1951.07.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 84η

Πέμπτη 5 Ἰουλίου 1951

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 6.45′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Π. Λιαροῦτσος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Π. ΛΙΑΡΟΥΤΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ κάτωθι ἔγγραφον τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Πρὸς τὸν Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὅπως, εὐαρεστούμενοι, ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Α.Μ. ὁ Βασιλεὺς διὰ Διατάγματος ὑπὸ σημερινὴν χρονολογίαν εὐηρεστήθη νὰ δεχθῇ τὴν παραίτησιν τοῦ Ἀντιπροέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ καὶ Θρησκευμάτων–Ἐθνικῆς Παιδείας κ. Γεωργ. Παπανδρέου. Ὁμοίως διὰ Διατάγματος τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας εὐηρεστήθη νὰ ἀποδεχθῇ τὰς παραιτήσεις τῶν Ὑπουργῶν κ.κ. Ἠλ. Λαγάκου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, Λεοντ. Μακκᾶ ἐπὶ τῆς Βιομηχανίας Ἰωάν. Γιαννοπούλου ἐπὶ τῶν Συγκοινωνιῶν, Ἀνδρ. Λαμπροπούλου ἐπὶ τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Ὑφυπουργῶν κ.κ. Πέτρ. Γαρουφαλιᾶ ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ, Γεωργ. Μόδη ἐπὶ τῶν Θρησκευμάτων Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Δημ. Ζησοπούλου ἐπὶ τῶν Συγκοινωνιῶν. Ὡσαύτως διὰ Διατάγματος τῆς ἰδίας χρονολογίας εὐηρεστήθη νὰ ἀναθέσῃ προσωρινῶς, τὴν ἐκτέλεσιν καθηκόντων Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Ἐθνικῆς Ἀμύνης κ. Σοφοκλῆν Βενιζέλον, Ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν κ. Γεωργ. Μαῦρον, Ὑπουργοῦ Θρησκευμάτων–Ἐθνικῆς Παιδείας εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν κ. Νικ. Μπακόπουλον, Ὑπουργοῦ Βιομηχανίας εἰς τὸν ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου Ὑπουργὸν κ. Ἰωάν. Γκλαβάνην, Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Συγκοινωνιῶν εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑφυπουργὸν κ. Κωνστ. Μητσοτάκην, καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας εἰς τὸν Ὑφυπουργὸν παρὰ τῇ Γενικῇ Διοικήσει Βορείου Ἑλλάδος κ. Νικόλ. Τερζόγλου. Ὁμοίως διὰ Διατάγματος τῆς αὐτῆς χρονολογίας εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ὑπηρεσιακὸν Ὑφυπουργὸν ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ τὸν κ. Κωνσταντῖνον Τσάτσον. Δέξασθε, Ἀξιότιμε Κύριε Πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξαιρέτου πρὸς Ὑμᾶς ὑπολήψεώς μου.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ

Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Βοραζάνης μοὶ ἀπέστειλε τὴν ἑξῆς ἐπιστολήν. Πρὸς τὸν Ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων. Ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε, Ἡ κίνησις τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, εἰς ἣν ἀνῆκον, κατῆλθεν εἰς τὰς ἐκλογὰς μετὰ τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν Δημοκρατικῶν ὑπὸ τὴν προσωνυμίαν Ε.Π.Ε.Κ. Μεταγενεστέρως συνεχωνεύθη μετ’ αὐτοῦ καὶ μετωνομάσθησαν εἰς Κόμμα τῆς Ε.Π.Ε.Κ. Τὸ κόμμα τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ὡς συνάγεται ἀπὸ τοὺς ἐν τῇ ὑπὸ σημερινὴν ἡμερομηνίαν ἐπιστολῇ μου πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν αὐτοῦ κ. Νικόλαον Πλαστήραν ἐκτιθεμένους λόγους, παρεξέκλινε πλήρως ἀπὸ τὰς βασικὰς ἀρχὰς καὶ τὰς προεκλογικὰς διακηρύξεις τῆς κινήσεως τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. Εὑρίσκομαι ὅθεν ἠναγκασμένος, νὰ διαχωρίσω τὴν θέσιν μου ἀπὸ τὸ Κόμμα τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ νὰ παραμείνω ἀνεξάρτητος προοδευτικὸς Φιλελεύθερος. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ὅπως ἡ παροῦσά μου ἀνακοινωθῇ κατὰ τὰ εἰωθότα εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 3 Ἰουλίου 1951 Μετὰ τιμῆς Γεώργιος Δ. Βοραζάνης Βουλευτὴς Δράμας Ὡσαύτως ἀνακοινῶ τὰς ἑξῆς ἐπιστολὰς κ.κ. βουλευτῶν. Πρὸς τὸν Ἀξιότιμον Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε. Ἔχομεν τὴν τιμὴν οἱ κάτωθι ὑπογράφοντες βουλευταί: 1) Λεωνίδας Καραμαούνας, Θεσσαλονίκης, 2) Φίλιππος Χατζήμπεης, Ἀθηνῶν. 3) Ἀνδρέας Μπικάκης, Ἀθηνῶν. (Ἀνήκοντες μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα, τοῦ Κόμματος τῶν Ἀριστερῶν Φιλελευθέρων, ἀπὸ τὸ ὁποῖον καὶ ἀποχωροῦμεν). 4) Διονύσιος Χριστάκος, ἀνεξάρτητος Ἀθηνῶν καὶ 5) Χαρίλαος Θυμογιάννης, Θεσσαλονίκης, ἀνήκων μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα τοῦ Κόμματος τῆς Ἑνώσεως Δημ. Ἀριστερῶν τοῦ κ. Σοφιανοπούλου ἀπὸ τὸ ὁποῖον καὶ ἀποχωρῶ, νὰ γνωρίσωμεν εἰς ὑμᾶς καὶ δι’ ὑμῶν πρὸς τὴν Βουλὴν εἰς πρώτην αὐτῆς συνεδρίασιν, ὅτι ἐφεξῆς ἀποτελοῦμεν τὴν Κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα τῆς πολιτικῆς κινήσεως τοῦ «Δημοκρατικοῦ Συναγερμοῦ». Ἐν Ἀθήναις τῇ 5 Ἰουλίου 1951. Μετὰ πάσης τιμῆς Καραμαούνας Λ., Χατζήμπεης Φ., Μπικάκης Α., Χριστάκος Δ., Θυμογιάννης Χ. Πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων Δήλωσις Ὁ κάτωθι ὑπογεγραμμένος βουλευτὴς Μεσσηνίας Ἰωάννης Δημητρόπουλος ἀνεξάρτητος ἀριστερός, δηλῶ πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι προσχωρῶ εἰς τὸ Ἀγροτικὸν Κόμμα Ἑλλάδος (Α.Κ.Ε.), τοῦ ὁποίου ἡγεῖται ὁ Κ. Γαβριηλίδης. Ἐν Ἀθήναις τῇ 5 Ἰουλίου 1951

Ὁ Δηλῶν

Ι. ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

(Ἀκολούθως προσέρχεται ὁ καταλαβὼν τὴν θέσιν τοῦ παραιτηθέντος βουλευτοῦ Πειραιῶς κ. Γ. Ἀνδριανοπούλου, βουλευτὴς τῆς ἰδίας περιφερείας κ. Νικόλ. Γεννηματᾶς καὶ δίδει τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθοριζόμενον ὅρκον, ἔχοντα οὕτω: «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου καὶ Ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ φυλάξω πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα, ὑπακοὴν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά μου»).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Μποῦτος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς, κ.λ.π.

§5Ι. ΜΠΟΥΤΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Φθιωτιδοφωκίδος κ. Ε. Καλαντζῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ προέδρου Γεωργικῶν Συν)σμῶν Λιδωρικίου, διαμαρτυρομένου διὰ μελετωμένην ἐξευτελιστικὴν τιμὴν συγκεντρώσεως σίτου. Ὁ βουλευτὴς Φθιωτιδοφωκίδος κ. Ε. Καλατζῆς, καταθέτει ἀναφορὰς τοῦ Γεωργικοῦ Συν)σμοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου Λοκρίδος καὶ Ἐλαιουργικοῦ Πιστωτικοῦ Συνεταιρισμοῦ, διαμαρτυρομένων διὰ δοθεῖσαν λύσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐξαγωγῆς βρωσίμων ἐλαιῶν καὶ ζητούντων ἄμεσον λῆψιν ἀναγκαίων μέτρων πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ προϊόντος των κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νανίας κ. Γ. Σερπᾶνος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συν)σμῶν Ἀγρινίου καὶ τῶν κατοίκων τῶν χωρίων Δοκιμίου, Ζαπάντε, Μπουζίου, Ἀγρινίου, Πετροχωρίου, Σιταραλῶνος, Ἀναλήψεως, Δρυμῶνος, Ἀμβρακιᾶς, Στράτου, Λεπενοῦς, ζητούντων ἄμεσον λῆψιν μέτρων προνοίας διὰ τὰς ὑπὸ τῆς χαλάζης ἐπενεχθείσας ζημίας εἰς καπνοφυτείας, ἀμπελῶνας, ἐλαιῶνας, ἀραβοσιτοκαλλιεργείας, δωρεὰν χορήγησιν τροφίμων ἐπὶ ἕν ἑξάμηνον τῶν πληγέντων ἐκ τῆς χαλάζης καὶ πλημμυρῶν, χορήγησιν ὑπὸ τῆς Α.Τ.Ε. δανείων ὑπὸ μορφὴν συντηρήσεως, χορήγησιν φαρμάκων καὶ δωρεὰν ἰατρικῆς περιθάλψεως κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Γ. Σερπᾶνος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Καπνεργατῶν, Καπνεργατριῶν Στιβαδόρων Ἀγρινίου, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν ὑπὸ τῶν καπνεμπόρων πρόσληψιν ἄνω τῶν 6.000 ἐλευθέρων ἐργατριῶν. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Γ. Σερπᾶνος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Θέρμου, ζητοῦντος ἄμεσον χαρακτηρισμὸν τῆς πόλεως Θέρμου ὡς ἀστικοῦ καὶ Τουριστικοῦ Κέντρου, ἀνέγερσιν διδακτηρίου διὰ τὸ ἑξατάξιον Δημοτικὸν Σχολεῖον Θέρμου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Γ. Σερπᾶνος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Ἀναπήρων καὶ Θυμάτων πολέμου Παμφίας Ἀμβρακιᾶς καὶ Παρευηνίων, ζητοῦντος χορήγησιν 20.000.000.000 δραχμῶν πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ὑποχρεώσεών του. Ὁ βουλευτὴς Φλωρίνης κ. Σ. Μπινόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου καὶ τῶν Συλλόγων Δικηγορικοῦ, Ἰατρικοῦ, Φαρμακευτικοῦ καὶ διαφόρων ἄλλων Σωματείων Καστοριᾶς ζητούντων ἵδρυσιν Πρακτικοῦ Λυκείου ἐν τῇ πόλει Καστορίᾳ. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικοβοιωτίας κ. Δ. Βουρδουμπᾶς, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἑλλήνων Θεολόγων Ἀθηνῶν διαμαρτυρομένης διὰ μελετωμένην κατάργησιν τῶν Θρησκευτικῶν μαθημάτων ἐκ τῶν Σχολείων Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Α. Ἀντωνόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Πατρέων διαμαρτυρομένου διὰ κατάργησιν τοῦ ραδιοσταθμοῦ τῆς πόλεως Πατρῶν. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Ἀθ. Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Σχολικῆς Ἐφορίας ἀρρένων Ἀγρινίου, διαμαρτυρομένου διὰ μελετωμένην διαρρύθμισιν τῶν Σχολείων Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ ζητοῦντος ἀναστολὴν τοῦ ἐν λόγῳ μέτρου. Ὁ βουλευτὴς Ρεθύμνης κ. Ε. Παπαδόγιαννης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σ. Μαρκάκη πολιτικοῦ συνταξιούχου παθόντος ἐν ὑπηρεσίᾳ, κατοίκου Πλατανὲ Ἁγίου Βασιλείου Ρεθύμνου Κρήτης, ζητοῦντος ἀπόδοσιν τοῦ ἐπιδόματος ἀεροθεραπείας. Ὁ βουλευτὴς Αἰτ)νίας κ. Ἀθανάσιος Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Ἀγρινίου ζητοῦντος ἄμεσον χρηματοδότησιν τῶν καπνοβιομηχανιῶν διὰ τὴν ἀγορὰν καπνῶν ἐσωτερικῆς καταναλώσεως ἐσοδείας 1950. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου Κρήτης κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συν)σμῶν Ἡρακλείου, ζητούσης ἀναστολὴν πληρωμῆς εἰσφορᾶς ὑπὲρ Ἀγροφυλακῆς καὶ συντήρησιν τοῦ ὡς ἄνω Σώματος ἐκ τοῦ Δημοσίου προϋπολογισμοῦ. Ὁ βουλευτὴς Ρεθύμνης κ. Ε. Παπαδόγιαννης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Κτηματικοῦ Συνδέσμου Νομοῦ Δράμας «Οἱ Φίλιπποι» ζητοῦντος ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ἀπὸ καταστήματα καὶ οἰκίας τὰς κατεχομένας ὑπὸ εὐπόρων μισθωτῶν κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Ρεθύμνης κ. Ε. Παπαδόγιαννης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Κτηματικοῦ Συνδέσμου Καβάλας ζητοῦντος ἀνάλογον αὔξησιν τῶν ἐνοικίων, ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου εἰς τὰ καταστήματα, γραφεῖα, κατοικίας τῶν εὐπόρων τάξεων κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Ρεθύμνης Ε. Παπαδόγιαννης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Πανελληνίου Ὀργανισμοῦ προστασίας ἰδιοκτησίας παράρτημα Ἡρακλείου Κρήτης, ζητοῦντος ἄμεσον χορήγησιν δανείων ἀνασυγκροτήσεως τῆς ὑπὸ ἐνοικιοστάσιον ἰδιοκτησίας. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Φουντουλάκης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συν)σμῶν Ἡρακλείου διαμαρτυρομένης διὰ μελετωμένην εἰσαγωγὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ σπορελαίων. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Ι. Μποῦτος καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κτηματιῶν Κοινοτήτων Θουρίας, Σπερχογείας, Ἀντικαλάμου καὶ Μικρομάνης τέως Δήμου Θουρίας ζητούντων ἄμεσον ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Σώματος τῆς Ἀγροφυλακῆς. Ἀπάντησις τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Λαντζούνη. Ἀπαντῶντες εἰς τὴν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4410)15–6–51 ἐγγράφου σας ἀποσταλεῖσαν 311 ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Μεσσηνίας κ. Δ. Λαντζούνη, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν τ’ ἀκόλουθα: 1) Ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας θὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια διὰ τὸν ἔγκαιρον καθορισμὸν τῆς τιμῆς ἀσφαλείας τοῦ σταφιδοκάρπου, καθ’ ὅσον πράγματι ἐκ τῆς ἐγκαίρου ἐξαγγελίας τῆς ὡς ἄνω τιμῆς ἐξαρτᾶται ἡ προστασία τοῦ προϊόντος τούτου. 2) Ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου μελετᾶται ἡ λῆψις νομοθετικῶν μέτρων διὰ τὴν ἐνδεικνυομένην σύνθεσιν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Α.Σ.Ο. πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. 3) Ὑπὸ τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς ἀπεφασίσθη ἡ χρηματοδότησις τοῦ Α.Σ.Ο. καὶ τῆς Κ.Σ.Ο.Σ. διὰ ποσοῦ 25.000.000.000 διὰ τὴν προμήθειαν σταφιδοπάνων εἰς τοὺς δηλώσαντας τὴν προμήθειαν τοιούτων σταφιδοπαραγωγούς. 4) Ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τῆς οἰνοπνευματοποιημένης σταφίδος καὶ τῆς ἐλευθέρας ἐμπορίας τοῦ σταφιδοκάρπου τὰ θέματα ταῦτα ἀνάγονται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ὑπουργῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐμπορίου.

Ὁ Ὑπουργὸς

Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ὁ κ. Δ. Παπαμιχαλόπουλος (Ὑφυπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης) καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1792]51 Α.Ν. «περὶ μισθολογικῆς διαβαθμίσεως κατηγοριῶν τινων τοῦ ἰδιωτικοῦ προσωπικοῦ τῆς Βασ. Ἀεροπορίας καὶ ὑπερωριακῆς ἐργασίας τοῦ ὑπαλληλικοῦ τοιούτου τοῦ Κρατικοῦ Ἐργοστασίου Ἀεροπλάνων (Κ.Ε.Α.)» καὶ 2) «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. 1862]51 «περὶ παρατάσεως τῆς ἀναστολῆς τῆς ἰσχύος διατάξεών τινων τοῦ Α.Ν. 2803]41 «περὶ στρατιωτικοῦ ποινικοῦ Κώδικος». Ὁ κ. Σ. Βενιζέλος (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 704]48 Α.Ν. «περὶ ἐκτελέσεως ἐνίων διατάξεων τῶν περὶ εἰρήνης συνθηκῶν καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Α.Ν. 2636]40». Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος (Ὑπουργὸς Θρησκευμάτων καὶ Ἐθν. Παιδείας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ ρυθμίσεως ζητημάτων τινῶν ἀφορώντων τὴν Ἐκκλησίαν». Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν) καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1787]51 Α.Ν. «περὶ ἐξαιρέσεως τῶν Δήμων καὶ ἐξ αὐτῶν ἐξηρτημένων Ὀργανισμῶν τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ Α.Ν. 281]36 ὡς ἐτροποποιήθη καὶ συνεληρώθη μεταγενεστέρως», 2) «περὶ ἐγκρίσεως τῶν κατὰ τὰ παρελθόντα οἰκονομικὰ ἔτη πραγματοποιηθεισῶν δαπανῶν ἁρμοδιότητος τέως Ὑπουργείου Δημοσίας Τάξεως καὶ ἐγγραφῆς τῶν ἀπαιτουμένων πιστώσεων διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν δαπανῶν τούτων» καὶ 3) «περὶ ἐγκρίσεως τῶν κατὰ τὰ οἰκονομικὰ ἔτη 1946–47, 1948–49 καὶ 1949–50 πραγματοποιηθεισῶν δαπανῶν ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν καὶ ἐγγραφῆς τῶν διὰ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν ἀπαιτουμένων πιστώσεων εἰς τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τούτου οἰκονομ. ἔτους 1951–52». Ὁ κ. Γ. Μαῦρος (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν) καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «περὶ προσωρινῆς διοικήσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν Εἰδικῶν Ταμείων καὶ Ὑπηρεσιῶν κατὰ τὸ οἰκον. ἔτος 1951–52» καὶ 2) «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ Α.Ν. 233]45 «περὶ χρηματοδοτήσεως ἐπιχειρήσεων ὑπὸ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος». Ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Α.Ν. ὑπ’ ἀριθ. 1821)51 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἐνίων διατάξεων τοῦ Ν. 4328)29 «περὶ συστάσεως Γενικοῦ Χημείου τοῦ Κράτους». Ὁ κ. Ι. Γκλαβάνης (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου) καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1783)51 Α.Ν. «περὶ παρατάσεως προθεσμίας μετατροπῆς μετοχῶν εἰς ὀνομαστικὰς» καὶ 2) «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1818)51 Α.Ν. «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὀνομαστικοποίησιν τῶν μετοχῶν καὶ τὸ Χρηματιστήριον Ἀξιῶν». Ὁ κ. Ε. Μαλαμίδας (Ὑπουργὸς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας) καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α. Ν. 1833)51 «περὶ ρυθμίσεως ζητημάτων τινῶν ἀφορώντων τὴν ἀποδέσμευσιν τοῦ παρακρατήματος τοῦ Α. Ν. 545]45 περὶ ἐπιβολῆς παρακρατήματος πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν ἀπωλειῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐμπορικοῦ Στόλου κλπ.» καὶ 2) «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. 1864)51 «περὶ ἀνεγέρσεως Δημοσίων Σχολῶν Ναυτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κ. Γ. Μπακατσέλος (Ὑπουργὸς Ἐργασίας) καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «Περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. 1777)51 «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ Α.Ν. 28)44 καὶ τοῦ ἄρθρου μόνου τοῦ Α.Ν. 866)46», 2) «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. 1803)51 «περὶ προστασίας τῶν συνδικαλιστικῶν στελεχῶν», 3) «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. 1804)51 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ Α.Ν. 16)20–11–35 «περὶ ρυθμίσεως συλλογικῶν διαφορῶν ἐργασίας», 4) «περὶ κυρώσεως τοῦ 1836)51 Α.Ν. «περὶ τροποποιήσεως καὶ κωδικοποιήσεως τῆς νομοθεσίας περὶ προστασίας ἀπολυομένων ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ καὶ λαβόντων μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα ἐναντίον τῶν συμμοριτῶν», 5) «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 11 Διεθνοῦς Συμβάσεως, περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ συνεταιρίζεσθαι καὶ συνασπίζεσθαι τῶν γεωργικῶν ἐργατῶν», 6) «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 17 Διεθνοῦς Συμβάσεως «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἀτυχημάτων ἐργασίας», 7) «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 29 Διεθνοῦς Συμβάσεως «περὶ ἀναγκαστικῆς ἢ ὑποχρεωτικῆς ἐργασίας», 8) «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 42 Διεθνοῦς Συμβάσεως «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ἀσθενειῶν 1934», 9) «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 52 Διεθνοῦς Συμβάσεως «περὶ κανονικῶν κατ’ ἔτος ἀδειῶν μετ’ ἀποδοχῶν» καὶ 10) «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 80 Διεθνοῦς Συμβάσεως διὰ τὴν μερικὴν ἀναθεώρησιν τῶν ὑπὸ Γενικῆς Συνδιασκέψεως τῆς Διεθνοῦς Ὀργανώσεως Ἐργασίας γενομένων ἀποδεκτῶν συμβάσεων εἰς τὰς 28 πρώτας συνόδους αὐτῆς ἵνα ἐξασφαλισθῇ ἡ μελλοντικὴ ἄσκησις ὡρισμένων καθηκόντων Γραμματείας, ἀνατιθεμένων διὰ τῶν ὡς εἴρηται συμβάσεων εἰς τὸν Γενικὸν Γραμματέα τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ ἐπενεχθῶσιν αὐτόθι συμπληρωματικαὶ τροποποιήσεις ἀναγκαῖαι ὡς ἐκ τῆς διαλύσεως τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ τῆς τροποποιήσεως τοῦ καταστατικοῦ χάρτου τῆς Διεθνοῦς Ὀργανώσεως Ἐργασίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Γρηγοριάδης, καταθέτει πρότασιν νόμου «περὶ μέτρων προστασίας θρησκευτικῆς ἐλευθερίας καὶ συνειδήσεως τῶν Ὀρθοδόξων ὀπαδῶν τοῦ Ἰουλιανοῦ ἡμερολογίου». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Κωστόπουλος, Β. Στεφανόπουλος, Σ. Πολυζωγόπουλος, Γ. Ράλλης, Ι. Σπηλιωτόπουλος, Σ. Παπάζης, Ε. Δενδρινός, Γ. Ζάρας, Α. Γεροκωστόπουλος, Β. Βασιλικός, Α. Κωνσταντινίδης καὶ Κ. Παπακωνσταντίνου καταθέτουσι πρότασιν νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ Ν. 1829)51 «περὶ κυρώσεως ἑρμηνείας τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α.Ν. 1504]50 «περὶ ἀναθεωρήσεως ἀποφάσεως τῶν Στρατοδικείων, παροχῆς εὐεργετημάτων εἰς προσερχομένους συμμορίτας, τροποποιήσεως τοῦ Νόμου 3861 καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων κλπ.». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Σβῶλος, Ν. Ἔξαρχος, Κ. Παπακωνσταντίνου, Σ. Ἀλλαμανῆς, Μ. Πατρίκιος καὶ Σ. Μερκούρης, καταθέτουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1756)51 «περὶ παρατάσεως προθεσμίας τῶν ἐξετάσεων τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Ν.Δ. 132)46 φοιτητῶν κλπ.». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1) «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 54 τοῦ νόμου 1487)50» καὶ 2) «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 786)37 Α. Ν. «περὶ ἰδιωτικοῦ προσωπικοῦ τῆς Στρατιωτικῆς Ὑπηρεσίας» ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη μεταγενεστέρως. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1) «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. ὑπ’ ἀριθ. 1557)50 «περὶ ἀπονομῆς πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν συντάξεων», 2) «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. ὑπ’ ἀριθ. 1655)51 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α.Ν. 1557)50 «περὶ ἀπονομῆς πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν συντάξεων» καὶ 3) «περὶ προσωρινῆς διοικήσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν εἰδικῶν Ταμείων καὶ Ὑπηρεσιῶν κατὰ τὸ οἰκονομ. ἔτος 1951–52». Ὁ βουλευτὴς κ. Φ. Χατζήμπεης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Ἀθ. Παπαθανάσης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νό-5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Μπουραντᾶς καὶ Σ. Βελλιανίτης καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Π. Κάντζιας, Κ. Καλκάνης, Γ. Στρᾶτος, Β. Βύζας, Ε. Παπαδόγιαννης, Χ. Γουλόπουλος, Μ. Μαντᾶς καὶ Α. Δημάκης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν».

§6Ν. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν, εἰς μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων, νὰ μοῦ δώσητε τὸν λόγον, πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Σ. Βενιζέλος ἔχει τὸν λόγον.

§8Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι Βουλευταί, μετὰ τὴν ἀποχώρησιν ἐκ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζεται ἐνώπιον ὑμῶν ὡς ἀμιγὴς Κυβέρνησις Φιλελευθέρων. Ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἔχει καθαρῶς μεταβατικὸν χαρακτῆρα. Ἀπόδειξιν τούτου ἀποτελεῖ τὸ γεγονός, ὅτι δὲν συνεπληρώθησαν τὰ κενὰ Ὑπουργεῖα διὰ νέων Ὑπουργῶν. Ὁ ἀποκλειστικὸς σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι, ὅπως ψηφισθῇ ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συνεφώνησαν καὶ δύο ἕτερα κόμματα ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ ΕΠΕΚ καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Μετὰ τὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν κατέβαλεν ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων, ὅπως σχηματισθῇ Κυβέρνησις εὐρυτάτου συνασπισμοῦ, ὁποία προσπάθεια δὲν εὗρε τὴν δέουσαν ἀνταπόκρισιν, νομίζω...

§9Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Οὔτε κατεβλήθη καμμία προσπάθεια...

§10Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως)... δὲν ὑπάρχει πλέον ἄλλη λύσις, εἰμὴ ἡ προσφυγὴ εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Εἰς ὃ σημεῖον περιῆλθον τὰ πράγματα, νομίζω ὅτι συμφέρον ὅλων μας εἶναι, νὰ τερματίσωμεν τὸ ταχύτερον τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διὰ νὰ δώσωμεν τὴν μόνην πλέον ἀπομένουσαν λύσιν, τὴν προσφυγὴν εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. (Χειροκροτήματα).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ κ. Ν. Πλαστήρας.

§12Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Μετὰ τὰ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔχω νὰ εἴπω παρὰ ὅτι συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ αὐτὸν καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ Κόμμα ἡμῶν, νὰ δίδῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κιβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ συνεχίσῃ τὸ ἔργον της, τῆς προσφυγῆς πρὸς τὰς ἐκλογάς. (Χειροκροτήματα).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Συναρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος κ. Π. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§14Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρισκόμεθα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἐνώπιον ἑνὸς φαινομένου τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθῇ σοβαρῶς, ἐὰν θέλωμεν πράγματι καὶ εἶναι αὐτονόητον ὅτι θέλομεν νὰ διατηρηθοῦν ἄθικτοι, ἢ μᾶλλον νὰ διασωθοῦν μέσα ἀπὸ τὸ χάος, τὸ ἠθικόν, τῶν ἡμερῶν μας, οἱ θεσμοί, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται τὸ δημοκρατικὸν καὶ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον ὑπαινίσομαι καὶ τὸ ὁποῖον θέτει ἐν κινδύνῳ τοὺς θεσμούς, εἶναι τὸ ἀκόλουθον. Ἀπό τινος χρόνου σημειοῦνται γεγονότα, γεγονότα μεγάλης ἐθνικῆς καὶ πολιτικῆς σημασίας, γεγονότα τὰ ὁποῖα συγκινοῦν τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ, διὰ τὰ ὁποῖα ὅμως γεγονότα, ἡ ὑπεύθυνος τῆς χώρας Κυβέρνησις, νύπτει τὰς χεῖράς της. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ καταστῶ περισσότερον συγκεκριμένος. Ἀπό τινος χρόνου σημειοῦται ἡ τάσις νὰ καθίσταται διαρκῶς περισσότερον ὑπεύθυνος ὁ κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀνεύθυνος Ἀνώτατος Ἄρχων καὶ νὰ καθίσταται, ἀντιθέτως, διαρκῶς ὀλιγώτερον ὑπεύθυνος, διαρκῶς δηλαδὴ περισσότερον ἀνεύθυνος, ἡ κατὰ τὸ Σύνταγμα ὑπεύθυνος Κυβέρνησις. Πρὸ δύο μηνῶν, εἴχομεν τὴν μεγάλην ἐθνικὴν καὶ ἠθικὴν περιπέτειαν τῆς παραιτήσεως τοῦ Ἀρχιστρατήγου. Ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε τὸν ἑαυτόν της ξένον πρὸς τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι προὐκάλεσαν τὸ μέγα τοῦτο γεγονός, τοῦ ὁποίου τὰς συνεπείας δὲν ἔχομεν ἀκόμη πλήρως ἀναμετρήσει. Χθὲς εἴχομεν τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διεχειρίσθη τὸ μήνυμα τοῦτο ὡς ἁπλοῦς διεκπεραιωτής. Ἐπιτρέψατέ μοι ν’ ἀναφέρω δι’ ὀλίγων τὸ χρονικὸν τῶν γεγονότων. Ἀπὸ μηνῶν κατ’ οὐσίαν ἡ χώρα δὲν ἔχει Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ τρέχοντος ἔτους, Κυβέρνησις μειοψηφίας, ἐβασίζετο ἐπὶ τοῦ Λαϊκοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμήν, μαζὶ μὲ τὸν κ. Στεφανόπουλον, νὰ ἡγοῦμαι. Κατὰ τὸν Φεβρουάριον, ἐσημειώθη, οὐχὶ ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ ΛΕΚ, κρίσις καὶ ἡ κρίσις αὐτὴ ὠφείλετο κατ’ οὐσίαν εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἐθεωρήσαμεν χρέος μας νὰ ἐπισημάνωμεν ἔκτοτε τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἐγκυμονεῖ εἰς βάρος τῆς χώρας ἡ παράτασις τοῦ βίου μιᾶς Κυβερνήσεως μειοψηφίας. Καὶ τὸ ΛΕΚ, ἀπέσυρε τὴν ἐμπιστοσύνην του. Ἔκτοτε ἡ Κυβέρνησις τῶν δύο κομμάτων, τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, ἐβασίσθη ἐπὶ τῆς ψήφου ἑτέρου ἐν τῇ Βουλῇ κόμματος τῆς ΕΠΕΚ, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἔπαυσε νὰ εἶναι Κυβέρνησις ἀποβλέπουσα εἰς ἔργον δημιουργικόν, ὥστε ἡ ΕΠΕΚ ὡς ὅρον διὰ τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν ἐχορήγησεν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἔθεσε τὸν ὅρον τὸν ἑξῆς: «Νὰ μὴ εἶναι κατ’ οὐσίαν Κυβέρνησις δημιουργίας, ἀλλὰ νὰ εἶναι Κυβέρνησις διαλύσεως τῆς Βουλῆς». Δὲν κρίνω τὴν ἄποψιν ἀπὸ οὐσιαστικῆς ἀπόψεως. Δικαίωμα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΠΕΚ καὶ δικαίωμα ὁλοκλήρου τοῦ κόμματος τῆς ΕΠΕΚ ἦτο νὰ θέσῃ οἱουσδήποτε ὅρους ἤθελεν, ἀλλὰ δὲν ἦτο δικαίωμα, κατ’ ἐμέ, τῆς Κυβερνήσεως, Κυβερνήσεως εὑρισκομένης ἐν ὄψει τόσων σκληρῶν καὶ δυσκόλων προβλημάτων, ν’ ἀρκεσθῇ εἰς ψῆφον, ἡ ὁποία ἐχορηγεῖτο ὑπ’ αὐτὸν τὸν περίεργον ὅρον, πρὶν ἢ συμπληρωθῇ ἀκόμα ἔτος ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1950. Καὶ τὰ προβλήματα ἦσαν μεγάλα. Ἕνας ἐκνευρισμὸς προεκλογικὸς ἐδημιουργήθη ἔκτοτε, μία ἀστάθεια, μία ἐκκρεμότης, διότι ἡ ΕΠΕΚ δὲν ἐζήτησε κἂν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο νὰ κάμω, ὅπως δικαιοῦμαι ἄλλωστε, κριτικὴν καὶ τῶν συναδέλφων τῆς ΕΠΕΚ, δὲν ἐζήτησε κἂν ἄμεσον διενέργειαν ἐκλογῶν, ὥστε νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ προσφυγὴ εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ νὰ ἔχωμεν ἤδη Κυβέρνησιν σταθεράν, ἀλλ’ ἐζήτησε ἐκλογὰς τὸν Σεπτέμβριον, μὲ ἄλλα λόγια ἐζήτησε νὰ ὑπάρξῃ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἕνα κενόν, νὰ δημιουργηθοῦν προϋποθέσεις.

§15Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Ἐζήτησα νὰ γίνουν τὸ ταχύτερον δημοτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ μετὰ τὰς δημοτικάς, ἐπίσης κατὰ τὸ δυνατὸν ταχύτερον, βουλευτικαί. Ὡρίσθη τότε αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ νὰ γίνουν τὴν 15 Ἀπριλίου, ὅπως καὶ ἔγιναν καὶ εἴπομεν κατόπιν, ὅτι ἀμέσως ὅταν τὸ ἐπιτρέψῃ ἡ διεθνὴς κατάστασις καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρξουν ἐξαιρετικὰ γεγονότα, νὰ γίνουν αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαί. Παρουσιάσθησαν τὰ διάφορα γεγονότα καὶ ἐζήτησα τὸ βραδύτερον ὡς τὰς 15 Σεπτεμβρίου νὰ γίνουν αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαί, ἀλλ’ εἶπα, ἐὰν εἶναι δυνατόν, τὸ ταχύτερον νὰ γίνουν ἐκλογαί. Συνεπῶς, δὲν δικαιοῦσθε νὰ λέγετε ὅτι παρέτεινα τὴν διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου. Ἐὰν ἐγένοντο καὶ τὸν Ἰούνιον θὰ τὸ ἐδεχόμεθα.

§16Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς ΕΠΕΚ. Πάντως δὲν ἐθέσατε, ὅπως εἰς τὴν θέσιν σας, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, θὰ ἔθετα ἐγὼ ὡς ὅρον, ἐφ’ ὅσον θὰ ἤθελα ἐκλογάς, τὴν ταχίστην διενέργειαν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, διὰ νὰ ἀποφευχθῇ τὸ κενὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον παρενεβλήθη. Κύριοι συνάδελφοι, ἔκτοτε ἀπὸ τὸν Φεβρουάριον ἐδημιουργήθη μία ἐκκρεμότης, μία ἀστάθεια καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας, ἐν ὄψει δυσκόλων προβλημάτων, ἐν ὄψει προβλημάτων ἀπὸ τὴν λύσιν τῶν ὁποίων ἢ ἔστω ἀπὸ τὴν μερικὴν τῶν ὁποίων ἀντιμετώπισιν ἐξαρτᾶται ἡ ζωὴ αὐτοῦ τούτου τοῦ λαοῦ, ἡ Κυβέρνησις, λέγω, ἠρκέσθη εἰς αὐτὴν τὴν ὑπὸ αἵρεσιν δοθεῖσαν ψῆφον τῆς ΕΠΕΚ ἀντί, ὡς ὤφειλε, νὰ ἔχῃ πλήρη συνείδησιν τῶν συνθηκῶν καὶ πλήρη συνείδησιν τῶν εὐθυνῶν της καὶ νὰ μὴ δεχθῇ νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τόσον ἀσταθοῦς στηρίγματος, διότι εἶναι ἀσταθὲς τὸ στήριγμα μιᾶς ψήφου, ἡ ὁποία δίδεται ὑπὸ τοιαύτην αἵρεσιν. Καὶ ἐπαναλαμβάνω, ἦτο δικαίωμα τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΠΕΚ, νὰ θέσῃ τοὺς ὅρους του, ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως τοῦ γενικωτέρου ἐθνικοῦ συμφέροντος καὶ τῆς γενικωτέρας ἐθνικῆς σκοπιμότητος, δὲν ἦτο δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῆς ψήφου αὐτῆς. Ἔπρεπεν, ἔκτοτε, νὰ ἐπιχειρήσῃ ἢ βήματα τὰ ὁποῖα θὰ ὡδήγουν εἰς τὴν συγκρότησιν Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἱκανὴ ἀπὸ ἀπόψεως κοινοβουλευτικῆς βάσεως καὶ διαρκείας νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ κρίσιμα προβλήματα ἤ, παραιτουμένη, νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα τὴν διάλυσιν καὶ τὴν ἄμεσον διενέργειαν ἐκλογῶν. Δὲν τὸ ἔπραξε. Κάποια μοιρολατρεία, μία ἔλλειψις ἱστορικῆς πρωτοβουλίας, μία ἔλλειψις νεύρων πολιτικῶν, μία ἔλλειψις συναισθήσεως τῶν κρισίμων προβλημάτων, ἔκαμε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀρκῆται εἰς αὐτὴν τὴν περίεργον κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν ἔζησε κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν καὶ τὸ ὅτι ἠρκέσθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν περίεργον αὐτὴν κατάστασιν, βεβαίως εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἰδίαν, ἀλλὰ τῆς περιέργου αὐτῆς καταστάσεως, δηλαδὴ τῆς οὐσιαστικῆς ἀκυβερνησίας, ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ἡ παραμέλησις οὐσιωδῶν προβλημάτων καὶ κρισίμων προβλημάτων, τὰ ὁποῖα προβλήματα, αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἔχουν φθάσει εἰς ὀξύτατον σημεῖον. Ἀλλὰ δὲν ἔφθανεν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατέστη ἀσταθής, ἔχασε τὸν λόγον τῆς οὐσιαστικῆς της πολιτικῆς ὑπάρξεως, κατέστη οὕτως εἰπεῖν ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς δραστηριότητος—ἄλλο ζήτημα ἀπὸ ἀπόψεως κομματικῆς δραστηριότητος, ἐκεῖ δὲν ἔπαυσε νὰ εἶναι πολιτικὴ Κυβέρνησις—κατέστη πάντως Κυβέρνησις κατ’ οὐσίαν ὑπηρεσιακὴ ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς δραστηριότητος, δὲν ἤρκει λέγω αὐτό, ἀλλ’ ἐσημειώθη καὶ κάτι ἄλλο. Αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις τῶν δύο Κομμάτων ἔπαυσε ἀπὸ μηνῶν, δὲν ξεύρω ἐὰν ἔπαυσε ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου ἢ ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου, δὲν γνωρίζω τὰ καθέκαστα τῆς ἐσωτερικῆς ζωῆς τῆς Κυβερνήσεως, πάντως, ὅμως, ἔπαυσεν ἀπὸ μακροῦ χρόνου νὰ ἔχῃ ἑνότητα καὶ κατ’ οὐσίαν δὲν εἴχομεν μίαν Κυβέρνησιν, εἴχομεν δύο, δηλαδὴ καμμίαν. Διότι μεταξὺ τῶν δύο κομμάτων τὰ ὁποῖα ἕως χθὲς ἐνεφανίζοντο ὡς κόμματα μετέχοντα τῆς Κυβερνήσεως, εἶχε δημιουργηθῆ μία διάστασις βαθεῖα, καμμία οὐσιαστικὴ συνεργασία δὲν ὑπῆρχεν, ἦτο γνωστὸν εἰς ὅλους ὅτι μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ἀντιπροέδρου αὐτῆς, δὲν ὑπῆρχεν οὐσιαστικὴ ἐπαφὴ καὶ συνεργασία καὶ ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁ ὁποῖος ἔχει ν’ ἀντιμετωπίσῃ τόσας δυσχερεῖς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, ἔμεινεν ἀκυβέρνητος. Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν ἐπέρασε καὶ ἔχει νὰ περάσῃ ἀκόμη ἀπὸ κρίσεις, τὰς ὁποίας γνωρίζετε ὅλοι. Ὑπάρχει τὸ μέγα πρόβλημα τῶν σιτοπαραγωγῶν καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προσθέσω καὶ τῶν κριθοπαραγωγῶν, τὸ ὁποῖον, λόγῳ τῆς ἀνεπαρκείας τῆς ἐσωτερικῆς συνοχῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ συνεργασίας μεταξὺ τῶν δύο ἡγετῶν αὐτῆς, εἶχε παραμεληθῆ καὶ ἐνῷ οἱ σύμβουλοι οἱ ξένοι συνίστων καὶ συνίστων κατὰ τρόπον ἔντονον τὴν ἀπὸ τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος τοῦ σίτου, δηλαδὴ τὸν προσδιορισμὸν τῆς τιμῆς συγκεντρώσεως τοῦ σίτου, ἡ Κυβέρνησις ἔφθασεν εἰς τὸν μῆνα Ἰούλιον καὶ μόνον τὸν μῆνα Ἰούλιον, δηλαδὴ ἕνα μῆνα μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς πιέσεως ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ σίτου—καὶ ἔχομεν τὰ παραδείγματα τῶν τελευταίων ἐτῶν, τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦν εὐγλώττως περὶ τῆς τραγικῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται συνήθως ὁ σιτοπαραγωγὸς τὸν Ἰούλιον—μόνον μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς πιέσεως αὐτῆς, ἀπεφάσισε νὰ δώσῃ λύσιν ἤ, ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ δώσῃ μίαν διέξοδον εἰς τὸ πρόβλημα αὐτό. Ἐν τῷ μεταξύ, οἱ σιτοπαραγωγοὶ ἦσαν ὑποχρεωμένοι, λόγῳ τοῦ φόρτου τῶν χρεῶν, λόγῳ τοῦ τραγικοῦ φορτίου τῶν ἀναγκῶν αἱ ὁποῖαι πιέζουν τὴν ὕπαιθρον, νὰ πωλοῦν τὸν σῖτον εἰς τιμὰς αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐξευτελιστικαί. Ἄς μὴ ἐπιχειρήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιρρίψῃ τὰς εὐθύνας εἰς ξένους. Ἐκεῖνοι, γνωρίζοντες ἐκ τῆς πείρας τῶν τελευταίων ἐτῶν πόσην σημασίαν ἔχει ἡ ἔγκαιρος λύσις τοῦ προβλήματος, δηλ. ὁ ἔγκαιρος προσδιορισμὸς τῆς τιμῆς συγκεντρώσεως, εἶχον θέσει ὡς ὅρον συνδεόμενον μὲ τὴν οὐσιαστικὴν ἐνίσχυσιν τοῦ τόπου εἰς τὸν τομέα τῆς ἀνασυγκροτήσεως, τὴν ἔγκαιρον ἀπὸ Φεβρουαρίου ἢ Μαρτίου, ἐν πάσῃ περιπτώσει, λύσιν τοῦ προβλήματος. Ἐκτὸς τοῦ προβλήματος τῶν σιτοπαραγωγῶν, εἴχομεν καὶ ἔχομεν τὸ δραματικὸν πρόβλημα τῶν καπνοπαραγωγῶν καὶ γνωρίζετε ὅλοι ὅσοι κατάγεσθε ἀπὸ περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν καπνὸν, ὅτι οὐδέποτε τὸ πρόβλημα τῆς ἐπεξεργασίας τῶν καπνῶν διῆλθε κρίσιν ὅσην διέρχεται αὐτὴν τὴν στιγμήν. Καὶ ἔχομεν καὶ τὰ προβλήματα τῆς σταφίδος, ἔχομεν τὰ προβλήματα τοῦ ἐλαίου, ἔχομεν τὰ προβλήματα, γενικῶς, τῆς Ἑλληνικῆς παραγωγῆς, τὰ ὁποῖα ὅλα κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν, εἶναι ἐκκρεμῆ καὶ ἐνῷ εὑρίσκονται ἐκκρεμῆ, ἐνῷ ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη αὐτὴ τοῦ λαοῦ, ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ μῆνας, τῇ ἀπαιτήσει ἔστω τῆς ΕΠΕΚ. ἀλλὰ τῇ ἰδίᾳ αὐτῆς εὐθύνῃ, αἰωρεῖται χωρὶς πραγματικὸν στήριγμα, αἰωρεῖτο εἰς τὸ κενόν. Καὶ ἐκτὸς τῶν προβλημάτων αὐτῶν, ἔχομεν τὸ μέγα πρόβλημα τῆς στεγάσεως τῶν συμμοριοπλήκτων καὶ γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι κατόπιν ἐπιμόνων ἐρωτημάτων τῇ ὁποῖα ἔθεσαν συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπανειλημμένως, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τρὶς κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν, ἔδωκεν ἀπάντησιν περιέχουσαν ὑπόσχεσιν σχεδὸν ρητήν, ὅτι καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον ἥμισυ τῆς παρελθούσης χρήσεως, θὰ ἱκανοποιοῦντο αἱ ἀνάγκαι τῶν συμμοριοπλήκτων. Ἐνῷ διεκυρήσσετο ἐν Θεσσαλονίκῃ τὸ σχέδιον τῆς λαϊκῆς στέγης, ἐγκατελείπετο ἡ στέγασις τῶν συμμοριοπλήκτων καὶ ὅπως πληροφορούμεθα—καὶ ἡ πληροφορία αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως βάσιμος— καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐρχόμενον ἔτος, τὸ κονδύλιον τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὴν στέγασιν τῶν συμμοριοπλήκτων ἐπρόκειτο νὰ ὑποστῇ ἢ ὑπέστη ἤδη μίαν καταπληκτικὴν μείωσιν, ὅπως καὶ τὸ κονδύλιον, ἐπίσης, «Πρόνοια–Ἐργασία». Δὲν ὑπάρχει κἂν συστηματικὴ τῶν προβλημάτων ἀντιμετώπισις διὰ τὴν ἱεράρχησιν τῶν ἀναγκῶν, διὰ τὴν ὑπεύθυνον ἱεράρχησιν τῶν ἀναγκῶν ἐνώπιον τῶν ὁποίων εὑρίσκεται, ὁ Ἑλληνικὸς Λαός.—Νὰ μνημονεύσω, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὸ μέγα πρόβλημα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων; Ἐπίκειται ἡ ἀπεργία τῶν δημοσίων λειτουργῶν καὶ ἐνῷ ἀπειλεῖται ἡ ἀπεργία αὐτῶν, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν Κυβέρνησιν, θὰ ἔχωμεν ἐκλογάς. Καὶ προσθέτω καὶ τὸ κρίσιμον πρόβλημα τῶν μὴ δυναμένων νὰ πιέσουν τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Κράτος τῶν δυστυχῶν συνταξιούχων. Ἐπὶ μῆνας ἡ Κυβέρνησις, τὸν Α. Ν. τὸν ὁποῖον εἶχε καταρτίσει καὶ τὸν ὁποῖον ἐδημοσίευσε, δὲν τὸν φέρει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἔκλεισε τὴν Βουλήν, ἐνῷ ἔπρεπε καὶ μόνον διὰ τὸν λόγον αὐτόν, νὰ τὴν εἶχεν ἀφήσει ἀνοικτήν, διὰ νὰ συζητηθῇ καὶ μελετηθῇ τὸ θέμα τῶν Ἑλλήνων συνταξιούχων καὶ νὰ διορθωθῇ ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν δυνατοτήτων—δὲν πρόκειται νὰ δημαγωγήσω ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς—ἀλλὰ μὲ τὰ κριτήρια τῆς ἀνωτάτης δυνατῆς δικαιοσύνης ὁ Α. Ν. τῶν συντάξεων.

§17Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν)..... νὰ μὴ δημοκοπῆτε.....

§18Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ τοῦ ἀνταποδώσω τὸ ἐρώτημα. Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ φέρῃ τὸν Α.Ν. ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐκθέσῃ τὰς ἀπόψεις της καὶ εἰς ἀπάντησιν τῶν ἀπόψεών της αὐτῶν θὰ εἴχομεν ἡμεῖς τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀσκήσωμεν τὴν κριτικήν μας. (Χειροκροτήματα).

§19Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Θέλετε τὴν εὔκολον δημοκοπίαν.

§20Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ παρεσύρθη ἀπὸ τὴν θεωρίαν, ὅτι διὰ τὰς πράξεις της δὲν εἶναι ὑπεύθυνος, ἀλλ’ ὑπεύθυνος εἶναι ἡ ἀντιπολίτευσις δι’ ὅσα συμβαίνουν εἰς τὸν τόπον αὐτόν. (Χειροκροτήματα).

§21Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν τὸ ἐπερίμενα ἀπὸ τὸν συναρχηγὸν τοῦ Λ.Ε.Κ. νὰ ἀκούσω τοιαύτην μομφήν, διότι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ νὰ ἐπιδείξῃ μεταξὺ τῶν ἄλλων τὰ ὁποῖα θὰ ἐκθέσῃ, εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν συντάξεων, αἱ ὁποῖαι ἐδιπλασιάσθησαν. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ φθάσητε εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον. (Χειροκροτήματα).

§22Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἐδιπλασιάσθησαν αἱ συντάξεις;

§23Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα αὐτό. Τὸ ζήτημα τῶν συντάξεων ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ τὸ φέρῃ εἰς τὴν Βουλήν. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω.

§24Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν). Θέλω νὰ κάμω μία δήλωσιν. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπεξειργάσθη ἐπὶ τρίμηνον τὸ νομοθέτημα τοῦτο ἡ Βουλὴ ὅμως διέκοψε τὰς ἐργασίας της καὶ συνεπῶς ἦτο ἀδύνατον νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν, εἰμὴ νὰ ἐκδώσῃ εἰς Α.Ν. τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας εἶχε προτείνει ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ μέχρις ὅτου συζητήσῃ τὸ θέμα ἡ Βουλὴ καὶ τοῦτο διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀναπροσαρμογὴ τῶν συντάξεων. Κατὰ συνέπειαν, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἴπητέ τι σχετικῶς διότι, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡμεῖς ἐπράξαμεν τὸ ἐκ τῶν πραγμάτων καλύτερον δυνατόν.

§25Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ μὲ τὸ εὐέξαπτον πνεῦμα τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν ὤθησιν εἰς αὐτὸ ἔδωσεν ὁ ἀγαπητὸς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Μπακόπουλος καὶ παρέσυρε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν μέρει τὸν κ. Ὑφυπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπον, ὅτι ἕνα μεγάλο πρόβλημα, τὸ πρόβλημα τῶν συντάξεων, ἐλύθη δι’ Α.Ν. καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ 10μηνον, ἀφ’ ὅτου ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος αὐτός, δὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ φροντίσῃ—διότι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐξηρτᾶτο νὰ μὴ διακόπτωνται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς καθ’ ὃν τρόπον διακόπτονται—νὰ θελήσῃ νὰ συζητήσῃ τὸ θέμα ἐν τῇ Βουλῇ διὰ νὰ εἰσέλθῃ ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν δυνατοτήτων ἡ ἀνωτάτη δυνατὴ δικαιοσύνη εἰς τὴν ἀπονομὴν τῶν συντάξεων. Ἡ φράσις μου αὐτὴ δὲν ἔπρεπεν, ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ προκαλέσῃ τὴν ἔξαψιν τὴν ὁποίαν προὐκάλεσε. Λυποῦμαι διὰ τὴν εὐαισθησίαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ λυποῦμαι ἀκόμη περισσότερον διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρεσύρθη ἀπὸ μίαν φράσιν ἡ ὁποία δὲν περιεῖχε τίποτε τὸ μεμπτὸν νὰ μὲ κατηγορήσῃ ἐπὶ δημοκοπίᾳ.

§26Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἀπήντησα εἰς ὑμᾶς ἀλλ’ εἰς θορυβοῦντας συναδέλφους.

§27Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργ. Ἐσωτερικῶν). Εἴπατε ὅτι δὲν δημοκοπεῖτε, ἀλλὰ διὰ νὰ τὸ εἴπητε αὐτὸ ἔπρεπε νὰ μᾶς εἴπητε, ποῖα εἶναι τὰ δυνατὰ μέσα τὰ ὁποῖα δὲν ἐλήφθησαν. Ἐὰν αὐτὸ σεῖς τὸ λέγετε ἔξαψιν, τότε σημαίνει ὅτι δὲν συμφωνοῦμεν εἰς τὴν ἔννοιαν τῶν λέξεων τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης.

§28Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω. Καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπαναλάβετε τὴν διακοπήν, διότι δὲν νομίζω, ὅτι εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ μὲ διακόψετε, διὰ νὰ ζητήσετε ἀπὸ ἐμὲ νὰ σᾶς εἴπω, ποῖον θὰ ἦτο τὸ μέγιστον δυνατὸν ποσοστὸν δικαιοσύνης εἰς τὴν ἀπονομὴν τῶν συντάξεων καὶ οὔτε εἴχετε ἐξ ἄλλου τὸ δικαίωμα ὡς πολιτικός, οὔτε ἐγὼ θὰ τὸ εἶχα εἰς τὴν θέσιν σας, νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι γνωρίζετε ποῖον εἶναι τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς δικαιοσύνης εἰς τὴν ἀπονομὴν τῶν συντάξεων. Νομίζω, ὅτι τὸ ἀνώτατον ὅριον δὲν εἴχετε τὸ δικαίωμα σεῖς, ὡς Κυβέρνησις, νὰ τὸ καθορίσητε. Ἡ Βουλὴ ἠδύνατο νὰ τὸ καθορίσῃ. Ὁ λαὸς ἐκλέγει τὴν Βουλὴν διὰ νὰ νομοθετῇ καὶ ἐπὶ τῶν μεγάλων ζητημάτων, ἐάν, ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ ἐκδίδῃ Ἀναγκαστικοὺς Νόμους, ὀφείλει νὰ πράξῃ πᾶν τὸ δυνατόν, διὰ νὰ θέσῃ τοὺς Ἀναγκαστικοὺς Νόμους ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία καὶ μόνη θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπῃ: Ἐξήντλησα τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς δικαιοσύνης εἰς τὴν διαχείρισιν, εἰς τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος τῶν συντάξεων. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, ἐμνημόνευσα μερικὰ ἐκ τῶν μεγάλων κρισίμων προβλημάτων καὶ δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς ἄλλα, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τοὺς κινδύνους τοὺς ἐξωτερικούς, τὰ ὁποῖα εἶναι τόσον ἔντονα καὶ κρίσιμα κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν καὶ τῶν ὁποίων ἡ κρίσις ἐπιτείνεται καὶ ἐπιδιώκεται καθ’ ἑκάστην. Ἐνώπιον αὐτῶν τῶν προβλημάτων κατ’ οὐσίαν ἡ Κυβέρνησις εἶχε δεχθῆ διὰ τῆς ψήφου τῆς Ε.Π.Ε.Κ. τὸν χαρακτηρισμὸν ὡς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον ἀπόψε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔδωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτὸν τὸν εἶχεν ἤδη ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου καὶ εὑρισκόμεθα ἤδη εἰς τὸν Ἰούλιον. Ἡ κρίσις ἐξεδηλώθη τὴν περασμένην ἑβδομάδα, ὅταν μετὰ μακρόχρονον ἀσυνεννοησίαν μεταξὺ τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον—δὲν ἐξετάζω τοὺς λόγους—νὰ παραιτηθοῦν ἢ μᾶλλον νὰ ζητήσουν τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνῆλθεν εἰς τὰ ἀνάκτορα καὶ ὑπέβαλεν, ὡς εἶχε καθῆκον, τὴν παραίτησιν ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ Βασιλεὺς παρεκάλεσε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ παραμείνῃ διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν ὡρισμένης ἀποστολῆς, νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς ὅλους τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Στέμματος, ὅπως συγκροτηθῇ Κυβέρνησις πραγματική, Κυβέρνησις διαρκείας, Κυβέρνησις ἱκανὴ ἀπὸ ἀπόψεως καὶ ψήφων, ἀλλὰ καὶ ἠθικῆς καὶ σταθερότητος, ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς κρισίμους περιστάσεις. Τὴν ἑπομένην, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως—καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπιμείνω εἰς τὸ ἱστορικὸν— ἐκάλεσε τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων εἰς σύσκεψιν. Μετέβημεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἀνέγνωσε τὸ Βασιλικὸν μήνυμα, τὸ ὁποῖον ὅλοι γνωρίζετε. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑποχρεωμένος μετὰ λύπης μου νὰ τονίσω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρεξηγήσας τὴν σχέσιν του πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, παρεξηγήσας τὸ γεγονός, ὅτι ἐπὶ τῆς βάσεως τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν Κοινοβουλευτικῶν παραδόσεων, πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὁ πραγματικὸς συντάκτης τοῦ μηνύματος αὐτοῦ, παρεξηγήσας αὐτὴν τὴν θέσιν του, ἠρκέσθη εἰς τὸ νὰ εἶναι, κατὰ τὴν σύντομον συνεδρίασιν, ἡ ὁποία ἐγένετο, ἕνας ψυχρὸς καὶ ἁπλοῦς ψηφολέκτης, ὁ ὁποῖος κατέγραψε τὰς γνώμας τῶν ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, οἱ ὁποῖοι εἶχον κληθῆ. Τὸ μήνυμα τὸ Βασιλικόν, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, εἶχε καὶ τὸ συνησθάνθη ὁ λαὸς ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Ἑλλάδος, μεγίστην σημασίαν. Τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως, τὴν εὐθύνην τοῦ ὁποίου δὲν δύναμαι νὰ ἀποδώσω εἰς πρόσωπα τῶν παρασκηνίων καὶ εἰς λειτουργοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι πολιτικῶς ἀνεύθυνοι καὶ οἱ ὁποῖοι, ἂν καὶ πολιτικῶς ἀνεύθυνοι, ἐσκέφθησαν πρὸς στιγμήν, καὶ αὐτὸ εἶναι πρὸς τιμήν των, νὰ παραιτηθοῦν, δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ τὴν ἀποδώσω, παρὰ μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸν ὑπεύθυνον σύμβουλον τοῦ Βασιλέως, τὸν κ. Βενιζέλον. Τὸ μήνυμα λέγω, τοῦ Βασιλέως, προὐκάλεσε μίαν βαθεῖαν ἱκανοποίησιν εἰς τὸν λαόν, παρὰ τὸ δριμὺ ὕφος τὸ ὁποῖον περιεῖχε καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἐπίσης εἶναι ὑπεύθυνον τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁ κ. Βενιζέλος.

§29ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἦτο μήνυμα τοῦ Βασιλέως.

§30Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡ δεδηλωμένη ἦτο μήνυμα τοῦ Βασιλέως, ἀλλ’ εἶχε συνταχθῆ ἀπὸ τὸν Χαρίλαον Τρικούπην, ὁ ὁποῖος δὲν ἠρνήθη ποτὲ τὴν εὐθύνην του.

§31Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Πρέπει νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω κἄτι, τὸ ὁποῖον, ἴσως, αὐτὴν τὴν στιγμὴν διαφεύγει τῆς μνήμης σας. Ὅταν ἤλθατε εἰς τὸ γραφεῖόν μου καὶ σᾶς ἀνέγνωσα τὸ μήνυμα, σᾶς εἶπον: «Κύριοι εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀναχωρήσω διὰ νὰ παρευρεθῶ εἰς τὴν ὕψωσιν τῆς σημαίας, ἐπὶ τοῦ νέου καταδρομικοῦ μας, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ πλέον μονάδα τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου, τὸ νέον «Ἕλλη» καὶ ἐὰν θέλετε νὰ συναντηθῶμεν ἄλλην ὥραν, ἤ, ἂν προτιμᾶτε νὰ σᾶς ἴδω, ἕνα ἕκαστον χωριστά. Εἶμαι εἰς τὴν διάθεσίν σας». Καὶ ἀπηντήσατε: «Προφθάνομεν σὲ 5′ λεπτὰ νὰ εἴπωμεν ὁ καθένας, τὴν γνώμην του». Ἔτσι, εἶχον τὰ γεγονότα καὶ νομίζω, ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι παριστάμενοι, ἠμποροῦν νὰ τὰ ἐπιβεβαιώσουν. Πῶς λέγετε λοιπὸν αὐτὰ τὰ πράγματα; Ἐγὼ μάλιστα τὴν στιγμὴν ποὺ ἐπρόκειτο νὰ φύγω εἶπον καὶ τὴν γνώμην μου.

§32Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω καὶ ἐγὼ κἄτι. Βεβαίως εἶσθε ὑποχρεωμένος, καὶ πράγματι, νὰ μεταβῆτε εἰς τὸ Κερατσίνι. Ἀλλά, θὰ ἐνθυμῆσθε, νομίζω, ὅτι ἀφοῦ ἐγένετο μία πρόχειρος συζήτησις καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν εἶπε τὴν γνώμην του, εἰς τὸ τέλος, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ σᾶς εἴπω: «Καὶ σεῖς κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ κόμμα τοῦ ὁποίου ἡγεῖσθε, τοῦ ὁποίου εἶσθε ἀρχηγός, ποίαν θέσιν λαμβάνετε ἀπέναντι τοῦ μηνύματος; Καὶ ἀπηντήσατε, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ Κυβέρνησις Οἰκουμενικὴ θὰ εἶσθε σύμφωνος, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πλαστήρας καὶ ὁ κ. Τσαλδάρης ἀρνοῦνται νὰ μετάσχουν τοιαύτης Κυβερνήσεως, ἀρνοῦνται συμμόρφωσιν καὶ προσαρμογὴν εἰς τὸ Βασιλικὸν μήνυμα, σεῖς ἐνομίζατε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε.

§33Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος.

§34Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Μὲ συγχωρεῖτε. Δὲν ἔχουν ἔτσι τὰ πράγματα, διότι οὐδέποτε ἠρνήθη, τοὐλάχιστον τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐζήτησαν καὶ τὰ δύο κόμματα, εἶναι νὰ γίνουν ἐκλογαὶ ἐντὸς τοῦ Σεπτεμβρίου. Εἶπον ὅτι, δὲν ἀξίζει νὰ γίνῃ μία Κυβέρνησις διὰ δύο μῆνας καὶ ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ μετὰ εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἐὰν σεῖς, νομίζετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπραξε τὸ καθῆκόν της ἀπέναντι τῆς Χώρας, δύνασθε νὰ τὴν κατηγορήσητε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν κατὰ τὰς ἐκλογάς, καὶ νὰ καταγάγητε μίαν νίκην ἐκλογικήν. Δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ κατηγορεῖτε τὴν Κυβέρνησιν ἐφ’ ὅσον αὕτη θέλει νὰ προχωρήσῃ εἰς τὰς ἐκλογάς.

§35Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἀγαπητὸς ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἐδέχθη εὐχαρίστως τὴν προστατευτικὴν παρέμβασίν σας καὶ ἔχει δίκαιον. Διότι προσπαθεῖ νὰ πείσῃ ἡμᾶς ὅλους καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀλλ’ εἰς μάτην, ὅτι ἀνταπεκρίθη εἰς τὸ βασιλικὸν μήνυμα. Ἀλλ’ ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, τὸ βασιλικὸν μήνυμα, ἐὰν τὸ ἀναγνώσητε μετὰ προσοχῆς, ἢ μᾶλλον καὶ ἄνευ προσοχῆς, ἁπλῶς καὶ μόνον μὲ τὸν νοῦν, ὄχι μόνον μὲ τὰ μάτια, θὰ ἴδητε, ὅτι ἀπέβλεπεν εἰς τὴν δημιουργίαν Κυβερνήσεως, εἴτε εὐρυτάτου συνασπισμοῦ εἴτε εὐρυτέρου, ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ὑποτίθεται, ὅτι σεῖς εἶσθε ὁ συντάκτης καὶ ἔπρεπε νὰ τὸ γνωρίζετε καὶ νὰ τὸ ἐπιχειρήσετε. Καὶ ἀπέβλεπε τὸ μήνυμα, ἐπίσης, εἰς τοῦτο: εἰς τὸ νὰ ἀναβληθοῦν αἱ ἐκλογαὶ καὶ νὰ ἐξετάσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἐσχηματίζετο, ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰσχυρά, ἡ ὁποία θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ προβλήματα τῆς Χώρας, νὰ ἐξετάσῃ, λέγω, αὕτη τὸ ἐνδεχόμενον τῶν ἐκλογῶν. Ἀπέχει πολὺ ἡ διατύπωσις αὐτὴ ἀπὸ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν καὶ σεῖς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐδώσατε εἰς τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως, καὶ ὅσον καὶ ἐὰν ὁ συντάκτης πρέπει νὰ θεωρῆται καὶ ὁ αὐθεντικὸς ἑρμηνευτὴς ἑνὸς κειμένου τοιούτου, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς θεωρήσω αὐθεντικὸν ἑρμηνευτὴν τοῦ κειμένου, διότι τύποις μέν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος, πρέπει νὰ σᾶς θεωρῶ συντάκτην τοῦ μηνύματος, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν διεπιστώθη, ὅτι ἡ γνώμη σας δὲν ἀπηχεῖ τὴν οὐσίαν τοῦ μηνύματος. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅπως εἶναι καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι δὲν τὸ συνετάξατε σεῖς, καὶ θὰ ἔπρεπεν, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς νὰ ξεκαθαρίσωμεν κάτι, τὸ ὁποῖον εἶναι οὐσιῶδες καὶ μέγα, ἅπαξ διὰ παντός. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει Κυβέρνησις, βασιζομένη ἐπὶ τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ μηνύματα τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος πρέπει, ὄχι ἁπλῶς νὰ εἶναι συντεταγμένα ὑπ’ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι συντεταγμένα πράγματι ἀπὸ τὸν σύμβουλον τὸν ὑπεύθυνον τοῦ Βασιλέως, ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος. Κλονίζονται, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, οἱ θεσμοί. Καὶ δὲν κλονίζονται ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους κατηγορήσατε πρὸ ὀλίγων μηνῶν. Κλονίζονται ἀπὸ σᾶς, οἱ ὁποῖοι δὲν συνελάβατε τὸν ὄγκον τῶν εὐθυνῶν σας καὶ δὲν συνελάβατε τὸ χρέος τῆς ἐθνικῆς σας ἀποστολῆς, ἐν τῷ πλαισίῳ τῶν κοινοβουλευτικῶν παραδόσεων καὶ τοῦ Συντάγματος. (Χειροκροτήματα). Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ἐπίσης νὰ εἴπω, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ὅτι ἡ διακοπή, μὲ τὴν ὁποίαν μὲ ἐτίμησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶχε καὶ τὸ ἑξῆς περίεργον. Μοῦ εἶπεν, ὅτι ἐὰν ἠθέλαμεν, θὰ ἔπρεπε νὰ ζητήσωμεν καὶ νέαν συνάντησιν. Περίεργος καὶ αὐτὴ ἡ διατύπωσις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπεύθυνος διὰ τὸ μήνυμα—καὶ ἂν ἀκόμη δὲν τὸ συνέταξε, τὸ ἀπεδέχθη— δὲν εἶπεν εἰς τὸν Βασιλέα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ. Ἑπομένως, εἶναι ὑπεύθυνος καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρῆται ὑπεύθυνος ὁ Βασιλεύς. Μὲ ἄλλας λέξεις, ἔπρεπε νὰ καλέσῃ ἐκεῖνος, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον ἤθελε καὶ ἐφ’ ὅσον πράγματι συνεμερίζετο τὸ περιεχόμενον τοῦ μηνύματος, νὰ καλέσῃ ἐκ νέου τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων ἢ τινὰς ἐξ αὐτῶν καὶ νὰ κάμῃ πραγματικὴν προσπάθειαν, ἀνταποκρινομένην εἰς τὸ πνεῦμα καὶ εἰς τὸ γράμμα τοῦ μηνύματος.

§36Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Γνωρίζετε ὅτι ἔκαμα καὶ νέαν προσπάθειαν ἐντὸς τοῦ ἀπογεύματος.

§37Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκάματε νέαν προσπάθειαν πρὸς ἐκείνους, τῶν ὁποίων τὴν γνώμην ἐγνωρίζατε ὡς ἀρνητικήν, πρὸς τὸν κ. Πλαστήραν καὶ τὸν κ. Τσαλδάρην.

§38Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἅπαξ διὰ παντός, νὰ δώσω ὄχι εἰς ὑμᾶς, ἀλλὰ διὰ τῆς Βουλῆς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, μίαν ἀπάντησιν καὶ νὰ εἴπω, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε, δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰ γεγονότα. Ὑποστηρίζετε, ὅτι τὸ μήνυμα ἐγένετο ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐχὶ ἐκ μέρους τοῦ Βασιλέως. Ὀρθὸν τοῦτο θεωρητικῶς. Περαιτέρω πρέπει νὰ ἀναγνώσητε ὅλας τὰς προτάσεις τοῦ μηνύματος, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξα, ἦτο καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν ὑστέρων ἐλέγετο, αὐτὸ δηλαδὴ τὸ ὁποῖον περιείχετο εἰς τὸ μήνυμα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸ λεχθὲν ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα νὰ μὴ γίνῃ Κυβέρνησις εὐρυτέρου συνασπισμοῦ, εἶναι ἀνακριβές. Ἐγὼ εἶπον, νὰ γίνῃ Κυβέρνησις εὐρυτέρα, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὰς ἐκλογάς. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ σεῖς διεφωνήσατε. Σεῖς ἐδώσατε τὴν ἑρμηνείαν, ὅτι τὸ μήνυμα ἤθελε νὰ μᾶς ἀπομακρύνῃ τῶν ἐκλογῶν. Πιστεύω, ὅτι τὸ μήνυμα δὲν ἐπεδίωξε νὰ ἀποκλείσῃ τὰς ἐκλογάς. Οὐδὲ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσκῆται τοιαύτη προσπάθεια. Διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι εἰς περίπτωσιν ἐκδηλώσεως διαφωνίας μεταξὺ Στέμματος καὶ Βουλῆς, ἡ ἄμεσος διάλυσις τῆς Βουλῆς ἀπομένει ἡ μόνη διέξοδος.

§39Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἐν πρώτοις δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ καταφεύγετε εἰς τὴν διατύπωσιν, ὅτι εἶπον ἀνακριβείας. Θὰ ἠμπορούσατε νὰ ἀρκεσθῆτε εἰς τὴν διατύπωσιν, ὅτι ἄλλην ἑρμηνείαν ἐδώσατε σεῖς εἰς τὸ Βασιλικὸν μήνυμα καὶ ἄλλην ἐγώ. Αὐτὴ εἶναι ἡ καλυτέρα κοινοβουλευτικὴ τακτική. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἤθελα καὶ τοῦτο νὰ προσθέσω: Καὶ ἡ τελευταία διατύπωσις, ἡ ὁποία προεκάλεσεν ἐπευφημίας καὶ τῶν φίλων σας καί τινων μελῶν τοῦ κόμματος τῆς ΕΠΕΚ, δὲν ἔχει καμμίαν ἰσχὺν ἐν προκειμένῳ. Βεβαίως ἐὰν ὁ κ. Βενιζέλος, ὡς Πρωθυπουργὸς καὶ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δὲν συνεμερίζετο τὸ μήνυμα καὶ ἐὰν ἔλεγεν εἰς τὸν Βασιλέα ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ φορεὺς τοῦ μηνύματος καὶ παρῃτεῖτο καὶ ἐγίνετο φορεὺς ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, τότε θὰ ἠμπορούσατε νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ μόνη ὁδὸς θὰ ἦτο ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς. Ἀλλά, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θεωρεῖται σύμφωνον μὲ τὸ μήνυμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπέβλεπεν εἰς ἀμέσους ἐκλογάς, δεδομένου δέ, ἐπίσης, ὅτι ὑπάρχουν καὶ κόμματα, τὰ ὁποῖα μαζὶ μὲ τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων ἀπαρτίζουν πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ δὲν εἴχατε τὸ δικαίωμα νὰ συναγάγητε τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατελήξατε. Ὑπῆρξεν ἐσφαλμένη ἡ βάσις τοῦ συλλογισμοῦ σας, διότι ἐκάματε σύγχυσιν μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ὑπευθύνου κατὰ τὸ Σύνταγμα συντάκτου τοῦ μηνύματος, καὶ τοῦ κ. Βενιζέλου Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὡς ἀνευθύνου καὶ μὴ συμφωνοῦντος πρὸς τὸ μήνυμα Ἀρχηγοῦ Κόμματος. (Χειροκροτήματα). Ἐκάματε, μοιραίως δέ, τὴν σύγχυσιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κάμω, διότι πράγματι ἡ σύγχυσις αὐτὴ εἶναι πλέον εὔκολος.

§40Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Παραγνωρίζετε τελείως τὴν συνταγματικὴν θέσιν τοῦ μηνύματος.

§41Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ εἰς τὴν σύσκεψιν ἐδήλωσα, ὅτι συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ἐπροκάλεσα καμμίαν σύγχυσιν. Ἡ σκέψις μας δὲν ἦτο ἀποτέλεσμα στιγμιαίων ἐντυπώσεων, ἀλλ’ ἀποτέλεσμα βαθυτάτης μελέτης τῆς ὅλης καταστάσεως, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ Βουλή, ἡ ὁποία κατεστράφη ἅμα τῇ γεννέσει της ἀπὸ τὸ περίφημον σχῆμα τῶν Κέντρων. Καὶ ἔχω ἐπανειλημμένως δηλώσει, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος παρὰ ἡ διάλυσις, παρὰ ὁ λαός.

§42Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους συναδέλφους, νὰ μὴ προβαίνουν εἰς διακοπάς, διὰ νὰ ἀναπτύσσουν ἄλλας σκέψεις, παρὰ μόνον ὅταν ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἀληθείας, εἰς τὴν ἀπόκρουσιν μιᾶς ἀνακριβείας, εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν ὅσων λέγω, εἰς τὴν τροποποίησιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἀναπτύσσω. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν εὐθύνην τοῦ μηνύματος, τὸ ἀνέγνωσεν ὡς ἁπλοῦς διεκπεραιωτὴς καὶ κατὰ τὴν σύσκεψιν τὴν πρωϊνήν, τὴν μόνην κατ’ οὐσίαν ἡ ὁποία ἐγένετο, διεχειρίσθη τὸ μήνυμα ὡς ἁπλοῦς ψηφολέκτης, ὁ ὁποῖος κατέγραψε τὰς γνώμας μας. Αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν πραγματικότητα, τὴν ὁποίαν γνωρίζει ἤδη ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν φθάνει, ὅτι δὲν διεχειρίσθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ μήνυμα, δὲν φθάνει, ὅτι δὲν ἔκαμε καμμίαν προσπάθειαν διὰ νὰ μεταπείσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἠρνοῦντο συμμόρφωσιν, διὰ νὰ πείσῃ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη—ὡς συντάκτης; κατὰ τὸ Σύνταγμα, τοῦ μηνύματος—νὰ γίνῃ Κυβέρνησις ἰσχυροτέρα, δὲν ἠρκέσθη εἰς αὐτὸ καὶ δὲν εἶναι ὑπεύθυνος μόνον διότι δὲν διεχειρίσθη τὸ μήνυμα, ἀλλ’ ἀφῆκεν εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνύματος νὰ διατυπωθῇ φράσις, διὰ τὴν ὁποίαν φράσιν εἶναι βαρύτατα ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διετυπώθη ἡ φράσις ὅτι, ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ πολιτικὸς κόσμος δὲν συμμορφωθῇ πρὸς τὴν ἔκκλησιν τοῦ Βασιλέως, ὁ Βασιλεὺς θὰ δώσῃ λύσιν ἰδίαν. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαντάζετο ἢ νὰ ἐπεθύμει ὡς λύσιν τοῦ Βασιλέως τὸν ἑαυτόν του. Διότι δὲν θὰ ἐχρησιμοποίει— γνωρίζει τὴν μετριοφροσύνην του—δὲν θὰ ἐχρησιμοποίει τόσον μεγάλην λέξιν διὰ τὸ ὑπόλειμμα μιᾶς Κυβερνήσεως μειοψηφίας, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐνώπιόν μας. Καὶ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τί ἠννόει ὅταν, ὡς κατὰ τὸ Σύνταγμα ὑπεύθυνος διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ βασιλικοῦ μηνύματος, ἀφῆκε νὰ διατυπωθοῦν εἰς τὸ μήνυμα αἱ φράσεις αὐταί; Ἐὰν μὲν ἠννόει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ μετέβαλε τὴν μορφὴν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς, αὐτὸ τὸ κάτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ παρὰ μόνον ἐν συνδυασμῷ μὲ ἀμέσους ἐκλογάς. Ἐκ τῶν κόλπων τῆς Βουλῆς δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προκληθοῦν ἐξελίξεις συνδεόμεναι μὲ αὐτὴν τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν ἀφῆκεν ὁ ἀξιότιμος κ. Βενιζέλος νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ Βασιλικὸν μήνυμα. Διότι ἐκ τῆς Βουλῆς δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ, παρὰ μόνον Κυβέρνησις ἀνταποκρινομένη πρὸς τὴν ἔκκλησιν καὶ ὄχι πρὸς τὴν ἀπειλήν. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἴσως δὲν γνωρίζει ὁ ἴδιος διατί ἐγράφη ἡ φράσις αὐτή, ἴσως δὲν γνωρίζει ὁ ἴδιος ποῖος ὑπῆρξεν ὁ σκοπὸς τῆς φράσεως. Ἡμεῖς ὅμως ἔχομεν ὡς ὑπεύθυνον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸν ἐρωτήσωμεν διὰ τὴν φράσιν, ἡ ὁποία εἰσεχώρησεν εἰς τὸ μήνυμα τὸ βασιλικὸν καὶ ἡ ὁποία ἐδημιούργησε μίαν ψυχικὴν ἀναστάτωσιν τοῦ κόσμου, εἰς ἄλλους μεγάλας προσδοκίας, εἰς ἄλλους φόβους. Δὲν γνωρίζω, δὲν ἐξετάζω τὸ θέμα ἀπὸ ἀπόψεως ὑποκειμενικῆς. Ἐδημιούργησε πάντως αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν ψυχολογίαν, καὶ μετὰ τὴν ψυχολογίαν αὐτήν, τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε ποῖον; Νὰ παραμείνῃ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἁπλῶς ἡ Κυβέρνησις μειοψηφίας τῆς χθές, ἀλλά, ὅπως εἶπον προηγουμένως, τὸ ὑπόλοιπον τῆς Κυβερνήσεως μειοψηφίας τῆς χθές. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον. Ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ ἐπισημάνω τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἀπὸ τὴν νέαν αὐτὴν τακτικήν, ποὺ ἠκολουθήθη εἰς τὸν Κοινοβουλευτικὸν καὶ πολιτικὸν βίον, νὰ ἐπισημάνω τοὺς κινδύνους αὐτοὺς καὶ νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ τακτικὴ αὐτὴ τῆς παραγνωρίσεως τῶν θεμελιωδῶν Συνταγματικῶν καὶ Κοινοβουλευτικῶν δεδομένων καὶ παραδόσεων. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ πλαίσια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουν θεσπισθῆ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος καὶ ὑπὸ τῶν Κοινοβουλευτικῶν μας ἐθίμων καὶ παραδόσεων.

§43Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Δὲν ἐξητήσατε τὴν οὐδετερότητα εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς παραιτήσεως τοῦ Ἀρχιστρατήγου. Ἐκείνη εἶναι ἡ δυσκολία τῆς ἐξηγήσεως.

§44Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τὴν ἐξηγήσετε σεῖς, ἀξιότιμε κ. συνάδελφε. Κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι, διότι ἔκαμα τὰς διαπιστώσεις αὐτάς. Λυποῦμαι, διότι ὁ πολιτικός μας βίος ἔχασε τὸν ρυθμόν του. Λυποῦμαι, διότι δὲν ὑπάρχει πλέον ἡ πολιτικὴ ἐκείνη εὐθιξία, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπεν εἰς ὅλας τὰς περιπτώσεις νὰ ὁδηγῇ τὰς Κυβερνήσεις εἰς τὸ νὰ καλύπτουν ἀπὸ πάσης ἀπόψεως τὰς ἐνεργείας τοῦ ἀνευθύνου παράγοντος, τοῦ Στέμματος.

§45Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐπειδὴ ἐπανειλημμένως τὸ εἴπατε αὐτό, θὰ ἤθελον νὰ μοῦ εἴπητε εἰς ποίας περιπτώσεις ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκάλυψεν ἀπολύτως τὰς εὐθύνας τοῦ Στέμματος, διότι ὑπεύθυνος εἶναι ἡ Κυβέρνησις. Ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνεύθυνος. Θὰ ἤθελον νὰ μοῦ σημειώσητε καὶ ἕν μόνον παράδειγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπραξε τὸ καθῆκον της ἐπ’ αὐτοῦ. Ὅλας τὰς εὐθύνας τὰς ἀναλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις. Νὰ ἀναφέρετε γεγονότα. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ λέτε αὐτό. Εἶναι ἡ τρίτη φορά, ποὺ τὸ ἐπαναλαμβάνετε. Τὴν πρώτην δὲν ἠθέλησα νὰ σᾶς διακόψω. Δὲν ἠμπορεῖτε κατὰ κόρον νὰ ἐπανέρχεσθε ἐπὶ τοῦ ἰδίου ζητήματος ἀδικαιολογήτως. Παρακαλῶ νὰ ἀναφέρετε ἔστω καὶ μίαν περίπτωσιν, ποὺ ἀφήνει ἔκθετον τὸν Θρόνον, ἐν παντὶ καὶ πάντοτε αἱ εὐθῦναι ἀνήκουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§46Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου ἔκαμα ὑπαινιγμόν, εἰς τὸν ὁποῖον καὶ ἔχω τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀρκεσθῶ, μὴ ὑποκύπτων εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον μοῦ ἔθεσεν ὁ κ. Καρτάλης. Ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου ἔκαμα ὑπαινιγμόν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς Ἀρχιστρατηγίας, καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴν ἀσχοληθῶ περαιτέρω μὲ τὸ θέμα αὐτό.

§47Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Κανελλόπουλε, ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει ὅλας τὰς εὐθύνας. Θέλετε εἴπατε, παραπάνω; Ὅλαι αἱ εὐθῦναι βαρύνουν ἐμέ. Νὰ πάψετε νὰ ἐπανέρχεσθε.

§48Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ξεύρετε πολὺ καλά, ὅτι δὲν ἀγνοῶ τὸ ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως λεκτικῆς ἐχρησιμοποιήσατε, ὄχι μόνον ἀπόψε ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλας εὐκαιρίας, τὴν φράσιν ὅτι ἀναλαμβάνετε τὰς εὐθύνας. Ἀλλά, δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς λεκτικῆς διατυπώσεως. Ὁ τύπος ὁλόκληρος, ἡ κοινὴ γνώμη ὁλόκληρος κατὰ τὸ διάστημα τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας ὑφ’ ὑμῶν, ἔχει ἀρχίσει νὰ συζητῇ περὶ εὐθυνῶν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ἔχει ἀρχίσει νὰ συζητῇ εὐθύνας, τὰς ὁποίας κατὰ τρόπον οὐσιαστικὸν καὶ ὄχι μόνον λεκτικὸν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναλάβετε. (Χειροκροτήματα).

§49Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Σεῖς τὸ λέγετε αὐτό, ἐπειδὴ φοβεῖσθε τὰς ἐκλογάς. (Θόρυβος).

§50Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴν ἐξάπτεσθε. Μιμοῦνται καὶ οἱ φίλοι μου ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κάμνει καὶ ὁ ἀγαπητὸς κ. Μπακόπουλος, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ ὁμιλῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπεμβαίνει συνεχῶς.

§51Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὡς πρὸς τὴν ἔξαψιν μεταχειρίζεσθε......

§52Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Μπακόπουλε. Δὲν εἶναι ἀνάγκη. Ἀφῆστε αὐτά. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ χρησιμοποιῆτε ρητά, τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦνται εἰς τὰς παρόδους. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἀναλαμβάνει ὅλας τὰς εὐθύνας. Αὐτὸ εἶναι πρὸς τιμήν του. Ἀλλ’ ὁ λαὸς δὲν ἐξετάζει τὰς λέξεις. Ἐξετάζει τὰ πράγματα. Καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πραγματικότητος, ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ δεύτερον κεφάλαιον, τὸ τοῦ μηνύματος. Ὁ λαὸς γνωρίζει, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην τοῦ μηνύματος, ὅτι δὲν ἀνέλαβε πραγματικὴν προσπάθειαν ἀνταποκρινομένην εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ μηνύματος. Καὶ τέλος ἀφῆκε νὰ εἰσχωρήσῃ εἰς τὸ μήνυμα μία φράσις, τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν ἐγκρίνει. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ σήμερον ἀκόμη πολλαὶ ἐφημερίδες ἐπιρρίπτουν τὰς εὐθύνας διὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς προσπαθείας, ἡ ὁποία ἐνυπῆρχεν εἰς τὸ Βασιλικὸν μήνυμα, προσπαθείας ἡ ὁποία ἦτο καὶ ἐκ τῶν προτέρων καταδικασμένη εἰς ἀποτυχίαν, λόγῳ τοῦ πνεύματος μὲ τὸ ὁποῖον παρέλαβε τὸ μήνυμα ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιρρίπτων, λέγω, τὴν εὐθύνην εἰς ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον, εἰς τὴν πολιτικὴν ἐν γένει ἡγεσίαν. Θὰ ἀνεγνώσατε ὡρισμένας ἐφημερίδας σήμερον, αἱ ὁποῖαι ἔχουν κύρια ἄρθρα ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Εἶναι καιρὸς νὰ διαχωρίσωμεν τὰς εὐθύνας. Κύριοι, δὲν ὑπάρχει ἡ πολιτικὴ ἡγεσία, ὡς συλλογικὴ προσωπικότης. Ὑπάρχει ἡ πολιτικὴ ἡγεσία, ὡς ἄθροισμα φυσικῶν προσώπων καὶ τὸ κάθε ἕνα ἀπὸ τὰ φυσικὰ αὐτὰ πρόσωπα, φέρει τὰς εὐθύνας του. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ τονίσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὸ Λ.Ε.Κ., οὐδεμίαν φέρει εὐθύνην διὰ τὴν κακὴν διαχείρισιν τοῦ μηνύματος, διὰ τὴν ἀπόκρουσιν τοῦ μηνύματος καὶ διὰ τὴν ἀποτυχίαν, ἡ ὁποία συνεδέθη πρὸς τὸ μήνυμα καὶ ἡ ὁποία ἐμμέσως διὰ τοῦ μηνύματος συνεδυάσθη μὲ τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως. Καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον Κυβερνήσεις, φειδόμεναι τῶν θεσμῶν, νὰ ἐπιτρέπουν αὐτὰς τὰς εὐκόλους ἀποτυχίας, διότι ἐὰν ἐγένετο μία μεγάλη προσπάθεια καὶ εἰς τὸ τέλος ἐσημειοῦτο μία ἀποτυχία, βεβαίως αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ ἐπεβάρυνε τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐξέθεσε τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα εἰς ἀποτυχίαν ἡ ὁποία ἐκ τῶν προτέρων ἦτο βεβαία δεδομένου, ὅτι δὲν συνεμερίζετο τὸ περιεχόμενον τοῦ μηνύματος αὐτοῦ, οὔτε αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις βαρυνομένη μὲ τὴν πρᾶξιν αὐτήν, βαρυνομένη καὶ μὲ πλῆθος παραλείψεων, ἐν πολλοῖς παραλείψεων μοιραίων, λόγῳ τῆς προσωρινότητος λόγῳ τοῦ πνεύματος τῆς προσωρινότητος, τὸ ὁποῖον τὴν διέπει ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Φεβρουαρίου, βαρυνομένη μὲ πολλὰς παραλείψεις καὶ κυρίως μὲ τὴν μεγαλυτέραν ὅλων, ἐπειδὴ δὲν παρῃτήθη ἔκτοτε, διὰ νὰ ὁδηγήσῃ ἢ εἰς ἐκλογὰς ἀμέσως ἢ εἰς νέαν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεκδικήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην, κατ’ ἐμὲ καὶ καθ’ ἡμᾶς τοὺς ἀπαρτίζοντας τὸ Λ.Ε.Κ., τῆς Βουλῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισε βεβαίως, ὅτι δὲν εἶναι νέα καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς λογοδοτοῦσα διὰ τὸ παρελθὸν καὶ λέγουσα, ὡς πρὸς τὸ μέλλον, τὸ τί θὰ πράξῃ. Δὲν ἀρκεῖ δὲ νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ περάσῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, διότι τὴν ἐρχομένην ἑβδομάδα ἔχομεν ἀπειλητικὰ γεγονότα ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς εἴπῃ πῶς θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ κρίσιμα προβλήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἐρχομένην ἑβδομάδα θὰ προκύψουν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι ἀποτελεῖ ἁπλῶς συνέχειαν τῆς προηγουμένης. Ἀποτελεῖ βέβαια συνέχειαν τῆς προηγουμένης, ὅσον ἀφορᾷ τὰς εὐθύνας, ἀλλὰ δὲν ἀποτελεῖ συνέχειαν τῆς προηγουμένης ἐπὶ τῇ βάσει τῶν Κοινοβουλευτικῶν παραδόσεων, διότι ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις ἦτο Κυβέρνησις δύο κομμάτων. Ἡ παροῦσα εἶναι Κυβέρνησις ἑνὸς κόμματος. Καὶ ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ θέσῃ ἑαυτὴν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔθεσεν ἑαυτὴν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἡμεῖς νὰ ὑπενθυμίσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ χρέος αὐτὸ καὶ νὰ εἴπωμεν πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§53Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§54Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν ἐζητήσατε. Αὐτὸ εἶναι ἀντικοινοβουλευτικὸν καὶ ἀντίθετον πρὸς τὰς παραδόσεις.

§55Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐγὼ εἶπον, ὅτι εἰς τὸ σημεῖον ποὺ ἔφθασαν τὰ πράγματα, εἶναι καλλίτερον νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν ψῆφον τοῦ Λαοῦ. Ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι δημιουργεῖται πολιτικὸν θέμα, οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀρνηθῇ νὰ τὸ συζητήσῃ καὶ ἐγὼ δὲν θὰ μείνω οὐδὲ ἓν λεπτόν, ἐὰν δὲν ἔχω τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος.

§56Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον ὅτι τὸ ἀρνεῖσθε, εἶπον, ὅτι δὲν τὸ ἐπράξατε.

§57Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Πράξατέ το σεῖς.

§58Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, τὸ πράττω, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν φράσιν τοῦ κ. Κουτσοπετάλου, τὸ πράττω, ὄχι διότι νομίζω, ὅτι δὲν θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις ψῆφον ἐκ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ διότι ἁπλούστατα νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τηρῶνται αἱ Κοινοβουλευτικαὶ παραδόσεις καὶ πρέπει ἕκαστος ἐκ τῶν κ. βουλευτῶν ν’ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας του καὶ ὄχι νὰ θεωρῆται ἀφῃρημένη ἡ ψῆφος τὴν ὁποίαν δίδουν τὰ κόμματα. Δὲν δίδουν κύριοι τὰ κόμματα ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τὰ ἄτομα, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους δίδουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἕκαστον ἐκ τῶν Κοινοβουλευτικῶν μελῶν τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὀφείλει νὰ σκεφθῇ τὰς εὐθύνας. Θὰ συναναλάβῃ εὐθύνην, δι’ ὅλα ὅσα συνέβησαν κατὰ τὸ πρόσφατον παρελθὸν καὶ δι’ ὅσα θὰ συμβοῦν κατὰ τὸ προσεχὲς μέλλον. (Χειροκροτήματα). Θὰ συναναλάβῃ εὐθύνην, διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἀντιμετωπίζονται ἢ θὰ ἀντιμετωπισθοῦν κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς τὰς κρισίμους τὰ οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ προβλήματα. Θὰ συναναλάβῃ εὐθύνας ἕκαστος ἐξ ὑμῶν καὶ δὲν θὰ δικαιοῦται νὰ εἴπῃ, ὅτι Κύριοι ἔδωσα μίαν ψῆφον ἀνοχῆς χάριν τῶν ἐκλογῶν. Ὁ Λαὸς σᾶς ἔστειλε διὰ νὰ ψηφίσετε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς πεποιθήσεις σας, ἐν σχέσει πρὸς τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας καὶ ὄχι μόνον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς πεποιθήσεις σας, ἐν σχέσει μὲ τὰς μελλούσας ἐκλογὰς.

§59Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἡ ΕΠΕΚ δίδουσα ψῆφον, τὴν δίδει διὰ νὰ παρουσιασθῶμεν ὅσον τὸ δυνατὸν γρηγορώτερα ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀναλαμβάνομεν τὴν εὐθύνην, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὰς ἐκλογάς.

§60Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ διακόπτετε, ἰδιαιτέρως δὲ παρακαλῶ τοὺς φίλους μου τοῦ ΛΕΚ νὰ μὴ διακόπτουν.

§61Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ ἐπιτρέπετε εἰς τοὺς βουλευτὰς νὰ ὁμιλοῦν, διότι δὲν εἶσθε διδάσκαλος καὶ οἱ βουλευταὶ ἔχουν ὀντότητα. Ἄλλως νομίζω, ὅτι μειώνεται τὸν Κοινοβουλευτισμὸν καὶ τὴν Δημοκρατίαν. (Χειροκροτήματα).

§62Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, καλὰ ἐκάματε καὶ χειροκροτήσατε τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον, ἀλλ’ ἔχετε λάθος, διότι δὲν παρεκάλεσα τοὺς κ. βουλευτὰς καὶ δὴ τοῦ ΛΕΚ, νὰ μὴ διακόπτουν ἐμὲ—ἐμὲ νὰ διακόψουν—ἀλλὰ νὰ μὴν ἀρχίζουν διαλογικὴν συζήτησιν μὲ τοὺς ἄλλους βουλευτάς. Κύριοι, δὲν δέχομαι ἄλλην διακοπήν.

§63Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Σᾶς ἐκτιμῶ ἰδιαιτέρως, ἀλλὰ προσέξατε καλά. Νομίζω, ὅτι οἱ Πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ πρέπει νὰ ἵστανται ὑψηλά, διότι διαφορετικὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ σταθῇ ὁ Κοινοβουλευτισμὸς καὶ ἡ Δημοκρατία.

§64Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀπορῶ πῶς μοῦ ἐπιρρίπτει ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος τὴν μομφήν, ὅτι μειώνω τοὺς βουλευτάς, ἐνῶ ἀντιθέτως κάμνω ἔκκλησιν εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κ. βουλευτὰς πάντοτε νὰ ἐξαίρωνται εἰς τὸ ὕψος τῆς ἐλευθέρας των συνειδήσεως καὶ νὰ μὴ δέχωνται τὴν ἐπιβολὴν ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγοὺς καὶ τὰ κόμματά των τῶν γνωμῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀντίκεινται πρὸς τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἰδέας των. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ εἰς μάτην θὰ ἐπεχείρουν ἀπόψε τὴν ἔκκλησιν αὐτήν. Φοβοῦμαι, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰ δύο κόμματα, εἰς τὸ Λαϊκὸν καὶ τὴν ΕΠΕΚ, θὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὑπάρχει μία κἄποια ἀντινομία μεταξὺ τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῶν Πολιτικῶν Κομμάτων, μία ἀντινομία, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη κατὰ τὰς τελευταίας δεκαετίας, ὄχι μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ παντοῦ. Ὑπάρχει ἕνας συναγωνισμὸς μεταξὺ τῶν δύο δεδομένων, τοῦ Κοινοβουλίου, τῆς Βουλῆς, τῆς ἐννοίας τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους, ὅπως τὴν θεσπίζει τὸ Σύνταγμα, καὶ τῶν κομμάτων. Κατὰ τὸν 19ον αἰῶνα καὶ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 20οῦ, τὰ κόμματα δὲν εἶχον τὴν αὐστηρὰν ἑνότητα ποὺ ἔχουν σήμερον. Ὑπάρχει αὐτὸς ὁ ἀνταγωνισμὸς καὶ αὐτὴ ἡ ἀντινομία, ἡ ὁποία ἐμποδίζει πολλοὺς ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων νὰ πράξουν ἢ νὰ εἴπουν ἐν τῇ Βουλῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγουν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Δὲν τοὺς κατηγορῶ, διότι θέτουν τὴν ἔννοιαν τοῦ κόμματος, ὑπὸ τὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι κρατοῦν σήμερον, ὑπεράνω τῆς συνειδήσεώς των εἰς θέματα, τὰ ὁποῖα δὲν θεωροῦν θέματα ἐθνικῶς κρίσιμα. Τὸ ἀντιλαμβάνομαι καὶ τὸ διαπιστῶ ἁπλῶς ὡς ἕνα φαινόμενον τὸ ὁποῖον ἐμποδίζει τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ καθιστᾷ ματαίας τὰς ἐκκλήσεις καὶ καθιστᾷ μάταια, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, τὰ ἐπιχειρήματα. Ἄλλωστε γνωρίζουν τὰ ἐπιχειρήματα οἱ περισσότεροι τῶν κυρίων συναδέλφων, τὰ ἐπαναλαμβάνουν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐντὸς τῆς Βουλῆς θὰ πράξουν ὄχι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς σκέψεις των, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἐπιταγὴν τῶν ἀρχηγῶν των.

§65Α. ΣΒΩΛΟΣ. Εἶναι γεγονὸς αὐτὸ τὸ φαινόμενον, ποὺ ὑπέμνησεν ὁ ἀξιότιμος συναρχηγὸς τοῦ Λ.Ε.Κ., τῆς ἐξελίξεως τῶν κομμάτων εἰς τὰς ἡμέρας μας. Ὑπάρχει ὅμως ἡ ἑξῆς διαφορά, ἡ ὁποία καὶ αἴρει τὴν φαινομενικὴν ἀντιδικίαν μεταξὺ Κοινοβουλίου καὶ κομμάτων. Τὰ κόμματα τῆς συγχρόνου δημοκρατίας εἰς τὸν κόσμον διακρίνονται πρὸ παντὸς διὰ τὴν ἐσωτερικήν των πειθαρχίαν, ἕνεκα τοῦ ὁποίου καὶ φαίνονται ὅτι ἀποτελοῦν οἱονεὶ ἕνα αὐτοσκοπόν. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ κακόν, ἐὰν τὸ θεωρῆτε κακόν, ἀπολύτως ἀνατρέπεται ἢ τοὐλάχιστον μετριάζεται διὰ μιᾶς ἄλλης ἀρχῆς, ἡ ὁποία δυστυχῶς δὲν ἰσχύει εἰς τὰ ἰδικά μας κόμματα, ἐξ οὗ καὶ δημιουργεῖται ἡ παρεξήγησις, τῆς ἀρχῆς τῆς δημοκρατικότητος τῶν κομμάτων. Τὸ ἐλάττωμα τῶν ἰδικῶν μας κομμάτων δὲν εἶναι ὅτι ἕκαστον κόμμα πιστεύει εἰς τὰς ἀρχάς του—πρέπει νὰ τὰς πιστεύῃ—τὸ ἐλάττωμα εἶναι, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῶν κομμάτων σπανίως, διὰ νὰ μὴ εἴπω ποτέ, λαμβάνονται κατὰ τρόπον δημοκρατικόν. Συνεπῶς, δὲν πταίει τὸ Κοινοβούλιον οὔτε τὰ κόμματα, διότι καὶ οἱ δύο εἶναι θεσμοὶ ἀπολύτως χρήσιμοι εἰς τὴν Δημοκρατίαν.

§66Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δέχομαι τὴν συμπλήρωσιν, ὅπως τὴν κάματε καὶ δὲν θὰ προσθέσω καμμίαν ἄλλην σκέψιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου. Καὶ ἰδοὺ ὁ ἐπίλογός μου. Κύριοι συνάδελφοι, πολιτικὸν θέμα ὑπάρχει, διότι κατ’ οὐσίαν ἔχομεν νέαν Κυβέρνησιν. Ἑπομένως, πρέπει νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ Λαϊκὸν Ἑνωτικὸν Κόμμα θέλει καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου νὰ διαχωρίσῃ πλήρως τὴν εὐθύνην του ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὰ δύο ἐκεῖνα κόμματα, τὰ ὁποῖα συνήργησαν εἰς τὴν οὐσιαστικὴν καὶ τυπικὴν ἀπόρριψιν τοῦ Βασιλικοῦ μηνύματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Λαϊκοῦ Ἑνωτ. Κόμματος).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Τσαλδάρης, ἔχει τὸν λόγον.

§68Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι διατεθειμένος νὰ δώσω μίαν ἱκανοποίησιν εἰς τὸν ἄρτι κατελθόντα τοῦ βήματος συνάδελφον κ. Κανελλόπουλον. Ὁ κ. Κανελλόπουλος ἐπανειλημμένως διελάλησεν ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ ἡ ΕΠΕΚ συμπράττουν, συνεννοοῦνται, συναγωνίζονται, —ἔγιναν—καὶ συναγωνισταὶ ἀκόμη. (Γέλωτες).

§69Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Συνοδοιπόροι.

§70Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ πάντα ταῦτα, διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ ἐπιβάλουν, τί κύριοι; Ἀνατροπὴν τοῦ Πολιτεύματος; Δημιουργίαν δηλαδή, θέματος τινός, τὸ ὁποῖον πραγματικὰ νὰ ἀπομακρύνῃ τὸν τόπον καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ τῆς πραγματικῆς του ἀποστολῆς; Δὲν ὑπάρχει κατ’ οὐσίαν πολιτικὸν θέμα, κύριοι. Δὲν ὑπάρχει κατ’ οὐσίαν περίπτωσις ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδία λέγει, εἶμαι μεταβατικὴ Κυβέρνησις καὶ θὰ φύγω αὔριον μόλις ψηφισθῇ ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Σήμερον, ἐὰν αἰσθανώμεθα τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναπτύξωμεν σκέψεις καὶ προγράμματα, ἢ νὰ ἐπικρίνωμεν τὰ ἔργα τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου, ἀλλοῦ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, νὰ ἀναζητήσωμεν τὴν προσήκουσαν θέσιν. Δὲν εἶναι καιρὸς πλέον νὰ λαμβάνωμεν ἐνταῦθα τὴν θέσιν, ἡ ὁποία ἐλήφθη ἀπὸ τὸν ἄρτι κατελθόντα ἐκ τοῦ βήματος. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν τερματίζουσα τὸ ἔργον τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὅπως ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως ὁ κ. Πρωθυπουργός, θὰ παραιτηθῇ, διὰ νὰ δώσῃ τὴν θέσιν της εἰς Κυβέρνησιν ὑπηρεσιακήν, ἡ ὁποία θὰ προβῇ εἰς τὰς ἐκλογάς, νομίζω, ὅτι ἕκαστον κόμμα ματαίως ζητεῖ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ ἀπαγγέλλῃ μονολόγους μὲ κεφαλαῖα γράμματα τῶν κεφαλαίων σκέψεων, τὰς ὁποίας θὰ ἀναπτύξῃ κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον. Ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, ἀνέφερε καὶ τὸ δημοσιοϋπαλληλικὸν ζήτημα καὶ τὸ συνταξιοδοτικὸν καὶ τὸ σιτικὸν καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖον ἄλλο ζήτημα, χωρὶς ὅμως νὰ ἐκτεθῇ εἰς λεπτομερείας, διότι δὲν ἦτο φυσικὸν νὰ εἰσέλθῃ εἰς αὐτὰς καὶ νὰ ὑποδείξῃ λύσεις. Ἐὰν θέλωμεν, ὡς πολιτικοὶ σοβαροί, νὰ θίξωμεν τὰ θέματα αὐτά, εἴτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἴτε ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐὰν πρόκειται νὰ κρίνῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ποῖον θὰ ἐκλέξῃ, διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά του, δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ περιοριζώμεθα εἰς τὴν ἐξαγγελίαν ἁπλῶς ὡρισμένων κεφαλαιωδῶν σημείων, χωρὶς οὐσιαστικὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν. Ἐὰν γίνεται σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, ἐπίθεσις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐναντίον τῶν κομμάτων, γίνεται ἀκριβῶς διότι ὑπῆρξαν ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ σχηματισμοὶ κομμάτων μὴ προερχόμενοι ἐκ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ὡς αὐτοὶ ποὺ προὐκάλεσαν τὴν ἀταξίαν αὐτὴν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἰσέλθω εἰς ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος διότι, διακόπτων τὸν κ. Κανελλόπουλον, ἐξέθεσα τὴν ἄποψίν μου σχετικῶς μὲ τὸ Βασιλικόν, λεγόμενον μήνυμα. Ἐὰν ὀρθῶς ἐτέθη τὸ ζήτημα, ὅτι ὑπεύθυνος αὐτοῦ τοῦ μηνύματος, ὄχι ἁπλοῦς γραμματοκομιστής, ἀλλὰ φορεύς, εἶναι ἡ Κυβέρνησις, θὰ εἶχα κάθε δικαίωμα νὰ εὑρεθῶ εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη, ὡς ἀποδιδόμενον, πέραν τοῦ κειμένου τοῦ Διαγγέλματος. Εἰς οὐδεμίαν γραμμὴν τοῦ διαγγέλματος θὰ ἴδητε, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἢ ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἀπομακρύνῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκφράσῃ τὴν θέλησίν του προκειμένου περὶ τῆς ὑφισταμένης πρὸ μηνῶν κρίσεως. Καὶ ἡ κρίσις αὐτή, κύριε Κανελλόπουλε, δὲν ὑφίσταται ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς σεῖς ἐδέχεσθε κατὰ οἱονδήποτε τρόπον νὰ ὑποστηρίξητε τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ὑπάρχει λοιπόν, εἰς τὸ διάγγελμα, τοιαύτη διακήρυξις καὶ θὰ ἦτο παράδοξον ἐὰν Βασιλικὸν Διάγγελμα θὰ ἔλεγεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν ἐκλογάς. Καὶ ὑποθέτω, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἐν τῷ Διαγγέλματι ὑπάρχει ἡ ρήτρα νὰ μὴ κάμωμεν ἐκλογάς. Βέβαια διὰ τοῦ μηνύματος αὐτοῦ ἐζητήθη νὰ γίνῃ Κυβέρνησις εὐρυτέρου ἢ εὐρυτάτου συνασπισμοῦ, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο ὅμως νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς ἐκλογὰς ἐὰν ἐνόμιζεν, ὅτι πρέπει νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ θὰ εἶχε τὴν εὐκαιρίαν καὶ νὰ τὰς ἀποφύγῃ ἐὰν θὰ ἐπίστευεν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ ἀποφύγῃ. Πραγματικῶς ἄφηνεν ἔτσι ἀνοικτὴν τούτῳ θύραν. Ἐπὶ τῆς ἐννοίας τῆς ἀνοικτῆς αὐτῆς θύρας, εἶχον ἐκφράσει, κύριοι συνάδελφοι, σαφῆ ἀντίληψιν ἀπὸ πάσης πλευρᾶς καὶ εἰς πᾶσαν γενομένην συζήτησιν εἴτε ἐνταῦθα εἴτε δημοσίᾳ. Ἀκριβῶς μάλιστα ὑπεστήριξα πάντοτε, ὅτι ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ οἱασδήποτε μορφῆς Κομματικὴ Κυβέρνησις, ἀρκεῖ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ ἐνέκρινε τὸν ἐκλογικὸν νόμον ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἔγκρισις τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Περαιτέρω δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς τὸ ἐρώτημα πρὸ τοῦ λαοῦ ἀπὸ τὸν ὁποῖον προσδοκῶμεν ἐπὶ τέλους ν’ ἀποκατασταθῇ ἀνταπόκρισις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πρὸς τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου θὰ λείψῃ ἡ διαρκὴς κατασυκοφάντησις τὴν ὁποίαν ὡς ἔργον ἀσκοῦν κατὰ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ὡρισμένα συγκροτήματα. Ἀκόμη ὄργανα τῆς κοινῆς γνώμης ἔγραψαν περὶ αὐτοχειρισμοῦ τῶν Πολιτικῶν Κομμάτων. Ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ διαφορὰ ἀντιλήψεων μεταξὺ κοινῆς γνώμης καὶ ἐκπροσώπων τοῦ λαοῦ δὲν ἀπομένει ἄλλος δρόμος κύριοι. Καὶ ὅσοι θέλουν νὰ ἀποφύγουν τὸν τίμιον τὸν εὐθὺν αὐτὸν δρόμον τῶν ἐκλογῶν, νομίζω, ὅτι πολιτεύονται ὄχι μόνον ἀντικοινοβουλευτικῶς, ἀλλὰ θὰ ἔλεγον καὶ ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος. Αὐτὴν εἰδικῶς τὴν στιγμὴν ἐὰν πρόκειται νὰ ἀποφύγωμεν μίαν μάχην ἐκλογικήν δημιουργοῦμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἐδῶ τὸ ἀδιέξοδον. Τί θέλετε ἔπειτα ἀπὸ αὐτὸ νὰ πράξῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Πρέπει λοιπὸν ὅλοι νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὅλοι εἴμεθα ἕτοιμοι, νὰ ζητήσωμεν τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ νὰ δυνηθῶμεν διὰ τῆς ὁδοῦ αὐτῆς τοὐλάχιστον νὰ σταματήσωμεν τὸν κατήφορον εἰς τὸν ὁποῖον ἤλθομεν, ἀπὸ πολλὰς ἀτυχεῖς ἐνεργείας αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία κατέχει σήμερον τὴν ἐξουσίαν. Εἶναι ἐντελῶς ἄλλο τὸ θέμα κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι παντελῶς διάφορον θέμα ἡ ἐμπιστοσύνη μὲ τὴν ὁποίαν περιβάλλομεν τὴν πολιτικὴν τῆς ἀμέσου κυρώσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καὶ ἐντελῶς ἄλλο θέμα, τὸ τί θὰ μᾶς χωρίσῃ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ πρὸ τοῦ λαοῦ αὔριον, ὅταν ἀποταθῶμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διὰ νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτὸν ποῖαι ὑπῆρξαν αἱ συνθῆκαι τῶν ὁποίων ἐγένετο κακὴ μεταχείρισις ἐκ μέρους τῶν ὑπευθύνων κατὰ τὴν περίοδον αὐτήν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω, ὅτι ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε πλέον τῶν ὅσων εἶπον. Ἡ πολιτικὴ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ὑπῆρξε καθαρὰ διαγεγραμμένη ἄνευ οὐδεμιᾶς περιστροφῆς, εἰς δηλώσεις σαφεῖς, σαφεστάτας καὶ πρὸς τὸν τύπον, ὅταν δὲν εἰργάζετο ἡ Βουλὴ ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν πρὸ τῶν διακοπῶν τῶν ἐργασιῶν μας. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἐπιδιώκει τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου διότι αὐτὸς ὁ νόμος εὑρίσκεται ἐγγύτατα πρὸς τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἀπέχει παρασάγγας ἀπὸ τὴν ἀναλογικήν. Ἐπιδιώκει τὸ Λαϊκὸν Κόμμα τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, διότι νομίζει, ὅτι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ αὐτῆς θὰ ἐπέλθῃ διαμόρφωσις Κομματικὴ ἐν τῇ Βουλῇ ἡ ὁποία πράγματι νὰ δύναται νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν δυναμένην νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς ὑποχρεοῦται νὰ ἀντιμετωπίσῃ κατὰ τὴν περίοδον αὐτήν. Θὰ ἐνθυμῆται ἡ Βουλὴ ὅτι ὑπεστήριξα τὴν ἄποψιν ὑπηρεσιακοῦ Πρωθυπουργοῦ μὲ ἀντιπροσώπους τῶν Κομμάτων ὡς Ὑπουργοὺς ἐν τῇ Κυβερνήσει, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν ποὺ θὰ παρεμπέσουν μέχρι τῶν ἐκλογῶν, καὶ κατὰ τὰς ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἄμεσος καὶ διαρκὴς συνοχὴ τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὥστε αἱ τυχὸν ληφθησόμεναι ἀποφάσεις νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ εὐθύνην τοῦ Πολιτικοῦ κόσμου, ἐννοῶ τοῦ Πολιτικοῦ κόσμου ὁ ὁποῖος θέλει νὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην καὶ ὄχι ἐκείνου ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἀποφύγῃ τὴν εὐθύνην διὰ τῆς παρελκύσεως τῶν ἐκλογῶν. (Χειροκροτήματα).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος κ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§72Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι Βουλευταί, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι προφανῶς νέα Κυβέρνησις, διότι ἀπαρτίζεται μόνον ἀπὸ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Εὐλόγως, ἑπομένως, συμφώνως πρὸς τὴν κοινοβουλευτικὴν τάξιν, ὀφείλει νὰ ζητήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς. Δὲν ἀνῆκεν εἰς τὴν πρόθεσίν μας, μολαταῦτα, νὰ θέσωμεν πολιτικὸν ζήτημα, διότι εὑρίσκομεν ὅτι ὁ προσωρινὸς χαρακτήρ, ὅπως τὸν προσδιώρισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ δεδηλωμένη ἐμπιστοσύνη τῶν δύο κομμάτων τῆς ΕΠΕΚ καὶ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, εἶχε διευθετήσει τὸ θέμα τῆς πολιτικῆς τῆς νομιμοποιήσεως ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐκρίναμεν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ παρατείνωμεν μίαν κατάστασιν, προφανῶς, ψευδῆ καὶ ἀνώμαλον. Θὰ ἔπρεπε νὰ συνδέσωμεν τὰς ἡμέρας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν ταχεῖαν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία διεμορφώθη καὶ νὰ πορευθῶμεν πρὸς τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἐτέθη τὸ πολιτικὸν ζήτημα ἀπὸ τὸ ΔΕΚ, τὸ ζήτημα ὑφίσταται πλέον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ εὑρίσκω ἐκ τῶν ὑστέρων ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ ΔΕΚ ἔχει δίκαιον θέσας τὸ ζήτημα, διότι ἤκουσα μὲ περιέργειαν τὰς ἀπόψεις τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ ἐντοπίσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του εἰς εἰδικὸν θέμα, ἀγνοῶν ὅλας τὰς ἄλλας ἐκδηλώσεις τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς ἐθνικῆς ζωῆς, τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Κύριοι Βουλευταί, ὅταν ἐκδηλοῦται ἐμπιστοσύνη πρὸς μίαν Κυβέρνησιν, ἀδιάφορον εἶναι ἐκ ποίου συγκεκριμένου λόγου ἐκδηλοῦται ἡ ἐμπιστοσύνη, ἡ εὐθύνη ὑφίσταται ἀκεραία. Δὲν δύναται κόμμα τῆς Βουλῆς νὰ εἴπῃ: ἐκδηλώνω τὴν ἐμπιστοσύνην μου διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, δι’ ὅλας ὅμως τὰς ἄλλας ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχω εὐθύνην, δὲν ἐκδηλώνω ἐμπιστοσύνην. Τοιοῦτος καταμερισμὸς ἐμπιστοσύνης καὶ εὐθυνῶν παραβιάζει τὸ πολίτευμα καὶ εἶναι ἀπαράδεκτος. (Χειροκροτήματα). Εἶπεν ὁ Πρωθυπουργός, ὅτι ἀποτελεῖ ἐπιθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ταχεῖα ψήφισις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι, θὰ βοηθήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἀνεγράφη εἰς διάφορα ὄργανα τοῦ τύπου, ὅτι ἀνήκει εἰς τὰς ἰδικάς μας προθέσεις ἡ κωλυσιεργία. Κύριοι βουλευταί, ἀπορρίπτομεν αὐτὰς τὰς ὑπονοίας. Δὲν ἀνήκει εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς συνηθείας τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος ἡ χρησιμοποίησις ἀνωμάλων ἀτόπων, ἀθεμίτων μέσων. Θεωροῦμεν καθῆκον καὶ ἀποτελεῖ παλαιὰν ἰδικήν μας συνήθειαν ἡ διεξαγωγὴ ἰδεολογικῶν ἀγώνων κατὰ μέτωπον μὲ ἀναπεπταμένην τὴν σημαίαν τῶν ἰδεῶν μας. Ἀφήνομεν εἰς ἄλλους τὸ τάλαντον καὶ τὸ προνόμιον τῶν ὑπούλων, ὑπόπτων παρασκηνιακῶν μηχανορραφιῶν καὶ ραδιουργιῶν. (Χειροκροτήματα).

§73ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΛΑΪΚΟΣ. Δὲν καταλαβαίνομεν.

§74Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐὰν σεῖς δὲν ἐννοῆτε, ἡ εὐθύνη δὲν εἶναι ἰδική μου. Θὰ ἀπευθυνόμην μάλιστα πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ παρακαλέσω ἐκ μέρους τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος νὰ παραλείψωμεν καὶ τὰς ἐπερωτήσεις καὶ τὴν ἄλλην νομοθετικὴν ἐργασίαν. Αἱ ἐπερωτήσεις θὰ ἀναπτυχθοῦν πλέον ἐνώπιον τοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο ἐκ μέρους τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προχωρήσωμεν πρῶτον, ὅπως ἐδήλωσε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὲ ὁλονύκτιον συνεδρίασιν εἰς ψῆφον πολιτικὴν καὶ κατόπιν ἀπὸ αὔριον νὰ εἰσέλθωμεν εἰς συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διαθέτοντες ἀποκλειστικῶς τὰς συνεδριάσεις εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ συντομεύσωμεν τὴν τελικὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν ψευδῆ κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει ἐμπλακῆ ἡ Κυβέρνησις.

§75Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Διατὶ νὰ μὴ συνδεθοῦν καὶ τὰ δύο;

§76Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε συνάδελφε ἄλλο εἶναι τὸ θέμα τῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης καὶ ἄλλο τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐὰν ὑπῆρχε μόνον θέμα ἐκλογικοῦ συστήματος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιβιώσῃ ἡ καινοφανὴς θεωρία ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη ἐξεδηλώθη μόνον διὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα καὶ κατὰ τὰ ἄλλα τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἀποτελεῖ ἀντιπολίτευσιν καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνῆται ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐνδεχομένως πραγματοποιεῖ ἡ Κυβέρνησις τῆς ἰδικῆς του ἐμπιστοσύνης.

§77Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ ἐδεχόμην τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος εἰς τὸ νὰ προχωρήσωμεν ἀπόψε εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ πολιτικοῦ θέματος, ἀπὸ τῆς αὔριον δὲ νὰ ὁμιλήσωμεν εἰς ὅλας τὰς συνεδριάσεις πρὸς ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διότι νομίζω ὅτι συμφέρον ὅλων μας εἶναι ἡ ἐκκαθάρισις τῆς καταστάσεως καὶ πρῶτον ἐπιθυμεῖ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις. (Χειροκροτήματα).

§78Α. ΣΒΩΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ ἡ Βουλὴ ἀσχολεῖται μὲ τὸ πολιτικὸν θέμα, ἀλλὰ νὰ εἴπωμεν ὅτι παραιτούμεθα πάσης ἄλλης ἁρμοδιότητος, δὲν εἶναι εἰς τὸ χέρι μας.

§79Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεκοίνωσε συνοπτικῶς τὴν ἀποχώρησιν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Εἶπεν ὅτι, μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος ἡ Κυβέρνησις κατέστη μονομερής. Διὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο εὔκολον νὰ μὴ προβῇ εἰς καμμίαν ἄλλην ἐξήγησιν. Εἶχεν ἄλλωστε μεριμνήσει νὰ προβῇ εἰς ἐξηγήσεις διὰ τοῦ τύπου. Δι’ ἡμᾶς ὅμως οἱ ὁποῖοι ἐγκατελείψαμεν τὴν Κυβέρνησιν ἀποτελεῖ καθῆκον ἡ παροχὴ ἐξηγήσεων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους διὰ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἤγαγον εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς παραιτήσεως. Ἀχάριστος εἶναι ἡ ἀνάπτυξις θεμάτων διαφωνίας καὶ τίποτε δὲν εἶναι ὀλιγώτερον εὐπρεπὲς ἀπὸ τὴν δημοσιότητα οἰκογενειακῶν διαφορῶν. Θὰ ἀρκεσθῶ διὰ τοῦτο μόνον, εἰς τὰ σημεῖα τῆς πολιτικῆς διαφωνίας μας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς δηλώσεις του εἶπεν: «Εἶναι παλαιὰ συνήθεια τοῦ κ. Παπανδρέου, νὰ βάλλῃ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἀνῆκεν». Λυποῦμαι δι’ αὐτὴν τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τούτοις εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξηγήσω ὅτι εἶναι φυσικόν, ὁσάκις προκύπτει διαφωνία μεταξὺ κομμάτων, νὰ ἐπακολουθῇ ἀντίθεσις αὐτῶν πρὸς ὑπεράσπισιν ἑκατέρωθεν τῶν ἀπόψεών των. Δὲν εἶναι ἑπομένως ἰδιότυπος καὶ ἀξιοκατάκριτος ἡ περίπτωσις. Ἄλλη περίπτωσις εἶναι πρωτότυπος, νὰ βάλῃ κανεὶς ἐναντίον Κυβερνήσεως εἰς τὴν ὁποίαν τὸ κόμμα του συμμετέχει. Καὶ αὐτὸ ὑπῆρξεν ἡ πρωτοτυπία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Εἶναι ἡ παλαιὰ περίπτωσις τῆς Κυβερνήσεως τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας ὁμιλῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸν Σεπτέμβριον ἀνεγνώρισε μὲ θλῖψιν τὴν ἧτταν του, εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς κατανοήσεως. Καὶ εἶπεν τότε ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας ἀναγινώσκων τὸ κείμενόν του ἀπὸ τοῦ Βήματος, ὅτι δὲν ἐγνώριζε καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας τῆς Κυβερνήσεώς του, ἐὰν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἦτο ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεώς του.

§80Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Ὅπως δὲν ἐγνώριζα καὶ διὰ τὸ κόμμα τὸ ἰδικόν σας. (Χειροκροτήματα).

§81Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἐγνωρίζατε, ὅτι εἶμαι ἐντὸς τῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀρχηγὲ τῆς ΕΠΕΚ;

§82Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Ναί, τὰς τελευταίας ἡμέρας...

§83Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῆς ΕΠΕΚ, ὑπῆρξα παραστάτης τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἠγωνίσθην διὰ νὰ τὴν συγκρατήσω εἰς τὴν γραμμήν, ἡ ὁποία ἀρχικῶς ἐχαράχθη. Ἐὰν κατὰ τὸ στάδιον τῆς Κυβερνήσεώς σας ὑπῆρξαν συγκρούσεις, ὑπῆρξαν συγκρούσεις εἰς περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἰδική σας γραμμὴ ἐξήρχετο τοῦ κοινοῦ προγράμματος. Ἡ κοινὴ γραμμὴ ἦτο νὰ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην εἰς τοὺς ἀδικηθέντας, ἐπιείκειαν εἰς τοὺς μεταμελουμένους, ἀλλ’ αὐστηρότητα εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐνέμενον εἰς τὸν ἀγῶνα ἐναντίον τῆς πατρίδος.

§84Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι εἴχατε ἄδικον τότε.

§85Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῆς ΕΠΕΚ εἶχον τόσον δίκαιον, ὥστε ἡ πολιτική, ἡ ὁποία τότε ἐχαράχθη ἀπὸ ἡμᾶς, ἔχει σήμερον καταστῆ κοινὸν κτῆμα.

§86Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Σεῖς ἐφηρμόσατε περισσότερα μέτρα ἐπιεικείας ἀπὸ ὅ,τι ἐπρότεινα ἐγώ.

§87Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῆς ΕΠΕΚ ἀποτελεῖ συνήθειάν μου εἰς τὰς Κυβερνήσεις, εἰς τὰς ὁποίας συμμετέχω, νὰ εἶμαι ἱπποτικὸς καὶ ἀλληλέγγυος.

§88Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν συνέβη.

§89Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν συνέβη πράγματι εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν ἐξορίστων τῆς Μακρονήσου, ἀλλὰ τότε τὸ πταῖσμα ἦτο ἰδικόν σας. Διότι μετεφέρθησαν ἐδῶ ἀπὸ τὴν Μακρόνησον οἱ 96 κομμουνισταί, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργοῦ. Καὶ ὅταν διεπίστωσα τὴν ἐκτροπὴν ἀπὸ τὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις εἶχε χαράξει, ἀνέλαβα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας αὐτοπροσώπως.

§90Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Ἔχετε κανένα παράδειγμα ὅτι ἐγὼ ἀπέλυσα κανέναν ἀπὸ τὴν Μακρόνησον; Κανένα σημείωμα δὲν ὑπῆρξεν ἰδικό μου.

§91Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Γνωρίζω ἀξιότιμε Ἀρχηγὲ τῆς ΕΠΕΚ ὅτι οἱ ἐξόριστοι εὑρέθησαν εἰς τὰς Ἀθήνας χωρὶς καμμίαν ἄδειαν ἁρμοδίας ἀρχῆς καὶ διὰ τοῦτο διέταξα τὴν ἄμεσον ἐπαναφοράν των.

§92Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Σεῖς εἴχατε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἀσφαλείας καὶ ὅλα τὰ μέσα.

§93Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ἀπελύθησαν 96 κατόπιν διαταγῆς τοῦ στρατηγοῦ καὶ διοικητοῦ τῆς Μακρονήσου καὶ κατόπιν προφορικῆς διαταγῆς τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ὁ ἁρμόδιος διοικητὴς τῆς Μακρονήσου εἰς τὸ ἔγγραφόν του. Ἡ διαταγὴ ἐξεδόθη ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Τάξεως, τὸ ὁποῖον ἔλαβε γνῶσιν μετὰ τὴν ἐκτέλεσίν της.

§94Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἦτο ἁρμόδιος ὁ διοικητὴς τῆς Μακρονήσου;

§95Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ἦτο ἀναρμόδιος καὶ παρέβη τὸν νόμον.

§96Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Ἡ ἱστορία αὐτὴ ἔχει ὡς ἑξῆς, κατὰ μαρτυρίας τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ κ. Βαχλιώτη, ὁ ὁποῖος ἦτο Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς πρώτης Κυβερνήσεως τοῦ κ. Βενιζέλου. Αὐτὰ μοῦ εἶπεν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς τότε: ὅτι ἔβγαλεν ἔξω ἀπὸ τὴν Μακρόνησον περὶ τοὺς 300 ἀσθενεῖς μὲ ἀνοικτὰς πληγὰς εἰς τοὺς πνεύμονας καὶ μὲ διαφόρους ἄλλας ἀσθενείας τοὺς ὁποίους ἤθελαν νὰ τοποθετήσουν εἰς διάφορα νοσοκομεῖα, πρὸς νοσηλείαν, πρᾶγμα ποὺ ἔγινε δι’ ὅλους, ἐκτὸς ἀπὸ 96 διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εὑρέθησαν θέσεις εἰς τὰ νοσοκομεῖα. Αὐτοὺς δὲν ἠθέλησεν ἡ Κυβέρνησις τότε νὰ τοὺς ξαναστείλῃ εἰς τὴν Μακρόνησον, καὶ τοὺς ἔδωσε νοσηλείαν οἴκοι. Ἐπέρασαν 1–2 μῆνες καὶ κατόπιν δημοσιεύσεων εἰς τὸν τύπον, ἠναγκάσθη ὁ κ. Παπανδρέου, ἀσκῶν τὰ καθήκοντα τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔχων τὴν ἁρμοδιότητα ἐπὶ τῶν θεμάτων αὐτῶν, νὰ ἐξετάσῃ περὶ τίνος ἐπρόκειτο. Εἰδοποίησεν ἀστυνομικὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα ἐνήργησαν ἔρευναν καὶ εὗρον ὅλους αὐτοὺς τοὺς 96 νοσηλευομένους εἰς τὰ σπίτια των. Τότε μὲ τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν, ἱκανοποίησε τὸ κοινόν, τὸ ὁποῖον ἐπείσθη, ὅτι ὅσοι ἀπεστάλησαν εἰς οἴκοι νοσηλείαν, εὑρέθησαν εἰς τὰ σπίτια των, πράγματι νοσηλευόμενοι. Κατόπιν τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, συνεκεντρώθησαν ἀπὸ τὰ σπίτια των καὶ ἀπεστάλησαν εἰς τὰ νησιὰ ἐν ἀγνοίᾳ μου. Μάλιστα διερχόμενος τὸν διάδρομον, διὰ νὰ μεταβῶ εἰς τὸ γραφεῖον μου, συνήντησα τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ τύπου, οἱ ὁποῖοι μοῦ εἶπον ὅτι 96 ἀπεστάλησαν εἰς τὰ νησιά. Τοὺς ἀπήντησα ὅτι δὲν γνωρίζω, ὅτι τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον τοὺς ἔστειλεν αἰφνιδίως εἰς τὴν Μακρόνησον. Συναντῶ τὴν ἰδίαν στιγμὴν τὸν κ. Παπανδρέου καὶ τὸν ἐρωτῶ ἐὰν πράγματι συμβαίνει αὐτό. Μοῦ ἀπήντησεν «μάλιστα». Διατὶ λέγω τὸ ἐκάματε χωρὶς νὰ ξαίρω ἐγώ; Καὶ μοῦ ἀπήντησεν ὅτι ἦτο θέμα τῆς δικαιοδοσίας του. Τοῦ ἀνταπήντησα ὅτι ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ ὅλου θέματος. (Χειροκροτήματα).

§97Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Αὐτὰ εἶναι γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐπηκολούθησαν τὴν παράνομον διαταγὴν τῆς ἀπολύσεως τῶν 96.

§98Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι Βουλευταί, εἶναι προφανὲς ὅτι παρενεβλήθη ἀπὸ μίαν ἀτυχῆ διακοπὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΠΕΚ καὶ πάλιν ἡ ἱστορία τῆς Μακρονήσου. Πιθανὸν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ νὰ εὑρίσκεται εἰς πραγματικὴν ἄγνοιαν τῶν γεγονότων τὰ ὁποῖα συνέβησαν. Αὔριον θὰ ἀναγνώσω διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίας Τάξεως καὶ θὰ τὴν καταθέσω εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἀπὸ τὴν ὁποίαν διαπιστώνεται, ὅτι εἰς τὰς ἡμέρας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Στρατηγοῦ Πλαστήρα ἦλθον οἱ 96 εἰς τὰς Ἀθήνας. Τὰ κείμενα θὰ ἀπαντήσουν αὔριον, ὅτι οἱ 96 ἦλθον κατόπιν διαταγῆς τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Σήμερον δίδομεν προσωρινὸν τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν.

§99Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Οὔτε ἕνας δὲν ἦλθεν κατόπιν ἰδικῆς μου διαταγῆς.

§100Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἀποδειχθῇ αὔριον. Τὸ θέμα, τώρα, τὸ ὁποῖον θὰ ἱστορήσω, εἶναι τὸ θέμα τῶν λόγων οἱ ὁποῖοι ἤγαγον τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα εἰς παραίτησιν. Θὰ ἤμην πρόθυμος νὰ μὴ δώσω ἔκτασιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λόγων αὐτῶν, ἐὰν δὲν ἐνόμιζον ὅτι ὡρισμέναι ἐπισημάνσεις εἶναι ἀπαραίτητοι, διὰ νὰ συνοψισθοῦν γενικώτερα συμπεράσματα, χρήσιμα εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τῆς Χώρας. Ζῶμεν, κ. ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, εἰς μίαν πολιτικὴν περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ὁμοιογενεῖς Κυβερνήσεις φαίνονται δύσκολοι. Ἡ πιθανωτέρα μορφὴ τῶν Κυβερνήσεων τῆς κοινοβουλευτικῆς ζωῆς τῆς ἐποχῆς μας φαίνεται νά εἶναι αἱ Κυβερνήσεις συνεργασίας κομμάτων. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει νὰ καθιερωθῇ κῶδιξ ἀρχῶν ὁ ὁποῖος θὰ διέπῃ τὴν συνεργασίαν τῶν κομμάτων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ καθίσταται ἡ συνεργασία αὐτὴ βιώσιμος καὶ χρήσιμος εἰς τὴν χώραν. Εἰς τὰς ὁμοιογενεῖς Κυβερνήσεις, αἱ ἐξουσίαι τοῦ Πρωθυπουργοῦ πρέπει πράγματι νὰ εἶναι προέχουσαι. Ἀλλ’ εἰς τὰς Κυβερνήσεις συνεργασίας, τὸν Πρωθυπουργὸν ἀπαρτίζει τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον, οἱ συνεργαζόμενοι Ἀρχηγοί. Ἡ ἔννοια τοῦ Πρωθυπουργοῦ καθίσταται ὁμαδική. Οὐσιαστικὴ ἡγεσία εἶναι οἱ συνεργαζόμενοι Ἀρχηγοί. Ἐὰν ἡ ἀρχὴ αὐτὴ δὲν καθιερωθῇ, τότε, ἡ δυνατότης τῆς συνεργασίας ματαιώνεται ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν, ἀπὸ τῶν πρώτων μηνῶν. Ἐὰν ἐμφανίζωνται ὡς προσωπικαὶ Κυβερνήσεις, αἱ Κυβερνήσεις συνεργασίας, τότε εἶναι βέβαιον ὅτι ὁ βίος των θὰ εἶναι σύντομος. Καὶ μὲ τὴν ἀδυναμίαν τῆς συνεργασίας τῶν κομμάτων, θὰ διαπιστωθῇ ἀδυναμία κυβερνήσεως τῆς Χώρας.

§101Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ σημαίνει ἀνατροπὴν τοῦ Συντάγματος.

§102Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ τυπικὴ εὐθύνη ἀνήκει πάντοτε εἰς τὸν Πρωθυπουργόν. Ὁμιλοῦμεν διὰ τὴν οὐσιαστικὴν πολιτικὴν εὐθύνην.

§103Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Διατὶ ἐσκεφθήκατε σήμερον νὰ ἀναπτύξητε τὴν θεωρίαν αὐτήν;

§104Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς ΕΠΕΚ νὰ μετάσχῃ εἰς μίαν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ἄλλος θὰ προεδρεύῃ, τότε θὰ ἴδωμεν ἐὰν θὰ στέρξῃ ἰδικήν της ἐξαφάνισιν ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ ἄλλου κόμματος.

§105Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐκάματε σεῖς ἐπὶ τόσον χρόνον ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ κ. Βενιζέλου.

§106Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀκριβῶς αὐτὸ δὲν ἐδέχθην. Αἱ Κυβερνήσεις συνεργασίας εἶναι σύγχρονον εἶδος. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ εὐδοκίμησις Κυβερνήσεων συνεργασίας χωρὶς νὰ καθιερωθῇ μία νέα παράδοσις ἁβρότητος, ἀλληλεγγύης, ὁμοτελείας, κοινῆς εὐθύνης. Μόνον ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν αὐτὴν εἶναι δυνατὸν νὰ διαρκοῦν αἱ Κυβερνήσεις συνεργασίας. Ἀποτελεῖ τοῦτο προφανῆ ἀλήθειαν καὶ ἐπιβάλλεται νὰ καταστῇ συνείδησις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου διὰ νὰ θεμελιώσῃ τὴν συνεργασίαν τοῦ μέλλοντος καὶ νὰ τὴν κάμῃ διαρκῆ καὶ χρήσιμον εἰς τὴν πατρίδα. Καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἰδικῆς μας συνεργασίας, ἔπειτα ἀπὸ τοὺς πρώτους μῆνας ἀληθοῦς ἁβρότητος καὶ ἀλληλεγγύης, εἰσήλθομεν εἰς μίαν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἑνότης, ἡ πλήρης ἐνημέρωσις καὶ ἡ ἁβρότης, δὲν ὑπῆρχον ὅπως πρότερον. Ἐλήφθησαν κρίσιμοι ἀποφάσεις τῶν ὁποίων ἢ ἔλαβον γνῶσιν ἐκ τῶν ὑστέρων ἢ ἔλαβον γνῶσιν ὡς ἀναγνώστης ἐφημερίδων. Καὶ ἐὰν ἐξηκολούθουν νὰ παραμένω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι διότι ἐπέκειτο ὁ φυσικὸς θάνατος τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Καὶ ἔκαμνα ὑπομονὴν ὀλίγων ἑβδομάδων, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν μίαν περιττὴν κρίσιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνθυμεῖται ὅτι ὁ ἴδιος εἶχεν ἐπιδείξει ἰδιαιτέραν εὐαισθησίαν ὡς Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὁποίας ἐγὼ προήδρευον, τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως καὶ χωρὶς τότε ὁ λόγος νὰ εἶναι ἐντελῶς βάσιμος. Εἶχον προσκληθῆ εἰς τὴν Ρώμην πρὸς συνάντησιν τοῦ Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ καὶ ἀπεσιώπησα τὸ γεγονὸς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ μετέβην, χωρὶς νὰ τὸ ἀνακοινώσω, διότι μοῦ εἶχεν ἀξιωθῆ ἀπὸ τὸν Βρεταννὸν Πρέσβυν ἐχεμύθεια, διὰ λόγους ἀσφαλείας τοῦ Βρεταννοῦ ἡγέτου. Καὶ ὅταν ἐπέστρεψα ἀπὸ τὴν Ρώμην, ὁ κ. Σοφοκλῆς Βενιζέλος, τότε Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρητήθη μετὰ τῶν φίλων του, διαμαρτυρόμενος, διότι δὲν ἔλαβε γνῶσιν. Καὶ δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν ἐξήγησιν ἡ ὁποία ἦτο βάσιμος, ὅτι δὲν ἠδυνάμην, διότι ἀνέλαβον ὑποχρέωσιν ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν εὐθύνην τῆς ἀσφαλείας. Θὰ ἔπρεπεν ἑπομένως νὰ σκεφθῇ ὅτι ἡ ἰδία εὐαισθησία θὰ διέκρινε καὶ τοὺς ἄλλους πολιτικοὺς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι ἡγοῦντο τοῦ συνεργαζομένου Κόμματος. Ἀλλὰ συνέβη πέραν αὐτοῦ καὶ ἡ περίεργος κατάστασις, νὰ εἴμεθα Κυβέρνησις συνεργασίας καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τὸ ἓν ἐκ τῶν συνεργαζομένων Κομμάτων νὰ συνεργάζεται ἐπὶ ἄλλων θεμάτων μὲ δύο Κόμματα ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως. Μία Κυβέρνησις ἐξωκυβερνητικὴ καὶ μία ἐνδοκυβερνητική. Ἡ ἀρρυθμία, ὅπως τὴν προσδιώρισεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ ΛΕΚ, ἦτο πράγματι ἐξωτερικῶς ὁρατὴ καὶ ἔβλαπτε τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως. Τίποτε δὲν ἐπεβάλλετο περισσότερον, ἀπὸ τὴν συντόμευσιν τοῦ χρόνου τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς καταστάσεως. Καὶ προσετίθετο, ἀκόμη, εἰς τὴν ἀρρυθμίαν αὐτήν, καὶ τὸ περίεργον ἀτυχὲς γεγονός, ὅτι ἠκολουθεῖτο ταὐτοχρόνως, ἀπὸ τὸν ἡγέτην τῆς Κυβερνήσεως, ἡ διπλῆ πολιτικὴ καὶ τὸ ἐνδεχόμενον τῶν ἐκλογῶν καὶ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς Κυβερνήσεως συνασπισμοῦ. Καὶ ἐταλανίσθη ἡ χώρα ἐπὶ ἑβδομάδας, ἐν μέσῳ φθορᾶς καὶ ἀφθαρσίας, ἐν μέσῳ ἐκλογῶν καὶ Κυβερνήσεως εὐρυτέρου συνασπισμοῦ. Ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ μου ὅμως, πρὸς ἀποφυγὴν δημιουργίας κρίσεως, ἀνέλαβον τὴν ἀποχώρησιν μέχρι τοῦ φυσικοῦ τέρματος τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξήγησις, διὰ τὴν ὁποίαν παρεμείναμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ παραίτησις, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλαμεν τὸ παρελθὸν Σάββατον, ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς τιμῆς ἀσφαλείας τοῦ σίτου καὶ εἰς τὴν βραδύτητα τῆς ἀνακοινώσεώς της. Χωρὶς τὴν παρεμβολὴν τοῦ θέματος τοῦ σίτου θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ θὰ ἀνεμέναμεν μαζὶ μὲ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὸ φυσικὸν τέρμα αὐτῆς.

§107Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐτερματίσθη ἐν τῷ μεταξύ;

§108Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἀναπτύξω τὸ θέμα, κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ὅταν ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεώς μου, εὔλογον εἶναι νὰ ἀναμένετε τὴν ἀνάπτυξίν των. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ἐρωτήματός σας κατὰ τὸν εἱρμὸν τῶν ἰδικῶν μου σκέψεων καὶ ὄχι τὸν εἱρμὸν τῆς ἰδικῆς σας ἀνυπομονησίας. Κύριοι βουλευταί, μὲ τὸ θέμα τῆς τιμῆς ἀσφαλείας τοῦ σίτου δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπησχολήθην. Καὶ πέρυσι συνέβη νὰ διαχειρισθῶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως αὐτοπροσώπως τὸ ζήτημα. Ἀνῆκε καὶ τότε τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας εἰς τὴν ἰδιαιτέραν ἁρμοδιότητα καὶ εὐθύνην μου. Συνέβη ἐπίσης πέρυσι καὶ μία γενναία παραχώρησις τότε τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ, ὁ ὁποῖος μοὶ ἐνεπιστεύθη τὴν προσωπικὴν διαχείρισιν μὲ τὴν πλήρη βεβαιότητα τῆς ἀσφαλοῦς μου ἀποτυχίας. Καὶ ἀνέλαβον πράγματι τὴν μέριμναν τῆς διευθετήσεως. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἔπειτα ἀπὸ δυσκόλους συνεννοήσεις συνήντησα ἐκ μέρους τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς μίαν εὐρεῖαν κατανόησιν τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ὑπερήσπιζα. Καὶ ἐδέχθησαν τελικῶς τὰς τιμὰς τῶν 2.300 δραχμῶν διὰ τὴν συγκέντρωσιν καὶ 3.000 δραχμῶν διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν ἀγροτικῶν χρεῶν τῶν μικρῶν παραγωγῶν μέχρι ποσοῦ 100 στρεμμάτων. Ἐφέτος ἡ εὐθύνη μου ἦτο πληρεστέρα, διότι συνέβαινεν ὄχι μόνον τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν ἁρμοδιότητα τοῦ κόμματός μου, ἀλλὰ καὶ νὰ εἶμαι Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ εὐθυνόμενος διὰ τὸν συντονισμὸν τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, τμῆμα τῆς ὁποίας ἀπαρτίζουν αἱ τιμαὶ ἀσφαλείας. Καὶ ἐπεδόθημεν εἰς μακρὰς μελέτας τοῦ θέματος μὲ τοὺς εἰδικούς μας καὶ τοὺς συμμαχικοὺς ἐμπειρογνώμονας καὶ κατελήξαμεν ἐγκαίρως εἰς ὁριστικὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ἐθεωρήσαμεν ἀνυποχώρητα. Τὰ συμπεράσματα ἦσαν ἡ διατήρησις τιμῆς 3.000 δραχμῶν διὰ τοὺς μικροὺς παραγωγοὺς πρὸς ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν των καὶ 2.600 δραχμαὶ ὡς γενικὴ τιμὴ συγκεντρώσεως. Ὁ προσδιορισμὸς αὐτῶν τῶν ἀριθμῶν γνωρίζω ὅτι εὑρίσκεται ἐντεῦθεν τῶν ἀξιώσεων τῶν παραγωγῶν. Ἐκρίναμεν ὅμως, ὅτι ἦσαν αἱ ἐλάχισται τιμαί, τὰς ὁποίας ἠδύνατο ὑπὸ τὴν εὐθύνην της νὰ χορηγήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἐκάμαμεν τὸν ἑξῆς συλλογισμόν: Πέρυσι οἱ σιτοπαραγωγοὶ ἐθεώρησαν δικαίας καὶ ἱκανοποιητικὰς τὰς τιμὰς τῶν 2.300 καὶ τῶν 3.000 δραχμῶν. Αἱ 3.000 δραχμαὶ δὲν ἦσαν οἰκονομική, ἦταν κοινωνικὴ πολιτικὴ καὶ ἠδύνατο ἑπομένως, ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχε στενοχώρια τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ ἐπαναληφθοῦν. Ἀλλ’ αἱ 2.300 ἦσαν οἰκονομικὴ πολιτικὴ καὶ ἦτο ἀδύνατον νὰ μένουν ἀμετάβλητοι ἐφ’ ὅσον ἀπὸ πέρυσι ἕως ἐφέτος μετεβλήθη ὁ τιμάριθμος τῶν βιομηχανικῶν εἰδῶν γεωργικῆς καταναλώσεως. Καὶ ἐσκέφθημεν ὅτι θὰ ἔπρεπεν εἰς τὴν περυσινὴν τιμὴν τῶν 2.300 δραχμῶν νὰ προσθέσωμεν τὴν αὔξησιν τοῦ τιμαρίθμου καὶ νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι διατηρημένη ἡ ἀγοραστικὴ δύναμις τοῦ ἀγρότου. Μὲ αὐτὴν τὴν αὐστηρὰν κρίσιν κατελήξαμεν εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήσαμεν ἔσχατον καὶ ἀνυποχώρητον. Ἀνεκοίνωσα αὐτὰς τὰς τιμὰς εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰς κατεστήσαμεν ὡς πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπρόκειτο πράγματι ἐγκαίρως νὰ ληφθῇ ἡ ὁριστικὴ ἀπόφασις, ἀλλὰ συνέβη μία ἀπρόοπτος ἀνάγκη, ἡ ὁποία ὑπεχρέωσε τὸν Ὑπαρχηγὸν τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς νὰ μεταβῇ εἰς Παρισίους διὰ τὸ θέμα τῶν διανομῶν διὰ δελτίου. Καὶ ἔκρινε τότε ἡ Ἀμερικανικὴ Ἀποστολὴ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναμένωμεν ἐπ’ ὀλίγας ἡμέρας διὰ νὰ λάβῃ τὰς τελικὰς ἀποφάσεις ἐν πλήρει ἐναρμονίσει πρὸς τὸ γενικὸν σύστημα τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῶν διανομῶν τοῦ δελτίου. Εἰς τοῦτο ὠφείλετο ἡ καθυστέρησις τῶν ὀλίγων ἡμερῶν: Ἐπανῆλθεν ὁ Ὑπαρχηγὸς τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς τὴν προπερασμένην Δευτέραν. Τὴν προπερασμένην Τρίτην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἠρωτήθη ἡ Κυβέρνησις ποία εἶναι ἡ τιμὴ ἀσφαλείας τοῦ σίτου. Καὶ ἀπηντήσαμεν ὅτι αὔριον, δηλ. τὴν Τετάρτην, αἱ τιμαὶ συγκεντρώσεως ἀνακοινοῦνται ὁριστικῶς. Ἡ Βουλὴ τὸ ἐνθυμεῖται. Τὴν Τετάρτην τὸ ἀπόγευμα ἐξηκολούθησεν ἡ σύσκεψις καὶ αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἀνεβλήθησαν. Καὶ διότι οὔτε τὴν Τετάρτην τὸ ἑσπέρας κατωρθώθη ἐναρμόνισις ἀπόψεων, συνεφωνήθη νὰ γίνῃ μία τελευταία σύσκεψις τὴν πρωΐαν τῆς Πέμπτης ὅπως καὶ ἔγινε. Τότε διεπιστώθη ἡ ἐμμονὴ τῶν ἀπόψεων ἐκ μέρους τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς. Ἐπροτάθη ἡ τιμὴ τῶν 2.300 καὶ 3.000 ἤτοι ἐπανάληψις τῶν περυσινῶν. Ἔλαβα τότε τὸν λόγον καὶ εἶπον, ὅτι ὅταν ἐπροτείναμεν αὐτὰς τὰς τιμάς, δὲν τὰς ἐπροτείναμεν ὡς ἐπιτροπὴ σιτοπαραγωγῶν ἀποβλέπουσα εἰς μεροληπτικὴν προστασίαν μιᾶς κοινωνικῆς τάξεως, τὰς ἐπροτείναμεν ὡς ὑπεύθυνοι Κυβερνῆται, συναρμολογοῦντες ὁλόκληρον πρόγραμμα. Εἶπον, ὅτι καὶ πέρυσιν ἡ πορεία τῶν πραγμάτων μᾶς ἐδικαίωσε πλήρως. Καμμιὰ ἀπὸ τὰς ἀνησυχίας αἵτινες εἶχον προβλεφθῆ δὲν ἐπηλήθευσε. Δὲν ἐπῆλθεν ὑπέρμετρος συγκέντρωσις, δὲν ἐπῆλθεν ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοὐναντίον ὁ λογαριασμὸς τῆς περυσινῆς συγκεντρώσεως ἀφῆκεν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου περίσσευμα 24 δισεκατομμυρίων. Καὶ ὑπεστήριξα, ὅτι ὅπως καὶ πέρυσι ὁ κ. Πόρτερ ἀναχωρῶν μὲ ἐδικαίωσε, τοιουτοτρόπως καὶ ἐφέτος θὰ δικαιωθῶμεν, διότι ἡ τιμὴ τὴν ὁποίαν προτείνομεν ἔχει ἐναρμονισθῆ καὶ πρὸς τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου καὶ πρὸς τὴν ἀποφυγὴν ἐπιβαρύνσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἔχει ἐναρμονισθῆ πρὸς τὸ γενικώτερον συμφέρον τοῦ λαοῦ καὶ τῆς χώρας. Καὶ ὅταν διεπιστώθη ἡ πλήρης ἀντίθεσις εἶπον, ὅτι τὸ στάδιον τῆς τεχνικῆς συζητήσεως ἔληξε, τὸ ζήτημα κατέστη πολιτικὸν καὶ ὁ λόγος ἀνήκει εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβε τὸν λόγον καὶ ἐπανέλαβεν, ὅτι τὸ θέμα κατέστη πράγματι πολιτικὸν καὶ ἐλύθη ἡ συνεδρίασις. Ὅταν ἐμείναμεν μόνοι, ἀντιμετωπίσαμεν τὴν λύσιν τῆς παραιτήσεως ὡς ἀναπότρεπτον. Τὴν Πέμπτην τὸ ἀπόγευμα μετὰ τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ ἐπεσκέφθημεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κατ’ οἶκον. Καὶ ἐπανελάβομεν τότε, ὅτι θὰ πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν παραίτησιν, ἀλλὰ διότι ἡ ἑπομένη ἦτο Παρασκευή, ἑορτὴ τοῦ Βασιλέως, ἡ ἀπόφασις θὰ ἔπρεπε ν’ ἀνακοινωθῇ τὸ Σάββατον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προέβη εἰς ἀναλόγους δηλώσεις καὶ ἐγὼ ἐπίσης ἀνεκοίνωσα εἰς τὸν τύπον, ὅτι τὸ θέμα θὰ λυθῇ ὁριστικῶς τὴν πρωΐαν τοῦ Σαββάτου. Συνηντήθημεν πάλιν τὴν πρωΐαν τῆς Παρασκευῆς καὶ ἐπανελάβομεν τὰς ἰδίας ἀποφάσεις. Καὶ ἦτο τόση ἡ γενικὴ ἐντύπωσις, ὅτι βαίνομεν πρὸς παραίτησιν ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε ἀπεφασίσθη νὰ γίνῃ ἐντὸς τῆς Παρασκευῆς Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν μεταξὺ 11–12 πρωϊνῆς μὲ τὴν ἐπίσημον περιβολὴν καὶ μὲ τὰς τιμὰς τῶν παρασήμων καὶ ἐλήφθησαν ὡρισμέναι ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπεβάλλετο νὰ ληφθοῦν διὰ νὰ μὴ ματαιωθοῦν ἀπὸ τὴν ἐπικειμένην παραίτησιν, καὶ ἠκούσθησαν χαριτολογίαι τῶν ἀποχαιρετισμῶν. Τὴν πρωΐαν τοῦ Σαββάτου ἀναμένων τὴν ὁριστικὴν ἀπόφασιν, μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ. Ἀνέμενον εἰς μάτην. Τὴν 1 μετὰ μεσημβρίαν ἦλθεν ὁ κ. Εὐστρατιάδης, ὁ ὁποῖος μοῦ ἔφερεν ἕνα σημείωμα ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ὑπαρχηγοῦ τῆς Ἀποστολῆς, ὡς καὶ πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Ἐμπορίου κ. Γκλαβάνη. Ἡ πρότασις αὐτὴ ὡδήγει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐν τῷ συνόλῳ ἐπρόκειτο νὰ παράσχωμεν εἰς τοὺς σιτοπαραγωγοὺς ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅσα περιεῖχεν ἡ πρότασις ἡ Ἀμερικανική. Καὶ ἀπήντησα, ὅτι «θὰ ἦτο δύσκολον ἡ Κυβέρνησις νὰ θεωρήσῃ, ὅτι ἱκανοποιήθη, διότι ἐξησφάλισεν ὀλιγώτερα...». Ἀνεχώρησεν ὁ κ. Εὐστρατιάδης καὶ ἀνέμενον τὴν ἀνακοίνωσιν τῆς ὁριστικῆς ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἀμφότεροι ἀναλάβει εὐθύνην ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ διότι ἐπίσης ἔπρεπε νὰ προλάβωμεν τὰ ἐξαγγελθέντα ἐπαναστατικὰ συλλαλητήρια τῆς Κυριακῆς. Καὶ ὅμως δὲν ἔλαβον καμμίαν εἴδησιν. Αἰφνιδίως ἀπὸ δημοσιογραφικοὺς κύκλους ἐπληροφορήθην τὸ ἀπόγευμα, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεχώρησε, χωρὶς καμμίαν ἀνακοίνωσιν πρὸς ἐμέ, οὔτε κἂν ἀπὸ λόγους ἁβρότητος, διὰ νὰ γνωρίζω εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρισκόμεθα καὶ ποῖαι ἦσαν αἱ σκέψεις του. Τότε ᾐσθάνθην, ὅτι ὤφειλα πλέον ν’ ἀναλάβω προσωπικῶς τὰς εὐθύνας δι’ ἐμὲ καὶ τὸ Κόμμα μου, διότι εἶχεν ἐξαντληθῆ πλέον ὁλόκληρον τὸ στάδιον τῶν ἀναβολῶν. Ἐκφράζω τὴν εἰλικρινῆ μου λύπην, ὅτι ἐχαρακτηρίσθη ἡ παραίτησις ἡ ἰδική μου καὶ τῶν φίλων μου αἰφνιδιασμός. Ἀντιθέτως, αἰφνιδιασμὸς ὑπῆρξεν ἡ ἔκπληξις ἀπὸ τὴν παραίτησίν μου, διότι ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα ὡρίμαζεν ἡ ἀπόφασις διὰ τὴν κοινὴν παραίτησιν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδικαιοῦτο νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ συμπεράνῃ διὰ λογαριασμόν του, ὅτι ὤφειλεν ἴσως νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς παραιτήσεως καὶ νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε δικαίωμα, ἦτο νὰ μοῦ καταλογίζῃ εὐθύνας, διότι μόνος ἀπεφάσισα νὰ πράξω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ κοινοῦ εἴχομεν ἀποφασίσει. Κύριοι βουλευταί, θὰ πρέπει εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ προσθέσω καὶ μίαν ἄλλην ἄποψιν. Νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ καθῆκον τῶν δημοσίων ἀνδρῶν τῆς χώρας, ὅταν εἰς τὰς ἐπισήμους συζητήσεις των μὲ τοὺς διακεκριμένους ἐκπροσώπους τῶν μεγάλων συμμάχων μας διατυπώνουν τὴν ἄποψιν, ὅτι τὸ θέμα κατέστη πολιτικόν, ὀφείλουν νὰ δίδουν συνέχειαν εἰς αὐτὴν τὴν δήλωσιν. Θὰ πρέπει νὰ συνηθίσωμεν τοὺς διακεκριμένους συνεργάτας μας, ὅτι τοιοῦτοι λόγοι μας συνοδεύονται ἀπὸ πράξεις. Ἀλλὰ καὶ πέραν αὐτῆς τῆς ἀπόψεως δίδεται τώρα ἡ ἀφορμὴ νὰ διευκρινισθοῦν καὶ πάλιν κατὰ τὴν ἄποψιν τοῦ Δημ. Σοσ)κοῦ Κόμματος, αἱ σχέσεις μας μὲ τὴν Ἀμερικανικὴν Ἀποστολήν. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς τετραετίας ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔχω διακηρύξει τὴν ἄποψίν μου καὶ εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ διακηρύξω ἐπίσης ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 15μήνου, ἀνέκαθεν διεκήρυξα, κ. ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ὅτι ἡ εὐθύνη θὰ πρέπει νὰ βαρύνῃ ὁλόκληρον τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἐπιτρέπεται μετάθεσις εὐθυνῶν, θὰ πρέπει νὰ συζητῶμεν, θὰ πρέπει νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν διὰ τῆς πειθοῦς, καὶ ἠμποροῦμεν ἢ νὰ πείσωμεν, ἢ νὰ πειθώμεθα. Ἀλλ’ ὅταν διαπιστωθῇ ἀντίθεσις γνωμῶν θὰ πρέπει νὰ συμβῇ, ἓν ἐκ τῶν δύο, ἢ νὰ θεωρήσωμεν ἔλασσον τὸ θέμα, ὁπότε παραμένομεν καὶ υἱοθετοῦμεν τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ λαοῦ καὶ λέγομεν ὅτι ἡ ἀπόφασις εἶναι ἰδική μας, ἢ θεωροῦμεν τὸ θέμα μεῖζον καὶ τότε ἐγκαταλείπομεν τὴν Ἀρχήν. Ἡ μέση λύσις εἶναι ἀπαράδεκτος, δηλαδὴ νὰ παραμένωμεν εἰς τὴν Ἀρχὴν καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι διαφωνοῦμεν μὲ τὴν Ἀμερικανικὴν Ἀποστολήν, ἡ ὁποία ὅμως ἐμμένει, καὶ νὰ τῆς μεταθέσωμεν τὴν εὐθύνην. Τοιαύτη στάσις εἶναι ἀπαράδεκτος. Τὸ γόητρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπιβάλλει εἰς πᾶσαν περίπτωσιν νὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην τῆς ἀποφάσεως. Ἐὰν κρίνῃ ὅτι δὲν ἐναρμονίζεται πρὸς τὴν γενικωτέραν πολιτικήν της ὑπάρχει λύσις, ἡ παραίτησις. Δι’ αὐτὸ ὑπάρχει ὁ Κοινοβουλευτισμός, δι’ αὐτὸ ὑπάρχουν οἱ ἀληθεῖς πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν ν’ ἀδιαφοροῦν διὰ τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ μένουν συνεπεῖς εἰς τὴν γενικωτέραν γραμμὴν τῆς πολιτικῆς των. (Χειροκροτήματα). Ἰδοὺ διατὶ πιστεύω, ὅτι ἡ πρᾶξις, εἰς τὴν ὁποίαν προέβην, δὲν ἀποτελεῖ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν Ἀμερικανικὴν Ἀποστολήν· ἀποτελεῖ ἀληθῆ εὐλάβειαν, ἀποτελεῖ ἀναγνώρισιν τῶν ἰδικῶν μας δικαιωμάτων καὶ τῶν ἰδικῶν μας εὐθυνῶν. Αὐτή, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ ἱστορία τῆς κρίσεως. Προδιάθεσις ὑπῆρχε πλήρης, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐξεδηλοῦτο ἡ κρίσις, χωρὶς τὴν παρεμβολὴν τοῦ ζητήματος τῆς τιμῆς ἀσφαλείας τοῦ σίτου καὶ τῆς παρελκύσεως τῆς ἀνακοινώσεως τῆς ἀποφάσεως. Ἡ μέριμνα ὑπὲρ τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου ἀνήκει εἰς τὰ πρῶτα μου καθήκοντα. Ἔχομεν ἐπανειλημμένως διακηρύξει ὅτι ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἀποτελεῖ τὴν δεξαμενὴν τῶν θυσιῶν καὶ τῶν δυνάμεων τοῦ Ἔθνους. Καὶ μέχρι τοῦ σημείου, μέχρι τὸ ὁποῖον ἐναρμονίζεται πρὸς τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς χώρας, θὰ εἴμεθα ἀνένδοτοι συμπαραστάται τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Τοῦτο ἐπράξαμεν καὶ πέρυσι, τὸ ἐπράξαμεν καὶ ἐφέτος καὶ θὰ τὸ πράξωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον. Μᾶς ἐπιρρίπτεται ἡ κατηγορία τῆς δημοκοπίας. Τὴν ἀποκρούομεν καὶ τὴν ἐπιστρέφομεν μὲ ἀγανάκτησιν καὶ ἀηδίαν. Αἱ τιμαὶ τὰς ὁποίας ὑπεστηρίξαμεν ἀποτελοῦν τὴν ἀπόδειξιν ὅτι δὲν ἦσαν δημοκοπία, διότι εἶναι αἱ ἐλάχισται δυναταὶ τιμαὶ μὴ ἐγκρινόμεναι ἀπὸ καμμίαν περιφέρειαν σιτοπαραγωγῶν. Καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι μετὰ τὴν παραίτησίν μας, αἱ τιμαὶ ἐβελτιώθησαν καὶ ἐπλησίασαν τὴν ἰδικήν μας πρότασιν, ἀποδεικνύει πρῶτον, ὅτι δὲν ἦσαν δημοκοπικαὶ ἀλλὰ πραγματώσιμοι καὶ δεύτερον, ὅτι ἡ παραίτησίς μας δὲν ἦτο ἐντελῶς ἀνωφελὴς διὰ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. (Χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τῆς κρίσεως, ἀξιότιμοι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους. Θὰ ἔλθω τώρα εἰς μίαν γενικὴν παρατήρησιν, ἐπὶ τοῦ λόγου ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει τὴν ὀλιγοήμερον παράτασιν τῆς ζωῆς τῆς Βουλῆς. Θὰ ἔλθω εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συγκεκριμένην ἀνάλυσιν, θὰ γίνῃ τοῦτο εἰς τὴν ὥραν του. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν νὰ προβῶ ἀπὸ σήμερον εἰς μερικὰς γενικωτέρας παρατηρήσεις διὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Γίνεται τώρα κατ’ οὐσίαν μία συνέχεια τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον. Τότε, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὰ κόμματα εἶχον ἐκφέρει τὰς γνώμας των. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶπε τότε: «Κύριοι βουλευταί, ἐπιθυμῶ νὰ κάμω ἐπίσης λόγον καὶ περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Δὲν νομίζω ἐὰν πταίῃ ἡ ἀναλογικὴ διὰ τὴν δυσχέρειαν τοῦ σχηματισμοῦ σταθερῶν Κυβερνήσεων. Γεγονὸς πάντως εἶναι, ὅτι σήμερον ἔχει διαμορφωθῆ κοινὴ συνείδησις διὰ τὴν ἀνάγκην πλειοψηφικοῦ συστήματος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου πάντοτε προσωπικῶς εἶχον ταχθῆ». Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος τὸν ἠκολούθησεν εἰς τὸ βῆμα καὶ εἶπε: «Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἔθεσεν ὑπὸ συζήτησιν τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου διὰ νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω δηλώσεις παλαιοτέρας ἰδικάς μου, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ». Καὶ ἔλαβον καὶ ἐγὼ τὸν λόγον τότε καὶ εἶπον: «Κύριοι βουλευταί, ὑπεστηρίξαμεν πάντοτε καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἔχωμεν τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ εἶναι τὸ καλύτερον ἐκλογικὸν σύστημα. Ἀλλὰ τὴν ἔχει καταδικάσει ἡ κοινὴ βοή. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξήγησις, διατὶ ἐνέδωσα εἰς τὴν ἐπίμονον καὶ παλαιὰν γνώμην τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Βενιζέλου, ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος». Ἰδοὺ αἱ τρεῖς γνῶμαι τοῦ Σεπτεμβρίου. Ἡ καλὴ πίστις καὶ τὸ εὐθηνὸν πνεῦμα ἀσπόνδων φίλων μου, καλλιεργεῖ ἐναντίον μου τὸν μῦθον τῆς ἀσταθείας. Ἐν τούτοις ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὰ κείμενα ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ σταθερότης αὐτὴ ὀφείλεται μόνον εἰς τοὺς ἀσταθεῖς. (Χειροκροτήματα). Διότι οἱ σταθεροὶ ἔχουν φθάσει εἰς ὁλοσχερῆ ἀπάρνησιν τῶν ἰδεῶν των! (γέλωτες). Ἔρχεται ἡ ὥρα πρὸς συζήτησιν καὶ θὰ ἀκούσωμεν ἐδῶ ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἐγκαταλείπεται τὸ πλειοψηφικὸν ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς ὑποστηρικτάς του. Λέγουν, ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι τάχα τὸ ἐγκαταλείπουν, διότι δὲν καθίσταται δυνατὴ ἡ ψήφισίς του καὶ διὰ τοῦτο καταλήγουν εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Ἀλλὰ τοιαῦται δηλώσεις εἶναι δυναταὶ εἰς τὸν μονόλογον τῶν ἐφημερίδων καὶ ὄχι εἰς τὸν διάλογον τῆς Βουλῆς. Θὰ ἀκούσωμεν ἐδῶ διατὶ τὸ πλειοψηφικὸν ἐγκαταλείπεται ἀκριβῶς εἰς τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν πράγματι εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Καὶ τώρα, κύριοι βουλευταί, θεωρῶ καθῆκον μου νὰ ἔλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν ἐπὶ ἀληθῶς μεγάλου θέματος, μὲ τὸ ὁποῖον ἠσχολήθη ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος, μὲ τὸ Μήνυμα τοῦ Βασιλέως. Κύριοι βουλευταί, τί σημαίνει πολιτικῶς καὶ ἐθνικῶς Μήνυμα τοῦ Βασιλέως; Ὑπεστηρίχθη καὶ εἶναι βάσιμον, ὅτι τὸ Μήνυμα τοῦ Βασιλέως ἀποτελεῖ εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ἂν ἐπρόκειτο μόνον περὶ κειμένου τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦτο ἄτοπον νὰ ὑποβάλῃ τὸν Βασιλέα εἰς τόν κόπον μιᾶς περιττῆς ὑπογραφῆς. Ὑπάρχει βεβαίως καὶ ἡ πολιτικὴ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ τὸ ἐθνικὸν γόητρον τῆς Βασιλείας. Πέραν τῆς πολιτικῆς εὐθύνης, ὑπάρχει ὁ ἀστάθμητος παράγων, ἡ ἐθνικὴ δύναμις, τὸ γόητρον, τὸ ὁποῖον προστίθεται εἰς τὸ κείμενον καὶ τὸ ὁποῖον ἐπαυξάνει τὴν εὐθύνην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν τὸ ἀποδέχονται. Διότι ὁ δημόσιος βίος δὲν εἶναι μόνον νομικὴ εὐθύνη, εἶναι ἐπίσης ἠθική, ἐθνικὴ εὐθύνη καὶ αὐταὶ προστίθενται ὅταν τὸ κείμενον τῆς Κυβερνήσεως ὑψώνεται εἰς Μήνυμα τοῦ Βασιλέως. Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, τοῦτο συνέβη. Ὁλόκληρος ἡ πολιτικὴ εὐθύνη βαρύνει τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ τὸ κλῖμα τὸ Ἐθνικόν, ἐντὸς τοῦ ὁποίου κινεῖται ἡ πατριωτικὴ ἔξαρσις τοῦ Στέμματος, καθιστᾷ βαρυσήμαντον τὸ κείμενον. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὑπάρχουν πράγματι σημεῖα τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀποτελοῦν βαρεῖαν εὐθύνην τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Τὸ Μήνυμα τοῦ Βασιλέως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακοινωθῇ ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν, παρὰ μόνον, ἐὰν τὸ ἔχῃ ἐνστερνισθῆ, ἐὰν εἶναι διατεθειμένη νὰ τὸ ὑπερασπίσῃ, παρέχουσα, πρώτη αὐτή, τὸ παράδειγμα τῆς ἀνταποκρίσεως εἰς αὐτό. Τί λέγει συγκεκριμένως εἰς τὰ συμπεράσματά του τὸ Μήνυμα τοῦ Βασιλέως; «Σᾶς ὑποβάλλω, ὄχι τὴν παράκλησιν, ἀλλὰ τὴν ἐπιταγὴν ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως τὸ ταχύτερον Μοῦ παρουσιάσητε Κυβέρνησιν ἀποτελουμένην ἀπὸ ἐκπροσώπους ὅλων, ἢ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρων κομμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ τύχουν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς». Ἐὰν ἀναχωρήσωμεν ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐνεφάνισε τὸ Μήνυμα, τὸ εἶχεν ἐνστερνισθῆ καὶ εἶχεν ἑπομένως ἀπόφασιν νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἐντολὴν τοῦ Βασιλέως καὶ ἐκάλει ὅσα κόμματα ἤθελον νὰ προστεθοῦν εἰς τὴν ἰδικήν σας ἀπόφασιν, ἐρωτῶ: Θὰ ὑπῆρχεν ἢ ὄχι Κυβέρνησις ἐξασφαλίζουσα, κατὰ τὴν πρώτην ὥραν, τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς καὶ ἀσφαλῶς κατόπιν, ἐὰν ἐβεβαιώνετο ἡ διάρκεια, ἐξασφαλίζουσα γενικωτέραν συμμετοχήν; Ἰδοὺ ποὺ εὑρίσκεται ἡ κυβερνητικὴ εὐθύνη. Ἡ λύσις ὑπῆρχεν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἐπιτελέσει τὸ πολιτικόν της καθῆκον καὶ εἶχεν ἐνστερνισθῆ τὸ Βασιλικὸν Μήνυμα. Καὶ ἡ λύσις ἀπέτυχεν ἀπὸ εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἡ εὐθύνη της εἶναι ἐπηυξημένη, ὅταν ματαιώνῃ τὴν λύσιν καὶ ἐκθέτει τὴν προσπάθειαν τοῦ Βασιλέως, εἰς μίαν ἀποτυχίαν, ἡ ὁποία θὰ ἀπετρέπετο μὲ συνεπῆ ἐπιτέλεσιν τοῦ καθήκοντος τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ βαρεῖα καὶ ἀναντίρρητος εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐνόμιζεν, ὅτι ἀνειλημμέναι ὑποχρεώσεις τὸν ἠμπόδιζον νὰ ἐνστερνισθῇ, δεσμευόμενος ἀπὸ ἄλλας τυχὸν συμφωνίας, τὴν Βασιλικὴν ἐντολήν, θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Βασιλέα: «Δὲν εἶμαι κατάλληλος, δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω πρῶτος τὸ παράδειγμα καὶ νὰ καλέσω τὰ Κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπεθύμουν τὴν συνεργασίαν, διότι ἐξαρτῶ τὴν ἰδικήν μου συμμετοχήν, ἀπὸ λόγον δοθέντα εἰς ἄλλο Κόμμα». Θὰ ἦτο καὶ τοῦτο συνεπές, ἀλλὰ θὰ ὡδήγει εἰς παραίτησιν καὶ εἰς ἀνάληψιν τῆς ἀρχῆς ἀπὸ ἄλλον, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπεχείρει τὴν ἐκτέλεσιν τῆς Βασιλικῆς ἐντολῆς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐπετρέπετο, ἦτο νὰ ἀναληφθῇ ἡ εὐθύνη τῆς Βασιλικῆς ἐντολῆς ἐνῷ εὑρίσκετο ἀσφαλὴς ἡ λύσις νὰ ματαιωθῇ, ἀπὸ ἔλλειψιν ὁλοκληρωτικῆς ἐπιτελέσεως τοῦ καθήκοντος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπέναντι τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Ἰδοὺ τὸ σημεῖον τῆς σαφοῦς εὐθύνης. Καὶ εἶναι ἡ πρώτη εὐθύνη, ἐπειδὴ ὑπάρχει, ἐπίσης, καὶ ἄλλη. Ἡ ἄλλη εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, εὑρίσκεται εἰς τὸν ἐπίλογον τοῦ Βασιλικοῦ Μηνύματος. Λέγει ὁ Βασιλεύς: «Ἐάν παρὰ τὴν ἔκκλησιν ταύτην, δὲν δυνηθῆτε νὰ φθάσητε εἰς τὴν ἀπαραίτητον συνεργασίαν καὶ δὲν κατορθώσητε νὰ σχηματίσητε τοιαύτην Κυβέρνησιν, τότε θὰ δώσω ἐγὼ τὴν λύσιν, ἐμπνεόμενος ἐκ τῶν παγίων ἀρχῶν τοῦ Πολιτεύματος». Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι ὁ Βασιλεύς, κινούμενος ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Πολιτεύματος, θὰ ἔδιδε λύσιν, ἄλλην προφανῶς ἀπὸ ἐκείνην ἡ ὁποία ὑπῆρχε τὴν προτεραίαν. Διότι ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ ὑφισταμένη λύσις τῆς προτεραίας, νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ μετὰ τὸ Βασιλικὸν Μήνυμα, καμμία διατύπωσις δὲν ἦτο περισσότερον ἀτυχὴς καὶ δὲν ἦτο προωρισμένη νὰ φθείρῃ τὸ Βασιλικὸν γόητρον, ἀπὸ αὐτήν, ἡ ὁποία ἐπαγγέλλεται νέαν λύσιν, ἐνῷ πρόκειται ἁπλῶς νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν ὑφισταμένην ἀνάπηρον λύσιν τῆς παραμονῆς δηλ. τῆς μονομεροῦς Κυβερνήσεως Φιλελευθέρων. Ἰδοὺ ἡ δευτέρα εὐθύνη. Ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶχεν ἀντιμετωπίσῃ τὸ ἐνδεχόμενον, τὸ ὁποῖον, μάλιστα, ἠδύνατο ἀσφαλῶς νὰ προβλέψῃ, ἐφ’ ὅσον ἐθεώρει ἐπικρατεστέραν τὴν ἐξάρτησίν της ἀπὸ τὴν σχέσιν πρὸς τὴν ΕΠΕΚ, παρ’ ὅσον ἀπὸ τὴν Βασιλικὴν ἐντολήν. Ὤφειλε νὰ προνοήσῃ, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ διατύπωσις καὶ ἀπειληθῇ μόνον ἡ ἠθική, διὰ τὴν ἄρνησιν τῆς ἀνταποκρίσεως εἰς τὴν πατριωτικὴν ἔκκλησιν τοῦ Βασιλέως. Ἀφ’ ἧς ὅμως ἐδέχθη τὴν διατύπωσιν αὐτήν, ὤφειλε, χάριν τοῦ γοήτρου τοῦ Βασιλέως, νὰ ὑποδείξῃ λύσιν, ἡ ὁποία εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Λαοῦ, θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν ἀνήγγελλε τὸ Μήνυμα τοῦ Βασιλέως. Ἰδοὺ διατὶ καὶ εἰς τὴν δευτέραν αὐτὴν περίπτωσιν εἶναι σαφὴς καὶ πλήρης ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κ. Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, διότι πρῶτον θεωρῶ ἀνάπηρον τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, καὶ δεύτερον, διότι τὴν θεωρῶ ὑπεύθυνον εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Βασιλικοῦ Μηνύματος, τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα θὰ ἀρνηθῇ τὴν ἐμπιστοσύνην του. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τουρκοβασίλης ἔχει τὸν λόγον.

§110Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Μόνον ὀλίγας λέξεις θὰ ἀκούσητε ἀπὸ ἐμέ, κ. συνάδελφοι. Ἐὰν ὑπῆρχον τινές, οἱ ὁποῖοι ἐπίστευον, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ ἠμποροῦσε νὰ παρατείνῃ περαιτέρω τὸν βίον της, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶμαι καὶ ἐγώ, μετὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπόψε καὶ ἰδίως μετὰ τὴν ἀποκάλυψιν τῶν ἀπλύτων τῶν κομμάτων τοῦ Κέντρου, ἐν τῇ Κυβερνητικῇ των συνεργασίᾳ, εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς πλέον πιστεύει, ὅτι ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ αὐτὴ νὰ συνεχίσῃ τὸν βίον της. Εἶναι δὲ λυπηρόν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον μᾶς ἔφερεν εἰς τὸ σημερινὸν κυβερνητικὸν ἀδιέξοδον, δηλαδὴ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τὰ τρία λεγόμενα μεγάλα κόμματα, συνεννοηθέντα, ἀποφασίζουν ὅπως ἀποτελέσῃ, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα καὶ τῶν μελλουσῶν ἐκλογῶν. Ἐὰν οὕτω πράγματι συμβῇ, δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ ἔχωμεν ἄλλο, παρὰ περίπου τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα καὶ ἀπὸ τὰς νέας ἐκλογάς. Καὶ ἐρωτᾶται: Διατί νὰ διαλυθῇ τότε ἡ παροῦσα Βουλή; Διατὶ ἡ Χώρα καὶ ὁ Λαὸς καὶ ἡμεῖς ὅλοι νὰ ὑποστῶμεν τὴν ταλαιπωρίαν τῆς διεξαγωγῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς δαπάνης τῶν νέων ἐκλογῶν, ὅταν τόσας ἄλλας πληγὰς ἔχωμεν νὰ ἐπουλώσωμεν; Ἐὰν θέλετε εἰλικρινῶς νὰ ἐρωτηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, θὰ καταφύγετε εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπεδείχθη, ὅτι ἀποτελεῖ τὸν καλύτερον τρόπον ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Κράτη ἄλλα, περισσότερον ἡμῶν πεπολιτισμένα, κινδυνεύουν νὰ ἀποθάνουν, διότι ἐμμένουν εἰς τὸ σύστημα αὐτό, τὸ ἀναλογικόν, σύστημα ἄδικον, σύστημα ἀπάτης καὶ ψεύδους, καὶ τὸ ὁποῖον εἰς μίαν ἐξαιρετικὴν περίπτωσιν θὰ ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιηθῇ. (Χειροκροτήματα). Ἀτυχῶς, τρία κόμματα, ἀποτελοῦντα τὴν συμψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἔλαβον, ἀτυχῶς, αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν. Λυποῦμαι πάρα πολύ, διότι τὰ τρία αὐτὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐκυβέρνησαν τὴν Χώραν, ἔρχονται αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ λάβουν αὐτὴν τὴν ἀτυχῆ ἀπόφασιν ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσῃ τὴν Χώραν μας εἰς νέον κυβερνητικὸν ἀδιέξοδον καί, ἑπομένως, ἡ τριβὴ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου θὰ εἶναι μεγαλυτέρα καὶ οἱ κίνδυνοι τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος θὰ εἶναι ἀσυγκρίτως μεγαλύτεροι. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, χαίρω πάρα πολύ, διότι ἀπόψε δύο ἐκ τῶν ἡγετῶν τῶν κομμάτων, οἱ τοῦ Λ.Ε.Κ. καὶ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, προσεχώρησαν μετὰ τόσου μάλιστα ἐνθουσιασμοῦ εἰς τὴν ἰδέαν τῆς συγκροτήσεως Κυβερνήσεως ἐν συνεργασίᾳ, ὅσον τὸ δυνατόν, περισσοτέρων κομμάτων καὶ ἀπεδέχθησαν τὴν ἔκκλησιν τοῦ Βασιλέως, ἡ ὁποία ἀπηυθύνετο, διὰ δευτέραν ἤδη φοράν, εἰς τὴν ἡγεσίαν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας. Ἐνθυμοῦμαι, ὅταν ὁ Μεγαλειότατος ἐκάλεσε τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων εἰς τὰ Ἀνάκτορα, διὰ νὰ παρακαλέσῃ αὐτοὺς ὅπως σχηματίσουν μίαν Κυβέρνησιν ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα, οἱ δύο ἀρχηγοί, οἱ ὁποῖοι ἠγόρευσαν ἀκόμη ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς τόσον εὐφραδῶς ὑπὲρ τῆς κυβερνητικῆς συνεργασίας ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρων κομμάτων, τότε ἀντέλεξαν ζωηρῶς καὶ μετὰ πολλῆς ἐπιμονῆς καὶ ἀκαμψίας κατὰ τῆς Βασιλικῆς ἐκκλήσεως. Ἀμφότεροι, λέγω, οἱ ἀρχηγοὶ οἱ ἐκ Πατρῶν καταγόμενοι, κατὰ σύμπτωσιν, ἤτοι: ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος.

§111Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς ποίαν ἐποχήν;

§112Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Τὸ 1948 εἰς τὰς ἀρχάς.

§113Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διότι ἐθεωρήσαμεν χρησιμωτέραν Κυβέρνησιν τῶν τεσσάρων κομμάτων καὶ ὄχι τῶν ἕξ. Εἴμεθα ὑπὲρ τοῦ συνασπισμοῦ, ἀλλ’ ἐνομίζαμεν, ὅτι ἤρκει ὁ συνασπισμὸς τῆς πλειοψηφίας καὶ ὄχι τοῦ συνόλου.

§114Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Μήπως θὰ ἔβλαπτεν ἐὰν τὰ συνεργαζόμενα κυβερνητικὰ κόμματα ἦσαν περισσότερα; Ἢ μήπως φρονεῖτε, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων ὑπῆρχε τότε ἢ ὑπάρχει καὶ σήμερον καμμία ἀδιάλλακτος, ἀγεφύρωτος πραγματικὴ διαφορά, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ συνεργασθοῦν; Ὁ κ. Παπανδρέου ἀνεγνώρισεν ἀπόψε τὴν ἀρχήν, ὅτι ἡ σύγχρονος κοινοβουλευτικὴ ἀντίληψις εἶναι, ὅπως ἔχωμεν Κυβερνήσεις συνεργασίας περισσοτέρων κομμάτων, καὶ ἔχει πολὺ δίκαιον, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἀντίληψις, εἶναι παλαιοτέρα, δὲν εἶναι σημερινή· πολὺ μάλιστα παλαιοτέρα. Συμμαχικαὶ Κυβερνήσεις, καὶ κατὰ τὸν πρῶτον καὶ κατὰ τὸν δεύτερον πόλεμον, κατηύθυνον τὰς τύχας τῶν Συμμάχων. Καὶ εἰς τὴν Ἑλβετίαν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἕνα πρότυπον Κράτους ἀπὸ ἀπόψεως διοικήσεως, ἡ Κυβερνητικὴ συνεργασία τῶν κομμάτων ἀποτελεῖ μόνιμον καθεστώς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἔχομεν καὶ Ἑλληνικὸν προηγούμενον, ἀξιομίμητον μάλιστα, ὅτι ὑπῆρξε Κυβερνητικὴ συνεργασία ἀδιαλλάκτων κομμάτων καὶ εἰς μίαν ἐποχὴν ὄχι δύσκολον, καὶ ἡ ὁποία Κυβέρνησις ἐκείνη, μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τότε ἐπροχώρησεν εἰς τὴν λύσιν ὅλων τῶν μεγάλων προβλημάτων, ὡς μία ὁμοιογενὴς Κυβέρνησις. Μετέσχον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην τοῦ 1926–1928 καὶ μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν μὲ πόσον πατριωτισμὸν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἐπελαμβάνοντο τῆς λύσεως τῶν μεγάλων προβλημάτων τῆς χώρας, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰ κομματικά των συμφέροντα. Διατί νὰ ὑπολείπωνται οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων τῆς σήμερον; Ἀνέκαθεν ὑπεστήριξα τὴν λύσιν αὐτὴν τῆς Κυβερνητικῆς συνεργασίας, διότι πιστεύω, ὅτι μετὰ τὴν συντριβὴν τοῦ συμμοριτισμοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸ τούτου, ἰδίᾳ ὅμως μετὰ τὸν τερματισμὸν τοῦ συμμοριτικοῦ πολέμου, ὃν ἐξαπέλυσεν ἐναντίον μας ἡ Σοβιετικὴ Ρωσσία, τὰ προβλήματα ἡμῶν τὰ κοινωνικὰ καὶ οἰκονομικά, εἶναι τόσον μεγάλα καὶ τόσον δύσκολα, ὥστε κανὲν κόμμα μόνον ἢ καὶ περισσότερα τῶν δύο κομμάτων θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρουν ἱκανοποιητικὰς λύσεις. Προσέκρουσεν ὅμως, δυστυχῶς, πάντοτε ἡ καλὴ αὐτὴ ἰδέα τῆς εὐρυτέρας Κυβερνητικῆς συνεργασίας—ὀφείλω νὰ εἴπω—εἰς τὴν κομματικὴν ἰδιοτέλειαν τῶν πολιτικῶν ἡγετῶν τῆς χώρας. Καὶ τοῦτο, διότι ἂν εἰσήρχοντο περισσότερα κόμματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τότε τὰ μεγάλα κόμματα θὰ ἐστεροῦντο τῆς δυνατότητος ἱκανοποιήσεως ἀξιώσεων φίλων των, οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν νὰ μετάσχουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτό, ἀτυχῶς, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἐξοργίζει, ὅτι εἰς πᾶσαν στιγμήν, καὶ εἰς τὰς κρισιμωτέρας ἀκόμη, μεταχειριζόμεθα τὰ κομματικὰ κριτήρια, διὰ νὰ ρυθμίζωμεν τὰς πράξεις μας, αἱ ὁποῖαι ἐνίοτε ἀφοροῦν αὐτὴν ταύτην τὴν διάσπασιν τοῦ Ἔθνους μας. Καὶ ὑπῆρξεν ἡ περίοδος ἐκείνη, τῆς πρώτης ἐκκλήσεως τοῦ Βασιλέως, πολὺ σοβαρωτέρα ἴσως τῆς σημερινῆς, διότι τότε ὁ συμμοριακὸς ἀγὼν εὑρίσκετο εἰς τὴν ὀξυτέραν του φάσιν καὶ εἰς τὴν τραγικωτέραν του ἐκδήλωσιν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τότε δὲν εἶχον ἀκόμη διαλυθῆ οἱ καπνοὶ τῶν καταστροφῶν τῆς Καρδίτσης, Ναούσης καὶ τοῦ Καρπενησίου, αἱ ὁποῖαι τόσην φρίκην προεκάλεσαν. Αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν στιγμὴν ὁ Βασιλεὺς ἐζήτησεν ἕνωσιν ὅλων τῶν κομμάτων εἰς μίαν Κυβέρνησιν. Καὶ ὅμως ἠρνήθησαν πεισμόνως οἱ δύο προηγουμένως ὡμιλήσαντες ἐκ Πατρῶν τὴν καταγωγὴν ἀρχηγοὶ κομμάτων, τὴν τοιαύτην Κυβερνητικὴν συνεργασίαν καὶ ὁ λόγος ἦτο, ἐπαναλαμβάνω, ἡ κομματικὴ ἰδιοτέλεια. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι χαίρω, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν γίνεται προσχώρησις εἰς τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ μετὰ τόσου ἐνθουσιασμοῦ μάλιστα. Καὶ τοῦτο, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς τὰς ὁποίας θὰ κάμωμεν μὲ τὴν διαβόητον ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, ὅτι θὰ καταλήξωμεν καὶ πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην Κυβερνητικῆς συνεργασίας τῶν κομμάτων. Εἶναι ἀδύνατον, ὅπως ἐτονίσθη μὲ κάποιαν ὅμως καθυστέρησιν καὶ ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, ἓν μόνον κόμμα νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τὴν λύσιν τῶν μεγάλων προβλημάτων, ἅτινα ἀντιμετωπίζει τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἡ Χώρα μας, προβλημάτων τὰ ὁποῖα μᾶς περικυκλώνουν, μᾶς περισφίγγουν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ μᾶς ὑπερφαλαγγίσουν. Θὰ ἔπρεπε, ὄχι μόνον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐκκλήσεως τῆς πρώτης, τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως, ἀλλ’ ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1946, νὰ ἔχωμεν μίαν Κυβέρνησιν εὐρυτέρου συνασπισμοῦ. Διὰ νὰ μὴ εἴπω καὶ ἀκόμη ἐνωρίτερον, ἤτοι ἀφ’ ἧς μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν κατακτητῶν ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ πρώτη Κυβέρνησις τῆς λεγομένης δῆθεν ἀπελευθερώσεως, θὰ ἔπρεπεν ἔκτοτε νὰ ζητήσῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης τὴν συνεργασίαν ὅλων τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ τόσα προβλήματα τὰ ὀξέα καὶ μεγάλα προβλήματα, τὰ ὁποῖα εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Χώρα μας καὶ ἴσως διὰ τοῦ σχηματισμοῦ μιᾶς τοιαύτης Κυβερνήσεως ν’ ἀπεφεύγοντο πολλὰ δεινά... Δυστυχῶς ἀποβλέπομεν ὅλοι, ὡς μὴ ὤφειλε, κατὰ πρῶτον λόγον, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν κομματικὴν ὠφέλειαν καὶ νὰ ἱκανοποιήσωμεν κομματικὰς ἀνάγκας, ἀδιαφοροῦντες ἂν ὑφίσταται ὡς ἐκ τούτου ζημίας, καὶ τόσον μεγάλας, ἡ ταλαίπωρος Πατρίς μας.

§115Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπειδὴ θίγετε αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τὴν ἀρχὴν δὲν ἤθελον νὰ τὸ θίξω, ὀφείλω νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς εἰς ὅσα λέγετε, ἢ μᾶλλον νὰ δώσω τὴν ἑξῆς διασάφησιν. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶναι ἡ 14 μορφὴ Κυβερνήσεως ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὸν Θρόνον ὁ Βασιλεὺς Παῦλος. Περὶ 13 ὁμιλεῖ ὁ Βασιλεὺς εἰς τὴν ἐπιστολήν του καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ 14η. Καὶ αἱ 14 αὐταὶ Κυβερνήσεις—ἐὰν θέλετε ἔχομεν τὸν πίνακα εἰς τὴν τσέπην μας διὰ νὰ σᾶς τὸν παρουσιάσωμεν—πλὴν μιᾶς, τῆς 27–8–47, τῶν 10 ἡμερῶν, ὅτε ἀνέλαβον ἐγὼ τὴν διακυβέρνησιν καὶ αἱ 14 αὐταὶ Κυβερνήσεις, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἀσκήσεως τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, εἶναι Κυβερνήσεις προτεινόμεναι ἀπὸ πρωθυπουργὸν προερχόμενον ἐκ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, γενικῶς, ἢ ἐκ τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ αἱ 14, πλὴν μιᾶς ἄλλης τοῦ κ. Θεοτόκη, ἡ ὁποία ἔκαμε τὰς ἐκλογάς, καὶ αἱ 14 αὐταὶ Κυβερνήσεις, πλὴν μιᾶς 10 ἡμερῶν, θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπωμεν ὅτι ἦσαν Βενιζελογενεῖς Κυβερνήσεις. Διότι καὶ σεῖς ἐμπίπτετε εἰς μίαν πλάνην, τὴν ὁποίαν ἐμφανίζει ὁ τύπος, ὅτι ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἔκαμαν καμμίαν ὑποχώρησιν.

§116Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Δὲν ἀντελήφθην τὸ περιεχόμενον τῆς διακοπῆς σας.

§117Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχει τὴν ἑξῆς σημασίαν: ὅτι κατὰ τὴν συγκρότησιν ὅλων αὐτῶν τῶν Κυβερνήσεων, ἐκ μέρους τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐνεφανίσθη ἡ ὑποχωρητικότης ἐκείνη ἡ ἀναγκαιοῦσα εἰς τὰς στιγμὰς χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου καὶ τῆς Πατρίδος. Διὰ τοῦτο δὲ εὑρίσκεται πάντοτε πρόθυμον καί, ἐν ἀνάγκῃ, θυσιάζεται διὰ νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν ἀναγκῶν τοῦ τόπου. Ἀπόδειξιν τούτου ἀποτελεῖ ὅτι 14 φοράς, πλὴν μιᾶς Κυβερνήσεως 10 ἡμερῶν, ἐνεφανίσθη Κυβέρνησις Φιλελευθέρων.

§118Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Θέλετε νὰ εἴπητε σεῖς, ὅτι ἠνέχθητε συνεργασίαν μὲ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐνῷ εἴχατε τὴν πλειοψηφίαν.

§119Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν λέγω ὅτι ἠνέχθην, κύριε Τουρκοβασίλη, ἀλλὰ λέγω ὅτι κατὰ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν πάντοτε πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τοιαύτης Κυβερνήσεως, τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἔλαβε πάντοτε τὴν θέσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀξιοῦται σήμερον ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην διὰ τὴν συνεργασίαν καὶ εἴπατε καὶ σεῖς ὅτι ὑπάρχουν δύο κόμματα, τὰ ὁποῖα δὲν τὴν ἤθελον τότε καὶ σήμερον τὴν θέλουν. Αὐτὴ ἡ θεληματικότης τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἀπὸ τοῦ 1947 καὶ ἐντεῦθεν, ἐνεφάνισεν αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τῆς θυσίας πρὸς συγκρότησιν Κυβερνήσεων συμμαχικῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ τοῦ 1947 καὶ ἐντεῦθεν εἶναι ὅλαι Προεδρευόμεναι ἀπὸ Κυβερνήτας τῆς πλευρᾶς τῶν Φιλελευθέρων.

§120Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, κατὰ τὴν πρώτην ἔκκλησιν τῆς Α.Μ. εἶσθε καὶ σεῖς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἠθέλατε διὰ τὸν αὐτὸν βεβαίως λόγον τὴν συγκρότησιν τοιαύτης Κυβερνήσεως καὶ ἑπομένως εἶσθε ὁ τρίτος ἀρχηγὸς ἐκτὸς τῶν δύο ὡς προηγουμένως ἀνέφερον.

§121Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι...

§122Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Σεῖς λέγετε ἐκεῖνο ποὺ θέλετε, ἀλλ’ ἐγὼ λέγω ἐκεῖνο ποὺ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω.

§123Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Λέγω ἐγὼ τὸ ἑξῆς: Δὲν ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς θέσεως, ἡ ὁποία ἐτέθη ἀπὸ ἀπόψεως συγκροτήσεως ἢ μὴ συγκροτήσεως, ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς θέσεως, ἡ ὁποία ἐξετάζεται, κατὰ πόσον ὡρισμένα κόμματα ἄλλοτε ἤθελον νὰ μποῦν, καὶ ἄλλοτε δὲν ἤθελον νὰ μποῦν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καί, συνεπείᾳ τούτου, προεκαλοῦντο ἀνατροπαὶ καὶ σήμερον δὲν προεκλήθη συγκρότησις Κυβερνήσεως εὐρυτέρου συνασπισμοῦ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι τοιαῦται Κυβερνήσεις συγκροτοῦνται ὅταν ὑπάρχουν ἀντιλήψεις ἐπὶ κοινῶν γραμμῶν.

§124Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Τί ἀντιλήψεις ὑπάρξεως κοινῶν γραμμῶν, περὶ ποίων προγραμμάτων ὁμιλεῖτε, κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅταν ἐκαίετο ἡ Καρδίτσα, ἡ Νάουσα, ὅταν ἐκαίετο τὸ Καρπενῆσι ἀπὸ τοὺς κομμουνιστὰς καὶ ἐσφάζετο, ἐλεηλατεῖτο συστηματικῶς ἡ ὕπαιθρος δι’ η, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν ἄλλαι ἀντιλήψεις καὶ νὰ ὑπάρχουν ἄλλα προγράμματα ἀνώτερα ἀπὸ τὴν σωτηρίαν τῆς Πατρίδος, αἱ ἀνάγκαι τῆς ὁποίας ἔπρεπε νὰ μᾶς ἑνώσουν ὅλους ἀσφυκτικῶς εἰς μίαν Κυβέρνησιν σωτηρίας τῆς Πατρίδος; Καὶ ὅμως, καὶ τότε ἀκόμη ἡ κομματικὴ ἰδιοτέλεια δὲν ἐπέτρεψε Κυβερνητικὴν συνεργασίαν καὶ ἠτόνισε δυστυχῶς διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἡ τότε τόσον πατριωτικὴ ἔκκλησις τοῦ Βασιλέως. Διὰ τοῦτο τὸ λέγω, ὅτι χαίρω διὰ τὴν προσχώρησιν καὶ τῶν τριῶν σας εἰς τὴν ἰδέαν τῆς κυβερνητικῆς συνεργασίας, ἣν ἄλλοτε ἀπεκρούατε. Ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς δευτέρας ἐκκλήσεως τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως; Ὄτι «παρακαλεῖ ὅλους ἡμᾶς ὁ Μεγαλειότατος, καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ ἐπιταγὴν τοῦ λαοῦ κατὰ τὴν Βασιλικὴν ἔκφρασιν, νὰ σχηματίσωμεν μίαν Κυβέρνησιν εὐρυτέρας Κοινοβουλευτικῆς βάσεως. Σεῖς, βεβαίως ὑπεστηρίξατε ὅτι αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ, δηλαδὴ ἀπεδέχθητε τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως ὑπὸ ἕνα ὅμως ὅρον, ὅτι θὰ γίνουν ἐκλογαὶ ἐντὸς τοῦ Σεπτεμβρίου. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δὲν τὸ εἶχε καθόλου κατὰ νοῦν, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, τὴν ἰδικήν σας αἵρεσιν τὴν ἐξέλαβεν ἢ ὀρθότερον τὴν ἡρμήνευσεν ὡς ἄρνησιν καὶ διὰ τοῦτο δὲν κατέβαλε καμμίαν περαιτέρω προσπάθειαν. Θὰ ἔλεγον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι, ἂν ἐνεστερνίζετο αὐτὴν τὴν πατριωτικὴν ἔκκλησιν τοῦ Μεγαλειοτάτου, ἀσφαλῶς θὰ εἴχομεν μίαν Κυβέρνησιν εὐρυτάτης Κοινοβουλευτικῆς βάσεως, ἡ ὁποία θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ λάβῃ οἱανδήποτε ἀπόφασιν. Ἀλλὰ δὲν τὸ ἐνεστερνίσθη καὶ δὲν τὸ ἠθέλησε διατί; Διότι, ὅταν ὁ ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ εἶπεν «ἐγὼ δὲν συμμετέχω καὶ θέλω ἐκλογάς», ἐπειδὴ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ τώρα τελευταίως τὰ λένε κάπως περισσότερον φιλικὰ λησμονήσαντες τὰς ἑκατέρωθεν φιλοφρονήσεις!! παλαιότερον, εἶπε καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων «ἀφοῦ δὲν θέλει τοιαύτην Κυβέρνησιν ὁ κ. Πλαστήρας, δὲν θέλω κι’ ἐγώ». Καὶ σεῖς κ. Τσαλδάρη, σᾶς μετεχειρίσθη ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπροκάλεσε τὴν διαμαρτυρίαν σας, ἄρα καὶ σεῖς δὲν ἠθέλατε τοιαύτην Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἀπεκρούσατε ἐμμέσως διὰ τῆς προσθήκης καὶ τὴν καταφατικήν σας ἀπάντησιν μιᾶς αἱρέσεως, τὴν ὁποίαν ἡρμήνευσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅπως ἤθελε, καὶ σεῖς δὲν διεμαρτυρήθητε.

§125Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπεται μίαν διακοπήν;

§126Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Μολονότι σεῖς δὲν μοῦ ἐπετρέψατε καμμίαν διακοπήν, ἐγὼ εἶμαι ἐπιεικέστερος καὶ σᾶς ἐπιτρέπω.

§127Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μοῦ ἐξηγήσατε διακοπήν. Ἐδέχθην τόσας διακοπάς, ὥστε, ἐὰν μοῦ ἐζητούσατε, ἀσφαλῶς δὲν θὰ σᾶς ἠρνούμην. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῶν ἀρχηγῶν δὲν συνεφώνησεν εἰς τὴν συγκρότησιν Κυβερνήσεως εὐρυτέρου ἢ εὐρυτάτου συνασπισμοῦ, ἀλλ’ εἶπε κατὰ λέξιν περίπου τὰ ἑξῆς: Ὄτι «δέχομαι νὰ γίνῃ μία Κυβέρνησις διὰ νὰ κάμῃ ἐκλογάς, ὑπὸ ἕνα ἐξωκοινοβουλευτικὸν Πρόεδρον, χωρὶς τὴν συμμετοχὴν τῶν διαφόρων κομμάτων, διὰ νὰ γίνῃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος καὶ νὰ διενεργηθοῦν ἀμέσως κατόπιν αἱ ἐκλογαί». Κύριε Τουρκοβασίλη, ὑπάρχει μεγίστη ἀπόστασις μεταξὺ αὐτῆς τῆς ἐννοίας τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὴν συνέλαβεν ὁ κ. Τσαλδάρης—καὶ ὅπως ἐδικαιοῦτο νὰ τὴν συλλάβῃ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἰδικῆς του—καὶ τῆς ἐννοίας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ διαγγέλματος τοῦ Βασιλέως καὶ εἰς μάτην θὰ ἰσχυρίζετο κανεὶς ὅτι ὑπάρχει ταυτότης ἀντιλήψεως μεταξὺ τῆς ἀπόψεως τοῦ κ. Τσαλδάρη.

§128Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἐτόνισα πρὸ τῆς διακοπῆς σας. Ἀντιλαμβάνεσθε, κ. Κανελλόπουλε, ὅτι δὲν καταβάλλω καμμίαν προσπάθειαν νὰ κρύψω τι; Ὅ,τι νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθόν, τὸ λέγω κατ’ εὐθεῖαν, ἀδιαφορῶν ποῖον θὰ πικράνω ἢ ποῖον θὰ εὐχαριστήσω. Μὲ τὸν κ. Τσαλδάρην ἔχω φιλικωτάτας σχέσεις. Τοῦ λέγω ὅμως ὅτι καὶ αὐτὸς ἦτο μαζὶ μὲ σᾶς τοὺς δύο ἐκ Πατρῶν Ἀρχηγούς, οἱ ὁποῖοι ἠρνήθητε τὴν ἔκκλησιν τοῦ Βασιλέως εἰς μίαν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Πατρίς μας εὑρίσκετο εἰς κρισιμώτατον σημεῖον. Καὶ ἐξεδήλωσα τὴν χαράν μου, ἀπόψε, ὅτι τόσον ὑμεῖς, ὅσον καὶ ὁ ἄλλος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος, ἐδέχθητε νὰ προσχωρήσητε εἰς τὴν ἰδέαν αὐτήν. Διότι εἶμαι βέβαιος, ἐπαναλαμβάνω ὅτι μετὰ τὰς ἐκλογὰς ποὺ θὰ ἐνεργήσωμεν μὲ τὸ ἀπαίσιον καὶ ἀπατεωνικὸν σύστημα τῆς ἀναλογικῆς (χειροκροτήματα), εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ πάλιν θὰ καταλήξωμεν εἰς Κυβερνήσεις συμμαχικάς. Διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ προχωρήσῃ ἕνα κόμμα ὅσην καὶ ἂν διαθέτῃ πλειοψηφίαν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν καὶ λύσιν τῶν μεγάλων ἑλληνικῶν προβλημάτων τῆς σήμερον. Ἐγώ, μάλιστα εὑρίσκω καὶ κάτι ἄλλο: Ὅτι καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἓν κόμμα ἔχει τὴν μεγαλυτέραν πλειοψηφίαν, ἐδῶ τὰ προβλήματα εἶναι τόσον πολλὰ καὶ τόσον μεγάλα, ἀλλὰ καὶ τόσον ὀξέα, ὥστε θὰ πρέπει εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν Κυβέρνησιν νὰ συγκεντρωθοῦν ὅλαι αἱ πολιτικαὶ ἱκανότητες τῆς Χώρας καὶ ὑποτίθεται ὅτι οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, κατὰ τεκμήριον, ὄχι βεβαίως ἀμάχητον, εἶναι καλλίτερον, μᾶλλον πεπειραμένοι, ἀπὸ τοὺς βουλευτάς των. Ἑπομένως πάλιν θὰ ἀνακύψῃ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ καὶ θὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω ἀπὸ τετραετίας μετὰ ἐπιμονῆς. Ἀπὸ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς Βουλῆς τοῦ 1946 ὑποστηρίζω ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα ἐὰν δὲν ἔχωμεν μίαν συμμαχικὴν Κυβέρνησιν τῆς εὐρυτέρας δυνατῆς κοινοβουλευτικῆς βάσεως. Καὶ ὁ Βασιλεὺς τελευταίως ἠθέλησε διὰ τοῦ μηνύματός του νὰ δώσῃ μίαν Κυβέρνησιν εἰς τὴν χώραν, ἡ ὁποία, μὲ τὴν εὐρεῖαν κοινοβουλευτικήν της βάσιν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποφασίσῃ ἢ περὶ τῆς συνεχίσεως τοῦ βίου τῆς παρούσης Βουλῆς, ἐὰν ἦτο δυνατὸν ἢ ἄλλως νὰ συστήσῃ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ προχωρήσῃ εἰς ἐκλογὰς ὑπὸ τὴν ἐγγύησίν της ἡ ἰδία, ἄνευ μεσολαβήσεως ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλά, λέγω, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν τὴν ἠθέλησε τὴν λύσιν αὐτήν. Καὶ δὲν τὴν ἠθέλησε ὄχι δι’ ἄλλον λόγον. Πάλιν ἀπὸ κομματικὰς σκέψεις. Δυστυχῶς, κύριοι, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν ὅτι τὸ κόμμα καὶ τὸ προσωπικὸν πάθος εἶναι ἐκεῖνα, ποὺ κατευθύνουν καὶ τὰς σκέψεις μας καὶ τὰς πολιτικάς μας πράξεις ἀκόμη καὶ εἰς τὰς κρισιμωτάτας περιόδους τοῦ βίου τῆς Χώρας.—Τὸ λέγω μὲ βαθεῖαν λύπην.—Καὶ λέγω τὸ «πάθος» διότι ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου κάτι ἄλλο: Ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἐστέναζεν ὑπὸ τὸ πέλμα τῶν κατακτητῶν καὶ οἱ θάνατοι ἐλάμβανον χώραν εἰς τὰς πλατείας καὶ τοὺς δρόμους τοῦ Ἑλλην. Λαοῦ ἐκ πείνης, οἱ τέως τότε δημοκρατικοὶ Ἀρχηγοὶ μὲ μίαν σημαντικὴν μερίδα τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ὑπέγραφον πρωτόκολλον ἐναντίον τοῦ ἀειμνήστου Βασιλέως Γεωργίου, τοῦ μόνον ἐθνικοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος, ἔξω τῆς Ἑλλάδος, τοῦ ἐργαζομένου διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν θνησκόντων ἐνταῦθα τῆς πείνης Ἑλλήνων καὶ διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς πατρίδος. Δηλαδὴ τὰ κομματικά μας πάθη δὲν κατωρθώνομεν ποτὲ νὰ τὰ βάλωμεν κάτω, ἀλλὰ πολλάκις τὰ θέτομεν ὑπεράνω ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τῆς πατρίδος. Αὐτὸ εἶναι τὸ σφάλμα μας, τὸ μέγα ἁμάρτημά μας, αὐτὸ προεκάλεσε τὰς μεγαλυτέρας ἐθνικὰς ζημίας καὶ αὐτὸ τὸ ἀντιλαμβάνεται πολὺ καλὰ ὁ λαός μας. Καὶ θὰ ἴδητε τὸν πολιτικὸν κόσμον μίαν ἡμέραν, καταδικαζόμενον ἀπὸ τὸν λαόν, ἐὰν ὁ λαὸς ἀποβάλῃ τὴν ρωμαντικὴν διάθεσιν ποὺ ἔχει νὰ λησμονῇ τὸ παρελθόν. Καὶ θὰ τὴν ἀποβάλῃ διότι ἡμεῖς θὰ τὸν ἐξυπνήσωμεν καὶ θά τοῦ εἴπωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποβάλῃ τὴν ρωμαντικὴν διάθεσιν, νὰ λησμονῇ τὰς πράξεις καὶ παραλείψεις ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἡμῶν κατὰ τὰς κρισίμους περιόδους τῆς πατρίδος μας. Εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ προσπαθήσωμεν ν’ ἀφυπνισθῇ ὁ λαός μας καὶ νὰ καταστῇ ρεαλιστικώτερος. Νὰ ἐπαναφέρῃ ζωηρῶς εἰς τὴν μνήμην του τὸ παρελθὸν ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἡμῶν τῶν πολιτικῶν ἡγετῶν καὶ τότε νὰ ἀποφασίσῃ εἰς ποῖον θὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπαναλαμβάνω, δὲν κατέβαλε καμμίαν ἀπολύτως προσπάθειαν. Συνεννοήθη μὲ τὸν κ. Τσαλδάρην, δὲν εἶδε κανένα ἀπὸ τοὺς ἄλλους Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, καὶ κατέληξεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἔκκλησις τοῦ Βασιλέως, τὴν ὁποίαν θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἐγκρίνει προηγουμένως καὶ υἱοθετήσει ὁ ἴδιος πρὶν κοινοποιηθῇ εἰς τοὺς ἄλλους ἀρχηγοὺς διότι αὐτὸς εἶναι ὁ ὑπεύθυνος κυβερνήτης καὶ ὁ ὑπεύθυνος σύμβουλος τοῦ Στέμματος. Καὶ τὸ λέγει τώρα μὲ πολὺν στόμφον μάλιστα, ὅτι «ἐγὼ ἔχω τὰς εὐθύνας», ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ νὰ τὸ λέγετε μόνον, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει καὶ νὰ αἰσθάνεσθε τὰς εὐθύνας. Νὰ αἰσθάνεσθε βαθέως ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ πᾶσαν πρᾶξιν τοῦ Βασιλέως καί διὰ πάντα προφορικὸν λόγον ἀκόμη τοῦ Βασιλέως, εἶναι ἀπολύτως ὑπεύθυνος. Ἐὰν εἴχετε συνείδησιν αὐτῆς τῆς συνταγματικῆς ἐπιταγῆς, ὅταν ἐλάβατε τὸ κείμενον ποὺ σᾶς ἔστειλεν ὁ Μεγαλειότατος—καὶ τὸ ὁποῖον ἔλεγε: «Κάμνω ἔκκλησιν, διότι πιστεύω ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ἐπιταγὴν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως σχηματισθῇ κυβέρνησις εὐρέος συνασπισμοῦ, ἡ ὁποία νὰ κυβερνήσῃ τὴν Χώραν καὶ ἂν δὲν γίνῃ τοῦτο, θὰ λάβω ἄλλα μέτρα,—δηλαδὴ τὸ Βασιλικὸν μήνυμα περιεῖχε καὶ μίαν κύρωσιν ἡ ὁποία ὅμως πρὸς μείωσιν τῆς Βασιλικῆς αἴγλης, δὲν ἔλαβε χώραν καὶ φέρετε τὴν βαρυτάτην εὐθύνην σχετικῶς. Ὁ ἐπίλογος αὐτὸς δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ Βασιλικὸν Μήνυμα καὶ ἐὰν εἴχετε συναίσθησιν τῶν εὐθυνῶν σας θὰ τὸ ἐπρολαμβάνατε τὸ ὀλίσθημα αὐτό. Ἐὰν δὲ ἀκόμη δὲν ἐπιστεύατε εἰς τὴν ἀνάγκην μιᾶς τοιαύτης Κυβερνήσεως θὰ ἔπρεπε εὐθαρσῶς σεῖς νὰ εἴπητε: Μεγαλειότατε ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐκεῖνος ὅστις ἠμπορῶ νὰ εἰσηγηθῶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἐὰν ἐμμείνετε εἰς τὴν ἀπόφασίν Σας αὐτήν, ἐγὼ ὑποβάλω τὴν παραίτησίν μου. Αὐτὸ θὰ εἴπῃ κοινοβουλευτισμὸς καὶ αὐτὸ θὰ εἴπῃ κοινοβουλευτικὴ τάξις καὶ εὐθιξία. Δὲν ἐπιστεύατε ὅμως καθόλου εἰς τὸ μήνυμα αὐτό, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν πρώτην ἀντιξοότητα ποὺ εὑρήκατε—ἐὰν δὲν τὴν ἐπιδιώξατε ἐννοεῖται—ὅταν σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πλαστήρας ὅτι δὲν μετέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ θέλει ἐκλογάς, εὑρήκατε ἐν συνεχείᾳ καὶ τὰς αἱρέσεις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ἡρμηνεύσατε ταῦτα ὡς ἀδυναμίαν ἐκτελέσεως τοῦ Βασιλικοῦ Μηνύματος. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος ὡμίλησε περὶ τῶν προσπαθειῶν του διὰ τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ σίτου — καί, πράγματι, δὲν ἀρνεῖται κανεὶς ὅτι κατεβλήθη ἐκ μέρους του σχετικὴ προσπάθεια. Μάλιστα διὰ νὰ ἐξάρῃ τὴν σημασίαν τῶν προσπαθειῶν του, εἶπεν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι καὶ κατὰ τὴν 29ην Ἰουνίου, μετὰ τὴν ἐκκλησίαν καὶ τὴν δοξολογίαν ἐπὶ τῇ ἐπετείῳ τῆς ἑορτῆς τοῦ Βασιλέως, ἡμεῖς ἐκάμομεν Ὑπουργικὸν Συμβούλιον προφανῶς διὰ τὸ ζήτημα τῆς τιμῆς τοῦ σίτου.

§129Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δι’ ἄλλο ζήτημα. Τότε διεπιστώθη ἡ ἀπόφασις τῆς παραιτήσεως, ὄχι ὅτι ἐγένετο συζήτησις.

§130Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Κύριε τέως Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ μὴν ἐκάματε αὐτὴν τὴν παρέμβασιν.

§131Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ διαστρέφετε τὰ πράγματα.

§132Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει πρόθεσις διαστροφῆς καὶ ἀπορῶ πῶς τὸ λέγετε σεῖς. Ἐλησμόνησεν, ἤθελα νὰ εἴπω εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐτόνισεν, ὅτι ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, νὰ προσθέσω ὅτι τὴν 29ην ἔλαβε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, μετὰ τὴν διαπίστωσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς παραιτήσεως τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μίαν ἄλλην ἐπίσης ἀπόφασιν τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ Προέδρου τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Προέβητε εἰς τὴν ἀντικατάστασιν αὐτήν, χωρὶς νὰ ἔχῃ λήξει ὁ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθωρισμένος χρόνος ἀποχωρήσεως τοῦ ἀνωτάτου δικαστικοῦ λειτουργοῦ οὔτε καὶ κατὰ τὸν πλασματικὸν ὑπολογισμὸν ἀκόμη, ἐνῷ μετὰ μῆνας πολλοὺς συνεπληροῦτο ὁ πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενος ἀληθὴς χρόνος ἀποχωρήσεως. Τώρα διὰ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θὰ ἔπρεπεν ἴσως νὰ ἀσκήσω ἔλεγχον, διότι ἡ παραμονή της ἐν τῇ ἐξουσίᾳ εἶναι ἐντελῶς προσωρινή. Θὰ ἔλεγον μόνον γενικῶς, ὅτι ὁ πλέον εὐαίσθητος τομεὺς τῆς Ἑλληνικῆς ζωῆς, εἶναι ὁ οἰκονομικὸς τομεύς. Δυστυχῶς εἰς τὸν τομέα αὐτὸν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει νὰ παρουσιάσῃ τίποτε ἀπολύτως, τοὐναντίον. Γνωρίζω τοῦτο· ἀφῆκον τὸν τόπον πρὶν τῆς ἀναχωρήσεώς μου διὰ τὸ Ἐξωτερικὸν εἰς μίαν κατάστασιν σχετικῶς καλὴν καὶ τὸν ἐπανεῦρον εἰς μίαν κατάστασιν ἀπολύτως κακήν. Δηλαδή, ὅταν ἔφθασα εἰς τὴν Ἑλλάδα, εὗρον ἀπεργίαν τῶν τραπεζιτικῶν ὑπαλλήλων, εὗρον ἀπειλὰς συγκεντρώσεως τῶν ἀγροτῶν διὰ τὸν καθορισμὸν τῆς τιμῆς τῆς συγκεντρώσεως τοῦ σίτου, ὁ ὁποῖος τόσον ὑπερμέτρως ἐβράδυνεν, εὗρον ἀπειλὴν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων διὰ νὰ κατέλθουν εἰς ἀπεργίαν ἀπροσδιορίστου διαρκείας. Ἐκτὸς τούτων εἴχομεν κάτι τι εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τὸ ὁποῖον εἴμεθα ὅλοι ὑπερήφανοι, τὸν στρατόν μας. Ἦτο τὸ μόνον ὑγιές, τὸ μόνον ρωμαλέον καὶ ἀκέραιον τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ εὗρον καὶ αὐτὸ κοψοκεφαλιασμένον. Δὲν ξεύρω, ποῖα εἶναι τὰ αἴτια καὶ ποῦ ὀφείλονται, τοῦτο μόνον γνωρίζω, ὅτι καὶ ἐκεῖ ἐπῆλθε κλονισμὸς ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως κολοσσιαίας σημασίας, ὅλα αὐτὰ μοῦ προεκάλεσαν βαθυτάτην λύπην. Καὶ φοβοῦμαι ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ἀπολύτως δυσάρεστα καὶ ἀνησυχαστικὰ εἶναι ζήτημα κακοῦ κυβερνητικοῦ χειρισμοῦ, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν ἀνήλθατε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀνατρέψαντες τὸν Στρατηγὸν Πλαστήραν, ἐγὼ σᾶς εὐχαρίστησα καὶ σᾶς ἐτηλεγράφησα ὅτι ἀνετρέψατε μίαν Κυβέρνησιν, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἀντεθνικήν, ἀλλ’ ὅταν μετὰ ταῦτα σᾶς εἶδον νὰ δέχεσθε τὴν ὑποστήριξιν τοῦ Στρατηγοῦ Πλαστήρα καὶ νὰ μένετε εἰς τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ Ἀρχηγοῦ ἐκείνου, τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ὁποίου ἐχαρακτηρίσατε ὡς ἀντεθνικῶς δρῶσαν, σᾶς βεβαιῶ ὅτι αὐτὸ δὲν τὸ εὗρον ὅτι εἶναι πρὸς ἔπαινόν σας. Διὰ τῆς ὅλης δράσεως ἀφίσατε τὸν ἑαυτόν σας ἐκτεθειμένον ὅτι λόγοι προσωπικοὶ καὶ ὄχι ἐθνικοὶ σᾶς ὤθησαν εἰς τὴν τοιαύτην ἀνατροπήν. Καὶ ἐὰν ἀνεχθῇ κανεὶς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων εἰς τὰ αἴτια, ἐκεῖ κατέληξα, ἀφίνω ὅτι μένετε ἕνα χρόνο περίπου εἰς τὴν ἐξουσίαν χωρὶς νὰ ἔχετε πλειοψηφίαν. Πότε δέχεσθε τὴν ὑποστήριξιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ πότε τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΠΕΚ. Ἐσεῖς εἶσθε φαίνεται εὐχαριστημένος νὰ μένετε στὴν ἐξουσίαν εἴτε σᾶς ὑποστηρίζουν ἐθνικὰ κόμματα εἴτε ἀντεθνικὰ κόμματα. Δι’ ἐσᾶς ἦτο ἀδιάφορον, ἀρκεῖ νὰ μένετε στὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ ἱκανοποιῆται τὰς κομματικὰς ἀξιώσεις τῶν φίλων σας. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὑπήρξατε ἀνυπέρβλητοι. Τώρα, μετὰ τὴν ἀποτυχίαν αὐτὴν τῆς προσπαθείας τοῦ Βασιλέως διὰ νὰ σχηματισθῇ μία Κυβέρνησις ἀπὸ ὅλα τὰ Κόμματα, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντοποκριθῇ πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, νομίζω ὅτι θὰ ἐπερίττευεν ἡ μεσολάβησις τῆς Κυβερνήσεως τῶν ὀλίγων ἡμερῶν. Θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ ἐφθάναμεν ἀμέσως εἰς μίαν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Τὸν ἀναγκαστικὸν περὶ ἐκλογικοῦ συστήματος νόμον θὰ τὸν ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὅπως ἐνόμιζεν, ἴσως τὸν ἔκαμε μὲ πλειοψηφικόν, ἐνδίδουσα εἰς τὴν ἀξίωσιν τῆς κοινῆς γνώμης βοώσης ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ ἢ θὰ καθιέρου ἄλλως τὴν περίφημον αὐτὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν καὶ θὰ ἐπηγαίναμε τὸ ταχύτερον εἰς ἐκλογάς. Πολὺ φοβοῦμαι ὅτι διὰ τῆς μεσολαβήσεως τῆς προσωρινότητος νομίζω ὅτι θὰ φᾶμε ὁλόκληρον τὸν Ἰούλιον μὲ τὰς συζητήσεις, ποὺ θὰ γίνουν, καὶ θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς βραδύτατα, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ πᾶμε στὰς ἐκλογὰς ἐφ’ ὅσον ἀπεκλείσθησαν αἱ ὀρθαὶ λύσεις τὸ ταχύτερον, διότι ἡ διεθνὴς κατάστασις εἶναι πάρα πολὺ ὀξεῖα, ἐγγίζει τὰ ὅρια τῆς θυέλλης, οἱ κίνδυνοι οἱ ἐξωτερικοὶ ὡρίμασαν καὶ δὲν γνωρίζομεν τήν ὥραν καὶ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ γενικὴ σύρραξις τὴν ὁποίαν ὅλοι εὐχόμεθα ν’ ἀποφευχθῇ, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐλπίζομεν, καὶ πρέπει νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι ὀργανοῦντες διαρκῶς τὴν ἄμυναν τῆς χώρας καὶ ἐξασφαλίζοντες ἕνα ἀνεκτὸν βιοτικὸν ἐπίπεδον τοῦ τόσον ταλαιπωρηθέντος λαοῦ μας. Ἡ Κυβέρνησις ἀτυχῶς περισπωμένη συνεχῶς μὲ τὰς ἐνδοκυβερνητικάς της διαφορὰς καὶ μερίμνας, δὲν ἠσχολήθη μὲ τὸ ζήτημα τοῦ βίου. Ἐγὼ εὗρον, ἐπανελθὼν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὑποβιβασμὸν σημαντικὸν τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ. Εὗρον, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, αὔξησιν τοῦ τιμαρίθμου. Τὴν βενζίνην διὰ τὸ αὐτοκίνητόν μου ἠγόραζον πρὶν τῆς ἀναχωρήσεώς μου 20.000 δραχμὰς κατὰ δοχεῖον καὶ τώρα τὴν παίρνω 38.000 δραχμάς, δηλαδὴ τὸ ἕνα, ἄλλο ἕνα σχεδόν. Αὔξησιν τῆς ἀνεργίας, ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ πρὸς τὸ ἐθνικόν μας νόμισμα ὅλα αὐτὰ εἶναι κατὰ ἓν μέγα ποσοστὸν ἀπότοκα τῆς ἀνεπαρκείας τῆς Κυβερνήσεως τῶν δύο κομμάτων. Κυβερνητικὴ λοιπὸν ἀνεπάρκεια, συμμαχικαὶ περικοπαὶ τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας, ὅλα αὐτὰ μετουσιώνονται ἐν τῇ πράξει καὶ προϊοῦται ἀπαθλίωσις τῶν λαϊκῶν μαζῶν, εἰς πληθωρικὴν πίεσιν, εἰς ἄνοδον τοῦ τιμαρίθμου, εἰς αὔξησιν τῆς ἀνεργίας, εἰς μείωσιν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ πρὸς τὸ ἐθνικὸν νόμισμα, εἰς αὔξησιν τοῦ ἐλλείματος τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ὁποῖον ἔχει ἤδη ὑπερδιπλασιασθῆ ἀπὸ ὅτι ἀρχικῶς ὑπελογίσθη, καὶ διόγκωσιν τῆς δυσφορίας τῶν μισθωτῶν ἰδιωτικῶν καὶ δημοσίων ὑπαλλήλων διὰ τοὺς ὁποίους δὲν λαμβάνονται τὰ προσήκοντα μέτρα καὶ ἐξωθοῦνται ἀπὸ τὴν δυστυχίαν εἰς ἀπεργιακὰ κινήματα ἀπογνώσεως. Ἡ ὅλη κατάστασις εἶναι κακή, χειρίστη θὰ ἔλεγε κανείς, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Εἶμαι βέβαιος πὼς δὲν εἶναι μόνον ἀπὸ ἰδικά σας σφάλματα εἶναι λάθη καὶ τῶν συμβούλων σας ἀτυχῶς. Ἀλλὰ σεῖς φέρετε ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην καὶ διὰ τὰ λάθη τῶν συμβούλων σας, οἱ ὁποῖοι ἀγνοοῦντες τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα, εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ ὑποπίπτουν εἰς λάθη, ἐφ’ ὅσον δὲν διαφωτίζονται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀρνηθῇ καλὴν πρόθεσιν εἰς τοὺς ξένους συμβούλους σας, ἀρνούμεθα ὅμως Κυβερνητικὴν ἐπάρκειαν καὶ σθένος πρὸς διαφωτισμὸν αὐτῶν. Οἱ Ἀμερικανοὶ πρέπει νὰ τὸ εἴπωμεν, ὅτι παρακολουθοῦν τὴν κατάστασιν τῆς Κυβερνήσεως μὲ κάποιαν ἀμηχανίαν, ἴσως διότι συναισθάνονται καὶ αὐτοὶ ὅτι δὲν εἶναι ἀνεύθυνοι, διὰ τὸ ἀδιέξοδον, εἰς τὸ ὁποῖον ἤχθημεν παρὰ τὰς μεγάλας, τὰς κολοσσιαίας ὑλικὰς θυσίας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Κύριοι, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε ἄλλο...

§133Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἴπατε ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ πᾶμε κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὴν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Ἐκ μέρους μου δὲν θὰ ὑπάρχῃ καμμία ἀντίρρησις ἐὰν ἡ Βουλὴ συμφωνῇ, ἡ ὑπηρεσιακὴ αὕτη Κυβέρνησις νὰ ἐξουσιοδοτηθῇ διὰ Α.Ν. νὰ δημοσιεύσῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, εἶμαι πρόθυμος νὰ τῆς παραχωρήσω τὴν θέσιν μου ἀμέσως.

§134Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἐὰν τὸ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ θὰ τὸ ἀπεδεχόμην εὐχαρίστως. Αἱ ἐκλογαὶ αὐταὶ τῆς 5 Μαρτίου, κ. βουλευταί, φαίνεται πὼς ἦσαν ἁμαρτωλαί, (μὰ τί δὲν ἔκαμαν αὐταὶ αἱ ἐκλογαὶ) τί ἐκπλήξεις παρουσίασαν πάσης μορφῆς. Λοιπὸν δι’ αὐτὸ ἂς τὰς λησμονήσωμεν καὶ ἂς βαδίσωμεν κατ’ εὐθεῖαν πρὸς τὰς νέας ἐκλογὰς τὸ ταχύτερον. Εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο νὰ πᾶμε εἰς τὰς νέας ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ λαὸς αὐτὴν τὴν φορὰν θὰ προσέξῃ περισσότερον, διότι ἐὰν δὲν προσέξῃ θὰ εἶναι ἄξιος τῆς τύχης του. Ἀλλὰ πρέπει νὰ προσέξωμεν καὶ ἡμεῖς οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν τῆς χώρας, διὰ τὴν ὁποίαν τόσα ἠκούσθησαν καὶ ἐγράφησαν τὰς τελευταίας ἡμέρας ἐναντίον της, ἂς προσέξωμεν καὶ ἡμεῖς πολύ, διότι οἱ καιροὶ δὲν ἀναμένωσιν τὴν ἰδικήν μας βραδύτητα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς παρατεταμένα).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σβῶλος ἔχει τὸν λόγον.

§136Α. ΣΒΩΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐὰν ἕνας ξένος, συνηθισμένος ἀπὸ τὴν λειτουργίαν τῶν Κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν εἰς τὴν χώραν του, ἤρχετο ξαφνικὰ ὡς παρατηρητὴς τῆς ἰδικῆς μας πολιτικῆς ζωῆς, καὶ πολλὰ πράγματα δὲν θὰ μποροῦσε ἐπακριβῶς νὰ κατανοήσῃ καὶ εἰς μεγάλην ἔκτασιν θὰ ἔμενε ἔκπληκτος. Ἐλέχθη ἀπόψε ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς του, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει ἀντίρρησιν νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, εἶναι μία «Μεταβατικὴ» Κυβέρνησις, διότι ἔχει ὡς κύριον ἔργον τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ὁ ὅρος «Μεταβατικὴ» Κυβέρνησις εἶναι ἄγνωστος εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ὁρολογίαν οἱασδήποτε χώρας. Πᾶσα Κυβέρνησις προερχομένη ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἔχουσα σχέσιν μὲ τὴν Βουλήν, εἶναι ἁπλῆ Κυβέρνησις πολιτικὴ καὶ Κοινοβουλευτική. «Μεταβατικὴ» Κυβέρνησις δὲν ὑπάρχει. Ἐνδέχεται μία Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ περιωρισμένην χρονικὴν διάρκειαν ἐκ τῶν πραγμάτων, ἀλλ’ εἶναι μία συνήθης Κυβέρνησις καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτήν, ὀρθῶς καὶ ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν μόλις τοῦ ἔγινεν σχετικὸς ὑπαινιγμός, ὅτι ζητεῖ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος. Ἀλλ’ ἐξ ἴσου μὲ ξενίζει, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, καὶ ἡ ἰδική σας ἄποψις, ὅτι παρέχεται τὴν ἐμπιστοσύνην σας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ μόνον διὰ τὸν πεπερασμένον σκοπὸν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Μία Κυβέρνησις, ἢ εἶναι Κυβέρνησις ἢ δὲν εἶναι. Ἐὰν εἶναι Κυβέρνησις, θὰ ἀσκήσῃ πλεῖστα ὅσα ἔργα ἀναγόμενα εἰς τὴν ἁρμοδιότητά της καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ προβλέψωμεν ὅλα. Κανεὶς δὲν ἠξεύρει τί ἠμπορεῖ νὰ ἐμφανισθῇ αὔριον στὴν χώραν εἴτε ἐσωτερικῶς εἴτε ἐξωτερικῶς. Εἶναι δυνατὸν νὰ δώσητε ἐμπιστοσύνην εἰς μίαν Κυβέρνησιν μόνον διὰ τὴν ψήφισιν ἑνὸς ὡρισμένου νομοθετήματος; Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἐκ τῶν προτέρων ψηφίζετε, δέχεσθε τὸ νομοθέτημα. Ἀλλ’ ἢ θὰ δώσητε ἐμπιστοσύνην, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ δὲν θὰ τῆς δώσητε. Αὐτὴ ἡ περιωρισμένη ἐμπιστοσύνη εἶναι καὶ αὐτὴ πρωτότυπον πρᾶγμα, ποὺ νομίζω ὅτι ἕνας ξένος παρατηρητής, κοινοβουλευτικός, δύσκολα θὰ ἠμποροῦσε νὰ τὸ ἀντιληφθῇ. Ἐξ ἴσου μὲ ἐξένισε ὅ,τι εἶπε καὶ τὸ σήμερον Κόμμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ Δημοκρατικὸ Σοσιαλιστικό, ὅτι προσχωρεῖ εὐχαρίστως εἰς τὴν εὐχὴν ἢ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως, εἰ δυνατὸν νὰ μὴ συζητῆται τίποτε ἄλλο ἐδῶ παρὰ νὰ καταπιαστοῦμε νυχθημερὸν μὲ τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Ναί, ἀλλὰ κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι εἰς τὸ χέρι μας, οὔτε στὶς Κυβερνήσεις νὰ καταργήσωμεν τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ἔργα της. Διότι ἡ Βουλὴ ἔχει ἔργα καὶ ἐκ τοῦ Συντάγματος καὶ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ἔχει τὸν ἔλεγχον. Ἔστω καὶ ἂν ἐνοχλοῦνται πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον ἡ σημερινὴ ἀπὸ τὸ θέμα τοῦ ἐλέγχου. Ἐὰν ἀκολουθήσωμεν αὐτὴν τὴν τόσον ἄνετον καὶ πρόχειρον πορείαν νὰ συζητῶμεν ἀπὸ τὸ πρωΐ μέχρι τὸ βράδυ, ἐὰν θὰ ἔχωμεν ἕνα ἢ δύο σταυροὺς καὶ νὰ μὴ καταπιασθῶμεν μὲ κανένα ἄλλο ζήτημα, πότε θὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία εἰς τὸ Σῶμα νὰ συζητήσῃ κάτι πράγματα ποὺ εἶναι πάρα πολὺ πρόσφατα καὶ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν νομοθετικὰ σκάνδαλα; Ἕνα ἐξ αὐτῶν εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη πρὸ ἑβδομάδος ὡς Α. Ν. τῆς 23 Ἰουνίου, δηλαδὴ δύο ἡμέρας πρὸ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς «περὶ συγχωνεύσεως τῶν διαφόρων ἀεροπορικῶν ἑταιρειῶν». Διερωτῶμαι πρῶτον ποία ἦτο ἡ ἀνάγκη νὰ γίνῃ Ἀναγκαστικὸς νόμος διὰ τὸ θέμα αὐτὸ καὶ δεύτερον πῶς διενοήθη μία Κυβέρνησις νὰ περιλάβῃ εἰς τὸ νομοθέτημα αὐτὸ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι, ἂν ἤρχοντο πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἰς καμμίαν περίπτωσιν δὲν θὰ ἐγένοντο δεκταὶ καὶ τὸ θέμα εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς κ. βουλευτὰς ἀπὸ τὸν τύπον, ἀλλὰ ὁμολογῶ ὅτι διαβάζοντας τὸ κείμενον τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον δὲν βαρύνει μόνον τὴν σημερινὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι προέρχεται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῶν δύο κομμάτων, διερωτῶμαι πῶς εἶναι δυνατὸν μία κυβέρνησις νὰ ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τῆς σκέψεως προκειμένου νὰ εὐνοήσῃ τὰς τρεῖς ἀεροπορικὰς ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι συγχωνεύονται εἰς μίαν ἀνώνυμον ἑταιρείαν. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς συζήτησιν τοῦ θέματος, ἀλλὰ ἐρωτῶ, δὲν θὰ ὑπάρχῃ μία ἑταιρεία νὰ μάθωμεν διατὶ καὶ πῶς ἔγινεν αὐτὸς ὁ νόμος καὶ ἐὰν θὰ τὸν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή; Διότι διὰ τῆς μεθόδου τῶν Ἀναγκαστικῶν νόμων κατηντήσαμεν νὰ μὴ νομοθετῶμεν ὡς Βουλή. Πόσους, σᾶς ἐρωτῶ, Ἀναγκαστικοὺς νόμους ἐκυρώσατε καὶ δὴ ἀναγκαστικοὺς νόμους μὲ κάποιαν σημασίαν; Σᾶς ἔφερε προλαλήσας συνάδελφος τὸ παράδειγμα τοῦ νόμου περὶ συντάξεων, ὁ ὁποῖος δὲν ἐκυρώθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ προσθέτω ὅτι ἡ κύρωσις τῶν τροποποιήσεων τοῦ νόμου αὐτοῦ ἔγινε πάλιν δι’ Ἀναγκαστικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζω πότε θὰ κυρωθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Τοῦτο ἔχει τὴν ἑξῆς σημασίαν, ὅτι ἐπὶ θέματος τεραστίας ἐκτάσεως ὁ μόνος παράγων, ὁ ὁποῖος ἔμεινεν ἔξω πάσης χρησιμοποιήσεως εἶναι τὸ νομοθετικὸν Σῶμα. Αὐτὸ ἐπαυξάνει ἀκόμη περισσότερον τὸ κενὸν ποὺ ἀφήνει ἡ λειτουργία τῆς Βουλῆς καὶ τὸ ὁποῖον θέλει ἀκόμη περισσότερον νὰ διευρύνῃ ἡ Κυβέρνησις ζητοῦσα νὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ 15θήμερον μὲ τὴν ψήφισιν μόνον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἀκόμη μὲ ἐκπλήττει κ. βουλευταί, καὶ ἡ στάσις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς κριτικῆς ποὺ τῆς ἔγινεν ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς σημασίας τοῦ λεγομένου Βασιλικοῦ μηνύματος. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ πράγματος, ἀνελύθη ἀπὸ ἄλλους ὁμιλητάς, ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι παραμένει ἕνα σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον δὲν νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἀφίσῃ ἀναπάντητα τὰ ἐρωτήματα ποὺ τῆς ἐτέθησαν καὶ ἀδιαφώτιστον τὴν Βουλήν. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς πρωτοβουλίας τοῦ Βασιλέως διὰ τὴν σύστασιν Κυβερνήσεως εὐρυτέρου συνασπισμοῦ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς σημασίας μιᾶς ἀορίστου καὶ ἀγνώστου λύσεως, τὴν ὁποίαν περιέχει τὸ Βασιλικὸν μήνυμα καὶ διὰ τὴν ὁποίαν βέβαια τὴν εὐθύνην ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ οὐδεὶς μᾶς προσδιώρισεν, εἰς τί ἆρά γε συνίσταται ἡ λύση αὐτὴ ἐν τῇ σκέψει τῶν συντακτῶν τοῦ μηνύματος. Διότι τί σημαίνει τὸ μήνυμα αὐτό, τί ἄλλο προβλέπει ὡς λύσιν πρὸς ποίαν κατεύθυνσιν; Περὶ τίνος πρόκειται; εἶναι ἕνα θέμα μεγίστης σημασίας διότι συνάπτεται ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὴν γενικωτέραν κρίσιν, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη εἰς τὴν λαϊκὴν συνείδησιν ὡς πρὸς τὴν χρησιμότητα καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐπάρκειαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος. Περὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ πολλάκις ὡμιλήσαμεν καὶ ἐκακίσαμεν τὰς κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ὄχι μόνον δὲν χειραγωγοῦν τὸ Κοινοβούλιον πρὸς μίαν ἀνύψωσιν, ἀλλὰ κάμουν καὶ ἔκαμαν, ὅ,τι ἠμποροῦσαν διὰ νὰ τὸ ἀχρηστεύσουν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ κάνωμεν καὶ μίαν κριτικὴν ἐναντίον τοῦ ἑαυτοῦ μας, διότι ἕνα φαινόμενον ποὺ διακρίνει τὴν κοινοβουλευτικὴν ζωὴν τῶν τελευταίων περιόδων καὶ περιλαμβάνει ἐν μεγάλῃ ἐκτάσει καὶ τὴν προηγουμένην τετραετίαν, εἶναι ἕνα εἶδος αὐτοκαταλύσεως τῆς Βουλῆς ἀπὸ μίαν ἔλλειψιν αὐτοπεποιθήσεως, ἢ ἐὰν θέλετε, ἀπὸ μίαν ἔλλειψιν πεποιθήσεως πρὸς τὰς δημιουργικὰς δυνατότητας, τὰς ὁποίας περιέχει τὸ Κοινοβούλιον, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ συζητῆται περισσότερον παρὰ ποτὲ ἡ χρησιμότης καὶ ἡ ἀποδοτικότης τοῦ θεσμοῦ. Ὁ μακαρίτης Θ. Δεληγιάννης, συχνὰ πυκνὰ συνήγειρε τὸν λαὸν τῆς πρωτευούσης μὲ τὸ σύνθημα ὅτι κινδυνεύουν οἱ θεσμοί. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναλάβω τὸ ἴδιον πρᾶγμα. Ἐκεῖνο ποὺ ἐνδιαφέρει εἶναι ἡ πίστις πρὸς τὴν ἐπάρκειαν καὶ τὴν ἱκανότητα τοῦ Κοινοβουλίου ὅπως εἶναι διαμορφωμένον τὴν στιγμὴν αὐτήν. Ἡμεῖς τὰ νέα κόμματα, καὶ εἰδικώτερον τὸ ἰδικόν μας κόμμα, κάθε ἄλλο παρὰ ἔχομεν νὰ ζημιωθῶμεν ἀπὸ τὴν κρίσιν, ποὺ δημιουργεῖται εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἐπειδὴ πιστεύομεν εἰς τὴν Δημοκρατίαν, δὲν θὰ ἠθέλαμεν νὰ παρασυρθῇ εἰς μίαν πτῶσιν ἡ στάθμη τῆς πίστεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ λαὸς πρὸς τὸ κοινοβούλιον καὶ τὴν ἱκανότητά του νὰ διερμηνεύῃ τὰ αἰσθήματα καὶ τοὺς πόθους τοῦ λαοῦ.

§137Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Αὐτὰς τὰς ὑποκριτικὰς κραυγάς.....

§138Α. ΣΒΩΛΟΣ. Σᾶς ἀπαγορεύω νὰ ὁμιλῆτε περὶ ὑποκρισίας δι’ ἐμέ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς κραυγάς, νομίζω ὅτι ὁμιλῶ πολὺ σιγά.

§139Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Αὐτὰς τὰς κραυγὰς τὰς δημοκοπικάς, ἐνῷ πρόκειται περὶ πρακτόρων τῆς ἐρυθρᾶς Μόσχας.

§140Α. ΣΒΩΛΟΣ. Τότε δὲν σᾶς ἀπαντῶ. Εἶναι γεγονός, κύριοι βουλευταί, ὅτι, τοὺς 15 αὐτοὺς μῆνας ποὺ ὑπάρχει ἡ Βουλή, ἤρχισεν ἡ κυβερνητικὴ ζωὴ ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν μειοψηφίας καὶ πρόκειται ὡς φαίνεται νὰ τερματισθῇ πάλιν διὰ μιᾶς Κυβερνήσεως μειοψηφίας. Καὶ ταὐτοχρόνως τοὺς τελευταίους πέντε ἢ ἕξ μῆνας τῆς περιόδου αὐτῆς, ἡ λύσις ποὺ ἐπαναλαμβάνεται μὲ διαρκῶς ἐπιταχυνόμενον ρυθμὸν ὡς εἶδος πανακείας ἔναντι πάσης δυσκολίας καὶ παντὸς προβλήματος τῆς Χώρας, εἶναι αἱ ἐκλογαί, ἀπό τινος δὲ εἰς τὴν μαγικὴν αὐτὴν λέξιν προσετέθη καὶ μία μαγικὴ ἡμερομηνία, ἡ 16 Σεπτεμβρίου, κατὰ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς ΕΠΕΚ. Πιστεύετε, φαίνεται, κύριοι, ὅτι διὰ μαγείας, ὅσα ζητήματα ταλαιπωροῦν τὸν λαὸν ὅσες δυσκολίες κατασπαράσσουν τὴν ζωήν του, θὰ λυθοῦν διὰ τῶν ἐκλογῶν καὶ διὰ τῆς ὡρισμένης ἡμερομηνίας. Ἀποτελεῖ τοῦτο μίαν ὑπεκφυγήν, καὶ αὐτὸ εἶναι ὑποκρισία, ὑπεκφυγὴν εἰς πᾶν αἴτημα καὶ εἰς πᾶσαν δυσκολίαν. Αὔριον θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσῃ μίαν ἀπεργίαν Δημοσίων ὑπαλλήλων. Εἶναι ἡ πολλοστὴ καὶ ἂν ὑποστηρίξωμεν τὰ αἰτήματα τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων, δὲν τὸ κάμνομεν χωρὶς νὰ ἐκτιμῶμεν ἐπαρκῶς τὸ γεγονὸς ὅτι, ἕνα Κράτος τὸ ὁποῖον συνταράσσεται κάθε τρεῖς μῆνας ἀπὸ ἀπεργίας τῶν ἐργατῶν του, σημαίνει ὅτι πονεῖ καὶ ὅτι δὲν ἔχει συστηματοποιήσει μία σχέσιν πρὸς τὸ ἔμψυχον ὑλικὸν τῶν ὀργάνων του, ὥστε νὰ μὴ γίνωνται ἀπεργίαι, αἱ ὁποῖαι ξεσποῦν εἰς βάρος τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ συνόλου. Αὔριον ἡ Κυβέρνησις ἔχει ν’ ἀντιμετωπίσῃ τεράστια ζητήματα, πλὴν τοῦ σιτικοῦ τὸ ὁποῖον δὲν ἐλύθη, ἔχει ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὸ πρόβλημα τοῦ καπνοῦ, τὸ διαρκὲς πρόβλημα τῆς αὐξήσεως μισθῶν καὶ ἡμερομισθίων καὶ ἄλλα θέματα κατ’ ἐξοχὴν οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς πολιτικῆς, εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ δώσῃ λύσεις ὡς ὑπεύθυνος Κυβέρνησις. Καὶ ὅμως θέλει νὰ ὑπεκφύγῃ, διότι θὰ εἶναι μεταβατική. Ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ ἀπέναντι τῶν θεμάτων αὐτῶν ν’ ἀντιτάσσῃ ὡς ἐλπίδα ἢ ὡς φόβητρον τὰς μελλούσας ἐκλογάς. Διότι τί ἐλπίζετε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὰς μελλούσας ἐκλογάς; Ἐλπίζετε μίαν εὐχερεστέραν συνεννόησιν μεταξὺ ὡρισμένων κομμάτων πρὸς ἄσκησιν ἀπὸ κοινοῦ τοῦ κυβερνητικοῦ ἔργου. Σᾶς ὑπεμνήσθη πρὸ ὀλίγου, ὅτι πράγματι εἶναι μία ἀπὸ τὰς καθιερωθείσας συνηθείας τῶν κοινοβουλευτικῶν δημοκρατιῶν τῆς Ἠπειρωτικῆς Εὐρώπης ἡ ὕπαρξις συμμαχικῶν Κυβερνήσεων ἢ Κυβερνήσεων συνασπισμοῦ. Βεβαίως εἰς τὰς τοιαύτας Κυβερνήσεις ὑποτίθεται, ὅτι θυσιάζονται ὡρισμέναι διαφοραί, αἱ ὁποῖαι χωρίζουν τὰ κόμματα ἀπ’ ἀλλήλων χάριν ἑνὸς κοινοῦ προγράμματος. Ἀλλὰ διερωτᾶται πᾶς μέσος Ἕλλην καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ σᾶς ἐρωτήσῃ καὶ τὸ Σῶμα τοῦτο, ποῖαι εἶναι ἐκεῖναι αἱ διαφοραί, αἱ ὁποῖαι κατέστησαν ἀδύνατον ἐπὶ 15 μῆνας μίαν σταθερὰν συνεργασίαν τῶν δυνάμεων τῆς παρούσης Βουλῆς, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ μία Κυβέρνησις, δυναμένη νὰ ἐπιληφθῇ τῶν ζωτικῶν, τῶν ἐθνικῶν προβλημάτων τῆς Χώρας; Ἡμεῖς οἱ ἄλλοι δὲν τὰς βλέπομεν μεταξύ σας τὰς διαφορὰς αὐτάς. Ἡ ΕΠΕΚ παρουσίασε πρὸς στιγμὴν μίαν διαφορὰν μὲ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀπεσχίσθη, ὕψωσε τὴν σημαίαν μιᾶς ἀλλαγῆς καὶ ἔδωσεν εἰς τὸ περιεχόμενον τῆς ἀλλαγῆς αὐτῆς μίαν ἔκτασιν ἄλλην εὐρυτέραν καὶ ἄλλην στενωτέραν, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα εὐθυγραμμίσθη ἐγκαίρως καὶ ἀπολύτως πρὸς τὰ λοιπὰ κόμματα, μὲ τὰ ὁποῖα συνεκυβέρνησε τὴν Χώραν ἢ μὲ τὰ ὁποῖα σήμερον εὑρίσκεται ἐν πολιτικῇ συμμαχίᾳ. Δὲν πρέπει νὰ πλανᾶται οὔτε ἡ ΕΠΕΚ, οὔτε τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Δίδοντες ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μάλιστα ὅταν ὑπάρχῃ πρόγραμμα, συγκυβερνοῦν. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι συγκυβερνοῦν ὑπευθύνως μέν, ἀλλ’ ἄνευ πρωτοβουλίας καὶ ἄνευ συμμετοχῆς εἰς τὰς πράξεις ἢ παραλείψεις τῆς Κυβερνήσεως.

§141ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπηυξημένη εὐθύνη.

§142Α. ΣΒΩΛΟΣ. Πάντως ὑπάρχει μία εὐθύνη ἠθική, πολιτική, ἱστορική, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ κανὲν κόμμα τὸ ὁποῖον ἔχεται τῆς φιλοτιμίας του καὶ τοῦ κύρους του. Καὶ διερωτῶμαι. Ποῖαι εἶναι αἱ οὐσιαστικαὶ ἐκεῖναι διαφοραί, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸν κόσμον τῶν κομμάτων τῆς πλειοψηφίας θὰ καθίστων πράγματι ἀδύνατον τὴν ἀπὸ κοινοῦ συγκυβέρνησιν τῆς Χώρας; Τὸ ὅτι ἡ χθεσινὴ Κυβέρνησις ἀπέτυχεν εἰς τὸ θέμα τοῦ σίτου καὶ τὸ ὅτι ὑπῆρξε μία διαφωνία εἰς τοὺς κόλπους τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, δὲν εἶναι αὐτὸ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καθορίζουν τὸ δυνατὸν ἢ μὴ τῆς συνεργασίας δύο ἢ τριῶν κομμάτων. Θέματα τὰ ὁποῖα καθορίζουν τὸ δυνατὸν ἢ τὸ μὴ δυνατὸν τῆς συνεργασίας, εἶναι αἱ θέσεις τῆς γενικῆς πολιτικῆς, εἶναι λ.χ. ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική, ὁ ἐξωτερικὸς προσανατολισμός, ἡ γενικὴ ἐσωτερικὴ πολιτική, ὁ κοινωνικὸς προσανατολισμός. Ἀλλοῦ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα θέματα λ.χ., σχέσις Ἐκκλησίας καὶ Παιδείας κλπ., τὰ ὁποῖα εἰς ἡμᾶς δὲν ὑπάρχουν. Ἀλλ’ ὅτι τὸ πάγιον νόσημα τοῦ κομματικοῦ σας ὀργανισμοῦ εἶναι, ὅτι στηρίζεται ἀποκλειστικῶς καὶ ἀπολύτως ἐπὶ τῆς προσωπικῆς ἀρχῆς καὶ ἀγνοεῖ τὴν ἐσωτερικὴν λειτουργίαν τῆς Δημοκρατίας μέσα εἰς τὰ κόμματα. Ἔτσι ἕνας βουλευτὴς εἰς μὲν τοὺς διαδρόμους τῆς Βουλῆς ὑποστηρίζει ἄλλην γνώμην, ψηφίζει ὅμως σύμφωνα μὲ τὴν ἐντολὴν τοῦ ἀρχηγοῦ του. Ἀπὸ αὐτὸ τὸ νόσημα δὲν θὰ ἠμπορέσετε ν’ ἀπαλλαγῆτε καὶ ν’ ἀπαλλαγῇ τὸ Κοινοβούλιον παρὰ μόνον, ὅταν τὰ κόμματά σας θὰ γίνουν δημοκρατικά. Αἱ ἐκλογαί, ἀλλ’ αἱ γνήσιαι ἐκλογαὶ ἠμποροῦν νὰ βοηθήσουν. Πράγματι ὑπάρχει ἕνα θέμα ἐκλογῶν ὄχι διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐπαγγέλλεται καθένα ἀπὸ τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ἀπετέλεσαν τὴν ἱερὰν συμμαχίαν ἐναντίον τοῦ λαϊκοῦ ρεύματος, ἀλλὰ διὰ δημοκρατικοῦ λόγου τῆς ἀναζητήσεως μιᾶς νέας πολιτικῆς ἡγεσίας εἰς τὴν Σώραν καὶ μιᾶς εὐθυγραμμίσεως τοῦ Κοινοβουλίου πρὸς τὴν θέλησιν τῶν λαϊκῶν μαζῶν. Διὰ τοῦτο εἴμεθα ὑπὲρ τῶν ἐκλογῶν· ἀλλ’ ὑπὲρ ποίων ἐκλογῶν, κύριοι συνάδελφοι; Δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ νὰ μποῦμε εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ κατασκευαζομένου ἐκλογικοῦ νόμου. Ἄς εἴδωμεν ὅμως τὶ ἐπιδιώκει. Ἐπιδιώκει νὰ ἐμποδίσῃ ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν ἀνανέωσιν τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας. Ἐπιδιώκει τὴν κατάκτησιν δυνάμεως ὑπὲρ τῶν τριῶν κομμάτων διὰ μέσου τῆς ὑφαρπαγῆς τῶν ψήφων τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἐπιδιώκει πῶς θὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ προβάδισμα τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου κόμματος. Θὰ ἐξασφαλισθῇ ἆραγε δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι πράγματι ληστρικόν, θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ σταθερότης τῆς Κυβερνήσεως; Σταθερότητα τῶν Κυβερνήσεων δὲν ἐξασφαλίζει οὔτε κἂν τὸ πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄδικον διότι ἐξαφανίζει τὰς μειοψηφίας, ἀλλὰ εἶναι τίμιον ὅπως κάθε εὐθύ πρᾶγμα. Δὲν ἐξησφάλισεν ὅμως τὴν σταθερότητα τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε λ.χ. εἰς τὸ Βέλγιον τὸ πλειοψηφικόν, καὶ ἦλθεν ἡ ἀναλογικὴ διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὴν χώραν ἐκείνην σταθερὰς Κυβερνήσεις καὶ πρὸ τοῦ πολέμου καὶ σήμερον ἀκόμη.

§143Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἡ ἀναλογικὴ τὸ ἐξησφάλισεν, ὄχι τὸ ἀπρόσωπον τῶν ἄλλων κομμάτων;

§144Α. ΣΒΩΛΟΣ. Ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ μὴ προσωπικὸν τῶν ἄλλων κομμάτων. Λέγω λοιπόν, ὅτι οὔτε ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ θὰ ἐξασφαλίσῃ σταθερότητα τῶν Κυβερνήσεων, διότι ἐπιδιώκεται κατὰ τὴν συμφωνίαν τῶν τριῶν κομμάτων ἡ ἐνίσχυσις καὶ τῶν τριῶν πρώτων κομμάτων. Σᾶς ἐρωτῶ: Μὲ τρία ἐνισχυμένα κόμματα τί εἴδους κυβερνητικὴν σταθερότητα θὰ ἐξασφαλίσετε; Δὲν ἔχετε οὔτε κἂν τὸ πλεονέκτημα τοῦ πλειοψηφικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχει ἕναν νικητὴν καὶ ἕναν νικημένον ἐλλείψει ἑνὸς πραγματικοῦ ἡγέτου, ὁ ὁποῖος θὰ σέρνῃ πίσω του ὄχι τοὺς 200 βουλευτάς, ἀλλὰ τὸν λαόν. Δυσκόλως καὶ τὸ πλειοψηφικὸν δημιουργεῖ σταθερὰς Κυβερνήσεις. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, ἐὰν ὑπῆρχεν εἰλικρίνεια εἰς τὸν νόμον αὐτόν, διατί δὲν λέγετε, ὅτι τὰ κλοπιμαῖα τῆς 2ας κατανομῆς πηγαίνουν μόνον εἰς τὰ δύο κόμματα, ἀλλὰ θέλετε νὰ πηγαίνουν εἰς τρία κόμματα; Διότι διὰ τῶν τριῶν κομμάτων δὲν θὰ σχηματισθῇ σταθερὰ Κυβέρνησις διότι ὑπάρχει καὶ ἡ προσωπικὴ ἀρχή, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζονται οἱ ἰδικοί σας κομματικοὶ ὀργανισμοί. Θὰ μᾶς δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ ὁμιλήσωμεν διὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ θὰ κάμωμεν ἕνα ἀγῶνα μέχρι τελευταίας στιγμῆς, μήπως πείσωμεν τοὺς βουλευτὰς διότι τὰ κόμματα εἶναι δεσμευμένα μεταξύ των. Καὶ ἴσως εἰς αὐτὴν τὴν δέσμευσιν ὑπάρχει ἡ ἀπάντησις διατί ἀπέτυχεν ἡ ἔκκλησις τοῦ Βασιλέως. Τοὺς βουλευτὰς θὰ θελήσωμεν νὰ πείσωμεν, ὅτι μόνον δεινὰ ἀπεργάζεται αὐτὸς ὁ νόμος. Καὶ ἐὰν ἐπὶ τέλους ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἐπιλογὴ μεταξὺ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ τῆς ἀναλογικῆς, θὰ ἦτο προτιμώτερον τὸ πλειοψηφικὸν παρὰ αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ διεστραμμένη ἀναλογική, ἡ ὁποία δὲν φαίνεται νὰ ὑπάρχῃ εἰς ἄλλας χώρας τοῦ κόσμου καὶ ἡ ὁποία ἔχει τὴν καταγωγὴν καθαρῶς φασιστικήν. Ἀλλὰ τὸ πρώτιστον θέμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι πῶς θὰ διαφυλαχθοῦν αἱ βάσεις τοῦ ἐλευθέρου βίου, εἰς τὸν ὁποῖον λέγομεν ὅλοι, ὅτι πιστεύομεν, ἀλλὰ μὲ πολλὰς πράξεις καὶ παραλείψεις διαψεύδομεν τὴν πίστιν μας. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι μία διάψευσις. Διότι ἀντὶ νὰ ζητῆτε νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν μόνιμον ἐπαφὴν πρὸς τὸ αἴσθημα τῶν μαζῶν, εἰς τὴν μόνιμον διοχέτευσιν τῶν αἰτημάτων των πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ μέσου τῶν κομμάτων ποὺ διερμηνεύουν τὸν λαὸν ὡς ἡμεῖς, διότι ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα εἶναι κακοὶ ἀγωγοὶ τῆς λαϊκῆς συνειδήσεως, ζητεῖτε ἐντελῶς τὸ ἀντίθετον. Ἰσχυρίζεσθε, εἰς πᾶσαν περίπτωσιν ἐλέγχου, ὅτι ἐπὶ τέλους ἡ Κυβέρνησις θὰ λογοδοτήσῃ πρὸς τὸν λαόν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν λογικὴν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος τὸ πρῶτον Σῶμα καὶ ὄργανον πρὸς τὸ ὁποῖον λογοδοτεῖ ἡ Κυβέρνησις εἶναι τὸ Κοινοβούλιον. Τὸ ἄλλο, ἡ ἀπ’ εὐθείας λογοδοσία κατὰ τὴν ὥραν τῶν ἐκλογῶν, εἶναι κάτι, τὸ ὁποῖον, ἐπισήμως ἀποδέχεσθε ἀλλὰ εἰκονικῶς τὸ ἐφαρμόζετε διὰ τοῦ νέου ἐκλογικοῦ σας συστήματος. Ἀληθὴς δημοκρατία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θέλει τὴν ἐξάρτησιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν ψῆφον καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ γνησίως καὶ εἰλικρινῶς. Ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι ὅσον περισσότερον ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς ὀρθοδόξου ἀναλογικῆς ἐκλέγονται ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, τόσον περισσότερον συνδέεται ἡ Κυβέρνησις μὲ τὸν λαόν. Μὲ τὴν Ἱερὰν Συμμαχίαν ποὺ συνεπήξατε ἐναντίον τοῦ λαϊκοῦ ρεύματος θὰ ἔχετε τὴν τύχην τῆς ἀντιδραστικῆς ἐκείνης ἱστορικῆς Ἱερᾶς Συμμαχίας. Κύριοι βουλευταί, δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον μὲ τὸ θέμα αὐτό. Εἶναι περιττὸν νὰ προσθέσω, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Δὲν τὴν ζητεῖ ἄλλως τε ὑποθέτω ἀπὸ ἡμᾶς, διότι συνήθως συναλλάσσεται μὲ τὰ μεγάλα κόμματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν βαρύτητα κοινοβουλευτικὴν καὶ ἱστορικὴν ἀξίαν καὶ προφανῶς εἶναι καὶ περισσότερον ἄνετος ἡ μεταξὺ αὐτῶν συνεννόησις. Δὲν παραπονούμεθα δι’ αὐτό. Πρέπει ὅμως νὰ προσθέσω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ καταστῇ συνείδησις, ὅτι τὰ κόμματα κατὰ τὴν οὐσίαν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἔχουν καθῆκον νὰ δίδουν Κυβερνήσεις. Τὰ κόμματα δὲν ἠμποροῦν νὰ εἶναι ἄρνησις, ἐκτὸς ἐὰν τὰ χωρίζουν ἰδεολογικαὶ διαφοραὶ τοιαῦται, ὥστε νὰ μὴν ἠμποροῦν νὰ συνεργασθοῦν. Ἐντεῦθεν τοῦ ὁρίου αὐτοῦ—δυστυχῶς ἀπὸ πολλῶν ἀπόψεων ἐμπῆκεν εἰς τὸ ὅριον αὐτὸ καὶ ἡ ΕΠΕΚ—ἡ συνεργασία πρέπει νὰ εἶναι ἐφικτή, διότι τὰ κόμματα ὀφείλουν ἐνεργῶς νὰ μετέχουν εἰς τὴν δημοκρατικὴν ἄσκησιν τῆς κρατικῆς ἐξουσίας καὶ νὰ μὴ περιορίζωνται εἰς τὸ νὰ δίδουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, διότι αὐτὸ ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα νὰ καταλύῃ τὴν εὐχέρειαν ὁμαλῆς ἐξελίξεως τοῦ πολιτικοῦ βίου. Ὀφείλω ἐπίσης νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι ἡ ὑπερβολικὴ ἀπασχόλησις τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὸ ἐκλογικὸν θέμα ἔχει καὶ τὸ ἄλλο ἄτοπον, ὅτι ἐνῷ ἔπρεπε πρὸ καιροῦ νὰ συζητηθῇ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα καὶ ν’ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Βουλή, θὰ καταντήσῃ αἱ ἐκλογαὶ νὰ γίνουν μὲ σύστημα μόλις ψηφισθέν. Διαφωνῶ, τέλος, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς δι’ ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Ἡ διάλυσις εἶναι βαρυτάτη πολιτικὴ πρᾶξις δυναμένη νὰ ἔχῃ βαρείας συνεπείας ἀκόμη καὶ ὡς πρὸς τὸν Ἀνεύθυνον Παράγοντα εἰς τὰς σχέσεις του πρὸς τὸ Κοινοβούλιον. Καὶ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν πρᾶξιν θέλετε νὰ ἀναθέσετε εἰς μίαν πολιτικῶς ἀνεύθυνον ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν; Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, ὅταν κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον συνεζητήθη τὸ θέμα τῆς συνεχίσεως τοῦ συνταγματικοῦ ἔργου τῆς παλαιᾶς Βουλῆς, ἐτονίσθη, ὅτι κακῶς διελύθη ἡ Βουλὴ ἐκείνη καὶ ὅτι ἡ διάλυσις ἦτο πραξικοπηματικὴ καὶ αὐθαίρετος καὶ ἠρωτήθην καὶ ἐγὼ ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος διὰ μίαν πρᾶξιν τόσον σοβαρὰν μὴ προερχομένην ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κοινοβουλίου; Ἡ Βουλὴ ἐκείνη διελύθη ἀπὸ τὸν κ. Θεοτόκην—ὁ ὁποῖος ἦτο καὶ βουλευτὴς—ἀλλὰ πάντως ἀπὸ ὑπηρεσιακὰ πρόσωπα ἅτινα ἀπετέλεσαν τὴν Κυβέρνησιν, ἤτοι ἀπὸ πρόσωπα πολιτικῶς ἀνεύθυνα. Τὴν διάλυσιν ἑπομένως πρέπει νὰ τὴν κάμῃ πολιτικὴ Κυβέρνησις. Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις, διότι συμβαίνει νὰ μὴ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην τὸ ἕνα κόμμα εἰς τὸ ἄλλο. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ θέμα τῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν παροῦσαν καμπήν, θὰ πρέπει νὰ ἀποκαταστήσωμεν τοιούτους ὅρους ὥστε πολὺ ὀλιγώτερον ρόλον νὰ παίξῃ ἡ ὕπαρξις τῆς Α ἢ Β Κυβερνήσεως ἐπὶ κεφαλῆς τῆς χώρας κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν. Διότι θὰ κοπιάσετε πολὺ ἐὰν θέλετε νὰ κάμετε εἰλικρινεῖς ἐκλογὰς χωρὶς νὰ καταργήσετε τὰ ὑφιστάμενα σήμερον ἔκτακτα ἀνελεύθερα μέτρα. Ἀπ’ ἐκεῖ πρέπει ν’ ἀρχίσετε. Ἄλλως μὴ κάμετε ἐκλογάς. Τὸ πᾶν εἶναι νὰ ἀφήσετε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως—καὶ λοιπὰ μέλη τῆς ἱερᾶς συμμαχίας—νὰ ἐκδηλωθῇ τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ δι’ ἑνὸς συστήματος, τοῦ ὁποίου σκοπὸς δὲν θὰ εἶναι ἡ νόθευσις τῆς ψήφου καὶ δι’ ἀποκαταστάσεως πλήρους κλίματος ἐλευθερίας. Βέβαια εἶναι δυνατὸν νὰ πλήξετε τὸν λαὸν καὶ τὰ μικρὰ κόμματα καὶ τὰ στελέχη αὐτῶν, τὰς ἰδέας ὅμως οὐδέποτε θὰ πλήξετε. Μὴ ξεχνᾶτε, ὅτι αἱ Ἐρινύαι ἦσαν Ἑλληνικαὶ μυθολογικαὶ θεότητες. Μὴ ξεχνᾶτε, ὅτι ὁ λαὸς γνωρίζει καὶ νὰ τιμωρῇ καὶ νὰ ἐκδικῆται καὶ νὰ ἀναδεικνύῃ μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην του ἐκείνους ποὺ πράγματι εἶναι οἱ φορεῖς τῆς φωνῆς του ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μεταδίδουν τὸν παλμόν του ὡς ἡγέται. (Χειροκροτήματα).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Χατζήμπεης ἔχει τὸν λόγον.

§146Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Αἱ διαθέσεις τοῦ Δημοκρατικοῦ Συναγερμοῦ ἔναντι τῆς ὑπὸ κρίσιν Κυβερνήσεως, πέμπτης κατὰ σειρὰν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Βουλῆς ποὺ σχηματίζεται ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ κ. Βενιζέλου, εἶναι αἱ αὐταὶ μὲ τὰς διαθέσεις τῆς ὁλότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ αἱ διαθέσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔναντι τῶν μὲ κινηματογραφικὴν ταχύτητα διαδεχομένων ἀλλήλας Κυβερνήσεων, πιστεύω νὰ μὴν εἶναι ἄγνωστοι εἰς οὐδένα τῶν κ. συναδέλφων. Γνωρίζει ἄριστα ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι ἡ μόνιμος ἀστάθεια ὅλων τῶν μεταπολεμικῶν Κυβερνήσεων δὲν ὀφείλεται, παρὰ ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὸ γεγονός, ὅτι οἱ διάφοροι πολιτικοὶ ἡγέται τῶν ἀντιδραστικῶν πολιτικῶν κομμάτων ποὺ κυβερνοῦν ἢ παρακυβερνοῦν τὴν χώραν, ἀδιαφοροῦντες τελείως γιὰ τὰ τεράστια καὶ ἀγωνιώδη προβλήματα ποὺ βασανιστικὰ χρόνια τὸν ἀπασχολοῦν, ἐπεδόθηκαν ἀμέριμνοι εἰς τὸ προσφιλὲς κομματικόν τους ὄργιον καὶ στὴ φαυλοκρατία. Ἀρνούμεθα ὅμως ἡμεῖς νὰ δώσωμεν καὶ τὴν παραμικρότερην ἐμπιστοσύνην, ἀκόμη καὶ μιᾶς ἡμέρας πίστωσιν καὶ στὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, κι’ αὐτὸ ὄχι βεβαίως διότι περιμένομε νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν παροῦσαν Βουλὴν καλλίτερη Κυβέρνησις, ἀλλὰ γιατὶ ὅπως μέχρι σήμερα καὶ εἰς ὅλας τὰς Κυβερνήσεις ποὺ συμμετεῖχε ὡς Πρόεδρος ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, δὲν εἶχε δυνηθῆ καὶ στοιχειωδῶς ἔστω νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ τεράστια προβλήματα ποὺ ἐφιαλτικὰ πιέζουν τὰ στήθη ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ἔτσι καὶ τώρα ἐξακολουθεῖ νὰ παρουσιάζεται τὸ ἴδιο ξένος καὶ ἐνάντιος πρὸς τοὺς πόθους καὶ τὰ ἀγωνιώδη αἰτήματα τοῦ μοχθοῦντος ἀγροτικοῦ καὶ ἐργατικοῦ μας κόσμου. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν θέλομεν προσφυγὴν εἰς τὰς ἐκλογάς. Θὰ ἐζητούσαμεν μάλιστα νὰ ἐγίνοντο καὶ αὔριον, ἐὰν ἦτο δυνατόν, διότι δὲν φοβούμεθα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀλλὰ θέλομεν ἐκλογὰς ἐλευθέρας καὶ ὄχι ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τῶν ἐκτελεστικῶν ἀποσπασμάτων καί τῶν φρικτῶν στρατοπέδων συγκεντρώσεως. Περίμενε ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις θὰ ἐφρόντιζε νὰ ἐπιλύσῃ, ἔστω καὶ μερικά, ἀπὸ τὰ ἀγωνιώδη προβλήματά του καὶ ἀντ’ αὐτοῦ παρατηρεῖ, ὅτι ἐπαγίωσε καὶ ἐσταθεροποίησε ἀπολύτως τὰ μόνα πράγματα ποὺ εἰς τὴν εὐλογημένην αὐτὴν χώρα μένουν σταθερά. Τοὺς μισθοὺς καὶ τὰ μεροκάματα τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν, ἐνῷ καθημερινῶς στέργει εἰς τὴν αὔξησιν τῶν τιμῶν ὅλων τῶν εἰδῶν καταναλώσεως. Ἡ ἀπολύτως ἀπαράδεκτος γιὰ τὸν λαὸν τακτικὴ αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως, εἶχε σὰν ἀποτέλεσμα νὰ δημιουργηθῇ μία κατάστασις αὐτόχρημα ἐκρηκτικὴ καὶ νὰ ἐπιτείνῃ τὴν δυστυχίαν καὶ τὴν ἀπόγνωσιν τοῦ μοχθοῦντος ἐργατοϋπαλληλικοῦ μας κόσμου. Ταὐτοχρόνως ἔχει φέρει σὲ βαθύτατη ἀπόγνωσιν καὶ τοὺς παραγωγικούς μας πληθυσμούς, ποὺ βλέπουν μὲ σπαραγμὸ ψυχῆς τὰ πολύτιμα προϊόντα τους, τὸν καπνόν, τὸ λάδι, τὸ σιτάρι, τὴν σταφίδα τους, ὅλα ὄχι μόνον νὰ μένουν ἀπούλητα καὶ νὰ τοὺς κλείωνται ἡ μιὰ μετὰ τὴν ἄλλην ὅλες οἱ πόρτες τῶν ξένων ἀγορῶν, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἐπὶ τέλους ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίζει νὰ ἀγοράσῃ ἀπὸ αὐτά, ὅπως ἔγινε μὲ τὸ σιτάρι, τοὺς πληρώνει μὲ ἐξευτελιστικώτατες τιμές. Καὶ ἔτσι κατάφερε νὰ δημιουργήσῃ τὴν εἰκόνα αὐτὴν ποὺ ἔχομεν καὶ παλαιότερα περιγράψει ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Δηλαδὴ εἰς τὰς πόλεις δεκάδες χιλιάδες ἐργαζομένων νὰ κατεβαίνουν σὲ ἀπεργίες διαρκείας, καὶ εἰς τὴν ὕπαιθρον νὰ ὀργανώνονται τραγικὲς πορεῖες πείνας τῶν γεωργικῶν μας πληθυσμῶν. Μέσα στὴν δραματικὴν αὐτὴν κατάστασιν, καὶ χωρὶς καμμίαν ἐλευθερίαν, ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν τὸ ταχύτερον σὲ ἐκλογές, καὶ μὲ ἕνα σύστημα ἐκλογικὸν αὐτόχρημα ληστρικόν. Διότι πῶς ἀλλοιῶς μπορεῖ νὰ χαρακτηρίσῃ κανεὶς τὸ καινούργιο αὐτὸ σύστημα τῆς λεγομένης ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὅταν ψηφίζῃ ὁ λαὸς τοὺς ὑποψηφίους τοῦ Α κόμματος καὶ ἐκλέγονται οἱ ὑποψήφιοι τοῦ ἀκριβῶς ἀντιθέτου πολιτικοῦ συνδυασμοῦ; Εἶναι βέβαια γνωστόν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἐφευρέθηκε ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον γιὰ νὰ φιμώσῃ τὴν ἀριστεράν. Διότι μόνον ἡ ἀριστερὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἔλθῃ πρώτη ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα. Καὶ τὸ μὲν Λαϊκὸν Κόμμα ὑποστηρίζει τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν συνεπὲς πρὸς τὴν συντηρητικὴν παράδοσιν καὶ ἱστορίαν του. Ἀλλὰ ἡ ΕΠΕΚ, ἡ ὁποία παρουσιάσθη στὴν πολιτικὴν σκηνὴν τῆς χώρας σἂν καινούργια ἀναγεννητικὴ δύναμις ἐναντίον τῶν ἄλλων ἀντιδραστικῶν ἀστικῶν πολιτικῶν κομμάτων, καὶ ἡ ὁποία βεβαίως ὀφείλει τὴν ὕπαρξίν της κατὰ κύριον λόγον εἰς τὰ ἔκτακτα κατὰ τῆς ἀριστερᾶς μέτρα τάξεως, εἰς τὰ ἔκτακτα δηλαδὴ στρατοδικεῖα καὶ τὸν Α.Ν. 509. Πῶς δέχεται τὴν προσφυγὴν εἰς ἐκλογὰς μὲ ἕνα τέτοιο ληστρικὸν ἐκλογικὸν σύστημα καὶ χωρὶς μάλιστα νὰ πῇ λέξη γιὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ;

§147Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Τί ἐννοεῖτε ὅταν ὑποστηρίζετε, ὅτι ὀφείλουμε τὴν ὕπαρξίν μας εἰς τὰ ἔκτακτα κατὰ τῆς ἀριστερᾶς μέτρα;

§148Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Θὰ σᾶς τὸ πῶ ἀμέσως. Εἶναι γνωστὸν πῶς ἐδημιουργήθη ἡ ΕΠΕΚ καὶ τί ἐλπίδες ἐγέννησε εἰς μεγάλα στρώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἡ ἀναγγελία τῆς ἱδρύσεώς της. Ἡ ΕΠΕΚ ὡμίλησε περὶ ἐλευθεριῶν ἀκόμη καὶ περὶ ἀμνηστίας καὶ δὲν ἠμπορεῖ κανείς σας νὰ τὸ διαψεύσῃ. Ἀπατήσατε ὅμως οἰκτρότατα τὸν λαὸ καὶ εὐθυγραμμησθήκατε ἀπόλυτα μὲ τοὺς ὁμοϊδεάτες σας Λαϊκοφιλελευθέρους. Ἔτσι καταγανακτησμένοι παρακολουθήσαμε πρὸ ὀλίγου τὴν ἀξιοθρήνητη ἀντιδικία καὶ τὶς ἀτελείωτες ἀντεγκλήσεις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΠΕΚ στρατηγοῦ Πλαστήρα μὲ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος κ. Παπανδρέου, γιὰ τὸ ποιός εὐθύνεται ποὺ δόθηκε γιὰ 1 μῆνα νοσηλεία σὲ 96 ψυχοπαθεῖς καὶ παραλύτους, ἀπὸ τὰ φρικτὰ μακρονησιώτικα βασανιστήρια, πολιτικοὺς ἐξορίστους. Καὶ κανείς σας παρὰ τὴν κραυγαλέαν δημοκρατικότητά σας δὲν θέλησε ποτὲ νὰ μιλήσῃ ἐναντίον τῶν ἀποτροπαίων βασανιστῶν τοῦ φρικτοῦ ἀναμορφωτηρίου τῆς Μακρονήσου ποὺ βασάνισαν, τρέλλαναν, σακάτεψαν καὶ σκότωσαν χιλιάδες ἀθώους δημοκρατικοὺς πολῖτες ἄνδρες γυναῖκες ἀκόμη καὶ ἀνήλικα.

§149Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ δὲν ὡμίλησε εἰς οὐδεμίαν συγκέντρωσιν περὶ γενικῆς ἀμνηστίας. Δημοκοπεῖτε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ... (Θόρυβος).

§150Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ΕΠΕΚ εἶναι μεταβατικὸν δημιούργημα τῶν ἐκτάκτων κατὰ τῆς ἀριστερᾶς μέτρων τάξεως καὶ ὑπάρχει τεχνικῶς τρόπον τινα, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν τὰ ἔκτακτα αὐτὰ μέτρα. Αὐτὸ κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Ἄς εἴπουν οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν βουλευταὶ τῆς ΕΠΕΚ ἔναντι ποίων ὑποσχέσεων καὶ ἀπὸ ποίους ἐψηφίσθησαν... (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§151Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὸν ρήτορα, ὅτι ψεύδεται ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ.

§152Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ἐξαπατήσατε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τολμᾶτε τώρα καὶ παριστάνετε τοὺς ἐκ γενετῆς δεξιούς.

§153Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ρήτορα νὰ λέγῃ τοιαῦτα πράγματα. (Θόρυβος).

§154Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Εἰς τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν ἡμεῖς προθύμως προσχωροῦμεν, ὑπὸ ἐλευθέρας ὅμως συνθήκας. Ὄχι βεβαίως, ὅτι δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἀγωνισθῶμεν ὑπὸ οἱασδήποτε συνθήκας. Ἀλλά, ὅμως, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπαιτεῖ νὰ πραγματοποιηθοῦν προηγουμένως οἱ ἀπαραίτητες συνθῆκες, ὥστε νὰ δυνηθῇ ἐλεύθερα νὰ ἐκφρασθῇ. Ἰδιαιτέρως ἀκόμη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπὸ τὴν ΕΠΕΚ, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἀπὸ μῆνες τώρα καὶ τὸ μοναδικὸν κοινοβουλευτικὸν στήριγμα τῶν δύο τελευταίων Κυβερνήσεων, νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πολιτικῶν καὶ συνδικαλιστικῶν ἐλευθεριῶν τῶν πολιτῶν ὡς ἀπαραιτήτου καὶ βασικῆς προϋποθέσεως προσφυγῆς στὰς ἐκλογάς.

§155Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ὅταν ἀγωνιζώμεθα ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ, σεῖς ἐκηρύσσατε τὸν πόλεμον καὶ δὲν θέλατε νὰ ἐμφανισθῆτε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ. (Θόρυβος —κωδωνοκρουσίαι).

§156Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Αἱ ἀπόψεις, κύριοι συνάδελφοι, τοῦ «Δημοκρατικοῦ Συναγερμοῦ», ἐπὶ τοῦ σαφοῦς θέματος ποὺ τίθεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τῆς ἐκ νέου προσφυγῆς δηλαδὴ εἰς τὸν λαόν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι αἱ ἑξῆς: Ἀποκατάστασις πρῶτον τῶν δημοκρατικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ταυτόχρονος ἀπελευθέρωσις τῶν χιλιάδων ἐξορίστων καὶ πολιτικῶν καταδίκων, χορηγουμένης γενικῆς πολιτικῆς ἀμνηστείας. Διότι πῶς μποροῦμε νὰ πᾶμε πρὸς ἐκλογὰς ὅταν ἐπὶ 4–5 χρόνια εὑρίσκωνται 3.500 ἄνθρωποι πολιτικοὶ ἐξόριστοι ὅλοι παρανόμως; Ὅταν δὲν μετετράπησαν οὔτε κἂν σὲ ἰσόβια δεσμὰ αἱ θανατικαὶ ποιναὶ ἄλλων 3.500 πολιτικῶν καταδίκων; Ὅταν δὲν ἀπελύθησαν οὔτε κἂν οἱ ψυχοπαθεῖς, οἱ παράλυτοι, οἱ ἀνάπηροι, οἱ φυματικοὶ καὶ οἱ ἄρρωστες γυναῖκες; Διερωτᾶται δὲ κανεὶς γιατί συνεχίζεται ἡ παράνομος λειτουργία τῶν ἐκτάκτων στρατοδικείων καὶ ἡ παράτασις τῆς ἰσχύος τοῦ Α. νόμου 509; ἐὰν ὄχι, διὰ νὰ τρομοκρατῆται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ νὰ πλήττεται ἡ Ἀριστερά; Μὰ εἶναι ὅμως δυνατὸν κάτω ἀπὸ τέτοιες φρικαλέες συνθῆκες νὰ πᾶμε σὲ ἐκλογάς; εἰς ἐποχὴν δηλαδή, κύριοι συνάδελφοι, ποὺ ἐπιβάλλεται νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις σοβαρὰς καὶ γενναίας ἀποφάσεις διὰ τὴν εἰρήνευσιν τῆς χώρας; Καὶ ἐνῷ μάλιστα σύσσωμος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπαιτεῖ τὴν χορήγησιν γενικῆς πολιτικῆς ἀμνηστείας, ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται ν’ ἀποκαταστήσῃ καὶ τὶς στοιχειωδέστερες ἐλευθερίες τοῦ λαοῦ, καὶ ὑπὸ βίαιον καὶ τρομοκρατικὸν καθεστώς, ὁδηγεῖ τὴν χώραν εἰς νέας ἐκλογὰς μὲ σύστημα μάλιστα ἐκλογικὸν κυριολεκτικὰ λῃστρικόν. Κατόπιν ὅλων αὐτῶν, καὶ ἐπειδὴ ἐμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τοῦ ἀμιγοῦς ἀναλογικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, κατάλληλα βέβαια τροποποιουμένου ὥστε νὰ καταστῇ ἀπολύτως δίκαιο δι’ ὅλους, θὰ καταψηφίσουμε καὶ τὴν παροῦσαν ἔκδοσιν τῆς ἰδίας κατ’ οὐσίαν Κυβερνήσεως ποὺ ὑπὸ διαφόρους μορφὰς παραμένει στὴν ἀρχὴν ἀπὸ τῆς ἑπομένης ἡμέρας τῶν περασμένων ἐκλογῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Μανιαδάκης ἔχει τὸν λόγον.

§158Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Μετὰ τὴν ἄκραν ἀριστεράν, κ. βουλευταί, δηλαδὴ μετὰ τὰς γνώμας τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημ. Συναγερμοῦ, ἔρχεται καὶ ἡ σειρὰ τῆς ἄκρας δεξιᾶς νὰ εἴπῃ καὶ αὐτὴ τὴν γνώμην της. Ἔχομεν, ἐπανειλημμένως, τονίσει ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι ἂν ἐφθάσαμε ἐκεῖ ὅπου ἐφθάσαμεν καὶ ἂν ἡ σημερινὴ Βουλὴ ἔχῃ περιέλθει εἰς πλήρην ἀδυναμίαν νὰ δώσῃ αὐτοδυνάμους Κυβερνήσεις, καὶ κατηντήσαμεν ἀπὸ τὴν τριμερῆ Κυβέρνησιν εἰς τὴν διμερῆ τοιαύτην καὶ ἐν συνεχείᾳ εἰς τὴν σημερινὴν μονομερῆ τῆς ἐλαχίστης μειοψηφίας, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν συνωμοσίαν ἡ ὁποία ἐξυφάνθη μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ὡς γνωστὸν ἔπαιξε πρωτεύοντα ρόλον ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος κύριος Παπανδρέου. Τὸ περίφημον ἐκεῖνο πρωτόκολλον τῆς 12ης Μαρτίου εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ κυβερνηθῶμεν μέχρι σήμερον ἀπὸ Βενιζελογενεῖς Κυβερνήσεις καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἀχρηστευθῇ ἡ Βουλή, ὥστε νὰ μὴ ἠμπορῇ νὰ δώσῃ ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις συνεργασίας, ἀφοῦ καὶ νέα Κόμματα καὶ νέοι Ἀρχηγοὶ ἀνεπήδησαν μέσα εἰς τὴν Βουλὴν χωρὶς τὴν λαϊκὴν ἔγκρισιν. Σήμερον ὁ κ. Παπανδρέου, ὑπεστήριξεν ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, ὅτι ὡς ἔχει διαμορφωθῆ ἡ πολιτικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος, θὰ πρέπει καὶ εἰς τὸ μέλλον ἡ χώρα νὰ διοικῆται ἀπὸ Κυβερνήσεις συνεργασίας καὶ συνεπῶς θὰ πρέπει τὰ Κόμματα νὰ συνηθίσουν εἰς τὴν μεταξύ των ἔντιμον συνεργασίαν καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τῆς συνεργασίας. Αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν διακήρυξε τὴν στιγμὴν αὐτήν, δὲν τὴν ἐνεθυμήθη, ἢ μᾶλλον τὴν παρέβη, ὅταν ὑπέγραφε τὸ περίφημον πρωτόκολλον τῆς 12ης Μαρτίου μὲ τὰ Βενιζελογενῆ Κόμματα καὶ ἀπέκλειε τὸν μὴ Βενιζελογενῆ κόσμον. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἡ σημερινὴ Βουλὴ ἔχει ἀχρηστευθῆ καὶ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ νέα, ἐκ νέων ἐκλογῶν. Κάθε προσπάθεια δημιουργίας κυβερνητικῶν σχημάτων καὶ παρατάσεων τοῦ βίου τῆς παρούσης Βουλῆς, ἀποτελεῖ ἀπώλειαν χρόνου καὶ ἀκριβῶς αὐτὸ εἰσηγήθημεν καὶ εἰς τὴν Α.Μ. τὸν Βασιλέα. Ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι, ὡς γνωστόν εἴμεθα παλαιοὶ Βασιλόφρονες καὶ πιστοὶ θιασῶται καὶ ὀπαδοὶ τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, δὲν ἠσθάνθημεν, καμμίαν κόπωσιν καὶ καμμίαν πικρίαν, καὶ δὲν ἐνομίσαμεν, οὐδὲ πρὸς στιγμήν, ὅτι κινδυνεύουν οἱ θεσμοί. Ἐὰν εἴπωμεν εἰς ἀπάντησιν τοῦ Μηνύματος τῆς Α.Μ., ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ παροῦσα Βουλὴ νὰ δώσῃ τὴν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν τὴν ὁποίαν ἐζήτει ὁ Βασιλεὺς μὲ τὸ Μήνυμά Του, καὶ ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν ἐτόνιζεν εἰς τὸ τέλος τοῦ Μηνύματος, καὶ ἡ λύσις αὐτὴ εἶναι ἀκριβῶς ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς καὶ ἡ προκήρυξις νέων ἐκλογῶν, διότι εἰς τὰς περιπτώσεις αὐτάς, κατὰ τὰς ὁποίας δημιουργεῖται ἀδιέξοδον, μόνον ὁ λαὸς εἶναι ἁρμόδιος νὰ δώσῃ λύσιν. Εἶναι περιττὸν νὰ βασανίζεται ὁ κ. Σβῶλος, Ἀρχηγὸς τοῦ Ε.Λ.Δ., διὰ νὰ ἀνεύρῃ τί ἐννοεῖ ὁ Βασιλεὺς μὲ τὴν ἀπειλὴν ποὺ κάνει εἰς τὸ τέλος τοῦ Μηνύματός Του. Εἶναι περιττὸν νὰ φαντάζεσθε, κ. καθηγητά, ἄλλας περιέργους ἢ ἀνωμάλους λύσεις, ὅταν ὁ Βασιλεὺς σᾶς λέγῃ, ὅτι τὴν λύσιν θὰ τὴν δώσῃ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ πολιτεύματος. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι θὰ ἀσκήσῃ τὴν προνομίαν Του, δηλαδὴ θὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ἀντὶ νὰ τὴν διαλύσῃ ἀμέσως καὶ νὰ κάμῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, ἐπροτίμησε νὰ βραδύνῃ ἐπὶ ὀλίγας ἡμέρας τὴν διάλυσιν, διὰ νὰ ἔχῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον ἐκ τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀποφύγωμεν καὶ αὐτὴν τὴν καθυστέρησιν καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἄμεσον διάλυσιν τῆς Βουλῆς, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶχεν ἐπὶ τούτου ἀντιρρήσεις. Ἡ παροῦσα Βουλή, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀδύνατον νὰ δώσῃ πραγματικὴν Κυβέρνησιν. Ὁσαιδήποτε προσπάθειαι καὶ νὰ γίνουν, αἱ Κυβερνήσεις θὰ εἶναι ἀδύναμοι καὶ νόθοι. Μόνον αἱ νέαι ἐκλογαὶ θὰ μᾶς δώσουν τὴν δυνατότητα δημιουργίας ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Καὶ ἂν ἀκόμη αἱ ἐκλογαὶ διεξήγοντο μὲ τὸ ὑφιστάμενον σύστημα, καὶ πάλιν τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦσαν πολὺ διαφορετικά, διότι ὑπάρχουν μεγάλοι διαφορισμοὶ εἰς τὰς λαϊκὰς μάζας. Ἀκόμη περισσότερον ἐὰν ψηφισθῇ ὁ νέος ἐκλογικὸς νόμος. Τελευτῶν ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω, κ. συνάδελφοι, ὅτι ἐξυπηρετοῦμεν τὸ Ἔθνος προχωροῦντες τὸ ταχύτερον καὶ χωρὶς ἀπώλειαν χρόνου πρὸς τὰς ἐκλογάς.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§160Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, μετὰ πολλῆς προσοχῆς παρηκολούθησα τὰς ἀγορεύσεις τόσον τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ὅσον καὶ τῶν ἐκπροσώπων τῶν κοινοβουλευτικῶν ὁμάδων. Ἤκουσα, λέγω, μετὰ πολλῆς προσοχῆς ὅλας τὰς κατηγορίας, τὰς ὁποίας ἐξετόξευσαν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως καὶ κυρίως ὁ ἕτερος τῶν ἀρχηγῶν τοῦ ΛΕΚ, ὁ ὁποῖος νομίζω ὅτι ἐντελῶς παρακαίρως προέβη εἰς δριμὺ κατηγορητήριον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου θέματος τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλην τὴν παρελθοῦσαν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν πρόκειται νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸ κατηγορητήριον αὐτό, διότι νομίζω, ὅπως εἶπον καὶ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς Συνεδριάσεως, ὅτι καθῆκον καὶ συμφέρον ὅλων μας εἶναι νὰ ἐκκαθαρίσωμεν τὸ ταχύτερον τὴν κατάστασιν καὶ νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Ἕνα πρᾶγμα μόνον θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν φίλον μου ἀρχηγὸν τοῦ ΛΕΚ: κατὰ ποίαν λογικὴν ἀφ’ ἧς τὸ ΛΕΚ ἔπαυσε νὰ ὑποστηρίζῃ τὴν Κυβέρνησιν, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς 20ῆς Φεβρουαρίου, ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ὤφειλε νὰ παραιτηθῇ; Διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἡ ΕΠΕΚ ἐδέχθη νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Κυβέρνησιν; Δὲν πιστεύω νὰ ἐννοῇ μὲ αὐτὰ ὅτι αἱ ψῆφοι τοῦ ΛΕΚ εἶναι καλυτέρας ποιότητος ἀπὸ τὰς ψήφους τῆς ΕΠΕΚ. Θὰ ἤθελον νὰ μοῦ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν ἐπ’ αὐτοῦ.

§161Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐφανταζόμην ὅτι θὰ προεβαίνατε εἰς αὐτὴν τὴν διατύπωσιν. Ὑπῆρξα σαφέστατος. Εἶπον ὅτι δὲν ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις νὰ βασισθῇ ἐπὶ τῶν ψήφων τῆς ΕΠΕΚ, διότι αἱ ψῆφοι αὐτῆς ἐδίδοντο ὑπὸ αἵρεσιν καὶ καθίστων τὴν Κυβέρνησιν κατ’ οὐσίαν ὑπηρεσιακήν. Αὐτὰ εἶπον.

§162Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν νομίζω ὅμως ὅτι ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς ὑπηρεσιακῆς εὐσταθεῖ. Διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ ΕΠΕΚ, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου μέχρι σήμερον, ἄφησε τελείως ἀπερίσπαστον τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἔργον της. Δὲν πρόκειται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ ἄλλα θέματα, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ ΛΕΚ. Ἐπὶ δύο μόνον σημείων θὰ ἤθελον νὰ δώσω ἐξήγησιν πρὸς τὴν Βουλήν: πῶς ἐδημιουργήθη τὸ ζήτημα τῆς διαφωνίας μου μὲ τὸ Δ. Σ. Κόμμα καὶ δεύτερον τὸ ζήτημα τοῦ μηνύματος τοῦ Βασιλέως. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι μὲ τὸ Δ. Σ. Κόμμα εἶχον μίαν εἰλικρινῆ καὶ στενὴν συνεργασίαν καὶ ἰδίως δὲ κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς Κυβερνήσεως. Παρ’ ὅλα ταῦτα καὶ παρ’ ὅλον ὅτι εἰς τὰ τέλη τοῦ βίου της ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε πλέον τὴν ἰδίαν ψυχικὴν ἐπαφήν, ἐν τούτοις, τολμῶ νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν δύο κομμάτων ἀπέδωσεν ὠφέλιμον ἔργον καὶ καυχῶμαι, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὰ δύο συνεργαζόμενα κόμματα ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των ἀπέναντι τῆς χώρας. Τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ὀγκοῦνται ἐνώπιόν μας εἶναι τεράστια. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν πιστεύει ὅτι ἐρχόμενος εἰς τὴν ἀρχὴν θὰ σώσῃ αὐτὸν τὸν τόπον. Καὶ εἶναι εὐγενὴς ἡ φιλοτιμία, τὸ νὰ νομίζωμεν ὅτι ἡμεῖς θὰ κάμωμεν κάτι καλύτερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Ὅταν ὅμως ἀντιμετωπίσετε τὰς δυσχερείας τῆς Ἐξουσίας θὰ ἀντιληφθῆτε ὅτι καὶ ἡμεῖς παλαίομεν ἐναντίον μυρίων δυσχερειῶν. Παρ’ ὅλα ταῦτα ἡ Κυβέρνησις, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ἔπραξε τὸ καθῆκόν της καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δώσωμεν ἀπολογισμὸν τοῦ ἔργου μας. Μὲ τὸν κ. Παπανδρέου, ὅταν ἐγεννήθη πλέον τὸ πρόβλημα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶχον μίαν εἰλικρινῆ ἐξήγησιν μαζί του. Μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Συντονισμοῦ καὶ τοῦ εἶπον: Τί θὰ γίνῃ καὶ κατὰ ποῖον τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανισθῶμεν εἰς τὴν Βουλήν, ἐφ’ ὅσον ὑποστηρίζωμεν διαφορετικὰ ἐκλογικὰ συστήματα; Ὁ κ. Παπανδρέου μοῦ ἀπήντησεν ὅτι: τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος εἶναι κτῆμα τῶν κομμάτων, ὅπως τὸ Σύνταγμα εἶναι κτῆμα ὅλων τῶν βουλευτῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν πλέον μιᾶς θεωρητικῆς ἀναπτύξεως, τὴν ὁποίαν θὰ κάμω πρὸς τὴν Βουλήν, δὲν πρόκειται νὰ κάμω ἀντίδρασιν εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νόμου, πρὸς τὸν ὁποῖον θεωρητικῶς διαφωνῶ. Εἶμαι εὐτυχὴς διότι καὶ ἀπόψε ἐπανέλαβε τὴν ἰδίαν διαβεβαίωσιν. Εἰς τὸ σιτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπ’ ἀρχῆς διεχειρίσθη ὁ κ. Παπανδρέου ἐν ἀπολύτῳ συμφωνίᾳ μαζί μου, εἴχομεν καταλήξει εἰς τὰς τιμὰς τῶν 2.300 διὰ τοὺς μεγάλους, 2.600 διὰ τοὺς μικροὺς καὶ 3.000 διὰ τὰ χρέη. Εἰς τὴν γραμμὴν αὐτὴν ἐμείναμεν ἀλληλέγγυοι. Καὶ ὅταν τὴν ἑπομένην τὸ πρωΐ ἐγένετο τὸ Κυβερνητικὸν Οἰκονομικὸν Συμβούλιον, ἡ στάσις τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν σταθερά. Εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι εἴχομεν συμφωνήσει μὲ τὸν κ. Παπανδρέου, ὅτι λόγῳ τῆς μεσολαβήσεως τῆς ἑορτῆς τοῦ Βασιλέως, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναβάλωμεν τὴν παραίτησιν διὰ τὸ Σάββατον. Κατὰ τὴν πρωΐαν τοῦ Σαββάτου καὶ ἐνῷ εὑρισκόμην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, μὲ ἐζήτησε νὰ μὲ ἴδῃ ἐπειγόντως ὁ ὑπαρχηγὸς τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς. Μοῦ εἶπεν ὅτι ὡρισμέναι προτάσεις τὰς ὁποίας εἶχε κάμει ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐγένοντο ἀποδεκταί. Μετέβαλον τὰς τιμάς, τὰς ὁποίας μοῦ ἐπαρουσίασεν ἐκείνην τὴν στιγμήν, ὥστε νὰ εὐνοήσω περισσότερον τοὺς μικροὺς καὶ ἔστειλον πράγματι τὸν κ. Εὐστρατιάδην εἰς τὸν κ. Παπανδρέου, διὰ νὰ ἐρωτήσῃ τὴν γνώμην του. Ἡ ἀπάντησις ἦτο ὅπως αὐτή, τὴν ὁποίαν ἀνέφερον ὅταν ὡμίλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος. Δὲν διστάζω αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ κάμω μίαν ὁμολογίαν ὅτι, ὅταν ἀνεχώρησα, ὄχι πρὸς διασκέδασιν, ἀλλά, διὰ νὰ μοῦ δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ ἀσκήσω μίαν ἐπιρροὴν εἰς τὸ ἀνώτατον κλιμάκιον καὶ διὰ νὰ ἠμπορέσω νὰ ἐπιτύχω κάτι καλύτερον διὰ τοὺς γεωργούς, παρέλειψα νὰ εἰδοποιήσω τὸν κ. Παπανδρέου. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ ὁ κ. Παπανδρέου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιληφθῇ, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐκδρομὴ εἶχε κάποιον λόγον, διὰ νὰ ἠμπορέσω νὰ ἐπιτύχω κάτι καλλίτερον. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπικοινωνήσῃ μαζί μου εἰς τὴν Αἰδηψόν, προτοῦ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του. Οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα. Κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ τὸν σῖτον, ἐν πάσῃ περιπτώσει, παρ’ ὅλα ὅσα ἐμοσολάβησαν, νομίζω, ὅτι ὀρθῶς ἔπραξα ἐκ τῶν ὑστέρων, διότι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχε παραιτηθῆ ἔκτοτε καὶ ἐσχηματίζετο ὑπηρεσιακή, αἱ τιμαὶ θὰ καθωρίζοντο εἰς τὸ 2.300 μὲ 3.000. Κατώρθωσα ὅμως νὰ ἐπιτύχω ὑπὲρ τῶν γεωργῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν μεγάλην μᾶζαν τῆς χώρας, 200 δραχμὰς ἐπὶ πλέον καὶ αἱ τιμαὶ καθωρίσθησαν εἰς 2.500, ὡς πρὸς τὴν συγκέντρωσιν καὶ 3.000 διὰ τὰ χρέη. (Χειροκροτήματα). Διὰ τὸ δεύτερον ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον κυρίως καὶ κατηγοροῦμαι, ὅτι δῆθεν ἀφῆκα ἔκθετον τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως, εἰς μίαν διακοπὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμον εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον καὶ νομίζω τινὲς ἐκ τῶν παρισταμένων ἀσφαλῶς θὰ τὸ ἐνθυμοῦνται, εἶπον, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μεταβῶ εἰς τὴν τελετήν, ἡ ὁποία θὰ ἐγίνετο ἐπὶ τῇ ὑψώσει τῆς σημαίας εἰς τὸ Καταδρομικὸν «Ἕλλη» καὶ ἐὰν θὰ ἤθελον οἱ κ. Ἀρχηγοὶ εἴτε νὰ συσκεφθῶμεν ἄλλην ὥραν, εἴτε νὰ τοὺς ἴδω ἐκ περιτροπῆς καὶ ἡ ἀπάντησις ἦτο σχεδὸν ὁμόφωνος, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐμεσολάβουν ἀκόμη 25 λεπτὰ τῆς ὥρας, θὰ ἠμπορούσαμε νὰ εἴπωμεν ὅλοι τὴν γνώμην μας. Ἐκράτησα τότε σημειώσεις, ὅταν δὲ ὁ κ. Κανελλόπουλος μὲ ἠρώτησε τελικῶς ποία εἶναι ἡ γνώμη τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἡ ἐρώτησις θὰ ἐπερίττευεν ἴσως, δοθέντος, ὅτι ἐγὼ εἶχον ἐπιφορτισθῆ νὰ μεταβιβάσω τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως εἰς τοὺς Ἀρχηγούς, κατόπιν ἐγκρίσεώς μου, τοῦ ἀπήντησα ἀκριβῶς ποία εἶναι ἡ ἄποψις τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ διὰ νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀντιληφθῇ, πόσον ἔκθετον ἀφῆκα τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως, ἐδήλωσα πρὸς τοὺς πολιτικοὺς Ἀρχηγούς, ὅτι διὰ νὰ μὴ θεωρηθῶ, ὅτι θέτω ὑποψηφιότητα Προεδρίας, ὡς Ἀρχηγὸς τοῦ μεγαλυτέρου κόμματος, κατόπιν μιᾶς συνομιλίας, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν προηγουμένην μὲ τὸν Βασιλέα, ἐδέχθην ἡ Προεδρία νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὸν πρεσβύτερον τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν. Νομίζετε κατόπιν αὐτοῦ κ. Ἀρχηγὲ τοῦ ΛΕΚ, ὅτι ἀφῆκα ἔκθετο τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως;

§163Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ φράσις ἔχει τόνον ἐρωτηματικόν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπὴν καὶ μίαν ἀπάντησιν. Εἴχατε εἴπει, αὐτὸ τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἀνακοινώσατε καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ εἴπατε, ὅτι πρέπει νὰ ἀνατεθῇ ἡ προεδρία εἰς τὸν πρεσβύτερον. Πάντως εἴπατε, ὅτι δὲν ἔχει λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς Προεδρείας ἐν περιπτώσει Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἠρκέσθητε ὅμως νὰ εἴπητε, ὅτι δέχεσθε νὰ μετάσχητε Κυβερνήσεως ὅλων τῶν Κομμάτων, ἐνῷ τὸ μήνυμα δὲν ὡμίλει μόνον περὶ Κυβερνήσεως ὅλων τῶν Κομμάτων.

§164Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ ΛΕΚ, μετὰ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν ὁ ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, δὲν ὑπάρχει πλέον ἄλλο περιθώριον πλὴν τοῦ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως ἐκ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος καὶ ὑμῶν τῶν ΛΕΚ. Εἰς τὴν λύσιν αὐτὴν ἐγὼ συνεβούλευσα τὸν Βασιλέα νὰ μὴ πᾶμε, διότι δὲν θὰ ἦτο ἀρκετὰ σταθερὰ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἐξησφαλίζετο ἀπὸ μίαν τοιαύτην πλειοψηφίαν, θὰ εἶχε δὲ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ τὰ ἴδια μειονεκτήματα τῶν Κυβερνήσεων συνασπισμοῦ. Νομίζω λοιπόν, εἰς ὃ σημεῖον ἔφθασαν τὰ πράγματα, ὅτι ἔπρεπε εὐθαρσῶς νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα καὶ τοῦ εἰσηγήθην πλέον, ὡς λύσιν, τὴν λύσιν διὰ τῶν ἐκλογῶν. Δὲν εἶμαι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πιστεύω ὅτι θὰ κυριαρχίσω τῶν ἄλλων κομμάτων κατὰ τὰς ἐκλογάς. Νομίζω ὅμως ὅτι ἔχομεν μίαν ὑποχρέωσιν νὰ δώσωμεν μίαν σταθερὰν Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον, τὴν ὁποίαν ἡ παροῦσα σύνθεσις τῆς Βουλῆς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ. Θὰ κατέλθωμεν ὅλοι εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι ὁ μόνος ἁρμόδιος νὰ ἀποφασίσῃ ποῖα εἶναι ἐκεῖνα τὰ κόμματα, ποὺ θέλει νὰ τὸν κυβερνήσουν. Ἐγὼ καὶ ἂν ἀκόμη τὸ κόμμα μου δὲν ἔλθῃ μὲ τὰ ποσοστὰ τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται, διὰ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, δὲν πρόκειται νὰ δυσφορήσω· Ἕν εἶναι τὸ καθῆκον μας σήμερον, νὰ συμβάλωμεν ὅλοι, ὥστε νὰ μπορέσῃ αὐτὸς ὁ τόπος νὰ διοικηθῇ. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γρηγοριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§166Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ὅλοι μαζί, κύριοι Βουλευταί, ἀλλὰ καὶ ἰδίως οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸ Κόμμα τῶν Ἀριστερῶν Φιλελευθέρων, ἔχομεν ἀκούσει ἀπόψε κἄτι παράξενες θεωρίες καὶ μάλιστα ἀπὸ στόματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Καὶ τώρα ἀκόμη ποὺ ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἐντύπωσις ἡ ὁποία μᾶς μένει δὲν κατώρθωσε νὰ ἐξουδετερώσῃ τὴν ἀρχικήν. Καὶ μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κἄτι παράξενες θεωρίες, ὅτι δηλαδὴ ἅμα δὲν σᾶς ἀρέσουν αὐτὰ ποὺ σᾶς λέγω, δὲν εἶναι ζήτημα ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ζήτημα τῆς παρουσίας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἁπλῶς ἅμα θέλετε πηγαίνετε νὰ τὰ εἴπητε μεθαύριον εἰς τὰς ἐκλογάς, εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἄρα, καθαρὸ συμπέρασμα μένει, ὅτι δὲν εἴμαστε ἐμεῖς ἁρμόδιοι νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν, διὰ πολλὰς ὑπερβασίας, τὰς ὁποίας ἔκαμε κατὰ τὸ διάστημα τῆς διακυβερνήσεως τῶν κοινῶν καὶ ἀποφεύγει τὸν ἔλεγχον, ἀποφεύγει τὴν εὐθύνην τῶν ἰδίων της πράξεων, λέγοντας ὅτι ἀναλαμβάνει ὅλες τὶς εὐθῦνες, χωρὶς πράγματι νὰ τὶς ἀναλαμβάνῃ, ἀλλὰ νὰ τὶς παρακάμπτῃ. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι δὲν δέχεται τὴν Βουλὴν ἁρμοδίαν νὰ τὸν κρίνῃ. Δὲν εἶναι ἡ Βουλὴ αὐτή, κατὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἁρμοδία νὰ τὸν κρίνῃ καὶ ἑπομένως Βουλὴ ποὺ ἔχασε τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Λαοῦ, δὲν εἶναι ἁρμοδία νὰ ἐπικυρώσῃ τὰ μέτρα ποὺ θὰ πᾶμε στὶς ἐκλογές. Ἔ! Αὐτὰ εἶναι τὰ περίφημα μέτρα ποὺ θὰ ἴδωμεν εἰς οἰκείαν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς, τῆς ἐγγράφου ἀναλογικῆς ἢ ὅπως τὴν ἔλεγε ἕνας φίλος μου, τῆς κατισχυμένης ἀναλογικῆς. Ἔχομε κολοσσιαῖα ζητήματα, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, τὰ ὁποῖα διεχειρίσθη ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ θέλῃ νὰ δώσῃ κανένα λόγον καὶ τὰ διεχειρίσθη ἀπὸ τὴν ἀρχήν, λέγουσα, ὅτι εἶναι κάτι διαφορετικόν. Ἐν τούτοις τὸ καταστάλαγμα ὅλων τῶν εὐθυνῶν ἀφορᾶ σήμερον τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν, τῆς ἐλαχίστης μειονοψηφίας, ὅπως τὴν εἶπεν εἷς ἐκ τῶν κ. συναδέλφων. Ἔχομεν ἕνα μεγάλο ζήτημα ἐξωτερικὸν κολοσσιαῖον, μεγίστης σημασίας. Ἐντάσσεται ἡ χώρα σὲ ἕναν συνασπισμόν, ἄρα γίνεται ἐχθρὰ ἑνὸς ἄλλου συνασπισμοῦ καὶ ὅμως δι’ αὐτὸ δὲν δίδει κανέναν λόγον, ἐνῶ οὐσιαστικῶς ἡ εὐθύνη βαρύνει τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἔπρεπε νὰ δίδῃ λόγον ἢ τουλάχιστον νὰ ἐνεργῇ μὲ τὴν συγκατάθεσιν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς καὶ δὴ εἰς τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, ὅπως ἐσυνηθίσαμε νὰ κάμωμε καὶ ὅπως συνήθιζε νὰ κάμῃ καὶ ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὁ ἀναντικατάστατος. Ἔχομεν ἄλλα τρομακτικὰ ζητήματα πάλιν, ἀκόμη ἐξωτερικὰ καὶ ἐννοοῦν νὰ σιωποῦν οἱ Κυβερνῶντες τὴν πολιτικήν, ἐνῷ δὲν εἶναι καθόλου σύμφωνος ὁ Λαός. Ἐννοοῦν νὰ ἐπεμβαίνουν εἰς ζητήματα ξένης χώρας, ὑπακούοντες εἰς μονομερῆ ἔκκλησιν τοῦ Ο.Η.Ε., ἐννοοῦν νὰ ἐνισχύσουν στρατιωτικῶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κορέας. Ἐπειδὴ μᾶς δίδουν βοήθειαν ἄρα θὰ πρέπει νὰ δίδωμεν τὰ κεφάλια μας. Εἰς τὰ ζητήματα τὰ μεγάλα.......

§167Γ. ΖΑΡΑΣ. Ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ ζητήματα; Νὰ τὰ κατονομάσετε.

§168Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Τὰ ἠξεύρετε τὰ ἔχομεν εἴπει ἐπανειλημμένως. Τὰ ζητήματα αὐτὰ εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀντιρωσσικὴν πολιτικήν. Εἶμαι ρωσσόφιλος δὲν εἶμαι ρωσσομανής.

§169Γ. ΖΑΡΑΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε εἶναι προδοσία. Κύριε Πρόεδρε παρακαλῶ νὰ συστήσετε εἰς τὸν ρήτορα ν’ ἀνακαλέσῃ, ἢ νὰ κατέλθῃ τοῦ βήματος, διότι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀνεχθῶμεν θεωρίαν κομμουνιστικὴν ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου βήματος τῆς Βουλῆς.

§170Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἐπίσης ὑπάρχουν κολοσσιαῖα ἐσωτερικὰ ζητήματα. Ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ἀκριβῶς χωρὶς λόγον ὀλίγας ἡμέρας πρὶν συνέλθῃ ἡ Βουλὴ ἔφεραν ἀρχιστράτηγον τῶν ἐνόπλων δυνάμεων μὲ Ἀναγκαστικὸν Νόμον, τὸν ὁποῖον ὑπεσχέθησαν νὰ τὸν φέρουν πρὸς ἔγκρισιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅταν διετύπωσα ἐπερώτησιν δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα διὰ νὰ συζητηθῇ καὶ ἔτσι ἀπέσυρα τὴν ἐπερώτησίν μου, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος συνεκέντρωσε ὅλας τὰς ἐξουσίας εἰς χεῖρας του, ἐκεῖνος ἀκριβῶς, παρ’ ὀλίγον νὰ προβῇ εἰς πραξικόπημα, τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς αἱ σωφρονοῦσαι δυνάμεις τῆς χώρας ἀπέκρουσαν. Ἀπέναντι τοιούτων ζητημάτων, ἀπέναντι κολοσσιαίων ἐσωτερικῶν ζητημάτων, ἀπέναντι τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας μὲ Ἀναγκαστικοὺς Νόμους ποῖος ἄλλος ἔχει τὴν εὐθύνην ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως; Σεῖς, σεῖς τῆς δώσατε τὸ δικαίωμα νὰ κυβερνᾷ μὲ Ἀναγκαστικοὺς Νόμους, σεῖς ἀπεμπολήσατε τὰ δικαιώματά σας. Ἐστραγγαλίσαμε τὴν φωνὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ κανεὶς δὲν ὑπάρχει ὑπεύθυνος.

§171Γ. ΖΑΡΑΣ. Νὰ συμμορφωθῆτε πρὸς τὸ Ἐθνικὸν βῆμα ἢ νὰ κατεβῆτε, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ σᾶς ἀνεχώμεθα. (Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι).

§172Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Βοᾶ ἡ περιφέρειά σας ἀπὸ τὰ ἐγκλήματά σας.

§173Α. ΔΗΜΑΚΗΣ. Εἶναι τιμή του, ὅτι ἠμύνθη ἐναντίον τῶν καθαρμάτων.

§174Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Καὶ εἰς τὸ τέλος ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδία καὶ προσπαθεῖ δι’ ἀντιλαϊκῶν νόμων τὰς ποινὰς τῶν πολιτικῶν ἐξορίστων νὰ τὰς μεταβάλῃ καὶ νὰ τὰς καθιερώσῃ ὡς ποινὰς ἰδιαιτέρας, ἐνῷ εἶναι μέτρον ἁπλῶς πολιτικὸν ἡ ἐξορία, θέλει νὰ μετατρέψῃ τὰς ποινὰς αὐτὰς εἰς ποινὰς καταναγκαστικῶν δεσμῶν καὶ προσπαθεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ νέαν Μακρόνησον μὲ τὴν βάσιν, ὅτι πρέπει αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι μὲ τὸ ζόρι νὰ ἀλλάξουν σκέψεις. Πρόκειται δὲ περὶ καθηγητῶν Πανεπιστημίων καὶ ἄλλων, τοὺς ὁποίους ἐφ’ ὅσον ἀντιδροῦν εἰς κάτι ἔχει δικαίωμα νὰ τοὺς περιορίσῃ, ἀλλὰ νὰ προσπαθῇ διὰ χωροφυλακίστικης διδασκαλίας, ἢ ἄλλων μέσων ν’ ἀλλάξουν γνώμην, αὐτὸ εἰς τὸ σημερινὸν νόημα δὲν εἶναι ἀνεκτόν. Καὶ ἐπειδὴ ἐφθάσαμεν εἰς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐματαίωσεν ἀκριβῶς ἡ διαρκὴς παρουσία, ὡς Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Παπανδρέου νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι αἱ πράξεις του ματαίωσαν τὰ μέτρα ἐπιεικείας καὶ ἀπὸ μέτρα ἐπιεικείας τὰ ἐμετέτρεψαν εἰς μέτρα ἀνεπιεικείας. Αὐτὰ εἴχομεν ὑποχρέωσιν νὰ τὰ εἴπωμεν, διότι κανένα μέτρον δὲν ἐλήφθη διὰ τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ, διότι κανένα μέτρον πραγματικὸν δὲν ἐλήφθη διὰ τὴν ἀνακούφισιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ λαοῦ. Καὶ ἐὰν προσπαθήσουν διὰ διαφόρων μέσων ὅπως ἡ νέα Βουλὴ ἀποστερηθῇ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων τῶν πράγματι περιβεβλημένων μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ καὶ προσπαθήσουν μὲ τὴν μέθοδον τὴν γνωστήν, ὅπως τοῦ νόμου τῶν Δημοτικῶν Ἐκλογῶν, νὰ παρουσιάσουν τὸν ἧττονα λόγον κρείττονα, αὐτὴ εἶναι ἄλλη δουλειά. Ἡμεῖς θὰ προσπαθήσωμεν νὰ μὴν ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὰς ἀρχάς μας. Εἶπον ὅτι ἐγώ, τοὐλάχιστον, προσωπικῶς εἶμαι ρωσόφιλος. Πιστεύω ὅτι καταστροφὴ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν θὰ εἶναι ἡ πρόσδεσίς του εἰς ἀντίθετον συνασπισμόν, δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα μὲ τὸ δόγμα τῆς ἐνόπλου οὐδετερότητος, τὴν ὁποίαν ὅταν δὲν δέχεται μία Ἑλληνικὴ ψυχή, θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι πραγματικὰ Ἑλληνική.

§175Γ. ΖΑΡΑΣ. Νὰ φύγετε ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ πᾶτε μὲ τοὺς φίλους σας.

§176Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Τῆς ἐνόπλου οὐδετερότητος, ὥστε νὰ μὴ δύνανται ἐξαπίνης νὰ μᾶς ἐπιτεθοῦν.

§177Γ. ΖΑΡΑΣ. Διαμαρτύρομαι διὰ τὰ λεγόμενα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§178Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Διαμαρτύρεσθε συστηματικὰ διὰ τὰ λεγόμενά μου, καὶ ζητεῖτε νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Μάθετε μιὰ γιὰ πάντα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι τσιφλίκι σου. Ἐμεῖς ἐκάναμε θυσίες ποὺ δὲν τὶς ἔκανες ποτέ σου γιὰ τὸν τόπον αὐτόν. Τὰ χέρια σου εἶναι βαμμένα μὲ αἷμα Ἑλληνικό, ἐπῆρες ὅπλα καὶ χρῆμα καὶ ψυχὴν Γερμανοῦ, γιὰ νὰ σκοτώνῃς Ἕλληνες. Πάσχεις ἀπὸ ντελίριουμ ἀντικομμουνίστικουμ.

§179Γ. ΖΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ προστατεύσετε αὐτὸ τὸ βῆμα. Πῶς ἀνέχεσθε νὰ λέγωνται τοιαῦτα πράγματα;

§180Α. ΔΗΜΑΚΗΣ. Ὅταν ὁ ρήτωρ λέγει ὅτι εἶναι ρωσόφιλος, τοῦτο ἀποτελεῖ πρόκλησιν. Ἔχει πολὺ δίκαιον ὁ κ. Ζάρας. Δὲν ἠμπορεῖτε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅταν ἡ Ρωσία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία καθοδηγεῖ τοὺς δορυφόρους νὰ ἐπιτίθενται κατὰ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐκεῖ ὅλα τεκμαίρονται εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἔχετε δικαίωμα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τοῦ ἱεροῦ νὰ ὁμιλῆτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Νὰ πᾶτε εἰς τὴν Ρωσίαν, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μένετε εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πατρίδα.

§181Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἔχω πλῆρες δικαίωμα νὰ μείνω εἰς μίαν Πατρίδα διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς ὁποίας τὰ πάντα προσέφερα. Σεῖς δὲν ἐκάνατε τίποτα ποτὲ γιὰ τὴν Ἑλλάδα, παρὰ μόνον ἐκαρπώθητε ὀφέλη. Ἡ Ἑλλάδα εἶναι πατρὶς δική μας, δὲν εἶναι τσιφλίκι δικό σας. Ἐάν, ἐννοεῖται, καὶ ἡ Ρωσία θέλῃ νὰ μᾶς προσβάλῃ, καὶ αὐτὴν θὰ τὴν κτυπήσω. Ἀλλ’ ἡ Ρωσία δὲν τὸ κάμνει αὐτό. Ἐκεῖνο, ποὺ δὲν δέχομαι ἐγώ, εἶναι νὰ σκοτωθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ ξένες ἔννοιες. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§182Α. ΔΗΜΑΚΗΣ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μάχεται εἰς τὴν Κορέαν διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὰς ἐλευθερίας ὅλου τοῦ κόσμου. Καὶ ἔδωσε πρῶτος τὸ παράδειγμα ἐδῶ, ὅταν ἠγωνίζετο τὸν ὑπὲρ ὅλων ἀγῶνα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπουκουβάλας ἔχει τὸν λόγον.

§184Α. ΜΠΟΥΚΟΥΒΑΛΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς ὁλόκληρον τὸ 16μηνον χρονικὸν διάστημα τῆς παρούσης Βουλῆς οὐδέποτε ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα. Ἀνέρχομαι σήμερον εἰς τὸ βῆμα ἀπὸ μίαν παρόρμησιν τῆς συνειδήσεώς μου διὰ νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ὡρισμένα γεγονότα περιπεσόντα εἰς τὴν ἀντίληψίν μου ἐκ τῆς μακροχρονίου ἐπαφῆς τὴν ὁποίαν ἔσχον τελευταίως μὲ τοὺς ἀνθρώπους τῆς ἐπαρχίας μου ἰδιαιτέρως, ἀλλὰ καὶ τοῦ Νομοῦ Σερρῶν ὁλοκλήρου, καὶ ἐν ταὐτῷ νὰ εἴπω καὶ τὰς γνώμας μου ἐν συσχετίσει πρὸς τὰ γεγονότα αὐτὰ ἐπὶ τῶν σημερινῶν πολιτικῶν θεμάτων. Ὅταν ἐδόθη τὸ Μήνυμα τοῦ Βασιλέως, εὑρισκόμην εἰς ἓν παραμεθόριον χωρίον τοῦ Νομοῦ Σερρῶν. Ἐκεῖ ἀπὸ ραδιοφώνου ἠκούσαμε τὸ Βασιλικὸν μήνυμα. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ ταλαιπωρημένος λαὸς τῆς μαρτυρικῆς Ἐπαρχίας Σιδηροκάστρου μετὰ μεγάλης ἀνακουφίσεως καὶ παρηγορίας ἤκουσε τὸ Βασιλικὸν Μήνυμα. Καὶ ἀνέμενεν ὅπως τὰ κόμματα, τὰ λεγόμενα ἐθνικόφρονα, θὰ συνεμορφοῦντο πρὸς τὴν Βασιλικὴν ἐπιταγήν. Ἀνέμενεν ὁ λαὸς αὐτός, ὅτι τὰ κόμματα, τῶν ὁποίων ἡγοῦνται πρόσωπα ἀναμφισβητήτου πατριωτισμοῦ, θὰ συνήρχοντο καὶ ἐκτιμῶντα τὰς δεινὰς περιστάσεις τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ Πατρίς μας, θὰ κατώρθωναν νὰ συνεννοηθοῦν διὰ νὰ ἀπαρτίσουν μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία καὶ εἰς τὸν λαὸν εἶναι ποθητὴ καὶ τὴν ἐπιταγὴν τοῦ Βασιλέως θὰ ἐξεπλήρου.

§185ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τοῦ Βασιλέως ἢ τῆς Κυβερνήσεως;

§186Α. ΜΠΟΥΚΟΥΒΑΛΑΣ. Ἦτο ἐπιταγὴ τοῦ Βασιλέως, τὴν ὁποίαν ἐνέκρινεν ἡ Κυβέρνησις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἔγινεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἀξιοτίμους Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων τὸ ἑξῆς: Ἔχουν ὁ καθένας ἐξ αὐτῶν λύσεις ἐπὶ τῶν σημαντικῶν καὶ ζωτικῶν προβλημάτων τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν; Ἐὰν ἔχουν λύσεις καὶ δὲν τὰς προσφέρουν ἔστω καὶ εἰς τὴν μονοκομματικὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Βενιζέλου, κάμνουν θανάσιμον σφάλμα καὶ πρᾶξιν ἀντιπατριωτικωτάτην. Διατί προσφεύγουν εἰς τὰς ἐκλογάς; Θὰ προγραμματισθοῦν λύσεις τῶν προβλημάτων αὐτῶν; Διατί δὲν τὰς λέγουν ἀπὸ τώρα; Θὰ ἔχουν τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου. Διατί δὲν κάμνουν Κυβέρνησιν Συνασπισμοῦ, ὡς ἐτόνισεν ὁ Μεγαλειότατος καὶ νὰ φέρουν ἐκεῖ τὰς λύσεις ποὺ ἔχουν εἰς τὸ μυαλό τους; Θὰ τοὺς χειροκροτήσωμεν ὅλοι μας. Ἐγὼ ὁ Μπουκουβάλας, ποὺ 25 χρόνια πολιτεύομαι καὶ εἶμαι πάντοτε εἰς τὸ ἀντίπαλον πολιτικὸν στρατόπεδον τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα, ὅταν ἔκαμε τὴν πρώτην Κυβέρνησιν τοῦ Κέντρου καὶ ἤκουσα τὸ πρόγραμμά του, χωρὶς νὰ τοῦ πῶ οὔτε «καλημέρα» ἔκαμα τὴν σκέψιν, μακρὰν ἀπὸ κάθε πολιτικὴν προκατάληψιν. «Ὁ τόπος βρῆκε μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία προγραμματίζεται ὡραῖα πράγματα διὰ τὸν λαόν. Ἀνεξάρτητος εἶμαι, θὰ τὴν ψηφίσω». Καὶ κατηγορήθην ἀπὸ ὅλους τοὺς συναδέλφους μὲ τοὺς ὁποίους συνεπολιτευόμην καθ’ ὅλην τὴν 25ετίαν. Διατί ὁ Μπουκουβάλας τὸ ἔκαμεν αὐτό; Φαίνεται θὰ ἔχῃ ἄλλας ἐπιδιώξεις. Καὶ ὅμως οὔτε τὸν εἶδα ποτὲ τὸν κ. Πλαστήραν, οὔτε καὶ ἐπῆγα καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς Κυβερνήσεώς του σὲ κανένα Ὑπουργικὸν Γραφεῖον. Διατί λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συνεννόησις τῶν κυρίων αὐτῶν ποὺ λέγονται Ἀρχηγοὶ τῶν Ἐθνικοφρόνων Κομμάτων; Ποιές εἶναι αἱ διαφορὲς ποὺ τοὺς χωρίζουν; Ἔχουν ὑποχρέωσιν νὰ βάλουν κάτω τὰ προβλήματα, νὰ τὰ μελετήσουν νὰ εἴπουν ὁ καθένας τους τὰς λύσεις ποὺ ἔχει καὶ νὰ σώσουν ἔτσι τὴν Ἑλλάδα. ΟΧΙ λένε, πρέπει νὰ πᾶμε εἰς τὸν λαόν. Τί θὰ πῆτε εἰς τὸν λαόν; Τὸ πρόγραμμα μὲ τὸ ὁποῖον θὰ τὸν σώσητε; Πέστε το ἀπὸ τώρα καὶ σῶστε τον. Κάθε ἀντίθετος σκέψις νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι σοβαρά. Ἄς γίνῃ συνείδησις ὅλων μας, ὅτι μὲ τὰ καμώματά μας ἔχομεν ξεπέσει εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ. Εὑρισκόμην καθ’ ὅλον τὸ ἀπὸ τῶν διακοπῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς χρονικὸν διάστημα μέχρι σήμερον εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα. Εἶναι ἡ πρώτη ἡμέρα ποὺ ἔρχομαι εἰς Ἀθήνας καὶ ἐτηλεγράφησα ἀπὸ τὸ Σιδηρόκαστρον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μὲ ἐγγράψῃ ὡς ὁμιλητὴν διότι ἤθελα νὰ εἴπω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὰ ἀνωτέρω καὶ νὰ σᾶς μεταβιβάσω τὸν πόνον τοῦ λαοῦ ὁλοκλήρου τῆς Βορείου Ἑλλάδος. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐπάνω σὲ μιὰ ἀναμμένη φωτιά, τὴν ὁποίαν ἐγγίζουν οἱ κύριοι ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ τὴν ἐγγίζουν χωρὶς νὰ ἔχουν τὴν ἱκανότητα τῆς αὐθυποβολῆς τῶν ἀναστενάρηδων τῆς περιφερείας μου. Καὶ ἡ φωτιὰ δὲν θὰ κάψῃ μόνον αὐτοὺς ἀλλὰ καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὁλόκληρον. Εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα ἔγιναν πολλὰ συλλαλητήρια ἐκ μέρους τῶν σιτοπαραγωγῶν. Εἶναι ἀνάστατος ὁ πληθυσμὸς τῆς Βορείου Ἑλλάδος καὶ ἰδίᾳ τοῦ κατ’ ἐξοχὴν σιτοπαραγωγικοῦ νομοῦ Σερρῶν. (Δὲν θέλω νὰ κακίσω τὴν Κυβέρνησιν). Ἀληθῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατέβαλε μίαν προσπάθειαν διὰ νὰ ἐπιτύχῃ καὶ αὐτὰς τὰς τιμὰς ποὺ μᾶς ἐξήγγειλε προχθές. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι εἰς τοὺς σιτοπαραγωγοὺς ἐγένετο γνωστόν, ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας ἐκοστολόγησαν πρὸς δραχμὰς 3.500 τὴν ὀκᾶν καὶ μὲ βάσιν τὸν τιμάριθμον τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1950 στὰ εἴδη γεωργικῆς καταναλώσεως, ἅτινα μέχρι σήμερον ἔχουν ὑψωθῆ κατὰ 30% καὶ ἐρωτᾶται κατόπιν αὐτοῦ ὁ σιτοπαραγωγικὸς κόσμος γιατὶ ἡ τόση περιφρόνησις πρὸς τὰ δίκαιά του; Δὲν λέγω ταῦτα ἀπὸ διάθεσιν ἀντιπολιτευτικὴν ἢ διὰ λόγους δημοκοπίας. Ἀνῆλθον στὸ βῆμα μὲ τὴν ἁγνότητα τοῦ Ἕλληνος τοῦ πονοῦντος τὸν τόπον καὶ τοῦ συμπάσχοντος μὲ τὸν τόσον ταλαιπωρημένον γεωργικόν μας πληθυσμόν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐξηγέρθη ὁ κόσμος αὐτὸς καὶ εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ ἐξέγερσίς του κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου. Εἴκοσι περίπου δεκαδικὰ στρέμματα εἶναι ὁ μέσος γεωργικὸς κλῆρος τοῦ παραγωγοῦ. Ἐφέτος παρήγαγεν 125 περίπου ὀκάδες κατὰ στρέμμα δηλαδή, ἐὰν εἶχε καὶ τὰ 20 στρέμματα σπαρμένα μὲ σιτάρι, θὰ ἔβγαζε 2500 ὀκάδες ἐν συνόλῳ. Τί τοῦ λέμε λοιπὸν μὲ τὶς τιμὲς ποὺ τοῦ δίδομεν; Τοῦ λέμε νὰ ζήσῃ τὴν οἰκογένειά του, ἡ ὁποία συνήθως εἶναι τοὐλάχιστον πενταμελής. Ζῆσε μὲ τέσσαρα ἑκατομμύρια δραχμὲς ὅλη σου τὴ χρονιά. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἀπὸ τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν νὰ μὴ περιμένητε καὶ ἐπανάστασιν ἀκόμη; Σᾶς τὸ λέγω, διότι τὸ βλέπω ὡς ἄμεσον κίνδυνον. Θὰ ἔχωμεν ἐθνικὴν συμφορὰν ἐὰν δὲν βρεθῇ τρόπος νὰ νοιώσῃ πραγματικὴν προστασίαν ὁ γεωργὸς στὶς τιμὲς τῶν προϊόντων του. Ἀναγνωρίζω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι μεγάλο καὶ τὸ πρόβλημα δύσκολον, διότι καὶ οἱ Ἀμερικανοὶ δὲν θέλουν νὰ συγκατατεθοῦν εἰς νέαν αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ σίτου. Ἡ λύσις λοιπὸν πρέπει νὰ ἀναζητηθῇ ἀλλοῦ. Χρειάζεται γενναία ἀποφασιστικότης καὶ θὰ λυθῇ καὶ τὸ θέμα αὐτό. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἐντεῦθεν οἱ ἀλευροβιομήχανοι καὶ οἱ ἀρτοποιοὶ ἔχουν ἀποκτήσει σημαντικὰς περιουσίας. Νομίζω ὅτι θὰ ἠμποροῦσε κάλλιστα μία Κυβέρνησις Οἰκουμενικὴ ἢ εὐρυτάτου συνασπισμοῦ, ὡς τὴν θέλει καὶ ὁ Μεγαλειότατος, νὰ καλέσῃ τοὺς ἀνωτέρω καὶ νὰ τοὺς πῇ «ἐφέτος θὰ κερδίσητε λιγώτερα ἢ δὲν θὰ κερδίσητε τίποτε» καὶ χωρὶς νὰ γίνῃ καμμία ἄλλη ἐπιβάρυνσις θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἐξοικονομηθῇ ἕνα ποσὸν ποὺ θὰ ἱκανοποίει τὸν παραγωγόν. Διερωτᾶται ὁ παραγωγὸς καὶ συμφωνῶ μαζί του. Γιατὶ τὸ ψωμὶ τὸ τρῶμε ἀκριβότερα ἀπὸ τὸ σιτάρι, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι 100 ὀκάδες ἀλεύρου βγάζουν 135 καὶ 140 ὀκάδες ψωμιοῦ; Ποιός ἐπωφελεῖται τῆς διαφορᾶς αὐτῆς; Εἶναι φανερὸν ὅτι κατὰ μέγιστον μέρος τὴν διαφορὰν αὐτὴν τὴν ἐπωφελοῦνται οἱ βιομήχανοι καὶ οἱ ἀρτοποιοί. Ἐκτὸς τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, τὸ ζήτημα τῆς στέγης τοῦ ἐπαναπατρισθέντος γεωργοῦ δὲν ἔχει λυθῆ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Σιδηροκάστρου μόνον, ὑπάρχουν 4.000 οἰκογένειαι ἄστεγοι. Ἐξ αὐτῶν αἱ 2.000 εἶναι ἐντελῶς ἄστεγοι καὶ ἕτεραι 2.000 μὲ οἰκίας ἑτοιμορρόπους. Δὲν ἔχω τὴν ἱκανότητα νὰ χρωματίσω τὴν ἀθλιότητα τῶν ἀστέγων οἰκογενειῶν. Εἰς τὰς ὑπωρείας τοῦ Μπέλλες αἱ περισσότεραι οἰκογένειαι τῆς ἡρωϊκῆς Καστανούσης ζοῦν ἀκόμη ὑπὸ σκηνὰς καὶ εἰς παραπήγματα ἐκ λαμαρίνης εἰς τὰ ὁποῖα, ὅταν πρὸ ἡμερῶν εἰσῆλθον, εἶχον τόσην θερμότητα ποὺ γιὰ πέντε–δέκα λεπτὰ ποὺ ἔμεινα μέσα ἔλυωσα κυριολεκτικά. Καὶ δὲν ὑπάρχει οἰκογένεια στὸ χωριὸ αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, ποῦ νὰ μὴ ἔχῃ ἕνα τοὐλάχιστον θῦμα εἰς τοὺς τελευταίους ἀγῶνας τοῦ Ἔθνους. Καὶ σήμερα ἀκόμη ὅλοι οἱ ἄρρενες ἀπὸ ἡλικίας 18 ἐτῶν καὶ ἄνω ὑπηρετοῦν τὴν Πατρίδα φρουροῦντες τὰ σύνορά της καὶ εἶναι εὔλογος ἡ ἀγανάκτησίς των διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν εἰς τὸ βασικὸ γιὰ τὴν ὕπαρξίν των ζήτημα τῆς ἀποκτήσεως μιᾶς ἀνθρωπινῆς στέγης. Λέγω εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας τοῦτο. Βεβαίως ὅλη ἡ συμμοριόπληκτος καὶ ἄστεγος Ἑλληνικὴ ὕπαιθρος πρέπει νὰ στεγασθῇ. Νομίζω ὅμως ὅτι μὲ μίαν ἀντικειμενικὴν σκέψιν οἱ παραμεθόριοι νομοὶ δέον νὰ προηγηθῶσι παντὸς ἄλλου. Διότι οἱ ἄνθρωποι τῆς παραμεθορίου ἐκτὸς τοῦ ὅτι προσφέρουν ὡς παραγωγοὶ εἰς τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν, προσφέρουν καὶ μίαν ἄλλην ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν δὲν προσφέρουν οἱ κάτοικοι τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Εἶναι οἱ φρουροὶ τῶν συνόρων τῆς Πατρίδος μας. Πολλοὶ συμμοριόπληκτοι ἐπίσης τοῦ νομοῦ μου ἐγκατασταθέντες κάπως μὲ καθυστέρησιν στὰ χωριά των δὲν κατώρθωσαν νὰ καλλιεργήσουν καὶ ἑπομένως νὰ συγκομίσουν δημητριακὰ γιὰ τὴν τροφή τους. Σ’ αὐτοὺς παρείχετο μέχρι τέλους Ἰουνίου δωρεὰν τὸ ἄλευρο. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ τὴν χορήγησιν καὶ κατὰ τὸ νέον οἰκονομικὸν ἔτος τῶν ἀλεύρων δωρεάν, διότι ἄλλως θὰ ἔχωμεν θύματα ἀπὸ πεῖναν. Οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν ἀνωτέρω ἔχουν κάμει μερικὰ καπνὰ τὰ ὁποῖα οὔτε καὶ ἐπώλησαν εἰσέτι. Οἱ ἐπαγγελματίαι ὑφίστανται καὶ αὐτοὶ τὰς συνεπείας τῆς ἀνεχείας καὶ φτώχειας τοῦ γεωργικοῦ κόσμου. Πολλὰ μαγαζιὰ στὸ Σιδηρόκαστρο, στὰς Σέρρας, στὴν Νιγρίτα καὶ ἀλλαχοῦ δὲν κάμνουν οὔτε σεφτέ. Ἔχω διαπιστώσει στὸ Νομό μου μιὰ ἀγανάκτησι τοῦ κόσμου ἀφάνταστη. Ἔλειψε ἡ χαρὰ τῆς ζωῆς στὸν κόσμο αὐτόν. Πολὺς κόσμος καὶ χωριὰ ὁλόκληρα μὲ παρεκάλεσαν νὰ τοὺς βοηθήσω νὰ μεταναστεύσουν στὸν Καναδᾶ καὶ ἀλλαχοῦ. «Νὰ φύγωμε ἀπ’ τὴν Ἑλλάδα». Δὲν μπορεῖτε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ συλλάβητε τὸ πόσην σημασίαν ἔχει ἡ διάθεσις τοῦ κόσμου αὐτοῦ ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Οἱ Ἕλληνες τῶν ἀκριτικῶν περιοχῶν γιὰ νὰ εἶναι ἐθνικῶς ἀποδοτικοὶ ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ ἀγανακτοῦν κατὰ τῆς Πατρίδος, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι γιομᾶτοι ἀπὸ εὐγνωμοσύνη γιὰ τὰ ὅσα ἡ Ἑλλάδα κάμνει πρὸς αὐτούς. Καὶ ὕστερα ἀπ’ αὐτὴ τὴν κατάστασι τοῦ λαοῦ ποὺ ἀμυδρὰ τὴν ἔχω σκιαγραφήσει, πηγαίνουμε καὶ γιὰ ἐκλογάς. Ὡραῖα... Ὅλα τἄχουμε αἱ ἐκλογὲς μᾶς ἔλειψαν. Ἂς μὴ νομισθῇ ἀπὸ κανένα ὅτι δέν θέλω νὰ γίνουν αἱ ἐκλογὲς γιατὶ φοβᾶμαι νὰ μὴ τὴς χάσω. Δὲν ξέρω ἂν γίνουν ἐκλογές ἂν θὰ κατεβῶ σ’ αὐτές. Δὲν ἔχω καὶ τόση ὄρεξη. Ἔχω γίνει τρεῖς φορὲς βουλευτής, ἔγινα καὶ Ὑπουργὸς ἀλλὰ δὲν ἔκαμα τίποτε ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ ἐφανταζόμην ὅτι θὰ μποροῦσα νὰ κάμω καὶ γιὰ τὴν Πατρίδα μου καὶ γιὰ τὸν λαὸ τοῦ Νομοῦ μου. Ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρω ποὺ ἀποτελοῦν ἕνα μέρος τῶν πολλῶν αἰτίων τῆς ἀπαθλιώσεως τοῦ λαοῦ τῆς τε ὑπαίθρου καὶ τῶν ἀστικῶν κέντρων, ἔχομε τὸν τελευταῖον καιρὸ καὶ μίαν ὁλοκληρωτικὴν ἐξάρθρωσιν τῆς Κρατικῆς Μηχανῆς. Σᾶς ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα. Ἀνώτεροι ὑπάλληλοι τῆς Ὑπηρεσίας τῶν Παραγωγικῶν Ἔργων Μακεδονίας γιὰ νὰ δώσουν νερὸ εἰς ὀρυζοκαλλιεργητάς, συνεβλήθησαν μαζί των καὶ εἶδα μὲ τὰ μάτια μου τὸ σχετικὸν συμφωνητικόν. Κατήγγειλα τὴν πρᾶξιν καὶ πρὸ ἡμερῶν ἤρχισαν ἀνακρίσεις ἀπὸ τὸν Ἐπιθεωρητὴν τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας κ. Κούδεσην.

§187Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ἀπ’ ἐκεῖ, σᾶς λέγομεν ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ εἶναι τιμιώτεροι ἄνθρωποι, διότι ἀξιοποιοῦν τὰ ἐδάφη. Εἶναι ἐντροπὴ νὰ λέγωνται εἰς βάρος των τοιαῦτα πράγματα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς.

§188Α. ΜΠΟΥΚΟΥΒΑΛΑΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ τὴν καλήν σας πίστιν, κύριε συνάδελφε, σ’ αὐτὰ ποὺ λέτε, ἀλλὰ διὰ νὰ πληροφορηθῆτε καὶ σεῖς τὴν ἀλήθειαν θὰ σᾶς ἀναφέρω ὀνόματα καὶ πῶς περιῆλθεν εἰς γνῶσιν μου τὸ γεγονὸς ποὺ ἀνέφερα πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Ὁ Ἀθανάσιος Στάϊκος ἀπὸ τὸ Βαλτερὸ ὑπέδειξεν εἰς ἐμὲ τελευταίως συμφωνητικόν, δυνάμει τοῦ ὁποίου ὁ ἴδιος καὶ ὁ προϊστάμενος ΥΠΕΜ Ἡρακλείας ἦσαν συνεταῖροι κατὰ τὸ τρίτον ἕκαστος εἰς γεωργικὴν ἐπιχείρησιν ὀρυζοκαλλιεργείας ἐν τῇ περιοχῇ Βαλτεροῦ ἐπὶ 600 δεκαδικῶν στρεμμάτων. Ὁ Στόϊκος ἔχει δικά του χωράφια μόνον 60 στρέμματα, τὰ ὑπόλοιπα τὰ ἐνοικίασαν ἀπὸ ἄλλους χωρικοὺς καὶ ἀντὶ μισθώματος συνεφωνήθη νὰ δώσουν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας 30% ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Εἰς τὸ συμφωνητικὸν δὲν καθωρίσθη ὅτι καὶ ὁ Στόϊκος θὰ πάρῃ αὐτὸ τὸ 30% ὡς ἰδιοκτήτης τῶν 60 στρεμμάτων καὶ ὁ συνεταῖρος του, ὁ ὑπάλληλος τοῦ ΥΠΕΜ εἰς μίαν συζήτησιν μὲ τὸν Στόϊκον εἶπεν, ὅτι δὲν δικαιοῦται νὰ πάρῃ τὸ μίσθωμα αὐτό. Μὲ ἠρώτησε, λοιπόν, ἐὰν αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ συνεταίρου του εὐσταθῇ νομικῶς καὶ τί πρέπει νὰ κάμῃ γιὰ νὰ μὴν ἀδικηθῇ καὶ ἔτσι, ἀγαπητὲ κύριε Ἀγγελούση, εἶδα καὶ τὸ συμφωνητικὸν καὶ ἔμαθα καὶ τὰς λεπτομερείας τῆς ὅλης ὑποθέσεως. Δὲν ἀμφισβητῶ τὸ ὅτι πλεῖστοι τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ΥΠΕΜ εἶναι πιστοὶ ἐκτελεσταὶ τοῦ καθήκοντός των, ἀλλὰ καὶ σεῖς δὲν ἔπρεπε νὰ ἀμφισβητήσετε ποτὲ τὴν ἀκρίβειαν τῶν ὅσων εἶπα, διότι ὀφείλετε νὰ γνωρίζετε ὅτι δὲν ἐσυνήθισα εἰς τὴν ζωήν μου ὄχι μόνον νὰ συκοφαντῶ, ἀλλ’ οὔτε καὶ ψέμματα νὰ λέγω. Λοιπόν, ἀφοῦ δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ καμμία συνεννόησις γιὰ νὰ γίνῃ μία Κυβέρνησις Ἐθνικῆς Σωτηρίας, τραβᾶμε πρὸς ἐκλογάς. Ἡ ὥρα νὰ εἶναι εὐλογημένη καὶ εὔχομαι καλὸν νὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα γιὰ τὸ Ἔθνος μας. Ἡ ταπεινή μας γνώμη εἶναι, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς εἶναι ἕνα κατασκεύασμα ἠθικῶς ἀπαράδεκτον. Διαβάσατε τὰ σχέδια ποὺ διενεμήθησαν; Εἶναι κάτι διατάξεις ἀσύλληπτοι εἰς μαεστρίαν ἀλλοιώσεως τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος. Ἐὰν πάρουν τὸ 17% τρία κόμματα, αὐτὰ θὰ πάρουν τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς, ποὺ θὰ εἶναι πιθανώτατα τὰ ⅘ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν. Ἐὰν κανένα κόμμα δὲν πάρῃ τὸ 17%, τότε τὰ δύο πρῶτα κόμματα, ἀσχέτως ποσοστοῦ, θὰ πάρουν τὶς ἕδρες αὐτές. Δηλαδὴ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ἡ μειοψηφία θὰ διοικήσῃ. Δὲν πρόκειται νὰ λάβω μέρος κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀλλ’ οὔτε θὰ μείνω κἂν εἰς Ἀθήνας. Θὰ ἔλθω μόνον νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Τί νὰ κάμω ἐδῶ; ν’ ἀκούσω τὰς θεωρητικὰς ἀναπτύξεις, ποὺ θὰ κάνουν οἱ τεταγμένοι ὑπὲρ τοῦ ἁπλοῦ ἀναλογικοῦ ἢ τοῦ ἐνισχυμένου ἀναλογικοῦ ἢ καὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ; Ὅλοι μας, ἐφ’ ὅσον πολιτευόμεθα, τὰ ἔχομεν διαβάσει αὐτὰ καὶ τὰ ξεύρομεν. Ἢ διὰ ν’ ἀκούσω τὰς δικαιολογίας διὰ τὴν παλινδρόμησιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ὁ ὁποῖος, ἐνῷ πρὸ καιροῦ εἶπε «δυστυχῶς ἡ ἀναλογικὴ ἀπέτυχεν εἰς τὸ νὰ δώσῃ ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις καὶ τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι ἐκεῖνο ποὺ θὰ δώσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν», τώρα ἐμφανίζεται ὑπέρμαχος τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς; Ἢ ν’ ἀκούσω τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἦτο ὑπέρμαχος τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ σήμερον παραδόξως μετεβλήθη, δὲν γνωρίζω διά τίνα λόγον, εἰς ὑποστηρικτὴν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς; Ἢ ν’ ἀκούσω τὸν κ. Μανιαδάκην, ὁ ὁποῖος καὶ δι’ ἀρθρογραφίας του εἰς τὸν ἡμερήσιον τύπον τῶν Ἀθηνῶν ὑπεστήριξεν ἄλλοτε τὸ πλειοψηφικὸν καὶ σήμερον, χωρὶς καμμίαν αἰτιολογίαν, ἐνεφανίσθη ἐναντίον τῶν πεποιθήσεών του αὐτῶν ὑποστηρίζων τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν; Μήπως μὲ τὴν ἐκ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς Βουλὴν δὲν θὰ συμπράξουν πάλιν τρία κόμματα, διὰ νὰ δώσουν Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον; Καὶ γιατί, ἀφοῦ πρόκειται πάλιν μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς νὰ ἔχωμεν Κυβέρνησιν συμπράξεως τριῶν κομμάτων, δὲν γίνεται ἀπὸ τοῦδε, μὲ τὴν παροῦσαν Βουλήν, ἡ σύμπραξις αὐτή; Εἶναι, κύριοι, αἱ παρασκευαζόμεναι ἐκλογαὶ μεγάλη εἰρωνεία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι μία κωμωδία εἰς βάρος αὐτοῦ μὲ κωμωδοὺς ὅλους ἡμᾶς καὶ θεατὰς τὸν δύσμοιρον Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀλλ’ ἡ κωμωδία αὐτὴ ἀντὶ γελώτων θὰ προκαλέσῃ εἰς τοὺς θεατὰς γόους καὶ θρήνους, διότι θὰ δαπανηθοῦν ἀπὸ τὸν δημόσιον προϋπολογισμὸν δισεκατομμύρια ὁλόκληρα, μὲ τὰ ὁποῖα θὰ μποροῦσε νὰ στεγασθοῦν ἱκανὸς ἀριθμὸς οἰκογενειῶν ἀστέγων, καὶ θὰ σταματήσῃ ἡ ἀνασυγκρότησις ἐπὶ τέσσαρες τοὐλάχιστον μῆνας, γεγονὸς ἐξαιρετικὰ ζημιογόνον διὰ τὴν Πατρίδα μας καὶ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι, ὅτι μετὰ δύο, τρεῖς, τέσσαρες μῆνας θὰ ἔχωμεν πάλιν ἀκυβερνησίαν εἰς τὸν τόπον μας. Δὲν εἶναι λοιπὸν κωμωδία αὐτή; Εἰλικρινῶς καὶ τιμίως σᾶς λέγω τοῦτο. Δὲν γνωρίζω ἡ ἡγεσία μου τί θὰ εἰπῇ, διότι δὲν συνεζήτησα μετ’ αὐτῆς. Κάνω μίαν σκέψιν καὶ λέγω, ὅτι οἱ τίμιοι πολιτευόμενοι ὀφείλουν νὰ κάμουν διάφορον ἀγῶνα εἰς τὰς ἐκλογὰς αὐτάς, νὰ διακηρύξουν, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ αὐταὶ ἀποτελοῦν διακωμώδησιν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ ἐν συνεχείᾳ νὰ συστήσουν ἀποχὴν ἀπὸ τὰς κάλπας. Ἔχω τὴν γνώμην καὶ πιστεύω, ὅτι τὸ κήρυγμα αὐτὸ θὰ εὕρῃ ἀπήχησιν εἰς τὸν λαὸν καὶ ὅταν γίνῃ ἀντιληπτὸν ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους, ὅτι ἡ ἀποχὴ θὰ συντελεσθῇ τότε θὰ σκεφθοῦν ὡριμώτερα καὶ δὲν θὰ θελήσουν νὰ ὁδηγήσουν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς τὴν ἄνευ ἐνδιαφέροντος ἐθνικοῦ ἐκλογικὴν περιπέτειαν μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Τὰ τρία κόμματα τὰ εἰσηγούμενα τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς νομίζουν, ὅτι θὰ κερδίσουν τὰς ἐκλογάς. Θεωροῦν ἑαυτὰ ὡς μεγάλα καὶ ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ ἐκλογικὸν θὰ τὰ βγάλῃ ἀπὸ τὰς κάλπας μεγαλύτερα. Εἶναι ἔξω τῆς πραγματικότητος. Κανένα κόμμα, ὅταν τίθεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ κυριάρχου Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν εἶναι μεγάλο. Εἰς τὸ παρελθὸν ἔχομεν πολλὰ παραδείγματα, ποὺ ὁ λαὸς διὰ τῆς ψήφου του μεγάλα κόμματα τὰ ἔκανε μικρά. Πῶς σεῖς, κύριε Τσαλδάρη, καὶ σεῖς, κύριε Πλαστήρα καὶ κύριε Βενιζέλε, ἔχετε τὴν γνώμην, ὅτι εἴσαστε μεγάλα κόμματα; Μήπως ἐπειδὴ τὸ γράφουν οἱ ἐφημερίδες, γι’ αὐτὸ τὸ πιστεύετε καὶ σεῖς; Τὸ πιθανώτερον εἶναι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τιμωρῶν ὅλους σας θὰ σᾶς ταπεινώσῃ διὰ τῆς ψήφου του. Δὲν εἶναι ἀπίθανον, μὲ τὴν ἀγανάκτησιν ποὺ ὑπάρχει παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ, νὰ ἔχωμεν ἀποτέλεσμα ὅμοιον μὲ ἐκεῖνον τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1910. Ἐκλογαὶ λοιπὸν μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, κατὰ τὴν γνώμην μας, θ’ ἀποτελέσουν ἐθνικὴν ματαιοπονίαν. Ἐθνικῶς ἐπωφελεῖς, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ Κυβέρνησις ἐκ τῆς παρούσης Βουλῆς, θὰ εἶναι αἱ ἐκλογαὶ μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Διὰ νὰ προσχωρήσω εἰς τὴν ἄποψιν τοῦ ὅτι καὶ μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν αἱ ἐκλογαὶ θὰ ἀποδώσουν κάποιαν ὠφέλειαν εἰς τὸ Ἔθνος, θὰ πρέπει τὸ ποσοστὸν τῶν ψήφων ἀντὶ τοῦ 17% νὰ ὁρισθῇ εἰς 25%. Τότε θὰ εἶναι δυνατὸν τὰ κόμματα ἢ τὸ κόμμα, ποὺ θὰ συγκεντρώσῃ τὸ 25% παίρνοντας τὶς ἕδρες τῆς δευτέρας κατανομῆς, νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν βιώσιμον καὶ ἐπωφελῆ λόγῳ τῆς σταθερότητός της εἰς τὸν τόπον. Εἶναι δὲ τοῦτο καὶ συνεπὲς πρὸς ἐκεῖνο ποὺ ὑποστηρίζουν τὰ τρία κόμματα, τὸ ὅτι δηλαδὴ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς εἶναι πλειοψηφικὸν μὲ ἐκπροσώπησιν τῆς μειοψηφίας. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἄθελα μοῦ ἔρχεται εἰς τὸ μυαλό μου κάτι ποὺ θὰ σᾶς τὸ πῶ, γιὰ νὰ γελάσωμεν. Οἱ κύριοι ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων μοῦ θυμίζουν ἕνα λαμπρὸν συνάδελφον δικηγόρον, ὁ ὁποῖος ὑποστηρίζων ὑπόθεσιν αἰσχροκερδίας εἰς τὸ δικαστήριον ἔλεγε «Κύριοι Δικασταί, ὁ κατηγορούμενος εἶναι ἐξαιρετικὸς ἄνθρωπος τὸ κρεοπωλεῖον του εἶναι ἕνα μεγάλο κατάστημα μὲ κρύσταλλα μὲ μάρμαρα καὶ μὲ ψυγεῖα» τὸ δικαστήριον ἐκήρυξεν ἔνοχον τὸν κατηγορούμενον κρεοπώλην. Ὁ συνήγορος ἐζήτησε τὴν μετατροπὴν τῆς ποινῆς καὶ ἐν τῇ ὑποστηρίξει αὐτῆς του τῆς αἰτήσεως ξεχάσας τὸ τί εἶπεν προηγουμένως εἶπεν «ὁ κατηγορούμενος, κύριοι δικασταί, εἶναι πτωχὸς μὲ ἕνα μικρὸ κατάστημα εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τίποτα μέσα καὶ πρέπει τὸ ὁριστέον ποσὸν διὰ τὴν μετατροπὴν νὰ εἶναι μικρόν». Τὸ τί ἔγινεν εἰς τὸ δικαστήριον κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἶναι ἀπερίγραπτον. Δικηγόροι, δικασταὶ καὶ ἀκροατήριον ἐγέλασαν μὲ τὴν καρδιά τους. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ μὲ τοὺς ἀρχηγούς· πλειοψηφικὸν ὑπεστήριζεν ὁ Βενιζέλος, ἐπλειοδότουν οἱ κ.κ. Τσαλδάρης καὶ Μανιαδάκης καὶ τώρα ποὺ ἔφθασεν ἡ στιγμὴ αἱ πεποιθήσεις των νὰ γίνουν νόμος τοῦ Κράτους ὑποστηρίζουν, ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὸν τόπον τὸ πλειοψηφικόν. Αὐτὰ δὲν εἶναι σοβαρὰ πράγματα. Αἱ στιγμαὶ τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ Πατρίδα μας εἶναι τῷ ὄντι δυσκολώταται καὶ τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα ποὺ ὑπάρχουν εἰς τὸν τόπον μας εἶναι ἐπίσης δυσεπίλυτα. Ἐκτιμῶ τὴν σοβαρότητα τῶν σημερινῶν περιστάσεων καὶ πιστεύω, ὅτι μόνον μὲ μίαν ἐξαντλητικὴν προσπάθειαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ κληθοῦν νὰ ἀσκήσουν τὴν ἐξουσίαν, θὰ κατορθωθῇ νὰ γίνῃ κάτι τὸ σοβαρόν. Ἡ Ἑλλὰς ἐκέρδισε τὴν μάχην διὰ τῶν ὅπλων κατὰ τοῦ ἐνόπλως ἐπιτεθέντος σλαυοκομμουνισμοῦ καὶ κινδυνεύει νὰ χάσῃ τὴν μάχην τῆς εἰρήνης, διότι ἡ ἀνέχεια ἡ οἰκονομικὴ δημιουργεῖ τὰς καλυτέρας προϋποθέσεις διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς κομμουνιστικῆς ἰδεολογίας. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ καλύτερος λαὸς τοῦ κόσμου ὅταν ἀντιληφθῇ, ὅτι οἱ Κυβερνῆται του ἐξαντλητικῶς ἐργάζονται δι’ αὐτόν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι τότε, καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ πλήρην ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν του, θὰ παραμείνῃ πιστὸς εἰς τὰ ἐθνικὰ ἰδεώδη καὶ θὰ συμβάλῃ πάντοτε εἰς τὸ μεγαλεῖον τῆς Πατρίδος μας. (Χειροκροτήματα).

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὑπὸ τοῦ κεκανονισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν ὑπεβλήθη ἔνστασις ἐλλείψεως ἀπαρτίας. (Μεθ’ ὃ διαπιστωθείσης τῆς παρουσίας τῶν ὑποβαλλόντων τὴν ἔνστασιν κ. κ. βουλευτῶν, ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος καὶ διαπιστοῦται ἡ ὕπαρξις ἀπαρτίας, παρισταμένων 89 βουλευτῶν, τῶν κ. κ.: Χατζήμπεη Φ., Μπικάκη Α., Τσιριμώκου Η., Βέη Ν., Μανέτι Κ., Μερκούρη Σ., Ζάκκα Α., Στράτου Γ., Ἀθανασιάδη–Νόβα Γ., Σερπάνου Γ., Κατσώτα Π., Ρέντη Κ., Γιαννοπούλου Δ., Μπακοπούλου Ν., Ἀποσκίτη Κ., Μπαρμπαλιᾶ Δ., Κουτσοπέταλου Λ., Μαντᾶ Μ., Μπουραντᾶ Ν., Ζαΐμη Φ., Γεωργιάδη Γ., Βεζυρτζόγλου Μ., Κωτιάδη Σ., Ἰωαννίδη Γ., Χατζησταυρῆ Γ., Τιρρῆ Ι., Στεφανίδη Μ., Γιαννοπούλου Ι., Σπεντζάρη Ν., Πολυζωγοπούλου Σ., Τσούμα Δ., Λουλακάκη Ε., Μαρῆ Κ., Φουντουλάκη Γ., Ἰασονίδη Λ., Τουρκοβασίλη Θ., Μπακατσέλου Γ., Σπηλιωτοπούλου Ι., Θυμιογιάννη Χ., Ζέρβα Ν., Μακέδου Α., Νικολαΐδη Σ., Δεσύλλα Θ., Λύχνου Γ., Ρουχωτᾶ Γ., Τοσουνίδη Μ., Ταλιαδούρου Κ., Γουλοπούλου Χ., Εὐρυπαίου Π., Λύρα Ι., Σταθοπούλου Π., Παπαμιχαλοπούλου Λ., Δημάκη Α., Νικολαΐδη Α., Χλουβεράκη Μ., Κοθρῆ Ε., Παπανδρέου Γ., Ζάρα Γ., Βουδούρη Κ., Μπούτου Ι., Κάντζια Π., Βενιζέλου Σ., Μελᾶ Ι., Ντάγγα Δ., Χαβούτη Ι., Μουράτογλου Β., Καλκάνη Κ., Χαβίνη Θ., Σπαῆ Λ., Δασκαλάκη Ε., Τσουδεροῦ Γ., Παπαδόγιαννη Ε., Προκοπάκη Ι., Σπύρου Ι., Γρηγορίου Γ., Τσαντίρη Γ., Ἀλεξανδρίδη Κοσμᾶ, Γρηγοριάδη Ν., Μπουκουβάλα Α., Ἀναγνωστοπούλου Γ., Βασαρδάνη Κ., Ταρμπάζη Γ., Ἐξάρχου Ν., Παπαθανασιάδη Η., Εὐταξία Λ., Κώνστα Ι., Τερζόγλου Ν., Πολυχρονίδη Π. καὶ Μπαλτατζῆ Ε.).

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ρέντης ἔχει τὸν λόγον.

§191Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἡ τελευταία πολιτικὴ συζήτησις τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἐξελέγη στὰς 5)3)50. Καὶ ἐὰν δὲν εἶναι ἡ τελευταία θὰ εἶναι ἡ προτελευταία, ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐνδεχόμενον πολιτικὸν θέμα νὰ τεθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἡ πρώτη Κυβέρνησις ὑπῆρξε Κυβέρνησις μονοκομματική, τῶν Φιλελευθέρων, καὶ μὲ μονοκομματικὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ σύμπτωσιν, ἐκπνέει καὶ ἡ Βουλὴ ἡ ἐκλεγεῖσα πρὸ 15 μηνῶν. Τότε ὑπῆρχε διάστασις συγκροτήσεως Κυβερνήσεως συνασπισμοῦ, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Ὑπῆρχε συμφωνία ἡ ὁποία εἶχε κοινοποιηθῆ καὶ εἰς τὸν Ἀνώτατον Ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος. Τώρα ἔγινε ἀντιθέτως ἔκκλησις, ἐκ μέρους τοῦ Βασιλέως, πρὸς συγκρότησιν Κυβερνήσεως εὐρυτάτου συνασπισμοῦ. Ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ὑπενθυμίσω τὰ γεγονότα, διότι ὑπάρχει μία βασικὴ ἀντίφασις. Εἶχα πάντοτε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ σημερινὴ Βουλὴ ἠδύνατο νὰ ἀποδώσῃ μόνον μίαν Κυβέρνησιν, Κυβέρνησιν ἐκ τῶν 3 κομμάτων, ἡ ὁποία ὠνομάσθη Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου. Παρ’ ὅλα ὅσα λέγονται, ὅτι εἶναι αὐθαίρετος ἡ ἔννοια τοῦ Κέντρου, μία τοιαύτη Κυβέρνησις ἀποτελεῖ πραγματικότητα, ὄχι μόνον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλας πολλὰς χώρας, σύμφωνος πρὸς τὴν ἑρμηνείαν τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ. Τὰ Κόμματα τοῦ Κέντρου ἦσαν τὰ μόνα ἐνδεδειγμένα νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν, ὄχι διότι εἶχον Βενιζελικὴν προέλευσιν—τοῦτο ἠμπορεῖ νὰ συμβαίνῃ κατὰ σύμπτωσιν—ἀλλὰ διότι τὸ μεγαλύτερον κόμμα, τὸ ὁποῖον εἶχε κυβερνήσει ἀπὸ τοῦ 1946–50 ἔχασε κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950 τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς δυνάμεώς του καὶ οὔτε ὑπῆρξεν ἔνδειξις, ὅτι ὁ λαὸς δὲν ἠθέλησε νὰ κυβερνηθῇ ἀπὸ τὸ κόμμα ἐκεῖνο, καὶ συνεπῶς τὰ ἀντιπολιτευθέντα αὐτὸ κόμματα, ἔπρεπε νὰ κάμουν Κυβέρνησιν.

§192Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἔλαβε πλειοψηφίαν τὸ κόμμα αὐτό.

§193Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἔχασε τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς δυνάμεώς του. Ἐδόθη προτίμησις εἰς τὰ ἄλλα κόμματα καὶ εἰς αὐτὸ ἐδόθη θέσις ἀντιπολιτεύσεως.

§194Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Συγγενῆ πρὸς τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ὅμως, ἐνισχύθησαν ὅπως ἡ ΠΑΠ κ. ἄ. Ἐὰν μάλιστα πάρετε τοὺς ἀριθμοὺς θὰ δῆτε ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν ἔχασε ψήφους.

§195Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποδώσῃ ἄλλην Κυβέρνησιν, πλὴν τῶν 3 Κομμάτων. Ἐθεώρησα, ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1950, ὅτι ἦτο ματαιοπονία ἡ ἀναζήτησις ἄλλης κυβερνητικῆς λύσεως. Ἐφόσον τὰ τρία κόμματα δὲν συνεφώνουν νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν, ἦτο προτιμότερον νὰ βαδίσωμεν κατ’ εὐθεῖαν πρὸς ἐκλογάς, καὶ νὰ μὴ ταλαιπωρηθῇ ἡ Χώρα, ὅπως ἐταλαιπωρήθη μὲ Κυβερνήσεις μειοψηφίας, διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν παροῦσαν μονοκομματικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς ἐκλογάς. Εἰς τί πρέπει νὰ ἀποδοθῇ ἡ ἀποτυχία τῆς Βουλῆς αὐτῆς εἰς τὸ νὰ ἀποδώσῃ βιώσιμον Κυβέρνησιν. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, εἶναι ἡ ἀδυναμία συνεννοήσεων καὶ συνεργασίας. Ἐνῷ ἡ συνεργασία μεταξὺ τῶν πολιτικῶν κομμάτων εἰς τὴν μεταπολεμικὴν περίοδον ἐπιβάλλεται, λόγῳ τῶν πολὺ μεγάλων προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν, ὑπάρχει κάποια δυσχέρεια εἰς τὴν συνεργασίαν αὐτήν. Ἴσως νὰ ἐπέδρασαν καὶ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ παράγοντες εἰς τοῦτο. Ἐνῷ ὑπῆρχε μία συμφωνία τῶν τριῶν κομμάτων, ἡ συμφωνία αὕτη δὲν ἐφηρμόσθη, ἐδηλητηριάσθη καὶ ὑπενομεύθη εὐθὺς ἀμέσως καὶ ἔλλειψεν ἡ προθυμία μιᾶς εἰλικρινοῦς συμπράξεως. Καὶ ἐν συνεχείᾳ ἐδοκιμάσαμεν ὅλας τὰς δυσχερείας, εἰς τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς πρώτης Κυβερνήσεως. Βλέπομεν ἐναλλασσομένας συνεργασίας μεταξὺ τῶν τριῶν Κομμάτων. Ἄλλοτε οἱ δύο ἐναντίον τοῦ ἑνός, ἄλλοτε ὁ εἷς ἐναντίον τῶν δύο καὶ τελικῶς παρουσιάσθη τὸ φαινόμενον Κυβερνήσεως δύο συνεργαζομένων κομμάτων, πολλάκις μὴ δυναμένης νὰ ἐργασθῇ. Διατί; Διότι τὸ ἓν ἀπὸ τὰ δύο κόμματα ἦλθεν εἰς συνεννοήσεις μὲ κόμματα ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως.

§196Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀντίθετον μὲ τὴν ἀρχὴν ποὺ ὑπεστηρίξατε καὶ δὲν ἀποδεικνύει ὅτι τὰ τρία κόμματα δὲν εἶχον καμμίαν συνοχὴν μεταξύ των καὶ ὑπεβλέποντο;

§197Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ὑπῆρξε δυσχέρεια συνεργασίας. Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ τὸ συναντήσωμεν καὶ αὔριον. Ἐὰν δὲν ἐπικρατήσῃ τὸ πνεῦμα τῆς κατανοήσεως, τῆς ἀνοχῆς καὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, μεταξὺ τῶν κομμάτων, οὔτε μετὰ τὰς ἐκλογὰς θὰ ἔχωμεν Κυβέρνησιν. Δυστυχῶς δὲ ὑπάρχουν πολλοὶ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ὠθοῦν πρὸς τὴν ἄρνησιν αὐτὴν τῆς συνεργασίας τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Θέλοντες νὰ ἐμφανίσουν ὑπερβολικὴν ἀγάπην πρὸς τοὺς Ἀρχηγούς, τοὺς λέγουν: «ἐσὺ δὲν πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃς, νὰ μὴ δεχθῇς» κλπ. Ἐκτρέφουν οὕτω τὰς ἀδυναμίας καὶ δημιουργοῦν ἐμπόδια εἰς τὴν συνεργασίαν τῶν κομμάτων. Εἰς τὰς Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ δὲν παίζει μεγάλον ρόλον ἡ προεδρία τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπάρχει ἡ λύσις νὰ προεδρεύῃ βωβὸν πρόσωπον, διότι οὐσιαστικῶς τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον εἶναι ὁ Πρωθυπουργός. Ἰδού, λοιπόν, αἱ ἀφορμαὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ αὐτή, μετὰ 15μηνον ζωήν, διαλύεται. Καὶ εὑρίσκεται, ὅπως ὅλοι ἀντιλαμβάνεσθε, εἰς μίαν κατάστασιν νοσηράν. Ἔχει χάσει τὴν ὄρεξιν τῆς ζωῆς, τῆς δράσεως, τῆς κινήσεως. Διὰ τὸ κακὸν αὐτὸ θεωρεῖται ὅτι εἶναι ἀφορμὴ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα καὶ τρεῖς Ἀρχηγοὶ κομμάτων ἔχουν τὴν γνώμην αὐτήν. Καὶ τί νὰ κάμωμεν; Νὰ καταργήσωμεν τὰ μικρὰ κόμματα. Ἀλλὰ ποῖα μικρὰ κόμματα παρημπόδισαν τὴν συγκρότησιν Κυβερνήσεως τῶν τριῶν κομμάτων; Ὁ κ. Σβῶλος, οἱ Ἀγροτικοί, ὁ κ. Παπανδρέου; Τώρα τελευταίως εἶναι τῆς μόδας ὅτι δι’ ὅλα πταίει ὁ κ. Παπανδρέου. Δὲν ἔχω ἰδιαιτέρους δεσμοὺς μὲ τὸν κ. Παπανδρέου, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι πταίει αὐτός, διότι δὲν ἔγινεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου. Ἐὰν ὑπῆρχε μία ἀνοχὴ μεταξὺ τῶν τριῶν κομμάτων, τέσσαρα ἔτη θὰ ἔζη ἡ Βουλὴ αὐτή. Ἀλλ’ εἶπον, ὅτι πταίει ὁ κ. Παπανδρέου καὶ τὰ μικρὰ κόμματα. Νὰ τὰ καταργήσωμε λοιπόν. Βλέπομεν ἔπειτα νὰ παρουσιάζεται τὸ ἑξῆς περίεργον: Εἰς τὸ Λαϊκόν Κόμμα ἐπῆλθε μία διένεξις καὶ μία μερὶς αὐτοῦ ὕψωσε τὴν σημαίαν τῆς ἀνανεώσεως καὶ τῆς ἀλλαγῆς. Καὶ βλέπομεν τὸ παράδοξον, ὅτι ἡ ΕΠΕΚ, ἡ ὁποία ἔχει τὴν σημαίαν τῆς ἀλλαγῆς, νὰ ὑποστηρίζῃ τὴν συντήρησιν, τὴν καταστροφὴν τῆς τάσεως πρὸς ἀνανέωσιν. Συμφωνεῖ ἐπὶ συστήματος τὸ ὁποῖον θὰ εὐνοήσῃ τὰ παλαιὰ κόμματα.

§198ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς ἠξεύρετε, ὅτι θὰ ἐνισχυθοῦν τὰ παλαιὰ κόμματα;

§199Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ δὲν ἀφήνει περιθώριον νὰ ἀνδρωθοῦν νέα κόμματα καὶ εἰς αὐτὸ ἀποβλέπει. Ἔπειτα σκοπός μας εἶναι νὰ μειωθῇ ἡ δύναμις τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος καὶ συνεπῶς συμφέρον τοῦ Ἔθνους νὰ ἐνθαρρύνωμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι συνέπραξαν εἰς τὸ παρελθὸν μὲ τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα, χωρὶς νὰ εἶναι κομμουνισταί, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐξωτερικῆς ἐξαρτήσεως, νὰ τοὺς ἐνθαρρύνωμεν νὰ ἀποσπασθοῦν ἀπὸ αὐτό. Θὰ ἔπρεπε μήπως, νὰ χειραφετηθοῦν αἱ ὁμάδες αὐταί; νὰ ἀποσπασθοῦν ἀπὸ τὸ Κ.Κ.Ε.; Σήμερον διὰ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς θὰ τοὺς ἀναγκάσωμεν νὰ γυρίσουν πίσω καὶ νὰ φανῶμεν ὑποστηρίζοντες τὴν ἐμφάνισιν τοῦ Κ.Κ.Ε. ὡς ἰσχυροτέρου, διότι θὰ ἀναγκασθῇ καὶ ἡ Ε.Λ.Δ. καὶ ἄλλαι ὁμάδες νὰ ταχθοῦν καὶ πάλιν ὑπὸ τὸ Κ.Κ.Ε., διότι δὲν ἠμποροῦν ἀλλέως, νὰ δώσουν ἐκλογικὴν μάχην. Πρόκειται, λοιπόν, περὶ συστήματος ἀντιδραστικοῦ, διότι θὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὴν Βουλήν, ἕνα μπλόκ, ὄχι διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον, ἀλλὰ διὰ νὰ καρατομηθοῦν, ὅλα τὰ μικρότερα καὶ νεώτερα κόμματα. Καὶ τὸ μπλὸκ αὐτό, ἀποτελεῖται, ἀπὸ τὰ τρία κόμματα, τὸ Λαϊκόν, τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὴν ΕΠΕΚ. Τοῦ μπλὸκ αὐτοῦ, προϊὸν εἶναι καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ κόμματος τοῦ κ. Παπανδρέου ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι γνωστόν, ὅτι αὕτη εἶχεν ἐξαγγελθῆ διὰ τοῦ τύπου ἐνωρίτερον, ὅτε συνεφώνησαν τὰ δύο κόμματα νὰ ὑποστηρίξουν Κυβέρνησιν μονοκομματικὴν καὶ ὅτι θὰ ἐγένετο καὶ πρότασις πρὸς τὸ Στέμμα, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ διαφωνία. Τὰ ἔγραψαν αἱ ἐφημερίδες. Ἀπὸ ἐκείνην τὴν στιγμήν, ἡ θέσις τοῦ κ. Παπανδρέου ἐντὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο φυσικὸν νὰ εἶναι δυσχερής, διότι δημιουργήθηκε ἕνα μπλόκ, εἰς τὸ ὁποῖον ἕνα κόμμα Κυβερνητικόν, εἶχε προσχωρήσει καὶ εὑρίσκετο εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ ἄλλο εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ σίτου, ὅπως ἐξετέθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, δὲν μᾶς ἐξέπληξεν, ἦτο ἡ ἀποχώρησις τοῦ κόμματος τοῦ κ. Παπανδρέου ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Τώρα, ἐλέχθη, ὅτι δὲν ἔμεινεν ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸ Μήνυμα τοῦ Βασιλέως. Ὅταν προκύψῃ μία Ὑπουργικὴ κρίσις, ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Βασιλεὺς ἐξ ἑαυτοῦ νὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, ἐκτελῶν καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐκ τοῦ Πολιτεύματος; τὸ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Συνεπῶς; δύναται ὁ Βασιλεὺς διὰ Μηνύματος νὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τοὺς διαφόρους ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ νὰ εἴπουν τὴν γνώμην των. Θὰ ἠδύνατο νὰ εἶχε γίνει δεκτὴ ἡ παραίτησις τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ καλοῦσε πάλιν τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ νὰ τοὺς ἀπευθύνῃ τὴν ἔκκλησιν τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε. Ἐπειδή, ὅμως, δὲν ἔκαμε δεκτὴν τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως, διεβίβασε τὸ μήνυμα διὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, διὰ νὰ ἀνακοινώσῃ τοῦτο εἰς τοὺς Ἀρχηγούς. Νομίζω, ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου τὰ πράγματα εἶναι ἀπολύτως συνταγματικά. Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο δεσμευμένος ἀπέναντι ἄλλων κομμάτων, νὰ ὁδηγήσῃ ἐντὸς τακτῆς προθεσίας τὴν χώραν εἰς ἐκλογὰς καί, συνεπῶς, τὸ Μήνυμα, ἤρχετο εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὰς ἀναλαμβανομένας ὑποχρεώσεις παρὰ τοῦ ἰδίου καί, φυσικὰ, ἐτήρησε στάσιν ψυχράν, ἔναντι τοῦ θέματος, διότι δὲν ἦτο ἐλεύθερος. Ἠμποροῦσε, βέβαια, νὰ εἴπῃ ὅτι ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ διαβιβάσω, διότι ἔχω δεσμευθῆ, ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο ἐν τάξει νὰ μὴ τὸ ἀνακοινώσῃ, ἐφ’ ὅσον διεβιβάζετο ὑπὸ τοῦ Βασιλέως πρὸς αὐτόν, ἀλλὰ νὰ λάβῃ θέσιν ἔναντι τοῦ Μηνύματος ἐὰν ἐδημοσιεύετο. Καί, ὀρθῶς ὑπήγαγεν ὑπὸ αἵρεσιν τὴν ἀποδοχήν του ἀπὸ τὰ δύο κόμματα, μὲ τὰ ὁποῖα εἶχε δεσμευθῆ καί, ἐφ’ ὅσον αὐτὰ δὲν ἐδέχοντο συγκρότησιν Κυβερνήσεως πολιτικῆς. Ἡ τρίτη λύσις, ἡ ὁποία ἐφάνη πρὸς στιγμὴν δυνατή, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ υἱοθετηθῇ ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, ἢ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἦτο δεσμευμένος ἀπέναντι τῶν ἄλλων κομμάτων καί, συνεπῶς, ἀπερρίπτετο ἡ λύσις τῆς Κυβερνήσεως, Φιλελευθέρων–Παπανδρεϊκῶν καὶ Λ.Ε.Κ. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν παράγραφον, τὴν περιέχουσαν ἐκείνην τὴν ἀπειλήν. Βέβαια καλὸν θὰ ἦτο νὰ μὴν ἔχῃ συμπεριληφθῆ, ὄχι διότι ὡς διετυπώθη, ὑπεδείκνυε τί τὸ μὴ συνταγματικόν, ἀλλὰ διότι, δὲν ὑπῆρχεν ἡ συνέχεια καὶ ἡ συνέπεια τῆς περιπτώσεως συγκροτήσεως πολιτικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὴν ὑπεδείκνυε τὸ Στέμμα. Ἐὰν ἀλλοῦ ποῦ, δὲν ἐκαλύφθη ἐπαρκῶς τὸ Στέμμα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, πρέπει νὰ ἀναζητηθῇ εἰς μίαν ἢ δύο ἄλλας περιπτώσεις. Ἡ μία εἶναι ἡ εἰδησεογραφία τοῦ τύπου, ἡ ὁποία ἀφίνει νὰ φανῇ, ὅτι ἦτο θέμα περισσότερον τοῦ Βασιλέως παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐγένετο ἐπίσκεψις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν Βασιλέα, διὰ τὴν λύσιν, ὡρισμένου θέματος. Δὲν ἠμπορεῖ, ὅμως, νὰ ἀποδώσῃ κανεὶς τὴν εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὁ τύπος ἐνεφάνιζε, καθ’ ὃν τρόπον ἐνεφάνισε τὸ θέμα τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὴν κρίσιν τῆς Ἀρχιστρατηγίας. Ἐκεῖνο ποὺ φαίνεται περισσότερον εἶναι μία ἀνακοίνωσις τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου τοῦ Βασιλέως, ποὺ ἀφορᾶ τὴν θαλαμηγόν, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ διευθυντὴς τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου τοῦ Βασιλέως ἔπρεπε νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις ἀναπτύσσων τὸ ἱστορικὸν τῆς ὑποθέσεως. Αὐτό, μόνον εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἀπηυθύνετο ἔλεγχος πρὸς τὸ Στέμμα, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ κάμῃ. Ἐπειδή, ὅμως, ὁ Βασιλεύς, εἶναι ἀνεύθυνος καὶ δὲν ἐτέθη, ποτέ, ὑπὸ κατηγορίαν, αἱ ἐξηγήσεις, ἔπρεπε νὰ δοθοῦν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον τοῦ Βασιλέως.

§200Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἔδωσα ἐξηγήσεις;

§201Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἐδώσατε, ἀλλὰ τὸ ἱστορικόν, ἠμποροῦσε νὰ τὸ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ὅτι ὁ Βασιλεύς, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ θαλαμηγόν. Ὁ μόνος λόγος ποὺ ἠμποροῦσε νὰ προσκρούσῃ κάπου ἦτο ἡ γνώμη τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς. Διότι ἦτο ἐντεταλμένος ἐδῶ ἐκ μέρους τῶν Ἀμερικανῶν καὶ ἢ εἶχε τὴν συγκατάθεσίν των ἢ δὲν τὴν εἶχε. Δὲν ἦτο θέμα τὸ ὁποῖον θὰ ἠμποροῦσε νὰ δώσῃ λαβεῖν εἰς τὰς ἐπικρίσεις εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σεπτεμβρίου, λυπούμενος διότι δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ἐπικρατήσῃ μία Κυβέρνησις Κέντρου, ὑπὸ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τύπον, ἔπαυσα νὰ ὑποστηρίζω ἔκτοτε τὰς Κυβερνήσεις καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξακολουθήσω πράττων τὸ ἴδιον, πολὺ περισσότερον τώρα ἀφοῦ δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα πταίει διὰ τὴν ἀκυβερνησίαν τῆς χώρας καὶ μᾶς ἄγει εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Θεωρῶ ὅτι ἀλλοῦ εἶναι τὸ λάθος καὶ συνεπῶς εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις, ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τοῦ κεκανονισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, περὶ περιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῶν ἀγορεύσεων εἰς ¼ τῆς ὥρας. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν αὐτήν;

§203ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους ὅπως συμμορφωθοῦν αὐστηρῶς πρὸς τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§205Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὸ βῆμα μὲ φέρουν εἰδικὰ θέματα, ποὺ κρατοῦν εἰς συγκίνησιν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Ἐπιθυμῶ νὰ διερμηνεύσω τὴν πικρίαν τῶν πληθυσμῶν τῆς ὑπαίθρου διὰ τὴν τύχην τῶν προϊόντων τῆς Ἑλληνικῆς γῆς. Ἄν λόγοι ἀντικειμενικοὶ δὲν θὰ ἐπέτρεπαν νὰ ἱκανοποιηθῇ τὸ αἴτημα τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, τό πλῆγμα θὰ ἦτο μοιραῖον διὰ τὴν τύχην τῆς παραγωγῆς των. Ἀλλ’ ὁ κόσμος ἐκεῖνος πιστεύει καὶ μαζί του τὸ πιστεύομεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι διὰ τὴν σιτοπαραγωγὴν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ ἱκανοποίησις εἰς τὸ αἴτημα τῶν παραγωγῶν καὶ ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἐξαγγελίας τῶν μέτρων καὶ ὡς πρὸς τὴν τιμὴν τῆς συγκεντρώσεως. Καὶ εἶναι δικαιολογημένη ἡ πικρία του, διότι ἀπὸ τὴν ἑπομένην τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ἡ κυρία ἀπασχόλησις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε σχεδὸν καθ’ ἡμέραν, εἰς ἀτελειώτους συνεργασίας μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ μὲ τοὺς ἐκπροσώπους τῆς ΕΠΕΚ, διὰ τὴν συμφωνίαν εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον τῆς ἐπηυξημένης ἀναλογικῆς. Ὅλα τὰ ἄλλα θέματα εἶχαν λυθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐναπέμεινε μόνον ὁ ἐκλογικὸς νόμος.

§206Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐὰν ἀναγνώσητε τὰς ἐφημερίδας, θὰ ἴδητε ὅτι ἀσχολούμεθα καὶ μὲ τὸ θέμα τοῦ σίτου.

§207Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δυστυχῶς δὲν ἔγινε, διότι ἐφέτος ἡ παραγωγὴ τῶν σιτηρῶν ἦτο πρωϊμοτέρα κατὰ 2–3 ἑβδομάδας, εἴτε λόγῳ τῆς εὐνοϊκότητος τοῦ καιροῦ, εἴτε λόγῳ τῆς κατηγορίας τῶν σπόρων. Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ τὴν πρωϊμότητα αὐτὴν τῆς παραγωγῆς, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ αἱ Συνεταιριστικαὶ Ὀργανώσεις καὶ ἡμεῖς προσωπικῶς δι’ ἀλλεπαλλήλων τηλεγραφημάτων μας ἐπεκαλέσθημεν πρὸς τοῦτο τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τούτοις ἡ ἐξαγγελία τῶν Κυβερνητικῶν μέτρων ἔγινε τὴν 2αν Ἰουλίου, ἐνῷ ἔδει νὰ εἶχε γίνει πρὸ ἑνὸς περίπου μηνός. Ἔτσι μὲ τὴν βραδύτητα τῆς ἐξαγγελίας τῶν τιμῶν ἡ μάχη τοῦ σίτου διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ 1951 εἶχε ψυχικῶς χαθῆ διότι ἐν τῷ μεταξὺ συνετελέσθη ἡ διαρροὴ τοῦ σίτου τῶν μικρῶν παραγωγῶν μὲ τιμὰς ἐκμεταλλεύσεως εἰς τὴν κερδοσκοπίαν. Ἡ εὐθύνη διὰ τὴν βραδύτητα βαρύνει καὶ τὰς δύο πτέρυγας, ποὺ ἀπετέλουν τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐπηκολούθησεν ἡ ἐξαγγελία τῶν πενιχρῶν μέτρων. Εἰς τὴν θαυμασίαν ἔξαρσιν τοῦ ἀγροτικοῦ μας κόσμου διὰ τὸν ἀγῶνα ἐπιβιώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀντιπροβάλλει τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νά συλλάβῃ τὸ νόημα ἑνὸς κοινωνικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ θέματος ποὺ ἐνδιαφέρει 500.000 ἀγροτικὰς οἰκογενείας καὶ νὰ δώσῃ παλμὸν καὶ πνοὴν εἰς τὴν λύσιν του. Καὶ ὡμίλησεν ἀκόμη εἰς δηλώσεις του ἀπὸ ραδιοφώνου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ εὐθηνῆς δημοκοπίας τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐκπροσώπων αὐτοῦ. Ἀντὶ δημοκοπίας ὑπάρχει μόνον ἡ Κυβερνητικὴ εὐθύνη διὰ τὰ ἐξαγγελθέντα Κυβερνητικὰ μέτρα. Προπολεμικῶς, διὰ τὴν προστασίαν τοῦ ἐγχωρίου σίτου ὑπῆρχε δασμὸς μὲν δραχ. 2,02, πρόσθετος δὲ ἐνίσχυσις εἰς τὴν συγκέντρωσιν ἑτέρων 2 δρχ. κατ’ ὀκᾶν. Ἐὰν εἰς τὰς 4 ταύτας δραχ. προπολεμικῆς προστασίας δώσητε τὴν τιμαριθμικὴν ἀναπροσαρμογήν, τότε εἰς τὴν ἀγοραίαν τιμὴν τοῦ ξένου σίτου θὰ ἔπρεπε νὰ προστεθῇ ἐνίσχυσις 1.200 περίπου δραχ. κατ’ ὀκᾶν ὑπὲρ τοῦ ἐγχωρίου. Ἀντὶ τῆς προστασίας ταύτης ὑπάρχει μόνον ἕνας πενιχρὸς δασμὸς 265 δραχ. κατ’ ὀκᾶν εἰσαγομένου σίτου. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἂν δυνάμει συμφωνίας μας μὲ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ἡ συμβατικὴ τοῦ σίτου τιμὴ εἶναι δολλάρια 88 κατὰ τόννον μετὰ τοῦ ναύλου, εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγορὰν τῆς Ἀμερικῆς ἡ ἀγορὰ τοῦ σίτου εἶναι 113 δολλάρια κατὰ τόννον μετὰ τοῦ ναύλου. Καὶ μὲ τὴν ἀγοραίαν αὐτὴν τιμὴν καὶ τὸν δασμὸν τῶν 265 δραχμῶν τὸ ξένον σιτάρι θὰ ἔφθανεν εἰς τὸν Πειραιᾶ μὲ δραχ. 2.435 κατ’ ὀκᾶν. Καὶ ἂν εἰς τὴν τιμὴν αὐτὴν προστεθοῦν καὶ αἱ δαπάναι φορτώσεως, μεταφορᾶς καὶ ἀλεστικῶν, τότε ἡ μὲν τιμὴ τοῦ ἀλεύρου θὰ εἶναι δραχ. 2.815 κατ’ ὀκᾶν, ἡ δὲ τιμὴ τοῦ ἄρτου θὰ εἶναι δραχ. 2.800 κατ’ ὀκᾶν. Ἄν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις στέλλῃ τὸ σιτάρι συμβατικῶς μὲ τιμὴν 88 δολλαρ. κατὰ τόννον, οἱ παραγωγοὶ ὅμως τῆς Ἀμερικῆς πληρώνονται τὸ σιτάρι των μὲ τὴν ἀγοραίαν τιμὴν ποὺ φθάνει ἐδῶ μὲ 113 δολλάρ. κατὰ τόννον. Κατὰ ποίαν ἐκδοχὴν διὰ νὰ ἀσκήσητε τὴν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ ἄρτου, ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τὸν Ἕλληνα, μικρὸν παραγωγὸν τῶν 10 καὶ 20 καὶ 50 στρεμμάτων, τὴν διαφορὰν αὐτὴν τῆς ἀγοραίας τιμῆς ὅταν μάλιστα αἱ συνθῆκαι τῆς Ἑλληνικῆς παραγωγῆς μὲ τὴν ἐξηντλημένην γῆν, καλλιεργείας 4.000 ἐτῶν εἶναι ἀπείρως δυσμενέστεραι ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν τῆς Ἀμερικῆς; Καὶ μόνον ἐὰν ὡρίζετο ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου εἰς δραχμ. 2.800 κατ’ ὀκᾶν, ὅσας δίδει ἡ ἀγοραία ἀξία τοῦ ξένου σίτου, δηλ. ηὐξάνετε τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου κατὰ 400 δραχμ., θὰ ἠδύνασθε νὰ δώσετε διὰ τὴν ἐφετεινὴν παραγωγήν, τιμὴν γενικῆς συγκεντρώσεως 2.800 δραχμ. κατ’ ὀκᾶν καὶ δραχμ. 3.400 κατ’ ὀκᾶν διὰ τὰ χρέη. Δὲν θὰ ἐσήμαιναν, βέβαια, αἱ καμπάνες τῶν χωριῶν καὶ ἐφέτος ὅπως ἐσήμαιναν πέρυσι, διότι ὁ ἀγροτικὸς κόσμος, λόγῳ τῆς ἀκριβείας τοῦ τιμαρίθμου, ζητεῖ μεγαλυτέρας καὶ τούτων τιμάς.

§208Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου ὁμιλῶν εἶπεν, ὅτι ἦτο ἐσφαλμένος ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Ἐμπορίου ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ σίτου.

§209Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου εἶπεν ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Ἀμερικανικὴ Ἀποστολὴ εἶχε δεχθῆ τὰς 2.300 δραχμ. διὰ τὴν συγκέντρωσιν καὶ 3.000 δραχμ. διὰ τὰ χρέη, αἱ τιμαί, ἃς ἐπρότεινεν ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου τῶν 2.400, 2.500 καὶ 2.600 κατ’ ὀκᾶν ἦσαν κατώτεραι τῶν ἤδη γενομένων δεκτῶν ὑπὸ τῆς Ἀποστολῆς.

§210Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος εἶναι ἐμπειρογνώμων ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ θὰ ἤθελα τὴν γνώμην τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος.

§211Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἰδική μου γνώμη εἶναι ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου ἦτο ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ζητήματος.

§212Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Σύμφωνοι.

§213Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς εἶπα, ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν τιμὰς 2.000 δραχμ. διὰ τὴν συγκέντρωσιν καὶ 3.400 διὰ τὰ χρέη, καὶ νὰ κληθῇ ἡ κερδοσκοπία νὰ συμπληρώσῃ εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ τὸ τίμημα τῶν ἕως τώρα γενομένων πωλήσεων σίτου ὑπὸ μικρῶν παραγωγῶν. Ἡ δὲ διάφορος τιμὴ τοῦ σίτου, ὡς πρὸς τὰ χρέη τῶν ἀγροτῶν, ἣν πέρυσιν ἡμεῖς ἐνεκαινιάσαμεν, δὲν ἀποτελεῖ πριμοδότησιν τῶν ὀφειλετῶν, ὡς φαίνεται πιστεύουσα ἡ Κυβέρνησις, ἀποτελεῖ ἁπλῶς μέσον μόνον δυνάμενον νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν διάφορον τιμὴν διὰ τὸ σιτάρι τῶν μικρῶν παραγωγῶν ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς ἐπιχειρηματίας, διότι οὔτε τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς εἶναι τὸ αὐτό, οὔτε αἱ ἀνάγκαι τῆς ζωῆς εἶναι αἱ ἴδιαι διὰ τὸν ἐπιχειρηματίαν τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας καὶ διὰ τὸν αὐτοπροσώπως μοχθοῦντα αὐτοκαλλιεργητήν. Καὶ θὰ ἤθελα τὸ μέτρον νὰ ἐπεκταθῇ δι’ ὅλους τοὺς αὐτοπροσώπως καλλιεργοῦντας παραγωγούς. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ τὸ θέμα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων. Τὸ θέμα μᾶς ἐταλαιπώρησεν ἐπὶ 4 ἔτη καὶ εἰς τὴν προηγουμένην Βουλήν, ἡ ὁποία δὲν ἠξιώθη νὰ ψηφίσῃ ἕνα εἰδικὸν ψήφισμα παρεκκλίσεως ἐκ τοῦ ἄρθρ. 17 τοῦ Συντάγματος. Μᾶς ἀπησχόλησε καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν. Ἀλλὰ καὶ αὐτή, λόγῳ ὑπαναχωρήσεως τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος δὲν ἠθέλησε νὰ υἱοθετήσῃ τὸ σχέδιον ψηφίσματος τοῦ τότε Ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης κ. Θ. Τσάτσου, ὅπως ψηφίσωμεν τὸ ὑπὸ τῆς προκατόχου Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ἐκπονηθὲν σχέδιον Συντάγματος. Καὶ τώρα ἀναγινώσκομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἡ μέλλουσα ἐκ τῶν ἐκλογῶν Βουλὴ θὰ εἶναι Ἀναθεωρητικὴ μόνον εἰς ἣν περίπτωσιν θὰ κατωρθοῦτο καὶ τηρουμένης τῆς διαδικασίας τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος νὰ ἐνεργηθοῦν αἱ ἐκλογαὶ μέχρι τῆς 16 Σεπτεμβρίου, ὡσεὶ ἡ ἡμέρα αὐτὴ νὰ εἶναι ἱερὰ καὶ ταμποῦ. Ἄλλως δὲν θὰ εἶναι;

§214Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Οὐδεὶς ἔδωσε τέτοιον περιορισμόν.

§215Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Χαίρω διὰ τὴν δήλωσίν σας, ἀλλ’ ἐπιμένω ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει, τοὐλάχιστον ἡ μέλλουσα Βουλή, ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἀναθεωρητικὸν χαρακτῆρα διὰ νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων.

§216Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Σκιαμαχεῖτε.

§217Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ Κόμμα σας ἔχει ἱστορίαν εἰς τὸ ἀγροτικὸν κίνημα. Ἐπίσης ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ, Στρατηγὸς Πλαστήρας ἔχει τὴν ἰδικήν του ἱστορίαν εἰς τὴν συντελεσθεῖσαν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἔχει τὸν ἰδικόν του συντηρητισμόν. Φοβοῦμαι, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν καὶ τῶν δύο κομμάτων μήπως εἰς τὴν συμφωνίαν τῆς ἐπηυξημένης ἀναλογικῆς ἐκ μέρους τῶν τριῶν κομμάτων, τὰ δύο ἐκ τούτων θυσιάσουν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ἵνα μὴ πραγματοποιηθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν ὑπολειπομένων τσιφλικίων. Τοιαύτην τυχὸν ἐγκατάλειψιν ὁ ἀγροτικὸς κόσμος θὰ τὴν θεωρήσῃ ὡς ἐπικράτησιν τῶν συμφερόντων τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας. Ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου θὰ ὁμιλήσω ὅταν ἔλθῃ τὸ θέμα πρὸς συζήτησιν. Ἀλλὰ προτοῦ κατέλθω ἀπὸ τὸ βῆμα θὰ εἶχα νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ κυβερνῶν κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὸ Λαϊκὸν καὶ τὴν ΕΠΕΚ ἔχει παρουσιάσει ἕνα εὐνοϊκὸν δι’ αὐτὰ ἐκλογικὸν νόμον. Ἀλλὰ μὲ τὴν σημειουμένην ἀναταραχὴν εἰς ὅλας τὰς μοχθούσας τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν ἔχει παρασκευάσει καὶ τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ διὰ νὰ ἀνανεώσῃ τὴν πρὸς αὐτὸ ἐμπιστοσύνην του. Ἡ καταψήφισίς μου ἔχει τὴν ἔννοιαν καὶ τῆς διαμαρτυρίας τοῦ ἀγροτικοῦ μας κόσμου. (Χειροκροτήματα).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§219Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ὁ ἐξελθὼν τῆς Κυβερνήσεως κ. Παπανδρέου διεμαρτυρήθη κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διότι τὸν κατηγόρησεν ὅτι ὅταν ἐξέρχεται τῆς Κυβερνήσεως συνηθίζει πάντοτε νὰ ἐπιτίθεται κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὀρθότατα ἐχαρακτήρισε τὸν κ. Παπανδρέου καθ’ ὅσον αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημά του. Κατὰ τὸ 1948 καὶ 1949, ὅτε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ καθώρισε τιμὴν συγκεντρώσεως τοῦ σίτου τὰς 2.500 δραχ. μὲ τιμάριθμον γεωργικῆς παραγωγῆς 250, οὗτος καὶ οἱ ὀπαδοί του ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης δημοκοποῦντες ἐζήτουν τιμὴν συγκεντρώσεως 3000 καὶ 3300 δραχ. καὶ περιήρχετο τὰ χωρία καὶ τὰς πολιτείας καὶ ἐβροντοφώνει πρὸς τὸν Θεσσαλικὸν λαόν, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ γενικὴ συγκέντρωσις μὲ 3000 καὶ 3300 δραχ. Εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν μαζὶ μὲ τὸν κατελθόντα τοῦ βήματος κ. Χατζηγιάννην κατήγγειλαν τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ ἐμὲ ὡς Πρόεδρον τῆς Διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ σίτου ὡς μὴ προστατεύσαντας τοὺς σιτοπαραγωγοὺς. Ὁ Θεσσαλικὸς λαός, ὅστις τὸν ἐγνώρισε πολὺ καλὰ τὸν κ. Παπανδρέου καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν, τοὺς κατασυνέτριψε κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950 καὶ δὲν κατώρθωσεν οὔτε ἕνα βουλευτὴν νὰ βγάλῃ μὲ τὴν πρώτην κατανομήν. Κατὰ τὸ 1948 μὲ τιμάριθμον 250 ἐζήτει τιμὴν συγκεντρώσεως 3300 δραχ. καὶ τώρα τὸ 1951 μὲ τιμάριθμον 485,9 ζητεῖ τιμὴν 2900, ὁ δὲ πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τοῦ βήματος κ. Χατζηγιάννης ἐπετίθετο κατ’ ἐμοῦ καὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ἐζήτει γενικὴν συγκέντρωσιν μὲ 3300 δραχ. καὶ τώρα τὸ 1951 μὲ τιμάριθμον γεωργικὸν διπλάσιον ἀρκεῖται εἰς τὰς 2800 δραχ. Δικαιοῦμαι λοιπὸν νὰ εἴπω καὶ πρὸς τὸν κ. Χατζηγιάννην καὶ τὸν κ. Παπανδρέου, ὅτι δημοκοποῦν κατὰ τὸν ἀθλιέστερον τρόπον; Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κ. βουλευταί, εἶναι ἢ δὲν εἶναι δημοκόποι οἱ ζητοῦντες τὸ 1948 τιμὴν συγκεντρώσεως 3300 δρ. καὶ τώρα τὸ 1951, 2600; Ὅταν πέρυσιν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐπέκρινα τὴν πολιτικὴν τοῦ σίτου τοῦ κ. Παπανδρέου ἐβροντοφώνησα, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν 2300 δρ. μὲ αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου ἀπὸ 1800 εἰς 2400 καὶ ἐπιβάρυνσιν τοῦ λαοῦ μὲ 300 δισεκατομμύρια, ἅτινα δὲν διετέθησαν εἰς τοὺς ἀγρότας ἀλλὰ δι’ ἄλλας ἀνάγκας, ἐβροντοφώνησα πρὸς τὸν κ. Παπανδρέου ὅτι οἱ ὑπολογισμοί του εἶναι λανθασμένοι καὶ τὸ ψωμὶ θὰ φθάσῃ τὰς 3.000 δραχμὰς καὶ θὰ ὑποχρεωθοῦν οἱ σιτοπαραγωγοὶ νὰ πεινάσουν. Ἄφησε τὰς Θεσσαλικὰς πόλεις, Λάρισαν, Καρδίτσαν, Τρίκαλα, Φάρσαλα, Βόλον χωρὶς ψωμὶ καὶ ἐλάμβανον χώραν σκηναὶ πρὸ τῶν ἀρτοποιείων, ὁ δὲ κ. Χατζηγιάννης ἠναγκάσθη νὰ φωνάζῃ ὅτι τὰ Ὑπουργεῖα θέλουν κάψιμο, ἐνῷ τὰ Ὑπουργεῖα δὲν ἔπταιον καὶ ὑπεύθυνος ἦτο ὁ κ. Παπανδρέου, ὅστις ἔκαμε κακοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ ἦτο ἀμελέτητος εἰς τὰ γεωργικὰ ζητήματα. Ὁ κ. Βενιζέλος ἀγορεύων ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης εἰς τὴν ἐπερώτησιν τῆς ἐλλείψεως τοῦ ἄρτου ἀνεφώνησεν, ὅτι ἀπέτυχεν πέρυσιν ἡ συγκέντρωσις. Γιὰ ἐφέτος στηριχθεὶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς ὅπερ ποικίλλει κατὰ τόπους καὶ χρόνον καὶ ὄχι εἰς τὸν γεωργικὸν τιμάριθμον τὰ ἐθαλάσσωσε κυριολεκτικῶς καὶ ἐζήτει 2.600 δραχμ. κατ’ ὀκᾶν καὶ δὲν κατώρθωσε νὰ διαφωτίσῃ τοὺς Ἀμερικανοὺς καὶ κατενόησεν ὅτι ἐναυάγησε καὶ ὁ ὀπαδός του κ. Χατζηγιάννης, ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ἐχάθη ἡ μάχη τοῦ σίτου! Καὶ ὅπως πέρυσι πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἐδημοκόπει ζητῶν 3300 δρχ. καὶ γενικὴν συγκέντρωσιν οὕτω καὶ ἐφέτος διὰ διαφορὰν 100 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν μεταξὺ ἰδικῆς του τιμῆς 2.600 καὶ τῆς καθορισθείσης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως 2.500 παρῃτήθη διὰ νὰ δημοκοπήσῃ, εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς, ὅτι διὰ τὴν προστασίαν των παρῃτήθη, ἐνῶ πρὸ πολλοῦ ἡ παραίτησίς του ἦτο γνωστὴ χάριν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καίτοι οὗτος τὴν διέψευδε λέγων «ὅτι οἱ ἄσπονδοι φίλοι του ἂς πεισθοῦν ὅτι δὲν παραιτεῖται». Εἶχεν ἀποφασίσει νὰ παραιτηθῇ διὰ τὸ ἐκλογικὸν ζήτημα καὶ ἀνέβαλλε τὴν παραίτησίν του διὰ νὰ τὴν ὑποβάλῃ δῆθεν διὰ τὴν τιμὴν τοῦ σίτου. Δικαιοῦμαι νὰ τοῦ εἴπω ὅτι δημοκοπεῖ!! Ἀνεφώνει πέρυσιν ὅτι θὰ καταργήσῃ τὸ δελτίον, ἐνῷ ἐπανέφερε τοῦτο γενικῶς καὶ προσφέρει τὸν ἄρτον εἰς χειρίστην ποιότητα ἢ μᾶλλον τὴν λάσπην. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα μὲ 750.000 ἀνταρτοπλήκτους, μὲ 250.000 στρατόν, μὲ ἓν ἑκατομμύριον δωρεὰν δελτία διὰ τοὺς ἀπόρους καὶ μὲ τιμάριθμον γεωργικὸν 260, καθώρισε τιμὴν συγκεντρώσεως κατὰ τὸ 1948 καὶ 1949 εἰς δραχ. 2.500 καὶ ἐφέτος μὲ τιμάριθμον 485,9 χωρὶς ἀντιπερισπασμοὺς καὶ μὲ δολλάριον 15.000 δραχ., καθορίζουν τιμὴν καὶ πάλιν 2.500 δραχμ. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἠγωνίσθη καὶ ἐπροστάτευσε πράγματι τοὺς ἀγρότας, ἐνῷ ὁ κ. Παπανδρέου τοὺς ἐχόρτασε μὲ λόγια καὶ δημοκοπικὰς ὑποσχέσεις καὶ διὰ τοῦτο ἀντὶ νὰ κληθῇ προστάτης καὶ ἀγρότης ἀπεκλήθη ἀνταγρότης. Ἀπευθύνω σύστασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, ὅσοι θὰ εὑρεθῆτε καὶ πάλιν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, διότι πιθανὸν ἐγὼ νὰ μὴ εὑρίσκωμαι μεταξὺ ὑμῶν, ὅπως ἐργασθῆτε καὶ προσπαθήσητε ὅπως οἱ σιτοπαραγωγοὶ στραφοῦν καὶ εἰς ἄλλας καλλιεργείας βάμβακος, πατάτας, ὀρύζης καὶ νὰ ριφθοῦν καὶ εἰς τὴν κτηνοτροφίαν, διότι ἐὰν ἡ Ἑλλὰς γίνῃ σιτάρκης, τότε ἡ τιμὴ τῆς συγκεντρώσεως θὰ εἶναι πολὺ μικρὰ καὶ ὀλεθρία διὰ τὴν Θεσσαλίαν, διότι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ ὁ σῖτος εἰς 3.200 δραχμ., διότι τότε τὸ ψωμὶ θὰ φθάσῃ τὰς 4.000 δραχμ. ἐνῷ ἂν ἡ σιτοπαραγωγὴ εἶναι μικροτέρα, τότε θὰ γίνεται χαρμάνι τοῦ ἐγχωρίου σίτου μὲ τοῦ ἐξωτερικοῦ, μὲ μικροτέραν τιμὴν καὶ ὁ ἄρτος θὰ τιμᾶται 2–2.400 δραχμάς. Θὰ εἴπωσι τινές, ἐὰν γίνῃ ἀποκλεισμός, τί θὰ φάγωμεν; Ἀπαντῶ: πατάτα, ρύζι. Κατερχόμενος τοῦ βήματος, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἡ τιμὴ τῶν 2.500 καὶ ἐκείνη τῶν 2.600, ὅταν ἐζήτει ὁ κ. Παπανδρέου, δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὴ διὰ τοὺς σιτοπαραγωγοὺς καὶ πρέπει νὰ ἀναθεωρηθῇ αὐτή, ἀλλὰ καὶ νὰ βροντοφωνήσω, ὅτι, ὁ κ. Παπανδρέου ἀπ’ ἔξω ἀπὸ τὸ χορὸ πολλὰ τραγούδια λέγει καὶ ὅταν μπῇ εἰς τὸν χορὸν τὰ κάμνει θάλασσα. (Χειροκροτήματα).

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§221Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, μοῦ ἔκανε κατάπληξιν πῶς τὸ συγκρότημα τῆς Δημοκρατικῆς παρατάξεως συναγερμοῦ ἀντιτίθεται εἰς τὸ σύστημα τῆς πριμοδοτημένης ἀναλογικῆς. Δύο τινὰ πρέπει νὰ συμβαίνουν: ἢ καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι δὲν ἔχουν ἀντιληφθῆ περὶ τίνος πρόκειται, ἢ θέλουν νὰ μεταβάλουν τὴν ἀλήθειαν εἰς ψέμματα καὶ τὰ ψέμματα εἰς ἀλήθειαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου ἕνα μέγα μέρος τῶν κομμουνιστῶν, τῶν ἐαμιτῶν, τῶν πονεμένων καὶ βασανισμένων ἀνθρώπων καὶ γενικῶς τῶν λεγομένων πολὺ προοδευτικῶν, λόγῳ τοῦ ὅτι ἦσαν πρόσφατα τὰ γεγονότα τοῦ ἀνταρτοπολέμου, ζοῦσαν ὑπὸ τὴν τρομοκρατίαν τῶν ἐθνικοφρόνων καὶ τῆς ἀστυνομίας. Δὲν ἠδυνήθησαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ἐκπληρώσουν πλήρως ἐκεῖνο ποὺ εἶχαν μέσα εἰς τὴν ψυχήν τους. Δι’ αὐτὸ συνέβη τὸ ἑξῆς: Πολλοὶ ἀπ’ αὐτοὺς ἐψήφισαν ἐμᾶς τοὺς ἐθνικόφρονας γιατὶ ἐφοβοῦντο, ἤθελαν νὰ προστατευθοῦν, ἄλλοι ἐψήφισαν τοὺς Παπανδρεϊκοὺς συνδυασμούς, ἄλλοι τὸ Μανιαδάκη, ἄλλοι τοὺς Λαϊκούς, ἄλλοι τοὺς Φιλελευθέρους καὶ ἄλλοι τὴν ΕΠΕΚ. Σᾶς εἰδοποιῶ ὅτι διὰ τοῦ ὄντως ληστρικοῦ συστήματος τῆς πριμοδοτουμένης ἀναλογικῆς, δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναληφθῇ τὸ ἴδιον καὶ τὰ λέγω τόσο ὠμὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διὰ νὰ μὲ ἀντιληφθῆτε ὅλοι ὅσοι πονᾶτε πραγματικὰ τὴν πατρίδα καὶ τὸν τόπον αὐτοῦ. Τὰ πράγματα ἔχουν ἀλλάξει, δὲν εἶναι ὅπως ἦσαν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου. Ὅλοι αὐτοὶ ποὺ σᾶς προανέφερα θὰ ψηφίσουν αὐτὴ τὴ φορὰ τὸ Δημοκρατικὸ Συναγερμό. Αὐτὸ νὰ τὸ καταλάβετε. Ἐὰν ὁ Δημοκρατικὸς Συναγερμὸς συγκεντρώνῃ τὸ ποσοστὸν τοῦ 17%, διαπράττεται τὸ ἀδίκημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας ἐναντίον τοῦ ὑφισταμένου καθεστῶτος καὶ τῆς Πατρίδος.

§222Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ποῖον καθεστὼς εἶναι αὐτό;

§223Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἀφῆστε τὸ πνεῦμα, κύριε Καρτάλη. Εἶναι παρακεκινδυνευμένο τὸ σύστημα αὐτό, τὸ ὁποῖον προτίθεται νὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὑποστηριζομένη ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ ἀπὸ τὴν ΕΠΕΚ, πού, ὅπως εἶπε πολὺ ὀρθὰ καὶ ὁ κ. Ρέντης, δὲν εἶναι καὶ τόσο τιμητικό, γιατὶ μέσα εἰς τὰς τάξεις σας περικλείετε ἀνθρώπους προοδευτικούς, ἀνθρώπους ποὺ δὲν εἶναι στατικοί, ἀλλὰ ἀποβλέπουν εἰς νέους εὐρυτέρους ὁρίζοντας. Κύριοι συνάδελφοι, ἕνα εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐὰν ἐρωτηθῶμεν εἰς τὸ βάθος οἱ 250 βουλευταὶ ποὺ εἴμεθα ἐδῶ μέσα, δὲν ἐπιθυμοῦμεν τὰς ἐκλογάς. Τὰς ἐκλογὰς δὲν τὰς ἐπιθυμεῖ οὔτε ὁ Ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος, ἀλλ’ οὔτε καὶ ὁ συμμαχικὸς παράγων, οὔτε καὶ ὁ λαὸς βεβαίως. Ἐδῶ ὅμως ἐπήραμε ἕνα κακὸν δρόμον. Ὁ κ. Πλαστήρας, τὸν ὁποῖον ὑπεδέχοντο, κατ’ ἐντολὴν τοῦ ΚΚΕ εἰς διαφόρους συγκεντρώσεις, ἐνόμισεν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅλος εἶναι μαζί του καὶ ἐζήτησεν ἆρον ἆρον νὰ πᾶμε εἰς τὰς ἐκλογάς, διότι νομίζει ὅτι θὰ βγάλῃ τοὐλάχιστον 150 βουλευτάς. Ἄλλους τόσους ἔχει τὴν γνώμην ὅτι θὰ βγάλῃ καὶ ὁ κ. Τσαλδάρης, ἄλλους τόσους καὶ ὁ κ. Βενιζέλος καὶ ἔτσι ἡ Βουλὴ αὐτὴ θὰ φθάσῃ τοὺς 750 βουλευτάς. Εἶμαι βέβαιος ὅμως ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅλα αὐτὰ τὰ σημειώνει εἰς τὸ καρνέ του τὸ ἰδιαίτερο καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι διατρέχουμε κίνδυνον νὰ μᾶς πληρώσῃ μὲ νόμισμα λίγο ἄσχημο καὶ διὰ τοὺς ἑαυτούς μας καὶ διὰ τὴν πατρίδα μας. Δι’ αὐτὸ δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ παίρνουμε τὰ πράγματα ἀψήφιστα καὶ νὰ γελοῦμε καὶ νὰ μπλοφάρουμε, διότι ἐκτὸς τοῦ κ. Πλαστήρα, ὕστερα ἤρχισαν καὶ οἱ ἄλλοι τὴ μπλόφα, μπλόφα στὴ μπλόφα καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημερινὸ κατάντημα. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι ἡ σύλληψις τῆς Κυβερνήσεως κέντρου μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου ἦτο ἰδεώδης. Καὶ ἄλλοτε εἶπα ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου θὰ προσέφερε ὑπηρεσίαν τὸ συγκρότημα αὐτό. Δυστυχῶς ὅμως οἱ ἀποτελοῦντες τὸ συγκρότημα ἐκεῖνο ἤρχισαν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, οἱ ἀρχηγοὶ ἐννοεῖται, νὰ ἐπιβουλεύωνται ὁ ἕνας τὸν ἄλλον. Ἀφοῦ δὲν ἐπροχωρήσαμε μέσα εἰς πλαίσια ἀγαθὰ καὶ τίμια, ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ἐκ τῶν ὑστέρων σφάλμα ἡ ἐξαγγελία τῆς Κυβερνήσεως κέντρου καὶ ἡ σύλληψίς της. Θὰ ἔπρεπε μᾶλλον νὰ μὴ τὸ περιορίσωμεν τὸ πρᾶγμα, διότι ἀπὸ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἤρχισεν ὁ συνδυασμός, ἐδώσαμεν δὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἄλλο σχῆμα κυβερνητικὸν δὲν ὑπῆρχε, κακῶς, ὅπως ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ὑστέρων. Εἶπα καὶ ἄλλοτε ὅτι τὸ μεγαλείτερο ὅπλο τοῦ διεθνοῦς κομμουνισμοῦ, εἶναι ἡ διαίρεσις τῶν ἀνθρώπων τοῦ ὑφισταμένου καθεστῶτος. Μετὰ τὴν ἐπικράτησιν τῆς Ρωσικῆς ἐμφανίσεως τοῦ 1917 ἕνα πλῆγμα θανάσιμον ὑπέστη τὸ διεθνὲς ὑφιστάμενον καθεστώς. Εἰς τὸ 1944 ὑφίστατο τὸ δεύτερον πλῆγμα. Ἀντὶ τὸ ὑφιστάμενον καθεστὼς νὰ ἔρριχνε τὴν βόμβα ἀτόμου στὴ Μόσχα, τὴν ἔρριχνε στὴ Χυροσίμα καὶ στὸ Ναγκασάκι, δηλαδὴ στὸν ἴδιον τὸν ἑαυτόν του. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ δώσουμε ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ ἐθνικόφρονες τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὅλα τὰ ἐθνικόφρονα κόμματα ἐν τῇ Βουλῇ, μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς 5ης Μαρτίου, δύνανται νὰ συνεργασθοῦν. Δὲν ἔπρεπεν οὔτε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα νὰ ἀποκλείῃ τὴν συνεργασίαν τῆς ΕΠΕΚ, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡ ΕΠΕΚ τοῦ Λαϊκοῦ. Δὲν θὰ ἦτο περιωρισμένον τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν Κέντρου καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἤρχιζαν οἱ ἐκβιασμοί. Διότι ἔτσι ποὺ τὸ περιώρισαν, ἔκαμε τὸν συλλογισμὸν ὁ κ. Βενιζέλος: Ἄνευ ἐμοῦ δὲν γίνεται Κυβέρνησις. Τί θὰ γίνῃ; Θὰ πᾶμε εἰς ἐκλογάς. Τὸ ἴδιον καὶ ὁ κ. Πλαστήρας, τὸ ἴδιον ἴσως καὶ ὁ Ἀρχηγός μου. Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι ἐκ τῶν ὑστέρων, ἐφ’ ὅσον δὲν προχωρήσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ συγκροτημένον τίμιον καὶ σωστόν, ὅτι προσφέρομεν ὑπηρεσίαν καὶ στὸ Ἔθνος καὶ στὸν ἑαυτόν μας. Δὲν θὰ μακρηγορήσω περισσότερον, διότι ἀρκετὰ εἴμεθα ταλαιπωρημένοι καὶ κουρασμένοι καὶ ἡ ὥρα ἔχει περάσει. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οἱ βουλευταὶ πρέπει νὰ συνέλθουν. Τιμῶμεν τοὺς ἀρχηγούς μας, διότι καλοὶ ἢ κακοί, αὐτοὺς ἔχομεν καὶ δὲν πρέπει νὰ προτιμῶμεν νὰ τοὺς μειώνωμεν διότι δὲν ὑπάρχουν ἄλλοι δυστυχῶς. Ἀλλὰ πρέπει νὰ κατανοήσωμεν οἱ βουλευταί, ὅτι ὁ λαὸς μᾶς ὑποδέχεται μὲ χαρές, μὲ καμπάνες, μὲ πιστολιὲς καὶ κανονιές, μὲ στέφανα καὶ δὲν εἴμεθα πιόνια τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν. Ἔχομεν ἰδίαν ὀντότητα καὶ βούλησιν. Εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ καταλάβετε. Δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα ὑποτεταγμένοι καὶ ἀφανεῖς στὴν θέλησιν τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, ποὺ δὲν εἶναι, δυστυχῶς, στὸ ὕψος ἑνὸς Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Κύριοι βουλευταί, εἶναι καιρὸς νὰ συνέλθωμεν καὶ νὰ ἀντιληφθῶμεν ποιά εἶναι ἡ ἀποστολή μας, διότι διαφορετικὰ δὲν δικαιούμεθα νὰ εὑρισκώμεθα στὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ νὰ ἀντιπροσωπεύωμεν τὰ διαμερίσματά μας καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἐὰν οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ ποὺ διευθύνουν τὰς τύχας τοῦ Ἔθνους σήμερον, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ συλλάβουν τὸν πρέποντα δρόμον, πρέπει νὰ τοὺς τὸν ἐπιβάλλωμεν ἡμεῖς. Τελειώνοντας μὲ τὴν εὐχὴν καὶ τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἀντιληφθῶμεν ὅλοι τὴν ἀποστολήν μας καὶ θὰ ἐργασθῶμεν διὰ τὴν διατήρησιν τῆς ὑφισταμένης καταστάσεως καὶ τῆς Ἑλλάδος, θέλω ἐπίσης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τῆς Βουλῆς νὰ ἀπευθύνω ἔκκλησιν πρὸς τὸν Ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος, νὰ μὴν ἐπιτρέψῃ νὰ γίνουν αὐτὰ τὰ παραστρατήματα εἰς βάρος τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πρέπει νὰ προστατεύσῃ τὸν Θρόνον, τὴν Δημοκρατίαν, τὴν Πατρίδα καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἐὰν ἀντιληφθῇ, ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ δὲν εἶναι διατεθειμένοι νὰ συνεργασθοῦν, τὸ καλύτερον ποὺ ἔχει νὰ κάμῃ εἶναι νὰ διαλύσῃ ἀμέσως τὴν Βουλήν, νὰ σχηματίσῃ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ προκηρύξῃ ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικόν.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀγγελούσης ἔχει τὸν λόγον.

§225Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἡμεῖς οἱ νέοι βουλευταί, οἱ ὁποῖοι προήλθομεν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου, εἰσήλθομεν εἰς τὸ τέμενος τοῦτο, πιστεύοντες, ὅτι θὰ εὕρωμεν ἐδῶ διδασκάλους οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς ἔδιδον τὰ διδάγματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὴν προκοπὴν ἑνὸς τόπου. Δυστυχῶς ἀπεγοητεύθημεν. Δυστυχῶς μετὰ μεγάλης μας λύπης—τὸ λέγομεν καὶ εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν συζητήσεις—ἀντὶ νὰ εὕρωμεν τοὺς διδασκάλους αὐτούς, εὕρομεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἀντιθέτως, καὶ ἐὰν ἡμεῖς εἴχομεν πάρει κάποιον σωστὸν δρόμον, ἀπὸ τὰ διδάγματα τὰ ὁποῖα ἀπεκομίσαμεν, λόγῳ τῆς στάσεώς των, ἀρχίζομεν καὶ ἡμεῖς νὰ λοξοδρομοῦμε καὶ νὰ μὴ ἀκολουθοῦμε τὸν δρόμον τὸν ὁποῖον ἐφώτισεν ἡ συνείδησίς μας καὶ τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον. Ἄκουσα ὅλους τοὺς πολιτικοὺς Ἀρχηγοὺς προσπαθοῦντας νὰ δικαιολογήσουν εἷς ἕκαστος ξεχωριστὰ μὲ τὸν δικόν του τρόπον τὴν στάσιν του, ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου καὶ ἐντεῦθεν. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐπείσθην ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματά των. Καὶ προσεπάθησαν ἄλλοι μὲν νὰ δώσουν ἑρμηνείαν πρὸς τὸ Βασιλικὸν Διάγγελμα περὶ τοῦ τί ἐννοεῖ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων. Μήπως εἶναι μακρυὰ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων; Ἐδῶ εἶναι. Θὰ ἠμποροῦσαν νὰ τὸν ἐρωτήσουν καὶ νὰ τοὺς εἴπῃ τί πράγματι ἐννοοῦσε. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατενόησεν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁλόκληρος ὁ τύπος, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατενόησε καὶ ὁ τελευταῖος χωρικός, ἠθέλησαν ἐδῶ οἱ πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ νὰ μᾶς πείσουν, ὅτι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τὸ ἐννοήσουν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠξίωσεν ὁ Ἀνώτατος Ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος ἦτο νὰ σχηματισθῇ μία βιώσιμος Κυβέρνησις ἰσχυροτέρα, μακρυὰ ἀπὸ τοὺς μικροψυχικοὺς κομματικοὺς ὑπολογισμούς, νὰ ὁδηγήσῃ τὸ Ἔθνος εἰς μίαν ὁδὸν ἡ ὁποία θὰ συνετέλει εἰς τὴν ἄνοδον τοῦ δυσμοίρου λαοῦ μας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ καχυποψία καὶ μικροκαρδία δὲν ἄφησαν νὰ ἐπιτελεσθῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἐκλογαὶ τὸν τίμιον πολιτευτὴν δὲν τὸν φοβίζουν, διότι εἴτε ἐπιτύχῃ εἴτε δὲν ἐπιτύχῃ ἀρκεῖ νὰ ἐπετέλεσε τὸ καθῆκόν του καὶ θὰ ἔχῃ ἥσυχη τὴν συνείδησίν του. Στὴν Βουλὴν δὲν εἰσέρχονται πάντοτε οἱ ἄριστοι, ἀλλὰ οἱ καταφερτζῆδες κατὰ τὸ κοινῶς λεγόμενον. Ἑπομένως δὲν ἔχει σημασίαν ἐὰν θὰ ἔλθῃ ἢ δὲν θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλήν. Σημασίαν ἔχει ἐὰν κατὰ τὸ διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἦτο βουλευτὴς ἐπετέλεσε τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον. Καὶ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τοῦτο κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς 5ης Μαρτίου μέχρι σήμερον. Διότι ἐνῷ ἄλλα πιστεύομεν, ἄλλα ὑποστηρίζομεν καὶ δὲν τολμοῦμε νὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην μας καὶ νὰ δώσωμεν κατευθύνσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ νὰ βγάλωμεν ἀπὸ τὴν πλάνην ὡρισμένους ἀπὸ τοὺς ἡγέτας μας. Ὅλοι οἱ παράγοντες ἀπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος μέχρις ἡμῶν τῶν βουλευτῶν, κανεὶς δὲν θέλει τὰς ἐκλογάς. Ἐν τούτοις ὁδεύομεν εἰς τὸν κατήφορον αὐτὸν χωρὶς νὰ ξεύρῃ κανεὶς γιατί. Διότι εἰς ἣν περίπτωσιν διενεργηθοῦν ἐκλογαὶ καὶ προκύψῃ ἡ Α ἢ ἡ Β κατάστασις, ὁπωσδήποτε θὰ κληθοῦν πάλιν κόμματα διὰ νὰ συνεργασθοῦν, διὰ νὰ δώσουν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ τὰ κόμματα αὐτὰ θὰ καθοδηγῶνται καὶ ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν θὰ εἶναι οἱ ἴδιοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐὰν δὲν ἀποβάλουν τὰς κακὰς συνηθείας θὰ ὁδηγήσουν εἰς τὰ ἴδια τὸν τόπον αὐτόν. Θὰ ἤθελα νὰ διατυπωθῇ ὅμως καὶ τὸ ἑξῆς ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν ψυχὴν ἑκάστου βουλευτοῦ διατυποῦται. Εἰς ἣν περίπτωσιν ἡ ΕΠΕΚ καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα συγκεντρώσουν 130 βουλευτὰς τὰ δὲ ἄλλα κόμματα λάβουν τὰς ὑπολοίπους ἕδρας, θὰ συμπράξουν διὰ νὰ δώσουν Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον; Διότι ὅλα εἶναι πιθανά. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθοῦν αὐτὰ τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται σήμερον νὰ συμβιβασθοῦν; Παρηκολούθησα τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Τσαλδάρη. Ἤκουσα μεταξὺ ἄλλων νὰ λέγῃ ὅτι «δι’ αὐτὸ καὶ ὁ λαὸς ἤρχισε νὰ κατασυκοφαντῇ τὸν πολιτικὸν κόσμον». Νομίζω, ὅτι αὐτὰ εἶναι ὕβρεις κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§226Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶπεν αὐτό. Διὰ τὸν τύπον εἶπε.

§227Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Καὶ ὁ τύπος ἐκπροσωπεῖ τὴν κοινὴν γνώμην, τὸ ἴδιον εἶναι. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζωμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ κατασυκοφαντῇ ὁ τύπος, ἐὰν δὲν λέγῃ τίποτε περισσότερον ἀπ’ ὅ,τι γίνεται; διότι κατασυκοφαντία θὰ ὑπῆρχεν ἐὰν ἔλεγεν ὡρισμένα πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ψευδῆ. Ἀλλ’ ἐδῶ λέγει εἰς 5 ἀνθρώπους, Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν παρέδωσα εἰς σᾶς τοὺς πέντε ἀνθρώπους ὅλην τὴν ἐξουσίαν, ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εὕρετε ἕνα τρόπον διὰ νὰ κυβερνήσετε τὸν τόπον, Καὶ συμβαίνει ἀπὸ 16μήνου καὶ πλέον νὰ μὴ πιστεύωμεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι εἴμεθα βουλευταὶ καὶ νὰ αἰσθανώμεθα, ὅτι παντοῦ ὅπου πηγαίνομεν μᾶς δέχονται εἰρωνικῶς. Τὸ ἕνα κόμμα, τὸ ὁποῖον μετέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν προσπαθεῖ νὰ διαβάλῃ τὸ ἄλλο καὶ εἰς τὸ τέλος παρουσιάζεται τὸ ἑξῆς φαινόμενον: Εἷς ἐκ τῶν Ἀρχηγῶν ὁ ὁποῖος μετέχει δι’ Ὑπουργῶν του δὲν δίδει σαφῆ καὶ κατηγορηματικὴν δήλωσιν ἐὰν πράγματι ὑποστηρίζῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ δὲν θέλει νὰ σεβασθῇ ἕνα πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον ὑπέγραψε καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας δὲν θέλει νὰ πειθαρχήσῃ εἰς τοὺς ἀριθμούς. Εἰς τὴν ἀρχὴν ὑπεγράφη τὸ πρωτόκολλον, θὰ ἔπρεπε δὲ νὰ γνωρίσῃ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τοῦ ἔδωσε δύναμιν ποὺ νὰ μὴν εἶναι πλέον Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ καὶ ὁ μὲν καὶ ὁ δὲ ὑπεβλέποντο. Ἡ κατηγορία, ἡ ὁποία ἀπευθύνεται ἐναντίον τοῦ Ἀρχηγοῦ μου εἶναι μεγάλη ἀδικία διὰ τὸ πρόσωπον τοῦ Ἀρχηγοῦ μου, διότι πράγματι ὁ μόνος μάρτυς εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ 4)μήνου ἐκείνου ἦτο ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δ.Σ. Κόμματος. Λόγος ὑπάρξεως τῆς διαμάχης μεταξὺ τῶν δύο κομμάτων ἦτο διότι ὁ μὲν Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐπίστευεν ὅτι, εἰς ἣν περίπτωσιν ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας δὲν ἐδημιούργει τὴν ΕΠΕΚ ὅλοι ὅσοι ἐψήφισαν τὸν Πλαστήραν θὰ ἐψήφιζαν τὸν κ. Βενιζέλον, ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας ἐπίστευεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Βενιζέλος νὰ ἐκπροσωπῇ ὅλους τοὺς παλαιοὺς Βενιζελικούς. Δυστυχῶς ἡ διαμάχη ἐκείνη ἦτο καταστρεπτικὴ διὰ τὸν τόπον καὶ εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο ἐὰν συνέβαινεν ὥστε ὅλοι ἀπὸ ἐκείνην τὴν ἡμέραν νὰ εἴπουν: Δὲν ἀπέδωσεν ἡ Κυβέρνησις, νὰ κατέλθωμεν εἰς τὰς ἐκλογάς. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐγένετο τότε αὐτό, συνωμοτοῦν τὰ τρία κόμματα καὶ παρουσιάζουν ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον πράγματι εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκληθῇ ληστρικόν. Ἐπειδὴ αὐτὸ τὸ κόμμα δὲν συνεκέντρωσε τὸν αʹ ἀριθμὸν βουλευτῶν ἡ πλειοψηφία πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ὑπὲρ τοῦ κόμματος αὐτοῦ; Αὐτὸ θὰ εἴπῃ ὅτι ὑπάρχει ἡ δολία διάθεσις. Ἤρξαντο αἱ συζητήσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ποσοστὰ ἀπὸ τὸ 20% ἔφθασαν εἰς τὰ 18% καὶ τέλος ἐστάθησαν εἰς τὸ 17%, διότι ἐπείσθησαν ὅτι τὰ ποσοστὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 5–3–50 κυμαίνονται διὰ τὰ τρία κόμματα πέριξ τοῦ 17%. Ἀλλ’ ἡ μερὶς αὐτὴ ἀκριβῶς, ἡ ὁποία εἰσάγει αὐτὸ τὸ νομοθέτημα ἐὰν ἄφηνεν ἐλευθέρους τοὺς βουλευτάς της νὰ εἴπουν ἐὰν θέλουν ἢ ὄχι ἐκλογάς, εἶμαι βέβαιος ὅτι πλὴν τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα, οὐδεὶς θὰ ἐψήφιζεν ὑπὲρ τῶν ἐκλογῶν, διότι εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι ἀνεξαρτήτως τοῦ πολιτικοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουν οἱ βουλευταί, οὐδεὶς ἐπιθυμεῖ τὰς ἐκλογάς. Τί θὰ ὑποστηρίξετε κατὰ τὸν προεκλογικὸν ἀγῶνα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖ καὶ παρακολουθεῖ ὅλα τὰ συμβαίνοντα μὲ ἐχθρότητα πρὸς τὸν πολιτικὸν κόσμον; Πιστεύω ὅτι ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ριφθῇ τὸ σύνθημα τῆς ἀποχῆς τὰ 90% δὲν θὰ ἤθελον νὰ ψηφίσουν, μέχρις ὅτου εὑρεθῇ κάποιος ἡγέτης, ὁ ὁποῖος νὰ τοὺς ὁδηγήσῃ εἰς τὸν δρόμον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπαραίτητος διὰ νὰ σωθῇ ἡ Πατρίς. Καὶ ἐρχόμεθα σήμερον καὶ ὑποστηρίζομεν ὅτι τάχα πρέπει νὰ δώσωμεν ὅ,τι ἔχομεν καὶ δὲν ἔχομεν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος μας, ἐνῶ εἰς τὴν πραγματικότητα ἀγωνίζονται οἱ Ἀρχηγοὶ ποῖος θὰ καθέξῃ τὴν Πρωθυπουργίαν καὶ πῶς θὰ ἱκανοποιήσῃ τὸν Α ἢ Β φίλον του παραχωρῶν τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, νὰ τονίσω καὶ τοῦτο. Παρηκολούθησα τὰς συνεδριάσεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ μὲ κατάπληξιν εἶδον βουλευτὰς νὰ ψηφίζουν διατάξεις χωρὶς νὰ γνωρίζουν τὸ περιεχόμενον τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἐρωτῶντες ἁπλῶς τὸν διπλανὸν ποίαν ἐντολὴν ἔχουν ἀπὸ τὸ κόμμα διὰ τὴν συγκεκριμένην αὐτὴν περίπτωσιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἐπεξειργάσθη ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή.

§228Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Λέγετε, ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐπεξειργάσθη τὸ νομοσχέδιον. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τὸ ἐπεξειργάσθη ἄρθρον πρὸς ἄρθρον ὥστε νὰ καταστῇ ἀντιληπτὸν εἰς ὅλα τὰ μέλη.

§229Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπάρχουν ἐδῶ βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὰς ἐργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διαλυθῇ ἀμέσως ἡ Βουλὴ καὶ ὄχι νὰ λέγωμεν, ὅτι ὑποστηρίζομεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ψηφίσῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Δὲν εἶναι σοβαρὰ πράγματα νὰ δίδετε ψῆφος ἐμπιστοσύνης πρὸς ὡρισμένον σκοπὸν καὶ μόνον.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ντάγγας ἔχει τὸν λόγον.

§231Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε προγραμματικὰς δηλώσεις ὑπὸ τὴν γνωστὴν ἔννοιαν καὶ μορφὴν ὥστε ἀνάλογος νὰ εἶναι ἡ ἐπ’ αὐτῶν ἀπασχόλησίς μας. Κατ’ ἀκολουθίαν θὰ ἀπασχοληθῶ μόνον μὲ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις, ὡς συνέχεια τῆς προηγουμένης, ὤφειλε καὶ τώρα ὀφείλει ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἔστω καὶ ὡς μεταβατικὴ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ποὺ τῆς ἐδόθη. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὰ φλέγοντα ζητήματα τοῦ τόπου διότι ἠμπορεῖ νὰ εἶναι μεταβατικὴ ἀλλὰ δὲν σημαίνει τοῦτο, ὅτι ἡ εὐθύνη της εἶναι μειωμένη καὶ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ καὶ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὴν ἄποψιν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποξενωθῇ ἀπὸ τὰ δικαιώματα τοῦ ἐλέγχου ποῦ τῆς παρέχει ὁ κανονισμός της. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ζωή, ὑπάρχουν καὶ ἀνάγκαι. Καὶ συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις ὅσον καὶ ἂν εἶναι μεταβατικὴ πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ προβλήματα αὐτὰ τῆς ζωῆς τοῦ λαοῦ. Ἀνεπτύχθησαν ἀπόψεις ἐν σχέσει μὲ τὰς παραλείψεις τῆς Κυβερνήσεως· δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμένωμεν ἀορίστως ἐπ’ αὐτῶν ἀλλὰ πρέπει νὰ προχωρήσωμεν ἐπὶ ὡρισμένων γεγονότων. Πολλὰ ἐλέχθησαν ἀναφορικῶς μὲ τὰς συντάξεις. Ὑπενθυμίζω ὅμως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι παρέλειψε νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸ δίκαιον αἴτημα τῶν συντάξεων τοῦ ἀμάχου πληθυσμοῦ, ὅστις ὑπέστη τὰ πάνδεινα καὶ ἔπρεπε νὰ κατοχυρωθῇ τὸ δικαίωμά του. Ἡ περιοχὴ Πειραιῶς ἐπλήγη ἰδιαιτέρως καὶ μολαταῦτα ἐκόπησαν αἱ συντάξεις χωρὶς νὰ δοθῇ δικαιολογία. Ἀναφορικῶς μὲ τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐργατῶν καὶ δημοσίων ὑπαλλήλων ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι μισθοὶ πείνης καθ’ ὃν χρόνον ὁ βίος καθημερινῶς ἀκριβαίνει. Ἡ διεθνὴς αὔξησις τῶν τιμῶν ποὺ ἐπέδρασε τεραστίως καὶ εἰς τὴν χώραν μας καθιστᾷ τὸν βίον ἀβίωτον ὅλων τῶν πτωχῶν ἀνθρώπων. Μὲ μεροκάματα 14–15 χιλιάδας τί ἠμπορεῖ νὰ ἀγοράσῃ ὁ πτωχὸς ἐργάτης καὶ τὶ νὰ προσφέρῃ εἰς τὸ σπίτι του; Τὸ ζήτημα τῆς ἀνεργίας ἔπρεπεν ἐπίσης ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ὅταν ἡ ΕΤΜΑ ἐζήτησε δάνειον ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὑπάρχουν πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ τοὺς καλέσῃ διὰ νὰ ἀποφασίσῃ μαζί των, ἐὰν πρέπει νὰ τῆς δοθῇ δάνειον, ἀλλὰ δὲν ἐσκέφθη νὰ ἀπασχοληθῇ μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀνεργίας μὲ τὸ ἴδιον ἐνδιαφέρον. Τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον εἶχον ὑποβάλει σχετικὴν ἐρώτησιν διὰ τὴν ἐπαναφορὰν ἐν ἰσχύϊ τοῦ Ν.Δ. 424)41 καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Ἐργασίας μοῦ εἶπεν, ὅτι φροντίζει διὰ τὴν περιστολὴν τῆς ἀνεργίας χωρὶς ὅμως ἀποτέλεσμα, διότι ἐὰν τότε οἱ ἄνεργοι ἦσαν 100 χιλιάδες, σήμερον εἶναι 150 χιλιάδες. Καὶ οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ θὰ ἠμποροῦσαν νὰ ἀσχοληθοῦν μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀνεργίας, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐνδιεφέρθη νὰ τοὺς καλέσῃ εἰς σύσκεψιν, ὡς ἔκαμε διὰ τὴν ΕΤΜΑ. Ἄλλο ζήτημα εἶναι τὸ τῆς λαϊκῆς στέγης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἔστειλεν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἓν σχέδιον νόμου ἀλλὰ δὲν μᾶς εἶπεν ἐὰν ἔχῃ εὕρει τὰ χρήματα ποὺ χρειάζονται. Συγχρόνως βλέπομεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιτρέπῃ τὸ γκρέμισμα μικρῶν πτωχικῶν οἰκίσκων εἰς τὰ ἀκραῖα σημεῖα τῶν πόλεων, διότι εἶναι ἐκτὸς τοῦ ἐγκεκριμένου σχεδίου μολονότι εἶναι κτισμένα πρὸ πενταετίας. Τὸ ζήτημα αὐτὸ δι’ ἐπερωτήσεως τὸ ἐθέσαμεν ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ οὐδεὶς συνεκινήθη. Ἐπεριμέναμεν νὰ ἴδωμεν κατατιθέμενον τὸ προϋπολογισμόν, ἀλλὰ τοιαύτην εὐκαιρίαν δὲν μᾶς ἔδωσεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία τοὐναντίον ἐζήτησε τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος ἐπὶ 40θήμερον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δείχνει ἀνευλάβειαν πρὸς τὸ Σῶμα. Τὴν Κυβέρνησιν τὸ μόνον θέμα ποὺ τὴν ἀπησχόλησεν, ἦτο τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἐρωτᾶται ὅμως, ἐν τῷ μεταξύ, μὴ κατατεθέντος καὶ μὴ ψηφισθέντος τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι νόμιμος ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων; Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν θίγεται σήμερον. Κύριοι βουλευταί, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Κοινοβούλιον, ποὺ σέβεται τὸν ἑαυτόν του, ὅταν δὲν ζητῇ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ νὰ ἀναπτύξουν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ τὰς ἀπόψεις των, νὰ ὑποδείξουν λύσεις καὶ κατευθύνσεις εἰς τὸν βασικὸν αὐτὸν νόμον τοῦ Κράτους; Ἀλλὰ ψήφισις Προϋπολογισμοῦ δὲν ἔγινε καὶ ἀσφαλῶς δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ, διότι ἡ ζωὴ τῆς Βουλῆς αὐτῆς θὰ εἶναι ζωὴ ἡμερῶν. Ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ ἰδίως τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, τὸ τροποποιοῦν τὸν ὑπάρχοντα νόμον τῆς ἀναλογικῆς. Ἐπ’ αὐτοῦ, ὡς εἰσηγητὴς τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, θὰ ὁμιλήσω ὅταν ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ βαδίσῃ ὁ τόπος πρὸς ἐκλογάς, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ εἰς τὸν λαὸν τὸ αἴσθημα τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας, ὅταν ἀκόμη λειτουργοῦν ἔκτακτα στρατοδικεῖα, ὅταν ἰσχύῃ ὁ Ν. 509; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδηλωθῇ ἐλευθέρως τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ ὑπὸ τὰ ἀνελεύθερα αὐτὰ μέτρα; Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε ν’ ἀντιμετωπίσῃ καὶ τὸ ζήτημα τῶν ἐξορίστων καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε τὸ θάρρος νὰ δώσῃ λύσιν καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν θανατοποινιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τόσα χρόνια παραμένουν εἰς τὰς φυλακάς, χωρὶς νὰ προβλέπεται οὔτε ἡ ἐκτέλεσις τῶν ποινῶν, ἡ ὁποία ρητῶς ἀπεκλείσθη πλέον, οὔτε ἡ μετατροπὴ αὐτῶν εἰς ἰσόβια, διὰ νὰ παύσῃ ἡ δικαιολογημένη ἀνησυχία τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ τῶν οἰκογενειῶν των. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ τὸ αἴσθημα τῆς ἐλευθερίας, ὅταν ἰσχύῃ τὸ ἀναχρονιστικὸν σύστημα τῆς προσκομίσεως τῶν πιστοποιητικῶν κοινωνικῶν φρονημάτων, διὰ τὴν κατάληψιν καὶ μιᾶς θέσεως κλητῆρος καὶ εἰς τὰς ἰδιωτικὰς ἀκόμη ἐπιχειρήσεις καὶ ὅταν τὰ πάντα κρίνωνται ἀπὸ οἱονδήποτε ὄργανον, τὸ ὁποῖον πεπλανημένως ἢ μή, ἠμπορεῖ νὰ ἀδικήσῃ; Δὲν θὰ ἀναφέρω, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὰ ὅσα ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ εἰδικοῦ Δικαστηρίου κ. Σταυρόπουλος εἶπεν εἰς τὴν δίκην τῶν καυσίμων, διὰ τὸν τρόπον ποὺ ἐκδίδονται τὰ πιστοποιητικὰ τῶν κοινωνικῶν φρονημάτων, διὰ νὰ μὴ νομισθῇ, ὅτι καὶ ἐκεῖθεν ἀρύομαι ἐπιχειρήματα. Ἁπλούστατα τονίζω τὸ γεγονὸς αὐτό, ὡς ἕνα γεγονὸς καταπληκτικόν. Καὶ εἰς τὴν Κρήτην, κατὰ πληροφορίας τὰς ὁποίας καὶ σήμερον ἔθεσα ὑπ’ ὄψει τοῦ ἀξ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τρομοκρατία ἐξεδηλώθη εἰς βάρος τῶν νεοεκλεγέντων κοινοτικῶν συμβούλων.

§232Α. ΜΠΙΚΑΚΗΣ. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι δημοτικὸς σύμβουλος ὀνόματι Γκούλας, εἰς τὴν περιφέρειαν Σερρῶν ἐξωρίσθη.

§233Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Οὗτος κατηγορεῖται ὅτι ὑποθάλπει τὰς συμμορίας, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται ἀπὸ τὸ βουλγαρικὸν ἔδαφος. Τοῦ ἐκάμαμε μεγάλην εὐμένειαν νὰ διατάξωμεν ἀνακρίσεις καὶ ἐν τῷ μεταξύ, κατὰ παράκλησιν τοῦ κ. Σβώλου, θὰ τὸν φέρωμεν εἰς τὸ Τμῆμα Μεταγωγῶν Ἀθηνῶν. Δὲν ἠμποροῦμεν, ὡς Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, νὰ ἀφήνωμεν ἐλευθέρους ἀνθρώπους, διὰ τοὺς ὁποίους αἱ ἁρμόδιοι ἀρχαὶ πιστοποιοῦν, ὅτι ὑποθάλπουν τοὺς ἐκ τοῦ βουλγαρικοῦ ἐδάφους συμμορίτας.

§234Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Τὸ περίεργον εἶναι ὅτι ὅλα αὐτὰ ἀνεκαλύφθησαν μετὰ τὴν ἐκλογήν του ὡς πρώτου δημοτικοῦ συμβούλου. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν μισθῶν, δὲν εἶναι ζήτημα ποὺ ἀφορᾷ μόνον τοὺς δημοσίους καὶ ἰδιωτικοὺς ὑπαλλήλους καὶ τοὺς ἐργάτας ἐν γένει, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ ὄργανα τῆς τάξεως, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντροπὴ διὰ τὸ Κράτος νὰ ἀφήνωμεν εἰς τὴν τύχην των καὶ νὰ αὐτοκτονοῦν διὰ λόγους οἰκονομικούς. Ὑπεμνήσθη, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἡ προεκλογικὴ διακήρυξις τῆς ΕΠΕΚ περὶ ἀμνηστίας. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καὶ ἐγὼ ἤκουσα τὰς λέξεις λήθη καὶ ἀμνηστία. Ἄλλο ζήτημα ποῦ τοποθετεῖ σήμερον τὸ θέμα ἡ ΕΠΕΚ καὶ τὶ κάμνει. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ τὴν κρίνῃ. Ἡ Κυβέρνησις ἐπρόσεξε τὰ πάντα ποὺ ἀφοροῦν τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ὀλιγαρχίας. Καὶ σᾶς ὑπενθυμίζω τὴν ἐπιχειρηθεῖσαν τροποποίησιν τοῦ Ν. 545 διὰ τὸ παρακράτημα ποὺ ἔχει ἐπιβληθῆ δι’ ἐκείνους τοὺς ἐφοπλιστὰς ποὺ ἔχουν εἰσπράξει χρηματικὰς ἀποζημιώσεις διὰ τὴν ἀπώλειαν τῶν πλοίων, διαρκοῦντος τοῦ πολέμου, διὰ νὰ ἀγοράσουν πλοῖα μὲ Ἑλληνικὴν σημαίαν ἐντὸς τῆς ταχθείσης προθεσμίας καὶ τὸ ὁποῖον παρακράτημα πρόκειται νὰ ἀποδεσμευθῇ ἐνῷ μετὰ ἓν ἔτος θὰ εἶναι περιουσία τοῦ Δημοσίου.

§235ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς ἀφορᾷ βιοπαλαιστάς.

§236Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Ἐζητήσαμεν κατάλογον καὶ δὲν μᾶς ἐδόθη. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔδειξε τελείαν ἀδιαφορίαν διὰ τὰ φλέγοντα ζητήματα τοῦ λαοῦ καὶ ἀφῆκεν ἑαυτὴν νὰ συρθῇ δούλη ὑπὸ τὸ πέλμα τῶν συμφερόντων τῆς ὀλιγαρχίας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν ψῆφόν μας.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας ἔχει τὸν λόγον.

§238Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἐνεφανίσθη ὡς Κυβέρνησις προωρισμένη νὰ ἐνεργήσῃ μόνον ἐκλογάς. Καὶ ὡς Κυβέρνησις προωρισμένη νὰ χρησιμοποιήσῃ καὶ τήν συνεργασίαν τῆς Βουλῆς μόνον διὰ νὰ ψηφίσῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον περιορίζουσα τὸν ἔλεγχον καὶ καταργοῦσα κατὰ πᾶσαν πιθανότητα καὶ πᾶσαν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Αὐτὰ ἐλέχθησαν καὶ ἀπὸ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, καθὼς καὶ ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς ΕΠΕΚ. Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι αὐτοῦ τοῦ εἴδους αἱ ἀπόψεις εὐσταθοῦν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι Κυβέρνησις μόνον διὰ τὰς ἐκλογάς. Εἶναι Κυβέρνησις πολιτική, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ὁποία πρέπει νὰ πάρῃ τὴν ψῆφόν της, διὰ νὰ εἶναι ὑπεύθυνος κατὰ πάντα. Ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ σεβασθῇ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ κυρίως ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ τακτοποιήσῃ τὰς βαρείας συνταγματικὰς ἀταξίας τῶν Ἀναγκαστικῶν νόμων καὶ σπουδαιοτάτων μάλιστα νόμων, ὅπως εἶναι ὁ νόμος περὶ στρατοῦ, ὁ νόμος τῶν συντάξεων καὶ διάφοροι ἄλλοι νόμοι, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζω τὶ θὰ γίνουν, δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχύουν, ἐὰν ἐγκαταλειφθοῦν, χωρὶς νὰ προσαχθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν... Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου χρήσιμον εἶναι νὰ κάμω τὴν ἑξῆς ὑπόμνησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν: Ἀσχολεῖται μὲ τὰς ἐκλογάς, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὰ ποσοστὰ συμμετοχῆς εἰς τὰς διαφόρους κατανομὰς ἑδρῶν κ.λ.π. ἀλλὰ καλὸν εἶναι νὰ σκεφθῇ καὶ τὸ ἐνδεχόμενον, ὅτι αὐτὰ ὅλα ἠμποροῦν νὰ ἀπολήξουν εἰς τὴν δημιουργίαν μιᾶς ἄλλης πλειοψηφίας, ἡ ὁποία θὰ εἶναι, ὑποθέτω, διατεθειμένη νὰ ἀσχοληθῇ καὶ μὲ τὴν τακτοποίησιν τῶν συνταγματικῶν αὐτῶν παραβάσεων, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἀναζήτησιν εὐθυνῶν ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὰς προὐκάλεσαν καὶ ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ ἱκανοποιήσουν μίαν ἰδιότροπον διάθεσιν πρὸς ἐκλογάς, παραγνωρίζουν τὰ πάντα, περιφρονοῦν τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ ἐπιζητοῦν, χάριν τῆς ἰδιοτροπίας των, νὰ ρυθμίσουν σοβαρώτατα θέματα αὐθαιρέτως, δι’ ἀναγκαστικῶν νόμων καὶ μὲ παραμερισμὸν σπουδαίων καθηκόντων τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος.

§239Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Οἱ ἀναγκαστικοὶ νόμοι κατατέθησαν εἰς τὴν Βουλήν.

§240Α. ΖΑΚΚΑΣ. Δὲν ἀρκεῖ αὐτὸ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει νὰ συζητηθοῦν καὶ νὰ κυρωθοῦν. Αὐτὸ ἐπιβάλλει τὸ Σύνταγμα καὶ θὰ ἔχητε βαρεῖαν τὴν εὐθύνην ἂν τὸ παραβῆτε. Ἐνεφανίσθη ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ μετὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι θὰ δώσουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ κάμῃ τὰς ἐκλογάς. Τὸ ὅτι αὐτὰ ὑπεστηρίχθησαν ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, δὲν ἀπετέλεσε δι’ ἐμὲ ἔκπληξιν, διότι εἶναι γνωσταὶ αἱ κατευθύνσεις καὶ ἡ συντηρητικότης τοῦ κόμματος αὐτοῦ. Ἀλλὰ διὰ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς ΕΠΕΚ, τοῦτο ἔχει σοβαρότητα. Διότι εἶναι ὁ ἐπισπεύδων τὰς ἐκλογάς. Μετὰ πέντε μόλις μῆνας ἀπὸ τῆς δημιουργίας τῆς παρούσης Βουλῆς μετ’ ἐπιμονῆς ἐνεφανίσθη ἀξιῶν τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν. Παρὰ τοῦτο ὅμως, δὲν ἠκούσαμεν μίαν λέξιν ἀπὸ τὸν ἴδιον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν ἐλευθέρου πολιτικοῦ κλίματος πρὸς διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Ὑπάρχουν φυλακισμένοι καὶ ἐκτοπισμένοι, διὰ πολιτικοὺς λόγους, ἰσχύει ὁ Νόμος 509, λειτουργοῦν τὰ Στρατοδικεῖα καὶ δὲν ἠκούσαμεν τὴν φωνήν του νὰ ἀξιώσῃ ὅπως ὁ λαὸς ἀφεθῇ νὰ ψηφίσῃ ἐλεύθερος καὶ ἀνεπηρέαστος νὰ ζητήσῃ νὰ ἐξασφαλισθῇ εἰς τοὺς ὑποψηφίους ὅλων τῶν κομμάτων ἡ ἐλευθερία, νὰ διακηρύξουν τὰς γνώμας των εἰς τὰς ἐσχατιὰς τῆς Χώρας. Οὔτε μίαν λέξιν δὲν εἶπε δι’ ὅλα αὐτὰ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ. Κατόπιν αὐτῶν, ἐμφανίζεται ὄχι ἀδιάβλητος καὶ χωρὶς ὀπισθοβουλίαν ἡ ἀξίωσίς του περὶ διενεργείας ἐκλογῶν. Καὶ ἠμπορεῖ νὰ δικαιολογηθῇ ἡ κατηγορία ὅτι ἡ ΕΠΕΚ θέλει τὰς ἐκλογὰς ὑπολογίζουσα, ὅτι διατηρουμένου τοῦ σημερινοῦ ἀνελευθέρου κλίματος, θὰ ὑποχρεωθοῦν καὶ οἱ πράγματι δημοκρατικοὶ καὶ προοδευτικοὶ πολῖται νὰ ψηφίσουν αὐτὴν ὡς ἀναγκαστικὸν καταφύγιον. Ἐὰν ἐξετάσῃ κανεὶς τὰ σημερινὰ μεγάλα κόμματα, θὰ ἴδῃ ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα δὲν εἶναι περισσότερον φιλολαϊκὸν ἀπὸ τὰ ἄλλα. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλευθέρων δὲν εἶναι περισσότερον φιλελεύθερον ἀπὸ τὰ ἄλλα. Τὸ Κόμμα τοῦ κ. Παπανδρέου, δὲν ἀπεχθάνεται ὀλιγώτερον τῶν ἄλλων τὸν σοσιαλισμόν. Καὶ ἡ ΕΠΕΚ δὲν εἶναι περισσότερον τῶν ἄλλων κομμάτων προοδευτική, ὅπως μαρτυρῇ ἡ ψῆφος τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ἐπὶ τοῦ νόμου περὶ ὀνομαστικοποιήσεως τῶν μετοχῶν. Δὲν εὑρίσκω, λοιπόν, ποῦ ὑπάρχει ἡ δυσχέρεια, ἡ ἀδυναμία νὰ συνεννοηθοῦν καὶ νὰ κάμουν Κυβέρνησιν. Σήμερον λείπει τὸ ἀντίπαλον δέος καὶ διότι ἐκ τοῦ λόγου τούτου ἔχετε πλήρη ἄνεσιν, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε Κυβέρνησιν, διότι θέτετε ὑπεράνω ὅλων τὰς κομματικὰς ἐπιδιώξεις. Ἐγὼ τὰς ἐκλογὰς τὰς θέλω μὲ τὸ κλῖμα τῆς ἐλευθερίας. Τὰς θέλω ἔτσι, διότι ἔχω τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι ὁ λαὸς θὰ στείλῃ ἐδῶ πολλοὺς προοδευτικούς, πραγματικὰ δημοκρατικοὺς ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀρκέσουν διὰ νὰ πείσουν τοὺς ὑπολοίπους, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε πολιτική των δὲν εἶναι ἡ καλὴ καὶ συμφέρουσα εἰς τὸν λαόν. Πρὸς βελτίωσίν σας λοιπόν, πρέπει πρῶτον ν’ ἀρθοῦν τὰ τυραννικὰ μέτρα, νὰ γαληνεύσῃ ἡ χώρα, διὰ τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν διὰ πολιτικοὺς λόγους κρατουμένων καὶ ὕστερα νὰ γίνουν ἀμέσως ἐλεύθεραι ἐκλογαί. Μόνον ἀπὸ τοιαύτας ἐκλογὰς θὰ προέλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ὑπάρξῃ πραγματικὴ ἀντιπολίτευσις, τῆς ὁποίας τόσον ἔχει ἀνάγκην ὁ πολιτικός μας βίος. Καὶ ὑπαρχούσης πραγματικῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀσφαλῶς, ἡ διακυβέρνησις τῆς χώρας θὰ γίνῃ σοβαρωτέρα. Μὲ τοιαύτας συνθήκας, θὰ καλλιτερεύσῃ ὁπωσδήποτε ἡ κατάστασις ἡ τόσον κακὴ τοῦ λαοῦ μας.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Παπαδόγιαννης ἔχει τὸν λόγον.

§242Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Μὲ τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως νομίζω, ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὸ οὐσιαστικὸν σημεῖον τοῦ θέματος. Οἱ θέσαντες τὸ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἀπασχολοῦνται, κυρίως, μόνον μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, διότι ὅπως μιὰ λαϊκὴ παροιμία τοῦ τόπου ὁρίζει «ὅπου πονεῖ τὸ δόντι κρούει ἡ γλῶσσα». Νομίζω ἑπομένως ὅτι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, κυρίως, εἶναι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Δι’ αὐτὸ ὅλοι οἱ ἀγορηταὶ ὡμίλησαν περὶ τούτου. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἦτο περιττὴ ἡ ἀποψινὴ συζήτησις καὶ ἡ θέσις πολιτικοῦ ζητήματος, ἐφ’ ὅσον θὰ ἔλθῃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος πρὸς συζήτησιν καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγονται τὴν ἑσπέραν ταύτην θὰ ἐπαναληφθοῦν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ δοθεῖσαι κατευθύνσεις ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, διότι νομίζω ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ ἐξ ὑπαρχῆς εἶχε τὸ σπέρμα τῆς θνησιγενείας της καὶ ἤδη ἐπιζητεῖται διὰ τῶν ἐκλογῶν ἡ δημιουργία μιᾶς ὑγιοῦς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ὁ κ. Μανιαδάκης, μὲ τὸν ρεαλισμόν, ὁ ὁποῖος τὸν χαρακτηρίζει, ἀπέδειξεν ὅτι μὲ τὸ σύμφωνον τῆς 12 Μαρτίου ἔπρεπεν ἡ διακυβέρνησις τῆς χώρας νὰ ἀσκηθῇ μόνον ἀπὸ ὡρισμένα κόμματα καὶ ἐξ αὐτοῦ προέκυψεν ἡ ἀναπηρία καὶ ἡ ἀνικανότης τῆς παρούσης Βουλῆς νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν της. Δὲν διαφωνῶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Μανιαδάκη, ἀλλ’ ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἡ θνησιγένεια τῆς παρούσης Βουλῆς, ἔχει τὸ σπέρμα της ἀπὸ τὴν προκήρυξιν τῶν ἐκλογῶν, ἢ καλλίτερον, ἀνάγεται εἰς τὰ γεγονότα τῆς 5ης Ἰανουαρίου 1950 καὶ ἀπὸ τὸν ἀπρόοπτον καὶ αἰφνιδιαστικὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον εἰσήλθομεν τότε εἰς τὴν ἐκλογικὴν περίοδον ἐκείνης τῆς ἐποχῆς καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἔγιναν αἱ ἐκλογαὶ εἰς μίαν θολὴν ἀτμόσφαιραν καὶ εἰς ἕνα ἐκλογικὸν σάλον πολὺ περίεργον, ἀφοῦ εἰς ὡρισμένους νομοὺς τῆς Ἑλλάδος, σὲ κάθε δύο χωριά, ἦτο καὶ ἕνας ὑποψήφιος καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐπῆλθε μία ἀνωμαλία καὶ μία ἀναταραχὴ εἰς τὰ πνεύματα τῶν πολιτῶν καὶ ἕνας περίεργος τρόπος ἐκδηλώσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Καί, ἐντεῦθεν, δὲν κατώρθωσαν οἱ Ἕλληνες ἐκλογεῖς μὲ διαύγειαν πολιτικῆς σκέψεως νὰ δώσουν Βουλὴν τῶν δυσκόλων περιστάσεων, ἃς διερχόμεθα, καὶ δὲν κατωρθώθη νὰ ὑπάρξῃ μία Βουλή, ἡ ὁποία νὰ δώσῃ σταθερὰς Κυβερνήσεις. Καὶ ἐντεῦθεν προέκυψαν ὅλα τὰ ζητήματα μεταξὺ τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα διεκυβέρνησαν τὴν χώραν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς μέχρι σήμερον, ὥστε νὰ μὴ καταστῇ δυνατὴ μία συνεργασία ἐπιβαλλομένη ἐκ τῶν πραγμάτων, ὥστε νὰ ἀποκτήσωμεν μίαν σταθερὰν Κυβέρνησιν. Ἕνεκα τούτου, νομίζω, ὅτι ἀποτελεῖ ἐκπλήρωσιν καθήκοντος, ἡ προσφυγὴ εἰς τὴν λαϊκὴν θέλησιν, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ λαός, ἐπειδὴ γνωρίζει ὅτι αἱ παρελθοῦσαι ἐκλογαὶ δὲν ἔφερον καλὰ ἀποτελέσματα, θὰ δώσῃ διὰ τῆς ψήφου του καλλιτέραν Βουλὴν εἰς τὸ μέλλον. Καί, ἐὰν ἀκόμη κύριοι συνάδελφοι, γίνουν αἱ ἐκλογαὶ μὲ ἀναλογικὴν καὶ πάλιν πιστεύω ὅτι θὰ ἔχωμεν καλλιτέραν Βουλὴν ἀπὸ τὴν ὑπάρχουσαν καὶ ὅτι καὶ μὲ τὴν ἁπλῆν ἀκόμη ἀναλογικήν, θὰ ἴδωμεν καλλιτέραν Βουλὴν καὶ σταθερωτέραν Κυβέρνησιν τῆς παρούσης. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, μένω ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὰ συμφωνηθέντα διὰ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, διότι ὡς διεκηρύχθη ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, πλησιάζει αὕτη περισσότερον πρὸς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ ὀλιγώτερον πρὸς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Καὶ τοῦτο εἶναι εὐχάριστον, διότι θὰ ἀναδειχθοῦν οἱ κατὰ τεκμήριον τουλάχιστον, ἀριστεῖς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου διὰ τῆς πρώτης, διὰ δὲ τῆς δευτέρας καὶ τρίτης κατανομῆς, θὰ ἔλθουν ἐνισχυμένα τὰ μεγαλύτερα κόμματα, ὥστε εἴτε μόνα, εἴτε ἐν συνεργασία, νὰ δώσουν μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν προβλημάτων τῆς Χώρας. Ἕνεκα τούτων, θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὸ ἔργον νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Θὰ ἤθελον, ἀκόμη, νὰ εἴπω δύο λόγια πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸ ὀλίγου, ὁμιλῶν ὁ συνάδελφος κ. Νικολαΐδης ὑπέμνησεν, ὅτι τὸν παρελθόντα χειμῶνα δὲν ὑπῆρχε σιτάρι—καὶ ὅτι τώρα, κατὰ τὸν χρόνον τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς συγκομιδῆς, εἰσήχθη σῖτος ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἐπεδείνωσε τὴν κατάστασιν τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ τῶν σιτοφόρων περιφερειῶν. Ἤδη κυκλοφορεῖ ἀνάλογος φήμη διὰ τὸ λάδι. Καὶ ἐρωτῶ: Εἶναι βάσιμος, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ἡ πληροφορία, ὅτι ἀπεφασίσθη ἡ εἰσαγωγὴ 15.000 τόννων σπορελαίου;

§243Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία σας.

§244Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἁπλῶς διατυπώνω τὸ ἐρώτημα χωρὶς νὰ ἔχω τὴν πλήρη ἐξακρίβωσιν τῆς πληροφορίας, διότι ἐπὶ μῆνας κυκλοφορεῖ. Ἔχω ἐπίσης πληροφορίαν, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ θὰ συντελεσθῇ κατὰ τὸν ἐρχόμενον Ὀκτώβριον, ὁπότε θ’ ἀρχίσῃ ἡ παραγωγὴ ἐλαίου. Θὰ κάμω μίαν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος κατάγεται ἀπὸ μίαν ἐλαιοπαραγωγικὴν περιφέρειαν. Νὰ ληφθῇ μία μέριμνα, ὥστε νὰ προληφθῇ τὸ κακὸν αὐτό, διότι ὁ ἐλαιοπαραγωγικὸς κόσμος εὑρίσκεται εἰς δεινὴν κατάστασιν δοθέντος ὅτι, ἡ τιμὴ τοῦ ἐλαίου, σήμερον, εἶναι εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς μόνον 11.000 δραχ. τὴν ὀκᾶν. Καὶ αἱ πληροφορίαι αὗται κρατοῦν ἀνάστατον τὸν ἐλαιοπαραγωγικὸν κόσμον. Ἐὰν δὲ πράγματι τὸ σπορέλαιον θὰ ἔλθῃ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον, ὁπότε θὰ ἔχῃ ἀρχίσει ἡ παραγωγὴ θὰ πέσῃ ἀκόμη πιὸ κάτω τὸ λάδι καὶ θὰ ἔχωμεν μίαν στενόχωρον κατάστασιν διὰ τὴν ἐλαιοπαραγωγὴν καὶ ἕνεκα τούτου θὰ παρακαλέσω νὰ ληφθῇ μία μέριμνα ὥστε νὰ μὴ συμβῇ τοιοῦτόν τι, διότι κατὰ τὸν χρόνον αὐτὸν ἀκριβῶς, ὅταν ἀρχίζῃ ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ συγκομιδὴ τοῦ ἐλαίου, εἶναι ἡ ἐποχὴ καθ’ ἣν ὁ πτωχὸς χωρικὸς πωλεῖ τὸ λάδι του διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του καὶ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν του. Καὶ ἂν συμβῇ τὸ δυσάρεστον αὐτό, θὰ τό πωλήσῃ εἰς κατωτέρας ἀκόμη τιμὰς, ἐνῷ ἡ μέριμνα ὑπὲρ τῶν πενεστέρων τάξεων εἶναι ἐπιβεβλημένη. Ἐπίσης κυκλοφορεῖ μία πληροφορία, ὅτι θὰ γίνῃ συγκέντρωσις τοῦ λαδιοῦ διὰ μιᾶς ἀνωνύμου ἑταιρείας. Δὲν θέλω νὰ ὑπεισέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας, ἔχω ὅμως νὰ κάμω μίαν σύστασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἡ συγκέντρωσις. Ἐὰν θὰ γίνῃ πρέπει νὰ γίνῃ κατ’ ἐμὲ πρὸς ὄφελος τῶν παραγωγῶν, διὰ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης καὶ διὰ τῶν συνεταιριστικῶν ὀργανώσεων καὶ νὰ ἀποφευχθῇ, εἰ δυνατόν, ἡ ἀνώνυμος ἑταιρεία, διότι δὲν σᾶς ἀποκρύπτω, ὅτι εἰς τὴν Κρήτην ποὺ ἐπῆγα προσφάτως ἤκουσα τὸν κόσμον νὰ παραπονῆται, ὅτι τοῦτο θὰ προκαλέσῃ μίαν δυσφορίαν, διότι θὰ ὑπενθυμίσῃ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον συνέλεγον τὸ λάδι οἱ Γερμανοί. Αὐτὴν τὴν σύστασιν ἤθελον νὰ κάμω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐπαναλαμβάνω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δίδων ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὡς ἄτομον καὶ ὡς μέλος τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἔχω τὴν συνείδησιν, ὅτι ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου ἀπέναντι τοῦ τόπου, διότι ἡ λύσις, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὸ θέμα εἶναι ἡ μόνη ποὺ ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος καὶ δὲν εἶναι λόγοι ἐξυπηρετήσεως κομματικοῦ συμφέροντος, ὅπως οἱ ἀντιδρῶντες νομίζουν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι κάθε ἕνας ἰδιαιτέρως ἠμπορεῖ νὰ σκέπτεται τὴν ἐκλογικήν του θέσιν, ἀλλὰ πρέπει πάντως ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὸ γενικώτερον συμφέρον καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ κατέστη ἀνίκανος νὰ δώσῃ μίαν Κυβέρνησιν σταθερὰν καὶ ἐφ’ ὅσον οἱ διαχειρισθέντες τὴν ἐξουσίαν μετὰ τὸ 1950 δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐπιτύχουν τοὺς ἀπαραιτήτους συνδυασμοὺς διὰ μίαν κυβερνητικὴν συνεργασίαν, νομίζω, ὅτι ἡ προσφυγὴ εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν ἀποτελεῖ ἐκπλήρωσιν καθήκοντος καὶ μόνον καθήκοντος.

§245Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑφυπουργὸς παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ). Διὰ τὸ ζήτημα τοῦ ἐλαίου πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι τὸ ζήτημα θὰ ρυθμισθῇ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς προστασίας τοῦ ἐλαιοπαραγωγοῦ καὶ αἱ ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ληφθοῦν, θὰ εἶναι ἀπολύτως προσηρμοσμέναι εἰς τὴν κατάστασιν αὐτήν.

§246Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Μὲ ἱκανοποιεῖ ἀπολύτως ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν δίδετε καὶ θὰ χαρῶ ἰδιαιτέρως νὰ μὴ γεννηθοῦν ζητήματα καὶ νὰ ἀποφευχθῇ ἡ δυσφορία τοῦ λαοῦ. Μὲ ἴσην ἐπίσης καὶ μεγαλυτέραν ἱκανοποίησιν ἤκουσα τὴν δήλωσιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θὰ εἰσαχθῇ σπορέλαιον, διότι εἰς τὴν ἀντίθετον περίπτωσιν, ὁ ἐλαιοπαραγωγικὸς κόσμος θὰ περιέλθῃ εἰς ἀπόγνωσιν. Αἱ διαβεβαιώσεις αὐταὶ εἶναι εὐχάριστοι ἀρκεῖ νὰ μὴ διαψευσθοῦν ἐκ τῶν πραγμάτων.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Γεωργιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§248Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἀξιότιμοι κύριοι Βουλευταί. Τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ἀποτελεῖ μίαν πρᾶξιν ὑπεύθυνον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία περιβάλλεται μὲ ἰδιαιτέραν αἴγλην καὶ ἠθικὸν κῦρος διὰ τῆς Βασιλικῆς ὑπογραφῆς. Πράγματι τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως ἔχει τὸν χαρακτῆρα τῆς ἰδιαιτέρας ἠθικῆς αἴγλης, ἀλλὰ προκειμένου μόνον περὶ χαρμοσύνων γεγονότων καὶ εὐτυχῶν καταστάσεων. Ὅταν ὅμως τὸ Βασιλικὸν μήνυμα ἀναφέρεται εἰς κατάστασιν κρίσιμον, τότε δὲν ἔχει ἁπλῶς τὴν ἠθικὴν αἴγλην καὶ ἠθικὸν κῦρος, ἔχει κἄτι περισσότερον. Δίδει τὸν δραματικὸν τόνον εἰς τὴν κατάστασιν. Εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν ποῖαι εἶναι αἱ καταστάσεις τὰς ὁποίας ἀπεικονίζει εἰς τόνον δραματικὸν τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως; Εἶναι δύο, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί. Πρῶτον εἶναι τὰ διάφορα ζητήματα τὰ ὁποῖα ἄφησαν ἄλυτα αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι διεδέχθησαν ἀλλήλας ἀπὸ τῆς 5ης Μαρτίου 1950 μέχρι σήμερον. Τὰ ζητήματα αὐτὰ εἶναι γνωστὰ εἰς πάντας, ὥστε δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ἐπαναλάβωμεν. Ἁπλῶς θὰ κάμω μίαν ἀπαρίθμησιν: Ἡ ἀνεργία μαστίζει ὁλόκληρον τὴν χώραν. Τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα τοῦ δημοσιοϋπαλληλικοῦ κόσμου δὲν κατωρθώθη νὰ λυθῇ ἐπιτυχῶς. Διὰ τὸ ζήτημα τοῦ σίτου ἐσχάτως ἐγένετο μία μάχη μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς. Ἐπαινοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν σθεναρὰν στάσιν τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τῆς τιμῆς τοῦ σίτου. Θὰ ὑπενθυμίσωμεν ὅμως εἰς αὐτήν, ὅτι μίαν μάχην ἐπίσης καὶ μάλιστα σθεναρωτέραν ἔπρεπε νὰ δώσῃ καὶ εἰς ἓν ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχει μεγαλυτέραν σημασίαν διὰ τὸν λαὸν καὶ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ἀπὸ τὸ ζήτημα τοῦ σίτου: Τοῦτο εἶναι τὸ καπνικόν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἀπὸ τὸν καπνὸν εἰσπράττεται τὸ ἥμισυ περίπου τοῦ εἰσοδήματος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὅμως ἐπὶ 1½ χρόνον αἱ Κυβερνήσεις διαδέχονται ἀλλήλας, ὁ Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ μεταβαίνει εἰς Γερμανίαν, ὁ ἕτερος Ὑπουργός, τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως μετέβη Ἀμερικὴν καὶ δὲν κατωρθώθη νὰ ἐπιβληθοῦν αἱ πρὸς διάθεσιν τοῦ καπνοῦ ἀπόψεις μας διὰ τῆς πειθοῦς. Διὰ τὸ ζήτημα τοῦ σίτου ἐσκέφθησαν οἱ κυβερνῶντες νὰ ὑποβάλουν τὴν παραίτησίν των, ὁ δὲ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του πρῶτος, προλαβὼν τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἔπρεπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος ὁ ὁποῖος ἐν ἐπισήμῳ ἀποστολῇ μετέβη εἰς Γερμανίαν διὰ τὸ ἄνοιγμα τῶν ἀγορῶν καπνοῦ καὶ τὸν καταρτισμὸν τῶν σχετικῶν συμβάσεων καὶ ἐπανελθὼν ἐθριαμβολόγει δι’ ἀμφίβολα ἐπιτεύγματα, ὅταν εἶδεν ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα τῶν συμβάσεων νὰ καταπίπτῃ συνεπείᾳ παρεμβολῆς δυσχερειῶν ὑπὸ τῶν Ἀμερικανῶν, ἔπρεπε, λέγω, τότε μαζὶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τεθῇ ἀλληλέγγυος, καὶ νὰ παραιτηθῇ εἰς ἔνδειξιν διαμαρτυρίας ἐναντίον τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς, ἡ ὁποία θέτει φραγμοὺς ἀνυπερβλήτους εἰς τὴν γερμανικὴν ἀγοράν. Ὅλαι αἱ περιφέρειαι τῶν καπνοπαραγωγῶν, ὅπως εἶναι τῆς Ἀν. Μακεδονίας καὶ Θράκης πένονται καὶ κατὰ κυριολεξίαν δὲν ἔχουν τὸν ἄρτον τὸν ἐπιούσιον, δὲν ἔχουν ἕνα καφὲ νὰ πιοῦν τὴν ἡμέραν καὶ ὅμως ἐκτὸς τῶν πλατωνικῶν ὑποσχέσεων, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε κανεὶς Ὑπουργὸς ἐπάτησε τὸ πόδι, κατὰ τὴν κοινὴν φρασεολογίαν, εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Ἀποστολήν, καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπιβάλλεται, νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος διὰ νὰ εἰσαχθοῦν τὰ καπνά μας εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ εἰς ἄλλας χώρας. Τοῦτο δὲν τὸ ἔπραξαν, διότι τὸ καπνικὸν ζήτημα δὲν ἐνεφανίσθη τόσον πλησίον πρὸς τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν! Διὰ τοῦτο εἶναι ὀρθὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι κατὰ τρόπον δημοκοπικὸν ἔθεσε τὸ ζήτημα τοῦ σίτου ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος. Ἐὰν εἶχε πραγματικὸν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν τάξιν τῶν ἀγροτῶν ἔπρεπε τὸ αὐτὸ νὰ πράξῃ καὶ διὰ τὴν δεινῶς πάσχουσαν τάξιν τῶν καπνοπαραγωγῶν. Ἡ ἑτέρα δραματική, τραγικὴ θὰ ἔλεγον πλευρὰ τῆς καταστάσεως, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὁποία ἀπεικονίζεται διὰ τοῦ Βασιλικοῦ μηνύματος, εἶναι θλιβερωτέρα καὶ ἀνάγεται εἰς τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν καὶ εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον. Ἔκαμεν ἔκκλησιν ὁ Βασιλεὺς πρὸς τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν νὰ σχηματίσῃ μίαν Κυβέρνησιν εὐρυτάτου ἢ εὐρέος συνασπισμοῦ. Τί σημαίνει αὐτό; Τοῦτο σημαίνει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἀντιλαμβάνεται τὸ μέγεθος καὶ τὸ κρίσιμον τῶν γεγονότων τὰ ὁποῖα συγκλονίζουν τὴν Πατρίδα καὶ ποιεῖται ἔκκλησιν εἰς τὰ αἰσθήματα καὶ εἰς τὸν ἀλτρουϊσμὸν καὶ εἰς τὸ πατριωτικὸν συναίσθημα ὅλων τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, νὰ ἀφήσουν κατὰ μέρος τὰς φιλοδοξίας ἢ προσωπικὰς ἐμπαθείας διὰ νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν, πρὸς λύσιν τῶν καταθλιπτικῶν προβλημάτων τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ ἡγεσία ἐκώφευσεν εἰς τὴν Βασιλικὴν αὐτὴν ἐντολὴν καὶ κωφεύουσα εἰς τὴν Βασιλικὴν ἐντολήν, νομίζει, ὅτι πρέπει ὁ λαὸς διὰ τῶν ἐκλογῶν νὰ λύσῃ τὰ ἄλυτα προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται κυρίως εἰς τὴν ψυχοσύνθεσιν καὶ εἰς τὸν συναισθηματικὸν κόσμον τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας, ἡ ὁποία ἀπεδείχθη ἀνίκανος νὰ ἐξαρθῇ εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων. Ἀντὶ ἡ πολιτικὴ ἡγεσία νὰ κάμῃ τὸν ἀναγκαῖον συγκερασμὸν τῶν ἀπαιτήσεων καὶ ἀξιώσεων καὶ τὸν συγκερασμὸν τῶν ἀπόψεων καὶ τῶν ἰδεολογικῶν ροπῶν ὑπὸ τῶν ὁποίων κατέχεται, καὶ νὰ σχηματίσῃ σταθερὰν Κυβέρνησιν, λέγει ὅτι τὸ πρόβλημα τοῦτο, τὸ ἄλυτον, πρέπει νὰ λύσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Διὰ τὴν λύσιν καταφεύγει εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Ἀλλὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι ἓν μηχανικὸν μέσον, τὸ ὁποῖον ὡς μηχανικὸν δὲν εἶναι δυνατὸν ποτέ, εἴτε ὀνομάσωμεν αὐτὸ ἀναλογικήν, εἴτε ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, εἴτε πλειοψηφικόν, δὲν εἶναι δυνατόν, λέγομεν, νὰ δώσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ἐὰν μέσα εἰς τὸ μυαλὸ τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας δὲν ὑπάρξῃ ἡ κατανόησις, τὸ πνεῦμα τῆς ἀμοιβαίας συνεργασίας διὰ τοῦ ἀμοιβαίου συγκερασμοῦ τῶν φιλοδοξιῶν καὶ τῶν ἰδεολογικῶν ρευμάτων ὑπὸ τῶν ὁποίων κατέχονται τὰ κόμματα. Κύριοι συνάδελφοι, ποῖος ἐγγυᾶται, ὅτι καὶ μὲ σύστημα πλειοψηφικόν, ἢ μὲ σύστημα ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, θὰ εἶναι τοιαύτη ἡ δύναμις τῶν κομμάτων, ὥστε νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν ἕν, ἢ δύο κόμματα ἀπολύτως ὁμοιογενῆ; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προδικασθῇ, ὅτι θὰ γίνῃ ἀπολύτως, εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ, εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ μὴ συμβῇ. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν συμβῇ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς νὰ ἔλθῃ ἰσχυρὸν ἓν κόμμα, τί θὰ πρέπῃ νὰ κάμωμεν; Νὰ προστρέξωμεν εἰς νέας ἐκλογάς; Ἡ λύσις κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν εἶναι ἡ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐπιβάλλεται ἡ μεταβολὴ τῆς νοοτροπίας τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ὀφείλει νὰ θυσιάζεται εἰς τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος καὶ εἰς τὸ συμφέρον τοῦ λαοῦ. Σήμερον ὅλος ὁ κόσμος ἐκπλήσσεται καὶ πρῶτος ὁ Βασιλεὺς ἐξεπλάγη, διότι ἡ πολιτικὴ ἡγεσία δὲν ἐστάθη ἱκανὴ νὰ δώσῃ μίαν σταθερὰν Κυβέρνησιν. Ἡ ἀδυναμία σχηματισμοῦ σταθερᾶς καὶ ἱκανῆς Κυβερνήσεως δὲν ὀφείλεται εἰς ἀντικειμενικοὺς παράγοντας, ἀλλ’ εἰς παράγοντας ὑποκειμενικοὺς οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἐκλείπουν καὶ νὰ ἐξαφανίζωνται πρὸ τῆς ἀντικειμενικῆς πραγματικότητος ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν ἑνότητα ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου διὰ τὴν λύσιν τῶν ζωτικῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα κρατοῦν εἰς ἀγωνίαν τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος ποθεῖ ἄρτον, δικαιοσύνην ἐλευθερίαν καὶ εἰρήνην.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Καλαντζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§250Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Δὲν νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι χρειάζεται νὰ προσθέσω ὅτι εἶναι πολὺ μονότονος πλέον ἡ ἐπωδὸς νὰ ἐμφανίζω ἑκάστοτε κατὰ τὰς διακοπάς, ἢ κατὰ τὰς θέσεις πολιτικῶν ζητημάτων ἐνώπιον τοῦ Σώματος τὸ γνωστόν σας πρόβλημα τῆς στέγης ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς προνοίας καὶ ἐργασίας ἀφ’ ἑτέρου. Εἶναι δύσκολος ἡ θέσις ἡμῶν καθ’ ὅλον τὸ διαρρεῦσαν 8μηνον, ἡμῶν οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦμεν τὰς περιφερείας διὰ τὰς ὁποίας αὐτὸ εἶναι τὸ κυρίως θέμα τὸ ὁποῖον τὰς ἀπασχολεῖ. Εἰδικώτερον ἀπόψε, ἀντιμετωπίζω τὴν ἑξῆς δυσχέρειαν. Ἀπευθύνομαι πρὸς Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀπὸ Κυβέρνησις τῶν δύο κομμάτων, πολιτικὴ καθαρῶς, μετεβλήθη ὡς ἐκ τῆς τοποθετήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῶν ἀποψινῶν δηλώσεών του, εἰς Κυβέρνησιν ἐκλογικοῦ νόμου. Καὶ ἀντιμετωπίζω τὸν ἔσχατον τῶν κινδύνων τοῦ νὰ μή, δηλαδή, παρασχεθῇ πλέον ἡ εὐχέρεια εἰς τὸ Σῶμα ἐν ὄψει τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου καὶ διαλύσεως τοῦ Σώματος, νὰ ἀσχοληθῇ κἂν μὲ τὸ θέμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔχει αὐτὴν τὴν φοβερὰν προϊστορίαν τῆς διακοπῆς τῆς στεγάσεως ἐπὶ 8μηνον, τὴν ὁποίαν διέκοπτον μόνον αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τονίσω τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, περὶ συνεχίσεως μὴ πραγματοποιουμένης, προστιθεμένου καὶ τοῦ ἑτέρου σοβαρωτάτου προβλήματος τῶν ἔργων κοινωνικῆς προνοίας διὰ τὰ ὁποῖα, κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ εἰς πανηγυρικὴν συνεδρίασιν κατὰ μῆνα Ἀπρίλιον, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπέβαλε τὴν παράκλησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν λόγῳ τοῦ σοβαρωτάτου κοινωνικοῦ χαρακτῆρος ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Ἐθνικῆς σημασίας ἀφ’ ἑτέρου, ὡς πρὸς τὸ ὁδικὸν δίκτυον τοῦ ὀρεινοῦ συγκροτήματος τῆς Ἑλλάδος νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις σοβαρωτάτην σημασίαν. Εἶναι δύσκολον, διότι δὲν εὑρισκόμεθα ἀπόψε πρὸ μιᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία λογοδοτεῖ διὰ τὰ πεπραγμένα της ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου μέχρι σήμερον, διότι ἐὰν εὑρισκώμεθα πρὸ μιᾶς τοιαύτης Κυβερνήσεως, θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω; Τί ἀπέγιναν αἱ κατηγορηματικαὶ καὶ ἐπανειλημμέναι δηλώσεις τοῦ καθ’ ὅλα σεβαστοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, περὶ διαθέσεως συγκεκριμένων ποσῶν διὰ τὸ μέχρι τέλους Ἰουνίου χρονικὸν διάστημα διὰ τὴν συνέχισιν τῆς στεγάσεως. Τί ἀπέγιναν αἱ κατηγορηματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἐνεγράφοντο εἰς τὸν ὑπὸ κατάρτισιν προϋπολογισμὸν σοβαρώταται πιστώσεις διὰ τὸ πρόβλημα «Πρόνοια καὶ Ἐργασία;». Καὶ ἐνῷ εἰς αὐτὰ τὰ δύο ἐρωτήματα κατὰ μὲν τὸ διαρρεῦσαν χρονικὸν διάστημα τοῦ 6μήνου ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἐτροφοδότει μὲ ὑποσχέσεις, οὐδεμία ἐν τοῖς πράγμασι ἐπραγματοποιήθη. Ἦλθεν ἡ γνωστὴ Κυβερνητικὴ ἀνακοίνωσις πρὸ 15 ἡμερῶν καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἱερὰν ἀποστολὴν ἐκτελῶ τὴν προκεχωρημένην αὐτὴν ὥραν, διότι καταφεύγω εἰς τὸ ἱερὸν τοῦτο βῆμα, πραγματικῶς ὄχι σχηματικήν, ὄχι φρασεολογικῶς χαρακτηριζομένην, ἀλλὰ μίαν πραγματικὴν τραγῳδίαν, ἡ ὁποία πραγματικῶς χαρακτηρίζει τὴν ζωὴν τῆς ὑπαίθρου καὶ εἰδικώτερον τῶν ὀρεσιβίων. Θέλω νὰ εἴπω δηλαδή, ὅτι ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπραγματοποίησε οὐδεμίαν τῶν ὑποσχέσεων αὐτῆς, ἀναγγέλλει πρὸ 20ημέρου, ὅτι διακόπτει ἀπὸ τοῦ νέου οἰκονομικοῦ ἔτους τὴν ἀρτοδότησιν. Εἶναι κυβέρνησις, λοιπόν, ἐκλογικοῦ νόμου; Ἔχει τὴν εὐθύνην καὶ ἔχει ταυτοχρόνως—ἀπουσιάζουν δυστυχῶς οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν δύο ἑτέρων κομμάτων, οἱ ὁποῖοι ἐδήλωσαν, ὅτι παρέχουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν—εἶναι συνεπῶς ἐρωτῶ: Κυβέρνησις πολιτικῆς εὐθύνης εἰς τὴν ὁποίαν συμμετέχουν καὶ τὰ παρέχοντα πρὸς αὐτὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἕτερα δύο αὐτοτιτλοφορούμενα μεγάλα κόμματα.; Ἐὰν ναί, τότε εἶναι καὶ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία καταρτίζει τὸν νέον προϋπολογισμόν, διὰ τὸν ὁποῖον φέρει καὶ τὰς εὐθύνας. Μὲ ὅλον τὸν ὀφειλόμενον σεβασμὸν πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι εἶναι καὶ Κυβέρνησις εὐθύνης προϋπολογισμοῦ, ὑποβάλλω τὸ ἐρώτημα τοῦτο: Εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, ὅτι αἱ πιστώσεις στεγάσεως διὰ τὰς ὁποίας εἴχομεν ἐπανειλημμένως διαβεβαιώσεις ἐκ μέρους τοῦ καὶ νῦν Ὑπουργοῦ τῆς Ἀνοικοδομήσεως, ὅτι—ἀφοῦ πρὸς στιγμὴν ἀποσβέσωμεν τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐπὶ 6μηνον ἀθέτησιν τῶν ὑποχρεώσεων, καὶ ὑποσχέσεών της—ὅτι διὰ τὸ νέον οἰκονομικὸν ἔτος θὰ ἦσαν τοῦ αὐτοῦ ὕψους μὲ τὰς τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἤτοι 262 δισεκατομμύρια ἐκ τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας; Καὶ ἐρωτῶ εἶναι ἀληθεῖς αἱ παρεχόμεναι ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργείων πληροφορίαι, ὅτι περικόπτεται εἰς τὸν νέον προϋπολογισμὸν τὸ τερατῶδες αὐτὸ ποσόν, διότι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ προέλθῃ αὔριον ἡ Κυβέρνησις εἰς μίαν ἀνακοίνωσιν πρὸς τὰς 700 χιλιάδας περίπου τῶν συμμοριοπλήκτων καὶ πυροπαθῶν, ὅτι εἶναι περιττὴ καὶ ἡ διάθεσις τοῦ ποσοῦ τοῦ φημολογουμένου τῶν 100 δισεκατομμυρίων τοῦ νέου οἰκονομικοῦ ἔτους. Ὑποβάλλω θερμὴν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀδιαφόρως τοῦ εἰδικοῦ τομέως εἰς τὸν ὁποῖον περιορίζει τὴν ἐπίσημον ἀποστολὴν τῆς Κυβερνήσεως, περὶ προπαρασκευῆς τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, νὰ προέλθῃ εἰς μίαν ἀνακοίνωσιν ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἀγωνίαν τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν. Καὶ ἐπαναλαμβάνω τὸ ἐρώτημα: Ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐνεγράφη διὰ τὴν ἐφετεινὴν χρῆσιν διὰ τὴν συνέχισιν τῆς στεγάσεως πρῶτον καὶ δεύτερον, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ ἐγγραφοῦν πιστώσεις 140 δισεκ. διὰ τὴν συνέχισιν τοῦ προγράμματος Πρόνοια–Ἐργασία, τὸ ὁποῖον......(δὲν ἠκούσθη)...... Εἰς μεγάλην ἔκτασιν καὶ ἀποκλειστικὴν δηλαδὴ ἀπασχόλησιν τοῦ ἀνέργου ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ τῆς ὀρεινῆς καὶ ἀγροτικῆς ὑπαίθρου, τῶν συμμοριοπλήκτων περιοχῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ καλύψῃ τὸ κοινωνικὸν πρόβλημα τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ εἰς τοὺς ἀμέσως προσεχεῖς μῆνας καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ προλάβῃ τὴν κρίσιν ἐκ τῆς διακοπῆς τῆς ἀρτοδοτήσεως αὐταὶ αἱ πιστώσεις αἱ ἐγγεγραμμέναι εἰς τὸν νέον προϋπολογισμὸν εἶναι 142 δισεκ. ὡς ἔλεγε ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ ἐγγραφοῦν κατόπιν τῆς κατηγορηματικῆς δηλώσεως εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 15ης Ἀπριλίου, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἢ τῆς 6ης, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁμόθυμος ἡ Βουλὴ ὑπέβαλε τὴν παράκλησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβλέψῃ τὴν εἰς εὐρυτέραν κλίμακα ἀνάπτυξιν τοῦ κοινωνικοῦ ἔργου Πρόνοια καὶ Ἐργασία, ἐὰν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό, ἢ εἶναι ἀντιθέτως ἀκριβὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον μετεδόθη ἀπὸ ἀνώτατον κρατικὸν λειτουργόν, ὅτι περικόπτονται καὶ αἱ πιστώσεις αὐταὶ ἀπὸ 140 δισεκ. εἰς 30 δισεκ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὸ τὸ εἰδικὸν θέμα, μὲ τὴν ἰδιάζουσαν ἠθικὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς, ὡς ἀντιπρόσωποι τῶν περιφερειῶν αὐτῶν, ἔχομεν ἀπέναντι τοῦ πληθυσμοῦ μας, μᾶς ἔφερεν αὐτὴν τὴν προκεχωρημένην ὥραν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο. Ὑποβάλλω, λοιπόν, τὴν θερμὴν παράκλησιν, κ. Πρόεδρε,—καί, ὑποθέτω, ὅτι συμμερίζονται τὴν ἀδημονίαν μου καὶ ὅλοι οἱ συνάδελφοι τῶν περιφερειῶν αὐτῶν—ὅπως μᾶς πληροφορήσητε ἐὰν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, ὅτι εἰς τὸν νέον προϋπολογισμὸν πρόκειται νὰ περικοποῦν αἱ πιστώσεις διὰ τὴν στέγασιν τῶν συμμοριοπλήκτων καὶ πυροπαθῶν. Θὰ ἦτο ἀπαραίτητος ἡ παρ’ ὑμῶν, κ. Πρόεδρε, ἀσκούντων ὑπεύθυνον τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς καταρτίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ἐνημέρωσις τοῦ Σώματος καὶ τῶν ἐνδιαφερομένων πληθυσμῶν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Πρὸ παντός, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ καὶ πάλιν νὰ σᾶς τονίσω, ὅτι εἶναι ἐξόχως παρακεκινδυνευμένον νὰ παραμείνῃ ἡμιτελὲς τὸ ἔργον αὐτό, νὰ παραμείνῃ δηλαδή, ἡμιτελὴς ἡ ἐκπλήρωσις μιᾶς μεγάλης ἠθικῆς ὑποχρεώσεως τοῦ Ἔθνους ἀπέναντι τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν, ὅπως ἐπίσης εἶναι ἐξόχως ἐπικίνδυνον ἀπὸ κοινωνικῆς ἀπόψεως νὰ παραγραφῇ ἡ ἔννοια «Πρόνοια–Ἐργασία». Ἐὰν ὑπάρχῃ πρόνοια κλιμακώσεως τῶν δυνατοτήτων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπέναντι τῶν προβλημάτων τῆς χώρας, μόνον ἀπέναντι τοῦ θέματος τῆς Ἐθνικῆς ἀσφαλείας θὰ ἠμποροῦσε κανεὶς νὰ ὑποχωρήσῃ ἐνώπιον οἱουδήποτε ἄλλου τομέως τῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα).

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Ζαΐμης ἔχει τὸν λόγον.

§252Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀνοικοδομήσεως). Κύριοι Συνάδελφοι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βενιζέλου ἀνέλαβε κατὰ τὸ τέλος Αὐγούστου τὴν ἀρχήν, τὸ πρόγραμμα τῆς αὐτοστεγάσεως εὑρίσκετο εἰς τὸ ἐπίπεδον τῶν 320 δισεκατομμυρίων δραχμῶν, μετὰ τὴν γενομένην περικοπὴν τῆς βοηθείας. Ἡ Κυβέρνησις κατέβαλε προσπαθείας μεγάλας καὶ κατώρθωσε νὰ τὸ φέρῃ εἰς τὸ ὕψος τῶν 360 δισεκατομμυρίων. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθη εἰς αὐτό. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωσε πρὸ μηνῶν τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι θὰ τὸ φέρῃ εἰς τὸ ὕψος τῶν 400 δισεκατομμυρίων καὶ ὅτι, ἐὰν καθίστατο δυνατόν, ἀλλὰ δὲν ἦτο βέβαιος περὶ τοῦ ἀποτελέσματος, θὰ ἔδιδε καὶ ἕνα 10% ἐπὶ τοῦ βασικοῦ προγράμματος, δηλαδὴ ὅτι θὰ ἔφθανε τὰ 435 δισεκατομμύρια, τὰ τελευταῖα ὅμως 35 ἦσαν, ἐπαναλαμβάνω, μὲ ἐπιφύλαξιν. Κατώρθωσε, πράγματι, νὰ τὸ φέρῃ, κατὰ πρῶτον, εἰς τὸ ὕψος τῶν 400 δισεκατομμυρίων καὶ κατόπιν πραγματικῶν προσπαθειῶν, τὰς ὁποίας ὁμολογῶ, ὅτι παρηκολούθησα καὶ ἐξετίμησα ὅλως ἰδιαιτέρως, κατώρθωσε νὰ τὸ φθάσῃ εἰς τὰ 420 δισεκατομμύρια, τὸ ὁποῖον, ὁμολογῶ, ὅτι ἦτο τὸ ἀνώτατον δυνατὸν ἐφικτὸν ὅριον ὑψώσεως τῆς πιστώσεως αὐτῆς. Ἐπειδή, μάλιστα, οἱ ἐμπειρογνώμονες δὲν ἐδέχθησαν νὰ ὑπερβοῦν τὸ ποσὸν τῶν 360 δισεκατομμυρίων, τὸ ὑπόλοιπον ποσόν, δηλαδὴ 60 δισεκατομμυρίων κατεβλήθησαν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν προϋπολογισμὸν καὶ εἰς βάρος τοῦ ἐλλείμματος. Νομίζω, συνεπῶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπραγματοποίησε κατὰ τὰ 99% τὴν ὑπόσχεσίν της πρὸς τὸ Σῶμα.

§253ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σπίτια ὅμως δὲν εἴδαμε.

§254Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀνοικοδομήσεως). Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε διὰ σπίτια ὀφείλω νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι ὅταν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βενιζέλου ἦλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν κατὰ τὰ τέλη Αὐγούστου, τὸ πρόγραμμα εὑρίσκετο θεωρητικῶς εἰς τὰς 80.000 ἐν τῷ συνόλῳ, ἐκ τῶν ὁποίων αἱ 50.000 ἦσαν μικροεπισκευαὶ καὶ αἱ 30.000 σοβαραὶ ἐπισκευαὶ καὶ νέοι πυρῆνες. Λόγῳ τῆς ἐπελθούσης περικοπῆς τῆς βοηθείας καὶ τὸ πρόγραμμα αὐτὸ εἶχε περιορισθῆ εἰς τὰς 60.000. Ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ προσπαθείᾳ της ἐπηύξησε τὸ πρόγραμμα τῶν κατασκευῶν καὶ ἐπέρασεν ἀκόμη εἰς ἔργον καὶ τὰς πιστώσεις τῶν 420 δισεκατομμυρίων, διότι ὀφείλομεν ἀκόμη καὶ 30 δισεκατομμύρια εἰς τοὺς αὐτοστεγαζομένους καὶ εἰς διαφόρους ἐπιχειρηματίας. Συνεπῶς τὸ συντελεσθὲν ἔργον ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἔφθασεν εἰς 450 δισεκατομμύρια καὶ τὸ πρόγραμμα ἀπὸ 60.000 ποὺ εἶχε μειωθῆ ὅταν ἐμειώθη ἡ βοήθεια εἰς 320, εὑρίσκεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπερβαῖνον τὰς 90.000, ἐκ τῶν ὁποίων αἱ 55.000 περίπου εἶναι σοβαραὶ ἐπισκευαὶ καὶ νέοι πυρῆνες καὶ ἐκ τῶν 50.000 αὐτῶν, πλὴν ἑνὸς 10%, τὸ ὑπόλοιπον εἶναι ἤδη ἐστεγασμένον. Νομίζω, ὅτι ἡ προσπάθεια τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῶν πιστώσεων καὶ εἰς τὴν συνέχισιν ἐντατικῶς τοῦ ἔργου, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἐπαινετὴ καὶ ἱκανοποιητικὴ καὶ ὅτι ὁ ἐπαναπατρισθεὶς συμμοριόπληκτος πληθυσμὸς τὴν ἀναγνωρίζει. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς νέας πιστώσεις, οὔτε ὁ προϋπολογισμὸς ἀκόμη ἔχει κλείσει, οὔτε τὸ σχέδιον Μάρσαλ ἔχει ὑπολογισθῆ καὶ καθ’ ὕψος ἀκόμη, πολλῷ μᾶλλον εἰς λεπτομερείας. Πάντως ὡς πρὸς μὲν τὸ ζήτημα τῆς αὐτοστεγάσεως, αὐτὸ ὡς γνωρίζετε, περιέχεται εἰς τὸ σχέδιον Μάρσαλ καὶ ὄχι εἰς τὸν προϋπολογισμόν, Ἐγώ, διὰ τοῦ ὑπομνήματός μου τοῦ λεπτομεροῦς, ὡς σᾶς εἶχον καὶ ἄλλοτε ἀνακοινώσει, διήρεσα τὸ ὑπόλοιπον εἰς δύο ἔτη, ἀπὸ 250 δισεκατομμύρια. Βεβαίως εἶναι ὑπολογισμός, σήμερον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ πλησίον εἰς τὴν πραγματικότητα, διότι αἱ περιστάσεις ἔχουν μεταβληθῆ καί, συνεπῶς, δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς εἰς ποῖον ποσὸν θὰ εἶναι ἐφικτὸν νὰ φθάσῃ ἡ πίστωσις τοῦ Plan Μάρσαλ διὰ τὴν αὐτοστέγασιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρόνοιαν, διὰ τῆς ἐργασίας, ὑπάρχουν βάσιμοι ἐλπίδες, παρ’ ὅλον ὅτι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἔκλεισεν ὁ προϋπολογισμός, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπερβῶμεν καὶ τὰς περυσινὰς πιστώσεις, τοὐλάχιστον ἐγὼ ἐλπίζω βασίμως, ἀπὸ τὰς συζητήσεις ποὺ ἐκάμαμεν, μέχρι τοῦδε, μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§255Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πόσα ἐζητήσατε;

§256Γ. ΜΑΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχει σημασίαν πόσα ἐζήτησεν, ἀλλὰ πόσα ἠμποροῦμε νὰ τοῦ δώσωμεν.

§257Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀνοικοδομήσεως). Ἐζήτησα 80 δισεκατομμύρια, ἀλλὰ τὰ 80 δισεκατομμύρια καὶ ἐγὼ ἐπείσθην ἀπὸ τὴν συζήτησιν μὲ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ὅτι θὰ ἦτο δυσχερὲς νὰ ἐξευρεθοῦν ἀπὸ τὸν ἐφετεινὸν προϋπολογισμόν.

§258ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐζητήσατε 80 ἢ 140;

§259Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀνοικοδομήσεως). 140 ἦτο τὸ ἀρχικὸν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐγένετο πρὸ μηνῶν καὶ ἀπὸ τὸ ὁποῖον ὑπελογίζαμεν ὅτι ἓν ποσὸν θὰ διετίθετο διὰ τὴν «Πρόνοιαν–Ἐργασίαν» καὶ τὸ ἄλλο διὰ τὴν ἀλευροδότησιν. Ἡ ἀλευροδότησις, ὡς μέτρον ἐτήσιον δὲν ἔγινε δεκτὸν ἀπὸ τοὺς ἐμπειροτέχνας. Ἐκεῖνο ποὺ κατωρθώσαμεν νὰ ἐπιτύχωμεν, εἶναι, δι’ ἕνα, δύο μῆνας, δηλαδὴ διὰ τὸ διάστημα μέχρι τῆς παραγωγῆς τοῦ ἀραβοσίτου, τὸν Σεπτέμβριον, νὰ δοθῇ ἕνα ποσὸν εἰς τοὺς ὀρεινοὺς πληθυσμοὺς καὶ εἰς παραμεθορίους. Αὐτὸ δύναμαι νὰ σᾶς τὸ ἐξαγγείλω, ὅτι ἐλήφθη ὡς μέτρον καὶ πρόκειται ἀμέσως νὰ ἐκτελεσθῇ.

§260Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Συνεπῶς θὰ ἤθελα νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι ὅταν θὰ φθάσητε εἰς τὸ σημεῖον τῆς κλιμακωτῆς ἀναπτύξεως τοῦ προγράμματος, δύνασθε νὰ σκεφθῆτε ἂν θὰ προβῆτε εἰς τὴν διακοπὴν τῆς ἀρτοδοσίας διὰ τὸ ὀρεινὸν συγκρότημα.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀ. Μπικάκης ἔχει τὸν λόγον.

§262Α. ΜΠΙΚΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ ἡρωϊσμός σας νὰ παραμείνετε μέχρι τῆς ὥρας αὐτῆς, μοῦ ἐπιβάλλει νὰ εἶμαι σύντομος εἰς τὸ «κύκνειον ᾆσμα» τῆς Βουλῆς ταύτης, ἡ ὁποία κατηγορήθη ἀδίκως ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους τοῦ καταντήματός της, ὅτι δὲν κατώρθωσε νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν μακρᾶς διαρκείας. Δὲν ἔπταιξεν ἡ Βουλή, διότι, ὁσάκις ἐδημιουργεῖτο κυβερνητικὴ κρίσις, ἡ εὐθύνη ἐβάρυνε τοὺς συνεργαζομένους ἢ ὑποτιθεμένους ὅτι συνειργάζοντο πολιτικοὺς ἀρχηγούς. Καὶ τὸ πρῶτον πλῆγμα κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς μὴ δυναμένης νὰ σχηματισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν αὐτήν, ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου, ἐδόθη ἀπὸ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ ἔσπευσεν ὁ Ἀρχηγὸς αὐτῶν νὰ σχηματίσῃ τὴν πρώτην μονομερῆ Κυβέρνησιν, ὑπὸ τὴν διασπορὰν αὐτῶν τούτων τῶν ὀπαδῶν των. Κατόπιν βέβαια ἐγένετο ἡ ἀνασυγκόλλησις τοῦ Κέντρου....

§263ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οὐδεμία κρίσις, κύριε συνάδελφε.

§264Α. ΜΠΙΚΑΚΗΣ. Κρίσις ὑπῆρξεν, κύριε συνάδελφε, καὶ σᾶς λέγω καὶ ὀνόματα ἐὰν θέλετε. Ὑπῆρξεν ἀναμφισβητήτως καὶ ὅταν ἔγινεν ἡ λεγομένη ἀνασυγκόλλησις τοῦ Κέντρου, δὲν κατωρθώθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ τότε Προέδρου της, τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. νὰ ἐπιτελέσῃ οὐδέν, λόγῳ τῆς ὑπονομεύσεως, τὴν ὁποίαν τῆς ἔκαμε εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Δεκεμβρίου. Καὶ ἐφθάσαμεν σήμερον, ὀρθότατα παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ρέντης, ὅτι εἶναι σύμπτωσις, τὸ ὅτι ἤρξατο μὲ μονομερῆ Κυβέρνησιν καὶ τελευτᾷ μὲ μονομερῆ τοιαύτην. Διότι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι μόνον Κυβέρνησις, καθ’ ἡμᾶς, τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλ’ εἶναι Κυβέρνησις εὐθύνης καὶ τῶν δύο ἑτέρων κομμάτων, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς ψήφου, ποὺ ὑπὸ ὅρους, ὅπως λέγουν, δίδουν, διὰ νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαί. Τί ἐπετέλεσε καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ χρονικὸν διάστημα ἡ Κυβέρνησις, ἡ σημερινή, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ κρᾶμα τῶν τριῶν Κυβερνήσεων; Χαώδη κατάστασιν εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς δημοσίας ζωῆς. Ἡ ἀναρχία ἐπικρατεῖ παντοῦ. Ποῖον ζήτημα ἔλυσεν; Τὸ ἀγροτικόν, τὸ ἐργατικόν, τὸ ὑπαλληλικόν, τὰ πάντα; Καὶ σήμερον ἡ ναυτιλία μας ἀργεῖ ἀπὸ ἀπεργίαν τῶν ναυτεργατῶν. Ἕνα βαπόρι τὴν ἑβδομάδα ἐφ’ ὅλων τῶν γραμμῶν τῶν νήσων μας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἀπεργία ἤρχισε μὲ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ὑπεστηρίξατε, διότι οἱ διωρισμένοι ἡγέται τῶν ναυτεργατῶν σᾶς εἶπον, ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντά των.

§265Ε. ΜΑΛΑΜΙΔΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας). Αἱ πληροφορίαι σας δὲν εἶναι ἀκριβεῖς.

§266Α. ΜΠΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν εἴχομεν πίστωσιν χρόνου, θὰ ἐπεκτεινόμην. Παρετηρήθη ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐργασίας καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Μεταφορῶν, νὰ ἀσκῇ ἀπολύτως ἀντεργατικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ὁ χειρότερος ἐργοδότης, ἔχων ἀπέναντί του δούλους, δὲν θὰ ἤσκει. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζετε τὸν Α. Ν. 1560, ὁ ὁποῖος ἐγένετο στὰς 29 Ὀκτωβρίου, καὶ ὅστις ἐγένετο διὰ τὴν τακτοποίησιν τῶν ἄλλων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν κομματικὰ τῆς Κυβερνήσεως ζητήματα. Διὰ ταῦτα ἐὰν ἦσαν 3.000 ἐργαζόμενοι, ἠδύναντο νὰ ἀπολυθῶσι τῆς ὑπηρεσίας, χωρὶς νὰ λάβωσι τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν οἱ κοινοὶ ἐργατικοὶ νόμοι ἀπονέμουν καὶ εἰς αὐτούς. Καὶ ἡ ἀπόλυσίς των ἔλαβε χώραν παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, τὴν 31ην Δεκεμβρίου 1950, ἐνῷ καθυστερεῖτο ἐπίσης ὁ μισθὸς 45 ἡμερῶν. Ἀνάλογος ἦτο καὶ ἡ ἄσκησις ἐργατικῆς πολιτικῆς ἀπέναντι τῶν ἐργαζομένων. Ἀκριβῶς καὶ σήμερον ἐδηλώθη ἐπίσημα ὅτι οὐδεμία αὔξησις πρόκειται νὰ γίνῃ. Καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῶν ἐκλογῶν, ἡμεῖς οἱ ἀποτελοῦντες τὸν Δημοκρατικὸν Συναγερμόν, βαίνομεν πρὸς τὰς ἐκλογάς, μετὰ πάσης πεποιθήσεως. Ἐρωτῶμεν ἐὰν σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις νὰ προχωρήσῃ στὰς ἐκλογὰς μὲ τὴν κατάστασιν τῆς τρομοκρατίας τῆς Ἀστυνομίας. Καὶ ἐλέχθη προηγουμένως ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι ὁ Γουλᾶς...... εἰς τὸ Π........ κατηγορήθη ὡς ὑποθάλπων τὰς συμμορίας. Γνωρίζομεν πάντες, ὅτι ὑποβάλλουσι κατηγορίας, δημιουργουμένας ἀκριβῶς διὰ τὴν ἐξόντωσιν ὅλων τῶν ἀντιπάλων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅλων τῶν ἐχόντων ἀριστερὰ φρονήματα. Ἄς ἐνεργηθοῦν αἱ ἀνακρίσεις ἀπὸ τακτικοὺς δικαστὰς καὶ θὰ ἴδητε ἐὰν ἔστω καὶ μία ὑπόθεσις ἐξ αὐτῶν δύναται νὰ εὐσταθήσῃ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι εἶναι Κυβέρνησις συνολικὴ καὶ θὰ ἀγάγῃ τὸν τόπον εἰς τὴν λύσιν τῶν προβλημάτων του διὰ τῶν ἐκλογῶν, ὅταν ἀσκῇ τρομοκρατίαν; Καὶ τοιαύτη ἀσκεῖται, διότι πάντες οἱ ἀριστεροὶ πολῖται καλοῦνται στὰ ἀστυνομικὰ τμήματα νὰ προσκομίσουν τὰ ἐκλογικά των βιβλιάρια. Κατέχω εἰς χεῖράς μου ἀνοικτὸν ἔγγραφον ἀπευθυνόμενον εἰς δικηγόρους καὶ τὸ ὁποῖον λέγει.... «κρατοῦντες καὶ τὸ ἐκλογικόν σας βιβλιάριον». Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου προσπαθεῖτε νὰ τρομοκρατήσετε τὸν λαόν. Καὶ ὅλοι ὅσοι ἦσαν ἐκλογικοὶ ἀντιπρόσωποι, εἰς τὰ ἐκλογικὰ τμήματα, τὴν ἑπομένην ἐκλήθησαν εἰς τὰ ἀστυνομικὰ τμήματα, διὰ νὰ τρομοκρατηθοῦν. Ἀπεβλήθησαν οἱ ἀντιπρόσωποι ἀπὸ τὰ ἐκλογικὰ τμήματα. Λοιπὸν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας πορεύεσθε πρὸς ἐκλογὰς διὰ νὰ δώσετε Κυβέρνησιν στὸν τόπον; Ὅλα τὰ μέτρα ἦσαν ἐναντίον τοῦ Λαοῦ, ἀπὸ τὸ κατασκεύασμα τῶν Δημοτικῶν ἐκλογῶν ἴσαμε τὰς μελλούσας. Καὶ δὲν τὸ χαρακτηρίζω ὡς τὸ πλέον ἀπατηλὸν τέχνασμα, ὡς ὀρθότατα εἶπεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Πρόκειται περὶ μιᾶς συμβατικῆς πράξεως, εἰς βάρος τοῦ ἐλευθέρου φρονήματος τοῦ λαοῦ. Καὶ προσπαθεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ τῶν τριῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα νομίζουν ὅτι θὰ ἔλθουν πρῶτα, διὰ τῆς ψήφου ἀποδοκιμασίας, νὰ ἐκλέξουν πλείονας βουλευτάς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κύριοι συνάδελφοι, ἀγόμεθα εἰς ἐκλογάς. Ὁ λαὸς ὅμως ἐκδικεῖται καὶ ἐκδικεῖται σκληρῶς. Καὶ τότε, παρ’ ὅλα τὰ μέσα καὶ τὴν τρομοκρατίαν, θὰ ἐκδηλώσῃ ἀφόβως τὸ φρόνημά του καὶ θὰ ἀναδείξῃ ἐκείνους ποὺ θὰ ἐξυπηρετήσουν τὰ συμφέροντά του. Δὲν δυνάμεθα ἑπομένως νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία συνώμοσε μὲ τὰ δύο ἄλλα κόμματα ἐναντίον τοῦ λαοῦ καὶ διὰ τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς ἀριστερᾶς εὑρέθησαν πάντες σύμφωνοι ἐπὶ τὸ αὐτό.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ἐγγεγραμμένων διὰ νὰ ὁμιλήσουν, ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως δυσπιστίας, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, κηρύσσεται περαιωμένη. Παρακαλῶ ὅπως συναινέσῃ ἡ Βουλή, νὰ ἐγγραφῇ αὔριον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ ψήφισις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινῆς διοικήσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους κλπ. τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1951–52».

§268ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως: 1) Ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἐκφρασθείσης προτάσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. 2) Ψήφισις τοῦ ὡς ἄνω σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινῆς διοικήσεως ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους κλπ. τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1951–52» καὶ 3) Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. (Ὥρα 3.25′ πρωϊνή).