ⅒, μὴ ἀνήκοντες εἰς τὸ κόμμα, τί θὰ δηλώσουν ὅτι εἶναι; Διότι, ἐὰν ὁ ὑποψήφιος ἀνήκῃ ἢ δὲν ἀνήκει εἰς τὸ κόμμα, εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ὑποχρεοῦται νὰ δηλώσῃ. Ἐὰν δηλώσῃ ὅτι ἀνήκει εἰς ἄλλο κόμμα ἐρωτῶ: Αὐτὸ ἀποτελεῖ συνασπισμόν; Ἐὰν ἀποτελῇ συνασπισμὸν ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν ἔχει καμμίαν ἔννοιαν, διότι πρέπει νὰ ὑπαχθῇ τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν ἄλλην παράγραφον. Ἐὰν πάλιν δύνανται νὰ δηλώσουν διὰ τὸ ⅒ τότε καταργεῖται ἡ ἄλλη διάταξις. Ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, ὅτι δὲν δύνανται νὰ συνυπάρξουν. Δὲν εἶμαι ἀντίθετος, ἀλλὰ ἢ αὐτὴν θὰ διατηρήσωμεν, ἢ τὴν ἄλλην διάταξιν. Διότι ἔτσι ὅπως εἶναι, ἢ ἠμπορεῖ νὰ περιγραφῇ εὐκόλως ἢ σημαίνει συνασπισμός.

§348Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι...

§349ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, ἔγινε ψηφοφορία.

§350Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος διεπίστωσεν, ὅτι δὲν εἶχε ζητήσει τὸν λόγον ὁ κ. Τσιριμῶκος καὶ διέταξε νὰ γίνῃ ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως. Ἐγένετο καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε σαφές. Ἤδη ἐπανερχόμεθα.

§351Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἀπερρίφθη, τότε δὲν πρέπει νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§352Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχον ζητήσει τὸν λόγον ἐγκαίρως. Δυστυχῶς δὲν ἠκούσθην καὶ πρὶν διαπιστώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τὸ ἀποτέλεσμα, ἠγέρθην νὰ ὁμιλήσω.

§353Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀσχέτως τοῦ ἐὰν ἐψηφίσθη ἢ ὄχι ἡ διάταξις, θὰ ἤθελα νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν—παρατήρησιν, ἡ ὁποία, βεβαίως, δὲν θὰ ἔχῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα διότι εἶναι προδεδικασμένη ἡ στάσις ὡρισμένων κομμάτων. Ὅπως καὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι κάπως παράδοξος, ἔτσι καὶ ὡρισμέναι διατάξεις, ἀκολουθοῦσαι τὴν ἀρχήν, καθίστανται καὶ αὐταὶ ἐξαιρετικῶς παράδοξοι. Εἰς τὰς Δημοκρατίας, δὲν ἐπιτρέπονται αὐτοῦ τοῦ εἴδους οἱ περιορισμοὶ καὶ αὐτοῦ τοῦ εἴδους οἱ χαρακτηρισμοί. — Ἐδῶ, κατ’ ἐμέ, κάμνομεν ὑπέρβασιν τῆς οὐσίας τοῦ δημοκρατικοῦ Συν)τος τῆς χώρας θεσπίζοντες ὡρισμένους περιορισμούς. Λέγομεν π.χ., ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ συνδυασμόν, συνασπισμὸν κομμάτων, ἐκεῖνο ἀποτελεῖ ἑνιαῖον κόμμα. Ποῦ τὸ ἠξεύρομεν αὐτό; Δὲν ὑπάρχει κάτι τὸ ἀπολύτως δεδομένον, τὸ μεταφυσικῶς δεδομένον, τὸ ὁποῖον νὰ λέγῃ, ὅτι αὐτὸ εἶναι κόμμα καὶ δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι κόμμα. Πρῶτον, ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ καταστρατήγησις τῶν διατάξεων αὐτῶν—καὶ τίποτε δὲν ἀποκλείει τὴν καταστρατήγησιν, οἱαδήποτε μέσα καὶ ἂν ἐφεύρουν ἡ Κυβέρνησις ἢ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνέλαβον τὴν σκέψιν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Κάλλιστα εἶναι δυνατὸν δύο καὶ τρία κόμματα, διὰ νὰ μὴ πᾶνε εἰς τὴν διάταξιν τοῦ 20%, ἀλλὰ διὰ νὰ ἰσχύσῃ ὑπὲρ αὐτῶν ἡ διάταξις τοῦ 17%, νὰ κάμουν μίαν εἰκονικὴν συγχώνευσιν, νὰ καταθέσουν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον μίαν δήλωσιν, ὅτι ἀποτελοῦν ἑνιαῖον κόμμα καὶ τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν νὰ διασπασθοῦν, καταστρατηγουμένης τοιουτοτρόπως τῆς σοφῆς αὐτῆς διατάξεως. Κατ’ ἀρχήν, κ. συνάδελφοι, τὸ νὰ διατυπῶνται διατάξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ καταστρατηγηθοῦν τόσον εὐκόλως, εἶναι βέβαια κάτι τὸ ὁποῖον δὲν συνάδει πρὸς τὴν σοβαρότητα τοῦ Σώματος τούτου. Δι’ αὐτῶν τῶν διατάξεων ἢ μᾶλλον διὰ τῆς θεμελιώδους αὐτῆς διατάξεως, ἡ ὁποία θεσπίζει τὴν διαφορὰν τοῦ 17 καὶ 20%, θὰ ὠθήσωμεν τὰ κόμματα καὶ ὡρισμένους πολιτευομένους εἰς μίαν εἰκονικὴν ἐμφάνισιν εἰς τὰς ἐκλογάς. Δὲν νομίζω, ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τὸ κάμωμεν αὐτὸ διὰ τῶν περιέργων αὐτῶν νομοθετικῶν κατασκευασμάτων, ὡς εἶναι αὐτὴ ἡ διάταξις. Δὲν εἶναι ὕβρις κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ λέξις «κατασκεύασμα». Κάποτε, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, τὴν εἶπεν ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Στεφανόπουλος καὶ ἐξωργίσθητε. Καὶ δὲν εἶναι ὕβρις, διότι ἁπλούστατα, οἱ νόμοι «κατασκευάζονται». Καὶ αὐτὸ εἶναι κείμενον, τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἀπὸ μακρὰν ἀσφαλῶς βάσανον σκέψεως. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι εἶναι ὑπερβολικὰ ἔντεχνα ὅλα αὐτά, ποὺ περιλαμβάνει αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον—δὲν εἶναι φυσιολογικά, δὲν συνάδουν πρὸς τὴν εἰλικρινῆ δημοκρατίαν. Δὲν νομίζω, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡμεῖς ἐδῶ, σοβαροὶ ἄνθρωποι ἢ ἔστω ἐκλεγέντες ἀπὸ τὸν λαόν, διὰ νὰ νομοθετοῦμεν ὡς σοβαροὶ ἄνθρωποι, νὰ προβαίνωμεν εἰς τοιούτου εἴδους διατάξεις καὶ νὰ ψηφίζωμεν τοιούτου εἴδους διατάξεις. Ἡ διάταξις αὐτή, σᾶς λέγω, ἐὰν δὲν συμφέρῃ εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα, εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, εἰς τὸ Λ.Ε.Κ., εἰς τὸ Δ.Σ.Κ., εἰς τὴν Ε.Π.Ε.Κ., θὰ τὴν καταστρατηγήσουν. Δὲν ἔχει κανὲν νόημα. Εἴτε βάλετε 17% καὶ 20% μὲ τὴν ἀντιδιαστολὴν μεταξὺ συνασπισμοῦ καὶ ἁπλοῦ κόμματος, εἴτε ὄχι, ἡ πραγματικότης θὰ εἶναι ἰσχυροτέρα τῶν τύπων καὶ αὐτὴ θὰ ὑπερισχύσῃ. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὸ σκεφθῆτε κυρίως ὅταν φθάσωμεν, εἰς τὴν διάταξιν περὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ ποσοστοῦ μεταξὺ συνασπισμοῦ καὶ ἑνιαίου κόμματος, ἐκτὸς αὐτοῦ, ἡ διάταξις αὕτη περιλαμβάνει καὶ ἐντέχνους ὑποδιαιρέσεις αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι φυσικὰ σοβαραὶ καὶ δὲν συνάδουν πρὸς τὴν ἠθικὴν σοβαρότητα τοῦ Σώματος. Λέγομεν: «Οἱ συνδυασμοὶ....... (ἀναγινώσκει)........». Αὐτὸ εἶναι ἡ διαπίστωσις ἑνὸς πραγματικοῦ καθεστῶτος. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ διάταξις περὶ τοῦ 17% καὶ 20% δὲν θὰ εἶχε σημασίαν θὰ ἦτο ἁπλῆ διαπίστωσις ἑνὸς πραγματικοῦ περιστατικοῦ. Ἔπειτα λέγομεν: «Εἰς τοὺς συνδυασμοὺς κόμματος δύνανται νὰ μετέχουν καὶ ὑποψήφιοι μὴ ἀνήκοντες εἰς τὸ κόμμα καὶ μέχρι τοῦ ⅒ τῶν ἑδρῶν τῆς ὅλης Ἐπικρατείας». Ὡς ὀρθῶς παρετηρήθη ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος, δὲν λέγει κἄν ἡ διάταξις αὐτή: Ἐὰν τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ μποῦν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ καταλάβουν τὸ ⅒ τῶν ἑδρῶν τῆς ὅλης Ἐπικρατείας θὰ εἶναι ἢ μᾶλλον, ἄν ἐπιτρέπεται, νὰ εἶναι μέλη ἄλλου κόμματος ἢ ὄχι. Ἡ διάταξις αὐτὴ ξεύρετε τί λέγει; Ὅτι θὰ εἶναι μέλη ἄλλου κόμματος, ἀλλὰ θὰ ἀποκρύψουν τὸ γεγονὸς ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, ὅτι εἶναι μέλη ἄλλου κόμματος. Δηλαδὴ ἐπιβάλλει ἡ διάταξις αὐτή, πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ 20% ἕνα ψεῦδος καὶ ἡμεῖς πρέπει νὰ ψηφίσωμεν διάταξιν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει ἕνα ψεῦδος, ἐπιβάλλει μίαν ἀπάτην ἀπέναντι τοῦ λαοῦ! Ἡ ἀπάτη, κύριοι, ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἀλλὰ νὰ μὴ τὴν ἐπιβάλλῃ ὁ νόμος, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τὴν ἐπιβάλλῃ ὁ νόμος. Ἐὰν πρόκειται περὶ ἀνεξαρτήτων βουλευτῶν, ἐὰν εἶναι τρεῖς ἰδιότροποι εἰς τὴν Ἑλλάδα, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ ὑπαχθοῦν εἰς κανὲν σχῆμα κομματικὸν καὶ οἱ ὁποῖοι θέλουν ὁ καθένας χωριστά, ὡς ἀνεξάρτητοι, νὰ μποῦν εἰς τοὺς κομματικοὺς συνδυασμούς, τὸ καταλαβαίνω. Ἄς μπῇ ἡ ἐξαίρεσις δι’ αὐτὸν τὸν ἀπολύτως ἀνεξάρτητον, τὸν ἰδιότροπον, τὸν περίεργον, τὸν ἀτίθασον τύπον. Ἀλλ’ ἐδῶ εἶναι γνωστὸν ὅτι πρόκειται περὶ συνασπισμοῦ κομμάτων καὶ εἰς τὸν συνασπισμὸν αὐτὸν τῶν κομμάτων, ἐπειδὴ τὰ δύο μέλλοντα νὰ συνεργασθοῦν κόμματα, δὲν εἶναι ἰσοδύναμα καὶ τὸ ἓν ἔχει περίπου τὸ 10% ἢ παραδέχεται κακῶς, διότι ἠμποροῦσε νὰ ἔχῃ καὶ μεγαλύτερον ποσοστόν, ὅτι ἔχει τὸ 10% ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἄλλο, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ συνεργασθῇ, κατασκευάζεται εἰδικὴ διάταξις εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, διὰ τῆς ὁποίας θεσπίζεται αὐτὴ ἡ περίεργος ἀρχή! Τὸ κόμμα, τὸ κατά τι μικρότερον, θὰ εἰσέλθῃ, ἀλλὰ θὰ εἰσέλθῃ διὰ τοῦ παραθύρου τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν δῆθεν ἀνεξαρτήτων βουλευτῶν, θὰ παραπλανήσῃ τὸν λαόν, θὰ παρασιωπήσῃ τὸν τίτλον του, τὸν ὁποῖον θὰ ἀναλάβῃ ἐκ νέου κατόπιν. Εἶπον προηγουμένως, ὅτι αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ διὰ τῆς εἰκονικῆς συγχωνεύσεως τῶν κομμάτων. Αὐτὴν ὅμως δὲν τὴν ἐπιβάλλει ὁ νόμος, ἀλλ’ ἡ σκοπιμότης, συνδεδεμένη μὲ τὴν ἀποφυγὴν τοῦ 20%. Ἐδῶ, ἀντιθέτως, τὴν ἀπάτην τὴν ἐπιβάλλει ὁ νόμος. Ἐδῶ οἱ 25 ἀνεξάρτητοι θὰ ἀνήκουν εἰς ἰδιαίτερον κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ παίξῃ μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἔ!, κύριοι, οὔτε μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, οὔτε μὲ σᾶς δὲν δικαιοῦται νὰ παίζῃ. Τέτοιες διατάξεις δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐγκριθοῦν ἀπὸ τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. (Χειροκροτήματα).

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή: Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ὡς ἔχει, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοὶ βουλευταί).

§355ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτή.

§356Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Πῶς ἔγινε δεκτή, κ. Πρόεδρε; Ἔγινε προσπάθεια ἀριθμήσεως τῶν ἐγερθέντων καὶ τῶν καθημένων;

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ ἐγερθέντες ἦσαν περισσότεροι.

§358Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Εἶναι σαφὴς ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἀπερρίφθη.

§359ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ διὰ τρίτην φοράν, οἱ ἀποδεχόμενοι τὴν πρότασιν νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι τῶν κ. κ. Βουλευτῶν).

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐδάφιον 3 τῆς παραγράφου 1 τοῦ ἄρθρου 6, δεκτόν. Παράγραφος 2, ἄρθρου 6, δεκτή. Παράγραφος 3, ἄρθρου 6.

§361Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἡ διάταξις καὶ παράγραφος 5 τοῦ ἄρθρου 58 ἀναφέρεται εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ ὑποψηφίου, τοῦ περιληφθέντος διὰ δηλώσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ εἰς περισσοτέρους συνδυασμοὺς νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του, εἰς ποῖον συνδυασμὸν θέλει νὰ περιληφθῇ. Ἡ ὅλη οἰκονομία τοῦ σχεδίου πείθει ὅτι ἡ προθεσμία αὐτὴ ἐπὶ 11ήμερον δὲν εὑρίσκεται ἐν ἁρμονίᾳ μὲ τὰς ἄλλας διατάξεις. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καθώρισε προθεσμίαν 15 ἡμερῶν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ προσπάθεια ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐν λογικῇ συναρτήσει καὶ μὲ τὰς ἄλλας προθεσμίας τοῦ σχεδίου. Νὰ γίνῃ λοιπὸν 15ήμερος.

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτή;

§363ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν.

§364ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ παράγραφος 3. τοῦ ἄρθρου 6, δεκτὴ ὡς ἐτροποποιήθη. Συνεπῶς ἐγένετο δεκτὸν ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη. Παράγραφος 1, ἄρθρον 7. Δεκτή. Παράγραφος 2, ἄρθρον 7.

§365Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 7 ἀπερρίφθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν ἔχει δὲ καμμίαν θέσιν μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς ἄλλης διατάξεως τοῦ ἄρθρου 6 ὅτι προστίθεται τὸ ⅒. Ἄν βάλωμεν καὶ ἄλλη, ἐπὶ πλέον, τότε γίνεται Παναμᾶς, δὲν εἶναι νομοσχέδιον. Ἡ ἐπιτροπὴ τὸ ἀπέρριψε παμψηφεί.

§366Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον.

§367Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἰς τὸ αὐτὸ καταλήγει κ. Ὑπουργέ.

§368ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι δὲν γίνεται δεκτὴ ἡ παράγραφος αὐτή. (Φωναί, θόρυβος).

§369Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς λέγει, ὅτι ἡ ψηφοφορία γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως καὶ ὄχι διὰ φωνῶν.

§370ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βουρδουμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§371Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ νὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις ἐπὶ τῆς βάσεως τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νοητόν· δεκτὸν βέβαια τὸ νομοσχέδιον ἀλλὰ βλάπτει ὡρισμένα κόμματα. Ἀλλὰ νὰ ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις ἐναντίον διατάξεων αἱ ὁποῖαι τείνουν νὰ ἱκανοποιήσουν ἀρχὰς διακηρυσσομένας συνεχῶς ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι καθόλου δικαιολογημένον. Ἓν γενικὸν σύστημα τοῦ λαοῦ, πάντοτε καὶ δὴ τελευταίως εἶναι τὸ σύστημα τῆς ἀλλαγῆς διὰ νέων ἀνθρώπων. Καὶ τὸ αἴτημα αὐτὸ τὸ ἔχετε, κύριοι, σεῖς οἱ ἀντιδρῶντες εἰς ὅλα σας τὰ προγράμματα, τὸ ἤκουσα ἐξαγγελλόμενον ἀπὸ κόμματα τελευταίως, εἰς ἀγορεύσεις ἀρχηγῶν, νέοι ἄνθρωποι καὶ ἰδέαι, νέαι κατευθύνσεις καὶ ἀπαγορεύομεν διὰ τῶν διατάξεων τῶν νόμων νὰ περιληφθοῦν τοιαῦται διατάξεις. Ὅταν τὰ κόμματα εἶναι ὠργανωμένα καὶ ἔχουν τὰ στελέχη τους, ἔχουν τὰς προσωπικότητας, τὰς ὁποίας ἔχουν ἀναδείξει ὕστερα ἀπὸ πολλοὺς καὶ σκληροὺς ἀγώνας ἐντὸς τῶν κομμάτων καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ δὲν εἶναι πάντως εὔκολον νὰ τὰ ἀντικαταστήσουν διὰ νέων ἀνθρώπων, διατὶ δὲν παρέχομεν τὴν εὐχέρειαν νὰ προσθέσωμεν ὑπὲρ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰς ἑκάστην περιφέρειαν τοὺς νέους αὐτοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ θέσωμεν αὐτοὺς ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ, ὁπότε ὁ λαὸς θὰ μᾶς πῇ, ἐὰν θέλῃ τὸν παλαιὸν τὸν δοκιμασμένον ἢ θέλει τὴν ἀλλαγήν. Διατὶ δὲν θέλετε τὴν διάταξιν αὐτήν, ἡ ὁποία καὶ μόνον αὐτὸν τὸν λόγον ἔχει καὶ μόνον τὴν ἀνάγκην αὐτῶν θεραπεύει; Θέτομεν τὰς ἀπόψεις ταύτας, βάσει τῶν ὁποίων ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν τὴν διάταξιν, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ παρακαλοῦμεν τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ δεχθοῦν τὴν διάταξιν αὐτήν, ἡ ὁποία τείνει εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ γενικοῦ αὐτοῦ αἰτήματος.

§372Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἡ διάταξις αὐτὴ πραγματικῶς ἐπιτρέπει τὴν ἀνανέωσιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὡς ἐξήγησε καὶ ὁ συνάδελφος κ. Βουρδουμπᾶς. Αἱ ἀνάγκαι τῶν κομμάτων δὲν ἐπιτρέπουν, ὅταν ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποψηφίων εἶναι περιωρισμένος νὰ συμπεριληφθοῦν εἰς τοὺς συνδυασμοὺς νέα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσουν ἐπὶ τέλους καὶ τὸ φυτώριον τῆς ἀνανεώσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι οὔτε εἰς τὸ σύστημα ἀντίκειται ὁ ηὐξημένος ἀριθμὸς τῶν ὑποψηφίων, οὔτε εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, οὔτε ἀλλοῦ πουθενά. Πιθανὸν νὰ δημιουργῇ δυσχέρειαν ὁ ηὐξημένος ἀριθμὸς τῶν ὑποψηφίων. Ἠμπορεῖ νὰ δημιουργῇ δυσχέρειαν εἰς τοὺς ὑποψηφίους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι μὲ τὸν ηὐξημένον ἀριθμὸν τῶν ὑποψηφίων νὰ ἀνταγωνίζωνται πρὸς μεγαλύτερον ἀριθμὸν ἀνταγωνιστῶν διὰ τῶν ψήφων προτιμήσεως. Μόνον αὐτὴν τὴν δυσχέρειαν δημιουργεῖ ἡ διάταξις αὐτὴ εἰς βάρος τῶν ὑποψηφίων, ὄχι εἰς βάρος τοῦ συστήματος, οὔτε εἰς βάρος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, οὔτε εἰς βάρος τῆς Βουλῆς. Τοὐναντίον μάλιστα νομίζω, ὅτι συμβάλλει εἰς τὴν ἐξύψωσιν καὶ τοῦ ἐπόπτου τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὴν καλυτέραν ὀργάνωσιν τῶν κομμάτων καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἡ εὐχέρεια αὐτή. Ἄλλως τε δὲν πρόκειται περὶ ὑποχρεωτικῆς διατάξεως, ἀλλὰ περὶ δυνητικῆς διατάξεως, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος νὰ περιλάβῃ εἰς τὸν συνδυασμὸν περισσοτέρους ὑποψηφίους. Ἑπομένως ποῖον θὰ ζημιώσῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Θὰ ζημιώσῃ τὰ ἄλλα κόμματα, θὰ ζημιώσῃ τὴν Βουλήν; Ὄχι, θὰ ζημιώσῃ ἡμᾶς τοὺς ὑποψηφίους. Διὰ τὴν ἄμεσον ζημίαν ἡμῶν τῶν ὑποψηφίων δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλεισθῇ ἡ ἀνανέωσις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου.

§373Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Γνωρίζετε τόσον καλὰ τὸν πραγματικὸν λόγον τῆς διατάξεως αὐτῆς, ὥστε δὲν θὰ σᾶς πληροφορήσω περὶ αὐτοῦ.

§374Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κατ’ ἐμὲ πᾶσα ἐλευθερία, ἡ ὁποία παρέχεται εἰς τὴν ἐκλογήν, πρὸς ἀνάδειξιν νέων ἀνδρῶν ἢ καὶ παλαιῶν, καλῶς ἔχει καὶ συνεπῶς, ἐγὼ τουλάχιστον τάσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νὰ ἐπιτρέπεται, διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται, νὰ εἶναι ὑποψήφιοι περισσότεροι ἀπὸ ὅ,τι εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν. Θὰ ἤθελα νὰ πληροφορηθῶ ὅμως, διατί ἡ κλιμάκωσις γίνεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Λέγει π. χ. ὅτι ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἕνας ὑποψήφιος παραπάνω προκειμένου περὶ περιφερειῶν ἐκλεγουσῶν μέχρι καὶ τρεῖς βουλευτάς. Ἀπὸ ἐκεῖ τὸ κλιμάκιον ἀνεβαίνει, ἀλλὰ ἀνεβαίνει μὲ κάποιαν ἀκαταστασίαν. Διατὶ αὐτὴ ἡ ἀκαταστασία; Μήπως τυχὸν ταιριάζουν αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι;

§375Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ μέχρι 4 ἑδρῶν δύο βουλευταί;

§376Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὅ,τι λέγει τὸ νομοσχέδιον τὸ ἴδιον λέγει καὶ ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης μὲ σαφεστέραν διατύπωσιν. Ἔχομεν τὴν διατύπωσιν ἕνας ἐπὶ πλέον ὑποψήφιος μέχρι 4 ἑδρῶν, δύο μέχρι 8 κ.ο.κ. Ἀνὰ τέσσαρας ἕδρας ἕνας βουλευτής. Αὐτὸ γίνεται διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ αὐτὴ ἡ ἀντίρρησις, ἡ ὁποία δὲν στηρίζεται εἰς τὰ πράγματα.

§377ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτόν;

§378ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§379Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ὁ τόπος αὐτὸς ὑποφέρει πολὺ ἀπὸ τὴν ὑπεραριθμίαν καὶ συνεπῶς δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Ὁμολογῶ ὅμως ὅτι εἶναι συγκινητικὴ ἡ δικαιολογία τῆς ὑπεραριθμίας, ἡ ὁποία, ὡς ἀνέπτυξεν ὁ ἀγαπητὸς κ. συνάδελφος ὁ τόσον εὐφυέστατος καὶ γνωρίζων πρόσωπα καὶ πράγματα, ἡ ὁποία σκοπεῖ τὴν ἀνανέωσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας μὲ νέον αἷμα, μὲ νέας δυνάμεις κ.λ.π. Μὲ συγκινεῖ καὶ ἐμὲ αὐτὴ ἡ δικαιολογία καὶ προτείνω, ὅπως οἱ ὑπεραρίθμως προσλαμβανόμενοι μὴ ἔχουν χρηματίσει βουλευταί, οὔτε νὰ εἶναι ἄνω τῶν 30 ἐτῶν. Διότι κύριε Πρόεδρε, εἶνε πολλὰ πράγματα ποὺ γίνονται, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λέγωνται καὶ μάλιστα εἰς αἰθούσας τοιαύτης σοβαρότητος. Λοιπὸν δέχομαι τὸ νέον αἷμα, ἐκτὸς ἐὰν πρόκειται περὶ γηραλέων ἀνανεώσεων, διὰ τὰς ὁποίας δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀπασχολούμεθα. Γνωρίζομεν τί συμβαίνει καὶ δὲν τὸ λέγομεν καθαρά. Ἀφήσατε τὴν ἀνανέωσιν.

§380Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Βουδούρη, τί πειράζει ἐὰν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ;

§381Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Καὶ ὁ ἰσχύων νόμος δὲν ἀπαγορεύει νὰ εἶναι περισσότεροι ὑποψήφιοι εἰς τοὺς συνδυασμούς. Οὐδαμοῦ ὅμως τοῦ ἰσχύοντος νόμου ἀναφέρεται συγκεκριμένη ἀπαγόρευσις νὰ εἶναι περισσότεροι ὑποψήφιοι ἀπὸ τὰς βουλευτικὰς ἕδρας. Δὲν καταλαβαίνω λοιπὸν διατὶ τόση συζήτησις.

§382Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἤθελα πράγματι νὰ ἀντιληφθῶ, ποῖος εἶναι ὁ λόγος ὁ ὁποῖος σᾶς κάμνει νὰ σκέπτεσθε ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις ἠμπορεῖ νὰ βλάψῃ τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωτοπαπαδάκης σᾶς ἀνέφερεν ἓν γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ σᾶς πείσῃ ἀκριβῶς περὶ τοῦ ἀντιθέτου. Καὶ εἰς τὸν σημερινὸν νόμον ἄλλωστε δὲν ὑπάρχει διάταξις ἀπαγορεύουσα τοὺς περισσοτέρους ὑποψηφίους.

§383Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν ὑπάρχει οὔτε ἓν παράδειγμα συνδυασμοῦ εἰς τὸ παρελθὸν μὲ περισσοτέρους ὑποψηφίους. Ἀναμφιβόλως ἀπαγορεύονται οἱ περισσότεροι καὶ δι’ αὐτὸ οἱ συντάξαντες τὸ Νομοσχέδιον ἔθεσαν ὅτι ἐπιτρέπονται περισσότεροι.

§384Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἐὰν εἰς μίαν περιφέρειαν ὑπάρχουν 5 ἕδραι καὶ βάλετε εἰς τὸ ψηφοδέλτιον 7 ἢ 8 ὑποψηφίους, θὰ ζητήσετε ἀπὸ τὸν Λαὸν νὰ ψηφίσῃ καὶ τοὺς 8;

§385Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν Λαὸν ἐκεῖνο, ποὺ θέλει ὁ νόμος, νὰ βάλῃ τὸν σταυρὸν προτιμήσεως.

§386Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Σοφιστία δὲν εἶναι νὰ ὑποστηρίζωμεν, ὅτι βάσει τοῦ σήμερον ἰσχύοντος νόμου δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ὕπαρξις περισσοτέρων ὑποψηφίων. Αὐτὸ ἐξάγεται ἀπὸ τὸν ἑξῆς συλλογισμόν. Ὑποθέσατε ὅτι ἕνας συνδυασμὸς ἑνὸς κόμματος λαμβάνει τοὺς ἰδίους σταυροὺς εἰς ὅλους τοὺς ὑποψηφίους—ἀπίθανον, ἀλλὰ ὄχι καὶ ἀδύνατον—τί θὰ γίνῃ;

§387Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι εἴμεθα ἀντίθετοι πρὸς αὐτὴν τὴν διάταξιν καὶ θὰ εἴπω ἀμέσως τὴν γνώμην μου. Ἐὰν ὁ συλλογισμὸς τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἦτο ὀρθός, ὅτι δύναται ὁ συνδυασμὸς νὰ ἀπαρτίζεται ἀπὸ πλείονας, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη νὰ θέσωμεν ἐδῶ, ὅτι ἐπιτρέπωνται περισσότεροι ὑποψήφιοι. Κατὰ τὴν κρίσιν μου δὲν δύναται, ἀλλὰ πέραν τούτου ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς κάμει ἐντύπωσιν εἶναι τοῦτο: πρῶτον εἰς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τὸ κατὰ βάσιν ἀναλογικόν, ὑπάρχουν πολλοὶ ὑποψήφιοι δι’ ὀλιγωτέρας ἕδρας τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ ἕνα κόμμα, διότι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις νὰ ἐκλεγῇ ὁλόκληρος ὁ συνδυασμός, ἄρα τὴν ἐκλογὴν τὴν μεγαλυτέραν ὁ ἐκλογεὺς τὴν ἔχει. Ἐδῶ ὅμως εἶναι πλήρης ἡ προσπάθεια τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διαθέσουν πληθὺν πολιτευομένων, νὰ περιλάβουν ὅλους τοὺς πολιτευομένους εἰς τὸν συνδυασμόν, μὴ τυχὸν κανεὶς φύγει καὶ ὑπάγει εἰς ἄλλο κόμμα. Δὲν νομίζω ὅτι ἡμεῖς πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰ συμφέροντα τῶν μεγάλων κομμάτων καὶ δὲν εἶναι ἄξιον τῆς Βουλῆς νὰ δεχθῇ τοῦτο, ἐὰν ὁ νόμος ὁ ὑφιστάμενος τὸ ἐπιτρέπῃ νὰ ὑπάρχουν περισσότεροι ὑποψήφιοι, ἂς τοὺς βάλουν.

§388Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ πρόβλημα τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν παρουσιάζει δύο ὄψεις: μίαν νομικὴν καὶ μίαν πολιτικήν. Ἡ νομικὴ ὄψις ἐτέθη καὶ ἐξετάζεται συνεπείᾳ τῆς παρατηρήσεως, ὅτι καὶ βάσει τοῦ ἰσχύοντος νόμου θὰ ἦτο δυνατόν, ἕκαστος συνδυασμὸς νὰ περιλαμβάνῃ ἀριθμὸν ὑποψηφίων μεγαλύτερον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἐκλεγῇ εἰς ἑκάστην περιφέρειαν. Δὲν γνωρίζω ποῦ στηρίζεται ἡ ἄποψις αὕτη, πάντως ὅταν ἑρμηνεύεται διάταξις, δὲν ἑρμηνεύονται μὲ γραμματικὴν στενότητα τὰ ἄρθρα, ἑρμηνεύεται τὸ σύνολον ἑνὸς νόμου καὶ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει, πῶς ἐγένετο ὁ νόμος ἀντιληπτὸς καὶ πῶς ἐφηρμόσθη. Ἐδῶ ὑπάρχει ἓν ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι ἐπανειλημμένως ἐφηρμόσθη ὁ νόμος τῆς ἀναλογικῆς καὶ οὐδέποτε, οὐδὲ ἅπαξ κατηρτίσθη συνδυασμός, ὁ ὁποῖος νὰ περιλαμβάνῃ ἀριθμὸν ὑποψηφίων μεγαλύτερον ἐκείνου ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἐκλεγῇ. Ἄλλως τε πόσον ὀρθὴ εἶναι ἡ ἀντίθετος τῆς ὑποστηριχθείσης, ἄποψις, εἶναι ὅτι θέλουσι νὰ τεθῇ εἰδικὴ διάταξις εἰς τὸν νόμον. Ἐὰν ἦτο ἀληθὲς ὅτι βάσει τοῦ ἰσχύοντος νόμου ἐπιτρέπονται περισσότεροι ὑποψήφιοι, τότε τὸ νόημα τῆς διατάξεως θὰ ἦτο, ὅτι ἐνῷ προηγουμένως ἦτο ἀπεριόριστος ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποψηφίων, ἤδη περιορίζεται. Αὐτὴ εἶναι ἡ νομικὴ πλευρά. Προσωπικῶς δὲν μ’ ἐνδιαφέρει, νομοθετοῦμε τώρα καὶ δὲν θέλω νὰ στηρίξω τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ ἀσθενῶν ἐπιχειρημάτων. Ὑπάρχει τώρα ἡ πολιτικὴ πλευρά. Ὁσονδήποτε τὸ νομοθέτημα αὐτὸ καὶ ἐὰν εἶναι ἕνα θλιβερὸν κατασκεύασμα, ἐφ’ ὅσον ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ θὰ ψηφισθῇ ἐν τῷ συνόλῳ, ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ προσπαθήσωμεν ὅλοι νὰ λάβῃ μίαν ἐπίφασιν νομικοῦ κύρους. Εἶναι σαφές, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ ἀντιληφθῇ καὶ ὁ μὴ γνωρίζων τὰ ἐν Ἑλλάδι, ἀποτελεῖ μίαν ἐξοικονόμησιν. Δηλ. ἕνα μεγάλο κόμμα πρόκειται νὰ συμμαχήσῃ μὲ ἕνα μικρότερον κόμμα καὶ ἐπειδὴ θέλει νὰ τὸ κάμῃ αὐτὸ χωρὶς νὰ θυσιάσῃ διόλου τοὺς ὑποψηφίους του, θέλει τὸ μὲν νὰ ἐπιτραπῇ νὰ περιλάβῃ τὸ 10%, τὸ δὲ νὰ περιλάβῃ καὶ τόσους ὑποψηφίους, ὅσους θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ περιλάβῃ, διὰ νὰ δημιουργήσῃ μίαν θέσιν.

§389ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἐσφαλμένος ὁ λογαριασμός σας.

§390Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην σας. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα ἀνήκετε, θέλετε νὰ ὑποστηρίξετε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἠμπορεῖτε, ὄχι ὅμως νὰ τὸ περιβάλητε μὲ τὸ κῦρος νόμου, διότι παρόμοια τεχνάσματα δὲν καλύπτονται διὰ νόμου.

§391Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑφυπουργὸς παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ). Ἡ προσπάθεια τοῦ νόμου εἶναι νὰ συντρίψῃ τὰ μικρὰ Κόμματα καὶ νὰ δημιουργήσῃ μεγάλα κόμματα καὶ παρατάξεις. Ἐὰν τὸ τοιοῦτον δὲν σᾶς ὠφελεῖ, δὲν σημαίνει ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι καὶ ὀρθόν.

§392ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπεβλήθη πρότασις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τοῦ κεκανονισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς παραγρ. 2 τοῦ ἄρθρου 7.

§393Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐξ αὐτοῦ ἀποδεικνύεται, ὅτι τὴν κωλυσιεργίαν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν κάμνουν τὰ Κυβερνητικὰ κόμματα.

§394ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περιττὸν νὰ τὰ λέγετε αὐτά, κ. Στράτο. Κατόπιν τῆς προτάσεως προχωροῦμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν παράγραφον 2 τοῦ ἄρθρου 7 ὡς ἔχει, λέγουσιν ΝΑΙ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν

ΟΧΙ.

Καλοῦνται ὡς ψηφολέκται ἐπὶ τοῦ καταλόγου οἱ βουλευταὶ κ. κ. Β. Μουράτογλου καὶ Δ. Λαντζούνης. Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία. (Ἐν συνεχείᾳ διεξάγεται ἡ ψηφοφορία τῶν κ.κ. βουλευτῶν ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα:

Διεξαχθείσης ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς ἀνακοινοῦται ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα:)

§395ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν συνόλῳ 100. Ὑπὲρ τῆς προτάσεως 45, κατὰ τῆς προτάσεως 53 καὶ 2 ἀπήντησαν «παρών». Ἐπειδὴ συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 56 τοῦ Συντάγματος ἡ Βουλή, δὲν δύναται νὰ συζητῇ ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ ἑνὸς τρίτου τῶν μελῶν αὐτῆς, μηδὲ νὰ ἀποφασίζῃ τι ἄνευ τῆς ἀπολύτου πλειοψηφίας τῶν παρόντων μελῶν, ἥτις οὐδέποτε δύναται νὰ εἶναι κατωτέρα τῶν ⅘ τοῦ κατωτάτου ὁρίου ἀπαρτίας, ἡ Βουλὴ οὐδεμίαν ἔλαβεν ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς προτάσεως καὶ ἡ ψηφοφορία θὰ ἐπαναληφθῇ.

§396ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι ἀπερρίφθη ἡ πρότασις.

§397Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Διὰ νὰ ἀπορριφθῇ ἡ πρότασις ἔπρεπε νὰ ὑπάρξουν 68 ἀπορριπτικαὶ ψῆφοι, διότι ἡ ἀπόρριψις σημαίνει ἀπόφασιν. (Οἱ κ. κ. Θ. Χαβίνης καὶ Κ. Τσιτσάρας, ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπέρριψε τὴν πρότασιν).

§398Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὄχι, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεφάνθη. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ἱκανὸς ἀριθμὸς βουλευτῶν, ἵνα ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία καὶ νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον.

§399ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§400ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συνέχισις τῆς αʹ συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)1932, «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν», ἀναβάλλεται. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 2.15′ πρωϊνή).