1951.07.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 87η

Τρίτη 10 Ἰουλίου 1951

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 7.00′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Μποῦτος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Ι. ΜΠΟΥΤΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Π. Λιαροῦτσος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς, κλπ.

§4Π. ΛΙΑΡΟΥΤΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ Αἰτωλ)νίας κ.κ. Γ. Σερπᾶνος καὶ Κ. Τσιτσάρας, καταθέτουν τηλ)κὴν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Κοινότητος καὶ Γεωργικοῦ Συν)σμοῦ Λυσιμαχίας Μεσολογγίου ζητούντων κρατικὴν ἀρωγήν, καθ’ ὅσον κατεστράφησαν παντελῶς συνεπείᾳ πτώσεως χαλάζης. Οἱ βουλευταὶ Αἰτωλ)νίας κ.κ. Γ. Σερπᾶνος καὶ Κ. Τσιτσάρας, καταθέτουν τηλ)κὴν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Ἐμπορικοῦ καὶ Βιομηχανικοῦ Ἐπιμελητηρίου Αἰτωλ)νίας, ζητοῦντος χρηματοδότησιν τῶν καπνοβιομηχανιῶν διὰ τὴν ἀγορὰν καπνῶν ἐσωτερικῆς καταναλώσεως ἐσοδείας 1950. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Ἀθ. Παπαθανάσης καταθέτει ψήφισμα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας Ἀναπήρων καὶ Θυμάτων Πολέμου Ἑλλάδος, διαμαρτυρομένης διὰ τὴν μὴ ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ ζητούσης ἄμεσον ἵδρυσιν Ὑφυπουργείου Ἀναπήρων κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Τρικάλων κ. Σ. Ἀλλαμανῆς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων τῶν Κοινοτήτων Νεοχωρίου, Καρύτσης καὶ Δολοπῶν, διαμαρτυρομένων διὰ μελετωμένην ἀπαγόρευσιν κυκλοφορίας φορτηγῶν αὐτοκινήτων. Ὁ βουλευτὴς Τρικάλων κ. Σ. Ἀλλαμανῆς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων τῶν Κοινοτήτων Γαρδικίου καὶ Ἐδέσσης, διαμαρτυρομένων δι’ ἐγκατάλειψιν κατασκευῆς δημοσίας ὁδοῦ Τρικάλων, Ἄρτης μέσῳ Νεραϊδοχωρίου καὶ Γαρδικίου. Ὁ βουλευτὴς Τρικάλων κ. Σ. Ἀλλαμανῆς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων διαφόρων ὀργανώσεων τοῦ Νομοῦ Καρδίτσης, ζητούντων, ἄμεσον ἐπανοικοδόμησιν τῶν στρατώνων Καρδίτσης. Ὁ βουλευτὴς Φλωρίνης κ. Σ. Μπινόπουλος, καταθέτει ἀναφοράν τοῦ Δημάρχου, τοῦ Προέδρου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ διαφόρων ἄλλων Σωματείων Καστοριᾶς, ζητούντων ὅπως κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ Νομὸς Καστοριᾶς, ἀποχωρισθῇ τοῦ τοιούτου Φλωρίνης καὶ ἀποτελέσῃ ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Ε. Λουλακάκης καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Συλλόγου εἰσαγωγέων οἰκοδομησίμων ὑλῶν Ἡρακλείου Κρήτης, γνωρίζοντος τὴν παντελῆ ἔλλειψιν εἰς Κρήτην σιδηρῶν διὰ μπετὸν καθιστῶσαν προβληματικὴν τὴν ἐκτέλεσιν ἰδιωτικῶν καὶ Κρατικῶν ἔργων καὶ αἰτοῦντος ὅπως παραχωρηθῇ εἰς Κρήτην ποσότης τοὐλάχιστον 500 τόννων σιδήρου μπετὸν κλπ. Οἱ βουλευταὶ Τρικάλων κ.κ. Σ. Ἀλλαμανῆς καὶ Γ. Ταρμπάζης καταθέτουν ἀναφορὰν τῶν Προέδρων τῶν Κοινοτήτων τῶν τέως Δήμων, Αἰθήκων, Ἀθαμένων καὶ Κοθωνίων τοῦ ὀρεινοῦ διαμερίσματος τῆς ἐπαρχίας καὶ Νομοῦ Τρικάλων, ζητούντων τὴν συνέχισιν δωρεὰν ἀλευροδοτήσεως τῶν κατοίκων τῶν ὡς ἄνω ὀρεινῶν διαμερισμάτων. Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Γκότσης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Βραχνεΐκων ζητοῦντος τὴν ἄμεσον ἐπαναλειτουργίαν τοῦ τριταξίου Γυμνασίου Βραχνεΐκων πρὸς ἐξυπηρέτησιν 10 ἀγροτικῶν Κοινοτήτων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Γ. Γάρας καταθέτει ἀναφορὰν τῆς ἑνώσεως Γεωργικῶν Συν)σμῶν καὶ διαφόρων ἄλλων Σωματείων Φιλιατρῶν διαμαρτυρομένων δι’ ἀναστολὴν χρηματοδοτήσεως Α.Σ.Ο. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Γ. Ζάρας καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Κάτω Σαμιακοῦ ζητοῦντος ἄμεσον ἀποστολὴν γεωτρυπάνου πρὸς ἀνόρυξιν τεσσάρων ἀρτεσιανῶν εἰς τὴν ἐν λόγῳ Κοινότητα. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Γ. Ζάρας, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τοῦ Συλλόγου τῶν Δημοδιδασκάλων Ὀλυμπίας ζητοῦντος ὅπως ἡ ἕδρα τῆς Ἐπιθεωρήσεως Ὀλυμπίας παραμείνῃ εἰς Κρέσταιναν. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Β. Στεφανόπουλος καταθέτει πρακτικὰ διαφόρων Κοινοτήτων τοῦ Νομοῦ Ἠλείας ζητούντων ἄμεσον ἐνίσχυσιν τοῦ Σώματος Ἀγροφυλακῆς. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Β. Στεφανόπουλος καταθέτει ἀναφορὰς τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συν)σμῶν Νομοῦ Δράμας, τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Καλολέτση καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Συλλόγου ὀργάνων Ἀγροφυλακῆς Ἀνδριτσαίνης Φιγαλίας ζητούντων ἄμεσον ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Σώματος Ἀγροφυλακῆς. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Β. Στεφανόπουλος καταθέτει ἀναθορὰν τῶν κατοίκων περιοχῆς Νεκροταφείου Νικαίας ζητούντων ἄμεσον ἐπέκτασιν τοῦ σχεδίου πόλεως εἰς περιοχὴν Πειραιῶς–Γερμανικὰ καὶ προσωρινὴν ἐγκατάστασιν ξυλίνων παραπηγμάτων. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Κ. Καλλίας καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Ἐνορίας (Εὐβοίας) ζητοῦντος ἄμεσον κατοχύρωσιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Ἀγροφυλακῆς. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολιδοκορινθίας κ. Κ. Παπακωνσταντίνου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Α. Ζαμπακόλα βομβοπλήκτου κατοίκου Μεσολογγίου, ζητοῦντος ἄμεσον λῆψιν μέτρων προνοίας ὑπὲρ τῶν βομβοπλήκτων. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Β. Στεφανόπουλος καταθέτει ψήφισμα τῶν Ἑνώσεων Γεωργικῶν Συν)σμῶν τῶν σταφιδικῶν περιφερειῶν, διὰ τὴν λῆψιν τῶν ἀναγκαίων μέτρων προστασίας τῆς σταφίδος καὶ ζητεῖ τὴν συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ πρὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Β. Στεφανόπουλος καταθέτει ἓξ ψηφίσματα τοῦ 8ου Πανελληνίου Συνεδρίου Ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου Ἑλλάδος, διὰ τῶν ὁποίων ἀναπτύσσονται τὰ αἰτήματα τῶν συνέδρων καὶ ζητεῖ τὴν ἐφαρμογήν των. Ἀπαντήσεις διαφόρων Ὑπουργείων ἐπὶ ἐρωτήσεων κ. κ. βουλευτῶν. Ι. Ὑπουργείου Κοινων. Προνοίας. Α) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Λαντζούνη. Ἀπαντῶντες εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθμ. 1904 ὑμέτερον ἔγγραφον, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθμ. 197 ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Λαντζούνη, σχετικῶς πρὸς τὴν εἰς τὸν λιμένα Καλαμῶν εἰσκομισθεῖσαν ξυλείαν τοῦ ἐξωτερικοῦ, διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἀνοικοδομήσεως, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι ὡς ἀναφέρει ἡμῖν ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ ΠΑ Τομέως Καλαμῶν, ἡ ἐκεῖ ἀφιχθεῖσα τὴν 25 Ἰανουαρίου 1951 ξυλεία 726 κυβ. μ. παρέμεινεν εἰς τὴν προκυμαίαν ἐπὶ διάστημα ὀλιγώτερον τοῦ μηνὸς μέχρι πέρατος διατυπώσεών τινων, μεθ’ ὃ εἰς τὰς 22 Φεβρουαρίου, ἤρχισεν ἡ μεταφορά της ἐκεῖθεν, διαρκέσασα 10 μόνον ἡμέρας. Ἔκτοτε ἤρχισεν ἡ ταξινόμησις καὶ στοίβασις τῆς ξυλείας καὶ ἄλλης μὲν τῶν ⅔ αὐτῆς ἐντὸς Romney ἀποθηκῶν, τακτοποιηθείσης ἐν αὐταῖς κανονικῶς, ὡς βεβαιοῦται καὶ ἐκ τοῦ πρακτικοῦ τῆς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ ποιοτικοῦ ἐλέγχου ταύτης καταρτισθείσης τριμελοῦς ἐπιτροπῆς πραγματογνωμόνων, τοῦ δὲ ὑπολοίπου ⅓ λόγῳ διαβροχῆς καὶ ἐλλείψει χώρου στοιβαχθέντος ἐν ὑπαίθρῳ καὶ ἐπικαλυφθέντος διὰ λαμαρινῶν. Κατόπιν τῶν ληφθέντων τούτων μέτρων προνοίας, πρὸς προστασίαν τῆς ξυλείας, οὐδεμίαν βλάβην ἢ φθορὰν ὑπέστη αὕτη, ὡς βεβαιοῦν καὶ οἱ ἐμπειρογνώμονες καίτοι διεβράχη κατὰ τοὺς βροχεροὺς τούτους μῆνας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν χορήγησιν ξυλείας εἰς τοὺς αὐτοστεγαζομένους πολεμοπαθεῖς, αὕτη δὲν διεκόπη καὶ συνεχίζεται κατὰ τὰς κειμένας διατάξεις, εἰδικῶς δὲ ὡς πρὸς τὴν χορήγησιν ξυλείας εἰς τοὺς σεισμοπαθεῖς, ἐλήφθησαν μέτρα αὐτοστεγάσεως καὶ τούτων ἐντὸς τῆς διατεθείσης διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ πιστώσεως.

Ὁ Ὑπουργὸς

Φ. ΖΑΪΜΗΣ

Β) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Λαντζούνη. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθμ. 4139 ἀπὸ 28–5–50 ὑμετέρου ἐγγράφου, δι’ οὗ διαβιβάζεται ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ Μεσσηνίας κ. Δ. Λαντζούνη, σχετικῶς μὲ τὴν ὕδρευσιν τῆς Κοινότητος Κάτω Μελπείας Μεσσηνίας, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι, διὰ τὴν διάθεσιν τῶν αἰτουμένων σωλήνων, ἁρμόδιον εἶναι τὸ κεντρικὸν συμβούλιον πολιτικῆς καὶ προγράμματος ὑδρεύσεων, συμφώνως πρὸς τὴν διαδικασίαν τὴν καθοριζομένην ὑπὸ τῆς ὑπ’ ἀριθμ. 18366)17 ἀπὸ 2–9–50 ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ. Τὸ συμβούλιον τοῦτο ἀποφαίνεται βάσει πινάκων προτεραιότητος, τοὺς ὁποίους καταρτίζουν τὰ κατὰ τόπους νομαρχιακὰ συμβούλια ὑδρεύσεων. Πρὸς τούτοις γνωρίζομεν ὑμῖν, ὅτι εἰς τὸν καταρτισθέντα πίνακα προτεραιότητος, ὑπὸ τοῦ νομαρχιακοῦ συμβουλίου ὑδρεύσεων Μεσσηνίας δὲν περιλαμβάνεται ἡ Κοινότης κάτω Μελπείας.

Ὁ Γενικὸς Δ)ντὴς Ὑγιεινῆς

ΤΡ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

II. Ὑπουργείου Ἐργασίας. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπακωνσταντίνου. Κατόπιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 179844]8–6–51 ἐγγράφου τῆς Γ.Δ.Δ.Λ. ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι αἱ διατεθεῖσαι πιστώσεις τοῦ καθ’ ἡμᾶς Ὑπουργείου δι’ ἔξοδα μετακινήσεως μετατεθέντων ἢ ἀποσπασθέντων ὑπαλλήλων, ἔχουσιν ὡς ἑξῆς: 1) Ἀπὸ 1–7–49 ἕως 28–2–50 δραχ. 11.257.000. 2) Ἀπὸ 1–7–50 ἕως 28–2–51 δραχ. 625.000. 3) Ἀπὸ 1–3–50 ἕως 30–6–50 δραχ. 1.317.500. Ἐντολῇ Ὑπουργοῦ

Ὁ Γεν. Γραμματεὺς

ΒΑΣΙΛ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ

III. Ὑπουργείου Γεωργίας. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Βγενοπούλου. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2023)1–1–51 ὑμετέρου ἐγγράφου ἔχομεν τὴν τιμὴν κατόπιν τῶν παρασχεθεισῶν ἡμῖν, ὑπὸ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, πληροφοριῶν, νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ κάτωθι ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Βγενοπούλου, καταχωρηθείσης ὑπ’ αὔξ. ἀριθ. οἰκείου βιβλίου σας 263 καὶ ἀφορώσης τὴν ὑπὸ τοῦ τέως βουλευτοῦ Αἰγιαλείας κ. Π. Σωτηροπούλου αἰτουμένην παρὰ τῆς Ἑνώσεως Σταφιδικῶν Συν)σμῶν Αἰγιαλείας δικηγορικὴν ἀμοιβὴν ἐκ δραχμῶν 430 ἑκατομμυρίων. 1) Κατὰ τὴν προμήθειαν τῶν μηχανημάτων τοῦ Σταφιδεργοστασίου τῆς Ἑνώσεως ταύτης, ὁ κ. Π. Σωτηρόπουλος, βουλευτὴς τότε (1948) Ἀχαΐας, ἐξεδήλωσε σοβαρὸν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς προμηθείας καὶ ἐν γένει διὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ σταφιδεργοστασίου. Τὸ ἐνδιαφέρον του τοῦτο ὠφείλετο, ὡς ἐπανειλημμένως ἐδήλωσεν ἡμῖν, εἰς τὴν ἰδιότητά του ὡς βουλευτοῦ τῆς περιφερείας καὶ εἰς τὴν εἰδικότητά του ἀποκτηθεῖσαν κατὰ τὴν μετάθεσίν του, κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὡς ἡ ὑπ’ ἀριθ. 518]47 πρᾶξις αὐτοῦ, εἰς Ἀμερικήν, καθ’ ἣν ἐμελέτησε τὸν τρόπον ἐπεξεργασίας καὶ συσκευασίας τοῦ σταφιδοκάρπου εἰς τὰ Ἀμερικανικὰ ἐργοστάσια. Οὕτω ὁ κ. Π. Σωτηρόπουλος ἐπανειλημμένως μετέβαινεν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν καὶ ἐνήργει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθν. Οἰκονομίας πρὸς προώθησιν τοῦ ζητήματος τῆς προμηθείας μηχανημάτων καὶ πρὸς χορήγησιν τῆς ἀπαιτουμένης ἀδείας ἱδρύσεως τοῦ ἐργοστασίου δι’ ἣν ἐξεδήλωσαν ἔντονον ἀντίδρασιν οἱ τοπικοὶ ἰδιῶται σταφιδοεργοστασιάρχαι. 2) Κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ συμβολαίου δανεισμοῦ, ἐκ κεφαλαίων τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας, ἐνεργηθέντος μέσῳ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ὁ κ. Π. Σωτηρόπουλος δὲν γνωρίζομεν ἂν ἔλαβεν μέρος, διότι τὰ συναφῆ δάνεια χορηγοῦνται βάσει προδιαγραφῶν, ὁριζομένων ἑκάστοτε ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων Ἑλληνικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς. Συνεπῶς ὁ κ. Σωτηρόπουλος, δὲν εἶχε λόγον ὡς νομικὸς νὰ προσφέρῃ οἱανδήποτε συμβολὴν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ συμβολαίου δανεισμοῦ, τὸ ὁποῖον συντάσσεται ὡς καὶ δι’ ὅλα τὰ συναφῆ δάνεια δι’ ἃ δὲν ἀπαιτεῖται, οὔτε ὡς μᾶς πληροφορεῖ ἡ Α.Τ.Ε. ἐπιτρέπεται, ἡ παράστασις πληρεξουσίου δικηγόρου. Ἄλλωστε ὁ νομικὸς σύμβουλος τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης εἰς ἕκαστον ὑπ)μα προσαρμόζει τὸ γενικὸν ὑπόδειγμα συμβολαίου δανεισμοῦ συμφώνως πρὸς τὰς περιουσιακὰς συνθήκας ἑκάστου δανειζομένου. 3) Κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ συμβολαίου ἀγορᾶς τῶν μηχανημάτων μεταξὺ τῶν ἐνταῦθα ἀφιχθέντων δύο ἀντιπροσώπων τῆς food macuineau corporation ἐξ ἧς ἐγένετο ἡ προμήθεια τῶν μηχανημάτων καὶ τῆς Ἑνώσεως παρίστατο καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος. Ἡ σύνταξις τοῦ συμβολαίου ἐγένετο ὑπὸ τῶν Ἀμερικανῶν ἀντιπροσώπων τῆς FOOD MACHINERY καὶ ὑπὸ τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Διευθύνσεως Δικαστικοῦ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης κ. Π. Παπανικολάου. Ὁ κ. Π. Σωτηρόπουλος ἐζήτησε νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὸ συμβόλαιον, ὅτι παρίστατο ὡς νομικὸς σύμβουλος τῆς Ἑνώσεως. Τοῦτο ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα ἐδέχθη ἐφ’ ὅσον οἱ Ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑνώσεως δὲν ἔφερον ἀντίρρησιν, ἄλλωστε ἡ Τράπεζα δὲν ἠδύνατο νὰ παρέμβῃ διὰ τὴν ἀποσαφήνισιν τοῦ χαρακτῆρος τῆς παραστάσεως ταύτης, διότι κατὰ τὴν μακρὰν συνεργασίαν τῶν Ὑπηρεσιῶν της μετὰ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, οὗτος πάντοτε προέβαλε τὴν ἰδιότητά του ὡς βουλευτοῦ καὶ πολιτευτοῦ εἰς τὴν περιφέρειαν Αἰγιαλείας διὰ νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τῆς ὀργανώσεως, οὐδέποτε δὲ τὴν δικηγορικὴν ἰδιότητα τῆς ὁποίας οὐδεμίαν ἀνάγκην εἶχεν ἡ ὀργάνωσις καὶ ἡ Τράπεζα. 4) Κατὰ πληροφορίας τῆς αὐτῆς Α.Τ.Ε. ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐζήτησε καὶ ἔλαβε τὴν ἔγγραφον ἐξουσιοδότησιν τοῦ Προέδρου καὶ συνυπογράφοντος μέλους τῆς Παναιγιαλείου Ἑνώσεως, ἵνα ἐκπροσωπῇ τὴν Ἕνωσιν. Τὴν ἐξουσιοδότησιν ταύτην ἐζήτησεν ἵνα ἐνεργῇ εὐχερέστερον. Διὰ τῆς ἐξουσιοδοτήσεως ταύτης ὅμως, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ οἰκονομικὰς ἀπαιτήσεις, διότι διὰ νὰ εἶναι ἔγκυρος αὕτη, ἔδει νὰ ἐδίδετο δι’ ἀποφάσεως τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τῆς Ἑνώσεως ἢ τοὐλάχιστον τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου ταύτης καὶ οὐχὶ δι’ ἁπλοῦ ἐγγράφου τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ συνυπογράφοντος μέλους τῆς Ἑνώσεως. Περὶ ἐγέρσεως ἀξιώσεως ἐκ μέρους τοῦ κ. Π. Σωτηροπούλου, ὅπως καταβάλῃ αὐτῷ ἡ εἰρημένη Ἕνωσις ἀμοιβὴν διὰ τὴν ἀνάμιξίν του εἰς τὴν ὑπόθεσιν προμηθείας ὑπ’ αὐτῆς τῶν μηχανημάτων σταφιδεργοστασίου, ἔλαβε γνῶσιν τὸ Ὑπουργεῖον τὸ πρῶτον ἐκ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ ὑποβληθείσης σχετικῆς ἐρωτήσεως. Πάντως τὸ ἡμέτερον Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἀλλὰ τὰ δικαστήρια.

Ὁ Ὑπουργὸς Γεωργίας

Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν), καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «περὶ συστάσεως εἰδικῶν ἐπιτροπῶν συντάξεως διοικητικῶν Κωδίκων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ Οἰκονομικῶν», 2) «περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου τοῦ Κράτους κειμένων διατάξεων». Οἱ κ.κ. Κ. Μητσοτάκης (Ὑφυπ. Οἰκονομικῶν) καὶ Γ. Γκλαβάνης (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 16]19 Νοεμβρίου 1935 Α.Ν. «περὶ ἰχθυοτροφικῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς λιμνοθαλάσσης Μπουροῦ Ξάνθης». Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ ἱδρύσεως Ταμείου ὀργάνων Ἀγροφυλακῆς». Ἡ παρὰ τῇ Προεδρίᾳ τῆς Κυβερνήσεως Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Α. Ν. 1801]51 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α.Ν. 862]37 «περὶ ἀναδιοργανώσεως Ταμείων Ἐφέδρων Πολεμιστῶν Κρήτης». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ν. 1829]51 «περὶ κυρώσεως, ἑρμηνείας, τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α.Ν. 1504]50 «περὶ ἀναθεωρήσεως ἀποφάσεων τοῦ Στρατοδικείου, παροχῆς εὐεργετημάτων εἰς προσερχομένους συμμορίτας, τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3861 καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων κ.λ.π.». Ἡ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ κανονισμοῦ ἀρχαιότητος ὑπηρετούντων τεχνικῶν ὑπαλλήλων Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων». Ἡ ἐπὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ὑγιεινομικῶν κέντρων διατάξεων». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐργασίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1) «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος ἀσφαλιστικῶν τινων διατάξεων», 2) «περὶ ἱδρύσεως Ταμείου Προνοίας Μηχανοδηγῶν ὁδοστρωτήρων», 3) «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἀσφαλίσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας τοῦ Ταμείου Συντάξεων Ἐφημεριδοπωλῶν καὶ ὑπαλλήλων Πρακτορείων» καὶ 4) «περὶ τροποποιήσεως τῆς περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἀχρηστευθέντων λεμβούχων καὶ ναυπηγοξυλουργῶν κειμένης νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Παπακωνσταντίνου, Π. Πέννας καὶ Β. Βύζας, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493]32 περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Σπαῆς καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493]32 περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Γαρουφαλιᾶς καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποσπάσεως τοῦ συνοικισμοῦ Παλαιοπαχλαδίου ἐκ τῆς Κοινότητος Ἀχλαδίου καὶ ὑπαγωγῆς του εἰς τὴν Κοινότητα Σπαρτιᾶς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης, Κ. Μαρῆς, Μ. Βολουδάκης, καὶ Ε. Μάντακας καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. 1801] 51 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α. Ν. 862]37 περὶ ἀναδιοργανώσεως Ταμείων Ἐφέδρων Πολεμιστῶν Κρήτης».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Τσιτσάρας ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§6Κ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Παρεκαλέσαμεν τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μᾶς δώσῃ τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διὰ νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ δύο σοβαρωτάτων θεμάτων, ἅτινα χρήζουν ἀμέσου ἐπιλύσεως καὶ νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἐπειγόντως καὶ κατ’ ἀπόλυτον πρωτοβουλίαν, τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα διὰ τὴν θεραπείαν καὶ τὴν ἀντιμετώπισιν αὐτῶν. Πρόκειται πρῶτον διὰ τὸ ζήτημα τῆς δωρεὰν χορηγήσεως τροφίμων εἰς τοὺς ἐπαναπατρισθέντας συμμοριοπλήκτους πληθυσμοὺς καὶ δὴ τῶν ὀρεινῶν περιοχῶν μεταξὺ τῶν ὁποίων περιλαμβάνεται καὶ ἡ περιφέρειά μου, δηλαδή, ὁλόκληρος ὁ Νομὸς τῆς Εὐρυτανίας καὶ τὸ ὀρεινὸν τμῆμα τῶν ἐπαρχιῶν Ναυπακτίας, Τριχωνίδος καὶ Βάλτου. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἶχεν ἀποφασισθῆ ἡ διακοπὴ τῆς χορηγήσεως τροφίμων εἰς τοὺς συμμοριοπλήκτους πληθυσμούς, ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς ἐσοδείας 1951, δηλαδὴ εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς Ἰουνίου. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅμως, ὅτι εἰς τὰς ὀρεινὰς περιοχὰς τῆς χώρας μεταξὺ τῶν ὁποίων, ἐπαναλαμβάνω, περιλαμβάνεται καὶ ἡ Εὐρυτανία καὶ ἡ ὀρεινὴ Τριχωνία καὶ ἡ Ναυπακτία καὶ ὁ Βάλτος, οὐδεμία ἐσοδεία ὑπάρχει πρὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ φθινοπώρου. Ἡ ἰσχνοτάτη καὶ πενιχροτάτη ἐσοδεία εἰς τοὺς τόπους αὐτούς, μόλις πραγματοποιεῖται κατὰ τὰ τέλη τοῦ φθινοπώρου. Καί, ὅταν ἔχουν τὰ πράγματα οὕτω, πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ δυστυχισμένοι ἐκεῖνοι ἄνθρωποι οἱ στερούμενοι τῶν πάντων καὶ οἱ ζῶντες σήμερον μόνον ἀπὸ τὴν μικρὰν αὐτὴν βοήθειαν τοῦ Κράτους, νὰ ἀντιμετωπίσουν τὴν ζωὴν αὐτῶν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ μηνὸς τούτου μέχρι τοῦ ἐρχομένου φθινοπώρου; Εἰς τὴν καλὴν προπολεμικὴν ἐποχὴν ὁ ἀείμνηστος Καφαντάρης συνεχῶς ἠγωνίζετο νὰ ἐφυδιάζεται ὁ δύσμοιρος ἐκεῖνος τόπος, μὲ καλαμπόκι, ὅπως τὸ γνωρίζουν ὅλοι καὶ περισσότερον ὅλων ὁ σήμερον ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργός. Καὶ ὅταν ἡ κατάστασις ἦτο σχεδὸν στοργική, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διὰ τοὺς τόπους αὐτούς, φαντασθεῖτε ποία εἶναι σήμερον ἡ κατάστασις. Διὰ νὰ μορφώσωμεν μίαν ἰδέαν τῆς ἀπεριγράπτου ὄντως αὐτῆς καταστάσεως, ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς πρόσφατον περιοδείαν μου ἐν τῇ Εὐρυτανίᾳ οἱ κάτοικοι τῶν περισσοτέρων χωρίων δὲν μοῦ ἐπεζήτουν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μεσολαβήσω εἰς τὰς τοπικὰς ἀρχὰς Ἐφοδιασμοῦ καὶ Προνοίας, διὰ νὰ λάβουν, ἔστω καὶ ἐπ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐνωρίτερον τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα προωρίζοντο διὰ τοὺς τόπους των, διότι εἶχον κατεξαντληθῆ καὶ ἐστεροῦντο τῶν πάντων. Μετὰ τοῦ συναδέλφου μου κ. Μπουρδάρα ἔκαμον ὡρισμένα διαβήματα πρὸς τοὺς κ.κ. Πρωθυπουργόν, Ὑπουργὸν Οἰκονομικῶν καὶ Προνοίας. Ἠρχίσαμεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν ὁποῖον παρεκαλέσαμεν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος, ὥστε νὰ περιληφθοῦν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰ σχετικὰ κονδύλια, τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουν τὴν δαπάνην. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς ἀπήντησεν ὅτι, διὰ τὴν λύσιν αὐτοῦ τοῦ θέματος, πρέπει νὰ συμφωνήσῃ καὶ ὁ ἀμερικανικὸς παράγων καὶ ὅτι, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἀνακίνησις τοῦ ζητήματος πρέπει νὰ γίνῃ ἀπὸ τὸν συνάδελφόν του ἐπὶ τῆς Προνοίας. Ἐσπεύσαμεν ἐν συνεχείᾳ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας, διὰ τὸν ὁποῖον ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐπέδειξε κατανόησιν καὶ προθυμίαν. Συνεφώνησε μαζί μας καὶ μᾶς ὑπεσχέθη ὅτι τὴν ἑπομένην ἢ τὴν μεθεπομένην τῆς συναντήσεώς μας ἐκείνης, ἀφοῦ καταρτίσει πίνακα τῶν ὀρεινῶν περιοχῶν, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ λάβουν δωρεὰν αὐτὰ τὰ τρόφιμα, θὰ ἔσπευδε νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν συνάδελφόν του ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν περαιτέρω προώθησιν τοῦ ζητήματος. Δυστυχῶς, μέχρι τῆς στιγμῆς τίποτε ἄλλο δὲν ἐγένετο, παρὰ ἡ ἀποστολὴ ἑνὸς ἐγγράφου ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ ὁποῖον ἀκόμη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἀπήντησε. Διὰ τοῦτο, πλὴν ἐκείνων τῶν ἐνεργειῶν μας, ἐθεωρήσαμεν σκόπιμον νὰ φέρωμεν τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἐπειγόντως τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα, διότι δὲν ὑπάρχουν πλέον περιθώρια χρόνου, διότι ἡ λύσις τῆς χορηγήσεως τῶν τροφίμων αὐτῶν ἐτελείωσε πρὸ 20ημέρου καὶ ἐνημερώσαμε τοὺς ἁρμοδίους Ἀμερικανικοὺς παράγοντας νὰ εὑρεθοῦν τὰ ποσά, μικρὰ ἢ μεγάλα ἀδιάφορον, ὥστε νὰ δοθῇ 3μηνος τουλάχιστον παράτασις εἰς τὴν χορήγησιν τῶν τροφίμων εἰς τοὺς συμμοριοπλήκτους πληθυσμούς, ὥστε νὰ κατορθώσωμεν ἁπλῶς νὰ τοὺς συγκρατήσωμεν εἰς τὴν ζωήν. Δὲν νομίζω, ὅτι χρειάζεται περαιτέρω ἀνάπτυξις τοῦ θέματος τούτου καὶ εὐθὺς ἀμέσως θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ δεύτερον θέμα, διὰ νὰ εἴπω ὀλίγα τινά, ὥστε νὰ μὴ κάμω καὶ κατάχρησιν τῆς καλωσύνης τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου. Τὸ δεύτερον θέμα εἶναι τὸ θέμα τῆς συνεχίσεως τῆς στεγάσεως τῶν ἰδίων ὡς ἄνω συμμοριοπλήκτων πληθυσμῶν. Μετὰ τοῦ συναδέλφου μου κ. Μπουρδάρα ἐκάναμε ἐπίσης τὰ καθ’ ἡμᾶς ἐπιβεβλημένα καθήκοντα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν Οἰκισμοῦ καὶ τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου του. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Οἰκισμοῦ μᾶς ἀπήντησεν, ὅτι δυστυχῶς μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν γνωρίζει ἐπακριβῶς ποῖα ποσά, πόσα καὶ ἀπὸ ποῦ θὰ εὑρεθοῦν διὰ τὴν στέγασιν. Μᾶς ὡμίλησε διὰ 270 δισεκατομ., τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ ἐξοικονομηθοῦν κατὰ τὸ 1951–52, μᾶς ὡμίλησε δι’ ἄλλα 250 δισεκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμοποιηθοῦν τὸ ἑπόμενον ἔτος, καθὼς ἐπίσης καὶ περὶ τὰ 8 ἑκατ. δολλαρίων. Μᾶς εἶπεν ὅμως, ὅτι πιθανὸν τὰ ποσὰ αὐτὰ νὰ τριχοτομηθοῦν καὶ νὰ χρησιμοποιηθοῦν μόνον 185 δισεκ. διὰ τὸν πρῶτον χρόνον, τὰ 185 διὰ τὸν δεύτερον καὶ τὰ ὑπόλοιπα διὰ τὸν τρίτον. Ὁμολογῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἠσθάνθην μίαν ἀποκαρδίωσιν καὶ μίαν λύπην ἀπέραντον, μὲ τὸ νὰ βλέπω, ὅτι ἐνῷ τὸ οἰκονομικὸν ἔτος ἤρχισεν, οἱ ἁρμόδιοι παράγοντες δὲν κατέληξαν εἰς θετικὸν συμπέρασμα πῶς θὰ ἀντιμετωπίσουν τὸ μέγα καὶ ἐπεῖγον αὐτὸ πρόβλημα τῆς στεγάσεως τῶν συμμοριοπλήκτων. Μὲ τὰ ὅσα λέγω, δὲν θέλω νὰ ἐπικρίνω κανένα. Θέλω ἁπλῶς νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως κρούων τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου καὶ νὰ τὴν παρακαλέσω νὰ λάβῃ ἐσπευσμένως τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα, ὥστε νὰ μὴ παρέλθῃ ἄκαρπος ἡ περίοδος αὐτή. Κατὰ καιροὺς ἠκούσθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀριθμοὶ διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς στεγάσεως. Δὲν ξέρω ἐὰν πρέπει νὰ γελάῃ ἢ νὰ κλαίῃ κανένας μὲ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτούς. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν Εὐρυτανίαν καὶ ἄλλα τμήματα τῆς χώρας, ὅπου ἡ στέγασις ἔφθασε μόνον εἰς τὰ 30%. Εἰς τὰ Ἄγραφα ἡ στέγασις παρέμεινεν εἰς ἐπίπεδον μηδαμηνόν. Ἡ κατάστασις τῆς ὑπαίθρου ἀπὸ ἀπόψεως στεγάσεως εἶναι τραγική. Διὰ τοῦτο θέλω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ κάμῃ ὅ,τι ἔχει νὰ κάμῃ τὸ ταχύτερον, διότι ἡ ἀνθρωπίνη ὑπομονὴ ἔχει τὰ ὅριά της καὶ δὲν γνωρίζω ἐὰν αὔριον ἡ ἀγανάκτησις ξεσπάσῃ, ποίας συνεπείας θὰ ἔχῃ. (Χειροκροτήματα).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μόνη συζήτησις ἐπὶ τοῦ «συμπληρωματικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς χρήσεως 51–52».

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτός, δεκτός.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸς εἰς μόνην συζήτησιν ὁ «συμπληρωματικὸς προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς χρήσεως 51–52». Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 517)48 «περὶ τῆς ἰθαγενείας τῶν κατοίκων τῆς Δωδεκανήσου ἢ ἐκ ταύτης καταγομένων».

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 517)48 «περὶ τῆς ἰθαγενείας τῶν κατοίκων τῆς Δωδεκανήσου ἢ ἐκ ταύτης καταγομένων». Αʹ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 786)37 Α.Ν. «περὶ ἰδιωτικοῦ προσωπικοῦ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη μεταγενεστέρως».

§12ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 786)37 Α.Ν. «περὶ ἰδιωτικοῦ προσωπικοῦ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη μεταγενεστέρως». Αʹ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1487)50».

§14ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Νόμου 1487)50». Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)1932 περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Κύριοι βουλευταὶ ὑπεβλήθη ἡ ἑξῆς πρότασις: Οἱ κάτωθι ὑπογεγραμμένοι βουλευταί, διατυποῦμεν τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 49 τοῦ Συντάγματος ἀντίρρησιν διὰ τὴν εἰς μίαν μόνην κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ψήφισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ σχεδίου νόμου, «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)32 περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ἐν Ἀθήναις τῇ 10 Ἰουλίου 1951. Α. Καλαντζάκος, Α. Καραθόδωρος, Α. Κρανιᾶς, Β. Στεφανόπουλος, Α. Ἀντωνόπουλος, Α. Μπουκουβάλας, Α. Γεροκωστόπουλος, Δ. Ἀλιπράντης, Γ. Γιώργας, Σ. Ἀλιπράντης, Α. Πρωτοπαπαδάκης, Δ, Ντάγγας, Α. Σακελλαρίου, Ε. Δενδρινός, Α. Μπαλτατζῆς, Κ. Ρέντης, Ε. Πλατῆς, Ε. Καλαντζῆς, Α. Ταλιαδοῦρος, Φ. Κωτούζας, Κ. Τσιτσάρας, Λ. Μπούρνιας, Η. Τσιριμῶκος, Ν. Βέης, Α. Μακέδος, Α. Παπαθανάσης, Δ. Τσούμπας, Σ. Πολυζωγόπουλος. Ἑπομένως ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψήφισις τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχεδίου, θὰ ἀκολουθήσῃ τὴν συνήθη διαδικασίαν. Αʹ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)1932 περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ κ. Α. Ἀντωνίου ὡς εἰσηγητὴς ἔχει τὸν λόγον.

§16Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Κύριοι Βουλευταί, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρόκειται νὰ εἰσηγηθῶ τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπέρχονται διάφοροι τροποποιήσεις εἰς τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον, σχέσιν ἔχουσαι πρὸς τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτικῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἐξασφαλίζεται τὸ ἀδιάβλητον τῆς ψήφου αὐτῶν καὶ ἡ μυστικότης τῆς ψηφοφορίας. Ἐπέρχονται ἐπίσης τροποποιήσεις ἀφορῶσαι τὸ θέμα τῆς πολλαπλῆς ὑποψηφιότητος, ὡς καὶ πλεῖσται κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἐπουσιώδεις τροποποιήσεις. Ἀναμφισβητήτως ὅμως, ἡ πλέον ἐνδιαφέρουσα τροποποίησις, ἡ ὁποία ἐπέρχεται εἰς τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον, εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν κάμνει τὸ ἄρθρον 15 τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ὡς εἶναι γνωστόν, διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἐπέρχονται τροποποιήσεις, ὅσον ἀφορᾶ τὴν κατανομὴν τῶν ἑδρῶν τῆς Βʹ καὶ Γʹ κατανομῆς. Κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτό, τὰς ἕδρας τῆς Βʹ καὶ Γʹ κατανομῆς καταλαμβάνουν τὰ τρία κατὰ σειρὰν πλειοψηφοῦντα κόμματα ἢ σχηματισμοὶ κομμάτων, ἐφόσον τὰ μὲν κόμματα συγκεντρώνουν τὰ 17% τοῦ συνολικοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψηφοφόρων καθ’ ἅπασαν τὴν Ἐπικράτειαν, οἱ δὲ σχηματισμοὶ κομμάτων τὰ 20%.

§17Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Διατὶ 17%;

§18Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Νομίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι ὑπάρχουν πλεῖσται δικαιολογίαι, μία τῶν ὁποίων κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι ἡ κατωτέρω: Ἐπιδίωξις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὥστε δύο κόμματα νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν σταθερὰν καὶ βιώσιμον. Ὄταν καθορίζωμεν τὸ 17% ἔχομεν ποσοστὸν 34% τοῦ συνολικοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον θὰ καταλάβουν ὁπωσδήποτε τὰ δύο κόμματα. Ὑπάρχει πιθανότης μὲ τὸ ὑπόλοιπον 16% νὰ συγκεντρωθοῦν καὶ αἱ ὑπόλοιποι ἕδραι διὰ τῆς πριμοδοτήσεως, τὴν ὁποίαν καθιερώνει τὸ ἄρθρον 15 καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, νὰ κατορθώσουν τὰ δύο κόμματα νὰ ἔχουν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ προκύψῃ οὕτω Κυβέρνησις σταθερὰ καὶ βιώσιμος ἐκ μέρους δύο μόνον κομμάτων. Αὐτὸς εἶναι κυρίως ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον καθιεροῦται τὸ ποσοστὸν τῶν 17%. Διὰ τῆς καθιερώσεως τοῦ ὁποίου θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἀποκτήσουν πλειοψηφίαν ἑδρῶν εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλὴν δύο μόνον κόμματα καὶ οὕτω νὰ ἀποφευχθῇ Κυβέρνησις πλειόνων κομμάτων, ἡ ὁποία φυσικὸν εἶναι νὰ μὴ εἶναι τόσον σταθερὰ καὶ τόσον ἰσχυρά, ὅσον Κυβέρνησις δύο κομμάτων.

§19Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν συμβῇ τοῦτο θεσπίζεται ἀντιδημοκρατικὴ Κυβέρνησις 34%.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι βουλευταὶ νὰ μὴ διακόπτουν τὸν ρήτορα.

§21Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς δώσω τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν.

§22Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ κάμω κατάχρησιν καὶ ἀρκοῦμαι εἰς τὴν διακοπήν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους, νὰ μὴ κάμνουν πολλὰς διακοπάς, διὰ νὰ ἀναπτυχθῇ προηγουμένως τὸ θέμα, ἀλλὰ ὅταν μετὰ τόσης εὐχερείας ὁ ἀξιότιμος κ. εἰσηγητὴς λέγει, ὅτι ἀποσκοπεῖ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ νὰ καταπατήσῃ τὰς δημοκρατικὰς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὸ νὰ ἐπιτρέψῃ δηλαδὴ νὰ προέλθῃ Κυβέρνησις τοῦ 34% εἰς βάρος τοῦ 66% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅταν τὸ λέγῃ αὐτό, τότε βεβαίως, φυσικὸν εἶναι νὰ ἐξεγείρεται ἡ συνείδησίς μας καὶ νὰ διακόπτωμεν τὸν κ. ρήτορα, ὁ ὁποῖος δὲν συνέλαβε τὴν ὑφὴν τῶν συλλογισμῶν του.

§23Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς δώσω μίαν ἀπάντησιν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ Κόμμα σας ἐκηρύχθη ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ νομίζω ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον συμβαίνει μὲ τὸ καθιερούμενον διὰ τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ νομοσχεδίου εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ καὶ μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν ὁ ἐκλογικὸς ἀγὼν διεξάγεται μεταξὺ δύο μόνον κομμάτων. Πολὺ περισσότερον εἶναι πιθανὸν νὰ συμβῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα σήμερον, ποὺ ὡς γνωστὸν εἰς τὰς ἐκλογὰς δὲν πρόκειται νὰ κατέλθουν δύο μόνον κόμματα. Ἀσφαλῶς θὰ κατέλθουν 3 παρατάξεις εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς καὶ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν δὲν ἀποκλείεται νὰ κατέλθουν καὶ 4. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, σᾶς ἐρωτῶ: Τί θὰ συμβῇ; Δὲν εἶναι ἀπίθανον ποσοστὸν ψήφων 25% νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν νίκην εἰς μίαν παράταξιν. Εἶναι συνεπῶς ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς βέβαιον, ὅτι τὸ καθιερούμενον διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου σύστημα εἶναι δικαιότερον τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§24Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀφῆστε τὸν Εἰσηγητὴν νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀπόψεις του. Μὲ τὴν σειράν του θὰ ὁμιλήσῃ καὶ ὁ ἰδικός σας εἰσηγητής.

§25Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει κατ’ ἀρχὴν δίκαιον, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ διευκολύνω τὸν κ. Εἰσηγητὴν ἀπαντῶν εἰς τὸν συλλογισμὸν τὸν ὁποῖον ἔκαμα.

§26Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Σᾶς παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε.

§27Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ παρεμβαίνητε διὰ νὰ λέγητε εἰς τὸν εἰσηγητὴν ἐὰν θὰ δεχθῇ διακοπὰς ἀπὸ ἐμὲ ἢ ὄχι. Κύριε συνάδελφε, ἀσχέτως τῆς διαταγῆς τοῦ Ἀρχηγοῦ σας, δέχεσθε μίαν μικρὰν διακοπήν;

§28Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ δεχθῶ διακοπάς. Θὰ ἔχετε τὸν καιρὸν νὰ ἀναπτύξετε τὰς ἀπόψεις σας. Ἐγέννησαν αἱ τροποποιήσεις αὐταὶ αἱ καθιερούμεναι διὰ τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ νομοσχεδίου τὴν ἐντύπωσιν περὶ καθιερώσεως ἑνὸς ἐντελῶς νέου τύπου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐλέχθη μάλιστα ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ἐκ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ὅτι δὲν ὑπάρχουν παρὰ δύο συστήματα τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἡ ἀναλογικὴ μεταξὺ τῶν ὁποίων κατ’ ἀνάγκην θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ ἐπιλογή. Ὀφείλω νὰ διευκρινίσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι πρόκειται περὶ πλάνης διότι καὶ τὸ ἰσχῦον σήμερον ἐκλογικὸν σύστημα τύπου ἀναλογικοῦ δὲν εἶναι ἀμιγὲς ἀναλογικόν. Ἀλλὰ καὶ ἡ καθιερουμένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου πριμοδότησις ὡρισμένων κομμάτων δὲν ἀποτελεῖ τι τὸ νέον, διότι καὶ κατὰ τὸ ἰσχῦον σήμερον ἐκλογικὸν σύστημα ἀναλογικοῦ τύπου, πάντως οὐχὶ ὀρθοδόξου, καθιεροῦται ἔν τινι μέτρῳ ἡ πριμοδότησις, θὰ ἔχω περαιτέρω τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὸ ἀποδείξω. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, αἱ παρελθοῦσαι ἐκλογαὶ διεξήγοντο μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ὀρθοδόξου τύπου ὡς ἐκεῖνο, φέρ’ εἰπεῖν, τὸ ὁποῖον καθιερώθη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τῆς Βεϊμάρης ἢ ὡς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ κ. Γρηγοριάδης, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει συμφώνως πρὸς τὰς ψήφους τὰς ὁποίας ἔλαβον τὰ κατελθόντα κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς καὶ διεκδικήσαντα τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ κόμματα, ἡ σύνθεσις τῆς Βουλῆς θὰ ἦτο ἐντελῶς διάφορος. Οὕτως, ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950 ἡ ΠΑΠ ἔλαβεν 142.000 ψήφους, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ συνολικὸς ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἔπρεπε νὰ καταλάβῃ θὰ ἦσαν 20 ἔναντι τῶν 16, τὰς ὁποίας κατέλαβε. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τὸ Νέον Κόμμα τοῦ κ. Μαρκεζίνη τὸ ὁποῖον συνεκέντρωσε 42.000 ψήφους, ἔπρεπε νὰ καταλάβῃ 6 ἕδρας, ἔναντι τῆς μιᾶς, τὴν ὁποίαν κατέλαβε, τὸ κόμμα τοῦ κ. Ζέρβα θὰ ἔπρεπε νὰ καταλάβῃ 9 ἕδρας ἔναντι τῶν 7 τὰς ὁποίας κατέλαβεν, ἡ Δημοκρατικὴ Παράταξις ἡ ὁποία ἔλαβε 164.000 ψήφους θὰ ἔπρεπε νὰ καταλάβῃ εἰς τὴν Βουλὴν μὲ ἀμιγὲς ἀναλογικὸν 24 ἕδρας ἔναντι τῶν 18 τὰς ὁποίας κατέλαβε. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τὸ ὁποῖον συνεκέντρωσε 317000 ψήφους θὰ ἔπρεπε νὰ καταλάβῃ 41 ἕδρας ἔναντι τῶν 62, τὰς ὁποίας κατέλαβε, οἱ Φιλελεύθεροι μὲ 291.000 ψήφους θὰ ἔπρεπε νὰ καταλάβουν 43 ἔναντι τῶν 56, τὰς ὁποίας κατέλαβον. Τὸ Κόμμα τοῦ κ. Παπανδρέου θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε καταλάβει 27 ἕδρας ἔναντι τῶν 35, τὰς ὁποίας κατέλαβεν. Ἡ ΕΠΕΚ θὰ ἔπρεπε νὰ καταλάβῃ 45 ἕδρας, ἔναντι τῶν 41, τὰς ὁποίας κατέλαβε. Προκύπτει ἐκ τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ πριμοδότησις δὲν ἀποτελεῖ τι τὸ νέον καὶ ὅτι πριμοδότησις ὑπάρχει πράγματι καὶ εἰς τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα. Οὕτω ἐπριμοδοτήθη τὸ κόμμα τοῦ κ. Παπανδρέου διὰ 8 ἑδρῶν, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων διὰ 13, τὸ Λαϊκὸν Κόμμα διὰ 15 ἑδρῶν, ἡ ΕΠΕΚ διὰ 4 ἑδρῶν ἔναντι τῆς μειωμένης ἐκπροσωπήσεως ἄλλων κομμάτων, ὅπως ἡ ΠΑΠ ἡ ὁποία ἔχασε 4 ἕδρας τὸ κόμμα τοῦ κ. Μαρκεζίνη 5 ἕδρας, τοῦ κ. Ζέρβα 2 ἕδρας καὶ ἡ Δημοκρατικὴ Παράταξις, ἡ ὁποία ἔχασε 6 ἕδρας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐφ’ ὅσον πριμοδότησις ὑπάρχει καὶ εἰς τὸ ἰσχῦον σύστημα, θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω, τί λογικώτερον καὶ τί ἐπωφελέστερον θὰ ἦτο διὰ τὸ Ἔθνος ἀπὸ τοῦ νὰ διοχετευθῇ αὐτὴ ἡ πριμοδότησις πρὸς ὡρισμένα μεγάλα καὶ ἰσχυρὰ κόμματα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸς ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως σταθερᾶς καὶ βιωσίμου, νὰ ἀποκτήσῃ ἡ χώρα τὸ Κυβερνητικὸν ἐκεῖνο ὄργανον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῇ νὰ ἀντιμετωπίσῃ δυσεπίλυτα καὶ πολύπλοκα προβλήματα; Ἐκ τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους παρέθεσα προκύπτει καὶ ἕνα ἄλλο συμπέρασμα. Ὠνομάσθη τὸ σύστημα τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καθιερούμενον, σύστημα ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἐνῷ εἰς τὴν πραγματικότητα δὲν πρόκειται περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἀλλὰ μᾶλλον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι πρόκειται περὶ ἐξησθενιμένης ἀναλογικῆς. Πρόκειται ἁπλῶς περὶ συστήματος, τὸ ὁποῖον καθιερώνει περιωρισμένην ἐκπροσώπησιν τῶν μειοψηφιῶν. Καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν εἶναι δεδικαιολογημέναι αἱ ἐπιθέσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐναντίον τοῦ συστήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἄλλους ἐχαρακτηρίσθη ὡς δόλιον ἀπὸ ἄλλους ὡς ἀνήθικον καὶ ἀπὸ ἄλλους δὲν ἠξεύρω τί ἀκόμη. Δὲν δικαιολογεῖται οὐδεὶς τοιοῦτος χαρακτηρισμός, διότι παρέχεται ἡ εὐκαιρία εἰς ὅλα τὰ κόμματα καὶ εἰς τὰ πλέον μικρὰ κόμματα νὰ διεκδικήσουν τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ συσπειρούμενα ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Θὰ εἶχον ἴσως κάποιαν βασιμότητα αἱ ἐπιθέσεις αὐταί, ἐὰν δὲν καθιεροῦτο διὰ τοῦ ἄρθρου 15 ἡ δυνατότης εἰς τὰ μικρὰ κόμματα νὰ κατέλθουν ὡς συνασπισμοὶ κομμάτων. Ἐὰν ρίψωμεν ἕνα βλέμμα εἰς τὰ ὑπάρχοντα κόμματα θὰ διαπιστώσωμεν, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν συνεννοούμενα ὅλα τὰ μικρὰ κόμματα νὰ διεκδικήσουν τὴν νίκην. Τοῦτο εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν, ἡ ὁποία συνεκέντρωσε κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς 166 χιλ. ψήφων, καὶ δὲν ἀποκλείεται κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς νὰ διεκδικήσῃ καὶ τὴν νίκην. Ἀπαντῶ εἰς τὰς αἰτιάσεις ὡρισμένων βουλευτῶν, γενομένας εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, κατὰ τὰς ὁποίας ἐχαρακτηρίσθη τὸ σύστημα ὡς ἀνήθικον κ.τ.λ. Ἐπίσης τὸ αὐτὸ δύναται νὰ συμβῇ μὲ τὸ κόμμα τοῦ κ. Παπανδρέου, τὸ ὁποῖον εἶναι πιθανὸν νὰ σχηματίσῃ ἰσχυρότατον συνασπισμὸν μὲ τὸ Λ.Ε.Κ.

§29Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς εὐχαριστοῦμεν διὰ τὰς προτάσεις σας.

§30Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Ὄταν γίνωνται ἐπιθέσεις καὶ χαρακτηρίζεται τὸ νομοσχέδιον ὡς ἀνήθικον, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν εἰς τὰς ἐπιθέσεις αὐτάς.

§31Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐπειδὴ γίνεται λόγος ἀπὸ διακόπτοντας, περὶ προσπαθείας νοθεύσεως τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ, διαβάζω ἀπὸ πρότασιν νόμου ὑποβληθεῖσαν ἀπὸ βουλευτὰς τοῦ Λ.Ε.Κ. «Ἄρθρον 107. Τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἡμέρας καθ’ ἥν.... (ἀναγινώσκει).....». Καὶ ἂν οἱ σχετικῶς πλειοψηφήσαντες ἔχουν πάρει τὸ 20% τί γίνεται;

§32Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἰσχύει ἀπὸ 100 ἐτῶν.

§33Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Ἀναμφισβητήτως, τὸ ἰσχῦον σύστημα δὲν εἶναι σύστημα ἀναλογικῆς ὀρθοδόξου τύπου, ὡς θὰ ἦτο τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιερώθη, ὡς εἶπον, ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τῆς Βεϊμάρης. Ἀλλά, εἶναι βέβαιον ἐπίσης, ὅτι διὰ τῶν γενομένων τροποποιήσεων τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιερώνει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσηγοῦμαι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, κατέστη ἀπείρως συγγενέστερον πρὸς τὸ πλειοψηφικόν. Καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, νομίζω, ὅτι ἀρκετὴν δόσιν ἀληθείας ἔχουν ὡς γενόμεναι παρὰ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος δηλώσεις, ὅτι οὐσιαστικῶς πρόκειται περὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ ἤμην ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀρνηθῶ ὡρισμένα ἀναμφισβήτητα πλεονεκτήματα τῆς ἀναλογικῆς. Εἶναι ἀπολύτως φυσικόν, ὅτι ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει τὴν ἐκπροσώπησιν ὅλων τῶν ροπῶν καὶ τάσεων τοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον προάγει τοὺς ἰδεολογικοὺς ἀγῶνας, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει τὴν εἴσοδον εἰς τὸ Κοινοβούλιον τῶν ἐπιφανῶν προσώπων, σύστημα, τὸ ὁποῖον συντελεῖ εἰς τὴν ἐξημέρωσιν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τεραστίαν σημασίαν διὰ τὴν χώραν μας, εἰς τὴν ὁποίαν τόσα δεινὰ ἐπεσώρευσε κατὰ τὸ παρελθὸν ὁ διχασμός, εἶναι φυσικὸν τοιοῦτον σύστημα νὰ συγκεντρώνῃ τὰς συμπαθείας παντὸς πολιτευομένου, ὁ ὁποῖος ἐμφορεῖται ἀπὸ προοδευτικὰς ἀντιλήψεις. Ἀλλὰ φαντασθῆτε, κύριοι συνάδελφοι, Βουλήν, ἡ ὁποία θὰ εἶχε σύνθεσιν κομμάτων μὲ τὸ μωσαϊκόν, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐμνημόνευσα! Ἀποτέλεσμα ἐκλογῶν διεξαγομένων μὲ ἀμιγὲς ἀναλογικὸν σύστημα, θὰ ἦτο ἀναμφισβητήτως, ὅτι οὐδαμῶς θὰ καθίστατο δυνατὸς ὁ σχηματισμὸς βιωσίμου καὶ σταθερᾶς Κυβερνήσεως καί, ὡς ἐκ τούτου, ἡ χώρα συντόμως θὰ ὡδηγεῖτο εἰς πλήρη ἀναρχίαν· ἀναρχίαν, ἡ ὁποία θὰ ἔθετεν ἐνδεχομένως εἰς κίνδυνον καὶ αὐτοὺς τοὺς ἐλευθέρους θεσμούς μας.

§34Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Σήμερον ἔχομεν ἀναρχίαν;

§35Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Σᾶς εἶπον, ὅτι τὸ ἰσχῦον σύστημα δὲν εἶναι ἀναλογικὸν ἀμιγοῦς τύπου, διότι ἔν τινι μέτρῳ καθιερώνει καὶ τὴν πριμοδότησιν, ὁμιλῶ δὲ περὶ συστήματος ἀναλογικοῦ ὀρθοδόξου τύπου καὶ τοιοῦτον δὲν εἶναι τὸ ἰσχῦον σήμερον. Ἀναμφισβητήτως, κ. κ. συνάδελφοι, μὲ τὸν κατακερματισμὸν τῶν κομματικῶν δυνάμεων εἰς τὴν Βουλήν, θὰ ὡδηγεῖτο ἴσως ἡ χώρα εἰς πραγματικὴν ἀναρχίαν μὲ ἀποτέλεσμα νὰ κινδυνεύσουν οἱ δημοκρατικοὶ θεσμοὶ αὐτῆς. Ἐν τοιαύτη περιπτώσει, εἶναι φυσικὸν νὰ ἐξάγωμεν τὸ συμπέρασμα, ὅτι, ἐὰν ἐνδιαφερώμεθα πράγματι διὰ τὴν κατοχύρωσιν τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν τῆς χώρας, ὀφείλομεν νὰ προιμοδοτήσωμεν αὐτὴν καὶ δι’ ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτρέπῃ τὸν σχηματισμὸν ἰσχυρῶν κομμάτων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ καταστῇ δυνατὸς ὁ σχηματισμὸς ἰσχυρῶν καὶ σταθερῶν Κυβερνήσεων. Δὲν ὑπάρχει δὲ καμμία ἀπολύτως ἔνδειξις ὅτι, καθιερουμένου σήμερον τοῦ ἀμιγοῦς πλειοψηφικοῦ, ὡς ἔχουν αἱ κομματικαὶ δυνάμεις εἰς τὴν χώραν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν δι’ ἐκλογῶν διεξαγομένων μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς πλειοψηφίαν ἀπόλυτον ἑνὸς ἤ, ἔστω, καὶ δύο κομμάτων. Διότι εἰς τὰς ἐκλογάς, διεξαγομένας ἐνδεχομένως μὲ τὸ πλειοψηφικόν, θὰ κατήρχοντο κατὰ πᾶσαν πιθανότητα σχηματισμοὶ κομμάτων—σχηματισμοί, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διεκδικήσουν τὴν νίκην καθ’ ἅπασαν τὴν Χώραν. Οὕτω, ἐάν, φερ’ εἰπεῖν, ὁ σχηματισμός, ὁ ὁποῖος θὰ εἶχεν ὡς βάσιν τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ὑπερίσχυεν εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ ἄλλας περιοχὰς τοῦ Κράτους, ὁ σχηματισμὸς κομμάτων, ὁ ὁποῖος θὰ εἶχεν ὡς βάσιν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀντιθέτως θὰ ὑπερίσχυεν εἰς τὴν Κρήτην, εἰς τὴν Μακεδονίαν, εἰς τὴν Θεσσαλίαν, εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ εἰς ἄλλας ἐνδεχομένως περιοχάς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι σχεδὸν βέβαιον ὅτι ἡ εἰκών, τὴν ὁποίαν θὰ ἐνεφάνιζον αἱ κομματικαὶ δυνάμεις τῆς Βουλῆς, θὰ ἦτο ἴσως ἀπείρως χειροτέρα καὶ αὐτῆς τῆς εἰκόνος, τὴν ὁποίαν ἐμφανίζουν αἱ κομματικαὶ παρατάξεις εἰς τὴν σημερινὴν Βουλὴν—καὶ αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἐξ ἐκλογῶν, διεξαχθεισῶν μὲ τὸ οὐχὶ ἀμιγὲς ἀναλογικὸν σύστημα. Ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι ἡ κατάτμησις τῆς Βουλῆς εἰς πολλὰ κόμματα δὲν ὀφείλεται εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, ἀλλ’ ὅτι εἶναι βαθύτερα τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν εἰς τὴν κατάτμησιν τῶν κομματικῶν δυνάμεων εἰς κόμματα πλείονα τῶν δύο. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως βέβαιον, ὅτι καὶ μὲ ἐκλογὰς διεξαγομένας μὲ τὸ πλειοψηφικόν, δὲν εἶναι δυνατὸν τοὐλάχιστον διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς νὰ προκύψῃ πλειοψηφία ἐκ μέρους δύο κομμάτων. Τούτων οὕτως ἐχόντων, συμπέρασμα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξαχθῇ εἶναι, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον καθιεροῦται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ἀναμφισβητήτως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρέχει τὰς περισσοτέρας πιθανότητας, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ πλειοψηφία πέριξ ἑνὸς ἢ δύο κομμάτων. Εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρέχει τὰς περισσοτέρας ἐλπίδας, ὅτι θὰ καταστῇ δυνατόν, χωρὶς νὰ θυσιασθοῦν τὰ περισσότερα τῶν πλεονεκτημάτων τῆς ἀναλογικῆς, νὰ ἀποκτήσῃ ἡ χώρα τὸ ἰσχυρὸν ἐκεῖνο ὄργανον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀντιμετωπισθῇ ὁ κυκεὼν τῶν δυσεπιλύτων προβλημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ Κράτος εἰς τὸ μέλλον. Μὲ τὴν πεποίθησιν αὐτὴν εἰσηγοῦμαι εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως γίνῃ δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον. (Χειροκροτήματα).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§37Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Βεβαίως, εἰς τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα, αἱ βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ Δημοκρατία, εἶναι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα καὶ τὸ ἀδιάβλητον τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἀπὸ τοῦ 1920 εἴχομεν διαφόρους μεταβολὰς τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων. Δυστυχῶς ὅλα των ἔχουν τὴν ἐλαττωματικότητα, ὅπως καὶ τὰ προτερήματα, τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ ἔχουν τὰ διάφορα ἐκλογικὰ συστήματα. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, αἱ δυνάμεις τῶν διαφόρων κομμάτων καὶ τῶν διαφόρων τάσεων ἔχουν κάμει μίαν μεγάλην κατανομὴν τῶν ψήφων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐφθάσαμε εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946 μὲ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἐπειδὴ δὲ ἐγὼ πιστεύω βασικῶς ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς, ἦτο ἡ ἀπάντησις εἰς ἕνα ἐπιχείρημα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ μία Κυβέρνησις σταθερά. Καὶ ὅμως διὰ τῆς ἀναλογικῆς τοῦ 1946, τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἐπῆρε τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν καὶ ἐσχημάτισε μίαν σταθεράν, σταθεροτάτην Κυβέρνησιν. Ἄλλο ἐὰν κατὰ τὴν τετραετίαν, ἄλλοι λόγοι πολιτικοί, ἠνάγκασαν τὸ Λαϊκὸν κόμμα νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ εἰς αὐτὸ φαντάζομαι, ὅτι θὰ προέβη, διὰ νὰ ὑπάρχῃ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρὸς ἀντιμετώπισιν μιᾶς προδοτικῆς καὶ ἀτίμου ἀνταρσίας, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐξαπολύσει τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα, τῇ ἐμπνεύσει ξένων δυνάμεων. Ἡ Βουλὴ ὅμως τοῦ 1950, λόγῳ τοῦ ὅτι ἐπαρουσιάσθησαν πολλὰ κόμματα, δὲν ἠδυνήθη νὰ δώσῃ τὸ ἀποτέλεσμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἡ ἀναλογικὴ καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἐπαρουσιάσθη — δύναταί τις νὰ εἴπῃ — ἡ ἀκυβερνησία τῶν 15 μηνῶν καὶ ἡ καταδίκη τῆς παρούσης Βουλῆς. Καταδίκη, ἡ ὁποία εἶναι ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας ἀνεγνωρισμένη. Καὶ κατελήξαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ ἕνας νέος νόμος ἔχων βάσιν τὴν ἀναλογικήν, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς ὅλα τὰ κόμματα καὶ εἰς ὅλας τὰς τάσεις νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ μία ἀναλογική, ἡ ὁποία νὰ δύναται νὰ δώσῃ σταθερὰν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ μὴ ἀναγκασθῶμεν καὶ πάλιν νὰ καταφύγωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον, νομίζω, δὲν εἶναι συντελεστικὸν διὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν καὶ τὴν ἀναδημιουργίαν τοῦ τόπου μας. Ἔτσι κατελήξαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ὑποβάλωμεν, ὡρισμένος ἀριθμὸς βουλευτῶν, ἕνα σχέδιον νόμου, ἐὰν θέλετε νὰ τὴν ὀνομάσω ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, ἐγὼ τὴν ὀνομάζω ἁπλῶς τροποποιημένην ἀναλογικήν, τὴν ὁποίαν πρότασιν υἱοθέτησεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν ἀπεδέχθη καὶ σήμερον παρουσιάζεται ὡς νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὅπως ὅλοι οἱ συνάδελφοι θὰ ἔχητε λάβει γνῶσιν, δὲν ὑπέστη παρὰ δύο ἢ τρεῖς βασικὰς τροποποιήσεις. Αἱ βασικαὶ δὲ αὐταὶ τροποποιήσεις, εἶναι κατὰ πρῶτον εἰς τὸ ἄρθρον 15 τὸ ὁποῖον δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ τροπολογῇ τὸ ἀντίστοιχον ἄρθρον τοῦ ἰσχύοντος νόμου τῆς ἀναλογικῆς. Καθὼς γνωρίζομεν πάντες, ἕνα κόμμα διὰ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ὀφείλει εἰς τὸ Ἐφετεῖον τοὐλάχιστον νὰ ἔχῃ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν μίαν ἕδραν ἢ τὸ ¼ τῶν ψήφων του. Σήμερον τί κάνουμε διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου; Ἡ μὲν πρώτη κατανομὴ παραμένει πρώτη κατανομή, διὰ δὲ τὴν δευτέραν καὶ τρίτην κατανομὴν λέγομεν, ὅτι τὰ κόμματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐξασφαλίσουν εἰς ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν ἕνα ποσοστὸν 17% καὶ οἱ συνδυασμοὶ τῶν κομμάτων ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξασφαλίσουν τὸ 20% θὰ ἔχουν δικαίωμα εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Συνεπῶς, ὅλα τὰ κόμματα καὶ ὅλαι αἱ τάσεις θὰ δύνανται νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς πρώτης κατανομῆς, ἀλλὰ διὰ τῆς δευτέρας κατανομῆς θὰ ἐνισχυθοῦν τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξασφαλίσουν τὸ 17%, καὶ οἱ συνδυασμοὶ τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξασφαλίσουν τὸ 20%. Καὶ θὰ καταλήξωμεν νὰ σχηματισθοῦν πλέον μεγάλοι πολιτικοὶ ὀργανισμοί, τῶν ὁποίων τόσον ἀνάγκην ἔχει ὁ τόπος.

§38Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Μὲ μικροὺς ἀνθρώπους.

§39Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἀγαπητέ μου κ. Ναύαρχε, ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ δημιουργήσω ἀνθρώπους, ὁ θεὸς δημιουργεῖ.

§40Η. ΛΑΓΑΚΟΣ. Δημιουργεῖτε ὅμως μεγάλα κόμματα.

§41Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν δημιουργῶ ἐγώ. Τὸ νομοθέτημα δημιουργεῖ. Νομίζω δέ, ὅτι δὲν εἶναι ἐλαττωματικόν. Δὲν φαντάζομαι τὸ κόμμα τὸ δικό σας νὰ νομίζῃ, ὅτι εἶναι ἐλαττωματικὸν νὰ ὑπάρξουν μεγάλοι πολιτικοὶ ὀργανισμοί. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοῦ κάμνει κατάπληξιν εἶναι, πῶς πολιτικὰ κόμματα μὲ τέτοια δρᾶσιν, ὅπως τὸ δικό σας, ἔχει αὐτὸν τὸν défaitismus. Γιατί νὰ μὴ εἶναι τὸ δικό σας κόμμα ποὺ θὰ πάρῃ τὸ 17% καὶ νὰ εἶναι τὸ δικό μας;

§42Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ἐμεῖς τὸ πιστεύομεν.

§43Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Λέγομεν λοιπὸν ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 15 καθίσταται δυνατόν, ὥστε νὰ σχηματισθοῦν μεγάλοι πολιτικοὶ ὀργανισμοί, διὰ τοὺς ὁποίους ὁ τόπος ἔχει τόσην ἀνάγκην. Αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς τροπολογίας τοῦ ἄρθρου 15. Δεύτερον, κύριοι, ἦτο ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ. Ἐγὼ προσωπικῶς καὶ τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, δὲν εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ εἰς τὰς παρούσας στιγμάς, ποὺ εὑρίσκονται ὑπὸ τὰ ὅπλα περίπου 200.000 Ἕλληνες, παρὰ τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ ΕΠΕΚ, δὲν ἠδυνήθη παρὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στερήσωμεν εἰς 200.000 Ἕλληνας τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Καὶ καθορίζομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸν τρόπον τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ συγχρόνως παρέχομεν τὴν δυνατότητα τῆς κατοχυρώσεως τοῦ ἀδιαβλήτου τῆς ψήφου καὶ τῆς ἀποσοβήσεως ἴσως τῆς συκοφαντίας τοῦ στρατοῦ. Διότι, δὲν νομίζω κανεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ ἀμφισβητῇ, ὅτι ἡ ψῆφος ἡ στρατιωτική, κατὰ τὸ 1950, δὲν διεξήχθη ἀδιαβλήτως. Δὲν ἠθελήσαμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς αὐτὸ τὸ θέμα καὶ δι’ αὐτὸ σταματῶ ἐδῶ, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω ὅτι οὐδεὶς συνειδητὰ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νομίζει ὅτι ἡ ψῆφος, ἡ ὁποία ἐδόθη ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν κατὰ τὸ 1950, ὑπῆρξεν ἀδιάβλητος. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον, ὅτι τὰ στρατιωτικὰ ἀποτελέσματα ἐβγῆκαν μετὰ ἕνα μῆνα.

§44Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Διαμαρτύρομαι. Ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ ἦτο πλέον ἢ ἀδιάβλητος καὶ ἐλήφθησαν τότε ὅλα τὰ μέτρα, ἀπὸ τὸν στρατάρχην, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ παρατηρηθῇ οὔτε ἡ ἐλαχίστη ἀνωμαλία.

§45Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Τουρκοβασίλη, εἶναι σεβαστὴ ἡ γνώμη σας. Καὶ σεῖς δὲν πιστεύω νὰ ὑποστηρίζετε ὅτι ὑπῆρξεν ἀδιάβλητος ἡ ψῆφος ἡ στρατιωτικὴ ἡ δοθεῖσα τότε.

§46Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ ὑπῆρξε πλέον ἢ ἀδιάβλητος καὶ οὐδεμία ψῆφος εἶχε τόσην ἀξίαν ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ.

§47Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Διὰ τοῦ νέου νόμου νομίζομεν ὅτι κατοχυρώνομεν ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ἀδιάβλητον τῆς ψήφου τῆς στρατιωτικῆς. Καὶ τώρα ἐρχόμεθα νὰ ἐξετάσωμεν τὴν πρότασιν, ἢ μᾶλλον τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξαν μερικοὶ συνάδελφοι εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπήν. Τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, κατ’ ἐμέ, ἔχει πλείονα ἐλαττώματα, ἴσως πολὺ μεγαλύτερα τῶν ἐλαττωμάτων τῆς ἀναλογικῆς, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ λυποῦμαι, ποὺ δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. συναρχηγὸς τοῦ Λ.Ε.Κ. διὰ νὰ τοῦ ἀπαντήσω, ὅτι ἐὰν ἐπαρουσιάζοντο εἰς τὰς ἐκλογὰς 4 κόμματα καὶ τὸ ἓν τῶν κομμάτων αὐτῶν ἐλάμβανε 16, 26%, τὸ κόμμα αὐτὸ θὰ εἶχε τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν.

§48Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδαμοῦ τοῦ κόσμου παρατηρεῖται αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε. Καὶ εἰς τὴν Σουηδίαν καὶ εἰς τὸ Βέλγιον καὶ ἁπανταχοῦ ποὺ ἐξήτασα, σᾶς λέγω ὅτι οὐδαμοῦ συνέβη αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ ἡμεῖς συζητοῦμεν ἐπὶ τῇ βάσει θεωρίας τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συνδυασμοῦ κομμάτων καὶ ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναπτύξεως τῆς θεωρίας, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ ἀναπτύξετε. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα, θὰ ἀναπτύξωμεν τὰς ἀπόψεις μας καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ἐν τῇ πράξει συμβαίνει τὸ ἀντίθετον ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ συμβαίνει εἰς τὴν θεωρίαν.

§49Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εὐχαριστῶ πάρα πολύ, κύριε Πρόεδρε, διὰ τὴν διακοπήν, ἀλλὰ ἐγὼ μὲν ὁμιλῶ περὶ πολιτικῶν κομμάτων καὶ σεῖς ὡμιλήσατε περὶ συνδυασμῶν κομμάτων. Δηλαδή, μοῦ δίδετε ἀκόμη ἕνα ἐπιχείρημα, ὅτι μετὰ τὰς ἐκλογάς, τὸ πλειοψηφικὸν θὰ μεταβληθῇ εἰς ἀναλογικήν, διότι ὁ συνδυασμὸς αὐτὸς τῶν κομμάτων, μετὰ τὰς ἐκλογάς, θὰ διαλυθῇ καὶ κάθε κόμμα θὰ πάρῃ τὴν κατεύθυνσίν του καὶ συνεπῶς θὰ ἔχωμεν μίαν ἀπατηλὴν ἐντύπωσιν ὅτι διενεργήσαμεν ἐκλογὰς διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἐνῷ πραγματικὰ θὰ ἔχωμεν διενεργήσῃ ἐκλογὰς διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ εἴπωμεν, ὅτι πηγαίνομεν εἰς ἐκλογὴν ἀναλογικήν, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν μετεκλογικῶς ἐφαρμοζομένην τὴν ἀναλογικήν.

§50Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς τελευταίας ἐκλογῆς ἀποδεικνύουν τήν ἀκρίβειαν τῶν ὅσων λέγετε. Εἶναι ἀνάγλυφος ἡ εἰκών. Διότι ἐκεῖνο τὸ κόμμα ποὺ θὰ πάρῃ 310.000 ψήφους, δηλαδὴ τὸ 1]20, θὰ ἐξεπροσώπει τὴν Ἑλλάδα ὡς Κυβέρνησις μὲ τὸ 1]20. Εἶναι ἀνάγλυφος ἡ εἰκών.

§51Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἀκριβῶς δὲ αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσις τοῦ παρόντος νόμου, νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν δημιουργίαν μεγάλου πολιτικοῦ ὀργανισμοῦ καὶ δι’ αὐτὸ ὑπάρχει τὸ ἄρθρον 34 εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι, ἀφοῦ δημιουργηθοῦν οἱ μεγάλοι ὀργανισμοί, θὰ εἶναι δυνατὸν διὰ Βασ. Διατ)τος νὰ πᾶμε εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Ἀλλὰ ἐγώ, νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ παρόντος νόμου θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ ποθούμενον, θὰ δημιουργηθοῦν δηλαδὴ 2–3 μεγάλαι τάσεις, δηλαδὴ ἡ δεξιά, τὸ κέντρον καὶ ἡ ἀριστερά, καὶ τότε μόνον θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ βαδίσωμεν ἀπολύτως πρὸς τὸ πλειοψηφικόν, ἀλλὰ ὄχι τώρα.

§52Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Ἀφηρέθη αὐτὸ ποὺ λέγετε ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μᾶς διενεμήθη.

§53Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶναι τὸ ἄρθρον 34 τοῦ νομοσχεδίου. Συνεπῶς συνιστῶ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§54Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τί εἰσηγεῖσθε, τὸ ἰδικόν σας σχέδιον ἢ τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον; Δὲν γνωρίζομεν τὸ ψήφισμα αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§55Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μὲ τὴν πεῖράν σας δὲν γνωρίζετε τί ψηφίζετε;

§56Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει κανένα κυβερνητικὸν σχέδιον διάφορον τοῦ κοινοῦ σχεδίου τῶν τριῶν κομμάτων. Ἐὰν παραβάλετε τὰ δύο σχέδια θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν διαφέρουν οὔτε κατὰ ἕνα κόμμα.

§57Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἰσηγοῦμαι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὅπως ἐτροπολογήθη ἀπὸ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπήν. (Χειροκροτήματα).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βουρδουμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§59Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Παραδεχόμενος, κύριοι βουλευταί, τὴν ἀνάγκη τῆς ταχείας περατώσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισαν καὶ τά μέλη τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τὰ τῆς μειοψηφίας καὶ τὰ ὁποῖα συνέβαλον εἰς τὴν ταχεῖαν ἐπεξεργασίαν τοῦ νόμου παρὰ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς μακρὰν ἀνάλυσιν τοῦ ὅλου θέματος τοῦ ἐκλογικοῦ, καίτοι εἶναι μία περίπτωσις καὶ μία εὐκαιρία, ἡ ὁποία παρέχεται εἰς τὸν ρήτορα τὸν διερχόμενον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ ἐντρυφήσῃ εἰς τὰ πολλάκις ἐπαναφερθέντα, εἴτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, εἴτε καὶ ἀπὸ συγγραφεῖς ἐπὶ τῶν προτερημάτων καὶ τῶν μειονεκτημάτων ἑκάστου τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ σύστημα ἰδίως τῆς ἀναλογικῆς, ἔχει προκαλέσει τοιαύτας ἀντιθέσεις καὶ ἀντιρρήσεις, ὥστε ἐχρειάσθη ἐπὶ πάροδον πολλῶν ἐτῶν νὰ ἐπιστρατευθοῦν μαθηματικοὶ καὶ ἰδίως ἀναλογισταὶ διὰ νὰ ἐξετάσουν μελέτες ἐπὶ τῆς καλυτέρας ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκη σήμερον νὰ ἐπεκταθῶμεν εἰς τὴν θεωρητικὴν ἀξίαν ἑκάστου τῶν προτερημάτων καὶ μειονεκτημάτων τῶν συστημάτων, διότι ἔχομεν πρὸ ἡμῶν ἐπανειλημμένας ἐφαρμογὰς καὶ τοῦ ἀναλογικοῦ καὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος καὶ δυνάμεθα ἐπ’ αὐτῶν σκεπτόμενοι καὶ ταύτας κρίνοντες νὰ φθάσωμεν εἰς καλύτερα ἀποτελέσματα. Θὰ ἤθελα μόνον ὀλίγα τινὰ νὰ εἴπω, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐν συνεχείᾳ ἀπ’ ἄλλους ρήτορας θὰ ἀναπτυχθοῦν τὰ θεωρητικὰ προσόντα τῶν συστημάτων, ὅτι καὶ ταῦτα, εἶναι ἐξηρτημένα ἐκ τῆς ἐν ἑκάστῃ χώρᾳ καταστάσεως νοοτροπίας τοῦ λαοῦ της, κομματικῆς συνθέσεως τοῦ λαοῦ καὶ γενικῶς ἀπὸ τοὺς ὅρους καὶ τὰς συνθήκας ἀπὸ τὰς ὁποίας παρουσιάζει κανεὶς τὰς ἰδιότητας τῶν συστημάτων τούτων. Τοιουτοτρόπως λέγεται συνήθως ὅτι τὸ μέγιστον προτέρημα τῆς ἀναλογικῆς εἶναι, ὅτι ἀμβλύνει τὰ πάθη· καὶ ὄντως ἀμβλύνει τὰ πάθη ἡ ἀναλογικὴ καὶ πράγματι εἶναι προτέρημα τοῦτο τῆς ἀναλογικῆς, διότι δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος ὁ ψηφοφόρος νὰ κινῆται ἀπὸ ψυχικὰς παρορμήσεις καὶ νὰ μὴ ἀφήσῃ τὴν ὥριμον κρίσιν καὶ τὴν σκέψιν του σταθερὰν καὶ ἀνεπηρέαστον νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του ἐκεῖ ὅπου τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος ἐπιβάλλει. Θὰ παύσωμεν ὅμως νὰ ὀνομάσωμεν προτέρημα τοῦτο, ἐὰν δὲν τὸ ὀνομάσωμεν ἄμβλυνσιν τῶν παθῶν, ἀλλὰ τὸ ὀνομάσωμεν μείωσιν ἐνδιαφέροντος, ὅταν τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ λαοῦ θὰ ἔχῃ μειωθῆ εἰς σημεῖον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀποτελῇ ἀδιαφορίαν, ἐὰν μάλιστα ἀναλογισθῶμεν περιπτώσεις, ὅπου τμῆμα τοῦ λαοῦ—ἀδιάφορον μικρὸ ἢ μεγάλο, ἀδιάφορον ἐὰν συνειδητῶς ἢ ἀσυνειδήτως—ἔχει καταντήσει δυνάμει προπαγανδῶν νὰ ἐργάζεται ἐναντίον τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, καὶ τὸ ὑπόλοιπον τμῆμα τὸ σαφῶς μεγαλύτερον δὲν ἐπιδεικνύει τὸ ἐνδιαφέρον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιδεικνύῃ διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς πατρίδος, τότε, θὰ πρέπει νὰ ἐφεύρωμεν ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀμβλύνῃ τὸ πάθος, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ὀνομάζομεν ἐνδιαφέρον καὶ ὄχι πάθος. Ἐξαίρεται ἐν συνεχείᾳ ὡς πλεονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς, ὅτι εὐνοεῖ τὴν δημιουργίαν κομμάτων καὶ δὴ κομμάτων ἀρχῶν. Εἶναι καὶ ὄντως τοῦτο πλεονέκτημα καὶ προσήκει τοῦτο εἰς τὴν ἀναλογικήν, εἶναι ὅμως πλεονέκτημα μέχρι τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ φθάσωμεν εἰς τοιαύτην κατάτμησιν τῶν κομμάτων, ὥστε νὰ μὴ ἀποτελοῦν κόμματα ἀρχῶν, ἀλλὰ νὰ ἀποτελοῦν θρυμματισμὸν τῶν ὑπαρχόντων ἰδεολογικῶν κομμάτων εἰς κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἐφθάσαμεν δυστυχῶς διὰ τῆς ἐπανειλημμένης ἐφαρμογῆς τῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία ὡδήγησε τὴν χώραν εἰς διαφόρους κομματικὰς ὀργανώσεις καὶ ὁμάδας ἀκόμη τῆς μιᾶς περιφερείας ἢ καὶ τῆς ἄλλης περιφερείας, νὰ σχηματίσουν ἓν ἐκλογικὸν μέτρον διὰ νὰ ἐμφανίσουν ἕνα ἀριθμὸν βουλευτῶν. Τότε ὄχι μόνον παύει νὰ εἶναι πλεονέκτημα τὸ γεγονός, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ εὐνοεῖ τὴν δημιουργίαν κομμάτων ἀρχῶν, ἀλλὰ γίνεται μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑποχρέωσιν ἐφαρμόζοντες ἄλλο ἐκλογικὸ μέτρον νὰ τὸ ἐξαλείψωμεν. Θὰ ἠδυνάμην, κύριοι βουλευταί, ἀναμασσῶν τὰ ἐπανειλημμένως λεχθέντα πλεονεκτήματα καὶ μειονεκτήματα τῶν διαφόρων συστημάτων νὰ ἀνατρέψω τὴν χρησιμότητα τούτων, θὰ ἠδυνάμην ἀκόμη νὰ ἀμφισβητήσω καὶ ἀπολύτως καὶ δογματικῶς ἀκόμη, τὴν ἰσχὺν τὴν θεωρητικὴν τῶν ἐπανειλημμένως ἀναφερθέντων πλεονεκτημάτων, εἴπομεν ὅμως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μακρηγορήσωμεν· ὑπάρχει εἰς ὅλα αὐτὰ καὶ μία ἀλήθεια, ἡ ἑξῆς, ὅτι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, ἕκαστος πολίτης, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον, ἕκαστος πολιτευόμενος, βλέπει ἀπὸ διαφόρους σκοπιὰς καὶ τὰ προτερήματα καὶ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπέρχονται διὰ τῶν διαφόρων συστημάτων, σκοπιᾶς ἀναφερομένης ὄχι εἰς τὰ συμφέροντα— δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω τὴν μομφὴν—ἀλλὰ εἰς τὰς πεποιθήσεις καὶ τὰς ἐπιδιώξεις τὰς πολιτικάς, τὰς ὁποίας ἔχει κανείς. Διστάζω ὀλίγον, ἀλλὰ θὰ τολμοῦσα νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ εἶναι ἀνάγκη πολλὲς φορές, ἐθνικὴ κρατικὴ ἀνάγκη, ἡ σύνθεσις τῆς Βουλῆς τῆς ἐπικειμένης, νὰ ἔχῃ διάφορον σύνθεσιν, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους καὶ ἐπιδιώξεων τοῦ Ἔθνους καὶ ἀναλόγως τῶν ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ κάμῃ. Εἰς μίαν εἰρηνικὴν περίοδον θέλομεν μίαν Βουλὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ ὅλας τὰς ροπάς, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀλλ’ εἰς ἄλλην περίπτωσιν θὰ ἠθέλαμεν μίαν Βουλὴν ἀνάλογον τῆς ροπῆς ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ. Αὐτὸ εἶναι ὀλίγον ἐπικίνδυνον, διότι δὲν ξεύρομεν, ἐὰν θεσπίσωμεν τὴν ἀρχὴν αὐτήν, ἐὰν θὰ ἐπιβάλλωμεν τὸ σύστημα τότε ποὺ ἐπιβάλλουν αἱ περιστάσεις ἢ ὄχι, δι’ αὐτὸ ἔχω δισταγμούς, τὸ ἀναφέρω, ἀλλὰ δὲν εἶναι περίεργον, ἐὰν ὑποστηριχθῇ καὶ αὐτό, δι’ αὐτὸ τὸ ὑπεστήριξαν ρήτορες διαφόρων ἐποχῶν. Τὰ μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα τῶν συστημάτων δὲν κατέλειπον τὰς ἐνδείξεις, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὰς προηγουμένας σκέψεις της θὰ ἦσαν δυνατὸν νὰ πείσουν τοὺς πάντας, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα εἶναι ἐπιβεβλημένον. Δὲν ἐξετάζω ποῖος ἔχει δίκαιον, δέν εἶναι ἔργον τοῦ παρόντος. Ἐπιφυλάσσομαι, ὡς εἰσηγητής, ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη καὶ ἂν ἀναπτυχθοῦν τοιαῦται ἀντιλήψεις καὶ δευτερολογήσω ἐν τέλει. Πάντως ἐγὼ ὑποχρεοῦμαι νὰ διαπιστώσω ὑφισταμένας καταστάσεις, ἵνα βάσει αὐτοῦ καὶ μὲ τὴν παραδεδεγμένην ἀρχήν, ὅτι ἐν τῇ πολιτικῇ δὲν ἐπιδιώκεται τὸ θεωρητικῶς ὀρθὸν καὶ δίκαιον, ἀλλὰ τὸ πρακτικῶς ὠφέλημον εἰς τὸ ἔθνος νὰ προσαρμόσω τὸ προτεινόμενον ἐκλογικὸν σύστημα πρὸς τὰς ὑπαρχούσας πραγματικὰς καταστάσεις ἐν Ἑλλάδι. Ἐκ τοῦ συντονισμοῦ τῶν θεωρητικῶν καὶ πρακτικῶν ἀποτελεσμάτων, δύο ἰδιότητες προκύπτουν, μία ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ μία ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ, ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ ἐκτὸς ὅτι δίδει πλειοψηφίαν καὶ ἐκ ταύτης σταθερὰν Κυβέρνησιν, ὑπὲρ δὲ τοῦ ἀναλογικοῦ, ὅτι ἐπιτρέπει τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν μειοψηφικῶν καὶ καθίσταται δικαιότερον σύστημα. Εἶναι ἀληθὲς καὶ αὐτὴ ἡ ἰδιότης, ποὺ κατεβλήθη προσπάθεια νὰ ἀμφισβητηθῇ, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἀγόρευσιν τοῦ ἀειμνήστου Μιχαλακοπούλου τὸ 1925, ὅστις ἀνέφερε ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Γαλλικῆς Γερουσίας τοῦ 1914 ἥτις ἦτο κατὰ τῆς ἀντιλήψεως ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι τὸ δικαιότερον. Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν ἔκθεσιν ἀλλὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Μιχαλοπούλου. Κατὰ τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἠμφισβήτησεν ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δίδει σταθερὰν πλειοψηφίαν καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ σταθερὰν Κυβέρνησιν. Σέβομαι καὶ τὴν γνώμην αὐτήν. Δὲν νομίζω καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἐκφράζω τὴν ἱκανοποίησίν μου, ὡς ἀνήκων εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἦτο ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ πάντοτε, διὰ τὴν στροφήν, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει ἅπασα ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐνισχύσεως τῆς πλειοψηφίας διὰ τὴν δυνατότητα σχηματισμοῦ σταθερᾶς Κυβερνήσεως. Τὸ ὑφιστάμενον ἀναλογικὸν σύστημα δὲν ἐπιτρέπει πλειοψηφίαν καὶ σχηματισμὸν σταθερᾶς Κυβερνήσεως. Ὑπάρχει διαφωνία, ἐὰν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀναλογικὴ ἢ τὸ πλειοψηφικόν, καὶ ἔχομεν ὅμως μίαν διαπίστωσιν ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ὡς ὑφίσταται πρέπει νὰ τροποποιηθῇ. Ἡ ἀναλογικὴ δὲν δίδει σταθερὰς Κυβερνήσεις. Σᾶς ὑπενθυμίζω μόνον τοῦτο, ὅτι ὄχι μόνον δὲν δίδει σταθερὰς Κυβερνήσεις, ἀλλὰ ὁσάκις ἐφηρμόσθη, ἐφηρμόσθη διὰ νὰ μὴ ἔλθῃ ποτὲ σταθερὰ Κυβέρνησις. Τὸ 1926, τὸ 1932, τὸ 1936 καὶ τὸ 1946 πλὴν τοῦ 1950 ἐφηρμόσθη διὰ νὰ μὴ προκύψῃ σταθερὰ Κυβέρνησις. Χαρακτηριστικαὶ εἶναι αἱ συζητήσεις εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1924–1925 ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ ἀειμνήστου Παπαναστασίου. Οἱ τότε βουλευταὶ τῆς μονοπλεύρου Βουλῆς εἶχον ἓν καὶ μόνον σκοπόν, νὰ μὴ κινδυνεύσῃ ἡ νεαρὰ τότε Δημοκρατία ἐκ τυχὸν ἐπικρατήσεως τῆς ἀντιπάλου φιλοβασιλικῆς παρατάξεως. Διὰ διατάγματος πάλιν ἀργότερα εἰσήχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν Κονδύλη, διὰ νὰ μὴ ἔλθῃ σταθερὰ Κυβέρνησις. Τὸ ἴδιο ἔγινε τὸ 1932 καὶ τὸ 1936, αὐτὸ δὲ ἔγινε διότι τότε μόλις εἶχεν ἐπανέλθει εἰς τὸν θρόνον ὁ βασιλεὺς Γεώργιος καὶ ἡ ἱστορία διδάσκει, ὅτι οἱ βασιλεῖς, ἐπανερχόμενοι, ἔχουν ἀνάγκην νὰ ἐπιδείξουν ἰσότητα πρὸς πάντας καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι βασιλεῖς τῶν πάντων. Ἐκλογαὶ διὰ πλειοψηφικοῦ τότε ἠμποροῦν νὰ ἔχουν κακὰ ἀποτελέσματα. Τὸ ἀναλογικὸν ἔφερε ἀποτελέσματα, ὥστε νὰ μὴ ἔλθῃ Βουλὴ πλειοψηφοῦσα καὶ νὰ μὴ γίνεται Κυβέρνησις.

§60Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. .... (Δὲν ἠκούσθη)....

§61Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἐγὼ λέγω τί πιστεύω.

§62Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐπιτυγχάνεται πάντοτε σταθερότης καθεστώτων.

§63Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἡ ἀναλογικὴ ἐπεβλήθη πάντοτε διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ εἰς τὴν Βουλὴν πλειοψηφία, ὥστε νὰ δύνανται νὰ κινδυνεύουν τὰ καθεστῶτα.

§64Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Δὲν ἠκούσθη)...

§65Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Πιστεύω, ὅτι τὸ ἔργον τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἔπρεπε νὰ εἶχεν πραγματοποιηθῆ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τοῦ 1946. Παραδέχομαι ὅμως συγχρόνως, ὅτι μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου ἢ Ὀκτωβρίου 1949, ὀρθῶς παρέλειψε τὸ ἔργον της τοῦτο ἡ Βουλή, διότι εἶχε νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸν διεξαγόμενον τότε συμμοριτοπόλεμον, τὸν ὁποῖον οἱ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος ἐχρησιμοποίησαν κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Τὸ παρέλειψεν ὅμως τὸν Νοέμβριον καὶ τὸν Δεκέμβριον καί, διὰ νὰ εἶμαι δικαιότερος, δὲν τὸ παρέλειψε καθ’ ὁλοκληρίαν, ἀλλὰ δὲν ἐφρόντισε νὰ τὸ πραγματοποιήσῃ, καίτοι τότε ἡ συμφωνία τῶν συμμετεχόντων τῆς Κυβερνήσεως κομμάτων εἶχε διατυπώσει τὸ σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον προέβλεπε τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νέου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἀλλὰ ἡ ἔκτακτος καὶ ἀνώμαλος τότε διάλυσις τῆς Βουλῆς δὲν ἐπέτρεψε τὴν ἐπιψήφισιν τούτου καὶ ἐφθάσαμε εἰς τὰ σημερινὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὰς νέας ἐκλογὰς καὶ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐντεῦθεν ὅμως, κύριοι, προκύπτουν δύο ἐρωτήματα: Τὰ δύο ἐρωτήματα αὐτά, τὰ τιθέμενα εἶναι: Μέχρι ποίου σημείου θὰ εἴχομεν τὴν ἐνίσχυσιν τῆς πλειοψηφίας πρῶτον καὶ δεύτερον πῶς θὰ τὸ ἐπιτύχωμεν τοῦτο; Θὰ ἤμην εὐτυχής, τόσον ἐγώ, ὅσον καὶ τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, ἐὰν ἦτο δυνατὸν τὸ νέον σύστημα νὰ ἀποδώσῃ πλειοψηφίαν τοιαύτην, ποὺ νὰ μᾶς ἔδιδε Κυβέρνησιν ἑνὸς καὶ μόνον κόμματος σταθεράν, ἡ ὁποία νὰ μᾶς δίδῃ τὴν ἔννοιαν τῆς σταθερότητος. Ἐρχόμενος τώρα εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ δευτέρου ἐρωτήματος, εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμω μερικὰς διαπιστώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν πρέπει νὰ λεχθοῦν. Σήμερον ἔχομεν μεγάλην κατάτμησιν τῶν κομματικῶν δυνάμεων παρὰ τῷ λαῷ καὶ τὴν κατάτμησιν αὐτὴν ἐδημιούργησεν ἡ μέχρι τοῦδε ἐφαρμογὴ τῆς ἀναλογικῆς. Ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ ἡ κατάτμησις αὐτή, δὲν ἐνδείκνυται τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ἀναφέρομαι καὶ πάλιν εἰς τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς τοῦ 1925, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ ἴδιον θέμα καὶ ὑπεστηρίζετο, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι τὸ μόνον ἐνδεδειγμένον διὰ νὰ ἀναδείξῃ μεγάλα κόμματα. Ἐνθυμοῦμαι τότε μίαν εὔστοχον ἀπάντησιν ἑνὸς ἀγορητοῦ, τοῦ ὁποίου μοῦ διαφεύγει τὸ ὄνομα, ὁ ὁποῖος εἶπε: «Μὰ πῶς θέλετε νὰ ὑπάρξουν πρὶν ὑπάρξῃ ἡ ἀναλογική; Εἶναι σὰν νὰ λέτε, ὅτι πρέπει νὰ ξεύρῃ κανεὶς νὰ κολυμπᾷ πρὶν νὰ μπῇ εἰς τὴν θάλασσαν». Προϋπόθεσις τῆς ἀναλογικῆς εἶναι ἡ ὕπαρξις πολλῶν κομμάτων, πρᾶγμα ποὺ δὲν θέλει τὸ πλειοψηφικόν. Ἐὰν προσθέσωμεν δὲ εἰς τὴν κατάτμησιν παρὰ τῷ λαῷ καὶ τὴν διάφορον κατὰ περιφερείας τῆς Ἑλλάδος ὑπάρχουσαν πλειοψηφίαν, ἔχομεν καὶ δεύτερον λόγον, ὁ ὁποῖος δὲν μᾶς δίδει τὸ ἐχέγγυον καὶ μᾶς ἐμβάλλει εἰς τὸν φόβον, ὅτι δὲν πρόκειται διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ νὰ ἔλθῃ ἓν κόμμα ἢ δύο, ἀλλὰ πολὺ περισσότερα. Ἐὰν εἰς τοῦτο προσθέσωμεν καὶ ὅσα ὁ ἀξιότιμος συναρχηγὸς τοῦ ΛΕΚ εἶπεν, ὅτι θὰ γίνουν κομματικοὶ συνδυασμοί, τῶν ὁποίων μοιραίως θὰ ἐπέλθῃ ἡ διάσπασις.

§66Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπου ἐφηρμόσθη συνεχῶς τὸ πλειοψηφικὸν ὡδήγησε σιγὰ–σιγὰ εἰς συγχώνευσιν τῶν κομμάτων.

§67Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Αὐτὸ γίνεται μόνον διὰ τὴν ἐκλογικὴν ἐπιτυχίαν. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἂς εἴμεθα καὶ ἀκόμη πρακτικώτεροι. Θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ σημερινὴ Βουλή, διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ νὰ δώσῃ πλήρη πλειοψηφίαν εἰς ἓν κόμμα; Θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ κατατρυχώμεθα εἰς τοιαύτας συζητήσεις καὶ νὰ καταναλίσκωμεν πολύτιμον χρόνον, ἐὰν τοιοῦτόν τι συνέβαινεν; Ὄχι βεβαίως. Καὶ ἀνάγκη τῆς ταχείας προσφυγῆς εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν ἤγαγεν εἰς τὸ προκείμενον σχέδιον νόμου, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν. Εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ὁ κ. Παπακωνσταντίνου εἶπεν, ὅτι κακῶς τὸ σύστημα τοῦτο λέγεται ἐνισχυμένη ἀναλογική, θὰ ἔπρεπε νὰ λέγεται περιωρισμένη ἀναλογική. Υἱοθετῶ τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ ἐγώ, διότι διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐνίσχυσις 2–3 κομμάτων μεγάλων, τὰ ὁποῖα θὰ συγκεντρώσουν τὸ 17–20%, παραβλέποντας οὕτω τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν μικρῶν κομμάτων, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαία εἰς τὴν Βουλήν, ἀφ’ ἑνὸς διὰ νὰ ἀκούγωνται καὶ αἱ γνῶμαι αὐτῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ νὰ συμμετέχουν καὶ εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις εἰς τὴν διακυβέρνησιν τοῦ τόπου, ὥστε νὰ παρουσιάζεται ἡ ἀντιμετώπισις τῶν περιστάσεων ὑφ’ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τί γίνεται τώρα μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ποὺ ἔχει προκαλέσει τὴν παρουσιασθεῖσαν ἀντίδρασιν τῆς μειοψηφίας τῆς Βουλῆς; Δὲν ὑπάρχει καμμία κατ’ ἀρχὴν ἀπομάκρυνσις ἀπὸ τὸ ὑφιστάμενον σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. Τὸ ἄρθρον 111 καὶ 113 τοῦ ὑφισταμένου νόμου λέγουν: «Εἰς τὴν κατανομὴν...... ........ (ἀναγινώσκει)......». Δηλ. τὸ 1]11 τὸ κάμομεν 17%.

§68Δ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνισχύετε τὴν μονάδα;

§69Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω καὶ διὰ τὴν μονάδα, διὰ τὴν ὁποίαν ἀντιλαμβάνομαι τὴν ἀντίδρασιν τῆς ἀριστερᾶς, ὄχι ὅμως καὶ τὴν ἰδικήν σας. Ἡ μονὰς εἶναι διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν μειοψηφίαν. Συνεχίζω τὸ ἄρθρον 111 «...... (ἀναγινώσκει)......» Ἐκάμαμεν μίαν τροποποίησιν καὶ ἐβάλαμεν τὴν πλειοψηφίαν ὄχι κατὰ περιφερείας, ἀλλὰ εἰς ὅλον τὸ Κράτος λόγῳ τῆς κατανομῆς τῶν πλειοψηφούντων κατὰ διαμερίσματα. Καὶ ἐὰν τὸ ἀφίνωμεν ὡς ἔχει ἐν τῷ νόμῳ θὰ ἔχωμεν πλειοψηφίαν ἑνὸς κόμματος εἰς μίαν μείζονα περιφέρειαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔπαιρνεν ὁ ἕνας καὶ τότε θὰ εἴχομεν πάλιν κατάτμησιν. Διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν κατάτμησιν, διὰ νὰ ἔχωμεν ἐνίσχυσιν τῆς πλειοψηφίας ηὐξήθη τὸ ποσοστὸν εἰς 17%. Ἐπήραμεν τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Κράτους ὁλοκλήρου καὶ ἐνθυμοῦμαι τὸν σεβαστόν μου φίλον κ. Κουλουμβάκην, πόσους ἀγῶνας ἔχει κάμει διὰ τὴν καθ’ ὁλόκληρον τὸ Κράτος ψηφοφορίαν. Ἐνθυμοῦμαι καὶ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, ποὺ ὑπεστήριξε κάποτε τὴν ἐκλογὴν τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ ἐφ’ ὅσον, διὰ τῆς Βουλῆς Κυβέρνησιν ἐκλέγομεν, παίρνομεν τὴν πλειοψηφίαν τὴν ὑπάρχουσαν ἐν τῷ Κράτει, ὁλόκληρον δὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ. Ἐπὶ πλέον θεσπίζεται διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου καὶ μία ἄλλη τροποποίησις. Ἐλαττώνομεν τὸν διαιρέτην πρὸς ἀνεύρεσιν τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου ἀπὸ τὴν ἕδρα σὺν 1 εἰς τὸν ἀκριβῆ ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν ἀκριβῶς, διὰ νὰ αὐξήσωμεν καὶ πάλιν τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς, διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν τὰ μεγάλα κόμματα. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 34 παρέχει ἐπὶ πλέον καὶ μίαν ἐλπίδα δι’ ἡμᾶς τοὺς πιστεύοντας εἰς τὸ πλειοψηφικόν, ὅτι αἱ προσεχεῖς ἐκλογαὶ θὰ ἐπιφέρουν αὐτὴν τὴν σύμπτυξιν τῶν κομμάτων ἢ τὴν καταδίκην τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἐν μειοψηφίᾳ παρουσιάζονται καὶ τὴν διάλυσίν των παρὰ τοῦ λαοῦ καὶ τὴν σύμπτυξίν των εἰς μεγάλα κόμματα, διὰ νὰ φθάσωμεν τέλος εἰς τὴν ὕπαρξιν τῶν ὀλιγαρίθμων μεγάλων κομμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς ἐπιτρέψουν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Προεκλήθη ἡ διὰ Β. Δ. ἐπαναφορὰ τοῦ συστήματος ἀντὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐκάμαμεν, νὰ τεθῇ ρητὴ διάταξις ἐν τῷ νόμῳ, διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀναγνωρίζωμεν ἀπὸ τοῦδε, ἐὰν θὰ φέρωμεν τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ δημιουργήσουν τὸ πολιτικὸν καθεστώς, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Δὲν εἰσέρχομαι, κύριοι, εἰς λεπτομερείας. Θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπενεχθοῦν καὶ ὡρισμέναι τροποποιήσεις. Ὑπάρχουν καὶ ὡρισμέναι προτάσεις. Μίαν ἱκανοποίησιν θὰ ἤθελον μόνον ἐν τέλει, πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκφράσω, διότι παμψηφεὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐνέκρινε τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, παρεδέχθη, ὅτι ὁ στρατός, ὁ ὁποῖος εἶναι κεκλημένος καὶ περιβεβλημένος τὴν τιμίαν στρατιωτικὴν στολὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἵσταται ἀκοίμητος φρουρὸς μὲ τὸ ὅπλον παρὰ πόδας ἐπιτελῶν τὸ ὑψηλότερον καθῆκον τοῦ πολίτου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στερηθῇ τοῦ ὑπερτάτου δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ψηφίζῃ.

§70Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ψηφίζετε ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ;

§71Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Εἶμαι, κύριε, ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Τί σᾶς εἶπον; Φαίνεται πὼς δὲν παρακολουθήσατε.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Καλλίας ἔχει τὸν λόγον.

§73Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοῦ κάμῃ τὴν τιμὴν νὰ προσέξῃ μίαν σειρὰν γενικωτέρων σκέψεων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων γίνεται ἡ εἰσήγησις μας ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ. Ἕνα ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα προβλήματα, τῆς ἐποχῆς μας, εἶναι ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ ὑπὸ τῆς Δημοκρατίας καὶ εἶναι εὐτυχὴς ἡ διαπίστωσις, ὅτι μέχρι σήμερον εἰς πολέμους διεξαχθέντας ἐναντίον τῶν Δημοκρατικῶν Χωρῶν ἐνίκησαν αὗται. Ἀλλὰ ἐὰν προκειμένου περὶ τοῦ δευτέρου παγκοσμίου πολέμου ἐξαιρέσῃ κανεὶς τὴν πλήρη θυσιῶν ἡρωϊκὴν συμβολὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν ἀγῶνα ἐναντίον τοῦ φασισμοῦ, θὰ παρατηρήσῃ ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἄλλη δύναμις ἀντιστάσεως καὶ τελικῆς νίκης ἀνήκει εἰς τὰς δύο ἀγγλοσαξωνικὰς δημοκρατίας, εἰς τὴν Μ. Βρετανίαν καὶ τὰς Ἡν. Πολιτείας. Εἶναι τάχα τυχαῖον τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς ἀμφοτέρας αὐτὰς τὰς Χώρας ὑπάρχει τὸ σύστημα τῶν δύο μεγάλων κομμάτων καὶ ὑπάρχει ὡς ἐκλογικὸν σύστημα τὸ πλειοψηφικόν, βεβαίως, διαρκοῦντος τοῦ πολέμου εἰς μὲν τὰς Ἡν. Πολιτείας ἐφηρμόσθη διακομματικὴ ἐξωτερικὴ πολιτική, εἰς δὲ τὴν Μ. Βρεττανίαν ἐσχηματίσθη συμμαχικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλά, πάντως ἡ προπαρασκευὴ τοῦ κρατικοῦ ὀργανισμοῦ, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἀντιμετωπίζῃ τὴν συνωμοσίαν τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ ἐγένετο εἰς ἀμφοτέρας τὰς χώρας ὑπὸ ἰσχυρῶν Κυβερνήσεων στηριζομένων εἰς ἰσχυρὰ κόμματα. Καὶ ἐὰν τὸ φαινόμενον τοῦτο παρατηρῆται εἰς ἀμφοτέρας τὰς μεγάλας δημοκρατίας, τί πρέπει νὰ εἴπῃ κανεὶς εἰδικῶς διὰ τὸ εἶδος ἐκεῖνο τῆς δημοκρατικῆς διακυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ ἰδικόν μας κυβερνητικὸν σύστημα, δηλαδὴ τὸ κοινοβουλευτικόν. Διότι, εἶναι γνωστόν, ὅτι ἔχυμεν τρία εἴδη δημοκρατικῶν διακυβερνήσεων: Τὴν ἀνεξάρτητον ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, τὴν κυβερνῶσαν Βουλὴν καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα. Εἰς τὸ σύστημα τῆς ἀνεξαρτήτου ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ κανείς, ὅτι κυβερνητικὴ σταθερότης, μὴ ἐξαρτωμένη ἀπὸ τὴν Βουλήν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτυγχάνεται ἀσχέτως πρὸς τὴν ὕπαρξιν πολλῶν κομμάτων καὶ ἀσχέτως ἑπομένως πρὸς τὸ ἐφαρμοζόμενον ἐκλογικὸν σύστημα. Ἀλλὰ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Δημοκρατίαν, ὅπου ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι μόνον νομοθετικὸν Σῶμα, ἀλλά, εἶναι κυρίως Σῶμα πολιτικόν, τὸ ὁποῖον στηρίζει ἢ ἀνατρέπει τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ἀνάγκη τῶν ἰσχυρῶν κομμάτων καὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον διατηρεῖ ταῦτα εἶναι ἔκδηλος. Ἡ δικαίωσις στηρίζεται ὄχι μόνον εἰς δημοκρατικὰ ἐπιχειρήματα, ἀλλὰ καὶ εἰς παρατηρήσεις ἐκ τῆς πολιτικῆς πράξεως. Παράδειγμα ἡ ἀκμή, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἰς τὴν γενέτειράν του, τὴν Μ. Βρεττανίαν. Ὑπεστηρίχθη, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον πρέπει νὰ εἶναι τὸ κάτοπτρον τοῦ Λαοῦ. Σαγηνεύει ἡ ἰδέα. Ἀλλά, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν: ἀποδίδει τὸ κοινοβούλιον ὅταν εἶναι καλῆς ποιότητος κάτοπτρον ἢ ὅταν εἶναι ὄργανον, κατὰ δημοκρατικὸν τρόπον ἐκλεγόμενον ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ, δυνάμενον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπιτυχίαν καὶ τὴν εὐόδωσιν τῶν κρατικῶν σκοπῶν; Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν τὸ ἀντικρύζομεν μὲ μισαλλόδοξον φανατισμόν, οὔτε μὲ δογματισμόν. Διότι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, δὲν ἔχουν ἀφῃρημένην ἀξίαν ἔξω τόπου καὶ χρόνου, ἀνεξαρτήτως ἐθνικῶν περιστάσεων καὶ συστήματος διακυβερνήσεων. Εἶναι παρὰ ταῦτα, ἀνάγκη— καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοῦ τὸ συγχωρήσῃ— νὰ τὴν ἀπασχολήσω μὲ ὡρισμένας ἀντιπροσωπευτικὰς γνώμας, ὄχι μὲ ὅλας τὰ γνώμας αἱ ὁποῖαι ἔχουν διατυπωθῆ ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἀλλὰ μὲ ὡρισμένας χαρακτηριστικὰς καὶ ἀντιπροσωπευτικὰς ἐξ αὐτῶν. Ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, δὲν θὰ χρησιμοποιήσω, παρὰ μόνον τὰς γνώμας τοῦ Γάλλου συνταγματάρχου Ἐσμέν, ὁ ὁποῖος ἀφοῦ πρῶτον διαπιστώνει, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα συνέλαβον καὶ διετύπωσαν κατὰ κανόνα οἱ μαθηματικοί, λέγει ὅτι «... Αὐτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι μία αὐταπάτη καὶ μία ἐσφαλμένη ἀρχή. Ἡ ἀντιπροσωπευτικὴ Κυβέρνησις εἶναι κατ’ ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις πλειοψηφίας. Στηρίζεται οὐσιωδῶς ἐπὶ τῆς ἰδέας ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας θὰ ἀνήκῃ ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον εἰς ἀντιπροσώπους, τοὺς ὁποίους ἐκλέγει ἡ πλειοψηφία». Καὶ περαιτέρω λέγει: «.... Μένει ἡ δευτέρα ἰδέα ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπαφίενται οἱ ὀπαδοὶ τῆς ἀναλογικῆς: μία ἀντιπροσωπευτικὴ κυβέρνησις ὀφείλει νὰ εἶναι ἐν μικρογραφίᾳ, ἡ ἀκριβὴς ἔννοια τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει». Εἰς τοῦτο ὑπάρχει σύγχυσις. Τὸ ἀξίωμα θὰ ἦτο ἀκριβὲς ἐὰν τὸ ἔργον μιᾶς νομοθετικῆς συνελεύσεως, ἦτο καλῶς νὰ εἶναι ἀντιπροσωπευτική. Θὰ ἔπρεπεν ἀναμφισβητήτως οὕτω νὰ συμβαίνῃ προκειμένου περὶ αἱρετῆς συνελεύσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἁπλῶς συμβουλευτική. Αἱ ἀντιπροσωπευτικαὶ συνελεύσεις, δὲν ἔχουν ὡς μοναδικὸν ἔργον νὰ νομοθετοῦν. Εἰς τὰς χώρας, ὅπου ἰσχύει ἡ κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις ἔχουν εἰσέτι (τοὐλάχιστον ἡ Βουλὴ) τὴν ἀποστολὴν νὰ παρέχουν, νὰ ὑποστηρίζουν καὶ νὰ ἀνατρέπουν τὴν Κυβέρνησιν». Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ γνώμη συντηρητικοῦ συγγραφέως· εἶναι καὶ αἱ γνῶμαι τῶν Σοσιαλιστῶν τῆς Μ. Βρεττανίας. Ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τοῦ Καθηγητοῦ ἀλλὰ καὶ πολιτικοῦ, διότι διετέλεσε πρόεδρος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἐργατικοῦ κόμματος τῆς Μεγ. Βρεττανίας τοῦ Χάρολλ–Λάσην, ὁ ὁποῖος εἰς βαρυσήμαντον ἔργον του, κηρύσσεται κατὰ τῶν πολλῶν κομμάτων καὶ τῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία τὰ καλλιεργεῖ καὶ ἀνασκευάζει τὴν γνώμην τοῦ καθηγητοῦ Μούρ ὑποστηρίζοντος ὅτι «τὸ κοινοβούλιον, ὀφείλει νὰ εἶναι τὸ κάτοπτρον τῆς δημοσίας γνώμης» ἐάν, προσθέτει, μεταξὺ ἄλλων «εἰς τὸ πολυκομματικὸν σύστημα τῆς Ἠπειρωτικῆς Εὐρώπης μεταφέρεται ἡ ἐκλογὴ ἐκ τοῦ λαοῦ εἰς τὴν ἐκλεγεῖσαν Βουλὴν» καὶ περαιτέρω προσθέτει ὅτι «ἡ ἀναλογικὴ καὶ τὰ πολλὰ κόμματα ἔχουν ὡς συνέπειαν τὴν ὑποκατάστασιν τῶν ἑλιγμῶν καὶ τῶν τεχνασμάτων εἰς τὴν θέσιν τῆς πολιτικῆς ... Τὸ πολυκομματικὸν σύστημα ἔχει εἰς συνασπισμοὺς ἢ Κυβερνήσεις μειοψηφίας». Εἰς ἕτερον δὲ ἔργον του λέγει «ἀπορρίπτομεν ἀπεριφράστως τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς». Ἀκόμη θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν γνώμην τοῦ Τζένινης, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ καλύτερος θεωρητικὸς μελετητὴς τοῦ θεσμοῦ τοῦ κοινοβουλίου εἰς τὴν Μ. Βρεττανίαν, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι, «τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα βοηθεῖ εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ συστήματος τῶν δύο κομμάτων καθὼς καὶ ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ τὸ Συντηρητικὸν καὶ τὸ Ἐργατικὸν κόμμα, εἶναι ἀνέκαθεν κεκηρυγμένα ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Τέλος νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω μίαν ἀπερίφραστον καὶ ὠμὴν γνώμην ἑνὸς Ἀμερικανοῦ καθηγητοῦ, τοῦ Σολτάου εἰς τὸ Ἀμερικανικὸν Πανεπιστήμιον τῆς Βηρυττοῦ. Λέγει οὗτος: «Ἡ ἀναλογικὴ καθιστᾷ ἀδυνάτους τὰς σταθερὰς πλειοψηφίας ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ ἀποτελεσματικὴ διακυβέρνησις μιᾶς χώρας καὶ καθιστᾷ κάθε Κυβέρνησιν συνδυασμὸν ὁμάδων». Καὶ περαιτέρω «... Ἡ ἀναλογικὴ εἶναι ἀποτελεσματικότατος παράγων κυβερνητικῆς ἀσταθείας, ἀσφαλῶς μία μεγάλη κατάρα τῆς δημοκρατικῆς πολιτικῆς ζωῆς». Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι μόνον ἡ θεωρία καὶ ἡ πρᾶξις τῶν ἄλλων Κρατῶν κατὰ τῆς ἀναλογικῆς. Ἔχομεν εἰς τὴν χώραν μας τρεῖς, κατὰ συνέχειαν, φορὰς ἐφαρμογὴν τῆς ἀναλογικῆς καὶ παρατηροῦμεν, ὅτι μᾶς ἄγει εἰς πρόωρον διάλυσιν τῆς Βουλῆς, πρὶν ἀκόμη κατορθώσῃ νὰ διανύσῃ τὸ ἥμισυ τῆς βουλευτικῆς περιόδου.

§74Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἡ προηγουμένη Βουλὴ ἔμεινε 4 ἔτη γεμᾶτα. Καὶ αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ μείνῃ.

§75Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἡ μὲν προηγουμένη ἔμεινε πρῶτον λόγῳ τοῦ συμμοριτισμοῦ καὶ δεύτερον, διότι αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας ἔγιναν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1946 ἐπέτρεψαν νὰ δημιουργηθῇ πλειοψηφία διὰ τῆς ἀναλογικῆς, ὅλως κατ’ ἐξαίρεσιν διότι συνέπεσε νὰ κρίνεται συγχρόνως καὶ τὸ πολιτειακόν.

§76Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Πάντως διὰ τῆς ἀναλογικῆς δύναται νὰ σχηματισθῇ ἀπόλυτος πλειοψηφία.

§77Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Οἱ ἐκτεθέντες λόγοι μᾶς ὤθησαν εἰς τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§78Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὑπάρχουν ἐπίσης διάσημοι μελετηταὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, οἱ ὁποῖοι λέγουν τὰ ἀντίθετα.

§79Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν μαντεύετε, ὅτι τὰς γνωρίζω;

§80Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Τὰς γνωρίζετε, ἀλλὰ δὲν τὰς λέτε.

§81Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπειδὴ θὰ ἔχετε ἐγκύψει εἰς τὸ θέμα, εἶμαι βέβαιος, ὅτι γνωρίζετε τοὺς συγγραφεῖς καὶ ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ· συμβαίνει νὰ γνωρίζετε καμμίαν γνώμην διὰ τὸ συζητούμενον σύστημα; (Γέλωτες).

§82Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Θὰ τὰ εἴπω αὐτὰ εἰς τὸ τέλος, κ. Πρόεδρε. Δὲν γνωρίζω πράγματι οὐδεμίαν.

§83Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ ἐρωτήσετε τὸν κ, Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος ἐὰν γνωρίζῃ κανέναν ἐκλογικὸν νόμον, ὅπως τὸν ἐφαρμοσθέντα κατὰ τὰς τελευταίας δημοτικὰς ἐκλογάς; (Χειροκροτήματα).

§84Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς τὰς μεγάλας πρωτευούσας εἶναι ἔμμεσος ἡ ἐκλογὴ τοῦ Δημάρχου. Ἑπομένως ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ δὲν εἶναι πρωτότυπος. Ἡ οὐσία τῆς τελευταίας δημοτικῆς ἐκλογῆς εἶναι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ τοῦ Δημάρχου. Εἶναι κανὼν διὰ τὰς μεγάλας πόλεις καὶ λυποῦμαι, διότι σεῖς, εἰδικὸς εἰς τὸ θέμα καὶ ὑποψήφιος Δήμαρχος, τὸ ἀγνοεῖτε.

§85Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν τὸ ἀγνοῶ, κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος. Δὲν ἐπρόκειτο μόνον περὶ τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ ἐπρόκειτο περὶ αὐτοῦ τοῦ σατανικοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον δὲν ἀντελήφθημεν, οὔτε ἡμεῖς, οὔτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐψήφισαν.

§86Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ νόμος εἶναι ἁπλούστατος. Ἔμμεσος ἐκλογή. Ἐννοῶ τὴν πικρίαν τοῦ σατανικοῦ αὐτοῦ νόμου, διὰ τὰ ἀποτελέσματά του. (Ἰλαρότης).

§87Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν αἰσθάνομαι οὐδεμίαν πικρίαν, ὅταν δίδω μίαν πολιτικὴν μάχην. Εἶμαι δὲ ὑπερήφανος, ὅτι ἡ μάχη, τὴν ὁποίαν ἔδωσα εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς, δι’ ἐμὲ προσωπικῶς, ἦτο ἀπολύτως τιμητική.

§88Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Θὰ ἤθελον, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Βασιλειάδην, νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι βεβαίως ὑπάρχουν θεωρητικοὶ ὑποστηρικταὶ τῆς ἀναλογικῆς. Δὲν ἔκαμα δὲ σκόπιμον ἐπιλογὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀντίθετοι, ἀλλὰ ἐξέλεξα τοὺς θεωρητικοὺς καὶ πολιτικοὺς μιᾶς χώρας, τῆς Μεγ. Βρεταννίας, εἰς τὴν ὁποίαν εὐδοκίμησεν ἰδιαιτέρως ὁ κοινοβουλευτισμός.

§89Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἀλλά, ἐλησμονήσατε, ὅτι ὁ Τσῶρτσιλ ἐδήλωσεν, ὅτι εἰς τὰς μεγάλας πόλεις νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμόζεται ἡ ἀναλογικὴ καὶ μόνον διὰ τὰς μικρὰς περιφερείας τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα.

§90Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὅτι τὸ συντηρητικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ ὁ ἀρχηγός του ὁ Τσῶρτσιλ, ἀνέκαθεν ἦτο καὶ εἶναι σήμερον κεκηρυγμένον ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἐργατικόν. Διὰ τοῦτο προτείνομεν τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Καὶ διὰ νὰ εἶναι ἡ πρότασίς μας, πρότασις ἐπαναφορᾶς γνωρίμου συστήματος, προτείναμεν τὴν ἐπαναφορὰν ὡρισμένων ἄρθρων τοῦ νόμου 6396, ὡς ἐκωδικοποιήθη διὰ τοῦ Δ)τος τῆς 10–1–1935. Τὸ σύστημα τοῦτο στηρίζεται εἰς τὰς ἑξῆς ἀρχάς: Πρῶτον, ἀναγνωρίζει καὶ τὸ ἐλεύθερον καὶ τὸ κομματικὸν ψηφοδέλτιον. Καὶ εἰς μὲν τὸ ἐλεύθερον, ἐπιτρέπεται ἡ ἐγγραφὴ ὑποψηφίων οἱουδήποτε κόμματος ἀπεριορίστως, εἰς δὲ τὸ κομματικόν, ἐπιτρέπονται ὡρισμέναι μόνον διαγραφαί, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποψηφίων. Εἰς τὸ σύστημα τοῦτο, ἐπεφέραμεν μίαν μόνην μεταβολήν, τὴν διατήρησιν τῆς εὐρείας περιφερείας, ὡς ἰσχύει αὕτη σήμερον καὶ διότι ἡ περιφέρεια αὕτη ἔχει καταστῆ, ἐπὶ πολλὰς φορὰς ἐφαρμοζομένη, γνώριμος καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ εἰς τοὺς πολιτευομένους, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον, διότι ἀναγνωρίζομεν τὴν σημασίαν τῆς εὐρείας περιφερείας, τὴν ὁποίαν ὡς πολιτικὴν πρόοδον εἰσήγαγεν, διὰ τοῦ νόμου Α. Τ. Αʹ τοῦ 1886, ὁ ἀείμνηστος Χαρίλαος Τρικούπης. Ἐὰν ὅμως θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ μὲ κομματικὸν ψηφοδέλτιον, ἄγει εἰς τὴν δημιουργίαν μεγάλων ρευμάτων καὶ συντριβὴν τῶν κομμάτων ποὺ θὰ ἡττηθοῦν, τότε θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξετασθῇ ὡς ἐπικουρικὴ πρότασις, ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τοῦ ἀτομικοῦ ψηφοδελτίου μετὰ φωτογραφίας καὶ ὀνόματος, τὸ ὁποῖον προσομοιάζει πρὸς τὸ σφαιρίδιον καὶ διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν τεχνικῶν δυσχερειῶν ἐφαρμογῆς του, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐφ’ ἅπαξ μὲ στενὴν περιφέρειαν, διὰ νὰ ὑπάρχῃ, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ μεγαλυτέρα γνωριμία τῶν ὑποψηφίων πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ἡ δυνατότης τῆς τοποθετήσεως τῶν ψηφοδελτίων εἰς τὸν φάκελλον κατόπιν ἐπιλογῆς. Ἡ ἐφ’ ἅπαξ ἐφαρμογὴ τῆς στενῆς περιφερείας, δὲν ἔχει τὰ μειονεκτήματα τῆς συνεχοῦς ἐφαρμογῆς, δηλαδὴ τὴν καλλιέργειαν τοῦ μικροπολιτικοῦ πνεύματος. Τὸ σύστημα τοῦτο θὰ εἶχε καὶ κάποιαν ἀντιστοιχίαν πρὸς τὸ μονοεδρικὸν σύστημα, τὸ ἐφαρμοζόμενον εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν. Ἀντιστοιχίαν λέγω, ὄχι ταυτότητα, διότι εἰς μίαν χώραν, μικράν, ὅπως ἡ Ἑλλάς, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ μονοεδρικὸν σύστημα, διότι ἡ περιφέρεια, θὰ ἐστένευεν τόσον, ὥστε ἡ κομματικὴ ἐξάρτησις τῶν βουλευτῶν καὶ ἡ συναλλαγή, μετὰ τῶν ἐκλογέων, θὰ κατεβίβαζε τὸ ἐπίπεδον τῆς πολιτικῆς ζωῆς. Ἄλλως τε ἡ μονοεδρικὴ περιφέρεια ἀντιστοιχεῖ εἰς 70.000 Ἄγγλους ἐκλογεῖς (ἄνδρας καὶ γυναῖκας) περίπου καὶ ἑπομένως εἶναι ἴση περίπου πρὸς τὴν μέσην περιφέρειαν τοῦ ἰδικοῦ μας συστήματος τῆς εὐρείας περιφερείας. Κύριοι βουλευταί, ἐπροτείναμεν τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ποῖαι εἶναι αἱ ἀρεταί, τὰς ὁποίας συναντῶμεν εἰς αὐτό, καὶ λόγῳ τῶν ὁποίων ἐπροτείναμεν τὴν ἐπαναφοράν του; Εἶναι ἡ γνωστὴ πρᾶξις, ἀναμφισβητήτως ἀρετή του, ὅτι δημιουργεῖ ἰσχυρὰ κόμματα καὶ σταθερότητα Κυβερνήσεων. Τὸ θέμα τοῦτο τὸ ἀνέπτυξα πρὸ ὀλίγου καὶ δὲν θὰ ἐπιμείνω περισσότερον. Δευτέραν ἀρετὴν ἔχει, τὴν ἀρετὴν τῆς ἁπλότητος, διότι ὁλόκληρος ὁ μηχανισμὸς τῆς ἀναλογικῆς εἶναι ἀκατάληπτος ἀπὸ τὸν λαόν, ἀντιβαίνει τὴν λαϊκὴν ψυχολογίαν. Τὸ ἀκατάληπτον ἐπιδεινοῦται μάλιστα μὲ τὸ προτεινόμενον σύστημα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν τριῶν κομμάτων. Ἡ λαϊκὴ ψυχολογία ἀντιτίθεται ζωηρῶς εἰς τοὺς κομματικοὺς ὑπολογισμούς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων προτείνεται νὰ ἐκλέγωνται οἱ βουλευταί. Ἔχει, ὡς τρίτον προσόν, τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐκλογέως, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ ἀποκλειστικοῦ ψηφοδελτίου, ἔχει ἀποστερηθῆ, οὐσιαστικῶς τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκλέγῃ, ὄχι μόνον τὰ κόμματα, ἀλλὰ καὶ τὴν σύνθεσιν τῶν κομμάτων. Μᾶς ἀντιτάσσουν εἰς τὰ ἄνω οἱ ὑποστηρικταὶ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς· νομίζετε, ὅτι θὰ δώσῃ τὸ πλειοψηφικόν; Θὰ δώσῃ μίαν συρραφὴν προεκλογικὴν διαφόρων κομμάτων, μίαν συμμαχίαν κομμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ διαλυθοῦν, τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν. Δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι βάσιμος ὁ ἰσχυρισμός. Τὸ πλειοψηφικὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ἀποτελέσματα, ὡς ὑπόθεσις, θὰ τὰ δώσῃ ὡς πραγματικότης μόνον. Δὲν πιστεύω δὲ μόνον ὡς ἀποτέλεσμα τοῦ πλειοψηφικοῦ ὅτι θὰ εἶναι ἡ δημιουργία ἐκλογικοῦ ρεύματος, ἀλλὰ θὰ εἶναι καὶ ἡ δημιουργία βαθυτάτων προεκλογικῶν ζυμώσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ συντελέσουν εἰς ἀνασύνταξιν, τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Βεβαίως ἀποδίδονται μεγάλαι ἀρεταὶ καὶ εἰς τὴν ἀναλογικήν. Ἄς τὴν ἐξετάσωμεν: Ἡ πρώτη ἀρετή, ἡ ὁποία τῆς ἀποδίδεται, εἶναι ἡ ἀρετὴ τῆς δικαιοσύνης. Θὰ ἦτο ἀκριβέστερον, ἐὰν ἐλέγετο, ὄχι ὅτι εἶναι τὸ δικαιότερον σύστημα, ἀλλ’ ὅτι ἐπιτυγχάνει τὴν ἀκριβεστέραν ἀπεικόνισιν τῆς συνθέσεως τοῦ λαοῦ ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῶν τάσεων, διότι ἐπίμαχον εἶναι τὸ θέμα ἐὰν εἶναι δίκαιον τὸ νὰ μὴ ἐκλέγωνται διὰ πλειοψηφίας ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι ἀλλὰ μέρος αὐτῶν νὰ ἐκλέγῃ ἡ μειοψηφία. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐπιτυγχάνεται ἡ ἀκριβὴς ἀπεικόνισις τῆς συνθέσεως τοῦ λαοῦ, ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῶν ροπῶν καὶ τάσεων εἶναι βέβαιον. Ἀλλ’ ὡς θὰ ἴδωμεν ἀμέσως κατωτέρω τὸ προσὸν τοῦτο δὲν ἔχει καὶ τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως σύστημα, τὸ ἔχει μόνον ἡ γνησία ἀναλογική. Ἀποδίδεται καὶ δευτέρα ἀρετὴ εἰς τὴν ἀναλογικήν. Ὅτι ἀμβλύνει τὰ πολιτικὰ πάθη καὶ περιορίζει τὸν πειρασμὸν τῶν ἐκλογικῶν νοθειῶν. Βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, ἀμβλύνει τὰ πάθη ἡ ἀναλογικὴ ἀλλὰ τοῦτο ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς γνησίας ἀναλογικῆς. Τρίτη ἀρετὴ τῆς γνησίας ἀναλογικῆς εἶναι, ὅτι δίδει διέξοδον, δίδει εὐκαιρίαν νομίμου ἐκδηλώσεως τῶν σχηματιζομένων νέων πολιτικῶν ρευμάτων. Ἡ ἀρετὴ αὕτη, εἶναι οὐσιώδης, ἀλλ’ εἶναι ἐστερημένη εἰς τὴν ἐποχήν μας, μεγάλης πρακτικῆς καὶ πολιτικῆς σημασίας, ἀφ’ ὅτου τὸ Κ.Κ.Ε. ἔχει ὡς μόνον σκοπόν, τὴν κατάληψιν τῆς ἐξουσίας καὶ τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ διὰ τῆς βίας καὶ ὡς κύριον μέσον τὸν συνωμοτικόν του μηχανισμόν. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ κομμουνισμοῦ εἰσερχόμενοι διὰ τῆς ἀναλογικῆς εἰς τὴν Βουλὴν δὲν θὰ κάμουν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ρίπτουν ἄμμον εἰς τὴν κρατικὴν μηχανήν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀμύνεται αὕτη ὄχι κατὰ τῆς λαϊκῆς δυνάμεως, ἀλλὰ κατὰ τῆς συνωμοτικῆς καὶ τῆς ἀντεθνικῆς του προσπαθείας. Ἀπέβαλε, λοιπόν, ἓν μέγα προσόν της ἡ ἀναλογική, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰς παλαιοτέρας ἐποχάς, ὅταν τὰ σχηματιζόμενα πολιτικὰ ρεύματα, δὲν ἦσαν τοῦ εἴδους καὶ τῆς γραμμῆς τῶν Κ.Κ., τὰ ὁποῖα πιστεύουν εἰς τὴν συνωμοσίαν καὶ ἔχουν ὡς μόνον σκοπὸν τὴν κατάληψιν τῆς ἐξουσίας διὰ τῆς βίας. Ἀλλὰ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀναλογικῆς εἰς τὸν τόπον μας, ἔχει καὶ ἄλλα μειονεκτήματα. Ἔχει τὸ μειονέκτημα, ὅτι παρὰ τὴν ὕπαρξιν πολλῶν κομμάτων ἐλλείπει ἡ αὐστηρὰ ἰδεολογικὴ διαχωριστικὴ γραμμὴ μεταξὺ αὐτῶν. Ἐνθυμοῦμαι εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογάς, ὅτι κατὰ τὰς παραμονάς των σημαντικὸς ἀριθμὸς ὑποψηφίων μετέβη ἀπὸ τοῦ ἑνὸς κόμματος εἰς τὸ ἄλλο. Καὶ ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν περὶ ἐφαρμογῆς τῆς ἀναλογικῆς διὰ τὴν δῆθεν ἐκπροσώπησιν ἰδεῶν. Ἐκτὸς αὐτοῦ εἰς τὴν χώραν μας ἐλλείπει ἡ ἐσωτερικὴ ζωὴ τῶν ὠργανωμένων κομμάτων, ἡ ὁποία κατὰ μέγα μέρος συμπληροῖ τὸν μηχανισμὸν τῆς ἀναλογικῆς. Διότι ἡμεῖς ἐφαρμόζομεν τὸ σύστημα τῶν σταυρῶν προτιμήσεως μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον μεταβάλλῃ τὸν ἰδεολογικὸν πόλεμον τῶν κομμάτων εἰς ἐσωτερικὸν πόλεμον. Ζητεῖ ὅπου ὑπάρχει ἡ αὐστηρὰ ἰδεολογικὴ διαχωριστικὴ γραμμὴ τῶν κομμάτων καὶ ἡ ἐσωτερικὴ ζωή, ἐκεῖ δι’ ἐσωτερικῆς ἐκλογῆς καθορίζεται ἡ σειρὰ τῶν ὑποψηφίων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας γίνεται ἡ προτίμησις καὶ δὲν γίνεται αὐτὸς ὁ πόλεμος μεταξὺ τῶν συνυποψηφίων εἰς τὰς ἐκλογάς.

§91ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τῆς καθιερώσεως ἑνὸς σταυροῦ καταπολεμᾶται τοῦτο.

§92Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Καταπολεμᾶται ἡ δημιουργία ὑποσυνδυασμοῦ καὶ ἡ συνωμοσία τινῶν ἐναντίον ἄλλων ἀλλὰ διὰ τοῦ ἑνὸς σταυροῦ ὑποθάλπεται ὁ πόλεμος πάντων κατὰ πάντων. Διὰ τὴν χρησιμοποίησιν ὅμως πάντων τῶν προσόντων τῆς γνησίας ἀναλογικῆς θὰ ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ ἡ ἐφαρμογή της ἀνὰ ἑκάστην τρίτην περίοδον ἐὰν αἱ περιστάσεις θὰ τὸ ἐπέτρεπον ἢ ἴσως καὶ θὰ τὸ ἐπέβαλλον διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀσφαλιστικὴ δικλείς. Ἐν οὐδεμιᾷ ὅμως περιπτώσει εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐφαρμοσθῇ σήμερον διὰ τετάρτην κατὰ συνέχειαν φοράν. Ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς υἱοθετηθείσης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτάσεως ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ θὰ ἴδωμεν ἐπὶ τέλους τί προσφέρει τὸ σύστημα τοῦτο καὶ διὰ ποίους λόγους μᾶς ζητεῖ σήμερον ἡ Κυβέρνησις καὶ χθὲς τὰ τρία συνεννοηθέντα κόμματα νὰ τὴν μεταβάλωμεν εἰς νόμον. Ἡ ἀναλογικὴ ὡς εἴπομεν προηγουμένως ἔχει τὸ μέγα προσὸν τῆς δικαιοσύνης. Τὸ σύστημα ὅμως τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ Κυβέρνησις στερεῖται τοῦ βασικοῦ προσόντος τῆς ἀναλογικῆς διότι ποῦ βλέπετε τὴν κατ’ ἀναλογίαν τῆς δυνάμεως τῶν κομμάτων ἐκπροσώπησίν των εἰς τὸ Κοινοβούλιον εἰς τὸ πρωτάκουστον αὐτὸ σύστημα; Δεύτερον δὲν ἀποφεύγει τὴν ὀξύτητα τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος, διότι ἐφ’ ὅσον εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐκ μιᾶς δεκάδος ψήφων εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαρτηθῇ ἡ συμμετοχὴ εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ἡ ὀξύτης τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος θὰ ὑπάρξῃ χωρὶς ὅμως νὰ φέρῃ τὸ μετεκλογικὸν ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα τῆς Κυβερνητικῆς σταθερότητος. Θὰ ὑπάρξῃ ὀξύτης διότι τὸν ἀγῶνα διὰ τὴν ὑπερίσχυσιν τοῦ ἀντιπάλου θ’ ἀντικαταστήσῃ ὁ ἀγὼν διὰ τὴν εἴσοδον εἰς τὴν χορείαν τῶν τριῶν εὐνοουμένων κομμάτων. Τρίτον τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι γνήσιον κἂν ἀναλογικὸν σύστημα, εἶναι περίτεχνον λογιστικὸν κατασκεύασμα, εἶναι δυσνόητον καὶ δυσχερέστατον εἰς τὴν ἐφαρμογήν. Εἶναι ἀκατανόητον ὄχι μόνον ἀπὸ τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ κατανοῇ τὸ σύστημα, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐκλέγει τοὺς ἀντιπροσώπους του, ἀλλ’ εἶναι δύσκολον καὶ δι’ αὐτὴν τὴν Βουλήν, θὰ εἶναι δυσχερέστατον καὶ δι’ αὐτὴν τὴν Ἀνωτάτην Ἐφορευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τὰ Ἐφετεῖα τὰ ὁποῖα θὰ κληθοῦν νὰ τὸ ἐφαρμόσουν. Ἐὰν θελήσητε νὰ τὸ ἐξετάσετε σήμερον ἐπὶ τῇ βάσει συγκεκριμένων παραδειγμάτων καὶ νὰ ἐξαγάγετε τὰ ἀποτελέσματα, τότε θὰ ἴδητε πόσον δυσνόητον εἶναι τὸ μὴ γνήσιον τοῦτο σύστημα, τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ πλέον τὸ σύστημα τοῦτο περιέχει μίαν ἀντινομίαν. Λέγει, ὅτι εἰσάγει εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν τρία κόμματα διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Κύριοι συνάδελφοι, ἰσχυρὰ Κυβέρνησις δὲν ἐπιτυγχάνεται μὲ τρία ἰσχυρὰ κοινοβουλευτικὰ κόμματα, ἐπιτυγχάνεται μὲ δύο ἰσχυρὰ κόμματα, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἕνα μόνον εἶναι κοινοβουλευτικῶς ἰσχυρόν, διότι τὸ ἄλλο ἔχει ἡττηθῆ εἰς τὰς ἐκλογάς. Σήμερον ὑπάρχει δυσχέρεια εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, διότι συνέπεσε νὰ εἶναι δύο κοινοβουλευτικῶς ἰσχυρὰ καὶ ὄχι τρία κόμματα. Τρία ἰσχυρὰ κόμματα σημαίνει ἀπόλυτον δυσχέρειαν σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως, σημαίνει μεγαλυτέραν δυσχέρειαν, ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν προκαλεῖ ἡ ὕπαρξις τεσσάρων ἢ πέντε κομμάτων, διότι τινὰ ἐξ αὐτῶν ἔχοντα μικροτέρας ἀντιθέσεις πρὸς τὰ ἄλλα, ἀποτελοῦν ἐνίοτε τὴν γέφυραν. (Χειροκροτήματα). Ἐὰν ἐπιδιώκετε, διὰ τῶν τριῶν κομμάτων τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, μετεκλογικὴν σταθερὰν Κυβέρνησιν, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς λογικῆς σταθμίσεως τῶν πραγμάτων, εἶναι ἐκ τῶν προτέρων διαψευσμένη αὐτὴ ἡ προσδοκία σας.

§93Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Διατί ἐπήρατε μόνον τὴν Ἀγγλίαν καὶ ὄχι τὴν Γαλλίαν καὶ ἄλλας χώρας, ὅπου καὶ ἐκεῖ ἔγιναν Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ διαφόρων κυμμάτων; Κυβέρνησις δὲ συνασπισμοῦ, σημαίνει ἀμοιβαίας ὑποχωρήσεις, χωρὶς βέβαια κανένα κόμμα......

§94Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἐπεκαλέσθην τὸ παράδειγμα τῆς Μεγάλης Βρεταννίας εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν, διὰ νὰ δείξω, ὅτι δύο μόνον ἰσχυρὰ κοινοβουλευτικὰ κόμματα προκαλοῦν δυσχερείας, ὄχι τρία ἰσχυρὰ κόμματα. Τὸ ἐπιχείρημα ἄλλωστε, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθητε, εἶναι ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ὄχι ὑπὲρ τῆς λεγομένης ἐνισχυμένης.

§95Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Θὰ πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὰς παρατηρήσεις μας μόνον εἰς ἕνα Κράτος.

§96Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Σᾶς ἀνέφερον μόνον τὴν χώραν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει κυρίως εὐδοκιμήσει ὁ Κοινοβουλευτισμός. Καὶ δεύτερον ἐπεκαλέσθην τὸ παράδειγμα αὐτό, διότι ἐκεῖ συνέβη νὰ ὑπάρχουν δύο ἰσχυρὰ κόμματα καὶ παρ’ ὅτι ὑπάρχουν μόνον δύο καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ δυσχέρεια τῆς διατηρήσεως Κυβερνήσεως.

§97Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὑποστηρίζετε δηλαδή, ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου ὑπάρχει πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ εἶναι δύο ἀντίθετα κόμματα, θὰ ἦτο δυνατὸν ποτὲ ὑπὸ ὁμαλὰς συνθήκας τὸ Συντηρητικὸν καὶ τὸ Ἐργατικὸν νὰ κάμουν μίαν Κυβέρνησιν;

§98Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Παρεννοήσατε τὰ ὅσα εἶπα.

§99Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Σεῖς λέγετε εἰς τὴν Ἀγγλίαν εἶναι δύο ἰσχυρὰ κόμματα καὶ ἐπειδὴ καὶ τὰ δύο εἶναι ἰσχυρά, δὲν ἠμποροῦν νὰ κάμουν μίαν Κυβέρνησιν..........

§100Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Λυποῦμαι πάρα πολύ, διότι δὲν μοῦ ἐκάματε τὴν τιμὴν νὰ μὲ προσέξετε, ὥστε νὰ μὲ κατανοήσετε. Εἶπον εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, ὄχι ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ μία Κυβέρνησις ἀπὸ τὰ δύο κόμματα, ἀλλ’ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει πλειοψηφίαν συναντᾶ δυσχερείας εἰς τὴν διατήρησιν τῆς Κυβερνητικῆς σταθερότητος, ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχει ἐξέλθει πολὺ ἰσχυρὰ ἐκ τῶν ἐκλογῶν καὶ λέγω, ὅτι ἐὰν αὐτὸ συμβαίνῃ εἰς μίαν χώραν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν δύο ἰσχυρὰ κόμματα, πολὺ περισσότερον θὰ συμβῇ εἰς μίαν χώραν, εἰς τὴν ὁποίαν ὡς ἐκ τοῦ συστήματος πρέπει νὰ ὑπάρχουν τρία ἰσχυρὰ κόμματα. Νομίζω, ὅτι ὑπῆρξα σαφής. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὸ ποσοστὸν 17%. Δὲν ἠμπόρεσα ποτὲ νὰ ἐννοήσω διατὶ ἐφευρέθη ὁ ἀριθμὸς αὐτός. Δὲν ἤκουσα ποτὲ νὰ ἔχῃ πολιτικὴν ἢ συβιλικὴν σημασίαν ὁ ἀριθμὸς 17. Γνωρίζω τὸ δεκαδικὸν σύστημα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου κινεῖται ἡ σκέψις. Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον, πρῶτον, εἰσηγητήν, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ ἀθροίσματος 17+17 νὰ ὑπάρξῃ ἕνα ἐλάχιστον ὅριον πλειοψηφίας 34%. Πιστεύω, ὅτι καὶ ἐκεῖνος παρεξήγησε τὸν σκοπὸν τοῦ 17, διότι τὸ αὐτὸ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῇ καὶ διὰ τὸ 16 ἢ τὸ 15 ἢ τὸ 18 καὶ πρὸ παντὸς διὰ τὰ μεγαλύτερα ποσοστά, δηλ. τὸ 19 καὶ 20%. Ἤκουσα λεγόμενον κάποτε, (δὲν ἐλέχθη τοῦτο εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἀλλὰ ἐπειδὴ εἶναι ἓν ἐπιχείρημα, τὸ μνημονεύω), ὅτι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον προετιμήθη τὸ 17%, εἶναι διότι τὸ 17 ἐπὶ 3 σχηματίζει τὸ 51%, δηλαδὴ σχηματίζει τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ. Ἐὰν τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο πρόκειται νὰ χρησιμοποιηθῇ, δὲν ὑπάρχει ἀπατηλότερον ἀπὸ αὐτό, διότι μέσα εἰς τὰ τρία κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ 17 θὰ σχηματίσουν τὸ 51, κατὰ πᾶσαν λογικὴν πρόβλεψιν, ἂν μὴ κατὰ λογικὴν ἀνάγκην, θὰ εἶναι ἐξ ὅλων τῶν παρατάξεων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν τοὐλάχιστον ἀπὸ ἕν, ὥστε εἰς τὸ σύνολον τῶν πριμοδοτουμένων κομμάτων, ποὺ θὰ πάρουν 51%, θὰ εἶναι ὄχι μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ ἐὰν θελήσωμεν νὰ συνυπολογίσωμεν Κυβέρνησιν καὶ Ἀντιπολίτευσιν εὐχερῶς, κύριοι συνάδελφοι, φθάνομεν εἰς τὸ 100% καὶ ὄχι εἰς τὸ 51%.

§101Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ τὸ ἐπαναλάβετε, διότι δὲν τὸ ἀντελήφθην;

§102Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Τὸ γνωρίζετε σεῖς εἰδικῶς, διότι τὸ εἶπον εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι τὸ 17% ἐφευρέθη διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν τὰ τρία κόμματα ἐν τῷ συνόλῳ νὰ σχηματίσουν 51%. Λέγω, τοῦτο εἶναι ἀπατηλὸν ἐπιχείρημα, δὲν εἶναι βάσιμον· μέσα εἰς τὰ τρία κόμματα δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησις, εἶναι καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις.

§103Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§104Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Δὲν γίνεται ἐκλογὴ διὰ νὰ σχηματίσουν ἐκ τῶν προτέρων Κυβέρνησιν ὅλα τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα πριμοδοτοῦνται, γίνεται ἐκλογὴ διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν τοὐλάχιστον τὰ δύο ἐξ αὐτῶν νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν. Ἑπομένως τὸ 51% ἀποτελεῖ ἀπατηλὸν ποσοστόν, διότι ἐὰν συμπεριλάβῃ κανεὶς Κυβέρνησιν καὶ ἀντιπολίτευσιν, τότε φθάνει εἰς τὸ 100%.

§105Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ σχετικὴ πλειοψηφία, ἡ ὁποία δυνατὸν νὰ ἀποτελῇ τὰ 26%, εἶναι λογικὸν νὰ καταλάβῃ ὅλας τὰς ἕδρας, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι παράλογον πλειοψηφία ἀπόλυτος, 51% νὰ καταλάβῃ τοὐλάχιστον τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς, ὅταν μάλιστα ὑπὸ ἄλλο σύστημα, ἡ σχετικὴ πλειοψηφία λαμβάνει ὅλας τὰς ἕδρας.

§106Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀποτελεῖ ὑπόθεσιν ὅτι τὸ 25% εἶναι δυνατὸν νὰ καταλάβῃ ὅλας τὰς ἕδρας διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ὅπως εἶναι ἄτοπον νὰ καταλάβουν τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς, διὰ λογιστικῶν τεχνασμάτων, τρία κόμματα συγκεντρώνοντα κεχωρισμένως καὶ μάλιστα ἐν ὀξείᾳ ἀντιθέσει πρὸς ἄλληλα τὸ 51%.

§107Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τὸ 17% εἶναι μίνιμουμ. Ποῖος σᾶς λέγει ὅτι τὰ κόμματα ἢ τὰ τρία ἢ τὰ δύο δὲν θὰ πάρουν ἕνα ποσοστὸν μεγαλύτερον; Ἠμπορεῖ νὰ πάρῃ ἕνα κόμμα 35%.

§108Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶπον ποία εἶναι ἡ βάσις σας. Ἐναντίον τῆς βάσεώς σας ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου καὶ ἐζήτησα τὴν ἐξήγησιν τοῦ 17%, τοῦ σημείου τῆς συναντήσεως, τοῦ σημείου εἰς τὸ ὁποῖον ἐπῆλθεν ἡ κομματικὴ συμφωνία.

§109Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἀντὶ νὰ ὑπάρχῃ τὸ 10%, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν εἰς τὸν παλαιὸν νόμον, ἡμεῖς τὸ ἐκάμαμεν 17%,

§110Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε Μερκούρη, θὰ ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο: Τὴν ἀντίθεσίν μου πρὸς τὴν βάσιν τοῦ συστήματος τὴν ἐξέφρασα ἤδη. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ὁμιλῶ τώρα εἶναι, διατὶ ἐπῆλθεν ἡ συνάντησις εἰς τὸν περίεργον ἀριθμὸν 17 καὶ ὄχι, πάρα πάνω ἢ πάρα κάτω. Δὲν λέγω διατὶ εἴπατε 17, ὡς μεγάλον ποσοστόν. Λέγω, διατὶ ἐσταματήσατε ἐκεῖ.

§111Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ὑπεστηρίξατε αὔξησιν τοῦ ποσοστοῦ.

§112Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Αὐτὸ θὰ ἀντιμετωπισθῇ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, κύριε συνάδελφε. Συνεχίζω τὴν κριτικήν μου ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου. Τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον καταργεῖ κατ’ οὐσίαν τὴν ἔννοιαν τῆς περιφερείας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ σημειωθῇ τοῦτο ἐν συνδυασμῷ μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ λεχθοῦν κατωτέρω. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ρυθμίζεται ὅπως τὸ ἀποτέλεσμα τῆς Ροδόπης ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν Καλαμῶν. Θὰ ἔλθω ἤδη εἰς τὴν ἀφαίρεσιν τῆς μιᾶς μονάδος, ἡ ὁποία κατὰ τὸ ἰσχῦον σύστημα προστίθεται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν, διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ ἐκλογικοῦ διαιρέτου. Ἐλέχθη ὑπὸ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅτι ἡ ἀφαίρεσις τῆς μονάδος ἔγινε διὰ νὰ πλησιάσῃ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης περισσότερον πρὸς τὸ πλειοψηφικὸν καὶ προσέθεσεν οὗτος ὅτι θὰ ἐδικαιοῦντο οἱ προτείνοντες τὴν μεταβολὴν νὰ ἐλπίσουν εἰς παραδοχὴν ἐκ μέρους τῶν ὑποστηρικτῶν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἡ πλάνη εἶναι βαρεῖα. Πρῶτον διότι τὸ πλειοψηφικὸν στηρίζεται εἰς τὴν συγκεκριμένην περιφέρειαν, δεύτερον διότι τὸ πλειοψηφικὸν παρέχει ἐλευθερίαν εἰς τὸν ἐκλογέα, δὲν τὸν πιέζει διὰ τοῦ ἀποκλειστικοῦ ψηφοδελτίου, καὶ τρίτον διότι εἶναι δυνατὸν εἰς σύστημα ἀναλογικὸν νὰ ἐφαρμόζεται ἡ οἰκονομία τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἔνθα δύναται νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ μηχανικὴ συναδέλφωσις. Ἀλλά, ἐνῷ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης καταργεῖ τὴν συγκεκριμένην περιφέρειαν, διότι ἐξαρτᾷ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς ἀπὸ τὴν ψῆφον ἄλλων περιφερειῶν, ἔχει μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς αὐτὴν τὴν ἀρχήν. Ἔχει τὴν διάταξιν ὅτι οὐδείς, μηδὲ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων ἐξαιρουμένων, εἶναι δυνατὸν νὰ θέσῃ ὑποψηφιότητα εἰς περισσοτέρας τῶν δύο περιφερειῶν, καὶ ἂν δὲν εἶναι Ἀρχηγὸς κόμματος εἰς μίαν μόνον περιφέρειαν. Ἐὰν ὅμως εἰσάγωμεν σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγκαινιάζομεν ἑνιαίαν περιφέρειαν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, πῶς ἐμποδίζομεν νὰ εἶναι ὑποψήφιος, ἀφοῦ ὅλαι αἱ περιφέρειαι ἐξαρτῶνται ἐκ τοῦ ὁλικοῦ ἀποτελέσματος, ὁ Ἀρχηγὸς τοὐλάχιστον, ἑνὸς κόμματος, διὰ νὰ ἀναμετρήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ καὶ ἐκεῖ ὅπου δὲν συνέπεσε νὰ ἔχῃ ὑποψηφιότητα καὶ κομματάρχην, ὅπου δὲν συνέπεσε νὰ ἔχῃ συγκεκριμένην κομματικὴν ὀργάνωσιν; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἑνοποιῶμεν ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν τὴν περιφέρειαν καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην νὰ καθιστῶμεν ἀδύνατον τὴν μέτρησιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν;

§113Π. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Οἱ βουλευταὶ εἶναι τῆς περιφερείας ἢ τοῦ Ἔθνους;

§114Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Εἶναι τοῦ Ἔθνους. Ἀλλά, ἐνῷ οἱ βουλευταὶ εἶναι τοῦ Ἔθνους, ἐμποδίζετε νὰ μετρήσουν τὴν λαϊκὴν ἐμπιστοσύνην εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν, διὰ τοῦ συστήματός σας. Καὶ ταύτην τὴν διάταξιν τὴν καινοφανῆ, διὰ τὰ ἰδικά μας, τοὐλάχιστον, κοινοβουλευτικὰ χρονικά, πολεμῶ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Κύριοι βουλευταί, τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον, περιέχει καὶ μίαν ἄλλην διάταξιν. Ἀναγνωρίζει καὶ κατ’ ἀρχὴν ὀρθῶς δικαίωμα προσθήκης ὡρισμένων ἑδρῶν εἰς τὰς περιφερείας, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἡ βάσις πολὺ μεγάλη. Διότι πράγματι ἀπεδείχθη εἰς τὴν τελευταίαν ἐκλογήν, ὅτι ἡ περιφέρεια τῶν Ἀθηνῶν π.χ. ἔχει ὡς ἐκλογικὸν διαιρέτην 8.900 ψήφους. Ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι δικαία ἀλλὰ ἐνῷ εἰσάγει αὐτὴν τὴν διάταξιν διὰ λόγους δικαιοσύνης καὶ ἐνῷ κατ’ οὐσίαν δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἡ παροχὴ τῶν προσθέτων ἑδρῶν, παρὰ ἐλάττωσις τῆς βάσεως καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτήν, ἀποκλείει τὴν κατανομὴν τῶν ἑδρῶν αὐτῶν κατὰ τὴν πρώτην κατανομὴν καὶ λέγει, ὅτι παραχωροῦνται καὶ αὐταὶ ὡς πρίμ. Ἐλαττώνεται δηλαδὴ ἡ βάσις, ἀλλὰ δὲν μετέχουν τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα τὴν ἔλαβον ἠλαττωμένην. Κύριοι βουλευταί, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ πρώτη κατανομὴ εἶναι ἡ μόνη, ἡ ὁποία εἶναι ἀντιληπτὴ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ πρώτη κατανομὴ ἔχει κάτι τὸ λαϊκώτερον καὶ δημοκρατικώτερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους περιτέχνους καὶ συνθέτους ὑπολογισμούς. Κατὰ συνέπειαν ἡ πολεμική, ἡ ὁποία διεξάγεται κατὰ τῆς πρώτης κατανομῆς, μακρὰν τοῦ νὰ καθιστᾷ τὸ σύστημα τοῦτο πλειοψηφικὸν τοῦ προσθέτει μόνον ἐλαττώματα. Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καὶ ὡς πρὸς τὴν διαδικασίαν. Ἐπεζητήθη ἡ ψήφισις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου κατὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ ὑπηρεσιακοῦ καὶ κατεπείγοντος. Ὄταν εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν ἐπεζητήθη, χωρὶς νὰ γίνῃ ἡ γνώμη αὐτὴ ἀσπαστὴ ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα, νὰ ἁπλουστευθῇ ἡ νομοθετικὴ λειτουργία, διὰ νὰ ἐπιταχυνθῇ ὁ ρυθμός, ἐξῃρέθη πάντοτε εἰς τὰς προτάσεις ὡς βαρυσήμαντος ὁ ἐκλογικὸς νόμος, καθὼς καὶ αἱ συμβάσεις μετὰ τῶν ξένων Κρατῶν. Δὲν ὑπάρχει σημαντικώτερον νομοθέτημα μετὰ τὸ Σύνταγμα ἀπὸ τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Καὶ θὰ ἦτο παράδοξον νὰ ἐφαρμοσθῇ δι’ αὐτὸν μία ἐξαιρετικὴ διαδικασία, ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται μόνον προκειμένου περὶ ἁπλῶν ὑπηρεσιακῶν νόμων. Ὑπάρχει εἰς τὸ προτεινόμενον σύστημα καὶ ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν δυνατότητα εἰσαγωγῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ εἰς τὸ μέλλον. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ μόνη παραχώρησις, ἡ ὁποία γίνεται πρὸς τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος ἐκδήλως ἐπιθυμεῖ τὸ γνώριμον εἰς αὐτὸν καὶ ἁπλοῦν πλειοψηφικὸν σύστημα· ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν δὲν εἶναι παραχώρησις. Εἶναι ἡ στάκτη εἰς τὰ μάτια. Διότι πρῶτον πρόκειται περὶ δυνητικῆς ἐφαρμογῆς καὶ δεύτερον πρόκειται περὶ μελλοντικῆς ἐφαρμογῆς. Ὄσον ἀφορᾷ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, βεβαίως ὀρθῶς ἡ ἐπιτροπὴ παμψηφεὶ σχεδὸν ἀπεδέχθη, ὅτι τὸ στρατευμένον τμῆμα τοῦ Ἔθνους δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ μετέχῃ τῶν ἐκλογῶν. Ὄσον ἀφορᾷ τὴν εἰσαγομένην ὅμως διαδικασίαν, ἡ ὁποία ὄντως παρέχει μεγαλυτέρας ἐγγυήσεις, φοβοῦμαι μήπως προσκρούσῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, νὰ ἐξετάσῃ εἰδικώτερον τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προβλέπει περὶ τῆς ὑποχρεώσεως τῶν στρατιωτικῶν μονάδων, νὰ ἀναγγείλουν 20 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν τὴν σύνθεσιν καὶ τὴν διάταξιν ὅλων τῶν στρατιωτικῶν μονάδων ὅλης τῆς χώρας εἰς τὰς νομαρχίας, παρακαλῶ, λέγω, τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὡς Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν νὰ δώσῃ περὶ τούτου μίαν διαβεβαίωσιν εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ ὁ κίνδυνος νὰ ματαιωθῇ τελικῶς ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ. Νομίζω ὅτι εἰς τὸ κρινόμενον σύστημα δὲν ἀπομένει οὐδὲν προσόν. Εἶναι ἁπλῶς νόθος ἀναλογική, στερουμένη τῶν προσόντων τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ τῶν προσόντων τῆς ἀναλογικῆς. Μοῦ κάμνει δὲ κατάπληξιν ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν ἐγκατελείφθη ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ὑπεστήριζαν ἢ ἔλεγον ὅτι τὸ ὑπεστήριζον ἄλλοτε εἰς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ γίνῃ νόμος, νὰ γίνῃ τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα, διότι τὸ ὑπεστήριζον ἤδη τὸ Λαϊκὸν Ἑνωτικὸν καὶ τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν κόμμα. Καὶ θὰ ἐγένετο νόμος ἂν ἐνέμενον εἰς τὴν ὑποστήριξιν, τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἦτο δεδηλωμένον ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ κατὰ τὰς προηγουμένας ἐκλογάς, καὶ μετὰ τὰς ἐκλογάς, ὡς εἶχεν ἐκδηλωθῆ ἐπίσης ὑπὲρ αὐτοῦ διὰ διαφόρων προτάσεων, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς καὶ ἐὰν ἐνέμενε καὶ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἐν σχέσει μὲ τὴν στάσιν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἂς μοὶ συγχωρηθῇ, λόγῳ τῆς ἀνάγκης τοῦ θέματος, νὰ ἀναφέρω τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος εἰς ἐπίσημον, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δήλωσίν του καὶ δὴ εἰς τὰς κυβερνητικὰς προγραμματικὰς δηλώσεις του, εἶχε ταχθῆ ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς παρούσης Βουλευτικῆς περιόδου καὶ διὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον. Ἐπιθυμῶ «ἐπίσης, ἔλεγε, νὰ κάμω λόγον καὶ περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Δὲν γνωρίζω ἐὰν πταίῃ ἡ ἀναλογικὴ διὰ τὴν δυσχέρειαν τοῦ σχηματισμοῦ σταθερῶν κυβερνήσεων. Γεγονὸς πάντως εἶναι ὅτι σήμερον ἔχει πλέον διαμορφωθῆ κοινὴ συνείδησις διὰ τὴν ἀνάγκην πλειοψηφικοῦ συστήματος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου πάντοτε προσωπικῶς εἶχον ταχθῆ. Ἀπετέλεσε συνήθειαν τοῦ παρελθόντος ὅπως τὰ ἐκλογικὰ συστήματα καθιεροῦνται τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι πρέπον. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα πρέπει νὰ εἶναι γνωστὸν καὶ εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ εἰς τὸν Λαὸν ἀπὸ μακρᾶς ἀποστάσεως διὰ νὰ συντελῆται ἀνέτως ἡ ἔγκαιρος προσαρμογὴ τοῦ πολιτικοῦ βίου. Ἡ Κυβέρνησις περιβαλλομένη μὲ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς θὰ χωρήσῃ εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος».

§115Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐὰν ἀπηγορεύετο διὰ νόμου ἡ σύμπραξις διαφόρων κομμάτων μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα θὰ τὸ ὑπεστηρίζατε;

§116Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Βεβαιότατα· κύριε συνάδελφε, πλανᾶσθε, ἄν νομίζετε τὸ ἀντίθετον. Ἴσως δὲν θὰ τὸ ὑπεστηρίζατε σεῖς. Ἐγὼ θὰ τὸ ὑπεστήριζα. Δὲν θὰ ἠγωνιζόμην ἄλλως ἐπὶ μίαν ἤδη ὥραν ἀναπτύσσων τὰ πλεονεκτήματα τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἐγὼ θὰ τό ὑπεστήριζα διότι ὑπεστήριζα ἐπανειλλημένως πρόγραμμα ἐπὶ ζημίᾳ διὰ τὸ κόμμα μου, διότι ὑποστηρίζω πάντοτε ὅτι πιστεύω ὡς ὀρθόν.

§117Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ ἤθελα νὰ σᾶς διακόψω καὶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οὐδέποτε τό ἠμφισβήτησα, ἀλλὰ αὐτὰ ἐλέχθησαν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι εἰς τὴν πρώτην βουλευτικὴν περίοδον κατὰ μῆνα Αὔγουστον. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει σήμερον νὰ εἶμαι ἐναντίον τοῦ πλειοψηφικοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ πιστεύω ὅτι πρέπει νὰ φθάσωμεν μίαν ἡμέραν, εἶναι ὅτι ἔχει δημιουργηθῇ μία τοιαύτη πολιτικὴ κατάστασις σήμερον εἰς τὴν χώραν μας, ὥστε μοιραίως καὶ τὸ πλειοψηφικὸν τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν θὰ μεταβληθῇ εἰς ἀναλογικὸν ἐὰν συνεργασθοῦν προεκλογικῶς τὰ κόμματα. Μὲ τὸ πλειοψηφικὸν δὲ ὡς γνωστὸν ἀρκεῖ μία ψῆφος διὰ νὰ χάσῃ ἢ νὰ κερδίσῃ ἕνα κόμμα τὴν ἐκλογήν. Ἑπομένως ποία θὰ ἦτο ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία θὰ προέκυπτεν ἀπὸ μίαν τοιαύτην ἐκλογήν; Τὴν ἑπομένην ἕκαστος ἀρχηγὸς θὰ ἔπαιρνε τοὺς φίλους του καὶ θὰ ἀπετέλει ἰδίαν κομματικὴν παράταξιν. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς παρελθούσης ἐκλογῆς καὶ ἐφαρμόσωμεν τὸ προτεινόμενον σύστημα, τότε τὸ Λαϊκὸν κόμμα π. χ. θὰ ἐλάμβανε 95 ἕδρας, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων 85 καὶ ἐν συνεχείᾳ ἡ ΕΠΕΚ μὲ ἀνάλογον ἀριθμὸν βουλευτῶν, ὁπότε θὰ εἶχον τὴν δυνατότητα τὰ τρία αὐτὰ κόμματα συνεργαζόμενα νὰ δώσουν βιώσιμον Κυβέρνησιν, ἀλλὰ σήμερον δὲν ἐπαρκοῦν οὔτε τρία κόμματα διὰ νὰ δώσουν Κυβέρνησιν σταθεράν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι μὲ ὤθησαν νὰ δεχθῶ ὡς σταθμὸν διὰ τὴν μετάβασιν εἰς τὸ πλειοψηφικὸν τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν ἢ τὸ πλειοψηφικὸν μὲ ἐκπροσώπησιν τῆς μειοψηφίας.

§118Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ ἐπιχειρήματα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύξατε εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἴσχυον καὶ πρὸ 9 μηνῶν. Δὲν ἐπῆλθε καμία μεταβολὴ κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἐννεαμήνου ἀπὸ ἀπόψεως προσόντων καὶ προσδοκιῶν ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος.

§119Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐδημιουργήθη τὸ ΛΕΚ.

§120Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν νομίζω ὅτι ἡ δημιουργία τοῦ ΛΕΚ ἠδύνατο ν’ ἀσκήσῃ ἐπιρροὴν τινὰ ὡς πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν συστημάτων καὶ ἰδίως ἂν θὰ ἠνάγκαζε σᾶς νὰ ἐγκαταλείψητε τὸ πλειοψηφικόν. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον, κύριε Πρόεδρε, νὰ προσθέσω ὅτι εἶναι ἀξιοσημείωτον τὸ γεγονός, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἐγκατελείφθη κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Ἐγκατελείφθη ἐνῷ ἀγόμεθα εἰς ἐκλογὰς πρὶν ἀκόμη ἡ Βουλὴ διανύσῃ τὸ ἥμισυ τῆς βουλευτικῆς περιόδου λόγῳ τῶν ἀποτελεσμάτων ποὺ ἔδωσαν αἱ τελευταῖαι ἐκλογαὶ μὲ ἀναλογικήν· ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ δὲ ἔχει ἐκδηλωθῆ καὶ ἡ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς, ὄχι μόνον τοῦ λαοῦ. Διότι προτοῦ γίνῃ ἡ ἐπίκλησις τῆς κομματικῆς πειθαρχίας, πρὶν γίνῃ δηλ. ἡ συμφωνία τῶν τριῶν κομμάτων, ὅταν ἦλθε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Διακομματικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἡ πλειοψηφία ἐτάχθη ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος.

§121Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Μὴν ἐπωφελῆσθε, κύριε Καλλία, μιᾶς ψηφοφορίας, ἡ ὁποία ἔγινεν ἐντελῶς κατὰ τύχην καὶ ἡ ὁποία ξέρετε ὅτι δὲν συνεκέντρωσεν παρὰ πλειοψηφίαν δύο ψήφων.

§122Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε συνάδελφε, νομίζετε ὅτι δύναται νὰ λέγεται εἰς τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἡ λέξις «ἐπωφελεῖσθε» προκειμένης ἐπικλήσεως μιᾶς ἀποφάσεως τοῦ ἁρμοδίου ὀργάνου. «Ἐπωφελεῖται» κανεὶς ὅταν μνημονεύῃ τὴν ἀπόφασιν μιᾶς ἐπιτροπῆς τῆς ὁποίας, εἰδικώτερον, σεῖς προεδρεύετε;

§123Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι ἐπωφελήθητε, εἶπον τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἀπετελεῖτο ἀπὸ 30 μέλη. Ἦσαν παρόντα 24 μέλη. Ἐκ τῶν 24 ἐψήφισαν 13 ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς καὶ 11 ὑπὲρ τοῦ ἄλλου. Σημειώσατε δὲ ὅτι δὲν ἐδέχθημεν ἐπιστολὰς ἀπουσιαζόντων, οἱ ὁποῖοι ἐτάσσοντο ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς καὶ συνεπῶς δὲν δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν. Αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω.

§124Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ ἀπαντήσω, εἰς τὸν κ. Βασιλειάδην, καὶ νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, ὡρισμένα μέλη τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐψήφισαν ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Καλλίας. Ἂς μὴ παρερμηνεύωνται τὰ ὅσα λέγουν οἱ ἀγορηταί. Ἰσχυρίσθη κάτι τὸ ἀπολύτως ἀκριβές, ὅτι πρὶν ἐπιβληθῇ ἡ ἠθικῶς ἀφόρητος κομματικὴ πειθαρχία, ἡ ὁποία ἠνάγκασε τοὺς βουλευτὰς νὰ ὁμιλοῦν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ νὰ ψηφίζουν παρὰ συνείδησιν, πρὶν αὐτὸ συμβῇ, ἐψήφισαν βουλευταὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὑπὲρ τοῦ πλειψηφικοῦ. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἕνα γεγονός, τὸ ὁποῖον καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς δὲν δικαιοῦται νὰ ἀμφισβητήσῃ.

§125Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι βουλευταὶ ἀνήκοντες εἰς τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν κόμμα ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς.

§126Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ πολύπλοκος μηχανισμὸς τοῦ συστήματος καὶ ἡ μακρὰ διαδικασία τῶν συνδυασμῶν καὶ συνεννοήσεων, ἡ ὁποία προηγήθη τῆς ὑποβολῆς διὰ τὴν κατάστρωσιν τῆς ὑποβεβλημένης προτάσεως ἔχουν προκαλέσει μίαν βαθεῖαν λαϊκὴν ἀπογοήτευσιν, μίαν συνολικὴν φθορὰν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου.

§127Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἰς ὄφελός σας θὰ εἶναι.

§128Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ὁμιλῶ ἐγὼ εἰς αὐτὸν τήν τόνον. Παρακαλῶ νὰ προσέχετε τὸν τόνον, εἰς τὸν ὁποῖον ὁμιλῶ διὰ νὰ μὴ λέγετε ὅτι εἶναι εἰς ὄφελός μας ἡ φθορὰ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Καὶ δὲν εἶναι ἡ μόνη ἀφορμὴ ἡ ὁποία προκαλεῖ αὐτὴν τὴν τόσον δυσάρεστον φθορὰν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη αἰτία, τὸ συνεχὲς κλείσιμον τῆς Βουλῆς, κλείσιμον διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ὑπαιτία. Δὲν εἶναι φαινόμενον τὸ ὁποῖον παρετηρήθη μόνον κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Παρετηρήθη καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει μεγαλυτέρα φθορὰ τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ συστήματος ἀπὸ τὴν ἀδράνειαν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία δυστυχῶς παρατηρεῖται ὡς μόνιμος νόσος καὶ ἡ ὁποία ὀφείλεται ἴσως εἰς ὀργανικὰ ἐλαττώματα καὶ εἰς τὴν ἀδυναμίαν τῶν Κυβερνήσεων νὰ ἀντιμετωπίζουν τὰς Βουλάς, νὰ ἀντιμετωπίζουν τὸν ἔλεγχον καὶ πρὸ παντὸς εἰς τὴν ἀνικανότητά των νὰ νομοθετοῦν παρουσίᾳ τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ πείθουν, Διὰ νὰ μὴ νομισθῇ δὲ ὅτι εἶναι εὔκολος ἡ κριτικὴ ὅταν διεξάγεται εἰς βάρος ἄλλων, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς παλαιοτέρους ἐξ ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον εἰς τὴν προηγουμένην Βουλήν, ὅτι ἠρνήθην νὰ ψηφίσω τὸ ψήφισμα περὶ ὁμαδικῆς κυρώσεως τῶν Ἀναγκ. νόμων, ἂν καὶ ὑπῆρχον μεταξὺ αὐτῶν καί τινες, οἱ ὁποῖοι πράγματι ἦσαν ἐπείγοντες καὶ εἰς αὐτῶν τῶν ἐπειγόντων νόμων τήν σύνταξιν εἶχεν συμπράξει καὶ τὸ ἰδικόν μου κόμμα εὑρισκόμενον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τότε. Ἀλλὰ ἐπειδὴ ἦλθον συλλήβδην ὅλοι οἱ Ἀναγκαστικοὶ νόμοι πρὸς ἐπικύρωσιν, σεβόμενος τὸ πολίτευμα ἠρνήθην ψῆφον ἂν καὶ τὸ κόμμα μου ἦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι βουλευταί, ἀποδίδω ἰδιαιτέραν σημασίαν εἰς τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμούς. Εἶναι ἀδύνατον νὰ εὐδοκιμήσῃ μία χώρα χωρὶς βαθεῖαν προσήλωσιν εἰς αὐτούς. Δὲν ἐνθυμοῦμαι εἰς ποῖον Σύνταγμα ἔχω ἀναγνώσει μία σημαντικωτάτην διάταξιν, ἡ ὁποία λέγει ὅτι αἱ μεταβολαὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἰσχύουν πάντοτε ἀπὸ τῆς μεταπροσεχοῦς ἐκλογῆς. Αἱ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπουν.

§129Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Καὶ εἰς τὸ ἰδικόν μας Σύνταγμα ὑπάρχει.

§130Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε συνάδελφε, νὰ μὴ διακόπτετε, προτοῦ τελειώσει, ἐκεῖνος ποῦ ὁμιλεῖ, τὴν φράσιν του.

§131Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἤθελα ἁπλῶς νὰ σᾶς ὑποβοηθήσω.

§132Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις δὲν εἶναι δυνατὸν ἀκινδύνως νὰ ἐφαρμοσθῇ. Εἰς ἄλλας ἐποχὰς τὸ μόνον κριτήριον, προκειμένου περὶ ἐκλογῶν ἦτο ἡ ἀκριβὴς ἐκδήλωσις τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Αἱ σημεριναὶ περιστάσεις ἔχουν καὶ ἄλλα κρισιμώτατα προβλήματα ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἐνίοτε αὐτὴ ἡ ὕπαρξις τῶν κρατῶν ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τοῦ πολιτικοῦ βίου καὶ τῆς κρατικῆς ζωῆς. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν πιστεύω ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀκάμπτως ἡ ἀρχὴ ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ, ἐπικειμένων ἐκλογῶν. Ἀλλὰ ἐάν, κύριοι βουλευταί, διασπάσωμεν τὴν ἀρχήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν διασπάσωμεν παρὰ μόνον ἐνώπιον τοῦ ὑπερτάτου ἐθνικοῦ συμφέροντος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν διασπάσωμεν παρὰ μόνον προκειμένου νὰ προσφέρωμεν ἀληθινὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Πατρίδα, ὄχι ἐν ὀνόματι τοῦ προϊόντος μιᾶς κομματικῆς συνεννοήσεως μὲ κομματικὰς προσδοκίας, τῶν ὁποίων τὴν διάψευσιν ἐλπίζω ὅτι θὰ δώσῃ ἐντὸς ὀλίγου ὁ Ἑλληνικὸς λαός. (Χειροκροτήματα). Τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος εἶναι μέγα, καὶ διὰ τοῦτο, ἀγαπητοὶ κ. κ. συνάδελφοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπευθύνω προσωπικὴν ἔκκλησιν πρὸς ἕκαστον ἐξ ὑμῶν διὰ νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς εὐθύνας του ἔναντι τοῦ μέλλοντος αὐτῆς τῆς Χώρας. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§134Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τοῦτο, νὰ τὸ προσέξῃ καὶ νὰ τὸ ἐκτιμήσῃ δεόντως. Ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Λ.Ε.Κ., ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκλογικοῦ συστήματος, εἰσηγητὴς καὶ αὐτὸς τῆς ἐπιτροπῆς ἐδέχθη παντοίας διακοπὰς καὶ τὰς ἐδέχθη εὐχαρίστως. Ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὁ πρῶτος εἰσηγητὴς δὲν ἐπέτρεψε διακοπὰς οὔτε ἀπὸ ἀρχηγοὺς κομμάτων καὶ ἐκαλύφθη ὑπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ μὴ δεχθῇ διακοπάς, αἱ ὁποῖαι θὰ τὸν ὡδήγουν εἰς δυσχέρειαν. Ἡμεῖς, θὰ δεχώμεθα πάντοτε διακοπάς, διότι δὲν ἀγόμεθα ποτὲ ἐνώπιον δυσχερειῶν. (Χειροκροτήματα).

§135Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶναι εὐχάριστον νὰ ἀκούῃ κανεὶς ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Λ.Ε.Κ., ὅτι δὲν προτίθεται νὰ φέρῃ δυσχερείας. Νομίζω, ὅτι ἤκουσα τὸν ρήτορα ὁμιλοῦντα μὲ θρησκευτικὴν εὐλάβειαν. Ἐγὼ δὲν ἔκαμον οὐδεμίαν διακοπήν, πλὴν μιᾶς ἡ ὁποία μὲ ἀφεώρα προσωπικῶς.

§136Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλοὶ ἐκ τῶν κ.κ. βουλευτῶν τὸ ἔπραξαν καὶ εἶναι ἄηθες κοινοβουλευτικῶς νὰ εἴπητε εἰς τὸν κ. βουλευτὴν νὰ μὴ δέχεται διακοπάς.

§137Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δικαίωμά του ἦτο νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν δέχεται διακοπάς.

§138Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔπρεπε νὰ εἴπητε εἰς τὸν κ. εἰσηγητήν σας νὰ μὴ δέχεται διακοπάς, ὅταν ἕνας ἀρχηγὸς ἤθελε νὰ κάμῃ μίαν διακοπήν.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Γεώργας ἔχει τὸν λόγον.

§140Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Ὅταν ἕνας ἀγὼν ἐπιτελεῖται καὶ εἶναι κραταιός, ὁ καλὸς ἀγωνιστὴς ὀφείλει νὰ τὸν ὑπερασπίσῃ. Ἰδίως μάλιστα ὅταν, ὑπερασπίζων τὸν ἀγῶνα του, ὑπερασπίζει τὴν ἠθικὴν καὶ τὸ δίκαιον. (Χειροκροτήματα). Τοῦτο πράττομεν καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐνῷ μᾶς ἔχει λεχθῆ ρητῶς, ὅτι οὐδεμία μεταβολὴ εἶναι δεκτὴ πέραν τῆς συμφωνίας τῶν τριῶν, ἔστω καὶ ἂν ἀποδειχθῇ, ὅτι εἶναι ἄδικος. Τὸ πράττομεν δέ, χάριν τῆς ἱστορίας, χάριν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ πρὸ παντὸς διὰ νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου δὲν τὸ διέπουν ἀρχαὶ καὶ ὁ ἰδέαι ἀλλ’ ἀφόρητος κομματικὸς ὑπολογισμὸς καὶ τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς. (Χειροκροτήματα).

§141Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§142Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Δὲν δέχομαι καμμίαν διακοπήν.

§143Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγετε ἀνακριβείας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται ἀνακρίβειαι καὶ πρὸ παντὸς ἀπὸ μέλη τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Θέλω νὰ διαπιστώσω, ὅτι, ὁ κ. συνάδελφος, ἐλησμόνησεν, ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐδέχθη πλείστας τροπολογίας. Συνεπῶς, δὲν ὑπῆρξε καμμία πίεσις τῶν τριῶν κομμάτων.

§144Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ὑπάρξῃ τάξις; Ὅταν ὁ ρήτωρ δὲν δέχεται καμμίαν διακοπήν, κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὴν ἐπιχειρῇ μὲ τὴν βίαν, διότι παραβιάζει τὸν Κανονισμόν. Ὁ ρήτωρ δὲν ἐπρόλαβε νὰ ἀρχίσῃ. Πρῶτα ὁμιλοῦν οἱ ρήτορες, ἐπὶ τέλους, καὶ κατόπιν διακόπτουν. Παρακαλῶ, νὰ τηρηθῇ μία τάξις. Ἐὰν ὁ ρήτωρ δὲν ἐπιτρέπει διακοπάς, οὐδεὶς τὸ δικαιοῦται.

§145Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Πάντως, δὲν ἐνόμιζα, ὅτι θὰ ἐλέγατε, ὅτι ἐγὼ ἤσκησα βίαν.

§146Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἤρχισεν ἀκόμη νὰ ὁμιλῇ.

§147Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, εὑρίσκεται τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)32», τῆς περιφήμου ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψουν οἱ συντάξαντες τὴν πρότασιν, νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν ἐπικεφαλίδα τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν πρόκειται περὶ τροποποιήσεως, πρόκειται περὶ παραποιήσεως τοῦ νόμου 5493 διότι, ὡς γνωρίζητε πάντες καλλίτερον ἐμοῦ, ἀναλογικὴ εἶναι ὅτι κάθε κόμμα λαμβάνει ἀριθμὸν βουλευτῶν, ἀνάλογον τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας λαμβάνει εἰς κάθε περιφέρειαν καὶ εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, μόνον τοῦτο δὲν συμβαίνει. Ἀπεναντίας ὡς θὰ ἀποδείξωμεν, παρακατιόντες, ἐν τῇ ἀναλύσει τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἀποδείξωμεν ὅτι διὰ τῆς ὑποκλοπῆς τῶν ψήφων τῶν ἄλλων κομμάτων πρόκειται νὰ ἐνισχυθοῦν τὰ τρία πρῶτα κόμματα. Προτοῦ, κύριοι βουλευταί, εἰσέλθω εἰς τὴν κρίσιν τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀνατρέξω εἰς Νομοθέτημα τοῦ παρελθόντος διὰ νὰ δείξω πῶς ἐφθάσαμεν εἰς τὸ νὰ κάμωμεν ἐκλογικὸν νόμον καί, γενικώτερον, διατί εὑρισκόμεθα ἐν ὄψει ἐκλογῶν, παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καί, ἰδίως, παρὰ τὴν περὶ τοῦ ἀντιθέτου ἐκφρασθεῖσαν ἐπιθυμίαν τοῦ Βασιλέως, εἰς τὴν πατριωτικὴν ἔκκλησιν τοῦ ὁποίου ἀντέδρασε τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ ἡ ΕΠΕΚ, θέσαντες τὰ κομματικά των συμφέροντα ὑπεράνω τῶν ἐθνικῶν τοιούτων. (Χειροκροτήματα). Μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ ἐχολώθη διὰ τὴν ἀπώλειαν τῆς Πρωθυπουργίας καὶ ἤρξατο νὰ ζητῇ ἐκλογὰς πρὸς διευκρίνησιν τῆς καταστάσεως.

§148Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Δὲν ἠχολώθη, κύριε. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λέγετε αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἐπλαστογραφήθη ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§149Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Καὶ ἐζήτει, λέγω, ἐκλογὰς πρὸς διευκρίνησιν τῆς καταστάσεως. Αἱ ἐκλογαὶ ὅμως μόλις εἶχον γίνει. Ποίαν, ἑπομένως, διευκρίνησιν ἐζήτει; Καὶ ὁραματιζόμενος ἔκτοτε αὔξησιν τῶν δυνάμεών του καὶ πιστεύων ὅτι οἱ διαβάται τῆς 5ης Μαρτίου ἐστεγάσθησαν ὁριστικῶς πλέον ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς ΕΠΕΚ, δὲν ἔχανεν εὐκαιρίαν εἰς τὸ νὰ ζητῇ τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν. Ἐν συνεχείᾳ ὅμως ἕτερον σημαντικὸν γεγονὸς ἔλαβε χώραν, ἡ διάσπασις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἐπίλεκτα μέλη τοῦ Κόμματος τούτου ἀπεσχίσθησαν ἐξ αὐτοῦ καὶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος ἀπετέλεσαν νέον ὀργανισμόν, τὸ Λαϊκὸν Ἑνωτικὸν Κόμμα. Μένεα ἐξ αὐτοῦ πνέων ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἐζήτει εὐκαιρίαν διὰ νὰ ἐκδικηθῇ καὶ τιμωρήσῃ τοὺς ἀποστάτας. Καὶ ἐνόμισεν ὅτι, θὰ εὕρῃ τὴν εὐκαιρίαν αὐτὴν διὰ τῶν ἐκλογῶν, διότι αὐτὸς κρατεῖ τὴν σημαίαν καὶ τὴν σφραγῖδα τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἔτσι προσεχώρησε καὶ αὐτὸς εἰς τὴν ἄποψιν τῶν ἐκλογῶν, ἐπιζητῶν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸ πάθος του.

§150Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Γεώργα, τὸ σχέδιον Ζαΐμη εἶναι ἀπὸ τὸ Νοέμβριον 1949. Ὥστε ἡ ἀναζήτησις τῶν αἰτίων ποὺ κάμνετε σεῖς, δὲν εἶναι ὀρθή.

§151Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό. Κατὰ τὸν παρελθόντα Φεβρουάριον, κ. βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις τῶν δύο κομμάτων, τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ἠναγκάσθη νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν ψῆφον τῆς ΕΠΕΚ ἔναντι ἀνταλλαγμάτων. Καὶ τὰ ἀνταλλάγματα αὐτὰ ἦσαν διεξαγωγὴ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν καὶ ἡ προετοιμασία τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὥστε, ὅταν ποτὲ ὑπάρξῃ εὔθετος περίστασις καὶ τὸ ἐπιτρέψουν αἱ γενικαὶ συνθῆκαι, νὰ διεξαχθοῦν ἐκλογαί. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐτήρησε τὴν ὑπόσχεσίν της. Αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ διεξήχθησαν καὶ μετὰ τοῦτο, εἰσηγήσει τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγκρίσει τῆς Βουλῆς, συνεστήθη μία διακομματικὴ ἐπιτροπὴ πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ μίαν καὶ μόνην, κ. βουλευταί, ἔλαβεν ἀπόφασιν, τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, πρωτοστατούντων τῶν βουλευτῶν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Πρὶν ὅμως προχωρήσει ἔτι περαιτέρω— λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι ὁ κ. Βασιλειάδης ἐδῶ διὰ νὰ τοῦ ἀπαντήσω, ὅτι ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς— πρὶν προχωρήσει, λέγω, περαιτέρω ἤρχισε νὰ ἀναγράφεται εἰς τὸν τύπον, ὅτι τρεῖς πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ συνεννοοῦνται διὰ τὴν ἐφαρμογὴν ὡρισμένου ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ πράγματι μετ’ ὀλίγον ἀνεκοινώθη ἐπισήμως, ὅτι οἱ τρεῖς αὐτοὶ πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ συνεφώνησαν διὰ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ ἡ διακομματικὴ ἐπιτροπὴ ἐτερμάτισε τὸ ἔργον της ἀδόξως. Πράγματι δέ, κ. βουλευταί, οἱ τρεῖς πολιτικοὶ Ἀρχηγοί, τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ Λαϊκοῦ καὶ τῆς ΕΠΕΚ, ὑπὸ κοινοῦ συμφέροντος ὁρμώμενοι (Χειροκροτήματα) συναπεφάσισαν καὶ συνυπεσχέθησαν ἀμοιβαίαν βοήθειαν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἀξιομέμπτου πράξεως, ὅπως εἶναι ὁ στραγγαλισμὸς τῆς πραγματικῆς καὶ γνησίας ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ—πρᾶγμα, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κατευθυντήριον γραμμὴν καὶ τὴν βάσιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου. Καταλήξαντες δέ, ἐκεῖ ὅπου κατέληξαν οἱ τρεῖς προαναφερθέντες Ἀρχηγοί, ἕνα εἶχον εἰς τὸν νοῦν: ὁ σκοπὸς ἐξαγιάζει τὰ μέσα. Σκοπός, ἡ ἅλωσις τῆς ἐξουσίας. Μέσα, ἡ νόθευσις τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ. Καὶ πρὸς τοῦτο ἀρχαὶ προγραμματικαὶ καὶ ἀντιρρήσεις βασικαὶ ἐγκαταλείπονται. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἐν μιᾷ νυκτὶ καὶ μόνῃ ἐγκαταλείπει τὸ πλειοψηφικόν. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ παύει νὰ θεωρῇ τὰς ψήφους τοῦ στρατοῦ ὡς νοθείαν τῶν ἀποτελεσμάτων. Καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων γίνεται ἐπιλήσμων βασικῆς ἀρχῆς τοῦ ἱδρυτοῦ τοῦ Κόμματος, τῆς ἀρχῆς τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὴν πραγματικὴν καὶ γνησίαν θέλησιν τοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ὁ ἴδιος τοσάκις διεκήρυξε καὶ τοσάκις ἐσεβάσθη. Αἱ ἀποφάσεις των ἀπεκρυσταλλώθησαν εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου, τοῦ ὁποίου τὰ κυριώτερα σημεῖα, θὰ ἐξετάσωμεν, κ. βουλευταί, θὰ τὰ ἐξετάσωμεν δὲ οὐχὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν ἀδικημάτων, ποὺ πρόκειται νὰ γίνουν, κατὰ τὴν κρίσιν τῶν συντακτῶν του, εἰς ὡρισμένα πρόσωπα. Θὰ ἦτο τοῦτο κατώτερον ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι, κατ’ αὐτοὺς καὶ ἐρήμην τοῦ λαοῦ προγραφόμεθα διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου.

§152Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἀφοῦ ἔχετε τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.....

§153Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Τὴν ἔχομεν.

§154Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Τότε διατὶ φοβεῖσθε;

§155Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Δὲν φοβούμεθα. Σκεπτόμεθα διαφορετικά. Ἡμεῖς σκεπτόμεθα καὶ τραβοῦμεν ἐμπρὸς κρίνοντες τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, τὴν ἠθικὴν καὶ τὴν δικαιοσύνην. Σεῖς σκέπτεσθε ἰδιοτελῶς, καὶ κομματικῶς. Ἡμεῖς τὸ κρίνομεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δικαιοσύνης, ἀσχέτως ἐὰν μᾶς εὐνοῇ ἢ μᾶς βλάπτῃ.

§156Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Γνωρίζετε τὸ ἀποτέλεσμα;

§157Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Θὰ τὸ ἐξετάσωμεν δὲ ἀπὸ ἀπόψεως πλέον ἀρνήσεως πάσης ἐννοίας δικαιοσύνης καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὅτι τραυματίζει θανασίμως τὸ κοινοβουλευτικόν μας πολίτευμα. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς ὅλα τὰ ἄρθρα. Τὰ περισσότερα τούτων εἶναι τυπικά. Θὰ πάω κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸ ἄρθρον 15 τὸ ὁποῖον καθιερώνει τὰ ποσοστὰ τῆς δευτέρας κατανομῆς. Ὁ κύριος Καλλίας διηπόρησεν πρὸ ὀλίγου, διατὶ κατέληξαν εἰς τὸν ἀριθμὸν 17. Ἐλησμόνησε φαίνεται, ὅτι εἶχαν ἀρχίσει ἀπὸ τὸ 20, ἐπῆγαν στὰ 19, τὸ βράδυ οἱ λογαριασμοὶ δὲν ἔβγαιναν, κατέβηκαν στὸ 18 καὶ κατόπιν στὸ 17. Καὶ ἐκεῖ ἐσταμάτησαν νομίζοντες ὅτι ἀποκλείουν τοὺς ἄλλους. «Εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν....... ....... (ἀναγινώσκει)....... Τὰ τρία κόμματα, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι ἀπορίας ἄξιον. Τρεῖς οἱ συνωμοτήσαντες πολιτικοὶ ἀρχηγοί, τρία καὶ τὰ κόμματα. Οὔτε δύο οὔτε (4) τέσσερα. Ἐὰν τέταρτον καὶ πέμπτον κόμμα λάβῃ τὰ 17% τίθεται ἐκ ποδῶν. Οἱ ἐκλογεῖς τῶν κομμάτων αὐτῶν δὲν εἶναι Ἕλληνες ἐκλογεῖς, εἶναι ἠλαττωμένων πολιτικῶν δικαιωμάτων. Θεωροῦνται ἡμιπολῖται. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ ἀδικία καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ παρέκκλισις ἀπὸ τὴν ἠθικήν. Ὁ παλαιὸς νόμος ἔλεγε τὸ 10% ὅλα τὰ κόμματα. Ἐδῶ ὅμως λέγετε τρία μόνον κόμματα μπαίνουν στὴν δευτέραν κατανομήν. Διότι πιστεύετε, ὅτι θὰ μπῆτε στὴν δευτέραν κατανομὴν καὶ θὰ ἀποκλείσετε ὅλους τοὺς ἄλλους. Ἐν συνεχείᾳ ἀφοῦ ἔφθασαν εἰς τὸ 17 εἶπαν αὐτοὶ ποὺ προγράφομεν ἂν ἑνωθοῦν μπορεῖ νὰ μποῦν καὶ στὸ 17. Ἄς ὁρίσωμεν 20%. Καὶ διὰ τοὺς συνασπισμοὺς κομμάτων ὥρισαν 20%. Ἀλλὰ τὴν ἑπομένην ἀνεκάλυψαν, ὅτι μπορεῖ καὶ αὐτοὶ νὰ κάμουν συνασπισμοὺς κομμάτων καὶ ἐσκέφθησαν, ὅτι αὐτὸ τὸ κάνουμε διὰ τοὺς ἀντιπάλους μας ὄχι δι’ ἡμᾶς τοὺς συντάκτας τοῦ νομοσχεδίου. Πῶς εἶναι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Καὶ τότε ἐσκέφθησαν νὰ νοθεύσουν τὴν νοθείαν.

§158Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μπράβο πολὺ καλά. Τώρα ἑρμηνεύετε τοὺς Ἕλληνας συγγραφεῖς, ὄχι τοὺς ξένους.

§159Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Καὶ ἰδού, κύριοι βουλευταί, τὸ ἄρθρον 6 παράγραφος 3: «Εἰς τοὺς συνδυασμοὺς κομμάτων δύνανται νὰ μετέχουν καὶ ὑποψήφιοι, μὴ ἀνήκοντες εἰς τὸ κόμμα καὶ μέχρι τοῦ ⅒ τῶν ἑδρῶν τῆς ὅλης Ἐπικρατείας. Δηλαδὴ ἐὰν δύο κόμματα συνεργασθοῦν, ἀποτελοῦν συνδυασμὸν κομμάτων καὶ πρέπει νὰ πάρουν τὸ 20%. Ἐὰν ὅμως, ἕνα κόμμα δεχθῇ νὰ δώσῃ εἰς ἄλλο κόμμα μόνον τὸ ⅒ τῶν ψήφων δηλαδὴ 25 ἐπὶ 250 ἑδρῶν τότε, δὲν θεωρεῖται συνδυασμὸς κομμάτων. Καὶ διὰ νὰ καταστῶ σαφέστερος, ἐὰν ἓν μικρὸν κόμμα, κόμμα μικρὸν εἰς δύναμιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, μεγάλο ἴσως εἰς ἐκτίμησιν παρὰ τῷ λαῷ, συμπράξῃ μὲ ἕνα μεγαλύτερον κόμμα καὶ δώσει 25 ὑποψηφίους, τοῦτο δὲν θεωρεῖται συνδυασμὸς κομμάτων. Καὶ ἀκόμη πιὸ συγκεκριμμένα. Ἐὰν τὸ κόμμα τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐθνικοφρόνων καὶ τὸ κόμμα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀναγεννήσεως δεχθοῦν νὰ συμμετάσχουν εἰς τοὺς συνδυασμοὺς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, δι’ 25 ὑποψηφίων, τὰ τρία αὐτὰ κόμματα δὲν ἀποτελοῦν συνδυασμὸν κομμάτων. Κλασσικώτερον δεῖγμα ἐμπαιγμοῦ τῆς ἀνθρωπίνης νοημοσύνης δὲν ἔχει ὑπάρξει. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Σ. Δ. Κόμματος).

§160Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Οἱ συνωμόται εἶναι τέσσαρες, ὄχι τρεῖς ὅπως εἰς τοὺς «τρεῖς Σωματοφύλακας».

§161Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Ἀφοῦ, κύριοι βουλευταί, ἐτακτοποίησαν πάντα ταῦτα, ἐσκέφθησαν καὶ ἄλλα καὶ εἶπον. Εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς κατενεμήθησαν 135 ἕδραι. Πολλαὶ εἶναι. Τί μένει τότε δι’ ἡμᾶς τοὺς συμβληθέντας; 115. Εἶναι ὀλίγαι. Κάτι πρέπει νὰ κάμωμεν. Καὶ ἐσκέφθησαν. Ἄς αὐξήσωμεν τὸ ἐκλογικὸν μέτρον τῆς πρώτης κατανομῆς. Δημοκρατικωτάτη πράγματι πρᾶξις. Ἐλέχθη εἰς τὴν Διακομματικὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι τὸ σχέδιον αὐτὸ τοῦ νόμου ἔχει καὶ ὀλίγην ἀναλογικήν, ἀλλὰ ἀναλογικὴν κάπως σκιώδη. Ηὔξησαν τὰ ποσοστὰ τῆς πρώτης κατανομῆς, διὰ νὰ περάσουν περισσότεραι ἕδραι εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, δηλαδὴ εἰς τὴν συμφωνίαν. Καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἔχω μίαν ἀπορίαν κ. βουλευταί.

§162Δ. ΜΠΕΡΔΕΛΗΣ. Τὸ γνωρίζει αὐτὸ ὁ κ. Εἰσαγγελεύς;

§163Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Πολὺ εὐτράπελος εἶναι ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεγάρων. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς εἶναι καιρὸς νὰ φέρετε τὴν πρότασίν μου πρὸς συζήτησιν διὰ τὸ μητρῷον τῶν βουλευτῶν.

§164Δ. ΜΠΕΡΔΕΛΗΣ. (Διαμαρτύρεται..... κωδωνοκρουσίαι, φωναί).

§165Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Καὶ διατυπώνουν τὸ ἄρθρον 13 «Διαιρεῖ ...... (ἀναγινώσκει).......». Ἡ παλαιὰ διάταξις ἔλεγεν + 1. Καὶ μοῦ ἐγεννήθη μία ἀπορία. Διατί νὰ λέγω + 1 καὶ ὄχι — 1 ὥστε νὰ γίνῃ ἀκόμη μεγαλύτερον τὸ ἐκλογικὸν μέτρον διὰ νὰ μὴ μείνῃ τίποτε διὰ τὴν πρώτην κατανομήν, καὶ νὰ πᾶνε ὅλα εἰς τὴν δευτέραν;

§166Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ τὸ λέγετε διατὶ θὰ τὸ κάμουν.

§167Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Καὶ ἤδη εἰσέρχομαι εἰς ἕνα ἄλλο ἄρθρον, εἰς τὸ ἄρθρον 17. Κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἰσάγεται ἕνα πρωτότυπον πρᾶγμα. Δὲν τὸ ἔχω ἀκούσει τοὐλάχιστον ἐγὼ πουθενὰ νὰ γίνεται. Εἰσάγεται τὸ δῶρον «βουλευταί». Γίνονται δῶρον βουλευταί, ὅπως εἶναι τὸ δῶρον τοῦ Ἐθνικοῦ λαχείου καὶ τοῦ ἱπποδρομίου, ἔτσι δίδονται καὶ στὰ κόμματα ὡς δῶρον βουλευταί.

§168Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Μὰ στὸ κόμμα σας ἐδώσαμε 24 βουλευτὰς πάρα πάνω, 12 ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς καὶ 24 ἐκ τῆς δευτέρας.

§169Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἴδιον συνέβη καὶ μὲ σᾶς.

§170Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Πλήρης ἐξίσωσις. Κατ’ ἀναλογίαν, τὰς αὐτὰς ἕδρας ἔλαβεν καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα.

§171Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, κύριε Μαντᾶ, περιμένετε νὰ ἀκούσητε. Μὴ βιάζεσθε κ. Μαντᾶ διότι θὰ καταπιῆτε τὴν γλῶσσαν σας μὲ αὐτὸ ποὺ θὰ ἀκούσετε. Ἀκοῦστε τὸ ἄρθρον. «Μετὰ τὴν......... ...... (ἀναγινώσκει).........» Δηλαδὴ ἐὰν εἰς Νομὸν ἕνας συνδυασμὸς λάβῃ φέρ’ εἰπεῖν 5.900 ψήφους, ἕνας ἄλλος 5.500, ἕνας ἄλλος 12.500 καὶ ἕνας ἄλλος 13.000 ἐκλογικὸν μέτρον 6.000. Λαμβάνουν οἱ δύο συνδυασμοὶ ἀνὰ δύο ἕδρας ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς καὶ τοὺς μένουν ὑπόλοιπον τοῦ μὲν ἑνὸς 1000 τοῦ δὲ ἄλλου 500. Ἔρχεται ὅμως τὸ γενικὸν ἐκλογικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκομεν διαιροῦντες τὸ σύνολον τῶν ψηφισάντων εἰς ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν, καὶ ὑποτεθείστω ὅτι τὸ γενικὸν ἐκλογικὸν μέτρον εἶναι 5.000. Λέγει λοιπὸν τὸ σχέδιον τοῦτο, διότι τὸ ἐκλογικὸν μέτρον εἰς τὸν Νομὸν αὐτὸν ἦτο 6.000, τοὺς δίδομεν ρεγάλο κάτι τι πάρα πάνω κἄνα δυὸ ἕδρας ἀκόμη. Καὶ τὰς δίδομεν ποῦ; Εἰς τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα μετέχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς. Δὲν τοὺς φθάνουν δηλαδὴ ἐκεῖνα ποὺ ἁρπάζουν ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς. Πρέπει νὰ πάρουν καὶ τὸ δῶρον μειοῦντες τὸ ἐκλογικὸν μέτρον τοῦ Νομοῦ διὰ τὰ κόμματα ποὺ μετέχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς. Δι’ ἐκεῖνα ποὺ δὲν μετέχουν, μένει τὸ ἐκλογικὸν μέτρον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἦτο, δηλαδὴ 5900 ἢ 5500. Εἶναι καὶ αὐτὸ μέσα εἰς τὴν ἠθικὴν βάσιν, κύριοι βουλευταί, τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου, τὸ ὁποῖον υἱοθέτησεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. Κύριοι Βουλευταί, ἐτελείωσα τὰς κρίσεις ἐπὶ τῶν τεσσάρων σημείων, διότι ἐφ’ ὅλων τῶν ἄλλων ὁ κ. Καλλίας ὡμίλησε πράγματι ἐμπεριστατωμένως, ἀναπτύξας τὰς ἀπόψεις του καὶ διὰ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἐκθέσας τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ μὲ τὴν πρότασιν αὐτὴν τοῦ κ. Καλλία ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος συντασσόμεθα καὶ ἡμεῖς.

§172Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Τώρα τελευταῖα.

§173Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Μάλιστα, διότι ἐδηλώσαμεν ὅτι προτιμῶμεν τὸ ἀναλογικόν, ἐφ’ ὅσον ὅμως τοῦτο ἐγκαταλείπεται ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἐκλέγομεν τὸ πλειοψηφικὸν ὡς ἠθικώτερον καὶ ὡς πλέον γνώριμον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§174Ε. ΠΑΠΟΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς ἠκολουθήσαμεν τὴν μέσην λύσιν.

§175Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Ἐγκαταλείψατε προτροπάδην ἐν μιᾷ νυκτὶ τὸ πλειοψηφικόν, διότι στηρίζεσθε πεπλανημένως εἰς τὴν σφραγῖδα καὶ τὸν τίτλον τοῦ κόμματος, ἀλλὰ οἱ λαοὶ καὶ τὰ κράτη δὲν διοικοῦνται οὔτε ἀπὸ τοὺς τίτλους, οὔτε ἀπὸ τὰς σφραγῖδας καὶ ὁ λαὸς θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξῃ. Ἐπικαλούμενος, κύριοι βουλευταί, τὴν ἐλευθέραν κρίσιν ὑμῶν, κρίσιν ἐλευθέρας συνειδήσεως καί οὐχὶ ἐπιταγῆς κόμματος, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ τὴν ἀπόρριψιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. (Χειροκροτήματα).

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεωργιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§177Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Εὐρύτατοι πολιτικοὶ ἐγκέφαλοι, κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἀνέλυσαν τὸ βάθος ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων καὶ ἐμελέτησαν τὴν φύσιν τῶν ἀνθρωπίνων καὶ κοινωνικῶν πραγμάτων, ἀπεφάνθησαν καὶ ἐδογμάτισαν ὅτι εἰς τὴν διακυβέρνησιν ιῆς χώρας, ὀφείλει νὰ πρυτανεύῃ ἡ λαϊκὴ κυριαρχία. Ἡ λαϊκὴ κυριαρχία ἐξεδηλώθη διὰ τῆς καθιερώσεως τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ πολιτεύματος, εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι τὸ πολίτευμα τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν δὲν ἐπεβλήθη εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν. Ἔκαμεν ἀγῶνας, μακραίωνας μεγάλους καὶ αἱματηροὺς διὰ νὰ ἐξαφανίσῃ ἀπὸ τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν κοινωνικὴν ζωὴν τῶν λαῶν καὶ τῶν ἐθνῶν τὸ πνεῦμα τὸ μοναρχικὸν καὶ τὸ φεουδαρχικόν. Ὡς πρώτη παραχώρησις τῶν φεουδαρχικῶν καὶ τῶν μοναρχῶν ἐπετεύχθη ἡ λαϊκὴ ἐκπροσώπησις καὶ καθιερώθη ἡ καθολικὴ ψηφοφορία. Τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐγένετο κατόπιν ἐπαναστάσεων ἐπανειλημμένων ἄλλοτε αἱματηρῶν καὶ ἄλλοτε ἀναιμάκτων, τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν ἐπιβάλλει διὰ τῶν ἄρθρων 3, 21, 66 καὶ 67 ὅταν καθιεροῖ ὅτι ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουν ἐκ τοῦ Ἔθνους, ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου καὶ συμμετέχουν ἀδιακρίτως εἰς τὰ βάρη, τὴν βουλευτικὴν ἀσυλίαν καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου. Ἡ λαϊκὴ ἐκπροσώπησις, κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦτο εὐρυτέρα, ἐὰν ἦτο δυνατὸν πάντες οἱ πολῖται οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Δημοκρατίαν νὰ συνέρχωνται ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ νὰ ψηφίζουν πάντα νόμον, θὰ ἦτο τελεία καὶ θὰ εἴχομεν μίαν ἰδεώδη Δημοκρατίαν. Ἡ πλήρης ἐκπροσώπησις σήμερον ἐκδηλοῦται μόνον διὰ τῶν δημοψηφισμάτων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο ἐν τοῖς πράγμασι εἶναι ἀνέφικτον ἔχομεν τὸ μέσον τῆς ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ἄμεσον ὄργανον ἐκλεγόμενον ἐκ τοῦ ἀμέσου ὀργάνου τοῦ λαοῦ. Ἡ ἐξουσία τῶν βουλευτῶν εἶναι δευτερογενὴς καὶ ἐξητάσθη εἰς τὴν ἐπιστήμην τὸ ζήτημα, ἐὰν οἱ βουλευταὶ ἔχουν ἢ δὲν ἔχουν ὡρισμένην ἐντολήν. Ἐγένετο ἀποδεκτὸν ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτακτικὴ ἡ ἐντολὴ τοῦ βουλευτοῦ. Ὁ βουλευτὴς ἔχει ὅλην τὴν εὐχέρειαν νὰ ψηφίζῃ κατ’ ἐλευθέραν συνείδησιν καὶ σκέψιν. Ὅταν διὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν, δὲν ἐκφράζεται ἡ ὁριστικὴ θέλησις τοῦ λαοῦ ἐπὶ τῶν πολιτικῶν καὶ κοινωνικῶν ζητημάτων, τοῦτο σημαίνει ὅτι οἱ βουλευταὶ ὀφείλουν νὰ ἔχουν τὴν ἐλευθέραν κίνησιν καὶ τὴν ἐλευθέραν δρᾶσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν ἐννοεῖται πολίτευμα ἀντιπροσωπευτικὸν ἄνευ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἄνευ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου καὶ ἄνευ τοῦ δημοσίου ἐλέγχου. Δοθέντος, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἀπαρτίζεται ὑπὸ τῶν βουλευτῶν, ὁ λαὸς ἐκπροσωπεῖται διὰ τῶν βουλευτῶν. Τὸ Κοινοβούλιον ἔχει πάντας τοὺς ἐκπροσώπους τοῦ λαοῦ εἰς οἱανδήποτε κατηγορίαν ἢ τάξιν καὶ ἂν ἀνήκουν. Μετὰ μακροὺς ἀγῶνας καὶ μετὰ πολλὰς συζητήσεις εἰς τὰς διαφόρους δημοκρατικὰς χώρας ἐγένετο ἀποδεκτὸν ὅτι, τὰ συστήματα τὰ ἐκλογικά, τὰ ὁποῖα ἐπεκράτουν καὶ ἰδίᾳ τὸ πλειοψηφικόν, δὲν ἦσαν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπέδιδον πλήρως τὴν εἰκόνα τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ ἑπομένως, ἐφόσον δὲν ἀπεδίδετο πλήρως ἡ εἰκὼν τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ἐπήρχετο νοθεία εἰς τὴν ἔννοιαν καὶ τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Ἐμελετήθη ἀπὸ τοῦ 1850 τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς καὶ ὡλοκληρώθη διὰ τῶν ἐργασιῶν τοῦ Hagenbucts Bichof καὶ τοῦ de Hontpuri Dubois εἰς τὸ Βέλγιον καὶ μετέπειτα καθιερώθη εἰς τὰ καντόνια τῆς Ἑλβετίας, εἰς τὸ Ἀμβοῦργον καὶ τὴν Βιτεμβέργην. Μετὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον, εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ εἰς ἄλλας χώρας. Πολεμᾶται σήμερον τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι, ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ μόνον ἀντικατοπτρίζει πλήρως τὴν λαϊκὴν θέλησιν καὶ ἑπομένως ὡς τοιαύτη εἶναι τὸ δικαιότερον σύστημα. Πολεμᾶται ἡ ἀναλογικὴ διότι θεωρεῖται ὅτι, αὐτὴ φέρει τὴν κατάτμησιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων. Ἀλλὰ προτοῦ ἀναλύσωμεν τὰ προτερήματα καὶ τὰ ἐλαττώματα τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἂς ἀνατρέξωμεν εἰς τὰ πλεονεκτήματα τῆς ἀναλογικῆς. Εἶναι γνωστὸν ὅτι, ἐν Ἑλλάδι τὸ πρῶτον ἐμελετήθη ἡ ἀναλογικὴ ἀπὸ τοῦ 1910 καὶ κατόπιν στερεώτερον τὸ 1920 δι’ αὐτοῦ τοῦ ἱδρυτοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τοῦ ἀειμνήστου Γούναρη καὶ τοῦ Ν. Στράτου, ἀδιάφορον ἐὰν δὲν ἔλαβε σάρκα καὶ ὀστᾶ τὸ σχέδιον. Κατόπιν ἐμελετήθη ἐπισταμένως ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως Ἀλεξάνδρου Παπαναστασίου καὶ ἔλαβε σάρκα καὶ ὀστᾶ τὸ ἔτος 1926, μετὰ τὸ 1932, 1936 καὶ τὸ 1946. Τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ὡς πρώτην καὶ κυρίαν βάσιν ἔχει τὴν ἀκριβῆ ἐκπροσώπησιν τῶν λαϊκῶν στρωμάτων, λαϊκῶν τάξεων καὶ τῶν λαϊκῶν ρευμάτων καὶ ἓν σύστημα τὸ ὁποῖον πηγάζει ἐκ τῆς ἐννοίας τῆς δικαιοσύνης, δὲν εἶναι ποτὲ ὀρθὸν νὰ πολεμᾶται, διότι ὅταν ἡ πηγὴ εἶναι ἁγνὴ καὶ διαυγής, κατὰ ποῖον τρόπον θὰ θεωρηθῇ ὅτι δύναται νὰ θολωθῇ ἐξ ἑαυτῆς καὶ μολυνθῇ; Μολύνεται μόνον ἡ πηγὴ δι’ ἐξωτερικῶν ἐπιδράσεων. Τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἔχει τὸ πλεονέκτημα ὅτι ὑποβοηθεῖ τὴν δημιουργίαν ρευμάτων καὶ τὴν συγκρότησιν πολιτικῶν ὁμάδων. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἔχομεν δύο ἢ τρία κόμματα ἰσχυρά, εἶναι φανερὸν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ μικρὰ κόμματα νὰ ἐκπροσωπηθοῦν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Τί δὲ θὰ συμβῇ; Ὅλα θὰ ὑποτάσσωνται εἰς τὰ μεγαλύτερα κόμματα εἰς τὸ κοινοβούλιον καὶ θὰ κατεπνίγοντο αἱ ἰδέαι αἱ ὁποῖαι ἐμφωλεύουν ἐντὸς αὐτῶν. Ἡ διὰ τῆς ἀναλογικῆς κατάργησις τῶν δυνάμεων ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι καὶ αὐτὸ πλεονέκτημα, διότι διὰ τῆς κατατμήσεως τῶν δυνάμεων ἀμβλύνονται τὰ πάθη. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς ὑποβοηθεῖται ἐνεργώτερον ἡ εὔνομος τάξις διότι ἡ ἀναλογικὴ ἐκπροσώπησις τῶν διαφόρων ροπῶν καὶ εἰς ἀνάλογον ἀριθμὸν βουλευτῶν εἶναι φανερὸν ὅτι δὲν δημιουργεῖ τὸ μῖσος καὶ τὴν ἔχθραν ἐναντίον τῶν ἀντιπάλων ὡς προσώπων, ὡς ἐπίσης καὶ ἐναντίον τῶν ἀντιθέτων ἰδεολογικῶν ρευμάτων, διότι οὐδεὶς βουλευτὴς εἶναι τόσον ἰσχυρὸς ὥστε νὰ συγκαλύψῃ τὰς δυνάμεις ὅλων τῶν ἄλλων. Πλεονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς εἶναι, ὅτι δι’ αὐτῆς δὲν παρέχεται ἡ εὐχέρεια εἰς κρατικὰς ἐπεμβάσεις, σχετικῶς μὲ τὰ ὅρια τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν. Ἐγένετο πολλάκις εἰς τὸ παρελθὸν ἡ κατάτμησις τῶν περιφερειῶν, διὰ νὰ περιληφθῇ ὡρισμένος ἀριθμὸς κατοίκων εἰς μίαν ἐπαρχίαν μόνον καὶ μόνον, διὰ νὰ ἀλλοιώσουν τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα. Ὅταν τὸ ἀποτέλεσμα ἑνὸς κόμματος δὲν εἶναι τόσον μεγάλο, ἀλλ’ εἶναι μικρὸν δὲν θὰ ὑπάρχῃ τόσον ἐνδιαφέρον ὥστε νὰ ἀποσπάσουν τμῆμα ἄλλης περιφερείας διὰ νὰ προστεθῇ εἰς ἄλλην. Πλεονέκτημα εἶναι ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐξασφαλίζεται ἡ ἐπιτυχία τῶν πράγματι ἐπιφανῶν ἐκ τῶν κομμάτων διὰ τοῦ σταυροῦ προτιμήσεως, διότι ὁ ἐκλογεὺς φροντίζει νὰ ἐκλέξῃ τὸν μᾶλλον καλλίτερον κατὰ τὴν κρίσιν αὐτοῦ. Μὲ τὸ πλειοψηφικὸν θὰ συμβῇ νὰ ἐκλεγοῦν πάντες τοῦ αὐτοῦ ψηφοδελτίου, ἀδιαφόρως ἐὰν εἶναι ἢ ὄχι ἱκανοί, ἐνῷ μὲ τὴν ἀναλογικὴν οἱ ἄριστοι. Ἡ κατάτμησις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων ἡ ὁποία θεωρεῖται, ὅτι εἶναι τὸ μέγα καὶ σοβαρὸν μειονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς, δὲν εἶναι μόνον μειονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς. Ἐνυπάρχει κατὰ περιστάσεις καὶ εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Ἡ πλειοψηφία ἑνὸς κόμματος ὅταν γίνωνται αἱ ἐκλογαὶ διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ εἶναι πολλάκις τυχαία, εἶναι δυνατὸν δηλ. ἕνα κόμμα νὰ κερδίσῃ διὰ μιᾶς ψήφου περισσοτέρας τοῦ 50%, 22 βουλευτὰς ἐὰν πρόκειται π. χ. περὶ τῶν Ἀθηνῶν ἢ τῆς Θεσσαλονίκης, ἐνῷ ἕτερον πλειοψηφοῦν εἰς μικροτέραν ἐπαρχίαν νὰ κερδίσῃ 4 ἢ 5 ἕδρας. Οἱ ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς, ὑποστηρίζουν ἀκόμη, ὅτι δι’ αὐτῆς ὑποθάλπονται αἱ διαμάχαι μεταξὺ τῶν τάξεων. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές, διότι ἡ πολιτικὴ ἐξέλιξις εἶναι ὄχι μόνον ἐπιβεβλημένη, ἀλλὰ καὶ ἐπιθυμητή. Λαός, ὁ ὁποῖος δὲν ἐξελίσσεται, δὲν ἔχει ζωτικότητα, διότι ἡ ζωὴ μόνον διὰ τῆς ἐξελίξεως ἐκδηλοῦται καὶ ἐὰν τὴν ζωὴν αὐτὴν θελήσητε νὰ καταστρέψητε διὰ πολιτικῶν συστημάτων καὶ διαφόρων ἐκλογικῶν νόμων, τότε δὲν ἠξεύρω ἐὰν πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἴμεθα ἄνθρωποι λογικοὶ ἢ παράλογοι. Ἐπὶ πλέον διὰ τῆς ἀναλογικῆς, λέγουν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ εὐστάθεια κυβερνήσεως. Ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς κυβερνητικῆς εὐσταθείας, ὀφείλομεν νὰ μὴ ἐννοῶμεν τὴν μακροχρόνιον παραμονὴν τῆς αὐτῆς κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ὡς εὐστάθειαν ἐννοοῦμεν νὰ ὑπάρχῃ συνέχεια καὶ ὁμοιότης κυβερνήσεως εἰς τὴν διοίκησιν τῶν πραγμάτων καὶ τῶν πολιτικῶν ροπῶν. Ἀκριβῶς ἡ ἀναλογικὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία συντελεῖ εἰς τὴν εὐστάθειαν αὐτῶν, διότι ἔχει μεγαλύτερον καταμερισμὸν τῶν συμμετεχόντων εἰς τὴν κυβέρνησιν κομμάτων καὶ ὑπάρχει πιθανότης ἔνια τῶν κομμάτων τούτων, νὰ συμμετέχουν εἰς τὴν διάδοχον κυβέρνησιν. Τὸ πλειοψηφικὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δίδῃ συνοχὴν σταθερότητος εἰς τὰς καταστάσεις αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται. Εἶναι γνωστὸν ὅτι, ὅ,τι ἔκαμνεν ὁ Τρικούπης ἀνετρέπετο ἀπὸ τὸν Δεληγιάννην, ὅταν ἤρχετο ὁ Δεληγιάννης εἰς τὴν ἀρχήν. Βέβαια εἷς ἐκ τῶν δύο εἶχε δίκαιον, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀνατρέπωνται καταστάσεις αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται ὑπὸ τῶν καλῶν κυβερνήσεων διὰ τῶν διαδόχων αὐτῶν ἀνικάνων κυβερνήσεων. Ἐπὶ πλέον ἡ ἀναλογικὴ ἔχει τὸ πλεονέκτημα ὅτι, δι’ αὐτῆς ἐκτρέφεται περισσότερον τὸ πολιτικὸν ἐνδιαφέρον τῶν πολιτῶν. Ὅταν ἔχωμεν ἕνα λαὸν ὁ ὁποῖος γνωρίζει, ὅτι ἐὰν ψηφίσῃ τὸ Α μικρὸν κόμμα, θὰ ἀποτύχῃ τὸ κόμμα, τί θὰ πράξῃ; Ἢ θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ψηφίσῃ ἕνα ἄλλο κόμμα ἰσχυρὸν ἢ θὰ ἀπόσχῃ ἀπὸ τὰς ἐκλογάς. Οὔτε τὸ ἕνα οὔτε τὸ ἄλλο εἶναι ἐπιτετραμμένον. Εἶναι γνωστόν, ὅτι καὶ οἱ ἀρχαῖοι Ἀθηναῖοι ἐπέβαλλον τὴν ὑποχρέωσιν ἐνασκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, διότι αὕτη εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἀποδεικνύει, ὅτι αἰσθάνεται ὁ πολίτης, τὴν πολιτικὴν αὐτοσυντήρησιν, ἡ ὁποία εἶναι ὁ γνώμων τῆς ζωῆς καὶ ὑπάρξεως ὅλων τῶν ἐν κοινωνίᾳ καὶ πολιτείᾳ βιούντων ἀτόμων. Ἀλλὰ τὸ μεγαλύτερον πλεονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς, εἶναι, ὅτι δι’ αὐτῆς διαπιστοῦται ὁ προσωπικὸς σύνδεσμος μεταξὺ ἐκλογέων καὶ βουλευτῶν καὶ διαπιστοῦται ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι δὲν ἔχει ἄμεσον προσωπικὸν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προσώπου τοῦ βουλευτοῦ, διότι τὸ ἄμεσον ἐνδιαφέρον, στρέφεται πρὸς τὴν ἐπικράτησιν τῶν ἰδεολογικῶν ρευμάτων, τὰ ὁποῖα ἐκπροσωπεῖ τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον ψηφίζει. Κατηγορεῖται ἡ παροῦσα Βουλή, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ δώσῃ κυβέρνησιν. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ, βάσει τῶν ἀναλογικῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, μία κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι ἰσχυρά, ἡ ὁποία θὰ εἶναι περισσότερον εὐέλπιστος. Ἡ ὁμοιογενὴς κυβέρνησις, δὲν ἔχει τὴν εὐκαμψίαν τῆς μικτῆς καὶ δὲν ἀντιλαμβάνεται εὐκόλως τὰ προβλήματα, ὅπως μία συμμαχικὴ Κυβέρνησις εὐρέως συνασπισμοῦ. Ἔχουν ἀνεπτυγμένον τόσον πολὺ τὸν ἐγωκεντρισμόν των, αἱ ὁμοιογενεῖς κυβερνήσεις, ὥστε δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀκούσουν τοὺς πέριξ αὐτῶν. Ὑπεστήριξαν ἄλλοι συνάδελφοι, ὅτι ἀντὶ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, θὰ ἔπρεπε νὰ θεσπισθῇ τὸ πλειοψηφικόν. Τὸ πλειοψηφικὸν παραβιάζει τὴν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἑδράζεται τὸ ἡμέτερον πολίτευμα, ἤτοι τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Πῶς εἶναι δυνατὸν μία μεγάλη μερὶς—ἡ τῆς μειοψηφίας, —νὰ μὴ ἐκπροσωπῆται εἰς τὴν Βουλήν; Ἐὰν ἀναχωρήσωμεν ἀπὸ τὴν βάσιν αὐτήν, δηλαδή, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν ἀνατρέπει τὰ θεμέλια τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, νομίζω, ὅτι οὐδεὶς θὰ ἔπρεπε καὶ νὰ προτείνῃ κἂν τὸ πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον, ἐκτὸς ἄλλων, ἐκτρέφει τὰ πάθη μεταξὺ τῶν πολιτῶν καὶ τῶν πολιτικῶν ὁμάδων. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐπὶ πλειοψηφικοῦ ἐγένοντο, κατὰ τὰς ἐκλογάς, αἱματηρὰ ἐπεισόδια, ἐνῷ αἱ τελευταῖαι ἐκλογαὶ διεξήχθησαν μὲ πλήρη τάξιν. Τοῦτο ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν ἀντιπάλων, ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἐὰν θὰ εἶναι ἡ ὑπεροχὴ αὐτῶν, δὲν θὰ συντρίψουν τοὺς ἀντιπάλους των. Ἀλλὰ τὸ πλειοψηφικόν, ἔχει καὶ τὸ μειονέκτημα, ὅτι ἐπιτρέπει συνασπισμοὺς κομμάτων, οἵτινες ὅμως τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν διαλύονται, εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθησαν, καὶ οὕτω συντελεῖται ἡ ἐσωτερικὴ κομματικὴ ἀναλογική. Ἡ κατάχρησις τῆς ἐξουσίας, ἐκ μέρους τοῦ πλειοψηφοῦντος κόμματος, ἔναντι τῶν μικρῶν, ἐνισχύεται διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Συντελεῖ ἐπίσης εἰς τὴν χαλάρωσιν τῆς ἐννοίας τοῦ καθήκοντος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, διότι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐνταχθοῦν εἰς μίαν ἐκ τῶν ἰσχυρῶν πολιτικῶν μερίδων. Ἡ καταπράϋνσις τῶν παθῶν εἶναι μία βάσις, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπιρρεπὴς εἰς τὰ πάθη, ἔχει ἀνάγκην κατασιγάσεως τῶν παθῶν καὶ λήθης τοῦ παρελθόντος. Κύριοι συνάδελφοι, εἰσέρχομαι εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον καὶ τονίζω, ὅτι, ὅταν ἀναχωρῶμεν ἀπὸ μίαν ὑγιᾶ ἀρχήν, ὀφείλομεν νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν ἀρχὴν αὐτὴν μέχρι πέρατος. Ὅταν ἀναχωρῶμεν ἀπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ ἀναγνωρίζωμεν, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τῆς ἀναλογικῆς θέτει τὰ θεμέλια τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, ὀφείλομεν νὰ ἀποδεχθῶμεν καὶ τὰ συνεπείας τῆς ἀρχῆς αὐτῆς. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον περιλαμβάνει διατάξεις ἐκ τοῦ ἀναλογικοῦ καὶ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Κακῶς ἐχαρακτηρίσθη τὸ σύστημα ὡς ἐνισχυμένη ἀναλογική. Ἀντιθέτως τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ ἠμποροῦσε νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς μικτὸν πλειοψηφικὸν ἢ ἐξησθενημένη ἀναλογική, ὁδηγουμένη εἰς τὸν τάφον. Διὰ τοῦ Βασιλικοῦ μηνύματος ἀπεκαλύφθη, ἐσχάτως, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ κατάρτισις νέας Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία νὰ λύσῃ τὰ προβλήματα τῆς χώρας καὶ ἐφ’ ὅσον τοῦτο κατέστη ἀναμφισβήτητον, ἔχομεν καὶ ἡμεῖς ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῶμεν τὴν λύσιν τῶν ἐκλογῶν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως, ἡ ἀνάγκη ἐπιβάλει νὰ ἀναζητήσωμεν τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ, ὀφείλομεν νὰ σεβασθῶμεν τήν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Ἡ λαϊκὴ κυριαρχία, διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, οὐ μόνον δὲν ἔγινε σεβαστή, ἀλλὰ κατεπατήθη οἰκτρῶς. Ὅταν ἀναγνωρίζεται ὅτι τὰ τρία πλειοψηφοῦντα κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβουν τὰ 17% τοῦ συνόλου τῶν ἐγκύρων ψηφοδελτίων, θὰ μετάσχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, σημαίνει, ὅτι παραγνωρίζομεν τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἄλλων κομμάτων καὶ μερίδων. Ἄρα, ἀσεβοῦμεν πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Ἡ ἀσέβεια πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, καθίσταται ἔτι μείζων, διότι ὁ ἐκλογικὸς διαιρέτης, μειοῦται κατὰ μίαν μονάδα περιοριζόμενος μόνον εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεγομένων βουλευτῶν. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι καταβάλλεται προσπάθεια νὰ μεγαλώσῃ ἡ ἐκλογικὴ βάσις, ὁπότε θὰ μετάσχουν εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν ὀλιγώτερα κόμματα. Εἶναι γνωστὸν κύριοι, ὅτι ἡ διαίρεσις τῶν ἐκλογικῶν ἀποτελεσμάτων, διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεγομένων βουλευτῶν τῆς περιφερείας σὺν 1 ἐγένετο ἀκριβῶς διὰ νὰ ἀφήνωνται μικρότερα ὑπόλοιπα καὶ τοιουτοτρόπως, ὅταν ἔχωμεν μικρότερα ὑπόλοιπα θὰ ἔχωμεν δικαιοτέραν κατανομήν, διότι θὰ ἔχωμεν καὶ ὀλιγωτέραν εὐχέρειαν εἰς τὴν πριμοδότησιν τῶν ἄλλων κομμάτων. Ἄλλη νοθεία, ἡ ὁποία εἶναι σοβαρωτάτη εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, εἶναι, ὅτι ἐνῷ λέγεται «ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ» ἐπιβάλλει τὴν σύμπραξιν διαφόρων «ἀνεξαρτήτων» λεγομένων εἰς κόμματα ἢ εἰς συνασπισμοὺς κομμάτων. Ἀλλὰ ἡ σύνθεσις αὐτὴ ἀνατρέπει ἄρδην τὴν ἀναλογίαν τῶν κομμάτων καὶ ὁδηγεῖ εἰς καταδολίευσιν τοῦ νόμου, διότι ὑπὸ τὴν ἐπέκτασιν τῆς συμπράξεως ἀνεξαρτήτων, εἶναι δυνατὸν νὰ καλύπτεται σύμπραξις κόμματος καὶ νὰ ἀποφεύγεται οὕτω ἡ προσθήκη τῶν 3% εἰς τὰ 17% διὰ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Κύριοι, εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, εἶπον, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ τεθῇ διάταξις εἰς τὸν νόμον, ἡ ὁποία νὰ ἀπαγορεύῃ τὴν σύμπραξιν ἐκλεγέντων ὡς ἀνεξαρτήτων ὑποψηφίων καὶ τὸν σχηματισμὸν ἰδίου κόμματος. Δυστυχῶς τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ἐπιτευκτόν, διότι ἀντίκειται πρὸς τὰς Συνταγματικὰς ἐλευθερίας καὶ ὑπάγεται εἰς τὰ πολιτικὰ ἤθη καὶ τὴν πολιτικὴν εὐπρέπειαν τῶν συμπραξάντων. Εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐπίσης περιλαμβάνεται διάταξις, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποψηφίων πρέπει νὰ εἶναι μεγαλύτερος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεκταίων. Τοῦτο ἦτο ἄτοπον. Ὡς δικαιολογητικὸς λόγος τῆς συμμετοχῆς πλειόνων τῶν ἐκλεγομένων βουλευτῶν, ὡς ὑποψηφίων, προετάχθη τὸ ὅτι θὰ δημιουργήσωμεν νέους πολιτευτάς. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀνανέωσις αὐτὴ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου πρέπει νὰ γίνῃ, ἀλλ’ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ πολιτικὴ ἡγεσία νὰ τὴν κάμῃ, ἡ ὁποία πολιτικὴ ἡγεσία ὀφείλει, ὅταν καταρτίζῃ τοὺς συνδυασμοὺς τῶν κομμάτων, νὰ ἐκλέγῃ τοὺς καλλιτέρους ἐκ τῶν ἐμφανιζομένων ὑποψηφίων καὶ ὄχι ἐκείνους οἱ ὁποῖοι φέρονται ὅτι διαθέτουν 500–600–1.000 ψήφους. Ἡ πολιτικὴ ἡγεσία εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὸ κατάντημα τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος, διότι δύναται, αὐτὴ ἡ ἰδία, εἰς περίπτωσιν ἐκλογῶν νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ἀρίστους καὶ ὄχι ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσφέρουν τυχὸν περισσοτέρους ψήφους.

§178Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Πάντοτε ἐπιτρέπονται αἱ διαγραφαὶ ἀπὸ τὰ ψηφοδέλτια καὶ ἡ ἀναγραφὴ τῶν προτιμωμένων.

§179Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ ἐκλέγῃ καὶ χρήζῃ τοὺς καλλιτέρους ἡ πολιτικὴ ἡγεσία καὶ μεταξὺ αὐτῶν νὰ ἐκλέγῃ ὁ λαός.

§180Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. Διατὶ δὲν ἐμπιστεύεσθε εἰς τὸν λαὸν τὴν ἐκλογήν;

§181Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἐπὶ ἀναλογικοῦ ἔχει μεγάλην εὐχέρειαν ἐπιλογῆς ὁ ἐκλογεύς, διότι δὲν ἐκλέγονται πάντες οἱ ὑποψήφιοι, ἀλλὰ μέρος, κατὰ συνέπειαν ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποψηφίων αὐξάνει τὴν κομματικὴν συναλλαγὴν καὶ τοὺς ἐκβιασμούς. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς ὑπὸ τοῦ Στρατοῦ καὶ ἡμεῖς ἐτάχθημεν ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν εἰς τὸν στρατόν, διότι πράγματι μία μεγάλη μερὶς πολιτῶν ὑπηρετεῖ ὑπὸ τὰ ὅπλα. Ἀλλὰ ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι, ἀπὸ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς συνεπέρανα, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὸν στρατὸν δὲν ἦσαν ἀδιάβλητοι. Ἔχω ἐνδοιασμόν τινα, τὸν ὁποῖον θέλω νὰ τονίσω, διὰ νὰ τὸν ἀκούσῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ περισσότερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Σύμφωνα μὲ τὸν νόμον, αἱ καταστάσεις ὑποβάλλονται πρὸς τοὺς νομάρχας ἀπὸ τὰς στρατιωτικὰς ἀρχὰς πρὸ 20 ἡμερῶν καὶ ἑπομένως μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν καταστάσεων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγραφῇ ἄλλος τις ὁπλίτης ἢ ἀξιωματικός. Εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ γίνῃ μετακίνησις τῶν στρατιωτῶν ἀπὸ τὴν ἕδραν, εἰς τὴν ὁποίαν κατεγράφησαν εἰς ἑτέραν ἕδραν, ὁπότε θὰ συμβῇ ὁ ἐγγεγραμμένος εἰς Θεσσαλονίκην π.χ. νὰ μετατεθῇ εἰς Βόλον κατὰ τὸ εἰκοσαήμερον αὐτὸ καὶ νὰ μὴν εἶναι δυνατὴ ἡ ἐγγραφή του, διότι ἡ κατάστασις ἔχει ὑποβληθῆ. Τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ ἐξ ἀναποφεύκτου ἀνάγκης τῆς ὑπηρεσίας. Εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ συμβῇ καὶ ἐκ δόλου. Ἐὰν εἶναι γνωστὰ τὰ πολιτικὰ φρονήματα ὡρισμένων στρατιωτῶν δὲν ἔχουν τίποτε ἄλλο νὰ κάμουν διὰ νὰ τοὺς στερήσουν τοῦ δικαιώματός των παρὰ μίαν διαταγὴν μετακινήσεως. Διὰ τοῦτο, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θέσωμεν κανόνα βάσει τοῦ ὁποίου νὰ μὴ γίνωνται μετακινήσεις παρὰ μόνον διὰ λόγους πολεμικῆς ἀνάγκης καὶ ὄχι δι’ ἁπλοῦς ὑπηρεσιακούς, τοὐλάχιστον νὰ ἐκδοθῇ μία ἐγκύκλιος ἐκ μέρους τῶν κ. Ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία νὰ καθιστᾷ ἔκδηλον τὸ ἐνδιαφέρον των διὰ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ψηφίζειν τῶν στρατιωτικῶν. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ νομοσχεδίου λέγει, ὅτι εἰς τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος θὰ ὑποβληθῇ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Τοῦτο εἶναι τραγελαφικόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν προτέρων, πρὸ 4 ἢ 5 ὁλοκλήρων ἐτῶν νὰ καθιερώνωμεν ἐκλογικὸν σύστημα ἐφαρμοσθησόμενον ἀπὸ ἄγνωστον Κυβέρνησιν καὶ ὑπὸ ἀγνώστους συνθήκας. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πιστεύῃ, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἶναι τὸ καλύτερον, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ σήμερον.

§182ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι δυνητικὴ ἡ διάταξις.

§183Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Τοῦτο εἶναι χειρότερον. Διότι μία Κυβέρνησις θὰ ἐφαρμόζῃ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα μόνον, ἐφ’ ὅσον συμφέρει εἰς αὐτήν.

§184Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Διατὶ δὲν δέχεσθε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη θὰ κάμῃ, ὅ,τι ἐπιβάλει τὸ ἐθνικὸν συμφέρον;

§185Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Αἱ Κυβερνήσεις κάμουν ὅ,τι συμφέρει εἰς αὐτὰς ἐκλογικῶς. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία ἰσχυρά, ἐξαιρετικὴ φυσιογνωμία, διὰ νὰ κάμῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε. Ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, κ. συνάδελφοι, ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, κεῖται καὶ ἡ ἐκπροσώπησις τῶν λαϊκῶν τάξεων καὶ τῶν ἰδεῶν, ὑπὸ τῶν ὁποίων διέπονται αἱ τάξεις αὐταί. Δὲν εἶναι τυχαῖον τὸ γεγονός, ὅτι ἐδόθη τοιαύτη δύναμις εἰς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Διότι ὁ λαὸς ἀποτελεῖ τὴν ἀκένωτον πηγὴν οὐ μόνον τῶν ἠθικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Εἰς τὸν λαὸν διαμορφοῦνται καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι, ἀντανακλώμεναι εἰς τὴν συνείδησιν αὐτοῦ, δημιουργοῦν τὰς ἰδέας, δημιουργοῦν τὰ πολιτικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπόχρεος ὁ λαὸς νὰ ἀγωνισθῇ διὰ νὰ ἐπιβάλλῃ. Ἡ πολιτικὴ ἡγεσία ὀφείλει νὰ ἐξετάζῃ τὰ πράγματα καὶ τὰς καταστάσεις μὲ ἀντικειμενικότητα καὶ ὄχι μὲ τὴν φαντασίαν. Πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ ἀντιμετωπίζῃ τὰ πράγματα καθ’ ἑαυτά, νὰ βλέπῃ δηλαδή, ὅπου ὑπάρχει, τὴν ὄασιν καὶ ὄχι νὰ ἀπατᾶται ἀπὸ τὸ φαινόμενον τοῦ ἀντικατοπτρισμοῦ, ὅπως συμβαίνει εἰς τὴν ἔρημον. Δυστυχῶς τὸ φαινόμενον τοῦ ἀντικατοπτρισμοῦ συμβαίνει πολλάκις καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν. Ἀλλαχοῦ κεῖται ἡ ἀνάγκη καὶ ἡ λύσις τοῦ προβλήματος καὶ εἰς ἄλλο μέρος θὰ εἶναι καὶ ἀναζητεῖται. Πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ἀντιμετωπίζωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν δικαιοσύνην. Καὶ ὅταν, μίαν ἔννοιαν, ἕνα πρᾶγμα ἢ μίαν πρᾶξιν τὴν ἐπιβάλλῃ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἀλήθεια δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι ὀρθὴ καὶ λογική, καθὼς καὶ τὸ πηγαῖον ὕδωρ παρατηρεῖται διαυγὲς καὶ καθαρόν, ἐὰν δὲν μολυνθῇ. Ἡ λογική, τὸ δίκαιον καὶ ἡ ἀλήθεια εἶναι μία καὶ ἐξαίρουν τὴν ἀνθρωπίνην ὕπαρξιν. Διὰ τῆς καθιερώσεως τῆς ἀληθείας καὶ τῶν δικαίων συστημάτων εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι δημιουργεῖ μίαν πολιτείαν πράγματι εὐνομουμένην καὶ ἕνα λαὸν πράγματι εὐτυχῆ. (χειροκροτήματα).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ντάγγας ἔχει τὸν λόγον.

§187Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι τελευταῖος ἐκ τῶν εἰσηγητῶν τοῦ νομοσχεδίου καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς εἰσηγήσεώς μου σεβόμενος τὴν κόπωσιν τοῦ Σώματος. Εὑρισκόμεθα ἐνώπιον 4 προτάσεων νόμων καὶ ἑνὸς σχεδίου νόμου. Ὁμολογῶ ὅτι ποτέ μου ὡς εἰσηγητὴς δὲν εὑρέθην πρὸ ἀμηχανίας μὲ τί νὰ πρωτοασχοληθῶ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἐνῷ εἶχε περατώσει τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν ἀρχικῶς ὑποβληθεισῶν εἰς αὐτὴν προτάσεων νόμων, εὑρέθη σήμερον αἰφνιδιαστικῶς ἐνώπιον σχεδίου νόμου ὑποβληθέντος παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐκλήθη νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ σχεδίου τούτου, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐκτυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ διανεμηθῇ. Πρωτοφανὴς ἐπίσπευσις ψηφίσεως νομοσχεδίου, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἔχουν ἐξασφαλισθῆ αἱ στοιχειώδεις προϋποθέσεις τῆς μελέτης καὶ στοιχειώδους ἐπεξεργασίας ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐφ’ ὅσον ἐμφανίζεται ὡς νέον νομοσχέδιον. Καὶ ἀνάλογος ὑπῆρξε καὶ ἡ ἐπιμονὴ τῆς πλειοψηφίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ κηρυχθῇ τοῦτο κατεπεῖγον, ἐνῷ οὐδεὶς σοβαρὸς λόγος συνέτρεχε, καθόσον ἦτο ἤδη ἐγγεγραμμένον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τοῦ Σώματος, ὡς πρότασις νόμου καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν οὐσιαστικὴν ἔρευναν τοῦ ὑπὸ κρίσιν θέματος καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀπόψεών μου, ὡς εἰσηγητοῦ, ἐπ’ αὐτοῦ. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτηρίσθη ἀπὸ συνάδελφον ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ, ἀπασχοληθέντα πληρέστερον παντὸς ἄλλου, μὲ τὴν κατάρτισίν του, ὡς νομοσχέδιον περιωρισμένης ἐκπροσωπήσεως τῶν μειοψηφιῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ, ὡς νομοσχέδιον καθιερῶνον πᾶν μέτρον, τεῖνον εἰς τὴν στέρησιν καὶ κατάλυσιν παντὸς δικαιώματος ἐκπροσωπήσεως τῶν μειοψηφιῶν εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλήν. Διότι, ἡ ὅλη ὑφὴ τοῦ νομοσχεδίου ἀποβλέπει εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ἐξουδετέρωσιν τῶν κομμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατὰ τεκμήριον ἐκπροσωποῦν μειοψηφίας, μὲ μόνην καὶ ἐπίμονον προσπάθειαν νὰ καταλήξῃ καὶ εἰς τὸν ὁλοσχερῆ ἀποκλεισμὸν κάθε δυνατότητος κοινοβουλευτικῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν κομμάτων τούτων, τὰ ὁποῖα ἀπηχοῦν ζωντανὰ ρεύματα τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τὰ ὁποῖα πάντως ἔπρεπε νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν εἰς τὴν Βουλήν, ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα προβλέπει τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν καὶ κατ’ ἀκολουθίαν καὶ τὴν καθολικὴν ἀντιπροσώπευσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ἀπὸ τῆς καθιερώσεως εἰς τὴν Ἑλλάδα τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ καθεστῶτος, παγία ἦτο ἡ ἀρχὴ τῆς κατὰ πλειοψηφίαν ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν. Τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ πλειοψηφικόν, ἐφηρμόσθη συνεχῶς μέχρι καὶ τοῦ 1920, ὁπότε τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων, συσχετισθέντα μὲ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν τοῦ 1922, ἔδωσαν τὴν πρώτην ἀφορμὴν πρὸς μελέτην μετατροπῆς τοῦ μέχρι τότε ἰσχύοντος συστήματος. Διότι πολλοὶ ἦσαν καὶ τότε καὶ σήμερον οἱ ὑποστηρίζοντες, ὅτι ἐὰν τὸ 1920, αἱ ἐκλογαὶ διεξήγοντο μὲ ἀναλογικὸν σύστημα, διάφορος θὰ ἦτο ἡ σύνθεσις τῆς Βουλῆς καὶ ἴσως θὰ ἀπεφεύγετο ἡ Ἐθνικὴ καταστροφὴ τοῦ 1922. Ἡ ἰδέα ἐκείνη, ἡ ὁποία τότε ἀνεφάνη, ἤρχισεν ὁμολογουμένως νὰ ὡριμάζῃ καὶ διὰ πρώτην φορὰν τὸ 1926 ἐφηρμόσθη ὡς ἐκλογικὸν σύστημα ἡ ἀναλογική, διὰ νὰ ἀνατραπῇ μὲ τὸν Ἀναγκαστικὸν νόμον τὸ 1928 ὑπὸ τοῦ Βενιζέλου, νὰ τεθῇ καὶ πάλιν εἰς ἐφαρμογὴν τὸ 1932, νὰ ἀνασταλῇ τὸν Μάρτιον τοῦ 1933, νὰ ἐπανέλθῃ ἐν ἰσχύϊ τὸ 1936 καὶ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἐφαρμογή της τὸ 1946 καὶ τὸ 1950. Βλέπομεν, ὅτι ἀπὸ τὸ 1926 μέχρι καὶ σήμερον ἔγιναν δύο ἐκλογαὶ μὲ πλειοψηφικὸν καὶ αἱ ὑπόλοιποι 5 μὲ ἀναλογικόν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐδημιουργήθη εἰς τὴν κοινὴν γνώμην μία συνείδησις ὡριμάνσεως τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ μία διάθεσις πληρεστέρας τούτου ἐφαρμογῆς, ἐξ οὗ ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔδιδε τὴν εὐκαιρίαν εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἐπεδίωκον τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος, νὰ τολμήσουν νὰ εἰσηγηθοῦν ταύτην. Διὰ τῶν ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίων, ἐν συνόλῳ λαμβανομένων καὶ ἐκτιμωμένων, ἐπιδιώκεται ἡ κατάργησις τοῦ ἰσχύοντος ἀναλογικοῦ συστήματος, εἴτε ἀμέσως μὲ τὴν παραδοχὴν τῆς προτάσεως νόμου, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τοῦ Λ.Ε.Κ., εἴτε ἐμμέσως διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ὅπερ δὲν ἀποτελεῖ, παρὰ υἱοθέτησιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῆς προτάσεως νόμου τῶν τριῶν κομμάτων, δηλαδὴ Λαϊκοῦ, ΕΠΕΚ καὶ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Τὸ ἰσχῦον ἀναλογικὸν σύστημα ἐπεβλήθη ὡς σύστημα, ποὺ ἐπιτρέπει τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν μειοψηφιῶν καί, ὡς ἀνεπτύχθη, ἀμβλύνει τὰς ἀντιθέσεις καὶ τὰς ὀξύτητας καὶ ἀφίνει περιθώρια νὰ ἀναπτυχθοῦν ἰδέαι πολὺ συγχρονισμέναι, μὲ τὴν δυνατότητα νὰ ἐκπροσωποῦνται εἰς τὴν Βουλὴν ἰδεολογικὰ ρεύματα ἀνάλογα μὲ τὰς δυνάμεις των ὁμαλῶς, ὅπως ἐγένετο μέχρι τοῦδε. Εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ὑπάρχουν διατάξεις ἀρκεταὶ μεταβάλλουσαι τὴν οὐσίαν τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος. Ἡ σπουδαιοτέρα ὅμως ὅλων εἶναι ἡ διάταξις, ἥτις καθιερώνει προνομιακὴν κατανομὴν τῶν μετὰ τὴν πρώτην κατανομὴν ἀδιαθέτων ἑδρῶν εἰς τὰ τρία μεγάλα κόμματα. Τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τῶν ἐμπνευστῶν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν εἰσήγησίν μου, τὴν ἐχαρακτήρισα ὡς αὐτόχρημα ἀνήθικον καὶ λῃστρικὴν εἰς βάρος τῶν μικροτέρων κομμάτων. Εἶναι πρωτάκουστον, κύριοι βουλευταί, εἰς τὰ Ἑλληνικὰ ἐκλογικὰ χρονικὰ νὰ ἐπιδιώκεται ὁ στραγγαλισμὸς τοῦ δικαιώματος τῆς καθολικῆς ἀντιπροσωπεύσεως τοῦ λαοῦ καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν προβλέπουν οἱ νόμοι, ἀλλὰ καὶ τὸ Σύνταγμα καθιερώνει καὶ ἐπιβάλλει. Ὁμολογῶ, ὅτι πρόκειται περὶ πράξεως, ἡ ὁποία προεκάλεσε τὴν δικαιολογημένην ἀγανάκτησιν πολλῶν καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, διότι μὲ τὸν τρόπον ποὺ ὑπεβλήθη ἀπέδειξαν οἱ συντάκται του, ὅτι πράγματι, ἐὰν θέλωμεν νὰ μεταφέρωμεν τὸν ὁρισμὸν τοῦ ποινικοῦ νόμου πρὸς χαρακτηρισμόν της, ὡς ἀνέφερον εἰς τὴν ἔκθεσίν μου καὶ ὡς ἐμνημόνευσε καὶ ὁ κ. Γεώργας, ἀποτελεῖ αὐτόχρημα λῃστρικὴν ἐπιχείρησιν εἰς βάρος τῶν μικρῶν κομμάτων, ὀργανωθεῖσαν ὑπὸ τῶν τριῶν κομμάτων, ἀπὸ κοινοῦ συμφέροντος δρωμένων καὶ συμμοριακῶς δρώντων. Τώρα θὰ ἐρευνήσωμεν ἐν λεπτομερείαις τί προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, ἐν συνεχείᾳ διὰ τῶν τροποποιουμένων διατάξεων τοῦ Ν. 5493. Καθιερώνει διὰ τοῦ ἄρθρου 4 παράγραφος 1 μίαν διατύπωσιν, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε δὲν προέβλεπεν ὁ νόμος, καὶ καθορίζει ἀποδοχὴν τῆς ὑποψηφιότητος ἐκ μέρους τοῦ παρὰ τρίτων προτεινομένου ὑποψηφίου. Διὰ τοῦ ἄρθρου 4 παράγραφος 2 περιορίζει τὰς ὑποψηφιότητας εἰς μίαν μόνον περιφέρειαν, ἐξαιρέσει τῶν Ἀρχηγῶν διὰ τοὺς ὁποίους προβλέπεται δυνατότης ὑποβολῆς ὑποψηφιότητος εἰς δύο περιφερείας. Διὰ τοῦ ἄρθρου 6 παράγραφος 3 προβλέπει μίαν ταχυδακτυλουργικὴν ἱκανοποίησιν ὡρισμένων ἀπόψεων κομμάτων. Δέχεται συμμετοχὴν μέχρι 10% ὑποψηφίων χωρὶς νὰ ἀποτελοῦν συνασπισμόν, ἀλλὰ προέκτασιν τῆς κομματικῆς ἐπιφανείας. Διὰ τοῦ ἄρθρου 13 παράγραφος 2 προβλέπει δύο σταυροὺς προτιμήσεως καὶ κάμνει μίαν ἐξαίρεσιν ἀντιδημοκρατικὴν κατ’ ἐμέ. Ἐξαιρεῖ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ προχωρεῖ καὶ προσδιορίζει ὡς Ἀρχηγοὺς κομμάτων μόνον τοὺς ἀναγνωριζομένους κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦ ἄρθρου 14 εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν διαιρεῖ τὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφόρων οὐχὶ διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν σὺν ἕνα, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἀκριβοῦς ἀριθμοῦ τούτων καὶ ἐπαυξάνει τὴν δυσχέρειαν τῆς ἐκλογῆς ὁπωσδήποτε βουλευτῶν εἰς τὴν αὐτὴν περιφέρειαν κατὰ τὴν πρώτην κατανομήν. Βλέπομεν λοιπόν, ὑπερτροφικὸν περιορισμὸν τῶν ἑδρῶν τῆς πρώτης κατανομῆς διὰ νὰ περισσεύσουν περισσότεραι ἔδραι ἀδιάθετοι διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν, ὥστε τὰ τρία κόμματα νὰ ἱκανοποιήσουν περισσότερον τὰς ἁρπακτικὰς εἰς βάρος τῶν ἄλλων διαθέσεις των, σφετεριζόμενα ἐκλογικὰς ἕδρας μὴ ἀνταποκρινομένας εἰς τὴν πραγματικὴν ἐκλογικὴν των δύναμιν διὰ τῆς ἀνηθίκου ταύτης διατάξεως. Διότι αὐτὸ πρόκειται νὰ γίνῃ. Διότι δὲν ἀρκεῖ ὅτι ἡ δευτέρα καὶ τρίτη κατανομὴ ἐξανεμίζεται διὰ τὰ μικρότερα κόμματα, βλέπομεν καὶ μίαν προσπάθειαν ἀπολαφυραγωγήσεως καὶ τῶν ἑδρῶν τῆς πρώτης κατανομῆς, διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου. Βέβαια εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον τὸ ἄρθρον 17 εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δίδει τὴν σφραγῖδα τῆς ὅλης συνωμοτικῆς προσπαθείας. Εἶναι τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ διὰ τὸ 17% καὶ 20%. Συμβολικοὶ ἀριθμοί, μαγικοί, διότι εἰς αὐτὸν τὸν τόπον μὲ μαγικὴν δεξιοτεχνίαν γίνονται ὅλα.

§188Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐὰν ἦτο 22 τὰ ἴδια δὲ θὰ ἐλέγατε;

§189Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ δι’ ὅτι ἔχω μπροστά μου. Ἐὰν πρόκειται νὰ κάμωμεν ὑποθέσεις θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἄγνωστον, εἰς τοὺς ἐμπνευστὰς ὅμως τοῦ νομοσχεδίου ἴσως εἶναι εὐχερὴς πᾶσα τακτοποίησις ἀκόμη καὶ ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ ἀγνώστου. Διατὶ νὰ περιορίσωμεν τὴν κατανομὴν εἰς τὰ τρία κόμματα εἶναι τὸ ζήτημα καὶ ἀπὸ ποῦ εὑρέθηκε αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς νὰ ἀποτελῇ τὴν βάσιν μιᾶς τοιαύτης κατανομῆς εἶναι τὸ ἐρώτημα.

§190Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Ἐὰν ἐπροσέχατε, κύριε συνάδελφε, θὰ τὸ εὑρίσκατε.

§191Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Θὰ τὸ εὕρισκα 3Χ17 ἴσον 51. Δὲν ἦτο εὔκολον εἰς πολλοὺς ἄλλους εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, πλὴν τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου νὰ ἐρευνήσουν, νὰ ἑρμηνεύσουν καὶ νὰ ἀποδώσουν τὸ νόημα τοῦ νομοσχεδίου. Ὀφείλω νὰ κάμω μίαν ἐξαίρεσιν διὰ τὸν κ. Χαβίνην, ὁ ὁποῖος τὰ θέματα τὰ ὁποῖα τὸν ἐνδιέφερον τὰ κατεῖχε.

§192Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ 17% εἶναι τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον θὰ λάβουν τὰ τρία κόμματα. Ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τοῦ ἐπιδιωκομένου βγῆκε ὁ ἀριθμός.

§193Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Σᾶς εἶπα ὅτι εἶναι μαγικὸς ὁ ἀριθμός. Εἶναι ἀριθμὸς αὐθαίρετος.

§194Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Ἔχετε μίαν ἀπορίαν. Ἀτυχῶς δὲν εὑρίσκεται ἐδῶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶναι ὅμως ὁ κ. Ζαΐμης ὁ εὑρεσιτέχνης τοῦ συστήματος.

§195Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Εἶναι ζήτημα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ αὐτό; Διὰ τοῦ ἄρθρου 22 προβλέπεται ἡ ψῆφος τῶν στρατιωτῶν. Εἶναι γεγονὸς ὅτι εἰς τὰ Ἑλληνικὰ ἐκλογικὰ χρονικὰ διὰ πρώτην φορὰν τὸ 1920 ἐψήφισαν οἱ στρατιῶται καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις Βενιζέλου δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα. Ἐγένετο ἐπανάληψις τῆς παρεμβάσεως αὐτῆς τὸ 1950 καὶ ἤδη συνεχίζεται. Ὑπεστήριξα εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ἀναστολὴν τοῦ δικαιώματος ψήφου τῶν στρατιωτῶν, στηριζόμενος εἰς τὰς μέχρι τοῦδε ἰσχυούσας παγίας διατάξεις καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νόμου 5492 τὸ ὁποῖον ρητῶς καθορίζει ὅτι: «Ἀναστέλλεται ἡ ἄσκησις.......... ........ (ἀναγινώσκει)........». Καὶ ἐστήριξα τὴν ἄποψίν μου ὄχι εἰς τὴν μὴ εὐλάβειαν τῶν προσπαθειῶν ποὺ καταβάλουν οἱ στρατιῶται ἢ εἰς τὸν μὴ σεβασμὸν τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα ἔχουν, ἀλλὰ εἰς τὴν ἑξῆς σκέψιν· ἐφόσον ὁ στρατὸς εἶναι τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μὲ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν ὑποτίθεται ὅτι θὰ ψηφίσουν καὶ οἱ πολῖται καὶ ἑπομένως τὰ κόμματα οὔτε θὰ ὠφεληθοῦν ἐὰν ἀναλόγως ἐνισχυθοῦν, οὔτε καὶ ἔχουν νὰ ζημιωθοῦν ἐάν, ἀναλόγως, μειωθῇ ἡ δύναμίς των. Ἐφ’ ὅσον ὅμως εὑρίσκονται οἱ στρατιῶται συγκεντρωμένοι καὶ δημιουργεῖται μία ὁμαδικὴ ψυχολογία ἡ ὁποία εἶναι ξένη πρὸς τὴν ψυχοσύνθεσίν των, δὲν ἔχομεν οὔτε ἐξασφάλισιν τῆς μυστικότητος, τὴν ὁποίαν θέλει ὁ νόμος, οὔτε κατοχύρωσιν τοῦ ἀδιαβλήτου τῆς ἐκλογῆς, ὁπότε φθάνομεν εἰς τὴν νόθευσιν τοῦ ὅλου ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν, περίπτωσις ποὺ πρέπει πάντως νὰ ἀποκλεισθῇ. Μὲ βάσιν αὐτὰς τὰς σκέψεις καὶ μόνον κατέληξα εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἄποψίν μου, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν καὶ τώρα ἐπιμένω. Διὰ τοῦ ἄρθρου 34 γίνεται προσπάθεια καθιερώσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ ἀπὸ τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν. Φυσικὰ ἐὰν μᾶς εὑρίσκῃ ἀντιθέτους τὸ σχέδιον νόμου περὶ καθιερώσεως τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, κατὰ μείζονα λόγον μᾶς εὑρίσκει περισσότερον ἀντιθέτους ἡ ἄποψις τῆς καθιερώσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ὑπεστηρίχθησαν πολλά, κατὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἀπόψεων τούτων. Ἕνα εἶναι γεγονός, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ περισσοτέραν ἀδικίαν ἀπὸ ἐκείνην ποὺ δημιουργεῖ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική. Ὅταν φαντάζεται κανεὶς ὅτι μὲ μίαν ψῆφον ὑπερτεροῦσαν εἶναι δυνατὸν ἕνας συνδυασμός, ὅπως τῶν Ἀθηνῶν ἢ τῆς Θεσσαλονίκης, ἢ τοῦ Πειραιῶς, νὰ ἔχῃ ἤδη ἐξασφαλίσει 20 καὶ πλέον ἕδρας, ἡ ἀδικία εἶναι ἔκδηλος καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ βάσιν τὰς σκέψεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας διεπόμεθα, τῆς πληρεστέρας ἐκπροσωπήσεως τῶν μειοψηφιῶν, νὰ μὴ εἰσηγηθῶ τὴν ἀπόρριψιν καὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς, διότι οὐδεὶς λόγος συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἡ ἐπιμονὴ τῶν τριῶν κομμάτων διὰ τὴν καθιέρωσιν τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, εἶναι ἐπιμονὴ ἀδικαιολόγητος ἀπὸ τὰ πράγματα, διότι ὅταν ἰσχυρίζωνται, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ἐπέρχεται κατάτμησις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων, δὲν εὑρίσκονται ἐν ἀπολύτῳ τάξει μὲ τὴν συνείδησίν των, τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν πραγματικότητα. Διότι αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1946, διότι ὑπῆρχον ἀντικειμενικαὶ συνθῆκαι ἔδωσαν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ ἐπὶ 350 ἑδρῶν εἶχεν ἐξασφαλίσει 200 μολονότι ἔγιναν μὲ ἁπλῆν ἀναλογικήν.

§196Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δὲν ἦτο τὸ Λαϊκὸν μόνον. Ἐπρόκειτο περὶ συνασπισμῶν κομμάτων.

§197Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Πάντως, τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἦτο ὁ πρωτεύων παράγων, ἀλλὰ καὶ ἡ μὴ κατάτμησις τότε τῶν δυνάμεων, δὲν κατώρθωσε νὰ δώσῃ εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἢ εἰς τὸν συνασπισμὸν τῶν κομμάτων τὴν δύναμιν νὰ διατηρηθοῦν εἰς τὴν ἀρχήν, ἀλλὰ ὑπεχρεώθησαν πολλάκις νὰ παραχωρήσουν τὴν θέσιν των, εἰς τὰ ἄλλα κόμματα καὶ εἰς ἄλλους κυβερνητικοὺς σχηματισμούς. Ὅπως εἶπον, ἀνωτέρω, δὲν ἦτο τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικὸν ποὺ ἐπέβαλε τότε τὰς ἀλλεπαλλήλους κυβερνητικὰς μεταβολάς, ἀλλὰ λόγοι ἀντικειμενικοὶ ἦσαν, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τότε ταύτας, μολονότι ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ εἶχε δώσει εἰς τὸν συνασπισμὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Καὶ σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζεται, διότι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ δίδει δῆθεν δυνάμεις κατετμημένας, ὅτι εἶναι κακὸν μέσον διενεργείας τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλοῦ θὰ ἀναζητήσωμεν τὰ γεγονότα καὶ ἀλλοῦ τὰ αἴτια καὶ ὄχι εἰς τὸ σύστημα. Τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, εἶναι τὸ μόνον σύστημα, τὸ ὁποῖον δίδει τὴν δυνατότητα εἰς ὅλα τὰ ρεύματα νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ν’ ἀμβλυνθοῦν αἱ πολιτικαὶ ἀντιθέσεις. Εἶναι πλάνη νὰ νομίζουν, ὅτι μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἢ τὸ πλειοψηφικὸν ἐπικρατοῦν ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις καὶ δημιουργοῦνται συνθῆκαι περαιτέρω ὁμαλῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου μας, θὰ ἴδωμεν, ὅτι καὶ ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος τὸ 1928 εἶχε 228 βουλευτάς, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐκράτησε μίαν τετραετίαν τὴν Κυβέρνησιν, μετὰ τὸ 1932 ἐδημιουργήθησαν πλεῖσται πολιτικαὶ ἀνωμαλίαι, διότι ὁ περιορισμὸς τῆς λαϊκῆς ἀγανακτήσεως διὰ τὰ μέτρα ποὺ ὡς παντοδύναμος Κυβερνήτης ἐλάμβανεν, ἐξέσπασε βραδύτερον μὲ τὰ διάφορα κινήματα, ποὺ τόσας ζημίας ἐπέφερον. Ἄν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1928 εἶχον γίνει μὲ ἀναλογικὴν καὶ εἶχον ἐκπροσωπηθῆ τότε ὅλα τὰ κοινωνικὰ ρεύματα, αἱ ἀντιθέσεις θὰ εἶχον ἔλθει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ εἶχε δοθῆ λύσις καὶ δὲν θὰ ἔφθαναν τὰ πράγματα ἐκεῖ ποὺ ἔφθασαν, μὲ τὰ γνωστὰ γεγονότα καὶ τὰ καταστρεπτικὰ ἀποτελέσματα, διότι ἡ πόλωσις θὰ ἀπεφεύγετο καὶ ἡ ὀξύτης τῶν πολιτικῶν παθῶν, θὰ ἐμετριάζετο. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ σύστημα τῆς μονοσταυρίας, διὰ τὸ ὁποῖον πολλοὶ ἐξεδηλώθησαν ἀντιθέσεις καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο πάρα πολὺ δύσκολον νὰ ἐντοπίσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλογέως εἰς ἕνα μόνον σταυρόν. Ἴσως δὲν πρέπει νὰ γίνεται κατάχρησις τῶν πολλῶν σταυρῶν. Πάντως ἐγὼ κηρύσσομαι ὑπὲρ τῶν δύο σταυρῶν διὰ τὰς πόλεις ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν, διὰ νὰ γίνεται ἡ εὐχέρεια εἰς τὸν ἐκλογέα νὰ κάμῃ τὴν προτίμησίν του. Κύριοι βουλευταί, ἡ ὅλη προσπάθεια τῶν τριῶν κομμάτων, διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, γίνεται διὰ νὰ στραγγαλισθῇ τὸ δίκαιον τῶν μικροτέρων κομμάτων, νὰ περιορισθοῦν αἱ δυνατότητες ἐκπροσωπήσεώς των εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλήν, νὰ ἀναχαιτισθῇ τὸ ρεῦμα ὑπὲρ τῶν νέων ἰδεῶν καὶ νὰ σταματήσῃ ἡ ὁμαλὴ ἐξέλιξις τῆς πολιτικῆς ζωῆς εἰς τὸν τόπον, ἀλλὰ ἂς μὴ λησμονῶμεν, ὅτι τὸ κῦμα ἐκεῖ ποὺ θέλει θὰ ξεσπάσῃ καὶ μὲ τὰ ἄψυχα κείμενα τῶν νόμων, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ συγκρατήσωμεν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους εἰσηγοῦμαι κατ’ ἀρχὴν τὴν ἀπόρριψιν τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου, περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ὡς καὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐπαναφορᾶς τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§199Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, οὐδέποτε ἡ συζήτησις ἑνὸς ἐκλογικοῦ νόμου ἀποτελεῖ συζήτησιν θεωρητικήν, ἐκτὸς τόπου καὶ χρόνου. Συνδέεται μὲν ἀναμφισβητήτως μὲ τὴν πεποίθησιν ποὺ ἔχει ἕκαστος ἐπὶ τοῦ τρόπου τὸν ὁποῖον διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἐξυπηρετεῖται ἡ λειτουργία τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, ἀλλὰ ἔχει πολὺ περισσοτέραν πολιτικὴν σημασίαν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον νόμον. Διότι εὑρίσκεται ἐν ἀπολύτῳ συναρτήσει πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἐπιθυμοῦμεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν. Ὁ ὑπὸ κρίσιν σήμερον ἐκλογικὸς νόμος λαμβάνει πολιτικὴν σημασίαν ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, κύριοι βουλευταί, ἀπετέλεσε τὸν μοναδικὸν προγραμματικὸν σκοπὸν τῆς Κυβερνήσεως, χάριν τοῦ ὁποίου καὶ μόνον ἐζήτησε τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Διότι ὁ ἐκλογικὸς νόμος αὐτὸς δὲν παρουσιάζεται ὡς ἕνας ἐκλογικὸς νόμος, βάσει τοῦ ὁποίου κρίνομεν ὅτι πρέπει νὰ διεξαχθοῦν αἱ ἐνδεχόμεναι ἐκλογαί, ἀλλὰ ὡς ἐκλογικὸς νόμος πανάκεια, διότι φαίνεται, ὅτι μόνον ἐὰν γίνουν ἐκλογαὶ μὲ αὐτὸν τὸν νόμον πρέπει νὰ γίνουν καὶ μόνον οὕτω δύναται νὰ ὠφελήσουν τὴν χώραν. Αὐτὸ εἶναι τὸ θεώρημα ποὺ ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐκλογαὶ μὲ ἀναλογικήν; Καταστροφή! Ἐκλογαὶ μὲ πλειοψηφικόν; Ἀδύνατον! Μόνον ἐκλογαὶ μὲ ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Δὲν γνωρίζω ποῖος εἶναι ὁ ἐφευρέτης τοῦ νόμου, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ τοῦ στηθῇ ἀνδριάς. Διότι ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν αὐτός, ὁ τόσον ἱκανὸς ἄνθρωπος, ὥστε νὰ εὕρῃ τὸ καταπληκτικὸν αὐτὸ σύστημα, πρέπει νὰ πιστεύσωμεν ὅτι θὰ κατεστρέφετο ἡ Ἑλλάς. Εὐτυχῶς ὅμως ὅτι ὑπῆρξεν ὁ ἐφευρέτης του καὶ θὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν. Θὰ ἀσχοληθῶ ὀλιγώτερον μὲ τὰς λεπτομερείας καὶ περισσότερον μὲ τὸ πολιτικὸν ὑπόβαθρον τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νόμου. Ἡ Κυβέρνησις, καθὼς ἀντελήφθην, προέβη εἰς μίαν διαπίστωσιν, ὅτι δὲν δύναται νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις ἐκ τῆς παρούσης Βουλῆς. Θὰ σημειώσω δὲ περαιτέρω, μέχρι ποίου σημείου ἔχει φθάσει ἡ πεποίθησις αὕτη. Δεύτερον ὅτι τὸ αἴτιον, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν Κυβέρνησιν, εἶναι ἡ ἀναλογική. Καὶ τρίτον ὅτι ἡ μόνη θεραπεία ποὺ ὑπάρχει, εἶναι ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική. Τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπῶ, συμφωνεῖ ὡς πρὸς τὴν διαπίστωσιν, διαφωνεῖ ὡς πρὸς τὴν διάγνωσιν τοῦ αἰτίου καὶ ἀντιτίθεται ριζικὰ ἐπὶ τοῦ μέσου τῆς θεραπείας. Εἰς τὴν διαπίστωσιν δὲν συμφωνοῦμεν μόνον, ἀλλὰ πλειοδοτοῦμεν. Ὄχι μόνον δὲν ἠμποροῦμε νὰ σχηματίσωμεν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ εἶναι καιρὸς ποὺ δὲν ἔχομεν Κυβέρνησιν. Ἀκόμη, θὰ ἔλεγον, ὅτι αἱ τελευταῖαι συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, ἢ μᾶλλον αἱ τελευταῖαι ἑβδομάδες, μὲ κάνουν ν’ ἀναπολήσω τὴν Βουλὴν τοῦ 1936, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον εἰσέλθει διὰ πρώτην φοράν. Εἰσπνέω ἀπολύτως τὴν ἀτμόσφαιραν τῶν τελευταίων συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς τοῦ 1936. Βέβαια ὑπάρχει διαφορὰ μεγάλη ὡς πρὸς τὴν προοπτικήν, ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν καὶ ψυχολογικὴν κατάστασιν, ἀλλὰ ὑπάρχει πολλὴ ὁμοιότης. Ἡ ἰδία παράλυσις κάθε θελήσεως, τὸ αὐτὸ αἴσθημα τῆς μοίρας ποὺ ἔχει κυριαρχήσει, ἡ αἴσθησις τοῦ ἀναποφεύκτου. Τίποτε δὲν γίνεται ἔναντι τῆς μοίρας. Αἱ ἐκλογαὶ εἶναι ἀναπόφευκτοι. Ἡ ἐνισχυμένη ἀναπόφευκτος. Ἡ ἀκυβερνησία ἀναπόφευκτος. Καὶ ἡ σωτηρία τῆς χώρας, μὲ τὸ νέον σύστημα, ἐπίσης ἀναπόφευκτος. Πρὸς τὸ παρὸν βαδίζομεν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς μοίρας μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ ἔχω ἀπολύτως τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ξαναζῶ τὸ 1936. Μὲ μίαν διαφορὰν ὅτι ἐὰν αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ὑπῆρχε τὸ διεθνὲς κλῖμα—ἐντὸς εἰσαγωγικῶν—καὶ πολλὰ ἄλλα πράγματα—ἐκτὸς εἰσαγωγικῶν —θὰ εἴχομεν περιπέσει ὡς Κοινοβούλιον εἰς ἀνυποληψίαν βαρυτέραν ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν εἴχομεν περιπέσει εἰς τὰ 1936. Ἀδίκως καὶ τότε, ὑφίστατο κατακραυγὴν τὸ Κοινοβούλιον ὡς θεσμός, μόνον καὶ μόνον διότι δὲν ἐσχηματίζετο κάποια Κυβέρνησις ἐκ τῶν κόλπων τῆς Βουλῆς. Διότι ὁ λαός, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ διαφόρους ἀντιλήψεις, ὡς πρὸς τὸ εἶδος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ποὺ πρέπει νὰ διοικήσῃ τὸν τόπον, εἶναι ὅμως ὁμόφωνος εἰς ἕνα σημεῖον: ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ μίαν Κυβέρνησιν, κάποιαν Κυβέρνησιν, ἔστω κακήν, διὰ νὰ γνωρίζῃ ποίαν Κυβέρνησιν κακίζει, διότι σήμερον δὲν ἔχει οὔτε κακὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ τὴν κατακρίνῃ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἰς τὰ 1936, τὴν ἑπομένην τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἦσαν πολλοὶ Ἕλληνες πολῖται ποὺ δὲν ἀντελήφθησαν ὅτι αὐτὸ ἐσήμαινε τὴν κατάργησιν τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν. Ἔλεγον πρὸς τοὺς βουλευτὰς τοὺς ἐξελθόντας τῆς Βουλῆς: «Καλὰ σᾶς ἔκαμεν ὁ Μεταξᾶς!». Ὡς ἐὰν ἡ ἐλευθερία ἦτο αὐτὸ τὸ σύνολο 250 ἀνθρώπων ἀνικάνων νὰ κάμουν οἱανδήποτε ἐργασίαν, τοὺς ὁποίους ἐξεδίωξεν ἕνας δικτάτωρ καὶ δὲν συνέβη παρὰ ὅτι αὐτοὶ οἱ 250 ἄνθρωποι, ποὺ δὲν ἔκαναν τὴν δουλειάν των, ἔφυγαν ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἀργότερον ἀντελήφθησαν ὅλοι ὅτι μαζί των ἔφυγαν κυὶ οἱ ἐλεύθεροι θεσμοί. Ὥστε συμφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὴν ἀκυβερνησίαν....

§200ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὲ ποῖον;

§201Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μὲ τοὺς πιστεύοντας ὅτι δὲν ἔχομεν Κυβέρνησιν καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποκτήσωμεν Κυβέρνησιν, ἐφ’ ὅσον διεπόμεθα ἀπὸ τὴν σημερινὴν νοοτροπίαν καὶ πρέπει νὰ βαδίσωμεν πρὸς ἐκλογάς. Καὶ ὄχι μόνον συμφωνοῦμεν, ἀλλὰ σημειώνομεν καὶ ἕνα στοιχεῖον ποὺ ὑπάρχει πέραν τῆς ἀτμοσφαίρας τοῦ 1936. Ὅτι τότε ὑπῆρχε μὲν ἡ Βουλή, ποὺ δὲν ἔδιδε Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἦτο ἀποφασισμένη νὰ κυβερνήσῃ. Διότι αὐτὸ συνέβαινε μὲ τὸν Μεταξᾶν. Ἦτο ἐκεῖ καὶ ἔμεινεν ἐκεῖ καὶ ἄφηνε τὴν Βουλὴν νὰ ἀποτελματώνεται. Σήμερον ὑπάρχει κάτι χειρότερον, ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος τρέπεται εἰς ἄτακτον φυγὴν ἐνώπιον τῶν προβλημάτων. Ὑπάρχουν προβλήματα τὰ ὁποῖα εἶναι ζέοντα καὶ ὁσάκις τὰ ἀναφέρει κανεὶς εἰς τὸ βῆμα, λαμβάνει τὴν ἀπάντησιν ὅτι δημοκοπεῖ. Δημοκοποῦμεν ὅταν γίνεται τὸ συλλαλητήριον τῶν καπνοπαραγωγῶν εἰς τὴν Δράμαν, μὲ συμμετοχὴν χιλιάδων ἀγροτῶν; Δημοκοποῦμεν ὅταν εὑρισκώμεθα ἐνώπιον μιᾶς πανυπαλληλικῆς ἀπεργίας; Δημοκοποῦμεν ὅταν κάμνωμεν λόγον περὶ σιτοπαραγωγῆς ἢ περὶ τῆς καταστάσεως εἰς τὰς ἐπαρχίας; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δὲν μένει, παρὰ νὰ δεχθῶμεν ὅτι οἱ ἑκάστοτε εὑρισκόμενοι εἰς ὑπουργικοὺς θώκους, κατέχουν τὸ μυστικὸν τῆς ἀληθείας καὶ τῆς καλῆς διοικήσεως καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἔχει παρὰ νὰ σιωπᾷ καὶ νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κάμῃ ὁτιδήποτε διὰ τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων ἢ νὰ μὴ κάμῃ τίποτε καὶ νὰ ἀφίνῃ νὰ ἀποθνήσκουν τὰ προβλήματα ἐκ σήψεως. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἐλπίζει ὁ ὑπεύθυνος πολιτικὸς κόσμος, εἶναι ὅτι θὰ ψηφισθῇ ταχέως ὁ ἐκλογικὸς νόμος, διὰ νὰ παραδοθῇ ἡ ἀρχὴ εἰς ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἐγκαταλειφθῇ καὶ τὸ ὑπόλοιπον τῶν εὐθυνῶν, εἰς χεῖρας ἀνευθύνων. Ἔλεγεν εἰς ἕνα ἄρθρον του χθὲς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅτι ἐπὶ τέλους καὶ εἰς ἄλλας χώρας γίνονται ἐκλογαί. Βεβαίως γίνονται· δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία· ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξε στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ πολιτικὸς κόσμος, βαίνων πρὸς τὰς ἐκλογάς, νὰ ἔχῃ ἐγκαταλείψει τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας. Εἰς ποίαν χώραν τοῦ κόσμου ἐνεφανίσθη τὸ φαινόμενον αὐτό: Ἐπὶ μῆνας νὰ σκεπτώμεθα μόνον μὲ ποῖον ἐκλογικὸν νόμον θὰ βαδίσωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ πῶς θὰ συμφωνήσωμεν νὰ μονογραφηθῇ τὸ σχέδιον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἐκ μέρους τῶν Ἀρχηγῶν, διὰ νὰ μὴ σηκωθῇ εἰς τὴν Βουλὴν βοὴ ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὅλα τὰ ζητήματα νὰ παραπέμπωνται εἰς τὸ μετὰ τὰς ἐκλογὰς διάστημα καὶ νὰ ἀφίνωνται εἰς χεῖρας τῆς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, ζέοντα θέματα; Καὶ κηρύσσομεν κατεπείγοντα τὸν ἐκλογικὸν νόμον μόνον καὶ μόνον διότι ὑπάρχουν 4 ἢ 5 μικρὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν νὰ τὰ ἀντιμετωπίσωμεν. Δὲν τὸ λέγω δι’ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως· τὸ λέγω δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν, ὅτι σᾶς ἔδωσαν περιωρισμένην ἐντολήν. Καὶ ὅταν σήμερον διατάσσεται ἡ ποινικὴ δίωξις τῆς διοικήσεως τῶν ἀπεργησάντων ὑπαλλήλων...

§202Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν διετάχθη οὐδεμία δίωξις. Ἁπλῶς ἐφαρμόζεται ὁ ποινικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§203Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς τὴν διακοπήν. Λέγω ὅτι ὅταν διατάσσεται ἡ ποινικὴ δίωξις τῶν ὑπαλλήλων, τὴν εὐθύνην δὲν φέρει μόνον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, τὴν φέρουν καὶ οἱ ὑποστηρικταί της. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὐτεπάγγελτον δίωξιν, δὲν θέλω νὰ σᾶς διαψεύσω, ἀλλὰ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅτι, ἐὰν ἀφίνετε νὰ γίνῃ δίωξις διὰ μίαν πανυπαλληλικὴν ἀπεργίαν, ἄνευ τῆς γνώσεως τῆς Κυβερνήσεως, τότε εἶσθε ὀλιγώτερον Πρωθυπουργὸς ἀπὸ ὅτι ἐφανταζόμην πρὸ πέντε λεπτῶν τῆς ὥρας.

§204Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δικαίωμά σας. Σεῖς θέλετε τὴν Κυβέρνησίν σας. Ἀλλοίμονον ἐὰν ἐγένετο τοῦτο διὰ νὰ μᾶς ξαναφέρετε τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1944.

§205Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν νομίζω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκῆτε τὰς διώξεις ἐναντίον τῶν ὑπαλλήλων διὰ πανυπαλληλικὴν ἀπεργίαν τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ ἀντεισαγγελέως τῶν πλημμελειοδικῶν, διότι δὲν εἶναι ἀδίκημα, ἡ ἀπεργία τῶν ὑπαλλήλων, ὡς μία κλοπή, τῆς ὁποίας τὴν δίωξιν διατάσσει ὁ ἀντεισαγγελεὺς τῶν πλημμελειοδικῶν. Ἡ δικαιοσύνη βεβαίως, εἶναι ἀνεξάρτητος, ὅταν δικάζῃ, ἀλλὰ ἡ ἄσκησις τῆς ποινικῆς διώξεως εἰς τοιαῦτα θέματα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται ἄνευ τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως.

§206Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὸ διέταξεν ἡ Κυβέρνησις.

§207Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αὐτὸ ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, ἀλλὰ μοῦ εἴπατε, ὅτι ἡ δίωξις ἐγένετο αὐτεπαγγέλτως. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ ὀλίγου ἐσημείωνα ὅτι ἀνελάβατε μίαν εὐθύνην καὶ κατηγοροῦσα τοὺς ὑποστηρικτάς σας, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι δὲν ἔχουν εὐθύνας μαζὶ μὲ σᾶς. Κατηγοροῦσα ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἔδωσαν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, πιστεύοντες ὅτι δὲν ὑπέχουν εὐθύνας διὰ πάσας τὰς πράξεις σας.

§208Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Νομίζετε ὅτι οἱαδήποτε Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διατάξῃ τὸν εἰσαγγελέα νὰ μὴ ἐφαρμόζῃ τοὺς νόμους;

§209Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι συνεννοήθημεν εἰς ἐκεῖνο ποὺ ἤθελον νὰ εἴπω.

§210Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δυστυχῶς δὲν συνεννοήθημεν καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς ἐρωτῶ διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι τὸ βῆμα αὐτὸ δὲν εἶναι ἰδιωτικὴ ὑπόθεσις, εἶναι βῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ σᾶς ἐρωτῶ: ὑποστηρίζετε σεῖς ὅτι οἱαδήποτε Κυβέρνησις ἔχει, ποτέ, τὸ δικαίωμα νὰ διατάξῃ τὸν εἰσαγγελέα, νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὸν ποινικὸν νόμον, ἐναντίον οἱουδήποτε, ὁ ὁποῖος τὸν παραβαίνει;

§211Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν σᾶς ὑποβάλω τὴν ἐρώτησιν, ἐὰν κανεὶς εἰσαγγελεὺς τῶν πλημμελειοδικῶν θὰ ἀπεφάσιζε νὰ διώξῃ τοὺς ὑπαλλήλους, χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ διατυπώνετε ἐρώτησιν ὡς αὐτὴν ποὺ διετυπώσατε πρὸ ὀλίγου. Δὲν δύνασθε νὰ ἐρωτᾶτε ἕνα βουλευτήν, ἂν ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ διατάξῃ τὸν εἰσαγγελέα νὰ μὴ ἀσκήσῃ τὴν ποινικὴν ἀγωγὴν διὰ πᾶν ἀδίκημα. Λέγω ὅμως ὅτι ἡ δίωξις τῶν ὑπαλλήλων, διὰ πανυπαλληλικὴν ἀπεργίαν, δὲν ἀποτελεῖ δίωξιν διὰ πᾶν ἀδίκημα καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως καὶ ἄνευ τῆς διαταγῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἀκόμη καὶ εἰς τὴν Ποινικὴν δικονομίαν, μέχρι προχθές, εἴχατε διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐδικαιοῦτο, ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, νὰ ἀναστείλῃ δίωξιν διὰ πᾶν ἀδίκημα. Ἀλλά, ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ τῆς πανυπαλληλικῆς ἀπεργίας δὲν εἶναι ὁποιοδήποτε ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον οἱοσδήποτε Εἰσαγγελεὺς τῶν πλημμελειοδικῶν δύναται νὰ διώξῃ.

§212Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ σᾶς ἀπαντῶ ὅτι ὅταν ἦλθε τὸ ζήτημα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ποία θὰ ἦτο ἡ στάσις τῆς Κυβερνήσεως ἔναντι τῆς ποινικῆς διώξεως. Ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μᾶς ἀνεκοίνωσεν ὅτι ὄχι, οἱοσδήποτε Εἰσαγγελεὺς τοῦ Κράτους, ἀλλά, ὁ Εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐδήλωσεν ὅτι οἱαδήποτε διαταγή, τὴν ὁποίαν ἐνδεχομένως θὰ ἔδιδεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς μὴ δίωξιν, δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπὸ τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, διότι αὐτὸς εἶναι ἐντεταλμένος ἐκ τῆς θέσεώς του, νὰ ἐφαρμόζῃ τοὺς κειμένους νόμους καὶ θὰ τοὺς ἐφαρμόζῃ.

§213Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, φοβοῦμαι ὅτι ὑπάρχει σύγκρουσις ἁρμοδιοτήτων. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, λέγει ὅτι διέταξεν· ὑμεῖς λέγετε ὅτι εἶναι ἄτεγκτος ὁ Εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου. Προσπαθήσατε νὰ συνεννοηθῆτε μεταξύ σας καὶ αὔριον ἐπανερχόμεθα.

§214Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν σᾶς εἶπεν ὅτι διέταξεν. Ἀλλὰ ἀφοῦ σεῖς λέγετε ὅτι διέταξε, διέταξε.

§215ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν σεῖς ἦσθε εἰς τὴν θέσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τί θὰ ἐκάματε;

§216Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ εἶχα φροντίσῃ νὰ μὴ εἶμαι εἰς τὴν θέσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡ ὑπαλληλικὴ ἀπεργία εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς σειρᾶς ἐνεργειῶν καὶ παραλείψεων, αἱ ὁποῖαι ὡδήγησαν μέχρις ἐκεῖ. Δὲν δύνανται νὰ τίθενται οἱ ἄλλοι πρὸ τῶν εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Κύριοι βουλευταί, δι’ ὅσων εἶπον, ἐξεδήλωσα ἐπαρκῶς τήν συμφωνίαν μου, μὲ τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὸ πρῶτον σημεῖον. Διαπιστώνομεν καὶ ἡμεῖς πράγματι, ὅτι ὑπάρχει ἀκυβερνησία. Διαφωνοῦμεν ὅμως ἀπολύτως, ὡς πρὸς τὸ αἴτιον. Δὲν νομίζομεν ὅτι ἡ ἀκυβερνησία ὀφείλεται εἰς τὴν ἀναλογικήν. Δὲν θὰ ἐκθέσω λεπτομερῶς τὴν γνώμην μου ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς. Τὸ ἔπραξαν ἄλλοι ἀγορηταί. Ἄλλωστε νομίζω, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, εἶναι εἰς ὅλους γνωστά. Θὰ ἔλεγον ὅμως ὅτι δὲν πρόκειται τώρα νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς ἀναλογικῆς, ὡς συστήματος ἔξω τόπου καὶ χρόνου, ἀλλὰ νὰ διαδηλώσωμεν τὴν πίστιν μας ὅτι διὰ τὸν τόπον, τὸν ἰδικόν μας, ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις εἶναι χρήσιμος, εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ἀναλογική. Ἐλέχθη ὅτι ὁσάκις ἐφηρμόσθη, ἀναλογικὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἔγινε διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις ἰσχυρά. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἐφηρμόσθη εἰς περιόδους, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπεδιώκετο ἡ ἄμβλυνσις τῶν προηγηθεισῶν ὀξυτήτων. Εἰς τὰ 1926, ὕστερα ἀπὸ μίαν μεγάλην καταστροφὴν καὶ μίαν ὀξύτητα παρομοίαν, τῆς ὁποίας μόνον ἀργότερον ἐγνωρίσαμεν τὰ ἀποτελέσματα, ἐψηφίσθη ἡ ἀναλογικὴ καὶ ἔκαμεν ὥστε νὰ συμπράξουν μέσα εἰς τὴν Βουλὴν κόμματα, τὰ ὁποῖα τόσους ὀξεῖς πολιτικοὺς ἀνταγωνισμοὺς εἶχον ἔξω τῆς Βουλῆς. Ὀλίγον καιρὸν μετὰ τὴν ἕναρξιν τῶν ἐργασιῶν ἐκείνης τῆς Βουλῆς, ἐφθάσαμεν εἰς Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, μὲ συμμετοχὴν καὶ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐθεωρεῖτο ἀπίθανον πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Ὅταν εἰς τὰ 1932 ἐψηφίσθη ἀναλογική, ἀναμφισβητήτως ὑπῆρχε κάποια κομματικὴ σκέψις, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἤθελε νὰ πέσῃ κάπως «εἰς τὰ μαλακά». Ἀλλὰ ἡ σκέψις αὐτὴ ἦτο χρήσιμος καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς. Διότι εἶχε προηγηθῆ μία τετραετία μονοκομματικῆς Κυβερνήσεως, πρᾶγμα ποὺ εἶχε δημιουργήση τὴν ὀξύτητα, διὰ τὴν ὁποίαν ὡμίλησε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ντάγγας. Εἰς τὰ 1932 ὅμως, μὲ τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν, ὅλα ἐπῆγαν ὁμαλά. Τὸ λάθος ὑπῆρξεν ὅτι ἔσπευσεν ὁ ἀείμνηστος Βενιζέλος νὰ κάμῃ νέας ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικὸν καὶ εἰς τὸ λάθος ἐκεῖνο χρεωστοῦμεν καὶ τὸ κίνημα τοῦ 1933 καὶ τὸ κίνημα τοῦ 35. Διότι τὸ κίνημα τοῦ 33 ὀφείλεται εἰς μίαν ἀνόητον σκέψιν, καὶ τὴν ἀκόμη πλέον ἄκριτον ψυχικὴν παρόρμησιν, νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ βενιζελισμός, παρ’ ὅλον ὅτι δὲν εἶχε μαζί του τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ τὸ κίνημα τοῦ 1935 ἦτο συνέχεια τῆς ὀξύτητος, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη μὲ τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Εἰς ἕνα τόπον, ὡς ὁ ἰδικός μας, τόσον εὐεπίφορον εἰς τὰ πάθη, μᾶς εἶναι ἀναγκαία, εἶναι χρήσιμος ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή. Ὑπάρχει βεβαίως ἕνα ἐμπόδιον εἰς τοῦτο: ἡ ἔλλειψις ἰδεολογικῶν κομμάτων. Δὲν θέλω νὰ κάμω εὔκολον πνεῦμα εἰς βάρος τῶν τίτλων πολλῶν κομμάτων. Ἀλλά, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ διαίρεσις εἰς πολλὰ κόμματα, χωρὶς ταῦτα νὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς μίαν σαφῆ ἰδεολογικὴν καὶ κοινωνικὴν διαφοράν, εἶναι βέβαια ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία χρησιμεύει διὰ νὰ διαχωρίζωνται αἱ ἰδεολογικαὶ γραμμαί. Τοῦτο ὅμως, ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς, εἶναι ἀγαθόν, διότι εἶναι μικρότεραι αἱ διαφοραὶ μεταξὺ τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἐκπροσωποῦνται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἶναι δυνατὸν εὐκολώτερον νὰ συνεννοηθοῦν. Ἐὰν τώρα θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν ποῦ ὀφείλεται ἡ ἀσυνεννοησία μεταξὺ τῶν κομμάτων, ποὺ μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὴν σημερινὴν ἀκυβερνησίαν, ὁμολογῶ ὅτι ἐγὼ ἀνεζήτησα ἐπανειλημμένως μίαν σοβαράν, μίαν θεμελιώδη αἰτίαν καὶ δὲν τὴν εὗρον. Πράγματι, ἐὰν πάρω τὰς μεγάλας γραμμάς, ἐὰν πάρω δηλαδή, τὴν τύχην ἀφ’ ἑνὸς τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὰ περίφημα μέτρα ἐπιεικείας, θὰ ἴδω ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ σχηματίσῃ κανεὶς ἐντύπωσιν περὶ τῆς διαφορᾶς, ποὺ χωρίζει τὰ κόμματα, καὶ δὲν τοὺς ἐπέτρεψε νὰ συνεργασθοῦν. Διὰ νὰ μὴ ἀνατρέξω εἰς τὴν τετραετίαν, σημειώνω, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς τρικομματικῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου, μέχρι σήμερον, δὲν ὑπάρχει διαφορά, ποὺ νὰ ἐχώρισε τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου καὶ τὰ ἄλλα ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ πεδίου. Δὲν βλέπω πράγματι νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ κόμματος τῆς ΕΠΕΚ, καὶ τῶν δύο προοδευτικῶν ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν κ. κ. Τσουδεροῦ καὶ Καρτάλη μὲ τὰ ἄλλα τὰ συντηρητικώτερα κόμματα. Ὅλοι ἐνθυμοῦνται τὴν αἰσιοδοξίαν ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατελήφθησαν οἱ προοδευτικοὶ ὑπουργοὶ ἀπὸ τὴν ἐλευθέρωσιν τιμῶν διαφόρων εἰδῶν ἀπὸ τὴν διατίμησιν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβησαν ἀπὸ τῶν μαλλίνων ὑφασμάτων μέχρι τῶν σιγαρέττων. Πέραν τούτου οὐδεμίαν προοδευτικὴν ἐνέργειαν εἴδομεν ἐρχομένην εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ πρόγραμμα τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Εἰς μίαν δὲ διαφωνίαν, μεταξὺ Φιλελευθέρων Λαϊκῶν καὶ τῆς ΕΠΕΚ ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ὀνομαστικοποιήσεως τῶν μετοχῶν, ἐναντίον τῆς ὀνομαστικοποιήσεως τῶν μετοχῶν, δὲν ἦσαν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους θὰ ἐφαντάζετο κανεὶς δηλ. οἱ Φιλελεύθεροι, ἀλλὰ οἱ Προοδευτικοί. Πρᾶγμα ποὺ σημαίνει ὅτι προγραμματικαὶ διαφοραὶ ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ πεδίου δὲν ὑπῆρξαν. Ἔρχομαι εἰς τὰ μέτρα ἐπιεικείας. Ὅποιος παρηκολούθησε τὴν περιπέτειαν αὐτῶν τῶν μέτρων ἐπιεικείας, θὰ ἔχῃ διαπιστώσει ὅτι καμμία ὀγκώδης διαφορὰ δὲν ὑπῆρξεν ἢ δὲν διετηρήθη μεταξὺ τῶν κομμάτων. Εἰς τὴν ἀρχὴν εἴδομεν μερικοὺς βουλευτὰς ὡρισμένων κομμάτων τοῦ Κέντρου, νὰ ὑποβάλλουν τροπολογίας εἰς τὸ ἀρχικὸν σχέδιον, τὰς ὁποίας θὰ εἶχον ὄρεξιν, νὰ χειροκροτήσω, ὡς μαρτυρούσας εὐρεῖαν ἀντίληψιν τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον οἱ βουλευταὶ ἐξεπροσώπουν. Κατέληξεν ὅμως νὰ γίνῃ ἕνα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ὑπογραφῇ τὴν πρώτην ἡμέραν ἀπὸ τὰ τρία κόμματα τοῦ Κέντρου καὶ τὴν ἄλλην ἡμέραν ἀπὸ τὰ ἄλλα τρία: Λαϊκὸν–Φιλελευθέρων–Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν καὶ τὴν τρίτην ἡμέραν ἀπὸ τὰ δύο, ποὺ ἀπέμειναν. Καὶ εἴδομεν ἀκόμη ὅτι κόμματα, τὰ ὁποῖα, ὡς ἡ ΕΠΕΚ ἐπέρασαν ἐν τῷ μεταξὺ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, νὰ μὴ διαμαρτύρωνται, διότι τὰ μέτρα εἶναι μετριώτερα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ θὰ ἐπιθύμουν. Ποῦ εἶναι λοιπόν, αὐταὶ αἱ ὀγκώδεις διαφοραὶ ποὺ ἔκαμαν, ὥστε νὰ μὴ μπορέσῃ νὰ ὑπάρξῃ συμμαχικὴ Κυβέρνησις; Ἀλλὰ τὸ θέμα ὡδηγήθη εἰς βαθυτέραν ἔρευναν. Ὁ κ. Μανιαδάκης, εἰς διακοπήν του, καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, εἰς ἄρθρον του, εἶπον, ὅτι ἂν πάσχῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἂν πρέπῃ νὰ διαλυθῇ καὶ νὰ ἀντικατασταθῇ διὰ Βουλῆς ἐκλεγομένης μὲ ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, τοῦτο συμβαίνει, διότι ἔγινε τὸ πρωτόκολλον τῆς 12ης Μαρτίου τῶν κομμάτων τοῦ Κέντρου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτέθη τὸ Λαϊκὸν κόμμα εἰς τὸ περιθώριον τῆς πολιτικῆς ζωῆς. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν κρίσιν μου, δύο πλειοψηφίαι θὰ ἠμποροῦσαν κατὰ βάσιν νὰ δοθοῦν ἀπὸ τὴν σημερινὴν Βουλήν. Μία, Λαϊκὸν κόμμα–Φιλελευθέρων καὶ Σοσιαλιστικὸν Δημοκρατικὸν καὶ μία ἄλλη, Φιλελευθέρων–Σοσιαλιστικὸν Δημοκρατικὸν καὶ ΕΠΕΚ. Αὐταὶ ἦσαν αἱ δύο πλειοψηφίαι. Ἡ πρώτη ἔγινεν, ἀλλὰ διελύθη ὡς πρὸς τὴν δευτέραν τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου καὶ ἡ ΕΠΕΚ ἤρχισαν μίαν ἔντονον ἀντίθεσιν πρὸς πᾶσαν ἰδέαν συνεργασίας μὲ τὸ Λαϊκὸν κόμμα· Σήμερα εὑρέθησαν ὅλα σύμφωνα, ὅτι τὸ μόνον ποὺ πρέπει νὰ ἐπιδιώξουν εἶναι νὰ μὴ πάθῃ κακὸ τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Ἐδόθη εἰς τὴν ἀρχὴν μία ἐντύπωσις ἀπομονώσεως τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, στηριχθεῖσα εἰς καθαρῶς ἠθικὰ ἐρείσματα. Καὶ τοῦτο διότι δὲν ὑπῆρχε πραγματικὴ οὐσιαστικὴ πολιτικὴ ἀντίθεσις πρὸς αὐτό, ἡ ὁποία περιλαμβάνει τὴν ἀντίθεσιν τόσον πρὸς τὴν γενικὴν πολιτικήν, ὅσον καὶ πρὸς τὸν τρόπον διοικήσεως ἑνὸς κόμματος ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Ἀλλὰ καὶ ἡ τυπικὴ αὐτὴ ἀπομόνωσις συντόμως κατηργήθη. Ἔτσι ὀλίγους μῆνας μετὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἔγινε Κυβέρνησις μὲ συμμετοχὴν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἡ δευτέρα πλειοψηφία κατέστη δυνατή. Ἀλλὰ μόνον τοῦτο, τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ὡς προετάθη, κύριοι βουλευταί, τερματίζει τὸ ζήτημα ἀκριβῶς κατ’ ἀντίστροφον φοράν. Ἀποτελεῖ θρίαμβον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐν προκειμένῳ. Διότι παρουσιάζεται ἡ ΕΠΕΚ, ἡ ὁποία ἐνεφανίσθη μὲ τὸ σύνθημα τῆς ἀλλαγῆς ἐναντίον τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ καθαρμοῦ ἐναντίον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ συνυπογράφει ἕνα σχέδιον νόμου μαζὶ μὲ τὰ δύο αὐτὰ κόμματα καὶ μὲ τὴν ἐξομολογουμένην ἐλπίδα, ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ ἐπέλθῃ τὸ μοίρασμα τῆς πλειοψηφίας μεταξὺ ΕΠΕΚ καὶ τῶν κομμάτων τοῦ «μὴ καθαρμοῦ» καὶ τῆς «μὴ ἀλλαγῆς» διὰ νὰ διοικήσουν τὸν τόπον, ἐκεῖνα τὰ κόμματα, ἐναντίον τῶν ὁποίων ἐστρέφοντο τὰ συνθήματα τῆς ΕΠΕΚ. (Χειροκροτήματα). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, διερωτῶμαι ποῖα εἶναι τὰ ἐμπόδια ποὺ κάνουν, ὥστε νὰ μὴ ἠμπορῇ ἡ Βουλὴ αὐτὴ νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν καὶ ἀντιστρόφως νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν θὰ κατορθώσωμεν νὰ θεραπευθοῦν ὅλα τὰ δεινά. Κύριοι βουλευταί, ἀνέγνωσα εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ κ. Τσαλδάρη καὶ ἕνα ἄλλο ἐπιχείρημα, ὅτι ἐδημιουργήθη ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἕνα νέον κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν προῆλθεν ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ πᾶμε εἰς ἐκλογὰς τὸ ταχύτερον διὰ νὰ «ἐκκαθαρισθῇ ἡ κατάστασις». Ἀλλὰ τί μᾶς ἐνδιαφέρει αὐτό; Ὥστε βαδίζομεν πρὸς τὰς ἐκλογὰς καὶ μὲ εἰδικὸν σύστημα, διὰ νὰ λύσῃ τὰς κομματικάς του διαφορὰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα μὲ τὸ νέον κόμμα, ποὺ δημιουργήθηκε ἀπὸ τὰ σπλάχνα του καὶ εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν ἡγεσίαν του; Διὰ νὰ συμπεράνω: ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον βαδίζομεν πρὸς τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, δὲν εἶναι διότι εἴδομεν ὅτι ὑπάρχουν βαθέα αἴτια ἀκυβερνησίας καὶ θὰ ὑπάρξῃ θεραπεία εἰς τὴν ἀκυβερνησίαν διὰ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἀλλὰ διότι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει ἕνα κομματικὸν λογαριασμόν, εἰς τὸν ὁποῖον θέλει νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ Λαϊκὸν κόμμα μὲ τὸ ΛΕΚ, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μὲ τὸ κόμμα τῆς ΕΠΕΚ, διὰ τὸ ζήτημα τῆς Πρωθυπουργίας καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἐνδοκομματικῶν καὶ ἐνδοπαραταξιακῶν διαφορῶν, λέγομεν ὅτι ἔχομεν ἀκυβερνησίαν. Ἀλλά, ἂν αὐτὸ εἶναι τὸ αἴτιον καὶ ἡ θεραπεία θὰ πάσχῃ ἀπὸ τὸ δεινόν, ὅτι ἐκ κομματικῶν σκέψεων θὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ αὔριον τὸ πρόβλημα τὸ κυβερνητικὸν καί, ἑπομένως, εἶναι ματαία ἡ ὑπόθεσις τῶν ἐκλογῶν, διότι ματαία θὰ εἶναι μία πλειοψηφία, ἡ ὁποία δὲν θὰ στηρίζεται οὔτε ἐπὶ τῆς καλῆς κρίσεως διὰ τὰ αἴτια τῆς ἀκυβερνησίας, οὔτε ἐπὶ τῆς καλῆς θεραπείας τῆς ἀκυβερνησίας. Καὶ ἐρωτῶμεν: Εἶσθε ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς διότι ὑπάρχουν περισσότερα τῶν 2–3 κομμάτων; Ἡ γνώμη μας εἶναι, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ θὰ εἶχεν ἕνα μεγάλο προσόν, ὅτι θὰ ἐβοήθῃ τὴν ἀνανέωσιν τοῦ πολιτικοῦ βίου. Κύριοι βουλευταί, ἂς τὸ δεχθῶμεν. Εἰς ἕνα τόπον, ὅπως ὁ ἰδικός μας, ὑπάρχει ἀνάγκη κάποιας ἀνανεώσεως καὶ μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῶν ὑπαρχουσῶν παρατάξεων καὶ ὄχι μόνον μετατοπίσεως τῆς δυνάμεως μεταξὺ παρατάξεων. Ἡ ἀλλαγὴ καὶ τῶν προσώπων καὶ τῶν ἀντιλήψεων τῶν πολιτικῶν αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, ὀρθὸν εἶναι νὰ ἐνισχυθῇ μέσα εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς, ἡ ἀνανέωσις δύναται νὰ ἐπέλθῃ. Διατί; Διότι διὰ τῆς ἀναλογικῆς ὁ κάθε ἐκλογεὺς δύναται νὰ ριψοκινδυνεύσῃ τὴν ψῆφον του καὶ ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος μικροτέρου, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι καὶ αὐτὸ θὰ παρουσιάσῃ κάποιαν δύναμιν μέσα εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἡ ἀναλογική, εἶναι τὸ μόνον σύστημα, ποὺ θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐμφάνισιν τῶν νέων ρευμάτων καὶ ἀνθρώπων. Εἶσθε ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς καὶ εἶσθε, κατὰ σύμπτωσιν, τὰ παλαιὰ κόμματα, διότι θέλετε νὰ κτυπήσητε τὴν ἀνανέωσιν αὐτήν. Καὶ ἀκόμη, διότι διὰ τῆς ἀναλογικῆς θὰ φανῇ πόσον ἔχουν μικρύνει οἱ μεγάλοι. Διότι ὡραῖον εἶναι νὰ αὐτοαποκαλῆται κανεὶς μεγάλος καὶ ἂν εὑρεθοῦν καὶ ἄλλοι δύο, οἱ ὁποῖοι νὰ τὸν ἀποκαλοῦν μεγάλον, εἶναι ἀκόμη καλλίτερον, διότι οὕτω ἔχει δύο μάρτυρας, ὅτι εἶναι μεγάλος. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι νὰ ἴδῃ κανεὶς πόσον πράγματι μεγάλος εἶναι. Ἡ ἀναλογικὴ μόνον ἐπιτρέπει τὴν πιστοποίησιν μὲ κάποιαν ἀκρίβειαν τῶν ἀληθινῶν μετατοπίσεων ποὺ ἔχουν πραγματοποιηθῆ. Ἡ ἀντίθεσις τῶν «μεγάλων» κομμάτων κατὰ τῆς ἀναλογικῆς ὀφείλεται εἰς τὸν φόβον νὰ μὴ φανοῦν πόσον ἔχουν μικρύνει. Ἀλλὰ τὸ πλειοψηφικόν; Ἄν μοναδικὸς «καϋμὸς» τῶν κομμάτων ἦτο ἡ ἀκυβερνησία καὶ σκοπὸς ὁ σχηματισμὸς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, διατὶ δὲν εἰσηγοῦνται τὸ πλειοψηφικόν; Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἀνανέωσις τῆς πολιτικῆς ζωῆς, μέσα ἀπὸ τὰ πλαίσια τῶν ὑπαρχόντων κομμάτων, δὲν εἶναι μόνον ἡ ἀνανέωσις τῆς πολιτικῆς ζωῆς ἐξ ἀριστερῶν πρὸς τὰ δεξιά, ποὺ φοβοῦνται, ἀλλὰ καὶ εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὰς γραμμὰς τῆς παρατάξεώς των θὰ ἐξεπήδα τυχὸν μία νέα ἡγεσία, ἡ ὁποία θὰ παρέσυρεν ἕνα μέρος τῶν ἰδικῶν των ψήφων. Δὲν ψηφίζουν τὸ πλειοψηφικόν, διὰ νὰ μὴ παρουσιασθῇ ἕνας νέος «μεγάλος». Δὲν εἰσηγοῦνται τὴν ἀναλογικὴν διὰ τὸν φόβον τοῦ ρεύματος τῆς ἀνανεώσεως καὶ τῆς αὐξήσεως τῆς ἐπιρροῆς τῆς ἀριστερᾶς. Καρπός, τῶν δύο αὐτῶν φόβων, εἶναι ἡ «ἐνισχυμένη», ἐμπνευσμένος ἀπὸ κομματικοὺς ὑπολογισμούς, φέρει τὴν σφραγῖδα των εἰς τὴν βάσιν του. Εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτοὺς ὀφείλεται τὸ καθιερούμενον ποσοστὸν 17% διὰ τὴν πριμοδότησιν. Δὲν ὀφείλεται εἰς καμμίαν σοφὴν διάγνωσιν τοῦ τρόπου θεραπείας τῆς ἀκυβερνησίας, οὔτε εἰς ἄλλην τινα «καββαλιστικὴν» ἐπεξεργασίαν. Ἀπὸ κάπου βγῆκε αὐτὸ τὸ 17%. Κάποιος εἶχε 18% εἰς τὰς ἐκλογάς, κάποιος εἶχε 17, κάποιος εἶχε 16½. Συνεπῶς, ἀφέθη ὅτι, τὸ 17% εἶναι τὸ ὅριον ὅπου ἠμποροῦν νὰ φθάσουν καὶ εἰς τὰς μελλούσας ἐκλογὰς οἱ μεγάλοι. Ἀρνοῦμαι, κύριοι, καὶ αὐτὸ εἶναι τό τρίτον μέρος τῆς ὁμιλίας μου, ἀρνοῦμαι, ὅτι ἀποτελεῖ θεραπείαν τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Ἐξετέθη ἤδη ἐπαρκῶς ἀπὸ ἄλλους ρήτορας, ὅτι ἐφ’ ὅσον πριμοδοτεῖ τρία καὶ ὄχι ἕνα, ἢ τὸ πολύ, δύο, κόμματα, οὐδὲν ἀπὸ τὰ «δεινὰ» τῆς ἀναλογικῆς διορθώνει. Ἡ ἀστάθεια τῆς πλειοψηφίας θὰ ἐξακολουθήσῃ ἀκριβῶς κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον μὲ τὸ νέον σύστημα, ἐφ’ ὅσον θὰ δώσῃ Βουλὴν μὲ τρία μεγάλα καὶ μερικὰ μικρὰ κόμματα. Δὲν θὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Προχωρῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας τοῦ νέου συστήματος. Ἀποκρούομεν τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης, διότι δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ ἐντίμως τὴν γνησίαν ἔκφρασιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Πρῶτα, πρῶτα, δὲν στηρίζεται ἐπὶ ἀντικειμενικῶν δεδομένων καὶ ἐπὶ ἀντικειμενικῶν συλλογισμῶν. Στηρίζεται ἐπὶ εὐχῶν, καὶ ἐπὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῆς καταστάσεως βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν προηγουμένων ἐκλογῶν. Βεβαίως τὰ κόμματα, κ. βουλευταί, τὰ ὁποῖα ἐπενόησαν τὸ σύστημα αὐτό, ὑπολογίζουν τὰς ἐκπλήξεις, διότι αἱ ἐκλογαὶ ἔχουν καὶ αὐτὸ τὸ ἀγαθόν, ἄλλως θὰ ἦσαν πληκτικαί, ὅτι παρουσιάζουν ἐκπλήξεις δι’ ἄλλους εὐαρέστους, δι’ ἄλλους δυσάρεστους, δι’ ἄλλους πιθανῶς σκληράς. Ἀπὸ τὴν προφύλαξιν ἐκ τῶν ἐκπλήξεων προέρχεται τοῦτο τὸ καταπληκτικὸν πρᾶγμα: Ἐνῷ εἰς τὴν ἀρχὴν ὁ καθεὶς ἔχει τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι τὸ 17% εἶναι ἕνας ἀριθμὸς «ταμπού», ἐκ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατος ἡ ἀπομάκρυνσις, ἐν τῇ πορείᾳ τῆς διαμορφώσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐγκαταλείπεται καὶ ἀνατρέπεται. Ἰδοὺ τώρα ποὺ ἄγει ἡ προφύλαξις καὶ μέχρι ποίου σημείου ὁδηγεῖται ἡ «δημοκρατικότης» τοῦ νομοσχεδίου. «Ἄρθρον 15: Εἰς ἣν περίπτωσιν ἓν μόνον ἢ οὐδὲν κόμμα ἢ συνασπισμὸς κομμάτων ἔλαβον τὰ ὡς ἄνω ποσοστά, τὰ τελευταῖα ταῦτα μειοῦνται συμμέτρως καὶ εἰς τοσοῦτον, ὥστε δύο κόμματα ἢ συνασπισμοὶ νὰ μετέχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς». Δηλαδὴ ἐὰν ὑπάρξουν κόμματα, ποὺ φθάνουν τὸ 17% ἠμπορεῖ νὰ εἶναι τρία ποὺ μετέχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἐὰν δὲν πάρουν τὸ 17%, τότε τὰ δύο πρῶτα, δηλαδὴ τὰ κόμματα ποὺ θὰ ἐκπροσωποῦν πολὺ ὀλιγώτερον ἀπό 17, 34 ἢ 51% τῶν ψήφων, λαμβάνουν ὅλας τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς. Καὶ διερωτῶμαι ἐὰν δὲν συμφέρῃ καλλίτερα εἰς τὰ δύο πρῶτα κόμματα νὰ λάβουν ὀλιγώτερον ἀπὸ 17%· διότι μὲ 10% θὰ πάρουν τὰ δύο περισσοτέρας ἕδρας, παρὰ ἂν εἶναι τρία μὲ 17%. Καὶ ἀνατρέπουν ἔτσι τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου διότι δὲν ἐλπίζουν, διότι δὲν εἶναι 100% βέβαιοι, ὅτι θὰ πάρουν τὰ 17%. Καὶ μειοῦνται εἰς δύο τὰ κόμματα, διότι ὅταν μειώσωμεν τὸ 17% ἀρχίζει ὁ κίνδυνος μήπως ἕνα τρίτον κόμμα, ποὺ θὰ συγκεντρώσῃ ὀλιγώτερον τοῦ 17% δὲν θὰ εἶναι ἐκεῖνο ποὺ προεβλέπετο ὁ «δικός μας» ὁ μεγάλος, ἀλλὰ κανεὶς μικρός, ὁ ὁποῖος ἐμεγάλωσεν ἐν τῷ μεταξὺ καὶ ὑπερέβη τὸν μεγάλον. Καὶ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, τὰ τρία πριμοδοτούμενα κόμματα γίνονται δύο, διὰ νὰ μὴ μετάσχῃ καὶ ὁ τρίτος, ὁ παρείσακτος, ποὺ τολμᾷ νὰ πάρῃ ποσοστὸν μεγαλύτερον ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ θὰ πάρῃ ὁ ἐξ ὁρισμοῦ μεγάλος. Περαιτέρω: «Ἐὰν πλείονα τῶν τριῶν κομμάτων ἢ συνασπισμῶν ἔλαβον τὰ ἀνωτέρω ποσά, μετέχουν, τῆς δευτέρας κατανομῆς, τὰ τρία κατὰ σειρὰν πλειοψηφίσαντα κόμματα ἢ συνασπισμοί». Δηλαδὴ ὁ τέταρτος, ὁ ὁποῖος θὰ πάρῃ τὸ 17%, δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει διότι οἱ τρεῖς μεγάλοι προηγοῦνται. Ὁ τέταρτος πίπτει εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων, διότι δὲν ἀνήκει εἰς τοὺς τρεῖς μεγάλους. Ἰδοὺ πῶς προσπαθοῦν νὰ προφυλαχθοῦν ἀπὸ τὰς ἐκπλήξεις ποὺ φοβοῦνται οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα, κ. βουλευταί, εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ συστήματος. Ἀνελύθη προηγουμένως ἀπὸ τὸν κ. Γεώργαν καὶ τὸν κ. Ντάγγαν, καθὼς καὶ ἀπὸ τὸν κ. Καλλίαν, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω πολλά. Πρωτίστως ὅμως πρέπει νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι τὸ σύστημα πρέπει νὰ παύσῃ νὰ ὀνομάζεται «ἀναλογικὸν» ἂν ὄχι διὰ τίποτε ἄλλο, τοὐλάχιστον διὰ λόγους αἰσθηματικούς. Διότι, ἐνῷ βάσις τῆς ἀναλογικῆς εἶναι ἡ ἀντιπροσώπευσις τῶν μειοψηφιῶν, ὅλο τὸ σύστημα τείνει εἰς τὸ νὰ μὴ ἀντιπροσωπευθοῦν αἱ μειοψηφίαι. Διότι ἐὰν ἕνα κόμμα εἶναι μικρὸν κόμμα, τὸ καταδικάζετε νὰ ἐκλέξῃ μόνον τοὺς βουλευτὰς τῆς πρώτης κατανομῆς, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ μὲ ηὐξημένην βάσιν, διὰ νὰ μειώσητε τὴν βάσιν κατόπιν σεῖς, προκειμένου περὶ τῆς βʹ κατανομῆς εἰς ἣν δὲν μετέχουν τὰ μικρὰ κόμματα κατὰ τὸ σύστημα τοῦ μεγάλου εἰς τοὺς μεγάλους ποὺ ἔλεγεν ὁ κ. Γεώργας. Αὐτὸ τὸ σύστημα ἐξαφανίζει τὴν μόνην ἀρετὴν τῆς ἀναλογικῆς. Ἠνώχλησε πολλούς, ὅτι μετεχειρίσθησαν τινὲς ἐξ ἡμῶν εἰς τὴν πολεμικὴν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκφράσεις, εἰλημμένας ἐκ τοῦ ποινικοῦ νόμου. Φυσικὰ ὅταν ἀναφέρῃ τοιαύτας ἐκφράσεις κανεὶς προκειμένου περὶ νομοσχεδίου, δὲν τὰς ἀναφέρει εἰς τὴν κυριολεξίαν των. Ὅταν εἶπον ἐγὼ π.χ. ὅτι κερδίζονται ἕδραι διὰ κλοπῆς ψήφων καὶ ἀπάτης, δὲν ἐννοῶ, ὅτι οἱ συντάκται τοῦ νόμου ἢ ἐκεῖνοι, ποὺ πρόκειται νὰ ἐπωφεληθοῦν, πρέπει νὰ δικασθοῦν βάσει τοῦ Ποινικοῦ νόμου. Δυστυχῶς, διὰ νὰ χαρακτηρισθῇ τὸ νομοσχέδιον, μόνον εἰς τὸν Ποινικὸν νόμον εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ κανεὶς λέξεις κατάλληλες. Ἀνεζήτησα εἰς τὰ λεξικὰ μήπως ὑπάρχουν ἄλλαι. Δυστυχῶς δὲν ὑπάρχουν. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ μὴ παρεξηγῆται τὸ νόημα τῶν λέξεων ποὺ χρησιμοποιοῦνται. Νομίζω λοιπόν, κ. βουλευταί, ὅτι ἡ λέξις «κλοπὴ ψήφων» ἀποτελεῖ κυριολεξίαν. Διαφωνῶ μὲ τοὺς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι εἶπον, ὅτι ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ ἔχει ὀλιγώτερα ἐλαττώματα ἀπὸ τὸ πλειοψηφικόν. Διότι εἰς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ὑπάρχει μία ἀρχὴ βασικὴ καὶ δημοκρατική. Ἐκεῖνος ποὺ θὰ λάβῃ καὶ μίαν ψῆφον περισσότερον κερδίζει ὅλας τὰς ἕδρας. Δὲν κλέπτει καμμίαν ψῆφον, βγαίνει μὲ τὰς ἰδικάς του, διότι παίρνει 51%.

§217Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). ..... (Δὲν ἠκούσθη).....

§218Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐχθρὸς τοῦ πλειοψηφικοῦ, κ. Πρόεδρε, διότι δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν μειοψηφιῶν καὶ διά τινας ἄλλους λόγους. Ἀλλὰ διαπιστώνω ποία εἶναι ἡ βάσις του.

§219Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὸ ὑποστηρίζετε τότε.

§220Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἐπιχείρημα τὸ ἐκ τοῦ πλειοψηφικοῦ τὸ χρησιμοποιῶ διὰ νὰ κατακρίνω τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, εἶναι διὰ νὰ ὑπογραμμίσω πόσον κακὴν γνώμην ἔχω διὰ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, ἀφοῦ τὴν θεωρῶ χειροτέραν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἡ ἀρχὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἐφαρμόζεται ἐπιτυχῶς εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου ἰσχύει τὸ μονοεδρικὸν σύστημα καὶ ὑπάρχουν δύο μεγάλα καὶ ἕνα ἢ δύο μικρά.

§221Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πάντοτε ἡ μειοψηφία διοικεῖ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, παρ’ ὅλον τὸ μονόεδρον.

§222Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μειοψηφία 48% δὲν εἶναι μειοψηφία ὅταν ὑπάρχῃ καὶ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὸ ὁποῖον συγκεντρώνει καὶ ἐκεῖνο ἕνα ἀριθμὸν ψήφων. Ἀλλὰ τὸ πρόβλημα ἐκεῖ λύεται λόγῳ τῆς ὑπάρξεως ὀλίγων κομμάτων καὶ τοῦ μονοεδρικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει τὴν δικαιοσύνην. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου ἴσχυε τὸ πλειοψηφικὸν μὲ πολλὰ κόμματα, ὑπῆρχε καὶ δευτέρα ψηφοφορία διὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτερος ἀριθμὸς ψήφων εἰς τὸν πλειοψηφοῦντα. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἡ ἀρχὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ εἶναι μία ἀρχή, ἡ ὁποία εἶναι εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς δημοκρατίας: ὁ πλειοψηφῶν ἐκλέγεται. Ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναλογικῆς εἶναι ἡ ἀκριβὴς ἀντιπροσώπευσις. Ἐδῶ ὅμως βγαίνει κανεὶς μὲ τοὺς ψήφους τῶν ἄλλων, ὄχι μὲ τὰς ἰδικάς του. Διότι παίρνεις τὸ 17% καὶ αἱ ὑπόλοιποι ἴσως δὲν εἶναι οὔτε φίλου σου, ὅπως μὲ τὸ σύστημα τῶν «συγγενῶν» κομμάτων εἰς τὴν Γαλλίαν τὸ ὁποῖον δὲν ἐκτιμῶ. Εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν ἐκλέγεσαι μὲ τὰς ψήφους τοῦ ἐχθροῦ σου, διότι τὰ 17% μόνον εἶναι οἱ ἰδικοί σου ψῆφοι, οἱ ὑπόλοιποι εἶναι τοῦ ἀντιπάλου σου, τοῦ ἀτυχοῦς, ποὺ ὑποχρεοῦται νὰ τὰς ἀφήσῃ νὰ τὰς πάρῃς ἐσὺ καὶ νὰ ἀποκτήσῃς τὶς ἕδρες. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα ποὺ ὀνομάζομεν κλοπήν.

§223Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ ἰσχῦον σύστημα δὲν ἔχει τὸ ἴδιον;

§224Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Γνωρίζετε ὅτι ἐὰν δὲν πάρετε εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου καμμίαν ἕδραν, ὅλαι αἱ ψῆφοι εἶναι χαμέναι.

§225Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸ ἔχω ὑποστῆ καὶ τὸ γνωρίζω.

§226Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Μᾶς κατηγορεῖτε μὲ τὰς φράσεις τοῦ Ποινικοῦ νόμου «κλοπὴ» καὶ «ἀπάτη». Καὶ μὲ τὸ ἰσχῦον σύστημα κλοπὴ γίνεται.

§227Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν τὸ ὑπάρχον σύστημα ἔχει ἕνα ποσοστὸν ἀδικίας, ἡ διαπίστωσις αὐτὴ ἄγει εὐθέως εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ διορθωθῇ αὐτὸ τὸ ὑπάρχον σύστημα. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἄγῃ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐπειδὴ ὑπάρχει ποσοστὸν ἀδικίας εἰς τὸ ὑπάρχον σύστημα, πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἄλλο σύστημα, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὴν ἀδικίαν αὐτήν. Ἑπομένως εἶναι παράλογος ὁ συλλογισμὸς αὐτός. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐξόφθαλμον. Μὲ 17% κερδίζονται ἕδραι μὲ τοὺς ψήφους τοῦ ἄλλου. Καὶ αὐτὴ ἡ κλοπή, αὐτὴ ἡ νοθεία, πηγαίνει κατὰ γεωμετρικὴν πρόοδον μὲ τὸ ἄρθρον 19 ποὺ σᾶς ἐδιάβασα ὅπου τὸ 17% μειώνεται—καὶ ὄχι δι’ ὅλους—ἀλλὰ διὰ δύο μόνον κόμματα προνομιοῦχα.

§228Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ συμβῇ αὐτό;

§229Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ συμβοῦν πολλὰ πράγματα εἰς τὰς ἐκλογὰς ποὺ δὲν προβλέπετε, κύριε συνάδελφε. Κύριοι βουλευταί, δυστυχῶς ἡ κλοπὴ δὲν εἶναι τὸ μόνον χαρακτηριστικὸν τοῦ συστήματος. Ὑπάρχει κάτι πλέον τούτου ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν καὶ ἐκείνων ποὺ νομίζουν ὅτι ὠφελοῦνται διὰ τῆς νέας ἐναβαπτίσεως εἰς τὸ λαϊκὸν αἴσθημα, ὅσον καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι θὰ ἀντλήσουν κῦρος διὰ νὰ κυβερνήσουν μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Ὑπάρχουν ἄλλα χαρακτηριστικὰ τὰ ὁποῖα θὰ προσομοιάζουν πρὸς τὴν ἀπάτην, πρὸς τὴν χρησιμοποίησιν ἀπατηλῶν μέσων πρὸς ἐπίτευξιν ὡρισμένων σκοπῶν. Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ δεύτερον χαρακτηριστικόν, τὸ ὁποῖον ἐγὼ θεωρῶ τὸ χειρότερον. Εἶναι ἡ ψυχολογία τῆς «χαμένης ψήφου», τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική. Δὲν εἶναι μόνον ἡ κλοπὴ ψήφων ποὺ καθιερώνει καὶ ποὺ εἶναι κακή. Εἶναι ὅτι ἐμπνέει εἰς τὸν ψηφοφόρον τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐὰν δὲν ψηφίσῃ ἕνα ἐκ τῶν λεγομένων μεγάλων κομμάτων, ἡ ψῆφος του «πάει χαμένη». Δὲν εἶναι μόνον ὅτι ἡ ψῆφος πολλῶν πολιτῶν θὰ πάῃ πράγματι χαμένη, ἢ μᾶλλον ἀντιθέτως πρὸς τὸν σκοπόν της, ἀφοῦ θὰ ὠφελήσῃ τὸν ἀντίπαλον. Ἀλλὰ καὶ πλῆθος πολιτῶν θὰ εὑρεθῇ πρὸ τοῦ διλήμματος ἢ νὰ ψηφίσουν τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον πιστεύουν καὶ νὰ πάῃ «χαμένη» ἡ ψῆφος των, ἢ νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ ἄλλου κόμματος μόνον καὶ μόνον διότι εἶναι μεγαλύτερον, τὸ ὁποῖον ἐνδεχομένως ἀπεχθάνονται. Καὶ αὐτό, κύριοι βουλευταί, εὑρίσκω ὅτι εἶναι τὸ χειρότερον χαρακτηριστικὸν καὶ ἀπὸ τὴν κακὴν ἀρίθμισιν τῶν ψήφων. Διότι ἐὰν ἐξησφαλίζετο, ὅτι ὁ ἐκλογεὺς δὲν θὰ κατελαμβάνετο ὑπὸ πανικοῦ ἀπὸ τὸ σύστημα, τότε δὲν θὰ ἐνδιέφερεν, οὔτε ἡ κακὴ ἀρίθμησις ποὺ προκαλεῖται ἀπὸ τὴν κλοπὴν ψήφων, διότι τὸ κάθε κόμμα θὰ εὕρισκεν ἐπὶ τέλους διὰ τῆς διαλογῆς τὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφόρων οἱ ὁποῖοι τοῦ ἀνήκουν. Ἀλλά, μὲ τὸν πανικὸν ποὺ δημιουργεῖ ἡ «ἐνισχυμένη» δὲν θὰ εἶναι μόνον ἡ ἀρίθμησις, ἀλλὰ καὶ οἱ ἀριθμοὶ ψευδεῖς.

§230Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑφυπουργὸς Τύπου). Ἡ κλοπὴ καὶ ἡ ἀπάτη θὰ γίνῃ ἀπὸ κόμματα συγγενῆ. Δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἀπὸ κόμματα τὰ ὁποῖα ἐκπροσωπεῖτε σεῖς. Εἴπατε προηγουμένως, ὅτι «ἠμπορεῖ νὰ γίνεται Κυβέρνησις διότι τὰ κόμματα δὲν ἔχουν ἰδεολογικὰς διαφοράς». Λοιπόν, ἐὰν γίνῃ κλοπὴ ἢ ἀπάτη ἀπὸ κόμματα ποὺ δὲν ἔχουν ἰδεολογικὰς διαφορὰς σᾶς πειράζει σᾶς;

§231Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τοῦ Τύπου, τὰς ἀπόψεις μου λέγω καὶ ὄχι τὰς ἰδικάς σας.

§232Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑφυπουργὸς Τύπου). Υἱοθετεῖτε τὰς ἀπόψεις τῶν ἄλλων· δὲν λέγετε τὴν ἰδικήν σας ἄποψιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πλάνη σας.

§233Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ. Πιθανὸν νὰ πλανῶμαι καὶ ἐγὼ εἰς πολλὰ σημεῖα. Ἀνθρώπινον. Διότι ἐγὼ δὲν εἶπα ποτέ, ὅτι δὲν πλανῶμαι. Σεῖς ὅμως πλανᾶσθε ἀσφαλῶς, ὅτι ἡ συγγένεια εἰς τὴν πολιτικὴν εἶναι συχνότατα ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον, ἀπὸ ὅ,τι εἶναι εἰς τὴν οἰκογενειακὴν ζωήν. Τὸ νὰ ὠφελήσῃ κανεὶς τοὺς συγγενεῖς του εἰς βάρος τοῦ ἰδικοῦ του συμφέροντος, εἶναι ἀτύχημα διότι ἀπὸ τὸν συγγενῆ του διεκδικεῖ ἕνα κόμμα μέγα μέρος τῆς ἐκλογικῆς του πελατείας. Αὐτὸ εἶναι ἀφ’ ἑαυτοῦ φανερόν.

§234Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑφυπουργὸς Τύπου). Αὐτὸ τὸ θεωροῦμε προσὸν καὶ ὄχι ἐλάττωμα τοῦ συστήματος.

§235Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐὰν τὸν ψηφίζητε εἶναι, διότι τοῦ βρίσκετε κάποιο προσόν. Ἐγὼ ὅμως τὸν θεωρῶ θανάσιμον ἐλάττωμα, διότι δὲν προκαλεῖ μόνον νοθείαν εἰς τὴν ἀρίθμησιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ἀριθμόν. Καὶ λέγω εἰς ἐκείνους, ποὺ ζητοῦν ἀναβάπτισιν εἰς τὸ λαϊκὸν φρόνημα, μὲ σύστημα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι τεχνητὴ ἡ ἀρίθμησις καὶ τεχνητὸς ὁ ἀριθμός, δὲν θὰ τὴν εὕρουν, διότι καὶ πάλιν ἐρχόμενοι εἰς τὴν Βουλὴν οἱ βουλευταί, θὰ εὑρίσκωνται ἐπὶ ψευδῶν ἑδρῶν. Καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις μὲ σύστημα νόθον δὲν δύνανται νὰ τὸ ἐλπίζουν. Διότι μὲ σύστημα νόθον, μὲ σύστημα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ γνωρίζῃ ὅλος ὁ λαός, ὅτι οἱ παριστάνοντες τὴν πλειοψηφίαν στηρίζονται πράγματι εἰς μικρὸν ποσοστὸν ψήφων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ Κυβέρνησις μὲ κῦρος καὶ ἰσχυρὰ διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ σταθερὰν διακυβέρνησιν τῆς χώρας.

§236Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Λυποῦμαι ποὺ θὰ σᾶς διακόψω, ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ παρατηρήσω εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ὅτι ἀκριβῶς αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς θεωροῦμεν ὡς τὸ μεγαλύτερον προτέρημα τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζομεν. Εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, ὡς εἶχα τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω καὶ κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου θὰ ἀναγκάσῃ τὰ μικρὰ κόμματα νὰ ἐνταχθοῦν πρὸς τὰ ὁμοειδῆ μεγαλύτερα, ἵνα ὁ λαὸς προσχωρήσῃ πρὸς ταῦτα, ὥστε νὰ παρέχεται ἡ ἐλπὶς διὰ τοὺς πιστεύσαντας εἰς τὸ πλειοψηφικόν, ὅτι θὰ δημιουργηθοῦν κατὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς αἱ προϋποθέσεις ἐφαρμογῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§237Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐὰν αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπιχείρημά σας ὑπὲρ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἶναι τὸ ἀσθενέστατον. Διότι ἡ ἔννοια τοῦ μεγάλου κόμματος, εἶναι ἔννοια, ἄνευ συστήματος, ἄνευ οὐσιαστικοῦ περιεχομένου. Εἶναι ἔννοια ἁπλῶς ἀριθμητική, τὴν ὁποίαν ἄλλως τε προσπαθεῖτε νὰ τονώσητε μὲ νοθείας καὶ αὐτῶν τῶν ἀριθμῶν.

§238Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ὁ λαὸς ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἐνταχθῇ εἰς μίαν ἀντίληψιν, ὅπου πιστεύει, διὰ νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ ἱστορία τῶν πολλῶν κομμάτων.

§239Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι βουλευταί, ποὺ ἐπέτρεψα τὴν πρώτην διακοπήν, διότι ὁ κ. Βουρδουμπᾶς παρατηρῶ, ὅτι ἐπαναλαμβάνει τὴν ἀγόρευσίν του, τὴν ὁποίαν ἤκουσα.

§240Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Αὐτὸ εἶναι μία ἀπάντησις εἰς τὰ ὅσα λέγετε.

§241Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀντιθέτως αὐτὰ ποὺ λέγω ἐγώ, εἶναι ἀπάντησις εἰς τὰ ὅσα εἴπατε ἐσεῖς.

§242Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Τσιριμῶκο, ὅπως ἠξεύρετε, εἰς τὰς ἐκλογὰς ὑπάρχει πάντοτε ἕνα ποσοστὸν κυμαινομένης μάζης, τὴν ὁποίαν προσπαθοῦν οἱ ὑποψήφιοι νὰ τὴν πάρουν. Αὐτὸ δὲν τὸ ἐλέγατε μέχρι σήμερον κλοπή· διατὶ τὸ λέγετε τώρα; Ἐάν τὴν μᾶζαν αὐτὴν τὴν πάρουν φερ’ εἰπεῖν οἱ μεγάλοι συνασπισμοί, διατὶ σᾶς φοβίζει τὸ δεύτερον μέρος ὅτι θὰ πᾶνε οἱ διάφοροι παρασυρόμενοι, διὰ νὰ μὴ πᾶνε οἱ ψῆφοι χαμένοι, νὰ ψηφίσουν τὰ μεγάλα κόμματα; Αὐτὴ εἶναι ἡ κυμαινομένη μᾶζα καὶ αὐτὸ προσπαθεῖ ἡ προπαγάνδα καὶ αἱ περιοδίαι τῶν διαφόρων ὑποψηφίων νὰ ἐπιτύχουν καὶ ὁ καθένας σπεύδει νὰ δώσῃ τὴν ψῆφον του, ὥστε νὰ εἶναι μεταξὺ τῶν νικητῶν.

§243Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Κόμματος Ἐθνικῆς Ἀναγεννήσεως, εἶναι ἐντελῶς ἄλλο αὐτὸ ποὺ λέγεται προσπάθεια διὰ τὴν κατάκτησιν τῆς κυμαινομένης μάζης καὶ ἄλλο ἡ ἐντύπωσις ἡ ὁποία τεχνητῶς δημιουργεῖται εἰς τὸν ἐκλογέα, ὅτι ἡ ψῆφος πάει χαμένη. Εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν πρόκειται περὶ τῆς νομίμου προσπαθείας κάθε κόμματος ν’ ἀποσπάσῃ καὶ ἀπὸ τὸν «συγγενῆ» καὶ ἀπὸ τὸν ἀντίπαλον, μὲ τὴν προπαγάνδαν, μὲ τὰ συνθήματα τὰ πολιτικά, μὲ τὸ πρόγραμμά του, τοὺς διστακτικοὺς ἐκλογεῖς, ἐκείνους ποὺ «κυμαίνονται». Εἰς τὴν περίπτωσιν ὅμως τῆς ἐνισχυμένης, δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Πρόκειται περὶ ἐκβιασμοῦ τοῦ ἐκλογέως, παντὸς ἐκλογέως, τιθεμένου ἐνώπιον ὠμοῦ, τεχνητοῦ διλήμματος νὰ ψηφίσῃ ἀνώφελα κατὰ συνείδησιν, ἢ ἁπλῶς ἀναλόγως τῶν ἐλπίδων ἐπιτυχίας κάθε κόμματος.

§244Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὸ γίνεται μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Σεῖς εἶσθε ἐν τάξει λέγοντας αὐτά. Διότι εἶσθε κατὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἐνῷ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ δὲν εἶναι ἐν τάξει. Διότι, ἂς εἴπωμεν, εἰς τὸν Νομὸν Ἀρκαδίας, τί ψήφους θὰ πάρετε σεῖς; Ἐὰν ἔχετε 50 ἀνθρώπους, θὰ ἀναγκασθοῦν νὰ ψηφίσουν τὰ κόμματα τὰ μεγάλα. Ἑπομένως ὁ ἐκβιασμὸς αὐτὸς ὑπάρχει καὶ μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Δι’ αὐτό, κύριε συνάδελφε, αὐτὴ εἶναι ἡ ἐλπὶς τοῦ νόμου αὐτοῦ ποὺ ψηφίζομεν. Ὅτι ὁ κόσμος θὰ τρέξῃ πρὸς τὰ μεγάλα κόμματα, θὰ δημιουργηθῇ ψυχολογία τοιαύτη, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντύπωσις καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, δὲν δύνανται νὰ ὑποστηρίζουν τοιαύτας ἀπόψεις.

§245Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν θεωρῶ ὀρθὸν νὰ διακόπτωμαι διὰ νὰ ἐπικροτοῦμαι. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ πάντα τ’ ἀνωτέρω προκύπτει ζωηρὰ ἡ ἐντύπωσις ὅτι συζητοῦμεν ἕνα νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἔχει κοπῆ καὶ ραφῆ εἰς τὰ μέτρα ὡρισμένων κομμάτων, σύμφωνα μὲ τὰς ἐλπίδας των καὶ ἀνεξαρτήτως τῶν ἐκπλήξεων, τὰς ὁποίας ὁ λαὸς τοὺς ἐπιφυλάσσει καὶ πρέπει νὰ τοὺς ἐπιφυλάξῃ, χωρὶς νὰ παρέχῃ καμμίαν ἀπολύτως ἐξασφάλισιν ὅτι θὰ δοθῇ εἴτε ἰσχυρὰ Κυβέρνησις ἢ καλὴ Κυβέρνησις ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς του. Μοῦ ἐνθυμίζει μὲ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν μέσα εἰς τὴν οἰκειότητα ἢ τὴν ὀξύτητα τῆς διαλογικῆς, συζητήσεως τὴν ἱστορίαν τοῦ ἀγαθοῦ ἐκείνου χωρικοῦ τὸν ὁποῖον ἠρώτησαν, διατί ἀφίνεις τὴν γυναῖκα σου καὶ δουλεύει καὶ σὺ κάθεσαι; Δὲν εἶναι ντροπή; Καὶ ἐκεῖνος ἀπήντησε: εἶναι λίγο ντροπή, ἀλλὰ εἶναι χουζοῦρι. Κατὰ τὸν ἴδιο τρόπον καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν εἶναι τόσον καλόν, οὔτε ἀποδίδει, τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ἀλλὰ βολεύει τὰ μεγάλα κόμματα. Κύριοι βουλευταί, πρὶν τελειώσω, θὰ ἤθελα νὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν μόνον σχέσιν μὲ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀλλὰ χαρακτηρίζουν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Κύριοι βουλευταί, ἡ μεγάλη πλειοψηφία τῆς Βουλῆς φρονεῖ, ὅτι τὸ μέρος τοῦ Ἔθνους, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὑπὸ τὰ ὅπλα, πρέπει νὰ ψηφίσῃ, παρὰ τὰς παγίας διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ κόμματός μας ἐμειοψήφισεν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ὑποστηρίζων τὰς παγίας αὐτὰς διατάξεις. Δὲν νομίζομεν ὅτι πρέπει νὰ διατηρήσωμεν τὴν μειοψηφίαν μας, κατὰ τὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συζήτησιν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δικαιούμεθα νὰ ἀναφερθῶμεν εἰς τὰ ὅσα ἡ ΕΠΕΚ εἶχεν εἴπει τὴν τὴν ἑπομένην τῶν προηγουμένων ἐκλογῶν, ἐνῶ σήμερα ὑπογράφει τὸ νέον νομοσχέδιον. Ἡμεῖς ὑπήρξαμεν ὀλιγώτερον ὀξεῖς εἰς τὴν κριτικὴν ἐπὶ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἐψήφισαν οἱ στρατιωτικοὶ εἰς τὰς προηγουμένας ἐκλογάς. Δὲν ὡμιλήσαμεν πολὺ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἐλπίζοντες ὅτι θὰ ἐπικρατήσουν καλύτεραι σκέψεις, μέχρι τῶν νέων ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ἐπιμείνω σήμερον, ποὺ εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τῶν νέων ἐκλογῶν, ὅτι τοὐλάχιστον μία βάσις τῆς δημοκρατικότητος, ἡ μυστικότης τῆς ψηφοφορίας, πρέπει νὰ διασφαλισθῇ. Ἐπὶ τέλους γενναῖος λαὸς εἴμεθα καὶ πλεῖστοι Ἕλληνες δύνανται νὰ ἐκδηλώσουν τὸ φρόνημά των, ἔστω καὶ μὲ φανερὰν ψηφοφορίαν. Ἀλλὰ ἡ ἀρχὴ τῆς μυστικότητος, καθ’ ἣν ἀπαγορεύεται εἰς πάντα ἀκόμη καὶ εἰς ἐκεῖνον ποὺ θὰ τὸ ἤθελε, νὰ ψηφίσῃ φανερά, καθιερώθη εἰς πᾶσαν δημοκρατίαν, διὰ νὰ ψηφίζουν ὅλοι ἐλεύθερα, ἀπηλλαγμένοι ἀπὸ κάθε ἐπίδρασιν φόβου ἐξαρτήσεως ἢ ἄλλης σκέψεως καὶ ὄχι μόνον ἀναλόγως τοῦ ἡρωϊσμοῦ ἑκάστου. Θὰ ἤθελον λοιπόν, καὶ τὸ θέτω ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς, νὰ παράσχω καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν πλειοψηφίαν, τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀποδείξουν ὅλοι ὅτι, ἐὰν πράγματι ζητοῦν νὰ ψηφίσουν οἱ στρατιῶται, τὸ κάμνουν, διότι νομίζουν ὅτι ἔχουν χρέος ἀπέναντι τῶν πολιτῶν ποὺ εὑρίσκονται ὑπὸ τὰ ὅπλα, νὰ μὴ τοὺς στερήσουν τοῦ ἐκλογικοῦ των δικαιώματος, χωρὶς ὅμως νὰ ἐλπίζουν ἐκ τοῦ τρόπου τῆς ψηφοφορίας ν’ ἀποκομίσουν κομματικὰ ὀφέλη. Ἡ ἄποψίς μου εἶναι ὅτι, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον θὰ ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὅπου τὸ ποσοστὸν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει διὰ τὸν καθορισμὸν τοῦ δικαιώματος συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, θὰ ἠδύναντο οἱ στρατιωτικοὶ νὰ ψηφίσουν μὲ εἰδικὸν ψηφοδέλτιον τὸ κόμμα τῆς προτιμήσεώς των, χωρὶς ν’ ἀναφερθοῦν εἰς τὸν συνδυασμὸν τοῦ τόπου τῆς καταγωγῆς. Αὐτὸ θὰ διηυκόλυνε τὴν ψηφοφορίαν, διότι δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ συζήτησις τοῦ τόπου τῆς καταγωγῆς κάθε στρατιώτου καὶ θὰ διηυκόλυνε τὴν μυστικότητα. Διότι σήμερα εἰς κάθε μονάδα ὑπάρχουν στρατιωτικοὶ καταγόμενοι ἐξ ὅλης τῆς Ἑλλάδος, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ σύνθεσις τώρα τῶν στρατιωτικῶν μονάδων, οὕτως ὥστε καὶ ἐὰν μείνῃ μυστικὴ ἡ ψηφοφορία διὰ τὸν στρατιώτην, διότι οὐδεὶς τοῦ λέγει νὰ ψηφίσῃ φανερά, εἶναι ὅμως κατὰ τοῦτο φανερά, ὅτι οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι κατάγονται ἀπὸ κάθε περιφέρειαν εἶναι συγκεκριμένοι καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ψηφίζουν ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου, καταλήγει νὰ εἶναι πασίγνωστοι. Ἔχομεν παραδείγματα ἐκ τῶν προηγουμένων ἐκλογῶν, ποὺ δὲν ὑπῆρξαν γενικὰ ἴσως, ἀλλὰ ὑπῆρξαν συγκεκριμένα, ὅτι βάσει ψηφοδελτίου τὸ ὁποῖον ἐδόθη κρυφά, ἠρωτήθη ὁ στρατιώτης ἐκλογεὺς διατί ἐψήφισε τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν ἢ τὴν ΕΠΕΚ. Τὸ ὅτι δὲ πράγματι εἶχε ψηφίση ἔτσι, προέκυπτε σαφῶς ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι μόνος αὐτὸς κατήγετο ἀπὸ μίαν συγκεκριμένην περιφέρειαν. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι φανερὰ ἐν τοιαύτη περιπτώσει ἡ ψηφοφορία; Δι’ αὐτὸ νομίζομεν, ὅτι ἐξυπηρετοῦμεν καὶ τὴν μυστικότητα τῆς ψηφοφορίας καὶ τὸ ἀδιάβλητον τῆς ψηφοφορίας τῶν στρατιωτικῶν καὶ βοηθοῦμεν ἀκόμη καὶ ὅλους τοὺς ὑποψηφίους ὅλων τῶν κομμάτων, διὰ νὰ μὴ κάνουν εἰδικὴν προεκλογικὴν περιοδείαν καὶ νὰ μὴ μεταφέρουν τὸν ἐκλογικὸν σάλον εἰς τὸν στρατῶνα μετὰ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀρχῆς, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς ψηφίζει μόνον τὸ κόμμα τῆς προτιμήσεώς του.

§246Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸν νὰ γίνῃ διάκρισις; Σᾶς ἐρωτῶ; γνωρίζει κόμματα τὸ Σύνταγμα; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίζῃ κόμματα;

§247Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον, διότι ὁ ἐκλογικὸς νόμος ὑποχρεώνει τὸ κόμμα νὰ καταθέτῃ ἔμβλημα. Τὸ κόμμα τὸ ἀναγνωρίζει ὁ νόμος. Πέραν τούτου μοῦ λέγετε, ἐὰν εἶναι συνταγματικὸν αὐτὸ ποὺ ζητῶ. Ἐνόμιζα ὅτι θὰ μὲ ἐρωτούσατε μήπως περιορίζω τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τοῦ στρατιώτου. Αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι αἱ πάγιαι διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου θεωροῦν τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα τοῦ στρατιωτικοῦ ἐν ἀναστολῇ.

§248Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ Σύνταγμα καθορίζει τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τὰ ἄλλα τὰ ἀφήνει εἰς τὸν νόμον, ἑπομένως ἐὰν δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν σας δὲν εἶναι καθόλου ἀντισυνταγματική.

§249Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἅμα ψηφίζῃ κόμματα, δὲν θὰ γνωσθῇ ποῖον ἐψήφισε;

§250Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὄχι· πάρετε μίαν μονάδα. Ἄς εἴπωμεν, ὅτι εἶναι 40 ἄνθρωποι ποὺ ἐψήφισαν τὴν ΕΠΕΚ. Οἱ 40 αὐτοὶ κατάγονται ἄλλος ἀπὸ τὴν Καβάλλαν, ἄλλος ἀπὸ τὰ Χανιά, ἄλλος ἀπὸ τὴν Λειβαδιὰ κ.ο.κ. Μὲ τὸν τρόπον ποὺ προτείνω, δὲν δύναται νὰ διακριθῇ ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ ψηφοφόροι, διότι ἐλλείπει τὸ διακριτικὸν σημεῖον τοῦ τόπου καταγωγῆς.

§251Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Γνωρίζετε πῶς γίνετε ἡ ἐκλογή;

§252Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸ γνωρίζω. Ἐγὼ τὸ ἐμελέτησα πολύ, διότι εἶδα ὅτι ἡ ἐπιμονὴ εἰς τὰς παγίας διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ κοινὸν αἴσθημα τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ὁ στρατὸς ἦτο περισσότερον ὀλιγάριθμος θὰ ἐπέμενα εἰς τὰς παγίας διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ τὴν στιγμὴν αὐτήν. Ἀλλὰ πάντες βλέπετε ἐκ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ὁμιλῶ, ὅτι δὲν δύνανται νὰ μοῦ ἀποδοθοῦν προθέσεις ἄλλαι, πλὴν τῆς θελήσεως νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ μυστικότης τῆς ψηφοφορίας.

§253Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θέλω νὰ σᾶς ἐρωτήσω τὸ ἑξῆς: Αὐταὶ αἱ 200.000 τῶν ψήφων ποὺ θέλετε ἐσεῖς νὰ δίδωνται εἰς κόμματα καὶ ὄχι εἰς συνδυασμούς, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογισθοῦν εἰς τὴν πρώτην κατανομήν, δεδομένου, ὅτι δὲν θὰ πηγαίνουν εἰς περιφερείας; Συνεπῶς τοὺς σβύνετε ἀπὸ τὴν πρώτην κατανομήν, τοὺς βγάζετε ἐντελῶς καὶ τοὺς πᾶτε μόνον εἰς τὴν δευτέραν.

§254Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ ἰδική μου φροντὶς ὅμως εἶναι ἡ μυστικότης τῆς ψηφοφορίας νὰ ἐξασφαλισθῇ, ἀπὸ ἐκεῖ καὶ κάτω τὸ ὅτι αἱ ψῆφοι αὐτοὶ θὰ ὑπολογισθοῦν μόνον εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, νομίζω ὅτι δὲν ζημιώνει κανένα.

§255Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ μετρηθοῦν εἰς τοὺς συνολικοὺς ψήφους ποὺ ἔλαβον τὰ κόμματα εἰς τὴν πρώτην κατανομήν.

§256Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἡ πρώτη σκέψις ἦτο πράγματι ὅπως ἡ ψῆφος τῶν στρατιωτῶν, νὰ εἶναι διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν, δηλ. νὰ εἶναι ψηφοδέλτιον κομματικόν, ἀλλ’ ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ ἐθεωρεῖτο μία δευτερεύουσα ψῆφος καὶ δι’ αὐτὸ ἀπεφασίσθη νὰ ψηφίζουν κατὰ περιφερείας. Βεβαίως αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀνησυχεῖ ἐσᾶς, καὶ δικαίως σᾶς ἀνησυχεῖ, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι νὰ ἐπηρεάσουν τοὺς στρατιώτας καὶ τοῦτο διότι θὰ ἦτο εὔκολος ἡ ἐξακρίβωσις τοῦ τί ἐψήφισεν ὁ στρατιώτης, τὸ ἀντεμετωπίσαμεν, λέγοντας, ὅτι ἡ διαλογὴ τῶν ψήφων τῶν στρατιωτῶν θὰ γίνεται ἐνώπιον τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν μὲ τὸ σύνολον τῶν ψήφων τῆς περιφερείας. Συνεπῶς δὲν ὑπάρχει ὁ κίνδυνος τῆς ἐξακριβώσεως τῆς ψήφου τοῦ στρατιώτου καὶ τῆς παραβιάσεως τῆς μυστικότητος τῆς ψηφοφορίας.

§257Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἀνέφερα τὴν σκέψιν μου ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας τῶν στρατιωτῶν διὰ νὰ τερματίσωμεν τὸ ζήτημα ἀπόψε, ἀλλὰ διότι εἶναι ἕνα θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὅλοι ἠμποροῦμεν νὰ σκεφθῶμεν μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ κατ’ ἄρθρον συζήτησις, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν καλλιτέραν διατύπωσιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ νόμου. Παραλείπω πλείστας λεπτομερειακὰς παρατηρήσεις ἐπὶ διατάξεων τοῦ νόμου εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκει κανεὶς τὸ ἴδιον πνεῦμα, ὄχι μόνον τὸ πνεῦμα ἐξυπηρετήσεως τῶν μεγάλων κομμάτων, ἀλλὰ καὶ ἕνα πνεῦμα παλαιοκομματικὸν καὶ κομματαρχικόν. Τοιαύτη διάταξις εἶναι π.χ., ὁ ἕνας σταυρός, ὁ ὁποῖος καταργεῖ τὴν ἑνιαίαν πολιτικὴν ἐμφάνισιν τοῦ κόμματος, διαλύει τὸν συνδυασμὸν εἰς ἕνα γενικὸν πόλεμον ὅλων καθ’ ὅλων, καὶ ἐξ ἄλλου εὐνοεῖ εἰδικῶς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν προσωπικοὺς κομματικοὺς φίλους τοὺς κομματάρχας. Οἱ νέοι ἄνθρωποι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναδειχθοῦν μὲ τὸν ἕναν σταυρόν, διότι μεταξὺ τοῦ νέου καὶ τοῦ κομματάρχου του, ὁ ἐκλογεὺς θὰ ψηφίσῃ τὸν κομματάρχην του. Κύριοι βουλευταί, ἐτελείωσα μὲ τὰς παρατηρήσεις μου. Τὰ τρία κόμματα μᾶς ἄγουν εἰς νέας ἐκλογάς, δίχως νὰ ἔχουν ἀποκαταστήσει κλῖμα ἐλευθερίας καὶ ἐπὶ πλέον μὲ νέον ἐκλογικὸν σύστημα νοθείας τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος τὴν «ἐνισχυμένην ἀναλογικήν». Ἄν αἱ ἐλπίδες τῶν τριῶν κομμάτων πραγματοποιηθοῦν, φοβοῦμαι, ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ νέα Βουλή, ὄχι μόνον δὲν θ’ ἀποτελέσῃ βελτίωσιν τῆς σημερινῆς, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ διογκωμένα τὰ ἐλαττώματά της. Καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη θὰ εἶναι μεταβατική. Μέσα εἰς ἐλαχίστους μῆνας θὰ προκληθοῦν νέαι ἐκλογαὶ μὲ ἀπρόβλεπτον διά τινας, ἀνεπιθύμητον δι’ ἄλλους ἡγεσίαν καὶ μὲ ἀπρόβλεπτα ἢ ἀνεπιθύμητα ἀποτελέσματα διὰ τὴν χώραν. Κάθε πρᾶξις, εἰς τὴν ὁποίαν προβαίνει ἕνα κοινοβούλιον ἔχει καὶ τὰς συνεπείας της. Ἡ καθιέρωσις τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἀφήνει νὰ διαφανοῦν ἀπὸ τοῦδε τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματά της. Παρεισέφρυσεν ἤδη εἰς τὸ νομοσχέδιον διάταξις, ὅτι εἶναι δυνατὸν αἱ ἑπόμεναι ἐκλογαὶ νὰ γίνουν μὲ τὸ πλειοψηφικὸν καθιερούμενον διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος. Ἤδη αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι οἱ ἴδιοι οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νόμου, δὲν εἶναι καθόλου βέβαιοι, ὅτι εἰσηγοῦνται πανάκειαν. Γνωρίζουν ὅτι ὁδηγοῦν εἰς μεταβατικὴν Βουλήν, διὰ νὰ φθάσωμεν μὲ τὸ πλειοψηφικὸν εἰς μίαν κατάστασιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ὑπάρχῃ εὔκολος θεραπεία. Κύριοι βουλευταί, τώρα τελευταίως ἐπεκράτησεν ἡ συνήθεια νὰ γίνωνται σπανίως συζητήσεις εἰς τὴν Βουλήν, διότι ὅλα τὰ ζητήματα λύονται δι’ Ἀναγκαστικῶν νόμων, ὅλα πλὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος μᾶς γίνεται ἡ τιμὴ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν κρίσιν μας. Ἀλλὰ πῶς; ἀφοῦ πρῶτα ἐδέθησαν αἱ χεῖρες καὶ ἡ γλῶσσα τῶν βουλευτῶν τῆς πλειοψηφίας. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶμαι καθόλου ἐναντίον τῆς κομματικῆς πειθαρχίας, κάθε ἄλλο. Ἀλλὰ μία κομματικὴ ἀπόφασις δύναται νὰ μεταβληθῇ μετὰ μίαν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, διότι ἐπὶ τέλους καὶ τὸ κόμμα ἀπὸ ἀνθρώπους ἀπαρτίζεται καὶ εἶναι δυνατὸν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ μεταβάλουν γνώμην. Εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου συμβαίνει κάτι τὸ ἰδιότυπον. Δὲν εὑρισκόμεθα πρὸ κομματικῆς ἀποφάσεως, ἀλλὰ πρὸ ἑνὸς συμβολαίου μεταξὺ κομμάτων, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ παραβῇ, οὐδεὶς δύναται νὰ μεταβάλῃ. Μᾶς ἔφεραν ἐδῶ ἕνα σχέδιον καὶ μᾶς εἶπον: Συζητήσατέ το, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ τὸ μεταβάλετε. Σᾶς ἀνήκει ἡ συζήτησις ὄχι ὅμως ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἔχει ἤδη ληφθῆ, ἔξω τῆς Βουλῆς. Αὐτή, κύριοι, εἶναι ἡ νέα μέθοδος· τί νὰ ἐλπίσω τώρα: ὅτι οἱ βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας θὰ ἔχουν τὴν ἀποφασιστικότητα νὰ εἴπουν, ὅτι δὲν συνυπογράφουν αὐτὸ τὸ συμβόλαιον; ἢ νὰ δηλώσουν, ὅτι πρέπει νὰ γίνουν ἐκλογαί, ἀλλὰ μὲ τὸ ἰσχῦον σύστημα, τὸ ὁποῖον μόνον θὰ ἐμφανίσῃ πόσον ἐμίκρυναν οἱ μεγάλοι καὶ πόσον ὁ λαὸς ἐπιδιώκει τὴν ἀλλαγὴν καὶ τὴν εἴσοδον μέσα εἰς τὴν Βουλὴν νέων κομμάτων καὶ νέων προσώπων; Δὲν τὸ ἐλπίζω, μολονότι εἶμαι βέβαιος, κύριοι, ὅτι τὰ ὅσα λέγω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εὑρίσκουν ἀπήχησιν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν βουλευτῶν, ποὺ σιδηροδέσμιοι ἄγονται εἰς μίαν κακὴν πρᾶξιν. Ἀλλὰ ἔχω ὅλας μου τὰς ἐλπίδας εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι θὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν ποὺ πρέπει εἰς τοὺς ἐφευρέτας τοῦ συστήματος, ἐνισχύων ἐκείνους ποὺ τὸ καταπολεμοῦν. (Χειροκροτήματα).

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ρέντης ἔχει τὸν λόγον.

§259Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Εἶναι δύσκολον κ. συνάδελφοι νὰ ἐκφέρῃ κανεὶς προτίμησιν παγίαν διὰ τὸ α ἢ τὸ β ἐκλογικὸν σύστημα. Κάθε σύστημα πρέπει νὰ ἐξετασθῇ κατ’ ἀξίαν, ἀναλόγως τῆς χώρας εἰς τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζεται καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας τελεῖ μία χώρα. Ἀσφαλῶς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἔχει ἀποδώσει καρποὺς εἰς τὰς ἀγγλοσαξωνικὰς χώρας καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς. Διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ ἐγκαθιδρύεται τὸ σύστημα τῶν δύο κομμάτων καὶ μὲ τὸ σύστημα τοῦτο, αἱ δύο ἐκεῖναι χῶραι ἔχουν εὕρει τὸν τρόπον νὰ διακυβερνῶνται κατὰ καλλίτερον τρόπον. Εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ σύστημα τῶν δύο κομμάτων δὲν ἀπέδωκε πάντοτε ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Οἱ Ἕλληνες εἶναι ἐπιρρεπεῖς, ἐκ βαθείας διαιρέσεως καὶ ὅταν χωρίζωνται εἰς δύο στρατόπεδα, ὁ ἀγὼν προσλαμβάνει ὀξυτάτην μορφήν. Διακόπτονται αἱ κοινωνικαὶ σχέσεις μεταξὺ τῶν ἀντιφρονούντων. Ἐξάπτονται τὰ πάθη καὶ ὁ ἀνταγωνισμὸς φθάνει πολλάκις μέχρις ἐνόπλου συρράξεως. Συχνὰ μᾶς συμβουλεύουν οἱ Μεγάλοι Σύμμαχοι τῆς Δύσεως, ὅτι πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν νὰ ἔχωμεν σταθερὰς Κυβερνήσεις, ἀλλὰ ἡ Ἑλλὰς πάντοτε ἔπασχεν ἀπὸ ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις, οὐδέποτε δὲ ἐταλαιπωρήθη λόγῳ τῆς ὑπάρξεως ἀσθενοῦς Κυβερνήσεως. Ἐάν, κύριοι, θελήσῃ νὰ ἀνατρέξῃ κανεὶς εἰς τὸ παρελθόν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821, θὰ ἴδῃ, ὅτι ἐπίμονοι συστάσεις διὰ σταθερὰν Κυβέρνησιν ἔφεραν τὸν Καποδίστριαν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο νὰ ἐκτελεσθῇ. Οἱ Ἕλληνες, κύριοι, δὲν ἀνέχονται τοιούτου εἴδους σταθερὰς Κυβερνήσεις. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, λαὸς ἀψίκορος, ἀντιδρῶν εἰς πᾶσαν πίεσιν, λαὸς μὲ πολλὴν κριτικήν, δὲν ἀνέχεται μίαν Κυβέρνησιν, ἐπὶ μακρὸν χρόνον καὶ ὅταν ἀκόμη ὁμαλῶς ἐλειτούργησε τὸ σύστημα τῶν δύο κομμάτων, ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Γεωργίου τοῦ Αʹ, πάλιν εἴχομεν συχνὰ μεταβολάς. Ὀλίγαι Κυβερνήσεις ἔζησαν ὁλόκληρον μίαν τετραετίαν Πλειοψηφικὸν σύστημα ἴσχυεν εἰς τὸ 1915. Ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις ὑπῆρχον εἰς τὸ 1917 καὶ ἡ ἀντίθεσις τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὑπῆρξε τόσον ἰσχυρά, ὥστε νὰ γίνῃ ἀπόπειρα δολοφονίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰς τὸν σταθμὸν τῆς Λυών, εἰς τὸ Παρίσι. Πλειοψηφικὸν σύστημα ἦτο εἰς τὸ 1920. Σταθερὰ Κυβέρνησις ἀνεδείχθη καὶ ὑπῆρξεν ἡ τραγικὴ περιπέτεια τοῦ 1922. Σταθερὰ Κυβέρνησις ἀνεδείχθη ὅταν μετεβλήθη τὸ ἐκλογικὸν ἀναλογικὸν σύστημα τὸ 1928, ἀλλὰ ἐξήφθησαν τὰ πάθη τόσον πολύ, ὥστε εἰς τὸ 1933–34 ἐγένοντο δύο ἀπόπειραι δολοφονίας ἐναντίον τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Σταθερὰ ἦτο ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1933 καὶ εἴχομεν τὸ κίνημα τοῦ 1935. Σταθερά ἦτο ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἰωάννου Μεταξᾶ, ἀλλὰ ἐδημιούργησεν ἐκ νέου καθεστωτικὸν ζήτημα, μὲ ὅλας τὰς συνεπείας καὶ τὴν ἐκμετάλευσιν ποὺ ἔγινεν ἀπὸ τὸ ΚΚΕ, μὲ ἀποτέλεσμα τὰ γεγονότα τῆς Μ. Ἀνατολῆς. Ἰδοὺ ποὺ μᾶς ὡδήγησαν αἱ σταθεραὶ Κυβερνήσεις εἰς τὴν χώραν αὐτήν, ἐνῷ εἰς τοιαύτας ρήξεις δὲν μᾶς ὡδήγησαν αἱ ἄλλαι Κυβερνήσεις. Οἱ ξένοι ὅμως, οἱ σύμμαχοι, δὲν γνωρίζουν τὴν Ἑλληνικὴν Ἱστορίαν, δὲν γνωρίζουν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Νομίζουν, ὅτι καὶ ἐδῶ ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ ἐκεῖνο, ποὺ συμβαίνει εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς καὶ γίνεται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου ἔγιναν κολοσσιαῖαι μεταρρυθμίσεις, ἐγένετο μεταρρυθμίσεις ἐκ μέρους τῆς Ἐργατικῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν κρατικοποίησιν τῶν ἀνθρακορυχείων καὶ τῆς βιομηχανίας τοῦ χάλυβος, χωρὶς συλλαλητήρια, ἐνῷ ἐὰν αὐτὰ ἐγένοντο εἰς τὴν Ἑλλάδα, θὰ εἴχομεν ἐνόπλους συρράξεις. Προκειμένου νὰ κρίνωμεν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον συμφέρει εἰς τὸν τόπον, θὰ πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν τὸ τὶ θέλομεν. Σταθερότητα καθεστωτικὴν ἢ σταθερότητα Κυβερνητικήν.

§260Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑφυπουργὸς παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ). Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη Κυβερνητικῆς σταθερότητος διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἐπιτυχία εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν;

§261Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§262Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑφυπουργὸς παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ). Σήμερα διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν, ἔχομεν ἀνάγκην ἰσχυρῶν Κυβερνήσεων.

§263Η. ΛΑΓΑΚΟΣ. Διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος θὰ ἐπέλθῃ ὁμαλότης;

§264Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Δὲν θὰ εἴμεθα ἐντὸς τῆς ἀληθείας, ἐὰν ἠθέλαμεν νὰ ἀποδώσωμεν τὴν κυβερνητικὴν ἀστάθειαν εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, καὶ αὔριον θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη συνεργασίας τῶν κομμάτων καὶ οἱ ἴδιοι συντελεσταὶ ποὺ ὑπῆρξαν διὰ τὴν μὴ σταθερότητα Κυβερνήσεων σήμερον, θὰ ὑπάρξουν καὶ αὔριον. Ἡ περίοδος τῆς Βουλῆς 1950, ἔχει τὸ χαρακτηριστικόν, ὅτι ἐπηρεάσθη ἀπὸ ἐξωκοινοβουλευτικοὺς παράγοντας. Συνωμοσία Βενιζέλου κατὰ Πλαστήρα– Παπανδρέου, συνωμοσία Τσαλδάρη, Βενιζέλου, Πλαστήρα ἐναντίον Παπανδρέου κλπ.

§265Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Οὐδέποτε συμμετέσχον εἰς συνωμοσίας καὶ ὅταν ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις Πλαστήρα, δὲν ἀνεμίχθην. Τόσον βέβαιον εἶναι αὐτό, ὥστε ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βενιζέλου, ἡ ὁποία διεδέχθη τὴν Κυβέρνησιν Πλαστήρα, μὲ ἀνεκάλεσεν ἀπὸ τὴν Ἀμερικήν, τότε μόνον, ὅταν ἀπέτυχεν ἡ ἰδική της προσπάθεια. Ἐὰν ὑπῆρχε συνωμοσία, θὰ ὑπῆρχε συνέχεια καὶ ἐνῶ εἰς τὸν κ. Τσουδερὸν ἐτηλεγραφεῖτο νὰ συνεχίσῃ, εἰς ἐμὲ ἐτηλεγραφεῖτο ὅτι δὲν ὑπῆρχε κανεὶς λόγος νὰ συνεχίσω. Ἐπανῆλθον καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔμεινε μόνη ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ κατόπιν, ἐκ τῶν ὑστέρων, ἐπῆλθε συνεργασία Εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀνατρέξω εἰς γεγονότα, διότι ἐξ ἀντικειμενικῶν γεγονότων θὰ διαπιστωθῇ, ὅτι δὲν ὑπῆρξε συνωμοσία. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν, οὐδέποτε ὑπῆρξα μέλος συνωμοσίας, ἡ μέθοδός μου εἶναι δημόσιος ἀγὼν κατὰ μέτωπον. (Χειροκροτήματα).

§266Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, μολονότι ἀμφιβάλλω εἰς τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικοὺς παράγοντας.

§267Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὰ περιστατικὰ ποὺ ἀνέφερα, ἦσαν ἀντικειμενικά.

§268Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὰ προβλήματα ἦσαν: ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ συμμοριτισμοῦ καὶ ἐν συνεχείᾳ τὸ πολιτικὸν θέμα’ συνεπῶς πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ ἡ ἀντιμετώπισις, διὰ πολιτικῶν μεθόδων, τῆς ἀνανεώσεως τῶν κομμάτων διὰ τοῦ Α ἢ Β ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὰς παραφυάδας τοῦ παλαιοῦ ΕΑΜ νὰ κατέλθουν εἰς τὰς ἐκλογάς, ἐνῷ τώρα ἡ ἐνισχυμένη θὰ ὠθήσῃ εἰς ἀπομόνωσιν τὸν κομμουνισμὸν καὶ θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δυνάμεως αὐτοῦ. Εἶναι ζήτημα ἐὰν αἱ προβλέψεις τῶν τριῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα συνεβλήθησαν, διὰ τὴν πρότασιν τοῦ σχεδίου νόμου τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἐὰν αἱ προβλέψεις αὗται θὰ πραγματοποιηθοῦν διὰ τῶν ἐκλογῶν. Οὐδεὶς γνωρίζει ἐὰν τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα θὰ εἶναι ἢ δὲν θὰ εἶναι μέσα εἰς τὰ κόμματα ποὺ θὰ μετάσχουν τῆς βʹ καὶ γʹ κατανομῆς καὶ τὰ τρία κόμματα ποὺ ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἀσφαλῆ ὅτι θὰ μετάσχουν τῶν εὐεργετημάτων τῆς δευτέρας καὶ τρίτης κατανομῆς. Διότι ὑπάρχουν καὶ ἀπρόοπτα καὶ διότι ἡ πίεσις πρὸς ὡρισμένας κατευθύνσεις δημιουργεῖ, ἰδίως εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀντιθέτους ἀντιδράσεις. Δὲν γνωρίζω, μάλιστα, ἐὰν ἀπὸ σήμερον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς θὰ ὑπάρξῃ τὸ ἴδιον θάρρος ἐκ μέρους τῶν εἰσηγητῶν τῶν νόμων, διὰ νὰ βαδίσουν εἰς ἐκλογὰς καὶ μήπως ἔχωσι κάποιον συναίσθημα φόβου, τὸ ὁποῖον ὑπαγορεύει μίαν βραδύτητα διὰ νὰ βαδίσωμεν πρὸς ἐκλογάς. Εὐκολώτερον θὰ ἐβαδίζαμεν μὲ τὸ ἁπλοῦν σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, διότι δὲν δημιουργεῖ φόβους καὶ δυσκολώτερον τώρα. Καὶ δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ ἔχωμεν μίαν ὀπισθοδρόμησιν εἰς τὴν χαραχθεῖσαν κατεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν τριῶν κομμάτων, τῶν συμπραττόντων μετ’ αὐτῆς. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἀντίθετος εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, χωρὶς νὰ συντάσσωμαι ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὸ πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον δὲν θεωρῶ τόγε νῦν, ὡς πρόσφορον διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. (Χειροκροτήματα).

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Μπουρνιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§270Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Αἱ ἐκλογαὶ τῆς 5 Μαρτίου διεξήχθησαν, κ. βουλευταί, ὕστερα ἀπὸ μίαν τραγικὴν διὰ τὸ Ἔθνος περιπέτειαν, ἡ ὁποία προσέθεσε τόσα φοβερὰ δεινὰ εἰς ἐκεῖνα τοῦ πολέμου καὶ τῆς κατοχῆς. Τὸ ἔργον, συνεπῶς, τὸ ὁποῖον ἐκαλούμεθα νὰ ἐπιτελέσωμεν, ἦτο πράγματι βαρύ. Ἀπῄτει, ὅπως ὀρθῶς εἶχε τονισθῇ εἰς τὸν λόγον τοῦ Θρόνου, τὴν συστηματοποίησιν καὶ τὴν ἔντασιν τῶν δυνάμεων ὅλων μας, πρὸς ἀνάκτησιν τοῦ ἀπολεσθέντος χρόνου. Ἀτυχῶς, 15 μῆνας μετὰ τὰς ἐκλογάς, εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς καθολικῆς ὁμολογίας, ὅτι ὅλος αὐτὸς ὁ χρόνος ἀπωλέσθη καὶ ὅτι πρέπει διὰ νέων ἐκλογῶν νὰ δώσωμεν ἱκανὴν καὶ σταθερὰν Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον, ἡ ὁποία θὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ λαοῦ. Ἐπεξετάθη, δηλαδὴ καὶ μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, τὸ σύνθημα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ καιροῦ καλλιεργοῦν ἐπιμόνως ὡρισμέναι ἐφημερίδες καὶ ὡρισμένοι κύκλοι τῆς χρεωκοπίας τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας. Καθημερινῶς ἀναγιγνώσκομεν, κ. βουλευταί, καὶ ἀκούομεν αὐτὸ τὸ κήρυγμα, τὸ ὁποῖον περιήγαγεν εἰς ἀνυποληψίαν τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ καὶ ἀπέναντι τῶν Ἀμερικανῶν φίλων μας. Καὶ ἀντὶ νὰ ἀντιδράσωμεν μὲ ὅλας μας τὰς δυνάμεις, ὄχι χάριν ἡμῶν τῶν ἰδίων, ἀπὸ τοὺς ὁποίους δὲν ἔλειψε οὔτε ὁ πατριωτισμός, οὔτε ἡ τιμιότης, οὔτε τὸ ἠθικὸν ἀνάστημα, γνωρίσματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, ἀντὶ λέγω, νὰ ἀντιδράσωμεν χάριν τῆς Δημοκρατίας, τὴν ὁποίαν πιστεύομεν, ὡς τὸ καλύτερον πολίτευμα δι’ αὐτὴν τὴν χώραν, προσχωροῦμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν ἐπικίνδυνον θεωρίαν. Διότι αὐτὸ ἐπέτυχον οἱ ἐπιδιώκοντες τὴν φθορὰν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Νὰ ἔχουν, ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς ἰδίους, τὰς ἀποδείξεις, ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν τὰ διοικήσωμεν τὸν τόπον. Καὶ τοὺς τὰς ἐδώσαμεν, ὄχι διότι προσφεύγομεν εἰς τὰς ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι πλέον χρήσιμοι, ἀλλὰ διότι ἐννοοῦμεν νὰ τὰς ἐνεργήσωμεν μὲ ἕνα σύστημα νόθον, ἐφευρεθὲν τὴν τελευταίαν στιγμὴν εἰς τὰ κομματικὰ μαγειρεῖα τῶν λεγομένων μεγάλων κομμάτων, τὰ ὁποῖα διεκήρυξαν ὅτι ἡ κακοδαιμονία τῆς χώρας ὀφείλεται τάχα εἰς τὰ μικρὰ κόμματα. Γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι οὐδεὶς Ἕλλην πολίτης πιστεύει εἰς τὴν θεωρίαν αὐτὴν καὶ δὲν πιστεύουν οὔτε καὶ οἱ ἐμπνευσταὶ καὶ ἐφευρέται τοῦ νέου συστήματος, οἱ ὁποῖοι, ἐὰν πράγματι ἤθελον τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν ἰσχυρὰν πλειοψηφίαν, ἐὰν ἦτο αὐτὴ ἡ πραγματική των θέλησις, τότε θὰ προσεχώρουν εἰς τὸ μόνον πρόσφορον σύστημα, τὸ πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον, αὐτὴν τὴν στιγμήν, τοὐλάχιστον, θέλει ἡ μεγάλη πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὑποστηρίζεται, κ. βουλευταί, ὅτι διὰ τοῦ προτεινομένου νέου ἐκλογικοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης, ὡς ἀποκαλεῖται, ἀναλογικῆς, τὰ δύο τοὐλάχιστον τῶν ἀναδειχθησομένων τριῶν πρώτων κομμάτων, θὰ φέρουν τοιαύτην πλειοψηφίαν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ σχηματίσουν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Ἐρωτῶ: Μήπως μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν τὸ 1946 δὲν ἐξῆλθε παντοδύναμον ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐν τούτοις, πρὸ τῆς παρελεύσεως ἔτους ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν, ἠναγκάσθη νὰ δεχθῇ τὴν συνεργασίαν καὶ ἄλλων κομμάτων, θυσιάσαν καὶ αὐτὴν τὴν πρωθυπουργίαν, καὶ μήπως ἠμπόδισεν ἡ μεγάλη ἀριθμητικὴ δύναμις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τὰ ἐπανειλλημένα κυβερνητικὰ σχήματα τῆς τετραετίας καὶ τὰς συχνὰς κυβερνητικὰς κρίσεις;

§271Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Σήμερον τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ἔγινε τρία κόμματα καὶ ἄλλα τρία τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων.

§272Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Καὶ θέλετε νὰ πιστεύσω ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον τὰ τρία κόμματα ὑποστηρίζουν τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἢ ὅτι πρέπει διὰ τὴν διαφορὰν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ τοῦ ἀποσχισθέντος τμήματος αὐτοῦ, νὰ ὁδηγηθῇ ἡ χώρα εἰς ἐκλογάς, τὰς ὁποίας θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ἐπαναλάβῃ αὔριον μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα;

§273Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπειδὴ ἐπιμένει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν ὑπεράσπισιν ἀχαρίστου ὑποθέσεως, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀκόλουθον διαπίστωσιν. Ἔπειτα ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τῆς ἀναλογικῆς, ἐσχηματίσθη πρῶτον ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου ἀπὸ τὰ τρία κόμματα καὶ ἐσχηματίσθη κατόπιν ἡ Κυβέρνησις Φιλελευθέρων–Λαϊκῶν–Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος. Ἑπομένως κατέστη δυνατὸς ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεων. Ἐρωτῶ: Ἡ ἀναλογικὴ ἔχει πταίσει διότι οἱ σχηματισμοὶ αὐτοὶ διελύθησαν ἢ ἄλλοι λόγοι; Ἄλλοι λόγοι. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κέντρον, διεπιστώθησαν ἰδεολογικαὶ ἀντιθέσεις. Ἐὰν ἑπομένως καὶ εἰς τὸ μέλλον, μετὰ τὰς ἐκλογάς, δύο κόμματα διαπιστώσουν κατὰ τὴν συνεργασίαν των ἰδεολογικὰς ἀντιθέσεις, ἔστω καὶ δύο, δὲν θὰ ἠμπορέσουν νὰ συνεχίσουν τὴν συνεργασίαν. Ἰδοὺ ὅτι ἀλλότριοι λόγοι, ὄχι ἡ ἀναλογική, ὡδήγησαν εἰς τὴν ἀποσύνθεσιν τῆς πρώτης Κυβερνήσεως. Ἐρχόμεθα εἰς δευτέραν Κυβέρνησιν Φιλελευθέρων–Λαϊκῶν–Δ. Σ. κόμματος. Ποῖοι λόγοι τὴν διέλυσαν; Ἡ ἀναλογική; ὄχι. Οἱ γνωστοὶ ἀλλότριοι λόγοι, ἄσχετοι μὲ τὴν ἀναλογικήν. Ἰδοὺ ὅτι ρίπτομεν τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος ἐναντίον συστήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπταισεν. Ἐπιγενόμενοι, ἀλλότριοι ἦσαν οἱ λόγοι. Ἐὰν αὐτοὶ ἀνακύψουν καὶ εἰς τὸ μέλλον, μετὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ πάλιν θὰ διαλύσουν τὴν Κυβέρνησιν. Κάμνομεν ἑπομένως ἐσφαλμένην διάγνωσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαπίστωσις.

§274Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Δὲν εἶναι λοιπόν, Κύριοι βουλευταί, ἡ δύναμις τῶν ἀριθμῶν, ἡ ὁποία ἐμποδίζει τὴν σταθερότητα τῶν Κυβερνήσεων καὶ ἡ ἔλλειψις μιᾶς πραγματικῆς ἀποφάσεως τῶν κομμάτων νὰ θυσιάσουν, ἔστω καὶ προσκαίρως, τὸ κομματικὸν συμφέρον, εἰς μίαν τιμίαν καὶ εἰλικρινῆ ἀπόφασιν συνεργασίας, ὅπως ἐκείνη ἡ ὁποία ἐπέβαλε τὴν οἰκουμενικὴν κατὰ τὸ 1926. Ἀντιθέτως σήμερον τὰ τρία κόμματα, τὰ ὁποῖα μᾶς προτείνουν τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, ἐλπίζουν ὅτι, διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, θὰ ἐξασφαλίσουν δι’ ἑαυτὰ τὰ πλεονεκτήματα, διὰ νὰ μὴ εἴπω τὰ λάφυρα ἑνὸς συστήματος νόθου, τὸ ὁποῖον καταδικάζει ἡ μεγάλη πλειοψηφία τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ ἀποκρούομεν, τὸ σύστημα, μολονότι δὲν συμμεριζόμεθα τὴν αἰσιοδοξίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν τὰ τρία κόμματα, ὅτι θὰ ἐξασφαλίσουν ἐκεῖνα τὴν πρώτην θέσιν. Πιστεύομεν ἀντιθέτως ὅτι τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἀνήκομεν, ἔχει τίτλους διὰ νὰ διεκδικήσῃ ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸν λαὸν τὴν πρώτην θέσιν κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Ἐν τούτοις ἀποκρούομεν τὸ σύστημα αὐτό, διότι φοβούμεθα ὅτι, ὅπως ὀρθῶς ἐτόνισεν ὁ ὁμιλήσας πρὸ ὀλίγου ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ρέντης, θὰ ἐνισχύσῃ ἀσφαλῶς τὰς ἕδρας τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς πλασματικῶς, καὶ ἐπὶ πλέον θὰ καταστήσῃ ὑπεύθυνον τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας καὶ διὰ τὰς συνεπείας μιᾶς νέας ἀκυβερνησίας, συνεπείας αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβοῦν τραγικαὶ διὰ τὸ μέλλον τῆς χώρας. Δὲν εἶναι λοιπὸν τὸ σύστημα, κύριοι βουλευταί, τὸ ὁποῖον ἔχει προκαλέσει τὴν ἀστάθειαν τῶν Κυβερνήσεων, οὔτε εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος νὰ ἐπιτευχθῇ, τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα. Θὰ ὑπάρξουν ἀσφαλῶς ἀπρόβλεπτοι παράγοντες καὶ ἐκπλήξεις, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ὑπηνίχθη ὁ ἀξιότιμος κ. Τσιριμῶκος. Εὔχομαι νὰ μὴ γίνῃ πραγματικὴ ἡ σκέψις του. Οἱ ἐμπνευσταὶ καὶ συντάκται τῆς προτάσεως νόμου, κύριοι βουλευταί, δυσπιστοῦν καὶ οἱ ἴδιοι εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς προτείνουν καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 34, προβλέπουν δὲ τὴν δυνατότητα διεξαγωγῆς τῶν μεταπροσεχῶν ἐκλογῶν διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἐρωτῶ ὅμως: εἶναι ἐπιτετραμμένον ὅταν δισπιστοῦμεν πρὸς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, νὰ ρίξωμεν τὴν χώραν εἰς τὸν ἐκλογικὸν σάλον, ὅταν οἱ ἴδιοι δὲν τὸν ἐγκρίνωμεν καὶ προβλέπωμεν ὅτι θὰ ἐνεργήσωμεν τὰς μελλούσας ἐκλογὰς μὲ τὸ πλειοψηφικόν; Ἰδοὺ διατί, εἶπον ἐν ἀρχῇ ὅτι ἐδικαιώσαμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι τοὺς συστηματικῶς ὑπονομεύοντας τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας. Ὁ λαός, κύριοι βουλευταί, ὁ ὁποῖος μοχθεῖ, ὁ ὁποῖος ἀντιμετωπίζει καθημερινῶς καὶ μεγαλυτέραν δυστυχίαν, θὰ μᾶς συγχωρήσῃ, ἴσως διότι ἐσπαταλήσαμεν πολὺν χρόνον εἰς πολιτικὰ θέματα καὶ διαφωνίας εἰς κυβερνητικὰς κρίσεις, παρὰ εἰς δημιουργικὴν ἀπόδοσιν. Ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ συγχωρήσῃ τὴν τελευταίαν πρᾶξιν αὐτῆς τῆς Βουλῆς, ἐὰν εἶναι ἡ ψήφισις ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀντιθέτου πρὸς τὸ συμφέρον τῆς χώρας. Ἄς τὸ ἀναλογισθῶμεν ὅσον ὑπάρχει καιρὸς καὶ ἂς καταψηφίσωμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐπιβάλλεται ὡς δόγμα πίστεως, μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι ἔτσι ἐξυπηρετοῦμεν τὸν λαόν, ἐξυπηρετοῦμεν τὴν Δημοκρατίαν, ἐξυπηρετοῦμεν καὶ τὸν Κοινοβουλευτισμόν. (Χειροκροτήματα).

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βασιλειάδης ἔχει τὸν λόγον.

§276Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, βεβαίως εἶναι χρήσιμον νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰς μελλούσας ἐκλογάς, ἄλλως τε καὶ μία μερὶς τοῦ τόπου μᾶς ὁδηγεῖ πρὸς τὰς ἐκλογάς. Ἑπομένως πρέπει νὰ γνωρίζῃ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος ὑπὸ ποῖον σύστημα ἐκλογικὸν θὰ λάβουν χώραν αἱ μέλλουσαι ἐκλογαί, ὁποτεδήποτε διενεργηθοῦν. Θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω κατ’ ἀρχὴν τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ἐὰν νομίζῃ ὅτι ἡ διενέργεια ἐκλογῶν εἶναι ἴσως ἡ μεγαλειτέρα ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ προσφέρωμεν εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν, κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμήν. Ὁ διεθνὴς ὁρίζων εἶναι λίαν σκοτεινός. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑποφέρει δεινῶς. Ἀναμφισβητήτως μία νέα ταλαιπωρία, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ ὁ ἑλληνικὸς λαός, καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος, διὰ τὴν διεξαγωγὴν νέων ἐκλογῶν, θέλει νὰ ἀναστείλῃ κατὰ ἕνα μεγάλο ποσοστόν, τὸ ἔργον τῆς ἀνασυγκροτήσεως, καὶ ἡ ἐπούλωσις τῶν πληγῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας ὑποφέρει πράγματι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ ἑλληνικὸς λαός, θὰ καθυστερήσῃ. Εἶμαι, λέγω, σύμφωνος ὅτι πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ συζητήσωμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον θέλουσι διενεργηθῆ αἱ ἐκλογαὶ μελλοντικῶς, ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο πειθαρχοῦμεν καὶ εἰς τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκομεν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν μᾶς ἐμποδίζει ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκδηλώσωμεν ἐλευθέρως τὰς σκέψεις μας κατὰ πόσον αὗται δέον νὰ λάβουν χώραν συντόμως ἢ νὰ ἀναβληθοῦν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἔχω διαπιστώσει καὶ ἐκ προσωπικῆς ἀντιλήψεως καὶ ἐξ ἐπανειλημμένων ἐπαφῶν, τὰς ὁποίας εἶχα μὲ τοὺς συμπολίτας μου, αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἀποβλέπει εὐχαρίστως πρὸς τὰς ἐκλογάς. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπιζητεῖ μᾶλλον τὴν παρακολούθησιν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τῶν ζωτικῶν του ζητημάτων, τῶν ὁποίων τὴν ἱκανοποίησιν ἐπιδιώκει. Ἐντόνως ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ θὰ ἠδύνατο εὐχερῶς νὰ δώσῃ εἰς τὴν χώραν μας Κυβέρνησιν ἰσχυράν, ἡ ὁποία πραγματικῶς νὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν μέχρι συμπληρώσεως τῆς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζομένης θητείας της καὶ θέλει προσφέρει κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία θετικὴν ὑπηρεσίαν πρὸς τὸ Ἔθνος. Πόσα ζητήματα παραμένουν ἐκκρεμῆ, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἔχει θέσει εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἐπιτελέσεως; Δὲν ἐγκρίνω δὲ τὴν ἐπίθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη τελευταίως ἡ Κυβέρνησις ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας κ. Βουδούρη καὶ πολλῶν ἄλλων συναδέλφων, ὅτι, αὕτη ἐγκατέλειψε τὴν ὕπαιθρον καὶ τὴν ἐπαρχίαν, ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, μεγάλη προσπάθεια ἐγένετο πρὸς τὴν κατεύθυνσιν ταύτην, π.χ. ἀξιοποίησις τῶν γαιῶν, διὰ τῆς ἐκτελέσεως ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων, καὶ διὰ τῶν ἐκτελουμένων ὑδροηλεκτρικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦνται εἰς διάφορα μέρη τῆς χώρας, Ἑπομένως, ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ ἤδη, νὰ οἰκοδομήσῃ καὶ ἐπουλώσῃ τὰς πληγάς, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσε λόγῳ οἰκονομικῶν δυσχερειῶν νὰ προωθήσῃ τὸ ἔργον τοῦτο ἱκανοποιητικῶς. Ὑπάρχουν ἀκόμη μεγάλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὑπελείφθησαν. Νομίζω ὅτι, θὰ εἴμεθα εἰλικρινέστεροι, ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, αἰρομένη εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων ἀπῄτει, ὅπως ὑπάρξῃ μία συνεργασία τῶν σημερινῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων, ἥτις νὰ δώσῃ εἰς τὴν χώραν μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ προωθήσῃ καὶ νὰ προαγάγῃ τὸ ἔργον τῆς ἀνασυγκροτήσεως καὶ τῆς ἀνυψώσεως τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος, πράγματι, ὑποφέρει δεινῶς. Ἂς ἔλθω ἤδη εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ, ὑποστηρίζω, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν εἶναι τὸ δημοκρατικώτερον καὶ τὸ πλέον ἀντιπροσωπευτικόν, πιθανόν, διὰ τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιφέρωμεν, τὸ σχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῶν τριῶν κομμάτων κατὰ τὴν συζήτησιν, νὰ ἀποβῇ πράγματι τελεσφόρον, ὥστε ὅταν τὸ Ἔθνος θὰ ἀποδυθῇ εἰς νέον ἐκλογικὸν σάλον, τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ νὰ εἶναι ἱκανοποιητικά, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως δυνάμεως τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βουλήν, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸς ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως, πράγματι ἀντιπροσωπευτικῆς. Ἡ ἀναλογική, ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι τὸ πλέον δημοκρατικὸν σύστημα, ἐκπροσωπεῖ ὅλας τὰς κοινωνικὰς ροπὰς καὶ ἡ Βουλή, ἥτις θὰ προέλθῃ κατόπιν ἐκλογῶν διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, βεβαίως δύναται νὰ φέρῃ τὸν τίτλον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἐνῷ Βουλὴ προερχομένη ἀπὸ ἐκλογὰς κατόπιν ἐφαρμογῆς τοῦ κοινοῦ καὶ γνωστοῦ πλειοψηφικοῦ, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς μία Βουλὴ πλειοψηφίας, ἀλλ’ οὐχὶ Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διότι δὲν θὰ ἀντιπροσωπεύωνται ὅλαι αἱ κοινωνικαὶ ροπαὶ καὶ τάξεις. Συνεζητήθη ἐπανειλημμένως καὶ εἰς τὰ ξένα Κοινοβούλια καὶ ἰδίως εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Βουλὴν τὸ σύστημα αὐτό. Εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων ὁ Στούαρ Μὲλ τῷ 1867 ὑπεστήριξεν, ὅτι «εἰς μίαν Δημοκρατίαν, ἡ ὁποία ἐφαρμόζει ἀληθῶς τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος, ἑκάστη κοινωνικὴ ροπὴ δέον νὰ ἀντιπροσωπεύεται ἀναλογικῶς. Μία πλειοψηφία ψηφοφόρων, πρέπει νὰ ἔχῃ ἀπαραιτήτως πλειοψηφίαν ἀντιπροσώπων, ἀλλὰ καὶ μία μειοψηφία, πρέπει νὰ ἔχῃ μειοψηφίαν ἀντιπροσώπων. Ἐφ’ ὅσον τοῦτο δὲν τηρεῖται, δὲν ὑπάρχει Κυβέρνησις ἰσότητος, ἀλλὰ Κυβέρνησις προνομιοῦχος καὶ ἄνισος...» Κατὰ τὸ ἔτος 1913, ἡ Βουλὴ τῶν Λόρδων, εἶχε ψηφίσει τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ὁ τότε ὅμως, Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας Ἄσκουϊθ μὴ ἐπιθυμῶν νὰ διασπάσῃ τὴν μεγάλην δύναμιν τότε τοῦ Συντηρητικοῦ Κόμματος, κατεψήφισε τὸ σύστημα τοῦτο, εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, ὅπου ὑπεστηρίζετο ὑπὸ πολλῶν ἐπιφανῶν πολιτικῶν ὡς οἱ Ἐπόσδεν, R. Cecil κ. ἄ. Αὐτός, οὗτος, ὁ Οὐΐστων Τσῶρτσιλ, εἰς μίαν σύσκεψιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν, ὅτε ἀνῆκε εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐδήλωσεν, ὅτι τὸ σύστημα τῶν τριῶν Κομμάτων, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν μικρὰν περιφέρειαν ὅπου τὸ μονόεδρον, ἀλλὰ εἰς τὰς μεγαλυτέρας πόλεις δικαιοτέρα εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀναλογικῆς. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν ἂν τὸ πλειοψηφικόν, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς σκοποὺς τῶν ἐπιδιωκόντων τοῦτο. Ἔχομεν παραδείγματα κατὰ τὰ ὁποῖα καὶ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, πολλαὶ Κυβερνήσεις ἦσαν λίαν ἀσταθεῖς, αὐτὴ αὕτη ἡ ὕπαρξις ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς σημερινῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ζωὴ αὐτῆς ἐξαρτᾶται ἀπὸ 7–14 ψήφους. Ἐκτὸς αὐτῶν, ἔχομεν παρ’ ἡμῖν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς τοῦ 1946, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ἦλθε πανίσχυρον μὲ δύναμιν μάλιστα τοιαύτην, ὥστε αὐτοτελῶς νὰ δύναται νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ἰσχυράν, ἀσχέτως ἐὰν αἱ ἐσωτερικαί μας συνθῆκαι μᾶς ἠνάγκασαν νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις Ἐθνικῆς Σωτηρίας δύναμαι νὰ εἴπω, διὰ τῆς συνεργασίας ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ τῆς μειοψηφίας, διὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ συμμοριακοῦ ἀγῶνος. Κύριοι βουλευταί, τὸ σύστημα, τὸ προτεινόμενον διὰ τῶν 3 κομμάτων, δὲν εἶναι τί τὸ νέον, εἶναι σύστημα τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη καὶ ἐφαρμόζεται ἤδη, εἰς πλείστας ὅσας χώρας. Ἐν Εὐρώπῃ, τὸ Βέλγιον, ἡ Ἑλβετία, ἡ Σουηδία, εἰς τὴν Γερμανίαν συμφώνως μὲ τὸ Σύνταγμα τῆς Βεϊμάρης ἐφηρμόσθη ἐπίσης τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, καὶ εἰς ἄλλας Δημοκρατικὰς χώρας. Βεβαίως, εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς, ὑφίσταται τὸ σύστημα τῶν δύο κομμάτων. Εἶναι ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπέδωσε καλὰ ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ καὶ αἱ συνθῆκαι αἱ ἐπικρατοῦσαι ἐν Ἀμερικῇ, εἶναι διάφοροι τῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπικρατοῦν εἰς τὴν χώραν μας. Νομίζω, ὅτι ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται σήμερον ἡ Ἑλλάς, τὸ πλέον προσαρμόζον σύστημα ἐκπροσωπήσεως τοῦ λαοῦ, εἶναι ἡ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς. Θὰ εἶμαι σύμφωνος, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σφαιρίδιον, ὁπότε θὰ ἐδίδετο μία εὐκαιρία εἰς τοὺς ἐκλογεῖς, εἰς τὴν ἐπιλογὴν τῶν προσώπων, ἀλλὰ τοῦτο ἔχει τὸ μειονέκτημα τῆς κατατμήσεως τῆς δυνάμεως τῶν κομμάτων. Τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, εἶναι τὸ σύστημα τοῦ Βέλγου Ντὲ Χόντ μαθηματικοῦ, ὁ ὁποῖος εἰσήγαγε τὸ σύστημα τοῦτο καὶ τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη εἰς τὸ Βέλγιον, δυνάμει τῆς πρώτης κατανομῆς, ὅλα τὰ κόμματα λαμβάνουν ἕδρας ἀναλόγως τῆς δυνάμεώς των, αἱ ὑπόλοιποι δὲ ἕδραι, αἱ ἀδιάθετοι δίδονται εἰς τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα. Εἶναι μικτὸν σύστημα πλειοψηφικοῦ καὶ ἀναλογικῆς. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλομεν ἡμεῖς, ἴσως προσαρμόζεται καλλίτερον εἰς τὴν χώραν μας, διότι κατὰ περιφερείας καὶ μάλιστα κατὰ περιφερείας Ἐφετείου, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχει μεγάλος ἀριθμὸς ψηφοφόρων, πιθανὸν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα νὰ δίδῃ τὴν δύναμιν εἰς ἕνα ὡρισμένον κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐν συγκρίσει μὲ τὰ ὑπόλοιπα διαμερίσματα τῆς χώρας θὰ εἶναι ηὐξημένον καὶ θὰ δίδῃ μεγαλύτερον ἀριθμὸν ἑδρῶν, ὅπως εἶναι τὰ μεγάλα κέντρα Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης. Κατὰ μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, ὅταν ὡς Πρόεδρος τῆς διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, προτοῦ τὰ τρία κόμματα ἀποφασίσουν ἐν συνεργασίᾳ νὰ ὑποβάλουν τὸ σχέδιον, τὸ ὑπὸ συζήτησιν, ἐπρότεινα, ὅπως τὸ πρῶτον πλειοψηφοῦν κόμμα λαμβάνει ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς τὸ ½ τῶν ἑδρῶν, τὸ δὲ ἕτερον ½ νὰ κανανέμεται ἀναλόγως τῶν ποσοστῶν τῶν ψήφων μεταξὺ τοῦ δευτέρου καὶ τρίτου κόμματος, ὥστε ὁπωσδήποτε τὸ σχετικῶς πλειοψηφοῦν κόμμα νὰ καταλαμβάνῃ ἕναν ἀριθμὸν ἑδρῶν ἀρκετὰ σεβαστόν, ὥστε νὰ δύναται τὸ πολὺ ἐν συνεργασίᾳ μὲ ἕτερον, νὰ δύναται νὰ σχηματίσῃ μίαν βιώσιμον Κυβέρνησιν. Τώρα, ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τοῦ Στρατεύματος, τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε προγενεστέρως ὁ βουλευτὴς κ. Τσιριμῶκος, τὴν ἔχομεν ὑποστηρίξει καὶ ἡμεῖς, ὅπως τὸ Στράτευμα νὰ δικαιοῦται νὰ ἐκπληρῇ τὸ ἐκλογικόν του δικαίωμα, νὰ ψηφίζῃ μόνον κόμματα καὶ οὐχὶ κατὰ περιφερείας, εἰς τὰς ὁποίας ἀνήκει, τὰ πρόσωπα τῆς προτιμήσεώς του. Τὸ μειονέκτημα, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θέλουσιν οἱ ψῆφοι τοῦ Στρατεύματος καταλογισθῇ μόνον ὡς πρὸς τὴν δευτέραν κατανομήν, νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ ἐπιρεάσῃ τὸ γενικὸν ἀποτέλεσμα, διότι ἀπὸ κάθε περιφέρειαν οἱ εὑρισκόμενοι ὑπὸ τὰ ὅπλα ἄνδρες θὰ εἶναι ἕνα ποσοστὸν ἐλάχιστον μὲ τὸ σύνολον τῶν ψηφοφόρων ἑκάστης περιφερείας. Ἑπομένως ὁ ἀριθμὸς τῶν ψήφων τοῦ Στρατεύματος, θὰ εἶναι λίαν καλῶς τοποθετημένος, ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὡς πρὸς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἐπίσης, κύριοι συνάδελφοι, τάσσομαι ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς σταυροῦ προτιμήσεως καὶ κατὰ τῆς πολυσταυρίας, διότι νομίζω, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀπομακρύνομεν συνεννοήσεις καὶ συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται ἐν ἑκάστῳ συνδυασμῷ, συνδυασμοὺς ἐν τῷ συνδυασμῷ, οἱ ὁποῖοι ἐννοεῖται, δὲν τηροῦνται καὶ ὡς ἐκ τούτου γεννῶνται δυσαρέσκειαι καὶ προστριβαὶ μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων. Νομίζω, ὅτι ἠθικωτέρα καὶ ὀρθοτέρα εἶναι ἡ μονοσταυρία. Ἀποκλείω τοὺς δύο σταυροὺς ἀσχέτως τοῦ ἀριθμοῦ. Ἐλπίζω ἡ Βουλὴ νὰ ἐγκρίνῃ τὸν ἕνα σταυρόν. Ὅταν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, θὰ ὁμιλήσω καὶ θὰ ὑποστηρίξω εἰς τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου 34, τὸ ὁποῖον θεσπίζει διὰ τὰς μελλούσας ἢ μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§277Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τὴν δυνατότητα.

§278Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Τὴν δυνατότητα, νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν ἔχει τὴν θέσιν του ἐν τῷ σχεδίῳ τούτῳ. Εἶναι καὶ ἄλλαι λεπτομέρειαι, τὰς ὁποίας θὰ συζητήσωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου νόμου. Κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος νὰ γνωρίζῃ ὑπὸ ποῖον σύστημα ἐκλογικὸν θὰ διενεργηθοῦν αἱ μέλλουσαι ἐκλογαί. Ἀλλὰ ὑποστηρίζω ἐντόνως, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας θὰ εἶναι ἔγκλημα, ἐὰν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ τῆς προκηρύξεως νέων ἐκλογῶν. Διότι αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ἡ χώρα καὶ αἱ διεθνεῖς καὶ αἱ ἐσωτερικαί, δὲν ἐπιτρέπουν τὴν ταλαιπωρίαν καὶ τὴν ἀναστολὴν τοῦ προγράμματος τῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς χώρας, ἀλλὰ ἡ προσπάθεια ὅλων τῶν ἐν τῇ Ἐθνικῇ Ἀντιπροσωπείᾳ εὑρισκομένων κομμάτων δέον νὰ στραφῇ εἰς τὴν ἀνακούφισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἀκόμα ὑποφέρει ἀπὸ δεινὴν οἰκονομικὴν δυσπραγίαν. Ὁ πολιτικὸς κόσμος ἔχει καθῆκον νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἀνακούφισιν ταύτην καὶ εἰς τὴν ἐπούλωσιν τῶν πληγῶν του καὶ οὐχὶ νὰ ταλαιπωρήσῃ αὐτὸν μὲ νέας ἐκλογὰς τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐπιθυμεῖ. (Χειροκροτήματα).

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Μακκᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§280Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δύο ἀπὸ τὰς πλέον θεμελιώδεις, τὰς πλέον οὐσιαστικὰς καὶ τὰς πλέον βαρυσημάντους πολιτικὰς πράξεις μιᾶς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀσφαλῶς ἡ ἐπιλογὴ τῆς ὥρας κατὰ τὴν ὁποίαν καλεῖται ὁ λαὸς νὰ ἐκλέξῃ τὸ νέον αὐτοῦ Κοινοβούλιον καὶ ἡ ἐπιλογὴ τοῦ συστήματος βάσει τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ διενεργηθοῦν αἱ ἑκάστοτε ἐκλογαί. Εὑρισκόμεθα δὲ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐνώπιον τῆς ἀναλήψεως παρὰ τῆς Κυβερνήσεως μιᾶς διπλῆς εὐθύνης, ὅσον ἀφορᾷ καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς πρώτης πράξεως, δηλαδὴ τῆς ἐπιλογῆς ἑνὸς νέου ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ ὅσον ἀφορᾷ πιθανώτατα τὴν ἐπιλογὴν τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ κληθῇ ἡ Βουλὴ αὐτὴ νὰ αὐτοδιαλυθῇ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι βουλευταί, ἐξετάζων τὸ διπλοῦν αὐτὸ θέμα, τὸ ὁποῖον τίθεται πρὸ τῆς κρίσεως τῆς Βουλῆς, νὰ ἀσχοληθῶ κατὰ πρῶτον μὲ τὸ ἐκλογικὸν αὐτὸ σύστημα, τοῦ ὁποίου τὴν πρωτοφανῆ καὶ πρωτάκουστον πρωτοτυπίαν δὲν γνωρίζει κανείς, τί πρότερον καὶ τί ὕστατον, ἐὰν πρέπει νὰ θαυμάσῃ ἢ νὰ καυτηριάσῃ.

§281Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀπὸ ἀπόψεως πρωτοτυπίας σᾶς εἶπε προηγουμένως ὁ κ. Μερκούρης διὰ τὸν νόμον περὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν.

§282Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ὁ νόμος περὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν μοῦ φαίνεται, ὅτι ἐπαρκῶς ἐξηγήθη ἀπὸ τὸν συντάκτην του, ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Δημ. Σοσιαλιστικοῦ κόμματος καὶ δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὴν θλιβερὰν ἐκείνην διαπίστωσιν, τὴν ὁποίαν εἶναι κανεὶς ἠναγκασμένος νὰ κάμῃ διὰ τὰς ἐπικρίσεις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὰς βαρείας συνεπείας τοῦ νόμου τούτου.

§283Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν πικρίαν διὰ μίαν ἀποτυχίαν ἡ ὁποία ἦτο ἐξαιρετικῶς τιμητικὴ δι’ ἐμέ. Διότι μὲ κατεπολέμησαν ὅλα τὰ κόμματα καὶ κατώρθωσα νὰ πάρω εἰς τὰς Ἀθήνας 37.500 ψήφους ἤτοι τὰ 22%. Συνεπῶς ἡ ἀποτυχία μου ἦτο ἀπολύτως τιμητική. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ σᾶς εἴπω, εἶναι, ὅτι ὁ νόμος αὐτός, ὁ ὁποῖος ἐφηρμόσθη τότε μὲ τὸ σύνθημα τῆς ἐθνικοφροσύνης, ἀπέδειξε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ εἶχε τότε ἐπιστήσει τὴν προσοχήν, ὅτι εἰς ὅλας τὰς Κοινότητας καὶ εἰς ὅλους τοὺς Δήμους θὰ μποῦν μέσα κομμουνιστικοὶ πυρῆνες. Καὶ ἀπέδειξα, ὅτι ἴσως τὸ ἕνα σκέλος, δηλαδὴ τὸ πλειοψηφικὸν σκέλος τοῦ νόμου, διότι ἦταν διπλὸς ὁ νόμος αὐτός, δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ πουθενὰ καὶ δὲν ἐφηρμόσθη παρὰ μόνον εἰς τὰς Ἀθήνας. Συνεπῶς, ὅταν εὑρίσκωμαι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, δὲν ἐνθυμοῦμαι μίαν ἀποτυχίαν μου ἐκλογικήν, ἀλλὰ ἔχω τὴν συνείδησιν, ὅτι εἶμαι βουλευτὴς καὶ ὑποστηρίζω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζω καὶ τὰ ὁποῖα μοῦ ἐπιβάλλει ἡ ἐθνική μου συνείδησις.

§284Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Χαίρω διὰ τὰ ὅσα ἤκουσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀθηνῶν, χαίρω διότι μοῦ ἐπιτρέπει νὰ διαπιστώσω, ὅτι ὡς πρὸς αὐτὸν ἐν τῇ ἀποτυχίᾳ ἔγκειται ἡ ἐπιτυχία καὶ χαίρω ἐπίσης, ὅτι διεπίστωσε καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι ὁ ἴδιος ἀναζητῶν πρωτοτυπίαν εἰς ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος, κατ’ αὐτόν, τὸν ἠδίκησε.......

§285Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν μὲ ἠδίκησε!

§286Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἑπομένως σᾶς ἐδικαίωσε!

§287Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὑπέστην μίαν ἀποτυχίαν εἰς μίαν ἐκλογήν.

§288Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Τότε λοιπὸν διατί καταγγέλλετε τὸν νόμον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ὑπέστητε μίαν δικαίαν ἀποτυχίαν;

§289Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κατήγγειλα τὸν νόμον αὐτόν, κ. Μακκᾶ, ὅταν δὲν εἶχα ἀκόμη ἀποφασίσει νὰ λάβω μέρος εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ὅταν ἐγίνετο ἡ συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν κατήγγειλα τὸν νόμον μετὰ τὴν ἀποτυχίαν μου.

§290Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Κύριε Μερκούρη, αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν παρενθετολογοῦμεν, οὔτε ἔχω καμμίαν διάθεσιν νὰ ἀπασχολήσω εἰς τὰς δύο παρὰ τέταρτο τὴν Βουλὴν μὲ τὴν ἀνεπιτυχῆ ἐπιτυχίαν σας ἢ μὲ τὴν ἀποτυχημένην ἐπιτυχίαν σας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω εἶναι ὅτι πρόκειται αὐτὴν τὴν στιγμὴν περὶ ἑνός....

§291Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἰς ὅλους τοὺς Δήμους εἰσέρευσαν οἱ Κομμουνισταί.

§292Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀκούω τὰς διακοπάς σας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ τονίσω εἶναι ὅτι, ἀπὸ πολλοῦ καταγινόμενος μὲ τὴν ἱστορίαν τὴν πολιτειακὴν καὶ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, οὐδέποτε, οὐδαμοῦ συνήντησα ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον νὰ ἀποτελῇ τοιοῦτον ἐξάμβλωμα, ὅπως αὐτὸ τὸ ὁποῖον σήμερον προβάλλεται ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Διότι δὲν πρόκειται οὔτε κἂν περὶ τῆς παλαιᾶς ἐκείνης μεθόδου, τῆς μπακλαβαδοποιήσεως, βάσει τῆς ὁποίας κατανέμονται αἱ περιφέρειαι ἀναλόγως τῶν κομματικῶν προβλέψεων καὶ συμφερόντων τῶν διαφόρων κυβερνητῶν τῆς ἐποχῆς. Ἐδῶ πέρα ἡ ζαχαροπλαστικὴ ἐπιστήμη, ἔφθασε εἰς κάτι ἄλλο πλέον τελειότερον, εἰς τὴν προσφορὰν ἑνὸς γλυκίσματος, νοθευμένου, ἀπὸ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ φάγουν ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ἔχει ἀποφασισθῆ ὁ θάνατος. Ἀλλὰ παραμένει νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον αὐτοὶ ποὺ θὰ τὸ φάγουν καὶ ἐκ τοῦ νόθου γλυκίσματος θὰ ἀποθάνουν. Ὁπωσδήποτε, κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ πολιτικὴ ἱστορία, ἐὰν τοῦτο τὸ νομοθέτημα καταλήξῃ εἰς ψήφισιν θὰ ἀναφέρῃ τὸ παράδειγμα τοῦτο εἰς μίαν κάπως πρωτοφανῆ πρᾶξιν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐλλείπει οἱαδήποτε δικαιολογία. Διότι, ἐὰν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπρυτάνευσεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946 καὶ τοῦ 1950 δὲν ἀπέδωκε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα νομίζομεν ὅτι τὸ νέον σύστημα πρόκειται νὰ ἀποδώσῃ, δηλαδὴ Κυβέρνησιν σταθεράν, τοῦτο δὲν νομίζω ὅτι πρόκειται νὰ διορθωθῇ διὰ τοῦ συστήματος τούτου. Αἱ σταθεραὶ Κυβερνήσεις δὲν δημιουργοῦνται εἰς τὴν μεταπολεμικὴν ἰδίως ἐποχήν, ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν νέων καὶ ἰσχυρῶν ρευμάτων, τὰ ὁποῖα μόνον ἰσχυροὶ καὶ μεγαλόπνοοι ἄνδρες εἶναι ἱκανοὶ νὰ δημιουργήσουν. Δημιουργοῦνται μοιραίως ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς συνεργασίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀποφασισμένοι συνεργαζόμενοι ἁρμονικῶς καὶ εἰλικρινῶς, συνεργαζόμενοι πράγματι, νὰ διακυβερνήσουν τὴν χώραν κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικόν. Δὲν εἶναι ζήτημα συστήματος, Κύριοι, εἶναι ζήτημα πολιτικῆς ὡριμότητος τῆς ἡγεσίας τοῦ τόπου. Τὸ νὰ κατορθώσωμεν εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν, ὅπως πάντοτε δυστυχῶς μεταπολεμικῶς ἀπαιτεῖται ἡ συνεργασία δύο κομμάτων, νὰ κατορθώσωμεν τὴν συνεργασίαν αὐτὴν νὰ τὴν καταστήσωμεν εὐσταθῆ, νὰ τὴν καταστήσωμεν γόνιμον αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα· τὸ θέμα δὲν ἔγκειται εἰς συστήματα. Ἀπὸ συστήματα ἄλλως τε ἔχομεν χορτάσει εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἠθέλαμεν νὰ περιμένωμεν καὶ νὰ προσδοκῶμεν καὶ νὰ προεξοφλῶμεν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν, εἶναι ἡ ἁρμονία ἐν τῇ κατ’ ἀνάγκην συνεργασίᾳ, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουν ἀντικειμενικαὶ συνθῆκαι τῆς χώρας. Εἶναι ἐκείνη ἡ ἀνωτερότης, ἡ ὁποία κατορθώνει, ἀποδιώκουσα ὡρισμένα παροδικὰ καὶ περισσότερον ἐπιφανειακὰ πράγματι συμφέροντα, κατορθώνει νὰ θέτῃ ὑπὲρ ἄνω ὅλων τὸ συμφέρον τοῦ τόπου καὶ νὰ ὁδηγήσῃ πραγματικὰ εἰς τὴν γόνιμον συνεργασίαν. Δὲν θὰ ἀπασχοληθῶ ὅμως περισσότερον μὲ τὸ σύστημα τοῦτο. Τὸ Κόμμα ἡμῶν ἦτο πάντοτε ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ὡς τοῦ δικαιοτέρου, ὡς τοῦ πλέον προσηρμοσμένου εἰς τὰς μεταπολεμικὰς ἀνάγκας ἐκ τοῦ ἐπισημαίνοντος τὸν κομμουνισμὸν κίνδυνον, ὡς τοῦ ἀπομονῶντος τὸν Κομμουνισμὸν ὡς πρὸ ὀλίγου ἐτόνισεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κορινθίας Βουλευτής. Ἐὰν ὅμως ἐχρειάζετο ἔστω καὶ παροδικῶς ἕνα ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ δίδῃ τὴν ἐντύπωσιν τῆς δυνατότητος ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, ἂς ἐπροβαίναμεν, Κύριοι, εὐθαρσῶς εἰς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ τὸ Κόμμα μας θὰ τὸ ἐδέχετο εὐχαρίστως, ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι ἐπέστη ἡ στιγμὴ νὰ ἀποκτήσῃ ὁ τόπος τὴν λεγομένην ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὅλοι προσδοκῶμεν. Πάντως λυποῦμαι διὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν, λυποῦμαι δὲ ἔτι μᾶλλον, διότι καμμία μεταβολὴ δὲν πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ δι’ αὐτοῦ. Τὸ πολὺ πολὺ ἀντὶ τριῶν Κομμάτων, νὰ ἀρκῇ τῶν δύο ἡ συνεργασία. Δὲν εἶναι τὸ μόνον φαινομενικὸν ὄφελος. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ Κύριοι, μήπως δύο κομμάτων συνεργασία δὲν ἐγένετο καὶ κατὰ τὸ παρελθόν; Καὶ μήπως θὰ καταστῇ εὐκολωτέρα ἡ συνεργασία δύο ἀρχηγῶν ἀντὶ τριῶν; Διὰ ποῖον λόγον δηλαδή, στηρίζομεν τόσας ἐλπίδας ἐπὶ τοῦ γεγονότος ὅτι τούς 130 ἢ τοὺς 140 ἀπαραιτήτους βουλευτὰς τῆς πλειοψηφίας θὰ τοὺς συναπαρτίζουν δύο Κόμματα ἀντὶ τριῶν; Ἀντὶ τούτου ἐὰν τοὐλάχιστον ἐκαινοτόμει κατὰ τίποτε ὁ νομοθέτης, ἐὰν τοὐλάχιστον παρεχώρει τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας, αἱ ὁποῖαι ἔδωσαν τόσον λαμπρὰς ἐξετάσεις κατὰ τὰς Δημοτικὰς ἐκλογὰς τῆς χρήσεως τοῦ δικαιώματος τούτου, ἐὰν ἐκαινοτόμει τοὐλάχιστον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τοὐλάχιστον θὰ ὑπῆρχε μιὰ κάποια δικαιολογία ἑνὸς νέου ἐκλογικοῦ νόμου. Ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς αὐτὴν τὴν θαρραλέαν χειρονομίαν δὲν προέβητε ἀγαπητὲ κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα δὲν εἶναι τοῦτο. Ἀφοῦ σᾶς ἐτόνισα, ἀφοῦ ἐξῆρα τὴν βεβαιότητα, μὲ τὴν ὁποίαν τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, θὰ μεταβῇ εἰς τὰς κάλπας, ἐὰν τοῦτο τὸ καλέσῃ ἡ ψῆφος ταύτης τῆς Βουλῆς, αὐτοκτονούσης, ἀφοῦ σᾶς ἐτόνισα τὸ θάρρος, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ πάλιν τὸν λαὸν μὲ τὸ μέτωπον ὑψηλὰ καὶ τὴν συνείδησιν ἥσυχον ὅτι ἐκάμομεν τὸ καθῆκον μας, κύριοι βουλευταί, ὀφείλω νὰ σᾶς τονίσω καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι δὲν ὑπάρχει καθ’ ὅλην τὴν Ἑλληνικὴν πολιτικὴν ἱστορίαν πλὴν μιᾶς ἴσως περιπτώσεως τοῦ 1920, πλέον ἀκατάλληλος στιγμὴ διὰ νὰ προσφύγωμεν εἰς ἐκλογάς, εἰς τὴν σημερινὴν ὥραν τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπον. Μόνον ἴσως τὸ προηγούμενον τοῦ 1920 ἠμπορεῖ νὰ παραβληθῇ μὲ τὸ σημερινόν, ἀλλὰ τότε, ὑπὲρ τοῦ ἀειμνήστου Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ὁ ὁποῖος προέβη εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 1)11)1920, ὑπῆρχε τὸ ἀναμφισβήτητον ἐπιχείρημα ὅτι εἶχε συμπληρωθῆ ἡ θητεία τῆς Βουλῆς, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀποφύγῃ τότε τὰς ἐκλογάς. Διὰ ποῖον λόγον ὅμως σήμερον αὐτὴ ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ διαλυθῇ; ποῖος τὸ ζητεῖ; ποῖος ἄνθρωπος τοῦ δρόμου ἢ ἄνθρωπος τοῦ λαοῦ, ποῖον ἄνθρωπον οἱονδήποτε θὰ συναντήσετε διὰ νὰ τὸν ἐρωτήσετε, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη προσφυγῆς εἰς νέας ἐκλογὰς καὶ ὁ ὁποῖος θετικῶς θὰ σᾶς ἀπαντήσῃ, ποῖος τὸ ζητεῖ; Ἀπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος μέχρι τοῦ κατωτέρου πολίτου, ποῖος τὴν θέλει τὴν προσφυγὴν εἰς τὰς νέας ἐκλογάς; Ποία ἀντικειμενικὴ ἀνάγκη τὰς ἐπιβάλλει; Διατὶ μεταβαίνομεν πρὸς τὸ ἄγνωστον; Διατὶ κάμνομεν αὐτὸ τὸ πήδημα πρὸς τὸ ἄγνωστον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον κανεὶς δὲν γνωρίζει τί θὰ συμβῇ; Διατί; ἢ μήπως πρόκειται ὅπως ὀρθότατα ἀπὸ πολλοὺς ρήτορας ἐτονίσθη ἢ μήπως πρόκειται τὸ ἔργον τῆς ἀνασυγκροτήσεως νὰ προαχθῇ κατὰ τὸ δίμηνον ἢ τὸ τρίμηνον, τὸ ὁποῖον μᾶς χωρίζει ἀπὸ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον θὰ πρέπῃ νὰ προστεθῇ καὶ ὁ μὴν ἢ οἱ δύο μῆνες ἴσως, οἱ ὁποῖοι θὰ χρειασθοῦν διὰ νὰ ὑπάρξῃ μία σταθερὰ Κυβέρνησις καὶ μία σταθερὰ νέα κατάστασις; Νομίζετε ὅτι διανύοντες αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸν ποταμόν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἐν μέσῳ τοῦ ποταμοῦ νὰ ἀλλάξωμεν ροῦν; Διὰ ποῖον λόγον; Καὶ διὰ ποῖον λόγον ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἐφεύρομεν αὐτὸ τὸ ψεῦδος, τὸν μῦθον αὐτόν; ὅτι δῆθεν ἡ Βουλὴ ἐχρεωκόπησε; Διατί ἐχρεωκόπησεν αὐτὴ ἡ Βουλή; Διατὶ εἶναι χειροτέρα τῆς ἄλλης, ἡ ὁποία διήνυσε τὸ σύνολον τῆς θητείας της; Ἢ μήπως διότι ὑπῆρχεν ἡ πιστὴ ἀντιπροσώπευσις τοῦ συνόλου τῶν τάξεων καὶ τῶν ροπῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μήπως διότι δὲν συνεννοήθησαν 3 ἢ 4 ἄνθρωποι; μήπως αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος; μήπως αὐτὴ εἶναι δικαιολογία προσφυγῆς εἰς νέας ἐκλογὰς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδεμία περίπτωσις ἀσυμβιβάστων ἀντικειμενικῶν περιπτώσεων καὶ περιστάσεων ὑπάρχει καὶ ἴσως οὐδεμία περίπτωσις ἀσυμβιβάστου αὐτῶν τούτων τῶν κομμάτων; Ἢ ἀσυνεννοησία 2 ἢ 3 ἀνθρώπων εἶναι ἐπαρκὴς αἰτιολογία νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς νέας ἐκλογάς, καθ’ ἣν ὥραν μεγάλα οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ προβλήματα μᾶς πιέζουν; καθ’ ἣν στιγμὴν εὑρισκόμεθα αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἑσπέραν ἐν μέσῳ δημοσιοϋπαλληλικῆς ἀπεργίας, δηλαδὴ ἐν μέσῳ χαλαρώσεως αὐτοῦ τούτου τοῦ μηχανισμοῦ καὶ τοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ Κράτους; Ἢ μήπως νομίζετε ὅτι καθ’ ἣν ὥραν μετ’ ἀγωνίας προσβλέπομεν εἰς τὴν διατήρησιν εἰ δυνατὸν δὲ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας; νομίζετε ὅτι ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας θ’ ἀποτελέσῃ ἡ χαλάρωσις πάσης ἐνεργείας ἀνασυγκροτήσεως, ἡ ὁποία θὰ εἶναι τὸ μοιραῖον ἐπηκολούθημα τῆς μεταβατικῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία μᾶς χωρίζει ἀπὸ τὰς ἐκλογάς; Ἢ μήπως νομίζετε, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν διακυβεύεται ἀκόμη καὶ ὁ ρόλος τῆς Ἑλλάδος μέσα εἰς τὸ Ἀτλαντικὸν Σύμφωνον, ὅτι εἶναι ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῶν συνηγόρων μας, τῶν ὑποστηρικτῶν μας ἡ ἀναρχία ἡ ὁποία θὰ δημιουργηθῇ εἰς τὰς Κρατικὰς ὑπηρεσίας καὶ εἰς τὸ σύνολον τοῦ Κρατικοῦ μας μηχανισμοῦ ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἐλαφρᾷ τῇ καρδίᾳ θὰ προβῶμεν εἰς ἐκλογάς; Ἢ μήπως νομίζετε, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἐκ μιᾶς ἀδηρίτου ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν πρῶτος ἐγὼ ἐκτιμῶ, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀρνηθῶμεν οἱανδήποτε ἀναπροσαρμογὴν τῶν μισθῶν καὶ τῶν ἡμερομισθίων, ἀναπροσαρμογὴν τὴν ὁποίαν ἐν τούτοις θὰ ἐπέβαλλεν ἡ ἔκτοτε, ἡ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὕψωσις τοῦ τιμαρίθμου, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀρνηθῶμεν τοῦτο, εἰς μίαν τοιαύτην ψυχολογικὴν στιγμήν, ζητοῦμεν νὰ ρίψωμεν τὸν λαὸν εἰς τὴν ταλαιπωρίαν, εἰς τὴν δοκιμασίαν, εἰς τὸ ἄγνωστον καὶ ἴσως εἰς κάτι παρὰ πάνω παρὰ εἰς τὸ ἄγνωστον, εἰς τὴν ἐνδεχομένην τραγωδίαν μιᾶς νέας ἐκλογικῆς περιπετείας;

§293Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἄν δὲν εἶναι σχῆμα λόγου, τὸ εἴπατε. Διότι ὑπάρχει ἀσυνεννοησία τῶν τριῶν Ἀρχηγῶν.

§294Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀκριβῶς, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, εἶναι περιττόν. Διότι ἂν ὑπάρχῃ σήμερον, θὰ ὑπάρχῃ καὶ αὔριον. Πρὸς τί, λοιπόν, αἱ ἐκλογαί;

§295Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Νομίζω ὅτι μὲ ὀλίγην προχειρότητα, κύριοι βουλευταί, χαρακτηρίζομεν ὡς ἀνίατον τὴν ἀδυναμίαν τῆς ἐκ τῆς σημερινῆς Βουλῆς προελεύσεως μιᾶς σταθερᾶς Κυβερνήσεως. Κατ’ αὐτάς, εἰς τὴν Γαλλίαν, γίνεται μία δίκη ἐναντίον μιᾶς νοσοκόμου, ἡ ὁποία πραγματικῶς μίαν ἀνιάτως πάσχουσαν ἀσθενῆ, τὴν ὡδήγησε διὰ τῆς εὐθανασίας εἰς τὸ ἀθάνατον. Ἀλλὰ εἶναι τόσον ἀνίατος ἡ ἀσθένεια τῆς Βουλῆς αὐτῆς; Καὶ νομίζετε ὅτι εἶναι ἀδύνατον εἰς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας, ἐκτιμῶντες τὴν σοβαρότητα τῶν περιστάσεων, νὰ ἀχθῶμεν εἰς τὸ ὕψος των, νὰ δείξωμεν κάποιαν ἀνωτερότητα καὶ νὰ δημιουργήσωμεν τὰς προϋποθέσεις μιᾶς σταθερᾶς Κυβερνήσεως; Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, εἰς μίαν διακοπήν του πρὸ ὀλίγου, ἐξήγησεν, ὅτι συμπτωματικὰ ἐντελῶς ἦσαν τὰ αἴτια τῆς διασπάσεως μιᾶς ἢ δύο Κυβερνήσεων τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἀλλὰ διὰ συμπτωματικὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα μάλιστα νομίζω, ὅτι παρῆλθον καὶ ἔχουν παρέλθει, διότι παρῆλθον οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὰς διασπάσεις ἐκείνας, νομίζετε, ὅτι εἶναι δύσκολον ἀπέναντι τοῦ κινδύνου τοῦ Ἐθνικοῦ μιᾶς νέας προσφυγῆς εἰς τὰς ἐκλογάς, νὰ προβῶμεν εἰς μίαν ἐκ νέου ἐξέτασιν τῆς δυνατότητος μιᾶς σταθερᾶς συνεργασίας; Κύριοι Βουλευταί, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἀκουσθοῦν αὐτά, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον. Ἐὰν εἶναι εἰλημμένη ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως, συνεπικουρουμένης ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν δύο ἄλλων κομμάτων, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι οἱ ὀπαδοὶ δὲν ἀκολουθοῦν εἰς τοῦτο τὸ θέμα τοὺς Ἀρχηγούς των, ἂν εἶναι ἀποφασισμένη ὄντως ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ ὁπωσδήποτε εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ εἰς τὴν καθοδήγησιν ὅλων ἡμῶν εἰς μίαν αὐτοκτονίαν, ἂς προσέξῃ. Δὲν εἶναι ἀπίθανον, κύριοι βουλευταί, τὸ κύκνειον ἆσμα, τὸ ὁποῖον προσδοκᾷ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ μετ’ αὐτῆς συνεργαζόμενοι Ἀρχηγοὶ δι’ ὡρισμένους ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκομένων, δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ μὴ εἶναι τὸ κύκνειον ἆσμα ἐκείνων, ἀλλὰ τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀναμετροῦν τὰ μέτρα, ἐντὸς τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ χαραχθῇ καὶ νὰ ἐκσκαφῇ ὁ λάκκος ἐντὸς τοῦ ὁποίου, δῆθεν, πρόκειται νὰ πέσουν οἱ ἀντίπαλοί των. (Χειροκροτήματα).

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Στρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§297Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, εἶναι λυπηρὸν νὰ συζητῆται νομοσχέδιον τοιαύτης σημασίας ἐνώπιον μικροῦ ἀριθμοῦ βουλευτῶν. Βεβαίως, θὰ ἠμποροῦσε κανεὶς ἀμέσως νὰ μοῦ ἀπαντήσῃ ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς τὸ ἔχει ἀποφασίσει, τὶ σημασίαν ἔχει ἂν εἶναι ὀλίγοι ἢ πολλοὶ βουλευταί. Δὲν πρόκειται οὐδεὶς νὰ μεταπεισθῇ. Ἡ κομματικὴ πειθαρχία, θὰ ἐπικρατήσῃ. Θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος εἰς τὴν ὁμιλίαν μου, τὴν ὁποίαν θὰ κάμω ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ τὴν ἱστορίαν, διότι ξεύρω ὅτι ὅσα καὶ ἂν εἴπω, δὲν πρόκειται νὰ μεταπείσω κανένα. Ἔχει ἀποφασισθῆ νὰ γίνῃ κάτι. Θὰ γίνῃ. Ἐνώπιον ἡμῶν ἔρχεται ἕνα σύστημα ὀλίγον τι πρωτοφανές. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἔχει μίαν μικρὰν ἱστορίαν. Ὅταν τὸν Μάρτιον τοῦ 1951 ἐγεννήθη ὡρισμένον πολιτικὸν ζήτημα, εἰς μίαν ἀγόρευσίν του ὁ τότε καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι θὰ μελετήσῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ συνεστήθη ἐπειγόντως μία ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐπειγόντως ἐκλήθη, ἐπειγόντως νὰ συζητήσῃ, ἐπειγόντως νὰ ἀποφασίσῃ. Τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη εἶναι, ποῖα ἦσαν τὰ δικαιώματα αὐτῆς τῆς Διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τότε, ἐπέμενον οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ἡ Διακομματικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε δικαίωμα, παρὰ μόνον νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου, δηλ. τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Κατόπιν ἐπιμονῆς ὅλων σχεδὸν τῶν ἄλλων μελῶν εὐρύνθησαν αὐτὰ τὰ δικαιώματα καὶ μίαν ἡμέραν κατελήξαμεν εἰς μίαν ψηφοφορίαν. Τότε καὶ τὰ τέσσαρα μέλη τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, ὁ κ. Παπακωνσταντίνου, ὁ κ. Καλκάνης καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος ἄλλος, οἱ σήμερον ἐμφανιζόμενοι ὑπέρμαχοι τοῦ νέου συστήματος, ἐψήφισαν ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν συμμετεῖχε τότε τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα, ἐτάχθη ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ὡρίσθησαν δὲ καὶ εἰσηγηταί.

§298Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἐπιτρέπεται...

§299Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι κ. Βουρδουμπᾶ.

§300Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἐπειδὴ ἀνεφέρατε ἐμέ...

§301Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν δέχομαι διακοπάς. Ἐὰν νομίζετε ὅτι εἶναι προσωπικὸν ζήτημα ἔχετε δικαίωμα νὰ ὁμιλήσετε ὅταν κατέλθω τοῦ βήματος. Ὅταν, λοιπόν, ὡρίσθησαν εἰσηγηταὶ ἐπὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ὡρίσθην, μεταξὺ ἄλλων, καὶ ἐγώ. Καὶ νομίζω, ὁ πρῶτος καὶ ὁ μοναδικός, ποὺ ὑπέβαλεν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἤμην ἐγώ, ἐκλήθημεν καὶ πάλιν εἰς μίαν ἢ δύο συνεδριάσεις, ὡμιλήσαμεν περὶ διαφόρων ζητημάτων, περὶ μονοσταυρίας, περὶ εὐρείας περιφερείας κ.λ.π. Καί ἐνῷ ὅλα τὰ πράγματα ἔβαινον μὲ ἕνα ρυθμὸν βραδύν, ὡς συνήθως βαίνουν ὅλα τὰ πράγματα, ὅταν πρόκειται νὰ ταφοῦν, διὰ μιᾶς ἦλθεν ἔφεσις εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατασκευῆς νέου ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ καθ’ ἥν στιγμὴν ὁ κ. Βασιλειάδης μᾶς ἐπρότεινε τὸ νέον σχέδιον αὐτὸ μᾶς διέλυσε διὰ μιᾶς καὶ ἤλθομεν ἐδῶ διὰ νὰ συζητήσωμεν τὸ νέον ἐκλογικὸν σύστημα. Αὐτὰ ἐν ὀλίγοις ἤθελα νὰ εἴπω διὰ τὴν ἱστορίαν ἐκείνης τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἔγινε στὰ γρήγορα, εἰργάσθη βραδέως καὶ ἐτάφη ἐν σιωπῇ. Τότε εἶχον ὑποβάλει μίαν ἔκθεσιν ὑπεραμυνόμενος τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Νομίζω, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν δὲν θὰ ἠμποροῦσεν, ἴσως, τίποτε νὰ προστεθῇ, διότι τὸ θέμα εἶναι πάντα ἐπίκαιρον. Δὲν ἀσχολοῦμαι, οὔτε καὶ νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὴν θεωρητικὴν ἀξίαν εἴτε τοῦ πλειοψηφικοῦ, εἴτε τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἔχουν καὶ γραφῆ καὶ λεχθῆ τόσα πολλά. Ὁ κ. Καλλίας μᾶς ἀνέφερε τόσους συγγραφεῖς. Ἐὰν θέλῃ κανεὶς νὰ μελετήσῃ θεωρητικῶς τὸ ζήτημα, ὑπάρχουν τόσα συγγράμματα, ὥστε ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ. Τὸ προέχον ζήτημα εἶναι ὅτι, ὅταν πρόκειται κανεὶς νὰ ἀποφασίσῃ, περὶ ἑνὸς συστήματος, θὰ πρέπει νὰ κάμῃ καλὴν ἐκτίμησιν τῆς διαμορφουμένης ἢ τῆς διαμορφωθείσης πολιτικῆς πραγματικότητος ἐν σχέσει μὲ τὰ πολιτικὰ δεδομένα τόπου καὶ χρόνου. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέτρεξαν οἱ περισσότεροι τῶν συναδέλφων, θὰ ἴδωμεν ὅτι ὁσάκις τὸ ἀναλογικὸν ἐφηρμόσθη, ἐφηρμόσθη δι’ ἕνα ὡρισμένον λόγον. Μέχρι τοῦ 1926 δὲν ἐγεννήθη ζήτημα παρὰ μόνον ἀπὸ μερικοὺς θεωρητικούς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι ἀπὸ τὸν μακαρίτην Παπαναστασίου μονάχα...

§302Ν. ΒΕΗΣ. Καὶ ἀπὸ τὸν μακαρίτην Χαριτάκην.

§303Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ Χαριτάκης, δὲν ἦτο ποτὲ πολιτικός, ἀλλὰ καθαρῶς θεωρητικὸς καὶ ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως, ἐτοποθέτει τὸ ζήτημα. Πολιτικός, ὁ ὁποῖος ἔθεσε τὸ ζήτημα, ἦτο μόνον ὁ Παπαναστασίου. Οὐδέποτε μέχρι τοῦ 1926 ἐγεννήθη ζήτημα διὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ὑπῆρχον μόνον σκέψεις, ἐὰν θὰ εἶναι εὐρεῖα ἢ στενὴ περιφέρεια, οὐδέποτε ὅμως ἐφύγαμεν ἀπὸ τὸ πλειοψηφικόν. Εἰς τὸ 1926, ὅταν ἐφηρμόσθη τὸ πρῶτον τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ὑπῆρχεν ἕνας λόγος εἰδικός. Ὑπὸ τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν πρὸ ἐμοῦ, ἀνεφέρθη, ὅτι ὁ λόγος αὐτὸς ἦτο κυρίως διὰ νὰ ὑπάρξῃ κάποια ὕφεσις εἰς τὴν ὀξύτητα, ἡ ὁποία εἶχε δημιουργηθῆ. Ἐγὼ διαφωνῶ καὶ θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, ἡ ὁποία ἴσως νὰ μὴ εἶναι ἀρεστή. Λυποῦμαι, ἀλλ’ εἰς τὸ βῆμα τοῦτο πρέπει κανεὶς ἐλευθέρως νὰ λέγῃ τὰς γνώμας του, ἔστω καὶ ἂν δὲν ἀρέσουν. Εἰς τὸ 1926 τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ὑπὸ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐφοβοῦντο ὅτι τυχὸν ἐπικράτησις τῶν ἀντιπάλων θὰ ἐσήμαινε τὴν πτῶσιν τῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία βίᾳ εἶχεν ἐγκατασταθῆ τὸ 1923.

§304ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔγινε τὸ δημοψήφισμα τοῦ 1924.

§305Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἤμην ἐδῶ ὅταν ἔγινε τὸ δημοψήφισμα τοῦ 1924, ἀλλὰ καλὸν θὰ εἶναι νὰ μὴ ἀναφέρωμεν τὸ δημοψήφισμα. Πάντως τὸ ἀναλογικὸν σύστημα τότε καθιερώθη ὡς εἶδος κατοχυρώσεως τοῦ νεοπαγοῦς πολιτεύματος, διότι τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ὡς ἐνθυμεῖσθε ὅλοι σας τὸ 1926 ἠρνεῖτο νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν Δημοκρατίαν. Εἰς τὸ 1928 ἐνεφανίσθη εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου μία ἰσχυροτάτη φυσιογνωμία, ἡ ὁποία κατ’ οὐδεμίαν περίπτωσιν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῇ Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ κλπ. Καὶ καθιέρωσε τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα—τὸ καθιέρωσε δὲ διὰ Προεδρικοῦ Διατάγματος καὶ οὐχὶ διὰ νόμου. Καὶ δὲν ἐφοβεῖτο τότε τὸ ἐνδεχόμενον ἐπικρατήσεως τῶν ἀντιπάλων οὔτε τὸ ἐνδεχόμενον πτώσεως τῆς Δημοκρατίας. Μετὰ ὅμως τὴν λῆξιν τῆς τετραετίας, τότε, ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Τσιριμῶκος, διότι ἤρχισεν ἡ πτῶσις τοῦ κόμματος, διὰ νὰ γίνῃ πλέον ὁμαλὴ αὐτὴ ἡ πτῶσις καὶ διότι πάλιν ἐφοβοῦντο τυχὸν ἀνατροπὴν τῆς Δημοκρατίας, ἐπανήλθομεν εἰς τὸ ἀναλογικόν. Εἰς τὸ 1936, ὅταν ἐπανήλθομεν εἰς τὴν ἀναλογικήν, ἦτο ἀκριβῶς ὁ λόγος, ὅστις ἐπέβαλε τὴν ἀναλογικὴν εἰς τὸ 1926, ἀλλ’ ἐντελῶς ὑπὸ τὴν ἀντίθετον ἄποψιν. Ἐφοβοῦντο ὅτι τὸ νεοπαγὲς βασιλικὸν πολίτευμα δὰ ἠδύνατο νὰ ἀπειληθῇ ἐν περιπτώσει ἐπικρατήσεως τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως. Οἱ λόγοι τῆς ἑκάστοτε ἐπιβολῆς τῆς ἀναλογικῆς οὐδέποτε ὑπῆρξαν ὀργανικοί, ἀλλὰ ἢ καθεστωτικοὶ ἢ ἐξυπηρετήσεως κομματικῶν συμφερόντων. Σήμερον ὅμως ἡ πολιτικὴ κατάστασις ἔχει ἄλλως πως διαμορφωθῆ. Εὐτυχῶς διὰ τὸν τόπον δὲν ὑφίσταται οὐδὲν πολιτικὸν ζήτημα. Τὸ καθεστὼς ἔχει ἀπολύτως ἀναγνωρισθῆ. Οὐδεὶς ἀπολύτως κίνδυνος ὑφίσταται δι’ αὐτό. Ὑπάρχει ὅμως ἕνας ἄλλος διαχωρισμός. Ἀπὸ τὴν μιὰ πλευρὰ εἶναι οἱ Ἕλληνες καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν οἱ πράκτορες τοῦ ἐχθροῦ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχίσωμεν ἔτσι. Εἶναι πρωτοφανὲς πρᾶγμα αὐτό.

§306Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ραγιάδες σηκωθῆτε νὰ φύγουμε.

§307ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε νὰ διακόψωμε.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§309ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.00′ μ. μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ συνέχειαν τῆς παρούσης συζητήσεως κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493]32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». (Ὥρα 2.45′ πρωϊνή).