1951.03.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 57η

Πέμπτη 15 Μαρτίου 1951.

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 7.55′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Γεροκωστόπουλος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Δεσύλλας αἰτεῖται 20ήμερον ἄδειαν ἀπουσίας προκειμένου νὰ ἀναχωρήσῃ διὰ τὸ ἐξωτερικόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρέσχε τὴν ἔγκρισίν της εἰς τὴν αἰτηθεῖσαν ἄδειαν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Δερδεμέζης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς κ.λ.π.

§6Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Λαρίσσης κ. Α. Νικολαΐδης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Συλλόγου Πολυτέκνων Λαρίσης διαμαρτυρομένου κατὰ τοῦ Α. Ν. 1556)50 ὡς πρὸς τὴν μαθητικὴν εἰσφοράν. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσης κ. Α. Νικολαΐδης καταθέτει ἀναφορὰν ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου Λαρίσης διαμαρτυρομένων διὰ μελετωμένην τροποποίησιν τοῦ Α. Ν. 1487)50 «περὶ πωλήσεως σιγαρέττων». Ὁ βουλευτὴς Λαρίσης κ. Α. Νικολαΐδης καταθέτει ἀναφορὰν ἐφέδρων Ἰωάννου Μηλιώνη καὶ Κ. Σαμελάδου διαμαρτυρομένων κατὰ τοῦ Δ)ντοῦ Ὑπ)τος Ἀγροτικῆς Τραπέζης Ἐλασσῶνος διὰ τὴν μὴ πρόσληψιν αὐτῶν, δυνάμει τοῦ Νόμου 751)48. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Α. Σβῶλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου ἐργατοτεχνιτῶν καὶ ὑπαλλήλων Υ.Ε.Κ.Α. Θεσσαλονίκης, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν μὴ καταβολὴν δώρου ἑορτῶν καὶ νομίμου ἀποζημιώσεως εἰς 900 πενομένας οἰκογενείας. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Α. Σβῶλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου ἐργατῶν Λατόμων Θεσσαλονίκης διαμαρτυρομένου, διότι τὸ Ταμεῖον Μεταλλευτῶν ὑποχρεοῖ τὰ μέλη τοῦ Συνδέσμου νὰ ὑπαχθοῦν καὶ εἰς τὸ εἰρημένον Ταμεῖον καὶ ζητεῖ ματαίωσιν τῆς τοιαύτης ἐντάξεως. Ὁ βουλευτὴς Αἰτ)νίας κ. Γ. Μπουρδάρας, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Συλλόγου Πολυτέκνων Εὐρυτανίας διαμαρτυρομένου κατὰ τοῦ Α. Ν. 1556)50 ὡς πρὸς τὴν μαθητικὴν εἰσφοράν. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Β. Στεφανόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Πεταλωτῶν καὶ Σαγματοποιῶν Πύργου, ζητοῦντος τὴν λῆψιν προστατευτικῶν μέτρων ὑπὲρ τῆς τάξεώς των. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Β. Στεφανόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Π. Γρηγοροπούλου κατοίκου Βαρθολομιοῦ ζητοῦντος παράτασιν τῆς ληξάσης προθεσμίας τοῦ Α. Ν. 881)1949 περὶ ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς γεωργικῶν μηχανημάτων ἐκ τῶν μὴ παραγομένων ἐν Ἑλλάδι πρὸς χρῆσιν ἀγροτῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Β. Στεφανόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Εἰσαγωγικοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Ἀμαλιάδος καὶ διαφόρων ἄλλων Σωματείων διαμαρτυρομένων διὰ τὸν μαρασμὸν τοῦ ἐπαρχιακοῦ ἐμπορίου, τὴν ἀνεργίαν καὶ τὸν περιορισμὸν τῶν πιστώσεων καὶ ζητούντων τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Κράτους. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Κ. Καλλίας καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐργατικοῦ Κέντρου Εὐβοίας ζητοῦντος παραμονὴν τοῦ σκάφους «Ἀγέρωχος» πρὸς τροφοδοσίαν δι’ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος τῆς πόλεως Χαλκίδος. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Β. Παπαρρηγόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Πολυτέκνων Καλαβρύτων διαμαρτυρομένου κατὰ τοῦ Α. Ν. 1550)50 ὡς πρὸς τὴν μαθητικὴν εἰσφοράν. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Β. Παπαρρηγόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν δημοδιδασκάλων Καλαβρύτων ζητούντων αὔξησιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν περιφερειῶν ἀπὸ 51 εἰς 101 διαβάθμισιν τῶν Ἐπιθεωρητῶν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως κλπ. Ὁ βουλευτὴς Λακωνίας κ. Ι. Λύρας καταθέτει ἀναφορὰν ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ Γυθείου διαμαρτυρομένων διὰ μελετωμένην τροποποίησιν τοῦ Α. Ν. 1487)50 «περὶ πωλήσεως σιγαρέττων». Ὁ βουλευτὴς Κερκύρας κ. Γ. Λύχνος καταθέτει ἀναφορὰν ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου Νομοῦ Κερκύρας διαμαρτυρομένων διὰ μελετωμένην τροποποίησιν τοῦ Α. Ν. 1487)50 «περὶ πωλήσεως σιγαρέττων». Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Β. Παπαρρηγόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ ἐν Αἰγίῳ Σωματείου Ἀγωγιατῶν ἡ «Ὑπαπαντὴ», ζητοῦντος χορήγησιν εἰς αὐτοὺς ἀδείας κυκλοφορίας λεωφορείων εἰς τὰς γραμμὰς τῶν χωρίων τῆς περιοχῆς των. Ὁ βουλευτὴς Κεφαλληνίας καὶ Ἰθάκης κ. Γ. Ρουχωτᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Ὁμοσπονδίας Ἐπαγγελματιῶν καὶ Βιοτεχνῶν Κεφαλληνίας, ζητοῦντος τὴν χορήγησιν ἐπαγγελματικῶν δανείων ἀνασυγκροτήσεώς των. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Π. Πέννας καταθέτει ἀναφορὰν ἀναπήρων καί θυμάτων πολέμου Βισαλτίας, διαμαρτυρομένων διὰ μελετωμένην τροποποίησιν τοῦ Α. Ν. 1387), 1950 «περί πωλήσεως σιγαρέττων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Στεφανόπουλος, Λ. Εὐταξίας καὶ Β. Στεφανόπουλος καταθέτουν ἀναφορὰν ἐπαγγελματικῶν καὶ βιοτεχνικῶν Ὀργανώσεων Ἀμφίσσης καὶ τῆς Ὁμοσπονδίας ἐπαγγελματιῶν καὶ βιοτεχνῶν Φωκίδος, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν ἐπιβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου Παρνασίδος φορολογίαν διὰ τὴν μὴ ἔκδοσιν τιμολογίων ἀπὸ δραχμὰς 500.000 μέχρι 10.000.000 καὶ αἰτουμένων ἄρσιν τῆς γενομένης ἀδικίας. Ἐπειδὴ δὲ τὸ θέμα εἶναι κατεπεῖγον διότι ἀπειλεῖται ἡ φυλάκισις ὅλων τῶν ἐπαγγελματιῶν καὶ ἐμπόρων Ἀμφίσσης, παρακαλοῦν νὰ διαβιβασθῇ τάχιστα ἡ ἀναφορὰ πρὸς ἐνέργειαν καὶ λῆψιν τῶν ἐνδεδειγμένων μέτρων Ἀπαντήσεις διαφόρων Ὑπουργείων ἐπὶ ἐρωτήσεων κ.κ. βουλευτῶν. Ι. Ὑπουργείου Γεωργίας. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ Ἡρακλείου κ. Γ. Πετρακογεώργη, καταχωρηθείσης ὑπ’ αὔξ. ἀριθ. βιβλ. ἐρωτ. 79 ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι ἐκ τοῦ ἐλέγχου ὃν ἐνηργήσαμεν, συνηγάγομεν ὅτι ἡ Κ.Υ.Δ.Ε.Π. ἐκ τῶν ἐνεργουμένων κατ’ ἔτος συγκεντρώσεων χαρουπίων διὰ λογαριασμὸν τῶν παραγωγῶν, ἔχει ὑπὸ τὴν διαχείρισίν της καὶ πρὸς παράδοσιν εἰς τὰς ἀγοραστρίας οἰνοπνευματοποιΐας καὶ λοιποὺς πελάτας της ὑπόλοιπα χαρουπιῶν τῶν κάτωθι ἐσοδειῶν! 1. Ἐσοδείας 1949 περίπου 800 τόννους, ἔναντι συγκεντρωθείσης ποσότητος 12.000 τόννων. Ἐσοδείας 1950 περίπου 1.000 τόννους, ἔναντι συγκεντρωθείσης ποσότητος 2.300 τόννων. Ἡ ὡς ἄνω ποσότης ὑπολογίζεται ὅτι θὰ διατεθῇ λίαν προσεχῶς, ὁπότε θὰ καταστῇ δυνατὴ ἐκκαθάρισις λογαριασμῶν καὶ ἡ ἀπόδοσις εἰς τοὺς παραγωγοὺς τῆς διαφορᾶς. Τιμὴ διὰ τό ἔτος 1949 ἔχει καταβληθῆ 500 δραχ. ἐνδεχομένως δὲ δὲν θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ καταβολὴ συμπληρωματικῶς παρὰ μόνον ἀσημάντων ποσῶν διὰ τὴν συγκέντρωσιν ταύτην. Διὰ τὴν συγκέντρωσιν τοῦ ἔτους 1950 ἔχει καταβληθῆ τιμὴ 400 δραχμῶν, κατ’ αὐτὰς δὲ θὰ καταβληθῇ συμπλήρωμα ἑτέρων 300 δραχμῶν. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς δὲ τῆς ἐνεργούσης τὴν συγκέντρωσιν ὀργανώσεως ἡ τελικὴ ἐκκαθάρισις διὰ τὴν ἐσοδείαν ταύτην νὰ εἶναι κατὰ τι ἀνωτέρα τῶν 900 δραχμῶν.

Ὁ Ὑπουργὸς

Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ.

ΙΙ. Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ Σάμου κ. Ι. Σπύρου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τ’ ἀκόλουθα: Εἶναι ἀληθὲς ὅτι παρατηρεῖται ἔλλειψις προσωπικοῦ εἰς τὸν Τελωνειακὸν κλάδον, ὀφειλομένη εἰς τὴν μὴ πλήρωσιν τῶν ὑπαρχουσῶν κενῶν θέσεων, (ὑπηρετοῦσι 1.114 ἔναντι 1.524 ὀργανικῶν θέσεων). Παρὰ τὴν ἔλλειψιν ὅμως ταύτην, τὸ προσωπικὸν τῶν Τελωνείων, ἐγκαίρως διεκπεραιοῖ τὴν ἀνατιθεμένην αὐτῷ ὑπηρεσίαν, ὥστε νὰ μὴ σημειοῦνται ἀδικαιολόγητοι καθυστερήσεις κατὰ τὴν παραλαβὴν ἐμπορευμάτων ἢ κατὰ τὸν ἔλεγχον ἀποσκευῶν τῶν ἐπιβατῶν τῶν ἀφικνουμένων ἐν Ἑλλάδι ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ ἢ τὴν παραλαβὴν δεμάτων ἀποστελλομένων ὑπὸ ὁμογενῶν τῆς ἀλλοδαπῆς εἰς τοὺς ἐν Ἑλλάδι συγγενεῖς των. Εἰδικῶς εἰς τὰ ἐλεγκτήρια τοῦ Τελωνείου Ἀθηνῶν, ὡς ἀνέφερεν ἡμῖν ὁ Διευθυντὴς τούτου, παρὰ τὸν φόρτον ἐργασίας τὸ προσωπικὸν ἐπιδεικνύει ἐξαιρετικὴν προθυμίαν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινοῦ. Παρὰ ταῦτα, παρά τινων παραληπτῶν δεμάτων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐκφράζονται παράπονα διὰ τὰς διατυπώσεις εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλονται κατὰ τὴν παραλαβὴν τῶν δεμάτων των, κατόπιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. Τ. 621 ἐ. ἔ. Ὑπουργικῆς ἀποφάσεως. Συγκεκριμένως διὰ πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐκδιδομένης εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ Ν. Δ. 657)1948, καθορίζονται κατ’ ἔτος τὰ εἴδη βοηθείας ὧν ἐπιτρέπεται ἡ ἀτελὴς εἰσαγωγὴ ὡς καὶ ἡ ποσότης τὴν ὁποίαν δικαιοῦται νὰ παραλάβῃ ἕκαστος δικαιοῦχος. Αἱ λεπτομέρειαι τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὡς ἄνω πράξεων, καθορίζονται δι’ ἀποφάσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μέχρι τέλους τοῦ 1950, πρὸς διαπίστωσιν τῶν παραλαμβανομένων ὑφ’ ἑκάστου παραλήπτου εἰδῶν, ἀπητεῖτο διὰ τὴν παραλαβὴν τοῦ δέματος ὑπεύθυνος δήλωσις, περὶ μὴ παραλαβῆς, διαρκοῦντος τοῦ ἔτους ἀτελῶς, ὁμοίων εἰδῶν. Τὸ σύστημα ὅμως τοῦ ἐλέγχου τούτου δὲν ἀπέδωσε τὰ ἐνδεικνυόμενα ἀποτελέσματα καὶ παρουσιάσθησαν ἀρκεταὶ περιπτώσεις παραλαβῆς ὑπὸ τῶν αὐτῶν παραληπτῶν, πλειοτέρων δεμάτων τῶν ὅσων ἐδικαιοῦντο. Πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ ἀτόπου τούτου καθωρίσθη διὰ τῆς ὡς ἄνω μνημονευομένης ὑπ’ ἀριθ. Τ. 621 ἐ. ἔ. Ὑπουργικῆς ἀποφάσεως, σύστημα προληπτικοῦ ἐλέγχου. Οὕτω εἰς ἕκαστον παραλήπτην, ὅστις θὰ παρουσιασθῇ διὰ τὴν παραλαβὴν δέματος, ἐγχειρίζεται ἓν «δελτίον ἀτελείας» ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀναγράφονται τὰ εἴδη ἅτινα πρόκειται νὰ παραλάβῃ ἀτελῶς ἢ ἐπὶ μειωμένῳ δασμῷ. Ἡ παράδοσις τοῦ δελτίου τούτου σημειοῦται ἐπὶ τῆς ταυτότητος τοῦ παραλήπτου καὶ ἑπομένως κατὰ τὴν τυχόν παραλαβὴν καὶ ἑτέρου δέματος ὑποχρεοῦται οὗτος νὰ ἐπιδείξῃ εἰς τὰ τελωνειακὰ ὄργανα τὴν ταυτότητά του, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ διαπιστωθῇ ὅτι ἔλαβε δελτία ἀτελείας εἰς τὸ παρελθόν. Τὸ δελτίον τοῦτο ἀναζητεῖται διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν παραληφθέντων προγενεστέρως εἰδῶν. Ἐὰν ἐκ τοῦ ἐλέγχου, προκύψῃ ὅτι ἔχει παραλάβει ὅμοια εἴδη εἰς τὴν καθοριζομένην ὑπὸ τῆς Ὑπουργικῆς ἀποφάσεως ποσότητα, τὸ νέον δέμα δὲν ἀπαλλάσσεται τῶν δασμῶν, ἀλλὰ δασμολογεῖται. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἀποφεύγεται πᾶσα καταστρατήγησις καὶ ἕκαστος παραλήπτης παραλαμβάνει ἀτελῶς ἢ ἐπὶ μειωμένῳ δασμῷ ὅ,τι κατὰ νόμον δικαιοῦται. Οἱ διὰ τοῦ καθιερωθέντος τρόπου παραλαβῆς, τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀποστελλομένων δεμάτων, θιγόμενοι, καὶ εἶναι οὗτοι ὅσοι ἀπὸ συστήματος παραλαμβάνουσι εἴδη τμηματικῶς, διαμαρτύρονται, ἐπιδιώκοντες προφανῶς ὅπως διὰ τοῦ θορύβου τὸν ὁποῖον δημιουργοῦσιν ἐπιτύχωσι τὴν κατάργησιν τῆς ἰσχύος τῆς ἐν λόγῳ Ὑπουργικῆς ἀποφάσεως. Κατόπιν τούτων, φρονοῦμεν ὅτι, εἶναι ἀβάσιμα τὰ κατὰ τῶν τελωνειακῶν ὑπαλλήλων παράπονα, ἐφ’ ὅσον οὗτοι εἶναι ὑποχρεωμένοι εἰς τὴν τήρησιν, τῶν διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. Τ. 621 ἐ. ἔ. Ὑπουργικῆς ἀποφάσεως καθιερωθέντων διατυπώσεων.

Ὁ Ὑπουργὸς

Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 165)16.2.51 πράξεως Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου «περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῆς ρυθμίσεως ζητημάτων ἀνακυπτόντων ἐκ τῆς σπάνιος πρώτων ὑλῶν καὶ τῆς ἁρμοδιότητος αὐτῆς». Οἱ κ. κ. Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ) Λ. Μακκᾶς (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας) καὶ Δ. Ζησημόπουλος (Ὑφυπ. Συγκοινωνιῶν) καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς ὑπογραφὴν συμβάσεως περὶ ἀξιοποιήσεως τῶν λιγνιτῶν Πτολεμαΐδος». Ὁ κ. Γ. Μόδης (Ὑφυπουργὸς Θρησκευμάτων καὶ Ἐθν. Παιδείας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ παραχωρήσεως δικαιώματος χειροτονίας εἰς ὑποψηφίους ἐφημερίους καὶ περί τινων ἄλλων ζητημάτων ἀφορόντων τὴν Ἐκκλησίαν καὶ Ἐκπαίδευσιν». Ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν) καταθέτει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) «Περὶ διαθέσεως τῶν κληροδοτημάτων Ἐπισκόπων Δωροθέου Σχολαρίου, Προκοπίου Γ. Κουκουλάρη καὶ Θωμᾶ Πολυκάρπου πρὸς ἵδρυσιν Γυμνασίου Τρικάλων». 2) «Περὶ ἀδείας συνάψεως συμβιβασμοῦ μεταξὺ τοῦ Μουσείου Μπενάκη καὶ τῶν ἐκ διαθήκης κληρονόμων τοῦ Δαμιανοῦ Κυριαζῆ περὶ τοῦ ὑπὲρ πρώτου καταληφθέντος κληροδοτήματος». 3) «Περὶ μετατροπῆς τοῦ πρὸς ἵδρυσιν Νοσοκομείου ἐν Κύμῃ σκοποῦ τοῦ κληροδοτήματος Νικολάου Παπαϊωάννου». 4) «Περὶ διαθέσεως περιουσιακῶν στοιχείων τῶν κληρονομιῶν Ἑλένης χήρας Δημοσθένους Τζιβανοπούλου καὶ Πολυξένης χήρας Δημητρίου Θεοφανοπούλου». Ὁ κ. Ι. Γκλαβάνης (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ ἐνεργηθεισῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἢ πρακτόρων τοῦ Δημοσίου κατ’ ἐντολὴν αὐτοῦ ἀναγκαίων καὶ ὠφελίμων δαπανῶν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν ἐφοδίων ἐξωτερικοῦ διὰ τὴν ἐπισκευὴν ἢ διαρρύθμισιν κλπ. ἀποθηκῶν κλπ.» Ὁ κ. Γ. Μπακατσέλος (Ὑπουργὸς Ἐργασίας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἀσφαλίσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας τοῦ Ταμείου Συντάξεων Ἐφημεριδοπωλῶν καὶ ὑπαλλήλων Πρακτορείων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Κωστόπουλος, Β. Βασιλικὸς, Σ. Παπαζῆς καὶ Κ. Ταλιαδούρης καταθέτουν πρότασιν νόμου «περὶ μισθολογικῆς ἐξελίξεως εἰσηγητῶν ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ε. Κεφαλογιάννης, Μ. Χλουβεράκης, Π. Μουτζουρίδης, Γ. Γεώργας, Μ. Αἰλιανός, Δ. Μπερδελῆς, Γ. Στρᾶτος, Ν. Σπεντζάρης. Κ. Παπακωνσταντίνου κ. ἄ. καταθέτουσι πρότασιν νόμου «περὶ τρόπου καθορισμοῦ ἀποζημιώσεως καταστραφέντων λόγῳ τῶν πολεμικῶν γεγονότων ποσοτήτων ἀκόπων ἐλαιῶν ἐν Κρήτῃ». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Νομικοῦ Συμβουλίου τοῦ Κράτους, τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τῆς Κεντρικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν κειμένων διατάξεων». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. 1444)1950 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Διατάγματος 452)1947 κ. λ. π.». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐργασίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσιν της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων 1) «περὶ κυρώσεως Κανονιστικῶν Διαταγμάτων Ἀσφαλιστικῆς ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Ἐργασίας», 2) «περὶ συγχωνεύσεως τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως Μεσιτῶν Ἀστικῶν Συμβάσεων εἰς τὸ Τ.Ε.Β.Ε.» καὶ 3) περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου μόνου τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 381)1947 Ν.Δ. «περὶ χαρακτηρισμοῦ ὡς ὑπαλλήλων τῶν πρακτικῶν μηχανικῶν, μηχανοδηγῶν, στοιχειοθετῶν, λινοτυπῶν καὶ πιεστῶν, ἐφημερίδων, περιοδικῶν, βιβλίων κ. λ. π.». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Κωστόπουλος, Ἰ. Σπηλιωτόπουλος, Α. Μπαλτατζῆς καὶ Σ. Γουδελῆς, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας τῶν ἐξετάσεων τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Ν. Δ. 132) 1946 φοιτητῶν καὶ περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως Πανεπιστημιακῶν τινων διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Π. Καλπακτζόγλου, Χ. Καραπιπέρης, Ν. Βέης, Δ. Ἀλιπράντης, Ἀ. Κωστόπουλος, Ἀ. Μπικάκης κ.ἄ., καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας τῶν ἐξετάσεων τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Ν. Δ. 132)1946 φοιτητῶν καὶ περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως Πανεπιστημιακῶν τινων διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ἔξαρχος καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως, τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α. Ν. 1660)51 «περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν ὑπαλλήλων τῆς Γραμματείας τῶν Δικαστηρίων Εἰσαγγελειῶν καὶ περὶ τροποποιήσεως Κ. Ν. 128)36 περὶ ὀργανώσεως τῆς Γραμματείας τῶν Δικαστηρίων κ.λ.π.». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Δεληβοριᾶς καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Α. Ν. 1540)50 «περὶ διατάξεων ἀφορωσῶν τοὺς δυνάμει τοῦ Θʹ Ψηφίσματος ἀπολυθέντας ὑπαλλήλους τοὺς ὑπηρετήσαντας μεταγενεστέρως εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Στεφανόπουλος, Δ. Τσούμπας καὶ Σ. Πολυζωγόπουλος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως Στρατοδικείου Ἁγίου Βλασίου Τριχωνίδος». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Βγενόπουλος, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως διατάξεως τοῦ Νόμου 1454)50 «περὶ ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἀρχῶν» καὶ συντμήσεως τῶν προθεσμιῶν τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων τοῦ ἔτους 1951». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Παπαθανάσης, Β. Στεφανόπουλος καὶ Χ. Καραπιπέρης καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Α. Ν. 1557)50 «περὶ ἀπονομῆς πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν συντάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Παπαθανασιάδης, Κ. Μπέλλας, Ι. Σπηλιωτόπουλος, Α. Μπουκουβάλας, Β. Βασιλικός, κ. ἄ. καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ὀργανικῆς τακτοποιήσεως τοῦ ἐκτάκτου προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Σπηλιωτόπουλος, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ Α. Ν. 1086)46». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Λ. Βρεττάκος, Ι. Χαβούτης, Κ. Ρέντης, Α. Τσούμπας καὶ Α. Θεολογίτης καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας τῶν ἐξετάσεων τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Α. Ν. 132)46 φοιτητῶν καὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως Πανεπιστημιακῶν τινων διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Βολουδάκης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Α. Ν. 1667)51 «περὶ λαϊκῆς κατοικίας».

§7Η. ΛΑΓΑΚΟΣ (Ὑπ. Δικ.). Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν ἐὰν ἡ Βουλὴ συμφωνῇ νὰ προηγηθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις νομοθετικῆς ἐργασίας καὶ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τὸ δικαιοστάσιον» λόγῳ τοῦ ἐξαιρετικῶς ἐπείγοντος τούτου.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ, ὅπως προηγηθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις νομοθετικῆς ἐργασίας;

§9ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ ἑπομένως εἰσερ-

χόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μόνη συζήτησις κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τὸ δικαιοστάσιον».

§11ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τὸ δικαιοστάσιον». Παρακαλῶ ὅπως μὲ ἐξουσιοδοτήσῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἐπικυρώσω, μέχρι τοῦ σημείου τούτου, τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, μέχρι τοῦ σημείου τούτου, ἐπικυροῦνται ὑπ’

εὐθύνην μου. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Συνέχεια συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως σχετικῶς μὲ τὴν ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων γεωργῶν καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων.

§15Π. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς τὸ Σῶμα ὅτι ἡ συνεχιζομένη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀπαλλοτριώσεως πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καὶ ἰδιαίτατα τῆς Κωπαΐδος ἔχει οὐσιωδέστατον περιεχόμενον. Ἐπὶ τῆς ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἐπερωτήσεως—συνεχιζομένης τῆς συζητήσεως σήμερον—εἰς προηγουμένας συνεδριάσεις ὡμίλησαν ρήτορες ἀπολύτως εὐστόχως, ἐπιχύσαντες πλῆρες φῶς ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ καθ’ ἁπάσας τὰς πλευρὰς αὐτοῦ. Παρακαλῶ ὅθεν Ὑμᾶς κ. Πρόεδρε καὶ δι’ ὑμῶν τὸ Σῶμα ὅπως, καὶ τῶν ὁμιλησάντων, ὡς καὶ τῶν μελλόντων ρητόρων αἱ ἀγορεύσεις, δεχθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἐκδοθῶσιν εἰς ἴδιον τεῦχος πρὸς πλήρη δαφώτισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. συναδέλφου, ὅπως αἱ ἀγορεύσεις τῶν κ.κ. βουλευτῶν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, σχετικῶς μὲ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων κ.λ.π. ἐκτυπωθοῦν εἰς ἴδιον τεῦχος;

§17ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Καλλίας ἔχει τὸν λόγον.

§19Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ζήτημα τῶν ἀπαλλοτριώσεων διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων δὲν ἔχει βεβαίως σήμερον τὴν ὀξύτητα, τὴν ὁποίαν εἶχε πρὸ τεσσάρων δεκαετηρίδων, ἐξακολουθεῖ ὅμως καὶ εἶναι σημαντικώτατον πρόβλημα καὶ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες συνάδελφοι τὸ διεχειρίσθησαν ὅλοι κατὰ τρόπον ἐξαίρετον. Χωρὶς νὰ δικαιοῦμαι νὰ κάμω καμμίαν διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ μόνον νὰ ἀναφέρω ὅτι, ὅταν ὡμίλει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Παπασπύρου, ἐνόμιζε κανεὶς ὅτι ἔβλεπε παρελαύνουσαν ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αἱμάσσουσαν τὴν ψυχὴν τῶν δοκιμαζομένων καλλιεργητῶν τῆς Κωπαΐδος. Καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἠκολούθησαν συνεπλήρωσαν τὴν ἔκθεσιν καὶ προήγαγον τὴν συζήτησιν. Κύριοι Βουλευταί, τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα ἀπησχόλησε λίαν ἐπαρκῶς τὴν Βουλήν. Ὁμοιάζει τοῦτο ὡσὰν ἕνα περιπετειῶδες μυθιστόρημα καὶ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ εὑρεθῇ ἡ λύσις του, καὶ νὰ δοθῇ αὕτη ἀπὸ τὴν παροῦσαν Βουλήν. Ἐγὼ προσωπικῶς ὁ ὁποῖος, εἰς κάποιαν εὐκαιρίαν, ποὺ μοῦ ἐδόθη εἰς τὸ παρελθόν, ἐξεπλήρωσα ἀκέραιον τὸ καθῆκόν μου ἀπέναντι τῶν καλλιεργητῶν τῆς Κωπαΐδος, ὑπόσχομαι ὅτι θὰ τὸ πράξω καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην εὐκαιρίαν, ποὺ θὰ μοῦ δοθῇ. Ἀλλὰ νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ σήμερον, ἐπειδὴ τὸ θέμα τῆς Κωπαΐδος εἶναι ἐξηντλημένον ἀπὸ τὰς ἀγορεύσεις τῶν προλαλησάντων συναδέλφων τῶν καταγομένων ἀπὸ τὴν περιφέρειαν ἐκείνην, νὰ ἔλθω κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸ γενικώτερον πρόβλημα τῶν ἀπαλλοτριώσεων διὰ τὴν ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων. Διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναζητήσωμεν τὴν λύσιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ διαπιστώσωμεν τὴν ὑπάρχουσαν σήμερον κατάστασιν τοὐλάχιστον ἐν συντομίᾳ. Ὅταν ἐφηρμόσθη εἰς εὐρεῖαν κλίμακα ἡ πολιτικὴ τῶν ἀπαλλοτριώσεων διὰ τὴν ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων, ἡ ὁποία ὄντως τιμᾷ τὴν Ἑλλάδα καὶ τῆς δίδει προβάδισμα ἀπέναντι ἄλλων προηγουμένων χωρῶν, ἀπηλλοτριώθησαν εἰς γενικοὺς ἀριθμοὺς διὰ τὴν ἀποκατάστασιν γηγενῶν 4.945.447 στρέμματα καλλιεργούμενα ἢ καλλιεργήσιμα καὶ 3.346.266 στρέμματα βοσκαὶ καὶ δάση, σύνολον 8.291.713 στρέμματα. Εἰς αὐτὰ ἀποκατεστάθησαν 130.000 περίπου οἰκογένειαι γηγενῶν ἀκτημόνων. Περαιτέρω ἐγένετο μεγαλιτέρα ἀκόμη ἀποκατάστασις προσφύγων. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀπηλλοτριώθησαν 5.353.802 στρέμματα ἐκτάσεων καλλιεργουμένων ἢ καλλιεργησίμων καὶ 4.000.000 στρέμματα βοσκῶν, σύνολον 9.350.000 στρέμματα, εἰς αὐτὰ δὲ ἀποκατεστάθησαν 145.127 προσφυγικαὶ οἰκογένειαι. Αὐτὰ συνετελέσθησαν εἰς τὸ παρελθόν. Ἤδη θὰ ἐξετάσωμεν ποῖαι ἐκτάσεις ἀπομένουν σήμερον πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν. Μετὰ τὰς γενομένας ἀπαλλοτριώσεις ἀπομένουν, δυνάμενα νὰ ὑποστοῦν ἀπαλλοτρίωσιν 1.1410 ἰδιωτικὰ ἀγροκτήματα, ἄνω τῶν 300 στρεμμάτων ἕκαστον (μέσα ἢ μεγάλα), τὰ ὁποῖα συνολικῶς καλύπτουν ἔκτασιν 865.000 στρεμμάτων, 7 κτήματα τὰ ὁποῖα ἐξηρέθησαν εἰς τὸ παρελθὸν τῆς ἀπαλλοτριώσεως, διότι εἶχον προορισθῇ δι’ ὑποδειγματικὴν καλλιέργειαν καὶ τὰ ὁποῖα καλύπτουν ἔκτασιν 22.215 στρεμμάτων, μοναστηριακὰ κτήματα ἐκτάσεως 433.000 στρεμμάτων καὶ 4 μεγάλα κτήματα νομικῶν προσώπων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἡ Κωπαΐς, τὰ ὁποῖα καλύπτουν ἔκτασιν 281.000 στρεμμάτων, ἤτοι σύνολον 1.600.000 στρεμμάτων καλλιεργουμένων ἢ καλλιεργησίμων. Εἰς αὐτὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκατασταθοῦν 40.000 περίπου ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι. Ὑπάρχουν, πέραν αὐτῶν βοσκαὶ ἰδιωτικαὶ μὲν 1.340.000 στρέμματα καὶ μοναστηριακαὶ 1.000.000. Εἰς αὐτὰς δύνανται νὰ ἀποκατασταθοῦν περίπου 10. 000 οἰκογένειαι μικρῶν κτηνοτρόφων.

§20Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Καλλιεργήσιμα μοναστηριακά, κύριε συνάδελφε, πόσα εἶναι;

§21Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. 433.000 στρέμματα. Κύριοι συνάδελφοι, βεβαίως, συνολικῶς, τὸ πρόβλημα τῶν ἀκτημόνων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ μὲ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν μέχρι τοῦδε ἀποφύγει τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέφερα πρὸ ὀλίγου. Διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὑπάρχουν περίπου 250.000 ἀκτήμονες, μὲ τὰ κτήματα δὲ τὰ ὁποῖα ἀνέφερον προηγουμένως, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκατασταθοῦν μόλις 50.000 οἰκογένειαι. Ἀλλὰ ὁ ἀριθμὸς δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ διόλου εὐκαταφρόνητος, διότι δὲν γνωρίζω κανένα ἄλλο κρατικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποκαταστήσῃ, διὰ μιᾶς πράξεως 50.000 οἰκογενείας καὶ μάλιστα 50.000 ἀγροτικὰς παραγωγικὰς οἰκογενείας. Κατὰ κατηγορίας, τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀπαλλοτριωθοῦν, εἶναι τὰ ἑξῆς: Εἶναι τὰ ὑπόλοιπα τσιφλίκια, τὰ ὁποῖα δι’ οἱονδήποτε λόγον δὲν ἀπηλλοτριώθησαν μέχρι τοῦ 1932. Εἶναι αἱ ἐξαιρέσεις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927· καὶ εἰς αὐτὰς θὰ ἠδύνατο νὰ προστεθοῦν αἱ ἐκχερσώσεις τῆς κατοχῆς, χωρὶς κανένα κίνδυνον τοῦ δασικοῦ πλούτου, διότι δὲν ἐξεχερσώθησαν δάση, ἀλλὰ θαμνώδεις ἐκτάσεις αἱ ὁποῖαι καλύπτονται ὑπὸ βλαστήσεως ὑπωρόφου καὶ αἱ ὁποῖαι, ἅπαξ ἐγένοντο παραγωγικαί, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ξαναγίνουν δασικαὶ ἢ μᾶλλον ἄγριαι καὶ τέλος ἐνδεχομένως, ὑπάρχουν καὶ μερικὰ ἄγρια ἐδάφη, τὰ ὁποῖα εἶναι δεκτικὰ ἐκχερσώσεως.

§22Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐψηφίσθη εἰδικὸς νόμος δι’ αὐτὸ τὸ θέμα. Μένουν εἰς τοὺς γεωργούς.

§23Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Αὐταὶ αἱ τελευταῖαι κατηγορίαι, ἀποτελοῦν προσθήκην εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν στρεμμάτων τὸν ὁποῖον ἀνέφερα ἐν ἀρχῇ.

§24Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι δασικαὶ ἐκτάσεις, κατάλληλοι πρὸς καλλιέργειαν, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἀποδοθοῦν.

§25Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Αἱ ἐντελῶς δασικαὶ ἐκτάσεις, εἶναι θέμα ἄλλο. Ἄς τὸ ἀφίσωμεν τὸ θέμα αὐτό, διὰ νὰ ἐξετασθῇ ὡς θέμα τεχνικόν.

§26Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὑπάρχει ἡ τάσις ἐδάφη χθαμαλὰ νὰ χαρακτηρισθοῦν ὡς ἐκτάσεις δασικαί.

§27Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἄς μὴ μᾶς ἀπασχολήσῃ τὸ θέμα αὐτό. Ὀρθὸν εἶναι νὰ ἐξετασθῇ ἐν καιρῷ IN CONCRETO.

§28Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Εἶναι μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως.

§29Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Τώρα, κύριοι συνάδελφοι, ἀφοῦ λέγομεν ὅτι δύνανται νὰ ἀποκατασταθοῦν διὰ τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν ποὺ περιεγράψαμεν, 50.000 ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι, ἂς ἐξετάσωμεν, ποῖοι λόγοι συντρέχουν διὰ νὰ γίνουν αὐταὶ αἱ ἀπαλλοτριώσεις. Δὲν θὰ ἀνατρέξω εἰς τὰς ἀπόψεις τῶν ἀγωνισθέντων διὰ τὴν ἀρχικὴν ἀποκατάστασιν πρὸ τοῦ 1910, εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς τοῦ ἀγροτικοῦ κινήματος, διὰ νὰ ἀναζητήσω τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἀπεκτήθη ἡ μεγάλη αὐτὴ ἰδιοκτησία. Δὲν θὰ ἀνατρέξω εἰς τὰς ἐπιμάχους αὐτὰς ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι ἐνοχλοῦν τινάς, προσκρούουν ψυχολογικῶς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε εἶναι ἀναμφισβήτητον εἶναι ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη πρόκειται νὰ ὑπάρξουν ὡρισμέναι μικραὶ ἀτομικαὶ ἀδικίαι, δι’ ὡρισμένους ἰδιοκτήτας, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποχωρήσῃ τὸ ἀτομικόν, τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον εἰς τὴν κοινωνικὴν ἀνάγκην καὶ εἰς τὴν κοινωνικὴν σκοπιμότητα, διότι χωρὶς ἐκεῖνοι νὰ ὑποστοῦν μερικὰς ζημίας εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Πιστεύω δέ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι συντρέχουν πολλαπλοῖ λόγοι διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Πρῶτον, ὑπάρχουν λόγοι παραγωγικοί. Ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία, τὴν ὁποίαν καλλιεργοῦν, τὴν ὁποίαν ποτίζουν μὲ τὸν ἱδρῶτα των, οἱ μικροὶ καλλιεργηταί, εἶναι περισσότερον ἀποδοτικὴ ἀπὸ τὰ μεγάλα κτήματα, τὰ ὁποῖα καλλιεργοῦν ἐξ ἀποστάσεως, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰς μεγάλας πόλεις καὶ εἰσπράττουν μόνον εἰσόδημα ἐξ αὐτῶν. Δεύτερον ὑπάρχει μία ἰδιαιτέρα ψυχολογία, τοῦ γινομένου μικροϊδιοκτήτου. Ὁ Καρέλ, λέγει, ὅτι ὁ μικροϊδιοκτήτης ἀποκτᾶ μίαν ἰδιαιτέραν ψυχολογίαν ἰδιαζούσης ἀξιοπρεπείας. Τρίτον ὑπάρχουν λόγοι πρὸ παντὸς κοινωνικοί. Διὰ τῆς ὁλοκληρώσεως τῆς ἀποκαταστάσεως, διὰ τῆς ὁλοκληρώσεως τῶν ἀπαλλοτριώσεων αὐξάνεται τὸ πλάτος τῶν μέσων τάξεων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸ ἔρμα τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος. Εἰς τοὺς ἀποκαθισταμένους διὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως μικροὺς καλλιεργητὰς εὑρίσκεται ὁ ἰδεώδης τύπος τοῦ ἰδιοκτήτου, ὁ ἰδιοκτήτης δηλαδή, εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ὁποίου συμπίπτει ἡ ἰδιοκτησία καὶ ἐργασία. Ἔχει τ. ἔ. ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία τοῦ καλλιεργητοῦ τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ βιβλιοθήκη διὰ τὸν ἐπιστήμονα καὶ τὸ ἐργαλεῖον διὰ τὸν ἐργάτην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον οἱ λόγοι οἱ ψυχολογικοί, δὲν εἶναι μόνον οἱ λόγοι οἱ Κοινωνικοί. Ὑπάρχουν βασικώτατοι δημογραφικοί, ἐθνικοί, θὰ ἔλεγα, λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρέπει νὰ ἀγνοοῦμεν ὅτι ὁ πληθυσμὸς μας δὲν ἔχει ἐπαρκεῖς διεξόδους, καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, διὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν ὑπολοίπων ἐκτάσεων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν. Τὸ ἐθνικοδημογραφικόν μας πρόβλημα εἶναι κρισιμώτατον καὶ ἐν ἐπιγνώσει τῆς βαρείας σημασίας του, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάζεται ὄχι μόνον τὸ ζήτημα τῶν ἀπαλλοτριώσεων, ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα τῶν ἀποξηράνσεων διὰ νὰ δοθοῦν γαῖαι εἰς τὴν καλλιέργειαν. Ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο ὑπεστήριξα πρὸ ἡμερῶν ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης τοῦ Δύστου, ἐν Εὐβοίᾳ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξετάζωνται μόνον οἱ ἄμεσοι οἰκονομικοὶ λόγοι, νὰ ἐξετάζεται μόνον ἡ ἄμεσος οἰκονομικὴ ἀπόδοσις. Διότι εἶναι ἀνάγκη διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐπιδιωχθῇ νὰ καταστῇ τὸ τοπίον αὔταρκες, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιδιωχθῇ νὰ εὑρεθῇ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον θὰ διαθέσουν τὴν περισσεύουσαν ἐργατικὴν δύναμιν οἱ πληθυσμοί μας. Ἐν τῷ πλαισίῳ τῶν γενικωτέρων τούτων δημογραφικῶν καὶ ἐθνικοκοινωνικῶν λόγων, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάζεται καὶ τὸ πρόβλημα τῆς τιμῆς τῶν γεωργικῶν προϊόντων, διότι, ἐὰν διὰ τῆς τιμῆς τῶν γεωργικῶν προϊόντων δὲν κατορθώνουν οἱ γεωργοί μας νὰ ἐξασφαλίζουν τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας καὶ τὰ μέσα στοιχειώδους διαβιώσεως τῆς ἀγροτικῆς οἰκογενείας τότε εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι θὰ ἐγκαταλείψουν τὴν ὕπαιθρον, θὰ προσφύγουν εἰς τὰς πόλεις καί, ἕως ὅτου, ἔχωμεν μίαν οὐσιώδη βιομηχανικὴν ἐξέλιξιν, θὰ μένουν ἄνεργοι ἢ θὰ ἀσχολοῦνται εἰς παρασιτικὰ ἐπαγγέλματα. Καί τότε, διὰ λόγους ἀσφαλείας τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς πρώην γεωργούς μας, ὡς ἐπιδόματα ἀνεργίας, ὅ,τι σήμερον ποὺ παράγουν, ἀρνούμεθα νὰ τοὺς δώσωμεν, διὰ τὴν συγκράτησιν τῆς τιμῆς τῶν γεωργικῶν προϊόντων. Διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους ἐνώπιον τῆς προηγουμένης Βουλῆς καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος προέτεινα ἐπιμόνως νὰ περιληφθῇ ἄρθρον εἰς τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον νὰ καθορίζῃ, πρῶτον, ὅτι ἡ ἐργασία ἀναγνωρίζεται ὡς ἡ πρώτη οἰκονομικὴ ἀξία καί, δεύτερον, ὅτι τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν ἐργασίας εἰς τοὺς πολίτας καὶ διὰ τὴν ἱκανοποιητικὴν ἀμοιβὴν τῶν ἐργαζομένων. Ἐλέχθη τότε: Μὴ φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τοιούτων μέτρων νὰ προσεταιρισθῆτε τοὺς ἐργάτας ὡρισμένης κατηγορίας, ὡρισμένης νοοτροπίας. Καὶ ἀπήντησα εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτόν, ὅτι, ἐξ ὑποκειμένου, δὲν ἐπιδιώκεται διὰ τῶν μέτρων τούτων τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον ἡ τοποθέτησις τῆς συνειδήσεώς μας ἔναντι τοιούτου μεγάλου προβλήματος, δὲν ἐπιδιώκεται τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον ἡ ἐκπλήρωσις στοιχειώδους καθήκοντος. Ἐξ ἀντικειμένου ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καὶ κάποια ἄλλη συνέπεια. Ὄχι βεβαίως νὰ προσελκυσθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ προστατευθοῦν, εἴτε πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ προτείνοντος, εἴτε πρὸς τὸ Κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον οὗτος ἀνήκει, οὔτε κἂν πρὸς τὰ ἄλλα λεγόμενα ἀστικὰ ἢ ἐθνικὰ κόμματα. Μόνη ἀξιόλογος συνέπεια, μὴ ἀποτελοῦσα καὶ αὐτὴ κυρίαν ἐπιδίωξιν, ἀλλὰ δυναμένη ἀσφαλῶς νὰ ὑπάρξῃ, εἶναι ἡ ἀπαλλαγὴ καὶ τῶν ζωηροτέρων ἀκόμη ἐργατῶν ἀπὸ τὴν ἐπαναστατικὴν ψυχολογίαν καὶ τὴν πικρίαν, εἶναι ὁ ἀφοπλισμὸς των ἀπὸ τὰ κοινωνικὰ ἐπιχειρήματα, μὲ τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκεται ἡ ἀνατροπὴ τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐτῶν δημογραφικῶν καὶ ἐθνικοκοινωνικῶν λόγων, ὑπεστηρίχθη παρ’ ἡμῶν καὶ ἐτέθη εἰς τὸ καταρτισθὲν σχέδιον τοῦ Συν)τος διάταξις, περὶ εἰδικῆς προστασίας τῶν Συνεταιρισμῶν. Ἡ δὲ εἰδικὴ προστασία τῶν Συνεταιρισμῶν ἔχει τὴν ἀκόλουθον γενικωτέραν οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν ἔννοιαν, ὅτι εὐνοεῖται ὁ συνασπισμὸς τῶν οἰκονομικῶς ἀδυνάτων διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσουν μονάδας δυναμένας νὰ ἀντιπαραταχθοῦν εἰς τοὺς ἰσχυροὺς σημερινοὺς οἰκονομικοὺς παράγοντας. Λέγομεν ὅλα ταῦτα, κ. συνάδελφοι, συζητουμένου τοῦ θέματος τῶν ἀναγκαστικῶν ἀπαλλοτριώσεων τῶν ὑπολοίπων τσιφλικίων, διὰ νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι τοῦτο ἐντάσσεται μέσα εἰς μίαν γενικωτέραν πολιτικήν, δημογραφικὴν καὶ ἐθνικοκοινωνικὴν καὶ ὅτι ὑπὸ τὸ πρῖσμα τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετασθῇ. Ὅταν δὲ ὁμιλῶμεν περὶ τῶν ἀγροτῶν καὶ ἐργατῶν, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποβλέπωμεν πρὸς αὐτοὺς ἁπλῶς ὡς πρὸς συντελεστὰς τῆς παραγωγῆς. Πρέπει πρῶτον νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι εἶναι οἱ ἄμεσοι συντελεσταὶ τῆς παραγωγῆς. Καί, ἐπὶ πλέον, ὅτι οἱ ἀγρόται καὶ οἱ ἐργάται δὲν εἶναι κἂν μόνον οἱ ἄμεσοι συντελεσταὶ τῆς παραγωγῆς. Εἶναι ἡ βασικὴ σύνθεσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἑπομένως, εἶναι ἡ βασικὴ σύνθεσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἀρκεῖ ἡ διαπίστωσις, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ ὁλοκλήρωσις τῶν ἀπαλλοτριώσεων, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναζητήσωμεν καὶ τὴν λύσιν. Βεβαίως καὶ ἂν ἀκόμη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σήμερον κρατούντων ἐφέρετο εἰς τὴν Βουλὴν ἓν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔλυε τὸ ζήτημα τῶν ἀπαλλοτριώσεων, θά ἠδυνάμην ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προηγουμένων τοῦ παρελθόντος, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅσων συνέβησαν πρὸ τοῦ 1922, νὰ τὸ ψηφίσω. Ἀλλ’ ὁ ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶναι ἀνάγκη προκειμένου νὰ εἰσηγηθῇ τοιοῦτον νόμον, νὰ τὸν κατοχυρώσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἐκθέσῃ τοὺς ἀγρότας εἰς κίνδυνον, νὰ μὴ τοὺς ἐκθέσῃ δηλαδὴ εἰς κίνδυνον νὰ ἴδουν ἀκυρουμένας τὰς ἀπαλλοτριώσεις ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποδείξω τὴν ὕπαρξιν κινδύνου. Καὶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, διότι πρόκειται περὶ ὀλίγων γραμμῶν νὰ ἀναγνώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σκεπτικὸν μιᾶς προσφάτου σχετικῆς ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας ἐπὶ ἀπαλλοτριώσεως. Ἡ ἀπόφασις αὐτὴ εἶναι ἡ ὑπ’ ἀριθ. 1860)1947 καὶ ἐξεδόθη ἐπὶ προσφυγῆς κατὰ τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως διὰ τοῦ Ν. Δ. 260)1947 τῶν κτημάτων τοῦ ἐν Νάξῳ Σωματείου ὁ «Τίμιος Σταυρός». Ἡ ἀπόφασις λέγει ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: Ἐπειδὴ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος, κατάληψις ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως ἀκινήτου δὲν δύναται νὰ γίνῃ πρὸ τῆς εἰς τὸν ἰδιοκτήτην καταβολῆς τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ τῆς ἀποζημιώσεως. Ἐν προκειμένῳ ὅμως τὸ Ν. Δ. 260)1947, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ ἐπίδικος ἀπαλλοτρίωσις, τὸ μὲν διὰ τῆς διατάξεως ὅτι ἡ ἀποζημίωσις δύναται νὰ καταβληθῇ τμηματικῶς, τὸ δὲ διὰ τῆς κατ’ ἐπίφασιν ἀναγκαστικῆς μισθώσεως τῶν ἀπαλλοτριουμένων ἀκινήτων, προδήλως ἐπιδιώκει καταδολίευσιν τῆς προμνησθείσης διατάξεως, ἐπιτρέπον διὰ τῆς μεθόδου τῆς ἀναγκαστικῆς μισθώσεως, τὴν κατάληψιν τῶν ἀπαλλοτριωθέντων πρὸ τῆς εἰς τὸν ἰδιοκτήτην καταβολῆς ἀποζημιώσεως. Ἡ προσβαλλομένη πρᾶξις συνεπῶς, στηριχθεῖσα εἰς νόμον ἀντισυνταγματικόν, εἶναι ἀκυρωτέα. Ὑπάρχουν, ἑπομένως δυσκολίαι καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς δυσκολίας εἰς τὴν ρίζαν των διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν πράγματι τὴν λύσιν των.

§30Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Τὸ Κράτος ἀδικεῖ κατ’ ἄλλον τρόπον. Ἔπαυσε νὰ κάμνῃ ἀπαλλοτριώσεις καὶ κάμνει ἐπιτάξεις διὰ νὰ μὴ καταβάλῃ τὴν ἀποζημίωσιν.

§31Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν μᾶς σῴζει αὐτό.

§32Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τῶν δυσκόλων προβλημάτων ἡ λύσις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι πολὺ εὔκολος. Ἄς ἔχωμεν τοῦτο ὑπ’ ὄψιν: ἡ ἀναζήτησις τῆς λύσεως κατ’ ἐμὴν γνώμην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ πουθενὰ ἀλλοῦ, παρὰ εἰς ον χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἡ προηγουμένη Βουλή, δηλαδὴ ἡ τοῦ 1946, καὶ εἰς τὸν χαρακτῆρα τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ σημερινή. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξετάσωμεν τὸ λεπτὸν τοῦτο θέμα εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνατρέξωμεν δι’ ἐλαχίστων εἰς τὴν συνταγματικὴν Ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ τοῦ 1844 μέχρι σήμερον ἔχομεν ἐν συνόλῳ 9 Συντακτικὰ Σώματα, 5 Συντακτικὰς Συνελεύσεις καὶ 4 Ἀναθεωρητικάς. Καὶ ἐπὶ πλέον ἔχομεν τὴν Βουλὴν τοῦ 1926, ἡ ὁποία ὑπῆρξε πράγματι συντακτικὴ συνέλευσις. Εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ ὅτι οὐδεμία ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν Συνελεύσεων ὑπῆρξε πράγματι Ἀναθεωρητική. Οὐδέποτε ἐφηρμόσθη τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Συν)τος τοῦ 1864, τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συν)τος τοῦ 1911. Τὰ ὀνόματα τῶν Συνελεύσεων δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν. Ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρω ὅτι, ἡ κατ’ ἐξοχὴν χαρακτηριζομένη ὡς Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τοῦ 1911, μετερρύθμισε 52 ἄρθρα τοῦ Συν)τος τοῦ 1864 καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι δὲν μετέβαλε τὰς βασικὰς ἀρχάς, ἀλλ’ ἐπελήφθη καὶ μετερρύθμισε καὶ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ρυθμίζουν θεμελιώδη προβλήματα, θεμελειώδεις διατάξεις τοῦ Συν)τος. Ὁ Ἐλευθ. Βενιζέλος ἐρωτηθεὶς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, πρὸ τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς, διατὶ ἐπέμενεν ὡς πρὸς τὸν χαρακτῆρα τῆς Βουλῆς ὡς Ἀναθεωρητικῆς, εἶπεν ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Ἡμεῖς θέλομεν τὴν Βουλὴν ἀναθεωρητικὴν, εὐρεῖαν, καὶ ὅταν τοῦτο ζητῶμεν καὶ εἰς τοῦτο ἐπιμένωμεν, ἡ τοιαύτη ἀναθεωρητικὴ δὲν εἶναι ἴση πρὸς συντακτικήν; Βλέπομεν, λοιπόν, ὅτι εἰς ὅλας ἀνεξαιρέτως τὰς Συνελεύσεις—καὶ τὰς συντακτικὰς καὶ τὰς ἀναθεωρητικὰς—ὑπῆρξε πάντοτε κἄποια πολιτικὴ σκοπιμότης, ἡ ὁποία ἔδιδε τὸ ὄνομα των ὄχι ὅμως καὶ τὸν οὐσιατικόν των χαρακτῆρα. Καὶ συνήθως ὁ πολιτικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλε τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν Σωμάτων τούτων ὡς Ἀναθεωρητικῶν καὶ ὄχι ὡς Συντακτικῶν, ἦτο τὸ λεγόμενον πολιτειακὸν πρόβλημα, τὸ ὁποῖον προεκάλει πολιτικὰς κυρίως διαιρέσεις. Καὶ παρατηρεῖται τὸ ἑξῆς σημαντικόν, ὅτι εἰς τὰς Συνελεύσεις τοῦ παρελθόντος—καὶ τὰς χαρακτηριζομένας ἀκόμη ὡς Συντακτικὰς—ἀποχωρίζεται πάντοτε τὸ πολιτειακόν. Οὕτως ἔχομεν τὸ 1920 τὴν Γʹ Συντακτικὴν καὶ παρὰ ταῦτα γίνεται Δημοψήφισμα ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ. Ἔχομεν τὸ 1924 τὴν Δʹ Συντακτικὴν καὶ παρὰ ταῦτα γίνεται Δημοψήφισμα. Ἔχομεν τὸ 1935 τὴν Εʹ Συντακτικὴν καὶ παρὰ ταῦτα γίνεται Δημοψήφισμα. Ἔχομεν τὸ 1946 τὴν Δʹ ὀνομαζομένην Ἀναθεωρητικήν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὑπεστήριξα καὶ τότε καὶ ὑποστηρίζω καὶ σήμερον, ὅτι ἦτο Συντακτική, καὶ ὅμως ἐγένετο Δημοψήφισμα. Ἐὰν δὲ ἀνατρέξῃ κανεὶς καὶ εἰς τὴν ἀπωτέραν ἀκόμη ἱστορίαν, θὰ ἴδῃ ὅτι ὑπαρχούσης ἢ μᾶλλον μελλούσης νὰ συγκληθῇ τῆς Βʹ Συντακτικῆς, ἡ ὁποία ἐθεμελίωσε τὸ κρατοῦν πολίτευμα τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, ἀρχικῶς ἐγένετο δημοψήφισμα διὰ τὴν ἐκλογὴν Βασιλέως καὶ μόνον μετὰ τὴν ἄρνησιν τοῦ Βασιλόπαιδος Ἀλφρέδου νὰ δεχθῇ τὴν ἐκλογήν του, ἦλθεν ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις καὶ ἐξέλεξεν ὡς Βασιλέα τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἑλληνικῆς Δυναστείας Γεώργιον Αʹ. Τὰ λεχθέντα ἕνα εἶχον σκοπὸν νὰ ἀποδείξουν, ὅτι τὰ ὀνόματα τὰ ὁποῖα λαμβάνουν αἱ Ἑλληνικαὶ Συνελεύσεις, δὲν ἔχουν σημασίαν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποστολήν των καὶ τὸν πραγματικόν των χαρακτῆρα. Καὶ τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ διατὶ ἡ Συνέλευσις τοῦ 1946 ἦτο Συντακτική. Πρῶτον, διότι προηγήθη τῆς συγκλήσεώς της μία ὁλόκληρος δεκαετία ἐπαναστάσεων καὶ ἐκτροπῶν καὶ ἑπομένως ὑπάρχει τὸ ἐπαναστατικὸν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς συντακτικὰς συνελεύσεις. Δεύτερον, εἶχον γίνει τοιαῦται μεταβολαὶ καὶ παραβιάσεις διὰ τῶν λεγομένων συντακτικῶν πράξεων καὶ θεμελιωδῶν ἀκόμα Διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ὥστε θὰ ἦτο παράδοξον ἡ πρώτη λαϊκὴ ἀντιπροσωπεία ποὺ συνήρχετο μετὰ τὸν πόλεμον νὰ στερῆται τοῦ δικαιώματος νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ κύρους συντακτικῶν πράξεων μόνον καὶ μόνον διότι θὰ ἐχαρακτηρίζετο αὕτη ὡς ἀναθεωρητικὴ καὶ κατὰ συνέπειαν θὰ ἦτο ὀλιγωτέρας τυπικῆς καὶ οὐσιαστικῆς δυνάμεως ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶχον κυβερνήσεις μὴ ἐκλεγεῖσαι κἂν ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ὁ ἑξῆς ἄλλος λόγος, λόγος λίαν οὐσιώδης. Νομίζετε ὅτι τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 τὸ ὁποῖον ἰσχύει σήμερον ὀφείλεται εἰς τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ, τῆς συντακτικῆς συνελεύσεως τοῦ 1864, ἢ εἰς τὴν ψῆφον τῆς συνελεύσεως τοῦ 1911; Ὄχι, κύριοι συνάδελφοι, διότι τὸ Σύνταγμα τοῦτο εἶχε καταργηθῆ διὰ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927 καὶ μάλιστα καὶ προγενεστέρως. Τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, τὸ ὁποῖον ἰσχύει σήμερον παρ’ ἡμῖν, στηρίζεται εἰς μίαν βεβιασμένην πρᾶξιν τῆς συνελεύσεως τοῦ 1935, τὴν πρᾶξιν τῆς 10 Ὀκτωβρίου 1935, ἡ ὁποία τὸ ἐπανέφερεν ἐν ἰσχύϊ ὡς προσωρινὸν Σύνταγμα. Λέγει δὲ τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο: «ἐπαναφέρει προσωρινῶς ἐν ἰσχύϊ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νέου Συντάγματος». Ἐπὶ πλέον παρέμειναν ἐν ἰσχύϊ καὶ ἰσχύουν ἀκόμη καὶ σήμερον ὡρισμέναι διατάξεις τοῦ συντάγματος τοῦ 1927 ἐπὶ τῇ βάσει τῆς Ζʹ συντακτικῆς πράξεως τῆς 28.10.1935 αἱ ὁποῖαι πράξεις οὐδέποτε ἐκυρώθησαν ὑπὸ συνελεύσεως ἢ ὑπὸ ἁπλῆς κἂν Βουλῆς. Ἑπομένως τὸν χαρακτῆρα τῆς Βουλῆς τοῦ 1946 ὡς συντακτικῆς τὸν προσδιορίζει καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι, ὅταν συνῆλθεν, εὗρε συνταγματικὴν ἐκκρεμότητα ἀπὸ τοῦ ἔτους 1935. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι λόγοι. Ἐτηρήθη μήπως διὰ τὴν σύγκλησιν τῆς ἀναθεωρητικῆς λεγομένης ἐκείνης Βουλῆς τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος; Ὄχι. Κατὰ συνέπειαν ἡ πρόσκλησις τῶν ἐκλογέων διὰ νὰ ἐκλέξουν βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπήρτιζον ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, ἐγένετο κατὰ διάσπασιν τοῦ κρατοῦντος Συντάγματος καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν πρόκειται περὶ ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, δηλαδὴ περὶ συντεταγμένης λειτουργίας, διότι καὶ ἡ ἀναθεωρητικὴ λειτουργία εἶναι, κατὰ τὴν κρατοῦσαν γνώμην, συντεταγμένη, τοὐλάχιστον καθωρισμένη καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὄργανον τὸ ὁποῖον τὴν ἀσκεῖ καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαδικασίαν, ἡ ὁποία τηρεῖται καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν τῆς ἁρμοδιότητος, τὴν ὁποίαν ἔχει. Ἀλλὰ ἐπὶ πλέον ὡς τελευταῖον ἐπιχείρημα θὰ ἀναφέρω ὅτι ἡ Δʹ ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ συνεκλήθη διὰ τοῦ Β.Δ. τῆς 19.1.1946 ἀδέσμευτος καθ’ ὅλα, πλὴν τοῦ πολιτειακοῦ, εἶχε δὲ καὶ τὴν συνείδησιν ὅτι εἶναι συντακτικὸν Σῶμα, διότι ἤσκησεν ἀδέσμευτον ἐξουσίαν, ἐπιληφθεῖσα τῆς μεταβολῆς θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος καὶ διὰ τοῦ σχεδίου συντάγματος, τὸ ὁποῖον κατήρτισεν ἡ πρὸς τοῦτο ἐκλεγεῖσα ὑπ’ αὐτῆς ἐπιτροπή, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν διαφόρων ψηφισμάτων τὰ ὁποῖα ἐνεκρίθησαν ὑπ’ αὐτῆς καὶ ἴσχυσαν καὶ ὡς χαρακτηριστικὸν παράδειγμα ἀναφέρω τὰ ψηφίσματα περὶ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, δηλαδὴ περὶ ἄλλου τρόπου ἀσκήσεως τῆς βασικῆς, τῆς νομοθετικῆς λειτουργίας. Ἐὰν ἀποδεχθῶμεν ὅτι ἡ προηγουμένη Βουλὴ ἦτο συντακτική, ἢ ἐὰν ἀποδεχθῶμεν, συμφώνως πρὸς μίαν κρατοῦσαν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἰδιότυπον συνταγματικὴν παράδοσιν, ὅτι ἦτο ἀναθεωρητικὴ SUI GENERIS, ὅτι ἦτο ἰδιότυπος εὐρεῖα ἀναθεωρητική, τότε εὐθέως ἀνακύπτει τό ζήτημα τοῦ χαρακτῆρος τὴν παρούσης Βουλῆς. Βεβαίως τὸν χαρακτῆρα τῆς παρούσης Βουλῆς δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναζητήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος, διότι ἐκεῖνο προβλέπει περὶ τῆς περιωρισμένης, τῆς συντεταγμένης, τῆς καθωρισμένης λειτουργίας. Θὰ τὸν κρίνωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενικῶν πολιτικῶν ἀρχῶν, τῶν γενικῶν πολιτικῶν ἀντιλήψεων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνεται ἡ συντακτική, ἡ ἀδέσμευτος ἐξουσία, ἐκείνη ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν κλασσικωτέραν ἐκδήλωσιν τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τούτων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν Ἑλληνικῶν συνταγματικῶν προηγουμένων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναφέρω εὐθὺς ἀμέσως καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διαπιστώσεως ὅτι παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχει οὐσιαστικὴ διάκρισις μεταξὺ τῶν συντακτικῶν συνελεύσεων καὶ τῶν εὐρειῶν ἢ ἰδιοτύπων ἀναθεωρητικῶν πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ σημερινὴ Βουλὴ εἶναι ἰσοδύναμος πρὸς τὴν προηγουμένην, τοὐλάχιστον πρὸς τὴν φάσιν ἐκείνης τῆς προηγουμένης, τὴν ὁποίαν διήρχετο ὅταν διελύθη. Τοῦτο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προηγουμένων τῆς Ἑλληνικῆς συνταγματικῆς παραδόσεως. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ὅταν κατὰ τὸ ἔτος 1910 διελύθη ἡ πρώτη ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ἡ ἐπακολουθήσασα Βουλὴ ὑπῆρξεν ἡ δευτέρα ἀναθεωρητική, ἡ ὁποία ἐτερμάτισε τὸ ἀναθεωρητικὸν καλούμενον, πράγματι δὲ συντακτικὸν ἔργον. Ὅταν τὸ 1920 διελύθη ἡ τρίτη συντακτική, ἡ ἑπομένη ὑπῆρξεν ἡ Δʹ συντακτική, ὁμοίως καὶ ὅταν διελύθη καὶ ἡ Δʹ συντακτική, συντακτικὴ ὑπῆρξεν ἡ μὴ ἔχουσα ἀριθμὸν οὔτε συντακτικῆς οὔτε ἀναθεωρητικῆς, ἡ Βουλὴ τοῦ 1926–1927, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὸ σύνταγμα τοῦ 1927. Ὅταν τὸ 1935 διελύθη ἡ Εʹ συντακτικὴ, ἡ ἑπομένη ὠνομάσθη τρίτη ἀναθεωρητική, ὡς προκύπτει ἀπὸ τὰς συζητήσεις της, εἶχε τὰς αὐτὰς ἁρμοδιότητας, τὰς ὁποίας ὑπελόγιζε νὰ ἔχῃ καὶ ἡ Εʹ συντακτικὴ ἡ ὁποία δὲν ἐπεραίωσε τὸ ἔργον της. Καὶ ὅταν μετὰ πάροδον ὡρισμένων ἐτῶν ἐκλήθη καὶ πάλιν ὁ λαὸς νὰ ἐκλέξῃ ἀντιπροσώπους ἡ Δʹ ἀναθεωρητικὴ δὲν ἦτο ἁπλῆ Βουλή. Κατὰ συνέπειαν δὲν ἔχομεν κανένα προηγούμενον κατὰ τὸ ὁποῖον διὰ τῆς διαλύσεως δι’ οἱουδήποτε τρόπου καὶ ἐὰν ἐγένετο, καὶ ἀσχέτως πρὸς τὸ συγχωρητὸν αὐτῆς νὰ ἐτερματίσθη ἡ συντακτικὴ ἢ ἡ ἀναθεωρητικὴ λειτουργία. Ἑπομένως μέσα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν συνταγματικὴν ἱστορίαν, εἰς τὰ μνημονευθέντα προηγούμενα ἀνευρίσκομεν τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσοδυναμίας τοῦ νέου ἀντιπροσωπευτικοῦ σώματος πρὸς τὸ προηγούμενόν του, πρὸς τὸ διαλυθὲν ἐφ’ ὅσον δὲν ἐτερμάτισε τοῦτο τὴν συντακτικὴν ἢ ἀναθεωριτικὴν ἀποστολήν του. Ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι σύμφωνος καὶ πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ πολιτεύματός μας καὶ εἰδικώτερον, πρὸς τὴν βασικὴν ἀρχὴν ὅτι, οὐδεμία συγχωρεῖται ἀνάμιξις τῆς Ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ἐνάσκησιν τῆς συντακτικῆς, ἀκόμη καὶ τῆς ἀναθεωρητικῆς. Πολὺ δὲ περισσότερον δὲν συμβιβάζεται πρὸς τὸ πολίτευμά μας, ἡ οὐσιαστικὴ ματαίωσις τῆς συντακτικῆς ἢ ἀναθεωρητικῆς διαδικασίας διὰ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλά, θὰ μοῦ εἴπητε ἴσως ὅτι οὐδεὶς ἄκων εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι συντακτικὸς νομοθέτης. Ὁλόκληρον ἔτος παρῆλθεν ἀπὸ τότε ποὺ συνεκλήθη ἡ παροῦσα Βουλὴ καὶ ἡ ἰδία ἠμφισβήτησε τὴν ἔκτασιν τῆς ἁρμοδιότητός της, ἐδίστασε.....

§33Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Τὸ ἐρώτημα ἐτέθη δι’ ἀναθεωρητικὴν ἢ δι’ ἁπλῆν Βουλήν;

§34Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Πρῶτον, ὡς γνωρίζητε δὲν ὑπάρχει ἡ ἀρχὴ τῆς ἐπιτακτικῆς ἐντολῆς εἰς τὸ πολίτευμά μας καὶ δεύτερον, ἐὰν ὑπῆρχε καὶ τὸ ἐρώτημα πρὸς τὸν λαὸν δι’ Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι δὲν θὰ εἶχε γεννηθῆ κανένα ζήτημα. Ἀναγκάζεται κανεὶς νὰ ἀνατρέξῃ εἰς συνταγματικὰ προηγούμενα, ὅταν ὑπάρχῃ κάποια ἀσάφεια. Καὶ δὲν θὰ ἔκαμνα ὅλην αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξιν ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐντελῶς σαφοῦς θέματος, καὶ προδήλου λύσεως. Ἀλλὰ ἤδη ἐπέρασε, ἔλεγα πρὸ ὀλίγου, πολὺς καιρὸς καὶ πλήρης συντακτικὴ ἐξουσία διὰ τὴν ψήφισιν ὁλοκλήρου συντάγματος δὲν θὰ ἦτο εὔκολα παραδεκτὸν ὅτι δύναται ν’ ἀσκηθῇ. Ἄλλωστε διὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς συντακτικῆς ἁρμοδιότητος χρειάζεται καὶ ἡ συνείδησις τοῦ ἀσκοῦντος ὅτι ἀσκεῖ συντακτικὸν ἔργον. Ἑπομένως τὸ νὰ ἐπιληφθῇ σήμερον ὁλοκλήρου τῆς συντακτικῆς της ἀποστολῆς ἡ σημερινὴ Βουλὴ δὲν τὸ εὑρίσκω δυνατὸν μετὰ πάροδον τόσου καιροῦ. Τί ὅμως θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ; Ἔχομεν τὸ ἄρθρ. 104 τοῦ σχεδίου συντάγματος τῆς συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἶναι μεμετρημένον, ἀποτελεῖ συμβιβασμὸν ἀντιλήψεων περισσότερον προχωρημένων καὶ ἀντιλήψεων περισσότερον τολμηρῶν καὶ ἔτυχεν ἐν τέλει τῆς γενικῆς παραδοχῆς. Ἐὰν τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔτυχε τῆς ἐγκρίσεως μιᾶς ἐπιτροπῆς ἐντεταλμένης ὑπὸ ἑνὸς συντακτικοῦ Σώματος ἐγένετο ἰδικόν μας ψήφισμα, ἐὰν προσετίθετο ἡ ὁμόφωνος, ἢ ὁμόθυμος ψῆφος τῆς παρούσης Βουλῆς δηλ. ἡ ψῆφος καὶ ὅλων τῶν κομμάτων ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν βουλευτῶν διὰ νὰ ἀποτραπῇ ἡ δημιουργία ἀμφισβητήσεων, τότε νομίζω ὅτι διὰ τοιούτου λιτοῦ ψηφίσματος θὰ παρείχετο εἰς τὸν κοινὸν νομοθέτην μία συνταγματικὴ βάσις διὰ νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα τῶν ἀναγκαστικῶν ἀπαλλοτριώσεων. Θὰ ἠδύνατο μόνον νὰ προστεθῇ ὡς 2ον ἄρθρον εἰς τὸ ψήφισμα τοῦτο, διάταξις ἀφορῶσα τὸν χαρακτῆρα τῆς ἑπομένης Βουλῆς, διὰ τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι πολλὰ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων νομίζουν ὅτι πράπει νὰ εἶναι ἀναθεωρητική. Καὶ θὰ ἀποτελέσῃ οὕτω τὸ ψήφισμα καὶ τὴν γέφυραν, θὰ ἀποτελέσῃ τὴν ὁμαλὴν μετάβασιν ἀπὸ τῆς προηγουμένης εὐρυτάτης ἀποστολῆς Βουλῆς εἰς τὴν μέλλουσαν τοιαύτην. Διότι ἐὰν ἡ παροῦσα Βουλή, εἶναι ἁπλῆ Βουλή, τότε δὲν γνωρίζω τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἑπομένη Βουλὴ θὰ εἶναι καὶ ἁπλῆ ἀκόμη ἀναθεωρητική, ἂν δὲν τηρήσωμεν κατὰ γράμμα τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος. Εὐρεῖα δὲ ἀναθεωρητικὴ δὲν δύναται νὰ εἶναι χωρὶς νὰ μεσολαβήσῃ νέα ἀνωμαλία. Μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προσφάτου συνταγματικῆς ἐκκρεμότητος καὶ τοῦ χαρακτῆρος ἡμῶν ὡς Σώματος εὐρυτάτης ἀποστολῆς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβιβάσωμεν ὁμαλῶς εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλὴν τὴν δυνατότητα νὰ τερματίσῃ τὴν ὑπάρχουσαν ἐκκρεμότητα. Βεβαίως, ἡ λύσις αὕτη δὲν εἶναι λύσις, ἡ ὁποία προκύπτει εὐχερῶς καὶ ἀδιστάκτως, διότι ἐὰν ἦτο τοιαύτη θὰ εἶχε ἤδη δοθῆ. Ἀλλὰ ἐὰν ἐξετάσωμεν τὸ θέμα μετὰ προσοχῆς, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐξ ὅλων τῶν λύσεων εἶναι ἡ προτιμοτέρα καὶ διὰ τὸ συγκεκριμένον οὐσιαστικὸν θέμα τῶν ἀπαλλοτριώσεων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς καθαρῶς συνταγματικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς μεταβάσεως εἰς τὴν μέλλουσαν ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, ὀψέποτε ἤθελεν αὕτη συγκληθῆ. Ἐὰν ἀνεζήτησα τὴν ἐκτεθεῖσαν λύσιν, ἐξεταζομένου τοῦ προβλήματος τῶν ἀναγκαστικῶν ἀπαλλοτριώσεων, μὲ σειρὰν ἐπιχειρημάτων καὶ ἀναδρομὴν εἰς τὸ παρελθόν, τὸ ἔκαμα διότι ἡ γῆ μας εἶναι περιωρισμένη, ὁ χῶρος εἶναι δεδομένος, δὲν ἔχει δυνατότητα αὐξήσεως. Καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναζητήσωμεν προκειμένου περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν καλλιεργητῶν τῆς γῆς, λύσεις παρὰ τὸ περιωρισμένον τῶν ἐκτάσεων. Βεβαίως, δὲν διαφεύγει τὴν ἀντίληψίν μου ὅτι τὸ βασικόν μας πρόβλημα ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν δὲν εἶναι πρόβλημα διανομῆς, ἀλλὰ εἶναι πρόβλημα παραγωγῆς, αὐξήσεως δηλ. τῆς παραγωγῆς. Ὑπάρχει, βεβαίως καὶ ὡς πρὸς τὴν διανομὴν αἴτημα ἠθικοκοινωνικόν, τὸ αἴτημα τῆς δικαίας διανομῆς τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Ἀλλὰ πράγματι τὸ βασικὸν Ἑλληνικὸν πρόβλημα εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, διότι τοῦτο εἶναι ἀνεπαρκές. Προκειμένου ὅμως νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι στεροῦνται καὶ σπιθαμῆς ἔστω γῆς, εἶναι δυστυχῶς ἀναγκαῖον νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ὑπάρχουσαν περιωρισμένην ἔκτασιν γῆς. Λόγου ὅμως γενομένου περὶ αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς, νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ καταρτισθῇ ἕνα παραγωγικὸν πρόγραμμα μακρᾶς πνοῆς, τὸ ὁποῖον δὲν συνετάχθη δυστυχῶς μέχρι σήμερον, παρὰ τὸ ὅτι ὑπῆρξε καὶ ὁ ἀρχικὸς σκοπὸς τῆς ἱδρύσεως τοῦ ἀνωτάτου οἰκονομικοῦ συμβουλίου πρὸ δύο δεκαετηρίδων. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω ὅτι θὰ κατορθώσωμεν νὰ εὕρωμεν λύσιν τοῦ προβλήματος τῶν ἀναγκαστικῶν ἀπαλλοτριώσεων ἐὰν δὲν φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν ἐξέθεσα πρὸς ὑμᾶς. Διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν ἀναγκαστικῶν ἀπαλλοτριώσεων μετὰ τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου κ. Χατζηγιάννη, τοῦ τότε συναδέλφου κ. Βαμβέτσου καί τινων ἄλλων συναδέλφων οἱ ὁποῖοι, ἂς μοῦ συγχωρήσουν ὅτι λησμονῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ ὀνόματά των, διεξήγαγον μακροὺς ἀγῶνας κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ βίου τῆς Δ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Ἠρχίσαμεν τὸν ἀγῶνα ἀπὸ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1946 καὶ ἐξηκολουθήσαμεν μέχρι τῆς τελευταίας συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς ἐκείνης. Ἠγωνίσθημεν εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος, εἰς τὰς ἐπιτροπὰς ἐξουσιοδοτήσεως καὶ ὅταν συνεζητεῖτο τὸ πρόβλημα τῶν ἀπαλλοτριώσεων καὶ ὅταν συνεζητεῖτο ὁ νόμος περὶ ἀναγκαστικῶν μισθώσεων. Οἱ ἀγῶνες ἐκεῖνοι δὲν κατωρθώθη δυστυχῶς νὰ φθάσουν εἰς ἀποτελέσματα καὶ διὰ τοῦτο παρίσταται ἀνάγκη νὰ συνεχισθοῦν. Νομίζομεν ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ δύναται διὰ μιᾶς ὁμοθύμου ἀποφάσεώς της νὰ ἐπιτύχῃ τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος. 50.000 οἰκογένειαι Ἑλληνικαί, 50.000 ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι αἱ ὁποῖαι ἀναμένουν τὴν στιγμὴν αὐτὴν γὰ ἀποκτήσουν ὀλίγην ἔκτασιν γῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ποτίσουν καὶ θὰ γονιμοποιήσουν μὲ τὸν ἱδρῶτά των, θὰ εὐγνωμονοῦν τὴν Βουλήν μας, ἐὰν δυνηθῇ νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον τοῦτο καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ πιστεύω ὅτι, ἐὰν τὸ κατορθώσῃ θὰ ἔχῃ γράψει τὴν ὡραιοτέραν ἴσως σελίδα τῆς ἱστορίας. (Χειροκροτήματα ἐξ ὅλων τῶν πλευρῶν τῆς αἰθούσης).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Χλουβεράκης ἔχει τὸν λόγον.

§36Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν θὰ μακρηγορήσω, διότι οἱ προλαλήσαντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἠρεύνησαν τὸ θέμα εἰς ὅλας τὰς πτυχάς του. Ἀναμφισβητήτως εἶναι ἴσως ἡ τρίτη ταυτόσημος ἐπερώτησις, ἡ ὁποία συζητεῖται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ὅπως καὶ κατὰ τὰς προηγουμένας συνεδριάσεις ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος ὡμίλησαν πολλοὶ συνάδελφοι καὶ ἀπήντησαν Ὑπουργοί, ἀναμφιβόλως καὶ τώρα θὰ ἔχωμεν τὸ αὐτὸ τέρμα καὶ μὲ μαθηματικὴν ἀκρίβειαν εἰς τὸ αὐτὸ θὰ καταλήξωμεν. Πολλοὶ ἀκόμη συνάδελφοι θὰ ὁμιλήσουν, αἱ ἀναγκαῖαι ἐξάρσεις θὰ ἀκουσθοῦν, θὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ θὰ περιπέσωμεν καὶ πάλιν εἰς τὴν προτέραν Κοινοβουλευτικὴν νάρκην. Κύριοι Βουλευταί, νομίζω ὅτι τὸ θέαμα εἶναι λυπηρὸν ἀπὸ τῆς ἑξῆς πλευρᾶς, ὅτι καθ’ ἥν στιγμὴν ἡμεῖς ἐκπροσωποῦμεν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον κατὰ 70%, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Ἔθνος βασίζεται εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι πάντοτε ἠγωνίσθησαν καὶ ἀγωνίζονται ὑπὲρ βωμῶν καὶ ἑστιῶν, λόγῳ τῆς ἀγάπης των πρὸς τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν τὴν ὁποίαν ἔχουν καθ’ ἥν στιγμὴν τόσα λέγονται διὰ τὴν πτώχειαν καὶ τὴν δυστυχίαν τῶν ἀγροτῶν, καθ’ ἥν στιγμὴν ὁμιλοῦμεν διὰ τὸ μικρὸν εἰσόδημα τὸ ὁποῖον ἔχουν, καὶ καίομεν τόσον λιβανωτὸν ὑπὲρ αὐτῶν, εἶναι λυπηρὸν ὅτι δὲν κατορθώνομεν νὰ λάβωμεν μίαν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος. Ἡ εὐθύνη βαρύνει ἐξ ὁλοκλήρου τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν. Διότι, θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ καὶ διὰ τὸ συζητούμενον θέμα μία ἱστορικὴ συνεδρίασις, ὅπως ἔγινεν πρὸ 15θημέρου διὰ τὸ προκῦψαν ζήτημα, κατόπιν τῆς δημοσιευθείσης ἐπιστολῆς τοῦ κ. Διάκου, ὅτε ἀπὸ τῆς ἀπωτάτης ἄκρας δεξιᾶς, μέχρι τῆς ἀπωτάτης ἄκρας ἀριστερᾶς, πάντες ἐγίναμεν ὑπέρμαχοι τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν τοῦ Πολιτεύματος, τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος καὶ τῆς Στρατιωτικῆς ἡγεσίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἡγεσίαν—Ἄνακτος καὶ Στρατιωτικὴν—ἀποβλέπει μὲ ἐμπιστοσύνην καὶ ἀγωνίαν τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τουναντίον ἐνῷ ἔγινεν αὐτὴ ἡ ἱστορικὴ συνεδρίασις καὶ ὡμίλησαν εἰς αὐτὴν τὴν ἱστορικὴν συνεδρίασιν πολλοὶ συνάδελφοι τὸ ζήτημα τοῦ καταπτύστου αὐτοῦ ἀνθρώπου ἀπετελματώθη ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἤδη ἐκτελεσθῆ διότι ὄχι μόνον ὁλόκληρην τὴν περιουσίαν του διέθεσε διὰ τὸν συμμοριτισμόν, ἀλλὰ καὶ χιλιάδες κυβικὰ ξυλείας Ρωσσικῆς προελεύσεως ἐπώλησεν εἰς τὸν Ἑλλ. λαὸν καὶ ἀφήμαξε τὰ πτωχὰ των βαλάντια χωρὶς νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ σκοποὺς πολιτισμοῦ ἢ στεγαστικοὺς ἀλλὰ νὰ μετατραπῇ εἰς αἰώνια φέρετρα χιλιάδων Ἑλλήνων πατριωτῶν στρατιωτῶν καὶ χωροφυλάκων οἱ ὁποῖοι ἐθυσιάσθησαν εἰς τὸν βωμὸν διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς Πατρίδος. Καὶ ἐνῷ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια εἴδατε ποίαν τροπὴν καὶ ἐξέλιξιν ἔλαβεν ἡ ὑπόθεσις καὶ ἀφοῦ ἔγινεν ἱστορικὴ συνεδρίασις καὶ ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ὡμίλησαν μὲ θέρμην, νομίζω ὅτι καὶ τώρα καθῆκον τῆς παρούσης Βουλῆς εἶναι ὅπως κάμῃ μίαν ἱστορικὴν συνεδρίασιν καὶ ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ νὰ ὁμιλήσουν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἐν συνεχείᾳ, ἡγουμένου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ληφθῇ ἀμέσως ἀπόφασις, καὶ ὅλοι οἱ βουλευταὶ ἀσφαλῶς θὰ ἐγκρίνουν τὸ νομοσχέδιον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Κύριοι Βουλευταί, θὰ ἠθέλαμεν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων, νὰ δοθῇ κατ’ ἀρχὴν γῆ ἑλληνικὴ διὰ νὰ ἠμπορῇ νὰ γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις. Γῆ ἑλληνικὴ ὑπάρχει, ἀλλὰ εἶναι ἀνεκμετάλλευτος καὶ ἀνεξερεύνητος. Οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι βάσει στοιχείων, τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ ἀτελῆ, ὡς λέγουν, εἶπον ὅτι, διαθέτομεν 1½ ἑκατομμύριον στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὴν κυριότητα διαφόρων ὀργανισμῶν, ὅπως εἶναι αἱ μοναστηριακαὶ περιουσίαι, ὅπως τὰ κτήματα τῆς Κωπαΐδος, ὅπως εἶναι τὰ ἐφεδρικὰ κτήματα ἐν Κρήτῃ, ὅπως εἶναι αἱ βοσκαὶ καὶ οἱ βοσκότοποι, ποὺ ἀνήκουν εἴτε εἰς τὸ Κράτος, εἴτε εἰς διαφόρους κοινότητας. Ὅλα αὐτὰ τὰ 2.000.000 στρέμματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουν εἰς ἰδιώτας, ἀλλὰ ἀνήκουν εἰς πρόσωπα δημοσίου δικαίου, ὅλα αὐτὰ διδόμενα εἰς τὴν καλλιέργειαν ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἀποδώσουν καὶ θὰ ἐπιζήσουν ἐξ αὐτῶν χιλιάδες οἰκογενειῶν πτωχῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου θὰ αὐξηθῇ εἰς μεγάλον βαθμὸν ὁ ἐθνικὸς πλοῦτος. Ἐὰν δὲ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνασυγκροτήσεως παραλλήλως δώσωμεν τοιαύτην σημασίαν, τὴν ὁποίαν κατανοεῖ ἤδη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀμερικανικὴ Ἀποστολή, ἡ ὑποβοήθησις δηλαδὴ τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου δι’ ἔργων ἀποξηράνσεως καὶ ἐγγειοβελτιωτικῶν διὰ τῆς ἀξιοποιήσεως δηλαδὴ τῶν κτημάτων ἀσφαλῶς θὰ μᾶς φέρῃ ταχέως εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον καὶ τὰ τρόφιμα, ὥστε νὰ μὴ ἐξάγωμεν τόσον πολὺ συνάλλαγμα τοῦ ὁποίου ἔχομεν τοσαύτην ἀνάγκην, κατ’ ἔτος διὰ τὴν ἀγορὰν τροφίμων βασικῆς καταναλώσεως, ὅπως εἶνε οἱ πατάτες. Διότι εἶνε ἐντροπὴ κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἰσάγωμεν πατάτες καὶ ἄλλα φροῦτα, τὰ ὁποῖα ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν ἐδῶ ἐν ἀφθονίᾳ καὶ εἰς χαμηλὰς τιμάς. Καὶ τὸ 82% τοῦ συναλλάγματος τοῦ εἰσαγομένου ποὺ εἶναι ἀπὸ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν γεωργικῶν προϊόντων καπνοῦ, ἐλαίου, σταφίδος νὰ μὴ καταναλίσκεται διὰ ἀγορὰς τροφίμων ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν κ.λ.π. Ἑπομένως νομίζω ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ σοβαρῶς τὴν Βουλὴν καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἡ γῆ καὶ δύναται νὰ ἀποδοθῇ εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς, προσκρούομεν λέγουν οἱ εἰδικοί, εἰς τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Συντάγματος. Βεβαίως δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῆς ὀρθότητος ἢ μὴ τοῦ Συντάγματος, διότι ἀναμφισβητήτως δὲν ἔχω καμμίαν θέσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως νομίζω ὅτι τὰ Συντάγματα ἔχουν κάποιαν ἀρχὴν καὶ σκοπιμότητος, τὰ Συντάγματα γίνονται ἀκριβῶς, διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ δώσουν εἰς τὸν λαὸν τὰς δυνατότητας νὰ ἐπιζήσῃ, ἀναλόγως δὲ τῶν ἐποχῶν, ἀναλόγως τῶν ἐξελίξεων καὶ ἀναλόγως τῶν καταστάσεων ἀναθεωροῦνται. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὸν τὸ νὰ λέγωμεν ὀρθόδοξοι ἢ μὴ ὅτι τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 δὲν μᾶς ἀφήνει νὰ κάμωμεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Διότι ἐρωτᾶται, πῶς ἀπὸ τὸ 1915 καὶ ἐφεξῆς διὰ Κυβερνήσεων τοῦ μεγάλου Ἐλ. Βενιζέλου καὶ τῶν συνεργατῶν του Μιχαλακοπούλου, Καφαντάρη κ.λ.π., πῶς τότε ἐγένετο ἡ τροποποίησις τοῦ Συντάγματος, μὲ ἀντιπολίτευσιν ἰσχυρὰν καὶ μὲ πολιτικοὺς ἄνδρας μεγάλου ἀναστήματος, ὅπως ὁ Γούναρης, ὁ Πρωτοπαπαδάκης, ὁ Μπαλτατζῆς καὶ ἄλλοι, καὶ ἀπηλλοτριώθησαν μεγάλαι ἐκτάσεις καὶ δὲν δυνάμεθα σήμερον, ποὺ δὲν ἔχομεν οὔτε τὸ ἀνάστημα οὔτε τὴν πολιτικὴν εὐρύτητα τῶν τότε μεγάλων πολιτικῶν ἀνδρῶν, δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ τὸ τροποποιήσωμεν; Μοῦ γεννᾶται αὐτὴ ἡ ἀπορία. Τότε ἠμπόρεσαν καὶ ἔκαναν αὐτὴν τὴν παρέκλησιν καὶ δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς σήμερον νὰ κάμωμεν τοιαύτην συζήτησιν; Βεβαίως καὶ εἰς τὴν δικτατορίαν τοῦ Παγκάλου ἔγινεν ἡ σεισάχθεια τῶν φόρων καὶ ἐπὶ Παγκάλου ἐδόθησαν κτήματα εἰς ἀκτήμονας καλλιεργητάς. Ἑπομένως καὶ ὑπὸ τὸ κοινοβουλευτικὸν καθεστὼς ἐπὶ μεγάλου Ἐλ, Βενιζέλου καὶ ὑπὸ τὸ δικτατορικὸν καθεστὼς καὶ εἰς τὰς δύο αὐτὰς ἐκ διαμέτρου ἀντιθέτους καταστάσεις, ὑπῆρξεν ἡ κατανόησις ὅτι πρέπει νὰ δοθοῦν τὰ κτήματα εἰς ἐκείνους ποὺ τὰ ἐργάζονται καὶ ἐδόθησαν διότι πρέπει νὰ ἐργασθοῦν αὐτοὶ νὰ βγάλουν διὰ νὰ φᾶμε καὶ ἐμεῖς, διότι αὐτοὶ θὰ ἐργασθοῦν καὶ ἐμεῖς θὰ ἀπολαύσωμεν τοὺς κόπους των, διότι ζοῦμε παρασιτικῶς εἰς βάρος τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ καὶ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα; Διατὶ ἑπομένως ἀμφιταλλαντευόμεθα καὶ δὲν προχωροῦμεν εἰς σοβαρὰς ἀποφάσεις; Κύριοι Βουλευταί, θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων. Ἐν Κρήτῃ ὑπάρχουν πάρα πολλαὶ μοναί! Καίτοι δὲν ἔχω τὰ ἀκριβῆ στοιχεῖα τῆς ἐκτάσεως τῶν περιουσιῶν, ἐν τούτοις γνωρίζω τὰ τῆς ἐπαρχίας μου τοῦ νομοῦ Λασηθίου. Ὑπάρχει μία μονὴ ἱστορικὴ, ὀνομαζομένη Τοπλοῦ ἡ ὁποία εἶχε 50.000 στρέμματα. Ἐκ τῶν 50.000 στρεμμάτων ἐδόθησαν τὰ ⅖ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καὶ τῶν πολεμιστῶν ἐφέδρων τοῦ παρελθόντος πολέμου. Ἐκ τῶν ⅖ τὸ ⅕ ἐδόθη τὸ 1936 εἰς τοὺς πολεμιστάς, ἠξιοποιήθη καὶ ἐκ τῆς ἀξιοποιήσεως αὐτῆς, σᾶς λέγω βάσει ἐπισήμων στοιχείων, παρήχθησαν ἐφέτος 80.000 ὀκάδες σουλτανίνας, 150.000 ὀκάδες ἐλαίου μὲ προοπτικὴν 300.000, νέα ἐλαιόδενδρα ἐφυτεύθησαν καὶ ποικίλαι ἄλλαι καλλιέργειαι ἀνεπτύχθησαν. Παραμένουν ἀκόμη ⅗ ἀδιάθετα ἐκ τῶν ὁποίων 15.000 στρέμματα εἶνε καλλιεργήσιμα διὰ μηχανικῆς καλλιεργείας. 1.000 στρέμματα εἶναι βαλτώδη καὶ μὲ ἕνα τρακτὲρ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκχερσωθοῦν μὲ τὰ νερὰ δὲ ποὺ ὑπάρχουν θὰ δύνανται νὰ θρέψουν μὲ πατάτες ὁλόκληρον τὴν Κρήτην. Εἰρήσθω ἐν παρόδῳ ὅτι, τὰ κτήματα αὐτὰ τὰ νέμονται σήμερον 3 καλόγηροι 4 καλόγριες μὲ προσωπικὸν βοηθητικὸν ἄλλων 10 ἀτόμων καὶ μὲ 300 αἰγοπρόβατα, νομίζω κύριοι ὅτι μὲ τοιαύτην ἔκτασιν δύνανται νὰ συντηρηθοῦν χιλιάδες ἄτομα. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψει σας ὅτι δίπλα ἀπὸ τὴν μονὴν Τοπλοῦ ὑπάρχουν 500 οἰκογένειες χωρὶς σπιθαμὴν γῆς, αἱ ὁποῖαι οἰκογένειαι διὰ νὰ ζήσουν καλλιεργοῦν μὲ βρώμην καὶ κριθὴν κἄτι βραχώδεις ἐκτάσεις μὲ 1–2 μέτρα κυβικὰ χώματος κατὰ νησίδας. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ὁποθενδήποτε καμμία ἀντίρρησις εἰς βάρος τοιούτων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι πάντοτε προσφέρουν ὅλας τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὸ Ἔθνος νὰ τοὺς δοθοῦν τὰ κτήματα αὐτά. Κατόπιν ὅλων αὐτῶν νομίζω ὅτι ὑποχρέωσις τῆς σημερινῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἶνε νὰ γίνουν τρία τινά, τὸ πρῶτον εἶνε ὅπως παρακληθῇ ὁ καθεὶς εἰς τὸ κόμμα ποὺ ἀνήκει βέβαια νὰ τὸ συζητήσῃ καὶ νὰ ὁρίσωμεν ἔπειτα μίαν ἡμέραν συνεδριάσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἡ ὁποία συνεδρίασις πραγματικὰ νὰ εἶνε ἱστορική. Διότι ἱστορικὴ ἔγινε προχθὲς χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ καὶ λόγος ἐπὶ μιᾶς φανταστικῆς δῆθεν δικτατορίας. Δι’ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν πρέπει νὰ γίνῃ ἱστορικὴ συνεδρίασις, νὰ κληθοῦν οἱ Ἀρχηγοὶ νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ θέματος. Πρέπει: 1) Νὰ γίνῃ συνεδρίασις μὲ ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν μετὰ ὅλοι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δι’ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας νὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. 2) Νὰ ἐκτυπωθοῦν αἱ ἀγορεύσεις τῶν κ.κ. Παπανδρέου, Χατζηγιάννη κλπ. καὶ νὰ σταλοῦν εἰς ὅλους τοὺς ἀγροτικοὺς ὀργανισμοὺς τῆς Χώρας διὰ νὰ κατατοπισθῇ οὕτω ὁ ἀγροτικὸς κόσμος καὶ νὰ λάβῃ θέσιν σαφῆ ἀπέναντι τοῦ ζητήματος καὶ προκληθῇ οὕτω ὁ εὔλογος φόβος εἰς τὴν σημερινὴν ἡγεσίαν. Ἐὰν οὔτε τὸ ἕνα, οὔτε τὸ ἄλλο γίνῃ, τότε ἕνα καθῆκον ἔχομεν: νὰ κατέλθωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας καὶ νὰ ἡγηθῶμεν μιᾶς εἰρηνικῆς ἐπαναστάσεως καὶ νὰ καταλάβωμεν τὰ κτήματα διὰ τῆς βίας ἰδίως τὰ μοναστηριακά, ἐκτελοῦντες μέγα καθῆκον ἐθνικὸν καί κοινωνικόν. (Χειροκροτήματα).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§38Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τοὺς ἀγορητὰς διὰ τὴν διάστασίν μου, ἡ ὁποία ὅμως ἐλπίζω, ὅτι θὰ συμβάλῃ εἰς τὸ ἔργον μας. Νομίζω, ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ τοῦ θέματος τὴν σοβαρότητα τοῦ ὁποίου ἀφήνω νὰ κρίνητε οἱ ἴδιοι. Τόσον ἐκ τῶν παρακαθημένων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὅσον καὶ τῶν ἐκτὸς αὐτῆς, δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς ὅτι τὸ ἔργον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ δίδῃ τὸ παράδειγμα τῆς ἐργασίας καὶ τῆς δραστηριότητος, διεξάγεται μὲ τὸν ἀπαιτούμενον ρυθμὸν πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν τεραστίων προβλημάτων. Τὸ νομοθετικὸν ἔργον καὶ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος ἔχει σημαντικῶς ἐξαιρετικὴν καθυστέρησιν, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὸν ἐπιεικέστερον χαρακτηρισμόν. Καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον καὶ κατὰ τὴν τρέχουσαν, ἐλάχιστα σοβαρώτατα ζητήματα ἀπησχόλησαν τὴν Βουλὴν ρυθμισθέντα δι’ Α.Ν. πρὸς τοὺς ὁποίους τόσην συμπάθειαν ἐπέδειξαν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις καὶ τοὺς ὁποίους δὲν ἔφεραν ἀκόμη πρὸς κύρωσιν εἰς τὴν Βουλὴν. Ἡ ἀραιὰ ἐμφανιζομένη ἡμερησία διάταξις τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας δὲν ἐξαντλεῖται διὰ διαφόρους ἄλλους λόγους καὶ πλειστάκις διότι ἀπουσιάζουν οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοί. Τὴν εἰκόνα τῆς καταστάσεως ἀφήνω νὰ δώσουν οἱ ἀριθμοί. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον ἔγιναν 120 συνεδριάσεις ἐκ τῶν ὁποίων 45 νομοθετικὴ ἐργασία καὶ 25 κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Κατὰ τὰς 45 συνεδριάσεις ἐλάχιστα νομοσχέδια ἐψηφίσθησαν τὰ δὲ 9)10 αὐτῶν ἐψηφίσθησαν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῶν διακοπῶν τῆς παρελθούσης συνόδου καὶ συγκεκριμένως τὰς 2 τελευταίας ἡμέρας πρὸ τῶν διακοπῶν τῶν Χριστουγέννων ὁπότε προσεκομίσθη εἰς τὴν Βουλὴν σωρεία νομοσχεδίων ὑψίστης σημασίας ἀφορώντων τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς Χώρας καὶ τὰ ὁποῖα οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ ἐχαρακτήρισαν ὑπηρεσιακὰ καὶ ἐπείγοντα καὶ ἠξίωσαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ τὰ ψηφίσῃ ἐπὶ τροχάδην πρὸς ἀποτροπὴν συμφορῶν καὶ τὰ ἐψήφισαν πράγματι δυστυχῶς ἄνευ συζητήσεως ἀπούσης σχεδὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅλων σχεδὸν τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ παρόντων ἐλαχίστων βουλευτῶν καὶ πολὺ περισσοτέρων κλητήρων. Εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ φαινόμενον αὐτὸ μᾶς ἑτοιμάζεται διὰ τὰς παραμονὰς τῶν διακοπῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἡ ἰδία εἰκὼν παρουσιάζεται καὶ διὰ τὸν Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον ὅστις ἀποτελεῖ τὴν σοβαρωτέραν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος καὶ ὁ ὁποῖος μόλις ὑπερκαλύπτει τὰς ἀτελείας τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ καὶ τοῦ ὁποίου τὴν σημασίαν καὶ αὐτοὶ οἱ διῶκται τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ συστήματος ἀναγνωρίζουν. Συνεδριάσεις Κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου ἔγιναν 75 μὲ ἐγγεγραμμένας ἐρωτήσεις, ἐπερωτήσεις καὶ ἀναφορὰς 1500. Συνεζητήθησαν 88 ἐρωτήσεις καὶ ἀναφοραὶ καὶ 34 ἐπερωτήσεις, δηλαδὴ εἰς κάθε συνεδρίασιν Κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου συνεζητήθη μία ἐρώτησις, μία ἀναφορὰ καὶ ⅓ τῶν ἐπερωτήσεων. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἡμέραι τοῦ ἐλέγχου κατηναλώθησαν κυρίως μὲ τὴν συζήτησιν τῶν Γιούρων, τοῦ συμμοριτισμοῦ, τῶν πετρελαιοειδῶν καὶ τῆς ζακχάρεως. Δὲν ὑποτιμῶ τὴν σοβαρότητα αὐτῶν τῶν θεμάτων ἀλλὰ ὑποστηρίζω 1) ὅτι δύνανται νὰ συζητηθοῦν ὅλα αὐτὰ τὰ θέματα ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος καὶ 2) ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιτείνῃ τὸν χρόνον τῆς ἐργασίας της μέχρις ἐξαντλήσεως τῶν θεμάτων ἵνα οὕτω μὴ πίπτωμεν εἰς ἀπεραντολογίαν ἐνθυμίζουσαν παλαιὰν ἐπιφυλλίδα ὑπὸ τὸν τίτλον «Καλλέργης», τὴν ὁποίαν ἐπὶ τρεῖς μῆνας ἐδημοσίευεν παλαιὰ ἐφημερὶς τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ ἡμερησία διάταξις στενάζει ὑπὸ τὸ βάρος 1000 ἐρωτήσεων, ἀναφορῶν καὶ ἐπερωτήσεων καὶ ἐὰν συνεχισθῇ ὁ σημερινὸς ρυθμὸς θὰ χρειασθοῦν 20 ἔτη διὰ νὰ ἐξαντληθῇ ἡ σημερινὴ ἡμερησία διάταξις. Τοῦτο σημαίνει, ἀναμφισβητήτως, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ ταχείας καταργήσεως τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, τὴν σημασίαν τοῦ ὁποίου, ἐπαναλαμβάνω, οὐδεὶς ἔχει ἀμφισβητήσει καὶ ἐκ τῆς ὁμαλῆς λειτουργίας τοῦ ὁποίου θὰ διεφωτίζετο καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡμεῖς ἐπὶ πολλῶν φλεγόντων ζητημάτων καὶ δὲν θὰ ἔμενε τὸ παράπονον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὅτι ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ λύσῃ τὰ προβλήματα τῶν ὁποίων τὴν λύσιν ὑπεσχέθησαν ὅλα τὰ κόμματα κατὰ τὸν προεκλογικὸν ἀγῶνα, δὲν εἶναι οὔτε τοὐλάχιστον, διατεθειμένη νὰ διαθέσῃ ὀλίγον χρόνον διὰ νὰ τὰ συζητήσῃ. Καὶ θὰ ἐσταμάτα ἡ σοβαρωτάτη καὶ ἡ ἀπολύτως δικαιολογημένη κατηγορία τοῦ λαοῦ ἐναντίον τῶν ἐκπροσώπων του, οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὴν γνώμην του, τὴν δικαιολογουμένην, εἴτε ἀπὸ ἀνικανότητα, εἴτε ἀπὸ ἀδιαφορίαν δὲν φέρουν τὰ ζητήματα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς συζήτησιν, δὲν θέλουν νὰ θέσουν τὰ αἰτήματά του ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἂς μὴν ἀπατώμεθα, κύριοι βουλευταί, καὶ ἂς κατανοήσωμεν ὅτι ὅταν κατὰ τοιοῦτον τρόπον συνεχισθῇ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς ὅταν ζητήματα τοιαύτης σοβαρότητος δὲν εὑρίσκομεν οὐδὲ χρόνον νὰ συζητήσωμεν κἄν, ὅταν ζητήματα φλέγοντα δὲν εὑρίσκουν μίαν ἀνώδυνον ἔστω λύσιν, ὅταν χάριν εἰς τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, δὲν ἔχει λεχθῆ οὐδὲ λέξις διὰ τεράστια προβλήματα, ὅπως εἶναι τὸ πρόβλημα τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅπως εἶναι τὸ πρόβλημα τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς, ὅπως εἶναι τὸ πρόβλημα τῆς συγκοινωνίας, ὅπως εἶναι τὸ πρόβλημα τῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων καὶ τόσα ἄλλα, ἐπὶ τῶν ὁποίων, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἠσχολήθη ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ζητήματα τὰ ὁποῖα ρυθμίζουν ἀπὸ τὰ μουχλιασμένα γραφεῖα ὀφικιούχων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀνικάνων καὶ ἀναρμοδίων, κατὰ τρόπον ἐντελῶς ἀνάπηρον καὶ ἐμπειρικόν, ὅταν κατὰ τοιοῦτον τρόπον συνεχισθῇ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς, θὰ ἐκπέσωμεν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ καὶ μαζί μας θὰ ἐκπέσῃ καὶ τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶμεν ἄλλην μίαν φοράν, νομίζοντες ὅτι φέρομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν διαμαρτυρίαν ὅλων τῶν συναδέλφων, διὰ τὴν νοοτροπίαν καὶ τὴν τακτικὴν τῶν περισσοτέρων λειτουργῶν ὄχι τῆς σημερινῆς μόνον Κυβερνήσεως, ὅλων τῶν Κυβερνήσεων, οἱ ὁποῖοι ἀφοῦ μετὰ πολλῆς στοργῆς ἀφοσιοῦνται εἰς τὴν λύσιν τῶν προβλημάτων τῆς ἰδιαιτέρας ἐκλογικῆς των περιφερείας, νομίζουν ὅτι πρέπει νὰ μείνουν ἀθέατοι καὶ εἰς τὰ γραφεῖά των καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἔφθασαν ἀκόμη μέχρι τοῦ σημείου νὰ μὴ ὑπάρχουν ζητούμενα στοιχεῖα ἐκ μέρους συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἐκτελέσουν τὸ καθῆκόν των. Ἁπλῆ παρατήρησις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν θὰ σᾶς πείσῃ περὶ τούτου. Σωρεία ἐπερωτήσεων διὰ τὴν μὴ κατάθεσιν ἐγγράφων εἶναι ἐγγεγραμμέναι. Ἐγώ, κ. βουλευταί, ἐγὼ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ ἑνὸς ἑξαμήνου παρεκάλεσα τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας νὰ καταθέσῃ πίνακα εἰς τὴν Βουλὴν εἰς τὸν ὁποῖον νὰ ἀναφέρεται πόσα σχολεῖα δημοτικά, πόσα Γυμνάσια καὶ πόσαι Παιδαγωγικαὶ Ἀκαδημίαι λειτουργοῦν εἰς τὴν Χώραν. Πρὸ τετραμήνου δὲ ἐζήτησα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς νὰ καταθέσῃ πίνακα ἐμφαίνοντα πόσα Νοσοκομεῖα λειτουργοῦν καὶ πόσας κλίνας διαθέτουν. Παρῆλθεν ἑξάμηνον καὶ τετράμηνον καὶ οὐδεμιᾶς ἠξιώθην ἀπαντήσεως. Καὶ ἐρωτῶ τοὺς ἀπόντας ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς καὶ τόν, πρὸς τιμήν του, παρόντα ἀξ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐρωτῶ καὶ τὰ μέλη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ποῦ ἄραγε ὀφείλεται ἡ σιωπὴ αὐτή; Ὀφείλεται μήπως εἰς τὸ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εὑρίσκεται ἐν ἀδυναμίᾳ, ἀγνοεῖ τὰ σχολεῖα τὰ ὁποῖα λειτουργοῦν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὀφείλεται μήπως ὅτι καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς ἀγνοεῖ τὰ Νοσοκομεῖα τὰ ὁποῖα λειτουργοῦν ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν του: Ἀλλοίμονον κ. βουλευταί, ἐὰν ἤθελε πιστεύσει κανεὶς εἰς τοιαύτην ἐκδοχήν. Ὀφείλεται μήπως εἰς τὴν ἀδιαφορίαν καὶ τὴν περιφρόνησιν τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν, πρὸς τὰ αἰτήματα τῶν συναδέλφων, τὰ ὁποῖα θεωροῦν ἄνευ σημασίας καὶ τὰ ὁποῖα διαταράσσουν τὴν καλήν των χώνευσιν καὶ τὴν ὑγείαν των; Ἐὰν τοῦτο συμβαίνῃ ἀξ. κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθοῦν κυρώσεις ἐπὶ συναδέλφων οἱ ὁποῖοι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐλησμόνησαν στοιχειώδη των καθήκοντα. Δὲν ἀγνοῶ, κ. βουλευταί, ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ ὀφείλεται εἰς πολλὰ αἴτια ὀργανικὰ καὶ μή. Νομίζω ὅμως ὅτι πολλὰ τῶν αἰτίων αὐτῶν δύνανται νὰ θεραπευθοῦν ἐὰν ληφθοῦν τὰ ἐπιβαλλόμενα μέτρα. Ἕνα δὲ ἐξ αὐτῶν εἶναι ἡ τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Πρὸ ἑνὸς ἔτους, κατόπιν ἀτυχοῦς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπεισοδίου, ἡ Βουλὴ ὁμοφώνως ἀπεφάσισε τὴν τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι «ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν» θὰ φέρῃ ἐνώπιον αὐτῆς σχέδιον τροποποιήσεων. Ἀλλ’ ὡς συνήθως, ἡ ὑπόσχεσις αὐτὴ παρέμεινεν ὑπόσχεσις καὶ τὸ ζήτημα ἀπέθανεν ἐν τῷ νεκροταφείῳ τῶν ἑλληνικῶν καλενδῶν. Οὐδὲν ὅμως μέτρον καὶ καμμία τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασιν καὶ νὰ τὴν θεραπεύσῃ, ἐάν, κ. βουλευταί, Κυβέρνησις, Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος δὲν παύσωμεν νὰ ζῶμεν εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν τῶν ψευδαισθήσεων καί, διαπιστώνοντες τὴν πραγματικότητα, δὲν ἀτενίσωμεν εἰς τὴν λύσιν τῶν προβλημάτων μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς καὶ δὲν βαδίσωμεν τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλουν αἱ στιγμαὶ αὗται αἱ κρίσιμοι, ὁσονδήποτε ἀνηφορικὸς καὶ ἐπίμοχθος καὶ ἂν εἶναι. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εὐφραδεῖς ἀγορεύσεις, σημαντικαὶ δηλώσεις ἐκ μέρους τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων οἱ ὁποῖοι ὡς εἷς ἄνθρωπος ὑπεστήριξαν ὅτι ἀποδοκιμάζουν τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦν τοῦτον ἔξωθεν καὶ εἶναι ἕτοιμοι νὰ ἀγωνισθοῦν διὰ τὴν διατήρησιν καὶ ἐπικράτησίν του. Ὁσονδήποτε ὅμως εὐφραδεῖς καὶ ἂν ὑπῆρξαν αἱ ἀγορεύσεις αὗται καὶ ὁσονδήποτε σημαντικαὶ αἱ δηλώσεις καὶ ὁσονδήποτε ἱστορικὴ καὶ ἂν ἐκρίθη ἡ συνεδρίασις ἐκείνη τῆς Βουλῆς, δὲν νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι οἱ ἀπειλοῦντες τὸν κοινοβουλευτισμὸν ἐχθροὶ θὰ καμφθοῦν καὶ οἱ ἀπειλοῦντες τὸν κοινοβουλευτισμὸν κίνδυνοι θὰ ἀποτραποῦν, ἐὰν πρῶτοι ἡμεῖς οἱ ἐμφανιζόμενοι ὡς ἐκπρόσωποι καὶ ὑποστηρικταὶ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ δὲν ἐγκαταλείψωμεν παλαιὰς κακὰς καὶ συνεχιζομένας ἀτυχῶς ἕξεις, αἱ ὁποῖαι κάθε ἄλλο παρὰ εἶναι ἱκαναὶ νὰ προστατεύσουν τὸν ἀπειλούμενον κοινοβουλευτισμὸν ὄχι ἀπὸ τοὺς ἐξωτερικούς, ἐχθροὺς ἀλλ’ ἀπὸ τοὺς ἐσωτερικοὺς τοιούτους. (Χειροκροτήματα).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Κουτσοπέταλος ἔχει τὸν λόγον.

§40Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω πολύ, οὔτε θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἰσχυουσῶν σχετικῶν διατάξεων. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν μετὰ τῆς γενικῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Σβώλου, συζητουμένην ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, διότι μέχρι σήμερον δὲν ἐφηρμόσθη τὸ νομοθετικὸν διάταγμα περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως, εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς γαιῶν. Εἰδικώτερον ἡ ἐπερώτησις ἀπευθύνεται κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διότι ἐφήρμοσε τὸν νόμον περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως εἰς ἀκτήμονας, εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Κωπαΐδος διὰ τὴν ὁποίαν εἰδικῶς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως ἐγένετο εὐρυτάτη συζήτησις, ὅταν τὸ 1947 ἐψηφίσθη τὸ νομοθετικὸν τοῦτο διάταγμα περὶ οὗ πρόκειται, καὶ ἐπερωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν. Ἀκούσατε κ. Ὑπουργέ, ὅτι εἰς τὴν Κωπαΐδα ὑπάρχει ἕνας τύπος δουλοπαροικίας. Ἐκεῖ, οἱ καλλιεργηταὶ δὲν ἔχουν τὴν μεταχείρισιν τῶν συνήθων καλλιεργητῶν. Ἐκεῖ οἱ νόμοι περὶ θεμιτοῦ μισθώματος, περὶ χρόνου διαρκείας τῆς μισθώσεως, περὶ φυλάξεως τῶν προϊόντων των, δὲν ἰσχύουν. Ἐκεῖ ἰσχύει μόνον ἡ θέλησις τῆς Ἑταιρείας, ἡ ὁποία εἰσπράττει τόσον παρὰ τῶν παραγωγῶν διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων, ὅσον καὶ διὰ τὴν διαφύλαξιν τῶν προϊόντων παρὰ τῶν ἀγροφυλάκων, τοὺς ὁποίους πληρώνουν οἱ παραγωγοί, ὅσον καὶ διὰ τὰ μεταφορικά, τὰ ὁποῖα ἐπίσης τὰ καταβάλλουν. Δὲν ὑπάρχει μέχρι σήμερον θεσμὸς νομικὸς ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ δύνανται ἐλευθέρως νὰ δρῶσιν καὶ νὰ ἐργάζωνται οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ τῆς Κωπαΐδος. Θὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐγὼ δι’ ὀλίγων, τὰ περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, διότι πολλὰ ἠκούσατε ἀπὸ τοὺς προηγουμένους ρήτορας. Πρῶτον σχετικῶς μὲ τὸ μίσθωμα. Εἰς τὰ δημητριακὰ ἡ Ἑταιρεία εἰσπράττει ἀπὸ τοὺς καλλιεργητὰς 18 ἕως 21% ὡς δῆθεν μίσθωμα, ἀλλὰ εἰς αὐτὸ προστίθεται καὶ ἡ παρεχομένη δῆθεν ἐργασία ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ποσοστὸν 11%. Τοιουτοτρόπως φθάνει τὸ ποσὸν τῶν 29 ἕως 32%. Πρόκειται κύριοι συνάδελφοι, περὶ καλλιεργητῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἤρχισεν ἀποξηρανομένη ἡ Κωπαΐς, διὰ τῆς προσωπικῆς των ἐργασίας καὶ τῶν οἰκογενειῶν των, κατώρθωσαν νὰ ἀξιοποιήσουν καὶ νὰ ἐκχερσώσουν τὴν περιφέρειαν τῆς Κωπαΐδος. Διὰ νὰ γνωρίσητε πόσον πιέζονται οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, θὰ σᾶς εἴπω τοῦτο: ὅτι ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας οἱ καλλιεργηταὶ ἔχουν μηχανικὰ μέσα νὰ ἁλωνίσουν οἱ ἴδιοι τὰ δημητριακά. Μολαταῦτα ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεώνει αὐτούς, λόγῳ διαφυγόντος κέρδους θερισμοῦ μὴ ἐνεργουμένου παρ’ αὐτῆς, νὰ πληρώνουν 3%. Ἐπίσης λόγῳ ἀπωλείας τοῦ ἀχύρου, διότι μὲ τὸν ἁλωνισμὸν τὸ ἄχυρον διασκορπίζεται μέσα εἰς τὸν ἀγρόν, τοὺς ὑποχρεώνει νὰ καταβάλλουν 1%. Ἐπίσης τοὺς ὑποχρεώνει 1% διὰ τὰ μεταφορικά. Ξεύρετε δὲ τὶ εἶναι αὐτὰ τὰ μεταφορικά; Ὁ καλλιεργητὴς ὑποχρεοῦται, τὸ μέρος τῆς παραγωγῆς, τὸ ὁποῖον ἀνήκει λόγῳ κυριότητος τοῦ ἀγρότου εἰς τὴν Κωπαΐδα νὰ τὰ μεταφέρῃ εἰς τὰς ἀποθήκας μὲ τὰ ἴδιά του μέσα. Τὸ δὲ μεγαλύτερον μέρος τὸ μεταφέρει εἰς τὸ σπίτι του. Μέχρι τίνος σημείου κύριοι βουλευταὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὐτή; Σᾶς εἶπε προχθές, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Παπασπύρου περὶ τῆς σχέσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρεία ὀνομάζει ἀγροληψίαν. Ξέρετε τί εἶναι αὐτὴ ἡ ἀγροληψία; Ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος παρέχει τὸν ἀγρὸν ἐσπαρμένον διὰ βάμβακος. Καὶ ὁ καλλιεργητὴς ὑποχρεοῦται νὰ τὸν σκαλίσῃ. Ὁ σκαλισμὸς γίνεται τετράκις κατὰ τὸ διάστημα τοῦ χρόνου τῆς παραγωγῆς. Ἐὰν ποτίσῃ καὶ παραχώσῃ καὶ συλλέξῃ ὁ παραγωγὸς τὸ ποσοστὸν ἀνέρχεται ἀπὸ 10 ἕως 12%, καὶ τοῦτο καταβάλλεται ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λάβῃ ὁ καλλιεργητής.

§41Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Τὸ καταβάλλει εἰς εἶδος;

§42Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τὸ καταβάλλει εἰς εἶδος ὁ καλλιεργητὴς ἐξ ἰδίων μὴ ἐπιτρεπομένου εἰς αὐτὸν ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας νὰ πάρῃ τὸ τίμημα αὐτὸ τοῦ 10% ἀπὸ τὴν παραγωγὴν τοῦ ἀγροῦ, τὴν ὁποίαν δίδει ἐκ τῆς ἀγροληψίας. Θὰ δώσῃ ἴδιον βάμβακα ἐξ ἄλλης προερχόμενον παραγωγῆς ξένης ἐντελῶς πρὸς τὴν παραγωγὴν τῆς Κωπαΐδος, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐκπλήρωσιν αὐτῶν τῶν ὑποχρεώσεων, νομίζετε ὅτι ἠμπορεῖ ὁ παραγωγὸς ἐκεῖνο τὸ ὑπόλοιπον, τὸ ὁποῖον εἰσπράττει ἡ ἑταιρεία νὰ τὸ ἀποκομίσῃ εἰς τὸ σπίτι του; Ὄχι! Ὀφείλει καὶ τοῦτο τὸ ὑπόλοιπον νὰ τὸ ἀποκομίσῃ καὶ νὰ τὸ μεταφέρῃ εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς ἑταιρείας μὴ ἔχων δικαίωμα, οὔτε νὰ τὸ πωλήσῃ, οὔτε νὰ ἐκκοκίσῃ, οὔτε ὁπωσδήποτε νὰ διαπραγματευθῇ τὴν διάθεσιν τοῦ ὑπολοίπου αὐτοῦ, τοῦ 40% τὸ ὁποῖον, βέβαια, μετὰ τὴν καταβολὴν τῶν συλλεκτικῶν καὶ ἄλλων δικαιωμάτων, περιορίζεται μόνον εἰς 28% καὶ αὐτὸ ἀποκομίζει ἀπὸ ὁλόκληρον τὴν παραγωγὴν ὁ καλλιεργητὴς τῆς Κωπαΐδος μὲ τὸ σύστημα τῆς ἀγροληψίας. Ἀλλά, μήπως ἔχει δικαίωμα διαπραγματεύσεως πρὸς πώλησιν ἢ διακανονισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς πωλήσεως; Ὄχι! Αὐτὰ τὰ κανονίζει ἡ ἑταιρεία τόσον διὰ τὸ ἰδικόν της μερίδιον τὸ μεγάλον, ὅσον καὶ διὰ τὸ μικρὸν τὸ ἀπομένον διὰ τὸν καλλιεργητήν. Αὐτὴ τὸ ἐκκοκίζει, αὐτὴ πωλεῖ τὸν βαμβακόσπορον, αὐτὴ πωλεῖ τὸν βάμβακα εἰς οἱανδήποτε θέλει ἐποχήν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ συνήθως κατὰ τὸν Φεβρουάριον ἢ Μάρτιον ἡ τιμὴ τοῦ βάμβακος λόγῳ μειώσεως τῆς προσφορᾶς, συνήθως, αὐξάνει, ἵνα μὴ ἐπωφελεῖται ὁ παραγωγὸς αὐτῆς τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς, προκαταβάλλει εἰς τὸν παραγωγόν, ὅταν ἡ τιμὴ τοῦ βάμβακος κατὰ τὸν χρόνον τῆς συλλογῆς Ὀκτώβριον–Νοέμβριον ἔχει 5.000, προκαταβάλλει 1.000 καὶ λέγει «προαγοράζω». Ὑποχρεωτικῶς, θέλει ἢ δὲν θέλει ὁ καλλιεργητὴς ὀφείλει νὰ προπωλήσῃ βάμβακα καὶ σπαρτὸν κατὰ τὸν χρόνον τῆς συλλογῆς, τὸ πολὺ–πολὺ τὴν ποσότητα τῶν 1000 δρχ. ἔναντι 5000 τοὐλάχιστον ἀξίας. Ἑπομένως ἐφ’ ὅσον ὁ βάμβαξ τοῦ παραγωγοῦ πωλεῖται τὸν Φεβρουάριον μὲ μείζονα τιμὴν δὲν δικαιοῦται νὰ τὴν εἰσπράξῃ, διότι ἡ ἑταιρεία ἰσχυρίζεται ὅτι τὸν ἔχει προαγοράσει καὶ ἡ αὔξησις ἔγινεν ἐπ’ ὠφελείᾳ της. Αὐτὴ εἶναι ἐν συνόψει ἡ κατάστασις ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελοῦν οἱ καλλιεργηταὶ τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος.

§43Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Τὴν τιμὴν τὴν κανονίζει ἡ ἑταιρεία;

§44Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν ὑποπτεύομαι ὅτι ἡ ἑταιρεία κρύπτει μέρος τοῦ τιμήματος.

§45Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐγὼ τὸ ὑποπτεύομαι.

§46Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὄχι, ἐγὼ δὲν τὸ ὑποπτεύομαι, μολονότι ἔχω δοκιμάσει τὴν ἑταιρείαν καὶ ἀγωνίζομαι ὑπὲρ τῶν καλλιεργητῶν ἀπὸ τὰ 1902, ὁπότε διάφορα ζητήματα, ἀπεργίαι, ἐπαναστάσεις καὶ ἀποχὲς ἀπὸ τῆς καλλιεργείας ἐδημιουργήθησαν. Παρὰ ταῦτα δὲν ὑποπτεύομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ ἐπὶ τούτου τοῦ σημείου νὰ δολιεύεται αὐτὸν τὸν καλλιεργητήν, διότι αἱ πωλήσεις τῆς ποσότητος τοῦ συναλλασσομένου μὲ τὴν ἑταιρείαν διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἀγροληψίας εἶναι πολὺ μεγάλαι. Αἱ πωλήσεις γίνονται σχεδὸν ὁλοκληρωτικῶς εἰς διαφόρους βιομηχάνους κυρίως ἢ ἐμπόρους βάμβακος. Δὲν δύναται λοιπόν, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ ἀποκριβῇ ἡ τιμή, οἵαν ἐπέτυχεν ἡ ἑταιρεία διὰ τῆς πωλήσεως τῆς παραγωγῆς αὐτῆς.

§47Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Πάντως ὅμως ὁ ἀγρολήπτης στερεῖται τοῦ δικαιώματος.

§48Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Στερεῖται τοῦ δικαιώματος νὰ πωλήσῃ, ὅποτε θέλῃ τὸ 30%, τὸ 40%, ποὺ τοῦ ἀπομένει οὔτε νὰ τὸ διαπραγματευθῇ, οὔτε νὰ τὸ ἐκκοκίσῃ.

§49Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀνήκουστον.

§50Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἶναι ἀνήκουστον, ἐν τούτοις ἰσχύει, ἐν τούτοις ὅμως ὑπάρχει, ἐν τούτοις ὅμως λόγῳ τῆς στενότητος τῆς γῆς, ἡ ὁποία ὑφίσταται εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ὑποχρεοῦνται οἱ καλλιεργηταὶ νὰ δουλεύουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχει σχέσις δουλοπαροικίας. Τώρα, ἐπανερχόμενος εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, ἐλέγχω τὸν κ. Ὑπουργὸν διατὶ μέχρι τοῦδε δὲν ἐφήρμοσε τὸν νόμον περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως τῶν ἀγρῶν τῆς ἑταιρείας ἢ συνεταιρισμοὺς ἀκτημόνων;

§51Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Ἀπὸ τὸ 1947 μέχρι σήμερον διατί δὲν ἐφηρμόσθη; Ἐξηγήσατέ μου, διὰ νὰ διαφωτισθῶ καὶ ἐγώ.

§52Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀπάντησις. Θὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ ἀφοῦ δὲν κατωρθώσατε μέχρι τώρα νὰ φωτισθῆτε, μολονότι ἀπὸ 6μήνου ἐκκρεμεῖ ἡ ἐπερώτησίς μου αὐτή. Σᾶς λέγω τοῦτο: ὅτι ἐὰν ἐξετάζατε τὴν ἱστορίαν τῆς ὑποθέσεως καὶ δὴ δύο φακέλλους, τοὺς ὁποίους σᾶς ἐζήτησα νὰ καταθέσητε, θὰ ἐβλέπατε τὸν λόγον διατὶ δὲν ἐφηρμόσθη ἀπὸ τὸ 1947 ἕως τώρα. Ὁ λόγος εἶναι ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ δὴ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει δώσει ἔγγραφον ὑπόσχεσιν, τὸ ἠξεύρετε, ὅτι ὁ νόμος περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως δὲν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν ἑταιρείαν Κωπαΐδος.

§53Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Συνεπῶς ἡ ὑπόσχεσις αὐτή, κ. συνάδελφε, θὰ πρέπει νὰ ἐπιζητηθῇ νὰ λυθῇ κατὰ ἕνα τρόπον εἰδικὸν καὶ ὄχι ἀνάλογον πρὸς τὴν δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ Γεωργίας, ὁ ὁποῖος δὲν φέρει καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν θέματος εὐθύνην, εἶναι ζήτημα γενικόν, εἶναι ζήτημα καθαρῶς Κυβερνητικόν.

§54Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Διότι, ἐφ’ ὅσον ἀναμιγνύονται Ὑπουργοὶ τῶν ἐξωτερικῶν, βέβαια, εἶναι γενικώτερον, ἀλλὰ ἡ πρωτοβουλία τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἀνήκει εἰς ὑμᾶς.

§55Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος.

§56Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Αἱ ἐπερωτήσεις στρέφονται καὶ κατὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν.

§57Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. συνάδελφος παρατηρεῖ ὅτι στρέφονται καθ’ ὅλης τῆς Κυβερνήσεως.

§58Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος.

§59Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἁρμόδιος ὅμως ποὺ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως εἶσθε ὑμεῖς.

§60Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ἐὰν ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὅτι κατεβλήθη προσπάθεια ἐφαρμογῆς τοῦ Ν. Δ. καὶ προεβλήθη ἡ ἐπιστολὴ τοῦ 1947 ὡς ἐμπόδιον. Διότι αὐτὸ δὲν τὸ ἠξεύρω ἐγὼ τουλάχιστον.

§61Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Οὔτε καὶ ἐγὼ τὸ ἠξεύρω, ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι συνάδελφοι, ἀνεξαρτήτως τῆς μέχρι τοῦδε ἐνεργείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐὰν σκέπτεται ἢ δὲν σκέπτεται νὰ τὸν ἐφαρμόσῃ καὶ ὀφείλει, κατὰ τὴν γνώμην μου νὰ ἀπαντήσῃ.

§62Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Θὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ὅλου ζητήματος.

§63Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἡ ἐπιστολὴ δεσμεύει πᾶσαν Κυβέρνησιν; Νὰ ἀνακινηθῇ τὸ ζήτημα καὶ νὰ ἰδοῦμεν ἐὰν θὰ προβληθῇ ἡ ἐπιστολή.

§64Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἐρωτῶ, ἐὰν κατεβλήθη καμμία προσπάθεια ἐφαρμογῆς τοῦ Ν. Δ. ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἐκ τῆς παρούσης Βουλῆς καὶ προεβλήθη ἡ ἐπιστολή, διότι ἐγὼ δὲν ἠξεύρω τοιαύτην προσπάθειαν.

§65Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θὰ περιμένωμεν, κ. συνάδελφε, τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι θὰ ἀπαντήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ. Διὰ νὰ μὴν ἀπασχολῶ τὴν Βουλήν, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις αὐτὴ ἄνευ λήψεως ὡρισμένης ἀποφάσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ἀποφάσεως ἐπιβαλούσης εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ ἐὰν δυνάμεθα, δυνάμει τῶν ἰσχυουσῶν συνταγματικῶν διατάξεων νὰ κάμωμεν ἀπαλλοτρίωσιν, διότι κατὰ τὴν γνώμην μου λύεται κατὰ τὸ μέγιστον μέρος τὸ ζήτημα τῶν ἀκτημόνων, τῶν Κωπαϊδικῶν πληθυσμῶν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοθετικοῦ αὐτοῦ Διατάγματος. Καὶ ἂς εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐφαρμόζουσα τὸ Ν. Δ. θὰ εὐεργετήσῃ τὸν κόσμον αὐτὸν καὶ θὰ τὸν ἀπαλλάξῃ πράγματι τῆς σήμερον ὑπαρχούσης δουλοπαροικίας, διότι μόνον δουλοπαροικία εἶναι, καὶ θὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς παράδειγμα: Εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τῆς 5ης Μαρτίου ἦτο κάποια τοπικὴ ἑορτὴ καὶ ἠθέλησα νὰ πάω, εἰς κάποιο χωρίον ἐκεῖ κοντὰ περὶ τὴν Ἀλίαρτον, ὁπότε εἶδα αὐτοκίνητα φορτηγὰ κατάφορτα κόσμου νὰ βαίνουν πρὸς τὰ γραφεῖα τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος. Δὲν ἤξευρα τὶ συνέβαινε καὶ ἠρώτησα: Τὶ συμβαίνει; Πῶς αὐτὰ τὰ αὐτοκίνητα κατάφορτα ἀπὸ καλλιεργητὰς τῆς Κωπαΐδος πηγαίνουν σήμερον πρὸς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἐνῷ ὑπάρχει ἐκεῖ τοπικὴ ἑορτὴ καὶ ἔπρεπε νὰ μείνουν εἰς τὰ χωρία των διὰ νὰ ἑορτάσουν; Μοῦ εἶπον ὅτι τοὺς ἐκάλεσεν ἡ ἑταιρεία Κωπαΐδος νὰ ἀποδώσῃ λογαριασμὸν τῆς διαχειρίσεως διὰ τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξε ἐκ τοῦ βάμβακος μὲ τὸ σύστημα τῆς ἀγροληψίας τὰ ὁποῖα εἶχεν εἰς χεῖρας της, τόσον τῶν ἰδικῶν της, ὅσον καὶ τῶν ἀνηκόντων εἰς τοὺς καλλιεργητὰς. Ἐκεῖ ἐπήγαιναν οἱ διάφοροι ἐπιστάται καὶ ἀναλόγως τῶν συμπαθειῶν καὶ τῶν πολιτικῶν κατευθύνσεων, τὰς ὁποίας ἠκολούθουν ἔδιδον διαφόρους ὁδηγίας πρὸς τοὺς προσερχομένους διὰ νὰ λάβουν λογαριασμὸν ἐκλογῆς. Εἰς ἕνα δὲ ἐξ αὐτῶν, ρητῶς ἀνέφερεν ἕνας ἐκ τῶν ἁρμοδίων ὅτι: Θὰ στερηθῇς τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ εὐνοούμενοι τῆς ἑταιρείας ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἀκολουθήσῃς τὴν Αʹ πολιτικὴν μερίδα. Μέχρι τοσούτου σημείου ὑπάρχει ἐκεῖ ἡ δουλοπαροικία, ὥστε νὰ ἐπεμβαίνουν καὶ εἰς τὰ οὐσιωδέστερα δικαιώματα τοῦ Ἕλληνος πολίτου καὶ νὰ θέλουν νὰ τὰ ρυθμίσουν αὐτοί.

§66Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπὴν διὰ νὰ καταγγείλω ὑπευθύνως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ὅτι ὁπλοφόροι καὶ πράκτορες τῆς Κωπαΐδος κυκλοφοροῦν εἰς τὰ χωρία καὶ καθορίζουν τοὺς κοινοτικοὺς συνδέσμους τῶν μελλουσῶν ἐκλογῶν. Ἔχουν δὲ ἰδιαίτερα συμφέροντα. Ἠξεύρετε σεῖς καλὰ τὸ ζήτημα τῆς κοινοτικῆς φορολογίας. Ἐκτὸς τοῦ ἄλλου πολιτικοῦ συμφέροντος, θέλουν νὰ ἔχουν ἰδικὰ των κοινοτικὰ συμβούλια, διότι αἱ κοινότητες ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐπιβάλουν μίαν φορολογίαν ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Καί, κύριε Ὑπουργέ τῆς Γεωργίας, σᾶς καταγγέλλω ὑπευθύνως ὅτι ἤρχισε μία ἐπέμβασις τῶν ὁπλοφόρων καὶ τραμπούκων τῆς Κωπαΐδος ἄνευ προηγουμένου Σᾶς καταγγέλλω καὶ κάτι ἄλλο: Σήμερον καθ’ ὁδὸν μὲ ἐπλησίασαν ἀγρόται καὶ μοῦ εἶπον: Ἐπὶ τέλους, πληρώνομεν αὐτὰ τὰ ληστρικὰ ἐμβάσματα, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις ἔστω καὶ μὲ αὐτὰ τὰ μισθώματα τὰ ληστρικὰ νὰ μᾶς κατοχυρώσῃ; Διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, ἡ νομικὴ κατοχύρωσις εἶναι δι’ ἓν ἔτος καὶ τελοῦν ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τοῦ διωγμοῦ των. Δὲν ἔχουν λοιπὸν μίαν ἐξασφάλισιν καὶ μὲ αὐτὰ τὰ ληστρικὰ μισθώματα. Νά λοιπὸν διατὶ οἱ ὁπλοφόροι καὶ τραμποῦκοι φέρουν ἀποτέλεσμα. Κύριε Ὑπουργέ τῆς Γεωργίας, κάμετε μίαν ἔρευναν. Κάμετε ἀξεταστικὴν Ἐπιτροπήν, διὰ νὰ διαπιστωθοῦν αὐτά. Δὲν εἶναι σημερινὰ αὐτά. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Κουτσοπέταλος ὅτι εἶναι ἱστορία ἐτῶν ὁλοκλήρων.

§67Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἀπὸ τὰ 1902.

§68Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ κάμω καὶ αὐτὴν τὴν ἔρευναν ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι ἁρμοδιότερος ἐμοῦ εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ Ὑπουργὸς τῆς Ἀσφαλείας καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§69Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἀναμφισβητήτως.

§70Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Διότι ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως εἶμαι διατεθειμένος νὰ κάμω πᾶν, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακουφίσῃ ἔστω καὶ κατὰ κεραίαν, ἁπλῶς τοὺς ἀγρότας. Ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι καταγγέλλετε πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐμπίπτουν εἰς τὸν ποινικὸν νόμον.

§71Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Σᾶς ἠρώτησεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς ποίας προσπαθείας ἐκάματε ἕως τώρα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Ν. Δ. καὶ ποίας δυσκολίας ἔχετε, ἐὰν ὑπάρχουν τοιούτου εἴδους μεγάλαι δυσκολίαι βέβαια τὸ ζήτημα εἶναι γενικόν, Κυβερνητικὸν καὶ πρέπει γενικῶς νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις, ποίαν στάσιν θὰ τηρήσῃ ἔναντι τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν.

§72Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Ὅπως γνωρίζετε, ἀσχέτως πρὸς τὴν γενικὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν θὰ δώσω, τὸ ζήτημα αὐτὸ ἔχει ἀχθῆ εἰς συζήτησιν ἐντὸς τοῦ 1950, ὅτι εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἔχει λάβει μέρος ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔσχε συνεννοήσεις μὲ τὸν Πρόεδρον τῶν μετόχων τοῦ Λονδίνου.

§73Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὁ σημερινός;

§74Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Ὁ κ. Παπανδρέου. Τὸ ζήτημα ἐτέθη ἐπὶ τῆς ὅλης βάσεως, ἐφ’ ὅσον ὡς προϋπόθεσις ἀπαραίτητος τίθεται ὅτι ἡ κυριότης ἀνήκει εἰς τὴν ἑταιρείαν. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις ἢ Ἑλληνικὴ νὰ ἐπιχειρήσῃ νὰ λύσῃ εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ὁριστικῆς ἐξαγορᾶς ἀποξενουμένης τῆς ἑταιρείας παντὸς ἐν Ἑλλάδι δικαιώματός της. Ἡ συζήτησις αὐτὴ ἔλαβε χώραν καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ὁ κ. Παπανδρέου, ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, μὲ τὸν ὁποῖον ὡμίλησα ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, ἔχει ἀκόμη τὴν ἀντίληψιν ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἀναμένωμεν, ὄχι, δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν δυνατότητα συντελέσεως τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προτείνωμεν εἰς τὴν ἑταιρείαν.

§75Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Μὴ περιμένετε ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐν Ἀθήναις νὰ πραγματοποιηθῇ τίποτε. Τὸ παράδειγμα Καναγκίνη εἶναι φωτεινόν, κ. Ὑπουργέ. Εὐθὺς μετὰ τὴν πάροδον τῶν δύο ἐτῶν ἐπῆγεν εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ ἐπὶ ἔλαττον 600.000 λιρῶν συνεφώνησαν οἱ μέτοχοι. Νὰ πάρετε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ πᾶτε εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ εἰς μίαν ἑβδομάδα θὰ πάρετε τὴν λύσιν.

§76Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς οἰκονομικὰς συνθήκας ποὺ εὑρίσκεται τὸ Κράτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἐξαγορὰν οὐδὲ κἂν νὰ τὴν διαπραγματευθῇ. Τὴν κατάστασιν αὐτὴν καλῶς γνωρίζουσα ἡ ἑταιρεία Κωπαΐδος περιέπλεξε τὸ ζήτημα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Ν. Δ. περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως μὲ τὴν ἐξαγορὰν, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξαγοράσῃ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο, πόσον θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ Κράτος νὰ μὴ δύναται νὰ ἐξαγοράσῃ τὴν Κωπαΐδα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ οἱ καλλιεργηταὶ νὰ ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι δουλοπάροικοι;

§77Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὰς γνώμας σας καὶ μὲ τὰς σκέψεις σας ποὺ εἶναι καὶ σκέψεις ἰδικαί μου καὶ πρέπει νὰ εἶναι καὶ τοῦ κάθε πολιτικοῦ ἡγέτου, ὁ ὁποῖος πονεῖ τοὺς ἀγρότας αὐτοὺς καὶ τὸν τόπον αὐτόν. Ἀλλά, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀποδεχθῶμεν ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν λαμβάνουν χώραν αἱ συζητήσεις αὐταὶ τῶν ὁποίων λεπτομερείας δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ δοθῇ μία προθεσμία ὁποιαδήποτε διὰ μίαν κάπως συγκεκριμένην ἀπάντησιν. Πάντως, ἡ σκέψις ἡ ὁποία βασανίζει καὶ σᾶς καὶ ἐμὲ καὶ ὅλους εἶναι ἡ αὐτή, καὶ τὸ δηλῶ ἀπεριφράστως ὅτι ἐὰν δὲν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ οἱαδήποτε ὁριστικὴ καὶ οὐσιαστικὴ συνεννόησις, θὰ πρέπει τότε ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Πάντως ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι μετὰ τὴν πάροδον μιᾶς προθεσμίας λογικῆς ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθοῦν οἱαιδήποτε διαπραγματεύσεις, θὰ πρέπει τὸ ζήτημα νὰ τεθῇ ὠμὰ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψίς μου καὶ ἡ γνώμη μου.

§78Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Νὰ τεθῇ ὠμὰ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ὁ Ἑλληνικὸς ἐν Ἑλλάδι. Αὐτὸ πρέπει νὰ γίνῃ, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι.

§79Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, καμμίαν ἀνακοίνωσιν ἐπὶ τῆς πορείας τῶν μέχρι τοῦδε συνεννοήσεων;

§80Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Διὰ τὴν ὁριστικὴν λύσιν, ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι ὑπάρχει ἕνα τεράστιον ποσὸν ποὺ οἱ γεωργοὶ τὸ καταβάλλουν σήμερον ὡς ἐνοίκιον. Αὐτὸ ἐκπροσωπεῖ ἕνα κεφάλαιον σημαντικὸν ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ὑπολογίζῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ὁριστικὴν λύσιν.

§81Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶμαι ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι εἶναι εὔκολος ἡ ἀποπληρωμὴ εἰς τὸ ἀκέραιον τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι καὶ ἀδύνατον. Διότι ὅλαι αἱ συνεννοήσεις καὶ ὅλαι αἱ συμφωνίαι ποὺ γίνονται ἔχουν ποικίλας ἀπόψεις καὶ ἐφαρμόζονται κατὰ τμήματα. Ποῖος μοῦ λέγει ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς μίαν ὁριστικὴν συμφωνίαν ἐπὶ τῆς καταβολῆς τοῦ ἀντιτίμου τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων εἰς δόσεις; Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν ἡ κατάστασις ἡ σημερινὴ δὲν παρέχῃ τὴν ἄνεσιν— καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ὅλη ὑπόθεσις—λόγῳ τοῦ φόρτου καὶ τῆς σημασίας καὶ τοῦ ὄγκου τῶν ζητημάτων, νὰ ἐπιδιώξωμεν συστηματικῶς καὶ ἀδιαλείπτως τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο σᾶς ὡμίλησα διὰ μίαν λογικὴν προθεσμίαν, μετὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ τέλους πρέπει νὰ δοθῇ μία λύσις καὶ νὰ τερματισθῇ αὐτὴ ἡ ἀγωνία ἡ ὁποία κατέχει τοὺς ἀγρότας. Καὶ διὰ τοῦτο ἐτόνισα ἐπανειλημμένως ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ, τί αἰσθάνομαι εἰλικρινῶς καὶ πόσον πονῶ διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ὅπως μαζὶ μὲ ἐμὲ ἐνδιαφέρεται ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις.

§82Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἡ ἐξακολούθησις τῶν συζητήσεων περὶ Κωπαΐδος, ἡ ἀρξαμένη ἀπὸ τοῦ 1902 δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ πρέπει εἰς ὁριστικὰς ἀποφάσεις νὰ καταλήξῃ ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὴν γενομένην, τόσην καὶ ἐπὶ τόσα ἔτη συνεχῆ συζήτησιν τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος. Διὰ τοῦτο, ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς μετὰ τὴν λῆξιν τῆς γενομένης συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, θὰ εἶναι εἰς θέσιν, συνεννοούμενος μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μᾶς δώσῃ μίαν ὁριστικὴν ἀπάντησιν. Καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐπιμένω ὅτι τοὐλάχιστον τὴν ἀνακούφισιν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι πραγματικῶς εἵλωτες, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκμισθώσεως. Ἐπίσης δέ, καὶ δι’ ὁλόκληρον τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, θὰ φέρῃ ἀνακούφισιν ἡ ἐφαρμογὴ δι’ ὅλα αὐτὰ τὰ κτήματα τῶν Μονῶν κ.λ.π., τὰ ὁποῖα περισσεύουν καὶ τῶν Κοινοτήτων ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως. Ἄλλως, ἐὰν ἀρχίσωμεν νὰ περιμένωμεν τὰς συντακτικὰς διατάξεις ἢ τὰς διαφόρους περὶ ἐξαγορᾶς τῆς Κωπαΐδος διαπραγματεύσεις, βέβαια δὲν θὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν κόσμον αὐτὸν ἀπὸ τῆς οἰκτρᾶς καὶ ἀπανθρώπου, ταὐτόχρημα ἀπανθρώπου καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι. (Χειροκροτήματα).

§83Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριοι συνάδελφοι, ἀσχέτως μὲ ὅσα συνεζητήσαμεν ἀπόψε, εἰς τὴν ἀπάντησίν μου θὰ προσπαθήσω νὰ σᾶς ἱκανοποιήσω. Ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἠκούσθησαν ὅλαι αἱ ἀπόψεις, ἐξητάσθησαν ὅλα τὰ θέματα, ὅλα τὰ ζητήματα κατὰ τὸν ὡραιότερον καὶ ἐκτενέστερον τρόπον. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι θὰ προσπαθήσω, ἀπαντῶν, εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, νὰ προσεγειωθῶ καὶ νὰ δώσω προτάσεις συγκεκριμένας καὶ συγχρόνως νὰ προδιαγράψω τὸ σχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ὁλοκληρώσῃ τὴν γεωργικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους καὶ θὰ δώσῃ τὴν ἀποκατάστασιν εἰς τοὺς ἀκτήμονας Ἕλληνας καλλιεργητάς. Πότε θὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ γνωρίζω. Ἀλλὰ πάντως θὰ ἐπιχειρήσω νὰ ἐκθέσω ὅσον τὸ δυνατὸν καλύτερον τὸ σχέδιον τῆς ἐπιβαλλομένης ἐνεργείας καὶ τῶν ἐνδεικνυομένων προσπαθειῶν τῶν ἀποβλεπουσῶν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βασιλειάδης ἔχει τὸν λόγον.

§85Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Εὐτυχῶς, κύριοι βουλευταί, ἡ πρόοδος τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων, δι’ ἀπαλλοτριώσεως τῶν ὑπαρχουσῶν γεωργικῶν ἐκτάσεων, ἔφερε τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ἀπόψε εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μᾶς δώσῃ μερικὰς ἐλπίδας, ὅτι ὑπάρχει μία σοβαρὰ πιθανότης νὰ ἐπιλυθῇ γενικῶς τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων, εἰδικῶς τὸ τῆς περιφερείας τῆς Κωπαΐδος. Θὰ ἀναμένωμεν μετ’ ἐμπιστοσύνης τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καὶ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν καλλιεργησίμων καὶ μὴ καλλιεργησίμων σήμερον ἐκτάσεων, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ τὸ ἐξετάσῃ ἀπὸ πολλὰς πλευράς. Δὲν εἶναι μόνον ἡ κοινωνικὴ πλευρὰ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων, ἡ ὁποία βεβαίως ἔχει οὐσιώδη σημασίαν, εἶναι ἐπίσης σοβαρὰ ἡ οἰκονομικὴ πλευρὰ τῆς Χώρας. Ἐὰν θέλωμεν πραγματικῶς νὰ ἐπιφέρωμεν μίαν ἀνάρρωσιν τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῆς Χώρας πρέπει νὰ αὐξήσωμεν τὴν παραγωγήν μας. Καὶ ἡ παραγωγή μας θὰ αὐξηθῇ μόνον διὰ τῆς ἐντατικῆς καλλιεργείας τῶν γαιῶν, καὶ μόνον ὅταν ὁ ἀγρότης νοιώθῃ ὅτι τὸ χωράφι του, τὸ ὁποῖον καλλιεργεῖ τοῦ ἀνήκει, τότε θὰ προσπαθήσῃ ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ βελτιώσῃ τοῦτο, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ καταβάλῃ ὅλας τὰς δυνατὰς προσπαθείας διὰ νὰ αὐξήσῃ τὴν παραγωγήν. Τὸ ζήτημα τῶν ἀπαλλοτριώσεων ἐκκρεμεῖ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν γενικῶς. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶναι ὑπερήφανον διότι ἐκεῖνο πρῶτον ἴσως προβαδίζον ἀπὸ πολλὰς ἄλλας εὐρωπαϊκὰς χώρας, ἐφήρμοσε τὸν νόμον τῆς ἀπαλλοτριώσεως ὑπὲρ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν κατὰ τὸ ἔτος 1910. Ἐλπίζω ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις θέλει συνεχίσει, τὸ ἔργον τοῦ μεγάλου ἐθνάρχου τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων. Ἡ παραχώρησις εἰς τὸν ἀγρότην πρέπει νὰ συνδυασθῇ καὶ μὲ τὴν παραχώρησιν τῶν μέσων ἐκείνων, ὥστε νὰ καταστῶσι τὰ χωράφια των παραγωγικὰ διὰ τῆς ἀρδεύσεως αὐτῶν. Ἀπ’ αὐτῆς τῆς πλευρᾶς, ὀφείλει, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ ἐνισχύσῃ τὴν οἰκονομικὴν θέσιν τῶν ἀγροτῶν εἰς τὴν ἀπόκτησιν τῶν ἀπαραιτήτων ἀντλητικῶν καὶ ἀρδευτικῶν μηχανημάτων. Διότι ἔχομεν σαφῆ παραδείγματα· κατὰ τὸ ἐφετεινὸν ἔτος, ἐκτάσεις καλλιεργούμεναι διὰ βάμβακος ἐφ’ ὅσον δὲν ἐποτίζοντο ἔφεραν ἕνα εἰσόδημα 30 ὀκάδων κατὰ στρέμμα καὶ ἐφ’ ὅσον κατωρθώθη καὶ τοὺς ἐδόθησαν τὰ μικρὰ ἐκεῖνα μηχανήματα τῆς ἀντλήσεως, καὶ ἀνορύξεως φρεάτων καὶ τῆς ἀρδεύσεως, εἰς τὴν ἰδίαν περιοχὴν ἔδωσαν 120 ἕως 150 ὀκάδας κατὰ στρέμμα. Ἑπομένως, πρέπει νὰ συνδυάσωμεν τὸ ζήτημα ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῆς παραχωρήσεως τῆς γῆς εἰς τὸν ἀγρότην, διὰ νὰ τὸ πονέσῃ καὶ διὰ νὰ τὸ βελτιώσῃ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ τοῦ παρασχεθοῦν τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας, τῆς ἀρδεύσεως τῶν κτημάτων αὐτῶν. Μόνον ἔτσι θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐπιφέρωμεν σὺν τῷ χρόνῳ τὸ οἰκονομικόν μας ἰσοζύγιον, ὥστε νὰ μὴ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξαγάγωμεν ἑκατομμύρια ξένου συναλλάγματος διὰ τὴν προμήθειαν τῶν ἀπαραιτήτων εἰδῶν διατροφῆς τοῦ λαοῦ. Ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐκκρεμοῦν ὑποθέσεις ἀπαλλοτριώσεων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, λόγῳ ἐλλείψεως προσωπικοῦ. Θὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν, διὰ νὰ δυνηθῇ πραγματικῶς νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ληφθῆ ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν τῶν ἀπαλλοτριώσεων, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν ἐκτέλεσιν ὡρισμένων ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὴν καλυτέραν ἀπόδοσιν τῶν ἐκτάσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι μένουν ἀχρησιμοποίητοι. Ἐπίσης συνιστῶ, τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν Ὑπουργείων Δημοσίων Ἔργων καὶ Γεωργίας διὰ τοῦ καταλλήλου εἰδικοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον νὰ ἠμπορέσῃ νὰ προσαγάγῃ καὶ νὰ προωθήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν σκοπὸν ποὺ ἐπιδιώκουν.

§86Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουρ. Γεωργίας). Ἐπὶ τοῦ θέματος ποὺ ἐθίξατε ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ ἀπαλλοτριώσεως δὲν ἐκτελοῦν τὰ καθήκοντά των, λυποῦμαι, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ἀναφέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι κατὰ προσφάτους περιοδείας μου διεπίστωσα ὅτι ἀπὸ ἑνὸς ἔτους ἔχουν νὰ συγκροτηθοῦν Ἐπιτροπαὶ Ἀπαλλοτριώσεως προκειμένου νὰ κατανείμουν κτήματα διὰ τὰ ὁποῖα αἱ προϋποθέσεις καὶ αἱ διατυπώσεις ἔχουν ὁλοκληρωθῆ. Καὶ τὸ θλιβερώτερον ἀκόμη εἶναι, ὅτι ἐσχάτως, εἰς πολὺ πρόσφατον περιοδείαν μου, διεπίστωσα ὅτι ἡ ἄρνησις τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀπαλλοτριώσεως ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν τῆς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν ἐλάμβανον πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ ὑπαλληλικοῦ μισθολογίου. Ἐκάλεσα ἐκείνους ποὺ ἔπρεπε νὰ καλέσω καὶ τοὺς ἀπέτεινα παρατηρήσεις ἀσυνήθεις διὰ τὸν χαρακτῆρά μου. Ἐλπίζω νὰ ἐπιτύχω νὰ γίνουν αὐτὰ τὰ πράγματα ποὺ τοὺς εἶπα, διότι ἄλλως θὰ ζητήσω τὴν ἀπόλυσίν των, εἴτε δικαστικοὶ εἶναι, εἴτε ἄλλοι.

§87Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὸ δυστύχημα εἶναι ὅτι δι’ ὡρισμένους Νομούς, ὡς ὁ ἰδικός μου, δὲν ἔχεται ἀληθείας αὐτὸ ποὺ εἴπατε. Ἀπὸ ἔτους ἀγωνίζομαι νὰ διορισθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀπαλλοτριώσεως ἕνας ἁρμόδιος ὑπάλληλος, ποὺ πρέπει νὰ ἔχῃ ὡρισμένα προσόντα, καὶ δὲν κατωρθώθη μέχρι σήμερον. Πρὸ ὀλίγου καιροῦ ἐστείλατε κάποιον, ποὺ δὲν ἔχει τὰ προσόντα, καὶ πρέπει νὰ ἀναμένουν κάθε 15 ἡμέρας ἢ μῆνα νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τὴν Κομοτινὴν ὁ ἁρμόδιος καὶ, φυσικά, δὲν γίνεται τίποτε.

§88Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουρ. Γεωργίας). Ἐπειδὴ ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι οἱαδήποτε κατηγορία κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν τὸν θίγει καθόλου, διότι εἶναι ὁ ἄρχων τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς οἰκονομικῆς μας καταστάσεως, δὲν ὠφελεῖ εἰς τίποτε νὰ ἐπαναλάβω ὅτι εἰς οἱασδήποτε ἐκκλήσεις καὶ ἂν προέβην πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν κατώρθωσα νὰ ἔχω καμμίαν ἀπάντησιν. Καὶ τὸ χειρότερον εἶναι ὅτι ὁ συνάδελφος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν λέγει καὶ τοῦτο: Ἐκεῖ ὁ Ἀνδρέας εἶναι, τὰ ξεύρει τὰ πράγματα......». Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὸ ποὺ εἶπεν ὁ συνάδελφος εἶναι ἀκριβέστατον. Καὶ ἐγὼ καθ’ ὅλην τὴν διαδρομήν μου ἀπ’ ἐδῶ εἰς τὴν Θράκην, διεπίστωσα ἔλλειψιν ὑπαλλήλων τῆς Ὑπηρεσίας Ἐποικισμοῦ, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἐξαρτᾶται αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Διέταξα καὶ παρεκάλεσα καὶ τὴν Α.Τ.Ε. νὰ βοηθήσῃ καὶ νὰ διαθέσῃ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ προσληφθοῦν ἐπὶ συμβάσει εἰς βάρος τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνήκουν εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ὡρισμένοι ὑπάλληλοι, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν αὐτὴν τὴν κολοσσιαίαν ὑπόθεσιν.

§89Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Χαίρω πολύ, κ. συνάδελφοι, διότι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐπεβεβαίωσε τὴν παρατήρησιν τὴν ἰδικήν μου, ὅτι δηλαδὴ πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ ἐνισχυθῇ τὸ προσωπικὸν τῆς Ὑπηρεσίας Ἐποικισμοῦ, ἐγὼ δὲ συγχρόνως προσθέτω καὶ τὸ προσωπικόν, τὸ τεχνικόν, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Δημ. Ἔργων, τὸ ὁποῖον ἐπιλαμβάνεται τῶν ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων — διότι αὐτὰ τὰ δύο τὰ θεωρῶ συναφῆ. Τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς τὴν θεωρῶ ὅτι εἶναι συνδυασμὸς ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῆς παραχωρήσεως εἰς τοὺς ἀκτήμονας τῶν ἐκτάσεων, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ καλλιεργηθοῦν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τῆς ἐκτελέσεως ἔργων διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν. Ὑπάρχει περίπτωσις τὴν ὁποίαν μοῦ δίδεται εὐκαιρία νὰ ἀναφέρω, ὅτι ἀπὸ 50ετίας ἐκκρεμεῖ μία ὑπόθεσις διαχωρισμοῦ μεταξὺ τοῦ Δημοσίου, μιᾶς Κοινότητος καὶ ἑνὸς ἰδιοκτήτου εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου ἐπαρχίαν εἰς ἓν κτῆμα ὀνόματι «Ἔξαρχος», τὴν ὁποίαν ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ ὁ μακαρίτης πατήρ μου, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας, ἐπεδίωκε νὰ ἐπιβασανίζονται οἱ κάτοικοι διότι δὲν ἀποφασίζεται νὰ πάῃ ἕνας ὑπάλληλος τῆς Ὑπηρεσίας Ἐποικισμοῦ καὶ ἐπιλύσῃ τὸ ζήτημα τῆς διαφορᾶς, τὸ ὑφιστάμενον μεταξὺ Δημοσίου, Κοινότητος καὶ τοῦ περιφήμου αὐτοῦ ἰδιοκτήτου, ὁ ὁποῖος ἀκούει εἰς τὸ ὄνομα Βελέντζας. Ὡς πρὸς τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα συγκεκριμένως, νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Βοιωτίας κ. Παπασπύρου πραγματικῶς κατὰ τρόπον τόσον δραματικὸν τὸ ἐχρωμάτισε, διότι ἀνταποκρίνονται ἀπολύτως τὰ ὅσα εἶπεν πρὸς τὴν πραγματικότητα καὶ τὴν ἀλήθειαν. Ἑπομένως, νομίζω, ὅτι ἔγινε κοινὴ συνείδησις καὶ πλήρης κατανόησις ὑπάρχει ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι αὐτὴ ἡ κατάστασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπ’ ἄπειρον. Πρόκειται πραγματικῶς περὶ λευκῶν δούλων, οἱ ὁποῖοι σήμερον ὑπηρετοῦν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μιᾶς ἑταιρείας ξένης, ἡ ὁποία ἔχει ἐγκαταστήσει αὐτὸ τὸ φεουδαρχικὸν καθεστὼς εἰς τὸ ἐλεύθερον Κράτος μας. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἦτο σφάλμα βαρύτατον ἡ ἀναθεώρησις τῆς συμβάσεως, κατὰ τὸ 1925, ἐπὶ Κυβερνήσεως Μιχαλακοπούλου, διὰ τῆς τροποποιήσεως τῶν ὅρων, οἱ ὁποῖοι τότε ἀκριβῶς εἶχον καθορισθῆ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ πρᾶγμα ἀνήκει εἰς τὸ παρελθὸν καὶ δὲν δυνάμεθα ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ἐκφέρωμεν ἄλλας κρίσεις. Ἀσχέτως ὅμως τοῦ θέματος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου «περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως», νομίζω ὅτι ἡ μὲν ἐπίλυσις τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος δὲν ὀφείλεται εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ εἰς τὴν ἀτολμίαν τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων νὰ προβοῦν εἰς τὴν γενναίαν χειρονομίαν τῆς παραχωρήσεως τῆς γῆς αὐτῆς εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς. Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ, κύριοι, ὅτι ξένη Δύναμις καί, μάλιστα, φιλική, ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέμβῃ παρὰ τῇ Κυβερνήσει ἡμῶν καὶ νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ ἓν ἐλεύθερον, ἀνεξάρτητον καὶ ὑπερήφανον Κράτος, ὡς ἡ Ἑλλάς, τὸ ὁποῖον πάντοτε ἔχει ἐκπληρώσει τὰς διεθνεῖς του ὑποχρεώσεις, τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ παραδεχθῶ αὐτό.

§90Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουρ. Γεωργίας). Εἶναι ἀληθές.

§91Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές. Ἰδοὺ τί συνέβη: Ἐγένετο μία κροῦσις ἐκ μέρους ἑνὸς κατωτέρου ὑπαλλήλου τῆς Πρεσβείας, τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἀκολούθου, δι’ ἐπιστολῆς πρὸς τὸν Ὑπουργὸν Συντονισμοῦ, ὁ τελευταῖος, δὲ ἔσπευσε νὰ ἀπαντήσῃ ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ διὰ τὴν Κωπαΐδα ὁ νόμος τῆς ἀναγκαστικῆς μισθώσεως. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πῶς ἐπενέβη ὁ Πρεσβευτής; Εἶναι δυνατόν, κ. Ὑπουργέ, νὰ δεχθῆτε ὅτι ὁ Ἕλλην Πρεσβευτὴς ἠμπορεῖ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἀγγλικὴν πρωτεύουσαν καὶ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ Ἄγγλον Ὑπουργὸν τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου; Ἔτσι καὶ ἐδῶ εἶναι ἀδύνατον νὰ παραδεχθῶ ὅτι ἔγινε σοβαρὰ ἐπέμβασις παρὰ τῇ Κυβερνήσει ἡμῶν, καθ’ ὅσον γνωρίζω τὴν ἰδιοσυγκρασίαν καὶ τὰς ἀντιλήψεις, ποὺ ἐπικρατοῦν εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον καὶ εἰς τὸν Ἀγγλικὸν λαόν. Δι’ αὐτὸ ὑποστηρίζω ὅτι μία ἀτολμία ἐκ μέρους τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων δὲν ἔδωσε τὴν πρέπουσαν λύσιν.

§92Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Τὸ 1924, κ. Βασιλειάδη εἶσθε βουλευτής;

§93Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὄχι. Ἤμην τὸ 1928.

§94Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Διὰ τὴν σύμβασιν τοῦ 1924, τὴν ὁποίαν ἀσφαλῶς ἔχετε παρακολουθήσει, ὑπῆρξεν ἐπέμβασις ἐξωτερική;

§95Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὑπῆρξε, ἐν σχέσει μὲ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ.

§96Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Διατὶ δὲν τὴν φαντάζεσθε καὶ τώρα, τὸ 1947. ποὺ εὑρισκόμεθα καὶ εἰς τὸν πόλεμον;

§97Π. ΜΠΕΡΤΣΕΚΑΣ. Ἐὰν εἰς κάθε ὑποσχομένην ὑλικὴν ἢ ἠθικὴν βοήθειαν ἐκ μέρους τῶν συμμάχων μας, ἡμεῖς καθιερώνωμεν καὶ ἓν καθεστὼς δουλείας τότε δὲν ἔχομεν λόγον ὑπάρξεως.

§98Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἀκούσατε: Ἐὰν σᾶς εἴπω, ὅτι αὐτὰ ποὺ λέγετε εἶναι ὀρθά, ὅτι ἐγένετο ἐπέμβασις τὸ 1924, διατὶ δὲν παραδεχόμεθα τὴν ἐπέμβασιν σήμερον;

§99Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Βασιλειάδη, ἡ ἐπέμβασις εἰς τὴν διαιτησίαν τοῦ 1925 ἔγινεν ἀπὸ τὸν Τραπεζιτικὸν Οἶκον Χάμπρο, ὁ ὁποῖος ἦτο ὁ χρηματοδότης καὶ ὁ ὁποῖος εἶπε: Δὲν δίδω τὰ χρήματα, ἐὰν τυχὸν δὲν ψηφισθῇ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ὄχι ὅλο τὸ κτῆμα, ἀλλὰ ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν 80.000. Ἐδῶ ἐμφανίζεται πολιτικὴ παρέμβασις. Θὰ ἤθελον δὲ νὰ μάθω τοῦτο ὅταν ὁ Ἐμπορικὸς Ἀκόλουθος ἔστειλεν αὐτὸ τὸ γράμμα καὶ ἔκαμε τὴν ἐπέμβασιν ......

§100Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ὁ Πρέσβυς.

§101Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὄχι. Ὁ Πρέσβυς ἔκαμε μίαν ἐπέμβασιν, κατόπιν.

§102Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Μετὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ ἐπανῆλθεν ἡ ὑπόθεσις. Τὸ βράδυ ἐκεῖνο ποὺ ὡμίλησαν ὁ κ. Χατζηγιάννης ὡς Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ ἐπηκολούθησεν συζήτησις, ἐπανῆλθεν ἡ ὑπόθεσις.

§103Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Θὰ ἤθελον νὰ μάθω τοῦτο ὅμως. Ἐὰν τυχόν, ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐστάλη ἕνα ἔγγραφον εἰς τὴν Πρεσβείαν τὴν ἰδικήν μας εἰς τὸ Λονδῖνον, μὲ τὴν ἐντολὴν νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἐξακριβώσῃ ἐὰν ὑπάρχῃ ἐνδιαφέρον τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ κάμῃ τὰ διαβήματα τὰ ἐνδεδειγμένα, δηλ. νὰ εἴπῃ ὁ Ἕλλην Πρεσβευτής, δὲν εἶναι σωστὸν αὐτὸ ποὺ κάμνετε εἰς ἕνα μικρὸν σύμμαχόν σας, ποὺ ἐστάθη πλησίον σας. Ἔγινεν αὐτό; Ἡ εὐπρέπεια καὶ ἡ Ἐθνικὴ ὑπερηφάνεια αὐτὸ ἐπέβαλε, ὄχι μὲ τὴν πρώτην κροῦσιν τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἀκολούθου νά....

§104Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ εἶπον, ὅτι ἕνα Κράτος ὑπερήφανον καὶ ἀνεξάρτητον, ὅπως εἶναι ἡ Ἑλλὰς, ποὺ ἔχει πάντοτε ἐκπληρώσει τὰς διεθνεῖς του ὑποχρεώσεις, δὲν ἦτο δυνατὸν ὑπὸ φίλης καὶ Συμμάχου δυνάμεως νὰ πιεσθῇ νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ νόμους τοῦ Κράτους. Νομίζω δέ, ὅτι ἡ κατάστασις ἣν ἐπεκαλέσθη ὁ συνάδελφος κ. Βουρδουμπᾶς διὰ τὸ 1925, δὲν εἶναι ἡ ἰδία, μὲ τὴν σημερινήν. Ἡ σημερινὴ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἶναι ἀδύνατον νὰ θελήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ ἀπόψεις ἀντιθέτους πρὸς ἐκείνας τὰς ὁποίας ὑποστηρίζει ἐν τῷ ἐσωτερικῷ της ἡ Μ. Βρεττανία καὶ ἀντιθέτους πρὸς τὰς Σοσιαλιστικὰς ἀρχὰς καὶ τὴν Σοσιαλιστικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐπιζητεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ. Ἑπομένως αἱ περιστάσεις καὶ αἱ συνθῆκαι δὲν εἶναι αἱ αὐταί. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας μᾶς ἐνεθάρρυνε πολὺ ἀπόψε μὲ τὰς προχείρους δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε κατὰ τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως, ἐπιφυλάσσεται δὲ ἐν τῷ ἐνθουσιασμῷ του, διότι ἀντιλαμβάνομαι ὅτι καὶ αὐτὸς πιστεύει, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ σημερινὴ κατάστασις εἰς τὴν περιφέρειαν Κωπαΐδος, ὅταν τελικῶς θὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, θὰ καθορίσῃ σαφέστερον τὰς σκέψεις καὶ τὰς διαπραγματεύσεις αἱ ὁποῖαι διεξάγονται. Νομίζω ὅμως, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἰδικῆς μας, νὰ σᾶς εἴπωμεν, ὅτι βεβαίως ἡ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία συνεβλήθη μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου διὰ μίαν μακρὰν σειρὰν ἐτῶν καὶ βεβαίως καταβάλλει καὶ κόπους καὶ τεχνικὰς προσπαθείας μεγάλας, ἴσως θὰ ἦτο δίκαιον ἐν τῷ σταδίῳ τῶν διαπραγματεύσεων νὰ ἱκανοποιηθῇ καὶ οἰκονομικῶς, κυρίως οἰκονομικῶς, διὰ τὰς μέχρι σήμερον προσφερθείσας ὑπηρεσίας της. Ἐγὼ δὲν ὑποστηρίζω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζουν τινὲς, τὴν μείωσιν τοῦ γεωμόρου. Νομίζω, ὅτι ἐὰν τὸ γεώμορον αὐτὸ ἐθεωρεῖτο ὡς τοκοχρεωλυτικὴ δόσις ἔναντι ἐξοφλητικοῦ δανείου μακροχρονίου, καθοριζομένου τοῦ τιμήματος, ὥστε τὸ γεώμορον, τὸ ὁποῖον καταβάλλεται σήμερον νὰ ἀποτελῇ μίαν ἐτησίαν δόσιν ἐξοφλήσεως τῆς ἀξίας τοῦ τιμήματος, τὸ ὁποῖον ἕκαστος καλλιεργεῖ ἐντὸς μιᾶς ἑπταετίας ἢ ἐντὸς μιᾶς 10ετίας, ἀναλόγως τῆς ἀξίας τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ τὸ καλλιεργούμενον κτῆμα, διότι καθὼς γνωρίζετε, ὅλα τὰ κτήματα δὲν εἶναι τῆς αὐτῆς ἀποδόσεως καὶ ἱκανότητος. Νομίζω, ὅτι καὶ αὐτὴ θὰ εἶναι μία πρόσφορος λύσις διὰ τὸ ζήτημα τῆς ὁλοκληρωτικῆς πλέον ἀποκαταστάσεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦν σήμερον τὰ κτήματα εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Κωπαΐδος. Καθὼς σᾶς ἀνέφερεν ὁ συνάδελφος κ. Παπασπύρου, πρόκειται περὶ 280.000 περίπου στρεμμάτων ἢ 265.000 νομίζω.

§105Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. 280 εἶναι, ἀλλὰ ἀφαιροῦνται αἱ διώρυγες, δρόμοι κ.λ.π. καὶ μένουν 240.

§106Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη περίπτωσις κ. συνάδελφε. Εἶναι τὸ ζήτημα τῆς συντηρήσεως τῶν ἀρδευτικῶν ἔργων.

§107Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ τῶν ἀντιπλημμυρικῶν.

§108Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Καὶ αὐτῶν βεβαίως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κἄποιος ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος νὰ ἀναλάβῃ τὴν συντήρησιν αὐτῶν τῶν ἔργων. Δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν κ. συνάδελφε εἰς τὸν Ὀργανισμὸν αὐτὸν νὰ συμμετέχῃ καὶ ἡ ἰδία ἡ Ἑταιρεία. Δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν, ἐὰν οἱ ὅροι βεβαίως εἶναι συμφέροντες εἰς ἀμφότερα τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη. Δηλαδὴ θὰ ἤθελον 1ον ἡ καταβολὴ τοῦ γεωμόρου, τὸ ὁποῖον καταβάλλεται σήμερον, νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐτησία τοκοχρεωλυτικὴ ἐξοφλητικὴ δόσις, ἡ ὁποία θὰ ἐξοφλῆται εἰς ἀνάλογον ἀριθμὸν ἐτῶν· 2ον ἡ Ἑταιρεία σύμφωνα μὲ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν ἐὰν ἤθελεν νὰ διατηρήσῃ—αὐτὸ τὸ ἀφήνομεν εἰς τὴν ἰδικήν της διάθεσιν—μίαν μικρὰν εἰς στρέμματα ἔκτασιν, διὰ νὰ γίνεται ὑποδειγματικὴ καλλιέργεια, διότι ὁ σκοπὸς εἶναι, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ δοθῇ ἡ γῆ εἰς τοὺς ἀκτήμονας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ αὐξήσωμεν τὴν παραγωγήν μας. Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία ἐπιθυμῇ νὰ διατηρήσῃ μίαν μικρὰν ἔκτασιν εἰς στρέμματα, ἔστω 10–15.000 στρέμματα, ἀλλὰ καλλιεργούμενα ὑποδειγματικῶς ὥστε νὰ ἔχῃ πράγματι μεγάλην παραγωγήν, καὶ τὴν συντήρησιν τῶν ἔργων, δὲν θὰ εἴχομεν ἀντίρρησιν.

§109Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θὰ ἠμποροῦσε τὰ 10–15.000 στρέμματα πρὸς ὑποδειγματικὴν καλλιέργειαν, νὰ τὰ κρατήσῃ τὸ Κράτος καὶ νὰ τὴν κάμῃ τὸ Κράτος, διὰ νὰ λείψῃ αὐτὸ τὸ βάσανο τῆς Ἑταιρείας.

§110Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ θὰ εἶναι θέμα συζητήσεως, κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας θὰ διεξαγάγῃ τὸ ἁρμόδιον ὄργανον, ἡ Κυβέρνησις, μετὰ τῆς Ἑταιρείας. Ἐγὼ ὅμως ὑποστηρίζω τελικῶς ὅτι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τοῦ Κωπαϊδικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ προσκρούῃ εἰς ἄρνησιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἐφαρμοσθοῦν οἱ νόμοι καὶ διὰ νὰ ἱκανοποιηθοῦν οἱ Ἕλληνες ἀγρόται, θὰ ἐπιλυθῇ μόνον δι’ ἀπ’ εὐθείας συνεννοήσεως τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῶν ἐν Λονδίνῳ ὁμολογιούχων. Διότι ἐὰν ἀναμένωμεν ἀπὸ τοὺς ἐν Ἑλλάδι ἀπομυζῶντας τὸν ἱδρῶτα τοῦ Ἕλληνος ἀγρότου καὶ ἀπολαμβάνοντος τὰ κέρδη, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι δὲν ἀναφέρουν αὐτὰ κἂν εἰς τοὺς ἐν Λονδίνῳ μετόχους, τότε ἀσφαλῶς θὰ καθυστερήσῃ ἡ λύσις ἐπὶ μακρόν. Ἐνδεδειγμένη ὁδὸς εἶναι ἡ ἀπ’ εὐθείας συνεννόησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἴτε δι’ εἰδικῆς ἀποστολῆς, εἴτε διὰ τοῦ ἐν Λονδίνῳ Ἕλληνος πρεσβευτοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ὁμολογιούχους καὶ νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἱκανοποιητικὴ δι’ ἀμφοτέρας τὰς μερίδας, καὶ διὰ τὴν ἑλληνικὴν πλευρὰν διὰ τῆς ἀποδόσεως τῆς γῆς εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς καὶ διὰ τῆς ἱκανοποιήσεως τῆς οἰκονομικῆς τῶν Ἄγγλων ὁμολογιούχων. Αὐτὰ εἶχα νὰ εἴπω καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν ἡ ὁποία θὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἐπὶ μιᾶς δραματικῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία κρατεῖ εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Κωπαΐδος. (Χειροκροτήματα).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Πανσέληνος ἔχει τὸν λόγον.

§112Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις μὲ κενὰ τὰ ἑδώλια.

§113Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις παρακαλεῖ νὰ μὴ διακοπῇ ἡ συζήτησις, ἀλλὰ ἡ συνεδρίασις νὰ συνεχισθῇ.

§114Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ συνεχισθῇ.

§115Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρατείνεται αὐτὴ ἡ κατάστασις ἐπ’ ἄπειρον.

§116Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐὰν ἕνα τέτοιο σοβαρὸν ζήτημα δὲν προκαλῇ τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Βουλῆς, τότε νὰ διακόψωμεν.

§117Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ παραιτηθοῦν ὅλοι οἱ ἐγγεγραμμένοι, νὰ θεωρηθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις καὶ νὰ ἀπαντήσῃ αὔριον ὁ κ. Ὑπουργός.

§118Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Διότι ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν μὲ τὸν ἴδιον ρυθμὸν δὲν θὰ τελειώσῃ ποτὲ ἡ συζήτησις.

§119Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Ἐὰν νομίζετε ὅτι ἔχει ἐξαντληθῆ τὸ θέμα ὡς πιστεύει καὶ ἡ Κυβέρνησις, τότε νὰ θεωρηθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις καὶ νὰ δώσωμεν τὸν λόγον εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας αὔριον. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐποικοδομητικὸν αὐτὸ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον εἶναι πράγματι τόσον σοβαρόν, νὰ τυγχάνῃ αὐτῆς τῆς ἀδιαφορίας ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον ἐπὶ σειρὰν ἡμερῶν συνεχίζομεν τὴν συζήτησιν αὐτὴν καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι δὲν θεωροῦν ὡς ἐνδιαφέρον τὸ θέμα καὶ ἀπομακρύνονται τῆς αἰθούσης. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐποικοδομητικὸν καὶ δι’ ἡμᾶς ὅλους καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν νὰ παρατείνεται καθ’ ὃν τρόπον παρατείνεται ἡ συζήτησις. Ὑπάρχουν θέματα σοβαρώτατα, διὰ τὰ ὁποῖα πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐνδιαφερθῇ.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συνεδρίασις συνεχίζεται. Ὁ κ. Πανσέληνος ἔχει τὸν λόγον.

§121Α. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ. Ὀλίγα τινὰ ἔχω νὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τόσων ἐκλεκτῶν συναδέλφων καὶ δὴ τοῦ Ἀρχηγοῦ μου κ. Σβώλου, τοῦ κ. Χατζηγιάννη, τοῦ κ. Παπασπύρου καὶ ὅλων τῶν ἄλλων ἐκλεκτῶν συναδέλφων. Νομίζω ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ τονίσω καὶ νὰ ἐξάρω, εἶναι ὅτι πιστεύω ὅτι δὲν ὑπῆρξε ποτὲ ἡ καλὴ θέλησις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀγροτῶν. Διότι οὐδέποτε οἱ κυβερνῶντες ἔδωσαν τὴν κεφαλαιώδη σημασίαν καὶ βαρύτητα, τὴν ὁποίαν ἔχει, τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τῶν ἐργαζομένων μαζῶν, δὲν θὰ ὑπῆρχε κεφαλαιοκρατικὸν πνεῦμα. Ἐὰν πραγματικὰ αἱ κυβερνήσεις κατέχουν πόσην σημασίαν ἔχει διὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ ἐξύψωσις τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τῶν ἐργαζομένων μαζῶν, δὲν θὰ ὑπῆρχε κανένα ἐμπόδιον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν, ὅπως δὲν ὑπάρχει κανένα ἐμπόδιον οὔτε νομικόν, οὔτε συνταγματικὸν ὅταν τεθῇ τὸ πρόβλημα τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας. Διότι ἡ ἀποκατάστασις τῶν πτωχῶν Ἑλλήνων εἰς τὸ σημεῖον ποὺ ἔχομεν φθάσει σήμερον τῆς κοινωνικῆς διαιρέσεως, εἶναι οὐσιαστικῶς ζήτημα σωτηρίας τῆς Χώρας. Ὅπως δὲν διστάζομεν καὶ ἐνώπιον ἐκτροπῶν ἀπὸ τοῦ Συντάγματος ὅταν πρόκειται νὰ ἀμυνθῶμεν ἐνόπλως, ἔτσι ἔπρεπε νὰ μὴ διστάζωμεν ὅταν πρόκειται νὰ εὕρωμεν τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα θὰ σταματήσουν αὐτὴν τὴν κοινωνικὴν ἀνωμαλίαν.

§122ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ μερὶς ποὺ ἀκολουθεῖτε ἀκολουθεῖ δρόμον ἀντίθετον πρὸς τὴν ὁδὸν τῆς ἰδιοκτησίας.

§123Α. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ. Ἐγὼ ἐκφράζω, ὅπως βλέπετε γνώμας ἀντιθέτους ἀπὸ τὰς γνώμας αὐτὰς, διότι εἶναι ἄλλο νὰ γίνῃ ὁ δουλοπάροικος μικρὸς ἰδιοκτήτης καὶ ἄλλο νὰ γίνῃ ὁ μικρὸς ἰδιοκτήτης μέτοχος σοσιαλιστικῆς ἰδιοκτησίας. Παράδειγμα τῆς κακῆς θελήσεως εἶναι, κύριοι βουλευταί, ὅταν συζητεῖται μία αὔξησις τοῦ μισθοῦ τῶν ἐργαζομένων. Διαρκούσης ἀκόμη τῆς συζητήσεως περὶ τῆς αὐξήσεως καὶ περὶ τοῦ ποσοστοῦ τῆς αὐξήσεως, ἀσυζητητεὶ αὐξάνουν ὅλα τὰ εἴδη πρώτης ἀνάγκης εἰς τρόπον ὥστε μόλις γίνει ἡ αὔξησις εἶναι ἤδη προεξοφλημένη. Εἶναι πολλὰ ζητήματα, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, σχετικὰ μὲ ἕνα πρόγραμμα μελλούσης διαχειρίσεως τοῦ θέματος αὐτοῦ τῆς Κωπαΐδος, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι θὰ ξαναπέσῃ τὸ ζήτημα εἰς τὰς ἑλληνικὰς καλλένδας καὶ θὰ συνίστων εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὶν ἀπὸ ὅλα, διὰ νὰ καταλάβουν καὶ οἱ μέτοχοι τῆς Κωπαΐδος ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἶναι ἀποφασισμένον νὰ δώσῃ λύσιν εἰς τὸ ζήτημα νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ Ν. Διάταγμα 327 τοῦ 1947 διότι ὅταν ἤδη προβαίνωμεν εἰς τοιαύτας ὑποχωρήσεις ἔναντι τῶν ξένων ἔστω καὶ φίλων μας, εἶναι φυσικὸν ὅτι θὰ εἶναι πλέον ἄτεγκτοι εἰς τὰ κεφαλαιωδέστερα ζητήματα. Αὐτοὶ ἀρνοῦνται νὰ δεχθοῦν τὴν ἐφαρμογὴν ἑλληνικῶν νόμων ἐπειδὴ εἶναι ξένοι, πῶς θὰ δεχθοῦν νὰ παραχωρήσουν τὴν ἰδιοκτησίαν των; Ἡ ἄποψις ποὺ ἐκφράζεται ἴσως λόγῳ λεπτότητος καὶ λόγῳ τῆς φιλίας ποὺ μᾶς συνδέει μὲ τὴν Ἀγγλίαν, ὅτι ἡ ἐπέμβασις τῆς πρεσβείας εἶναι ἕνα διάβημα ἑνὸς κατωτέρου ὑπαλλήλου τῆς πρεσβείας, δὲν εἶναι ὀρθὴ διότι ἔχει ἐπακολουθήσει σοβαρώτερον διάβημα τοῦ Ἄγγλου πρεσβευτοῦ, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι ἀπὸ τροπολογίαν ποὺ εἰσάγει ὁ κ. Χατζηγιάννης εἰς τὸ Σύνταγμα ἀνησυχεῖ ἡ Ἀγγλικὴ κοινὴ γνώμη καὶ ζητεῖ νὰ ἐπέμβῃ καὶ εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ Συντάγματος. Σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς τὴν καλυτέραν στιγμήν, διότι ἐν Ἀγγλίᾳ εὑρίσκεται σοσιαλιστικὴ κυβέρνησις ἡ ὁποία δὲν δέχεται τὰς μεθόδους αὐτὰς καὶ ἀσφαλῶς θὰ ἀκούσῃ περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλον καὶ θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κατανοήσῃ τὸ πρόβλημα αὐτό. Μάλιστα θέλω νὰ πιστεύω ὅτι τὸ διάβημα ποὺ ἐγένετο τὸ 1947 θὰ ἐπῆλθεν ἀπὸ μίαν κεκτημένην ταχύτητα μεθόδων, εἰς τὰς ὁποίας συνηθίζει ἡ Ἀγγλικὴ διπλωματία ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος, ἢ ἀπὸ μίαν κεκτημένην ταχύτητα τοῦ κυβερνητικοῦ μηχανισμοῦ, ποὺ καὶ σήμερον ἀκόμη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῇ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀπαραίτητον, εἶναι νὰ τεθῇ προηγουμένως ἀμέσως εἰς ἐφαρμογὴν ὁ νόμος ὁ ὁποῖος μάλιστα καὶ ὅλως ἀδικαιολογήτως δὲν τίθεται εἰς ἐφαρμογὴν καὶ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος δημιουργεῖ εὐθύνας διὰ τοὺς Ὑπουργοὺς, καὶ κατόπιν νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα τῆς γενικωτέρας ρυθμίσεως τοῦ θέματος.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ρέντης ἔχει τὸν λόγον.

§125Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω διὰ μακρῶν. Εἶχον καὶ ἄλλοτε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκφράσω μερικὰς ἀπόψεις ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα τῆς Ἑλλάδος ὅπως παρουσιάζεται σήμερον. Νομίζω ἀπαραίτητον κατὰ πρῶτον λόγον νὰ ὁρισθῇ ἀνώτατον ὅριον γεωργικοῦ κλήρου. Ποῖον θὰ εἶναι, δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας, ἀναλόγως τοῦ εἴδους τῆς καλλιεργείας, τῆς εὐφορίας τοῦ ἐδάφους κ.λ.π. Βάσις θὰ εἶναι ἀνώτατον ὅριον γεωργικοῦ κλήρου, ὥστε νὰ μὴ συγκρούωνται αἱ ὑπηρεσίαι ὑπὸ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην μορφήν. Κατώτατον ὅριον ἔχει ὁρισθῆ καὶ ἀλλοῦ, νομίζω εἰς τὴν Γαλλίαν, ἀλλὰ ἕως αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἂς ὁρίσωμεν πρῶτα τὸ ἀνώτατον καὶ βλέπομεν κατόπιν διὰ τὸ κατώτατον τί ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν.

§126Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχει καὶ ἐδῶ κατώτατον. Ὁ νόμος ἀπαγορεύει τὴν ἐκποίησιν κλήρου κάτω τῶν 20 στρεμμάτων. Ἑπομένως ἀπὸ ἐδῶ προκύπτει ὅτι κατώτατον ὅριον εἶναι τὰ 20 στρέμματα.

§127Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος. Ἡμεῖς θὰ νομοθετήσωμεν. Πῶς θὰ χειρισθῶμεν τὸ ζήτημα τῶν κτημάτων; Θὰ τὸ χειρισθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς αὐτὴν ἀπόκειται εἰς τὴν ἱκανότητα τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων νὰ καταρτίσουν κατὰ τὸν καλύτερον δυνατὸν τρόπον τὸ ζήτημα αὐτό. Ἀνεπτύχθη ἄλλως καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος ὅτι εἶναι διάφοροι αἱ ἀπόψεις τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα σήμερον εὑρίσκονται ἐπὶ κεφαλῆς τῆς διαχειρίσεως τῆς Ἑταιρείας τῆς Κωπαΐδος, ἀπὸ τοὺς μετόχους ἢ τοὺς ὁμολογιούχους. Συνεπῶς, ἀπόκειται εἰς τὴν ἱκανότητα τῆς Κυβερνήσεως νὰ φθάσῃ εἰς λογικὸν συμπέρασμα διὰ νὰ μὴ προσκρούσουν καὶ αἱ σχέσεις τὰς ὁποίας ἔχει τὸ Κράτος μὲ ἄλλας φίλους δυνάμεις. Τὴν ἐκκλησίαν ἐπίσης ἠμπορεῖ νὰ τὴν κατοχυρώσῃ ὥστε νὰ μὴ χάσῃ τὰ περιουσιακά της στοιχεῖα. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἐὰν ἀπαλλαγοῦν τὰ μοναστήρια ἀπὸ τὰ κτήματα καὶ δοθῇ μία λογικὴ ἀποζημίωσις, θὰ εἶναι αὕτη πολλαπλασία ἀπὸ τὰ σημερινὰ ἔσοδα ἐκ τῶν κτημάτων. Θὰ ἠδύνατο ἡ ἔκτασις τοῦ νόμου περὶ μισθώσεως νὰ εἶναι γενικὴ ὁπότε εἰς τὰς διαμαρτυρίας τῶν ξένων ὑπηκόων θὰ ἐμπορούσαμεν νὰ ἀντιτάξωμεν ὅτι πρόκειται περὶ γενικοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐφαρμόσωμεν διὰ λόγους κοινωνικούς. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς ἀποζημιώσεως θὰ ἴδωμεν τί θὰ δώσωμεν περισσότερα ἢ ὀλιγώτερα εἰς τοὺς ξένους ὑπηκόους. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ μίαν μεγάλην ἔνδειαν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ μίαν προπαγάνδαν ἀνατρεπτικὴν καὶ συνεπῶς εἶναι ὑποχρεωμένη δι’ ὅλων τῶν μέσων νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς πενεστέρας τάξεις. Στήριγμα δὲ Ἐθνικόν, εἶναι ἀναμφισβητήτως ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ τὸν κάμωμεν ἰδιοκτήτην ὁπότε αἱ Ἐθνικαὶ τάξεις τοῦ Κράτους θὰ εἶναι ἑδραῖαι. Συνεπῶς τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρων καλλιεργητῶν ἀποβλέπει εἰς τὴν σταθεροποίησιν τῆς ἐσωτερικῆς τάξεως τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς τὴν καταπολέμησιν τῶν ἀνατρεπτικῶν ἰδεῶν αἱ ὁποῖαι τόσον ἐστοίχισαν εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§128Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριε Ρέντη, μίαν μικρὰν διακοπὴν διὰ νὰ ἀναφέρω ὅτι ὑπάρχουν χωρία εἰς τὸν Ἑλικῶνα ποὺ στεροῦνται οἱ κάτοικοι πάσης ἰδιοκτησίας καὶ λιμοκτονοῦν. Εἰς τὴν περιοχὴν αὐτὴν ἔχει τεραστίαν περιουσίαν ἡ Μονὴ Δομβοῦς. Ἔχει ἐλαιῶνα μὲ 8000 καὶ πλέον ἐλαιόδενδρα καὶ πολλὰς βοσκησίμους γαίας καὶ ἄλλας καλλιεργησίμους ποὺ φθάνουν εἰς τὰ πρόθυρα τῶν χωρίων Ζιρίκι, Σούρπη καὶ Κούκουρα. Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων αὐτῶν εἶναι τελείως ἀκτήμονες, εἶναι καλοὶ καὶ γενναῖοι Ἕλληνες ποὺ ἔπραξαν ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους τὸ καθῆκον των εἰς τὸ ἀκέραιον χωρὶς νὰ τύχουν ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως. Ὑπέστησαν τὰ πάνδεινα ἐπὶ κατοχῆς καὶ μετέπειτα κατὰ τὸν συμμοριτισμόν. Τὰ σπίτια των καὶ τὰ ὑπάρχοντά των ἐκάησαν καὶ κατεστράφησαν καὶ ἤδη ἀγωνίζονται νὰ ξαναφτιάξουν τὴν ζωήν των. Στεροῦνται ὅμως πάσης ἰδιοκτησίας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ τοὺς παραχωρηθοῦν ὁ ἐλαιὼν καὶ ἱκαναὶ ἐκτάσεις ἀπὸ τὰ κτήματα τῆς μονῆς Δομβοῦς διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ ζήσουν. Κατ’ οὐσίαν ἡ μονὴ Δομβοῦς εἶναι σχεδὸν ἐν διαλύσει, ἡ δὲ δύναμίς της δὲν ὑπερβαίνει τοὺς 3 ἕως 4 μοναχούς, καὶ ἔχει τεραστίαν κτηματικὴν περιουσίαν.

§129Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ παράπονον τῆς ἰδικῆς μου περιοχῆς.

§130Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἂν αὐτὰ διανεμηθοῦν αἱ μοναὶ θὰ εἰσπράτουν περισσότερα ἀπὸ ὅτι εἰσπράττουν σήμερον.

§131Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ παράπονον διὰ τοὺς ξένους ὑπηκόους, ὅτι ἀπαλλοτριοῦνται ὅλα τὰ κτήματα τῶν μονῶν τῶν ἄλλων δὲν ἀπαλλοτριοῦνται δὲ τὰ κτήματα τῶν ὀρθοδόξων μονῶν. Αὐτοὶ δὲ ἰσχυρίζονται ὅτι εἶναι διὰ τὴν διατήρησιν τοῦ κλήρου.

§132Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἡ ἐκκλησία ἕνα μόνον ἠμπορεῖ νὰ ἰσχυρισθῇ. Δὲν θέλω νὰ μοῦ δημεύσητε τὴν περιουσίαν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἔχω, αὐτὸ ἠμπορεῖ ν’ ἀντιμετωπισθῇ, ἐφ’ ὅσον αἱ ἐκτάσεις δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς ἡ δὲ καλλιεργήσιμος ἔκτασις τῆς Ἑλλάδος εἶναι περιωρισμένη. Ἔχομεν καὶ ἀγόνους ἐκτάσεις εἰς τὴν Χώραν καὶ πολλὲς φορὲς προστατεύομεν δάση ἐκεῖ ποὺ εἶναι καλλιεργήσιμος ἡ γῆ καὶ ἀφήνομεν ἄλλας ἐκτάσεις ἀποψιλωμένας. Τὰ δάση νὰ γίνωνται ἐκεῖ ποὺ δὲν εἶναι καλλιεργήσιμος ἡ γῆ. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ κάμωμεν αὐτό. Εἰς τὴν Γερμανίαν νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχουν δάση πλὴν τοῦ μέλανος Δρυμοῦ. Δὲν ἠμποροῦμεν τὰ δάση νὰ τὰ ἔχωμεν καὶ εἰς τὴν κοιλάδα τῆς Ἀττικῆς. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν ὑπάρχουν δασικαὶ ἐκτάσεις δεκτικαὶ καλλιεργείας. Αἱ ἐκβολαὶ τοῦ Νέστου εἶναι κεκαλυμμέναι ἀπὸ δάση, ἐνῷ ἀποτελοῦν ἕνα ἔδαφος, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει στὴν Ἑλλάδα πλέον γόνιμον. Ἠμποροῦμε νὰ τὸ ἐξετάσωμεν. Συνεπῶς θὰ πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν μελέτην τοῦ θέματος καὶ τοπικῶς νὰ γίνουν μικταὶ ἐπιτροπαὶ ὄχι μόνον ἀπὸ δασικούς, γεωπόνους ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀγρονόμους καὶ ἀντιπροσώπους τῶν κοινοτήτων, οἱ ὁποῖοι νὰ φθάσουν εἰς μίαν ὀρθολογιστικὴν διαρρύθμισιν τῶν ἐδαφῶν. Ποῦ θὰ εἶναι τὰ δάση καὶ πῶς θὰ δοθοῦν στὴν καλλιέργεια. Ὑπάρχουν δὲ τρόποι σήμερον ἄγονα ἐδάφη νὰ γίνωνται γόνιμα διότι ἔχομεν καὶ ἄλλου εἴδους καλλιεργείας ὅπως τὰς δι’ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν προπαρασκευὰς τοῦ ἐδάφους μὲ δυναμίτιδα. Μεταβάλλεται εἰς γόνιμον τὸ ἔδαφος. Τὸ ἔχουν ἐφαρμόσει καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἑκασταχοῦ. Θὰ φθάσωμεν εἰς ἐξεύρεσιν καὶ ἄλλων ἐδαφῶν νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν καλλιεργητῶν τῆς γῆς (ἰδιοκτητῶν)· καὶ νὰ ἀποκαταστήσωμεν ἀκτήμονας καλλιεργητὰς καὶ νὰ παγιώσωμεν τρόπον τινὰ καὶ τὴν ἐθνικήν μας ὑπόστασιν καὶ νὰ καταπολεμήσωμεν τὴν προπαγάνδαν. Δὲν ἠξεύρω ἀπὸ Συνταγματικῆς ἀπόψεως. Ἤκουσα καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Σβώλου, ὅτι δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὰς ἀποζημιώσεις καὶ δι’ ὁμολογιῶν. Νομίζω ὅτι πράγματι θὰ μπορούσαμε νὰ κάμωμεν τὰς ἀποζημιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν, τῶν ὁποίων θὰ ἀπαλλοτριωθοῦν τὰ κτήματα. Ἴσως ἀπέναντι τῶν ξένων ὑπηκόων νὰ εὕρωμεν ἐκεῖ μίαν ἀντίδρασιν. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἀφήσῃ κανεὶς εἰς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, ὅπως αὗται θὰ χειρισθοῦν καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν μοναστηρίων, διότι εἶμαι πεπεισμένος ὅτι τὰ μοναστήρια μὲ τὸ τίμημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως, θὰ κάμουν τοποθέτησιν κατὰ πολὺ καλυτέραν ἀπὸ ὅτι εἶναι τὰ ἀγροτικὰ κτήματα. Βεβαίως θὰ εὕρῃ ἀντιστάσεις ἡ Κυβέρνησις διότι ὑπάρχουν καὶ κτήματα μεγάλα καὶ θὰ εὕρῃ πολλὰς ἀντιδράσεις εἰς τὸ νὰ φθάσῃ στὰ ὅρια τοῦ περιωρισμένου κλήρου. Ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ φθάσωμεν. Εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ μέτρα τὰ κοινωνικά, τὰ ὁποῖα μποροῦμε νὰ λάβωμεν. Ἴσως εἰς ἄλλους τομεῖς θὰ πρέπει νὰ φθάσωμεν καὶ πάρα πέρα. Καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἄλλωστε τὰ μεγάλα κτήματα σχεδὸν ἐδημεύθησαν. Διότι αἱ ἀποζημιώσεις αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν, δὲν ἦσαν ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἐδικαιοῦντο νὰ λάβουν τότε οἱ ἰδιοκτῆται. Συνεπῶς δὲν πρέπει νὰ διστάζωμεν εἰς τὸ νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ. Μελέτη θέλω καὶ πρόγραμμα καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀναδασώσεις βεβαίως χρειάζεται μία προπαρασκευή, νὰ γίνουν συστηματικαὶ ἀναδασώσεις τῶν ἀγόνων ἐκτάσεων, ὥστε νὰ δυνάμεθα μὲ μεγαλυτέραν εὐχέρειαν νὰ ἀποψιλώσωμεν τὰ δάση, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς καλλιεργησίμους ἐκτάσεις.

§133Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Δὲν πρέπει νὰ ριφθῇ τὸ σύνθημα τῆς καταστροφῆς τοῦ ἀνυπάρκτου δάσους. Καὶ σᾶς ἀναφέρω τὸ Χιλιομόδι.

§134Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Εἶναι χωματόβουνον.

§135Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Πρέπει μετὰ πολλῆς προσοχῆς νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα τῶν δασῶν, ὄχι ὅτι διαφωνῶ μὲ σᾶς καὶ μὲ τοὺς ἄλλους ρήτορας. Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ τοποθετήσετε τὸ θέμα καὶ ἐπὶ τῶν κλιματολογικῶν συνθηκῶν.

§136Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Εἰς τὸ μεγαλύτερον μέρος γίνονται φυτεῖαι.

§137Π. ΜΠΕΡΤΣΕΚΑΣ. Ἔχω εἰς χεῖρας μου αἴτησιν Ἁγιοθεοδωριτῶν, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῆς πυρκαϊᾶς κατεστράφησαν καὶ ἀπαγορεύονται ἐκχερσώσεις τῶν καλλιεργησίμων αὐτῶν ἐδαφῶν. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν ἄποψιν ὅτι δὲν θὰ πρέπει νὰ ἀποψιλώσωμεν τὰ δάση, ἀλλὰ τὶ θὰ κάμωμεν εἰς τὰς περιφερείας αὐτάς;

§138Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐτροποποιήθη ἡ νομοθεσία μας, ἡ ὁποία εἶναι παλαιὰ καὶ ἡ ὁποία ἀπηγόρευσε τὴν ἀποψίλωσιν λόγῳ πυρκαϊᾶς. Εὐτυχῶς ἐγένετο ἡ τροποποίησις.

§139Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Πλησίον τοῦ Χιλιομοδίου εἶναι ἡ περιφέρεια τοῦ τέως Δήμου Σολυγίας, ἡ ὁποία εἶναι χωματόβουνον καὶ ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν ἐκτάσεις, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰς καλλιεργήσωμεν.

§140Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἔχομεν τόσα δάση εἰς τὰ ὀρεινά, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ διατηρήσωμεν δάση εἰς τὰς πεδιάδας.

§141Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐπὶ 128.000.000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν ἔκτασιν τῆς Ἑλλάδος, τὰ καλλιεργήσιμα εἶναι 32.000.000, τὰ δὲ ὑπόλοιπα εἶναι ἐκτάσεις ἀκαλλιέργητοι, δασώδεις καὶ ὀρειναί. Ἡ δύναμις τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν δασῶν καὶ νὰ προσθέσωμεν εἰς τὰς καλλιεργησίμους ἐκτάσεις δὲν ὑπερβαίνουν τὰ 2½ ἑκατομμύρια στρέμματα. Ἐὰν τὰ 2½ ἑκατομμύρια στρέμματα ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰ 28.000.000 στρέμματα δὲν πρόκειται νὰ ὑποστῇ τίποτε ἡ δασικὴ ἐπιφάνεια τῆς Ἑλλάδος. Ἑπομένως δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ κάμωμεν συζήτησιν περὶ προστασίας τῶν δασῶν, διότι τὸ πρόβλημα ποὺ ἀντιμετωπίζομεν εἶναι ἔλλειψις καλλιεργησίμου γῆς καὶ ὄχι ἔλλειψις δασῶν.

§142Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἐπίσης πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ θέμα τῶν βοσκοτόπων, κατὰ πόσον οἱ βοσκότοποι εἶναι κατάλληλοι διὰ καλλιέργειαν ἢ ὄχι. Ἡ ἐξέτασις αὐτὴ πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ περιφερείας καὶ ὄχι ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ κέντρου. Πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ νομούς, ἢ κατὰ μικροτέρας περιφερείας, κατὰ περιφερείας εἰρηνοδικειακάς. Οἱ δασονόμοι καὶ οἱ γεωπόνοι νὰ καθορίσουν ποία εἶναι ἡ δασώδης ἔκτασις. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω δι’ ὀλίγων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι ὁμόφωνος ἐπὶ τοῦ θέματος, τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἔν τινι μέτρῳ. (Χειροκροτήματα).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Καλαντζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§144Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω διὰ μακρῶν, διότι τὸ θέμα ἐξήντλησαν οἱ τόσοι δοκίμως διεξελθόντες αὐτὸ προλαλήσαντες κ.κ. συνάδελφοι. Ἐπιθυμῶ ἁπλῶς, συμπληρώνων ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως τὰ τοῦ ἱστορικοῦ τῆς συμβάσεως Κωπαΐδος, νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τοῦ Σώματος, ὅτι καὶ ἄλλαι παρεμφερεῖς συμβάσεις καὶ μὲ ἡμεδαπὰς Ἑταιρείας, παρουσιάζουν τὴν αὐτὴν μελανὴν εἰκόνα καὶ ἁμαρτωλὴν ἱστορίαν πρὸς τὴν περιλάλητον Σύμβασιν Κωπαΐδος. Τυπικὴ περίπτωσις ἡ Σύμβασις Ξυνιάδος, ἡ ὁποία συνήφθη κατὰ περίεργον σύμπτωσιν τὸ ἔτος 1925. Συμβάσεων καὶ Διαιτησιῶν—μὲ βασικὴν διάταξιν τὴν παραχώρησιν εἰς τὴν ἀνάδοχον 80% τῆς συνολικῆς ἐκτάσεως, Εὐτυχῶς, κατὰ τὴν κύρωσιν τῷ 1929, περιωρίσθη ἡ κυριότης της εἰς τὰ 50%. Ἡ Σύμβασις προβλέπουσα προθεσμίαν ἐκτελέσεως 3ετίαν, κ. συνάδελφοι, ὑφίσταται σήμερον ἐν ἰσχύϊ, μετὰ πάροδον 25 ὁλοκλήρων ἐτῶν, διότι ὁσάκις ἐκηρύσσετο ἔκπτωτος κατὰ τὴν λῆξιν τῶν ἑκάστοτε παρατάσεων, ἤρχετο ἡ διαιτησία διὰ νὰ παρατείνῃ τὴν ζωήν της. Ἡ τελευταία παράτασις ἔληγε τὸ 1949 καὶ ἐπειδὴ μέχρι τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς παρούσης Βουλῆς, δὲν εἶχε τὸ Δημόσιον ἀποφασίσει τὴν παράτασιν, ἔσπευσα κατὰ μῆνα Μάϊον, νὰ καταθέσω σχετικὴν ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ἀτυχῶς λόγῳ τοῦ ὅλου ρυθμοῦ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, δὲν συνεζητήθη μέχρι στιγμῆς. Κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον ἀνενεώθη ἡ ἐν λόγῳ σύμβασις διὰ μίαν, ἂς ἐλπίσωμεν πλέον τελευταίαν τριετίαν. Εὐτυχῶς τὸ Δημόσιον παρέλαβε τὸ ἥμισυ τῆς ἐκτάσεως, ἤτοι 14.500 χιλ. στρέμματα, ὥστε νὰ μὴ νέμηται ὡς συνέβαινε μέχρι τοῦδε, ὁλόκληρον τὴν ἔκτασιν ἡ ἀνάδοχος, παραμένει ὅμως τὸ γεγονὸς τῆς παραχωρήσεως κατὰ πλῆρες ἰδιοκτησίας δικαίωμα εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν ἑτέρων 15 χιλ. στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἐὰν συντόμως δὲν εὑρεθῇ λύσις διὰ τὴν ἄμεσον ἀπαλλοτρίωσιν, θὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἐκμεταλλεύεται ἡ αὐτὴ ἀνάδοχος. Εἰς τὴν Ξυνιάδα προστίθεναι καὶ ἄλλαι συμβάσεις, ὥστε νὰ συγκεντρώνωνται αἱ ἐκ τῶν συμβάσεων εἰς Ἑταιρείας περιελθοῦσαι πλέον γόνιμοι ἐκτάσεις ἐκ 350 χιλ. στρέμμ., ποσὸν δηλαδὴ τὸ ὁποῖον λόγῳ τῆς ἐξαιρετικῆς γονιμότητος τῶν ἐδαφῶν, ν’ ἀντιπροσωπεύῃ λίαν ὑπελογίσιμον ἔκτασιν, ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν ὑφισταμένων μεγαλοϊδιοκτησιῶν τὰς ὁποίας ἐπιβάλλεται τὸ ταχύτερον νὰ παραδώσωμεν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι στερούμενοι κλήρου, τὰς ποτίζουν σήμερον μὲ τὸν ἱδρῶτα των διὰ νὰ μὴ εἴπω μὲ τὸ αἷμα των. Ἡ διαπίστωσις αὐτὴ τῶν παραχωρήσεων δηλαδὴ τῆς κυριότητος εἰς τὰς Ἑταιρείας κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους καὶ ἰδίᾳ ἀφ’ ὅτου τὸ δημογραφικὸν πρόβλημα καθίστα τὴν ἀνάγκην τῆς διανομῆς τῶν μεγάλων ἀγροκτημάτων, ἐπιτακτικήν, μᾶς ἔκαμε ν’ ἀναδράμωμεν εἰς τὴν ἀνασκόπησιν καὶ μελέτην τοῦ ἱστορικοῦ εἰς τὸν τόπον μας τῶν ὑδραυλικῶν καὶ ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων καὶ ἀξίζει τὸν κόπον, κ. συνάλελφοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω τὰ ἑξῆς: Ἡ ἐκτέλεσις ἔργων ὑδατικῆς οἰκονομίας κατὰ τὴν ἀπωτάτην ἀρχαιότητα εἶναι ἀναμφισβήτητος καὶ ἔλαβε χώραν εἰς μεγάλην ἔκτασιν καὶ σχεδὸν εἰς ὅλας τὰς περιοχὰς τῆς Χώρας. Πολλὰ ἐκ τῶν ἔργων τούτων εἶναι συνδεδεμένα μὲ τὸν δυναμικόν, τὸν Ἡλιακὸν ἥρωα τῆς ἀρχαιότητος τὸν Ἡρακλέα. Ὅσον δήποτε καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ ἀμφισβητήσωμεν τεχνικὸν περιεχόμενον ἀληθείας καὶ ἀκριβείας εἰς τοὺς ἄθλους τοῦ Ἡρακλέους, παραμένει πάντοτε ἕν στοιχεῖον ἐρεύνης. Διατί οἱ ἆθλοι τοῦ Ἥρωος λαμβάνουν χώραν ἐκεῖ ἔνθα ἔχει δημιουργηθῆ ζημιογόνος ἑστία ἀπὸ τὸν λιμνασμὸν τῶν ὑδάτων καὶ τὴν χειμαρρώδη καὶ καταστρεπτικὴν ροὴν αὐτῶν. Ἔπειτα εἰς τὴν λίμνην Φενεὸν διεσώζετο μέχρι τοῦ δευτέρου μετὰ Χριστὸν αἰῶνος τεραστία ἀποχετευτικὴ τάφρος μήκους 10 χλμ. περίπου καὶ ἱκανοῦ βάθους καὶ πλάτους τῆς ὁποίας ἡ κατασκευὴ ἀπεδίδετο ἀπὸ τὸν ἐπιχώριον πληθυσμὸν εἰς τὸν Ἡρακλέα. Ἡ τάφρος αὕτη διωχέτευε τὰ ὕδατα τῆς πεδιάδος εἰς ὑπόγειον κατασκευὴν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα τεχνικήν, διότι ἡ κατασκευὴ ἀναφέρεται ὑπὸ τὸ ὄρος (ὄρυξις) τοὐθόπερ δηλοῖ ὅτι ἡ ὀνομασία τοῦ ὄρους εἶναι εἰλημμένη ἀπὸ ἐργασίας ἐξορύξεως, διανοίξεως τοὐτέστιν ὑπονόμων, σηράγγων ἢ τοὐλάχιστον διαπλατύνσεως φυσικῶν ἀγωγῶν τῶν βαράθρων (καταβοθρῶν). Ἀνάλογοι ἐργασίαι ἐγένοντο εἰς τὴν λίμνην Στυμφαλίαν, εἰς τὴν Λέρνην, εἰς τὴν Νεμέαν, τὴν Ὀλυμπίαν, εἰς τὸν Ἀχελῶον ποταμόν, τὸν Εὔηνον, τὴν λίμνην Βιστωνίδα, εἰς τὴν Θεσσαλικὴν πεδιάδα, ὅπου οἱ Λαρισαῖοι «παραχώμασι» ἐπροστάτευον τὴν γῆν ἀπὸ τὰς ἐκχειλίσεις τοῦ Πηνειοῦ, εἰς τὴν Ἀττικὴν κ.λ.π. Τὸ σημαντικώτερον ὅμως τῶν ἔργων, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἡ Ἑλληνικὴ ἀρχαιότης εἰς τὸν τομέα τοῦτον εἶναι ἡ ἀποξήρανσις τῆς λίμνης Κωπαΐδος. Τοῦ ἔργου τούτου σώζονται μέχρι τῆς σήμερον σημαντικὰ ὑπολείμματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα δύναται νὰ κριθῇ ὁ τεχνικὸς πολιτισμὸς τῆς ἐποχῆς τῆς ἐκτελέσεώς του, ἀλλὰ πέραν τούτου ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου ἀποκαλύπτει ὅτι τοῦτο ἅπτεται πολλῶν σκοπῶν, ὡς ἡ ἐξυγίανσις τῆς ὅλης περιοχῆς, ἡ αὔξησις τῆς γεωργουμένης ἐπιφανείας, ἡ βελτίωσις τῆς ἐγγείου ἀποδόσεως διὰ τῆς ἐκτελέσεως ἀρδευτικῶν ἔργων, ἡ ἀποκατάστασις ἀκτημόνων, ὁ ἐποικισμὸς δηλαδή, ἡ ἀνάπτυξις τῆς δημοσίας καὶ ἰδιωτικῆς οἰκονομίας. Τὸ τεράστιον αὐτὸ ἔργον ἐξετελέσθη κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς δευτέρας πρὸ Χριστοῦ χιλιετηρίδος καὶ εἶναι ἔργον ἐξεχούσης τεχνικῆς, οἰκονομικῆς καὶ πολιτικῆς ἀκμῆς, εἶναι δὲ συνδεδεμένον μὲ τὸν ἱστορικὸν οἶκον τῶν Μινυῶν, οἱ ὁποῖοι ἐβασίλευον τοῦ Βοιωτικοῦ Ὀρχομενοῦ (ὑπῆρχε καὶ ὁ Ἀρκαδικὸς Ὀρχομενός). Ἡ ἀποξήρανσις τῆς λίμνης ἐπραγματοποιήθη διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν φυσικῶν ρωγμῶν τοῦ ἐδάφους (καταβοθρῶν), ἐκ τῶν ὁποίων, ἄλλαι μὲν ἐξέδιδον τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος κατ’ εὐθεῖαν πρὸς τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον (καταβόθραι Τοπολιᾶς) ἄλλαι δὲ εἰς τὴν λίμνην Ὑλίκην καὶ διὰ ταύτης καθὼς καὶ τῆς παρακειμένης λίμνης Παραλίμνης διὰ καταβοθρῶν ἐπίσης, εἰς τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον. Ἡ ἐκ τῆς ἀποξηράνσεως ἀποκάλυψις τεραστίας ἐκτάσεως γεωργησίμου γῆς, ἡ ἐκ τοῦ ἀπολιμνασμοῦ τῶν ὑδάτων ἐξυγίανσις τῆς πεδιάδος, ἡ σύγχρονος ἐκτέλεσις ἀρδευτικῶν ἔργων, ἡ ὁλοκλήρωσις τοῦ ἔργου διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως ἐντὸς τῆς πεδιάδος ἀρτιωτάτου καὶ πλουσιωτάτου δικτύου χερσαίων καὶ ποταμίων συγκοινωνιῶν, ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀποίκησιν τῆς περιοχῆς διὰ τοῦ πλεονάζοντος πληθυσμοῦ καὶ ἰδίᾳ τῆς Ἀττικῆς ἡ ὁποία ἦτο σὺν τοῖς ἄλλοις ὁ τόπος τῆς δημοκρατικῆς ἐλευθερίας, ὁ τῆς προσφυγῆς τῶν ἐξορίστων τῶν διωκομένων, τῶν δυσηρεστημένων. Οἱ ἱστορικοὶ ἀναφέρουν ὅτι εἰς τὴν ἀποξηρανθεῖσαν λίμνην καὶ μάλιστα κατὰ τὴν περιοχὴν τῆς Ἁλιαρτίας χώρας καὶ τὸν Τρίτωνα ποταμόν, εἶχον κτισθῆ ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Κέκροπος αἱ πόλεις Ἀθῆναι, Ἐλευσὶς καὶ Κεκροπία, αἱ ὁποῖαι ἀτυχῶς κατεποντίσθησαν εἰς περίοδον ἀντισχηματισμοῦ τῆς λίμνης συνεπείᾳ σεισμῶν. Σημαντικὸν ἐπίσης στοιχεῖον εἰς τὴν ἔρευναν καὶ κρητικὴν τῶν ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους παρεχωροῦντο εἰς ἐργολάβους ἐκτελέσεις ἔργων ὑδατικῆς οἰκονομίας ἀποτελεῖ ἡ κατὰ τὸ ἔτος 1860 ἀνακαλυφθεῖσα κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἀνασκαφῶν εἰς Χαλκίδα ἐνεπίγραφος στήλη ἐκ Πεντελησίου μαρμάρου. Ἡ στήλη αὕτη μεταφερθεῖσα ἀπὸ τοῦ ἔτους 1862 εἰς τὸ Μουσεῖον Ἀθηνῶν περιλαμβάνει εἰς 66 στίχους (ἐκ τῶν ὁποίων μόνον οἱ 35 ἀναφέρονται εἰς τὴν κυρίως σύμβασιν) μίαν σύμβασιν συναφθεῖσαν μεταξὺ τοῦ Δήμου Ἐρετριέων καὶ τοῦ ἐργολάβου Χαιρεφάνους καὶ τῆς ὁποίας ἀντικείμενον ἦτο ἡ ἀποξήρανσις τῆς λίμνης τῶν Πτεχῶν (σήμερον Δύστου) Εὐβοίας. Εἰς τὴν λιτὴν αὐτὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὰς σημερινὰς συμβάσεις αἱ ὁποῖαι καταλαμβάνουν ἑκατοντάδας σελίδων διὰ νὰ μὴ τηροῦνται, ἀπαντῶνται τέσσαρά τινα ἰδιαιτέρως χαρακτηριστικὰ στοιχεῖα: 1) Ἡ πλήρης σαφήνεια καὶ ἀκρίβεια τοῦ ἀντικειμένου τῆς συμβάσεως, ὥστε νὰ μὴ καταλείπεται ἀμφιβολία ἐπαγομένη ἀντιδικίας, διαιτησίας κ.λ.π. στρεψοδικίας ὑπὲρ τοῦ ἐργολάβου. 2) Ἡ ὑπὸ τοῦ ἐργολάβου καταβολὴ τῶν δαπανῶν τῆς ἐργασίας ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑπὲρ τοῦ ἔργου φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ Δήμου Ἐρετριέων καὶ τῶν ἰδιωτῶν. 3) Ἡ ἔναντι τῶν δαπανῶν ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου καὶ ἀπὸ τῆς παραλαβῆς αὐτοῦ ἐπὶ δεκαετίαν κάρπωσις τῆς λίμνης. 4) Ἡ ὑπὸ τοῦ ἐργολάβου καταβολὴ μισθώματος διὰ τὴν ἐπὶ δεκαετίαν κάρπωσιν τῆς λίμνης. Δηλαδὴ τὸ ἔργον ἐξετελεῖτο δαπάναις τοῦ ἐργολάβου. Ἔναντι τούτου παρεχωρεῖτο, διὰ χρονικὸν διάστημα δεκαετίας μόνον, ἡ κάρπωσις τῆς ἀποξηρανθείσης περιοχῆς καὶ δὲν παρεχωρεῖτο εἰς αὐτὸν κατὰ κυριότητα οὐδὲ σπιθαμὴ γῆς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς δὲν συμβαίνει σήμερον. Ἀντιθέτως μάλιστα ὑπάρχουν συμβάσεις ἀποξηράνσεως λιμνῶν καὶ ἑλῶν (Στυμφαλίας, Ξυνιάδος, Λυσιμαχίας, ἕλους Λεσσίνι κ.λ.π.) εἰς τὰς ὁποίας παρατηρεῖ τις ὅτι χωρὶς δισταγμὸν γίνονται παραχωρήσεις διὰ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ γίνῃ παραδεκτὸν ὅτι ἐνέχουν ἐν ἑαυταῖς τὰ στοιχεῖα τοῦ δόλου, ὅταν ἀπὸ τὰς ἀποκαλυπτομένας ἐκ τῶν ἔργων ἐκτάσεις τὸ τρίτον ἢ τὸ ἥμισυ παραχωρεῖται κατὰ κυριότητα, τὸ δὲ ὑπόλοιπον κατ’ ἐπικαρπίαν διὰ μακρὰ χρονικὰ διαστήματα ἐξικνούμενα μέχρι τῆς ἑκατονταετίας. Ἀναφέρω τὰς δύο αὐτὰς περιπτώσεις μόνον, ἀλλὰ δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι ὡς προκύπτει ἀπὸ ἐνδιαφέρουσαν ἀτυχῶς ἀδημοσίευτον σχετικὴν μελέτην τοῦ ἐκλεκτοῦ ἀνωτάτου Δημοσίου Ὑπαλλήλου τοῦ Ὑπουργείου Ἀνοικοδομήσεως κ. Δ. Παπαδήμου, φέρουσαν τὸν τίτλον «Τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα παρὰ τοῖς ἀρχαίοις», εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν κατὰ τὴν ἀρχαιότητα τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἀπηλλοτρίωνε τὰς ἰδιοκτησίας του εἰς ἀναδόχους καὶ Ἑταιρείας ἐκτελέσεως ἔργων. Συνῆπτε πάντοτε συμβάσεις ἐπωφελεῖς παραχωροῦν εἰς τὸν ἐργολάβον ὡς ἀντάλλαγμα τῶν δαπανῶν του, οἱονεὶ ἐργολαβικὸν κέρδος, τὴν ἐπὶ δεκαετίαν μόνον κάρπωσιν τοῦ ἐκτελεσθέντος ἔργου». Τὰ συμπεράσματα ἐξ αὐτοῦ δύνασθε νὰ ἐξαγάγητε μόνοι σας. Εἰς τὴν σύγχρονον Ἑλλάδα—ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν—ἐπεκράτησε προχειρολογία κατὰ τὴν κατάρτισιν τῶν διαφόρων συμβάσεων καὶ πρὸ παντὸς ἐγκληματικὴ παραγνώρισις τῆς στενότητος χώρου καλλιεργησίμου τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ ἐδαφικὴ διαμόρφωσις τῆς Πατρίδος μας. Διότι εἶναι γνωστὸν κ. βουλευταί, ὅτι ἐν ᾧ ἐδαφικῶς ἁπλῶς, ἐτριπλασιάσθη ἡ Χώρα μας, ὁ πληθυσμός της σχεδὸν ἐδωδεκαπλασιάσθη μέχρι σήμερον. Κατὰ συνέπειαν εἰς πᾶσαν περίπτωσιν συμβάσεων αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις ἔπρεπε μετὰ μεγάλης προσοχῆς, νὰ περιφρουροῦν τὰ δικαιώματα τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ Δημοσίου, ὥστε νὰ μὴ εὑρισκώμεθα σήμερον δέσμιοι τῶν συμβάσεων τύπου Κωπαΐδος καὶ Ξυνιάδος.

§145Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ συμβάσεις ἀποξηράνσεως εἰς τὴν Μακεδονίαν ἐγένοντο ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ καὶ ἀποκατεστάθησαν ἀκτήμονες καλλιεργηταί. Αἱ συμβάσεις τύπου Λυσιμαχίας, Ξυνιάδος κ.λ.π. δὲν εἶναι πρὸς τιμὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους.

§146Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Ὑφίσταται συνεπῶς πρόβλημα σήμερον συμβάσεων αἱ ὁποῖαι δὲν προσαρμόζονται πρὸς τὴν τραγικὴν κατάστασιν τῶν ἐξαρτωμένων ἐξ αὐτῶν Ἑλλήλων ἀγροτῶν, καὶ πρόβλημα ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων ἀφ’ ἑτέρου, χωρὶς δυστυχῶς αἱ ὑπάρχουσαι δυνατότητες ἐκ τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἢ διανομῆς τῶν ἐκτάσεων, αἵτινες διέφυγον ἢ ἐξῃρέθησαν τῆς ἀπαλλοτριώσεως κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927, ὡς καὶ αἱ τῶν συμβάσεων τοιαῦται, νὰ λύουν τὸ ὀξύτατον πληθυσμιακὸν πρόβλημα, τὸ λεγόμενον τῆς ὑποαπασχολήσεως τοῦ ἀγροτικοῦ μας πληθυσμοῦ. Ὅλαι αἱ Βουλαὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἠσχολήθησαν μὲ τὸ πρόβλημα καὶ ἰδίᾳ ἡ προηγουμένη Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴν τῆς ὁποίας, ὡς γνωστόν, ἀπετέλεσε ἐπὶ μακρὸν ἀντικείμενον συζητήσεων, πρότασις τοῦ κ. Βαμβέτσου περὶ ἐκδόσεως Ψηφίσματος, ρυθμίζοντος κατὰ παρέκκλισιν τῶν Διατάξεων τοῦ Συντάγματος, τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ συνεπῶς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ γεωργῶν. Ἀτυχῶς δὲν ἐλύθη τὸ ζήτημα παρὰ τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ὥστε σήμερον ν’ ἀντιμετωπίζωμεν ἡμεῖς Συνταγματικὰ κωλύματα.

§147Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν παρατήρησίν σας, ἵνα ὑπενθυμίσω ὅτι, εἰς τὸ σχέδιον ψηφίσματος τοῦ κ. Βαμβέτσου εἰσηγηταὶ εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς μὲν πλειοψηφίας ἦτο ὁ τότε βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Θηβαῖος, τῆς δὲ μειοψηφίας ἐγώ. Καὶ ἐντὸς μηνός, ἤτοι τὴν 30 Ἰουλίου 1946 ὑπεβάλομεν τὰς εἰσηγητικάς μας ἐκθέσεις, ἑκάστη τῶν ὁποίων ἀπετέλεσεν ὁλόκληρον τεῦχος. Ἀλλ’ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἐκείνης εἰς τὸν ἀγῶνά μας, ἀγῶνα τεσσάρων ἐτῶν, νὰ ψηφισθῇ τὸ σχέδιον ψηφίσματος διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων, μᾶς ἀντέτασσε, ὅτι τὸ θέμα θὰ ἐκρίνετο μαζὶ μὲ τὴν ψήφισιν τοῦ ὅλου Συντάγματος καὶ ἀπέκρουε τὴν ψήφισιν εἰδικοῦ καὶ χωριστοῦ ψηφίσματος. Καὶ ὅταν ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ ἐκπονηθῇ εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν τὸ σχέδιον Συντάγματος μᾶς ἀντέταξεν ὅτι θέμα εἰδικὸν ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων δὲν εἶχε θέσιν εἰς τὸ Σῶμα τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ὅτι ἔπρεπε νὰ ψηφίσωμεν χωριστὸ ψήφισμα. Ἀλλὰ μετὰ μακρὰς εἰς τὴν Συνταγματικὴν ἐπιτροπὴν συζητήσεις καὶ ὀνομαστικὰς ψηφοφορίας, κατωρθώθη νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 104 τοῦ Σχεδίου Συντάγματος ἡ διάταξις περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων κατὰ παρέκκλισιν ἐκ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἀτυχῶς ἡ ὑπὸ Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως διάλυσις τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς ἐματαίωσε τὴν ψήφισιν τοῦ νέου Συντάγματος καὶ τῆς διατάξεως περὶ ἀναγκαστικῶν ἀπαλλοτριώσεων. Καὶ ἀπόκειται εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν, ἥτις ἀσφαλῶς ἀποτελεῖ συνέχειαν τῆς Ἀναθεωρητικῆς, νὰ ψηφίσῃ τὸ καταρτισθὲν σχέδιον Συντάγματος ἢ νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι μία Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις ἠδύνατο συνταγματικῶς νὰ ματαιώσῃ ἀναθεωρητικὸν ἔργον, ὅπερ ἀνήκει μόνον εἰς τὴν κυριαρχίαν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§148Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ πρόβλημα μᾶς ἐκληροδοτήθη καὶ ἀποβλέποντες εἰς τὴν σημερινὴν πραγματικότητα, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν. Καθ’ ἡμᾶς, τὸ θέμα παρουσιάζεται κυρίως ὡς πρόβλημα Κοινωνικόν, διότι ἡ οἰκονομικὴ ἄποψις—ἡ πλουτοπαραγωγικὴ δηλαδή, συνηγορεῖ εἰς τὸν τόπον μας ὑπὲρ τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας—. Ἔχει ἀποδειχθῆ ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν μεγάλων ἰδιοκτησιῶν δὲν ἀπέβη εἰς βάρος τῆς ἀποδόσεως, διότι ἡ ἐντατικὴ καλλιέργεια κατ’ ἀρχὴν διασφαλιζομένη εἰς τὸν μικρὸν κλῆρον, ἰσοφαρίζει τὰ πλεονεκτήματα τῆς εὐχερείας εἰς τεχνικὰ μέσα, τὴν ὁποίαν ἔχουν αἱ μεγάλαι ἐκμεταλλεύσεις. Καὶ ἐπὶ πλέον συνδέει στενῶς τὸν ἰδιοκτήτην πρὸς τὸν καλλιεργητὴν ἀφοῦ συμπίπτει ἡ ἰδιότης καλλιεργητοῦ καὶ ἰδιοκτήτου εἰς τὸ αὐτὸ πρόσωπον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον σημαίνει πολλὰ ἀπὸ κοινωνικῆς καὶ ἠθικῆς πλευρᾶς. Ἄλλωστε ἡ ἰδιοτυπία τῆς Κοινωνικῆς συνθέσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ὑπαίθρου καὶ ὁ κύριος γεωργικὸς χαρακτὴρ τῆς Χώρας μας, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν παράδοσιν ἀλλὰ καὶ τὴν στενότητα τοῦ καλλιεργησίμου χώρου, καθιστοῦν ἐθνικῶν ἀναγκαίαν τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν τόσον εἰς τὴν ὕπαιθρον, ὅσον καὶ εἰς τὰς πόλεις. Εἶναι καθαρῶς Κοινωνικὸν πρόβλημα καὶ ὡς τοιοῦτον δέον θετικῶς ν’ ἀντικρυσθῇ. Ἀπεμακρύνθημεν ἀπὸ μακροῦ κ. βουλευταί, ἀπὸ τοὺς ἀκάμπτους, περὶ ἱερότητος καὶ ἀπαραβιάστου τῆς ἰδιοκτησίας ἀρχὰς καὶ ἡ κοινὴ τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ συνείδησις τοποθετεῖ τὴν ἰδιοκτησίαν εἰς τὸν ρόλον τῆς Κοινωνικῆς λειτουργίας, δηλαδὴ σέβεται αὐτὴν ἐφ’ ὅσον ἐκ τῆς ἀσκήσεώς της, προάγεται τὸ κοινωνικὸν συμφέρον. Εἴμεθα ἄλλωστε καὶ νομοθετικῶς καὶ Συνταγματικῶς, πρωτοπόροι, διότι ἀπὸ τῶν Θεσσαλικῶν τσιφλικίων ὁ Συντεταγμένος Νομοθέτης τόσον εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 ὅσον καὶ τοῦ 1927, τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἐχάραξε καὶ ἐφήρμοσε πρὸς τιμήν της ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη. Δὲν γεννᾶται σήμερον οὐδεμία διχογνωμία ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀπαλλοτριώσεως καθίσταται ἀνέφικτος ὡς ἐκ τῆς ἀδυναμίας διὰ τὴν τήρησιν τῆς Συνταγματικῆς Διατάξεως περὶ πλήρους ἀποζημιώσεως. Πιστεύομεν ὅτι τὴν παρέκκλισιν ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος δέον ν’ ἀναζητήσῃ τὸ σύνολον τῆς Πολιτικῆς Ἡγεσίας, τὸ ταχύτερον καὶ νὰ μὴ διστάσῃ εἰς τὴν λῆψιν τῆς οἱασδήποτε ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι διατεθειμένη νὰ τὴν περιβάλῃ μὲ τὴν ἔγκρισίν της. Δὲν εἶμαι ἁρμόδιος διὰ τὴν Συνταγματικὴν λύσιν καὶ ἀποφεύγω νὰ ἐπεκταθῶ πρὸς τὴν πλευρὰν ταύτην. Πολιτικῶς καὶ Κοινωνικῶς, ἐπισημαίνω τὴν πλευρὰν τοῦ ζητήματος καὶ τονίζω τὴν ἀνάγκην τῆς λύσεως. Εἰδικώτερον διὰ τὴν Σύμβασιν τῆς Κωπαΐδος ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἀλλοδαπῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ἐξεδηλώθη ἄμεσον ἐνδιαφέρον τῆς συμμάχου Ἀγγλίας, πιστεύω ὅτι τὸ θέμα εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Βουλὴ δέον νὰ θέσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τακτὴν προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ προέλθῃ εἰς ἄμεσον συνεννόησιν μετὰ τῶν ὁμολογιούχων, ἀλλὰ καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν ὀνόματι ὄχι ἀφῃρημένων ἀνθρωπιστικῶν ἀρχῶν, ἀλλὰ τοῦ δικαίου καὶ τῆς τραγικῆς καταστάσεως τῶν πληθυσμῶν Λοκρίδος καὶ Λεβαδείας, νὰ ἀξιώσῃ τὴν ἀποχώρησιν τῆς Ἑταιρείας ἀποζημιουμένης εἰς βάρος καὶ τῶν καλλιεργητῶν τῶν περιοχῶν Λεβαδείας καὶ Λοκρίδος οἱ ὁποῖοι προκειμένου ν’ ἀπαλλαγῶσι τῶν συνθηκῶν τῆς δουλοπαροικίας, εἰς τὰς ὁποίας ἔχουν ἀπὸ 10ετηρίδων ὑποβληθῆ, θὰ εἶναι πρόθυμοι νὰ ἀντιμετωπίσουν χρέωσιν πρὸς τοκοχρεωλυτικὴν ἐξόφλησιν τῶν ὁμολογιούχων. Ὁ ταχυδακτυλουργικὸς τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου τῷ 1925 ἡ Ἑταιρεία ἀπὸ ἰδιοκτήτρια τῶν 80 χιλ. στρεμμάτων, μετεβλήθη εἰς ἰδιοκτήτριαν, ὁλοκλήρου τῆς Κωπαΐδος 210 χιλ. στρεμμάτων ἄνευ οὐδενὸς ἀνταλλάγματος, ἀλλ’ ἁπλῶς διότι ἡ Διαιτησία ἐμωράνθη, προσφέρει διὰ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἀγγλικῆς Αὐτοκρατορίας τὴν εὐκαιρίαν νὰ κρίνῃ ἐὰν ἡ Ἑταιρεία ἐκτήσατο λόγῳ χρηστῆς αἰτίας. Πιστεύομεν ὅτι ἡ φίλη Σύμμαχος, ἐν ὄψει τοῦ δημογραφικοῦ προβλήματος τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς συμβολῆς τῶν παιδιῶν τῆς ὑπαίθρου εἰς τὸν κοινὸν ἰδεολογικὸν ἀγῶνα, δὲν θὰ δυσκολευθῇ νὰ ἄρῃ τὴν εἰδικὴν προστασίαν πρὸς ὑπηκόους της καὶ θὰ ὑποδείξῃ εἰς αὐτοὺς ποῖον εἶναι τὸ νόμιμον καὶ ἠθικὸν καθῆκόν των. Ὑπὸ τὸ πρῖσμα τῶν ἀρχῶν τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης, αἱ ὁποῖαι ὀφείλουν νὰ ἐφαρμόζωνται καὶ εἰς τὰς μεταξὺ τῶν φίλων Ἐθνῶν σχέσεις, ὅταν τὸ ὑλικὸν συμφέρον δὲν ἀναιρῆται ἐκ τῆς υἱοθετήσεως αὐτῶν, ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ καλοῦνται νὰ δώσουν ἱκανοποίησιν εἰς τὸ ἐλάχιστον αἴτημα τῶν ἀκτημόνων μας, νὰ γίνουν κύριοι τῆς γῆς ποὺ ποτίζουν μὲ τὸν ἱδρῶτά των. Ρυθμιζομένου τοῦ εἰδικοῦ προβλήματος τῆς Κωπαΐδος διὰ τῆς ἀπομακρύνσεως τῆς Ἑταιρείας καὶ ὄχι διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς μισθώσεως, ἡ ὁποία καὶ ἐκ λόγων τεχνικῶν, δύσκολον εἶναι νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀλλὰ καὶ τὸ καθεστὼς τῆς δουλοπαροικίας, ἀγαπητὲ κ. Παπασπύρου, θὰ διαιωνίσῃ, θὰ πρέπει νὰ ἀρχίσῃ τὸ ταχύτερον ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν ἰδιοκτησιῶν τῶν ἐργολάβων ἑταιρειῶν τύπου Ξυνιάδος ὡς καὶ τῶν πέραν 300 στρεμμάτων ἀγροτικῶν ἰδιοκτησιῶν. Ἐὰν αἱ περιστάσεις ἠμπόδισαν μέχρι τοῦδε τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν νὰ λάβῃ θέσιν ἀποφασιστικήν, σήμερον οὐδὲν ἐμποδίζει διὰ τῆς Βουλῆς νὰ προέλθῃ εἰς λῆψιν εἰδικοῦ νομοθετικοῦ μέτρου, ἡ συνταγματικότης τοῦ ὁποίου ἐὰν ὑπάρχουν διχοστασίαι, ἂς ἀποφασισθῇ ἀπὸ τοῦδε νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν καὶ τῆς νέας Βουλῆς ἡ ὁποία θὰ πρέπει διὰ τὴν ἀνάγκην τῶν ἀπαλλοτριώσεων νὰ εἶναι Ἀναθεωρητική, ἐφ’ ὅσον ἡ παροῦσα δὲν εἶναι τοιαύτη. Ἀνεφέρθην κ. βουλευταὶ εἰς τὸ ἀπώτερον παρελθὸν διὰ νὰ φωτισθῇ περισσότερον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, τὸ βάρος τῶν κληροδοτηθέντων σφαλμάτων τοῦ παρελθόντος καὶ διὰ νὰ ἐξαρθῇ καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν συμβάσεων τῶν ὑδραυλικῶν καὶ ἀποξηραντικῶν ἔργων, ὅτι ἑκάστοτε παρελείψαμεν κατὰ τὴν κατάρτισιν αὐτῶν, νὰ ὑπενθυμίζωμεν εἰς ἑαυτοὺς ὅτι: «Ἡ γὰρ τῶν γεγεννημένων πράξεων μνήμη περὶ τῆς τῶν μελλόντων εὐβουλίας δέον νὰ γίνεται παράδειγμα». Ἄς μειώσωμεν τὰ ἀποτελέσματα μὲ τὴν σύντομον ρύθμισιν τοῦ Κωπαϊδικοῦ καὶ τὴν ἀπόδοσιν τῆς Ξυνιάδος εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τῆς Ἐπαρχίας Δομοκοῦ. Καὶ γενικώτερον μὲ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀγροτῶν μας, σπονδυλικῆς στήλης τοῦ Κοινωνικοῦ καὶ Ἐθνικοῦ μας οἰκοδομήματος. (Χειροκροτήματα).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀθ. Παπαθανάσης.

§150ΑΘΑΝ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Θὰ περιορίσω κύριοι συνάδελφοι, τὸν ἐπὶ τοῦ θέματος λόγον μου, εἰς ἐλάχιστά τινα. Τὸ ζήτημα παρίσταται ἐξηντλημένον ἐνῷ δυστυχῶς δὲν εἶναι τὸ θέμα ἐξηντλημένον, ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἐξηντλημένον εἶναι τὸ ἀντικείμενον τοῦ θέματος. Ὑπὸ τὴν πίεσιν μιᾶς ἀδηρίτου κοινωνικῆς ἀνάγκης, ὡς εἶναι γνωστὸν οὐχὶ ἀναλόγου βεβαίως πρὸς τὴν σημερινήν, λέγω δὲ οὐχὶ ἀναλόγου, διότι ἡ διαθέσιμος ἔκτασις ἄλλοτε ἦτο εὐρυτέρα, σήμερον ὅμως εἶναι ψυχολογικῶς πλέον πιεστική. Ὑπὸ τὴν πίεσιν λέγω μιᾶς ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης, ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ μεγάλη μεταρρύθμισις. Ἡ μεταρρύθμισις αὕτη πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ὑπῆρξεν ἡ μᾶλλον ριζοσπαστικὴ ἀπὸ ὅλας τὰς ἀγροτικὰς μεταρρυθμίσεις πάσης ἄλλης χώρας ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι κινοῦνται ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ συστήματος τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἀτομικῆς ἰδιοκτησίας. Ὑπῆρξεν ἀληθῶς ἡ μᾶλλον ριζοσπαστικὴ ἡ ἐφαρμοσθεῖσα ἐν Ἑλλάδι, διότι καὶ ἡ ἔκτασις αὐτῆς ὑπῆρξε μεγίστη, διότι ἐξητάσθη εἰς τὸ ἥμισυ σχεδὸν τῆς καλλιεργουμένης ἐκτάσεως, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ περιέλαβε 311 χιλιάδας ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν, ἤτοι τὸ τρίτον τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας. Τὴν εἰκόνα αὐτῆς τῆς μεταρρυθμίσεως καὶ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς τῆς ἐποικιστικῆς δράσεως τὴν δίδει ζωηρὰν ἡ ἀπογραφὴ ἡ γενομένη κατόπιν, κατὰ τὸ 1929, ἐκ τῆς ὁποίας προέκυψεν ὅτι ἕως 50 χιλ. ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν, αἱ 750 χιλ. ἦσαν καλλιεργηταὶ καὶ ἰδιοκτῆται, οἱ 100 χιλ. ἦσαν ἐκφυτευταί, ἢ ἐπιφανειοῦχοι καὶ 100 χιλ. μόνον ἦσαν ἐκεῖνοι ποὺ εἶχαν προσωρινὸν σύνδεσμον μὲ τὴν γῆν, ἤτοι ἦσαν μισθωταί. Προέκυψε δηλαδὴ ἐκ τῆς τοιαύτης μεταρρυθμίσεως τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ σύμπτωσις τῆς ἰδιότητος τοῦ καλιεργητοῦ μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἰδιοκτήτου ὑπῆρξεν ἀξιοσημείωτος. Ὑπὸ τὴν μορφὴν αὐτὴν βασίμως θὰ ἠδύνατο νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δικαιοτέρας κατανομῆς τῆς γῆς μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν εἶχε προαχθῆ εἰς βαθμὸν ἀξιοσημείωτον. Ὅτι ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ἀνέλθει εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν μεταξὺ ὅλων τῶν εὐρωπαϊκῶν κρατῶν εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτὸ τῆς συμπτώσεως τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τῆς ἰδιότητος τοῦ καλλιεργητοῦ. Καὶ θὰ ἠδύνατο εὐλόγως νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι ἐφ, ὅσον οἱ καλιεργηταὶ ἰδιοκτῆται γῆς ὑπερβαίνουν τὰ ⅘ τοῦ συνόλου τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς ζήτημα ἐποικιστικὸν δὲν ὑπάρχει. Τὸ κοινωνικὸν πρόβλημα τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων ἀγροτῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ λελυμένον. Δυστυχῶς παρ’ ὅλα ταῦτα ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει τὸ πρόβλημα καὶ ἤδη καὶ ὁ λόγος εἶναι ὅτι ὁ μέσος γεωργικὸς κλῆρος τῶν ἀποκατασταθέντων ἐκυμαίνετο περίπου εἰς τὰ 33 στρέμματα κατὰ μέσον ὅρον, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῶν ὅτι τοῦ συνόλου τῶν ἀποκατασταθέντων περίπου τὸ ⅓ ἤτοι τὰ 27% ἔλαβον κλῆρον κυμαινόμενον ἀπὸ 3–10 στρέμ. Ἑπομένως καὶ τότε σχετικὸν ζήτημα ὑπῆρχε ἐφ’ ὅσον πλὴν τῶν ὀλίγων ἔστω ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν κατέστη δυνατὸν ν’ ἀποκατασταθῶσιν, εἶχε παραμείνει καὶ μία σοβαρὰ μερὶς ἀγροτῶν, ἡ ὁποία εἶχεν οὐσιωδῶς ἀνεπαρκῆ λάβει κλῆρον. Δέον δὲ νὰ σημειωθῇ ἰδιαιτέρως ὅτι ὁ ἀνεπαρκὴς κλῆρος ἰσοῦται πρὸς τὴν ἔλλειψιν κλήρου, διότι ἐκεῖνος ποὺ ἔχει πέντε ἢ ὀλιγώτερα φέρ’ εἰπεῖν στρέμματα χωραφιοῦ μὴ δυνάμενος νὰ διαθέσῃ τὸ σύνολον τῆς ἐργασίας τῆς οἰκογενείας του, διατελεῖ ὑπὸ ὑποαπασχόλησιν. Οὕτω μένει ἀκάλυπτος ὡς πρὸς ἓν οὐσιῶδες τμῆμα τῆς διαθεσίμου ἐργασίας τῆς οἰκογενείας του, καὶ ἡ ὑποαπασχόλησις αὕτη ὄχι μόνον τὴν διαβίωσιν αὐτῆς καθιστᾷ δυσχερεστέραν, ἀλλὰ βλάπτει παραλλήλως καὶ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν σπουδαίως. Ἑπομένως ἡ ἀποκατάστασις τοῦ ἀγρότου πρέπει νὰ νὰ εἶναι πλήρης καὶ αὐτὸς καλλιεργητικῶς αὐτάρκης διὰ νὰ θεωρῆται ἀποκατεστημένος. Ἀλλὰ πέραν τούτων ἐν τῷ μεταξὺ κατὰ τὸν διαρρεύσαντα χρόνον, εἰς τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν τῶν ἀνεπαρκῶς ἢ οὐδόλως ἀποκατασταθέντων ἀγροτῶν, προσετέθη διὰ τῆς κληρονομικῆς διαδοχῆς καὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ καὶ εἷς ἄλλος μέγας ἀριθμὸς νέων ἀκτημόνων, ὥστε ὁ ἀριθμὸς τῶν ἤδη ἀναποκαταστάτων καὶ ἀκτημόνων ἀγροτῶν νὰ ἔχῃ αὐξηθῆ. Πρέπει ὅμως νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι συντρέχει παρ’ ἡμῖν καὶ εἷς ἄλλος λόγος, αὐτὸς καθαρῶς ψυχολογικός. Ὁ ἀγροτικὸς ἡμῶν κόσμος ὁ κόσμος τῆς ὑπαίθρου ὁ ὁποῖος προσέφερε τὰς μεγαλυτέρας ὑπηρεσίας ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ὁλόκληρον, ἀγωνιζόμενος καὶ χύνων τὸ αἷμά του, φυσικὸν ἦτο νὰ διαμορφώσῃ ἐν ἑαυτῷ τὴν συνείδησιν, ὅτι ἀπὸ ὅλον αὐτὸν τὸν ἀγῶνα, ἀπὸ ὅλο αὐτὸ τὸ αἷμα ποὺ ἔχυσε, δικαιοῦται καὶ αὐτὸς κάτι νὰ ἀποκτήσῃ, δικαιοῦται νὰ περιμένῃ αν ἀμοιβὴν καὶ δικαίωσιν τῆς αὐτοθυσίας καὶ τῶν ἡρωϊσμῶν του. Καὶ εἶναι εὔλογος ἡ ἀξίωσις, ὅτι αἱ θυσίαι του δὲν πρέπει νὰ μείνουν ἀδικαίωτοι. Ὅπως εἶναι φυσικὸν αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συμμεριζώμεθα καὶ ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ καὶ ἰδιαιτέρως ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι καταγόμεθα ἀπὸ περιφερείας αἱ ὁποῖαι ὄχι μόνον προσέφερον μέγιστον τμῆμα τῶν κατοίκων αὐτῶν ὁλοκαύτωμα εἰς τὸν σκληρὸν καὶ ἀπάνθρωπον ἀγῶνα τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ ὑποστᾶσαι ἐξοντωτικὴν καταστροφὴν τῆς γεωργικῆς των οἰκονομίας δικαιοῦνται νὰ ἀξιώσουν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας πλήρη καὶ δικαίαν τὴν ἀντίληψιν. Αὐτός, κ. βουλευταί, ὑπῆρξεν ὁ λόγος ὁ ὁποῖος μὲ ὤθησεν ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας καθ’ ἣν ἀνέλαβα τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, νὰ φροντίσω ἵνα ἐξακριβώσω εἰς ποῖον ἀριθμὸν ἀνήρχοντο οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταί, ἀλλὰ καὶ πόσαι ἦσαν αἱ δυνάμεναι νὰ διατεθῶσι πρὸς διανομὴν ἐκτάσεις. Ἐκ τῆς ἐρεύνης αὐτῆς ἡ ὁποία λόγῳ τῶν ἀνωμάλων συνθηκῶν αἵτινες τότε ἐκράτουν, δὲν ὑπῆρξεν ἀπολύτως ἀκριβής, ἀλλὰ καὶ δὲν ἀπέχει πολὺ τῆς πραγματικότητος, προέκυψεν ὅτι αἱ πρὸς ἀποκατάστασιν οἰκογένειαι θὰ ἀνήρχοντο εἰς 200–220 χιλιάδας. Λαμβανομένης δὲ ὑπ’ ὄψει τῆς ἐκτάσεως ἡ ὁποία παρείχετο πρὸς διανομὴν καὶ ἡ ὁποία ὑπελογίζετο ὅτι θὰ ἀνήρχετο εἰς ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον στρεμμάτων, ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων θὰ ἀπέβαινε δυσχερεστάτη, δεδομένου ὅτι μία ἐπὶ πέντε περίπου οἰκογενειῶν ἀκτημόνων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποκατασταθῇ. Ἀλλὰ προέκυπτε καὶ μία ἄλλη σοβαρωτέρα δυσχέρεια, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀναποκαταστάτων δὲν εἶναι κατανεμημένος ἀναλόγως πρὸς τὴν ἔκτασιν τὴν διανεμητέαν εἰς ἑκάστην περιοχὴν καὶ θὰ παρίστατο ἀνάγκη μεγάλων καὶ ὁμαδικῶν μετακινήσεων αὐτῶν. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος ὁ ὁποῖος μὲ ὤθησε νὰ εἰσηγηθῶ τὸν Ν. 327)47 «περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων γεωργῶν καὶ κτηνοτρόφων» ὁ ὁποῖος παρεῖχε τοῦτο τὸ σπουδαῖον πλεονέκτημα, ὅτι θὰ προσήρχοντο ὡς δικαιοῦχοι οἱ καθαρῶς ἀγρόται καὶ οἱ ἔχοντες τὴν διάθεσιν νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὴν γεωργίαν καὶ ὄχι ὁ τσαγκάρης καὶ ὁ τενεκιτζῆς καὶ οἱ διάφοροι ἄλλοι ἐκμεταλλευταί. Παραλλήλως ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ ἴδω μέχρι ποίου σημείου δύναται νὰ φθάσῃ ἡ διαθέσιμος ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκμεταλλεύσιμος γεωργικῶς ἔκτασις τῆς Χώρας. Καὶ ἐπεχείρησα τότε μίαν εὐρυτέραν μελέτην τῶν δυναμένων νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν γεωργίαν γαιῶν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς εἰς εὐρυτέραν κλίμακα ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων, μεγάλων καὶ μικρῶν. Καὶ τὰ μὲν μεγάλα τὰ ὑπελόγισα ἁπλῶς διότι δὲν ἦσαν τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, ἀπέμειναν ὅμως τὰ μικρά. Ἐκ τούτων προέκυπτεν ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα κλιμακηδὸν ἐντὸς ἑνός, δύο ἢ τριῶν ἐτῶν, παρεχομένων τῶν ἀναγκαίων πιστώσεων, νὰ ἐξοικονομήσωμεν συνολικῶς ἐκ μὲν τῶν ἀποστραγγίσεων καὶ ἀποξηράνσεων ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον στρεμμάτων, ἀπὸ τὰς ἐκθαμνώσεις καὶ ἐκδασώσεις, ἕνα περίπου ἑκατομμύριον καὶ ἄλλο ἕνα ἑκατομμύριον στρεμμάτων ἐκ τῶν λοιπῶν ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων. Μὲ ὅλην δὲ τὴν ἔκτασιν τῶν στρεμμάτων αὐτῶν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀποκαταστήσωμεν 150–160 χιλ. οἰκογενείας καὶ ἑνὸς ἐπὶ πλέον ποσοστοῦ 50 περίπου χιλ. οἰκογενειῶν νὰ συμπληρώσωμεν τὸν ἀνεπαρκῆ κλῆρον. Αὐτὸ ἦτο τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον εἶχον καταστρώσει, εἶχον δὲ ὑποβάλλει ταὐτοχρόνως τότε καὶ προμελέτας γεωργο–οικονομικὰς εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Ἀποστολὴν καὶ μετὰ μίαν μακρὰν καὶ πολυήμερον συζήτησιν μετ’ αὐτῶν, ἀπεδέχθησαν οἱ ἁρμόδιοι αὐτῆς γεωργικοὶ νὰ ἐγκρίνουν καὶ ὑπογράψουν 108 συμβάσεις τοιούτων ἔργων εἰς τὰς 2 Ἰουλίου 1948, διὰ τῶν ὁποίων τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν πιστώσεων αὐτῶν προώρισται διὰ τοὺς ἀκτήμονας ἀγρότας. Παραλλήλως πρὸς αὐτά, ἐπελήφθην τοῦ ζητήματος τοῦ καταθρυμματισμοῦ ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζει τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν, καὶ ὁ ὁποῖος καταθριμματισμὸς εἶναι τοιοῦτος ἐν τῇ χώρᾳ, ὥστε, ὅπως προέκυψεν ἀπὸ γενομένας ἐντολῇ μου ἐρεύνας, ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἀττικὴν ἐπὶ παραδείγματι, κτήματα ἔχοντα πλάτος γῆς 1½ μέτρον καὶ μῆκος 300 μέτρων. Κρίνατε σεῖς ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καλλιέργεια, ἐκμετάλλευσις γεωργικὴ καὶ ἀπόδοσις ἐπὶ τοιούτων ἐκτάσεων. Ὅλαι αὐταὶ αἱ μελέται καὶ αἱ ἔρευναι μὲ ἤγαγον ἵνα, λαμβάνων ὑπ’ ὄψει τί συμβαίνει εἰς ἄλλας χώρας εἰς τὰς ὁποίας ἀνέκυψαν ἀνάλογα προβλήματα, ἀχθῶ εἰς τὴν λῆψιν ἀναλόγων νομοθετικῶν μέτρων. Ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς Γερμανίαν, κύριοι, εἰς τὴν Ὁλλανδίαν, τὸ Βέλγιον καὶ τὸ σπουδαιότερον εἰς τὴν ὀρεινὴν Ἑλβετίαν, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου αὐτοῦ τῆς ἀνασυγκροτήσεως, τῆς ἀνασυρραφῆς, τοῦ ἀναδασμοῦ τῆς γῆς, ἐξήχθησαν τὰ ἑξῆς σοβαρὰ πορίσματα. Ηὐξήθησαν αἱ καλλιεργούμεναι ἐκτάσεις κατὰ 20%. Ηὐξήθη περίπου ἡ ἀπόδοσις κατὰ 25%, ἡ δὲ μείωσις τῶν δαπανῶν ἔφθασεν εἰς τὰ 25%. Κατόπιν τούτων εἰσηγήθην ἀνάλογον νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον φέρει τὴν σφραγῖδα τοῦ νόμου σήμερον. Ἦλθον εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν Ἀμερικανικὴν Ἀποστολὴν καὶ μετὰ μακρὰς συζητήσεις, εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ τοὺς πείσω νὰ διαθέσουν 12 δισεκατομμύρια διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ δοθεῖσα ὑπόσχεσις αὐτὴ ἐπραγματοποιήθη. Νομίζω τὸ ζήτημα δὲν ἔχει προωθηθῆ καὶ συνεπῶς χάνομεν ἐκ τούτου μίαν ἔκτασιν, ἡ ὁποία ὑπελογίζαμεν ὅτι θὰ ἀνήρχετο εἰς ἓν περίπου ἑκατομμύριον στρεμμάτων. Βέβαια τοῦτο δὲν θὰ ἐπραγματοποιεῖτο παρὰ ἐντὸς ἑνὸς χρονικοῦ διαστήματος 5–10 ἐτῶν. Ἀλλὰ τὰ 5 καὶ τὰ 10 χρόνια εἰς τὸν βίον τῶν ἐθνῶν δὲν εἶναι πολλά, ὅπως δὲν ἦσαν καὶ διὰ τὰς ἄλλας χώρας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν σήμερον διάφορον ἐμφάνισιν τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐὰν εἰς αὐτὰς τὰς ἐκτάσεις προστεθοῦν καὶ τῶν ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων αἱ γαῖαι, θὰ ἔχωμεν μίαν ἐπάρκειαν γῆς οὐ μόνον ἵνα ἱκανοποιήσωμεν τοὺς ἀκτήμονας ἀγρότας, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν, διὰ χρονικὸν διάστημα, τὸ ὀξὺ δημογραφικὸν πρόβλημα τῆς Χώρας. Αὐτὸ κύριοι, ὑπῆρξε σοβαρὸν πρόβλημα τὸ ὁποῖον μὲ ἀπησχόλησεν ὡς Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Ἐννοῶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ Ὁλλανδία, οὔτε Βέλγιον ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταλάβῃ μίαν θέσιν μεταξὺ τῶν γεωργικῶν χωρῶν ἀνάλογον πρὸς τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ εἰς τοὺς ἄλλους τομεῖς τοῦ οἰκονομικοῦ βίου της, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς ἐκτάσεως τῶν ἐδαφῶν αὐτῆς, καὶ τῆς δυνατότητος ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἐδαφῶν αὐτῶν. Τὴν γεωργικὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν προσδίδει εἰς αὐτὴν ὅτι τὰ 67% τοῦ συνολικοῦ αὐτῆς πληθυσμοῦ ἀποτελεῖται ἐκ γεωργῶν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀλλοιώσωμεν ἀλλ’ οὔτε ἔχομεν δικαίωμα πρὸς τοῦτο ἐφ’ ὅσον κυρίως ἐπ’ αὐτοῦ στηρίζεται ὄχι μόνον ἡ οἰκονομία τῆς Χώρας ἀλλὰ καὶ ἡ ἀσφάλεια αὐτῆς καὶ τοῦ Ἔθνους, ἡ ἄμυνά μας κατὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς πατρίδος. Διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς ἤδη ὑφισταμένης καταστάσεως φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ χωρίσωμεν ἀδιστάκτως πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως οὕτως ὥστε νὰ ἱκανοποιηθῇ ἔστω καὶ μέρος τοῦ ἀκτήμονος τῆς χώρας ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Καὶ ἤδη ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος. Τὸ ζήτημα τὸ Κωπαϊδικὸν δὲν εἶναι τὸ παλαιὸν ζήτημα ἀλλὰ ἄλλο, ἄλλης μορφῆς καθαρῶς ἤδη κοινωνικῆς καὶ ἀνθρωπιστικῆς. Ὑπῆρξε ἀληθῶς ὀδυνηρὰ ἡ διαιτησία ἢ μᾶλλον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαιτησίας. Ἀλλὰ καὶ δὲν ὀφείλεται αὕτη οὔτε εἰς ἀδιαφορίαν τῶν τότε κυβερνώντων οὔτε τῶν συμβούλων οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσώπευαν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν διαδικασίαν καὶ ἀπόφασιν τῆς διαιτησίας. Ὁ μετασχὼν αὐτῆς ἀνώτατος δικαστικὸς μετὰ τοῦ ὁποίου ἀνεξαρτήτως τῆς ἀντιθέσεως τῶν πολιτικῶν μας φρονημάτων, εἶχα σχετικὴν φιλίαν γνωρίζω πῶς ἠσθάνθη καὶ μετὰ πόσης ἀηδίας ἀντιμετώπισε τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. Ἡ διαπίστωσις αὐτὴ ἦτο ἀποτέλεσμα γενικωτέρας πιέσεως τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνήθη τότε νὰ κάμψῃ οὔτε ὁ Ἐλευθ. Βενιζέλος μὲ τὴν ἐγνωσμένην αὐτοῦ διεξιότητα καὶ τὴν γοητείαν ποὺ ἤσκει καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ξένους. Ποῖος ἄλλος θὰ ἠδύνατο ἀποτελεσματικώτερον νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα αὐτό; Ὀφείλω ὅμως νὰ εἴπω, ὅτι ὑπῆρξε λάθος, καὶ μέγιστον λάθος διότι δὲν προσεφέρθη ἡ Κυβέρνησις—δὲν γνωρίζω διατὶ ἀλλ’ οἱασδήποτε δυσχερείας οἰκονομικὰς καὶ ἂν εἶχε—νὰ ἐξαγοράσῃ τὰς γαίας δίδουσα 900.000 λιρῶν. Διότι μὲ 900.000 λίρας ἤρχετο 4–5 λίρας τὸ στρέμ. δηλ. 1500 δρχ. τῆς τότε τιμῆς κατὰ στρέμμα. Δὲν πρέπει νὰ ὑπολογίζουν ποτὲ τὰ κράτη τὴν δαπάνην, ὅταν πρέπει νὰ ἐξαγοράσουν τοιαῦτα ἔργα. Ἔπρεπε ὄχι 4–5 ἀλλὰ καὶ περισσοτέρας λίρας —ἐὰν ἐζήτουν— νὰ τὰς δώσῃ καὶ νὰ ἐπιβαρύνῃ δι’ αὐτῶν τὸν ἀποκαθιστάμενον ἀγροτικὸν κόσμον. Ἴσως τότε θὰ ἐδυσφόρει οὗτος, ἀλλὰ αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν, ἀποκτῶσαι τὸ αἴσθημα ἀσφαλείας, ὅτι θὰ ἔχουν πρὸς καλλιέργειαν εἰς τὸ μέλλον ἰδίαν ἔκτασιν γῆς καὶ δὴ τοιαύτης παραγωγικότητος, οἵα εἶναι ἡ τῆς Κωπαΐδος νομίζω, ὅτι τὴν δυσφορίαν ἐκείνην θὰ ἀντικαθίστων μὲ αἰσθήματα εὐγνωμοσύνης πολὺ ταχέως. Καὶ σήμερον ἀκόμη ἐγὼ θὰ προέτεινον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἔχῃ τὴν εὐχέρειαν νὰ διαπραγματευθῇ, νὰ προσφέρῃ ἔστω καὶ χρυσὰς 5–6 λίρας τὸ στρέμμα διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν ἔκτασιν αὐτὴν. Βεβαίως τοῦτο σοβαρὰν ἀπαιτεῖ θυσίαν. Ἀλλ’ ἂν θὰ ὑποστῶμεν θυσίας οἰκονομικὰς σοβαράς, οὐχ’ ἧττον θὰ μείνωμεν μὲ ἥσυχον τὴν συνείδησιν, ὅτι ἐξυπηρετήσαμεν καὶ ἠσφαλίσαμεν τὴν ζωὴν εἰς ἕναν κόσμον ἄξιον τῆς προστασίας αὐτῆς. Ἐὰν δὲ παρὰ ταῦτα δὲν ἐπιτευχθῇ λύσις τοῦ ζητήματος, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει φρονῶ, ὅτι εἶναι δεδικαιολογημένον νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος τῆς ἀναγκαστικῆς μισθώσεως, ὁ ὁποῖος θὰ δώσῃ μίαν ἀνακούφισιν εἰς τὸν κόσμον, θὰ τοὺς τονώσῃ τὸ αἴσθημα, ὅτι θὰ γίνουν αὔριον ἰδιοκτῆται καὶ πιστεύω καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν τὸ πιστεύω μόνον τὴν στιγμὴν αὐτήν, ἀλλὰ τὸ ἐπίστευα πάντοτε—χωρὶς νὰ θέλω νὰ περιαυτολογήσω, διότι τὰς ἀπόψεις μου αὐτὰς τὰς ἐξέθεσα καὶ ἐπισήμως ἐπὶ τοῦ ζητήματος ὡς Ὑπουργὸς Γεωργίας, ὅταν προεβάλλοντο καὶ τότε αἱ γνωσταὶ ὡς πάντοτε ἀντιρρήσεις καὶ ἀντιδράσεις ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας, κατὰ τῆς τοιαύτης ἐφαρμογῆς τοῦ Ἀναγκ. Νόμου. Ὅσοι δὲ ἐνδιαφέρονται ἐξ ὑμῶν, ἂς ἀνατρέξουν εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, ἵνα περὶ τῶν ἀπόψεών μου αὐτῶν πληροφορηθοῦν, διότι οὔτε ὥρα εἶναι τώρα, οὔτε ἐγὼ ἔχω διάθεσιν νὰ τὰς ἀναπτύξω—ἐπίστευον πάντοτε, λέγω, ὅτι καὶ ἡ Ἑταιρεία ἐξασφαλίζουσα ἓν καλὸν μίσθωμα, συμφέρον θὰ εἶχε νὰ ζητήσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, διὰ νὰ προσφέρῃ οὕτω καὶ μίαν ἐξαιρετικὴν ὑπηρεσίαν, ἐὰν ἀσφαλῶς θὰ θέλῃ νὰ προσφέρῃ, εἰς τὴν πάσχουσαν αὐτὴν περιοχήν. (Χειροκροτήματα).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Βελλιανίτης ἔχει τὸν λόγον.

§152Σ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, κ. βουλευταί, ἐφ’ ὅσον λαλίστατοι συνάδελφοι ἀνέπτυξαν τὸ ὅλον θέμα ὑφ’ ὅλας τὰς ἀπόψεις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνεγνωρίσθη καὶ ἐδηλώθη εἶναι ἡ ἀπόφασις ὅλων τῶν προλαλησάντων καὶ ἡ κατάληξίς των εἰς τὸ νὰ ληφθῇ ὁριστικῶς πλέον τὸ μέτρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ τείνῃ εἰς τὴν ὁριστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων, ἢ καὶ εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ κλήρου τῶν ἐχόντων μικρὰν ἰδιοκτησίαν. Ἐπ’ αὐτῶν δὲ ὑπάρχει ἀντιγνωμία· πιθανὸν ἀπὸ νομικῆς πλευρᾶς νὰ γεννῶνται ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὅμως εἶναι γνωστὰ καὶ τὰ ὁποῖα λεπτομερῶς ἀνεπτύχθησαν καὶ ἠρευνήθησαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ οὐσία εἶναι αὐτή. Δὲν δύναμαι νὰ ὑπεισέλθω εἰς ἔρευναν θεμάτων ἅτινα ἐξονυχίσθησαν, οὐχ’ ἧττον ὅμως ἔχω ὑπ’ ὄψει μου μίαν πραγματικὴν κατάστασιν ἡ ὁποία ἀντιμετωπίζεται εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία, δύναμαι νὰ εἴπω, εἶναι καταπιεστικὴ καὶ δημιουργικὴ μιᾶς κακοδαιμονίας, ἡ ὁποία προέρχεται ἀκριβῶς ἀπὸ τὴν καταπληκτικῶς ἄνισον κατανομὴν τῆς ἐγγείου περιουσίας καὶ ἡ ὁποία κατάστασις μοῦ ὑπηγόρευσε τὴν συγκέντρωσιν ὡρισμένων στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἐσκόπουν νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας διὰ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἤθελε καταλήξει καὶ αὐτὸς εἰς λῆψιν ὡρισμένων μέτρων—καὶ γενικώτερον τῆς Κυβερνήσεως— ὅταν θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ φλέγον καὶ βαρὺ αὐτὸ ζήτημα, τὸ οὐσιαστικωτάτης σημασίας, τὸ κυρίως γεωργικόν, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ καὶ Ἐθνικόν. Διότι εἶναι γνωστὴ καὶ θὰ ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἀντίληψιν πολλῶν ἐξ ὑμῶν, μία ἀνίαιρος δύναμαι νὰ εἴπω ἐκμετάλλευσις, τὴν ὁποίαν πολλοὶ ἐπεχείρησαν, ἐκμεταλλευόμενοι αὐτὴν τὴν κακοδαιμονίαν καὶ αὐτὴν τὴν ἀπαθλίωσιν τῆς θέσεως τοῦ ἀγρότου. Λέγω ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, λαμβάνων ὑπ’ ὄψει τὰς γαιοκτητικὰς συνθήκας τῆς Κερκύρας καὶ πιστεύων, ὅτι ἀνάλογοι θὰ ὑπάρχουν καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας τῆς Χώρας, δὲν νομίζω ὅτι δὲν προσήκει ἐν προκειμένῳ νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει ὑμῶν καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας τὴν κατάστασιν αὐτήν, τὴν προκύπτουσαν ἐκ τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα κατώρθωσα νὰ συγκεντρώσω. Καὶ τὰ στοιχεῖα αὐτὰ δὲν συνεκεντρώθησαν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν. Προέρχονται ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀπὸ μίαν ἐμβριθεστάτην μελέτην ἑνὸς ἀξιολόγου ἐπιστήμονος, γεωπόνου τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης τοῦ κ. Θ. Παπαδοπούλου, ὁ ὁποῖος ἐμβριθέστατα παριστάνει τὴν ὅλην κατάστασιν—ἐρευνᾷ βεβαίως τὸ ζήτημα ἀπὸ γενικωτέρας πλευρᾶς, διότι ἡ μελέτη του ἀφορᾷ γενικώτερον τὴν ἀπόδοσιν ἐκ τῆς καλλιεργείας τῆς ἐλαίας. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει, ἐκεῖ δίδει καὶ τὴν εἰκόνα, ἡ ὁποία ἰδιαζόντως μᾶς ἐνδιαφέρει νῦν. Ἡ συλλογὴ τῶν στοιχείων προέρχεται ἀπὸ αὐτῆς τῆς πλευρᾶς καὶ ἑτέρωθεν, προέρχεται ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι εἶναι ἁρμόδιαι νὰ μᾶς τὰ παρουσιάσουν καὶ αὐταὶ εἶναι, ἡ Ἀγροτικὴ Ἀσφάλεια ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἡ Γεωργικὴ Ὑπηρεσία ἀφ’ ἑτέρου. Νομίζω λοιπόν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι θὰ ἔχετε ἕνα εἰσέτι σοβαρὸν ὅπλον ἀνὰ χεῖρας, διὰ νὰ ἐπιμείνητε εἰς τὴν λύσιν τοῦ ἐπιμάχου αὐτοῦ ζητήματος, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχω τὴν τιμὴν νὰ θέσω πρὸ ὑμῶν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει τὴν ἀπογραφὴν τὴν τελευταίαν, τὴν ἐπίσημον, ἡ ὁποία ἔγινε τὸ 1940 καὶ λέγω, ὅτι ἡ ἀπογραφὴ τῆς περιφερείας ἐκείνης — χωρὶς νὰ θέλω νὰ σᾶς κουράσω καὶ χωρὶς νὰ θέλω νὰ νομισθῇ ὅτι κατ’ ἀρχὴν θέλω νὰ ἐντοπίσω τὸ ζήτημα εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν—λέγω, ὅτι εἶναι ἕνας δείκτης, ἕνας καθρέπτης μιᾶς καταστάσεως, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ ἐμφανίζεται ὁμοιομόρφως καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας. Κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1940, οἱ ἀγρόται ἀνέρχονται εἰς 79.200, οἱ δὲ ἀστοὶ εἰς 32.000. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ ἕνα ἀριθμὸν ἀρκετὰ σημαντικὸν 3.000 περιοίκων τῆς πόλεως, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται εἰς τὴν ἀγροτικὴν καλλιέργειαν, τότε ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς αὐξάνει κατὰ 3.000 καὶ ἑπομένως ἔχομεν: 82.200 ἀγρότας καὶ 29.000 ἀστούς. Ἰδοὺ δὲ ποῖος εἶναι ὁ καταμερισμὸς — καὶ δι’ αὐτὸ ἐτόνισα τὴν καταπληκτικῶς ἄνισον κατανομὴν τῆς ἀγροτικῆς περιουσίας τῆς ὁποίας ἀπότοκος εἶναι ἡ κακοδαιμονία καὶ ἡ ἀπαθλίωσις, πρὸ τῆς ὁποίας προηγουμένως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω—κατὰ τὰ στατιστικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα δίδουν αἱ ὑπηρεσίαι νῦν: Μᾶς δίδουν κύριοι συνάδελφοι 17.614 οἰκογενείας κατόχους—λαμβάνω ὡς βάσιν τὰ ἐλαιόδενδρα, καίτοι νομίζω, ὅτι ἡ αὐτὴ ἀναλογία ὑπάρχει καὶ ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς ἀγροτικὰς περιουσίας, ἀμπελῶνας, ἀγρούς, λειβάδια κ.λ.π.—κατεχούσας ἑκάστη μέχρι τὸ πολὺ 300 ἐλαιόδενδρα ἐπὶ συνόλου 3.500.000 περίπου, εἰς αὐτοὺς συμπεριλαμβάνονται καὶ οἱ οὐδόλως κατέχοντες καὶ 761 μόνον κατεχούσας ἄνω τῶν 300 ἐλαιοδένδρων. Εἶναι νομίζω ἡ εἰκὼν παραστατική. Δὲν ἀπαιτεῖται σκέψις διὰ νὰ κατανοήσῃ τις τὸν μέγιστον βαθμὸν τῆς ἀνισότητος. Οὐχ’ ἧττον καὶ τὸ σύνολον αὐτὸ— ἐὰν λάβωμεν αὐτοὺς τοὺς στατιστικοὺς πίνακας, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀκριβεῖς, καίτοι προέρχονται ἀπὸ ἐπισήμους ὑπηρεσίας, ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι πλησιάζομεν πρὸς τὴν ἀκρίβειαν, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ὅτι οἱ δηλοῦντες δὲν δηλοῦσι πάντοτε τὴν πραγματικότητα—μᾶς δίδει 96,4% κατέχοντας μέχρι 300 καὶ μόλις 3,6% κατέχοντας ἄνω τῶν 300.

§153Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν εἴχατε κἄποιον ἀριθμὸν διὰ τὸ μέγιστον ὅριον.

§154Σ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Πιστεύω, ὅτι καὶ περαιτέρω ἀναλύων δὲν γίνομαι φορτικὸς κύριοι συνάδελφοι, διότι αὐτὴ ἡ εἰκὼν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκούντως ἐνδεικτικὴ καὶ διὰ τὴν κρίσιν μας καὶ ἰδίως διὰ τὰς σκέψεις καὶ ἀποφάσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν δήλωσιν περὶ τοῦ ἐξαιρετικοῦ ἐνδιαφέροντός του, διὰ τὴν προκειμένην σοβαρὰν ὄντως ὑπόθεσιν. Κατὰ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ἔχω ἀνὰ χεῖρας, τοῦ γεωπόνου κ. Παπαδοπούλου, περὶ τοῦ ὁποίου προηγουμένως σᾶς ὡμίλησα, ἔχομεν τὰ ἑξῆς στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα πιστεύω, ὅτι εἶναι πραγματικῶς ἀκριβῆ, διότι ἠρευνήθησαν ἓν πρὸς ἕν, ἄνευ παρεμβάσεων τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ δεδομένα τῶν ὑπηρεσιῶν. Ἔχομεν λοιπόν: «Τὸ 62,9% ἐλαιοκτηματιῶν κατέχοντας 742.000 ἐλαιόδενδρα ἀναλογοῦντα εἰς τὸ 21,2% τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ αὐτῶν, ἀνερχομένου εἰς 3.425.000, τὸ 30,5% κατέχοντας 1.477.000 ἐλαιόδενδρα ἀναλογοῦντα εἰς τὸ 42,2% τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ των καὶ τὸ 3% κατέχοντας 1.281.000 ἀναλογοῦντα εἰς τὸ 36,6% (τὸ 3,6% οὐδὲν κατέχει). Δηλαδὴ τὸ 3% κατέχει ὅσον περίπου καὶ τὸ 30,5% ἢ ἀκριβέστερον τὸ 3% κατέχει κάτι πλέον τοῦ ἡμίσεος, ἀπὸ ὅτι κατέχει τὸ 97%. Ἰδοὺ ἡ καταπληκτικὴ ἀνισότης περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὡμίλησα. Ἐὰν λοιπὸν δεχθῆτε ὅτι ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἀνισότητα, ἠμπορεῖτε νὰ φαντασθῆτε ποία εἶναι ἡ κακοδαιμονία καὶ ποία εἶναι ἡ πραγματικὴ κατάντια εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθον οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Δικαίως ἀγανακτοῦν. Δικαίως ἐξανίστανται. Καὶ ἠξεύρετε διατὶ ἐξανίστανται περισσότερον; Διότι εἰς τὴν περιφέρειάν του ὁ καθεὶς δὲν βλέπει παρὰ μεγάλας ἐκτάσεις ἐλαιοδένδρων, εἴτε ἐκτάσεις γῆς ἀκαλλιεργήτους, εἴτε ἐγκαταλελειμμένας, μὴ ἀποδιδούσας ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἀπέδιδον ἐὰν πράγματι ἐκαλλιεργοῦντο. Καὶ διερωτῶνται καὶ λέγουν: Διατί αὐτὰ νὰ μὴ καλλιεργοῦνται; Καὶ διατὶ αὐτὴ ἡ ἀδιαφορία, ἡ ἐγκατάλειψις αὐτὴ τῆς γῆς καὶ τῆς καλλιεργείας νὰ ἀντανακλᾷ καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ γενικώτερον εἰς τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν; Ἰδοὺ μία σκέψις, τὴν ὁποίαν κάμνουν οἱ ἁπλοϊκοὶ αὐτοὶ ἄνθρωποι καὶ μᾶς τὴν λέγουν κατὰ πρόσωπον. Θὰ μοῦ εἴπητε, ποῖα εἶναι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα προτείνω, διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ τεραστίου αὐτοῦ προβλήματος.

§155Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Εἰς ποίους ἀνήκουν ὅλα αὐτά;

§156Σ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἰς αὐτὸ θὰ καταλήξω.

§157Ν. ΒΕΗΣ. Φεουδαρχισμὸς ἀγροτικὸς ὑπάρχει;

§158Σ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ὑπῆρξε. Σήμερον δὲν ὑπάρχει, ὑπάρχουν ὅμως αἱ μεγάλαι περιουσίαι, αἱ ὁποῖαι μένουν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀκαλλιέργητοι. Ἔχομεν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος πρόχειρον καθ’ ἡμᾶς. Πρωτίστως ἀναφέρομαι καὶ ἐγὼ εἰς τὰ Ἐκκλησιαστικὰ καὶ Μοναστηριακὰ κτήματα, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε προηγουμένως. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω —δὲν πρέπει δὲ νὰ τὸ ἀποκρύπτωμεν—ὅτι ἐπιτήδειοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀναμιγνύονται εἰς τὰς Ἐπιτροπείας τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων δι’ ἠθικὰ ἔστω ὀφέλη. Δὲν λέγω βέβαια ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ τὸν κανόνα, ἴσως νὰ εἶναι μόνον αἱ ἐξαιρέσεις καὶ ἂς δεχθῶμεν τὴν ἐξαίρεσιν, πάντως ὅμως αὐτοὶ οἱ 2–3 οἱ ὁποῖοι ἀναμιγνύονται, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι καρποῦνται καὶ διαχειρίζονται κολοσσιαίας ἐκτάσεις. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου Ἐκκλησίαν, κατέχουσαν 7.000 ἐλαιόδενδρα. Ἕνα ποσοστὸν περιέρχεται εἰς τὸ Μητροπολιτικὸν Γραφεῖον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ ἐκεῖ, ἀπὸ ἀλλοῦ πρέπει νὰ ἐξευρεθοῦν οἱ πόροι καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν πλευρὰν αὐτήν. Μοναστηριακὰ καὶ Ἐκκλησιαστικὰ, ὑπάρχουν εἰς κολοσσιαίους ἀριθμούς. Συνεπῶς, καὶ δι’ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν, συντρέχει ἐκεῖνο ποὺ συντρέχει καὶ δι’ ἄλλας περιφερείας. Ὡμίλησεν ὁ κ. καθηγητὴς περὶ φεουδαρχισμοῦ εἰς τὴν Κέρκυραν. Αὐτὸς ὅπως μᾶς ἐδιδάξατε ἔχει ἐκλείψει πρὸ πολλοῦ, προοδευτικῶς ὁδεύομεν ἐκεῖ ποὺ ἔπρεπε νὰ ὁδεύσωμεν, ἡ ἐξέλιξις ἔσβυσε τὴν παλαιὰν ἐκείνην κατάστασιν, ἀλλὰ ἡ ἐξέλιξις δὲν ἐσταμάτησε καὶ αὐτὴν τὴν ἐξέλιξιν ὑποστηρίζομεν καὶ τὴν ὑποστηρίζομεν διότι θέλομεν νὰ ἀφοπλίσωμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διαφοροτρόπως σκέπτονται νὰ λύσουν αὐτὰ τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὅμως λύονται αὐτομάτως, ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἡ θέλησις καὶ ἡμῶν καὶ ὑμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἰδιαιτέρως ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς κάτι τὸ σπουδαῖον νὰ παρουσιάσῃ, ἐὰν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν της κατορθώσῃ νὰ ἐπιλύσῃ τὸ τεράστιον αὐτό, ἀλλὰ καὶ τόσον ἐπιτακτικὸν καὶ φλέγον διὰ τὴν Πατρίδα μας ζήτημα. Ἐκτὸς τούτου, ἔχω σημειώσει καὶ μίαν ἄλλην περίπτωσιν ἐγώ, εἰδικῶς, καὶ δὲν ἠξεύρω καὶ ἂν συμβαίνῃ καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας. Ὑπάρχουν αἱ πολυετεῖς ἀργομισθώσεις. Θὰ εἴπετε: Τὸ συνδυάζω τοῦτο; Βεβαίως, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι θὰ ὁδεύσωμεν εἰς τὴν γραμμὴν τῶν ἀπαλλοτριώσεων διότι, ἂν δὲν ἀκολουθήσωμεν τὴν γραμμὴν αὐτήν, τότε βεβαίως καὶ τὸ ζήτημα τῶν μισθώσεων δὲν θὰ τὸ θίξωμεν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως προϋπόθεσις εἶναι αὐτή, ἔτι μᾶλλον καὶ κατὰ μείζονα λόγον εἰς τὰ ἀπαλλοτριωτέα θὰ πρέπει νὰ εἶναι καὶ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα προέρχονται ἀπὸ πολυετεῖς μισθώσεις. Θὰ εἴπητε: Τί εἶναι αὐταὶ αἱ μισθώσεις; Ἐλάχιστα ἀπέχουν, ὅπως γνωρίζῃ ὁ κ. Χατζηγιάννης, ἐλάχιστα ἀπέχουν ἀπὸ τὴν περίπτωσιν καὶ τῶν ἀγροληψιῶν καὶ τῶν συστημάτων ἐδαφονομῆς καὶ ἐπιφανείας, τὰ ὁποῖα ἔσχομεν παλαιότερον. Ἐλάχιστα διαφέρουν αὐτῶν, διότι, τί συμβαίνει; Ὁ ἐκμισθωτὴς εἶναι ὁ κύριος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει ἀποξενωθῆ ἀπὸ παλαιοτάτων χρόνων καὶ αὐτὸς καὶ οἱ προπάτορές του ἀκόμη καὶ οἱ ἀπόγονοί του, τὰ τέκνα του, διότι θὰ ἔχῃ ἀπασχοληθῆ μὲ ἄλλο κύριον ἐπάγγελμα καὶ εἴτε ἐπιστήμων εἴτε ἐπαγγελματίας εἶναι καὶ μόνον ἀγρότης δὲν εἶναι, ἀλλ’ ἔτυχε νὰ κληρονομήσῃ τὰ κτήματα καὶ συνεχίζει νὰ τὰ ἐκμισθώνῃ διὰ τῶν πολυετῶν αὐτῶν μισθώσεων, ἐκεῖ δὲ ἐμφανίζεται μία ἀντίθετος κατάστασις ἡ ὁποία ἔχει δημιουργήσει συνείδησιν διὰ τὸν ἀγρότην. Ἰδοὺ δὲ τὶ συμβαίνει. Ἀπὸ πατέρα εἰς υἱὸν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν καὶ ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεάν, παραμένουν τὰ αὐτὰ πρόσωπα εἰς τὰ αὐτὰ κτήματα, ἐκεῖ ἐγεννήθησαν οἱ πατέρες καὶ οἱ πάπποι των καὶ ἐκεῖ γεννῶνται καὶ τὰ τέκνα των καὶ ἔχει δημιουργηθῆ συνείδησις καὶ πίστις ὅτι εἶναι συνδεδεμένα μὲ αὐτὸ τὸ κτῆμα, δὲν ἐννοοῦν ποτὲ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν ἠμποροῦν νὰ ἀποξενωθοῦν τοῦ κτήματος. Καὶ ὅμως, εἰς οἱανδήποτε στιγμήν, ὅπως γνωρίζετε, ὁ ἐκμισθωτὴς θελήσῃ, δὲν ἔχει νὰ κάμῃ τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀποπομπὴν καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν δικαστικὴν ἔξωσιν. Τὰς κατηγορίας αὐτὰς θέτω ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν, πιστεύω ὅτι καὶ αὐταὶ πρέπει νὰ συμπεριληφθοῦν εἰς τὴν γενικωτέραν μελέτην τὴν ὁποίαν κάμνομεν διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν κάτι τι, διὰ τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἀποβλέπομεν.

§159Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε συνάδελφε, τὸ ἐνοίκιον εἶναι μεγάλο; Τὸ ἐνοίκιον ποὺ καταβάλλεται εἰς τοὺς ἀφεντάδες;

§160Σ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Συνήθως, εἶναι εἰς εἶδος. Ποσοστὸν ἐπὶ τῶν καρπῶν. Ἄλλως εἶναι μίσθωμα τὸ ὁποῖον εἶναι μικρὸν καὶ ἤδη μὲ τὰ διάφορα νομοθετήματα ἢ τὴν ἀναπροσαρμογὴν θὰ κανονισθῇ, πάντως ὅμως εἶναι τὸ μίσθωμα μικρόν, ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀγοραστικὴν ἀξίαν τῆς δραχμῆς σήμερον. Πάντως, ὅμως, εἶναι ἓν μίσθωμα καί, ἂν ἀντικατασταθῇ ἡ λέξις καὶ τὸ μίσθωμα μεταβληθῇ εἰς ἀντάλλαγμα ἐπὶ ἐξαγορᾷ, ἀναμφισβητήτως, ἐντὸς ὀλίγου χρονικοῦ διαστήματος.............

§161Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ λείψῃ τὸ αἴσθημα τῆς ἰδιοκτησίας.

§162Σ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Βεβαίως. Συνδυαζόμενα δὲ ὅλα αὐτὰ μὲ τὴν Κρατικὴν, πρωτίστως, μέριμναν, διότι ἂν ἔλειπε καὶ αὐτὴ δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ θίξωμεν καὶ τὸ σημεῖον αὐτό, διότι νομίζω ὅτι, ὅπως καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ἐξ ἴσου καὶ ἐκεῖ ὑπάρχουν αἱ περιπτώσεις δυνατότητος ἀποστραγγιστικῶν, ἐγγειοβελτιωτικῶν καὶ ἀρδευτικῶν ἔργων τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς θὰ ἀποδώσουν καὶ μάλιστα, ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὡρισμένας μελέτας αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑποβληθῆ καὶ αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ἀνεκτέλεστοι καὶ χρονίζουν. Ἄς ἐλπίσωμεν ὅμως ὅτι κάποτε θὰ καταλήξωμεν εἰς αὐτὸ καὶ θὰ ἀποδώσουν ἕνα σημαντικὸν μέρος, μίαν σημαντικὴν ἔκτασιν, διὰ τῆς ὁποίας εἷς ἀριθμὸς θὰ δυνηθῇ νὰ ἀποκατασταθῇ. Ὅλαι αὐταὶ αἱ περιπτώσεις, εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι τείνουν τουλάχιστον εἰς τὴν περιφέρειαν τὴν ὁποίαν ἐγὼ γνωρίζω, τείνουν βασίμως νὰ μᾶς ὑπαγορεύσουν τὴν δυνατότητα καὶ ἀνάγκην μιᾶς ἀποκαταστάσεως. Θὰ εἴπητε: Σήμερον, θὰ ἠθέλατε νὰ ἀνατρέψητε τρόπον τινά, νὰ θίξητε τρόπον τινά, τὴν κειμένην ἰδιοκτησίαν; Ὄχι, ἀπαντῶμεν ἐν τῷ σημείῳ αὐτῷ. Τὴν ἐννοοῦμεν παρέκκλισιν ἀπὸ τοῦ Συντάγματος. Εἶναι ἐφαρμογὴ τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων, ὅπως ἔχουν σήμερον τὰ πράγματα. Θὰ ἦτο εὐχερεστέρα ἡ λύσις, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις καὶ διὰ μιᾶς οὐχὶ ἀμέσου καὶ πραγματικῆς καταβολῆς ἀποζημιώσεως τῶν δικαιούχων, ἀλλὰ δὲν θὰ εἴμεθα τότε σύμφωνοι μὲ τὴν ἐνεστῶσαν συνταγματικὴν κατάστασιν. Ἀλλ’ ἡ ἀπάντησις καὶ εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτὸ εἶναι ἄμεσος. Ἐγώ, νομίζω, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ὅτι ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ κάμωμεν μίαν κλιμάκωσιν τῶν ἀναγκῶν, τῶν ἀπαιτήσεων. Ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι ἡ περίπτωσις τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καὶ ἡ βελτίωσις τοῦ κλήρου τῶν ἐχόντων ἀνεπαρκῆ τοιοῦτον εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη καὶ ὅτι συνδυάζεται ἀπολύτως πρὸς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, τότε πρέπει νὰ φροντίσωμεν ἡμεῖς τὴν προτίμησιν καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν θὰ ὑπάρξῃ κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει καὶ ἡ δυνατότης ἡ οἰκονομική. Διότι αὐτὴ εἶναι, κατ’ ἐμέ, ἡ λύσις ἡ ὁποία πρέπει νὰ δοθῇ. Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ἡ ἀπάντησις περὶ προγραμμάτων καὶ φίλου ξένου παράγοντος, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία πρέπει νὰ κλείσῃ τὴν θύραν. Ἀντιθέτως, ὁ ξένος παράγων, δὲν ἔχει νὰ κάμῃ τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μᾶς ἀκούσῃ καὶ ὅταν μᾶς ἀκούσῃ καὶ πεισθῇ ὅτι τὸ ζήτημα ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ὑπόστασιν τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ νὰ παραχωρήσῃ τὰ μέσα, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ λύσις. Διὰ τοῦτο, νομίζω ὅτι αὐτὴν τὴν ἀρχὴν πρέπει νὰ τάξωμεν καὶ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν θὰ θελήσῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀκολουθήσῃ διὰ νὰ γράψῃ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὑπὲρ αὐτῆς μίαν λαμπρὰν σελίδα εἰς τὴν ἐνεστῶσαν καπνικοπολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον τελευταίως εἰσήχθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾶ τὴν ἀνάγκην ἀπαλλοτριώσεως ἐν Δωδεκανήσῳ. Τί περισσότερον λέγει αὐτό, ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχομεν τὴν τιμὴν ἐδῶ νὰ λέγωμεν καὶ νὰ προβάλλωμεν; Εἶναι μία μικρογραφία τοῦ ὅλου προβλήματος, διότι προβλέπει διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν παντὸς κτήματος, πάσης ἐκτάσεως, παντὸς προσώπου φυσικοῦ ἢ νομικοῦ. Πάντως, λαμβάνεται μέριμνα διὰ μίαν περιφέρειαν καὶ τάσσονται ὡρισμένα ὅρια ἐκτάσεων αἱ ὁποῖαι μένουν ἀπαλλοτρίωτοι κατὰ τρόπον τινά. Συνάδει τοῦτο μὲ τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ἤκουσα ὑποστηριζομένην προηγουμένως ἀπὸ τὸν κ. Ρέντην, δηλαδὴ νὰ τεθῇ ὡς βάσις ἓν ἀνώτατον ὅριον ἰδιοκτησίας πέραν τοῦ ὁποίου νὰ ἐπέρχεται αὐτομάτως ἡ ἀπαλλοτρίωσις, ὁπότε τὸ ζήτημα λύεται ἔτι καλλίτερον.

§163Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Γεωργ.). Τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἐλήφθη διὰ τοὺς Δωδεκανησίους, λόγῳ τῆς εἰδικῆς εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται καὶ τῆς εἰδικῆς προστασίας, τῆς ὁποίας πρέπει νὰ τύχουν, ὅπως γνωρίζετε δὲν ἠμπόρεσε νὰ γίνῃ πραγματικότης παρὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ 7 δισεκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν αὐτήν, ἠναγκάσθην νὰ ζητήσω τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διὰ νὰ διατάξῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τὰ δώσῃ. Εἶναι δύσκολος, λοιπόν, ἡ ἐπέκτασις τοῦ μέτρου.

§164Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Βάσις εἶναι ἡ ἀποκατάστασις, τὰ ἄλλα εἶναι μέσα. Νὰ πέσουν 10 Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν! Τοῦτο θὰ σημαίνῃ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔχει ἀντίληψιν τῆς ὑπαίθρου, τί καζάνι βράζει ἔξω.

§165Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Γεωργίας). Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν εἰς αὐτὰ ποὺ λέγετε. Δι’ αὐτὸ ἀγωνίζομαι μέχρι σημείου, ὥστε πολλὲς φορὲς νὰ πῶ: «γίνεται, κύριοι, ἢ δὲν γίνεται»;

§166Σ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔκαμε καλά, διότι ἔσπευσε νὰ ἀγκαλιάσῃ πρῶτον τὴν Δωδεκάνησον. Εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ τὸ κάμῃ, διότι εἶναι ἡ κόρη, ἡ ὁποία ἀπεξενώθη τόσα χρόνια, διὰ νὰ ἀγκαλιάσῃ καὶ πάλιν τὴν μητέρα της. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλλα παιδιά της δὲν νομίζω ὅτι δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ ἀξιώσουν τοὐλάχιστον ἰσοτιμίαν ἢ κάτι ὀλιγώτερον. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς «ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων». Περὶ αὐτῆς ὡμιλήσαμεν. Δὲν διαφωνεῖτε εἰς τὴν βάσιν.

§167Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Γεωργίας). Καθόλου μάλιστα.

§168Σ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Προβαδίζετε, λοιπόν, καὶ λέγετε «δέχομαι τὴν ἀποκατάστασιν, ἀλλὰ μοῦ λείπουν τὰ μέσα». Περὶ αὐτοῦ ὁμιλοῦμεν καὶ αὐτὸ ζητοῦμεν ἀπὸ ὑμᾶς. Θέλομεν σεῖς νὰ πρωτοπορήσετε καὶ νὰ παραιτηθῆτε ἐν ἀνάγκῃ ἂν σᾶς ἀρνηθοῦν τὰ μέσα. Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι τὸ ὄνομά σας θὰ προφέρεται ἐπὶ μακρὸν εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Ἐξαντλήσατε προηγουμένως ὅλα τὰ μέσα σας καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι μὲ τὴν εὐστροφίαν καὶ τὴν μαχητικότητα, ποὺ σᾶς διακρίνουν, θὰ ἐπιτύχετε πολὺ περισσότερα ἀπ’ ὅ,τι μέχρι τῆς στιγμῆς.

§169Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Θὰ ἔπρεπε νὰ παραιτηθῇ καὶ ὁλόκληρος ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία.

§170Σ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δεχθῆτε το καὶ ὡς σχῆμα λόγου.

§171Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Χωρὶς νὰ θέλω νὰ προσκρούσω εἰς τὴν μετριοφροσύνην τοῦ ἀγαπητοῦ μου συναδέλφου, ἐὰν ἡ παραίτησίς του ἔλυε τὸ θέμα, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ εἶχε παραιτηθῆ πρὸ πολλοῦ.

§172Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε, κύριοι, περὶ μέσων, ἔχω νὰ καταγγείλω μίαν φοροδιαφυγήν. Χθὲς ἐλογάριαζα εἰς τὴν Λεβάδειαν τί ἔπρεπε νὰ πληρώνῃ, κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ἡ Κωπαΐς. 2½ δισεκατομμύρια φόρον, καὶ τὸν ἔχουν χαρίσει! Νά τὰ μέσα!

§173Σ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον, κύριοι συνάδελφοι. Καὶ ὁ χρόνος ἀκόμη δὲν τὸ ἐπιτρέπει καὶ ἡ κατάχρησις τῆς ὑπομονῆς σας ἡ ὁποία ὑπῆρξε μεγάλη. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει λέγω, ὅτι ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ καταλήξωμεν καὶ νὰ ἐπιμείνωμεν, εἶναι ἡ περίπτωσις τῆς ἐξευρέσεως τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα θὰ ὁλοκληρώσουν τὸ ἔργον αὐτό. Πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτὴν πρέπει νὰ καταβληθῇ ἡ προσπάθεια,—ὄχι προσπάθεια, ἐπιμονὴ ἀδιάπτωτος, καὶ ἐκ μέρους ἡμῶν καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐὰν οὕτω προωθήσωμεν τὸ ζήτημα, θέλω νὰ πιστεύω ὅτι θὰ εὑρεθῇ ἡ λύσις. Ὑπάρχουν περιπτώσεις ἐκτελέσεως ἔργων διὰ τὰ ὁποῖα ἀντιμετωπίζομεν τεραστίας δαπάνας καὶ ἐὰν τὰ ἔργα αὐτὰ θεωρηθοῦν ὡς πολυτελῆ, τότε θὰ εἶναι δυνατόν, νὰ διατεθοῦν διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν, τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων, ὅλα ἐκεῖνα τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα διατίθενται δι’ αὐτὰ ἢ διὰ δευτερευούσης σημασίας ἔργα Δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχουν δευτερεύοντα, διὰ τὰ ὁποῖα δαπανῶνται τὰ τεράστια ποσά, δυνατὸν νὰ ἀνήκουν ὅλα εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν, ἀλλ’ ἔναντι τοῦ σοβαρωτάτου αὐτοῦ ζητήματος δὲν ἠμπορῶ νὰ δεχθῶ ὅτι τὰ ἄλλα δὲν ἔρχονται εἰς δευτέραν γραμμήν. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐξεύρωμεν ἐξ αὐτῶν τοὺς πόρους καὶ τὰ μέσα, θὰ τὰ ἐξεύρωμεν. Ἄλλως τε, ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις ἀθρόα εἰς ὁλόκληρον τὸ Κράτος, ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τμηματική. Αὐτήν, ἂν θέλωμεν νὰ τὴν ἐπιδιώξωμεν, θὰ τὴν ἐπιτύχωμεν. Διότι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν πρέπει πρωτίστως, ὡς καὶ προηγουμένως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω, πρέπει νὰ ἀναλογισθῶμεν ὅτι δὲν εἶναι ἓν ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον κοπτόμεθα μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ φανῶμεν ἀρεστοὶ εἰς τοὺς ἀγρότας τῆς περιφερείας μας. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασιν τοῦ Ἔθνους μας. Διότι ἐὰν ὁ στιλοβάτης αὐτὸς τοῦ Ἔθνους, ὁ ἀγρότης—ὡς, ἐκ παραλλήλου καὶ ὁ ἐπαγγελματίας— ἂν κορεσθῇ πλέον ἀπογοητεύσεις καὶ πεισθῇ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς δι’ αὐτὸν νὰ ἰδῇ Θεοῦ πρόσωπον, τότε, κύριοι, ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, δὲν θὰ εἶναι εὐκολωτέρα ἡ ἁλίευσίς του, ἡ ὁποία θὰ τὸν ὁδηγήσῃ τυχὸν εἰς ἀπονενοημένον διάβημα; Καὶ δὲν εἴμεθα ἡμεῖς συνυπεύθυνοι διότι ἐπετρέψαμεν νὰ φθάσῃ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον; Ἄν ἀναλογισθῶμεν αὐτά, νομίζω, ὅτι θὰ καταλήξωμεν εἰς ἀσφαλῆ καὶ βεβαίαν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι τὸ σθένος δὲν μᾶς ἀπολείπεται καὶ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ἐκεῖνο, ποὺ εἶπεν ὁ κ. Χατζηγιάννης—καὶ εἶπον καὶ ἐγὼ προηγουμένως— θὰ τὸ δεχθῶμεν ἀναγκαῖον καὶ δι’ ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν καὶ δι’ ἡμᾶς αὐτούς. Διότι πραγματικῶς, δὲν θὰ ἔχωμεν θέσιν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἐὰν δὲν ἐπιλύσωμεν τὸ ζήτημα, τοσοῦτον σοβαρᾶς κοινωνικῆς καὶ ἐθνικῆς σημασίας. (Χειροκροτήματα).

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βέης ἔχει τὸν λόγον.

§175Ν. ΒΕΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δι’ ἐμὲ τὸ θέμα εἶναι ἤδη ἐξηντλημένον. Εἶχα πολλὰ νὰ εἴπω ἰδίως διὰ τοὺς εἰσέτι ἀκτήμονας τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Βορ. Ἑλλάδος ἐκείνους τῆς Θεσσαλίας καλῶς ἐγνώρισα καὶ ὡς ὑποψήφιος ἀγροτικὸς βουλευτὴς ΒΔ. Θεσσαλίας (1910). Τώρα ὀλίγα λόγια εἶχον νὰ εἴπω, ἀλλ’ αὐτὰ ἠμποροῦν νὰ γραφοῦν καὶ νὰ διαδοθοῦν καὶ διὰ τοῦ τύπου. Ἕνα πρόσωπον ὅμως αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπιτρέψατε νὰ ἀναφέρω, λαμπρὸν Ἕλληνα τοῦ παρελθόντος· πρόκειται περὶ τοῦ Δημητρίου Αἰνιᾶνος, θείου τοῦ μακαρίτου στρατηγοῦ Ἀλεξάνδρου Μαζαράκη–Αἰνιᾶνος. Ὁ Δημήτριος Αἰνιὰν κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τοῦ νεοπαγοῦς κράτους ὑπῆρξεν ὑπάλληλος, ἀλλὰ προτοῦ ὑπηρετήσῃ τὸ Κράτος ὑπῆρξεν ἀγωνιστής, ἐπολέμησεν ὑπὸ τὸν Καραϊσκάκην, τοῦ ὁποίου διετέλεσεν γραμματεὺς καὶ βραδύτερον βιογράφος. Καὶ ὅταν ἐπὶ Ὄθωνος ἀπεσύρθη εἰς τὴν περὶ τὴν Ὑπάτην πατρώαν χώραν μετεβλήθη εἰς θεωρητικὸν καὶ πρακτικὸν γεωργόν, πρῶτον μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν γεωργικὸν συγγραφέα, καὶ μετὰ ταῦτα εἰσαγωγέα ἐκ τῆς Εὐρώπης γεωργικῶν ὀργάνων καὶ μεθόδων. Ἐξέδιδε ὁ Δημ. Αἰνιὰν τὴν «Βιβλιοθήκην τοῦ Λαοῦ» (1852–1855), εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Γεωργίας», ἐδημοσίευσε τῷ 1856 στοιχεῖα Ἀγρονομίας. Ἐδίδασκε τοὺς ἀγρότας, ἐφρόντιζε διὰ τὸν διαφωτισμὸν τοῦ λαοῦ καὶ ἠγάπα τὴν γλῶσσαν τὴν δημοτικήν. Κατὰ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τοῦ 1863 ὁ Δημ. Αἰνιὰν ὡς πληρεξούσιος τῆς Φθιώτιδος ἐξεφράσθη ὑπὲρ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς. Ἐπολέμησε τὴν δουλοπαροικίαν. Ὁ ἀγὼν ὑπὲρ τῶν ἀκτημόνων τοῦ μεγάλου τούτου πατριώτου εἶχε καὶ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Τὰ πρακτικὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ 1863 μόνον ἀμυδρὰν εἰκόνα παρέχουσι τῶν ἐπιτευγμάτων τοῦ ἀνδρὸς ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν σκλάβων ἀκτημόνων καὶ κατὰ τῆς δουλοπαροικίας. Ὁ Δημ. Αἰνιὰν εἶναι ἴσως ὁ πρῶτος διανοηθεὶς τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μπερτσεκᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§177Π. ΜΠΕΡΤΣΕΚΑΣ. Εἶναι φανερόν κ. βουλευταί, ὅτι οὔτε λόγοι στενοῦ τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος, ἀλλὰ οὔτε ἀκόμη πολὺ περισσότερον λόγοι ἐκλογικοῦ συμφέροντος ἦσαν ἐκεῖνοι ποὺ ὡδήγησαν εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς, ἕναν τόσον μέγαν ἀριθμὸν βουλευτῶν, διὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Εἶναι ὅμως ὁ λόγος τοῦ γενικοῦ ἐνδιαφέροντος ποὺ παρουσιάζουν τὰ θέματα ταῦτα καὶ ὅστις συνδέεται μὲ ἕνα βαθὺν πόνον, ποὺ δοκιμάζομεν ὅλοι οἱ βουλευταὶ ἀναφορικῶς μὲ ὅ,τι συμβαίνει τούτῳ μὲν μὲ τοὺς φιλοτίμους καλλιεργητὰς τῆς Κωπαΐδος ἕνεκα ἑνὸς ἐπαχθοῦς ἑκατονταετοῦς καθεστῶτος, ποὺ ἔχει ἐπιβάλλει μία Ἀγγλικὴ ἑταιρεία, τούτῳ δὲ μὲ τοὺς γεωργοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται γεωργικοῦ κλήρου καὶ συνεπῶς εὑρίσκονται εἰς ἐσχάτην δυστυχίαν. Οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι καὶ ἰδιαιτέρως ὁ κ. Παπασπύρου, διὰ μακρῶν ἀνέφερεν ὅλας τὰς λεπτομερείας καὶ τὴν ἱστορίαν τῆς γενέσεως τῆς ἑκατονταετοῦς αὐτῆς συμβάσεως. Ἀνέφερε τὰς λεπτομερείας σχετικῶς μὲ τὰς ἑκάστοτε τροποποιήσεις ταύτης, τὴν γενομένην διαιτησίαν καὶ τὰ προηγηθέντα διὰ τὸν μὴ ἀτυχῶς εἰσέτι ἐν ἐφαρμογῇ διατελοῦντα νόμον περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως γαιῶν. Μετεφέρθη ἐξ ἄλλου, εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς καὶ διωχετεύθη πρὸς ὁλόκληρον τὴν αἴθουσαν αὐτῆς ὁ πόνος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατέχονται οἱ καλλιεργηταὶ τῆς Κωπαΐδος, ἡ δυστυχία ἐν μέσῳ τῆς ὁποίας ζοῦν καὶ ἀκόμη ἡ ἀντίληψις ἡ ἔμμονος ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατέχονται οὗτοι, ὅτι ἀδικοῦνται. Διότι ἡ ἀπὸ βαθείας πρωΐας μέχρι βαθείας νυκτὸς ἐργασία των, διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ σίτου καὶ τοῦ βάμβακος, διακρίνουν εὐκρινῶς ὅτι ἀντὶ νὰ ἀποτελῇ αὕτη ἔργον δημιουργίας καὶ ἰδανικὸν ἀκόμη, ὡς θὰ ὤφειλεν, ἔχει καταντήσει ἄχθος, ἀληθινὴ ἀνθρώπινη κατάρρα λευκῶν δούλων τῆς δουλειᾶς μὲ ἀντάλλαγμα νὰ ἔχουν μόνον τὸν ἄρτον καὶ τὴν ἐλαίαν, λόγῳ μιᾶς ἀγριωτάτης ἐκμεταλλεύσεως τὴν ὁποίαν ὑφίστανται ἐκ μέρους τῆς ἀγγλικῆς ταύτης ἑταιρείας. Εἰς 30% καὶ πλέον ὑπολογίζεται, κ. βουλευταί, τὸ ἀπὸ μέρους τῶν καλλιεργητῶν παρεχόμενον ἐτήσιον εἰσοδηματικὸν χαράτσι πρὸς τὴν ἀγγλικὴν ἑταιρείαν. Ἐλέχθη ἐξ ἄλλου ὅτι ἡ ἑταιρεία ἀρνεῖται τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων, ἀρνεῖται τὴν πληρωμὴν τῆς ἀγροφυλακῆς, ἀρνεῖται τὴν ἐπέκτασιν τῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων εἰς τοὺς ἐργάτας καὶ ὑπαλλήλους της. Καὶ ὅτι τέλος εἰσπράττει ἕνα βαρύτατον χαράτσι ἀπὸ τοὺς κατοίκους δύο χωριῶν οἱ ὁποῖοι ποτίζουν μὲ τὰ ὕδατα ἑνὸς ποταμοῦ ποὺ πηγάζει ἀπὸ τὰ ὑδροφόρα στρώμματα τῆς γῆς τῶν πατέρων τους. Εἶναι φανερόν, κ. βουλευταί, ὅτι τὸ καθεστὼς αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον, διότι ἀναδεικνύει τὴν ἑταιρείαν αὐτὴν κράτος ἐν κράτει. Κράτος ποὺ δὲν σέβεται οὔτε τὴν ἐθνικὴν τὴν ὑπερηφάνειαν τοῦ ἰδικοῦ μας, οὔτε τοὺς νόμους του, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὸ δίκαιον τῶν πολιτῶν του, τὸ ὁποῖον ἐπικινδύνως στραγγαλίζει. Λυποῦμαι κ. βουλευταί, εἰλικρινῶς, διότι ἐτονίσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι τὸ ἐξ ἀρχῆς ἐπαχθὲς τοῦτο καθεστὼς κατήντησε μὲ τὴν πάροδον τῶν ἐτῶν δουλικώτερον ὡς ἀποτέλεσμα εὐνοϊκῶν ἑκάστοτε παραχωρήσεων πρὸς τὴν ἑταιρείαν, λόγῳ τῆς ἀγγλικῆς της ἰδιότητος. Λυποῦμαι ἀκόμη, διότι ὡς δικαιολογία ἠκούσθη ἀπὸ μέρους μάλιστα διακεκριμμένων μελῶν τῆς Βουλῆς, ὅτι τοῦτο ἔγινεν εἰς ὥρας μεγάλων ἀναγκῶν καὶ κινδύνων τῆς πατρίδος. Ἀλλοίμονον, κύριοι βουλευταί, ἐὰν εἰς πᾶσαν ἀνάγκην καὶ εἰς πάντα κίνδυνον τῆς πατρίδος διὰ τὴν παρεχομένην ὑλικὴν ἢ ἠθικὴν βοήθειαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα ζητοῦνται καὶ παρέχονται ἀνταλλάγματα οἰκονομικῆς ἐξοντώσεως καὶ ὑποδουλώσεως μόνον τῶν φιλοτίμων ἀγροτῶν. Λυποῦμαι, διότι αὐτὸ τὸ βλέπω μόνον διὰ τοὺς ἀγρότας καὶ δὲν τὸ εἶδα καὶ διὰ τοὺς βιομηχάνους. Εἶναι φανερὸν ὅτι δὲν ἀποτελεῖ δικαιολογίαν, καὶ ἂς μοῦ δικαιολογηθῇ ἡ ἐπίκρισις πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος ἦτο τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πρὸς τὸν κύριον συναρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Ἑνωτικοῦ κόμματος, τότε Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ, οἱ ὁποῖοι τόσον ὑπῆρξαν πρόθυμοι εἰς τὴν παρέμβασιν τοῦ ἐμπορικοῦ ἀκολούθου ἢ τοῦ πρεσβευτοῦ τῆς Μ. Βρεταννίας διὰ νὰ δεχθοῦν τὴν ἀναστολὴν τοῦ νόμου «περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως τῶν γαιῶν τῆς Κωπαΐδος». Ἀλλοίμονον ἐὰν τὰ παιδιὰ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν ποὺ χύνουν τὸ αἷμα των εἰς τὸ Βίτσι καὶ τὸν Γράμμον, ποὺ ἀποτελεῖ ἔπαλξιν καὶ προγεφύρωμα τοῦ κόσμου διὰ τὰς ἐλευθερίας, πληροφοροῦνται, ὅτι ἡ ἀγγλικὴ Κυβέρνησις καὶ αἱ Κυβερνήσεις τῆς πατρίδος των, ὑπῆρξαν τόσον πρόθυμοι διὰ τὴν συνέχισιν τῆς οἰκονομικῆς ταύτης δουλείας. Εἶναι φανερόν, κ. βουλευταὶ ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀπαράδεκτον τὸ καθεστὼς τοῦτο καὶ καλοῦνται ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ καταργήσουν. Διότι καὶ ἠθικῶς καὶ κοινωνικῶς καὶ ἐθνικῶς βλάπτει. Συμφωνῶ ἀπολύτως ὅτι μία ἐπιτροπὴ μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐνδεχομένως δὲ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ πρέπει νὰ μεταβῇ εἰς Λονδῖνον, διότι μόνον ἐκεῖ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν διαπραγματεύσεις, αἵτινες θὰ ὁδηγήσουν εἰς εὐτυχῆ εὐόδωσιν τὸ ὅλον θέμα. Διότι ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς Ἄγγλους ὁμολογιούχους καὶ μάλιστα ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν ὅτι Βουλὴ καὶ Κυβέρνησις ἐν ἀνάγκῃ καὶ διὰ νόμου θὰ λύσουν τὸ θέμα, ἀσφαλῶς οὗτοι θὰ δεχθοῦν τὸν συμβιβασμόν. Ἀλλ’ οὔτε ἐξ ἄλλου καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, πιστεύω, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀδιάφορος ἀπέναντι τοῦ θέματος τούτου, μάλιστα δὲ κυβέρνησις καθαρῶς σοσιαλιστικὴ ἡ ὁποία φθάνει μέχρι κρατικοποιήσεως τῶν βιομηχανιῶν διὰ νὰ προστατεύσῃ τοὺς Ἄγγλους ἐργάτας, θὰ λάβῃ συνεπῶς θέσιν, διότι δὲν νομίζω ὅτι θὰ θέλῃ τοὺς ἐργάτας καὶ μάλιστα Ἕλληνας εἰς τὴν μοῖραν τῶν δούλων. Ἀλλὰ πέραν τούτου, κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει τὸ θέμα τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ποὺ ζητοῦν κλῆρον, δηλαδὴ μοῖραν ὑπὸ τὸν ἥλιον τῆς Ἑλλάδος, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐθυσιάσθησαν καὶ ἐσφαγιάσθησαν, ἐνῷ συμβαίνῃ νὰ ὑπάρχουν ἀκόμη καὶ τσιφλίκια καὶ μοναστηριακὰ ἀδιανέμητα. Καὶ τὸ τονίζω μοναστηριακά, διότι ἂν μεγάλοι ἄνδρες τῆς παρελθούσης τριακονταετίας διένειμαν πολλὰ τσιφλίκια, ὑπάρχουν ὅμως ἀκόμη μοναστηριακὰ ἀδιανέμητα. Ἐνδεικτικῶς ἀναφέρω ὅτι εἰς τὴν Κορινθίαν ὑπάρχουν 4–5 μοναστήρια μὲ ἀρκετὰς ἀδιανεμήτους γαίας. Εἶναι τῆς Λέχωβας καὶ τὸ τοῦ Χιλιομοδίου, τὸ τῆς Νεμέας ὅπου τὸ τελευταῖον τοῦτο μόνον ἔχει περὶ τὰ 2.000 στρέμματα γῆς μὴ καλιεργούμενα. Ἐνῷ εἰς τὴν κωμόπολιν τῆς Νεμέας 180 οἰκογένειαι δὲν ἔχουν ὄχι μόνον κλῆρον διὰ νὰ καλλιεργήσουν, ἀλλ’ οὔτε σπιθαμὴν γῆς πρὸς ταφήν, δυστυχοῦντες δὲ ἀναμένουν καὶ αὐτοὶ καὶ τόσοι ἄλλοι ἀγρόται τὴν λύσιν τοῦ θέματος τούτου, διότι εἶναι ἀκτήμονες. Ὅλοι δὲ οἱ κ. Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων προεκλογικῶς εἶχον ὑποσχεθῆ τὴν διανομὴν τῶν τσιφλικιῶν καὶ τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων, Ἔλεγον τότε ὅτι δὲν δύνανται νὰ ὑπάρχουν τσιφλίκια καὶ μοναστηριακὰ καὶ συγχρόνως νὰ ὑπάρχουν ἐργαζόμενοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ στεροῦνται κλήρου. Ὁ ἰδικός μου μάλιστα σεβαστὸς Ἀρχηγὸς καὶ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πλειοδοτῶν ἔλεγε τότε «ὅτι θὰ πρέπει νὰ διανεμηθοῦν εἰς ἐκείνους ποὺ δὲν ἔχουν γῆν, διότι μὲ τὸ φύτευμα τῶν δένδρων εἰς τὴν διανεμομένην γῆν θὰ ριζοβολήσῃ καὶ ἡ ἀγάπη των πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ τὴν γῆν τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν θὰ ὑπερασπίζωνται μὲ τὸ αἷμά των. Καλοῦνται συνεπῶς ὅλοι οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τοὺς λόγους των νὰ τοὺς μεταβάλουν εἰς ἔργον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θὰ πρέπει μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους κ.κ. Ὑπουργοὺς καὶ ἰδίως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ ἀξιώσουν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν νὰ παραχωρήσῃ τὰ κτήματά της εἰς ἐκείνους ποὺ πρέπει νὰ ζήσουν διὰ τὴν Ἑλλάδα.

§178Ν. ΒΕΗΣ. Γνωρίζετε ὅμως ὅτι τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον ἔχει ἤδη τὰ περισσότερα κτήματα;

§179Π. ΜΠΕΡΤΣΕΚΑΣ. Τὸ γνωρίζω. Διότι μόνον ἔτσι καὶ τὴν ἀγάπην καὶ τὴν πίστιν τοῦ λαοῦ πρὸς τὰ θεῖα θὰ ἐνισχύσῃ ἡ ἐκκλησία, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον τὴν πατρίδα θὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ μάλιστα ἀκόμη περισσότερον σήμερον ποὺ ὁ πόλεμος μὲ τὸν ἄθεον κομμουνισμὸν συνεχίζεται.

§180Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ μάθητε ὅτι ἐὰν βάλῃ μίαν ὑπογραφὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἰς ἕνα διάταγμα ποὺ ἔστειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἠμπορεῖ ἀμέσως νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Νόμος περὶ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως τῶν ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων.

§181Π. ΜΠΕΡΤΣΕΚΑΣ. Καὶ ἐγὼ κ. συνάδελφε, καλῶ καὶ ἐγκαλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ τὸ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὸν πάντοτε πρόθυμον Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Διότι τὸ θέμα τῆς Κωπαΐδος καὶ τὸ θέμα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν εἶναι δύο θέματα μὲ κοινωνικὴν καὶ ἐθνικὴν καὶ ἠθικὴν πλευράν. Καὶ εἶναι καὶ κοινωνικῶς καὶ ἐθνικῶς καὶ ἠθικῶς ἀπαράδεκτον νὰ παραμένουν ἄλυτα, διότι οὔτε ἡ Βουλή, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἀλλ’ οὔτε ὁ ἐπὶ τῆς Παιδείας θὰ ὑπάρξουν ἰσοϋψῶς πρὸς τὸ αἴσθημα τὰς θυσίας καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἂν δὲν λύσουν τὰ θέματα ταῦτα. Καλεῖσθε συνεπῶς, κ. Ὑπουργέ, καὶ σεῖς καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰ λύσητε. Διότι τότε καὶ μόνον καὶ εἰς τὸν λαὸν ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ Ἔθνος προσφέρητε μεγίστας ὑπηρεσίας. (Χειροκροτήματα).

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀλ. Παπαθανάσης.

§183ΑΛ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὸ θέμα κύριοι συνάδελφοι, ἐξετέθη ἀπὸ τοὺς ὁμιλήσαντας τόσον ἐκτενῶς, ὥστε νὰ μὴ παρίσταται ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πολύ. Ἐκπροσωπῶ ἕναν Νομόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ πλέον ἀκρότατος καὶ ὁ πλέον βόρειος καὶ ὁ ὁποῖος ἀπέχει περισσότερον ἀπὸ τὸ κέντρον ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον Νομόν. Ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ὁ Νομὸς αὐτὸς νὰ εἴπω παραγνωρίζεται, νὰ εἴπω περιφρονεῖται, θὰ εἶναι ὀλίγον. Εἶναι ἡ κατάστασις πράγματι ἐντελῶς ἐξωφρενική. Ἐλέχθη ὅτι τὸ Κράτος ἀπὸ ἐκεῖ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀρχίσῃ νὰ κτίζῃ καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἀρχίζει ἀπὸ ἐκεῖ, ἀλλ’ οὐδέποτε φθάνει ἡ φροντὶς τοῦ Κράτους μέχρις ἐκεῖ. Συνάδελφος ὁ ὁποῖος ἔφθασε ἐκεῖ καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω τὸ ὄνομά του, ἀφοῦ εἶδε τὴν κατάστασιν αὐτὴν μοῦ εἶπεν ὅτι, ἀπορεῖ πῶς ὁ κόσμος αὐτὸς δείχνει τόσην ἀνεκτηκότητα καὶ φιλοξενίαν ἐνῶ εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ἐπεσκέφθη τὸν Νομὸν Ἔβρου καὶ εἶδε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται. Ὁ συνάδελφος κ. Μπουρδάρας εἰς κάποιαν περιοδείαν, ποὺ εἴχαμε κάμει μαζὶ εἰς τὸν Νομόν μου, ἔμειναν κατάπληκτος ἀπὸ τὴν φτώχεια καὶ δυστυχία τῶν κατοίκων. Ὑπάρχουν δὲ ἐκεῖ μεγάλαι ἐκτάσεις ἀκαλλιέργητοι διότι δὲν θέλει κανεὶς νὰ φθάσῃ μέχρις ἐκεῖ καὶ νὰ τὰς διανείμῃ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπαλλοτριώσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ λειτουργήσῃ ἐπὶ ἕνα ἔτος διότι δὲν ὑπάρχει ὑπάλληλος ἔχων τὰ κατάλληλα προσόντα οὔτε τὰ σχετικὰ συνεργεῖα τὰ ὁποῖα θὰ κάμουν τὴν κατανομήν. Εὑρίσκονται δὲ αἱ κοινότητες πρὸ τῆς ἀδηρίτου ἀνάγκης νὰ ἀφαιροῦνται τμήματα τῆς ἀνεπαρκοῦς βοσκησίμου γῆς καὶ νὰ τὰ δίδουν εἰς τοὺς ἀκτήμονας πρὸς καλλιέργειαν. Σημειωτέον ὅτι οἱ ἀκτήμονες ἐκεῖ φθάνουν τὰ 40%. Τελευταίως, διεπίστωσα ὅτι εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Νομοῦ Ἕβρου ὑπάρχουν περὶ τὰς 50.000 στρέμματα γῆς, ἀνήκοντα ἢ εἰς τὸ Κράτος ἢ εἰς Μουσουλμάνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀποχωρήσει, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει κανεὶς νὰ τὰ διανείμῃ καὶ νὰ τὰ δώσῃ εἰς τὴν καλλιέργειαν. Ὑπάρχουν μόνον οἱ ἐπιτήδειοι, οἱ ὁποῖοι τὰ νέμονται.

§184Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν αἱ γαῖαι εἶναι Δημόσιαι καὶ δὲν ὑπάρχει ὁ μηχανισμὸς τῶν ὑπαλλήλων διὰ νὰ κινηθοῦν καὶ νὰ κάμουν τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ὑπάρχει ἄλλη διάταξις ὅπου δύναται νὰ γίνῃ προσωρινὴ διανομὴ πρὸς καλλιέργειαν, ὥστε αἱ γαῖαι νὰ ἔλθουν εἰς χεῖρας τῶν γεωργῶν.

§185Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ αὐτό, ὀφείλω νὰ σημειώσω τὸ ἑξῆς: Τὴν στιγμὴν αὐτὴν οἱ Τοῦρκοι ἐπωφελοῦνται τῶν περιστάσεων καὶ ἀναθέτουν εἰς διαφόρους δικηγόρους καὶ ἄλλους ἐκπροσώπους διὰ νὰ πωλήσουν τὰ κτήματα. Τὰ πωλοῦν εἰς τιμὰς ὑπερόγκους. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ὑπάρχουν ἐπιπλέον κτηματολόγια, καταλαμβάνετε τὶ εἴδους καταχρήσεις καὶ τὶ ἀναμένεται νὰ γίνῃ μὲ αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Ἔσπευσαν δὲ ὅλοι νὰ πωλήσουν εἴτε ζῷα εἴτε ὁτιδήποτε ἄλλο, διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ ἀποκτήσουν γαίας. Κινδυνεύει δὲ νὰ συμβῇ, ὥστε νὰ δημιουργηθοῦν ξανὰ τσιφλίκια, ἢ τὸ ἄλλο τὸ τρισχειρότερον, ὅτι θὰ ἀγοράσουν πολλοὶ κτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ εἶναι πραγματικὰ κτήματα ἰδικά των, καὶ θὰ δημιουργηθῇ ἕνας φοβερὸς σάλος δικαστικός. Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ ἔπρεπε νὰ λυθῇ ριζικὰ καὶ οὐσιαστικὰ διὰ τοῦ ἑξῆς τρόπου, ὁπότε θὰ ἦτο καὶ τὸ οἰκονομικώτερον καὶ τὸ ἀποτελεσματικώτερον. Νὰ ἀπαγορευθῇ οἱαδήποτε ἀγοραπωλησία, νὰ καταγραφοῦν τὰ Τουρκικὰ κτήματα καὶ κατόπιν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν Τουρκικήν, νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξαγορὰν τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα διαθέτουν κατόπιν διὰ τοὺς ἀκτήμονας διότι ἄλλως σᾶς εἶπα, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν παρασκευάζεται ὁλόκληρος σάλος καὶ ὁλόκληρος καταστρατήγησις παντὸς νόμου, διότι στερούμεθα κτηματολογίου. Ἔφθασε δὲ ἡ τιμὴ τοῦ στρέμματος ἐκεῖ εἰς 10 λίρας χρυσᾶς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς προσωρινῆς διανομῆς, οὔτε αὐτὸ εἶναι ἐφικτόν, κ. συνάδελφε, διότι ἡ ὑπηρεσία, ἡ εἰδικὴ ὑπηρεσία εἶναι ἀνεπαρκεστάτη, ἀγωνίζεται δὲ ὑπερανθρώπως πραγματικά, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὸ ἀπαιτούμενον προσωπικὸν διὰ νὰ κάμῃ τὴν κατανομὴν αὐτήν.

§186Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ τοὺς κάμῃ ἕνα συνεταιρισμόν. Πόσοι εἶναι; Εἶναι ἑκατό; Θὰ παραχωρήσῃ 3 χιλιάδες στρέμματα καὶ θὰ τοὺς εἴπῃ θὰ πάρετε ἀπὸ 30 στρέμματα. Θὰ κάμουν δὲ οἱ χωρικοὶ τὴν διανομήν.

§187Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ αὐτό, διότι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἕνας ὑπάλληλος διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Δὲν ὑπάρχει ὁ ὑπάλληλος αὐτός. Σᾶς εἶπα, ὅτι εἴμεθα ἐγκατελελειμμένοι εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Θὰ ἤθελα νὰ εἴπω μερικὰ ἄλλα πράγματα, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ τὰ εἴπω. Δαγκάνω τὴν γλῶσσάν μου καὶ δὲν τὰ λέγω.

§188Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Σὲ δύο χρόνια ἡμεῖς παρεχωρίσαμε 300.000 ὁριστικοὺς κλήρους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν αἰωρούμενοι καὶ δὲν εἶχον τὸ αἴσθημα τῆς ἰδιοκτησίας.

§189Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν γνωρίζω τὶ ἐκάματε, ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι εὑρισκόμεθα τελείως ἐγκαταλελειμμένοι καὶ δὲν ἔχομεν ἀρκετὸν προσωπικόν. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπανδρωθοῦν αἱ ἀγροτικαὶ ὑπηρεσίαι σοβαρὰ διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ γίνῃ ἡ διανομὴ τῶν γαιῶν τῶν κρατικῶν καὶ ἡ ἐπίλυσις τοῦ ζητήματος τῶν Τουρκικῶν κτημάτων κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ μὴ δημιουργηθῇ μία ἄδικος καταστροφὴ πολλῶν ἀγροτῶν, οἱ ὁποῖοι δίδουν τὴν τελευταίαν τους ἰκμάδα καὶ τὸν τελευταῖόν τους ὀβολόν, διότι δὲν ὑπάρχουν καὶ αἱ νομικαὶ προϋποθέσεις. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ὑπάρχει μία ἄλλη ἔκτασις βορείως τῆς Ἀλεξανδρουπόλεως καὶ δυτικῶς τοῦ Σουφλίου, ἔκτασις 650 χιλιάδων στρεμμάτων. Αὐτὰ τὰ στρέμματα εἶναι ἀδέσποτα ἐκεῖ καὶ τὰ νέμονται ὀλίγοι Τσελιγκάδες. Ἐξ αὐτῶν τῶν 650 χιλ. στρεμμ., τὰ 100 χιλ. στρέμμ. εἶναι κατάλληλα διὰ γεωργίαν καὶ δενδροκομίαν ἀρίστην.

§190Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ἐπ’ αὐτοῦ ἀσχολοῦμαι αὐτὴν τὴν ἑβδομάδα καὶ θὰ ἔχω καλὰ ἀποτελέσματα.

§191Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τὸ εἶχε συλλάβει ὁ κ. Δοξιάδης, ὁ ὁποῖος ἔκαμε καὶ μίαν προμελέτην ἀλλὰ σοβαρώτατα κατηρτισμένην. Τὰ Διακόσια πεντήκοντα χιλιάδες στρέμματα εἶναι θαμνώδεις ἐκτάσεις κατάλληλα νὰ διαθρέψουν 150 χιλ. αἰγοπρόβατα καὶ τὰ ἄλλα 250 χιλιαδ. στρέμματα εἶναι δάση, τὰ ὁποῖα ἔχουν καὶ πολύτιμον ξυλείαν διότι ἔχουν τὴν καλυτέραν δρῦν τῆς Ἑλλάδος, ὀξιὰν κλπ. Αὐτὰ ἠμποροῦν νὰ ἀποδώσουν τὸν πρῶτο χρόνο 50.000 κ. μ. ξυλείας καὶ κατόπιν νὰ ἀποδίδουν κατ’ ἔτος περὶ εἰς 10.000 κ.μ. ξυλείας. Ἐπὶ πλέον ἡ περιφέρεια αὐτὴ εἶναι ἐξαιρετικὰ κατάλληλος διὰ μελισσοκομίαν καὶ διὰ πτηνοτροφίαν. Ἑπομένως ἠμπορεῖ νὰ διαθρέψῃ τοὐλάχιστον 2.500 οἰκογενείας δηλαδὴ περὶ τὰς 15000 ἄτομα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν.

§192Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Σὲ ποῖον ἀνήκουν τὰ κτήματα αὐτά;

§193Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἰς τὸ Κράτος. Δὲν εἶναι ζήτημα μόνον ἐθνικῆς οἰκονομίας ἀλλὰ καὶ ἐθνικῆς ἀσφαλείας, διότι ἐκεῖ κατὰ μῆκος τῶν Βουλγαρικῶν συνόρων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν συνοικισμοὶ ἐκ 300–500 οἰκογενειῶν καὶ νὰ διαθέτῃ περὶ τὰ 500 τουφέκια ὁ κάθε συνοικισμὸς καὶ ἔτσι θὰ ἠμποροῦσαν νὰ κλεισθοῦν καὶ τὰ σύνορα. Αὐτὴ ἡ προσπάθεια ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ ἐὰν πραγματικῶς ἐγένετο καὶ ἐπραγματοποιεῖτο, θὰ ἀποτελοῦσαν ἕνα πείραμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλα τὰ σύνορα τὰ ὁποῖα ὅπως ξεύρετε, εἶναι πάρα πολὺ ἐκτεταμένα. Καὶ βέβαια δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ γίνῃ ἀκριβῶς τὸ ἴδιον πρᾶγμα, ἀλλὰ εἰς κάθε τμῆμα κατόπιν μελέτης τῶν εἰδικῶν διὰ νὰ γίνεται ἡ ἐπιβεβλημμένη προσαρμογὴ εἰς τὰς τοπικὰς συνθήκας.

§194Ν. ΖΕΡΒΑΣ. (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅπως θὰ γνωρίζητε, ὅταν ἔφθασε κατὰ τὴν περιοδείαν του εἰς τὴν περιοχήν σας, καὶ ἐπληροφορήθη τὸ θέμα καὶ ἀντελήφθη ἰδίοις ὄμμασι τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν ἀκρίβειαν τῶν ὅσων μᾶς ἐλέγοντο, ὄχι ἁπλῶς ἔδειξεν ἐνδιαφέρον, ἀλλὰ παρεκάλεσε τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ἅμα ὡς ἐπανέλθωμεν, νὰ ἐπιληφθῇ ἀμέσως τῆς ἐπιλύσεως αὐτοῦ τοῦ πράγματι σοβαροῦ θέματος. Ἐρωτᾶται, διατὶ τόσαι καὶ τόσαι ἄλλαι Κυβερνήσεις καὶ σεῖς ὁ ἴδιος ἀκόμη καὶ πολλοὶ ἄλλοι συνάδελφοί σας, ἐκ τῆς περιοχῆς ἐκείνης δὲν ἐφρόντισαν ὥστε τὸ θέμα αὐτὸ νὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν κἄποτε εἰς τὸ Σῶμα κατὰ τὰς ἄλλας περιόδους τῆς Βουλῆς; Ἡ σημερινὴ ὅμως Κυβέρνησις, ὀφείλω νὰ τὸ τονίσω αὐτό, ὄχι ὑπεραμυνόμενος τοῦ ἀπόντος Προέδρου τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου ἀπέναντι τοῦ Σώματος καὶ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ ἐν ἀπολύτῳ τάξει, διότι ἐπελήφθη δραστικῶς ὡς καὶ συντόμως τοῦ θέματος αὐτοῦ, καὶ σήμερον, ὅπως σᾶς ἀνήγγειλεν ὁ ἀγαπητός μου συνάδελφος ἐπὶ τῆς Γεωργίας, εὑρίσκεται ἐπὶ τὴν ἔρευναν τοῦ ζητήματος καὶ τὴν λύσιν αὐτοῦ.

§195Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τὸ πρᾶγμα εἶναι θλιβερὸν νὰ θεωρῆται ἀπὸ τὸν δημόσιον κόσμον ἡ Βορεία Ἑλλὰς ὡς ἀποικία Ἑλληνικὴ καὶ ἡ ἐκεῖ ὑπηρεσία ὡς ἐξορία. Εἶναι ζήτημα Κυβερνητικὸν πλέον νὰ ἐπανδρωθοῦν αἱ ὑπηρεσίαι τῶν Βορείων ἐπαρχιῶν.

§196Ν. ΖΕΡΒΑΣ. (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν διπλῆν σημασίαν ἔχει τὸ θέμα. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἐξευρέσεως γῆς, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ ἀσφαλείας τῶν συνόρων. Εἶναι θέμα ὑψίστης ἐθνικῆς σημασίας καὶ ἔτσι τὸ ἀντιμετωπίζει σήμερον ἡ Κυβέρνησις, κατόπιν προσωπικῆς ἀντιλήψεως τὴν ὁποίαν εἶχε, λαβοῦσα ἀμέσως μέτρα.

§197Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Νὰ εἶναι ταχὺς ὁ ρυθμός, κ. Ὑπουργέ.

§198Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Οἱ κάτοικοι ἐκεῖ ἀκούουν ἀπὸ 50 ετίας τὸ θέμα τῆς ἐπανδρώσεως τῶν συνόρων καὶ τῆς ἀξιοποιήσεως τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν. Ἀλλ’ αἱ Ὑπηρεσίαι ἀσχολοῦνται ἀπὸ τότε θεωρητικῶς μὲ τὸ θέμα καὶ οἱ κάτοικοι ἀναμένουν ἀκόμη τὴν λύσιν.

§199Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἡ ἐγκατάλειψις ὑπάρχει ἀνέκαθεν εἰς τὸν Νομὸν αὐτόν. Ἡ Ἀθήνα, κ. Ὑπουργέ, πετάει ἕνα κόκκαλο εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Αὐτὴ τὸ γλύφει τὸ πετάει μέχρι Καβάλλας, ὥστε τίποτε νὰ μὴ φθάσῃ εἰς τὸν Νομόν μας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν δρόμον, ἐνθυμεῖσθε ὅτι, ὅταν ἀνελάβατε τὸ Ὑπουργεῖον καὶ σᾶς ὡμίλησα, μοῦ εἴπατε ὅτι ἔχετε συνεννοηθῆ μὲ τὸν κ. Δοξιάδην καὶ ὅτι ἀμέσως θὰ ἐκάμνατε δημοπράτησιν τοῦ ἔργου καὶ ὅτι θὰ συνεπληρώνατε ἀπὸ τὰ ἐφετεινὰ κονδύλια διὰ νὰ γίνῃ ὁλόκληρος ἡ γέφυρα Λειζονίου. Ἀντ’ αὐτοῦ, κ. Ὑπουργὲ καὶ ἐνῷ σύμφωνα μὲ τὴν σύμβασιν μὲ τοὺς Ἀμερικανούς, θὰ διετίθεντο 10½ δισεκατομ. τὰ ὁποῖα τώρα λόγῳ τῶν ἀναβολῶν θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι 13 δισεκατομ., διεθέσατε μόνον 6 δισεκατομ. Θὰ ἠμπορούσατε νὰ κόψητε ἀπὸ κἄπου ἀλλοῦ καὶ νὰ γίνῃ μία ἐξαίρεσις διὰ τὸν Νομὸν Ἔβρου.

§200Ν. ΖΕΡΒΑΣ. (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Δὲν ἔχετε δίκαιον κ. Παπαθανάση. Ἔχετε φαντάζομαι γνῶσιν ὅτι περιεκόπησαν αἱ πιστώσεις κατὰ 60% καὶ κατωρθώσαμε νὰ δώσωμεν τὰ μέσα εἰς τὸν νομόν σας. Νὰ εἶσθε λοιπόν, εὐχαριστημένος. Καὶ ἂν τυχόν, ἐν τῇ συνεχείᾳ τῶν προσπαθειῶν μας, ἐπιτύχωμε νὰ πάρωμε κἄτι παραπάνω ἀπὸ τὰς πιστώσεις, ὅπως σᾶς διεβεβαίωσε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγώ, ὁ πρῶτος νομὸς ὁ ὁποῖος θὰ τύχῃ περαιτέρω πιστώσεων διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν ἔργων, θὰ εἶναι πάλιν ὁ νομός σας. Σᾶς λέγω καὶ τοῦτο, ὄχι ὑπεραμυνόμενος τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ διὰ νὰ γνωσθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν λαὸν ὅτι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐπὶ ἑξάμηνον εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀρχῇ, ἔχει κάμει διὰ τὸν νομόν σας ὅ,τι καμμία Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε.

§201Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὰ ἔργα τοῦ Ἔβρου. Εὐτυχῶς δὲ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὰ διεχειρίσθησαν καὶ τὰ ἔκαμαν τὰ ἔκαμαν καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ μὴν ἠμπορεῖται νὰ τὰ περικόψητε αὐτά.

§202Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Δὲν πρέπει νὰ τό λέτε αὐτὸ οὔτε διὰ τὸν ἑαυτόν σας οὔτε διὰ τὸν λαόν. Ἐὰν μὲ τοὺς Ἀμερικανούς ....

§203Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν οἱ Ἀμερικανοὶ μὲ τὸ γενικὸν θέμα. Ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον περιέκοψαν μολονότι ὑπῆρχεν ἡ ἀπόδειξις, Τὸν δρόμον τὸν περιεκόψατε μολονότι ὑπάρχει εἰς τὸν φάκελλον σας εἰδικὴ ὑπόμνησις ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ ὑπὲρ πάντα ἄλλον δρόμον, διότι πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ ἔργα τοῦ Ἔβρου. Ἐλλείψει δρόμου ἀπὸ τὴν ἀντίπεραν μεριά, τὰ περισσότερα ἐργοστάσια θὰ ἐγένοντο ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας μὲ τὰς γνωστὰς οἰκονομικὰς συνεπείας.

§204Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπουρ. Δημοσίων Ἔργων). Ὁ δρόμος ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ εἶναι δρόμος 8 χιλιομέτρων.

§205Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν μὲ ἀντελήφθητε κ. Ὑπουργέ. Ὁ δρόμος αὐτὸς ἀπ’ ἄκρον εἰς ἄκρον εἶναι χρήσιμος διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἔργων τοῦ Ἔβρου, δεδομένου ὅτι τὰ περισσότερα ἐργοστάσια θὰ ἐγένοντο ἀπὸ τὴν ἐδῶ πλευράν. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἴχνος δρόμου.

§206Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπουρ. Δημοσίων Ἔργων). Ὑπάρχει περίπτωσις εἰς 6 μῆνας νὰ τελειώσῃ ὁ δρόμος αὐτός;

§207Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἠμποροῦσε νὰ διαιρεθῇ εἰς τμήματα καὶ νὰ γίνῃ τμηματικῶς.

§208Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπουρ. Δημοσίων Ἔργων). Τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι βῆμα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀνέλθῃ ὁ ρήτωρ διὰ νὰ κάμῃ κριτικὴν ἀνωφελῆ. Πρέπει νὰ κάμῃ ὠφέλιμον κριτικήν.

§209Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Σεῖς μὲ προκαλέσατε, διότι εἴπατε ὅτι ἐκάματε ἔργα τὰ ὁποῖα δὲν ἐκάματε. Ἤδη, νομίζω ὅτι ἐὰν γίνουν πλήρεις καὶ ἐπαρκεῖς καὶ μὲ ἄφθονα μέσα αἱ ἐγκαταστάσεις αὐταί θὰ κοστίσουν περὶ τὰ 90 δισεκατομμύρια. Ἡ ἀπόδοσίς τους δὲ θὰ εἶναι περὶ τὰ 40–45 δισεκατομ. μὲ τοὺς αὐστηροτέρους ὑπολογισμούς. Ἐπειδὴ ὅμως ἔχομεν ἐπίγνωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου δι’ αὐτὸ δὲν πιστεύομεν ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ κἄτι τι τὸ σοβαρὸν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον. Ὡς πρὸς τὸν δρόμον θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω ὅτι καθ’ ἥν στιγμὴν ἀπὸ τοῦ Μαλέα μέχρι τῶν συνόρων τοῦ Νομοῦ Ἕβρου ἔγιναν οἱ δρόμοι, ὁ δρόμος Ἀλ)πόλεως συνόρων εἶναι ὁ μοναδικὸς δρόμος ποὺ δὲν ἔχει γίνει, παρ’ ὅλον ὅτι ἔχει τόσον ἐξαιρετικὴν σημασίαν καὶ ἐθνικὴν καὶ οἰκονομικήν.

§210Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπουργ. Δημοσίων Ἔργων). Ἐὰν εἴχετε σχέσιν μὲ τοὺς Ἀμερικανοὺς θὰ ἐπηγαίνατε νὰ τοὺς ἐρωτήσετε, θὰ σᾶς ἀπαντοῦσαν καὶ τότε δὲν θὰ ἐλέγατε ὅσα λέτε. Θὰ ἀκούατε ποίας προσπαθείας κατέβαλεν ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ πείσῃ τοὺς Ἀμερικανοὺς ὅτι εἶναι ἐπάναγκες νὰ γίνῃ ὁ δρόμος αὐτός.

§211Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Πρίν ἀπὸ σᾶς ὑπῆρχεν ἡ σύμβασις μὲ τοὺς Ἀμερικανοὺς διὰ τῆς ὁποίας διετίθεντο 10½ δισεκατομμύρια καὶ ὑπῆρχεν ἐπὶ πλέον σύστασις ὅπως προτιμηθῇ ἀπὸ κάθε ἄλλον δρόμον δι’ οὓς λόγους ἐξηγήσαμεν. Ἀλλ’ ὅπως συνήθως συμβαίνει δὲν ἐλήφθη τίποτε ὑπ’ ὄψιν.

§212Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπουρ. Δημ. Ἔργων). Διαμαρτύρομαι, ἀγαπητὲ κ. συνάδελφε. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λέτε αὐτὰ τὰ πράγματα. Καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ λαὸς ἐνδιαφέρονται περισσότερον ἴσως καὶ ἀπὸ σᾶς διὰ τὴν Θράκην. Ἐδώσαμεν ὅλοι τὴν ζωήν μας ἐκεῖ. Δὲν πρέπει νὰ ἀκούῃ ὁ λαὸς τῆς Θράκης ὅτι μία Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ ἀδιαφορεῖ δι’ αὐτήν. Αὐτὸ δὲν ἐπιτρέπεται καὶ δὲν εἶναι ἐποικοδομητικὸν τῆς προσπαθείας ποὺ καταβάλλομεν. Διὰ τὴν Θράκην ὅλοι μας ἐπονέσαμεν καὶ θὰ πονῶμεν ὅσον ζοῦμεν.

§213Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἶναι φυσικὸν νὰ τὰ λέτε αὐτὰ διότι τήν Θράκην τὴν εἴδατε ἀπὸ τὸ τραῖνο.

§214Ν. ΖΕΡΒΑΣ. (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). (Εἰς ἔντονον ὕφος). Τὴν ἔχω περιπατήσει βῆμα πρὸς βῆμα. Τὴν γνωρίζω καὶ τὴν πονῶ καλλίτερον ἀπὸ σᾶς.

§215Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Σεῖς ἐκτελούσατε τὸ καθῆκον σας τὸ στρατιωτικόν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ ὑψώσητε τὸ ἀνάστημά σας μαζί μου διότι ἐγὼ μολονότι Τουρκομερίτης προσῆλθον ὡς ἐθελοντής. (Θόρυβος κωδωνοκρουσίαι). (Ὁ κ. Ν. Ζέρβας, ἐγειρόμενος καὶ χειρονομῶν, ὁμιλεῖ ἐν μέσῳ τοῦ θορύβου μὴ ἀκουόμενος)

§216Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἐμφάνισις αὐτὴ κ. Ὑπουγέ. Εὐτυχῶς ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως ἀκροατηρίου εἶναι λιτὴ ἡ ἐμφάνισις τῆς Βουλῆς.

§217Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). (Ἐντόνως). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ λέγεται ὅτι ἀδιαφορεῖ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τὴν Θράκην.

§218Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Μὴ μὲ ἐξαναγκάσητε νὰ εἴπω καὶ ἄλλα. Ὅ,τι λέγω τὸ λέγω ὡς παράπονον. Θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ, λοιπόν, τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας τὴν ἐξαιρετικὴν φροντίδα ὅπως ληφθῇ εἰδικὴ πρόνοια, ἵνα κατὰ τὸ δυνατὸν ταχύτερον δοθῇ λύσις εἰς τὸ ζήτημα τῶν Τουρκικῶν κτημάτων. Ἐπὶ πλέον νὰ γίνῃ ἡ κατανομή.

§219Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Διὰ τὰ τουρκικὰ κτήματα εἴπατε νὰ ἀνασταλῇ πᾶσα ἀγοραπωλησία.

§220Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Μάλιστα δι’ ἕνα μικρὸν χρονικὸν διάστημα, ὥστε νὰ ἠμπορέσητε νὰ κάμητε μίαν κατάστασιν ὅλων τῶν κτημάτων αὐτῶν καὶ νὰ ἔλθητε εἰς σχετικὴν συμφωνίαν νὰ τὰ ἀγοράσητε ὅλα μαζὶ ἀπὸ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν. Διότι, ἄλλως, νομίζω ὅτι θὰ δημιουργηθῇ μία ἀφόρητος κατάστασις.

§221Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Γεωργίας). Δὲν τὸ βλέπω νομικῶς δυνατὸν τοῦτο.

§222Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἔκαμα μίαν πρότασιν κ. Ὑπουργὲ καὶ εἰς σᾶς ἀπόκειται νὰ βρῆτε μίαν λύσιν. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν κατανομὴν τῶν ἄλλων γαιῶν τοῦ Δημοσίου, θὰ ἦτο αὕτη πολὺ εὔκολον ἐὰν ἐπηνδροῦτο ἡ Γεωργικὴ Ὑπηρεσία τοῦ Νομοῦ Ἔβρου. (Χειροκροτήματα).

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσουν, ἡ συζήτησις θεωρεῖται τερματισθεῖσα.

§224Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας παρηκολούθησε ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους τὴν συζήτησιν — καὶ εἶναι τοῦτο πρὸς τιμήν του — καὶ θὰ ἀπαντήσῃ. Ἐπερωτῶνται ὅμως καὶ οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ Παιδείας καὶ Ἐξωτερικῶν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ ὑπομνήσῃ εἰς τοὺς συναδέλφους του ὅτι πρέπει καὶ ἐκεῖνοι νὰ προσέλθουν καὶ νὰ δώσουν μίαν ἀπάντησιν. Σεῖς, βεβαίως, θὰ ἀπαντήσητε, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα θέματα.

§225Α. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Γεωργ.). Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν ὅπως ἀπαντήσω ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τὴν προσεχῆ Δευτέραν.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, κ. Ὑπουργέ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§227ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6ην μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 0.15′ μεταμεσονύκτιος)