1951.03.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69η

Σάββατον 31 Μαρτίου 1951

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 10.45′ π.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Μποῦτος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Ι. ΜΠΟΥΤΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ γίνῃ μία διευκρίνησις διὰ τὰ πρακτικά. Χθὲς κατ’ ἐντολὴν τῆς Ε.Π. Ε.Κ. ἐδήλωσα ἑρμηνευτικῶς ὅτι ἡ Ε.Π.Ε.Κ. δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ὑπερψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἔργων Πτολεμαΐδος, διότι ὑπὸ τοῦ Προέδρου αὐτῆς ὑπεβλήθησαν 7 τροπολογίαι, μὴ ληφθεῖσαι ὑπ’ ὄψιν, ἐκ τῶν ὁποίων αἱ κυριώτεραι εἶναι, ἡ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ μερίσματος καὶ ἡ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς ὑπὸ τοῦ Κράτους τῆς ἐπιχειρήσεως μετὰ τὴν δεκαπενταετίαν. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ταῦτα λείπουν ἀπὸ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, νὰ προστεθοῦν. Ὁ κ. Τσουδερὸς δὲν εἶπεν, ὅτι θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τὴν Ε.Π.Ε.Κ. Μὲ ὅσα εἶπε, προϋπέθετεν ὅτι, ἂν μὴ ὅλαι αἱ τροποποιήσεις του, αἱ κυριώτεραι θὰ γίνουν δεκταί.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ὡς ἐτροποποιήθησαν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Π. Λιαροῦτσος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς, κλπ.

§5Π. ΛΙΑΡΟΥΤΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Δ. Παπαμιχαλόπουλος (Ὑφυπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως, τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1534) 50 Α. Ν. περὶ συγκροτήσεως Κλάδου Ἐφοδιασμοῦ παρὰ τῇ Β. Ἀεροπορίᾳ, μετονομασίας τοῦ Κλάδου Ἐπιμελητείας εἰς Κλάδον Οἰκονομικῶν καὶ τροποποιήσεως τοῦ Α. Ν. 1081)1946 «περὶ συγκροτήσεως καὶ ὀργανώσεως Κλάδου Δικαστικῶν Ε.Β.Α.». Οἱ κ.κ. Σ. Βενιζέλος (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν), Ι. Γκλαβάνης (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου) καὶ Κ. Μητσοτάκης (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν) καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς διακοινώσεως τῆς ἀνταλλαγείσης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρίας κατὰ τὴν ὑπογραφὴν ἐν Βιέννῃ τῇ 11ῃ Μαΐου 1950 τῶν μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν συναφθεισῶν συμφωνιῶν, ἐμπορικῆς καὶ πληρωμῶν» Ὁ κ. Γ. Μόδης (Ὑφ)ργὸς Θρησκευμάτων καὶ Ἐθνικῆς Παιδείας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τοῦ Κεφαλαίου Ἀθλητισμοῦ». Ὁ κ. Α. Λαμπρόπουλος (Ὑπουργὸς Γεωργίας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν Α.Ν. 1552)39 «περὶ προστασίας τῆς σηροτροφικῆς παραγωγῆς» καὶ 615)37 «περὶ ἐμπορίας μεταξοσπόρων κλπ.». Ὁ κ. Φ. Ζαΐμης (Ὑπουργὸς Κοινωνικῆς Προνοίας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ καταβολῆς τῆς μισθοδοσίας τῶν ἐπὶ ὀργανικῷ βαθμῷ καὶ μισθῷ ὑπαλλήλων τῶν Ἐθνικῶν Ἱδρυμάτων Προνοίας ἐκ τῶν Δημοσίων Ταμείων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ε. Ἀλιπράντης, Γ. Πλατῆς, Π. Μουτζουρίδης καὶ Ν. Βέης καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας τῶν ἐξετάσεων τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Ν. Δ. 132)46 φοιτητῶν καὶ περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως πανεπιστημιακῶν τινῶν διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης, Δ. Χριστάκος, Α. Μπαλτατζῆς, Ι. Χαβούτης, Α. Θεολογίτης, Π. Εὐριπαῖος, Κ. Βουδούρης κ.ἄ. καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς ἀγροτικῆς Νομοθεσίας».

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Α. Ν. 959)49 «περὶ τοῦ δικαιώματος ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι τῶν γυναικῶν». Ὁ εἰσηγητὴς κ. Σ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§7Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου εὐτυχῆ διότι μοῦ ἔλαχεν ὁ κλῆρος νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν. Ὁ ὑπὸ κρίσιν Α. Ν. εἶναι ἕνα συμπλήρωμα τοῦ παλαιοῦ νόμου τοῦ 1934, ὁπότε διὰ πρώτην φορὰν αἱ γυναῖκες ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τὰς Δημοτικὰς καὶ Κοινοτικὰς ἐκλογάς. Τὸ νομοσχέδιον δὲν φέρει καμμίαν ἄλλην μετατροπήν, παρὰ μειώνει τὸ ὅριον ἡλικίας τῶν γυναικῶν καὶ συγχρόνως δίδει τὸ δικαίωμα ὅπως καὶ αἱ γυναῖκες ἐκλέγονται ὡς Δημοτικοὶ καὶ Κοινοτικοὶ σύμβουλοι. Εἶμαι δὲ εὐτυχὴς διότι πρὸ 30 ἐτῶν εἰς τὴν ΙΓʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν ὅταν συνεζητεῖτο τὸ Σύνταγμα, ὁ ἀείμνηστος ἱδρυτὴς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος Δημήτριος Γούναρης, ἐνῶ εἶχε δώσει μίαν ἐλευθερίαν ἀπόλυτον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος, ἦτο εἰς τὴν μόνην στιγμὴν ποὺ παρεκάλεσε τοὺς φίλους του, ὅπως ὅλοι ὑπερψηφίσωμεν καὶ συνταγματικῶς κατοχυρωθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἰσότητος τῶν γυναικῶν καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου των. Ἤμην δὲ μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσαμεν. Τὸ Σύνταγμα δὲν ἐψηφίσθη διὰ τοὺς γνωστοὺς κατόπιν λόγους. Νομίζω ὅτι ἡ Ἑλληνὶς γυναῖκα ἔχει ἀδικηθῆ διότι εἶναι ἴσως ἡ μόνη γυναῖκα, ὄχι εἰς τὴν Εὐρώπην, ἀλλὰ εἰς τὸν κόσμον ὁλόκληρον ποὺ στερεῖται τοῦ δικαιώματος ψήφου.

§8Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶναι ὀλίγον ὑπερβολικὸν αὐτὸ ποὺ λέγετε. Καὶ εἰς τὴν Ἑλβετίαν δὲν ψηφίζουν.

§9Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἰς τὴν Ἑλβετίαν δὲν ψηφίζουν αἱ γυναῖκες, διότι ἔγινε δημοψήφισμα καὶ αἱ Ἑλβετίδες ἀπεφάνθησαν ὅτι δὲν θέλουν νὰ ψηφίζουν.

§10Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Νὰ κάμωμεν καὶ ἐδῶ δημοψήφισμα.

§11Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐὰν νομίζετε ὅτι πρέπει καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ γίνῃ δημοψήφισμα, εἶναι μία δημοκρατικὴ ἀρχὴ καὶ ἡμεῖς ὡς δημοκρατικοὶ δὲν θὰ τὸ ἀρνηθῶμεν. Ἡ Ἑλληνὶς γυναῖκα εἰς ὅλους τοὺς ἐθνικοὺς ἀγῶνας, ὑπῆρξε πάντοτε εἰς τὴν προπομπόν. Νὰ μὴ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν μεγάλην μας ἱστορίαν, ἀλλὰ τὰ πρόσφατα γεγονότα, ὁ Ἀλβανικὸς πόλεμος, ὅσοι εἴχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ εὑρισκώμεθα ἐκεῖ ἐπάνω, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἐὰν ἐφάγαμε, ἐὰν εἴχωμεν πυρομαχικά, τοῦτο ὀφείλομεν εἰς τὴν αὐτοθυσίαν τῶν ὁδηγῶν τῶν αὐτοκινήτων καὶ εἰς τὴν γυναῖκα. Πρὸ παντὸς τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς φασιστικῆς εἰσβολῆς, ἡ γυναῖκα ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία κατώρθωσε νὰ ἀνεφοδιάσῃ τὶς μονάδες ἐκεῖνες, τὶς ἀπομεμονωμένες, ποὺ ἦσαν ἐπάνω εἰς τὴν Πίνδον. Ἀλλά, κατόπιν ἔρχεται ἡ κατοχή. Ἐκεῖ ἡ συμβολὴ τῆς γυναίκας εἶναι πραγματικῶς ἡρωϊκή. Ὡς μάννα ἔκαμε τὰ πάντα διὰ νὰ περιθάλψῃ τὸ παιδί της. Εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς ἀντιστάσεως ἦτο ἀπὸ τὶς πρῶτες. Εἶναι ἑκατοντάδες τὰ θύματα τῶν γυναικῶν, ποὺ ἔπεσαν ἀπὸ τὰ βόλια τῶν ἐκτελεστικῶν ἀποσπασμάτων. Ἀλλά, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀκόμη μεγαλύτερον, εἶναι, ὅτι αἱ γυναῖκες τῆς ἀντιστάσεως ποὺ εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ πέσουν εἰς τὰ νύχια τῶν κατακτητῶν, οὐδεμία, παρ’ ὅλα τὰ μαρτύρια, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν, παρ’ ὅλας τὰς βαναύσους κακομεταχειρίσεις τῶν κατακτητῶν δὲν ὑπέκυψε. Δὲν ἔχομεν παραδείγματα κάμψεως οὔτε μιᾶς γυναίκας, ἐνῷ, ἴσως, ὑπάρχουν παραδείγματα κάμψεως ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπέκυψαν καὶ ἐπρόδωσαν τὴν ὀργάνωσίν των ἢ κἄτι τὸ ὁποῖον θὰ ἔβλαπτε τὴν Ἐθνικὴν Ἀντίστασιν. Θὰ ἦτο δὲ σχῆμα ὀξύμωρον σήμερον, ὅτε εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν γίνεται τὸ συνέδριον τὸ διεθνὲς τῶν γυναικῶν, νὰ ἔλθῃ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ στερήσῃ τὴν γυναῖκα, ὄχι, ἀπὸ τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν, ἀλλ’ ἀπὸ κάτι τὸ ὁποῖον εἶναι ἐλάχιστον, δηλαδὴ νὰ λάβῃ μέρος ἡ γυναῖκα εἰς τὰς ἐκλογὰς τὰς δημοτικὰς καὶ Κοινοτικὰς καὶ νὰ δώσωμεν εἰς τὰς Κοινότητας καὶ τοὺς Δήμους τὴν πολύτιμον συνεργασίαν, ποὺ ἠμπορεῖ νὰ προσφέρῃ μία γυναῖκα. Διότι ἡ βάσις τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ μία περίθαλψις τῶν δυστυχούντων συμπολιτῶν. Καὶ ἐρωτῶ, δὲν εἶναι καταλληλοτέρα μία γυναῖκα νὰ παρακολουθήσῃ τὰ βρεφοκομεῖα, νὰ παρακολουθήσῃ τὰ δημοτικὰ νοσοκομεῖα, νὰ παρακολουθήσῃ τὰ ἰατρεῖα; Ἀλλά, νομίζω καὶ κάτι ἄλλο· ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀναλάβει κάποιαν ὑποχρέωσιν καί, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἴσως ἠμπορεῖ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ὅπως ἡ γυναῖκα ἀποκτήσῃ ψῆφον.

§12Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ὑπῆρξε λόγος δι’ ἡμᾶς, τοὐλάχιστον, τότε νὰ ἀναλογισθῶμεν ἐὰν ὑπάρχουν διεθνεῖς ὑποχρεώσεις ἢ ὄχι. Διότι ὅπως ἠξεύρετε, τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἔχει ταχθῆ ἀνέκαθεν ὑπὲρ τῆς ἰσοτιμίας τῶν δύο φύλων, ἐν τῇ ἐξελίξει τοῦ πολιτικοῦ δικαιώματος. Τὸ θέμα ἴσως δὲν εἶναι ἐκεῖ. Τὸ θέμα εἶναι πότε θὰ εἶναι ὁ κατάλληλος χρόνος διὰ ν’ ἀσκηθῇ αὐτὸ τὸ δικαίωμα.

§13Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εὐχαριστῶ κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Δὲν εἶχα καμμίαν ἀμφιβολίαν. Διότι ὅταν ἤρχισα τὸν λόγον μου ἐμνημόνευσα τὶ ὑπεστήριξεν ὁ ἱδρυτὴς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἐγὼ πληροφορίας σᾶς ἐζήτησα. Διότι μοῦ διέφυγε καὶ δὲν θέλω νὰ εἴπω κάτι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι σωστόν. Διεθνῶς ἀνεγνωρίσθη ὅτι ἡ γυναῖκα ὀφείλει νὰ ἔχῃ πολιτικὰ δικαιώματα καὶ χαίρω πάρα πολύ, διότι σεῖς μὲ τὸ κῦρος σας τὸ ἐπιβεβαιώνετε. Ὑπάρχει ἕνα ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν ἐνεγράφη ἐπαρκὴς ἀριθμὸς γυναικῶν. Νομίζω ὅτι εἶναι ἐσφαλμένον τὸ ἐπιχείρημα. Εἶναι ἐσφαλμένον, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ ὑποστηρίζουν δὲν ὑπελόγισαν ὅτι ἐλλείπουν 4 κλάσεις ἀπὸ τὰς γυναῖκας. Ἐνῷ οἱ ἄνδρες ἀποκτοῦν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου ἀπὸ τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας, αἱ γυναῖκες ἀποκτοῦν τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἀπὸ τὸ 25ον ἔτος.

§14ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπὸ τὸ 21ον.

§15Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν διωρθώθη. Διότι ὁ πρῶτος Α.Ν. μοῦ φαίνεται ὅτι λέγει ἀπὸ τὸ 25ον ἔτος.

§16Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι.

§17Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὀρθῶς λέγετε. Κατ’ ἀρχὴν μὲν ἀπὸ τὸ 21ον, ἀλλὰ διὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν ἀπὸ τὸ 25ον ἔτος. Ἄλλως τε ἡ βασικὴ διάταξις εἶναι διὰ τὸ 25ον.

§18Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἡ βασικὴ διάταξις εἶναι διὰ τὸ 21ον, ἀλλὰ δι’ αὐτὰς τὰς ἐκλογὰς θὰ ψηφίσουν αἱ ἔχουσαι ἡλικίαν 25 ἐτῶν. Ἑπομένως αἱ ἀναγραφεῖσαι σήμερον ὑστεροῦν ἀπὸ τοὺς ἄνδρας κατὰ τὰς νεωτέρας 4 κλάσεις.

§19Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Κατὰ 17%.

§20Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὥστε ἐὰν εἰς τὰς ἐγγραφείσας γυναῖκας, αἱ ὁποῖαι εἶναι περίπου 45–50% προσθέσωμεν καὶ τὸ 17%, θὰ ἔχωμεν περίπου 67–70% γυναῖκας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχουν τὴν πρόθεσιν ἢ τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσουν.

§21Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ μᾶς δώσῃ ἀκριβεῖς ἀριθμούς. Πόσαι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐγγραφοῦν, πόσαι ἐνεγράφησαν κλπ.

§22Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Θὰ ὁμιλήσω. Εἶναι περίπου 40%.

§23Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κατὰ συνέπειαν καὶ τὸ δημοψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναφέρῃ, θὰ ἔδιδε 57% ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου.

§24ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν θὰ ἐνεγράφοντο ὅλαι, τῶν 4 αὐτῶν κλάσεων.

§25Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐδῶ γίνεται μία σκέψις καὶ μία ἀπάντησις εἰς ἓν ἐπιχείρημα. Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ν’ ἀρνηθῇ τὸ ἐλάχιστον δικαίωμα εἰς τὴν γυναῖκα νὰ ἀναμιγνύεται εἰς τὰ κοινά, μάλιστα, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι χαίρω, διότι θὰ ψηφίσῃ διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὰς δημοτικὰς καὶ κοινοτικὰς ἐκλογὰς καὶ θὰ δώσῃ ἐξετάσεις, ὥστε νὰ ἔχῃ προπαρασκευασθῆ διὰ τὰς γενικὰς ἐκλογάς, ὅταν, ὅπως ἐλπίζω, ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, ὄχι μόνον θὰ ὑπερψηφίσῃ ὑπὲρ τοῦ Α. Ν., ἀλλὰ λίαν ταχέως θὰ δώσῃ πλήρη ἰσότητα εἰς τὴν γυναῖκα, διότι αἱ γυναῖκες—καὶ τὸ λέγω αὐτό, δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἴσως ἄλλας σκέψεις—αἱ γυναῖκες ὑπῆρξαν καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι συνεκράτησαν διὰ τῆς ψήφου των τὰ ἀστικὰ καθεστῶτα καὶ οὕτω ἠδυνήθησαν τὰ δύο αὐτὰ Κράτη ν’ ἀντεπεξέλθουν καὶ νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἐσωτερικήν των γαλήνην καὶ νὰ ἐπιτρέψουν εἰς τὰς Κυβερνήσεις νὰ ἀντιμετωπίσουν τοὺς ἐσωτερικοὺς κινδύνους. Καὶ ἔδωσεν ὁ γυναικεῖος παράγων μίαν νέαν πνοὴν καὶ δύναμιν εἰς τὰς Κυβερνήσεις τῶν Κρατῶν αὐτῶν. (Χειροκροτήματα).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σβῶλος ἔχει τὸν λόγον.

§27Α. ΣΒΩΛΟΣ. Μετὰ μεγίστης δυσφορίας θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Θεωρῶ ὅτι, εἰς τὰ 1951, ἐν μέσῳ τῆς παγκοσμίου πραγματικότητος, ἡ ὁποία περιβάλλει καὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ κατόπιν τῆς ἀναλήψεως καὶ διεθνῶν ὑποχρεώσεων ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ νὰ συζητῶμεν, ἐὰν πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ ψηφισθῇ τοιοῦτον νομοθέτημα, δίδον ἐκλογικὰ δικαιώματα εἰς τὴν γυναῖκα, δὲν εἶναι πλέον τιμητικὸν διὰ τὴν χώραν. Δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω, ἐπικαλούμενος πλεῖστα ὅσα ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ θέμα τῆς ἀρχῆς εἶναι πλέον ξεπερασμένον ἀπὸ τὴν ἱστορίαν. Δὲν συζητεῖται κἂν εἰς τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν τῶν χωρῶν τοῦ κόσμου, δὲν συζητεῖται πλέον, ἐὰν ἡ γυναῖκα θὰ εἶναι ψηφοφόρος ἢ ἐκλέξιμος εἰς δημοτικὰς καὶ βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ἐκεῖνο ποὺ συζητεῖται εἶναι κἄτι πολὺ περισσότερον τούτου, κατὰ ποῖον δηλαδὴ τρόπον θὰ μετάσχῃ ἡ γυναῖκα ἐνεργότερα καὶ πλατύτερα εἰς τὸν δημόσιον καὶ κοινωνικὸν βίον, ὡς ἰσάξιον ὂν πρὸς τὸν ἄνδρα. Ἐὰν ὑπάρχουν μερικαὶ χῶραι, ὅπως ἡ Ἑλβετία, αἱ ὁποῖαι παραμένουν πισταὶ εἰς ἕνα παλαιότερον καὶ συντηρητικώτερον σύστημα, διατὶ πρέπει νὰ ἐμπνευσθῶμεν ἀπὸ τὴν ἐξαίρεσιν αὐτὴν καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ ἄπειρον πλῆθος τῶν δημοκρατικῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ἀναγνωρίζουν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι εἰς τὰς γυναῖκας; Ἐπὶ τέλους ἡ Ἑλβετία ἐμμένει ἐξ ἴσου καὶ εἰς ἄλλους θεσμούς, τοὺς ὁποίους ἄλλαι χῶραι τῆς Εὐρώπης ἐγκατέλειψαν ἢ δὲν θέλουν νὰ μιμηθοῦν. Καὶ δὲν νομίζω, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τῆς Ἑλβετίας ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελέσῃ ἐπιχείρημα κατὰ τῆς ἀρχῆς, εἴτε αὐτοῦ τοῦ νομοθετήματος, εἴτε οἱωνδήποτε ἄλλων νομοθετημάτων. Αὐτὰ εἶναι προφάσεις καὶ μάλιστα προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις. Θὰ ἤθελον μόνον εἰς ἓν σημεῖον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία φαίνεται νὰ ἐπηρεάζηται ἀπὸ ἕνα ἄλλο ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον μετεχειρίσθη προχθὲς ὁ κ.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν εἰς τὸ Διεθνὲς Συνέδριον τῶν Γυναικῶν. Εἶναι τὸ πρόσχημα, ὅτι τάχα, ὑπῆρξεν ἀπροθυμία τῶν γυναικῶν. Καὶ ἐντεῦθεν ἐξήχθησαν ἐπιχειρήματα, ὑπὲρ τοὐλάχιστον, τῆς ἀναβολῆς τῆς ψηφίσεως τοῦ μέτρου. Νομίζω, ὅτι τέτοια ἐπιχειρήματα εἶναι ἀνάξια σοβαρᾶς συζητήσεως καὶ ἀνάξια μιᾶς συγχρόνου Βουλῆς. Τοὐναντίον, πρέπει νὰ μᾶς ἐπηρεάσῃ τὸ γεγονός, ὅτι εἰς πολλὰς περιπτώσεις ποὺ ἐπεβλήθησαν μεταρρυθμίσεις, γενικῶς ἀνθρωπίνης σημασίας, ἐπεβλήθησαν ἐκ τῶν ἄνω, χωρὶς νὰ ἐρωτηθῇ κάθε ἕνα ἀπὸ τὰ ἀνθρώπινα ὄντα ποὺ θὰ ἐπωφελοῦντο ἀπὸ αὐτὰς καὶ ἐνῷ πολλὲς φορὲς ὑπῆρχον καὶ ἀντιρρήσεις τῶν ἐνδιαφερομένων. Παράδειγμα ἡ χειραφέτησις τῶν δούλων εἰς τὴν Ἀμερικήν, πρὸ ἑνὸς περίπου αἰῶνος, ὅπου ξεύρομεν, ὅτι πλεῖστοι ὅσοι χειραφετηθέντες δοῦλοι, ἐζήτησαν νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὰ ἀφεντικά των. Εἶναι καὶ αὐτὸ μία ἀδυναμία τοῦ ἀνθρωπίνου ὄντος, ὅπου ἔπειτα ἀπὸ μίαν μακρὰν κατάθλιψιν, ἀπονεκρώνεται ἠθικῶς καὶ δὲν ἀναγνωρίζει ἀμέσως τὸν ὀρθὸν δρόμον τῆς ἰδίας του ἀξιοπρεπείας, τῆς ἰδίας του ἀκεραιότητος. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον, ἀπροθυμία δὲν ὑπῆρξε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Τοὐναντίον, ἀφ’ ἧς πρὸ 25 ἐτῶν ἡ ἐπίδρασις τῶν ἰδεῶν ἐμπῆκε καὶ εἰς τὴν γυναικείαν συνείδησιν, ὑπῆρξε μία συνεχὴς προσπάθεια ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῶν γυναικῶν, διὰ τὴν κατάκτησιν τῶν δικαίων των καὶ μία συνεχὴς μὲ μυρίας προφάσεις ἀντίδρασις ἀπὸ τὴν πλευρὰν τῶν συντηρητικῶν. Ἡ τελευταία ἔκφρασις τῆς ἀντιδράσεως αὐτῆς, ὑπῆρξεν ἡ συστηματικὴ τάσις ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς καταλόγους μόνον γυναῖκες τοῦ ἀστικοῦ κόσμου, μόνον αἱ λεγόμεναι ἐθνικόφρονες καὶ νὰ ἀποκλεισθοῦν ὅσαι θὰ ἦσαν ὕποπτοι ὡς ἀριστερῶν φρονημάτων. Θὰ σᾶς ἔδιδα, πλεῖστα ὅσα παραδείγματα κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ πεισθῆτε, ὅτι ἠσκήθη παντὸς εἴδους ψυχολογικὴ βία κατὰ τῶν γυναικῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπετίθετο ὅτι ἀνήκουν εἰς τὴν ἀριστερὰν, διὰ νὰ μὴ ἐγγραφοῦν ἢ διὰ νὰ αἰσθανθοῦν τόσας δυσκολίας ὥστε νὰ παραιτηθοῦν τοῦ ἔργου. Δὲν ἀξίζει ὅμως τὸν κόπον νὰ συζητοῦμε δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι καὶ εἰς τοὺς ἄνδρας, ὅταν παρεχωρήθη ἡ ψῆφος, δὲν ἠρωτήθησαν ἕνας ἕκαστος ἐὰν θέλῃ νὰ τὴν δεχθῇ. Αὐτὰ εἶναι δεσμοὶ τῆς προόδου, τῆς ἀνθρωπίνης καὶ τῆς πολιτικῆς Κοινωνίας, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλονται ὅταν ὡριμάσουν, εἰς μίαν δεδομένην στιγμὴν καὶ ἡ προθυμία ἢ ἀπροθυμία εἰς τὴν ἀποδοχὴν καὶ ἂν εἶναι ἀληθής, δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν. Ἐπιχειρήματα λοιπόν, ἀρχῆς, δὲν ἐπιτρέπεται κἂν νὰ συζητῶνται ἐναντίον τῆς βάσεως τοῦ Νομοσχεδίου. Εὐχὴ καὶ ἀπαίτησις τοῦ Σώματος, πρέπει νὰ εἶναι, καθὼς καὶ ὅλων τῶν προοδευτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας καὶ τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῶν Κεντρώων καὶ τῶν Ἀριστερῶν, νὰ ἐπεκταθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῶν γυναικῶν καὶ διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος, μία χώρα, ἡ ὁποία ἔχει τόσην ἱστορίαν, νὰ εἶναι οὐραγὸς τῶν ἄλλων, ἀναμένουσα καὶ ἡ Ἑλβετία νὰ δώσῃ ψῆφον εἰς τὰς γυναῖκας, διὰ νὰ συγκινηθῇ καὶ νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν ἴδιον δρόμον. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας τοῦ Νομοσχεδίου, ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. (Χειροκροτήματα).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Μανιαδάκης ἔχει τὸν λόγον.

§30Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Ἤκουσα, κύριοι βουλευταί, μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Μερκούρη ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παροχῆς εἰς τὰς γυναῖκας τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι εἰς τὰς δημοτικὰς καὶ κοινοτικὰς ἐκλογάς. Ἤκουσα ἐπίσης καὶ τὰς ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου γνώμας τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Λ.Δ. καθηγητοῦ κ. Σβώλου, καθὼς καὶ τὴν γνώμην ὅτι κατά τινα τρόπον, δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε κἂν νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου εἰς στιγμὰς κατὰ τὰς ὁποίας συνέρχεται ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας τὸ Διεθνὲς Συνέδριον Γυναικῶν. Ἐγώ, κύριοι βουλευταί, καὶ θὰ τὸ συζητήσω τὸ νομοσχέδιον καὶ θὰ εἴπω καθαρὰ τὰς ἐπ’ αὐτοῦ ἀντιρρήσεις μου καὶ τοῦτο διότι εἶμαι ἐμποτισμένος ἀπὸ τὴν πίστιν ὅτι ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες διατελοῦμεν ὑπὸ διαφορετικὰς συνθήκας καὶ προϋποθέσεις, ἀπὸ τοὺς διαφόρους λαοὺς οἱ ὁποῖοι ἔχουν στείλει ἐδῶ τὰς ἀντιπροσώπους των, διότι ἡμεῖς τοποθετημένοι ἐπὶ τῆς μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως γεφύρας, ἔχομεν ὑποχρεωθῆ διὰ μέσου τῶν αἰώνων, ὄχι μόνον νὰ συζητοῦμεν τὰς γνώμας εἴτε τῆς Ἀνατολῆς εἴτε τῆς Δύσεως, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω, ἢ νὰ τὰς ἀπορρίπτωμεν ἢ νὰ τὰς τροποποιοῦμεν προσαρμόζοντας αὐτὰς τὰς ἰδικάς μας προϋποθέσεις καὶ τὰ ἰδικά μας δεδομένα. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲ ἀκριβῶς, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμε τὸ Ἑλληνικὸν πνεῦμα νὰ δώσῃ διὰ μέσου τῶν αἰώνων, τοὺς δύο πολιτισμοὺς εἰς τὴν ἀνθρωπότητα, ἤτοι, τὸν Ἀρχαῖον Ἑλληνικὸν Πολιτισμὸν καὶ τὸν Ἑλληνοβυζαντινὸν τοιοῦτον.

§31Α. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ. Καὶ τὸν ἄλλον Ἑλληνικὸν Πολιτισμὸν δὲν πρέπει νὰ τὸν ξεχνᾶτε.

§32Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Δὲν τὸν ξεχνῶ οὐδόλως μάλιστα, διότι ὁ Γʹ Ἑλληνικὸς Πολιτισμὸς δὲν ἦτο παρὰ συνέχεια τῶν δύο ἄλλων. Βεβαίως καὶ οἱ δύο ἀνωτέρω ἀναφερόμενοι πολιτισμοὶ δὲν ἦσαν τέλειοι, ὡς ἐξ ἄλλου πρέπει νὰ συμβαίνῃ, διότι πρόκειται περὶ ἔργου ἀνθρώπων, ἔστω καὶ ἐὰν ὑπῆρξαν οἱ ἐργάται αὐτοῦ, οἱ κολοσσοὶ τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος. Ἐπὶ παραδείγματι ὁ Ἀρχαῖος Ἑλληνικὸς Πολιτισμός, ἦτο μεγάλος εἰς τὴν τέχνην, ἀκόμη μεγαλύτερος εἰς τὴν φιλοσοφίαν, εἰς τὴν θρησκείαν ὅμως, καθὼς καὶ εἰς τὴν πολιτικήν, μειονεκτοῦσε. Τοὐναντίον ὁ Ἑλληνοβυζαντινὸς Πολιτισμὸς ἐδημιούργησε τὸ θρησκευτικὸν ἰδεῶδες, τὸ ὁποῖον παρέδωσεν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα, τὸ ἰδεῶδες ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θερμαίνει καὶ παρηγορεῖ ἑκατομμύρια ἀνθρώπων ἐπὶ δύο χιλιετηρίδας. Αὐτὰ δὲ ὅλα, τὰ λέγω διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, διατὶ δὲν πρέπει νὰ μεταφυτεύσωμεν ἀσυζητητὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, οὔτε τὰς σκέψεις τῆς Ἀνατολῆς, οὔτε τὰς σκέψεις τῆς Δύσεως. Ἀλλὰ, κύριοι βουλευταί, δι’ ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας τὸ θέμα, τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συζητήσωμεν αὐτὴν τὴν στιγμήν, δὲν εἶναι ἂν πρέπει νὰ δώσωμεν ψῆφον ἢ οὔ εἰς τὰς γυναῖκας, τὸ θέμα εἶναι, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴ δὲν πρέπει νὰ ψηφίζουν οἱ γυναῖκες. Εἶπεν ὁ κ. Μερκούρης, τὰς ὑπηρεσίας τῶν γυναικῶν, τὰς ὁποίας προσέφεραν, ὅταν κουβαλοῦσαν τὰ πυρομαχικὰ εἰς τὴν Πίνδον κατὰ τὸν ἀγῶνα τοῦ 1940. Ἔχομεν ζωντανὸ ἐπίσης παράδειγμα, τὶς θυσίες τῶν Σουλιωτισσῶν καὶ γνωρίζομεν ὅλοι μας, ὅτι πάντοτε ἡ Ἑλληνὶς εὑρέθη ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τοῦ Ἐθνικοῦ καθήκοντος. Ὁ κ. Μερκούρης, παρέλειψε νὰ ἐνθυμηθῇ καὶ μίαν ἀρνητικὴν δρᾶσιν ὡρισμένης μερίδος συγχρόνων Ἑλληνίδων. Εἶναι οἱ περίφημες ἀντάρτισσες, ποὺ ἐπῆγαν εἰς τὸ βουνὸ γιὰ νὰ παρασύρουν ἐκεῖ ἢ νὰ συγκρατήσουν ἐκεῖ ἕνα μεγάλο ἀριθμὸ νέων ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ θέμα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ τὸν δισταγμόν, δηλαδὴ τὸ ρευστὸν καὶ ἀνώμαλον καὶ ἡ κρισιμότης τῆς καταστάσεως, δὲν μᾶς παρέχει τὰς προϋποθέσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ τοιούτου εἴδους μεταρρυθμίσεις, αἱ ὁποῖαι οὕτως εἰπεῖν, εἶναι ἔργα καὶ ἀπασχολήσεις μακρῶν εἰρηνικῶν περιόδων. Τὸ γεγονὸς τοῦτο δέον νὰ συνδυασθῇ καὶ μὲ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Ἐθνικόφρων Ἑλληνίς, ὡς μὴ συνηθισμένη εἰς τὴν πολιτικήν, δὲν ἔχει προπαρασκευασθῆ, διὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς ἀριστεράς, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀθρόως ἐγγραφῆ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους διὰ νὰ ψηφίσουν. Τὸ ζήτημα τῶν δικαιωμάτων τῆς γυναικός, δὲν εἶναι θέμα σημερινόν, ἔχει ἀπασχολήσει τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνας ἀπὸ τὸ 390 π.Χ. καὶ ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες θὰ ἔπρεπε μαζὶ μὲ ἄλλα πράγματα, ποὺ θὰ δείξωμεν εἰς τὰς συνέδρους τῶν ἄλλων χωρῶν, θὰ ἔπρεπε, λέγω, νὰ τοὺς δείξωμεν καὶ τὴν κωμῳδίαν τοῦ Ἀριστοφάνους, τὴν γνωστὴν μὲ τὸν τίτλον «Αἱ Ἐκκλησιάζουσαι». Διότι ἴσως ἡ παράστασις αὐτή, νὰ τοὺς ἔδιδε νέα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψει τους εἰς τὰς ἐπιδιώξεις των. Μετὰ τὸν Πελοποννησιακὸν Πόλεμον καὶ ἐξ αἰτίας αὐτοῦ, ἡ Ἑλλὰς ἐπέρασεν ἀπὸ μεγάλην φτώχεια, ἀθλιότητα καὶ ἀναταραχήν, κάπως παρεμφερῆ πρὸς τὰς κρατούσας σήμερον συνθήκας. Ἦτο τόση ἡ ἀναταραχὴ καὶ ἡ δημοκοπία, ὥστε ὡρισμέναι γυναῖκες ἐπέμενον καὶ ὑπεστήριζον, ὅτι εἶναι ὅλοι ἀνίκανοι οἱ ἄνδρες διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν καὶ συνῆλθον εἰς συνέδριον, διὰ νὰ τοὺς ἀντικαταστήσουν. Περιγράφονται ἀπὸ τὸν Ἀριστοφάνην ὡραῖα ἐπεισόδια, τὰ ὁποῖα καλὸν θὰ εἶναι νὰ τὰ ἐπιδείξωμεν εἰς τὰς ξένας κυρίας, αἱ ὁποῖαι συνεδριάζουν τώρα εἰς τὰς Ἀθήνας, ὥστε νὰ γνωρίζουν καὶ τὸ πῶς ἐσκέπτοντο οἱ Ἀρχαῖοι Ἕλληνες, πρὸ δύο καὶ ἥμισυ χιλιάδων ἐτῶν, διότι ἀκριβῶς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας, αἱ σκέψεις αὐταὶ τῶν προγόνων μας, μᾶς δεσμεύουν νὰ μὴ δεχώμεθα ἀσυζητητὶ τὰς γνώμας, τὰς εἰσαγομένας εἴτε ἀπὸ τὴν Δύσιν, εἴτε ἀπὸ τὴν Ἀνατολήν. Μὲ αὐτὸ βέβαια, δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσπαθοῦμε νὰ συμβαδίζωμεν πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην, καὶ τὰς ἐξελίξεις ὡς αὗται διαμορφοῦνται, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ τὰς ἐγκλιματίζωμεν κατόπιν συζητήσεων καὶ ἐπιφέροντες εἰς αὐτὰς τὰς ἀναγκαίας τροποποιήσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ μοῖρα μας καὶ ἡ κληρονομία μας, ἄλλως θὰ ἦτο κενὴ καὶ ἄνευ περιεχομένου ἡ ἀναδρομή μας ἑκάστοτε εἰς τὴν ἱστορίαν μας καὶ ἡ ἐπίκλησις τοῦ τί ἔχει δώσει ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν ἀνθρωπότητα. Διατί τότε ἑκάστοτε ἐνθυμούμεθα καὶ διακηρύσσωμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔδωσε τὰ φῶτα εἰς τὴν ἀνθρωπότητα.

§33Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ποία εἶναι ἡ πρότασίς σας;

§34Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Ἡ πρότασίς μου ἔγκειται εἰς τοῦτο: Εἰς τὸ νὰ γίνῃ κατ’ ἀρχὴν δεκτὸν τὸ Νομοσχέδιον μὲ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν, ἤτοι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσουν αἱ γυναῖκες καὶ ὡς τοιοῦτος δέον νὰ ὁρισθῇ ὁ χρόνος διενεργείας τῶν ἑπομένων ἐκλογῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τῆς χορηγήσεως ἀπὸ τοῦδε εἰς τὰς γυναῖκας τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγεσθαι. (Χειροκροτήματα).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βέης ἔχει τὸν λόγον.

§36Ν. ΒΕΗΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα, ὑπὸ τοῦ συναδέλφου κ. Α. Σβώλου, παραιτοῦμαι περαιτέρω νὰ ὁμιλήσω. Ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1910, εἶχον ἐκτεθῆ ὑποψήφιος βουλευτὴς ἀγροτικὸς ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ εἰς τὸ πρόγραμμά μου εἶχον συμπεριλάβει καὶ τὴν παροχὴν ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας. Τώρα, ὅπου οἱ Ἑλληνίδες πολὺ περισσότερον προήχθησαν πολιτιστικῶς, αἰσθάνομαι ὑποχρέωσίν μου νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχεδίου καὶ νὰ ἐργασθῶ περαιτέρω ὑπὲρ τῆς ἰσοτιμίας ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν.

§37Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀναγκαστικὸς αὐτὸς νόμος ἐδημοσιεύθη ἐπὶ Πρωθυπουργίας τοῦ ἀειμνήστου Σοφούλη, ὑπουργοῦντος τότε Φιλελευθέρου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ κ. Ζαΐμη. Ἡ Κυβέρνησις φέρουσα αὐτὸν πρὸς κύρωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, θὰ συστήσῃ τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀνεξαρτήτως, βέβαια ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι αἱ γυναῖκες δὲν ἔδειξαν μεγάλην προθυμίαν πρὸς ἐγγραφήν των εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους.........

§38Α. ΣΒΩΛΟΣ. Ἦσαν πολλὰ τὰ ἐμπόδια.

§39Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀνέφερον καὶ προχθὲς εἰς τὴν ὁμιλίαν μου, ἡ ὁποία ἔγινεν ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου τῶν γυναικῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ φύσις τοῦ ζητήματος εἶναι τοιαύτη, ὥστε καὶ ἡ Κυβέρνησις, καίτοι συνιστᾷ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν θέτει πολιτικὸν ζήτημα καὶ ἀφήνει ἐλευθέρους τοὺς φίλους της νὰ ἀποφασίσουν....

§40Α. ΣΒΩΛΟΣ. Ἐδῶ εἶναι θέμα ἀρχῆς.

§41Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Διότι εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου... ...... (δὲν ἠκούσθη)..... Ἐὰν τυχὸν ὑποβληθοῦν τροπολογίαι, ἡ Κυβέρνησις θὰ τὰς ἐξετάσῃ. Πάντως δὲν θέτομεν πολιτικὸν ζήτημα ἐπάνω εἰς ἕνα τοιοῦτον θέμα.

§42Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Εἴπατε ὅτι ἡ ἐγγραφὴ δὲν ὑπῆρξεν, οἷα ἀνεμένετο τῶν γυναικῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δύναται νὰ δημιουργήσῃ ἕνα νόθον ἀποτέλεσμα.

§43Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶπον ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑπεβλήθη ὑπὸ Φιλελευθέρου Ὑπουργοῦ καὶ τὸ υἱοθετεῖ καὶ τὸ συνιστᾷ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι δὲν ἔδειξαν τὴν ἀναγκαίαν προθυμίαν αἱ γυναῖκες καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον μᾶς κάμνει διστακτικούς.

§44Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, ὁ Ἀναγκαστικὸς αὐτὸς Νόμος ἐξεδόθη τὸ 1949. Σήμερον εἴμεθα εἰς τὸ 1951. Ἀπὸ τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις κατεβλήθη ἐντατικὴ προσπάθεια νὰ ἐγγραφοῦν αἱ γυναῖκες. Δυστυχῶς αἱ γυναῖκες δὲν ἔδειξαν τὴν προθυμίαν ποὺ ἔπρεπε. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἕνα στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν.

§45Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ἡ προσέλευσις ὑπῆρξεν ἀθρόα εἰς ἄλλα διαμερίσματα καὶ εἰς ἄλλα διαμερίσματα ἡ ἀναλογία ἀνήρχετο εἰς 40%. Εἶναι γεγονὸς αὐτό;

§46Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα, καὶ εἰς ἄλλα καὶ ὀλιγώτερον τῶν 40%.

§47Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Τότε, κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀναγεννήσεως εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ γίνῃ δεκτή, διότι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θὰ ἔχωμεν ἕνα νόθον ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν. Διότι μέγας ἀριθμὸς γυναικῶν δὲν ἐνεγράφη. Ἡ Κυβέρνησις μᾶλλον θὰ πρέπῃ νὰ τὸ σκεφθῇ καλύτερον.

§48Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μήπως ἔχετε πρόχειρον εἰς τὴν μνήμην σας νὰ μοῦ εἴπητε, πόσον ποσοστὸν ἀνδρῶν Ἑλλήνων μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, μετὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν μας, ἐνεγράφη καὶ ἐψήφισεν;

§49Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τῆς ὁποίας καὶ ὁ κ. Σβῶλος ἀκριβῶς εἶπεν καὶ ἐγὼ ἔθιξα ὅτι δι’ αὐτὴν δὲν χωρεῖ δι’ ἡμᾶς οὐδεμία ἀπολύτως συζήτησις. Τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι στὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὡς συνετάχθη ἔκτοτε καὶ ὡς σήμερον ἐμφανίζεται πρὸς κύρωσιν, ἔχει διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θέλουν νὰ κατοχυρώσουν ἀπὸ περισσοτέρας πλευράς, τὴν ψῆφον τῆς γυναικός. Καὶ ἐνῷ δίδει τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας, λέγει περαιτέρω ὅτι θὰ ψηφίζουν εἰς τὸ 25ον ἔτος, μέχρι τοῦ 1953. Τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου γενικῶς ἔκτοτε ἦτο νὰ δημιουργήσῃ εἰς τὸ γυναικεῖον φῦλον τὸ ἐνδιαφέρον τῆς συμμετοχῆς εἰς τὰς ἐκλογάς. Αὐτὸ τὸ ἐνδιαφέρον, ὑπῆρξαν, ἐν τῷ μεταξύ, Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, οἱ ὁποῖοι τὸ ηὔρυναν ἀπὸ πάσης πλευρᾶς. Ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου νὰ ζητήσουν νὰ γίνεται ἡ ἐγγραφὴ τῶν γυναικῶν ὑποχρεωτικῶς κατ’ οὐσίαν, διὰ τῆς περιφορᾶς δελτίων καὶ εἰς τὰ σπίτια ἀκόμη διὰ νὰ ἐγγραφοῦν. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἀπέδωσε τὸ ἔργον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἀνεμένομεν. Ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχω—καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ παρακαλέσω νὰ ἐπιβεβαιωθοῦν ἢ ὄχι ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν—εἰς τὰς Ἀθήνας, νομίζω, ὅτι μόνον τὸ ⅓ τῶν ἐκλογέων περίπου, εἶναι γυναῖκες. Δηλαδή, ἐὰν ἔχωμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐγγεγραμμένους 210.000 εἰς τὸν Δῆμον Ἀθηναίων, μόνον 60 ἢ 65.000 εἶναι αἱ γυναῖκες, οἱ δὲ ὑπόλοιποι εἶναι ἄνδρες. Αὐτὴν τὴν πληροφορίαν ἐγὼ τὴν θεωρῶ ἀκριβῆ διότι τὴν ἔχω πάρει ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, ἀλλά, νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ τὴν ἐπιβεβαιώσῃ καὶ ὁ κ. Ὑπουργός. Βλέπομεν, λοιπόν, ὅτι μόλις τὸ ⅓ τῶν γυναικῶν ἔχουν ἐγγραφῆ εἰς τοὺς καταλόγους διὰ νὰ ψηφίσουν αὐτὴν τὴν φορὰν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῶν Ἀθηνῶν, ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχουν καὶ κάποιαν σημασίαν, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ παραβλέψωμεν, διότι θὰ εἶναι τὸ κάτοπτρον τῆς καταστάσεως ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος. Ὅταν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὸ τὸ γεγονὸς καὶ ἑπομένως, τὴν δυνατότητα, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Κάντζιας, τῆς νοθεύσεως τοῦ φρονήματος ἢ τῆς σκέψεως γενικῶς τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου ἐν Ἀθήναις, ἴσως θὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν —καὶ μετὰ πολλῆς προσοχῆς μάλιστα—τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μανιαδάκη. Δὲν σπεύδω ἀκόμη, διότι θέλω ἐν προκειμένῳ νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψιν ὡρισμένους ἀριθμούς, ὡς καὶ τὴν ὑπεύθυνον δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ κατὰ πόσον πιστεύει, ὅτι ὡς ἔχουν συνταχθῆ οἱ κατάλογοι καὶ ὡς ἔχουν ἐγγραφῆ αἱ γυναῖκες, δὲν θὰ ὑπάρξῃ νόθευσις τοῦ φρονήματος τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος δὲν ἠμποροῦμεν ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν τὰς πληροφορίας τὰς ἀκριβεῖς, οὔτε, ἑπομένως, νὰ μορφώσωμεν καὶ ὁριστικὴν γνώμην. Ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μᾶς εἴπῃ σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς, ὅτι ἔχει αὐτὴν τὴν γνώμην, ὅτι π.χ. δὲν νοθεύεται τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν. Ἐὰν μᾶς τὸ εἴπῃ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι ἐθνικόφρων καὶ τῆς ἔχομεν ἐμπιστοσύνην, τότε θὰ πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ πληροφορία αὐτὴ θὰ μᾶς κάμῃ νὰ ἀποφασίσωμεν ἐπὶ τῆς ἀμέσου ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ τροπολογιῶν.

§50Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι καί, ἑπομένως, ἠμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν κατ’ ἀρχὴν τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου καὶ νὰ συζητήσωμεν κατ’ ἄρθρον.

§51Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§52Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἑπομένως διατί νὰ συζητῶμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἀφοῦ εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι;

§53Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Εἰς τὰ ἄρθρα, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§54Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Νὰ διατηρηθῇ τὸ ἐκλόγιμον, κ. Πρόεδρε, τῶν γυναικῶν ἐπειδὴ φοβούμεθα τὴν νοθείαν τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν.

§55Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος; Ἐπειδὴ εἴχατε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἐπικαλεσθῆτε, κατὰ τὰς ἰδικάς μου πληροφορίας ἔχει ἐγγραφῆ ἕν ποσοστὸν 45%. Μοῦ φαίνεται κατὰ τὴν εἰσήγησίν μου ἢ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἢ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν ὅτι εἶναι περίπου 40%. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ποσοστοῦ αὐτοῦ πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν ὅτι αἱ γυναῖκες διὰ νὰ ἐγγραφοῦν ἀρχίζουν ἀπὸ τέσσαρας κλάσεις ὀλιγώτερον ἀπὸ τοὺς ἄνδρας. Συνεπῶς τὸ ποσοστὸν ἀσφαλῶς φθάνει τὸ 50%.

§56Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Ἐπὶ τῶν 55.000 ψήφων τοῦ κέντρου τοῦ Πειραιῶς εἶναι ἐγγεγραμμέναι 22.000, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι 40.000.

§57Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Προσθέσατε τὸ ποσοστόν, λοιπόν, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι ὑπὲρ τὸ 50%.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας ἔχει τὸν λόγον.

§59Α. ΖΑΚΚΑΣ. Θὰ εἶχον ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω, κ. βουλευταί, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν. Ἐὰν ὅμως ἀπεφάσισα νὰ ὁμιλήσω, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸν λόγον τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, πείσας, φαίνεται, ἔν τινι μέτρῳ καὶ τὴν Κυβέρνησιν, εἶπε περίπου ἢ μᾶλλον, ἔφερε τὴν αἴθουσαν ταύτην νὰ πιστεύῃ ὅτι κατ’ ἀρχὴν καλὸν εἶναι νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ἠμποροῦμεν—εἶπε περίπου—νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ψῆφον εἰς τὰς γυναῖκας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐγγεγραμμένων γυναικῶν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους Ἀθηνῶν πρόκειται νὰ νοθευθῇ τὸ φρόνημα τῶν πολιτῶν τῆς πόλεως ταύτης. Τοῦτο δημιουργεῖ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ ἐγγραφὴ τῶν γυναικῶν εἰς τοὺς καταλόγους καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσουν, σημαίνει ὅτι ἔρχονται ἐδῶ ἢ Ἀλβανοὶ ἢ Βούλγαροι ἢ Ὀθωμανοὶ νὰ ψηφίσουν καὶ πρόκειται, συνεπῶς, νὰ ἀλλάξῃ τὸ φρόνημα τὸ Ἑλληνικὸν τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Δὲν πρέπει νὰ τὸ βλέπωμεν τὸ ζήτημα ἔτσι, οὔτε πρέπει νὰ ἐξαρτῶμεν τὸ ἂν θὰ πρέπῃ νὰ ψηφίσουν ἢ ὄχι οἱ γυναῖκες ἀπὸ τὸ ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας αὐτῆς ἐπὶ τοῦ φρονήματος τῶν Ἀθηνῶν. Αἱ γυναῖκες τῶν Ἀθηνῶν ἔχουν καὶ αὐταὶ τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσουν. Ἡ ψῆφος των δὲν πρόκειται νὰ μεταβάλῃ τὸ φρόνημα. Τὸ φρόνημα ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ εἶναι Ἑλληνικὸν καὶ Ἀθηναϊκόν. Καὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσουν αἱ γυναῖκες διὰ τοὺς γνωστοὺς γενικοὺς λόγους, διότι καὶ ἡ γυναῖκα μετέχει πλέον εἰς τὴν ἐργασίαν, ὅπως καὶ ὁ ἄνδρας. Διότι καὶ εἰς τὰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις εἶναι καὶ αὐταὶ ἐκτεθειμέναι, ὅπως καὶ ὁ ἄνδρας, ὡς ἐκ τῶν νεωτέρων μεθόδων διεξαγωγῆς τοῦ πολέμου. Ἐπίσης λόγῳ τοῦ συναισθηματισμοῦ των, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι χρησιμώτατος εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν δημοτικῶν ἔργων, ἀφοῦ ἡ δρᾶσις τῆς δημοτικῆς Ἀρχῆς ἀφορᾷ κυρίως τὸ νοικοκυριό, τὴν δημιουργίαν καλυτέρων ὅρων ζωῆς διὰ τὴν λαϊκὴν ἰδίως οἰκογένειαν. Καὶ ἡ γυναῖκα, διότι ὑπέχει κυρίως τὰ βάρη τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν ἀτελειῶν καὶ ἐλλείψεων ποὺ ὑπάρχουν εἰς τὴν ζωὴν τῆς πόλεώς μας ἀναγκαιοτάτη εἶναι ἡ ἀνάμιξις τῆς γυναικὸς εἰς τὴν δημοτικὴν δρᾶσιν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς κυριωτέρους λόγους αἱ γυναῖκες πρέπει νὰ ψηφίσουν. Τώρα διὰ ποῖον λόγον ἐρχόμεθα καὶ συζητοῦμεν καὶ ἐξετάζομεν πόσες γυναῖκες ἐνεγράφησαν, ἂν αἱ ἐγγραφεῖσαι θὰ ψηφίσουν ἔτσι ἢ ἀλλοιῶς, ἐὰν τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι δυσάρεστον διὰ τοὺς μὲν καὶ ὄχι διὰ τοὺς ἄλλους; Νομίζω, ὅτι αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ συζητοῦνται διὰ τὰς γυναῖκας, αἱ ὁποῖαι, ὅπως εἶπον, συμμετέχουν εἰς τὰ βάρη τῆς Ἑλληνικῆς ζωῆς καὶ τὸν παραγωγικὸν μόχθον τοῦ τόπου αὐτοῦ.

§60Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ὁ κάθε νόμος ἔχει ἕνα σκοπόν, κ. συνάδελφε. Καὶ ὅταν δὲν ἐξυπηρετῆται ὁ σκοπός....

§61Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ τελειώσω. Ἐκεῖνο, ποὺ ἔχω νὰ εἴπω ἐγώ, εἶναι τοῦτο: Δὲν ἐνεγράφησαν, λέγετε, πολλαὶ καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον αἱ μὴ ἐγγραφεῖσαι νὰ ἦσαν ἀπὸ τὴν μίαν πλευράν, ἐνῷ αἱ ἐγγεγραμμέναι εἶναι ἀπὸ τὴν ἄλλην. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται τοιούτου εἴδους διάκρισις προκειμένου περὶ τῆς χορηγήσεως τοῦ δικαιώματος ψήφου. Καὶ ἂν δὲν ἐνεγράφησαν καὶ ἀπὸ τὴν μία καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν ἐξ ἀμελείας; Ἡ ἀρχὴ δὲν παρουσιάζει ποτὲ πληρότητα. Δέχεται τὸν καινούριο θεσμὸ ἕνα μέρος καὶ ἀκολουθοῦν οἱ ἄλλοι σιγὰ–σιγά. Ὀφείλει ὅμως νὰ γίνῃ κάποτε ἡ ἀρχή. Ὁ κ. Μανιαδάκης εἶπε «κατ’ ἀρχήν, ναί, ἀλλ’ ὄχι ἀπὸ τώρα». Πρέπει νὰ ἀρχίσῃ νὰ συγχρονίζεται καὶ ὁ τόπος αὐτός.

§62Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Λόγῳ τῶν εἰδικῶν συνθηκῶν.

§63Α. ΖΑΚΚΑΣ. Δὲν ὑπάρχουν εἰδικαὶ συνθῆκαι. Ὅταν διαρκῶς ἐπικαλούμεθα τὴν ὕπαρξιν εἰδικῶν συνθηκῶν, ἁπλούστατα, διαιωνίζομεν τὰς εἰδικὰς συνθήκας, ἐνῷ ἐὰν φερθῶμεν μὲ γενναιότητα αἱ συνθῆκαι αὐταὶ θὰ ἀρχίσουν νὰ σβύνουν. Καὶ κάποτε πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἡ γενναιότης αὐτὴ καὶ ἡ ἀνιδιοτέλεια, νὰ διέπουν τὴν θέσπισιν καὶ ἐφαρμογὴν τῶν δημοσίων μας θεσμῶν. Ἐπειδὴ δὲ φαίνεσθε πολλὲς φορές, ὀρθοφρονῶν, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀποσύρετε τὰς ἀντιρρήσεις σας διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν δρόμον τοῦ ἐκπολιτισμοῦ. Λοιπόν, δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθοῦμεν νὰ διστάζωμεν. Πρέπει ἀμέσως νὰ δεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον νὰ καθιερώσωμεν ἀμέσως τὸ δικαίωμα συμμετοχῆς τῶν γυναικῶν εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Κατ’ ἐμὲ ἡ μόνη μεταβολὴ ποὺ ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιφέρωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον εἶναι νὰ δώσωμεν εἰς τὰς γυναῖκας τὸ δικαίωμα νὰ μετέχουν, ὡς ἐκλέγουσαι καὶ ἐκλεγόμεναι εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, ἐκτὸς ἐὰν θελήσῃ νὰ δεχθῇ τὴν γνώμην μου ὅτι πρέπει αἱ γυναῖκες νὰ ψηφίζουν καὶ εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Γεωργιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§65Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἡ συγκρότησις τῶν ἐν μιᾷ κοινωνίᾳ βιούντων πολιτῶν, καὶ ἡ σύνθεσις τῶν ἠθικῶν καὶ τῶν πνευματικῶν δυνάμεων αὐτῶν, ἀποτελοῦν τὸ ἁρμονικὸν σύνολον, τὸ ὁποῖον ἀπαρτίζει τὴν ὅλην δύναμιν τῆς πολιτείας. Ἡ ὑπάρχουσα διαφορὰ τοῦ πνευματικοῦ καὶ ψυχικοῦ κόσμου μεταξὺ τοῦ ἀνδρικοῦ καὶ γυναικείου φύλου καὶ ἡ ἔλλειψις τῆς ἀμοιβαίας συμβολῆς εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων πραγμάτων καθιστᾷ ἔκδηλον ὅτι ἡ ὅλη συγκρότησις καὶ ἐξέλιξις τῆς κοινωνίας δὲν ἠδυνήθη νὰ φθάσῃ τὸ τέλειον. Ὡς γνωστὸν ἡ ἀνθρωπότης ἀποτελεῖται κατὰ τὸ ἥμισυ ἀπὸ ἄνδρας καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ ἀπὸ γυναῖκας. Τὸ ½ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας στερεῖται τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων τῶν χορηγουμένων εἰς τοὺς ἄνδρας, στεροῦνται τῶν ἱερῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων αἱ γυναῖκες. Ἡ στέρησις ἐπὶ μακροὺς αἰῶνας τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων τῶν γυναικῶν, φρονῶ ὅτι ἐδημιούργησε μίαν πολιτικὴν καὶ κοινωνικὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο λίαν διάφορος ἐὰν εἶχον τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι καὶ αἱ γυναῖκες, διότι τοὐλάχιστον θὰ εἴχομεν ὀλιγωτέρους πολέμους. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς χαιρετίζομεν τὸ νομοσχέδιον ὡς πρόοδον τῆς Ἑλληνικῆς πολιτείας. Εἶναι γνωστόν, ὅτι κατὰ τὴν σύγχρονον ἐποχὴν αἱ γυναῖκες ἔχουν ἐξέλθει τοῦ οἴκου καὶ μετέχουν εἰς τοὺς διαφόρους τομεῖς ἐργασίας, παραλλήλως πρὸς τὴν ἀνδρικὴν δραστηριότητα. Ἀλλὰ καὶ ἐνεργῶς μετέχουν εἰς τὸν οἰκονομικὸν καὶ τὸν δημόσιον βίον τῆς χώρας, ἐπιδείξασαι μάλιστα κατὰ τὸν χρόνον τῆς κατοχῆς καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀντιστάσεως ἡρωϊσμὸν καὶ αὐτοθυσίαν. Εἶναι ἐκπληκτικὸν τὸ ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος Ἐθνικῆς Ἀναγεννήσεως, ἐνῷ ἀναγνωρίζουν κατὰ βάσιν τὰ πολιτικὰ δικαιώματα τῶν γυναικῶν, ἐπιθυμοῦν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι. Ὅταν ἀναγνωρίζωμεν μίαν ἀρχήν, διαπιστοῦμεν μίαν ἀνάγκην καὶ καθιεροῦμεν ἕνα δικαίωμα, τὸ δικαίωμα τοῦτο δέον νὰ καθίσταται ἐνεργόν. Κύριοι βουλευταὶ ἡ ἀναγνώρισις ἀρχῆς καὶ δικαιώματος ἐπιβάλλει τὴν ἄμεσον ἐφαρμογήν, ἡ δ’ ἀντίθετος γνώμη περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐνασκήσεως, ἀποδεικνύει ἐντελῶς κομματικοὺς ὑπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ καταπνίγωνται, ἐφ’ ὅσον τίθενται ἄντικρυς εἰς τὰς θεμελιώδεις δημοκρατικὰς ἀρχὰς καὶ τὸν ροῦν τῆς προόδου. Ἡ παρέλκυσις τῆς ἐνασκήσεως δικαιώματος κατ’ ἀρχὴν ἀναγνωριζομένου εἶναι ὑποβολιμαία καὶ ἀποδεικνύει προθέσεις, αἱ ὁποῖαι αἴρουν αὐτὴν ταύτην τὴν πίστιν πρὸς τὰς πηγαίας ἀρχάς. Οἱ νόμοι ὀφείλουν νὰ διέπωνται ἀπὸ τὴν γενικὴν ἀρχὴν τοῦ συμφέροντος τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ σήμερον τὴν ἐνάσκησιν τῶν ἐκλογικῶν δικαιωμάτων τῆς γυναικός. Ἡ σύνθεσις τῆς συντηρητικότητος τῶν γυναικῶν μετὰ τῆς ὁρμητικότητος τῶν ἀνδρῶν, τῆς εὐαισθησίας πρὸς τὴν σκληρότητα, τοῦ πάθους πρὸς τὸν ψυχρὸν ὑπολογισμόν, θὰ ἀποτελέσουν ἁρμονικὸν σύμπλεγμα κατὰ τὴν δημοσίαν δρᾶσιν καὶ θὰ χαράξουν τὴν καλυτέραν πολιτικὴν ἐξέλιξιν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§67Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Αἱ γυναῖκες τῆς Ἑλλάδος, ὡς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, προσέφεραν μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα. Γεγονὸς ἀναμφισβήτητον. Ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων ὅλαι αἱ γυναῖκες τῆς Ἑλλάδος ὑπῆρξαν ἡρωΐδες καὶ ἔδωσαν μαθήματα ἡρωϊσμοῦ. Καὶ ἡ σημερινὴ Ἑλληνίδα τοῦτ’ αὐτὸ ἔπραξε καὶ ἐμιμήθη τὰς ἀρχαίας προγόνους μας. Πάντοτε αἱ γυναῖκες εἰς τὴν Ἑλλάδα προσέφεραν καὶ τὴν ζωήν των καὶ τὰ τέκνα των καὶ ὅταν ἔδιδον τὴν ἀσπίδα εἰς τὸ παιδί των τοῦ ἔλεγον ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς. Αἱ γυναῖκες τοῦ Ζαλόγγου καὶ ὅλαι αἱ ἡρωΐδες, ἡ Μπουμπουλίνα, ἀποτελοῦν διὰ τὴν Ἑλλάδα ἕνα μεγάλο καὶ δοξασμένο στεφάνι καὶ ἔχουν γράψει εἰς τὴν ἱστορίαν χρυσᾶς σελίδας. Τοῦτο ὅμως δὲν σημαίνει ὅτι αἱ Ἑλληνίδες ἐκεῖναι ἤθελον νὰ ἐξέλθουν τῆς οἰκίας των καὶ ὅτι ἤθελον νὰ ἀποδυθῶσιν εἰς ἄμεσους ἐκλογικοὺς ἀγῶνας. Αἱ γυναῖκες εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἐζήτησαν ψῆφον, ἀλλὰ ὡρισμέναι μορφωμέναι Κυρίαι, ἐδημιούργησαν μίαν τοιαύτην κατάστασιν, ἀλλὰ ἐν τούτοις οὐδεμίαν κατέβαλον προσπάθειαν διὰ νὰ πείσουν τὰς ὁμοφύλους των νὰ σπεύσουν νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ἐπὶ δύο ὁλόκληρα ἔτη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Πολιτεία κατέβαλλον πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους μέχρι τοῦ σημείου νὰ σπεύδῃ εἰς τὰς οἰκίας των καὶ νὰ τοὺς δίδῃ τὰ δελτία καὶ νὰ ἀναβάλῃ διαρκῶς τὰς προθεσμίας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἀπέδειξαν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν θέλουν ψῆφον. Στρέψατε τὸ βλέμμα σας εἰς τὰ θεωρεῖα τῶν γυναικῶν, εἶναι κενὰ διότι δὲν ἐνδιαφέρονται διὰ τὸ ζήτημα τῆς ψήφου. Ὅταν συνεζητοῦντο τὰ ζητήματα τῶν ἀναπήρων, τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἄλλων τάξεων τὰ θεωρεῖα ἦσαν πλήρη καὶ σήμερον εἶναι κενά. Καὶ μᾶς βλέπουν αἱ ὀλίγαι ποὺ παρίστανται καὶ μᾶς βροντοφωνοῦν: δὲν θέλομεν ψῆφον. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν Ἀθηνῶν παρουσιάσθη κάποια ὁπωσδήποτε προσέλευσις γυναικῶν, εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας αἱ γυναῖκες δὲν ἔδειξαν κανὲν ἐνδιαφέρον καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ἀπεδοκίμασαν τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Ἐπειδὴ ὅμως ἀνελήφθησαν ὑποχρεώσεις, δὲν ἠρνήθημεν ἡμεῖς εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν ψῆφον τῶν γυναικῶν, τὴν ἐδώσαμεν ἀλλὰ τὴν ἠρνήθησαν αἱ γυναῖκες, καὶ τοῦτο ἀκόμη ἂς πράξωμεν διὰ νὰ ἀποδείξωμεν εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὅτι ἡ Ἑλληνὶς εἶναι ἡρωΐς, ἀλλὰ καὶ νοικοκυρά. Ἂς δώσωμεν καὶ ἄλλην προθεσμίαν νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς καταλόγους, ἀλλ’ ὅταν σήμερον δὲν προσῆλθον ἐπὶ δύο ὁλόκληρα ἔτη παρακαλούμεναι, ἱκετευόμεναι νὰ ἐγγραφῶσι καὶ δὲν ἐνεγράφησαν, νομίζω, ὅτι δὲν πταίει ἡ Πολιτεία οὔτε ἡ Βουλὴ ὅταν δὲν προσέλθουν νὰ ἐγγραφῶσι. Συνεπῶς θὰ ἀναβάλωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι δι’ ἄλλην περίοδον, ὅταν σεῖς αἱ γυναῖκες ἀποδείξετε ὅτι ἐνδιαφέρεσθε ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, ὅταν σεῖς αἱ ἴδιαι δεικνύετε ἀδιαφορίαν ἐπὶ τοιούτου σοβαροῦ ζητήματος καὶ δὲν προσέρχεσθε οὔτε κἂν νὰ συζητήσετε τὸ κολοσσιαῖον τοῦτο ζήτημα, διατὶ θὰ παραπονεθῆτε ὅτι ἡμεῖς σᾶς ἀνεβάλομεν τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος; Δὲν τὸ ἀρνούμεθα, ἀλλὰ τὸ κάμωμεν διὰ νὰ πεισθοῦν ὅτι θέλουν καὶ διότι ὄντως θὰ συμβῇ ἐκεῖνο ποὺ σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἰς τὴν Ἑλβετίαν εἶπον ὄχι: Ἐὰν εἴπουν καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὄχι, τότε θὰ τοὺς εἴπωμεν καὶ ἡμεῖς ὄχι. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ ἀπουσιάζουν ἀπὸ τὰ θεωρεῖα καὶ δὲν δεικνύουν ἐνδιαφέρον.

§68Α. ΖΑΚΚΑΣ. Αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἐργάζονται αἱ γυναῖκες καὶ δὲν πᾶνε εἰς τὰ καφφενεῖα, δι’ αὐτὸ λείπουν καὶ ἀπὸ τὰ θεωρεῖα.

§69Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἐπιχείρημα τόσον φροῦδον, ὥστε θὰ σᾶς εἴπω ὅτι δι’ ἕνα τόσον σπουδαῖον ζήτημα θὰ ἄφηνε τὸ ἡμερομίσθιον ἡ γυναῖκα διὰ νὰ παρακολουθήσῃ. Οἱ ἄνδρες διὰ τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι ἐθυσίασαν αἷμα καὶ αἱ γυναῖκες δὲν θυσιάζουν οὔτε ἕνα ἡμερομίσθιον. Αἱ γυναῖκες ἔχουν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅλα τὰ δικαιώματα νὰ ἐργασθοῦν, τοὺς ἐδώσαμεν τὴν διοίκησιν τοῦ νοσοκομείου, τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων, τοὺς ἐδώσαμεν ὅλα τὰ μέσα, ὅλην τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἔδειξαν ὄντως τὴν δρᾶσιν των. Ἐὰν ὅμως σήμερον αἱ γυναῖκες μᾶς λέγουν, ὅτι μὴ προχωρεῖτε σήμερον τοὐλάχιστον καὶ μᾶς δώσετε τὸ δικαίωμα αὐτό, διότι ἴσως περισσότερον ἡμῶν ἀναγνωρίζουν ὅτι αἱ περιστάσεις αἱ ἐθνικαὶ ἐπιβάλλουν ἀποχὴν τῶν γυναικῶν ἀπὸ τὰς ἐκλογάς, τότε καὶ ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ τοὺς τὸ δώσωμεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ σήμερον. Διὰ τοῦτο συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην καὶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀναγεννήσεως κ. Μανιαδάκη καὶ συμφωνῶ ἀπολύτως νὰ τεθῇ μεταβατικὴ διάταξις, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ ὅτι κατὰ τὰς παρούσας ἐκλογὰς δὲν θὰ ἀσκήσουν τὰ δικαιώματά των, διότι ὄντως ἀπέδειξαν ὅτι δὲν θέλουν νὰ ἐνασκήσουν τοιοῦτον δικαίωμα.

§70Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ μεταβατικὴ διάταξις λέγει τὸ ἑξῆς: Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν δὲν θὰ τὸ ἀσκήσουν αἱ γυναῖκες διὰ τὰς ἀμέσως μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου δημοτικὰς καὶ κοινοτικὰς ἐκλογάς. Ἑπομένως μόνον τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι θὰ ἔχουν.

§71Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τότε ἡ ἐκλογὴ θὰ εἶναι μὲ ἄλλα κριτήρια.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βασιλειάδης ἔχει τὸν λόγον.

§73Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι τῶν γυναικῶν. Θεωρῶ τὰς γυναῖκας πολὺ χρησίμους εἰς τὸ νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὴν διοίκησιν τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ εἰς πολλοὺς τομεῖς τῆς κοινωνικῆς ζωῆς. Αἱ ἀντιρρήσεις αἱ ὁποῖαι ἀνεφέρθησαν τῆς μὴ δῆθεν προθυμίας τῶν γυναικῶν νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, νομίζω ὅτι δὲν εὐσταθοῦν διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἕνα ἀρκετὰ μεγάλο ποσοστὸν γυναικῶν ἐνεγράφησαν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ὄχι μόνον τῆς πρωτευούσης, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπαρχιῶν. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι διότι δὲν ἐνεγράφη ἡ ὁλότης τῶν δικαιουμένων, δὲν εἶναι τοῦτο στοιχεῖον ὥστε νὰ μᾶς κάμῃ νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφίσουν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ θέσω μερικοὺς περιορισμούς. Πρῶτον, θὰ ἤθελα νὰ ὁρισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι τῶν γυναικῶν εἰς τὸ 25ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, διότι τὸ 21ον διὰ μίαν γυναῖκα δὲν τὸ θεωρῶ ὅτι εἶναι ἐπαρκές, ὥστε ἡ γυναῖκα νὰ ἔχῃ πραγματικῶς πλέον πλήρη τὴν ἐλευθέραν κρίσιν. Φοβοῦμαι, ὅτι εἰς τὴν νεαρωτάτην αὐτὴν ἡλικίαν εἶναι δυνατὸν νὰ παρασυρθῇ, ἐνῷ εἰς τὸ 25ον ἔτος τῆς ἡλικίας της ἡ ὡριμότης εἶναι πλέον σταθερὰ καὶ ὡς ἐκ τούτου σχηματίζει ἰδίαν κρίσιν καὶ ἀντίληψιν. Ἐπὶ πλέον νομίζω, ὅτι αἱ γυναῖκες πρέπει νὰ ἔχουν καὶ τὰς στοιχειώδεις γραμματικὰς γνώσεις, νὰ μὴν εἶναι τελείως ἀγράμματοι διὰ νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν, διὰ νὰ μὴν εἶναι εὔκολος ἡ ἐξαπάτησις. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ τοῦτο εἰς σχετικὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 1. Θὰ ὑποστηρίξω δὲ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τὴν τροπολογίαν αὐτήν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ὁρισθῇ τὸ 25ον ἔτος τῆς ἡλικίας των καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἔχουν στοιχειώδεις γραμματικὰς γνώσεις. Ὁ ἄνδρας προσκαλεῖται καὶ κατατάσσεται εἰς τὸν στρατὸν καὶ ὑπηρετεῖ καὶ στρατιώτης. Ἡ γυναῖκα δὲν καλεῖται, δὲν στρατεύεται ἑπομένως ἔχει ἕνα δικαίωμα ἐπὶ πλέον ὁ ἄνδρας εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἡλικίας πλέον τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν. Ὅταν λέγω στοιχειώδεις γραμματικὰς γνώσεις ἐννοῶ, ὅτι πρέπει τοὐλάχιστον νὰ ἔχουν ἐνδεικτικὸν τετάρτης τάξεως ἑξαταξίου δημοτικοῦ σχολείου. Τώρα ἠγέρθη μία σοβαρὰ ἀμφισβήτησις ἐκ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος Ἀναγεννήσεως κ. Μανιαδάκη, ὥστε διὰ τὰς παρούσας ἐκλογὰς νὰ μὴν ἰσχύσῃ ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος. Θὰ μὲ εὕρῃ ἀντίθετον εἰς τοῦτο. Νομίζω, ὅτι ἐὰν ὑπάρχουν γυναῖκες ἔχουσαι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενα προσόντα, προτεινόμεναι ὡς ἱκαναὶ διὰ νὰ συμμετάσχουν εἰς τὴν διοίκησιν εἴτε τῶν κοινοτήτων, εἴτε τῶν δημοτικῶν συμβούλων, αὐταὶ αἱ γυναῖκες ἂς ἐκλεγοῦν κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς.

§74Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶπα.

§75Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ ὑποστηρίξω καὶ κάτι ἄλλο. Θὰ ἐπεθύμουν, ὅπως τὰ ἐκλογικὰ τμήματα διὰ τὰς γυναῖκας εἶναι χωριστὰ ἀπὸ τὰ ἐκλογικὰ τμήματα τῶν ἀνδρῶν. Ἐπειδὴ ὅμως ὑπάρχει πιθανότης καὶ λόγῳ τοῦ μικροῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος μᾶς χωρίζει ἀπὸ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν νὰ μὴ καθίσταται εὐχερὴς εἴτε ἡ σύστασις ἰδίων ἐκλογικῶν τμημάτων, θὰ ἐπεθύμουν ὅπως κατὰ τὰς παρούσας ἐκλογὰς συμμετάσχουν αἱ γυναῖκες καὶ εἰς τὸ ἐκλέγειν καὶ εἰς τὸ ἐκλέγεσθαι. Ἀλλὰ τὰ ψηφοδέλτια τῶν γυναικῶν νὰ φέρουν χρῶμα κυανοῦν, τὰ δὲ ψηφοδέλτια τῶν ἀνδρῶν νὰ φέρουν χρῶμα λευκὸν ὥστε, ἀφ’ ἑνὸς θὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ κρίνω ποία εἶναι ἡ ψυχοσύνθεσις καὶ ἡ ψυχολογία εἰς τὰς γυναῖκας αὐτάς.....

§76Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Δὲν γίνεται ἡ διαφορὰ τοῦ ψηφοδελτίου.

§77Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Διατί;

§78Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Διότι, ὅταν θὰ πάῃ στὸ παραβὰν ἡ γυναῖκα θὰ ρίξῃ λευκὸ ψηφοδέλτιο.

§79Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι εὐκολώτερον κ. Βουρδουμπᾶ, ἀπορῶ πῶς τὸ λέγετε ἐσεῖς.

§80Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Σὲ φάκελλο λευκό.

§81Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὄχι φάκελλο, δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ χρώματος τοῦ φακέλλου, ὁ φάκελλος θὰ εἶναι ὁ ἴδιος δι’ ὅλους.

§82Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιβάλλετε τὴν ἡσυχίαν διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ διὰ ποίους λόγους ζητεῖ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§83Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι Βουλευταί, διὰ νὰ ξεκαθαρίσωμεν τὴν θέσιν τῶν δύο προτάσεων. Πρῶτον, τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τῶν τμημάτων δὲν εἶναι ζήτημα νόμου. Τὰ τμήματα τὰ ἐκλογικὰ τὰ καθορίζει ὁ νομάρχης. Ὡς πρὸς δὲ τὸν χρωματισμόν, χαρτὶ δὲν ἔχομεν οὔτε κἂν ἄσπρον, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εὕρωμεν. Ἑπομένως εἶναι ματαία ἡ συζήτησις. Κύριοι βουλευταί, εἶπα τὸ κόκκινο διότι εἰς τὰς τελευταίας δημοτικὰς ἐκλογὰς εἴχαμε δύο χρώματα διὰ τὰ ψηφοδέλτια. Ἄσπρο διὰ τοὺς Δημοτικοὺς συμβούλους καὶ κόκκινο διὰ τοὺς Δημάρχους, χωρὶς καμμίαν ἄλλην ἔννοιαν.

§84Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Λέγετε νὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ χωρισμὸς διὰ νὰ ἴδητε τὴν ψυχολογίαν τῶν γυναικῶν;

§85Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει διὰ τὰς γυναῖκας νὰ εἶναι χωριστὰ τὰ ἐκλογικὰ τμήματα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐφ’ ὅσον θὰ εἶναι χωριστὰ ἐκλογικὰ τμήματα θὰ γνωρίζωμεν κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ψηφίζουν αἱ γυναῖκες. Διότι ὁ κ. Ζάκκας εἶπε ὅτι θέλω νὰ γνωρίζω πῶς ψηφίζουν, διὰ νὰ τὰς ἀποκλείσω μελλοντικῶς. Ὄχι, κύριε Ζάκκα, διότι τὴν στιγμὴν ποὺ θὰ ὑπάρχουν χωριστὰ ἐκλογικὰ τμήματα θὰ ξέρω πῶς ψηφίζουν. Καὶ εἶπον, ἐπειδὴ πιθανὸν νὰ νὰ μὴν εἶναι εὔκολος ἡ σύστασις ἰδίων ἐκλογικῶν τμημάτων διὰ τὰς γυναῖκας, κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον ξεχωρίζουν, οὕτως εἰπεῖν, τὸν τρόπον τοῦ ἐκλέγειν τῶν γυναικῶν διὰ τῶν διαφόρου χρώματος ψηφοδελτίων αὐτῶν.

§86Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Λέγω, ὅτι ὁλόκληρος ὁ συλλογισμός σας εἶναι ἐσφαλμένος, διότι δὲν θὰ ἔχετε ἀποτελέσματα κομματικὰ ἐκ τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἐκλογῶν, διότι ὅλα τὰ κόμματα ἐδήλωσαν, ὅτι δὲν ἀποδίδουν κομματικὸν χαρακτῆρα εἰς τὰς προσεχεῖς δημοτικὰς καὶ κοινοτικὰς ἐκλογάς.

§87Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Καὶ ποῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι αὐτὸ ἐνόμιζον; Εἶπα, ὅτι θὰ γνωρίζαμεν πὼς ψηφίζουν, ποία εἶναι ἡ νοοτροπία τῶν γυναικῶν ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου.

§88Α. ΖΑΚΚΑΣ. Αὐτό, τὸ ὁποῖον προτείνετε, νὰ ψηφίζουν αἱ γυναῖκες εἰς χωριστὰ τμήματα καὶ μὲ χωριστὰ ψηφοδέλτια, εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Τὸ Σύνταγμα δὲν ζητεῖ μόνον τὸ μυστικὸν τῆς ἀτομικῆς ψηφοφορίας, διότι ἀλλοιώτικα θὰ ἔπρεπε νὰ φθάναμε καὶ στὸ ἑξῆς: Νὰ λέγαμε, ὅτι οἱ μισθωτοὶ θὰ ψηφίζουν εἰς χωριστὰ τμήματα, διὰ νὰ ἠξεύρωμεν πῶς ψηφίζει ἡ τάξις τῶν μισθωτῶν. Μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν θὰ φθάσωμεν νὰ ἐξειδικεύσωμεν τὸν τρόπον τῆς ψηφοφορίας τῶν διαφόρων τάξεων. Ἄρα, κατὰ λογικὴν συνέπειαν, ἔρχεται ἡ σκέψις, ὅτι μήπως αὐτὸ τὸ ζητεῖτε διὰ νὰ εὕρωμεν τὸν λογαριασμὸν τί γίνεται μὲ αὐτοὺς τοὺς νεήλυδας ψηφοφόρους.

§89Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Αὗται εἶναι σκέψεις, τὰς ὁποίας ἔχετε. Ἀλλά, ἐπειδὴ μοῦ δίδετε αὐτὴν τὴν λαβήν, δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον νὰ ἔχω καὶ μίαν σφυγμομέτρησιν καὶ ἐφ’ ὅσον μοῦ τὸ προκαλεῖτε, σᾶς λέγω, ὅτι δὲν θὰ ἦτο κακὸν νὰ μάθω πῶς σκέπτονται αἱ γυναῖκες, καὶ πόσαι εἶναι ποὺ ἐπῆγαν στὴν Πίνδον καὶ ἐπολέμησαν ἐνισχύουσαι τὰ ἐθνικὰ στρατεύματα καὶ πόσαι ἦσαν συμμορίτισες. (Χειροκροτήματα). Δεύτερον, ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἔχουν συμπληρώσει τὸ 25ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, καὶ τρίτον, ὑποστηρίζω, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίζουν εἰς ἴδια ἐκλογικὰ τμήματα, τὰ ψηφοδέλτια νὰ ἔχουν χρῶμα κυανοῦν, ὥστε νὰ ἠμποροῦμεν νὰ διακρίνωμεν πῶς ψηφίζουν αἱ γυναῖκες. Ἀπὸ πάσης πλευρᾶς εἶμαι ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως κατ’ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου μὲ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον εἰσηγηθῆ ἐνώπιον ὑμῶν.

§90Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἡ βάσις τῶν σκέψεών σας εἶναι ἐσφαλμένη.

§91Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνήκω, εἶναι κεκηρυγμένον ὑπὲρ τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν, ὄχι μόνον εἰς τὰς Δημοτικὰς ἐκλογὰς ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ἤθελον νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπροθυμίαν τῶν γυναικῶν νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ἐπίσης τὸ ὑποστηριχθὲν ἀπὸ τοὺς κ. κ. Μανιαδάκην καὶ Τσαλδάρην, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ δοθῇ ψῆφος εἰς τὰς γυναῖκας, δὲν μᾶς κάμνῃ ἐντύπωσιν. Ἐν ἀρχῇ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶπεν, ὡς ἀνέφερον, ὅτι παρετηρήθη ἀπροθυμία τῶν γυναικῶν εἰς τὴν ἐγγραφήν των εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Εἶναι ἀπαράδεκτον τοῦτο, διότι γνωρίζομεν, ὅτι πλεῖστα ὅσα ἐμπόδια παρενεβλήθησαν εἰς ὅλας τὰς γυναῖκας, αἱ ὁποῖαι ἤθελον νὰ προμηθευθοῦν ἐκλογικὸ βιβλιάριον. Ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ ἑβδομάδας ἀκόμη ἀπησχολήθησαν διὰ νὰ προμηθευθοῦν ὅλα τὰ ἀπαραίτητα δικαιολογητικὰ καὶ ἄφησαν τὰς ἐργασίας των. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὑπεστήριξε, ὅτι ἐδόθησαν διευκολύνσεις καὶ ἀπὸ τὰς ἀρχὰς διὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐκλογικῶν βιβλιαρίων εἰς τὰς γυναῖκας. Αὐτὸ ὅμως δὲν εἶναι ἀληθές, διότι εἰς τὰς Ἀθήκας ἐδόθησαν τοιαῦτα ἀπὸ ἀστυφύλακας, οἱ ὁποῖοι περιῆλθον τὰ διάφορα σπίτια καὶ ἔδωσαν εἰς γυναῖκας, τῶν ὁποίων ἦσαν γνωστὰ τὰ ἐθνικόφρονα φρονήματά των. Πάντως εἴμεθα ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ψῆφος τῶν γυναικῶν καὶ διὰ τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογάς.

§92Ι. ΜΕΛΑΣ. Καταβάλλεται ἡ ἀπαράδεκτος προσπάθεια γελοιοποιήσεως ἑνὸς σοβαροτάτου θέματος. Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ θέμα μετὰ τῆς ἀπολύτου σοβαρότητος. Ὅταν αἱ χῶραι τῆς Ἄπω Ἀνατολῆς ἔχουν ἀπονείμει πλῆρες ἐκλογικὸν δικαίωμα εἰς τὰς γυναῖκας, εἶναι ἀπαράδεκτον εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων νὰ ἀντιμετωπίζῃ τὸ θέμα μετὰ τόσης ἀμεριμνησίας. Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθοῦμεν αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, τὴν συγκινοῦσαν ὅλας τὰς ἐργαζομένας γυναῖκας τοῦ κόσμου, μὲ τὴν στάσιν μὲ τὴν ὁποίαν προσπαθοῦμεν νὰ τὴν ἀντιμετωπίσωμεν καὶ νὰ δώσωμεν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι κατεχόμεθα ἀπὸ τὰς ἰδίας διαθέσεις ἀπὸ τὰς ὁποίας κατείχετο μία τοπικὴ ἐκκλησιαστικὴ σύνοδος τοῦ Μεσαίωνος, ἡ ὁποία ἠρεύνα τὴν φύσιν τῆς γυναικὸς καὶ ἠρώτα ἐπισήμως ἐὰν ἡ γυνὴ εἶναι ἄνθρωπος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνωμεν εἰς τὰς ἰδίας ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας προδίδει ἡ νοοτροπία τοῦ Ρωμαίου στρατιώτου, ὁ ὁποῖος ἀπουσίαζεν εἰς τὸν στρατῶνα τῆς Ἀλεξανδρείας, καὶ ὁ ὁποῖος, πληροφορηθεὶς ἀπὸ τὴν γυναῖκα του ὅτι πρόκειται νὰ ἀναμένῃ τοκετόν, τῆς γράφει εἰς ἐπιστολήν του νὰ φροντίσῃ νὰ ἀπορρίψῃ τὸ γεννηθησόμενον εἰς τὸν κοπρῶνα, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο ὄπισθεν τῆς οἰκίας του, ἄνευ καθυστερήσεως, ἐὰν τυχὸν συμβῇ τὸ γεννηθησόμενον νὰ εἶναι θῆλυ. Κύριοι, αἱ Ὀλυμπιάδες Ἑλληνίδες καθ’ ὅλας τὰς φάσεις τῶν μοναδικῶν ἐθνικῶν δυσχερειῶν εἰς οὐδὲν καθυστέρησαν. Αἱ γυναῖκες ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἀνέρχωνται εἰς τὸ βῆμα, κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀνέρχωνται καὶ εἰς τὴν λαιμητόμον. Κύριοι βουλευταί, δὲν ὑπάρχει χώρα εἰς τὸν πολιτισμένον κόσμον, ἡ ὁποία νὰ μὴν ἔχῃ ἐπιλύσῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ὑπῆρξαν καὶ ἄλλοτε νομοθέται, οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν μίαν λύσιν ἀλλ’ ἡ λύσις αὐτὴ παραμένει εἰς τὰς γραπτὰς διατάξεις καὶ οὐδέποτε ἐφηρμόσθη. Καλούμεθα ἔστω καὶ ἀργά, νὰ ἀπονείμωμεν τὴν ἀπραγματοποίητον αὐτὴν προνομίαν εἰς τὰς γυναῖκας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν δεύτερον ἰδίως, εὑρέθησαν εἰς τὸν θάνατον μὲ τοὺς μαχομένους ἄνδρας. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς ὅλας τὰς φάσεις τῶν ἐθνικῶν μας δυσχερειῶν ἀπὸ τὴν αἰχμηρὰν πάλην τῆς Πίνδου, τὴν ἐποποιΐαν τῆς ἀντιστάσεως μέχρι τῶν ἀδυσωπήτων στιγμῶν τοῦ ἐθνικοῦ παρόντος, αἱ γυναῖκες ἀπέδειξαν, ὅτι εἰς οὐδὲν καθυστέρησαν, πορευόμεναι παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ἀνδρῶν εἰσελθοῦσαι ἀπὸ κοινοῦ μετ’ αὐτῶν εἰς πολλὰς περιπτώσεις εἰς τὴν κόλασιν τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ σιδήρου. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ ἀπουσιάσῃ ἀπὸ τὸ χρέος της αὐτὸ πρὸς τὰς γυναῖκας. Κύριε Πρόεδρε, ἐδηλώσατε πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἔγινεν δεκτόν. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον περιθώριον συζητήσεως καθ’ ὅσον παραβιάζομεν τὴν ἀνοικτὴν θύραν καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§93Π. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἴμεθα πολιτικὰ Σώματα καὶ ἀσκοῦμεν πολιτικὰς πράξεις. Πολιτικὴ δὲ θὰ εἴπῃ κρίσις, ἐνέργεια καὶ λύσις τῶν ἀναφερομένων ἑκάστοτε πραγματικῶν καταστάσεων. Σήμερον ἔχομεν μίαν πραγματικὴν κατάστασιν. Αἱ γυναῖκες ἀνεμίχθησαν καλῶς ἢ κακῶς εἰς ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας. Ἡ συμβολὴ τῆς γυναίκας ὑπάρχει καὶ εἰς τὰς ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς, αἱ ὁποῖαι εἶναι συμφυεῖς μὲ τὴν φύσιν αὐτήν. Συνεπῶς εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὴν ὕπαιθρον ἀνέκαθεν ὑπῆρξεν ἡ συμβολὴ τῆς γυναικὸς καθὼς ἐπίσης καὶ εἰς τὴν κοινωνικὴν ζωήν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ πρέπῃ νὰ δώσωμεν καὶ εἰς τὴν γυναῖκα τὸ δικαίωμα τῆς ἴσης μεταχειρίσεως καὶ τῆς ἀποκτήσεως τοῦ δικαιώματος τούτου. Ἡ ἐργασία της, τῆς ἀναγνωρίζει τὸ δικαίωμα νὰ εἶναι καὶ αὐτὴ ἐγγεγραμμένη εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ἀλλὰ κ. συνάδελφοι ἐκτὸς τῆς γνώμης ταύτης, ἡ ὁποία εἶναι κατ’ ἐμὲ ὀρθή, καὶ ὁ Ἀρχηγὸς καὶ ἱδρυτὴς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκῃ ὁ ἀείμνηστος Γούναρης, πρῶτος εἰσήγαγε καὶ ὑπεστήριξε τὴν ἰδέαν ὅπως δοθῇ ψῆφος εἰς τὰς γυναῖκας. Ἔκτοτε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα δὲν ἀπέστη τῆς ἀντιλήψεως ταύτης μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ φέρῃ καὶ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ νῦν ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ του ὁ πρὸς κύρωσιν νόμος. Κατὰ τοῦτο λοιπόν, ἐγώ, εἶμαι σύμφωνος κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν χορήγησιν τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν εἰς τὰς γυναῖκας. Ἀλλά, κύριοι, οἱ χρόνοι εἶναι πονηροί. Ἐκ γυναικὸς ἐρρύει τὰ φαῦλα, ἀλλὰ καὶ ἐκ γυναικὸς πηγάζει τὰ κρείττω. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ ἤθελον νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀναγεννήσεως, ὅπως καὶ ἡ τροπολογία τοῦ ἀγαπητοῦ μου κ. Γ. Βασιλειάδη ὡς πρὸς τὸ ἐγγράμματον τῶν γυναικῶν.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλλίας ἔχει τὸν λόγον.

§95Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Τὸ θέμα τῆς ἀρχῆς ἐλύθη. Ὑπῆρξεν ὁμοφωνία ἐπὶ τοῦ γεγονότος, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα τῶν γυναικῶν. Καὶ δὲν δύναται προσθέτως ν’ ἀμφισβητηθῇ ὅτι καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐθνικῆς τοποθετήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι αἱ μητέρες, αἱ σύζυγοι καὶ αἱ ἀδελφαὶ τῶν Ἑλλήνων ἔχουν διαφορετικὴν τοποθέτησιν ἀπὸ αὐτάς, ὅτι ὑστεροῦν δηλαδή. Ἕνα θέμα παραμένει τὸ θέμα τοῦ ἐὰν οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι τῶν γυναικῶν ἔχουν οὐσιαστικὴν γνησιότητα. Δὲν ὑπάρχει ἁρμοδιώτερος εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν διὰ νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει ἐὰν οἱ συνταχθέντες ἐκλογικοὶ κατάλογοι εἶναι μονόπλευροι καὶ κατὰ συνέπειαν ἐκ τοῦ λόγου τούτου, δὲν εἶναι οὐσιαστικῶς γνήσιοι. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις βεβαιώσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον τι, δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ Βουλὴ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ν’ ἀναζητήσῃ κινδύνους πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν. Ἐξ ἄλλου αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ἀναγνωρίζονται παρ’ ὅλων τῶν Κομμάτων, ὅτι δὲν θὰ ἔχουν καμμίαν πολιτικὴν σημασίαν. Δίδεται ὅμως αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀκόμη μία εὐκαιρία εἰς ὅλους τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ Ἀρχηγοὺς τῶν Πολιτικῶν Κομμάτων καὶ εἶναι εὐτυχῶς ὅλοι παρόντες, νὰ δηλώσῃ οἱοσδήποτε ἐξ αὐτῶν ἔχει διαφορετικὴν ἀντίληψιν, νὰ δηλώσῃ ἐὰν πιστεύῃ ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ συναχθῇ ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἔστω καὶ ἔμμεσον συμπέρασμα πολιτικὸν ἐκ τῶν ἐκλογῶν, οἱαδήποτε ἔστω καὶ ἔμμεσος πολιτικὴ συνέπεια. Διότι ἐὰν τοῦτο συμβῇ, τὸ φάρμακον ν’ ἀνασταλῇ, τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν, εἶναι ἀνεπαρκές. Εἰς τοιαύτην περίπτωσιν δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφανθῇ ἐμμέσως ὁ λαὸς περὶ τῆς τύχης του διὰ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Ἐὰν οὐδεὶς ἐκ τῶν πολιτικῶν ἡγετῶν ἔχῃ τὴν γνώμην ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ἔχουν οἱαδήποτε πολιτικὴν σημασίαν ἄμεσον, ἢ ἔμμεσον, τότε δὲν ὑπάρχουν οἱ κίνδυνοι οἱ ὁποῖοι ἐξετέθησαν. Ἐὰν πάλιν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ λεχθῇ ὅτι ἔχουν ἔμμεσον πολιτικὴν σημασίαν, τότε εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ τεθῇ τὸ ἄμεσον ἐρώτημα εἰς τὸν λαὸν ν’ ἀναβληθοῦν δηλ. αἱ δημοτικαὶ καὶ νὰ προκηρυχθοῦν βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ καί ὄχι ν’ ἀνασταλῇ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς οὐσιαστικῆς γνησιότητος τῶν καταλόγων, παραμένει ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως.

§96Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, Βουλευταί, διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου ζητεῖται ἡ κύρωσις ἑνὸς Α.Ν., ὁ ὁποῖος ἐξεδόθη τὸ 1949. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ, τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ κύρωσις, δὲν παρέχεται δικαίωμα ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας, ἐπεκτείνεται τὸ δικαίωμα ψήφου, τὸ ὁποῖον τὰς ἔχει παραχωρηθῆ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Ἤδη ὁ πάγιος νόμος, ὁ κῶδιξ περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων, δίδει τὸ δικαίωμα, ὅπως διὰ Διατάγματος εἰσαχθῇ τὸ δικαίωμα ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας. Τοιοῦτον Διάταγμα ἐξεδόθη ἀπὸ τοῦ 1930 καὶ παρέχει δικαίωμα ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν συμπληρώσει τὸ 30ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας καὶ γνωρίζουν ἀνάγνωσιν καὶ γραφὴν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου αὐτοῦ μετέσχον εἰς τὰς τελευταίας πρὸ τοῦ πολέμου διενεργηθείσας δημοτικὰς ἐκλογάς. Βεβαιωμένον εἶναι, ὅτι εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας ὁ ἀριθμὸς τῶν γυναικῶν ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐγγραφῆ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ἦτο τελείως ἀσήμαντος. Ἤδη διὰ τοῦ Νόμου αὐτοῦ, μετὰ πάροδον δηλαδὴ μιᾶς πενταετίας καὶ πλέον, ἐπεκτείνεται τὸ δικαίωμα ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας. Ἐνῷ διὰ τοῦ Διατάγματος ἐδίδετο δικαίωμα εἰς τὰς γυναῖκας ὅσας εἶχον συμπληρώσει τὸ 30ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας καὶ ἐγνώριζον γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν, ἤδη εἰς τὸ ἄρθρον 1 «.................... (Ἀναγινώσκει).......». 9 χρόνια ὀλιγώτερα καὶ ὄχι αἱ προϋποθέσεις τῶν γραμματικῶν γνώσεων, τὰς ὁποίας ὥριζε τὸ παλαιὸν Διάταγμα. Βλέπετε, ὅτι ὁ νομοθέτης κατὰ τὴν μακρὰν αὐτὴν σειρὰν τῆς τελευταίας 40ετίας, ἀφ’ ἧς δηλαδὴ ἐξεδόθη ὁ ἀρχικὸς νόμος, ὁ κῶδιξ περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων, καθορίζει, ὅτι ἡ γραμμὴ τὴν ὁποίαν ὥρισεν ὁ Ἕλλην νομοθέτης εἶναι νὰ παραχωρηθῇ δικαίωμα ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας. Δὲν τὸ παρεχώρησεν ἀμέσως, ἀλλὰ διαδοχικῶς, διὰ νὰ ἴδῃ καὶ ὁ νομοθέτης καὶ ἡ κοινὴ γνώμη ἐὰν καὶ κατὰ πόσον εἶναι ὥριμος ἡ γυναῖκα ἐν τῷ συνόλῳ της ν’ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα καὶ ἐὰν ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ παρείχετο τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου ἦτο κατάλληλος, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ πάσης ἀπόψεως τῶν Ἑλληνικῶν συνθηκῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὡς ὑπεύθυνες Ὑπουργὸς δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν εἶναι, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἔκδοσιν αὐτοῦ τοῦ νόμου ἀπὸ τὸ 1949 ἀκόμη καὶ μέχρι σήμερον αἱ γυναῖκες ἔδειξαν ἀπροθυμίαν νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι τὸ σύνολον τῶν ἀνδρῶν ἐκλογέων ἀνέρχεται εἰς στρογγυλοὺς ἀριθμοὺς εἰς τὸ 1.800.000 περίπου. Κατὰ τὴν κοινὴν λογικὴν ἴσος ἀριθμὸς θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων γυναικῶν, ἐὰν καὶ ἐφόσον τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα εἰς τὰς γυναῖκας παρεχωρεῖτο ἀπὸ τοῦ 21ου ἔτους τῆς ἡλικίας. Ἀλλ’ ἀκόμη καὶ αὐτὸς ὁ νόμος ἐνῷ θέτει ὡς παγίαν διάταξιν, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν θὰ τὸ ἀσκοῦν ὅλαι ὅσαι συνεπλήρωσαν τὸ 21ον ἔτος, ἔχει μίαν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ ἐκλογὴ μέχρι τοῦ 1953, ἐκλογεῖς γυναῖκες θὰ εἶναι αἱ συμπληρώσασαι τὸ 25ον ἔτος. Αἱ 4 ἡλικίαι δὲν θὰ λάβουν μέρος εἰς τὰς ἐκλογάς. Οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους ἔχω ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, εἶναι, ὅτι μέχρι τοῦ τέλους 1950, πλὴν 10 Δήμων, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγραφεισῶν γυναικῶν ἀνέρχεται εἰς 377.066 γυναῖκας εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, πλὴν 10 Δήμων.

§97Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Μικρῶν, ἢ μεγάλων Δήμων;

§98Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐγγραφεισῶν εἰς τοὺς Δήμους, ἢ εἰς τὰς Κοινότητας;

§99Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Εἰς ὅλους τοὺς Δήμους καὶ εἰς ὅλας τὰς Κοινότητας ἐνεγράφησαν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους 377.066. Ἐξ αὐτῶν εἰς τὰς Ἀθήνας ἔχουν ἐγγραφῆ «... (Ἀναγινώσκει).......». Ἄς ὑπολογίσωμεν τώρα καὶ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐνεγράφησαν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους μετὰ τὸ 1950 καὶ τῶν ὁποίων τὸ ἀποτέλεσμα δὲν τὸ ἔχομεν. Ἄς τὸ βάλωμεν ὅμως 130–150.000, μᾶς κάμνει 500.000. Ὑπολογίσατε καὶ τὸ 20% καὶ διὰ νὰ ἔχωμε στρογγυλὸν λογαριασμὸν ἐπὶ τὸ 18 μᾶς κάμνει 360.000, ἔχομε δηλαδή, ἐν ὅλῳ ἐγγραφείσας γυναῖκας περὶ τὰς 850.000. Μᾶς λείπει ὅμως 1.000.000. Ποῦ εἶναι αὐταί; Μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ Ἀναγκαστικοῦ αὐτοῦ Νόμου, τὸ Κράτος κατέβαλε πᾶσαν προσπάθειαν, διὰ νὰ ὠθήσῃ τὰς γυναῖκας εἰς ἐγγραφὴν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Εἰδικώτερον ἐπὶ τῆς Ὑπουργίας τοῦ κ. Παπανδρέου, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ διαταγήν του τὰ Ἀστυνομικὰ ὄργανα περιῆλθον ὅλας τὰς οἰκίας ζητοῦντα πληροφορίας καὶ παροτρύνοντα τὰς γυναῖκας ὅπως ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Παρουσιάσθη μάλιστα καὶ τὸ ἑξῆς ἐξαιρετικὸν γεγονός: Ἐνῷ διὰ τὴν ἐγγραφὴν ἑνὸς ἀνδρὸς εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ὁ Ἀναγκαστικὸς Νόμος προέβλεπε σειρὰν ὅλην διατυπώσεων, διὰ τὰς γυναῖκας ἤρκει πολλὰς φοράς, τὸ ὅτι τὸ Ἀστυνομικὸν ὄργανον τὴν εὑρῆκεν εἰς τὴν τάδε οἰκίαν. Μάλιστα εἰς τὰς Ἐπαρχίας—δύναμαι νὰ εἴπω—ὅτι ἐνεγράφησαν γυναῖκες εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, χωρὶς κἂν νὰ παρουσιασθοῦν αἱ ἴδιαι. Γεγονὸς λοιπόν, ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι ἐλλείπουν ἕνα ἑκατομμύριον γυναῖκες, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐνεγράφησαν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ἐπὶ πλέον, ἐπιθυμῶν, κ. βουλευταί, νὰ θέσω τὰ πράγματα ἀντικειμενικῶς ὑπ’ ὄψει σας, θὰ σᾶς δώσω ὅλας τὰς πληροφορίας ποὺ ἔχει ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία, ἵνα ἕνας ἕκαστος ἐξ ὑμῶν κανονίσῃ τὴν ψῆφον του, ἀναλόγως τῆς ἰδικῆς του κρίσεως, ἀφοῦ μάλιστα ἡ Κυβέρνησις δὲν θέτει πολιτικὸν ζήτημα πειθαρχίας πρὸς τὴν α ἢ β κατεύθυνσιν. Διότι, κύριοι, πιστεύομεν, ὅτι παραπλεύρως πρὸς τὸ Σύνταγμα, ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συμπληρώνει τὴν ὀργάνωσιν τοῦ Κράτους καὶ πιστεύομεν, ὅτι ἡ φύσις ἀκριβῶς τοῦ ἀντικειμένου, διὰ τὸ ὁποῖον καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ, δὲν ἐπιτρέπει τὴν θέσιν πολιτικοῦ ζητήματος, ἢ ζήτημα πειθαρχίας τῶν βουλευτῶν πρὸς τὸ Κόμμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ σκέψις μου καὶ δὲν θέτομεν πολιτικὸν ζήτημα τόσον ὡς Κυβέρνησις, ὅσον καὶ ὡς Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὡς ἐδήλωσε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἕνα ἄλλο γεγονός, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους σας, εἶναι ὅτι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῶν μεγάλων πόλεων καὶ ἰδιαιτέρως τῶν Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης, εἶχον ἐγγραφῆ ὅλοι ὅσοι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν μετώκησαν εἰς τὰς Ἀθήνας, τὸν Πειραιᾶ καὶ τὴν Θεσσαλονίκην καὶ μετὰ τὸ 1940 καὶ πρὸ ὀλίγου χρόνου ἡ Βουλὴ ἐδέχθη νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξακαθαρίσθησαν οἱ κατάλογοι αὐτοὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι οἱ δημόται ἐκλογεῖς ἄνδρες θὰ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν μέχρι τῆς 28 Ὀκτωβρίου 1940. Διὰ τὰς γυναῖκας αὐτὰς ἡ ἐκκαθάρισις δὲν ἔγινεν. Ὁ λόγος ὅμως ὁ ὁποῖος ἐπέβαλε τὴν ἐκκαθάρισιν ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν εἶναι ὁ ἴδιος καὶ διὰ τὰς γυναῖκας. Διατὶ δὲν ἔγινε; Δὲν τὸ ξεύρω. Πάντως δὲν ἔγινε. Δὲν ἐξετάζω τὸ ζήτημα ἀπὸ ἀπόψεως ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν, ποίαν δηλ. ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων θὰ ἔχῃ ἡ ψῆφος τῶν γυναικῶν εἰς τὰς ἐπικειμένας ἐκλογάς, οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως βάρους αὐτῆς ἐπὶ τοῦ α ἢ β κόμματος. Τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο ἀνακόλουθον, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν λέγομεν, ὅτι δὲν τίθεται πολιτικὸν ζήτημα εἰς τὰς ἐκλογάς, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας διὰ τὸν καθορισμὸν τῆς ψήφου τῆς γυναικός, ἐὰν ὁ α ἢ ὁ β ἀριθμὸς τῶν γυναικῶν θὰ ὠφέλει τὸ α ἢ τὸ β Κόμμα. Θὰ ἦτο μία ἀνακολουθία καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἀνακολουθίαν δὲν ἐμπίπτω, ἀλλ’ ἐξετάζω τὸ ζήτημα ἀπὸ καθαρῶς δημοκρατικῆς ἀπόψεως. Ἐλέχθη, ὅτι δημοκρατικὴ εἶναι ἡ ἰσότης τῶν φύλων. Ἐλέχθη, ὅτι δημοκρατικὴ εἶναι ἡ παροχὴ ἴσου ἐκλογικοῦ δικαιώματος πρὸς ἀμφότερα τὰ φῦλα, ἐκλογικοῦ δικαιώματος καὶ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ καὶ τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι. Καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως νομίζω, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν δεδομένον, ὅτι 1 ἑκατομμύριον γυναῖκες δὲν ἔχουν ἐγγραφῆ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὰς μεγάλας πόλεις δὲν ἔχει γίνει ἐκκαθάρισις τῶν ἐξ ἐπαρχιῶν ἐλθουσῶν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, νομίζω, ὅτι κάμνοντας ἐκλογὰς μὲ τὰς 2 αὐτὰς ἐλλατωματικὰς βάσεις, ἀπὸ ἀπόψεως δημοκρατικῆς δὲν θὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ γνήσιον δημοκρατικὸν φρόνημα. (Χειροκροτήματα). Μόνον ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἐξετάζω τὸ ζήτημα καὶ διὰ τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔδωσε πρὸς ὅλους τοὺς φίλους του, ἐγὼ ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μανιαδάκη. (Χειροκροτήματα).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου ἀγορητοῦ, ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου κηρύσσεται περαιωμένη. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον;

§101ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Α. Πανσέληνος.

§103Α. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 1, κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελον νὰ προστεθῇ 4η παράγραφος, ἡ ὁποία νὰ περιλάβῃ τὴν ἑξῆς διάταξιν: «Ἡ ἀληθὴς ἔννοια τοῦ ἄρθρου 166 τοῦ κώδικος περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων εἶναι ὅτι κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ἄρθρου τούτου δύνανται νὰ διορίζωνται δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι καὶ γυναῖκες, γραμματεῖς δικαστηρίων, δικηγόροι καὶ συμβολαιογράφοι», δηλαδὴ γυναῖκες δικηγόροι, γυναῖκες συμβολαιογράφοι καὶ γυναῖκες γραμματεῖς δικαστηρίων. Τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ σύμφωνον πρὸς τὸ πνεῦμα ὅλου τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τέλους ἀναγνωρίζει δικαιώματα εἰς τὴν Ἑλληνίδα καὶ συνεπῶς πολὺ περισσότερον ὀφείλει νὰ ἀναγνωρίσῃ δικαιώματα εἰς τὰς ἐπιστήμονας Ἑλληνίδας.

§104Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Ἔρχεσθε ὅμως ἐδῶ καὶ ὁμιλεῖτε διὰ τοὺς πολεμιστὰς τοῦ Ν. 751 καὶ λέγετε, ὅτι ἔχουν πάρει τὰς θέσεις αἱ γυναῖκες καὶ οἱ ἄνδρες κάθονται ἄνεργοι εἰς τὰ καφενεῖα.

§105Α. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ. Σήμερον ἐδιάβασα εἰς τὰς ἐφημερίδας μίαν ἐγκύκλιον τοῦ κ. Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὁ ὁποῖος ἀπαντῶν εἰς μίαν ἐρώτησιν τοῦ Προέδρου τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν λέγει, ὅτι δὲν δύνανται νὰ διορισθοῦν δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι γυναῖκες δικηγόροι καὶ συμβολαιογράφοι, διότι τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὴν κειμένην νομοθεσίαν καὶ ὡς κειμένη νομοθεσία θεωρεῖται μία διάταξις τοῦ νόμου, περὶ ὀργανισμοῦ δικαστηρίων, καθ’ ἣν αἱ γυναῖκες δὲν δύνανται νὰ διορίζωνται διαιτηταί, οἱ ὁποῖοι ἀσκοῦν δικαστικὴν ἐξουσίαν. Νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ ἄρθρον 166, τοῦ κώδικος περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων καὶ ὡς διατυποῦται παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Προέδρους Πρωτοδικῶν νὰ διορίζουν γυναῖκας ὡς δικαστικοὺς ἀντιπροσώπους.

§106Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Εἶναι καμμία ζημία, ἐὰν δὲν πᾶνε εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς;

§107Α. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν αὐτό. Σημασίαν ἔχει, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίζωμεν ἰσοτίμους τοὺς συνανθρώπους μας. Τὸ ἄρθρον 166 ὁρίζει, ὅτι δύνανται νὰ διορίζωνται δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι, δικηγόροι καὶ συμβολαιογράφοι. Καὶ ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέπεται νὰ διορίζωνται γυναῖκες δικηγόροι καὶ συμβολαιογράφοι, σημαίνει, ὅτι ἠμποροῦν νὰ διορίζωνται καὶ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι.

§108Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δὲν θέλομεν νὰ ταλαιπωρήσωμεν τὰς γυναῖκας νὰ πηγαίνουν εἰς τὰ κατσάβραχα ὡς δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι.

§109Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν κάμνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. συναδέλφου νὰ τεθῇ εἰς τὸ τέρμα καὶ τότε νὰ τὴν ἀναπτύξῃ.

§110Α. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω πολλά.

§111Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Νὰ ἐπικυρωθῇ τὸ νομοσχέδιον μὲ τὸ ἄρθρον 1 καὶ ἀπ’ ἐκεῖ νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις.

§112Α. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ. Αὐτὴ εἶναι τροπολογία τοῦ ἄρθρου 1. Νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 166 ὡς διατυποῦται, παρέχει αὐτὸ τὸ δικαίωμα καὶ ζητῶ νὰ ἑρμηνευθῇ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὑπάρχει μία παλαιὰ ἀπόφασις τῆς Ὁλομελείας τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας, ἡ ὑπ’ ἀριθ. 42 τοῦ 1929, ἡ ὁποία λέγει ὅτι αἱ γυναῖκες δὲν δύνανται νὰ ἀσκήσουν δικαστικὰ καθήκοντα, οἷα εἶναι καὶ τοῦ συμβολαιογράφου καὶ τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου. Διότι κατὰ τὸ ὅλον πνεῦμα τῆς νομοθεσίας δὲν διορίζονται δικασταί, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν διορίζονται συμβολαιογράφοι καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπίσης...

§113Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διορίζωνται συμβολαιογράφοι.

§114Η. ΛΑΓΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὑπῆρξε διάταξις νόμου, δυνάμει τῆς ὁποίας εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ διορισθοῦν, ἀλλὰ κατηργήθη. Διὰ τοῦτο, εἰς πρόσφατον νομοσχέδιον, ἐγὼ ὁ ἴδιος, ἐπαναφέρω τὴν διάταξιν περὶ τῆς δυνατότητος διορισμοῦ συμβολαιογράφων γυναικῶν.

§115Α. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ. Ἀκόμη καλύτερον. Ὑπάρχει ὅμως διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν δύνανται γυναῖκες νὰ διορίζωνται μέλη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου τοῦ Κράτους καὶ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον τοῦ Κράτους ἐπίσης ἀσκεῖ δικαστικήν τινα ἐξουσίαν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, ζητῶ νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 1 ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 1, δεκτὸν ὡς ἔχει.

§117Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχεται ἀπὸ τὸ 25ον ἔτος.

§118Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν αὐτήν.

§119ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἀπορρίπτεται.

§120Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ γραμμὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ δοθῇ ψῆφος τῶν γυναικῶν εἰς τὰς ἐχούσας 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας. Ἄλλο τὸ ζήτημα τῆς μεταβατικῆς διατάξεως.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2.

§122ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Κ. Μανιαδάκη.

§124Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ἐδῶ· θὰ μπῇ ὡς ἄρθρον 2 τοῦ κυρωτικοῦ νόμου.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἔχει. Ἄρθρον 3.

§126Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφ’ ὅσον εἰς τὸ ἄρθρον 3 βάζομεν, ὅτι εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ ψηφίσουν μόνον ἐκεῖναι ποὺ ἔχουν συμπληρώσει τὸ 25ον ἔτος, διατὶ νὰ μὴ τὸ κάμωμεν ἀπ’ ἀρχῆς γενικῶς;

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον του, κ. συνάδελφε.

§128Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Αὐτό, τὸ ὁποῖον ἰσχύει διὰ τὸ ἄρθρον 3 νὰ ἰσχύῃ καὶ εἰς τὸ διηνεκές. Δὲν νομίζω, ὅτι μετὰ παρέλευσιν 4–5 ἐτῶν οἱ κοπέλλες θὰ εἶναι πλέον ὥριμες.

§129Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὅταν ἠγόρευσα εἶπον, ὅτι ἡ κατεύθυνσις τοῦ Ἕλληνος νομοθέτου εἶναι νὰ βαδίσῃ διαδοχικῶς. Ἐνῷ ἤδη καθιερώνει ὡς γενικὴν ἀρχὴν τὸ 21ον ἔτος λέγει «εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς τὸ 25ον». Εἶναι καὶ αὐτὸ μία βαθμὶς εἰς τὴν ὅλην κλίμακα. Ἄλλωστε τὸ σχετικὸν ἄρθρον ἐψηφίσθη.

§130Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δηλαδή, εἰς τὰς μεταπροσεχεῖς θὰ εἶναι τὸ 18ον ἔτος; Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ μέλλον νὰ ξεύρετε, ὅτι οἱ νέοι θὰ στρατεύωνται εἰς τὸ 18ον ἔτος τῆς ἡλικίας των. Ἄρα, θὰ δώσητε τὸ δικαίωμα καὶ εἰς τὰ κορίτσια τῶν 18 ἐτῶν νὰ ψηφίζουν;

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον 1ον περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, κ. συνάδελφε. Τὸ ἄρθρον 3 δεκτόν;

§132ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα δεκτόν.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 3, δεκτὸν ὡς ἔχει. Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκει).

§134ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§135Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κάμῃ μίαν δήλωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον δὲν θέλετε νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ κείμενον τοῦ νόμου, ὅτι θὰ διαταχθῶσιν οἱ Νομάρχαι νὰ συστήσωσιν ἰδιαίτερα ἐκλογικὰ τμήματα τῶν γυναικῶν.

§136Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα, ὅπου τοῦτο ἐνδείκνυται ὑπὸ τῶν τοπικῶν συνθηκῶν.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 4, δεκτὸν ὡς ἔχει. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκει).

§138Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Ἔχει παρατηρηθῆ, κ. Πρόεδρε, ἢ μᾶλλον εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι κατὰ τὴν διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν, τόσον τῶν δημαιρεσιῶν, ὅσον καὶ τῶν ἐκλογῶν πρὸς ἀνάδειξιν βουλευτῶν, ὑφίσταται μεγάλη ἀνισότης μεταξὺ τῶν διαφόρων ὑποψηφίων, ἀνισότης φθάνουσα μέχρι τῆς νοθείας τοῦ δημοσίου φρονήματος. Ὅσοι ἔχουν οἰκονομικὴν εὐχέρειαν ἐνεργοῦν εὐρυτάτην διαφήμισιν διὰ τῆς τοιχοκολλήσεως φωτογραφιῶν καὶ τῆς ἀναγραφῆς τῶν ὀνομάτων των εἰς κάθε ὑπάρχουσαν μάνδραν, φθάνουν δὲ μέχρι τοιαύτης ἀκολασίας εἰς τὴν διαφήμισιν, ὥστε ἀπορῶ πῶς διακεκριμένοι συνάδελφοι τῆς ἀριστερᾶς εἰσῆλθον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Πρὸς ἄρσιν τοῦ ἀτόπου αὐτοῦ, ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, ὅπως τεθῇ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἡ ἑξῆς τροπολογία μου, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀναγνώσω: «Τόσον κατὰ τὰς δημαιρεσίας, ὅσον καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς πρὸς ἀνάδειξιν βουλευτῶν, ἀπαγορεύεται ἡ τοιχοκόλλησις ἢ ἡ διανομὴ φωτογραφιῶν τῶν ὑποψηφίων καὶ ἡ ἐπὶ τῶν τοίχων διαφήμισις, διὰ πανὼ κ.λ.π., ἐπιτρεπομένης μόνον τῆς τοιχοκολλήσεως ἐντύπων, εἰς ἃ ἀναφέρονται τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων ἑκάστου συνδυασμοῦ ἢ μεμονωμένων ὑποψηφίων».

§139ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτή, δεκτή.

§140Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἔτσι θὰ ἔχωμεν καὶ οἰκονομίαν χάρτου, συναλλάγματος κ.λ.π.

§141Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δέχομαι τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἀλλά, νομίζω, ὅτι ἡ θέσις της δὲν εἶναι ὡς συμπλήρωσις τοῦ ἄρθρου 5, ἀλλὰ πρέπει νὰ τεθῇ ὡς ἄρθρον 2ον τοῦ κυρωτικοῦ νόμου.

§142Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ περιληφθοῦν καὶ τὰ πανώ, κ. Πρόεδρε,

§143Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Νὰ ἀκούσωμεν τὴν τροπολογίαν, κ. Πρόεδρε, ἡ ὁποία εἶναι σοβαρωτάτη.

§144Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἀπὸ ἀπόψεως νομοτεχνικῆς, διὰ τὴν καλλιτέραν διατύπωσιν τοῦ ψηφιζομένου σχεδίου νόμου, παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ, πρῶτον, ἡ Βουλὴ ἂν δέχεται τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μανιαδάκη. Διότι ἂν ἡ Βουλὴ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν αὐτήν, ἀπὸ ἀπόψεως νομοτεχνικῆς, ἡ φυσική της θέσις εἶναι νὰ τεθῇ ὡς ἄρθρον 2 τοῦ κυρωτικοῦ νόμου καὶ ὡς ἄρθρον 3 ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κιζάνη.

§145Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Θὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῇ πρῶτον ὁ Α.Ν.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη.

§147Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Παρακαλῶ καὶ τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6 νὰ θεωρηθοῦν ψηφισμένα καὶ ἀπ’ ἐδῶ καὶ πέρα νὰ συζητήσωμεν τὰς τροπολογίας.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 5 δεκτόν;

§149ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 5, δεκτὸν ὡς ἔχει. Ἄρθρον 6. «..... (ἀναγινώσκει).....».

§151ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸν τὸ σχέδιον νόμου καὶ κατ’ ἄρθρον. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ τώρα ἂν δέχεται τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κιζάνη.

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§154Α. ΜΠΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ τὴν ἀναγνώσητε διὰ νὰ τὴν ἀκούσωμεν.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κιζάνη ἔχει ὡς ἑξῆς: «..... (ἀναγινώσκει).....».

§156Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ μέτρον προτείνεται πρὸς περιορισμὸν τῶν δαπανῶν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κιζάνη δεκτή;

§158ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὴ ἡ τροπολογία.

§160Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει κύρωσις ἡ τροπολογία αὐτὴ εἶναι ἄνευ ἀξίας.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἐπίσης, κ. συνάδελφοι, ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μανιαδάκη, κατὰ τὴν ὁποίαν παρέχεται εἰς τὰς γυναῖκας διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς τὸ δικαίωμα μόνον τοῦ ἐκλέγεσθαι, ἀπὸ τὰς μεθεπομένας δέ, τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ἀρκετοὶ ἐκ τῶν κ.κ. βουλευτῶν καὶ ἀμφισβητεῖται ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ἀποδοχῆς ἢ τῆς ἀπορρίψεως τῆς τροπολογίας).

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὑπεβλήθη καὶ πρότασις ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς ἐν λόγῳ προτάσεως δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἐπειδὴ ἀμφισβητεῖται ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μανιαδάκη δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5 λεπτά.

(Ὥρα 12.15′ μεταμεσονύκτιος)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 12.30′ μεταμεσονύκτιος)

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρακαλῶ ὅπως προσέλθουν ὡς ψηφολέκται οἱ βουλευταὶ κ.κ. Πολυχρονιάδης καὶ Θεοχαρίδης. Τὸ ἐρώτημα τίθεται οὕτω: Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μανιαδάκη λέγουσι ΝΑΙ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν ΟΧΙ. (Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν διεξάγεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, τῶν κ. κ. βουλευτῶν ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα).

Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς προέκυψε τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα:

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 65, ἐξ ὧν 56 κατὰ τῆς προτάσεως, 7 ὑπὲρ καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἐπειδὴ ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας διαπιστοῦται ἔλλειψις ἀπαρτίας, οὐδεμία ἐπὶ τῆς περὶ ἧς πρόκειται προτάσεως δύναται νὰ ληφθῇ ἀπόφασις καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ λύσω τὴν συνεδρίασιν. Ἡ περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. 959)49 «περὶ τοῦ δικαιώματος ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι τῶν γυναικῶν», ἀναβάλλεται. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν καὶ ὥραν 6ην μ.μ., μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 1.20. μεταμεσονύκτιος)