1950.09.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3η

Πέμπτη 7 Σεπτεμβρίου 1950

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 6.45′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Κ. Τσαλδάρης, ἔχει τὸν λόγον.

§3Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Βουλὴ ἐκλήθη εἰς ἔκτακτον σύνοδον ἵνα ἀκούσῃ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς νέας Κυβερνήσεως. Θὰ ἤλπιζε κανεὶς ὅτι αἱ προγραμματικαὶ αὐταὶ δηλώσεις, δι’ ὧν ἐν πολλοῖς ἀναγνωρίζονται ὅλα τὰ σφάλματα τὰ γενόμενα κατὰ τὸ τελευταῖον χρονικὸν διάστημα, θὰ περιωρίζοντο πραγματικῶς ἐντὸς τοῦ πλαισίου ἁπλῶν πολιτικῶν δηλώσεων καὶ δὲν θὰ περιεῖχον φράσεις, καὶ δὲν θὰ περιελάμβανον ἐννοίας, αἱ ὁποῖαι τοὐλάχιστον ἐκ τοῦ στόματος τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπευθυνθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Εἶναι ἀτύχημα, θὰ ἔλεγον εἶναι ὀλίσθημα, τὴν σημασίαν τοῦ ὁποίου ἔπρεπε πολὺ νὰ σκεφθῇ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, Ἀρχηγὸς ἑνὸς ἐκ τῶν μεγαλυτέρων Κομμάτων τοῦ Ἔθνους. Θὰ ἔπρεπε πολὺ νὰ ζυγίσῃ τοὺς λόγους αὐτοὺς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὶν ἀπευθυνθῇ πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐννοῶ τοὺς λόγους ἐκείνους μὲ τοὺς ὁποίους ἐτερμάτισε τὰς Κυβερνητικάς του δηλώσεις. Κύριοι βουλευταί, ἤδη μὲ τοὺς περισσοτέρους ἐξ ὑμῶν ἀπὸ μιᾶς πενταετίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εὑρίσκωμαι εἰς διηνεκῆ ἐπαφήν. Οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες τῆς τελευταίας αὐτῆς πενταετίας ὑπῆρξαν τοιοῦτοι, ὥστε πραγματικῶς μοῦ δίδουν τὸ δικαίωμα λόγῳ τῆς τηρηθείσης παρ’ ἐμοῦ στάσεως, νὰ ἐπικαλοῦμαι παραδείγματα ἐκ τῆς περιόδου ἐκείνης διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν περαιτέρω νὰ οἰκοδομήσωμεν ἐντὸς τῶν Κοινοβουλευτικῶν πλαισίων ἀπὸ τὰ ὁποῖα δυστυχῶς κινδυνεύωμεν ν’ ἀποστῶμεν. Ἀπὸ ἐτῶν διεξάγεται ὑπονομευτικὸς ἀγὼν καὶ διεξάγεται μάλιστα ἐπιτηδειότατα καὶ ἀπροκαλύπτως ἀπὸ τοὺς ἐχθροὺς τῆς Πατρίδος, μὲ ὅλα τὰ μέσα καὶ πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν. Διεξήχθη ἀγών, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλεγον, συνεχίζεται ἀπὸ τετραετίας μὲ σκοπὸν νὰ πλήξῃ τὰ πολιτικὰ ἀξιώματα ἐν τῷ τόπῳ αὐτῷ, εἴτε τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἀνεπανορθώτως καὶ μὲ βασικὴν ἐπιδίωξιν τὴν διὰ δικτατορικῆς διαχειρίσεως φθορὰν τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων. Καὶ ἐκ τῆς φυσικῆς κατὰ τῆς ἐπιδιώξεως ταύτης ἀντιδράσεως, προσδοκᾷ ὁ κεκρυμμένος ἐχθρὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀποκομίσῃ τὰ πολιτικά του κέρδη. Ὁ ἀγὼν αὐτὸς διεξάγεται ἐπαναλαμβάνω εἴτε κατ’ εὐθεῖαν εἴτε διὰ τῶν ὀργάνων τοῦ τύπου τὰ ὁποῖα πολλάκις παρασύρει πρὸς ὡρισμένας κατευθύνσεις χωρὶς ταῦτα ν’ ἀντιλαμβάνωνται τὰς εὐθύνας των, εἴτε κεκαλυμμένως διὰ τῆς ὑποδαυλίσεως φιλοδοξιῶν εἴτε καὶ καθ’ οἱονδήποτε ἄλλον τρόπον μὲ σταθερὸν σκοπὸν τὸν κλονισμὸν τοῦ πολιτεύματός μας. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ Κόμμα τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι, διέθετε κατ’ ἀρχὰς μὲν καὶ ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, ἔπειτα δὲ καὶ σχετικὴν τοιαύτην, γνωρίζετε οἱ περισσότεροι ἐξ ὑμῶν καὶ οἵτινες δὲν θέλουν νὰ τὸ γνωρίζουν τὸ γνωρίζει ἡ ἱστορία, πὼς ἐχειρίσθη τὸ Λαϊκὸν Κόμμα τὴν ἔννοιαν τῆς ἐντολῆς αὐτῆς τοῦ Λαοῦ, ἄνευ οὐδεμιᾶς οὐδέποτε προβολῆς προσωπικῶν φιλοδοξιῶν, μὲ ἀποκλειστικὸν γνώμονα τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ Ἐθνικοῦ συμφέροντος. Εἶναι γνωστὰ τὰ περιστατικὰ καὶ γνωστὴ ἐπίσης ἡ εὐθεῖα συνεργασία, τὴν ὁποίαν εἶχον μὲ τὸν μακαρίτην Σοφούλην, τότε Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, εἰλικρινῆ συνεργασίαν τὴν ὁποίαν αὐτὸς ἐπανειλημμένως εἶχε διακηρύξει. Μετὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἀριθμὸς κομμάτων ἐκ τῶν εὑρισκομένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἔκρινε παραδόξως ὅτι ἔπρεπε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα νὰ εἶναι παραμερισμένον. Καὶ τοῦτο μὲ τὸν ἰσχυρισμὸν ὅτι εἰς τὰς ἐκλογὰς προέκυψε νέα κατάστασις. Ἠθέλησαν νὰ ἐμφανίσουν κάποιο πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς, ἐφάνη καὶ ὅτι τὸ πνεῦμα αὐτὸ ἠξίου ἀπὸ τὴν Ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἔθνους νὰ διαμορφώσουν ἕνα κατασκεύασμα, τὸ ὁποῖον ἠγνόει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅταν ἐψήφιζε τὸ λεγόμενον Κέντρον. Τώρα ποῖαι ὑπῆρξαν αἱ συνέπειαι αὐτῆς τῆς ἐπιδιώξεως νομίζω ὅτι ἔχουν ἀποδειχθῆ ἐκ τῆς ἀκυβερνησίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει ριφθῆ ἡ Χώρα. Καὶ θὰ ἔλεγον ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῶν δηλώσεων, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσε, παρὰ ὡρισμένας ἐπιφυλάξεις, κατεδίκασε τὸ μετεκλογικὸν κατασκεύασμα καὶ τὰς θεωρίας ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ἡ δημιουργία του. Διότι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε μεταξὺ ἄλλων ὅτι ὑπῆρξαν καὶ μερικὰ θέματα τῶν ὁποίων ἡ διαχείρισις ἦτο ὀρθή. Ἀλλὰ ὑπῆρξαν θέματα τῶν ὁποίων ἡ διαχείρισις δὲν ὑπῆρξεν ὀρθὴ καὶ ὅτι αὐτὸ ἠνάγκασε τὰ δύο κόμματα, τὰ μετέχοντα τῆς παλαιᾶς καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως νὰ χαράξουν ἰδίαν πολιτικήν, διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ ἐφαρμόσουν περαιτέρω ἕνα πρόγραμμα ἰδικόν των, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ παρὰ ὡς προεκλογικὸν πυροτέχνημα. Κύριοι βουλευταί, εὑρισκόμεθα σήμερον πρὸ τῆς καταστάσεως αὐτῆς. Ἡ θεωρία ἡ ὁποία ἐκράτησε μετεκλογικῶς δὲν ἀπέδωκε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνεμένοντο. Καὶ δὲν ἀπέδωσεν ἐπὶ τοσούτῳ ὥστε αὐτὰ ταῦτα τὰ μέλη τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως νὰ θεωρήσουν ὅτι ἔπρεπε νὰ συγκροτήσουν νέαν Κυβέρνησιν, λόγῳ δῆθεν οὐσιωδῶν διαφωνιῶν. Θὰ ἔπρεπε τὸ ζήτημα νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ἀπὸ γενικωτέρας σκοπιᾶς καὶ ὄχι ἐν σχέσει μὲ τὰ κριτήρια τὰ ὁποῖα εἰς τὰς ἰδιαιτέρας συνομιλίας μας ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ὑποστηρίζει. Ἡ θεωρία τοῦ Κέντρου ὑπῆρξεν ἕνα κατασκεύασμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶχεν ἄλλον σκοπόν, παρὰ μόνον τὴν κατάληψιν τῆς ἐξουσίας. Ἡ ἄποψις ὅτι τὸ Κέντρον ἐκπροσωπεῖ νεωτέρας ἀντιλήψεις διεψεύσθη μὲ τὴν πάροδον ὀλίγου χρόνου, διὰ νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ρῆξις. Ἡ ρῆξις αὕτη δὲν ἀφεώρα διαφωνίαν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν θεμάτων. Τουναντίον αἱ δηλώσεις ἀποδεικνύουν ὅτι καὶ ἡ νέα Κυβέρνησις δὲν ἀφίσταται τοῦ προγράμματος τοῦ περιφήμου πρακτικοῦ τῆς 12ης Μαρτίου καὶ ὅτι ὅσον ἀφορᾷ ἰδιαιτέρως τὰ μέτρα ἐπιεικείας θὰ ἦτο διατεθειμένη νὰ τὰ παράσχῃ καὶ εἰς μεγαλυτέραν ἔκτασιν. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι τὸ πολιτικὸν θέμα συνίσταται εἰς τὸ ὅτι ἐπεδιώχθη νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ ἕτερον μεγάλο Κόμμα τῆς Ἑλλάδος, τὸ Λαϊκόν, εἶχε περισσότερον ἀποδοκιμασθῆ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπὸ ὅσον εἶχον δοκιμασθῆ τὰ ἄλλα Κόμματα τῆς τετραετίας. Τοῦτο δὲ ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς λαϊκῆς ψήφου, εἶναι ἐκεῖνο ἀκριβῶς τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε τὴν πολιτικὴν ἀνισορροπίαν, ἐκ τῆς ὁποίας νοσεῖ ἡ Ἑλλὰς καὶ δὲν θὰ παύσῃ νοσοῦσα ἂν δὲν ἀποκατασταθῇ τὸ ἀληθὲς νόημα τῆς λαϊκῆς ψήφου. Εἶχον τὴν τιμὴν καὶ ἄλλοτε ὁμιλῶν, ἐπὶ προγραμματικῶν δηλώσεων, νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἀποδοκιμασία μεταξὺ τῶν Κομμάτων Λαϊκοῦ καὶ Φιλελευθέρων κατὰ τὰς ἐκλογάς, εἶναι κατ’ οὐσίαν ἡ αὐτή Διότι καὶ τὰ δύο αὐτὰ Κόμματα ἐφθάρησαν ἐν τῇ ἀσκήσει τῆς ἐξουσίας, κυβερνήσαντα τὴν Χώραν εἰς τὰς δυσκολωτέρας στιγμὰς τοῦ βίου της. Καὶ ἔλεγον ἀκόμη ὅτι παρὰ ταῦτα καὶ πάλιν ὁ λαός, ἐν τῇ διακρινούσῃ αὐτῷ εὐθυκρισίᾳ, ἔδωσε καὶ εἰς τὰ δύο αὐτὰ Κόμματα τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Παρὰ ταῦτα ἔγιναν κατασκευάσματα διάφορα δημιουργήσαντα τὴν πολιτικὴν ἀνισορροπίαν καὶ ἀποτέλεσμα αὐτῆς εἶναι ἡ χρονίζουσα νόσος ἐκ τῆς ὁποίας πάσχομεν ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1950. Εἶναι καιρὸς ὅλοι ἀπὸ κοινοῦ νὰ σκεφθῶμεν ἂν θὰ σώσωμεν τὸ Κοινοβουλευτικόν μας πολίτευμα, ἐὰν πράγματι θά λάβωμεν ἀποφάσεις ἐντὸς τοῦ πλαισίου αὐτοῦ, αἱ ὁποῖαι νὰ δώσουν τὴν λύσιν καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὰς ἐγωϊστικὰς ἐπιδιώξεις καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς σκοπιμότητος διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τοὺς κινδύνους ἐκείνους τοὺς ὁποίους εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁλόκληρον τὸ Σῶμα συναισθάνεται. Ἂς ἀκουσθῇ δυνατὰ ἡ φωνὴ ἑνὸς Ἕλληνος πολιτικοῦ ὁ ὁποῖος ἐν τῇ ἀσκήσει ἀνωτάτων λειτουργημάτων καὶ ἐν τῇ διαχειρίσει ὑψίστων συμφερόντων, ἔταξεν ἑαυτὸν καὶ τὸ Κόμμα τοῦ ὁποίου ἡγεῖται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πατρίδος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις ἐνεφανίσθη ἐνώπιόν μας ἀφοῦ διῆλθε διάφορα στάδια πρὸς ὁλοκλήρωσιν τοῦ σχηματισμοῦ της, ὡς Κυβέρνησις μειοψηφίας. Ὑπῆρξαν βέβαια περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἐπέβαλλε τὸ Ἐθνικὸν συμφέρον τὴν ὑποστήριξιν καὶ Κυβερνήσεων μειοψηφίας. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις καὶ μὲ τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Κυβέρνησιν τὰ ὁποῖα ὡς χθὲς ἀκόμη μετεῖχον τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας τὰ ἔργα θεωροῦν ἀνεπαρκῆ, πῶς εἶναι δυνατὸν ὅταν ὁ ἐξωτερικὸς ὁρίζων, πράγματι, καθ’ ἑκάστην ζοφοῦται εἰς βαθμὸν δυσάρεστον νὰ προκαλέσῃ περιπετείας ὅταν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἡ δῆθεν ἰσοπολιτεία περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλῇ εὐφήμως καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐδημιούργησε τὸ πρῶτον στάδιον τῆς περαιτέρω διαβρώσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἑλλάδος; Πῶς εἶναι δυνατὸν λέγω, ὅταν ἀντιμετωπίζωνται τὰ προβλήματα αὐτὰ μὲ τοιαύτην προχειρότητα καὶ ἔλλειψιν πολιτικότητος, νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ παροῦσα εἰς τὴν Ἀρχὴν Κυβέρνησις μειοψηφίας; Μᾶς λέγει ἡ Κυβέρνησις ὅτι ὀφείλει νὰ ἀναγνωρίσῃ μερικοὺς τίτλους εἰς τὴν προηγηθεῖσαν Κυβέρνησιν. Καὶ εἶναι φυσικὸν τοῦτο ἐφ’ ὅσον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως μετέχουν τὰ ἴδια Κόμματα τὰ ὁποῖα μετεῖχον εἰς τὴν προηγουμένην. Μεταξὺ τῶν τίτλων αὐτῶν εἶναι καὶ ὁ περὶ «ἰσοπολιτείας», διὰ τὸν ὁποῖον θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἐπεκταθῶ, διότι δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀπολύτως διάθεσιν νὰ προκαλέσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν θυελλώδεις συζητήσεις αἵτινες εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβοῦν ἐπιβλαβεῖς εἰς τὰ Ἐθνικὰ συμφέροντα. Εἶναι βέβαιον ἐν τούτοις ὅτι αὐτὸς ὁ δῆθεν τίτλος τῆς «ἰσοπολιτείας» ἔθεσε καὶ τὸ τελευταῖον ὄργανον τῆς ἀσφαλείας καθ’ ἣν στιγμὴν κλονίζεται τὸ σύνολον τῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, εἰς τὸ δίλημμα, ἂν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπει νὰ καταγγείλῃ, νὰ διώξῃ ἢ νὰ μὴ διώξῃ; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἠσκήθη ἰσοπολιτεία; Μὲ τὸ νὰ δοθῇ ἄφεσις ἁμαρτιῶν εἰς τοὺς ἐπικινδυνεστέρους κρατουμένους ἡ μετάβασις τῶν ὁποίων εἰς τὰ χωρία ἔχει ἐξεγείρει τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος ὑπέστη τόσας ταλαιπωρίας ἐξ αἰτίας αὐτῶν; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λέγεται ὅτι ἠμποροῦν νὰ κοιμῶνται ἥσυχοι οἱ κάτοικοι τῆς ὑπαίθρου, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τρία ἔτη ἐδοκιμάσθησαν κατὰ τραγικὸν τρόπον, ὅταν στέλλωνται εἰς τὰ χωρία ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔσφαξαν, ἐπυρπόλησαν καὶ κατέστρεψαν; Δὲν παραλείπει ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις τὴν εὐκαιρίαν νὰ προβάλλῃ παραλλήλως πρὸς τὴν περίφημον ἰσοπολιτείαν της καὶ ἄλλας δῆθεν ἐπιτυχίας της. Τὴν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ σίτου, ἡ ὁποία ὅπως εἶναι γνωστὸν ἀποτελεῖ ἕνα προσωπικὸν τιμαλφὲς διὰ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἐπιτυχία αὕτη ὅταν ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις χθὲς διὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ της εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα, διότι ἀποδεικνύεται ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κερδίζουν εἶναι οἱ ἔμποροι καὶ οἱ μεγάλοι ἐπιχειρηματίαι τοῦ σίτου καὶ ὄχι οἱ παραγωγοί. Ἕτερον σημεῖον τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι δύναται νὰ τὸ ἐμφανίσῃ ὡς τίτλον ἐπιτυχίας, εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς ἐπὶ τοῦ ὁποίου τόσον μόνον πιστεύει ἡ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ ἔχῃ φροντίσει νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν πραγματοποίησίν του ἀπὸ μίαν σειρὰν προϋποθέσεων. Καὶ ἐξαίρει ὡς νέον τι φαινόμενον ἐν Ἑλλάδι τὸ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὴν ἀνασυγκρότησιν τὴν ὁποίαν περιέλαβεν εἰς ἑνιαῖον σχέδιον ὡς ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1949 νὰ μὴ εἶχε τὰς αὐτὰς βάσεις, μὲ ὀλιγώτερα βέβαια χρήματα. Ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἐκτὸς τῶν φυσιολογικῶν οἰκονομιῶν τῶν χιλίων δισεκατομμυρίων λόγῳ τῆς μειώσεως τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν καὶ τῶν ἄλλων σχετικῶς δαπανῶν, ἐπεβλήθη ἐπὶ πλέον καὶ ἔμμεσος φορολογία ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ χιλίων περίπου δισεκατομμυρίων. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ὁμιλεῖ ἡ Κυβέρνησις περαιτέρω, ὅτι θὰ λάβῃ μέτρα κατὰ τῆς ἀνόδου τῶν τιμῶν καὶ τοῦ τιμαρίθμου καὶ ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τολμᾷ ἀκόμη νὰ ὁμιλῇ καὶ περὶ τῶν συνταξιούχων τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐὰν δὲν ἐγένετο ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἐδῶ ἀγὼν δὲν θὰ περιελαμβάνετο καὶ ἡ σχετικὴ παράγραφος ὅτι, ἐντὸς τετραμήνου θὰ πρέπῃ νὰ ἔχῃ τελειώσει ἡ ἐργασία διὰ ν’ ἀντιμετωπισθῇ τὸ πρόβλημα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἀφοῦ ἐθυσίασαν ὅλην των τὴν ζωὴν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, εἶναι σήμερον ὑποχρεωμένοι νὰ διαμαρτύρωνται ὁμαδικῶς ἔξωθεν τοῦ Κοινοβουλίου διότι δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐπιτύχουν μίαν ἀκρόασιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὰ εἶναι τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις ὡς ἐπιτυχῶς ἀντιμετωπισθέντα. Κατὰ τὰ ἄλλα αἱ Κυβερνητικαὶ δηλώσεις ἀναπτύσσουν ἕνα πολιτικὸν πρόγραμμα, γνωρίζομεν δέ, ὅτι κάθε συρτάρι πολιτικοῦ ἔχει τοιαῦτα προγράμματα μέσα τὰ ὁποῖα ὅταν λέγωνται μετὰ τόσης εὐχερείας ἀπὸ Κυβέρνησιν μειοψηφίας, ἀγνοοῦσαν ἂν θὰ τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται παρὰ μόνον διὰ προεκλογικὴν κατανάλωσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὰς στιγμάς, τὰς ὁποίας διερχόμεθα σήμερον, μὲ ἐλαφρὰν τὴν καρδίαν νὰ ἐρχώμεθα ἐδῶ νὰ ἀπαγγέλωμεν προεκλογικὸν πρόγραμμα, καὶ ν’ ἀπειλοῦμεν τοὺς βουλευτάς, ζητοῦντες ἀπ’ αὐτοὺς ὅπως ἀγνοοῦντες τὰ κόμματά των νὰ κρίνῃ ἕκαστος κατὰ διάφορον τρόπον διὰ νὰ ὑποστηρίξουν τί; Τὰ ὑπολείμματα μιᾶς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ οἱ ἐκπροσωποῦντες ἀνομολογοῦν, ὅτι εἴτε ἐπέτυχαν ἐλάχιστα εἴτε ἀπέτυχον οἰκτρῶς. Κύριοι βουλευταί, εἶναι καιρὸς ὅπως εἶπον καὶ πάλιν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ πρόβλημα ἐκεῖ ποὺ πράγματι εὑρίσκεται. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὅπως σᾶς ἀνέφερον, κατὰ μέν τὴν τετραετίαν εἰσέφερεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσφέρῃ διὰ νὰ ὁδηγηθῇ ὁ ἀγὼν διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς Ἑλλάδος εἰς νικηφόρον τέρμα. Ἀπὸ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, παρὰ τὴν δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν, τὸ Λαϊκὸν Κόμμα δὲν παρέλειψε νὰ διαδηλώσῃ τὴν ἀπόφασίν του, ὅπως βοηθήσῃ τὸ ὅλον ἔργον τῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς χώρας, τὴν ὁποίαν προβάλλει ὡς ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην τῆς παρούσης στιγμῆς. Ἐξ ὅλων τῶν ἀνωτέρω τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, δὲν ἔχει λοιπὸν ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀρνητικὴν ψῆφον του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τὴν δικαιολογίαν του τὴν παρέχει αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις. Ἔχω ὅμως νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἐνέργειά του δὲν εἶναι μόνον ἀρνητική. Ἡ ἐνέργειά του ὑπῆρξε καὶ θετική. Εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅταν συνηντήθην, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχε τὴν ἐντολὴν πρὸς σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, σαφῶς, σαφέστατα, ὑπέδειξα λύσιν, ἡ ὁποία πραγματικῶς, ἐν ἀνάγκῃ καὶ διευρυνομένη θὰ ἐξησφάλιζεν ἀνάτασιν τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς καὶ θὰ ἐπετύγχανε τὴν ἑνότητα διαχειρίσεως τῶν Ἑλληνικῶν ζητημάτων, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ σύνολον τῆς Εὐρώπης σήμερον ἀποβλέπει εἰς αὐτὴν τὴν μορφὴν τῆς ἑνοποιημένης ἀσκήσεως τῆς Κυβερνητικῆς ἐξουσίας διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς περιστάσεις. Ἑπομένως δὲν κάμνω ἀρνητικὴν πολιτικὴν ἀρνούμενος τὴν ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἐπιτυγχάνω Κυβερνητικὴν εὐστάθειαν. Κάμνω θετικὴν ὑπόδειξιν, τὴν ὁποίαν ἐπαναλαμβάνω καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης. Εἶναι δικαίωμα ἑκάστου νὰ σκεφθῇ ἐὰν θέλῃ διαφορετικά. Εἶναι ὅμως γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ ἐκτοξευθεῖσα, εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις ἀπειλή, ὅτι πέραν τοῦ σχήματος αὐτοῦ τῆς μειοψηφίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἄλλο σχῆμα πλειοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ πράγματα. Διότι, λέγω, ὅτι ἀναμφισβητήτως τοιοῦτα σχήματα ἠμποροῦν νὰ ὑπάρξουν. Οὐδενὸς ἐξ ἡμῶν ὁ πατριωτισμὸς ὑπολείπεται τῶν ἄλλων, ὥστε νὰ δύναται νὰ ὑπολογίζεται ἐκ τῆς συμβολῆς ὅλων ἡ ἐπίτευξις λύσεως ἡ ὁποία δὲν θὰ ρίψῃ αἰφνιδιαστικῶς τὸν τόπον εἰς ἐκλογὰς μὲ ὅσην ἐξαιρετικῶς ἐλαφρὰν συνείδησιν ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀπειλήσῃ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἔθεσεν ὑπὸ συζήτησιν καὶ ἓν ἄλλο θέμα, τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου διὰ νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της ὑπὲρ τοῦ πλειψηφικοῦ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω δηλώσεις παλαιοτέρας ἰδικάς μας, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Εἶναι γνωσταὶ καὶ ἀπὸ δημοσίας ἀνακοινώσεις καὶ δημοσίας συζητήσεις. Λέγω ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐδῶ εὑρίσκεται εἰς καταπληκτικὴν ἀντίφασιν πρὸς ἑαυτήν. Ὑποστηρίζει ὅτι ἡ τροποποίησις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου πρέπει νὰ γίνῃ εἰς τοιαύτην ἀπόστασιν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὥστε πράγματι νὰ καταστῇ κτῆμα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τοῦ λαοῦ καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν νὰ ἀποτελέσῃ θεμέλιον λίθον τῆς ὁμαλῆς πολιτικῆς ζωῆς. Συγχρόνως ὅμως λέγει, ὅτι ἐὰν τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν τῆς μειοψηφίας δὲν τὴν ψηφίσετε, κύριοι βουλευταί, δὲν ὑπάρχει ἄλλη λύσις παρὰ μόνον ἡ προσφυγὴ εἰς τὰς ἐκλογάς. Πῶς ὅμως θὰ καθιερωθῇ τὸ πλειοψηφικὸν τότε; Εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τροποποίησις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τόσον βασική, ἄνευ τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς; Διὰ τὴν Κυβέρνησιν τουλάχιστον δὲν εἶναι τοῦτο δυνατόν, διότι λέγει εἰς τὰς δηλώσεις της, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μεγάλη ἀπόστασις μεταξὺ καθιερώσεως ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν. Πέραν τούτων κύριοι, τὰ πράγματα τὰ Ἑλληνικὰ δὲν μᾶς ἐπιτρέπουν νὰ παίζωμεν καὶ πιστεύω, ὅτι ἀρκετὰ ἐπὶ ἐννέα μῆνας ἐταλαιπωρήθη ὁ τόπος αὐτός. Ἀπὸ τῆς 5ης Ἰανουαρίου ἐπὶ 9 μῆνας ἀγωνιζόμεθα διὰ νὰ δώσωμεν δῆθεν Κυβέρνησιν εἰς τὸ Κράτος καὶ θὰ ἔλεγον «ὤδυνεν ὄρος καὶ ἔτεκε μῦν», αὐτὸ τὸ ἐννεάμηνον. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον περαιτέρω ν’ ἀντιμετωπισθῇ τὸ πρόβλημα τὸ Ἑλληνικὸν ὡς πρόβλημα μιᾶς μικρᾶς χώρας, λέγει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ ὡς χώρας, ἡ ὁποία παίζει πλέον ἐξαιρετικὸν ρόλον εἰς ὅλα τὰ συνέδρια. Ἐκατηγορήθην ἐν τούτοις, ὅτι δὲν ἐξεπροσώπησα ἐπαρκῶς τὴν Ἑλλάδα εἰς τὰ Διεθνῆ συνέδρια ὅπου ἐν τούτοις ἡ Ἑλλὰς ἀπέκτησε τὸν πρωτεύοντα αὐτὸν ρόλον. Ὑπενθυμίζω ἐπίσης, ὅτι ὑποδείξεις μου καὶ προβλέψεις πανηγυρικῶς ἐπιβεβαιωθεῖσαι ἀπὸ τὴν ἐξέλιξιν τῶν διεθνῶν πραγμάτων δὲν ἔδωσαν μόνον ἀφορμὴν μομφῆς ἀλλὰ καὶ σαρκασμῶν ἐκ μέρους ὡρισμένων πολιτικῶν ἀρχηγῶν. Παράδειγμα αἱ ὑποδείξεις μου ἐπὶ τῆς συμμετοχῆς τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς κυρώσεις τοῦ Ο.Η.Ε. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Κορέας ὀρθῶς ἀπεδέχθη ἐκ τῶν ὑστέρων ἡ Κυβέρνησις τὰς ἀπόψεις αὐτάς. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐμφανίζεται μὲ τοιαύτας ἐκδηλώσεις ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ ἐν ταυτῷ νὰ ἀξιοῖ ὅπως περιβληφθῇ δι’ ἐμπιστοσύνης διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν. Δὲν ἄγομαι ἀπὸ κανὲν ἀντιπολιτευτικὸν αἴσθημα, παρακαλῶ νὰ γίνω πιστευτός. Ἄγομαι εὐθέως καὶ τιμίως ἀπὸ τὸ αἴσθημα, ὅτι δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀνατρέπωμεν οἰκείᾳ βουλήσει τὰ ἀποτελέσματα τῶν τελευταίων ἐκλογῶν νὰ συνάγωμεν συμπεράσματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετα πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ νὰ διαμορφώνωμεν καταστάσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶχον τὸ θάρρος πρὸ τῶν ἐκλογῶν νὰ ἐμφανίσουν οἱ ὄψιμοι ἐφευρέται των καὶ μάλιστα ἀπορρεούσας ἀπὸ τὴν συνεργασίαν κομμάτων, τὰ ὁποῖα διείποντο ἐχθρικῶς μεταξύ των ἤδη πρό τῶν ἐκλογῶν. Εἶναι ἔτι πλέον ἀπαράδεκτον τοῦτο ὅταν αἱ καταστάσεις αὗται εἶναι δημιουργήματα τῆς μειοψηφίας. Ἐὰν ἐπρόκειτο τοὐλάχιστον περὶ σχηματισμοῦ τῆς πλειοψηφίας, ἐγώ, ὁ ὁποῖος κατὰ ἕνα τρόπον πολὺ ὀρθόδοξον ἔχομαι τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, θὰ ἔλεγα: εἶσθε πλειοψηφία, κάμετε καλά. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ἐμπιστευθῇ ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ὅταν τοιαῦτα εἶναι τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα ἐμφανίζωνται, ὅταν ὁ ἐχθρὸς ἀρχίζῃ νὰ κτυπᾷ τὰς πύλας μας καὶ τὰ σύνορά μας, ὅταν εἰς τὰς πόλεις κινῆται ὁ ἐχθρὸς καὶ εἶναι γνωστὸν τοῦτο εἰς ὅλους ὅσοι κατεῖχον ὑπευθύνους θέσεις; Πῶς εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας νὰ ἐμπιστευθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν ἔστω καὶ διὰ βραχὺ χρόνον ὑπὸ τὸ τελευταίως μάλιστα ἐξαπολυόμενον σύνθημα τῶν ἐκλογῶν; Δὲν εἴμεθα ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἀρνηθῶμεν ποτὲ τοὺς Κοινοβουλευτικούς μας θεσμοὺς καὶ ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὅτι τοὐναντίον ὑπήρξαμεν πάντοτε ὑπέρμαχοι αὐτῶν καὶ ἐκ παραδόσεως ἐχόμεθα μὲ πάθος καὶ ἀδιαλλαξίαν στερρῶς, ὀρθοδόξως, συντηρητικῶς, τῶν Κοινοβουλευτικῶν μας θεσμῶν. Δὲν εἴμεθα λοιπόν, ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἠθέλαμεν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ὅταν ἡμεῖς, ὡς ἀντιπολίτευσις, ὄχι ἀρνητικῶς, ἀλλὰ καὶ θετικῶς προβάλλωμεν λύσεις θὰ πρέπῃ πολὺ νὰ σκεφθοῦν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ὠθήσουν δι’ οἱωνδήποτε εἰσηγήσεων ὑπευθύνων, νὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν. Ὡς ὑπεύθυνοι δὲ τοιαῦται εἰσηγήσεις πρέπει νὰ θεωρηθοῦν, ὅτι εἶναι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἔκαμεν, ὁ κ. Πρωθυπουργός. Θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ λέγω, πολὺ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων πρὶν καθιερώσῃ τοιαύτας ἐπικινδύνους ἐξελίξεις. Ἡ ζωὴ τῶν νεωτέρων κομμάτων μᾶς ἐπέτρεψε νὰ κρίνωμεν καὶ νὰ προβῶμεν εἰς συγκρίσεις. Θὰ πρέπῃ νὰ γνωρίζωμεν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ αὐτὸ τὸ λέγω μετὰ κατηγορηματικότητος τερματίζων τὸν λόγον μου, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ἐκλογῶν καὶ αἱ εὐθῦναι τοῦ νὰ ἀχθῇ ὁ τόπος εἰς ἐκλογάς, θὰ ἐπιπέσουν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἐκείνων οἱ ὁποῖοι προσπαθοῦν διὰ τῆς συγκροτήσεως Κυβερνήσεων μειοψηφίας, νὰ ἐπιβληθοῦν κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον, εἴτε ἀναβάλλοντες, εἴτε παρατείνοντες τὸν σχηματισμόν, εἴτε ἐπιδιώκοντες τὴν δημιουργίαν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι διευκολύνουν τὴν ἐπιδίωξίν των ὅπως ἐκβιάσουν τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς. Καὶ αἱ εὐθῦναι των εἶναι ἔτι βαρύτεραι διότι εἰς τὴν Βουλὴν ὑπάρχουν αἱ προϋποθέσεις αἵτινες παρέχουν ὅλην τὴν εὐχέρειαν νὰ δώσωμεν πραγματικῶς καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ φθάνουν μέχρι τοῦ σημείου τὸ ὁποῖον εἶχον, τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων καὶ νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα. Ἡ ὑποδειχθεῖσα λύσις θὰ ἀποτελέσῃ τὸ κρηπίδωμα καὶ θὰ δώσῃ τὴν ψυχικὴν ἀνάτασιν τῆς ὁποίας ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ὁ τόπος, μετὰ τὴν φθορὰν τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησαν αἱ προηγούμεναι μετεκλογικαὶ Κυβερνήσεις διὰ τὴν ὁποίαν τὴν βαρυτέραν εὐθύνην φέρουν οἱ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. κ. Ν. Πλαστήρας ἔχει τὸν λόγον.

§5Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, κύριοι βουλευταί, πρὶν ἀπαντήσωμεν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς ὑπὸ κρίσιν Κυβερνήσεως, ν’ ἀπασχολήσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν διὰ βραχέων, ἐκθέτων τὸ ἱστορικὸν τῆς τελευταίας Κυβερνητικῆς κρίσεως, διὰ τῆς ἀφηγήσεως αὐτῆς, κάθε καλόπιστος Ἕλλην ἀνεξαρτήτως τῆς κομματικῆς του τοποθετήσεως, θὰ ἠμποροῦσε νὰ κρίνῃ μὲ πᾶσαν δυνατὴν ἀντικειμενικότητα, ἐὰν οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀνακοπὴν τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὁποίας εἶχα τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω ἦσαν πράγματι σοβαροί. Καὶ ν’ ἀποφανθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὁ ὁποῖος εἶναι προικισμένος μὲ ἀσφαλὲς πολιτικὸν κριτήριον, ἐὰν πράγματι ἡ πατριωτικὴ ἁπλῶς ἀνησυχία ὡδήγησεν εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεώς μου ὁπότε δίκαιος θὰ ὠφείλετο ἔπαινος πρὸς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν σχετικὴν πρωτοβουλίαν παράγοντας ἢ μήπως ἄλλα κίνητρα προσωπικῆς φύσεως ἐπροκάλεσαν τὴν τελευταίαν κρίσιν. Εἶναι γνωστὸν καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὑπὸ ποίας συνθήκας ἡ ὑπὸ τὴν Προεδρίαν μου Κυβέρνησις ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν. Δὲν κατεσκευάσθη αὐθαιρέτως εἰς τὰ πολιτικὰ παρασκήνια. Ἐξέφρασε τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὡς αὕτη ἐξεδηλώθη εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου. Ἐκρίθη ὅτι μόνον Κυβέρνησις συνεργασίας τῶν τριῶν κομμάτων τοῦ Κέντρου θὰ μετουσίωνε τὴν λαϊκὴν θέλησιν, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι μεταξὺ τῶν τριῶν κομμάτων ὑπῆρχον διαφοραὶ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τῆς συγκροτήσεώς των ὡς πολιτικῶν ὀργανισμῶν καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ κοινωνικοῦ, ἰδίως, προγράμματός των. Ἡ Ε.Π.Ε.Κ. τῆς ὁποίας, μετὰ τοῦ πολυτίμου συνεργάτου μου κ. Τσουδεροῦ, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἡγούμεθα εἶχεν ἀποδυθῆ εἰς τὸν ἀγῶνα μὲ τὴν ἀμετάτρεπτον ἀπόφασιν νὰ συγχρονίσῃ τὴν Ἐθνικήν μας ζωήν, ν’ ἀνανεώσῃ τὸν πολιτικὸν κόσμον εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὰ παλαιὰ συγκροτήματα. Νὰ δώσῃ ἀποφασιστικὰς λύσεις εἰς τὰ μεγάλα προβλήματα τοῦ τόπου καὶ μὲ γενικὴν ἐκκαθάρισιν ἑνὸς μακροῦ καὶ δραματικοῦ παρελθόντος νὰ κατοχυρώσῃ τὴν ἱστορικὴν μοῖραν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐὰν εἰς τὰς ἐκλογὰς δὲν ἐξησφαλίσαμεν τὴν πλειοψηφίαν λόγῳ κυρίως παρεμβάσεων εἰς αὐτὰς ὡρισμένων παραγόντων, εἴχομεν παρὰ ταῦτα τὸ ἐλπιδοφόρον μήνυμα μιᾶς πολιτικῆς ἐπικρατήσεως. Ἡ τακτικὴ θὰ ἦτο εὔκολον, παραμένοντες εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν μὲ τὸν δημιουργικὸν ἔλεγχόν μας, νὰ φθείρωμεν τοὺς συγγενεῖς ἢ ἀντιπάλους ὀργανισμοὺς καὶ νὰ συγκεντρώσωμεν εἰς βραχύτατον διάστημα τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἔθνους. Ἐθεωρήσαμεν ὅμως, ὅτι οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παρατείνῃ ἔστω καὶ ἐπὶ μίαν ἡμέραν τὸ μαρτύριον ἑνὸς Λαοῦ. Ἐκρίναμεν ὅτι, θὰ ἔπρεπε νὰ δεχθῶμεν πᾶσαν δυνατὴν παραχώρησιν νὰ περιορίσωμεν ἀκόμη τὸ πρόγραμμά μας εἰς τὸ ἐλάχιστον τῶν ἐπιδιώξεών του, ἀκριβῶς διὰ νὰ ἀποκτήσῃ ὁ τόπος τὴν καλλιτέραν ὑπὸ τὰς τότε συνθήκας Κυβέρνησιν. Αὐταὶ ἦσαν αἱ σκέψεις, αἱ ὁποῖαι μᾶς ὑπηγόρευσαν τὴν ἀπόφασιν, ὅπως ὑπογράψωμεν τὴν 12ην Μαρτίου τὸ ἀνακληθὲν ἀπὸ τὸν σημερινὸν Πρωθυπουργὸν πρακτικὸν τῶν τεσσάρων. Ἡ συνεργασία τῶν τριῶν Κομμάτων ἔτυχε τῆς γενικῆς ἐπιδοκιμασίας. Αἱ ἐλπίδες τοῦ Λαοῦ ἐπὶ τὴν αὔριον ἀνεπτερώθησαν. Πολλαὶ ἦσαν αἱ προσδοκίαι, πανταχόθεν ἐξεδηλοῦτο μία συγκινητικὴ πίστις, εἰς δὲ τὸ ἐξωτερικὸν ἡ Ἑλλὰς ἀνέκτησεν εἰς ὅλην του τὴν πληρότητα τὸ δημοκρατικόν της γόητρον. Ἐπιστεύετο ὅτι ἡ ἐθνική μας ζωὴ θὰ ὑψώνετο εἰς στάθμην ἀνάλογον πρὸς τὰς θυσίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ ὅτι ἡ θέλησις αὐτοῦ ὅπως θεμελιώσῃ τὴν ὕπαρξίν του, θ’ ἀπετέλη ἐφεξῆς τὸν κανόνα τῶν πράξεων καὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς ὑπευθύνου πολιτικῆς ἡγεσίας. Ἡ ὁμαδικὴ αὐτὴ προσδοκία τοῦ Ἔθνους ὑπέστη αἰφνιδίως ἕνα σημαντικώτατον ἂν ὄχι ἀποφασιστικὸν πλῆγμα. Μοῦ εἶναι θλιβερόν, κ. βουλευταί, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ ἀναφέρω. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Σοφοκλῆς Βενιζέλος ἐθεώρησεν ὅτι ἡ ὑπόσχεσις τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ὅπως σχηματισθῇ Κυβέρνησις τῶν τριῶν Κομμάτων τοῦ Κέντρου ἀπετέλει μίαν στιγμιαίαν ἐκδήλωσιν προσωπικῆς φιλοφροσύνης ἀπέναντι τῶν τριῶν ἑτέρων πολιτικῶν ἀρχηγῶν καὶ ὄχι δεσμευτικὴν πρᾶξιν ἀπέναντι τοῦ Λαοῦ. Ἠγνόησε τὸ πρακτικὸν καὶ προέβη εἰς τὸν σχηματισμὸν μιᾶς μονομεροῦς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἦλθεν εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ Δημόσιον αἴσθημα. Οὐδεὶς ἐπεκρότησε ποτὲ τὴν πολιτικὴν παρασπονδίαν. Κατὰ συνέπειαν φυσικὴ ὑπῆρξεν ἡ παραίτησις τῆς πρώτης ἐκείνης μετεκλογικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ πολιτικὸν αὐτὸ ἐπεισόδιον ἐγκατέλειψε πικρίαν, ἡ ὁποία ἐπέπρωτο νὰ βαρύνῃ ἐπὶ τῆς περαιτέρω ἐξελίξεως τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς. Συμπαθοῦμεν ὅλως ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων καὶ δὲν θὰ ἠθέλαμεν νὰ τοῦ ὑπομνήσωμεν ὅτι, οὔτε ἡμεῖς, οὔτε ἄλλος τίς, ὑπήρξαμεν ἡ βαθυτέρα αἰτία τῆς πολιτικῆς του περιπετείας. Ἡ πολιτικὴ ἡγεσία δέον νὰ ἔχῃ εἰς τὸ ἔπακρον ἀνεπτυγμένον τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης, ἀφοῦ οὔτε εἰς τοὺς ἁπλοὺς ἰδιώτας ἐπιτρέπεται τὸ ἀνεύθυνον. Οἱ ἀπαρασάλευτοι νόμοι τῆς δημοκρατικῆς λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος ἔφεραν εἰς τὴν ἐξουσίαν τὴν ὁρκισθεῖσαν τὴν 15ην Ἀπριλίου, ὑπὸ τὴν προεδρίαν μου Κυβέρνησιν. Ἐπίστευσα μὲ ὅλην τὴν ἁγνότητα τῶν προθέσεών μου, ὅτι ἡ συνεργασία τῶν τριῶν Κομμάτων θὰ καθίστατο ἁρμονική. Θὰ ἐξηφανίζετο ἡ πικρία, θὰ ὑπεχώρουν αἱ προσωπικαὶ φιλοδοξίαι, θὰ ἔπαυαν οἱ κομματικοὶ ὑπολογισμοὶ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς ἀποστολῆς, τὴν ὁποίαν ἐκαλούμεθα νὰ ἐπιτελέσωμεν. Δυστυχῶς τὰ πράγματα δὲν ἐξελίχθησαν ἔτσι. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μὴ κατορθώσας νὰ ὑπερνικήσῃ τὴν πικρίαν τὴν ὁποίαν τοῦ εἶχε καταλίπει ἡ Πρωθυπουργικὴ του περιπέτεια, ἔλαβε ψυχολογικῶς θέσιν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης εἰς τὴν ὁποίαν ἐν τούτοις τὸ Κόμμα του μετεῖχε. Πρώτη ἐκδήλωσις ὑπῆρξεν ἡ ἄρνησίς του νὰ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἰσχυρισθεὶς ὅτι διὰ λόγους ὑγείας ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ἀπουσιάσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐπὶ ἕνα μῆνα. Ἡ ὑγεία τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων εἶναι πολύτιμος διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ μὲ ἀνυπόκριτον χαρὰν οἱ πάντες ἐχαιρετήσαμεν τὴν ἄφιξίν του καί, πρὸ παντός, τὴν πλήρη ἀνάρρωσίν του. Εἰς ἐπιμόνους παρακλήσεις μας, ὅπως μετάσχῃ καὶ προσωπικῶς τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ νὰ προσφέρῃ τὰ φῶτά του εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς γενικῆς πολιτικῆς καὶ διὰ νὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ τοῦ φόρτου τῆς διευθύνσεως τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων τῆς Χώρας, λόγῳ τῶν πρωθυπουργικῶν καθηκόντων μας, προέβαλεν ἐπίσης ἐπίμονον ἄρνησιν. Ὡς στρατιωτικός, θαυμάζω τὴν τακτικὴν τῆς καταπονήσεως τοῦ ἀντιπάλου. Ὁ κ. Σοφ. Βενιζέλος ἀπεδείχθη εἰς τὴν τακτικὴν ταύτην ἀπαράμιλλος· ἀλλὰ μὲ μίαν μικρήν, ὅσον καὶ σημαντικὴν διαφοράν. Οὐδέποτε οἱ προερχόμενοι ἐκ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὑπουργοὶ ἐγνώριζον, ἐὰν εὑρίσκετο ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως.

§6Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἠμπορῶ νὰ σᾶς κάμω ἀνάλογον ἐρώτησιν, ἐὰν εὑρίσκεσθε ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον τὰ συνεργαζόμενα κόμματα ἦσαν ἐμπόδια εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς σας;

§7Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Οἷα κόμματα;

§8Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Ἀρχηγέ, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω ὅτι διαρκῶς εἰς τὰς δηλώσεις σας κατηγορεῖτε ὅτι τὰ συνεργαζόμενα κόμματα ἦσαν ἐμπόδια εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός σας. Ἑπομένως καὶ ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ: εἶσθε ἀντιπολιτευόμενος ἢ συμπολιτευόμενος εἰς τὴν Κυβέρνησιν;

§9Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Οὐδέποτε ἔκαμα δηλώσεις ἐὰν συνεργαζώμεθα ἢ ὄχι, διότι μὲ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀπετελεῖτο ἀπὸ στελέχη πρώτης τάξεως καὶ ἀπὸ τὰ τρία κόμματα, ἡ συνεργασία ἦτο πλήρης· ἐκτὸς τῶν σημείων ἐκείνων εἰς τὰ ὁποῖα ἐπενέβαινον προσωπικαὶ ὑποθέσεις διὰ τὰς ὁποίας πάντοτε συναντοῦσα τὰς ἀντιρρήσεις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ ἀπὸ κάθε ἀπίθανον πηγὴν ἐπληροφορούμεθα, ὅτι ὁ συνεργαζόμενος μετὰ τῆς Κυβερνήσεως Ἀρχηγός, ὁ ὁποῖος συνέχιζε τὴν ἀναρρωτικήν του ἄδειαν, θὰ ἀπέσυρεν ἐκλεκτοὺς ἀξιωματούχους ἀπὸ τὴν Κυβερνητικὴν προσπάθειαν. Κύριοι βουλευταί, ὁμολογῶ ὅτι οὔτε ἐπὶ μίαν ἡμέραν κατὰ τὸ διάστημα τῶν τεσσάρων μηνῶν ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὸ αἴσθημα τῆς εὐσταθείας. Καὶ διὰ τὸ ἐλάχιστον προσωπικὸν ζήτημα προεξοφλεῖτο ἡ πτῶσις της. Εἶχα νὰ ἐκλέξω μεταξὺ τῆς κομματικῆς κερδοσκοπίας καὶ τῆς ἐθνικῆς μάχης. Εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν ἐνεδεικνύετο ἡ παραίτησις τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὰς ὑπονομεύσεις ἐχθρῶν καὶ φίλων. Ἔκρινα τὴν τακτικὴν αὐτὴν ἀπαράδεκτον. Ὅταν ἡ μάχη εἶναι σκληρή, τὸ ἔπαθλον τῆς νίκης εἶναι ἀκόμη ὡραιότερον. Ἐν γνώσει τῆς μανιώδους ἀντιδράσεως τῶν συνησπισμένων κομματικῶν καὶ οἰκονομικῶν δυνάμεων, ἐν γνώσει, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς θὰ εὕρισκα ὅλους τοὺς ἐμπόρους τοῦ μίσους, τοὺς καπηλευομένους τὴν τραγῳδίαν τοῦ Ἔθνους διὰ τὰ ἴδια αὐτῶν συμφέροντα, ἐξάλλους πολεμίους τοῦ ἔργου μου. Καὶ μὲ τὴν πικρὰν βεβαιότητα, ὅτι οἱ παλαιοὶ συνεργάται καὶ φίλοι θὰ μοῦ προσέφερον ὄξος καὶ χολήν, ἔκρινα ὅτι εἶχα ὑποχρέωσιν νὰ ἐκμεταλλευθῶ τὸ μικρὸν χρονικὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησίς μου θὰ παρέμεινεν εἰς τὴν ἀρχήν, διὰ νὰ ἀποδείξω, ἔστω καὶ ἀτελῶς, ὅτι μόνον ἡ παγίωσις τῆς τάξεως, ἡ ἀνάπτυξις τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν καὶ ἡ ἱκανοποίησις τῶν λαϊκῶν αἰτημάτων εἶναι ἡ ἀσφαλὴς πολιτικὴ ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσῃ τὴν Ἑλλάδα ἔξω ἀπὸ τὰ πένθη, τὰ δάκρυα καὶ τὴν λιμοκτονίαν, πρὸς τὴν λεωφόρον ἑνὸς δημιουργικοῦ μέλλοντος. Ἡ ἰδιότυπος κατάστασις, μέσα εἰς τὴν ὁποίαν ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ κινηθῶ ἐγιγάντωσεν ἀκόμη περισσότερον τὴν θέλησίν μου καὶ ἐτόνωσε τὴν αἰσιοδοξίαν μου. Ἐπεδόθην μὲ τὴν συμπαράστασιν πολυτίμων στελεχῶν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς Κυβερνητικῆς πολιτικῆς συνισταμένης ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν εἰρήνευσιν τοῦ Λαοῦ, ἑνὸς Λαοῦ βασανισμένου ἀπὸ μίαν 10ετίαν αἵματος καὶ στερήσεων καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως μιᾶς Χώρας ὑλικῶς ἐκμηδενισμένης μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ ἀπειλῆται αὐτὴ αὕτη ἡ ὑπόστασίς της. Εἰς τὰ πολιτικὰ θέματα συνήντησα ἰσχυρὰς προκαταλήψεις καὶ βιαίας ψυχώσεις, διεπίστωσα ὅμως καὶ ὑπολογισμόν, μήπως ἡ καθολικὴ εἰρήνευσις τοῦ λαοῦ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβάλῃ τὴν σημερινὴν κομματικὴν πραγματικότητα. Εἰς τὰ οἰκονομικὰ θέματα ἔπρεπε νὰ ἐκκαθαρίσωμεν βαρεῖαν καὶ ἐπικίνδυνον κληρονομίαν. Ἡ ἐξαθλίωσις τῶν μεγάλων λαϊκῶν στρωμάτων ἦτο, ἀληθῶς, δραματική. Ἡ ἔναρξις τῆς ἀνοικοδομήσεως, ἔπειτα ἀπὸ τὴν μανίαν τῆς καταστροφῆς, ἀπετέλει τὴν μοναδικὴν προϋπόθεσιν τῆς ἐπιβιώσεώς μας. Τραχὺ καὶ ἐπίμοχθον ὑπῆρξε τὸ ἔργον μας, τὸ ὁποῖον καθίστατο ἀκόμη τραχύτερον ἀπὸ τοὺς σκοπέλους οἱ ὁποῖοι παρενεβάλλοντο εἰς τὴν πορείαν μας. Οἱ οἰκονομικοὶ ὅμως συνεργάται τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς ὁποίους ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην μου καὶ πρὸς τοὺς ὁποίους ὀφείλεται πανελλήνιος ἔπαινος, εἶχον ἐπιδοθῆ εἰς τὸ ἔργον των μὲ τὴν δημιουργικὴν ἐκείνην πνοήν, ποὺ ἐμπνέει ἡ πίστις εἰς τὸ μέλλον τοῦ τόπου. Καί, ὅσον ἦτο ἀνθρωπίνως δυνατὸν ἐπέτυχον εἰς τὸν τομέα τῆς ἁρμοδιότητός των, γεγονὸς τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἐγγράφως καὶ δημοσίᾳ, ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ τοὺς ἐκπροσώπους τῆς Συμμάχου, τῆς μεγάλης καὶ γενναιόφρονος βοηθοῦ τῆς Ἑλλάδος τῆς Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας, πρὸς τὴν ὁποίαν εὐγνωμόνως ἀτενίζομεν ὅλοι οἱ Ἕλληνες. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεώς μου, παρὰ τὸν συστηματικὸν πόλεμον νεύρων, ὁ λαὸς ἤρχισε ν’ ἀπολαμβάνῃ τῶν ἀγαθῶν τῆς τάξεως, τῆς ἀσφαλείας, τῆς Δικαιοσύνης, τῆς ἰσοπολιτείας. Ἡ ἀνθρωπίνη ἀξιοπρέπεια ἤρχισε νὰ ἀποκαθίσταται. Κατεσιγάσθη ἡ ἐπαναστατικὴ ὁρμὴ τῶν λαϊκῶν ἐκείνων στρωμάτων, τὰ ὁποῖα παρεσύρθησαν κατὰ τὸ παρελθόν. Αἱ δημιουργηθεῖσαι ψυχώσεις ἤρχισαν ὑποχωροῦσαι. Τὰ πάντα ἔδειχναν ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὁδηγηθῶμεν βαθμιαίως εἰς ἐπιτυχίαν. Ὅταν, ὅμως, κατετέθη ὁ Προϋπολογισμός, ἐτίθεντο δηλαδή, τὰ ἀσφαλῆ θεμέλια, τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως τοῦ τόπου, καὶ ἐμελετῶντο μέτρα οἰκονομικῆς ἀνακουφίσεως τῶν πενομένων λαϊκῶν τάξεων καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπανηγυρίζαμεν τὴν ἔναρξιν τῶν ἔργων ἐξηλεκτρισμοῦ εἰς πέντε διάφορα σημεῖα τῆς Χώρας ἡ Κυβέρνησις ἀνετράπη. Τὰ γεγονότα εἶναι τόσον πρόσφατα ὥστε θεωρῶ περιττὴν τὴν ὑπόμνησίν των. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ὅμως, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, νὰ τονίσω, ὅτι ἡ τακτικὴ τῆς καταπονήσεως τοῦ ἀντιπάλου, τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσεν ἐναντίον μας, κατεπόνησε τὸν ἴδιον. Ἐπειδὴ αἱ Κυβερνητικαὶ ἐνέργειαι ἦσαν ἐκτὸς οἱασδήποτε ἐπικρίσεως, ἔπρεπε, πάσῃ θυσίᾳ νὰ εὑρεθῇ ἕνα πρόσχημα. Καὶ ὁμολογῶ μὲ ὅλην τὴν ἐπιείκειαν, τὴν ὁποίαν ἐξαντλῶ, ὅταν κρίνω τοὺς συνανθρώπους μου, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ χειρότερον πρόσχημα. Ὅτι, δηλαδή, ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργός, εἰς μίαν πανελλήνιον θρησκευτικὴν ἑορτὴν εἰς τὴν νῆσον Τῆνον, ὡμίλησε περὶ διευρύνσεως τῶν μέτρων ἐπιεικείας καὶ ἐξέφρασε τὴν εὐχὴν τῆς καταργήσεως, ἐν καιρῷ, τῆς θανατικῆς ποινῆς διὰ τοὺς πολιτικοὺς καταδίκους. Ἐὰν ὁ λόγος τῆς ἀνατροπῆς τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκεται εἰς τὴν διακήρυξίν μου ἐκείνην, τότε θὰ ἔπρεπε νὰ καθιερωθῇ ὡς δόγμα, κατὰ τὸν κ. Σοφ. Βενιζέλον, ὅτι ὁ ἑκάστοτε Ἕλλην Πρωθυπουργὸς πρέπει νὰ βασίζῃ τὴν πολιτικήν του εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκδικήσεως. Μὲ τὴν ἐκδίκησιν, ὅμως, κύριοι βουλευταί, δὲν συναδελφώνεται ὁ λαός. Εὐρύνεται μόνον τὸ χάσμα, διὰ νὰ ἀπειλῆται συνεχῶς ἡ ἑνότης τῆς Ἐθνικῆς συνειδήσεως, νὰ ἀπειλῆται, δηλαδή, αὐτὴ αὕτη ἡ Ἐθνική μας ὑπόστασις. Ἐδημιουργήθη Κυβερνητικὴ κρίσις, διότι εἰς μίαν θρησκευτικὴν ἑορτὴν ἐπανέλαβα τὸ «Εἰρήνη ὑμῖν» τοῦ Ἰησοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον Ἐκεῖνος κατεδικάσθη ἀπὸ τοὺς τότε Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους, θὰ ἦτο, φυσικά, ἀντίθετον πρὸς τὴν ἱστορίαν, ἐὰν καὶ οἱ σημερινοὶ Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι δὲν κατεδίκαζον, διὰ τὸν λόγον αὐτὸν καὶ ἕνα κοινὸν θνητόν. Εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου ἀνεφέρθην εἰς τὴν ἰδιαζόντως εὐπαθῆ πατριωτικὴν ἀνησυχίαν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Τὴν τιμῶ, ὅσον οὐδείς. Καί, ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον αὐτόν, διὰ νὰ τὸν προφυλάξω ἀπὸ οἱανδήποτε μελλοντικὴν πολιτικὴν περιπέτειαν, ἀλλὰ καὶ ἐκ φόβου μήπως ἡ πατριωτική του ἀνησυχία προσλάβει ἐπικινδύνους διαστάσεις, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὑπογραμμίσω, ὅτι, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀτυχεστάτου προσχήματος, τὸ ὁποῖον ἀνέσυρεν ἀπὸ τὸ ὁπλοστάσιον τῆς πικρίας του, ἡ στιγμὴ τὴν ὁποίαν ἐξέλεξε πρὸς δημιουργίαν Κυβερνητικῆς κρίσεως ἦτο ἡ πλέον ἄκαιρος. Δύο Ἀρχηγοί, μετέχοντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εὑρίσκοντο εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς φίλης Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας, διαπραγματευόμενοι θέματα, ἀφορῶντα τὴν οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν καὶ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας. Ἡ προστασία τῆς ἀποστολῆς των ἀπετέλει ἔργον στοιχειώδους Ἐθνικῆς σκοπιμότητος καὶ πολιτικῆς σωφροσύνης. Ἐπειδὴ δὲ γίνεται λόγος περὶ πατριωτισμοῦ, ἡ προστασία τῆς ἀποστολῆς των ἀπετέλει στοιχειώδη ἐπιταγὴν πατριωτικῆς εὐαισθησίας. Νομίζομεν, ὅτι δὲν θὰ ἐπήρχετο καμμία ἐθνικὴ ζημία, ἐὰν ἡ κρίσις ἐξεδηλοῦτο ὀλίγας ἡμέρας ἀργότερον. Ὅταν ἐπληροφορήθην τὴν ἐκραγεῖσαν Κυβερνητικὴν κρίσιν, ἐνῷ εὑρισκόμην εἰς τὴν Μακεδονίαν ἐπίστευσα, πρὸς στιγμήν, ὅτι ἡ πληροφορία ἐχαλκεύθη ἀπὸ συκοφαντικὴν διάθεσιν ἀπέναντι τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι εἰς τοὺς κοινοβουλευτικοὺς ἀγῶνας μιᾶς Δημοκρατίας θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο ἡ πολιτικὴ νάρκη, ὡς μέσον ἀνατινάξεως μιᾶς φιλικῆς Κυβερνήσεως. Δυστυχῶς ὅμως, ἀπὸ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν σκευωρίαν, δὲν ἀνετράπη, ἁπλῶς, ἡ Κυβέρνησίς μου. Πρέπει παραλλήλως νὰ ὑπογραμμισθῇ μὲ θλῖψιν τὸ γεγονός, ὅτι ἐπροξένησε κατάπληξιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἐπέφερε μείωσιν τοῦ κύρους τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, διότι εἰσήγαγεν εἰς τὴν πολιτικήν μας ζωὴν μεθόδους ἀπαραδέκτους. Ἠναγκάσθην νὰ διακόψω τὴν περιοδείαν μου καὶ ἐπέστρεψα εἰς Ἀθήνας. Συνεκάλεσα τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ εἰσηγήθην νὰ παραμείνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀρχὴν δι’ ὀλίγας ἡμέρας, μέχρι τῆς ἀφίξεως τῶν εἰς Ἀμερικὴν εὑρισκομένων Ἀρχηγῶν, καθὼς καὶ τοῦ εἰς Στρασβοῦργον, μὲ εἰδικὴν ἀποστολήν, μεταβάντος ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὰς ἀπόψεις μου ταύτας ἐξέθηκα εἰς τὴν Α.Μ. τὸν Βασιλέα, τονίσας ὅτι ἡ Κυβέρνησις τελεῖ μὲν οὐσιαστικῶς ὑπὸ παραίτησιν, ζητεῖ ὅμως ὀλιγοήμερον προθεσμίαν καὶ διὰ τὴν τυπικὴν ὑποβολήν της. Ὁ Βασιλεὺς προέκρινε τὴν ταχυτέραν ὁδὸν καὶ οὕτω τὴν ἡμέραν ἐκείνην ὑπεβλήθη καὶ ἡ τυπικὴ παραίτησις τῆς Κυβερνήσεώς μου. Αὐτὸ εἶναι, κύριοι βουλευταί, τὸ ἱστορικὸν τῆς τελευταίας κρίσεως. Ἀπεφύγαμεν νὰ ὁμιλήσωμεν, εὐθὺς ἀμέσως, διὰ νὰ μὴ δοθῇ τόνος ὀξύτητος εἰς τὴν πολιτικήν μας ζωὴν καὶ μάλιστα, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ τόπος ἔμεινεν ἀκυβέρνητος. Σήμερον ὅμως, ἐκρίναμεν ὅτι θὰ ἐξυπηρέτει τὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς μία ἐξιστόρησις τῶν γεγονότων, μία ἀντικειμενικὴ τοποθέτησίς των, διὰ νὰ μὴ περιπίπτωμεν εἰς νέα σφάλματα εἰς τὸ μέλλον καὶ διὰ νὰ κρίνεται ἕκαστος κατὰ τὰ ἔργα του. Ἤδη ἔχομεν ἐνώπιόν μας Κυβέρνησιν προεδρευομένην ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων. Ἀπέναντι τῶν ἀπαρτιζόντων αὐτήν, ὡς προσώπων, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀντίρρησιν. Εἶναι καὶ αὐτοὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ. Μὲ ὅλως ἰδιάζουσαν συμπάθειαν περιβάλλομεν τόσον τοὺς Ἀρχηγούς, ὅσον καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ καταβάλλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ διευκολύνωμεν τὸ ἔργον των, τὸ ὁποῖον ἐκ πείρας γνωρίζομεν πόσον δύσκολον καὶ πόσον πολυσύνθετον εἶναι. Ὑπὸ τὴν ἔμπνευσιν τῶν σκέψεων τούτων, προτοῦ νὰ συμβουλευθῶμεν τοὺς φίλους μας, ἔφθασα καὶ εἰς τὴν σκέψιν νὰ παράσχω εἰς τὴν νέαν Κυβέρνησιν τὴν ἐμπιστοσύνην μου, μέχρις ὅτου τὰ ἔργα της θὰ ἀπεδείκνυον, ὅτι αὕτη ἦτο ἀναξία τῆς ὑποστηρίξεώς μας. Ἡ καλοπροαίρετος διάθεσίς μας αὐτή, μᾶς ἔκαμε νὰ ἐκδηλώσωμεν τὴν σκέψιν μας αὐτὴν καὶ ἐγγράφως. Ἡγοῦμαι ὅμως Κόμματος Δημοκρατικῆς Ὀργανώσεως καὶ ἡ συμβολὴ του καὶ ἡ ἀπόφασίς του πρὸς τὸ θέμα, ὑπῆρξεν ἀντίθετος πρὸς τὴν ἀρχικὴν αὐτὴν πρόθεσίν μου. Ὑπὸ τὸ φῶς τῶν συζητήσεων τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὡρισμένων γεγονότων τὰ ὁποῖα ἐμεσολάβησαν μετὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς πρώτης Κυβερνητικῆς συνθέσεως, ἐκρίναμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔπρεπε νὰ τύχῃ τοῦ εὐεργετήματος αὐτοῦ ἐκ μέρους μας. Ἀπέναντι ἄλλως τε οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, τοποθετούμεθα ἀναλόγως τῶν ἐπιδιώξεων καὶ τῶν ἔργων της. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀποτελεῖ ἐπανάληψιν ὡραίων φράσεων καὶ μεγάλων ὑποσχέσεων. Εἰς πολλὰ σημεῖα ἀντιγράφει τὸ πρόγραμμά μας καὶ τίθεται αὐτόματον τὸ ἐρώτημα: διατὶ νὰ μὴ συνεχισθῇ ἡ ἐφαρμογή του παρὰ τῆς μείζονος Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου, ὅτε θὰ ἀπεφεύγετο ὁ σάλος τῆς Κυβερνητικῆς κρίσεως; Δὲν πιστεύομεν ἐν τούτοις εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ὡραιολογίας αὐτῆς, ἡ ὁποία προβάλλεται διὰ νὰ ἐμπνεύσῃ ἀγαθὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν λαόν. Συμφωνοῦμεν καὶ ἡμεῖς μὲ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς τηρήσεως τῆς ἐσωτερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς εἰρήνης καὶ θὰ στηρίξωμεν κατὰ τοῦτο, πᾶσαν Κυβέρνησιν πρὸς ἐπίτευξίν της. Ἐνδιαφερόμεθα καὶ διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς Χώρας, διὰ τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς σταθερότητα, καὶ διὰ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως καὶ πρὸς τοῦτο διὰ τὴν δημιουργίαν συνθηκῶν αἱ ὁποῖαι θὰ δώσουν εἰς τὴν Πατρίδα μας ἰσχυρὰν καὶ βιώσιμον Κυβέρνησιν. Δὲν νομίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτή, συγκεντρώνει τὰ ἀναγκαῖα αὐτὰ στοιχεῖα διὰ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ μέγα ἔργον τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν ὑπεστηρίζετο διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης μας ἡ ἰσχύς της θὰ ἦτο μικρά. Τοῦτο ἀπέδειξε καὶ τὸ τετράμηνον, ὁπότε ὁ λαὸς ἐκυβερνήθη ἀπὸ Κυβέρνησιν συγκροτουμένην ἐκ τῶν τριῶν Κομμάτων τοῦ Κέντρου. Ἡ συνέχισις τοῦ πειράματος ἀπὸ τοὺς 2 δὲν θὰ ἔφερε τοὺς καρποὺς τοὺς ὁποίους ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι προτιμότερον ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς ἄλλας λύσεις αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς ὁδηγήσουν πρὸς στερεὰν κυβερνητικὴν βάσιν. Αἱ ἐκλογαὶ μὲ σύστημα πλειοψηφικὸν εἶναι μία ἀπὸ τὰς λύσεις αὐτάς. Ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ πλήρης ἐλευθερία εἰς τὸν λαόν, νὰ ψηφίσῃ ἐκείνους τοὺς ὁποίους θέλει. Διὰ τοῦτο ἐπιφυλασσόμεθα νὰ δώσωμεν γνώμην ὅταν πλέον τεθῇ ὑπ’ ὄψει μας ὁ νέος νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ διαγράψῃ τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικόν. Βασικὸν ὅμως σημεῖον τοῦ νόμου πρέπει νὰ εἶναι, ὅτι αὐτὴν τὴν φορὰν οἱ στρατιῶται, δὲν θὰ ψηφίσουν εἰς χωριστὰ στρατιωτικὰ τμήματα καὶ θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀνέκαθεν ἰσχύουσα νομοθεσία καθ’ ἣν, οἱ ἔφεδροι ψηφίζουν μόνον ὅσοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἕδραν τῆς καταγωγῆς των. Ἡ τήρησις τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἡ ἰσοπολιτεία πρέπει νὰ ἀποτελέσουν τὴν θεμελειώδη ἀρχὴν τῆς Κυβερνητικῆς πολιτικῆς. Ἀπό τινος χρόνου ὅμως, εἰς τὰς ἐπαρχίας, παρουσιάζονται σοβαρὰ κρούσματα μεροληψίας τῶν δημοσίων ὀργάνων καὶ διακρίσεις ἐναντίον μέρους τῶν πολιτῶν καὶ εἰδικῶς κατὰ τῶν φίλων μας. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς ἐπισύρωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν καθιστῶμεν ὑπεύθυνον διὰ τὰς ἐνεργείας αὐτὸς τῶν ὀργάνων τῆς τηρήσεως τῆς τάξεως. Αὐτὰ τὰ γεγονότα εἶναι ἕνας κύριος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐκρίναμεν ἀσύμφορον νά δώσωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις παραμείνῃ εἰς τὴν ἀρχήν, θὰ φέρωμεν τὸ θέμα δι’ ἐπερωτήσεως εἰς δημοσίαν λεπτομερῆ συζήτησιν, διὰ νὰ πεισθῇ ὁ καθένας ὅτι εἰς πολλὰς περιφερείας τῆς Χώρας ὁ δεσποτισμὸς τῶν ὀργάνων τῆς τάξεως εἶναι ἀπαράδεκτος. Ὄλοι βέβαια εἴμεθα σύμφωνοι διὰ τὴν ἐθνικὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας καὶ πρῶτοι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι διεθέσαμεν τὸν βίον μας εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν Ἐθνικῶν Δικαίων τῆς Πατρίδος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτρεπτόν, οὔτε πρέπον, ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἀσφαλείας, νὰ καπηλεύωνται διὰ κομματικοὺς σκοποὺς αἱ ἀτομικαὶ ἐλευθερίαι μὲ τρομακτικὰ μέσα. Ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. ὁπουδήποτε εὑρίσκομαι, θὰ ἀγωνισθῶ διὰ νὰ φέρω εἰς πέρας τὴν ἀποστολήν μου. Μόνη φιλοδοξία μου εἶναι νὰ βοηθήσω εἰς τὴν ἀνακούφισιν ἑνὸς λαοῦ βασανισμένου, εἰς τὸ μεγαλεῖον τοῦ ὁποίου βαθύτατα πιστεύω. Ἐπιθυμῶ νὰ συμπληρωθῇ, ὅ,τι ἁπλῶς ἤρχισε καὶ νὰ πραγματοποιηθῇ ὅ,τι ὑπῆρξεν ἡ ἐπιδίωξις τῆς Κυβερνήσεώς μου ὡς Κυβερνήσεως πραγματικοῦ Κέντρου. Ἐμμένω εἰς τὴν ἐπαγγελίαν τῆς «ἀλλαγῆς» καὶ θεωρῶ πάντοτε ἀπαραίτητον τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς κρατικῆς μηχανῆς, τὴν ἀποκάλυψιν τῶν σκανδάλων τῆς τετραετίας καὶ τὴν ἀμείλικτον τιμωρίαν τῶν ἐνόχων. Ἄμεσος σκοπός μου εἶναι νὰ συμβάλω μὲ ὅλας μου τὰς δυνάμεις εἰς τὴν εἰρήνευσιν τοῦ λαοῦ, εἰς τὴν θεμελίωσιν τῆς ἀνασυγκροτήσεως ὑπὲρ τοῦ συνόλου καὶ ὄχι τῶν ὀλίγων προνομιούχων εἰς τὴν προετοιμασίαν τῆς κοινωνικῆς ἀναπλάσεως τοῦ τόπου. Πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ ἱεροῦ αὐτοῦ σκοποῦ, θὰ διαθέσω ὅλας μου τὰς δυνάμεις καὶ ὄχι μόνον ἐγώ, ἀλλὰ καὶ ὅλα τὰ στελέχη τῆς Ε.Π.Ε.Κ. θὰ περιέλθωμεν ὅλην τὴν Ἑλλάδα, διὰ νὰ διαφωτίσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν διακηρύσσοντες, ὅτι χωρὶς τὰς ἀτομικὰς ἐλευθερίας, δὲν ὑπάρχει ἐλευθέρα σκέψις, ἄνευ ἐλευθέρας σκέψεως δὲν ὑπάρχει ἔξαρσις, χωρὶς ἔξαρσιν δὲν γεννῶνται ἐμπνεύσεις. Αἱ ἐμπνεύσεις τῶν ἐλευθέρων ἀνθρώπων εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν τὰ μεγάλα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐξυψώνουν τοὺς Λαοὺς εἰς ἀνωτέρους ἐκπολιτιστικοὺς ὁρίζοντας διὰ νὰ ἀπολαμβάνουν τῶν ἀγαθῶν μιᾶς πραγματικῆς εἰρηνικῆς ζωῆς. Ἄς μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἡ Ἐθνική μας Ἱστορία διδάσκει ὅτι οὐδέποτε ἡ Νίκη ἠρνήθη νὰ στεφανώσῃ τοὺς δικαίους ἀγῶνας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§10Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἠθέλησα νὰ διακόψω τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Π.Ε.Κ., κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ λόγου του. Θὰ ἤθελον ὅμως νὰ τοῦ θέσω δύο ἐρωτήματα: Τὰ ὡραῖα αὐτὰ λόγια τὰ ὁποῖα μᾶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος, τὰ εἶχεν ὑπ’ ὄψει του ὅταν ἀπηύθυνε τὴν ἐπιστολὴν διὰ τῆς ὁποίας ἐδήλου, ὅτι θὰ δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Ἡ ἐπιστολὴ τῆς 29ης Αὐγούστου, δὲν περιεῖχεν οὐδεμίαν ἐπιφύλαξιν ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. πρόκειται νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Κόμματός του. Καὶ δεύτερον: Ποῖα εἶναι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐμεσολάβησαν, ὥστε νὰ ἀναγκάσουν τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ε.Π.Ε.Κ. εἰς τὴν ὑπαναχώρησίν του ταύτην; Ζητῶ ἀπάντησιν.

§11Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Ἀπήντησα ἀκριβῶς εἰς ὅλα αὐτά.

§12Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως) Δὲν ἀπηντήσατε καθόλου. Δηλαδὴ ἀποφεύγετε νὰ ἀπαντήσητε.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σοφιανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§14Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, καλούμεθα νὰ δώσωμεν ἢ νὰ μὴ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ τρίτη κατὰ σειρὰν Κυβέρνησις, ποὺ ζητεῖ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς σημερινῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία προῆλθεν ἀπὸ τὰς πολυσημάντους ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου. Ἡ πρώτη Κυβέρνησις, ὅπως ὅλοι ἐνθυμούμεθα, ἦτο ἡ δεκαπενθήμερος Κυβέρνησις, ποὺ προηδρεύθη ἀπὸ τὸν καὶ σήμερον Πρωθυπουργὸν κ. Σ. Βενιζέλον, ἡ ὁποία, ὅμως, δὲν κατώρθωσε νὰ παρουσιασθῇ πρὸ τῆς Βουλῆς, διότι, ὅπως ὅλοι ἐνθυμῆσθε, ὁ Ἀμερικανικὸς παράγων ἠξίωσε διεύρυνσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, διὰ νὰ μὴ παρακωλυθῇ ἡ παροχὴ τῆς περαιτέρω Ἀμερικανικῆς βοηθείας. Ἡ δευτέρα, κατὰ σειρὰν Κυβέρνησις, ὑπῆρξε Κυβέρνησις τοῦ λεγομένου τριπτύχου, Κυβέρνησις, ἡ ὁποία προηδρεύθη ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Π.Ε.Κ., στρατηγὸν Πλαστήραν, ἡ ὁποία περιέλαβε τὰ 3 Κόμματα τοῦ Κέντρου, χωρὶς ὅμως νὰ συμπεριλάβῃ εἰς τοὺς κόλπους της, ὡς ἐνεργὸν μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ ὁποίου, ἐν τοσούτῳ, ἀντιπρόσωποι συμμετεῖχον εἰς ἱκανὸν ἀριθμὸν εἰς τὴν Κυβέρνησίν του. Καὶ ἡ τρίτη, κατὰ σειράν, Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ἐνώπιόν σας, εἶναι ἡ σημερινὴ τοῦ διπτύχου, ἡ προεδρευομένη καὶ πάλιν ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία ζητεῖ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς εἰς μίαν περίστασιν ἐκτάκτως κρίσιμον διὰ τὸ Ἔθνος. Καὶ πρὸς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων καὶ πρὸς τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν, τρέφω ἐκ παραδόσεως, ἐξαιρετικὴν ἀγάπην καὶ ἐκτίμησιν καὶ σεβασμὸν πρὸς τὸν ἁγνὸν πατριωτισμόν των. Συνεπῶς, ἐὰν ὅσα θὰ εἴπω, θὰ θεωρηθοῦν ὡς προερχόμενα ἐξ οἱασδήποτε μεμψιμοιρίας ἢ πολιτικῆς ἀντιθέσεως, παρακαλῶ πολὺ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι προέρχονται ἀπὸ τὰ ἁγνότερα τῶν ἐλατηρίων, ἀκριβῶς πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τῶν δύο. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅταν ἀπεφάσισε νὰ σχηματίσῃ τὴν ὁμοιογενῆ Κυβέρνησίν του, τὴν δεκαπενθήμερον, καθὼς ἐνθυμοῦμαι, εἰς ἰδιαιτέραν συνομιλίαν τὴν ὁποίαν εἶχε μὲ ἐμέ, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐζήτησε νὰ μάθῃ τὰς γνώμας, μοῦ εἶπεν, ὅτι ἔχει ἀπόφασιν νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὴν Βουλὴν μὲ πρόγραμμα τῆς εὐρυτέρας δυνατῆς ἀμνηστίας. Φυσικὸν εἶναι, ὅτι εἰς τὸν ὀπαδὸν τῆς θεωρίας τῆς παροχῆς ἀμνηστίας ἀπήχησαν εὐμενῶς οἱ λόγοι τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ.

§15Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Περὶ γενικῆς ἀμνηστίας οὐδέποτε ὡμίλησα.

§16Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον τῆς εὐρυτέρας δυνατῆς ἀμνηστίας. Τί συνέβαινεν, ὥστε ὁ τότε δώσας τὴν ὑπόσχεσιν ἐκείνην, μετὰ τὸ πεντάμηνον διάστημα νὰ λάβῃ ἀφορμὴν ἐκ τοῦ εἰς Τῆνον ἐκφωνηθέντος λόγου τοῦ προηγουμένου Πρωθυπουργοῦ στρατηγοῦ κ. Πλαστήρα, ὥστε νὰ τὸν κατηγορῇ διὰ τὴν διεύρυνσιν τῶν μέτρων ἐπιεικείας καὶ νὰ λάβῃ ἀφορμὴν ἐξ αὐτοῦ, διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ὁμολογῶ ὅτι μοῦ εἶναι ἄγνωστον. Θὰ ὑπάρξῃ ἴσως ἡ δικαιολογία...

§17Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Μὲ συγχωρεῖτε. Εἶχον μεσολαβήσει διεθνῆ γεγονότα.

§18Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. ... Θὰ ὑπάρξῃ ἴσως δικαιολογία, ὅτι ἐμεσολάβησαν τὰ γεγονότα τῆς Κορέας. Ἀλλά, κύριοι, διὰ πάντα ἔχοντα κοινὸν νοῦν, ἀκριβῶς, τὰ γεγονότα τῆς Κορέας ἐπέβαλον μεγαλυτέραν προφύλαξιν καὶ μεγαλυτέραν διεύρυνσιν τῶν μέτρων ἐπιεικείας. Ἔρχομαι εἰς τὸν ἔντιμον στρατηγὸν Πλαστήραν, πρὸς τὸν ὁποῖον τρέφω ἐξαιρετικὸν σεβασμόν, ἐπαναλαμβάνω, διὰ νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι κατῆλθεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου μὲ πρόγραμμα περίπου προσόμοιον πρὸς τὸ ἰδικόν μας. Ἐνθυμοῦμαι, μάλιστα, ὅτι εἰς συνέντευξιν τὴν ὁποίαν ἔδωσε πρὸς τὸ Πρακτορεῖον Τράνς–Πρέςς, εὑρισκόμην τότε εἰς τὸ Παρίσι, ἦτο τόσον καταπληκτικῶς ὁμοία πρὸς τὰ ἀπὸ ἐμὲ ἐκεῖ ὑποστηριζόμενα, ὥστε πάντες διηρωτήθησαν, ἐὰν εὑρισκόμην εἰς ἀπόλυτον ἐπαφὴν καὶ εἰς ἀπόλυτον ταυτότητα σκέψεων μὲ τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν. Τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐξήγγειλεν ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὑπῆρξε πρόγραμμα πραγματικῆς συνεργασίας καὶ εἰρηνεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κατ’ ἐμέ, καὶ τοὺς συμφωνοῦντας πρὸς ἐμέ, εἶναι ἄξιος τιμῆς, διότι διέγνωσε τὴν ἀνάγκην εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ τόπος νὰ εἰρηνεύσῃ. Τί συνέβη, ὥστε ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ νὰ ὑπαναχωρήσῃ ἀπὸ τὸ ἀρχικὸν πρόγραμμα, ὅταν εἰσῆλθεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μοῦ εἶναι ἄγνωστον. Συνήντησεν ἀντίδρασιν; Μοῦ εἶναι ἄγνωστον. Εἶναι γεγονός, ὅτι ὁ πρώην Πρωθυπουργός, ὅ,τι ἐδήλωσεν ὡς ἀντιπολιτευόμενος, τὸ ἐπανέλαβεν εἰς τὸν λόγον του εἰς τὴν Τῆνον. Παρ’ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν ποὺ τρέφω δι’ αὐτὸν εἰς τὴν ὅλην πολιτείαν ἀμφοτέρων πρέπει νὰ σημειώσω, ὅτι ὑπάρχει κάποια ἀσυνέπεια εἰς τὴν πολιτικήν των καὶ χωρὶς νὰ θέλω νὰ τοὺς κακίσω ἀπευθύνω τὴν σύστασιν, ὅπως ἀντιληφθοῦν τὸ δύσκολον τῶν περιστάσεων, τὰς ὁποίας διατρέχει τὸ Ἔθνος καὶ νὰ χαράξουν μίαν κατευθυντήριον γραμμὴν διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον θὰ δυνηθῇ νὰ ὀρθοποδήσῃ ὁ τόπος. Κύριοι βουλευταί, ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχον ἀμφιβολίας περὶ τῆς δυνατότητος τῆς ἐπιτυχίας της καὶ αὐτὸ τὸ ἐστήριζον πρὸ πάντων εἰς τὴν βαθυτέραν ἀνομοιογένειαν ποὺ ὑφίστατο εἰς τοὺς κόλπους τῆς τριπτύχου αὐτῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰς διαφορετικὰς καὶ διαφόρων ἀποχρώσεων ἀντιλήψεις, ἐὰν θέλετε εἰς τὰ διάφορα complex. Καὶ ἐκεῖνο ποὺ τότε ὑπεστήριζα ἐπηλήθευσεν, ὅτι, δηλαδή, δὲν ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, διότι ἠσκήθη πίεσις ἀπὸ τὰς πτέρυγας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τόσον τῆς δεξιᾶς ἢ τῆς ἀριστερᾶς, ἀλλ’ ἔπεσεν ἀφ’ ἑαυτῆς διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διότι δὲν ὑπῆρχεν ὁμοιογένεια σκέψεως καὶ κατευθύνσεως. Αἱ Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ εἶναι πάντοτε τὰ καλύτερα τῶν σχημάτων καὶ ἡ δύναμις αὐτῶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἔντιμον συνεργασίαν καὶ τὴν ταυτότητα ἀντιλήψεων. Ἐξετάζονται τὰ θέματα προκαταβολικῶς μέχρι λεπτομερείας καὶ κατόπιν ἀποφασίζεται ἡ σύμπραξις καὶ ἡ ἐκτέλεσις τῆς συμπράξεως. Τοιοῦτόν τι δὲν συνέβη εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν καὶ δι’ αὐτὸ ἐφθάσαμεν νὰ βλέπωμεν αὐτὴν κάθε πρωΐ νὰ στέκῃ καὶ κάθε βράδυ νὰ πέφτῃ καὶ νὰ διερωτώμεθα, ἐὰν εὑρισκώμεθα πρὸ Κυβερνήσεως ἢ ὄχι. Ὑποθέτω, ὅτι ἐζήσαμεν ὅλοι τὴν περίοδον τῆς τετραετίας καὶ εἴδομεν ποὺ μᾶς ὡδήγησεν· εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ εἰσέλθωμεν εἰς περίοδον εὐσταθῶν Κυβερνήσεων καὶ τοῦτο διὰ τὸ δύσκολον τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν συνθηκῶν. Ἡ σημερινὴ δίπτυχος Κυβέρνησις, ἀφοῦ συνετέλεσε διὰ τῆς στάσεώς της νὰ πέσῃ ἡ προκάτοχός της τρίπτυχος τῆς ἔκαμε καὶ ἐπιμνημόσυνον τελετὴν καὶ τῆς ἐξετόξευσε καὶ τὰ πάρθια βέλη της, ὅτι παρεξήγησε τὸ πρόγραμμά της. Ἰδοὺ τί λέγουν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις:... (ἀναγινώσκει)... Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ δίπτυχος ἀπειθὴς κατηγορεῖται ἀπὸ τὴν τρίπτυχον, μολονότι καὶ αὕτη συμμετεῖχε ταύτης; Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ ἐμφάνισις τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου ἐδημιούργησεν αἴσθημα ἀνακουφίσεως εἰς τὸ σύνολον τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀποκάμει ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις τῆς τετραετίας. Ἐὰν κατόπιν ἡ ὅλη στάσις τῆς Κυβερνήσεως δὲν συνετέλεσεν, ὥστε νὰ στερεωθῇ ἡ ἐμπιστοσύνη, ἡ ὁποία ἐνεπνεύσθη, αὐτό, δυστυχῶς, ὀφείλεται εἰς τὴν πολιτικήν της. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζεται μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, μολονότι ἀνέλαβε νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν ἰσοπολιτείαν, ἐξακολουθοῦν νὰ ὑφίστανται 1) μέτρα διὰ τῶν ὁποίων οἱ πολῖται διακρίνονται εἰς αʹ καὶ βʹ κατηγορίαν, 2) νὰ ὑπάρχουν εἰς τὰς φυλακὰς καὶ τὰ ξερονήσια χιλιάδες πολιτῶν, 3) νὰ ἐξακολουθοῦν νὰ λειτουργοῦν ἔκτακτα Στρατοδικεῖα, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἰσχύῃ ὁ νόμος περὶ Τύπου, 4) τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα ἐξακολουθοῦν νὰ δροῦν εἰς τὰς ἐπαρχίας, κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον ὑπέμνησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ, τελευτῶν τὸν λόγον του. Ὁμολογῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι μετὰ ἕνα ἐμφύλιον ξενοκίνητον πόλεμον, μετὰ ἕνα ἀνταρτοπόλεμον, φυσικὸν εἶναι νὰ μὴ ἀποκατασταθοῦν τὰ πράγματα εἰς τὴν προτέραν αὐτῶν κατάστασιν εὐθὺς ἀμέσως καὶ αὐτομάτως καὶ ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε διὰ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐπηκολούθησαν τὴν συμφωνίαν τῆς Βάρκιζας —ἡ ὁποία ἔδωσε τὴν εἰρήνην εἰς τὸν τόπον—ὅταν φύγῃ ὁ μεγάλος πυρετὸς ἀφήνει ἕνα πυρέτιον, διέρχεται δὲ διάφορα στάδια ὁ ἀσθενής, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἀπυρεσίαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελον νὰ τονίσω εἶναι τοῦτο: Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ προστατεύσῃ τὰς πενεστέρας τάξεις καὶ τοὺς σιτοπαραγωγοὺς. Ἀλλ’ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει της, ὅτι καθορίζουσα, ὅπως καὶ καθώρισε, τὴν τιμὴν τοῦ σίτου εἰς τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν τὸν καθώρισε καὶ μὴ λαμβάνουσα ἐξ ἄλλου μέτρα διὰ νὰ μὴ αὐξηθῇ τὸ κόστος τῆς ζωῆς, θὰ ὠφελοῦσε μὲν τοὺς σιτοπαραγωγούς, ἀλλὰ θὰ ἐπεβάρυνεν ὅλας τὰς ἄλλας καταναλωτικὰς τάξεις; Διότι αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα ἀκριβῶς. Ἐπὶ πλέον μία ἀρετή, ἡ ὁποία ἀναγνωρίζεται εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, εἶναι ὅτι κατήρτισε προϋπολογισμόν, ὅτι ηὔξησε τοὺς μισθοὺς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Τὸ γεγονὸς εἶναι τόσον γνωστὸν εἰς τοὺς πάντας, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω εἰς αὐτό. Ηὔξησε τοὺς μισθοὺς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἀρχίζοντας ἀπὸ τοὺς ἀνωτέρους καὶ ἀφῆκεν εἰς τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον ὅλους τοὺς κατωτέρους, οἱ ὁποῖοι ἀκριβῶς εἶχον ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως αὐτῆς. Καὶ τὸ συμπέρασμα τῆς γραφῆς, εἶναι ὅτι τὸ ὑπαλληλικὸν ζήτημα κάθε ἄλλο δύναται νὰ θεωρηθῇ παρὰ λελυμένον. Διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μισθωτῶν καὶ τῶν ἀποχειροβιώτων τοῦ δημοσίου, δι’ αὐτὸ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω διατί ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται σήμερον νὰ αὐξήσῃ τὰς συντάξεις καὶ δὲν τὸ ἔκαμεν ὅταν εὑρίσκετο εἰς τὴν ἐξουσίαν. Μὲ αὐτὸ δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἐμπνέεται ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν διάθεσιν νὰ ἀνακουφίσῃ τὴν θέσιν τῶν πενομένων συνταξιούχων, ἡ ὁποία εἶναι πράγματι δυσάρεστος. Ἀλλὰ διατί ἕνα τόσον φλέγον ζήτημα δὲν τὸ ἔλυσεν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς τριπτύχου μορφῆς της; Ὅσον ἀφορᾷ τὸν προϋπολογισμόν, εἰς τὸ ὅτι ἔθεσε τὴν ἀνασυγκρότησιν εἰς τὸ κέντρον τοῦ βάρους τῆς ὅλης ἐργασίας της, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ὑπεστήριξα, ἀπαντῶν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως Πλαστήρα, ὅτι ἀνοικοδόμησις δὲν εἶναι νοητὴ ἄνευ πραγματικῆς εἰρηνεύσεως τοῦ τόπου πρωτίστως. Χαίρω δὲ ἰδιαιτέρως, ὅτι εἰς τὸ περιοδικὸν «Νέα Οἰκονομία» εἰς τὸ ὁποῖον ἐκλήθησαν νὰ δώσουν τὴν γνώμην των ὅλοι οἱ εἰδικοὶ παράγοντες, πάντες ἀποφαίνονται, ὅτι φυσικὰ προέχει πρωτίστως ἡ εἰρήνευσις τοῦ τόπου διὰ νὰ προκόψῃ οἱαδήποτε ἀνασυγκρότησις. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἤθελα νὰ τονίσω εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι τοῦτο: Ἡ ἀνασυγκρότησις αὐτὴ πρόκειται πράγματι νὰ ἐξαγάγῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὴν δύσκολον θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται; Πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ τὰς βιομηχανίας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπορροφήσουν, ὅπως καὶ θὰ ἔπρεπε, σημαντικὸν περίσσευμα τοῦ δημογραφικοῦ περισσεύματος, τὸ ὁποῖον, ὁσημέραι, ἐπιβαρύνει ἀκόμη περισσότερον τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν; Ἐὰν ναί, ἔχει καλῶς. Ἐὰν ὅμως ὄχι; Ἐὰν ἡ ἀνασυγκρότησις πρόκειται νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ ὀλίγα ἔργα τὰ ὁποῖα ἐξηγγέλθησαν ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ἐὰν πρόκειται νὰ ἀπομαστώσῃ τὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου, διὰ νὰ ἐξάγωνται ὑπὸ μορφὴν κατειργασμένων προϊόντων τὰ Ἑλληνικὰ πράγματα, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν νομίζω, ὅτι ἡ ἀνασυγκρότησις εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐπόθησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ τείνῃ πάσῃ θυσίᾳ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Κύριοι, ἔχομεν ἀνάγκην μεγάλης μεταλλουργίας, διότι κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπορροφήσωμεν ἕνα μεγάλο ποσοστὸν τοῦ δημογραφικοῦ περισσεύματος. Τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐνεκαινιάσθησαν καὶ τὰ ὁποῖα μὲ τόσον θόρυβον ἐξήγγειλεν ἡ Κυβέρνησις τὰ ἔργα αὐτά, εἶναι ἔργα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ δώσουν τὸ δέκατον τῆς ὅλης ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ ὁ τόπος. Ἡ ἐνέργεια αὐτή, ἡ ὁποία θὰ ἀπαιτήσῃ χρονικὸν διάστημα μακρὸν διὰ νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὸ ἀκέραιον, ἡ ἐνέργεια αὐτὴ θὰ προέλθῃ ἀπὸ τὰ ὑδραυλικὰ ἐργοστάσια τῶν ποταμῶν καὶ ἀπὸ τὰς θερμικὰς ἐγκαταστάσεις ὄχι βέβαια τῆς Πτολεμαΐδος ὅπως θὰ ἔπρεπεν, ἀλλὰ τῶν μεταλλείων τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὴν νῆσον Εὔβοιαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὀνομάσω ἕνα τοιοῦτον ἔργον, ὡς ἔργον πραγματικῆς ἀνασυγκροτήσεως καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπόσχω τοῦ χαρακτηρισμοῦ αὐτοῦ, ἐὰν θέλω νὰ σέβωμαι τὴν ἀλήθειαν καὶ τὰ πράγματα. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ ἔργον αὐτὸ ἀπὸ τὰς Ἀμερικανικὰς ὑπηρεσίας; Νομίζω ναί, δίδοντες εἰς τοὺς Ἀμερικανοὺς νὰ ἐννοήσουν, ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν πραγματικὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ τόπου. Καὶ νομίζω, ὅτι μὲ μίαν ἐπιμονὴν εἰς αὐτὸν τὸν δρόμον θὰ ἔπρεπε νὰ ὁδηγηθοῦν. Ἀλλά, κύριοι, ἔρχομαι καὶ εἰς τὰς ἀσθενεῖς πλευρὰς τῆς Κυβερνήσεως τοῦ τριπτύχου, δηλαδή, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τοῦ Ἐφοδιασμοῦ δὲν ἔκαμε τίποτε, διὰ νὰ κατεβάσῃ τὸν τιμάριθμον, ὅτι αἱ τιμαὶ τῶν τροφίμων ηὐξήθησαν ἁλματωδῶς. Καὶ ὅτι αἱ πάσχουσαι τάξεις τῆς κοινωνίας δυσφοροῦν καθημερινῶς μέχρι σημείου ἀνησυχητικοῦ. Πῶς νὰ μὴ δυσφοροῦν ἄλλως τε; Πῶς νὰ μὴ δυσφορῇ ἕνας μικρὸς ὑπάλληλος, ὅταν λαμβάνῃ μισθὸν ἐκ 500 χιλιάδων δραχμῶν; Πῶς θὰ συντηρήσῃ, ὄχι τὴν οἰκογένειάν του, ἀλλὰ καὶ τὸν ἑαυτόν του ἀκόμη; Ἀλλ’ ἔρχομαι περαιτέρω εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς Ἐθνικῆς ἀσφαλείας, τὸ ὁποῖον, καθ’ ἃ λέγει ὁ σημερινὸς κ. Πρωθυπουργός, τοῦ ἐγέννησε τὰς ἀνησυχίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι τῷ ἐπέβαλον νὰ κρημνίσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, διὰ νὰ τὴν ὑποκαταστήσῃ διὰ τῆς ἰδικῆς του. Ἀφορμὴν εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔδωκεν ἀσφαλῶς ὁ λόγος τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα εἰς τὴν νῆσον Τῆνον. Κύριοι, εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι ἀποτίω φόρον τιμῆς εἰς τὸν τέως Πρωθυπουργόν, διότι ἐπανεῦρε τὸν ἑαυτόν του. Συμπίπτομεν μὲ τὸν στρατηγὸν κ. Πλαστήραν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τοὐλάχιστον.

§19Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Μόνον εἰς αὐτό; Δὲν ἔχετε καμμίαν διαφοράν!

§20Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλά, κύριοι, ἤθελα νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἑξῆς: Ἡ Ἐθνικὴ ἀσφάλεια εἶναι ἔργον ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν Ἑλλήνων. Καὶ νομίζω, ὅτι μὲ τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω ἐξ ὀνόματος τῆς μερίδος τῆς Βουλῆς τῆς ὁποίας ἡγοῦμαι, νομίζω ὅτι αἱ προτάσεις καὶ ἡ εἰσήγησις εἰς τὴν Βουλὴν κατησφάλιζον ἀκόμη περισσότερον τὴν Ἐθνικὴν ἀσφάλειαν, διότι ἦρον τὴν αἰτίαν τῆς ἐσωτερικῆς ἀναταραχῆς. Πιστεύω ἀκραδάντως καὶ σήμερον ἀκόμη, ὅτι ἂν φανῶμεν κἄπως γενναιόφρονες καὶ ἀποκαταστήσωμεν στοιχειώδη δικαιοσύνην, θὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν πραγματικὴν εἰρήνευσιν τοῦ τόπου, διὰ νὰ ἴδῃ ὁ τόπος ἐφεξῆς πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κατασφαλισθῇ ἀπὸ ἀπόψεως ἀκεραιότητος τοῦ ἐδάφους του καὶ πῶς θὰ προκόψῃ οἰκονομικῶς, διὰ νὰ ἀναστηλώσῃ τὰ ἐρείπια, τὰ ὁποῖα συνεσώρευσαν εἰς τὸν τόπον οἱ ἀλλεπάλληλοι πόλεμοι, χωρὶς νὰ ὑπολειφθῇ καὶ ὁ ἐσωτερικὸς πόλεμος καὶ πολυκατάρατος ἐσωτερικὸς σπαραγμός. Καὶ ἐπειδὴ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὑπάρχουν μερικοί, ἐνδεχομένως, οἱ ὁποῖοι φαντάζονται, ὅτι ἡ Ἕνωσις τῶν Δημοκρατικῶν Ἀριστερῶν ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ ὑποδαυλίσῃ πυρκαϊάς, δηλῶ καὶ σήμερον, ὅπως ἐδήλωσα ἐνυπογράφως, ἄλλως τε καὶ ἄλλοτε, δηλῶ, λέγω, καὶ σήμερον ἀκόμη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν εὐνοοῦμεν οὐδενὸς εἴδους ἐπανάληψιν συμμοριτικοῦ ἀγῶνος, διότι νομίζομεν, ὅτι ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην πρὸ παντὸς ἡσυχίας καὶ εἰρηνεύσεως, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ περισώσῃ τὸν ἑαυτόν του ἀπὸ τὸν καταμελισμόν, ὁ ὁποῖος τὸν ἀναμένει. Ἄς ἔλθωμεν τώρα, κύριοι, εἰς τὸ ἔργον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία φαντάζεται ἑαυτὴν εὐτυχῆ, διότι δύναται νὰ ἐπικοινωνήσῃ μέσῳ τῆς Βουλῆς μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὑποσχομένη εἰς αὐτὸν ..... καὶ τὶ δὲν ὑπόσχεται! Τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πραγματικὴ πανάκεια. Θὰ ἔλεγέ τις, ὅτι εἶναι πρόγραμμα μιᾶς Κυβερνήσεως ἐξερχομένης ἀπὸ μίαν καταπληκτικὴν πλειοψηφίαν ἐκ προσφάτων ἐκλογῶν καὶ ἀπευθυνομένης πρὸς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς πρώτης συνεδριάσεως. Καὶ ὅμως συμβαίνει ἐντελῶς τὸ ἀντίθετον, διότι προέρχεται ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν ἑνὸς κέντρου καταπεπονημένου, καταπονήσαντος τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἐκείνου καταπονηθέντος. Ποῖαι εἶναι αἱ βασικαὶ ἀρχαὶ τοῦ Κυβερνητικοῦ προγράμματος, αἱ ὁποῖαι εἰσάγονται, ἡ προστασία καὶ ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς εἰρήνης. Ὁ λόγος ἀγαστός, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ προστατεύσωμεν τὴν εἰρήνην διὰ τῶν λόγων μόνον καὶ ὄχι διὰ τῶν ἔργων. Γράφει τὸ Κυβερνητικὸν ὑπόμνημα: (ἀναγινώσκει) «...........................» Ἡ Ἑλλάς, κύριοι βουλευταί, σήμερον διατρέχει ἐξαιρετικοὺς κινδύνους καὶ αὐτοὶ εἶναι μία κοινοτυπία, τὴν ὁποίαν εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβωμεν. Τὸ ἐρώτημα ποὺ τίθεται εἰς πάντα ἐχέφρονα ἄνθρωπον εἶναι περὶ τοῦ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ εἰρήνη. Ἡ εἰρήνη δὲν ἐξασφαλίζεται, βεβαίως, μὲ τὴν ἔντασιν τῶν σχέσεων τῶν Μεγάλων, τὴν ὀφειλομένην εἰς τὸ γεγονός, διὰ νὰ ἐπαναλάβω μίαν σοφὴν ρῆσιν τοῦ βουλευτοῦ τῶν Παρισίων Πὼλ Ριβέ, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ σοφὸς διεθνολόγος, ἕνας ἐπιστήμων διεθνοῦς κύρους, τὴν ὀφειλομένην εἰς τὸ γεγονός, ὅτι οἱ Ἀμερικανοὶ φοβοῦνται τοὺς Ρώσους περισσότερον τοῦ δέοντος καὶ οἱ Ρῶσοι τοὺς Ἀμερικανοὺς περισσότερον τοῦ δέοντος. Αὐτὸς ὁ ἀμοιβαῖος φόβος, ὁ ὁποῖος ἐπενεργεῖ εἰς τὰς ψυχὰς τῶν τεραστίων αὐτῶν Δυνάμεων, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει διαταράξει τὴν εἰρήνην καὶ ἔχει δημιουργήσει μίαν δικαίαν ἀνησυχίαν, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἀγωνίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸ χάος αὐτὸ εἰς τὸ ὁποῖον εἰσήλθομεν ἀπὸ ἀστοχήματα; Ναί, κατὰ τὴν γνώμην μου, διότι ἂν ὑπάρχουν στρατιωτικοὶ εἰς τὰς παρατάξεις, οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον νὰ διακινδυνεύσουν, πρέπει νὰ ὑπάρχουν πολιτικοὶ εἰς τὰ δύο στρατόπεδα, οἱ ὁποῖοι ἔχοντες συναίσθησιν τῆς εὐθύνης θὰ σταματήσουν τὸ κακὸν πρὶν ἐκδηλωθῇ ἡ σύρραξις αὐτή, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ κινδυνεύσῃ μόνον νὰ σφαγῇ ὁ κόσμος, ἀλλὰ θὰ σταματήσῃ ὁ πολιτισμὸς τῆς ἀνθρωπότητος. Ἔχω μίαν διαίσθησιν, ἴσως νὰ πλανῶμαι, ἴσως νὰ κάμω τὴν εὐχήν μου πραγματικότητα, ἔχω μίαν διαίσθησιν, τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ ἀποκρύψω ἀπὸ τὴν Βουλήν, ὅτι, προτοῦ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον, ὅτι θὰ συνέλθουν οἱ πάντες καὶ ὅτι κάποτε θὰ δώσουν τὰ χέρια καὶ θὰ συνεννοηθοῦν, διότι ὑπάρχει τρόπος συνεννοήσεως. Καὶ κάποτε ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶπεν εἷς μέγας πολιτικός: εἰς τὴν πολιτικὴν εἶναι δυνατὸς καὶ ὁ τετραγωνισμὸς τοῦ κύκλου. Οὐδεὶς δὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιληφθῇ πῶς εἶναι δυνατὸν ἄνθρωποι ὑπέχοντες σοβαρωτάτας εὐθύνας, διευθύνοντες τὰς τύχας κοσμοκρατοριῶν νὰ μὴ συνέλθουν πρὸ τοῦ κινδύνου, εἰς τὸν ὁποῖον φέρεται ὁ κόσμος, νὰ καταστραφῇ πράγματι αὐτὸς οὗτος ὁ πολιτισμὸς καὶ νὰ μὴ εὑρεθῇ διέξοδος, διὰ νὰ ἐπέλθῃ συνεννόησις βαθυτέρα, ἀπεργαζομένη μίαν εἰρήνην δι’ ἱκανὸν χρόνον τοὐλάχιστον. Ἐάν, κύριοι, κατορθωθῇ τὸ τοιοῦτον—καὶ θέλω νὰ πιστεύω ὅτι θὰ κατορθωθῇ—τελικῶς, τότε, τὰ δύο συστήματα θὰ ἠμπορέσουν νὰ ζήσουν παράλληλα, διὰ νὰ δείξουν ποῖον ἐξ αὐτῶν ἀντέχει περισσότερον εἰς τὸν χρόνον καὶ αὐτὸ εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνο ποὺ πείθει τοὺς πάντας, ὅτι ἐὰν προκύψῃ ἡ συνεννόησις καὶ κατορθωθῇ νὰ συμβιώσουν τὰ δύο συστήματα μεταξύ των, ἀπὸ τὴν συμβίωσιν αὐτὴν πρῶτον θὰ ἀπαλειφθῇ ὁ φόβος καὶ ἡ ὑπόνοια καὶ ἡ καχυποψία, ποὺ συνέχει τοὺς πάντας καὶ δεύτερον θὰ κατορθωθῇ ἡ ἐξεύρεσις τῆς συνθέσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία εἰς πάντα τόπον καὶ χρόνον ἀποτελεῖ τὴν ζωὴν τῶν κοινωνιῶν. Ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρίζεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὴν εἰρήνην, ὅταν προσδένηται, κυριολεκτικῶς, εἰς τὸ ἅρμα τῆς πλειοψηφίας τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν; Δὲν θέλω, βεβαίως, νὰ κατηγορήσω τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον ἐν τῷ μέτρῳ τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων ὑπῆρξα εἷς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν διάσκεψιν τοῦ Ἁγίου Φραγκίσκου εἰς τὴν ἐκπόνησιν τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι, αἱ κατηγορίαι αἱ ὁποῖαι διατυπώνονται ἑκατέρωθεν περὶ τῆς χρήσεως ἢ τῆς καταχρήσεως τοῦ «βέτο», εἶναι καταπληκτικαί· δὲν γνωρίζω ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν «βέτο», ἀλλὰ γνωρίζω ὅτι, καὶ τοῦτο τὸ γνωρίζω, διότι ἤμην Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐξεπόνησε τὸ τμῆμα τοῦ Χάρτου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας καὶ παρέστην εἰς τὸ Συμβούλιον αὐτὸ καὶ ἤκουσα τοὺς Ἀμερικανοὺς λέγοντας, ὅτι ἂν ὑπάρχῃ δύναμις, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ «βέτο», εἶναι ἡ Ἀμερικὴ πρὸ παντός. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν: διακεκριμένος κατὰ πάντα, εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ πολέμου, ἡμεῖς διαθέτομεν τὰς μεγαλυτέρας δυνάμεις καὶ συνεπῶς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγηθῶμεν ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῶν μικρῶν Ἐθνῶν εἰς πόλεμον. Κύριοι, εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ τελευταίου ἐπεισοδίου τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη, τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, κατεδίκασαν τὴν Βόρειον Κορέαν, ὡς τὴν ἐπιτιθεμένην καὶ ἐζήτησαν ἀπὸ τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας τὴν ἐπιβολὴν κυρώσεων. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν καὶ ὑποστηρίζουν, ὅτι ἡ μόνη πολιτικὴ ἡ ὁποία συμφέρει εἰς τὴν Ἑλλάδα λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς της θέσεως, εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς ἴσης φιλίας πρὸς ὅλας τὰς δυνάμεις καὶ κατ’ ἀνάγκην λέγοντες μίαν πολιτικὴν ἴσης φιλίας πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὸν Ρωσικὸν παράγοντα ἐξ ἴσου μὲ τὸν Δυτικόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν, διότι περὶ αὐτοῦ δὲν ἀναφέρει εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἀληθεύῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξαγγέλλεται εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἀπεφασίσθη νὰ ἀποσταλῇ μία ταξιαρχία εἰς τὸ μέτωπον τῆς Κορέας. Κύριοι, καὶ ἂν ἀκόμη ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τῆς ἀπολύτου ἐντάξεώς της εἰς τὴν Δύσιν, εἶχεν ὄχι ἁπλῶς εὐλογοφανῆ, ἀλλὰ σοβαρώτατα ἐπιχειρήματα διὰ νὰ ζητήσῃ νὰ μὴ τῆς ἀξιώσουν τὴν οἱανδήποτε ἔμπρακτον συμμετοχὴν εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς Κορέας, ὥστε ὁμολογουμένως ἀπορῶ, διατί δὲν τὸ ἔπραξεν. Εἴμεθα κυριολεκτικῶς χώρα κατεστραμμένη καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξῆλθε καθημαγμένος ἀπὸ τὸν ἀνταρτοπόλεμον. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν καὶ δίκαιον νὰ μᾶς ζητοῦνται νέαι θυσίαι εἰς τὸν πόλεμον τῆς Κορέας; Νομίζω, ὅτι ἄλλοι, ὅσοι δὲν ἐπολέμησαν, θὰ ἠμποροῦσαν νὰ πᾶνε ὑποχρεωτικῶς πλὴν τῶν Ἑλλήνων, διότι ἀρκετὸν αἷμα ἔχυσεν ἡ Ἑλλάς. Κύριοι, νομίζω ὅτι εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν θὰ πρέπῃ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐπὶ ἑνὸς βασικοῦ λάθους, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὀδυνηροτάτας συνεπείας διὰ τὸ Ἔθνος. Κάποτε εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, τοῦ ὁποίου ἤμην ἐκ τῶν πιστοτέρων μαθητῶν...

§21Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Αὐτὸ ἦτο τὸ κακόν.

§22Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, εἴχατε ζητήσει νὰ γίνετε φίλος του. Κύριοι, κάποτε ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος βέβαια δὲν ἦτο ὁ πρῶτος τυχὸν πολιτικός, ὑπῆρξε πολιτικὸν δαιμόνιον ἄφθαστον, ὄχι μόνον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ διὰ τὸν κόσμον, θὰ ἔλεγον, εἰς τὴν σύγχρονον ἐποχήν, κάποτε ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, διὰ νὰ ἀποκομίσῃ ὀφέλη καὶ τὰ ὀφέλη τότε θὰ συνίσταντο εἰς τὸ νὰ ἐπιτραπῇ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν διὰ νὰ ἐγγράψῃ τὴν προσημείωσιν, ἔσπευσε νὰ ἀποστείλῃ ἐκστρατευτικὸν σῶμα εἰς τὴν Οὐκρανίαν καὶ ἂν δὲν ἀπατῶμαι μετέσχε τοῦ ἐκστρατευτικοῦ ἐκείνου σώματος καὶ ὁ σήμερον Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. στρατηγὸς Πλαστήρας. Ἐξεδήλωσεν οὕτω τὰς διαθέσεις τῆς Ἑλλάδος, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἐναντίον τῆς τότε ἐν ἐκκολάψει ἴσως εὑρισκομένης Σοβιετικῆς Ρωσίας. Τὸ συμπέρασμα τῆς ὑποθέσεως ἐκείνης εἶναι, ὅτι τὸ ἐκστρατευτικὸν ἐκεῖνο σῶμα δὲν κατώρθωσε νὰ σταματήσῃ τὸν ροῦν τῶν πραγμάτων Ἄπαγε τῆς βλασφημίας. Ἀλλὰ συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ γίνῃ ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία κολοσσός, διότι ἐξειλίχθη εἰς κολοσσόν, καὶ νὰ ἐνθυμηθῇ τότε νὰ πληρώσῃ τὴν πτωχὴν Ἑλλάδα μὲ τὸ ὅτι συνεμάχησε μὲ τὸν παλαιὸν ἐχθρόν της τὴν Κεμαλικὴν Τουρκίαν διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν θάλασσαν. Διότι τὸ μέγιστον τῆς περιπετείας τῆς Μικρασιατικῆς, δὲν ὀφείλεται τόσον εἰς τὸ ὅτι ἐγκατελείφθημεν ἀπὸ τοὺς Δυτικοὺς συμμάχους διὰ λόγους ἐσωτερικῶν διαφωνιῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν σταθερὰν βοήθειαν, τὴν ὁποίαν παρέσχεν ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία εἰς τὴν Κεμαλικὴν Τουρκίαν χωρὶς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ ἔπειτα μέχρι σήμερον νὰ τῆς ἀξιώσῃ οἱουδήποτε εἴδους ὑποβοήθησιν οἱουδήποτε κομμουνιστικοῦ κινήματος εἰς τὴν Τουρκίαν. Αὐτὴ εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἱστορία. Ἐνθυμοῦμαι δὲ μάλιστα, ὅτι ταῦτα πάντα ἀνεκοίνωσα εἰς τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, ζῶντα ἀκόμη, καὶ εὑρέθην ἐνώπιον ἑνὸς Βενιζέλου, λέγοντός μοι τὰ ἑξῆς:...

§23Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Εἰσέρχεσθε εἰς ἓν θέμα τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τοῦ παρόντος.

§24Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφ’ οὗ μεγαλύτεροι ἀπὸ σᾶς εἰς τὰ χρόνια ἔχουν μεγαλυτέραν ὑπομονήν, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ καταχρᾶσθε τῆς καλωσύνης μου. Κύριοι, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κάποτε ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, μετὰ μίαν περιοδείαν ἀνὰ τὰς ἀνατολικὰς πρωτευούσας, ὅπου ἐφρόντιζε νὰ τοποθετήσῃ ἐκτὸς τῶν ἄλλων καὶ τὰ ἑλληνικὰ καπνά, διῆλθε καὶ ἀπὸ τὴν Βιέννην. Εἰς τὴν Βιέννην τοῦ ἐζητήθη μία συνέντευξις ἀπὸ τὸ πρακτορεῖον Sunday express καὶ τὸ πρακτορεῖον αὐτὸ ἔβαλεν εἰς τὸ στόμα τοῦ Βενιζέλου τὰ ἑξῆς λόγια. Ὁ κ. Βενιζέλος συνιστᾶ τὴν σταυροφορίαν ὅλων τῶν μὴ σοβιετικῶν δυνάμεων ἐναντίον τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας. Ὁ τότε πρεσβευτὴς τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας, Ποτέμκιν, ὡς ἔμαθα ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, ἐπεσκέφθη τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ ἐζήτησε νὰ μάθῃ, ἐὰν ἦτο ἀληθὴς ἡ συνέντευξις, τὴν ὁποίαν ἔδωκε καὶ ἦτο πρωτοφανὴς ἡ ἀγανάκτησις τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἰπόντος ὅτι: Κύριε Πρεσβευτά, ἠμπορεῖτε νὰ τηλεγραφήσητε εἰς τὴν Κυβέρνησίν σας, ὅτι δὲν εἶμαι Ταλεϋράνδος, ἀλλ’ ἐν πάσει περιπτώσει δὲν εἶμαι καὶ ἠλίθιος. Τοῦτο ἐσήμαινεν, ὅτι ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος εἶχεν ἀρχίσει νὰ ἀντιλαμβάνεται τὸ μέγεθος τοῦ κινδύνου, τὸν ὁποῖον διέτρεχεν ἓν μικρὸν Κράτος ὅμορον μὲ μίαν τεραστίαν δύναμιν. Θὰ ἐπεβάλλετο λοιπὸν καὶ εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχήν, ὅτε ἡ Ἑλλὰς ἐγένετο σχεδὸν ὅμορος μὲ τὴν μεγάλην αὐτὴν δύναμιν, ἡ ὁποία λέγεται Σοβιετικὴ Ρωσία, νὰ εἶναι ἐξαιρετικὰ προσεκτική, ὥστε νὰ μὴ δίδῃ καμμίαν ἀφορμήν. Ἐὰν ταῦτα πάντα ἀνήκουν εἰς τὴν ἱστορίαν, εἶναι ἴσως ἐπωφελῆ διδάγματα διὰ τοὺς συγχρόνους καὶ δι’ ἡμᾶς περὶ τοῦ πρακτέου διὰ τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος. Ὁμιλεῖ κατόπιν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐνδιαφέρεται νὰ ἀποκαταστήσῃ φιλικὰς σχέσεις μὲ ὅλους τοὺς βορείους γείτονας. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι θὰ πρέπῃ νὰ ἀποκατασταθῶσι φιλικαὶ σχέσεις μὲ τοὺς βορείους γείτονας καὶ ἐπειδὴ ἐπ’ ἐσχάτων ἐγένετο πολὺς λόγος, ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκατασταθῶσι φιλικαὶ σχέσεις, πρὸ παντὸς μὲ τὴν Γιουγκοσλαυΐαν, εἶμαι ὑποχρεωμένος, νὰ ἀναπτύξω εἰς τὴν Βουλήν, δι’ ὀλίγων, τὰς ἀντιλήψεις μου ἐπὶ τῶν Ἑλληνογιουγκοσλαυϊκῶν σχέσεων. Εὑρισκόμην κατὰ τὸ 1945 εἰς Νέαν Ὑόρκην καὶ εὑρέθην πρὸ τοῦ τότε ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γιουγκοσλαυΐας, διπλωμάτου ἐξ ἐπαγγέλματος, κ. Γαβριήλοβιτς, ὁ ὁποῖος ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ εἰς τὰς ἐφημερίδας, λαμβάνων ἀφορμὴν ἀπὸ τὰ λεχθέντα ἀπὸ Ἀμερικανοὺς δημοσιογράφους, ὅτι ἡ Γιουγκοσλαυΐα δὲν τρέφει κανενὸς εἴδους βλέψεις ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν ἐδαφῶν καὶ δὲν ἐννοεῖ νὰ κάμῃ τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ διαταράξῃ τὰς σχέσεις τὰς ἀγαθὰς μεταξὺ τῶν δύο ὁμόρων Κρατῶν.

§25Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ὁ Γαβριήλοβιτς δὲν εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὑπέγραψε τὰς συμφωνίας τοῦ Πετριτσίου μὲ τὸν ἰδικόν σας τὸν Ἰωαννίδην;

§26Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι αὐτός. Ὑπάρχουν πολλοὶ Γαβριήλοβιτς. Αὐτὸς εἶναι διπλωμάτης ἐξ ἐπαγγέλματος, μόνιμος ὑφυπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Κύριοι, ἐζήτησα νὰ συναντηθῶ μὲ τὸν μόνιμον ὑφυπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τότε, κατόπιν τῆς δημοσιεύσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐδημοσίευσα καὶ ἐγὼ μίαν ἄλλην συνέντευξιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλεγον, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀποδέχεται εὐχαρίστως τὰς δηλώσεις τοῦ Γιουγκοσλαύου ὑπουργοῦ καὶ ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἰδιαιτέρως εὐτυχής, ὅτι ἡ Γιουγκοσλαυΐα δηλοῖ, ὅτι δὲν ἔχει βλέψεις ἐπὶ τῶν ἐδαφῶν της καὶ δὲν ἐννοεῖ νὰ κάμῃ τίποτε, τὸ ὁποῖον θὰ διαταράξῃ τὰς ἀγαθὰς σχέσεις μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν.

§27Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Πότε;

§28Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1945. Ἦτο ὁ πρῶτος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν τοῦ Τίτο μέχρι καὶ τῆς διαφωνίας του μὲ τὸν Τίτο. Κύριοι, κατόπιν τὰ πράγματα περιεπλάκησαν εἰς βαθμὸν κάπως ἐπισφαλῆ καὶ ἀκροσφαλῆ διὰ τὴν Ἑλλάδα, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ὁ Τίτο ἄφηνε νὰ ὑποννοηθοῦν μερικαὶ διαθέσεις του, νὰ προσκολλήσῃ τὴν λεγομένην Μακεδονικὴν μειονότητα καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον, συνεπικουρῶν καὶ τοὺς συμμάχους του Βουλγάρους καὶ Ἀλβανούς, ἐτόνιζε τὴν ἀνάγκην τῆς κάποιας διευκρινίσεως τῆς καταστάσεως εἰς τὴν Βαλκανικήν. Εὑρισκόμην τότε εἰς τὸ Παρίσι καὶ εἶχον ἐπιστρέψει μόλις ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν ὅτε ἔλαβον τὴν πρόσκλησιν τοῦ Στρατάρχου Τίτο νὰ μεταβῶ εἰς τὸ συνέδριον τοῦ Λαϊκοῦ Μετώπου τῆς Γιουγκοσλαυΐας καὶ νὰ μετάσχω τῶν ἐργασιῶν τοῦ συνεδρίου ἐκείνου. Καὶ ἔσπευσα τόσον δι’ ἐπιστολῆς, τὴν ὁποίαν τοῦ ἀπέστειλα, ὅσον καὶ διὰ τῶν προφορικῶν ἀνακοινώσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμα εἰς τὸν ἐν Παρισίοις τότε πρεσβευτὴν κ. Ρίστιτο, νὰ τοῦ δηλώσω ὅτι ὀφείλει νὰ δηλώσῃ ἀπεριφράστως, ὅτι τὸν ἐνδιαφέρει ἐξ ἴσου ἡ ἀκεραιότης τῆς Ἑλλάδος, ὅσον καὶ τῆς Γιουκοσλαυΐας καὶ ἐπὶ πλέον θὰ πρέπῃ νὰ δώσῃ νὰ ἐννοήσουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον βλέψεις ἐπὶ τῶν ἑλληνικῶν ἐδαφῶν, ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, ὅτι τὰς βλέψεις αὐτὰς ἡ Γιουγκοσλαυΐα δὲν πρόκειται νὰ τὰς ὑποστηρίξῃ. Καὶ ἐπειδὴ ἡ ἐπιστολή μου αὐτὴ ἐστάλη μὲν, δὲν ἀνεγνώσθη δὲ εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ Πατριωτικοῦ Μετώπου τῆς Γιουγκοσλαυΐας, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, λελυμένος κάθε ὑποχρεώσεως, ἔσπευσα νὰ δημοσιεύσω τὴν ἐπιστολήν μου αὐτὴν καὶ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς ἐφημερίδας καὶ εἰς τὸν ξένον Τύπον. Ἔκτοτε τὸ ζήτημα παρέμεινεν ἐκκρεμές, μέχρις ὅτου ἀνεφάνη καὶ πάλιν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς ἀξιώσεως τοῦ Τίτο περὶ προστασίας τῶν Μακεδονικῶν μειονοτήτων. Αἱ τελευταῖαι δηλώσεις μάλιστα τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Γιουγκοσλαυΐας εἰς τὸν ΟΗΕ, τοῦ κ. Μπέμπλερ, ἐδημιούργησαν ἀρκετὴν ἀπορίαν καὶ δεδικαιολογημένως ἄλλωστε καὶ δι’ αὐτὸ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι καὶ ἡ ἀπάντησις ποὺ τοῦ ἐδόθη ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπῆρξεν ἀπάντησις ποὺ ἱκανοποίησε πάντα Ἕλληνα. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τοὺς Γιουγκοσλαύους: Κατὰ τίνα συνδυασμὸν καὶ εἱρμὸν λογικὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώνουν; Ἐπὶ τῇ βάσει τίνος δικαίου εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώνουν προστασίαν μιᾶς μειονότητος ἡ ὁποία εἶναι ἴσως ὑπαρκτὴ κατ’ οὐσίαν, ἀλλ’ ἀνύπαρκτος κατὰ τὸ διεθνὲς δίκαιον; Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων, διότι μειονότης προστατεύσιμος καὶ εἰς τὸ νὰ ὁμιλῇ ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ τὸ γλωσσικόν τους ἰδίωμα καὶ νὰ πιστεύῃ τὴν θρησκείαν της, κατὰ τὴν διεθνῆ πρακτικὴν τοὐλάχιστον τὴν ἀκολουθουμένην ἀπὸ τῆς ἀνακύψεως τοῦ ζητήματος τῶν μειονοτήτων, ποὺ ἀνέκυψεν ἀπὸ τῆς Συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν, μειονότης στεγαζομένη εἰς ἕνα τόπον, προστατεύσιμος διεθνῶς, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἀποδεικνύει νομιμοφροσύνην ἀπέναντι τοῦ Κράτους τὸ ὁποῖον τὴν στεγάζει, διότι τοῦτο εἶναι sine qua non, εἶναι πρωταρχικὸς ὅρος. Ἐξεπληρώθη ὁ ὅρος αὐτός; Ἄπαγε τῆς βλασφημίας. Δι’ αὐτό, καὶ ἂν ἀκόμη εἶναι οὐσιαστικῶς μειονότης, οἱ ἐλάχιστοι ποὺ ἀπέμειναν, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος οἱουδήποτε εἴδους προστασίαν. Ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσω τὸν Τίτο: Κατὰ τίνα συνδυασμὸν ζητεῖ νὰ προστατεύσῃ τὰς μειονότητάς του αὐτάς, αἱ ὁποῖαι θὰ τοῦ ἔδιδαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς Ἑλλάδος ἀκόμη, πρᾶγμα ποὺ δὲν θὰ τὸ ἐδέχετο καμμία Κυβέρνησις, καθ’ ἣν στιγμὴν καὶ τὰς μειονότητας αὐτὰς τὰς διεκδικοῦν καὶ ἄλλοι, οἱ Βούλγαροι καὶ ὄπισθεν τῶν Βουλγάρων, ἡ Κομινφόρμ; Ἄν τοῦ δώσωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰς μειονότητας, θὰ τὸ ἀναγνωρίσωμεν καὶ εἰς τοὺς Βουλγάρους καὶ εἰς τὴν Κομινφόρμ καὶ δὲν θὰ ἦτο καλλίτερον, ἀκολουθοῦντες τὴν σταθερὰν παράδοσιν, νὰ διαβεβαιώσωμεν καὶ τοὺς μὲν καὶ τοὺς δέ, ὅτι ζήτημα μειονοτήτων δὲν ὑπάρχει;

§29Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Αὐτὸ τὸ ἐδηλώσαμεν.

§30Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅτι ἴσως ὑπάρχει κάποιο ἄλλο ζήτημα, ὅτι, ἂν ἀπέμειναν μερικοὶ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος ἢ θέλουν οἱ ἔξω εὑρισκόμενοι νὰ ἐπιστρέψουν, θὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ εἰς τὸ ἐσωτερικόν της καὶ οὐχὶ εἰς τὴν παραμεθόριον, διότι δὲν ἐμπνέουν ἐμπιστοσύνην. Καὶ εἶναι πολὺ φυσικὸν νὰ τὸ ἀξιώσῃ αὐτὸ ἡ Ἑλλάς, διότι θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τοὺς πάντας, κατὰ τίνα λογικὴν ἀνάγκην ἡ σημερινὴ Βουλγαρία ἀξιώνει ἀπὸ τὴν Τουρκίαν τὴν σημερινήν, ἀξιώνει, λέγω, νὰ μετατοπισθοῦν ἐντὸς τριμήνου 250.000 Τοῦρκοι τῆς παραμεθορίου γραμμῆς, πρᾶγμα ποὺ ἐνοχλεῖ βαθύτατα τὴν Τουρκίαν, διότι δὲν θὰ εἶναι εὔκολον νὰ τοὺς ἀφομοιώσῃ εἰς τόσον ὀλίγον χρονικὸν διάστημα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τοὺς λεγομένους Σλαβομακεδόνας, τὸ ἴδιον καὶ ἀπέναντι οἱουδήποτε ποὺ θέλει νὰ τοὺς προστατεύσῃ; Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον τῆς Ἑλλάδος καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ κάμῃ καὶ εἶμαι βέβαιος ἀπολύτως ὅτι μία Ἑλλὰς ποὺ θὰ εἶχε νὰ παρουσιάσῃ μίαν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν μὴ ἐμπνέουσαν δυσπιστίαν, θὰ ἔπραττε τοῦτο. Ἀλλὰ ἂς προχωρήσωμεν περαιτέρω, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν καὶ κατὰ πόσον τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πραγματοποιήσιμον. Ἡ Κυβέρνησις ὁμιλεῖ περὶ τοῦ συμμοριτισμοῦ τὸν ὁποῖον θεωρεῖ ὡς ἠθικῶς συντριβέντα. Τοῦτο εἶναι ἀληθές, ὑπάρχουν ὅμως ὑπολείμματα τοῦ συμμοριτισμοῦ, δυστυχῶς, τὰ ὁποῖα βοηθούμενα ἐνδεχομένως καὶ ἐκ τῶν ἔξω, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσουν μίαν κατάστασιν ὀδυνηρὰν διὰ τὸν τόπον, ποὺ ἔχει ἀνάγκην ἡσυχίας. Ἐπειδή, ἐνδεχομένως, διάφοροι καλοθεληταὶ θὰ ἤθελαν νὰ ἀποδώσουν εἰς τὸν ὑποφαινόμενον ὡρισμένην μομφήν, δηλῶ ὅτι εἶμαι ἀπεριφράστως ἐναντίον οἱουδήποτε ἀνταρτικοῦ ἀγῶνος καὶ ὅτι τάσσομαι παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ Κράτους ποὺ ἀπαρτίζει τὴν πλειονότητα τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ κάμνω καὶ αὐτὴν τὴν ἔκκλησιν, ὅτι πρέπει νὰ ἀντιληφθῇ, ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ πρέπει νὰ τερματισθῇ καί....

§31Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Πόσας ἀμνηστίας πρέπει νὰ δώσῃ τὸ Κράτος καὶ πόσην ὑπομονὴν πρέπει νὰ κάμῃ;

§32Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Καὶ πόσες Βάρκιζες; Θέλετε νέαν Βάρκιζαν;

§33Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βάρκιζα περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε μὲ τόσον σαρκασμόν, εἶναι ἴσως αὐτὴ ἡ ὁποία σᾶς ἐπιτρέπει σήμερον νὰ μοῦ ἀπευθύνετε τὸν λόγον διότι, ἂν αὐτὴν τὴν στιγμὴν εὑρίσκεσθε ἐδῶ καὶ δὲν εὑρίσκεσθε μακρύτερα, ὀφείλεται τοῦτο εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ ὑποφαινόμενος διὰ τῆς πειθοῦς καὶ τῆς ἐντίμου συμπεριφορᾶς του ἔπεισε τοὺς κομμουνιστάς, ποὺ ἦσαν καὶ ἡ μόνη δύναμις εἰς τὸν τόπον τότε, νὰ καταθέσουν τὰ ὅπλα. «Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τῆς συνεδριάσεως δημιουργεῖται θόρυβος καὶ ἐν μέσῳ τοῦ θορύβου καὶ κωδωνοκρουσιῶν, ὁμιλοῦν ἀπὸ τῆς θέσεώς των οἱ κ. κ. Δερδεμέζης καὶ Ζάρας, μὴ ἀκουόμενοι».

§34Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἐκλήθην ἀπὸ τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν νὰ συμμετάσχω εἰς τήν Κυβέρνησίν του, ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὅταν πράγματι τόσον ὁ στρατηγὸς ὅσον καὶ ξένοι μὲ παρεκάλεσαν νὰ προεδρεύσω τῆς Βάρκιζας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπέδιδαν σημασίαν, ἂν λέγω τὸ ἔκαμα αὐτό, τὸ ἔκαμα ἐν πλήρει συναισθήσει τοῦ καθήκοντός μου νὰ συντελέσω εἰς τὸ νὰ εἰρηνεύσῃ ὁ τόπος καὶ νομίζω ὅτι τὸ ἐπέτυχα. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε καὶ τοῦτο, τὸ ὁποῖον διαφεύγει ἴσως τοὺς πάντας, διότι ἔχει τόσον ἐξελιχθῆ ἡ συσκότισις τῶν γεγονότων καὶ ἡ συκοφαντία, ὥστε δὲν γνωρίζει τις περὶ τοῦ τί ἔχει κάμει κάποιος καὶ ἂν τὸ ἔκαμε διατὶ τὸ ἔκαμε, ἂν ὑπῆρξε κάποιος ποὺ ἠρνήθη νὰ δώσῃ ἀμνηστίαν διὰ τὰς φρικαλεότητας, τῶν Δεκεμβριανῶν, αὐτὸς εἶμαι ἐγώ. Κύριοι, ἔφθασα μέχρι τοῦ νὰ ὑποβάλω τὴν παραίτησίν μου, ἂν δὲν θὰ ἐγίνετο δεκτὴ ἡ ἀξίωσίς μου αὐτὴ καὶ ὁ κ. Κατσώτας ἦτο ἀντιπρόσωπος τοῦ στρατηγοῦ καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸ γνωρίζῃ.....

§35Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ποῖοι ἦσαν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἐαμικοῦ κόσμου;

§36Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστόν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ λέγωμεν; Εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: ὅτι ἐδέχθησαν οἱ κομμουνισταὶ νὰ καταθέσουν τὰ ὅπλα, διότι ἐπίστευσαν εἰς τὴν ἐντιμότητα τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ὅτι θὰ τοὺς μετεχειρίζετο κατὰ σύστημα ἰσοπολιτείας πραγματικῆς καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ἀπερίφραστα, ὅτι, ἂν δὲν συνέβαινε νὰ καταρρεύσῃ ἡ Κυβέρνησις τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα, ἡ Βάρκιζα θὰ ἐφηρμόζετο καὶ τὸ κίνημα ἐκ νέου δὲν θὰ ἐγίνετο καὶ ὁ τόπος σήμερον θὰ εἶχεν ἡσυχάση. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι). Κύριοι, προχωρῶ περαιτέρω, διότι δὲν θέλω νὰ κουράσω περισσότερον τὴν Βουλήν, διὰ νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται, ὅτι θὰ κάμῃ πᾶν τὸ δυνατόν, διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν θεσμὸν τῆς ἀποκεντρώσεως. Ἔχουν λεχθῆ τόσα πολλὰ περὶ αὐτοῦ, ὥστε δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω πολύ· τὴν θεωρῶ ὅμως ἔννοιαν ἀναπροσάρμοστον εἰς τὰ Ἑλληνικὰ ἤθη καὶ ἔθιμα, διότι δὲν νομίζω, ὅτι ἔχομεν ἐξελιχθῆ τόσον πολὺ ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἐπίπεδον τῆς πραγματικῆς ἀποκεντρώσεως. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ κάμωμεν ὅλοι ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, διότι εὑρισκόμεθα ἀκόμη εἰς μίαν κατάστασιν ὄχι ἀπολύτως ἐξειλιγμένην, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὸν βαθμὸν τῆς ἐξελίξεως τῶν Γάλλων ἢ τῶν Ἄγγλων, εἶναι τοῦτο: Νὰ ἀποκτήσωμεν χρηστὴν διοίκησιν, ἔστω καὶ ἐὰν θὰ ἦτο σατραπική, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λείπει εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἡ χρηστὴ διοίκησις, ἡ ὁποία, χρηστὴ διοίκησις, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τερματίσῃ τὸν κομματισμόν, ὁ ὁποῖος κομματισμός, ὅταν καταργηθῇ, θὰ ἀφήσῃ τὴν Ἑλλάδα νὰ ἀναπνεύσῃ. Κύριοι, ὁμιλεῖ ἡ Κυβέρνησις περὶ δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἐκλογῶν, τὰς ὁποίας παρεσκεύασε κατὰ ἕνα τρόπον ὁμολογουμένως ἔντεχνον· ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ παρακολουθήσω τὸ σύστημά της. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἐκλογῶν μὲ τόσην εὐχέρειαν ἐντίμου διεξαγωγῆς των, ὅταν ὑπάρχουν στρατοδικεῖα ἐργαζόμενα, καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀποκατασταθῆ εἰς τὸ ἀκέραιον ἡ δημοσία τάξις μὲ τὰ κοινὰ δικαστήρια; Περαιτέρω, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ὁμιλεῖ περὶ χαράξεως πολιτικῆς, διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς Ἑλλάδος. Ὡμίλησα προηγουμένως περὶ τοῦ κατὰ ποῖον τρόπον ἠμπορεῖ νὰ ἀνοικοδομηθῇ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω, ὅτι μία ἐγγυτέρα παρακολούθησις τοῦ πράγματος θὰ τὴν ἔπειθε περὶ τοῦ ὅτι μιὰ φορὰ καὶ ἀπεφάσισεν ἡ Ἀμερικανικὴ ἀποστολὴ νὰ βοηθήσῃ τὴν Ἑλλάδα, διὰ τὴν ἀξιοποίησίν της, θὰ ἔπρεπε νὰ τῆς δώσῃ καὶ τὰ μέσα διὰ νὰ ὀρθοποδήσῃ. Κύριοι, ἐπηγγέλθη ἡ Κυβέρνησις πλεῖστα ὅσα πράγματα, ἀπὸ τῆς τονώσεως τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῶν γεωργικῶν προϊόντων, τῆς αὐξήσεως τοῦ ἡμερομισθίου καὶ δὲν ἠξεύρω ποίου ἄλλου πράγματος, τὸ ὁποῖον νὰ σημάνῃ ὅτι θέλει νὰ ὁλοκληρώσῃ τὴν προσπάθειάν της διὰ τὴν ἀναγέννησιν τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι ἀξία παντὸς ἐπαίνου, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ εὐσταθήσῃ, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ πρόγραμμα αὐτό, τὸ ὁποῖον μὲ τόσην ἔλλειψιν φειδοῦς εἰς λόγους παρουσίασεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐὰν περιβληθῇ μὲ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, θὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τὰ θύματα τοῦ πληθωρισμοῦ. Ἀπορῶ πῶς ἐπὶ τόσα χρόνια αἱ Κυβερνήσεις δὲν κατώρθωσαν νὰ ἀνακουφίσουν τὰ θύματα τοῦ πληθωρισμοῦ, διότι νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ οἱ πτωχοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπλήγησαν ἀπὸ τὸν πληθωρισμόν, νὰ ἱκανοποιηθοῦν στοιχειωδῶς, ὄχι ἀπὸ τὸν δημόσιον κορβανᾶν, διότι καὶ αὐτὸς εἶναι πενιχρός, πενιχρότατος, ἀλλὰ ἠμποροῦν νὰ ἱκανοποιηθοῦν ἀπὸ τὰς καταθέσεις ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὠφελήθησαν ἀπὸ τὴν ἀνώμαλον αὐτὴν κατάστασιν. Ὁμιλεῖ ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων πρὸς τοὺς ἀγρότας. Θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἐὰν ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τοὺς ἀγρότας ὁ θεσμὸς αὐτός. Ἀλλ’ ἔχει ἆρα γε τόσον προκόψει ὁ θεσμὸς τῶν Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων εἰς τοὺς ἐργάτας καὶ τοὺς μισθωτοὺς τῶν πόλεων, ὥστε νὰ ὑπάρχουν περιθώρια ὑλικά, διὰ νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τοὺς ἀγρότας; Θὰ ἤθελον νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ περισσοτέραν φειδώ, διότι ἀπὸ μίαν πάσχουσαν κοινωνίαν, θὰ εἶναι δύσκολον ἔπειτα ἀπὸ τὴν αἱμορραγίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη, νὰ περιμένωμεν τὴν πραγματοποίησιν τοιούτων ὑποσχέσεων. Ἡ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη, ἐπίσης, τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεων, διότι τοιουτοτρόπως θὰ ἱκανοποιηθοῦν καὶ οἱ πτωχοὶ αὐτοὶ συνταξιοῦχοι, οἱ ὁποῖοι κατηνάλωσαν τὸν ἑαυτόν τους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, δηλαδὴ οἱ στρατιωτικοὶ καὶ πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι καὶ νομίζω ὅτι θὰ πρέπῃ τὸ ταχύτερον νὰ θεσπισθῇ κάποιο μέτρον καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν ἐλήφθη ἀνάλογον μέτρον κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ κατὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Κἄποια ἀνακούφισις τῶν πενομένων αὐτῶν θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε σημειωθῇ ἤδη, ἂν ὄχι ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐνδεχομένως δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ εὐσταθήσῃ, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν διάδοχον Κυβέρνησιν. Ἀλλά, κύριοι, θὰ ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας καὶ ὅλους τοὺς μικροὺς ἐπαγγελματίας, οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζουν τὸ ἀστικόν, ἂς ποῦμε, προλεταριᾶτον. Εἶναι δρᾶμα οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ καὶ εἶναι ἄξιοι πάσης προστασίας καὶ στοργῆς, διότι ὑφίστανται φορολογικὴν ἀφαίμαξιν σοβαρωτάτην, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ ἐπίσημον Κράτος, ἐὰν θὰ ἐσέβετο τὸν ἑαυτόν του, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπομυζήσῃ τὴν ἰκμάδα ὅλων τῶν πλουσίων καὶ τῶν πλουτησάντων κατὰ τὰς ἀνωμάλους περιόδους. Αἱ περιστάσεις τοῦ Ἔθνους εἶναι δειναὶ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπευθύνει ἔκκλησιν νὰ τῆς δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης καὶ ἐὰν δὲν τῆς δώσωμεν μᾶς λέγει, ὅτι μοιραίως φερόμεθα πρὸς ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικὸν σύστημα, διότι μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα δημιουργοῦνται σταθεραὶ Κυβερνήσεις, τῶν ὁποίων ἔχει ὑπέρποτε ἀνάγκην ὁ τόπος. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις μένῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ φέρει τὸ πρόγραμμά της ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου εἰς τὴν Βουλήν, θὰ ἀκούσῃ τὰς γνώμας τῶν κομμάτων καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ ἐν συνειδήσει, ἐὰν συμφέρῃ τὸ ἀναλογικὸν ἢ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ἐὰν δὲν μείνῃ εἰς τὴν ἀρχήν, κατὰ ποῖον τρόπον, οἱαδήποτε Κυβέρνησις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσαγάγῃ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα δι’ ἀναγκαστικοῦ νόμου περιφρονοῦσα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν; Κύριοι, ὑπάρχουν τρωτὰ εἰς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, διότι συντελεῖ εἰς τὸν τεμαχισμὸν τῶν δυνάμεων, ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν πλειοψηφίαν μιᾶς ψήφου καὶ μόνον, μία τόσον ἰσχνὴ μειοψηφία νὰ κυβερνᾷ μίαν ὀγκώδη πλειοψηφίαν; Ἐὰν εἶναι 51% μὲ 49%; Κατὰ ποίαν ἔντιμον καὶ σοβαρὰν λογικήν, πείθουσαν λογικήν, εἶναι δυνατὸν τὸ 51% νὰ δεσπόσῃ τοῦ 49%; Ἰδοὺ διατὶ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἔχει τὰ τρωτά του, ἀλλὰ ἔχει καὶ τὰ πλεονεκτήματά του. Ποῦ ἐφαρμόζεται σήμερον εἰς πολιτισμένας χώρας τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα; Ὅταν πρόκειται νὰ ἐκλεγῇ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἀπὸ τὸν λαόν, ὅπως γίνεται εἰς τὴν Ἀμερικήν. Τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτόν, ὅταν πρόκειται νὰ γίνουν δημοψηφίσματα. Ἀντιθέτως ὁ θεσμὸς τῆς ἀναλογικῆς συντελεῖ εἰς τὴν ἐξουδετέρωσιν τῶν παθῶν. Κύριοι, ἐὰν δὲν ηὐστάθησεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, αὐτὸ δὲν ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἕνας Ἀρχηγός, διότι οἱ μεγάλοι Ἀρχηγοὶ δὲν βγαίνουν κάθε τόσο, διότι εἶναι πολὺ φειδωλοὶ οἱ λαοὶ εἰς τὸ νὰ δέχωνται τοιούτους ἱππεῖς τῆς ἐξουσίας. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ηὐστάθησε καὶ δὲν ηὐδοκίμησε, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι δὲν ἄφησε τὸ πολιτικὸν ἐκεῖνο κλῖμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπέτρεψεν εἰς τὰ πολιτικὰ κόμματα νὰ συνεργασθοῦν μεταξύ των. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁδηγούμεθα εἰς τὸ πλειοψηφικὸν μὲ τὴν ψευδαίσθησιν, ὅτι θὰ ἀποκτήσῃ ἡ χώρα σταθερὰν καὶ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Φυσικὰ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ θὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ πλείονα κόμματα, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει διάφορα ἀλλήλων. Τί θὰ ἐμποδίσῃ, ὅταν περάσουν αἱ ἐκλογαί, τὰ κόμματα αὐτὰ νὰ ἐξελιχθοῦν εἰς αὐθυπάρκτους καὶ αὐτοτελεῖς ὀργανισμούς; Δὲν εἶναι, λοιπόν, τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν κοινὴν εἰρήνην, τὴν προκοπὴν καὶ τὸ αἴσθημα τῆς ἀσφαλείας εἰς τὸν τόπον, τὸ ὁποῖον ἐμπνέει ἕνας πολιτικὸς ἀρχηγὸς παρακολουθούμενος ἀπὸ σοβαρὰν μερίδα λαοῦ, ἀλλὰ ἡ ἀνάτασις, ἡ ψυχική, ὅλων τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι θὰ πρέπῃ νὰ ἀναπληρώσουν τὴν ἔλλειψιν αὐτήν. Ἐάν, δυστυχῶς, ἡ ἀνάτασις αὐτὴ λείψῃ, θέλω δὲ νὰ πιστεύω ὅτι οὐδόλως θὰ ἐκλείψῃ, θὰ ἀναπληρωθῇ, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς διατρέχει κρίσιμον περίοδον καὶ δὲν ὑπάρχει Ἕλλην, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ δώσῃ τὸ χέρι, ὥστε νὰ κατασφαλισθῇ ἡ Ἑλληνικὴ ζωὴ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ ἀκεραιότης. Κύριοι, ἐμακρυλόγησα πέραν τοῦ δέοντος, ἀλλὰ ἤθελα νὰ κατατοπίσω τὴν Βουλὴν περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι ἔκαμα εἰς παρελθοῦσαν ἐποχήν. Τὴν Κυβέρνησιν τὴν παρακολουθῶ μὲ εὔνοιαν. Θὰ τὴν παρηκολούθουν μὲ μεγαλυτέραν εὔνοιαν, ἐὰν εἶχε τὴν διάθεσιν νὰ προχωρήσῃ μὲ γοργότερον βῆμα, ἐὰν ἀπεφάσιζε νὰ εἶναι γεναιοτέρα εἰς τὸ ὅ,τι ζητεῖ ὁ κόσμος διὰ νὰ εἰρηνεύσῃ ὁ τόπος. Ἐὰν δὲν τὸ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι διατελεῖ ὑπὸ τὸν φόβον αὐτόν, ὅτι ἐνδεχομένως θὰ παρεξηγηθῇ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἂς αἰτιᾶται μόνον τὸν ἑαυτόν της, ὅτι δὲν θὰ τῆς παράσχωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ἡ ἔλλειψις τῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης, δὲν σημαίνει μὴ προσωπικὴν ἐκτίμησιν πρὸς τοὺς ἀπαρτίζοντας αὐτήν, ἀλλὰ τὴν πεποίθησιν, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ μόνος δρόμος μέσα εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ προκόψωμεν οἱ Ἕλληνες.

§37Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐκτίμησιν καὶ καταψήφισιν.

§38Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. ἀνέγνωσε μὲ καλὴν ἀληθῶς φωνὴν καὶ θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω καὶ μὲ στρατιωτικὸν ὕφος τὸ ἐπιμελῶς καταρτισθὲν χειρόγραφον τῆς ἀπαντήσεώς του. Αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἀληθείας τὴν ὁποίαν τόσον ἐπιμελῶς ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ τὴν ὁποίαν ὅμως τόσον δεινῶς ἐκακοποίησε νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν ὀλίγα τινά. Ἀπὸ ἀνακριβείας ἤρχισεν τὰς δηλώσεις του ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς κ. Πλαστήρας καὶ μὲ ἀνακριβείας τὰς ἐτελείωσεν. Ἀπὸ ἀνακριβείας τὰς ἤρχισεν, διότι διεκήρυξεν ὡς ἀλάθητος Πάπας, ὅτι τάχα ἡ ἐτυμηγορία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου ἐπέβαλεν τὴν Κυβέρνησιν κέντρου. Καὶ ἐρωτῶ ποίου κέντρου; Ἦτο τάχα τὸ κέντρον ὅπως διεμορφώθη μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐπιπλάστως λόγῳ πολιτικῆς ἀνάγκης, ἦτο τάχα τὸ κέντρον αὐτό, μία πολιτικὴ ἔννοια γνωστὴ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πρὸ τῶν ἐκλογῶν; Ὡμίλησεν τάχα κανεὶς περὶ κέντρου πρὸ τῶν ἐκλογῶν; Καὶ πλέον τούτου, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ὑπῆρξεν ἔστω καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀλληλεγγύη μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ Κόμματος τοῦ κ. Παπανδρέου, τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Π.Ε.Κ.; Ἀσφαλῶς, οὐδεμία εἰς οὐδεμίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Μία συνάφεια ὑπῆρξε μεταξὺ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων προεκλογικῶς καὶ ἐκείνη ὄχι πρὸς τιμὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. Ὑπῆρξε μία ἀπόπειρα ὑπὸ κλοπῆς τῆς αἴγλης τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀπόπειρα ἐκδηλωθεῖσα ἀπὸ τῆς πρώτης ἐμφανίσεως τῆς Ε.Π.Ε.Κ. Θὰ ἐνθυμεῖσθε ὅλοι, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης ἐμφανίσεως τῆς Ε.Π.Ε.Κ. τὰ δημοσιογραφικά της ὄργανα ἐδημοσίευσαν δύο εἰκόνας τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τοῦ κ. Πλαστήρα, καὶ ἐρωτῶ χωρὶς νὰ ἀναμένω ἀπάντησιν, ἐρωτῶ ποῖον τὸ κοινὸν πολιτικὸν αἴσθημα μεταξὺ Σ. Βενιζέλου καὶ Ε.Π.Ε.Κ.; Τὰ κόμματα, κύριοι βουλευταί, ἀποτελοῦν πολιτικοὺς ὀργανισμούς, διότι δὲν ἔχουν ἐφήμερον ζωήν, τὰ κόμματα τὰ ἄξια τοῦ ὀνόματός των δὲν θνήσκουν μὲ τὸν θάνατον τοῦ Ἀρχηγοῦ των, εἶναι πολιτικοὶ ὀργανισμοὶ τοὺς ὁποίους μόνον ἡ πολιτικὴ ἀνάγκη τοῦ τόπου διατηρεῖ καὶ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα ἔχουσι συναίσθησιν τῆς ἀποστολῆς των, ἐξακολουθοῦν νὰ διατηροῦνται καὶ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Ἀρχηγοῦ των. Ἀπόδειξις εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἀφ’ ἑνός, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀφ’ ἑτέρου. Δημοκρατικὴ παράταξις ἐνεφανίσθη εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946, κατεδικάσθη ἀπὸ τὸν λαόν, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιζήσῃ. Κόμματα τὰ ὁποῖα καταδικάζει ὁ λαός, ἐξαφανίζονται διὰ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ. Οὐδείς, κύριοι βουλευταί, ἐπέτρεψε εἰς ἑαυτὸν ἐμφανιζόμενος ὡς ἀντίπαλος τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος νὰ θέλῃ νὰ ἐπικαλεσθῇ κάποιαν ἐπιτυχίαν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται καὶ εἰδικώτερον εἰς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν κ. Πλαστήραν νὰ μὴ περιορίζηται εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ πολιτικὴν ὀντότητα, εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ πολιτικὴν ἀξίαν καὶ τονίζω τὴν λέξιν πολιτικὴν ἀξίαν ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν στρατιωτικήν του ἀξίαν. Εἰς τὴν ἰδίαν του πολιτικὴν ἀξίαν ὤφειλε νὰ περιορισθῇ, ἔπρεπε νὰ ἀφήσῃ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὴν αἴγλην του, τὴν ὁποίαν μόνον τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἠδύνατο καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῇ. Ἤρχισεν λοιπὸν τὴν πολιτικήν του δρᾶσιν μὲ μίαν ὄχι εὐθεῖαν ἐνέργειαν. Οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἴδουν τὸ κόμμα των νὰ διοικήσῃ τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἔχουν τὴν ἠθικὴν βάσιν τὴν ὁποίαν ἀπαιτοῦν τὰ ὑψηλὰ αὐτὰ ἀξιώματα, ὅταν αἱ ἰδικαί των πολιτικαὶ πράξεις ἀπέχουν ἀπὸ τὴν ὀρθῶς ἐννοουμένην ἔννοιαν τῆς πολιτικῆς εὐθύτητος. Καὶ ἐδημιουργήθη τὸ κέντρον μετὰ τὰς ἐκλογάς, ὡς ἐδημιουργήθη καὶ πῶς ἐδόθη ἡ ὑπόσχεσις τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων πρὸς τὸν κ. Πλαστήραν διὰ τὴν πρωθυπουργίαν τὸ γνωρίζετε. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τὰς δύο πρώτας ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς τὰ τότε ἀνακοινούμενα ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα, ἐνεφάνιζον τὴν Ε.Π.Ε.Κ., ὅτι ἐπλειοψήφει ἔναντι τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Τὴν τρίτην ἡμέραν, ὁ ἀξιότιμος κ. Πλαστήρας, στηριζόμενος εἰς αὐτὰ τὰ πρόσκαιρα ἀποτελέσματα, ἐζήτησε τὴν συνδρομὴν τοῦ ἰδικοῦ μου Ἀρχηγοῦ, διὰ νὰ τὸν ὑποστηρίξῃ ὡς Πρωθυπουργὸν καὶ μόνον ἡ εὐγένεια τοῦ χαρακτῆρος τοῦ κ. Σ. Βενιζέλου, ἡ καλοκάγαθος αὐτή, τὸν ὡδήγησεν εἰς τὴν ἐσπευσμένην ὑπόσχεσιν, ὅτι θὰ τὸν ὑποστηρίξῃ ὡς Πρωθυπουργόν.

§39Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὁ κ. Πλαστήρας τὴν δευτέραν ἡμέραν μετὰ τὰς ἐκλογὰς μοῦ ἐζήτησεν ἀπεριφράστως νὰ τοῦ δηλώσω ἐὰν ἤμην διατεθειμένος, ἐὰν κληθῇ ἀπὸ τὸν Βασιλέα νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, νὰ τὸν βοηθήσω. Τοῦ ἀπήντησα: «Ἐὰν κληθῇς σοῦ δίνω τὴν ὑποστήριξίν μου».

§40Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Πρῶτον θέλω νὰ ἀποσαφηνίσω, ὅτι τὴν δευτέραν ἡμέραν, τὴν ἑπομένην ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν μὲ πῆρε εἰς τὸ τηλέφωνον ὁ κ. Παπανδρέου καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι ὁ λαὸς αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀποφαίνεται, ὅτι πρέπει νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. Ἐπίσης ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὡς τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν ἔλεγεν ὅτι οὐδέποτε θὰ συνεργασθῇ μὲ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Π.Ε.Κ. Ὄταν ὅμως τὴν ἄλλην ἡμέραν τὸν ἐρωτήσαμεν ἐὰν θέλῃ νὰ συνεργασθῇ προσεφέρθη ἀμέσως καὶ ὅταν οἱ τρεῖς συνηντήθημεν, τότε ἀπεφασίσαμεν καὶ καθωρίσαμεν καὶ ποῖος θὰ εἶναι ὁ Πρωθυπουργός. Συνεζητήθησαν ὅλα αὐτὰ ἐπὶ παρουσίᾳ τῶν τεσσάρων καὶ ἐξετέθησαν ἐγγράφως εἰς τὸ πρωτόκολλον τῆς 12 Μαρτίου.

§41Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τῶν ὁριστικῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν.

§42Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε περὶ τῶν ὁριστικῶν ἀποτελεσμάτων, διότι εἶναι γνωστόν, ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, διότι μόνον ὁ πατριωτισμὸς τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. δὲν ἐπέτρεψε νὰ γίνῃ συζήτησις, ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν ἔπειτα ἀπὸ 15 ἡμέρας.

§43Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργός Παιδείας). Ἡ ταραχὴ τοῦ κ. συναδέλφου τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ἀποδεικνύει τὸν φόβον του πρὸς τὴν ἀλήθειαν.

§44Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Οὐδέποτε ἐφοβήθημεν τὴν ἀλήθειαν. Ὄλοι ἔχομεν καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦμεν τὴν ΕΠΕΚ, μικρὰν ἢ μεγάλην ἱστορίαν. Οὐδέποτε ἐφοβήθημεν τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν θέλητε νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογικῶν.

§45Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτουν.

§46Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Νὰ ἡ ἀλήθεια. Ἐπικαλεῖσθε τὸν Πρόεδρον.

§47Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐδῶ εἶναι τὸ βῆμα νὰ ἔλθητε νὰ τὰ εἴπητε. Ἰδοὺ ἡ Ρόδος, ἰδοὺ καὶ τὸ πήδημα. Αὐτὸ εἶναι τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς ἕκαστος μὲ τὴν σειράν του. Ἔτσι διαλευκαίνεται ἡ ἀλήθεια.

§48Α. ΙΩΣΗΦ. Ὁμιλεῖτε, κύριε συνάδελφε, ὡς βουλευτὴς ἁπλῶς ἢ ἐκ μέρους τοῦ Κόμματός σας;

§49Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν;

§50Α. ΙΩΣΗΦ. Δὲν τὴν ἔχετε πρόχειρον.

§51Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Καμμίαν ἀνάγκην δὲν ἔχω νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν. Σᾶς λέγω, ὅτι ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει τὴν θέσιν του ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν καθορίζει τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς. Αὐτὰ ὀφείλατε νὰ τὰ ἠξεύρατε.

§52Α. ΙΩΣΗΦ. Καθορίσατέ τα.

§53Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Εἶναι καθωρισμένα.

§54Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶσθε μέλος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶσθε ἁπλῶς βουλευτής.

§55Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀπήντησε εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ.

§56Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος καὶ περὶ δυνατότητος τοιαύτης ἢ ἀλλοίας συνθέσεως τῆς Κυβερνήσεως, βάσει τῶν ἐκλογικῶν ἀποτελεσμάτων καὶ τῶν Κοινοβουλευτικῶν δυνάμεων τῆς Βουλῆς, ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ δὲν ὑπηγόρευσαν ὡς ἀποτέλεσμα ἐκλογικόν, ὅτι ἡ μόνη δυνατὴ Κυβέρνησις θὰ ἦτο ἡ Κυβέρνησις τοῦ κέντρου. Ἴσως–ἴσως ἀσφαλεστέρα θὰ ἦτο ἀπὸ ἀπόψεως Κοινοβουλευτικῆς, ἐὰν ἐγένετο Κυβέρνησις Λαϊκῶν καὶ Φιλελευθέρων, διότι μία τοιαύτη Κυβέρνησις θὰ ἦτο ἀναμφισβητήτως κοινοβουλευτικῶς σταθερωτέρα. Ἐὰν δὲν ἐγένετο τότε καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ σήμερον, αὐτὸ ὀφείλεται ὄχι εἰς τὴν ἔλλειψιν ἀριθμητικῆς κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ εἰς λόγους πολιτικῆς συνθέσεως τοῦ τόπου μας, εἰς λόγους κοινῆς γνώμης καὶ εἰς λόγους ἐκτὸς τῆς Ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης, τό γε νῦν ἔχον δὲν ἐπέτρεπε τὴν σύνθεσιν τοιαύτης Κυβερνήσεως. Κατάστασις, λοιπόν, προσκαίρου πολιτικῆς ἀνάγκης ἦτο ἡ Κυβέρνησις τῶν τριῶν Κομμάτων, τῶν ἀρχικῶς τεσσάρων καὶ κατόπιν τριῶν. Συνεπῶς ὄχι μόνον προεκλογικῶς δὲν ὑπῆρχε καμμία ἔννοια κέντρου, ὄχι μόνον τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν δὲν ἐπέβαλε τοιαύτην σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἀκόμη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων προεκλογικῶς εἶχε διακηρύξει, ὅτι μὲ τὸν κ. Πλαστήραν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ Κυβέρνησιν. Πῶς λοιπόν, λέγετε, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν ἐπέβαλε τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κέντρου; Ἐὰν ἐγένετο ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου, ἐγένετο ἐκ τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης τοῦ τόπου καὶ χάριν τῆς ἀνάγκης τοῦ τόπου, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνάγκην, ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι δὲν ἐθυσίασεν ἐκεῖνος μόνον τὴν προσωπικότητά του, ἀλλὰ τὴν ἐθυσίασεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁλόκληρον τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, συνεχίζον τὴν παράδοσιν καὶ τοῦ ἱδρυτοῦ καὶ τῆς ἱστορίας τοῦ Κόμματος. Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. ὡς Πρωθυπουργός, ἐλησμόνησε τὸν πολιτικὸν ἀρχηγόν. Ἐνεθυμήθη τὸν στρατηγὸν καὶ ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον καὶ νὰ διευθύνῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δι’ ἐπιταγῶν ἰδικῶν του καὶ συμφώνως πρὸς τὰς ἰδικάς του ἀπόψεις.

§57Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Πότε ἔγινεν αὐτό;

§58Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Καλὴ ἡ Κυβέρνησις Κέντρου, ἀλλὰ ὑπὸ ἕνα ἀπαράβατον ὅρον, ὅτι Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο ὁ κ. Πλαστήρας. Τούτου αἰρομένου γαῖα πυρὶ μειχθήτω. Οὔτε κέντρον ὑπῆρξεν, οὔτε τίποτε. Μόνον ἡ σύμπνοια ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ εἰς τὰ γενικὰ ζητήματα, ἡ ἁρμονία μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰδικώτερον μεταξὺ τῶν ὑπουργῶν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὑπῆρξε πάντοτε πλήρης, πλὴν ὡρισμένων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔθιγον πλέον καίρια συμφέροντα τοῦ τόπου, πλὴν ὡρισμένων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔφθανον νὰ θίγουν καὶ νὰ θέτουν ἐν ἀμφιβόλῳ αὐτὴν ταύτην τὴν ἀσφάλειαν καὶ ἡσυχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Βεβαίως, κύριοι βουλευταί, μία Κυβέρνησις συνασπισμοῦ προϋποθέτει ἀμοιβαίας ὑποχωρήσεις, ἀλλ’ ὅταν πρόκηται πλέον νὰ κριθοῦν Κυβερνητικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔχουν μεγάλην σοβαρότητα, τότε αἱ διαφωνίαι ἐπιβάλλονται καὶ ἡ διάλυσις τῆς Κυβερνητικῆς συνοχῆς καθίσταται ἀναπόφευκτος. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι βουλευταί, τὴν μεγάλην διαφωνίαν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μὲ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Π.Ε.Κ. διὰ τὸ ζήτημα τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων διεμήνυσεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ὅπου εὑρίσκετο, ὅτι διαφωνεῖ ριζικῶς πρὸς αὐτὸν τὸν διορισμόν, τὸν ὁποῖον εἰσηγεῖτο ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τότε καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ἐπέμενεν ἀνενδότως καὶ εἶπε δὲν προτίθεμαι νὰ ἄρω τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν προτίθεμαι νὰ λύσω τώρα τὴν Κυβερνητικὴν συνοχήν, ἀλλὰ οἱ ὑπουργοὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων δὲν θὰ ὑπογράψουν τὸν διορισμὸν αὐτόν, διότι τὸν ἐθεώρουν ἠθικῶς ὡς ἐπισφαλῆ διὰ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ὡς ἐπιζήμιον διὰ τὸν τόπον. Τότε ἦλθεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀφοῦ ἔψαλλε τὸν διθύραμβον τοῦ κ. Πιστολάκη κατέληξεν, ὅτι κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Κάντζια ἐπείσθη, ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἶναι ὁ κ. Πιστολάκης καὶ δὲν τὸν διώρισεν.

§59Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Δὲν εἶπον τέτοιο πρᾶγμα.

§60Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Τὰ πρακτικὰ εἶναι ἐδῶ.

§61Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Δὲν εἶπον μόνον αὐτό.

§62Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Εἴπατε, κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Κάντζια, ἀναλαμβάνω ἐγὼ τὸ θέμα εἰς τὰς χεῖρας μου καὶ θὰ τοῦ ἐπιβάλω νὰ παραιτηθῇ. Μάλιστα ἐχειροκροτήθητε ἀπὸ ὅλην τὴν Βουλήν. Ἑπομένως ἡ διαφωνία τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μὲ τὴν πραγματικὴν πολιτικὴν τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ὄχι μόνον ἦτο ὀρθή, ἀλλ’ ἀνεγνωρίσθη ὡς ὀρθὴ ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ ὅλην τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ὁμοθύμως ἐχειροκρότησε τότε τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ὅτι δὲν θὰ διορισθῇ πλέον ὁ κ. Πιστολάκης Διοικητὴς τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης καὶ συνεπῶς οὐσιαστικὸς Ἀρχηγὸς τῆς Ἀγροτικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους. Δευτέρα ἀφορμὴ διαφωνίας ὑπῆρξεν ἡ στάσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ὡς Πρωθυπουργοῦ, ἀναφορικῶς πρὸς τοὺς κρατουμένους ἐπικινδύνους κομμουνιστάς. Αἰφνιδίως, μίαν ἡμέραν, ἐπληροφορήθη ἡ κοινὴ γνώμη ἐκ δημοσιευμάτων τῶν ἐφημερίδων, ὅτι ὑπαρχούσης κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι λειτουργοῦντος καὶ ὑφισταμένου καὶ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν κειμένων νόμων, οἱ ὁποῖοι καθορίζουν τὰς ἁρμοδιότητας ἑκάστου ὑπουργοῦ καὶ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπληροφορεῖτο ἡ κοινὴ γνώμη μίαν ἡμέραν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ὡς Πρωθυπουργός, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως ὁλοκλήρου, εἶχεν ἀπολύσει τοὺς κρατουμένους κομμουνιστὰς κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο νὰ τεθῇ ὁ Πρωθυπουργός, τότε, ὑπὸ τὴν ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν τῆς Κυβερνήσεώς του καὶ ἠναγκάσθη νὰ δεχθῇ ἀντικατάστασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Τάξεως διὰ τοῦ δυναμικωτέρου στοιχείου τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ καὶ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις καὶ ἀναλαβὼν τὸ ὑπουργεῖον, ἡ πρώτη πρᾶξις του ἦτο ἡ σύλληψις ἐκείνων τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ἀπολύσει.

§63Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. .... (Φωναί, θόρυβος).

§64Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐκφράζετε τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως;

§65Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ποῖαι ἀντιλήψεις ἐδημιουργήθησαν τότε εἶναι εὐνόητον. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε Κ. μετέβη εἰς Τῆνον καὶ ἐκεῖ ἀπηύθυνε κατηγορητήριον κατὰ τῆς Κυβερνήσεώς του, εἰπὼν ὅτι τοῦτο συμβαίνει, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά της. Εἶναι πρωτοφανές, Πρωθυπουργὸς νὰ κατηγορῇ τὴν Κυβέρνησίν του ὡς ἐπιζημίαν εἰς τὸ Κράτος καὶ νὰ θέλῃ νὰ παραμένῃ Πρωθυπουργός. Ἐφθάσαμεν δηλαδὴ εἰς τὸ ἀπροχώρητον καὶ αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι τῆς διαφωνίας τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ δὲν ἦσαν αὐτοὶ μόνον οἱ λόγοι οἱ ἀναφερθέντες εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, ἦσαν καὶ ἄλλοι ἀναγόμενοι εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ ὑπουργείου Ἐφοδιασμοῦ. Αἱ τιμαὶ ηὐξήθησαν καὶ τὰ εἴδη ἐξηφανίσθησαν. Καὶ ἐρωτῶ ὑπάρχουν διὰ τὸν λαὸν ἄλλα ζητήματα ἀπὸ τὴν διατροφήν του καὶ τὴν ἀσφάλειαν; Τὰ δύο αὐτὰ θέματα ἦσαν ἐν κινδύνῳ ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ποὺ ἐτήρει ἡ Ε.Π.Ε.Κ. Ἦτο λοιπὸν ἐπιβεβλημένη ἡ διαφωνία τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ δὲν ἦσαν μόνον αὐτὰ ποὺ ἐχαρακτήριζον τὴν ἀλοπρόσαλλον πολιτικὴν τῆς Ε.Π.Ε.Κ. Ὑπεβλήθησαν τὰ μέτρα ἐπιεικείας. Τὰ μέτρα αὐτὰ ἀπετελοῦντο ἀπὸ ἕνα κύκλον νομοθετημάτων διῃρημένων εἰς δύο κατηγορίας, δικαστικῆς φύσεως καὶ διοικητικῆς. Τὰ πρῶτα ἦσαν ἀπόλυσις τῶν κρατουμένων, ἀναθεώρησις τῶν ἀποφάσεων τῶν Στρατοδικείων, διεύρυνσις τῆς ἀπονομῆς χάριτος, εὐεργετικὰ μέτρα εἰς τοὺς παρουσιαζομένους, ἀκόμη, ἐνόπλους συμμορίτας. Τὰ δεύτερα ἦσαν ἡ ἀποκατάστασις ἐκείνων, οἵτινες ἀπηλάθησαν ἀδίκως ὡς μὴ νομιμόφρονες. Τὰ νομοσχέδια αὐτὰ δὲν ἐψηφίσθησαν ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἀλλὰ συνεζητήθησαν ἀπὸ τὴν κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν Δικαιοσύνης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν διαφόρους τροποποιήσεις. Ἐπηκολούθησεν ὁ πόλεμος τῆς Κορέας καὶ ἀπεδείχθη πόσον ἐπιζημία εἶναι ἡ ὕπαρξις τῆς πέμπτης φάλαγγος εἰς οἱονδήποτε τόπον, ὁ ὁποῖος ἔχει κίνδυνον νὰ ὑποστῇ ἐξωτερικὴν ἐπιβουλήν. Δὲν πιστεύω εἰς οὐδενὸς τὴν σκέψιν νὰ ὑπάρχῃ ἡ πεποίθησις, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται ἐκτὸς τοιούτων κινδύνων. Καὶ ἐγενικεύθη τὸ ζήτημα, ἐὰν ἐπιτρέπεται ἡ ἀπόλυσις ἀνθρώπων καταδικασθέντων ἐπὶ παραβάσει τοῦ Γʹ Ψηφίσματος καὶ τοῦ νόμου 509 καὶ εἴπομεν ὄχι, διότι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τοιαύτας στιγμὰς ἡ ἀπόλυσις τῶν ἀνθρώπων ποὺ ἀποτελοῦν τὴν 5ην φάλαγγα. Τὸ παράδειγμα τῆς Κορέας μᾶς εἶχε διδάξει πολλά, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπολυθοῦν οἱ καταδικασμένοι. Ἐφ’ ὅσον τοὺς ἐδίδετο τὸ δικαίωμα ἀναθεωρήσεως τῶν καταδικαστικῶν ἀποφάσεων τῶν στρατοδικείων καὶ διηυκολύνετο καὶ ἐπεταχύνετο ἡ ἀπονομὴ χάριτος, ἐδίδοντο ὅλα τὰ μέσα νὰ ἀπολυθοῦν οἱ παραπλανηθέντες καὶ μετανοήσαντες.

§66Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Γνωρίζετε, ὅτι πλείστας τροπολογίας τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἐπρότεινον μέλη τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὅτι διὰ τὴν ἀπόλυσιν θὰ ἀπεφαίνοντο δύο εἰσαγγελεῖς;

§67Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι πολλὰς τροπολογίας ὑπέβαλον βουλευταὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ δὲν τὰς ἀπεδέχθη τὸ Κόμμα. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. εἶπε πολλά· δυστυχῶς ὁ χρόνος δὲν μοῦ ἐπιτρέπει νὰ ἐπεκταθῶ. Θὰ ἤθελα νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ὅτι ὡμίλησε περὶ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μὲ ὕφος ὄχι πρέπον. Δὲν θὰ τοῦ ἀνταποδώσω τὰ ἴσα. Ἀλλ’ εἰς δύο σημεῖα θὰ τὸν προκαλέσω. Εἶπεν ὅτι, ὅταν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐδήλωνεν, ὅτι δέχεται πρωθυπουργίαν Πλαστήρα, ἡ δήλωσις αὐτὴ δὲν ἀπηυθύνετο πρὸς τὸ ἄτομον τοῦ κ. Πλαστήρα, ἀλλὰ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Πλαστήραν: Ὅταν ὁ ἴδιος προχθὲς ἔγραφεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν κ. Βενιζέλον, εἰς τὴν ὁποίαν τοῦ ἔλεγεν, ὅτι «ἐγὼ καὶ τὸ Κόμμα τῆς Ε.Π.Ε.Κ. θὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν» ἀπηυθύνετο πρὸς τὸν κ. Βενιζέλον ἢ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν; Μὲ τὴν θεωρίαν του, τὴν καὶ ὀρθήν, ἀπηυθύνετο πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἂς κρίνῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§68Μ. ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ. Ἂς κρίνῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὅλην τὴν πολιτείαν τοῦ κ. Βενιζέλου κατὰ τὴν περίοδον... (Θόρυβος)...

§69Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὡμίλησεν ἐπίσης, ὁ κ. Πλαστήρας περὶ πολιτικῆς παρασπονδήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, κατὰ τὸν κ. Πλαστήραν, οὐδέποτε συγχωρεῖ. Ποία ἦτο ἡ παρασπόνδησις τοῦ κ. Βενιζέλου; Ὅτι ἐνῷ εἶχεν ὑποσχεθῆ εἰς τὸν κ. Πλαστήραν νὰ δεχθῇ τὴν πρωθυπουργίαν του, κατόπιν ἔκαμεν ἰδικήν του Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πλαστήρας δὲν παρεσπόνδησεν ἀκόμη προχθές; Δὲν ὑπεσχέθη ὑποστήριξιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων καὶ δὲν παρεσπόνδησεν ἀρνούμενος ἤδη τὴν ψῆφον του πρὸς αὐτήν; Ἀλλὰ λέγει, ἀφελῶς, ὅτι «ἐγώ, κύριοι, ἤμην διατεθειμένος νὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν Βενιζέλου. Ἀλλ’ ἔλα ποὺ ἔχω δημοκρατικὸν κάλυμμα καὶ δὲν μὲ ἀφήνει». Ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων νὰ προβαίνουν εἰς τοιαύτας δηλώσεις πρὸς τὸν λαόν; «Ἀλλά, μᾶς λέγει, εἴμεθα δημοκρατικὸν Κόμμα καὶ ὤφειλα νὰ ὑποκύψω». Ἀλλ’ ἡμεῖς τί εἴμεθα; Δὲν εἴμεθα δημοκρατικὸν Κόμμα; Καὶ ὅταν ὁ Ἀρχηγός μας ἔδωκεν ὑπόσχεσιν εἰς τὸν κ. Πλαστήραν διὰ τὴν πρωθυπουργίαν, δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ τοῦ εἴπωμεν, ὅτι κακῶς ἔκαμε καὶ δὲν δεχόμεθα; Λέγω πρὸς ὑμᾶς, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐκεῖνος ποὺ παρεσπόνδησεν εἶναι ὁ κ. Πλαστήρας. Καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγει ἀναφορικῶς πρὸς τὸν ἰδικόν μου Ἀρχηγόν, μοῦ ὑπενθυμίζουν τὸν μῦθον τοῦ Αἰσώπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἕκαστος δύο πήρας φέρει τὴν μίαν ἔμπροσθεν καὶ τὴν ἄλλην ὄπισθεν. Καὶ τὰ ἰδικά του σφάλματα ὁ κ. Πλαστήρας, τὰ ἔχει εἰς τὴν πλάτην καὶ δὲν τὰ βλέπει. (Χειροκροτήματα).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος κ. Π. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§71Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ κυβερνητικὴ κρίσις ἀπὸ τὴν ὁποίαν προέκυψεν ἡ ἐμφανιζομένη ἐνώπιον ἡμῶν Κυβέρνησις, ἡ τελοῦσα ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἔχει ὡρισμένην προϊστορίαν. Ἡ προϊστορία αὐτὴ εἶναι σημαντικὴ καὶ ἐξόχως διδακτική, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, ἐλπίζω, ἡ Βουλὴ νὰ ἀσχοληθῶ καὶ ἐγὼ δι’ ὀλίγων μὲ τὴν προϊστορίαν αὐτήν. Μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5 Μαρτίου ἐ. ἔ. ἐνεφανίσθησαν καὶ προέβαλον εἰς τὸ προσκήνιον τῆς πολιτικῆς μας δύο τάσεις, δύο κατευθύνσεις. Ἡ μία κατεύθυνσις, ἢ μία τάσις ἦτο συνδεδεμένη καὶ εἶναι καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι συνδεδεμένη μὲ τὸ πνεῦμα μιᾶς μεγάλης καὶ βαρείας ἀνησυχίας ὡς πρὸς τὸ μέλλον τῆς ἀνθρωπότητος καὶ τῆς Ἑλλάδος, μὲ τὸ πνεῦμα τῆς ἀνησυχίας αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸ πνεῦμα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, μιᾶς ἐντόνου πίστεως καὶ ἐντόνου ἀποφασιστικότητος διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἐνδεχομένων κακῶν τοῦ μέλλοντος περιστάσεων. Ἡ δευτέρα τάσις ἐνεφανίσθη συνδεδεμένη μὲ τὸ πνεῦμα κάποιας ἀνέσεως, κάποιας ἀμεριμνησίας, ἐνεφανίσθη μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ ἀγών, ὁ ὁποῖος διεξήχθη καὶ πέρυσι τὸν Αὔγουστον ἢ Σεπτέμβριον 1949, εἶχε λήξει ὁριστικῶς καὶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἦτο δυνατόν, λησμονοῦσα τὸ παρελθὸν νὰ εἰσέλθῃ εἰς μέλλον τελείως ἄσχετον ἀπὸ τὰ προβλήματα τοῦ κακοῦ καὶ δυσκόλου αὐτοῦ παρελθόντος. Ὁμιλῶ, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, μόνον περὶ τῶν δύο ἐκείνων τάσεων, αἱ ὁποῖαι βασίζονται ἐπὶ καλῆς πίστεως καὶ ἐπὶ ἐθνικῆς διαθέσεως. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς τρίτης, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἔξω τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως. Τῆς πρώτης τῶν δύο τούτων τάσεων μετέσχον καὶ ἐγὼ καὶ μετέχω, ὅπως καὶ πολλοὶ ἄλλοι πολιτικοὶ ἄνδρες εὑρισκόμενοι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Τῆς δευτέρας τάσεως, κύριοι, ἐκπρόσωπος καὶ διερμηνεὺς ὑπῆρξε καὶ εἶναι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ., στρατηγὸς Πλαστήρας. Τὸ πνεῦμα τῆς βαρείας καὶ βαθείας ἀνησυχίας ὡς πρὸς τὸ μέλλον ἐκ λόγων μὴ συνδεομένων μὲ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ μὲ τὴν παγκόσμιον πραγματικότητα, μὲ κατεῖχε μέχρι τοιούτου σημείου ὥστε καὶ ἀμέσως μετὰ τὰς νίκας εἰς τὸ Βίτσι καὶ εἰς τὸν Γράμμον, τὸν Ὀκτώβριον ἤδη τοῦ 1949, ἀσκῶν τὰ καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον, ἐρωτηθεὶς ὑπὸ ἐκπροσώπων τοῦ τύπου ἐπὶ τοῦ προβλήματος τῆς μειώσεως τῶν ἐνόπλων ἐθνικῶν μας δυνάμεων, ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ μειωθοῦν αἱ ἔνοπλοι δυνάμεις τῆς χώρας. Καὶ ἡ ἀπάντησίς μου ἐκείνη, δοθεῖσα ἀμέσως μετὰ τὴν νικηφόρον λῆξιν τοῦ ἀγῶνος κατὰ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους μας κομμουνιστικοῦ συμμοριτισμοῦ, ἡ ἀπάντησίς μου ἐκείνη, ἐγένετο ἀντικείμενον δυσμενῶν σχολίων ἐκ μέρους μερίδος τοῦ τύπου. Ἐγνώριζον, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν προέβαινον εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος δήλωσιν, ὅτι οἱ μεγάλοι μας φίλοι μὲ τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν συνδρομὴν τῶν ὁποίων ἀνασυνεκροτήθη ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός, ἀλλὰ καὶ ἀνασυγκροτεῖται ἡ οἰκονομία μας, ἐγνώριζον ὅτι οἱ μεγάλοι μας φίλοι ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐπεθύμουν τὴν μεγάλην καὶ οὐσιώδη μείωσιν τῶν ἐνόπλων δυνάμεων. Ἀλλά, κύριοι, ἁπλούστατα ἐπλανῶντο. Καὶ ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι μιᾶς μικρᾶς χώρας δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα τῆς πλάνης εἰς ὃν βαθμὸν ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦτο οἱ μεγάλοι. Καὶ ἐγνώριζον ἐπίσης, ὅτι ἡ ἄποψις αὕτη περὶ διατηρήσεως τῶν ἐνόπλων τῆς χώρας δυνάμεων εἰς τὸ ἴδιον ἐπίπεδον τὸ περυσινόν, αὕτη δὲν ἦτο συμπαθής, οὔτε εἰς τὴν μεγάλην πλειονότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν διαπνεομένην ἀπὸ ἄκρως ἐθνικόφρονα αἰσθήματα, διότι ὅπως ἦτο φυσικόν, ἡ ταλαιπωρία καὶ ὁ πόλεμος δεκαετίας ὁλοκλήρου, εἶχε γεννήσει εἰς τὴν ψυχὴν ὅλων σχεδὸν τῶν Ἑλλήνων τὴν ἐπιθυμίαν τῆς εἰρηνικῆς ἐργασίας, τῆς ἐπιστροφῆς εἰς τὰ ἔργα τὰ εἰρηνικά. Παρὰ ταῦτα καὶ περιοδεύων πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν διότι τὴν ἀλήθειαν ὀφείλομεν εἰς τὸν λαόν. Καὶ παντοῦ, ἐθεώρησα καθῆκον μου, ἔστω καὶ ἐπὶ θυσίᾳ τῆς κομματικῆς καὶ προσωπικῆς μου τύχης, ἐθεώρησα λέγω καθῆκον μου νὰ τονίσω καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ παντοῦ ὅπου περιώδευσα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μειώσωμεν τὰς ἐνόπλους τῆς χώρας δυνάμεις, ὅτι δὲν πρέπει οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον νὰ μειώσωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τοὺς κινδύνους οἱ ὁποῖοι ἐπέρχονται καὶ ὅτι πρέπει δι’ ὅλων τῶν μέσων, ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν, νὰ προετοιμασθῶμεν διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κινδύνων τούτων. Ἀντιθέτως πρὸς τὴν ἄποψιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν συνεμερίζοντο καὶ πολλοὶ ἐπίσης ἄλλοι πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς χώρας, χωρὶς ἴσως νὰ τὴν τονίσουν, κατὰ τὸν κατηγορηματικὸν ἐκεῖνον τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐθεώρησα καθῆκον μου ἐγὼ νὰ τὴν τονίσω καὶ νὰ τὴν ἐξάρω, ἀντιθέτως πρὸς αὐτὴν τὴν ἄποψιν, ὁ κύριος ἐκπρόσωπος τῆς δευτέρας τάσεως, τῆς τάσεως τῆς συνδεδεμένης μὲ τὸ πνεῦμα τῆς ἀνέσεως καὶ μὲ τὸ πνεῦμα τῆς ἀμεριμνησίας, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. στρατηγὸς Πλαστήρας, ἐδήλου καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐδήλωσε μάλιστα καὶ ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς ἀναλήψεως ὑπ’ αὐτοῦ τῆς πρωθυπουργίας, ὅτι πρέπει ὁ στρατός μας νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἀσήμαντον, καὶ μόνον συμβολικὸν, ἐπίπεδον τῶν 50.000 ἀνδρῶν.

§72Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Ὅταν ὡμίλησα περὶ μειώσεως τοῦ στρατοῦ, εἶχε τελειώσει ὁ ἀγών. Ὁ στρατὸς ἐνίκησε καὶ ἐξεδίωξε τὸν ἐχθρὸν ἀπὸ τὰ ὅρια τῆς πατρίδος μας. Καὶ εἰς τὴν μείωσιν αὐτὴν τοῦ στρατοῦ κατέληξαν καὶ τώρα. Ἔλεγον μείωσιν τοῦ στρατοῦ, νὰ ἔχωμεν δηλαδὴ τὰς δύο ἡλικίας διὰ δύο ἔτη. Ἕν καὶ ἥμισυ ἔτος εἶναι 60.000 ἄνδρες. Αὐτὸ γίνεται καὶ τώρα. Ἔχομεν 70.000 στρατοῦ. Ἐὰν ἐγένετο αὐτὸ 4 μῆνας περισσότερον, δὲν θὰ εἶχε περισσοτέραν οἰκονομίαν; Τί συνέβη; Ἤλθομεν εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶχον εἴπει. Ὅταν ὡμίλουν περὶ μειώσεως τοῦ στρατοῦ, εἶχε τελειώσει ὁ ἀγὼν κατὰ τῶν ἀνταρτῶν. Πρέπει νὰ τὸ ἔχητε αὐτὸ ὑπ’ ὄψει σας. Σᾶς τὸ ὑπενθυμίζω καί, ἐὰν εἶσθε εἰλικρινεῖς ἄνθρωποι πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσητε.

§73Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι, ἀξιότιμε κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. ὅτι ὁ πόλεμος εἶχεν ἐσωτερικῶς λήξει.

§74Λ. ΣΠΑΗΣ. Δὲν ὑπῆρχε καμμία διαφωνία, ὅσον ἀφορᾷ τὴν μείωσιν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἀλλὰ ὅσον ἀφορᾷ τὸν βαθμὸν τῆς μειώσεως, ὅλοι μετὰ τὴν συντριβὴν τῆς ἀνταρσίας, εἴχατε τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μείωσις τοῦ στρατοῦ, ὁ βαθμὸς δὲ τῆς μειώσεως θὰ ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὴν κατάστασιν. Ἡ κατάστασις μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἔβαινε συνεχῶς βελτιουμένη, καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ συγκεκριμένως κατὰ τὸν μῆνα Ἀπρίλιον ὑπῆρχον 500 ἐν συνόλῳ συμμορῖται καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου ἐγκατέλειψε τὴν ἀρχήν, δὲν ὑπῆρχον παρὰ μόνον 200 συμμορῖται, οἱ ὁποῖοι ἐκρύπτοντο εἰς τὰ βουνὰ καὶ περιεπλανῶντο μόνον διὰ τὴν ἀνεύρεσιν ἄρτου καὶ συνεχῶς παρουσιάζοντο εἰς τὰς ἀρχάς. Δὲν ὑπῆρχε, λοιπόν, ριζικὴ διαφωνία, ὅσον ἀφορᾷ τὴν μείωσιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν βαθμὸν τῆς μειώσεως αὐτοῦ. Ἀπόδειξις ὅτι ὅλοι εἶχον τὴν γνώμην καὶ τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον τὸ ἐδέχθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ φθάσῃ ὁ στρατὸς εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 80.000.

§75Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε ν’ ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. στρατηγὸς Πλαστήρας καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Σπαῆς. Δὲν ἀρνοῦμαι, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῶ, ὅτι ὁ ἀγὼν εἶχε λήξει. Ἀλλ’ οἱ συλλογισμοὶ τοὺς ὁποίους προηγουμένως διετύπωνα καὶ βάσει τῶν ὁποίων προέβην εἰς τὴν ἀντιδιαστολὴν τῶν δύο τάσεων, τῆς μιᾶς βασιζομένης ἐπὶ ἐξακολουθητικῆς ἀκόμη ἀνησυχίας, τῆς ἄλλης βασιζομένης ἐπὶ ἀνέσεως καὶ ἀμεριμνησίας, οἱ συλλογισμοὶ αὐτοὶ ὁδηγοῦν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι παρὰ τὴν λῆξιν τοῦ ἀγῶνος ἐναντίον τοῦ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους μας συγκροτηθέντος καὶ διεξαγάγοντος ἀγῶνα κατὰ τοῦ Ἔθνους στρατιωτικῶς μάλιστα ὠργανωμένου κομμουνιστικοῦ συμμοριτισμοῦ καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ, ἔπρεπεν ἡ ἀνησυχία μας νὰ εἶναι μεγάλη, ὅπως ἀποδεικνύεται τοῦτο καὶ ἐκ τῶν διεθνῶν γεγονότων τὰ ὁποῖα σημειοῦνται κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ἐπίσης νὰ προσθέσω, ὅτι ἂν εἰς τὰς ἰδιαιτέρας ἀποφάσεις εἰς τὰς ὁποίας εἴχατε καταλήξει προεβλέψατε τὴν μείωσιν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ εἰς 80.000, εἰς εἰδικὴν συνέντευξιν τὴν ὁποίαν ἐδώσατε μίαν ἑβδομάδα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μετὰ τὰς ἐκλογὰς προέβητε εἰς τὴν δήλωσιν ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ μείωσις τοῦ στρατοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ μέχρι 50.000. Βεβαίως εἶναι πιθανὸν ἡ ἀπόδοσις εἰς τὴν συνέντευξιν αὐτὴν τῶν λόγων σας νὰ μὴ εἶναι ἀπολύτως ἀκριβής. Πείθομαι εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν δηλώνετε. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τούτου. Ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας, παραλλήλως πρὸς τὸν ὑλικόν, τὸν σχετικὸν μᾶλλον ὑλικὸν ἀφοπλισμὸν τοῦ Ἔθνους ἐδίδαξεν εἰς ὅλας τὰς προεκλογικός του ἀγορεύσεις καὶ τὸν ἠθικὸν ἀφοπλισμὸν τοῦ τόπου, ὄχι βεβαίως μὲ πρόθεσιν κακήν. Ἐνόμιζεν, ἐπίστευεν, ἐπλανᾶτο πιστεύων ὅτι ὁ ἀγὼν εἶχε λήξει ὁριστικῶς. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσιώδης διαφορὰ ἡ ὁποία μᾶς χωρίζει, ἡ ὁποία χωρίζει ὅλους ἡμᾶς τοὺς ἄλλους, ἀκόμη καὶ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουν τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι προεκλογικῶς ἀλλὰ καὶ μετεκλογικῶς ἐδηλώσατε ὅτι ὁ ἀγὼν ἔχει πλήρως λήξει, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ὅπως σᾶς τὸ ὑπενθύμισε καὶ ὁ κ. Σοφιανόπουλος, νὰ δοθῇ πλήρης καὶ ἀπόλυτος ἀμνηστία καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ διατηροῦνται μέτρα τὰ ὁποῖα χωρίζουν καὶ διασποῦν τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ἡμεῖς δὲν εἴδαμεν ποτὲ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν διασπούμενον. Ἡμεῖς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν τὸν εἴδαμεν νὰ μάχεται ἡνωμένος ἐναντίον μιᾶς μειοψηφίας ἀποτελούσης πέμπτην μόνον φάλαγγα ἐχθροῦ εὑρισκομένου ἔξω τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Αὐτὸ δὲν σημαίνει διάσπασιν τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων. Αὐτὸ δὲν σημαίνει ἐμφύλιον πόλεμον. Σεῖς λόγῳ τῆς ἀρχῆς, τῆς πεπλανημένης ἀρχῆς ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὡρμήθητε, ἐνομίσατε καὶ νομίζετε ἀκόμη, ὅπως τὸ ἀπέδειξε καὶ ὁ λόγος σας εἰς τὸν τύπον, ὅπως τὸ ἀποδεικνύουν καὶ αἱ δηλώσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβητε προχθὲς πρὸς πρωϊνὴν ἐφημερίδα, ἐνομίσατε ὅτι τὰ γεγονότα τὰ σκληρὰ καὶ βίαια αἱματηρὰ τὰ ὁποῖα ἐσημειώθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν οὐδεμίαν ἔχουν σχέσιν πρὸς τὴν διεθνῆ πραγματικότητα καὶ ὅτι ἔχουν μόνον καὶ μόνον ἐνδογενῆ αἰτιολογίαν. Προχθὲς ἀκόμη ἐδηλώσατε εἰς συντάκτην πρωϊνῆς ἐφημερίδος καὶ ἐδηλώσατε εἰς ἀπάντησιν ἐρωτήσεως τὴν ὁποίαν σᾶς ἔθεσεν ὅσον ἀφορᾷ τὴν σχέσιν τῶν διεθνῶν γεγονότων καὶ δὴ τῶν γεγονότων τῆς Κορέας μὲ τὰ μέτρα ἐπιεικείας ἐδηλώνατε ὅτι μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν οὐδεμία ὑπάρχει σχέσις, διότι τὰ δύο αὐτὰ δεδομένα — ἐπαναλαμβάνω τὰς λέξεις σας — εἶναι ἑτερόκλητα. Λοιπόν, ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., δὲν εἶναι ἑτερόκλητα. Καὶ ὅποιος πιστεύει εἰς τὸ 1950, ὅταν ἡ ἀνθρωπότης καίεται, ὅποιος πιστεύει, ὅτι εἶναι ἑτερόκλητα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατανοήσῃ ὅτι ὑπάρχει συνάρτησις μεταξὺ τῶν γεγονότων τῆς Κορέας καὶ τῶν γεγονότων τὰ ὁποῖα ζῶμεν εἰς τὴν χώραν αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατανοήσῃ τὰ προβλήματα τῆς ἐποχῆς μας καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διεκδικῇ τὴν ἡγεσίαν εἰς τὸν τόπον αὐτόν. (Χειροκροτήματα).

§76Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Τότε προτείνω νὰ γίνῃ ἐπιστράτευσις, νὰ πᾶμε 100–250 χιλιάδας στρατός. Νομίζετε, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ καταπονῆται ὁ λαὸς ἐπιστρατευόμενος ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν;

§77Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἰσχυρίσθην αὐτό.

§78Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐφ’ ὅσον δὲν τὰ ἐννοοῦμεν αὐτά, εἴμεθα ἀπαράδεκτοι.

§79Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δέχομαι διακοπὰς ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, ἀλλὰ δὲν δέχομαι οὐδεμίαν διακοπὴν ἀπὸ τοὺς ἄλλους συναδέλφους. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου ἐνόμισα ὅτι δὲν ἐπετρέπετο ὁ τόπος νὰ πέσῃ εἰς χεῖρας ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κατείχοντο ἀπὸ τὴν ἀφελῆ αὐτὴν ἀμεριμνησίαν καὶ οἱ ὁποῖοι κατείχοντο ἀπὸ τὴν σκέψιν τὴν βαθύτατα πεπαλαιωμένην ὅτι τὰ γεγονότα αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶχον σημειωθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἦσαν συνάρτησις ἐσωτερικῆς καὶ μόνον αἰτιολογίας. Δυστυχῶς, ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοὶ κύριοι, τὰ γεγονότα τῶν τελευταίων ἐτῶν δὲν ἦσαν συνάρτησις ἐσωτερικῆς ἀνωμαλίας. Θὰ ἦτο πράγματι πολὺ εὐχάριστον τὸ γεγονὸς ἂν ὁ πόλεμος, ὁ ὁποῖος διεξήχθη εἰς τὴν χώραν μας κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἦτο ἐμφύλιος, διότι μετὰ τὴν νίκην τῆς μιᾶς μερίδος θὰ ἦτο πράγματι δυνατόν, ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., θὰ ἦτο πράγματι δυνατόν, ἂν ὁ πόλεμος ἦτο ἐμφύλιος καὶ ἂν δὲν ἀπετέλει μίαν μορφὴν θερμήν, τοῦ ἀπὸ ἐτῶν κηρυχθέντος παγκοσμίου ψυχροῦ πολέμου, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμφανισθῶμεν ἀμέσως μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ ἀγῶνος τῶν ὅπλων καὶ μετὰ τὴν ὁριστικὴν συντριβὴν τῆς μερίδος ἡ ὁποία ἡττήθη, γενναιόφρονες, νὰ ἀνοίξωμεν τὰς φυλακάς, νὰ ἀνοίξωμεν μάλιστα καὶ τὰς ἀγκάλας καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν ἡττηθεῖσαν Ἑλληνικὴν μερίδα, ἂν ἦτο πράγματι Ἑλληνική, νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτήν, νὰ εἴπωμεν πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπήρτιζον τὴν μερίδα αὐτήν: ἐπιστρέψατε εἰς τοὺς κόλπους τῆς Ἑλλάδος ὡς ἄσωτοι υἱοί. Ἀλλὰ ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, δὲν εἶναι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ υἱοὶ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ εἶναι υἱοί, εἶναι παιδιά, ἄλλης δυνάμεως, ἄλλης χώρας. Τὴν γενναιοφροσύνην μετὰ τὴν εὐτυχῆ λῆξιν ἑνὸς ἐμφυλίου πολέμου, τὴν ἐπέδειξαν πάντοτε ὅλοι οἱ μεγάλοι καὶ γενναιόφρονες, προεξάρχοντος τοῦ Ἰουλίου Καίσαρος. Ἀλλὰ δὲν εἴχομεν τὴν δυνατότητα, διότι αἱ περιστάσεις εἶναι διάφοροι, νὰ ἐπιδείξωμεν τὴν γενναιοφροσύνην, διότι δὲν ἐπρόκειτο εἰς τὴν Ἑλλάδα περὶ ἐμφυλίου πολέμου, ἀλλὰ ἐπρόκειτο, ὅπως προεῖπα, περὶ μιᾶς ἐκ τῶν πολλῶν θερμῶν φάσεων τοῦ ἀπὸ ἐτῶν κηρυχθέντος ψυχροῦ παγκοσμίου πολέμου. Ἄλλη φάσις τοιαύτη ἦτο ὁ πόλεμος ὁ ὁποῖος διεξήχθη πρὸ ἐτῶν εἰς τὸ Ἰράν. Ἄλλη φάσις ὁ πόλεμος εἰς τὴν Ἰνδονησίαν, ἄλλη φάσις ὁ πόλεμος εἰς τὴν Ἰνδοκίναν, ἄλλη φάσις ἐξαιρέτως δραματικὴ ὁ πόλεμος ὁ ὁποῖος διεξάγεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν Κορέαν. Ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα ἔχουν συνάρτησιν πρὸς ἄλληλα. Ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα συνδέονται μὲ τὴν μοῖραν αὐτοῦ τοῦ τόπου. Καὶ ὅταν ἁπλῶς καὶ μόνον τὴν ἐν τῷ τόπῳ αὐτῷ ὀργανωθεῖσαν καὶ ὁπλισθεῖσαν πέμπτην φάλαγγα ἐνικήσαμεν πέρυσι, δὲν εἴχομεν τὸ δικαίωμα ὅταν μόνον αὐτό ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα καὶ δὲν ἡττήθη ἀκόμη ὁ παγκόσμιος ἐχθρός, ὁ ἐχθρὸς τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ, τῆς Δημοκρατίας καὶ τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, δὲν εἴχομεν τὸ δικαίωμα, νὰ εἴπωμεν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἡττήθησαν «ἐλᾶτε συναπαρτίσετε μαζί μας κοινότητα». Δὲν θέλουν νὰ συναπαρτίσουν κοινότητα μαζί μας. Εἶχον εὐκαιρίας πολλὰς εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλὰ οὐδέποτε τὸ ἠθέλησαν καὶ δὲν τὸ ἠθέλησαν διότι δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα καὶ δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα, διότι ἔπαυσαν συνειδητῶς νὰ εἶναι Ἕλληνες. Φοβούμενος ὅτι ἡ ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Π.Ε.Κ. Κυβέρνησις θὰ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον εἰς τὸν ἠθικὸν ἀφοπλισμόν, ἐθεώρησα καθῆκον νὰ ἀντιταχθῶ μὲ τὴν μικρὰν κοινοβουλευτικὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν διαθέτω, κατὰ τῆς προσπαθείας ἡ ὁποία τότε ἐγένετο ὅπως τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐχαιρέτησα μὲ ἐθνικὴν ἱκανοποίησιν τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀπεφάσισε παρὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἀριθμητικῆς ἐκείνης βάσεως ἡ ὁποία θὰ καθίστα δυνατὴν τὴν διατήρησιν τῆς Κυβερνήσεώς του, ἀπεφάσισεν ἔστω ὑπαναχωρῶν, διότι ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ συμφέροντος ἐπιβάλλεται καὶ ἐπιτρέπεται πολλάκις ἡ ὑπαναχώρησις, ἔστω καὶ ὑπαναχωρῶν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ σχηματίσῃ τὴν ὑπ’ αὐτὸν τότε Κυβέρνησιν. Δυστυχῶς ἦτο ἀδύνατον νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Αἱ προϋποθέσεις αἱ κοινοβουλευτικαὶ ἔλειπον καὶ ἐσχηματίσθη ἡ ὑπὸ τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν Κυβέρνησις. Θὰ ἤμην πράγματι εὐτυχής, ἐὰν διεψευδόμην. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπω σήμερον ὅτι ἐπλανήθην θεωρῶν ἐπικίνδυνον μίαν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία θὰ διείπετο ὑπὸ τῶν ἀρχῶν τῶν δεσπουζουσῶν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἐπλανήθην. Σήμερον γνωρίζουν τοῦτο καὶ οἱ ἀξιότιμοι Ἀρχηγοὶ τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος. Καὶ ἠκούσατε χθὲς εἰς τὰς προγραμματικὰς καὶ πολὺ συγκεκριμένας προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἠκούσατε τὴν φράσιν ἐκείνην ἡ ὁποία χαρακτηρίζει ὡς πράγματι δικαιολογημένας τὰς ἀνησυχίας, αἱ ὁποῖαι προέκυψαν ὡς πρὸς τὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν. Μάλιστα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, παρὰ τὴν ἐπαινετὴν ἀντίδρασιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἤσκει καὶ εἰς τὴν προηγουμένην ὅπως καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν τὰ ἔργα τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τὴν ἀντίδρασιν καὶ ἄλλων κυρίων ὑπουργῶν, παρὰ τὴν ἀντίδρασιν ἰδιαιτέρως τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κ. Θεμιστοκλέους Τσάτσου, παρὰ τὴν ἀντίδρασιν τῶν κυρίων τούτων, ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐτέλει ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα, ἐνεθάρρυνε τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπεθάρρυνεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὡς χθὲς ἐπολεμοῦσαν καὶ ἔσωζον τὸν τόπον. (Χειροκροτήματα). Ἄφεσις ἁμαρτιῶν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, προσπάθεια ἐντάσεως οὐχὶ μόνον βάσει τῶν κριτηρίων τὰ ὁποῖα προβλέπουν οἱ νόμοι περὶ ἐπιεικείας, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑποκειμενικῆς κρίσεως αὐτοῦ τούτου τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, προσπάθεια ἐπεκτάσεως τῶν μέτρων τῆς ἀγάπης, τῆς ἐπιεικείας καὶ τῆς αἱρέσεως ἀπέναντι προσώπων ἐπικινδύνων τὰ ὁποῖα ἐξηναγκάσθη μετὰ τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἀνάληψιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Τάξεως νὰ συλλάβῃ ἐκ νέου ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Διείσδυσις εἰς δημοσίας ὑπηρεσίας, προσώπων τὰ ὁποῖα ἐξετόπισαν ἀπὸ τὰς θέσεις των ἄλλα πρόσωπα εἰς τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἐθνικὴ ἐμπιστοσύνη, διείσδυσις προσώπων ἐπικινδύνων ἢ ὑπόπτων, μεταθέσεις καὶ μετακινήσεις εἰς τὰ Σώματα ἀσφαλείας, ἰδίᾳ εἰς τὴν Χωροφυλακήν, μεταθέσεις καὶ μετακινήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔθεσαν ἐν κινδύνῳ αὐτὴν ταύτην τὴν ἀσφάλειαν τῆς ὑπαίθρου καὶ αἱ ὁποῖαι ἀπεθάρρυναν ἐκείνους ποὺ ὡς χθὲς ἐπολεμοῦσαν διὰ νὰ σώσουν τὸν τόπον.

§80Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Διατὶ δὲν ἀποτείνεσθε εἰς τὸν κύριον Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως;

§81Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι δὲν δέχομαι διακοπὰς ἀπὸ βουλευτάς.

§82Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σέβομαι ἀπολύτως τὴν παράκλησίν σας.

§83Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν σέβεσθε, διότι ἐξακολουθεῖτε νὰ ὁμιλῆτε.

§84Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Διότι ὑπεύθυνος τοῦ ἐσωτερικοῦ τομέως τότε ἦτο καὶ ὁ νῦν Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὰς μεταθέσεις δὲ εἰς τὴν Χωροφυλακὴν τὰς ἔκαμεν ὑπουργὸς ἀνήκων εἰς τὸ Δημ. Σοσιαλ. Κόμμα, ἐὰν ἔγιναν μεταθέσεις.

§85Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰ εἰδικώτερα αὐτὰ θέματα, τὰ ὁποῖα δὲν μὲ ἐνδιαφέρουν αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ δὲν ἐνδιαφέρουν καὶ τὸ Ἔθνος. Γνωρίζω μόνον τοῦτο, ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν, συνδεομένων μὲ τὴν λειτουργίαν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πείρας τὴν ὁποίαν ἔχω, ὡς μετασχὼν ἐπανειλημμένως πολλῶν Κυβερνήσεων συμμαχικῶν, ὅτι αὐτοῦ τοῦ εἴδους αἱ μεταθέσεις δὲν γίνονται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ δὴ εἰς τὸν κρίσιμον τομέα τῆς Χωροφυλακῆς, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰδιοτρόπου ἐμπνεύσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Τάξεως, ἀλλὰ γίνονται ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν ὅλων τῶν κομμάτων, τῶν συνασπιζομένων καὶ συνεργαζομένων εἰς μίαν Κυβέρνησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι συνάδελφοι, βαθεῖα κατέλαβεν ἀνησυχία καὶ ἀγωνία τὴν μεγάλην πλειονότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πικρία καὶ ἀγανάκτησις ἐγεννήθη εἰς τὰς ψυχὰς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν ἠγωνίσθησαν, οἱ ὁποῖοι ἐθυσιάσθησαν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἔβλεπον ἑαυτοὺς παραμεριζομένους, ἀγνοουμένους καὶ κατ’ οὐσίαν ἠθικῶς ποδοπατουμένους, διότι ὁ Ἀρχηγὸς τῆς τότε Κυβερνήσεως ἐθεώρει ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ χριστιανικόν του καθῆκον, νὰ μὴ ὁμιλῇ παρὰ μόνον περὶ τῶν πταισάντων καὶ νὰ μὴ στρέφῃ τὰ βλέμματα τοῦ προσώπου καὶ τῆς ψυχῆς του πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπταισαν, πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐθυσιάσθησαν. Εἶναι πράγματι, ὕστερα ἀπὸ ἕνα τόσον σκληρὸν ἀγῶνα καὶ εἰς τὰς παραμονὰς παγκοσμίων γεγονότων, τῶν ὁποίων τὴν ἔκτασιν οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμετρήσῃ, εἰς τὰς παραμονὰς ἐξελίξεων παγκοσμίων, αἱ ὁποῖαι ἐξελίξεις, ἐάν, ὃ μὴ γένοιτο, σημειωθοῦν, θὰ ἀπαιτήσουν νέας θυσίας καὶ νέας διαδικασίας, εἶναι πράγματι λέγω, παράδοξον καὶ πρωτοφανές, νὰ παραμελοῦνται, νὰ ποδοπατῶνται ἠθικῶς οἱ ἀγωνισθέντες καὶ θυσιασθέντες καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν ἄλλον καϋμὸν ἀπὸ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἐγέννησαν μέσα μας μερικοὶ ἀδικηθέντες καὶ πταίσαντες. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἀνήκω καὶ δὲν νομίζω ὅτι ἀνήκει κανεὶς Ἕλλην, διότι ὁ Ἕλλην εἶναι κατ’ ἀρχὴν γενναιόφρων καὶ ἐπιεικής, εἰς τὴν χορείαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἴσως εἰς ἄλλας χώρας τῆς Ἀνατολικῆς ἢ Κεντρικῆς Εὐρώπης ἢ καὶ Ἀσίας, οἱ ὁποῖοι κατέχονται ἀπὸ τὸ πάθος ἢ τὸ μένος τῆς ἐκδικήσεως ἢ ἀπὸ τὸ πάθος ἢ τὸ μένος πράξεων σκληρῶν. Καὶ ὡς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Στρατιωτικὴ Ποινικὴ Δικονομία δὲν μοῦ ἔδιδε τὸ δικαίωμα οἱασδήποτε ἐπεμβάσεως εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν Στρατοδικείων, ἐθεώρησα ἐν τούτοις καθῆκον μου, νὰ ἀπαιτήσω ἀπὸ ὅλας τὰς στρατιωτικὰς ἀρχὰς — καὶ ἦτο πόλεμος, ἐγίνοντο σαμποτάζ, ἐσκοτώνοντο ἄνθρωποι εἰς τοὺς δρόμους λόγῳ τῶν ναρκῶν — ἐθεώρησα ἐν τούτοις καθῆκον μου νὰ ζητήσω, ὅπως μὴ πραγματοποιῆται καμμία, ἔστω καὶ ἐν ὥρᾳ τόσον σκληροῦ πολέμου, ἐκτέλεσις, χωρὶς νὰ λαμβάνω προηγουμένως γνῶσιν τῶν γενικῶν, τοὐλάχιστον, στοιχείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐβασίζετο ἡ καταδικαστικὴ εἰς θάνατον ἀπόφασις. Καὶ ἦτο πράγματι, λέγω, νὰ σᾶς βεβαιώσω περὶ τούτου, ἠθική, κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην, ἱεροτελεστία, δι’ ἐμέ, ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμελέτων τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα καὶ ὑπῆρξαν πάμπολλαι αἱ περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ ἐπέμβω, καθ’ ὑπέρβασιν τῶν τεθιμένων ὑπὸ τῆς Στρατιωτικῆς Ποιν. Δικονομίας πλαισίων, διὰ νὰ ἀναστείλω καὶ νὰ παραπέμψω φυσικὰ εἰς τὸ Συμβούλιον Χαρίτων, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο ὑποχρεωτικόν, νὰ ἀναστείλω τὴν ἐκτέλεσιν καταδικαστικῶν εἰς θάνατον ἀποφάσεων.

§86Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Αὐτὴ ἦτο ἡ πολιτικὴ ἡ ἰδική μας. Ἔτσι θὰ ἀφοπλίζαμεν τὸν κομμουνισμόν.

§87Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρεκάλεσα νὰ μὴ μὲ διακόπτητε. Αὐτὸ ὅμως, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει καθῆκον μου, ὡς λειτουργοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ Κράτους, οὐδέποτε τὸ ἀνήγαγον ὡς ἀρχήν, οὐδέποτε ἐθεώρησα ὅτι εἶχα τὸ δικαίωμα νὰ διακηρύξω, ὅτι ἡ ἐπιείκεια πρὸς ὅλους σχεδὸν πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ στηριχθῇ τὸ νέον Ἑλληνικὸν οἰκοδόμημα. Οὐδέποτε ἐθεώρησα ὅτι εἶχα τὸ δικαίωμα, τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ὡς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχον καὶ τὴν ὁποίαν συνησθάνοντο ἐξ ἴσου, εἰς τοὺς τομεῖς τοὺς γεωγραφικούς, εἰς τοὺς ὁποίους ἦσαν τεταγμένοι, οἱ διοικηταὶ τῶν Σωμάτων στρατοῦ καὶ οἱ διοικηταὶ Μεραρχιῶν, γενναιόφρονες Ἕλληνες, ὅπως καὶ σεῖς, ὅπως ὅλοι ἡμεῖς, οὐδέποτε ἐνόμισαν καὶ ἐκεῖνοι καὶ ἐγὼ ὅτι τὴν ἠθικὴν ἐκείνην ὑποχρέωσιν, ἔπρεπε νὰ ἀναγάγωμεν εἰς μίαν γενικὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία διακηρυσσομένη καθ’ ὃν τρόπον διεκηρύχθη, θὰ ἐκλόνιζε τὴν πίστιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἠγωνίζοντο, θὰ ἐκλόνιζε τὰ βάθρα τῆς ἐθνικῆς ἀσφαλείας. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτεταμένης ἐκείνης γενναιοφροσύνης καὶ ἐπιεικείας ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν παράδοσιν καὶ τὸν χριστιανισμόν. Δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ γίνωμεν ἐπιεικεῖς μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου καὶ δὴ ἐν ὀνόματι τοῦ χριστιανισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ Στρατηγὸς Πλαστήρας, νὰ γίνωμεν ἐπιεικεῖς μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θέτει ἐν κινδύνῳ αὐτὸν τοῦτον τὸν χριστιανισμόν. Ὅταν ὑπάρχῃ ἀγὼν παγκόσμιος καὶ ὄχι Ἑλληνικός, κύριοι συνάδελφοι τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ὅταν ὑπάρχῃ παγκόσμιος ἀγὼν μεταξὺ ἀνθρωπισμοῦ καὶ ἀπανθρωπίας, μεταξὺ δημοκρατίας καὶ βαρβαρότητος, μεταξὺ τῶν ἀρχῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δίδουν ἀκριβῶς εἰς ἡμᾶς ὅλους τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας συζητήσεως καί τῶν ἀρχῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἰσχύουν εἰς τὰς χώρας τὰς εὑρισκομένας ὄπισθεν τοῦ σιδηροῦ παραπετάσματος, ὅταν ὑπάρχῃ τοιοῦτος μεταξὺ δύο ἀντιθέτων κόσμων ἀγών, τότε ὑπάρχει ὑποχρέωσις ἠθικὴ ἀπέναντι ἡμῶν, ὄχι ὡς ἀτόμων, ἀλλ’ ὡς φορέων τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ, νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ μέτρα, ἐν ἀνάγκῃ σκληρά, καὶ δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, δὲν εἶναι σκληρὸν τὸ μέτρον νὰ παραμείνουν ἐπί τινα ἔτη οἱ πταίσαντες εἰς τὰς φυλακάς. Ὅταν ὑπάρχουν τόσοι ἀνάπηροι, δὲν συνεκινήθητε ἀπὸ αὐτοὺς καὶ συνεκινήθητε ἀπὸ ὡρισμένους κυρίους οἱ ὁποῖοι ζοῦν ὑπὸ προϋποθέσεις ἀπολύτου ἠθικῆς ἀνέσεως. Καὶ δὲν τοὺς ἔχομεν ἐξασφαλίσει λόγῳ τῆς κακῆς οἰκονομικῆς μας καταστάσεως, τὴν πλήρη ἐκείνην ὑλικὴν ἄνεσιν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἴσως ἀναγκαία, ἐν πάσῃ περιπτώσει, τοὺς ἔχομεν ἐξασφαλίσει τὴν ἀπόλυτον ἠθικὴν ἄνεσιν, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι δημοκρατία καὶ εἰς τὰς φυλακὰς ἀκόμη ζοῦν οἱ πολῖται ὡς ἐλεύθεραι συνειδήσεις. Κύριοι βουλευταί, ἐπηλήθευσε, δυστυχῶς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅταν ἀπήντησα πρὸ 4 μηνῶν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ τότε Πρωθυπουργοῦ, ἐπηλήθευσεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ὑπὸ τὸν Στρατηγὸν Πλαστήραν, δὲν ἀποτελεῖ Κυβέρνησιν Κέντρου, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι θὰ ἠκολούθει κοινωνικὴν καὶ οἰκονομικὴν πολιτικὴν εὑρισκομένην εἰς τὸ κέντρον, εἰς τὴν μέσην, μεταξὺ σοσιαλισμοῦ καὶ κεφαλαιοκρατίας, ἀλλ’ ἐπηλήθευσεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προεῖπον, ὅτι κέντρον ἐζήτει νὰ γίνῃ ὄχι ἐξ ὑπαιτιότητος βεβαίως τοῦ σημερινοῦ Πρωθυπουργοῦ ἢ τοῦ σημερινοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν πλανῶν αἱ ὁποῖαι κατεῖχον τὴν συνείδησιν τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κέντρον ἐπεζήτει νὰ γίνῃ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς μέσης ὁδοῦ μεταξὺ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ κακοῦ, μεταξὺ τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ τῆς δημοκρατίας, μεταξὺ ἀνθρωπισμοῦ καὶ ἀπανθρωπίας. Ἀλλὰ μέση ὁδός, ὅπως ἐτόνισα καὶ τότε, μεταξὺ ἀνθρωπισμοῦ καὶ ἀπανθρωπίας, δὲν εἶναι λογικῶς νοητή. Ὅπως δὲν ἦτο νοητὴ ἡ μέση ὁδὸς μεταξὺ ἀνθρωπισμοῦ καὶ τοῦ Ἐθνικοσοσιαλιστικοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ, ἔτσι δὲν εἶναι νοητὴ ἡ μέση ὁδὸς καὶ μεταξὺ ἀνθρωπισμοῦ καὶ κομματιστικοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ. Βεβαίως, εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπάρχει Ἐργατικὸν Κόμμα καὶ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα δὲν εἶναι κἂν κέντρον, εἶναι ἀριστερά, ἀλλὰ δὲν εἶδα ποτέ, ἀξιότιμε κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., νὰ ὁμιλήσητε σεῖς καθ’ ὃν τρόπον ὡμίλησε προχθές, ἐνώπιον ἐργατικοῦ συνεδρίου, ὁ Πρόεδρος τῆς Βρεττανικῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας. Βεβαίως, ἀποτελεῖ κέντρον καὶ ἀποτελεῖ μάλιστα ἀριστερὰν τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα ὡς πρὸς τὰς κοινωνικὰς καὶ οἰκονομικάς του πεποιθήσεις, ἀλλ’ ἀποτελεῖ ἀκρότητα ἐναντίον τοῦ κομμουνισμοῦ, διότι ἐναντίον τῆς ἀπανθρωπίας, τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ, τοῦ κομμουνισμοῦ, τῆς τυραννίας, δὲν νοεῖται ἄλλη στάσις, ἐκτὸς ἐκείνης, ἡ ὁποία εἶναι ἀκραία. Αὐτὴ εἶναι ἡ στάσις τῶν ἐλευθέρων ἀνθρώπων, αὐτὴ εἶναι ἡ στάσις τῶν πραγματικῶν χριστιανῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ ὑπὸ τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν Κυβέρνησις, πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν εἶδον εἰς τὴν γραμμήν, ἡ ὁποία ἐχαράχθη, δὲν εἶδον καμμίαν τάσιν, ἡ ὁποία οὐσιωδῶς νὰ διαφέρῃ ἐκείνης τὴν ὁποίαν εἶχον ἀκολουθήσει καὶ αἱ κυβερνήσεις τῆς περασμένης τετραετίας. Διεπίστωσα μάλιστα, ὡς πρὸς ὡρισμένα σημεῖα, ἂν λάβωμεν τὸν σοσιαλισμὸν ὡς κριτήριον, μίαν τάσιν πρὸς τὰ δεξιώτερα. Δὲν εἶδον δὲ καμμίαν τάσιν, ἡ ὁποία νὰ δικαιολογῇ τὸν τίτλον τοῦ κέντρου, ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς πολιτικῆς. Ἡ μόνη τάσις, ἡ ὁποία διεφάνη, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία, δυστυχῶς, ἐπεβεβαίωσε τὸν φόβον μου, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ κέντρου ἡ Ε.Π.Ε.Κ. ἠννόει μόνον καὶ μόνον τὴν μέσην ὁδὸν μεταξὺ κομμουνισμοῦ καὶ δημοκρατίας. Καὶ ἦλθεν ἡ στιγμὴ τῶν γεγονότων τῆς Κορέας. Δὲν γνωρίζω τὶ συνέβη εἰς τὰ παρασκήνια, διότι ἤκουσα ὅτι καὶ εἰς τὰ παρασκήνια κάτι συνέβη, καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε Κ. στρατηγὸς Πλαστήρας, ἐθεώρησεν ἐξαίφνης χρέος του νὰ προβῇ εἰς τὰς περὶ εὐθυγραμμίσεως δηλώσεις. Κύριοι βουλευταί, τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα τὰς δηλώσεις τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα περὶ εὐθυγραμμίσεως τῆς πολιτικῆς μας πρὸς ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἠκολούθουν οἱ μεγάλοι μας φίλοι, μετὰ τὰ γεγονότα τῆς Κορέας, τὴν ἡμέραν ἐκείνην ᾐσθάνθην βαθεῖαν λύπην καὶ ἐντροπήν. Ἡ ὥρα τῆς δικαιώσεως τῆς Ἑλλάδος, ἐνεφανίζετο διὰ τῶν χειλέων τοῦ Ἕλληνος Πρωθυπουργοῦ, εἰς ὥραν ἀναγκαστικῆς προσαρμογῆς εἰς τὴν πολιτικὴν τῶν φίλων της. Τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ μεγάλοι μας φίλοι προσήρμοζον ἐκεῖνοι τὴν πολιτικήν των εἰς τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν εἶχε χαράξει ἡ ἐπὶ ἔτη παρεξηγηθεῖσα καὶ σχεδὸν λιθοβοληθεῖσα πτωχή μας Ἑλλάς, τὴν ὥραν ἐκείνην ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἐμφανίζεται καὶ λέγει: τὶ τὰ θέλετε; κακὴ εἶναι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦν βέβαια οἱ Ἀμερικανοί, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τὴν ἀκολουθοῦν, ὀφείλω καὶ ἐγώ, ἂν καὶ θέλω νὰ ἀνοίξω τὰς φυλακὰς καὶ νὰ συναδελφωθῶ καὶ νὰ ἀδελφωθῶ μὲ τοὺς κομμουνιστάς· τὶ νὰ κάμω; πρέπει νὰ προσαρμοσθῶ καὶ νὰ ὑπακούσω εἰς τὴν φωνὴν τοῦ κυρίου μου. Δι’ αὐτὸ ἐλυπήθην. Αἱ δηλώσεις περὶ εὐθυγραμμίσεως ἀπετέλουν μίαν τῶν τραγικωτέρων μειώσεων τῆς Ἑλλάδος, τῆς Ἑλλάδος ἡ ὁποία ἐπὶ 10 ἔτη προεπορεύετο, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν τὸ ἀντελήφθητε, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἐπὶ 10 ἔτη ἔδιδε τὸ σύνθημα εἰς τὸν κόσμον ὁλόκληρον. Ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἂν ἔμενεν ὁ κ. Πλαστήρας εἰς εὐθυγράμμισιν, ἀπὸ ἀπόψεως, ὄχι βέβαια ἠθικῆς, διότι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ὑπέστημεν μείωσιν, ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως τουλάχιστον πρακτικῆς, θὰ ἐσημειοῦντο μερικὰ ὠφελήματα. Ἐὰν πράγματι καὶ εἰλικρινῶς, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐδήλου, ὅτι πρέπει νὰ εὐθυγραμμίσωμεν τὴν πολιτικήν μας, ἡμεῖς οἱ προπορευθέντες τῶν Ἀμερικανῶν καὶ ὅλων τῶν ξένων, ὅτι πρέπει νὰ τὴν εὐθυγραμμίσωμεν μὲ τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἐχάρασαν, ἀπὸ τῶν γεγονότων τῆς Κορέας καὶ ἐντεῦθεν, οἱ μεγάλοι μας πέραν τοῦ ὠκεανοῦ φίλοι, ἂν αὐτὴ ἡ ἀρχή, εἰλικρινῶς λεγομένη, ἐφηρμόζετο, τουλάχιστον ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως, θὰ εἴχομεν κἄποιαν ὠφέλειαν. Ἀλλὰ δὲν ἐπέρασαν παρὰ μόνον 2–3 ἑβδομάδες...

§88Λ. ΣΠΑΗΣ. Ἄν δὲν ἀπατῶμαι, εἴχατε συχνὴν ἐπαφὴν καὶ μὲ τοὺς πολιτικοὺς καὶ μὲ τοὺς στρατιωτικοὺς Ἀμερικανικοὺς κύκλους ποὺ εἶναι ἐδῶ, εἴχατε ἐπαφὴν καὶ συζητεῖτε διαρκῶς. Ἔχετε ἐνδείξεις, ὅτι οἱ Ἀμερικανοὶ αὐτοὶ ἐπίσημοι δὲν εἶναι εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τὴν ἐξωτερικὴν τῆς Κυβερνήσεως Πλαστήρα; Καὶ ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἦτο ὁ κ. Πολίτης ποὺ εἶναι ὑπουργὸς καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἔχετε καμμίαν ἔνδειξιν εἴτε ἐκ μέρους τοῦ κ. Πόρτερ, εἴτε ἐκ μέρους τῶν Ἀμερικανῶν, πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ δὲν ἤρεσεν εἰς τοὺς συμμάχους μας;

§89Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὰ δύο ἐρωτήματά σας.

§90Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸ ἑξῆς: Ἐρευνῶμεν τὴν πολιτικὴν τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως, ἢ ἐρευνῶμεν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς νέας Κυβερνήσεως;

§91Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Σπαῆ, πρέπει νὰ ἀπαντήσω πρῶτον εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος.

§92Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν τὸ λέγω ἀπὸ ἄλλης πλευρᾶς, ἀλλὰ τὸ λέγω λόγῳ τῶν ἐρωτήσεων αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται.

§93Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρόθεσίς μου ἦτο νὰ περιορισθῶ εἰς πολὺ ὀλιγώτερα, ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶπον περὶ τοῦ παρελθόντος οἱ προλαλήσαντες, ἀλλὰ αἱ διακοπαί, μὲ ἀναγκάζουν φυσικὰ νὰ δίδω ἀπαντήσεις, αἱ ὁποῖαι προεκτείνουν καὶ παρατείνουν τὴν ὁμιλίαν μου τὴν ἀναφερομένην εἰς τὸ παρελθόν. Εἰς τὸν κ. Σπαῆν θὰ δώσω δύο ἀπαντήσεις. Πρῶτον μὲν τοὺς φίλους μας, εἴτε τοὺς στρατιωτικούς, εἴτε τοὺς πολιτικοὺς οὐδέποτε τοὺς ἠρώτησα ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐντυπώσεις τὰς ὁποίας ἔχουν περὶ τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων, διότι νομίζω, ὅτι δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ προκαλῶ ἀπαντήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐξέρχονται τῶν ὁρίων τῆς δικαιοδοσίας, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ μεγάλοι μας συμπαραστάται καὶ φίλοι. Τὰ κυβερνητικά μας ζητήματα εἶναι ζητήματα ἐσωτερικά, ἑπομένως δὲν γνωρίζω, δὲν ἠθέλησα νὰ γνωρίζω καὶ ἐὰν τυχὸν ἤκουσα κάτι, δὲν θέλω νὰ γνωρίζω, ὅτι ἤκουσα κάτι σχετικῶς μὲ τὰς Κυβερνήσεις τὰς Ἑλληνικάς. (Χειροκροτήματα). Εἶπον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ θεωρία τῆς εὐθυγραμμίσεως, κακὴ ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως καὶ μειωτικὴ διὰ τὸ κῦρος τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἀπετέλεσε κἂν μίαν ἀπαρχὴν ἀλλαγῆς οὐσιώδους τῶν ἀντιλήψεων καὶ τῶν γραμμῶν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. Μεταβὰς τρεῖς ἑβδομάδας μετὰ τὴν δήλωσιν περὶ εὐθυγραμμίσεως εἰς Τῆνον τὴν 15ην Αὐγούστου τὴν ἡμέραν τῆς «Ἕλλης», τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἑορτάζετο ἓν ἐκ τῶν μεγαλυτέρων γεγονότων τῆς νεωτέρας Ἑλληνικῆς ἱστορίας, γεγονὸς συνυφασμένον, ἂν καὶ προηγήθη χρονικῶς μὲ τὴν 28 Ὀκτωβρίου τοῦ 1940, τὴν ἡμέραν ἐκείνην ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ τὸ Εὐαγγέλιον καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα ἐπιεικεῖς ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον ἔβλαψαν εἰς τὸ παρελθὸν τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι καὶ εἰς τὸ μέλλον εἶναι ἕτοιμοι νὰ τὴν βλάψουν. Δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ δὲν τὸ γνωρίζει ἴσως ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ., δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὸ Κ.Κ.Ε. νὰ σκέπτωνται ὅπως σκέπτεσθε σεῖς, δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ σκέπτωνται ὅπως σκεπτώμεθα ὅλοι μας, δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας κρίσεως. Τὸ ὁλοκληρωτικὸν καθεστώς, τὸ κομμουνιστικὸν καθεστὼς ἐπιβάλλεται καὶ πρὸ τῆς ἐπιβολῆς καὶ πρὸ τῆς ἑδραιώσεως τοῦ κομμουνιστικοῦ κράτους, ἐπιβάλλεται μέσα εἰς τὰ ὅρια τῶν κομμουνιστικῶν κομμάτων. Τὰ κομμουνιστικὰ κόμματα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζουν τὸ πρῶτον τὴν ὁλοκληρωτικήν, τὴν μονολιθικὴν ἀρχὴν καὶ μετὰ ταῦτα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔπαυσαν νὰ εἶναι ἐλεύθεροι ἄνθρωποι, οἱ κομμουνισταί, τὰ μέλη τοῦ σώματος τὰ ὁποῖα ἔπαυσαν νὰ ἔχουν ἐλευθέραν συνείδησιν, προβαίνουν, ὅταν ἐπικρατήσῃ ὁ κομμουνισμὸς εἰς μίαν χώραν, εἰς τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ὁλοκληρωτικοῦ συστήματος ἐπὶ ὁλοκλήρου τοῦ πληθυσμοῦ. Δὲν ἔχουν ἑπομένως τὴν δυνατότητα καὶ τὸ δικαίωμα, οὔτε τὸ ἠθικὸν δικαίωμα, οὔτε τὴν τεχνικὴν δυνατότητα, διότι παρακολουθοῦνται συνεχῶς, δὲν ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ ξεφύγουν ἀπὸ τὴν γραμμὴν τοῦ κόμματος καὶ νὰ γίνουν ἀνθρωπισταί, νὰ ἀγαπήσουν τὸν ἀδελφόν τους, νὰ συμπαθήσουν ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ὑφίσταται μίαν δίωξιν ἐκ μέρους τοῦ κόμματος, δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ φιλοξενήσουν οὔτε τὴν μητέρα των ὅταν αὐτὴ καταδιώκεται ὑπὸ τοῦ κόμματος. Αὐτὰ εἶναι τόσον σαφῆ, εἶναι τόσον γνωστά, τὰ ἐζήσαμεν καὶ εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, εἰς ὡρισμένας περιόδους τραγικὰς τῆς τελευταίας δεκαετίας, ἀλλὰ τὰ ζοῦν ὁλόκληροι λαοί, τὰ ζοῦν θνήσκοντες κάθε ἡμέραν καὶ ὑφιστάμενοι ἕνα μαρτύριον ἀνείπωτον, ὥστε εἶναι ἀπορίας ἄξιον πῶς σεῖς ἀρχηγὸς μεγάλου κόμματος μὲ τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἔχετε, πῶς σεῖς ὁ ὁποῖος ἔχετε καὶ στρατιωτικὴν καὶ πολιτικὴν πεῖραν, δὲν ἔχετε ἀκόμη ἰδῆ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὅλοι εἶδον.

§94Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Θέλετε νὰ σᾶς βοηθήσω; Ὡμίλησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος περὶ τῶν μέτρων ἐπιεικείας ἀλλ’ ἐνόησε περὶ τίνος πρόκειται; Μήπως πρόκειται, ὅταν λέγωμεν μέτρα ἐπιεικείας, περὶ καταργήσεως τῆς δικαιοσύνης, περὶ καταργήσεως τῶν νόμων, περὶ καταργήσεως τῶν ποινῶν; Εἴπομεν, ὅταν κάποιος εἶναι καταδικασμένος εἰς θάνατον ἡ ἐπιείκεια τὸν φέρει εἰς τὰ ἰσόβια δεσμά. Εἶναι μικρὰ ἡ ποινὴ τῶν ἰσοβίων δεσμῶν; Δὲν εἴπομεν, κατάργησιν ὅλων τῶν νόμων καὶ τῆς δικαιοσύνης.

§95Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἰσχυρίσθην αὐτό.

§96Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Διότι ἐστηρίχθητε εἰς τὰ μέτρα ἐπιεικείας ὡσὰν ἐγὼ νὰ ἐζήτησα τὴν γενικὴν ἀμνηστίαν, πρᾶγμα ποὺ ποτὲ δὲν τὸ ἐζήτησα. Θὰ προκαλέσω τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τῆς Κυβερνήσεώς μου, καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν εὑρίσκεται ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ εἴπουν ὅτι εἰς τὰ μέτρα ἐπιεικείας οὐδεμίαν ἀνάμιξιν εἶχον. Συνεφώνησα εἰς ὅ,τι συνεφώνησε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἔγραψεν ὁ τύπος πολλά. Εἶπεν, ὅτι ἐγὼ διὰ σημειωμάτων ἔβγαλα πολλοὺς ἀπὸ τὴν Μακρόνησον: Κανένα σημείωμα καὶ κανέναν δὲν ἔβγαλα. Ἀποδεικνύεται μάλιστα τώρα, καὶ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζουν ὅλοι, ὅτι 96, καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι 96 οἱ ὁποῖοι ἀπεστάλησαν ἀπὸ τὴν Μακρόνησον ὡς ἀσθενεῖς ἐδῶ, δὲν εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν ἀπὸ τὴν Μακρόνησον κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς πρωθυπουργίας μου. Αὐτοὶ ἦσαν περὶ τοὺς 300–350 ἀσθενεῖς, οἱ ὁποῖοι μετεφέρθησαν ἀπὸ τὴν Μακρόνησον ἀπὸ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ ἐτοποθετήθησαν ἄρρωστοι ἄνθρωποι εἰς τὰ διάφορα νοσοκομεῖα καὶ ἐπερίσσευσαν 96. Αὐτοὶ οἱ 96 ἦσαν, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν καὶ ἐγὼ δὲν ἠξεύρω πῶς, οἴκοι νοσηλευόμενοι. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, μετὰ τὸν θόρυβον τοῦ τύπου καὶ τὴν ἐξακρίβωσιν ἡ ὁποία ἔγινεν, εὑρέθησαν εἰς τὰ σπίτια των καὶ ἡ Κυβέρνησίς μου, διὰ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοὺς ἀπέστειλεν ἐκ νέου εἰς τὴν Μακρόνησον ἐν ἀγνοίᾳ μου. Ἄς τὸ βεβαιώσῃ αὐτὸ καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Βλέπετε, ὅτι εἰς τὰ μέτρα ἐπιεικείας τίποτε δὲν προσέθηκα ἐγὼ παρ’ ὅλον ὅτι αἱ σκέψεις μου, αἱ ἀρχαί μου περὶ ἐπιεικείας ὑφίστανται. Ἐν τούτοις, ὅμως δὲν ἐπενέβην εἰς τὰς ληφθείσας ἀποφάσεις ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§97Ε. ΑΒΕΡΩΦ. (Ὑπουργὸς Ἐφοδιασμοῦ). Θὰ ἐρευνήσωμεν, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., μήπως τὸν Γαβριηλίδην ἡμεῖς τὸν ἀπελύσαμεν ἀπὸ τὴν Μακρόνησον, ἵνα μὴ εἴπωμεν καὶ ἄλλα.

§98Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι, θὰ δώσω συγκεκριμένην ἀπάντησιν, ὅταν λάβω τὸν λόγον.

§99Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ δώσητε.

§100Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὰ ὅσα ἐδήλωσεν ἀπόψε ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ἐξ ἀφορμῆς τῆς κριτικῆς τὴν ὁποίαν ἤσκησα, διαφέρουν βεβαίως οὐσιωδῶς πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐνεθυμήθη ὁ κ. Σοφιανόπουλος ὅ,τι ἔλεγεν ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὁμιλῶν περὶ γενικῆς ἀμνηστίας.

§101ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὡμίλησε ποτὲ περὶ γενικῆς ἀμνηστίας.

§102Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τότε νὰ μὴ διακόπτετε ἐμένα. Θὰ ἔπρεπε νὰ εἴχατε διακόψει τὸν κ. Σοφιανόπουλον, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν, ὅτι ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας εἶχε ταχθῆ προεκλογικῶς ὑπὲρ τῆς γενικῆς ἀμνηστίας. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πλαστήρας δὲν διέκοψε τὸν κ. Σοφιανόπουλον, πρέπει νὰ ὑποθέσω, ὅτι τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Σοφιανοπούλου ἦτο ἀληθές, ἦτο ἀκριβές Ἀλλὰ ἡ ἰδική μου παρατήρησις, ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. ἦτο ἡ ἑξῆς, ὅτι ἐνῷ 3 ἑβδομάδας πρὸ τῆς πτώσεως τῆς Κυβερνήσεως ὡμιλήσατε περὶ εὐθυγραμμίσεως— καὶ θέτω κατὰ μέρος τὴν βαρυτάτην ἠθικὴν σημασίαν τῆς θεωρίας τῆς εὐθυγραμμίσεως—μετὰ τρεῖς ἑβδομάδας εἰς τὴν Τῆνον εἴπατε, ὅτι τὰ δύο ἄλλα κόμματα ἐν τῇ Κυβερνήσει ἀποτελοῦν ἐμπόδιον εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς πολιτικῆς εἰς τὴν ὁποίαν πιστεύετε. Ἑπομένως δὲν ἐπιστεύατε ἁπλῶς εἰς τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία περιελήφθη εἰς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶχε καταρτίσει ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, ἀλλὰ ἐπιστεύατε εἰς ἄλλην πολιτικὴν πολὺ εὐρυτέραν.

§103Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Ποῦ εἶπον αὐτά; Ἡ σύνθεσις τῶν Κυβερνήσεων εἶπον ἐμποδίζει νὰ προοδεύσῃ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει πρῶτον νὰ εἶσθε σαφής, νὰ λέγετε τί εἶπον καὶ τότε νὰ ἀπαντῶ.

§104Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμιλήσατε περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς ἐπιεικείας καὶ τοῦ χριστιανισμοῦ καὶ ἐν συνδυασμῷ μὲ ὅσα εἴπατε διὰ τὸν χριστιανισμὸν καὶ τὴν ἐπιείκειαν εἴπατε ὅτι τὰ ἄλλα κόμματα ἀπετέλουν ἐμπόδιον. Ἐνθυμοῦμαι τὰς λέξεις, ἐκτὸς ἐὰν οἱ συντάκται τῶν ἐφημερίδων δὲν διετύπωσαν ὀρθῶς τὰς σκέψεις σας. Ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει εἴχατε ὑποχρέωσιν νὰ τὰς διαψεύσητε, ἀλλὰ δὲν προέβητε εἰς καμμίαν διάψευσιν, διότι σᾶς ἤρεσαν ὡς τὰς διετύπωσαν.

§105Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἔπεσε, κ. Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις. Κάμετε κριτικὴν διὰ τὴν νέαν Κυβέρνησιν.

§106Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πταίω ἐγώ, ἀξιότιμε ἐκ Σάμου συνάδελφε. Δὲν θὰ ἠσχολούμην ἐπὶ τόσον χρόνον, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω ἐπὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, ἐὰν δὲν μὲ διέκοπτεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. Καὶ εἶχον καθῆκον εἰς τὰς διακοπὰς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. νὰ δώσω ἀπάντησιν. Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι, ὄχι μόνον δικαίωμα εἶχεν, ἀλλὰ καὶ καθῆκον ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους εἶχεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ δώσῃ τέρμα εἰς τὸν βίον μιᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία τοὐλάχιστον, ἂν ὄχι τι ἄλλο, διείπετο ὑπὸ τοιούτων βαρυτάτων, ὅσον ἀφορᾷ τὰ θεμελιώδη τοῦ Ἔθνους προβλήματα ἀντινομιῶν, ὥστε ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀποτελέσῃ Κυβέρνησιν ὠφελοῦσαν τὸν τόπον. Ἀρκοῦμαι καὶ εἰς τὴν διαπίστωσιν αὐτήν, ὅτι ἀπετέλεσεν, ὡς ἀποδεικνύητε καὶ ἀπόψε διὰ τῶν ἀντεγκλήσεων καὶ ἀντιθέσεων, αἱ ὁποῖαι ἐσημειώθησαν μεταξὺ τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα συναπήρτισαν τὸ κέντρον, ὅτι ἀπετέλεσεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὠφελήσῃ τὸν τόπον. Τὰ ἀρνητικὰ σημεῖα, τὰ συνδεόμενα μὲ τὴν τόνωσιν τῶν ἀντεθνικῶν στοιχείων, τόνωσιν, ἡ ὁποία ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πολιτικῆς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π. Ε.Κ., τὰ ἀρνητικὰ ἔστω αὐτὰ σημεῖα τὰ παραμερίζω τὴν στιγμὴν αὐτὴν καὶ λέγω, ὅτι τοὐλάχιστον καὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν ἀπετέλει ἑνότητα, τοὐλάχιστον διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἦτο ἀνάγκη νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὸν βίον μιᾶς τοιαύτης Κυβερνήσεως. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἐπαινῶ τὴν πρᾶξιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν θεωρῶ καθῆκον μου, ὅπως παράσχω εἰς τὴν ὑπὸ τὴν προεδρίαν του τελοῦσαν Κυβέρνησιν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Λυποῦμαι, διότι τὰ ἄλλα ἐθνικόφρονα κόμματα καὶ δὴ τὸ μέγιστον ὅλων τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἔχει προσφέρει μεγίστας κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν ὑπηρεσίας εἰς τὴν σωτηρίαν τοῦ Ἔθνους, λυποῦμαι, διότι δὲν ἔλαβεν ἀπόφασιν ἀνάλογον. Φοβοῦμαι ὅτι ἡ παράλειψις εἰς τὴν ὁποίαν προβαίνει τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ προβῶ εἰς συστάσεις, οὔτε ζητῶ νὰ προκαλέσω ἀπειθαρχίαν, ἀλλ’ ἔχω τὸ δικαίωμα ὡς Ἕλλην καὶ ὡς βουλευτὴς νὰ κρίνω τὴν πρᾶξιν ἡ ὁποία πρόκειται νὰ σημειωθῇ, τὴν πρᾶξιν τῆς καταψηφίσεως τῆς Κυβερνήσεως, φοβοῦμαι λέγω ὅτι ἡ καταψήφισις αὐτὴ θὰ ἔχῃ κακὰς συνεπείας. Νομίζω κ. βουλευταί, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν, ἐφ’ ὅσον διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις εὐρυτέρα, θὰ ἔπρεπεν ὅλα τὰ ἐθνικόφρονα κόμματα, πλὴν ἐκείνου τοῦ ἐθνικόφρονος κόμματος ὅπως ἡ Ε.Π.Ε.Κ. τὸ ὁποῖον βασίζεται ἐπὶ πλανῶν περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα, θὰ ἔπρεπε ὅλα τὰ ἐθνικόφρονα κόμματα νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ μόνον κόμμα, τὸ ὁποῖον δικαιοῦται νὰ μὴ ψηφίσῃ, εἶναι ἡ Ε.Π.Ε.Κ., διότι διέπεται ὑπό τινος ἀρχῆς, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μόνον εἰς στιγμὰς παγκοσμίου εἰρήνης θὰ ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ. Τὸ μόνον Κόμμα, ἐκτὸς τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, τὸ ὁποῖον δικαιοῦται νὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι τὸ Κόμμα τὸ τελοῦν ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύει ὅτι τὰ ἐν Ἑλλάδι γεγονότα ἔχουσι σχέσιν μὲ τὰ παγκόσμια, δὲν πιστεύει ὅτι ὑπάρχει συνάρτησις μεταξὺ τῶν γεγονότων τῆς Κορέας καὶ τοῦ προβλήματος τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν τὸ πιστεύει, φυσικὸν εἶναι νὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν.

§107Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Τὸ νὰ μᾶς κατατάσσητε μὲ τὴν ἄκραν ἀριστερὰν αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον.

§108Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριε ἐκ Λασηθίου συνάδελφε, ὅτι δὲν παρηκολουθήσατε τὰς φράσεις μου, δὲν ἠκούσατε, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω, διὰ νὰ μὴ ἐπαναλάβω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον, νὰ ἀναγνώσητε αὔριον τὰ πρακτικὰ καὶ θὰ διαπιστώσητε ὅτι ἀδίκως προέβητε εἰς αὐτὴν τὴν διακοπήν.

§109Α. ΙΩΣΗΦ. Ἀντιθέτως, χαίρομεν ὅτι ἐκάματε αὐτὸν τὸν διαχωρισμόν, ὁ ὁποῖος διαπιστοῦται καὶ ἀπὸ ὅλα τὰ ἐπεισόδια τὰ ὁποῖα προηγήθησαν.

§110Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνῷ, λοιπόν, κατανοῶ ἀπολύτως τὴν ἀρνητικὴν στάσιν τὴν ὁποίαν τηρεῖ ἡ Ε.Π.Ε.Κ. ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ προσθέτω κάτι πέραν αὐτοῦ, δὲν κατανοῶ κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅπως βασισθοῦν ἐπὶ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμμερισθῶ τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ τὰ ἄλλα ἐθνικόφρονα κόμματα ἀπεφάσισαν νὰ τηρήσουν ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, συμβάλλοντα εἰς τὴν δημιουργίαν δυσχερειῶν εἰς τὸν τόπον. Δὲν θέλω νὰ προβῶ εἰς τὴν χρησιμοποίησιν δραματικῶν φράσεων καὶ νὰ εἴπω ὅτι συμβάλλουν εἰς τὸ χάος. Βεβαίως καὶ τὸ χάος, ἐὰν λόγῳ τῆς παραλείψεως αὐτῆς θὰ δημιουργηθῇ, θ’ ἀντιμετωπισθῇ καὶ θὰ τὸ ἀντιμετωπίσουν οἱ Ἕλληνες νικηφόρως. Δὲν φθάνω ὅμως εἰς τὴν δραματικὴν αὐτὴν διατύπωσιν καὶ ἀρκοῦμαι εἰς τοῦτο, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν συμβάλλουν εἰς μίαν σύγχυσιν. Ἄν αὐτὴν τὴν στιγμὴν αἰρόμενοι εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων ἅπαντες ὅσοι πιστεύομεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν Κυβέρνησις σταθερὰ καὶ πρέπει ν’ ἀντιμετωπισθοῦν τὸ ταχύτερον τὰ προβλήματα τὰ συνδεόμενα μὲ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἀνασυγκρότησιν ἐὰν συνασπισθῶμεν ἅπαντες, εἴτε μετέχοντες τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ὄχι, διότι τὸ κριτήριον τῆς συμμετοχῆς εἶναι κριτήριον τυπικόν, δὲν εἶναι κριτήριον οὐσιαστικόν, συνασπισθῶμεν καὶ ἀποφασίσωμεν νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, τότε ἀσφαλῶς θὰ δημιουργηθῇ μία νέα ἀρχὴ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικήν μας ζωήν. Διότι μέχρι τοῦδε ψηφίζουν πρὸ παντὸς τὰ μεγάλα Κόμματα μόνον ἐκείνας τὰς Κυβερνήσεις εἰς τὰς ὁποίας μετέχουν. Θὰ ἦτο μέγα τὸ παράδειγμα νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὁποίας δὲν μετέχουν. Βεβαίως ἐὰν δὲν συμβῇ τοῦτο καὶ δὲν θὰ συμβῇ, διότι αἱ ἀποφάσεις εἶναι εἰλημμέναι καὶ τὸ κήρυγμά μου, δὲν εἶναι κήρυγμα ἀπειθαρχίας, διότι πιστεύω εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς πειθαρχίας τῶν Κομμάτων......

§111Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προεξοφλῆτε τὴν γνώμην τῶν ἄλλων Κομμάτων. Θὰ ἀκούσητε τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι πιθανὸν νὰ σᾶς πείσουν νὰ κάμητε ὅ,τι θὰ κάμωμεν καὶ ἡμεῖς.

§112Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ λέγω ἡ ἀπόφασις εἶναι εἰλημμένη, δὲν βλέπω, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ καταψηφισθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ πέσει, δὲν βλέπω παρὰ μόνον δύο λύσεις, κύριοι συνάδελφοι. Ἡ μία εἶναι ἡ λύσις τοῦ σχηματισμοῦ ἀμέσως Κυβερνήσεως ἐξ ὅλων τῶν Κομμάτων ἐκείνων τὰ ὁποῖα διέπονται ἀπὸ σχετικῶς συγγενεῖς κατευθύνσεις εἰς τὰ μεγάλα ἐθνικὰ προβλήματα, εἰς τὰ προβλήματα τῆς ἐθνικῆς ἀσφαλείας. Ἐὰν τοῦτο δὲν καταστῇ δυνατόν, δὲν βλέπω ἄλλην λύσιν, ἐκτὸς ἐκείνης τὴν ὁποίαν ὑπαινίχθη χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸ τέλος τῶν προγραμματικῶν του δηλώσεων, δὲν βλέπω ἄλλην λύσιν τότε ἐκτὸς τῆς διαλύσεως. Καὶ πρέπει εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρξει ἡ λύσις τῆς συνενώσεως τῶν Ἐθνικοφρόνων Κομμάτων, τῶν πιστευόντων εἰς τὴν γραμμὴν περὶ τῆς ὁποίας, ὡμίλησα ἢ δὲν ὑπάρξει ἡ δυνατότης τῆς στηρίξεως τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ προκηρυχθοῦν αἱ ἐκλογαί. Πρέπει αἱ ἐκλογαὶ νὰ προκηρυχθοῦν μὲ πλειοψηφικόν, πρέπει ὁ τόπος νὰ ἀποκτήσῃ Βουλήν, ἡ ὁποία θὰ δίδῃ σταθερὰς Κυβερνήσεις καὶ πρέπει τὸ ταχύτερον, ἐντὸς 1½ μηνός, ὁ τόπος, ὁ τόσον ταλαιπωρηθείς, ν’ ἀποκτήσῃ Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ν’ ἀναλάβῃ μὲ σθένος, μὲ γενναιότητα καὶ μὲ ἀποφασιστικότητα τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κρισίμων περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται. Κύριοι βουλευταί, οἱ περισσότεροι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ πολλοὶ καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶχον ἀνάγκην τῶν γεγονότων τῆς Κορέας διὰ νὰ ἀντιληφθοῦν ποῦ βαίνει ἡ ἱστορία. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἰσχυρισθῶ — ἄλλωστε αὐτὸ ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῶν ὅσων διεκήρυξα προεκλογικῶς—ὅτι δὲν εἶχον ἀνάγκην τῶν γεγονότων αὐτῶν. Ἀλλοίμονον ἐὰν οἱ τασσόμενοι ὑπὸ τοῦ λαοῦ εἰς τὴν σκοπιὰν τοῦ Ἔθνους ἔχουν ἀνάγκην γεγονότων τόσον κτυπητῶν, ὅπως εἶναι ἡ Κορέα, διὰ νὰ ἀντιληφθοῦν ποῦ βαίνει, ποῦ κατευθύνεται ἡ ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητος. Κύριοι βουλευταί, τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐπέρχονται εἰς τὴν ἀνθρωπότητα ὁλόκληρον εἶναι βαρύτατα. Δὲν εἶναι δυνατὸν λογικῶς, ἀλλὰ καὶ δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα ἠθικῶς, νὰ προβῶ εἰς τὴν συγκεκριμένην σύλληψιν τῶν ἐπερχομένων γεγονότων, ἀλλὰ βαρεῖαι θύελλαι ἀπειλοῦν τὴν ἀνθρωπότητα ὁλόκληρον καὶ φυσικὰ καὶ τὴν Ἑλλάδα μας, ἡ ὁποία ζῇ, ὑπάρχει καὶ θὰ ζῇ πάντοτε εἰς τὸ κρισιμώτατον αὐτὸ σταυροδρόμι τῆς ἱστορίας καὶ εἰς τὸ κρισιμώτατον αὐτὸ ἀνέκαθεν προγεφύρωμα τῶν αἰωνίων ἠθικῶν καὶ δημοκρατικῶν ἰδεωδῶν. Τὰ γεγονότα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐπέρχονται, οἱανδήποτε μορφὴν καὶ ἂν προσλάβουν, εἶναι ἀνάγκη τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, εἶναι ἀνάγκη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ τὰ ὑποδεχθῇ μὲ τὴν ἠρεμίαν, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν γεναιότητα ἐκείνην ἡ ὁποία πάντοτε διέκρινε τοὺς Ἕλληνας ἀπὸ χιλιάδων ἐτῶν, πάντοτε τοὺς διέκρινεν ὁσάκις ὁ κίνδυνος ἐσημειοῦτο εἰς τὸν ὁρίζοντα. Πίπτουν βέβαια καὶ μειοῦνται πολλάκις αἱ ἀρεταί μας καὶ πληθύνονται αἱ κακίαι μας εἰς ὥρας εἰρηνικάς, εἰς ὥρας ἀμεριμνησίας. Ἀλλ’ ὅταν κρούῃ ἡ μοῖρα τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου, ὅταν ἡ ἱστορία εἰσέρχεται εἰς περίοδον μεγάλων διαταραχῶν—καὶ δὲν γνωρίζω, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ἂν ὑπῆρξαν ποτὲ εἰς τὸ παρελθὸν διαταραχαὶ μεγαλύτεραι ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐπίκεινται — ὅταν ἡ ἱστορία εἰσέρχεται εἰς περίοδον μεγάλων διαταραχῶν, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀναλαμβάνει τὰς δυνάμεις του, μειώνει διὰ τῆς αὐτοπειθαρχίας, ἡ ὁποία τοῦ εἶναι ἔμφυτος, τὰς κακίας του, τονώνει καὶ ἐνισχύει τὰς ἀρετάς του καὶ ἀντιμετωπίζει τοὺς κινδύνους. Ἀλλὰ βεβαίως, κ. συνάδελφοι, διὰ νὰ γίνῃ τοῦτο, διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ, χρειάζεται καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῶν τεχνικῶν ἐκείνων πλαισίων ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ ὁ λαὸς νὰ ἐργασθῇ, καὶ ἴσως ἂν δὲν ἀποδειχθῇ ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελέσῃ πλαίσιον ἡ παροῦσα Βουλή, θὰ πρέπῃ τὸ πλαίσιον αὐτὸ νὰ γίνῃ ὁλόκληρος ὁ ἑλληνικὸς λαός, καλούμενος ἐκ νέου εἰς τὰς κάλπας, καλούμενος ἐκ νέου ὅπως ἀποφανθῇ περὶ τῆς τύχης του. Διότι πιστεύω, κ. συνάδελφοι, μετὰ τοὺς δύο μεγάλους κατακλυσμούς, τοὺς ὁποίους ἐγνώρισεν ἡ ἀνθρωπότης κατὰ τὸν 20ὸν αἰῶνα, ἐπίκειται ὑπὸ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην μορφὴν καὶ τρίτος, ἴσως ὁ μεγαλύτερος, ἴσως ὁ καταστρεπτικώτερος κατακλυσμός. Ἀλλὰ πιστεύω ταὐτοχρόνως, ὅτι, ὅπως ἀπεδείχθη εἰς τὸν αἰῶνα μας, ὅτι δὲν εἶναι μῦθος οὔτε ἡ κιβωτός. Καὶ ὡς Ἕλλην, ἐλπίζω, εὔχομαι, πιστεύω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀποτελέσῃ ἓν τμῆμα οὐσιῶδες, ἓν τμῆμα πολύτιμον τῆς Κιβωτοῦ, ἡ ὁποία θὰ διασώσῃ εἰς τὸ μέλλον τὴν ἀνθρωπότητα. (Χειροκροτήματα).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Ἐθνικοφρόνων κ. Τουρκοβασίλης, ἔχει τὸν λόγον.

§114Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι καταπεπονημένη καὶ δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν δι’ αὔριον.

§115Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὄχι. Θὰ παρακαλέσω νὰ προχωρήσωμεν ἀπόψε.

§116Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Τότε θὰ παρακαλέσω νὰ ὁμιλήσω αὔριον πρῶτος, διότι εἶμαι ὀλίγον ἀδιάθετος.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τοῦ ΣΚ–ΕΛΔ, κ. Ἀ. Σβῶλος, ἔχει τὸν λόγον.

§118Α. ΣΒΩΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μολονότι ὁμιλῶ ἐκ τῶν τελευταίων, αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον ν’ ἀπαγκιστρώσω τὴν συζήτησιν ἀπὸ ἕνα τόνον πολὺ ἀφῃρημένον καὶ γενικὸν ποὺ ἔχει προσλάβει καὶ ὁ ὁποῖος ἐπεξετάθη μέχρι τοῦ παρόντος καὶ τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ κόσμου ὁλοκλήρου. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καταβάλω μίαν προσπάθειαν ἐγκιβωτισμοῦ τῆς συζητήσεως ἐκεῖ ποὺ πράγματι πρέπει νὰ γίνῃ. Ἔγινε λόγος περὶ πραγμάτων τοῦ παρελθόντος, καὶ ὅσοι ἤκουσαν ἕως τώρα τοὺς συναδέλφους, ἔχουν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι κρίνεται ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἐνῷ ἔργον μας εἶναι νὰ κρίνωμεν ἐὰν ἠμποροῦμεν νὰ δώσωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ἐμφανίζεται σήμερον ἐνώπιόν μας. Βέβαια ἀφορμὴν εἰς τὴν κατανάλωσιν τόσων ἀγορεύσεων, εἰς κριτικὴν τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ἔδωσαν ὡρισμένα πράγματα — ἄλλοι ὀρθῶς καὶ ἄλλοι ἀτόπως. Ὀρθῶς ἔδωσεν ἀφορμὴν τὸ γεγονός, ὅτι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις περιεῖχον ἐπίκρισιν ἐπὶ 2–3 σημείων τῆς πολιτικῆς τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, σημείων τὰ ὁποῖα ἀφεώρων λάθη ἢ παραβίασιν ἑνὸς προγράμματος. Ἀλλ’ οὐχὶ ὀρθῶς ἐθίχθησαν ἄλλα σημεῖα, τὰ ὁποῖα μάλιστα ἐτονίσθησαν ὑπερμέτρως κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος μαρτυρεῖ ἄλλους σκοποὺς καὶ ὄχι πραγματικὴν κριτικήν. Κύριοι βουλευταί, τὸ Κόμμα τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύω, ἠρνήθη τὴν ἐμπιστοσύνην του εἰς τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν. Ἔχει πολλοὺς καὶ προσθέτους λόγους διὰ νὰ τὴν ἀρνηθῇ καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι μόνον αὐταὶ καθ’ ἑαυταὶ αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις καὶ ἡ κρίσις μας ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενον αὐτῶν. Προγραμματικαὶ δηλώσεις γίνονται ἀπὸ κάθε Κυβέρνησιν καὶ περιέχουν συνήθως πράγματα τὰ ὁποῖα ὁ ἀκούων, δὲν πιστεύει ὅτι θὰ πραγματοποιηθοῦν τόσον εὔκολα, ὅσον ἐξαγγέλλονται. Ἀλλὰ πέραν τούτου ἢ καὶ πρὸ τούτου ὑπάρχουν ὡρισμένα θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐκτεθοῦν αἱ ἀπόψεις ὅλων τῶν Κομμάτων, διότι ἀφοροῦν τὴν οὐσίαν καὶ τὴν οἰκονομίαν τοῦ πολιτεύματος, εἰς τὸ ὁποῖον θητεύομεν. Ἐσχολιάσθη ἤδη ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐσχηματίσθη ἡ πρώτη Κυβέρνησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εὐθὺς μετὰ τὰς ἐκλογάς. Τὰ σχόλια, οὔτε ἄτοπα ὑπῆρξαν, οὔτε ἄδικα. Ἀντιθέτως, ἡ ἀποκατάστασις τῆς ὀρθῆς ἀντιλήψεως, τῆς συνταγματικῆς ἀληθείας εἰς τὸ θέμα αὐτό, ἔχει σημασίαν, ὄχι ἁπλῶς παρελθοντολογικήν, ἀλλὰ ἐνεστῶσαν καὶ μελλοντικήν, διότι δεικνύει τοὺς κανόνας οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ τηρῶνται εἰς τὸν σχηματισμὸν τῶν Κοινοβουλευτικῶν Κυβερνήσεων, ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴμεθα ὄχι μόνον μέσα εἰς τὸ γράμμα τοῦ θεμελιώδους νόμου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον ἡ παράδοσις ἔθεσεν εἰς τὸ γράμμα του. Κύριοι βουλευταί, εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι τὸ Κοινοβουλευτικὸν σύστημα διείπετο, ἀφ’ ὅτου καθιερώθη παρ’ ἡμῖν, ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς «δεδηλωμένης». Δὲν ἰσχυρίζομαι, ὅτι, εἰδικῶς, αὐτὴ ἡ ἀρχὴ ἐνδιαφέρει, ἂν ἐτηρήθη κατὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς πρώτης Κυβερνήσεως τοῦ κ. Βενιζέλου, ἢ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ μὲ τὴν ἀρχικήν της αὐστηρότητα. Εἶναι γνωστόν, ὅτι δυσκαμψία τῆς ἀρχῆς αὐτῆς ἔφερε διὰ τοῦ χρόνου εἰς κάποιαν μεταπλασίαν, πρᾶγμα ποὺ ἂν ὁ μέγας πολιτικὸς Τρικούπης δὲν ἠθέλησε νὰ δεχθῇ, οἱ ἀπόγονοί του ὅμως τὸ ἐδέχθησαν. Ἀλλ’ εἶναι ἕνα ἄλλο θέμα ποὺ ἐνδιαφέρει περισσότερον. Πέραν τῆς «δεδηλωμένης», διεπλάσθη μία ἄλλη ἀρχή, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τὴν αἴγλην ἐκείνης, ἔχει περισσοτέραν ἐλαστικότητα, ἀλλὰ ὄχι ὀλιγωτέραν προσήλωσιν πρὸς τὸ ἀληθὲς πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς λεγομένης Κυβερνήσεως «ἰδίας πλειοψηφίας», ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ἀναπτύξει εἰς περασμένας Βουλάς, καὶ μάλιστα εἰς κρισίμους στιγμάς. Ἡ ἀρχὴ αὐτὴ σημαίνει, ὅτι Κόμματα παρέχοντα ἁπλῶς ἐμπιστοσύνην εἰς μίαν Κυβέρνησιν χωρὶς νὰ μετέχουν εἰς αὐτὴν παραβιάζουν τὸν προορισμὸν τῶν Κομμάτων καὶ τὴν οὐσίαν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως. Σημαίνει ὅμως, ταὐτοχρόνως, καὶ κάτι ἄλλο, σημαίνει ὅτι δὲν εἶναι μέσα εἰς τὸ νόημα τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ συστήματος ὅπως τοὐλάχιστον εἰς τὸν τόπον μας διεπλάσθη ἀπὸ γραπτοὺς καὶ ἀγράφους κανόνας, ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι χωρὶς νὰ ἔχουν οὔτε ἐλπίδα ἰδίας πλειοψηφίας, λαμβάνουν τὴν ἐντολὴν ἀπὸ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα καὶ τὴν περιφέρουν εἰς ἄλλα κόμματα τῶν ὁποίων ζητοῦν ὄχι τὴν συμμετοχήν, ἀλλὰ τὴν Κοινοβουλευτικὴν ὑποστήριξιν, ἄλλως ἀπειλοῦν τὴν διάλυσιν ἢ τὴν ἀκυβερνησίαν. Αὐτὸ δὲν εἶναι εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματός μας. Εἰς ἄλλας Κοινοβουλευτικὰς χώρας, εἰς τὴν Γαλλίαν—ὑπὸ τὸ καθεστὼς τῶν προηγουμένων συνταγματικῶν νόμων, διότι τὸ Σύνταγμα τοῦ 1946 μετέβαλε τὰ πράγματα—τὸ πολιτικὸν κόμμα ἢ ὁ πολιτικὸς ἀνήρ, ὁ ὁποῖος ἐλάμβανε τὴν ἐντολήν, ἐὰν δὲν εἶχεν ἰδικήν του πλειοψηφίαν, συνεννοεῖτο μὲ ἄλλας Κοινοβουλευτικὰς μερίδας τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν συμμετοχήν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ψῆφον των εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τότε μόνον παρουσιάζετο εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντι διὰ νὰ δηλώσῃ ἀποδοχὴν τῆς ἐντολῆς καὶ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, ἤ, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, κατέθετε τὴν ἐντολήν. Τὸ φαινόμενον τῆς πρώτης μετεκλογικῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν καίτοι ἐγνώριζεν, ὅτι δὲν διαθέτει πλειοψηφίαν, ἀλλ’ ἤλπιζε νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν ψῆφον τῶν Λαϊκῶν, δὲν εἶναι μέσα εἰς τὰ πλαίσια τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ συστήματος, ὅπως διεπλάσθη παρ’ ἡμῖν. Διότι ἐτηρήθη ἐντελῶς ἡ ἀντίθετος τακτική. Μήπως εἶναι τὸ σημερινὸν σχῆμα περισσότερον προσηρμοσμένον; Δὲν τὸ νομίζω, διότι παρουσιάζει τὰ ἴδια ἐλαττώματα ποὺ εἶχεν ἡ χρησιμοποίησις τῆς ἐντολῆς τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος καὶ ἡ ἀνάληψις τῆς ἐξουσίας κατὰ τὴν πρώτην πρωθυπουργίαν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ἀλλὰ τὸ σημερινὸν σχῆμα παρουσιάζει καὶ ἕνα ἄλλο εἰσέτι μειονέκτημα. Εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν δηλώσεών του ὁ κ. Πρωθυπουργός, τάσσεται ἐναντίον τῶν μὴ ὁμογενῶν Κυβερνήσεων. Κύριοι βουλευταί, ποῖος θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν εἰς τὴν ὁμογένειαν; Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν ἡ πληρότης καὶ ἡ γνησιότης τῆς λειτουργίας τῆς Δημοκρατίας εἰς τὴν σύγχρονον ἐποχὴν τῶν πολλῶν ρημάτων καὶ συμφερόντων, περισσότερον ἐξυπηρετεῖται διὰ Κυβερνήσεων συμμαχικῶν παρὰ διὰ Κυβερνήσεων ὁμοιογενῶν. Τὸ ἐτόνισα καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων, ὅτι δηλαδὴ ἡ σύγχρονος Δημοκρατία ἀπαιτεῖ περισσότερον τὴν σύμμιξιν τῆς θελήσεως τῆς πλειοψηφίας πρὸς τὴν θέλησιν τῆς μειοψηφίας διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν γενικῶν συμφερόντων τῶν μαζῶν. Αὐτὸ δι’ ἐμὲ εἶναι πίστις. Δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι συνταγματικὸς κανών, δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ ἀπαιτήσω ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν. Θὰ ηὐχόμην ὅμως νὰ γίνεται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον καὶ εἰλικρινέστερον. Ἀντιστρόφως, ἡ ἐγωϊστικὴ καὶ πάσῃ θυσίᾳ ὁμοιογένεια μιᾶς Κυβερνήσεως, ἐνέχει πάντοτε καὶ τὸν κίνδυνον νὰ ἀποβῇ τυραννική, διότι παραμερίζει τὴν θέλησιν τῆς μειοψηφίας εἰς ὅσην ἔκτασιν ἡ ἰδία θέλει. Ἡ προτίμησίς μου, πρὸς τὰς συμμαχικὰς κυβερνήσεις, ἔχει ἑπομένως καὶ ἕνα θεωρητικὸν ἔρεισμα. Ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι πέραν τούτου διερωτᾶται κανείς, πῶς σχηματίζουν Κυβέρνησιν οἱ Φιλελεύθεροι; μὴ ὁμοιογενῆ, ὅταν ἡ πίστις των εἶναι ἡ ὁμοιογενὴς Κυβέρνησις; Βεβαίως, αἱ συμμαχικαὶ κυβερνήσεις, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἕνα πρᾶγμα ἀληθινὰ λεπτόν, ὡς πολιτικὸς σχηματισμὸς καὶ ὡς πολιτικὴ πραγματικότης. Καὶ ἡ ἐπιτυχία των ἀπαιτεῖ ὄχι ἁπλῶς συνεισφορὰν συμμετοχῆς, ὄχι ἁπλῶς κοινὰ στοιχεῖα ἑνὸς προγράμματος, ἀλλὰ κάτι πλέον τούτου. Ἀπαιτεῖ συνεισφορὰν ἴσης θελήσεως καὶ ἴσης εἰλικρινείας πρὸς διατήρησιν τοῦ σχήματος, τὸ ὁποῖον ἐπιλέγεται ἑκάστοτε. Τὸ φαινόμενον ποὺ παρουσιάσθη εἰς τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου μὲ τὴν πολιτείαν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐν μέρει μετέχοντος τῶν εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἐν μέρει δὲ ἀντιπολιτευομένου τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ του, τὸ φαινόμενον αὐτὸ δὲν συμβιβάζεται πρὸς τὰς βασικὰς προϋποθέσεις ἐντιμότητος καὶ εἰλικρινείας ποὺ πρέπει νὰ ἔχῃ οἱαδήποτε συμμαχικὴ Κυβέρνησις. Θὰ ἔλεγα ὅτι ὑπενθυμίζει, εἰς βάρος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλ’ ὑπενθυμίζει ἐν μέρει μόνον, τὴν πολιτείαν τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος τῆς Γαλλίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Λαϊκοῦ Μετώπου τοῦ 1936–1937. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὅπως ἠξεύρετε, ἦτο ἀπόρροια τῆς συμμαχίας τριῶν κομμάτων, τοῦ Σοσιαλιστικοῦ, τοῦ Κομμουνιστικοῦ καὶ τοῦ Ριζοσπαστικοῦ, ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ. Εἰς τὴν κυβέρνησιν ἐκείνην, ἠρνήθη νὰ μετάσχῃ τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα δι’ ὑπουργῶν. Ἔδωσε τὴν ψῆφον του εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀκολούθως, ἀλλὰ πάντως μετὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ πρώτου καὶ βασικοῦ τμήματος τοῦ κοινοῦ προγράμματος, ἐβάλθηκε νὰ ὑπονομεύσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην τῆς ὁποίας ἡ ἡγεσία ἦτο Σοσιαλιστική. Καί, ὅπως ἠξεύρετε, συνετέλεσεν, ὄχι ὀλίγον, ὥστε μετὰ ἕνα χρόνον ἡ ἡγεσία νὰ ἀλλάξῃ, ὄχι πρὸς ὄφελος τῶν κομμουνιστῶν, ἀλλὰ τῶν ριζοσπαστικῶν καὶ ἡ δευτέρα κυβέρνησις τοῦ Λαϊκοῦ Μετώπου ἔγινεν ὑπὸ διεύθυνσιν ριζοσπαστικήν. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ πολιτεία αὐτὴ κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν κατὰ τεκμήριον συναίσθησιν τῶν εὐθυνῶν των ἀπέναντι μιᾶς συμμαχικῆς πολιτικῆς, δὲν νομίζω, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ εἶναι ἡ ἁρμόζουσα. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποφύγωμεν ἐν τούτοις: πάντα τόνον προσωπικῆς κριτικῆς καὶ ἐπιθέσεως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Καὶ λυποῦμαι, ὅτι ἐπρυτάνευσεν εἰς τὴν μέχρι τοῦδε συζήτησιν τοιοῦτος τόνος. Δι’ ἡμᾶς θὰ ἦτο εὔκολος μία ὀξυτέρα προσεκτικωτέρα κριτική. Προτιμῶ ἐν τούτοις νὰ κάμωμεν μίαν σύγκρισιν ἐννοιῶν, ἡ ὁποία νὰ χρησιμεύσῃ ὡς κανὼν καὶ ὡς δίδαγμα διὰ τὸ μέλλον, παρὰ νὰ παρασυρθῶμεν εἰς οἱανδήποτε ἐναντίον προσώπων κρίσιν ἢ ἀποκάλυψιν, κρίσιν καὶ ἀποκάλυψιν ἐναντίον τῶν πρωταγωνιστῶν τῆς θλιβερᾶς ἱστορίας, ὡς ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἀτόπως ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Καὶ τοῦτο ὄχι διὰ λόγους προσωπικῆς ἐκτιμήσεως ἢ φιλίας πρὸς οἱονδήποτε ἐκ τῶν Κομμάτων αὐτῶν, ἀλλὰ διὰ λόγους ἠθικοῦ συμφέροντος τοῦ ἰδίου τοῦ Σώματος. Μία ἀπὸ τὰς θεμελιώδεις παραλείψεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὅτι πράγματι δὲν ἐξήγησε λεπτομερῶς εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους διελύθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη. Βέβαια ὑπάρχουν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις νύξεις ἀρκετὰ σαφεῖς, ἀλλ’ ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέσω ἀπολύτως ἀνεπαρκεῖς, ἀκόμη καὶ κατὰ τὴν πλέον ἐπιεικῆ κρίσιν. Διότι, ἐὰν πιστεύσωμεν τὸ γράμμα τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἠναγκάσθη νὰ ἀποσύρῃ τοὺς ὑπουργούς του ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, πρῶτον διὰ λόγους ἀναγομένους εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἢ ἀκριβέστερον εἰς τὴν ἀγορανομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Δεύτερον εἰς τὴν ἐλαττωματικὴν διαρρύθμισιν τοῦ μισθολογίου τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τρίτον εἰς τὸ περίφημον θέμα τῆς ἀσφαλείας, διὰ τὸ ὁποῖον ὡρισμέναι διαπιστώσεις ἐνέβαλλον εἰς ἀνησυχίας τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Θὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ τρίτου λόγου, διότι συνάπτεται πρὸς πολλὰ ἄλλα θέματα. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ δύο πρῶτα νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι σοβαροὶ οἱ λόγοι σας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι μετέχοντες δι’ ὑπουργῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον διευθύνει τὰ γενικὰ ζητήματα τῆς πολιτικῆς ποὺ ἐνδιαφέρουν ὅλους τοὺς ὑπουργοὺς —διότι εἶναι πλάνη νὰ νομισθῇ, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας π.χ. εἶναι πολιτικῶς ἀντίθετος δι’ ὅ,τι γίνεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον Δημοσίων Ἔργων—δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι δὲν μετέχετε καὶ τῶν εὐθυνῶν διὰ τὴν γενικὴν πολιτικήν. Ἡ πολιτικὴ εὐθύνη εἶναι συλλογική. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, ἐρωτῶ. Ἐὰν ὄντως εἷς ἐκ τῶν λόγων διὰ τοὺς ὁποίους προεκλήθη ἡ διάλυσις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἦτο ἡ ἐσφαλμένη πολιτικὴ τοῦ ὑπουργείου Ἐφοδιασμοῦ, τὶ πρέπει νὰ λεχθῇ τότε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ἀποχώρησίν σας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀκριβῶς εἰς μίαν ὥραν, ποὺ ἐκτὸς ἀπὸ χίλια δύο ἄλλα ζητήματα ποὺ βαρύνουν καταθλιπτικῶς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εὑρισκόμεθα καὶ πρὸ οἰκονομικῶν φαινομένων ἔναντι τῶν ὁποίων, ἀντὶ νὰ ἀποσυρθῆτε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἔπρεπεν ἐντὸς τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβητε θέσιν διὰ τὴν λύσιν των; Ἠξεύρετε, ὅτι τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ τρέχοντος ἔτους κλείει μὲ μείωσιν τῶν ἐξαγωγῶν μας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐλπίζω νὰ μὴ συνεχισθῇ, ἀλλ’ ἂν συνεχισθῇ εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ πλέον ἀνησυχαστικὰ φαινόμενα τοῦ οἰκονομικοῦ μας βίου; Γνωρίζετε, ἐπίσης, ὅτι τὴν ὥραν ποὺ διελύσατε τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἡ προσπάθειά της, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ σεῖς μετείχατε, ἐστρέφετο μετ’ ἀγωνίας γύρω ἀπὸ τὴν λύσιν τοῦ σπουδαιοτάτου ζητήματος τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῆς χώρας, τοῦ ζητήματος τοῦ καπνοῦ, ποὺ εἶναι ὄντως ζήτημα ζωῆς καὶ θανάτου καὶ δι’ ὁλόκληρον τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ἀλλ’ ἰδιαιτέρως διὰ τοὺς πληθυσμοὺς τῆς Β. Ἑλλάδος; Καὶ ἐπὶ πλέον εἰς αὐτὸ τὸ θέμα τῆς ἀνόδου τοῦ τιμαρίθμου ποὺ εἶχεν ἀπὸ πρὶν ἀρχίσῃ, ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθῇ καὶ ἐπηρεάσθη ἀσφαλῶς ἀπὸ τὴν κυβερνητικὴν κρίσιν ποὺ προεκαλέσατε. Ἀλλὰ θὰ ἐρωτηθῶ τὶ πρέπει νὰ γίνῃ, ἐὰν ἕνα Κόμμα βλέπῃ ἐγκαταλειπόμενον τὸ κοινὸν πρόγραμμα ἀπὸ τὰ ἄλλα κόμματα τῆς Κυβερνήσεως; Ἐδῶ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, γεννᾶται μία ἀπορία. Ἔρχεσθε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ζητεῖτε τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰδίου προγράμματος τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδίων προγραμματικῶν δηλώσεων τοῦ Ἀπριλίου 1950.

§119Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Φαίνεται ὅτι λησμονεῖτε τὶ μᾶς ἠνάγκασε νὰ ἀποχωρήσωμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Τὸν οὐσιαστικὸν λόγον δὲν τὸν ἀνεφέρατε.

§120Α. ΣΒΩΛΟΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἓν ἐκ τῶν δύο πρέπει νὰ κάμετε. Ἢ νὰ ἐξηγήσητε εἰς τὰς δηλώσεις σας λεπτομερῶς τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι σᾶς ἠνάγκασαν νὰ κάμητε τὸ διάβημα αὐτὸ ἢ ἄλλως μᾶς ἀφήνετε νὰ περιορισθῶμεν εἰς ὅσα ἀναφέρετε εἰς τὰς προγραμματικάς σας δηλώσεις. Δὲν εἶναι σωστὸν τὸ κενὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀφήνετε εἰς τὰς προγραμματικάς σας δηλώσεις νὰ ἀναθέσητε εἰς ἕνα ἐκ τῶν ὑπουργῶν σας νὰ μᾶς τὸ ἐξηγήσῃ παρεμπιπτόντως. Δικαίωμά σας εἶναι νὰ ἀπαντήσητε ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν σας δηλώσεων, νὰ ἀπαντήσητε εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς ἀρνηθοῦν τὴν ψῆφον των. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς ἀναπληροῖ ἕνα μέλος τῆς Κυβερνήσεώς σας.

§121Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις. Νομίζω, ὅτι δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν οὐσίαν.

§122Α. ΣΒΩΛΟΣ. Δὲν λέγω τοῦτο, ἀλλὰ θέλω νὰ τονίσω, ὅτι προκαταλαμβάνετε μίαν συζήτησιν διὰ παρεμβάσεως εἰς τὴν ὁποίαν ὀρθῶς ἐδόθη σημασία, διότι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως Κανονισμοῦ ἀκόμη ἦτο ἄτοπος. Ὁ τρίτος λόγος εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἐξετάθητε πολύ, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὸν ὁποῖον μνημονεύετε ὡς οὐσιώδη, ἀναφέρεται μὲ τὴν φράσιν σας «Καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς Ἐθνικῆς ἀσφαλείας ὑπῆρξαν ἐκδηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐδημιούργησαν εὐλόγους ἀνησυχίας». Ἐὰν δὲν πλανῶμαι, ὡς ὅλοι τὸ γνωρίζομεν, ὑπαινίσσεσθε τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα ἐπὶ τῶν μέτρων ἐπιεικείας. Εἰς αὐτὸ ὅμως τὸ θέμα, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Βουλὴ γνωρίζει τὶ ἀκριβῶς συνέβη: Εἰς τὴν Βουλὴν κατετέθη μία σειρὰ νομοσχεδίων, ἐν μέρει μόνον ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς Δημοσίας Τάξεως καὶ Δικαιοσύνης, ἐν μέρει δὲ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἔκαμε καὶ τὴν γενικὴν πολιτικὴν συζήτησιν ἐπ’ αὐτῶν. Οἱανδήποτε κρίσιν καὶ ἂν διετυπώναμεν ἡμεῖς οἱ ἄλλοι ἐπὶ τῶν μέτρων αὐτῶν, καὶ ἠξεύρετε ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, τὰ ἐθεωρήσαμεν ὡς ἀπολύτως ἀνεπαρκῆ, οὐδέποτε ἐξελάβομεν τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν ὑπὸ μορφὴν νομοσχεδίων εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μάλιστα ἐνῶ ἀπουσίαζεν ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας εἰς τὸ Παρίσι, ὡς μέτρα προσωπικῆς ἐμπνεύσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Εἴχομεν μάλιστα, ἂς συμφωνήσῃ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μίαν ἐλαφρὰν ἐλπίδαν, ὅτι ὁ κ. Πλαστήρας ἐπανερχόμενος, δὲν θὰ συνεφώνει πρὸς τὸν περιωρισμένον χαρακτῆρα τῶν μέτρων αὐτῶν. Ἐν τούτοις δυστυχῶς ἐπανελθὼν ἐκάλυψεν ἀπολύτως καὶ τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ νομοσχέδια ὡς εἶχον, φυσικὰ ἡμῶν τῶν ἄλλων ἐξακολουθούντων νὰ κατακρίνωμεν τὰ μέτρα αὐτὰ διὰ τὴν ἀνεπάρκειαν καὶ τὴν προγραμματικήν των ἀνακολουθίαν. Τότε ἡ προσπάθειά μας συνεκεντρώθη εἰς τὴν ἐπιδίωξιν μιᾶς βελτιώσεως τῶν νομοσχεδίων διὰ μέσου τῶν ἁρμοδίων Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν. Ἀλλ’ ἡ ἐπιστροφὴ τοῦ ἀξιοτίμου σημερινοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν, εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα, πρῶτον μὲν νὰ ἐγκαταλειφθῇ πᾶσα ἰδέα διευρύνσεως τῶν μέτρων, ἔστω καὶ δι’ ἀποδοχῆς μόνον τῶν τροπολογιῶν τὰς ὁποίας εἶχε δεχθῆ κατὰ πλειοψηφίαν ἡ ἁρμοδία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἀκόμη δὲ καὶ ριζικώτερον διὰ τῆς ἐγκαταλείψεως τοῦ τετάρτου νομοσχεδίου «περὶ ὑπὸ ὅρον ἀπολύσεως ὡρισμένων καταδίκων καὶ ὑποδίκων» καὶ ἀκόμη διὰ τῆς ἐγκαταλείψεως, ἐλπίζω προσωρινῶς καὶ ὄχι ὁριστικῶς, τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἀποφάσεων, διὰ τῶν ὁποίων ἀπελύθησαν οἱ ἐξυγιανθέντες ὑπάλληλοι. Τὸ τελευταῖον τοῦτο θέμα, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν τὸ βλέπω κἂν θιγόμενον εἰς τὰς σημερινάς σας προγραμματικὰς δηλώσεις.

§123Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Τὰ γεγονότα τῆς Κορέας τὰ ἐδιαβάσατε; Εἴδατε ποῖον ρόλον ἔπαιξαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπανῆλθον;

§124Α. ΣΒΩΛΟΣ. Θὰ ἔλθω εἰς αὐτά.

§125Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Οἱ ἐπανελθόντες ἔλεγον, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα κομμουνισταί, εἴμεθα προοδευτικοί, εἴμεθα φιλελεύθεροι καὶ δημοκρατικοί. Καὶ μόλις εἰσῆλθεν ὁ στρατὸς τῆς Βορείου Κορέας, ἐτέθησαν εἰς τὴν διάθεσιν τῶν εἰσβολέων, κατεδίωξαν τοὺς ἐθνικόφρονας καὶ συνετέλεσαν εἰς τὴν μείωσιν τοῦ ἠθικοῦ των.

§126Α. ΣΒΩΛΟΣ. Δὲν ἔχω πληροφορίας περὶ τῶν αἰτίων τῶν ἐπιτυχιῶν τῶν στρατευμάτων τῆς Βορείου Κορέας. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν θὰ εἶναι ὁριστικὴ ἢ ὄχι ἡ ἐπιτυχία αὐτή, ἀλλὰ ἕως τώρα φαίνεται, ὅτι εἶναι ἀποτέλεσμα στρατιωτικῆς ὑπεροπλίας καὶ ὑπεροχῆς καὶ κακῆς ὀργανώσεως τῶν Νοτιοκορεατῶν. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν πράγματι ὁ ρόλος τῆς πέμπτης φάλαγγος τῶν Βορειοκορεατῶν, ὑπῆρξεν τόσον ἀποφασιστικός, ὥστε νὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ραγδαίαν προέλασιν τῶν Βορειοκορεατῶν. Διότι ὑπάρχει ἀκόμη μία ἀντίστασις τῶν Νοτίων καὶ διερωτῶμαι, πῶς αὐτὴ ἡ πέμπτη φάλαγξ δὲν κατορθώνει νὰ ἐξουδετερώσῃ ἐπαρκῶς τὴν ἀντίστασιν αὐτήν. Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τοὺς ἐξυγιανθέντας. Μᾶς κάμνει ἐντύπωσιν τὸ γεγονός, ὅτι ἐγκατελείφθη τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Θʹ ψηφίσματος» καὶ τῶν ἄλλων συναφῶν ψηφισμάτων. Ἀπὸ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, ὑφ’ ἣν τοὐλάχιστον μορφὴν εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλήν, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἠμποροῦσε ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ προέλθῃ κίνδυνος τῆς Ἐθνικῆς ἀσφαλείας. Καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐκπλαγῇ κανείς, διότι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ ἀκόμη σήμερον, διότι δὲν τὸ μνημονεύει οὔτε σήμερον. Ἐκτὸς ἐὰν θεωρήσωμεν, ὅτι περιέχεται ἡ περὶ αὐτοῦ τοῦ θέματος θέσις του εἰς τὴν γενικωτάτην ἐπαγγελίαν «ὅσοι ἠδικήθησαν θὰ εὕρουν δικαιοσύνην». Εἶναι πράγματι καταπληκτικόν, ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐτήρησε τὴν στάσιν αὐτὴν ἀπέναντι τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ὅσον καὶ ἂν ἦτο δι’ ἡμᾶς ἐντελῶς ἀνεπαρκὲς καὶ ἂν ἀπετέλει μόνον μίαν ἀπαρχὴν ἐκδηλώσεως μιᾶς διαφόρου ἀπὸ τὴν πρὶν πολιτικῆς. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων γνωρίζει, ὅτι, ὅταν ἐψηφίζοντο τὰ μέτρα τῆς ἐξυγιάνσεως, τόσον πολὺ εἶχεν ἐξεγερθῆ ἐναντίον τῶν, ὥστε ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἔδωσε τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι, ὅταν θὰ δυνηθῇ, θὰ ἐπαναφέρῃ πάντας τοὺς ἀπολυθέντας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐδήλωσεν ὅτι θὰ τοὺς ἀποζημιώσῃ εἰς βάρος ἐκείνων ποὺ εἶχον τὴν εὐθύνην τῆς ἀπολύσεως.

§127Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Γνωρίζετε, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων ἀπελάκτισε τὸ Κόμμα διὰ τὸν λόγον αὐτόν;

§128Α. ΣΒΩΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω τὰ ἐσωτερικὰ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ ἠξεύρω ὅτι σήμερον εἶναι ὑπὸ ἑνιαίαν ἡγεσίαν. Δὲν γνωρίζω νὰ ὑπάρχουν πλέον δύο Κόμματα τῶν Φιλελευθέρων.

§129Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δηλαδὴ ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ Θʹ ψηφίσματος· κάμνω τὴν δήλωσιν, ὅτι οὐδέποτε ἐζήτησα ἐγὼ νὰ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἀπεναντίας, ὅταν ἐψηφίσθη, τὸ Κόμμα μου ἔλαβε θέσιν καὶ εἶπε τότε, ὅτι αἱ ἀδικίαι θὰ ἐπανορθωθοῦν. Καὶ σήμερον κάμνω τὴν δήλωσιν, ἀλλὰ μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς, ὄχι ὅπως τὸ θέλετε σεῖς, μὲ τὴν ἐπαναφορὰν ὅλων τῶν ἐξυγιανθέντων. Θέλω μόνον ἐκείνους, εἰς βάρος τῶν ὁποίων διεπράχθησαν ἀδικίαι. Αὐτοὶ μόνον θὰ ἐπανέλθουν.

§130Α. ΣΒΩΛΟΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων καὶ Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἰσχυρισμός μου εἶναι ὁ ἑξῆς: Εἶσθε μέτοχος μιᾶς συμμαχικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατέθεσε ὡρισμένον νομοσχέδιον.

§131Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἐζήτησα ἐγὼ τὴν ἐγκατάλειψιν.

§132Α. ΣΒΩΛΟΣ. Δέχομαι, ὅτι δὲν τὸ ἐζητήσατε σεῖς εἰδικῶς, ἀλλὰ σᾶς καταλογίζω εὐθύνας διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν, ὅπως θὰ κατελόγιζον καὶ εἰς οἱονδήποτε ἄλλο τῶν συμμετεχόντων Κομμάτων.

§133Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἰς τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν.

§134Α. ΣΒΩΛΟΣ. Εἰς τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν δὲν ὑπήρξατε ξένος. Εἶναι μία πλάνη αὐτό. Ὑπέχετε τὰς εὐθύνας της, ὄχι ἁπλῶς, διότι τὴν ὑποστηρίζατε κοινοβουλευτικῶς, ἀλλὰ διότι εἴχατε μέσα ὑπουργούς, διότι εἴχατε εἰς τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον ψῆφον, ἀδιάφορον ἂν δὲν μετείχατε σεῖς ὁ ἴδιος. Εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ θεωρηθῆτε ὑπεύθυνος.

§135Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπιμένετε, ἀφοῦ σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν ἐζήτησα τὴν ἐγκατάλειψιν.

§136Α. ΣΒΩΛΟΣ. Δὲν ἐπιμένω εἰς αὐτό, δέχομαι τὴν δήλωσίν σας, ἀλλὰ τονίζω, ὅτι συμμετέχετε τῆς εὐθύνης διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ μέτρου, ὅπως θὰ συμμετείχατε καὶ διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν οἱουδήποτε ἄλλου μέτρου. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει εἶναι εὐχάριστον ὅτι ἐνθυμεῖσθε τὴν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν τὸ Κόμμα σας ἔχει δώσει πρὸς τὸν κόσμον τῶν ἀδικηθέντων ὑπαλλήλων. Τὸ θέμα εἶναι νὰ υἱοθετήσητε τὸ νομοθέτημα, ἔστω καὶ ἂν ἐμᾶς δὲν μᾶς ἱκανοποιεῖ; διὰ νὰ σεβασθῆτε τὴν ἰδικήν σας ὑποχρέωσιν. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχουν καὶ τὰ γεγονότα διὰ τὰ ὁποῖα ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας. Ἀνέφερε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὴν πολιτικὴν τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀπήρεσεν εἰς σᾶς ἢ καὶ εἰς ἄλλους κύκλους τῆς δεξιᾶς. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ὅμως νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς μίαν Κυβέρνησιν συμμαχικὴν παρουσιάζονται διαφωνίαι ὡς πρὸς τὸ πρόγραμμα κατὰ τὴν ἐφαρμογήν. Ὁ τρόπος τῆς ἀντιμετωπίσεως εἶναι ἡ συζήτησις ἐντὸς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Συντονιστικοῦ Συμβουλίου, ὄχι ἡ διάλυσις. Νομίζω ὅτι ὁσάκις ἡ Ἑλλὰς εἶχεν οἰκουμενικὰς ἢ συνεργαζομένας Κυβερνήσεις, αὐτὸ ἔγινε. Διότι ἡ Ἑλλὰς εἶχεν οἰκουμενικὰς Κυβερνήσεις εἰς τὸ παρελθὸν καὶ μάλιστα εἰς ἐποχὰς ποὺ ἐξήρχετο ἀπὸ ἀνωμαλίας μιᾶς μακροτάτης ἱστορικῆς περιόδου πολιτικῆς κρίσεως, — γεγονὸς τὸ ὁποῖον δὲν συνέβαινε βέβαια μὲ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν. Ὑπενθυμίζω τὴν οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1926 ἀποστολὴ τῆς ὁποίας ἦτο τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὄχι μόνον νὰ συμφιλιώσῃ τὰ Κόμματα Φιλελευθέρων καὶ Λαϊκὸν ἀλλὰ καὶ νὰ τὰ φέρῃ νὰ συνεργασθοῦν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι ἕνα φαινόμενον τοῦ ὁποίου δὲν πρέπει νὰ ὑποτιμῶμεν τὴν ἀξίαν σήμερον, διότι ὑπῆρξε πολὺ σπουδαιότερον ἀπὸ μίαν σημερινὴν Κυβέρνησιν συνασπισμοῦ τῶν Κομμάτων Φιλελευθέρων καὶ Λαϊκοῦ. Τὸ γεγονὸς ὅτι προεκλήθη ἡ σημερινὴ κρίσις, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔχει μόνον καθ’ ἑαυτὸ σημασίαν, ἀλλὰ ἔχει σημασίαν καὶ διότι ἐδημιούργησε μίαν βαθεῖαν ἀναταραχὴν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην προκαλοῦσαν ἀκόμη καὶ τὴν ἀγανάκτησίν της. Ὄχι μόνον διότι δὲν δικαιολογεῖ ἡ κοινὴ γνώμη τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, ἀλλὰ καὶ διότι εἰς μίαν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τόσα στρώματα λαοῦ περιμένουν τόσα πολλὰ πράγματα ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς Κυβερνητικοῦ προγράμματος. Τὸ σταμάτημα πάσης Κυβερνητικῆς προσπαθείας εἶναι θετικὴ ζημία εἰς βάρος τοῦ λαοῦ. Ὁμιλῶ δέ, Κύριοι συνάδελφοι, περὶ σταματήματος, διότι ἀντιθέτως πρὸς ὅ,τι συμβαίνει εἰς ἀναλόγους περιπτώσεις εἰς ἄλλας χώρας, αἱ Κυβερνητικαὶ κρίσεις εἰς τὸν τόπον μας, λόγῳ ἀνεπαρκείας παγίας ὀργανικῆς, θὰ ἔλεγον, τοῦ Κρατικοῦ καὶ Διοικητικοῦ μηχανισμοῦ, παρέλυσαν τὰ πάντα. Δὲν ὑπάρχει χώρα εἰς τὴν ὁποίαν μέχρι τόσου σημείου νὰ ἐξαρτᾶται ἡ ζωὴ τοῦ λαοῦ εἰς τὰς δημοσίας ἐκδηλώσεις της, ἀλλὰ πολλὲς φορὲς ἀκόμη καὶ εἰς τὰς ἰδιωτικάς συναλλαγάς, ἀπὸ τὴν πνοὴν ποὺ δίδει ἡ Κιβέρνησις εἰς τὸν μηχανισμὸν τοῦ Κράτους, ὅσον ἡ Ἑλλάς. Τοῦτο δὲ, ἔχει σημασίαν διὰ τὴν κρίσιν μας, ἐπὶ τῆς οὐσιαστικῆς εὐθύνης, τῶν ὑπαιτίων τῆς κρίσεως. Ἄλλως, ἡμᾶς δὲν ἐνδιαφέρουν τὰ πρόσωπα ἀλλὰ τὰ πράγματα. Ἐν ὀνόματι τῆς διαφορᾶς τῶν προγραμμάτων κατεψηφίσαμεν τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν καὶ τὴν σημερινήν. Δι’ ἡμᾶς ἡ ἀλλαγὴ τῶν προσώπων δὲν θὰ εἶχε σημασίαν παρὰ μόνον ἐφ’ ὅσον εἶναι ἔκφρασις ἄλλων ἐπιδιώξεων ἐντὸς ἑνὸς προγράμματος τυπικῶς διατηρουμένου. Περὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ φόβου πρόκειται. Καὶ ὁμιλῶ, κύριοι βουλευταί, περὶ ἄλλων ἐπιδιώξεων διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ὄχι μόνον τὴν ἱστορίαν τῆς Κυβερνητικῆς κρίσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ σύνολον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὰς ἀπειλὰς ποὺ περιέχει καὶ μὲ τοὺς ἐκβιασμοὺς ποὺ ἀπαγγέλλει κατὰ τῆς Βουλῆς. Γίνεται λόγος, κύριοι βουλευταί, εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, ἀλλὰ καὶ πρὶν ἀπὸ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, καὶ σχεδὸν ἀπὸ τῆς ἐπιούσης τῶν ἐκλογῶν, γίνεται λόγος περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ περὶ νέων ἐκλογῶν, ἐὰν ἡ Βουλή, οὕτως ἢ ἄλλως, δὲν θελήσῃ νὰ περιβάλῃ μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην της μίαν Κυβέρνησιν σχηματισθεῖσαν, ὅπως ἐσχηματίσθη τὴν πρώτην φορὰν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἢ μίαν Κυβέρνησιν ὡς ἡ σημερινή. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ εἶχα ἀντίρρησιν οὔτε εἰς τὸν θεσμὸν τῆς διαλύσεως, οὔτε εἰς τὴν χρησιμοποίησίν της σήμερον, διότι ὁ θεσμὸς τῆς διαλύσεως εἶναι συναφὴς πρὸς τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Εἶναι θεσμὸς δημοκρατικός, διότι δι’ αὐτοῦ γίνεται προσφυγὴ εἰς τὸν κυρίαρχον λαόν. Εἰς τὰς περιπτώσεις δὲ αὐτὰς δὲν εἶναι ταπεινὸς ὑπολογισμὸς ἐν σχέσει πρὸς τὸ μέλλον ποὺ θὰ μᾶς κάμῃ νὰ εἴπωμεν ὅτι φοβούμεθα τὴν διάλυσιν. Διότι ἔχομεν πεποίθησιν εἰς τὴν δύναμιν τοῦ λαοῦ καὶ δὲν θὰ ἐζητούσαμεν παρὰ ἕνα καὶ μόνον πρᾶγμα, νὰ ἐξασφαλισθῇ τόση καὶ τοιαύτη ἐλευθερία τῆς ἐκδηλώσεως τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ οὐδεμία, οὐδενὸς εἴδους ἔμμεσος ἢ ἄμεσος, βία κατὰ τῶν ἐκλογέων. Μὲ τὰς προϋποθέσεις αὐτὰς ἡμεῖς τοὐλάχιστον δὲν ἔχομεν δυσκολίαν ἢ φόβον νὰ ἀχθῶμεν εἰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς καὶ αἱ νέαι ἐκλογαὶ νοοῦνται, εἰς τὸ γνήσιον δημοκρατικὸν πολίτευμα, ὡς διέξοδος καὶ ὄχι ὡς ἐπιδίωξις ἑνὸς κόμματος. Διότι ἡ ἐπιδίωξις αὐτὴ δύναται νὰ ἔχῃ πολλοὺς σκοπούς, ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὸν σκοπὸν τῆς ὠφελείας ἑνὸς κόμματος ποὺ φαντάζεται ὅτι θὰ αὐξήσῃ τὰς δυνάμεις του, ἀλλὰ ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ καὶ ἕνα ἀπώτερον σκοπόν, τὴν κόπωσιν δηλ. τῶν ἐκλογέων διὰ τῶν ἐπανειλημμένων ἐκλογῶν, τὸν κλονισμὸν τοῦ ἠθικοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος καὶ τὴν περιαγωγήν του εἰς μίαν ἀδιαφορίαν, ἐννοοῦσαν λύσεις ἐξωκοινοβουλευτικάς. Αὐτὸ δὲ εἶναι ὁ μεγαλύτερος κίνδυνος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἄλλην λύσιν; Ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι εἰς τὴν παροῦσαν στιγμὴν χρήσιμος σχηματισμὸς εἶναι ὁ σχηματισμὸς τὸν ὁποῖον ἐσυνηθίσαμεν νὰ ὀνομάζωμεν «Κέντρον» καὶ δὴ δημοκρατικόν, ὑπὸ τὴν ἀπόλυτον προϋπόθεσιν ὅμως, ὅτι θὰ εἶναι καὶ δημοκρατικὸν καὶ ὄντως κέντρον, ὅτι δηλαδὴ θὰ ἐφαρμόζῃ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὰς δημοκρατικὰς ἀντιλήψεις, θὰ θητεύῃ εἰς τὰ δημοκρατικὰ ἰδανικὰ καὶ ταὐτοχρόνως δὲν θὰ παρεκλίνῃ, ὄχι βέβαια πρὸς τ’ ἀριστερά, διότι τοιοῦτος φόβος δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ πρὸς τὰ δεξιά. Αὐτὸ εἶναι μία πεποίθησις ἰδική μας περὶ τῆς χρησιμότητος ἑνὸς συνδυασμοῦ Κέντρου, σὰν αὐτὸν ποὺ εἴδαμεν ἀπὸ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν ἢ ἐνδεχομένως ἠμποροῦσε νὰ σχηματισθῇ διὰ συμπληρώσεως τῆς Κυβερνήσεώς σας σήμερα. Ἀλλ’ ἐκεῖνο ποὺ μᾶς ἐνδιαφέρει πρὸ πάντων εἶναι ὅτι ἡ λύσις τῆς διαλύσεως καὶ τῶν νέων ἐκλογῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξυπηρετήσῃ μίαν ὡρισμένην κομματικὴν ἐπιδίωξιν. Ὅτι δέ, κύριοι βουλευταί, πρόκειται ἐδῶ περὶ ἐπιδιώξεως μιᾶς ὡρισμένης κομματικῆς ὠφελείας συνάγεται καὶ ἀπὸ τὴν παρεμβολὴν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, θέματος ποὺ ἔχει ἤδη ἐξαγγελθῆ καὶ ἐξαγγέλλεται συστηματικῶς ὡς ἀπειλὴ κατὰ τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου ἀπὸ πενταμήνου. Πρόκειται περὶ τῆς ἐξαγγελλομένης μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Δὲν εἶναι μόνον, κύριοι βουλευταί, ἡ ἀντίθεσις τοῦ Κόμματος τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐπιστήμονος ποὺ ἔχει τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ πρὸς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ ποὺ μὲ ἄγει νὰ κατακρίνω τὴν χρησιμοποίησιν τῆς ἀπειλῆς αὐτῆς ἐν προκειμένῳ. Εἶναι ἀκριβῶς τὸ γεγονὸς τῆς ἐξαγγελίας, γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἴσως οἱ παλαιότεροι ἠμπορεῖ νὰ βεβαιώσουν, ὅτι δὲν ἔχει σημειωθῆ εἰς ἄλλας προγραμματικὰς δηλώσεις. Δὲν γνωρίζω πράγματι τοιοῦτον προηγούμενον. Νὰ ἐξαγγέλληται ὑπὸ κυβερνήσεως, ζητούσης τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος σὺν τῇ ἀπειλῇ τῆς διαλύσεως. Θὰ προσέθετα ἀκόμη καὶ κάτι ἄλλο, τὸ ὁποῖον νομίζω χθὲς ἀνέφερεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Συνέβη νομίζω διὰ πρώτην φορὰν ἔκκλησις μιᾶς Κυβερνήσεως ζητούσης τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ὄχι ἁπλῶς πρὸς τὰ κόμματα, ἀλλὰ παραλλήλως καὶ πρὸς τὴν συνείδησιν τῶν καθ’ ἕκαστον μελῶν τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ τῶν καθ’ ἕκαστον μελῶν τῶν κομμάτων.

§137Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἐνθυμεῖσθε ρήτορας ἀπευθυνομένους πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων;

§138Α. ΣΒΩΛΟΣ. Ὅλοι ὁμιλοῦμεν πρὸς τοὺς Βουλευτάς. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Πρόκειται περὶ σαφοῦς ἐπικλήσεως, πέραν τῆς ἐπικλήσεως ποὺ κάμνει ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὰ κόμματα, ἀπευθυνθείσης πρὸς τὴν συνείδησιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν βουλευτῶν. Καὶ ὀρθῶς, πεπειραμένος πολιτικὸς ἡγέτης, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀντελήφθη ποὺ ἀκοντίζει ἡ δευτέρα ἔκκλησις. Ὅτι ἀπευθύνεται πρὸς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπαρτίζεται ἀπὸ τοὺς καθ’ ἕκαστον βουλευτὰς εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἀλλ’ ἡ πέραν τῆς ἐπικλήσεως πρὸς τὰ κόμματα, ὅπως ψηφίσουν τὴν Κυβέρνησιν, προσθήκη τῆς ἐπικλήσεως καὶ πρὸς ἕκαστον βουλευτήν, κατὰ συνείδησιν νὰ σταθμίσῃ τὴν ψῆφον του, σημαίνει ὅτι ἡ ἀτομικὴ συνείδησις ἑνὸς βουλευτοῦ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εἶναι διάφορος ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει καὶ ὅτι, ἂν τὸ κόμμα ἔχῃ ἀποφασίσει νὰ δώσῃ ψῆφον ἀρνητικὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καθ’ ἕνας βουλευτής, κατὰ τὴν συνείδησίν του, πρέπει νὰ δράσῃ ἀντιθέτως.

§139Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Μόνον καχυποψία ἐξηγεῖ τοὺς λόγους σας, διότι ὅλοι οἱ ρήτορες ὁμιλοῦν περὶ βουλευτῶν καὶ πρὸς αὐτοὺς ἀπευθύνονται. Εἶναι τοῦτο πάγιον κοινοβουλευτικὸν ὕφος.

§140Α. ΣΒΩΛΟΣ. Δὲν πρόκειται ἐπαναλαμβάνω περὶ αὐτοῦ. Ἐγὼ ἀμύνομαι τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰ κόμματα εἰς ἕνα κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Διότι δὲν ὑπάρχει, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μέσα εἰς τὰ κόμματα, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ποὺ λέγετε, ἀτομικὴ συνείδησις ἑνὸς ἑκάστου βουλευτοῦ. Τὰ κόμματα εἶναι μηχανισμοί, ἐντὸς τῶν ὁποίων γίνεται ἐπεξεργασία μιᾶς συλλογικῆς συνειδήσεως, αὐτὴ δὲ ἡ συλλογικὴ συνείδησις ἀποτελεῖ τὴν πολιτικὴν γραμμὴν τῶν κομμάτων.

§141Ν. ΖΕΡΒΑΣ. (Ὑπουργὸς Δημοσίων Ἔργων). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν μικρὰν διακοπήν. Θὰ σᾶς διαβάσω ἀκριβῶς τὴν φράσιν, ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως (ἀναγινώσκει). «Ἡ ψῆφος σας.» Τί θέλει νὰ πῇ αὐτὸ τὸ «ἕκαστος ἐξ ἡμῶν;» Ὅλους μας ποὺ εἴμεθα μέσα εἰς τὴν Βουλήν.

§142Α. ΙΩΣΗΦ. Μήπως τυχὸν ἔχει γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις ὅτι αὐτὰς τὰς ἡμέρας ἔγιναν ὡρισμέναι συζητήσεις μὲ Βουλευτὰς χωριστά, ἔξω ἀπὸ τὰ κόμματα;

§143Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἦτο περιττὴ ἡ ἐρώτησις.

§144Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὸ «ἡμῶν» εἶναι μὲ ἦτα γραμμένο.

§145Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀπὸ ὅλους μας.

§146Α. ΣΒΩΛΟΣ. Ὑπάρχει «ἕκαστος ἂς ἀναμετρήσῃ....». Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ διακανονίσωμεν μίαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Πάντως δὲν πρόκειται περὶ καχυποψίας.

§147Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὴν ἐπίκρισιν αὐτὴν τὴν ἀνεκάλυψεν ἀτυχῶς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ἀτυχέστερον τὴν υἱοθετεῖτε καὶ σεῖς. Πρόκειται περὶ καχυποψίας. Ἡ διατύπωσις τῶν δηλώσεων ἀκολουθεῖ παγίαν καὶ παλαιὰν κοινοβουλευτικὴν παράδοσιν, νὰ ἀπευθύνωνται οἱ ρήτορες καὶ οἱ Πρόεδροι Κυβερνήσεων πρὸς τοὺς βουλευτάς, πρὸς τὴν Βουλὴν ἀπροσώπως, οὐδέποτε πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Εὕρετέ μου μίαν προγραμματικὴν δήλωσιν, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ: «Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἀποφασίσατε».

§148Α. ΣΒΩΛΟΣ. Μοῦ ἀποδίδετε πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν λέγω. Δὲν εἶπον ποτὲ ὅτι οἱ Πρόεδροι τῶν Κυβερνήσεων ἀπευθύνονται πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Ἀπευθύνονται πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ διαφορὰ τῆς ἀντιλήψεώς μας εἶναι ὅτι, πέραν τῆς ρητῆς αἰτήσεως διὰ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῶν κομμάτων, ἀπευθύνεσθε καὶ πρὸς ἕνα ἕκαστον βουλευτήν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν ὀρθὴν ἑρμηνείαν, δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ἐπιμένω περισσότερον εἰς τὸ θέμα τοῦτο. Ἀλλὰ θὰ ἐπιμείνω κάπως εἰς τὸ θέμα τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Βέβαια δὲν εἶναι ἡ ὥρα νὰ συζητήσωμεν τὸ θέμα, διότι ὑποτίθεται ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιβιώσῃ καὶ ἡ Βουλὴ διατηρηθῇ, θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον καὶ θὰ ἀντικρουσθῇ, ἀπὸ ἡμᾶς τουλάχιστον, μὲ πλεῖστα ὅσα ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα, μὲ τὰ ὁποῖα προσφάτως ἀκόμη ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ἀντικρούσει τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Πάντως ὅμως τονίζω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεγραμμίσθη καὶ ἀπὸ ἄλλους ρήτορας, ὅτι δὲν φαντάζομαι ποτέ, ὅτι θὰ θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ καθιερώσῃ δι’ Ἀναγκαστικοῦ Νόμου τὸ νέον ἐκλογικὸν σύστημα τῆς χώρας. Σᾶς εἶναι γνωστόν, ὅτι εἴμεθα ἀπὸ τὰς σπανίας χώρας τοῦ κόσμου, ποὺ ἔχει τόσην ἀστάθειαν ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἡ ἐναλλαγὴ ἀναλογικῆς καὶ πλειοψηφικοῦ εἶναι ἕνα φαινόμενον, ποὺ δὲν παρατηρεῖται παρὰ μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁσάκις μᾶς συμφέρει ἐπαναφέρομεν τὸ πλειοψηφικόν, ὅταν εἶναι ἀνάγκη ἐπανερχόμεθα εἰς ἀναλογικήν, διὰ νὰ ἐπαναφέρωμεν πάλιν τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἂν ὑπάρξῃ ἀνάγκη, πάλιν νὰ καθιερώνωμεν τὴν ἀναλογικήν. Ἐνῷ ἠξεύρετε, ὅτι ἓν ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τῆς δημοκρατικότητος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἶναι ἀκριβῶς ἡ σχετικὴ παγιότης τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, διότι αὐτὸ διευκολύνει τὴν διαμόρφωσιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς ἐν ὄψει τῶν ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι διαρκὲς φαινόμενον τῆς Δημοκρατίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Δημοκρατία ἄνευ ἐκλογῶν· ἀλλ’ ἡ διενέργεια καὶ ὁ μηχανισμὸς αὐτῶν, πρέπει νὰ εἶναι γνωστὰ καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον πάγια. Ἀλλ’ ἐδῶ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς καθιερώσεως ξανὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Εἶναι καὶ ὁ ἐνδεχόμενος τρόπος τῆς καθιερώσεώς των. Θὰ ἐξανιστόμην ἀπὸ τοῦδε, ἐὰν ἐγνώριζον, ὅτι σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ Βουλὴ νὰ ἀνεχθῇ τὴν δι’ Ἀναγκαστικοῦ Νόμου καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἡ ἔκδοσις τῶν Ἀναγκαστικῶν Νόμων, κύριοι βουλευταί, κατήντησε μία πληγὴ διαρκής, μία νόσος ἐνδημική, εἶναι κάτι τι «σὰν τοῦ Χελμοῦ τὸ χιόνι, ποὺ πρὶν νὰ λυώσῃ τὸ παληό, καινούργιο τὸ πλακώνει». Πρὶν γλυτώσωμεν ἀπὸ τῆς δικτατορίας τὰς πράξεις, πρὶν γλυτώσωμεν ἀπὸ τοὺς κατοχικοὺς νόμους, σωρεία ἄλλων μέτρων ἀντισυνταγματικῶν τυπικῶς καὶ οὐσιαστικῶς προστίθενται, ὑπὸ μορφὴν ἀναγκαστικῶν νόμων. Καὶ ἐρωτῶ: πότε ἐπὶ τέλους θὰ ἀντιδράσῃ ἡ Δημοκρατία ἐν Ἑλλάδι κατὰ τοῦ φαινομένου αὐτοῦ; Ἐλπίζω λοιπόν, ὅτι, ἂν πρόκειται νὰ ἀλλάξῃ τὸ ἐκλογικόν μας σύστημα, θὰ ἀλλάξῃ διὰ τῆς Βουλῆς καὶ μὲ κανένα ἄλλον τρόπον. Κύριοι βουλευταί, ἡ κρίσις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, αὐτῶν καθ’ ἑαυτάς, εἶναι σχετικῶς εὔκολος. Ἀποτελοῦνται ἀπὸ μερικὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας πᾶς τις θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποδεχθῇ, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ διαφωνία ἐπ’ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ γενικωτέρα παρατήρησίς μου εἶναι, ὅτι αἱ ἐπαγγελίαι αὐταὶ εἶναι ἀόριστοι καὶ δὲν παρέχουν τὴν ἐγγύησιν τῆς ἐφαρμογῆς. Αἱ φράσεις τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ἀφορῶσαι τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς εἰρήνης, εἶναι εὐτυχεῖς φράσεις. Δὲν θὰ εἴχομεν νὰ παρατηρήσωμεν εἰς αὐτάς, παρὰ μόνον, ὅτι ἡ πρᾶξις, ἡ διαρκής, τῆς Κυβερνήσεως μιᾶς χώρας, ὅπως ἡ Ἑλλάς, πρέπει νὰ εἶναι ὑπηρεσία πρὸς τὴν εἰρήνην. Ὁ σοσιαλισμὸς μάχεται μὲ περισσοτέραν ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον εἰλικρίνειαν, διὰ τὴν διατήρησιν τῆς εἰρήνης καὶ τὴν ἀποτροπὴν τῶν κινδύνων της. Διότι πιστεύει, ὅτι οἱ λαοὶ θέλουν τὴν εἰρήνην. Ἔχει πολλὰ προσφέρει τὸ παγκόσμιον σοσιαλιστικὸν κίνημα ὑπὲρ τῆς εἰρήνης. Ὁ σοσιαλισμὸς δὲν μισεῖ τοὺς λαούς, ἀλλ’ ἀπεχθάνεται τὴν βίαν καὶ τὴν ἔνοπλον ἐπίθεσιν, ἀπεχθάνεται καὶ καταδικάζει τὸν πόλεμον ὡς μέσον λύσεως τῶν διεθνῶν διαφορῶν, ἀπεχθάνεται καὶ καταδικάζει τὴν δυναμικὴν ἀναμέτρησιν, διὰ τὴν ρύθμισιν τῶν διεθνῶν σχέσεων. Ἀλλὰ καὶ πιστεύει ταὐτοχρόνως, ὅτι, διὰ νὰ μὴ εἶναι κενὴ λέξις ἡ εἰρήνη καὶ ἡ προσπάθεια διὰ τὴν διατήρησίν της, θὰ πρέπῃ νὰ συντρέξουν ὡρισμένοι ὅροι, εἷς ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι ἡ δημοκρατία, εἷς ἄλλος εἶναι ἡ καταπολέμησις τῆς κοινωνικῆς ἐξαθλιώσεως καὶ εἷς τρίτος εἶναι ἡ ἔγκαιρος πρόληψις τῶν αἰτιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσουν τὴν ἀνάφλεξιν τοῦ πολέμου ἀνὰ τὸν κόσμον. Αὐτὸς ὁ τελευταῖος ὅρος, ἀποτελεῖ τὴν βαθυτέραν αἰτίαν διὰ τὴν ὁποίαν ὁ δημοκρατικὸς σοσιαλισμὸς συμπαθεῖ τὴν διάθεσιν τῶν λαῶν τῆς Ἄπω Ἀνατολῆς, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν τὴν ἐλευθερίαν των, τὴν ἀνεξαρτησίαν των καὶ τὴν χειραφέτησίν των, ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ καπιταλισμοῦ τῶν μεγάλων. Τὸ παράδειγμα τῆς ὀρθῆς πολιτικῆς ποὺ πρέπει νὰ ἀκολουθηθῇ εἰς τὸ θέμα, μᾶς τὸ ἔδωσεν ἀκριβῶς ἡ Ἐργατικὴ Ἀγγλία μὲ τὴν πολιτικὴν ποὺ ἐφήρμοσεν ἀπέναντι τῶν ἀσιατικῶν λαῶν. Ἐχειροκροτήσαμεν καὶ χειροκροτοῦμεν τὴν πολιτικὴν αὐτήν, ὡς παράδειγμα πρὸς μίμησιν καὶ ὡς ἐγγύησιν εἰρήνης καὶ τὸ παράπονόν μας εἶναι μόνον, ὅτι τὸ παράδειγμα αὐτὸ δὲν ἔχει ἐπεκταθῆ εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πιστεύομεν, ὅτι ὁ σοσιαλισμὸς ἔχει μίαν συνέπειαν εἰς τὴν πολιτικήν του καὶ εἰς τὰ θέματα τῶν διεθνῶν σχέσεων, αὐτὸ ἐνισχύει τὴν πεποίθησίν μας, ὅτι πρέπει νὰ περιμένωμεν τοὐλάχιστον ἀπὸ τὴν σοσιαλιστικὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν λύσιν τοῦ Ἐθνικοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου. Πέραν τούτου, ἔγινε μνεία τοῦ ζητήματος τῆς Κορέας, διότι ἤσκησε τόσην ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἐσωτερικῆς μας πολιτικῆς. Αὐτὸ ἀπαιτεῖ νὰ τονισθοῦν δύο πράγματα. Βέβαια, ὅπως καταγγέλλει τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας τοῦ Ο.Η.Ε., ὑπάρχει μία ἄδικος ἐπίθεσις ἐν προκειμένῳ καὶ ὡς τοιαύτη ὀρθῶς καταδικάζεται. Πέραν τούτου, ὅμως, τὸ θέμα εἶναι πῶς πρέπει νὰ προφυλαχθῇ ἡ παγκόσμιος εἰρήνη καὶ εἰς τοῦτο κατατείνουν αἱ προσπάθειαι ὅλων τῶν ὑπευθύνων καὶ αἱ ἀπαντήσεις τῶν λαῶν. Καὶ νομίζω, ὅτι μέσα εἰς τὸν φόβον τῆς γενικεύσεως τοῦ πολέμου, ὁ ὁποῖος ἐν μέρει μὲν εἶναι πραγματικός, ἐν μέρει δὲ καλλιεργεῖται, διὰ πολλοὺς καὶ διαφόρους σκοπούς, ὑπάρχει ἕνα παρήγορον καὶ ἐνθαρρυντικὸν σημεῖον, αἱ τελευταῖαι δηλώσεις τοῦ Προέδρου Τροῦμαν, ποὺ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ γίνουν παραδεκταὶ διὰ πάντα δημοκρατικὸν καὶ ἀγαπῶντα τὴν εἰρήνην ἄνθρωπον. Ὁ Πρόεδρος Τροῦμαν εἰσηγεῖται τὴν λύσιν μιᾶς ἐλευθέρας, ἑνιαίας καὶ ἀνεξαρτήτου Κορέας. Καὶ ἡ λύσις αὐτὴ ἠμπορεῖ καὶ τὸν Κορεατικὸν λαὸν νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ τὴν εἰρήνην νὰ προφυλάξῃ. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ γενικοῦ αὐτοῦ ζητήματος, ὑπάρχει μία παρατήρησις ποὺ ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ μάλιστα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἐννοῶ τὴν ἐξαγγελίαν μιᾶς ἀποφάσεως διὰ τὴν ἀποστολὴν στρατιωτικῆς δυνάμεως εἰς τὸ μέτωπον τῆς Κορέας. Ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι μᾶς ἀνέγνωσε τὴν ἀπάντησιν πρὸς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας τοῦ Ο.Η.Ε. τῆς ὁποίας, ἀφοῦ ἐγνώρισε τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἀποφύσεως τοῦ Συμβουλίου, ἐπεκαλέσθη τὰς εἰδικὰς συνθήκας τῆς χώρας, αἱ ὁποῖαι δὲν τῆς ἐπιτρέπουν νὰ κάμῃ τίποτε πέραν τούτου. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, δὲν ἔπαυσαν νὰ ὑφίστανται αἱ ἀντικειμενικαὶ αὐταὶ συνθῆκαι. Καὶ ἐπὶ πλέον ἕνα ἀπὸ τὰ παράπονα ποὺ θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἡ Βουλή, ὡς Σῶμα, εἶναι ὅτι ἐνῷ πολλὲς φορὲς ἐπὶ μικρῶν πραγμάτων τὴν ἀπασχολοῦν αἱ Κυβερνήσεις, ἐπὶ τῶν μεγάλων αὐτῶν θεμάτων τῆς ἐξωτερικῆς δράσεως τῆς χώρας, τὰ ὁποῖα θέματα ἔχουν μίαν βαρύνουσαν σημασίαν καὶ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον, δὲν ἔγινεν οὔτε γίνεται καμμία συζήτησις, ἀλλὰ λαμβάνονται ἀποφάσεις ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Δι’ ἐμέ, κύριοι βουλευταί, τὰ κριτήρια τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐφαρμόσῃ οἱαδήποτε Κυβέρνησις εἰς περίπτωσιν ὡς ἡ προκειμένη, εἶναι δύο. Ἡ φειδὼ τοῦ Ἑλληνικοῦ αἵματος, διότι πολὺ αἷμα ἔχει δαπανηθῆ ἀπὸ τὸν τόπον αὐτὸν χρόνια τώρα καὶ δεύτερον ἡ στάθμισις τῆς ἰδιαιτέρας γεωγραφικῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία πάντοτε μέν, πολὺ δὲ περισσότερον τώρα, ἐπιβάλλει πολλὴν προσοχὴν καὶ πολλὴν περίσκεψιν εἰς τὴν λῆψιν τοιούτων ἀποφάσεων. Ἔγινε, κύριοι βουλευταί, λόγος ἐξ ἀφορμῆς τῆς δηλώσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι πρόθυμος εἰς τὴν ἀποκατάστασιν φιλικῶν σχέσεων μὲ ὅλα τὰ Κράτη καὶ περὶ τῶν σχέσεών μας μετὰ τῆς Γιουγκοσλαβίας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ἐπαναλαμβάνοντας προγενεστέρας μού ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι καὶ ἀπόψεις τοῦ κόμματος ποὺ ἐκπροσωπῶ, ὅτι ὅσον εἴμεθα διατεθειμένοι εἰς ἀποκατάστασιν φιλικῶν σχέσεων καὶ δεσμῶν μὲ οἱανδήποτε χώραν σεβομένην τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀκεραιότητά μας, ἄλλο τόσον δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ συζητήσωμεν τὴν ὕπαρξιν Μακεδονικῆς μειονότητος εἰς τὰς βορείους ἐπαρχίας μας. Τὸ θέμα, δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ἐπὶ τῆς βάσεως ἂν ὑπάρχῃ ἢ ὄχι, μία μὴ Ἑλληνικὴ μειονότης, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς βάσεως ποὺ μᾶς ἐνδιαφέρει καὶ ἀπέναντι τῆς ὁποίας ἐξεγείρονται ὅλοι οἱ Βορειοελλαδῖται, ὄχι ἀπὸ ἕνα εἶδος ὑπερβολῆς ἰδιαιτέρου πατριωτισμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι κοινὸς εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς χώρας, ἀλλ’ ἀπὸ μίαν παραγνώρισιν μιᾶς ἱστορικῆς ἀληθείας Ἐπὶ τῆς βάσεως, ὅτι δὲν ὑπάρχει Μακεδονικὴ μειονότης, ὅπως δὲν ὑπάρχει Μακεδονικὸς λαός. Ὑπάρχει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τῆς Βορείου Ἑλλάδος, μέσα εἰς τὸν ὁποῖον δύναται νὰ ζῇ εἷς ἀριθμὸς ἀλλοεθνῶν, μὴ Ἑλλήνων εἰς τὴν συνείδησιν καὶ τῶν ὁποίων ἡ μεταχείρισις εἶναι ἄλλη ὑπόθεσις, ἀλλ’ ἀναγνώρισις ἔστω καὶ ἐμμέσως, ὑπάρξεως Μακεδονικῆς μειονότητος εἶναι ἀπολύτως ἀπαράδεκτος. Ἐντεῦθεν μιᾶς τοιαύτης ἀπαραδέκτου συζητήσεως, ὁ σοσιαλισμὸς στηρίζεται εἰς τὴν συνεργασίαν τῶν λαῶν καὶ τὴν ἐπιδιώκει, διότι δι’ αὐτῆς ἐπιζητεῖ καὶ τὴν προαγωγὴν τῆς εἰρήνης καὶ τὴν προαγωγὴν τῶν ἰδανικῶν του. Ἑπομένως, δὲν θὰ εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ εἴχομεν οἱανδήποτε ἐπιφύλαξιν διὰ τὴν σύναψιν καὶ καλλιέργειαν φιλικῶν σχέσεων μὲ ὅλους τοὺς λαοὺς καὶ μὲ ὅλας τὰς χώρας. Ἀλλὰ τὸ πρόβλημα τῆς εἰρήνης δὲν ἐξαντλεῖται οὔτε μὲ τὴν πίστιν πρὸς τὴν δημοκρατίαν, οὔτε μὲ τὴν ἀποσόβησιν τῆς ἐνόπλου ἐπιθέσεως πρὸς λύσιν τῶν διεθνῶν διαφορῶν. Ἀπαιτεῖ μίαν ἐσωτερικὴν κοινωνικὴν εὐθυγράμμισιν. Γνωρίζει, ὅτι ὁ πόλεμος εὐνοεῖται διὰ τῆς ἐξαθλιώσεως τῶν μαζῶν, ποὺ εἶναι ἔναυσμα διὰ τὰς διεθνεῖς συγκρούσεις καὶ διὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν διεθνῶν ἀντιθέσεων. Ἡ διαφύλαξις τῆς εἰρήνης δὲν εἶναι μόνον ὑπόθεσις στρατιωτικῆς ἀμύνης. Εἶναι ὑπόθεσις καλλιεργείας τῆς συνειδήσεως τοῦ λαοῦ, πρὸς ὑπεράσπισιν ὄχι μόνον ὡραίων ἰδανικῶν, ἀλλὰ καὶ ὡραίας πραγματικότητος. Καὶ τοιαύτην πραγματικότητα ἀποτελεῖ μόνον ἡ ὕπαρξις ἐλευθερίας, δημοκρατικῆς καὶ κοινωνικῆς δικαιοσύνης, διὰ τὴν διατήρησιν τῶν ὁποίων εἶναι πρόθυμος νὰ πολεμήσῃ πᾶς λαός. Καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτὸ νομίζω, ὅτι ἀνάγεται ἐκεῖνο ποὺ λέγει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, ὅτι «ἡ εἰρήνη εἶναι ἀδιαίρετος», ὅτι δηλαδὴ νοεῖται ὄχι μόνον ἐξωτερική, ἀλλὰ καὶ ἐσωτερική. Ἀλλ’ ἐδῶ, ἐνῷ ἐν συνεχείᾳ ἡ Κυβέρνησις ὁμιλεῖ περὶ τῆς λήθης τοῦ παρελθόντος, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται, τὴν ἐξαγγέλλει μόνον ἐντὸς τῶν περιορισμῶν ποὺ θέτει ἡ ἰδία. Τὸ θέμα, κύριοι βουλευταί, δὲν ἔρχεται διὰ πρώτην φορὰν ἐνώπιόν σας. Καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως καὶ σποραδικῶς ἐξ ἄλλων ἀφορμῶν, αἱ ἀπόψεις τοῦ κόμματός μας ἐξετέθησαν μὲ πληρότητα καὶ εἰλικρίνειαν. Ἐὰν εἴμεθα ὑπὲρ τῆς, ὅσον εἶναι δυνατόν, πληρεστέρας καὶ ταχυτέρας ἐφαρμογῆς μιᾶς πολιτικῆς λήθης, δὲν εἶναι μόνον ἀπὸ ἀφῃρημένους λόγους ἀρχῆς, οὔτε μόνον ἀπὸ συνέπειαν πολιτικῆς, ἀλλὰ πρὸ πάντων, διότι πιστεύομεν, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ τρόπος, ὁ μόνος καὶ ἀπαραίτητος, διὰ τοῦ ὁποίου, μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ ἐνόπλου ἀγῶνος, ἠμποροῦμεν καὶ πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὁμαλότητα καὶ εἰρήνευσιν. Ὑπάρχει μία εὔκολος ἀντίρρησις. Ἰδοὺ ὅτι προχθὲς ἀνεκοινώθη ἐπισήμως ὅτι 20 ἔνοπλοι ἄνθρωποι εἰσῆλθον ἀπὸ τὰ Ἀλβανικὰ σύνορα μὲ σκοποὺς παρανόμους. Τὸ γεγονὸς δὲν ἀμφισβητεῖται βεβαίως, ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἰς ἐμὲ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω εἶναι, ὅτι καὶ προσωπικῶς καὶ ὡς κόμμα καταδικάζομεν ἀπολύτως οἱανδήποτε ἐπανάληψιν τοιούτων πράξεων εἰς βάρος τῆς χώρας. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ σᾶς κάμῃ ἐντύπωσιν, δὲν εἶνε τόσον τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὰ σύνορά μας εἰσῆλθον 20 ἔνοπλοι λαθραίως, ἀλλὰ ὅτι ἕνας ἐπὶ 20 ηὐτομόλησεν ἀμέσως καὶ μάλιστα ἀφοῦ ἔκαμε μίαν πρᾶξιν ἡ ὁποία τοὐλάχιστον δὲν εἶναι γενναία. Τοῦτο ἔχει τὴν ἑξῆς σημασίαν: ἐπιρρωννύει τὴν ἰδικήν μας πεποίθησιν, ὅτι δι’ ἄλλων μέτρων πραγματικῆς λήθης, διὰ τῆς ἀμνηστείας τὴν ὁποίαν ἐζητήσαμεν ἀρχῆθεν, ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει ἡ πιθανότης καὶ διὰ τὸν κόσμον αὐτόν, ποὺ διαμένει ἔξω τῶν συνόρων, καὶ ὁ ὁποῖος φοβεῖται ὅτι ἠμπορεῖ αὔριον νὰ ἀποπειραθῇ νὰ εἰσέλθῃ πάλιν ἐνόπλως εἰς τὴν χώραν, ὑπάρχει λέγω ἡ πιθανότης νὰ προκληθῇ διὰ τῆς ἀμνηστείας ἕνα ἐσωτερικὸν ρῆγμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἡ ὁμαλότης καὶ ἡ εἰρήνη τῆς χώρας θὰ ἠμποροῦσε νὰ ὠφεληθῇ. Λυποῦμαι, ὅτι τὰς ὑποδείξεις μας ὡς πρὸς τὸ θέμα αὐτό, ὑποδείξεις ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς τὴν δημοκρατίαν, ἀνθρώπων καταδικαζόντων τὴν βίαν ὡς μέσον πολιτικοῦ ἀγῶνος, λυποῦμαι ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ τὰς ἀσπασθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὄχι μόνον ἡ παροῦσα, ἀλλὰ ὅλαι αἱ μεταπελευθερωτικαὶ κυβερνήσεις. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις συνεχίζει τὴν πολιτικὴν τῆς ἀναβολῆς τοιούτων μέτρων καὶ τοιούτων σκέψεων καὶ ἀποδέχεται νὰ τὰς ἀκολουθήσῃ μόνον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἔξω τῆς χώρας διαβιοῦντες καὶ συγκεκριμένως ἡ ἡγεσία τῶν κομμουνιστῶν θὰ ἔχουν δώσει δείγματα ὅτι μετενόησαν, ὅτι ἀπεδέχθησαν μίαν ἄλλην πολιτικήν. Τοῦτο σημαίνει ὅτι ἐξαρτῶμεν τὴν ἰδικήν μας πολιτικὴν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος καὶ ἑπομένως τοῦ δίδομεν δύναμιν ἐπιρροῆς μέσα εἰς τὰ ἐσωτερικά μας πράγματα πολὺ μεγαλυτέραν ἀπὸ ἐκείνην ποὺ θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ. Διότι ἐὰν πολιτικὸν συμφέρον τῆς ἡγεσίας τῶν κομμουνιστῶν εἶναι ἡ διατήρησις μιᾶς καταστάσεως εἰς τὴν χώραν ὡσὰν τὴν ὑπάρχουσαν σήμερον, δὲν εἶνε ὅμως τοῦτο συμφέρον ἰδικόν μας, δὲν εἶναι συμφέρον τῆς χώρας ἐν γένει. Θὰ μᾶς δοθῇ εὐκαιρία νὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ θὰ δοθῇ εὐκαιρία καὶ εἰς ἄλλους βουλευτὰς τοῦ Κόμματός μας νὰ ἐνδιατρίψουν ἐπὶ τοῦ ζητήματος καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐπεκτείνομαι περισσότερον. Κύριοι βουλευταί, ὀλίγας λέξεις, πρὶν τελειώσω, διὰ τὸ λοιπὸν περιεχόμενον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. Πράγματι μὲ εὐκολίαν ἐξήγγειλε πολλὰ μέτρα, ἀόριστα, ἡ κυβέρνησις, ἀλλὰ δὲν δημιουργεῖ τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ ἔχει σοβαρῶς ἐνστερνισθῆ καὶ ὅτι ἔχει πρόχειρον τὸν τρόπον τῆς πραγματοποιήσεώς των. Ἀνέμενα ὅτι ἡ κυβέρνησις θὰ ὡμίλει περὶ ἀποσυγκεντρώσεως. Ὑπῆρξε ποτὲ κυβέρνησις ποὺ νὰ μὴ ὡμίλησε περὶ ἀποσυγκεντρώσεως; Ἀλλὰ διερωτῶμαι: ἀσχέτως τοῦ θέματος αὐτοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ συζητήσωμεν ἄλλοτε, διερωτῶμαι πῶς δὲν ἐνεθυμήθη ἡ Κυβέρνησις τὸ πρόβλημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε εἶχα τὴν τιμὴν νὰ θέσω ἐνώπιόν σας καὶ τὸ ὁποῖον μᾶς ἀφορᾷ καὶ μᾶς πονεῖ ἡμᾶς τοὺς βορειοελλαδίτας πολιτευομένους, τὸ πρόβλημα μιᾶς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως εἰς τὰς βορείας ἐπαρχίας ἀπὸ ἀπόψεως ἴσης μεταχειρίσεως ἰδίως εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα. Δὲν ζητεῖ κανεὶς θαύματα, ἀλλὰ τοὐλάχιστον συνειδητοποίησιν τοῦ θέματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε μετέφερα εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν καὶ τὸ ὁποῖον, ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ ἀποσυγκεντρώσεως ὡς μέσου διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Ἑλλὰς θὰ γίνῃ κράτος συγχρονισμένον καὶ δίκαιον, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ἔχωμεν ἐκ τῶν πρώτων ὑπ’ ὄψει μας. Ἐκφράζω πάντως τὴν χαράν μου διότι ἐγκατέλειψεν ἡ κυβέρνησις τὴν πομπώδη ἐπαγγελίαν τῆς ὀργανώσεως τῆς χώρας ὡς κράτος δικαίου, ὄχι ὅτι δὲν μὲ συγκινεῖ ἡ ἰδέα, κάθε ἄλλο, ἀλλὰ διότι γνωρίζων τί σημαίνει κράτος δικαίου, προτιμῶ νὰ μὴ ἐμπαίζεται ἡ ἰδέα. Ἀντιθέτως, κράτος δίκαιον εἶναι ἕνας ὅρος ποὺ ἠμπορεῖ νὰ βάλετε μέσα καὶ πολλὰ καὶ ὀλίγα. Διότι τὸ τί εἶνε δίκαιον καὶ τί ἄδικον τὸ ἐκτιμᾶ ὁ καθένας ὅπως θέλει. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔχει τὴν αὐτὴν ἔλλειψιν μὲ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν, δηλαδὴ τὴν ἀπουσίαν μιᾶς κατευθυντηρίου γραμμῆς. Ὁμιλεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ περὶ τῶν δημοσιονομικῶν της σκοπῶν. Φαίνεται υἱοθετοῦσα τὸν κατατεθέντα προϋπολογισμὸν καὶ ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις τὸν θεωρεῖ ἐφαρμόσιμον καὶ ἐπαγγέλλεται αἱματηρὰς οἰκονομίας εἰς βάρος τίνων, κύριοι βουλευταί; Πρόκειται καὶ πάλιν ἀσφαλῶς αἱ αἱματηραὶ οἰκονομίαι νὰ γίνουν εἰς βάρος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Θὰ ἔλεγον, ὅμως, ἂς δοθῇ τοὐλάχιστον τὸ παράδειγμα ἐκ τῶν ἄνω. Ἀλλά, ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ ὑπουργοὺς καὶ ὑφυπουργοὺς εἰς ἀριθμὸν ἀπολύτως δυσανάλογον πρὸς τὴν σημασίαν τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς εἰς χώραν 7.500.000 πληθυσμοῦ, θὰ ἔλεγον, ἂς ἤρχιζον αἱ οἰκονομίαι ἀπὸ ἐκεῖ. Καὶ ἐρωτῶ ἐπὶ πλέον: Τί εἶναι αὐτὴ ἡ καθιερωθεῖσα συνήθεια νὰ διορίζωνται ἐκτὸς τῶν ὑπουργῶν καὶ ὑπουργοὶ ἄνευ μὲν χαρτοφυλακίου, ἀλλὰ ἐντεταλμένοι τὴν διεύθυνσιν ὡρισμένων ὑπηρεσιῶν ὡς ὑφυπουργοί; Ὁμολογῶ ὅτι δὲν τὸ καταλαβαίνω. Εἰς τὸ Σύνταγμά μας ὁ θεσμὸς τοῦ ὑφυπουργοῦ ἦτο ἄγνωστος, ὅπως καὶ ὁ θεσμὸς τοῦ ἄνευ χαρτοφυλακίου ὑπουργοῦ. Εἰσήχθησαν προσφάτως, ἀλλ’ ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου καὶ συγχρόνως μετὰ χαρτοφυλακίου εἶναι ἀκατανόητος καινοτομία. Ὁ ἄνευ χαρτοφυλακίου ὑπουργὸς ἔχει βέβαια ἕνα νόημα εἰς συμμαχικὰς κυβερνήσεις, ἀλλὰ μόνον ἐφόσον πρόκειται περὶ ἡγετικῆς φυσιογνωμίας τῶν κομμάτων. Ἀλλ’ ἐδῶ ἔγινεν ἕξις μαζὶ μὲ τοὺς ὑπουργοὺς νὰ διορίζωνται καὶ ὑπουργοὶ ἄνευ χαρτοφυλακίου, ἀλλὰ μετὰ χαρτοφυλακίου ὑφυπουργοί. Δὲν ἔχει τὸ πρᾶγμα περαιτέρω σημασίαν, ἀλλὰ δείχνει πῶς παραβιάζονται οἱ θεσμοὶ καὶ τὰ συστήματα χάριν τῶν προσώπων καὶ πῶς γελοιοποιοῦνται τὰ ἀξιώματα. Ὁμιλεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ περὶ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς. Δὲν θὰ εἴχαμεν καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶμεν, ἂν μᾶς ἐπροτείνετο κάτι τι συγκεκριμένον, ἀλλὰ αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις εἶναι ἀόριστοι καὶ ἀναφέρουν συγκεκριμένως μόνον τὴν συγκέντρωσιν τοῦ σίτου, θέμα τὸ ὁποῖον ἐρρύθμισεν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, δὲν ἅπτονται δὲ καθόλου τοῦ ὅλου ζητήματος τῆς ὑπαίθρου, οὐδὲ τῶν βασικῶν ζητημάτων τῆς ἀγροτικῆς οἰκονομίας. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον τίποτε δὲν μᾶς λέγει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ φλέγοντος καπνικοῦ ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον εἶναι εὔλογος ἡ ἀνησυχία, ἰδίως, τῶν βορείων ἐπαρχιῶν. Ἀκόμη ὀλιγώτερον ὡρισμένη καὶ ἀκόμη περισσότερον κοινοτυπικὴ εἶναι ἡ παράγραφος ποὺ ἀφορᾷ τὴν ἐργατικὴν πολιτικὴν τῆς κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ ἠξεύρω, ὅτι ὁ σημερινὸς ὑπουργὸς τῆς Ἐργασίας εἶναι ἐκ τῶν ἀνθρώπων ποὺ ἠξεύρουν τί θὰ πῇ ἐργατικὴ πολιτικὴ καὶ ἔχει συγκεκριμένας ἰδέας δι’ αὐτήν, ὁμολογῶ ὅτι ἀνέμενα κάτι τι περισσότερον συγκεκριμένον καὶ ὄχι τὴν ἀόριστον ἐξαγγελίαν, ὅτι τὸ κράτος θὰ στραφῇ μὲ ἰδιαιτέραν στοργὴν καὶ συμπάθειαν πρὸς τὴν ἐργατικὴν τάξιν. Ὅταν ὑπάρχῃ ἕνα φλέγον θέμα τῆς ἀμοιβῆς τῆς ἐργασίας καί προσαρμογῆς τῶν ἡμερομισθίων, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλῆτε ἀορίστως περὶ βελτιώσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἐπιπέδου τῆς ἐργατικῆς τάξεως καὶ μάλιστα ἐν συσχετισμῷ, ὅπως λέτε, μὲ τὴν αὔξησιν τῆς ἀποδοτικότητος. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ποῖα συγκεκριμένα μέτρα ἔχει ὑπ’ ὄψιν ἡ κυβέρνησις. Ἐὰν δὲ ἐν πλήρει συνειδήσει τοῦ περιεχομένου τοῦ πράγματος ἐξήγγειλε τὴν συσχέτισιν τῶν ἡμερομισθίων πρὸς αὔξησιν τῆς ἀποδοτικότητος, αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ καταλήξῃ εἰς τὰ πλέον τυραννικὰ συστήματα διεξαγωγῆς τῆς ἐργασίας καὶ εἶναι διὰ τοῦτο ἀπολύτως ἐπικίνδυνον. Ὁμιλεῖτε ἀκόμη, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, περὶ πολιτικῆς λαϊκῆς στέγης. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί, ἐφ’ ὅσον οὔτε ἐξαγγέλλεται, οὔτε νομίζω εἶναι εἰς τὴν σκέψιν τῆς κυβερνήσεως μία πολιτικὴ ἐλέγχου ἐπὶ τῶν ἐπενδύσεων εἰς ἀκίνητα, ὅταν δὲν ἐξαγγέλλεται, οὔτε βλέπω νὰ εἶναι εἰς τὸν νοῦν τῆς κυβερνήσεως μία πολιτικὴ κατευθύνσεως τῶν κεφαλαίων τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας πρὸς σκοποὺς κοινωνικωτέρους, εἶναι κενὴ ἐπαγγελία ἡ ὑπόσχεσις περὶ λαϊκῆς στέγης. Τὸ ἴδιον θὰ ἔλεγα καὶ διὰ τὴν ἐπαγγελίαν τῆς διαμορφώσεως τῶν τιμῶν. Ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἐννοῇ ἔλεγχον τῶν τιμῶν ὅπως ἐφαρμόζηται ἀλλοῦ, νὰ μᾶς τὸ εἴπῃ, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν εἶναι ἕνα μέτρον μεμονωμένον, ὅπως ἐτόνιζα, ἀπαντώντας εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς προηγουμένης κυβερνήσεως. Αὐτὸ εἶναι τμῆμα ἑνὸς ὁλοκληρωμένου συστήματος οἰκονομικῆς πολιτικῆς, βασιζομένου ἐπὶ οἰκονομικοῦ σχεδίου. Ποῦ εἶναι ὅμως τὸ σχέδιον; Κύριοι βουλευταί, τὸ μόνον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συγκεκριμένως ὑπόσχεται ἡ κυβέρνησις, εἶναι ἡ ἀπόδοσις δικαιοσύνης εἰς τὰ θύματα τοῦ πληθωρισμοῦ διὰ τῆς ἐπιβολῆς ὡρισμένης φορολογίας εἰς τοὺς ὠφεληθέντας ἀπὸ τὸν πληθωρισμόν. Ἀναγινώσκοντας τὸ τμῆμα αὐτὸ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων αἰσθάνθηκα μίαν ἱκανοποίησιν διότι ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1944 ἐθέσαμεν ὅτι οἱ ὠφεληθέντες ἀπὸ τὸν πληθωρισμόν, ἔπρεπε νὰ ἀποζημιώσουν τοὺς ζημιωθέντας, ἐγένετο ἐπιτέλους ἐπίσημος ἀρχὴ μιᾶς Κυβερνήσεως. Διερωτῶμαι μόνον πῶς θὰ συνδυάσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀποδοχὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος στηρίζεται εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον ἔδαφος περαιτέρω φορολογίας. Εἰς τὴν Ἑλλάδα, μὲ τὴν φορολογίαν τῆς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην, διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν ὑπόσχεται, ὀρθῶς τὴν ὑπόσχεται· εἶναι λύσις ἡ ὁποία καθυστέρησεν ἐξ ὑπαιτιότητος πολλῶν Κυβερνήσεων. Εἶναι λύσις, ἡ ὁποία ἐξηγγέλθη ἀπὸ ἡμᾶς πρὸ ἑξαετίας περίπου, εἶναι λύσις, τὴν ὁποίαν πολλὰ κόμματα ἀκόμη καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν εἶχον ἐξαγγείλει, λύσις ἡ ὁποία θὰ ἀποδώσῃ πραγματικὴν δικαιοσύνην εἰς τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχασαν ὡρισμένα περιουσιακὰ στοιχεῖα, ἐνῷ ἄλλοι, κατὰ παράβασιν βασικῆς ἀρχῆς, ἐξῆλθον πλουσιώτεροι καὶ ἀπὸ τὸν πόλεμον καὶ ἀπὸ τὴν κατοχήν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀρχὴ ἑνὸς κράτους τὸ ὁποῖον σέβεται τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ, εἶναι, ὅτι οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ ἐξέλθῃ πλουσιώτερος ἀπὸ τὸν πόλεμον. Διερωτῶμαι μόνον, διατὶ ἡ Κυβέρνησις ἠκολούθησε τὸν πολὺ γνώριμον τρόπον τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς διὰ τὴν μελέτην καὶ λύσιν τοῦ ζητήματος. Δὲν γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1950, ὑπάρχει κατατεθειμένη εἰς τὴν Βουλὴν σχετικὴ ἰδική μου πρότασις νόμου, ἀρκετὰ λεπτομερὴς καὶ νομίζω ἀρκετὰ μελετημένη ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου; Ἡ πρότασις αὕτη ὅμως, ἔτυχεν ἐκ μέρους τῆς προηγουμένης κυβερνήσεως τῆς χειροτέρας μεταχειρίσεως. Παρεπέμφθη κατὰ τὸ Σύνταγμα πρὸς γνωμοδότησιν εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς Βουλῆς ἐντὸς 10 ἡμερῶν ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσῃ· τοῦτο ὡς δολιοφθορεὺς δὲν ἀπήντησεν, ἐντὸς τῆς προθεσμίας, ἀλλὰ μόνον μετὰ 2½ μῆνας ἁπλῶς ὅτι δὲν γνωμοδοτεῖ, διότι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον εἶναι ὑπηρεσία, ἡ ὁποία ἐκ τοῦ Συντάγματος ἀπ’ εὐθείας ὑποχρεοῦται νὰ ἀπαντᾶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ οὐδεὶς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δικαιοῦται νὰ τὸ ἐμποδίσῃ νὰ ἀπαντήσῃ. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἐλεγχθῇ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, μὲ τί δικαίωμα ἤσκησεν ἕνα βέτο ἐπὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Καὶ δι’ αὐτό, ἐὰν ποτὲ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ θέμα, θὰ ἐπαναλάβω τὸ αἴτημά μου, πρὸς τὴν οἱανδήποτε Κυβέρνησιν, νὰ ἐλέγξῃ: διατὶ καὶ πῶς ἐπετράπη εἰς μίαν δημοσίαν ὑπηρεσίαν—τὸ Γενικὸν Λογιστήριον—κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ ἀσεβῇ πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν Βουλευτῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχουν περαιτέρω καὶ αἱ εὐθῦναι τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος καλύπτει τὴν ὑπηρεσίαν, ἥτις δὲν ἐμερίμνησε νὰ στείλῃ ἐγκαίρως ἀπάντησιν εἰς τὴν Βουλὴν. Τὸ δικαίωμα προτάσεως νόμου, τῶν βουλευτῶν, δὲν ἤρτηται ἀπὸ οἱανδήποτε πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποβάλῃ καὶ αὐτὴ παρομοίαν πρότασιν νόμου. Δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ μὴ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ καὶ νὰ προτιμήσῃ τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ, ἀλλὰ δικαίωμα τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας δὲν εἶναι νὰ ἀσκῇ δολιοφθορὰν εἰς πρότασιν βουλευτοῦ.

§149Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Νομίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι ἐμὲ ὑπαινίσσεσθε, ἀλλὰ σᾶς πληροφορῶ, ἂν καὶ δὲν ἔχω μεγάλας γνώσεις, ὡς σεῖς, εἰς τὰ τοῦ Συντάγματος, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα νόμος φορολογικὸς δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ βουλευτήν. Νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ πρότασις ἦτο κατ’ ἐξοχὴν φορολογικὴ καὶ ἑπομένως ὑπῆρχε κάτι τι τὸ ἀντισυνταγματικὸν εἰς τὴν πρότασιν.

§150Α. ΣΒΩΛΟΣ. Δὲν ἔχετε καθόλου δίκαιον, διότι καμμία συνταγματικὴ διάταξις δὲν ἀπαγορεύει εἰς βουλευτὴν νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν περὶ ἐπιβολῆς φορολογίας, ἀλλὰ πάντως εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἔπρεπε νὰ προβάλετε αὐτὸν τὸν λόγον διὰ νὰ τὸν κρίνῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ἡ Βουλή. Ἀντιθέτως μοῦ εἴπατε, ὅτι ἡ πρότασίς μου προκαλεῖ αὔξησιν δαπανῶν, πρᾶγμα ποὺ ἦτο ἀπολύτως ἀνακριβές, ὡς προκύπτει ἐξ ἁπλῆς ἀναγνώσεως τῆς προτάσεως. Φρονῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὡς βάσιν, ἐὰν θέλῃ, τὴν ἰδικήν μου πρότασιν νόμου, νὰ τὴν φέρῃ ἐδῶ καὶ νὰ τὴν ψηφίσωμεν. Ὡς πρὸς τὴν ἐπέκτασιν ὅμως τοῦ θεσμοῦ τῶν Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων εἰς τοὺς ἀγρότας, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλοῦν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις, δὲν εἶναι θέμα νέον. Ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεων, εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον γνωρίζετε πόσον μᾶς ἔχει συγκινήσει. Εὔχομαι ἡ Κυβέρνησις ἡ νέα, νὰ ἠμπορέσῃ νὰ εἶναι ἀρκετὰ γενναία καὶ συνεπὴς εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸ δίκαιον αἴτημα τῶν συνταξιούχων, τὸ ὁποῖον ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ κατανοεῖ.

§151Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ μᾶς παράσχητε εὐκαιρίαν νὰ τοὺς ἱκανοποιήσωμεν;

§152Α. ΣΒΩΛΟΣ. Ὅπως δὲν κρίνεται ἕνας νόμος ἀπὸ ἓν σημεῖον του, ἔτσι καὶ ἡ ὅλη σας πολιτικὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ κριθῇ ἐκ τῶν σημείων ἐκείνων ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχομεν διαφωνίαν. Ἐτελείωσα, κύριοι βουλευταί, ὅσα εἶχα νὰ εἴπω ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ θέλω νὰ ἐπανέλθω δι’ ὀλίγων εἰς τὸ κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὸν καὶ κυβερνητικὸν θέμα, εἰς τὴν διαδικασίαν δηλαδὴ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν τελευταίων Κυβερνήσεων, διὰ τὴν ὁποίαν θεωρῶ, ὅτι δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος. Καὶ λέγω τοῦτο, διότι νομίζω, ὅτι ἔργον τῆς Βουλῆς, πάσης Βουλῆς, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον τῆς σημερινῆς, ἡ ὁποία διαδέχεται μίαν κατάστασιν τόσον ἀνώμαλον καὶ τεταραγμένην, ἔργον της εἶναι νὰ ἀποδείξῃ ἐμπράκτως τὸν σεβασμὸν πρὸς τὸ πολίτευμα, τοῦ ὁποίου ἐκτιμῶμεν τὴν ἀξίαν καὶ δι’ αὐτὸ τὸ θέλουμε καὶ ἐργαζόμεθα νὰ τὸ διατηρήσωμεν ἀκόμη. Εἶναι εὔκολον νὰ ἀνοίγεται ρωγμὴ εἰς τὸ Πολίτευμα, ἡ ὁποία δὲν εἶναι τὴν πρώτην στιγμὴν ἐμφανής. Τὸ σπουδαῖον εἶναι, ὅτι ἔχει ἀνοιχθῆ ρωγμὴ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ. Ἡ κοινὴ γνώμη, δὲν ἔχει πεισθῆ, οὔτε ὅτι καλῶς ἐσχηματίσθησαν αἱ Κυβερνήσεις τῆς μειοψηφίας, οὔτε ὅτι ἐδικαιολογεῖτο ἡ Κυβερνητικὴ κρίσις καὶ ἡ Κυβερνητικὴ μεταβολή. Καὶ ἀλλοίμονον εἰς σᾶς ἐὰν μίαν φορὰν ἀκόμη ἰδῇ, ὅτι εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν ποὺ κυβερνᾶ καὶ ὁ ὁποῖος εἶσθε σεῖς, πρυτανεύει εἰς βάρος τοῦ λαοῦ τὸ προσωπικόν σας συμφέρον καὶ τὰ ἄλλα ἀπώτερα ἐλατήρια. Γνωρίζει ἤδη ἡ κοινὴ γνώμη, ὅτι τὰ προγράμματα τὰ ὁποῖα ἐξαγγέλλονται ἀπὸ τὸν ἰδικόν σας πολιτικὸν κόσμον εἶναι ἁπλῶς προεκλογικὲς παγίδες καὶ ὅτι αἱ ἐξαγγελίαι αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι σύνεργα πρὸς ἄγραν μιᾶς τυπικῆς ἐμπιστοσύνης μὲ τὴν ὀπισθοβουλίαν, τὴν ἑπομένην νὰ ἐγκαταλειφθοῦν, ἢ νὰ τορπιλισθοῦν. Ἡ φθορὰ τοῦ Πολιτεύματος, εἶναι φθορὰ τοῦ συμφέροντος τοῦ λαοῦ καὶ τὸ λέγομεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι οὔτε κέντρον εἴμεθα, οὔτε πιστεύομεν εἰς τὸ κέντρον, διότι ἔχομεν ἄλλους δρόμους ἰδικούς μας. Τοὺς δρόμους αὐτοὺς μόνον ἡ Δημοκρατία θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ ἀκολουθήσωμεν μέχρι τέλους, διὰ νὰ ὁλοκληρώσωμεν αὐτὰ ποὺ ζητοῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν, αὐτὰ δηλαδὴ ποὺ εἶναι συμφέρον τοῦ λαοῦ, συμφέρον τῆς χώρας ὑπὸ τὰς δεδομένας συνθήκας της. Καὶ δι’ αὐτὸ κατακρίνομεν τὰς πράξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀντιστρατεύονται πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ λαοῦ. Θὰ ἔλεγα διὰ τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ προσέξετε πολύ. Θὰ ἔλεγα, ὅτι ἀπὸ τὴν Βουλὴν αὐτήν, πρὸς τὰ Κόμματα ποὺ ἀποτελοῦν τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἰδίαν, πρέπει ἀπὸ τὸν καθένα ἐξ ἡμῶν καὶ ἀπὸ ὅλους μαζί, νὰ βγῇ μία φωνή, ἡ ὁποία δανειζομένη τὴν φρᾶσιν ἀπὸ τὴν ὑψήγορον κραυγὴν τοῦ Δαυΐδ· νὰ σᾶς εἴπῃ: «Σύνετε, παιδεύθητε οἱ κυβερνῶντες τὴν Ἑλλάδα».

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Κοτζιᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§154Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Δηλῶ, ὅτι θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπειδὴ δὲ οὐδὲν μὲ συνδέει μὲ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα τὴν ἀπαρτίζουν, θὰ μοῦ ἐπιτραποῦν ὀλίγαι λέξεις πρὸς ἐξήγησιν τῆς ψήφου μου. Παρεκτὸς τῶν αἰσθημάτων παλαιᾶς προσωπικῆς φιλίας μὲ τὸν Πρόεδρον κ. Βενιζέλον, τὴν ἀπόφασίν μου προσδιορίζει, ὡς εἶναι πρέπον, ὁ σοβαρώτατος πολιτικὸς χαρακτὴρ τῆς ἀποψινῆς ψηφοφορίας. Φρονῶ, δηλαδή, ὅτι οἱ λόγοι οἱ ὑπαγορεύσαντες εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων τὴν ἀνατροπὴν τοῦ προηγουμένου ὑπουργείου καὶ οἱ ὁδηγήσαντες αὐτὸν εἰς τὴν προεδρίαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, συνδέονται ἀρρήκτως μὲ τὴν Ἐθνικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας. Ἡ ἀπὸ δεκαετίας, καὶ ἡ πρόσφατος πολιτεία τοῦ κ. Σοφοκλῆ Βενιζέλου, συμπίπτει μὲ τὸν εὐρὺν καὶ εὐθὺν δρόμον, ποὺ ἀκολουθοῦν οἱ ἀληθινοὶ Ἕλληνες. Ἀνεξαρτήτως λεπτομερειακῶν παρεκκλίσεων καὶ ἀντιφάσεων, τῶν ὁποίων ἄλλως τε δὲν φέρει ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην ὁ ἴδιος ὁ κ. Βενιζέλος, εὑρίσκεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν γραμμήν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπειδὴ προβλέπω μετὰ βαθείας ἀνησυχίας εἰς τὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἀνοίξῃ ἡ πτῶσις του, ὄχι μόνον θὰ τοῦ παράσχω τὴν ἰδικήν μου ψῆφον ἐμπιστοσύνης, τὴν ἑσπέραν αὐτήν, ἀλλὰ θεωρῶ καθῆκον μου, νὰ ἀπευθύνω ἔκκλησιν πρὸς ὅλους τοὺς ἀνεξαρτήτους συναδέλφους, καὶ πρὸς ὅλους ἐκείνους, οἵτινες ὑπεράνω τῶν πάντων θέτουν τὸ Ἔθνος, νὰ δώσουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν Βενιζέλου.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§156Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν σκοπῶ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὸ βῆμα μὲ φέρει ἕνα εἰδικὸν θέμα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κρίνων τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Πλαστήρα, ἐπήνεσε τοῦτο διότι αὕτη «ἐπροστάτευσε πασχούσας κοινωνικὰς τάξεις, ὅπως οἱ πολυπαθεῖς ἀγρόται μας, μὲ τὴν δικαίαν τιμὴν τῆς συγκεντρώσεως τοῦ σίτου». Τοῦτο φαίνεται, ὅτι ἀπήρεσεν ἐξ ἴσου καὶ εἰς τὴν δεξιὰν καὶ εἰς τὴν ἀριστερὰν τῆς Βουλῆς, διότι τόσον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅσον καὶ ὁ κ. Σοφιανόπουλος εὗρον, ὅτι ἡ προστασία τοῦ σίτου ἐβάρυνεν ἄλλας τάξεις κοινωνικάς. Θὰ ἔλεγε κανεὶς ὅτι, ἡ μὲν δεξιὰ ἐλυπήθη διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς συγκεντρώσεως τοῦ σίτου, διότι ἐστέρησεν ἀπὸ ἀθέμιτα κέρδη τὰ μεγάλα συγκροτήματα τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας, ἡ δὲ ἀριστερὰ θλίβεται, διότι ἡ προστασία τῶν τιμῶν τῶν γεωργικῶν προϊόντων, ἀνυψώνει τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον τῶν λαϊκῶν μαζῶν καὶ δὲν τὰς ἀφίνει εἰς μίαν οἰκονομικὴν ἐξαθλίωσιν. Ὑπῆρξα ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ὅστις διεχειρίσθην τὰ ζητήματα τῶν τριῶν τιμῶν τῶν γεωργικῶν προϊόντων. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἀφότου εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐφαρμόζεται ὁ θεσμὸς τῆς συγκεντρώσεως τοῦ σίτου, οὐδέποτε συγκέντρωσις σίτου εἶχε μεγαλειτέραν ἐπιτυχίαν, ὅσην ἐφέτος εἰς τὴν διατήρησιν τῶν τιμῶν τοῦ προϊόντος καὶ εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγορὰν εἰς τὸ ὕψος ἢ καὶ πέραν ἀκόμη τῶν τιμῶν συγκεντρώσεως. Καὶ πέρυσιν, ἡ τότε κυβέρνησις εἶχε συγκεντρώσει περὶ τὺς 60.000 τόννων σίτου. Ὅμως αἱ τιμαὶ τῶν μὴ συγκεντρωθέντων πλεονασμάτων σίτου, εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγοράν, εἶχον κατρακυλίσει εἰς 1500 καὶ εἰς 1300 καὶ κάπου καὶ εἰς 1000 δραχ. τὴν ὀκᾶν. Διότι, μὲ τὸ περιωρισμένον τοῦ ποσοῦ τῆς συγκεντρώσεως, ποὺ εἶχεν ἐξαγγείλει, ἄφηνεν ἐλεύθερον τὸ ἔδαφος εἰς τὸ ἐμπόριον νὰ ἐκμεταλλευθῇ τοὺς παραγωγούς. Ἐφέτος μέχρι τῆς 2ας Σεπτεμβρίου 1950, τὰ ἀποτελέσματα τῆς συγκεντρώσεως τοῦ σίτου δίδουν συγκεντρωθὲν ποσὸν 70.800 τόννων σίτου. Ἀλλὰ διότι ἔχομεν ἐξαγγείλει νὰ ἀγοράζωμεν οἱανδήποτε ποσότητα σίτου, μὲ τὴν τιμὴν συγκεντρώσεως, εἰς τὰ κρατικὰ συνεργεῖα, ὑπάρχει διὰ τοὺς παραγωγοὺς τὸ αἴσθημα τῆς ἀσφαλείας. Δὲν πωλοῦν οὗτοι τὸ προϊόν των εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγοράν, παρὰ μόνον ὅταν τὸ ἐμπόριον τοὺς παρέχει τιμὴν ἴσην ἢ καὶ ἀνωτέραν τῆς τιμῆς συγκεντρώσεως. Ἡμεῖς εἰς τὴν συγκέντρωσιν δὲν ἀπεβλέψαμεν ν’ ἀσκήσωμεν πολιτικὴν ἀποθηκεύσεως σιτηρῶν. Ἠσκήσαμεν πολιτικὴν παρεμβατικὴν τοῦ Κράτους μόνον διὰ τὴν συγκράτησιν τῶν τιμῶν εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγοράν. Καὶ τὸ ἐπετύχομεν ἐν τῷ συνόλῳ τόσον, ὥστε ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Ἐφοδιασμοῦ νὰ δηλοῖ, ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ ἐπέμβῃ καὶ νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγορὰν σῖτον Ἀμερικανικὸν ἵνα συγκρατήσῃ τὰς τιμὰς ἀπὸ μεγαλυτέραν ἄνοδον. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ πέρυσιν ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Ἐφοδιασμοῦ, καὶ ἦτο ὁ ἴδιος, εἶχε προβῆ εἰς παρομοίαν δήλωσιν. Ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογή της εἶχε καταστῆ ματαία διότι τὰ ἀτυχῆ μέτρα τῆς περυσινῆς κυβερνήσεως εἶχον κατρακυλίσει τὰς τιμὰς τοῦ σίτου εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγοράν. Διακηρύσσομεν ἐπίσης, ὅτι ἐσημείωσεν ἐξαιρετικὴν ἐπιτυχίαν καὶ ἱκανοποίησιν τῶν παραγωγῶν τὸ γεγονός, ὅτι ἐδώσαμεν διαφοροποίησιν εἰς τὰς τιμὰς τοῦ σίτου. Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν μίαν ἑνιαίαν τιμὴν συγκεντρώσεως 2.600 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν ὑπὲρ ὅλων τῶν παραγωγῶν καὶ τῶν μεγάλων καὶ τῶν μέσων καὶ τῶν μικρῶν. Θὰ ἦτο τὸ μέτρον καὶ ἄδικον καὶ ἀντικοινωνικὸν καὶ ἀντιοικονομικόν. Τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς δὲν ἦτο τὸ ἴδιον, ἀλλ’ εἶναι ἐξόχως μεγάλο διὰ τοὺς μικροὺς καλλιεργητάς, μὲ ὀλίγην γῆν πρὸς καλλιέργειαν, ἐνῶ τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς ἐλαττώνεται διὰ τοὺς μέσους παραγωγοὺς καὶ εἶναι ἀπείρως μικρότερον διὰ τοὺς μεγάλους. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐδώσαμεν τὴν διαφοροποίησιν ὥστε τὰ μὲν χρέη τῶν μικρῶν παραγωγῶν νὰ ἐξοφληθοῦν μὲ τιμὴν σίτου 3.000 δραχμῶν τὴν ὀκᾶν, ἡ δὲ τιμὴ τοῦ ἄλλου, πέραν τῶν χρεῶν, συγκεντρωμένου σίτου νὰ εἶναι 2.300 δραχμ. τὴν ὀκᾶν. Σκοπός μας δὲν ἦτο ἡ σεισάχθεια. Σκοπός μας ἦτο ἡ ἰδιαιτέρα προστασία τῶν ἀσθενεστέρων παραγωγῶν καὶ ἀσθενέστεροι εἶναι οἱ μικροί. Πάντως εἰς ἀποτέλεσμα ἡ προστασία αὐτὴ τῶν μικρῶν μὲ τιμὴν 3.000 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν διὰ τὰ χρέη συνετέλεσε διὰ πρώτην φορὰν νὰ ἐξοφληθοῦν δάνεια 140 δισεκατομμυρίων δραχμῶν καὶ νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τὰ χρέη των 300 χιλιάδες μικροὶ οἰκογενειάρχαι γεωργοί. Δὲν ὑπῆρξεν ἡ πολιτικὴ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως προστατευτικὴ μόνον εἰς τὰ σιτηρά. Ἐπροστατεύσαμεν παράλληλα καὶ τὰ ἄλλα προϊόντα τῆς Ἑλληνικῆς γῆς. Οὕτω ὁ ἐγχώριος βάμβαξ κατὰ μῆνα Μάϊον τοῦ 1950 εἶχε τιμὴν περίπου 13.500 δραχμῶν τὴν ὀκᾶν καὶ ἀδιάθετα ἀποθέματα 5.000 τόννων. Μὲ τὴν πολιτικήν μας νὰ καταργήσωμεν τὴν πριμοδότησιν τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου βάμβακος διὰ τὸν ὁποῖον ὡρίσαμεν ἀκεραίαν τὴν τιμὴν τοῦ δολλαρίου τῶν 15.000 δραχμῶν, κατωρθώθη ἡ τιμὴ τοῦ ἐγχωρίου βάμβακος ν’ ἀνέλθῃ εἰς 17.000 δραχμὰς τὴν ὀκᾶν μὲ τὴν δυνατότητα νὰ φθάσῃ τὰς 19.000 δραχμάς, ἐκ δὲ τῶν ἀποθεμάτων ἐγχωρίου βάμβακος νὰ διατεθοῦν ἤδη οἱ 3.000 τόννοι, παράλληλα δὲ νὰ αὐξηθῇ καὶ ἡ δυναμικότης τῶν βιομηχανιῶν εἰς κατανάλωσιν 2.000 μέχρι 2.200 τόννων μηνιαίως βάμβακος ἔναντι 1.750 τόννων τοῦ παρελθόντος Ἀπριλίου. Διὰ τὴν κάνναβιν ὑπῆρχον ἀδιάθετα τὰ ἀποθέματα τῶν ἐσοδειῶν τοῦ 1947 καὶ τοῦ 1948. Μὲ τὰ μέτρα ποὺ ἐλάβομεν, ἀπερροφήθησαν ἤδη τὰ ἀποθέματα τοῦ 1947 καὶ τοῦ 1948. Καὶ τώρα συνεχίζεται βάσει τῆς αὐτῆς πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἣν εἴχομεν εἰσηγηθῆ, καὶ ἡ ἀπορρόφησις τῆς ἐσοδείας τοῦ 1949. Τὴν νωπὴν τομάταν ἐπροστατεύσαμεν μὲ τιμὴν 5600 δραχμῶν τὴν ὀκᾶν διὰ δὲ τὴν παραγωγὴν νήσου Θήρας μὲ τιμὴν 750 δρχ. τὴν ὀκᾶν καὶ συγχρόνως μὲ τὴν εἰσφορὰν τὴν ὁποίαν εἰδικῶς ἐθεσπίσαμεν 1500 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τοῦ τοματοπολτοῦ, θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ πριμοδότησις καὶ ἐξαγωγὴ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τῶν περυσινῶν ἀποθεμάτων τοματοπολτοῦ τριῶν ἑκατομμυρίων περίπου ὀκάδων. Τὰ κουκούλλια τῆς μὲν παραγωγῆς 1948 παρέμειναν ἀδιάθετα, τῆς δὲ παραγωγῆς τοῦ 1949 ἐξηνεμίσθησαν διὰ τοὺς παραγωγοὺς μὲ τιμὰς ἐξευτελιστικάς. Μὲ τὰ μέτρα, ποὺ ἐλάβομεν, θέσαντες εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ποσὸν 8 δισεκατομμυρίων δραχμῶν, διὰ νὰ ἐνεργήσῃ συγκέντρωσιν, ἠναγκάσαμεν τὸ ἐλεύθερον ἐμπόριον νὰ προσφέρῃ τιμὰς ἱκανοποιητικὰς καὶ νὰ ἀπορροφήσῃ ὁλόκληρον τὴν παραγωγὴν τοῦ 1950. Ἐκ δὲ τοῦ ποσοῦ τῶν 8 δισεκατομμυρίων δραχμῶν, διετέθησαν μόνον 200 ἑκατομμύρια διὰ τὴν συγκέντρωσιν κουκουλλίων. Τὸ θέμα τοῦ καπνοῦ θεωρῶ ἀκόμη ἐκκρεμὲς ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Ἐδόθη πριμοδότησις 30% διὰ τὰς ἐξαγωγὰς καπνῶν εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ 25% εἰς τὴν Αἴγυπτον, ἐδόθησαν ἀκόμη εὐκολίαι δι’ ἐξαγωγὰς εἰς τὰς χώρας πέραν τοῦ σιδηροῦ παραπετάσματος, ἀλλὰ ὑπολείπεται ἡ ἀνάκτησις τῆς Γερμανικῆς ἀγορᾶς καὶ τῆς Ἀμερικανικῆς καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ θὰ ἦτο ἁρμοδιώτερος νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ἄρτι ἐπιστρέψας ἐξ Ἀμερικῆς πρόεδρος κ. Τσουδερός. Διὰ τὴν σταφίδα, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, εἶχα εἰσηγηθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ ληπτέα μέτρα διὰ τὴν προστασίαν τῶν τιμῶν της, ἤδη ἀπὸ τὰς 5 Αὐγούστου 1950. Βάσει τῶν τότε τιμῶν εἰς τὰς ξένας ἀγορὰς καὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ ἐσωτερικοῦ, ἡ σταφὶς θὰ ἠδύνατο αὐτοδυνάμως νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς τιμὴν δραχμῶν 2.500 τὴν ὀκᾶν διὰ τὴν κορινθιακὴν σταφίδα καὶ 3.130 τὴν ὀκᾶν διὰ τὴν σουλτανίναν. Αἱ τιμαὶ αὐταὶ ἀσφαλείας, ἦσαν ὅλως ἀνεπαρκεῖς καὶ προσεπαθήσαμεν νὰ ἐξεύρωμεν πόρους διὰ τὴν ἐπαύξησίν των. Καὶ ἐπροτείναμεν, ὅπως τὰ κέρδη ἐκ τῆς μελάσσης διατεθοῦν ὑπὲρ τῆς σταφίδος καὶ ὄχι ὑπὲρ τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπροτείναμεν ἐπίσης ὅπως ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος βιομηχανίας αὐξηθῇ ἀπὸ 2.000 εἰς 2.500 δραχμὰς τὴν ὀκᾶν. Ἡ δὲ αὔξησις αὕτη θὰ ἐπέφερεν αὐτομάτως καὶ αὔξησιν τῶν τιμῶν διαθέσεως τῆς μελάσσης. Εἰσηγήθημεν ἐπίσης ὅπως ἀπὸ τὰ δικαιώματα τῆς ἑνώσεως ἐξαγωγέων κορινθιακῆς σταφίδος, ἅτινα ἀνέρχονται εἰς 3½ δισεκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως, ἐκπεσθῇ ποσὸν ἑνὸς δισεκατομμυρίου δραχμῶν, ὑπὲρ βελτιώσεως τῆς τιμῆς τῆς σταφίδος. Εἰς τὴν μείωσιν ταύτην τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐξαγωγέων, ἀπεδώσαμεν περισσότερον ἠθικὴν σημασίαν καὶ ἱκανοποίησιν τοῦ λαϊκοῦ αἰσθήματος τῆς Πελοποννήσου, διότι ὁ σταφιδοπαραγωγικὸς κόσμος μετὰ δυσφορίας φέρει τὸ βάρος τῆς πληρωμῆς τοῦ προνομίου 100 περίπου οἰκογενειῶν καὶ τῶν κληρονόμων αὐτῶν, ἀορίστου διαρκείας καὶ βαθμοῦ συγγενείας. Εἰσηγούμεθα ἀκόμη καὶ μίαν πριμοδότησιν ἀπὸ τὰς ἐξαγωγὰς τῶν σταφίδων, καίτοι προεβλέψαμεν, ὅτι ἡ πριμοδότησις αὕτη δὲν θὰ ἐπραγματοποιεῖτο, λόγῳ τοῦ ὅτι αἱ διεθνεῖς τιμαὶ τῶν σταφίδων μας βαίνουν ἐφέτος αὐξάνουσαι καὶ ἡ αὔξησις αὕτη θὰ ἐκάλυπτε τὸ τυχὸν ἔλλειμμα. Βάσει τῶν τιμῶν τῶν σταφίδων μας εἰς τὰς ξένας ἀγοράς, ὅπως αὗται εἶχον τὴν 5ην Αὐγούστου 1950, καὶ βάσει τῶν πόρων, οὕς εἰσηγήθημεν, καθίστατο δυνατὸν καὶ εἰσηγήθημεν ὅπως αἱ τιμαὶ ἀσφαλείας ὁρισθοῦν διὰ μὲν τὴν κορινθιακὴν σταφίδα εἰς δραχμὰς 2.800 τὴν ὀκᾶν καὶ διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν χρεῶν εἰς δραχμὰς 3.400 τὴν ὀκᾶν. Διὰ δὲ τὴν σουλτανίναν εἰς δραχμὰς 3.300 καὶ διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν εἰς δραχμὰς 3.900 τὴν ὀκᾶν. Τὰ δὲ χρέη τῶν σταφιδοπαραγωγῶν μαύρης σταφίδος καὶ σουλτανίνας ἀνέρχονται εἰς 57 δισεκατομμύρια δραχμῶν εἰς τὴν Πελοπόννησον, εἰς 23 δισεκατομμύρια εἰς τὴν Κρήτην καὶ τρία δισεκατομμύρια εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, μὲ χρεωμένους παραγωγοὺς 60.000 τῆς Πελοποννήσου, 20.000 τῆς Κρήτης καὶ 3.000 τῶν Ἰονίων νήσων. Τώρα ποὺ ἐξηγγέλθησαν τὰ μέτρα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος ἔχουν ὑψωθῆ εἰς τὰς ξένας ἀγοράς, ὥστε νὰ δικαιολογῆται τιμὴ ἀνωτέρα ἀπὸ ἐκείνας, ποὺ εἶχον ἐγὼ εἰσηγηθῆ τὴν 5ην Αὐγούστου 1950 καὶ διὰ τὴν κορινθιακὴν σταφίδα καὶ διὰ τὴν σουλτανίναν. Καὶ θὰ εἰσηγούμην ἤδη τὴν αὔξησιν αὐτήν, ἂν ἐξηκολούθουν καὶ τώρα νὰ ἔχω τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας. Ἀλλ’ ἡ διαφωνία μου εἶναι περισσοτέρα, διότι εἰς τὰς ἐξαγγελθείσας τιμάς, δὲν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις διαφοροποίησιν ὑπὲρ τῶν ἀσθενεστέρων μικρῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Τὰ 23% τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἔχουν ἰδιοκτησίαν μέχρι δύο στρεμμάτων, τὰ 31% ἔχουν 2–5 στρέμματα, τὰ 24% ἔχουν 5–10 στρέμματα καὶ τὰ 20% ἔχουν 10 στρέμματα καὶ ἄνω ἕκαστος ἰδιοκτησίαν. Δὲν πρόκειται καὶ ἐδῶ περὶ σεισαχθείας. Ἡ διαφοροποίησις ὑπὲρ τῶν ἀσθενεστέρων παραγωγῶν εἶναι πρᾶξις κατ’ ἐξοχὴν κοινωνικὴ καὶ οἰκονομικὴ καὶ ὡς ἀποτέλεσμα ἔχει καὶ τὴν ρευστοποίησιν ὑπὲρ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης 85 δισεκατομμυρίων δραχμῶν χρεῶν καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ αὐτῶν 83.000 οἰκογενειῶν πτωχῶν. Ἐπιθυμῶ νὰ εἶμαι ἐν τάξει πρὸς τὴν συνείδησίν μου καὶ συνεπὴς πρὸς τὴν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ. Εἶχα δηλώσει καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ παρητούμην ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἐὰν αἱ εἰσηγήσεις μου διὰ τὰς τιμὰς ἀσφαλείας τῶν σταφίδων δὲν ἐγένοντο ἀποδεκταί, διότι ἐπίστευα ἀπόλυτα καὶ εἰς τὸ δίκαιον αὐτῶν καὶ εἰς τὴν δυνατότητα τῆς πραγματοποιήσεώς των. Ἤδη δὲν ἔχω τὴν εὐθύνην τῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας. Καί, ὡς ἁπλοῦς βουλευτής, θὰ ψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, συνιστῶν εἰς αὐτὴν νὰ ἐπανεξετάσῃ τὸ θέμα τῶν τιμῶν ἀσφαλείας τῆς σταφίδος μὲ βάσιν τὰς σημερινὰς τιμὰς ἀγορῶν καὶ μὲ τὴν διαφοροποίησιν τῶν τιμῶν διὰ τὰ χρέη τῶν παραγωγῶν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν προετιθέμην νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τὸ θέμα τῶν τιμῶν τῶν γεωργικῶν προϊόντων ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τῶν ἀπαντήσεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἦτο δυνατὸν εἰς ἐμέ, ἁρμόδιον ὑπουργὸν τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως, νὰ σιωπήσω. Ἡ πολιτική μας δὲν ὑπῆρξεν ἐμπειρική. Κατευθύνετο εἰς μίαν γενικὴν γραμμήν, εἰς τὴν γραμμὴν ὅπως, παράλληλα μὲ τὴν ἀξιοποίησιν τῆς Ἑλληνικῆς γῆς, συντελεσθῇ καὶ ἡ ἀξιοποίησις τῆς παραγωγῆς ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν. Δὲν εἶναι δυνατόν, εἰς τὴν ἀνασυγκροτουμένην Ἑλλάδα, ἡ παραγωγὴ τῆς μοχθούσης καὶ κατεστραμμένης ἀγροτικῆς μας τάξεως νὰ εἶναι ἀγωνία διὰ τὸν παραγωγόν. Ἡ παραγωγὴ πρέπει νὰ καταστῇ δι’ αὐτόν, ἱκανοποίησις καὶ χαρά. Πρὸς τὴν γραμμὴν αὐτὴν εἰργάσθημεν καὶ πιστεύομεν ὅτι τὴν κατεστήσαμεν πραγματικότητα. (Χειροκροτήματα).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χριστᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§158Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Ἄς λάβω τὸν λόγον, εὑρισκόμενος πρὸ ἐπισήμου μὲν ἀπαρτίας, πρὸ οὐσιαστικῆς, ὅμως ἀνυπαρξίας ἀκροατῶν. Ἐγώ, κύριοι βουλευταί, θὰ εἶμαι λίαν σύντομος καὶ θὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ παραλειπόμενά τινα ζητήματα. Θὰ κάμω, δηλαδή, ὁμιλίαν παραλειπομένων. Καὶ ἀπὸ διπλῆς ἀπόψεως. Πρῶτον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ὅτι θὰ ἤθελα ὡρισμένα οὐσιώδη ζητήματα νὰ θίγωνται εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ παραλειπόμενα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ὅτι ὅλοι οἱ μέχρι τοῦδε ὁμιλήσαντες, τοὺς ὁποίους ἤκουσα μετὰ προσοχῆς, δὲν τὰ ἔθιξαν, παρ’ ὅλον ὅτι εἶναι λίαν οὐσιώδη. Καὶ ἐπειδὴ τὰ διεθνῆ καὶ τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα συνήθως παίρνουν τὴν προέχουσαν θέσιν, τὸ πρῶτον τῶν ὑπ’ ἐμοῦ θιγομένων παραλειπομένων εἶναι ἕνα ζήτημα Ἑλληνικὸν μέν, ἀλλὰ φύσεως ἐξωτερικῆς καὶ διεθνοῦς, μὴ θιγόμενον, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου. Τὴν ἱστορίαν τοῦ ζητήματος οἱ ἐντός, ἂς εἴπωμεν, τῆς αἰθούσης ταύτης, τὴν γνωρίζομεν ὅλοι. Ἐδέχθημεν τόμους τοῦ Κυπριακοῦ δημοψηφίσματος, ἐγένοντο διαβήματά τινα ἐπίσημα ἢ ἡμιεπίσημα παρὰ τοῦ Προεδρείου, δὲν βλέπω ὅμως εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ τούτου ζητήματος νὰ γίνεται καμμία μνεία. Καὶ γεννᾶται εἰς ἐμὲ τὸ ἐρώτημα: Ἕνα τόσον σπουδαῖον Ἐθνικὸν ζήτημα δὲν ἔπρεπε νὰ πάρῃ μίαν θέσιν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς νεωστὶ σχηματισθείσης καὶ ἐμφανιζομένης ἤδη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, Κυβερνήσεως; Καὶ διερωτῶμαι: μήπως ἀπετελματώθη καὶ ἀπενεκρώθη ὁλοσχερῶς τὸ ζήτημα; Καὶ ἐρωτῶ ἀκόμη: Μήπως ἡ Ἐθνικὴ Κυπριακὴ Ἀντιπροσωπεία, ἡ διατελοῦσα, βέβαια, ὑπὸ τὴν προεδρίαν ἑνὸς ἐμπνευσμένου καὶ ἱκανοῦ ἱεράρχου, περιφέρεται, πλάνις καὶ φερέοικος, ἀνὰ τὴν Εὐρώπην καὶ τὴν Ἀμερικήν, χωρὶς κανὲν ἐνδιαφέρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως; Καὶ ἀκοῦμεν, ὅτι ἡ Κυπριακὴ Ἀντιπροσωπεία ἀποπεμφθεῖσα πὺξ–λὰξ ἀπὸ τὸ Λονδῖνον, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην, μὴ ὑπολογισθεῖσα καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἀποικιῶν, νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν ἐσχάτην ἐνέργειαν, δηλαδή, νὰ φροντίσῃ νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀδιαφορεῖ πλήρως... Ὅλα αὐτὰ τὰ ἐρωτήματα καὶ διὰ τὰ παραλειπόμενα εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις μοῦ φαίνεται, ὅτι ἔχουν ζωτικὴν σημασίαν. Ὕστερα λοιπὸν ἀπὸ ὅλα αὐτὰ τὰ μαθήματα καὶ ἀπὸ τὴν πεῖραν που ἔχομεν ἀπὸ τὸ τελευταῖον χρονικὸν διάστιμα, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ μία οἱαδήποτε Κυβέρνησις, καὶ ἡ νῦν Κυβέρνησις συνεπῶς, νὰ ξυπνήσῃ ἐκ τοῦ ληθάργου καὶ νὰ δώσῃ ζωὴν εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, ποὺ τὸ ἄφησε νὰ ἀποτελματωθῇ καὶ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ἐνδεδειγμένην ὁδὸν τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ζητήματος εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Τίποτε δὲν λέγεται, ὡς εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ εἴπουν εἰς τὰς προγραμματικάς των δηλώσεις, οὔτε ὑπὸ τῆς προηγουμένης, οὔτε ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Διότι, κύριοι βουλευταί, αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἀπομένουσα ὁδός, ἡ πρὸς τὸν Ο.Η.Ε., ἂν δὲν μένῃ καὶ κάποια ἄλλη. Διότι ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἐὰν καὶ ἐκείνη, δηλαδὴ ἡ πρὸς τὸν Ο.Η.Ε., ἀποτύχῃ, μένει καὶ κάποια ἄλλη, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ διστάσω νὰ εἴπω, ἔστω καὶ ἐὰν χαρακτηρισθῶ, ἴσως, ὡς ἐπαναστάτης ἢ ἐξτρεμιστής. Ἀλλὰ θὰ τὴν εἴπω: Ἔχω ἓν παράδειγμα σχετικόν. Λοιπόν, ὅπως καὶ ἄλλοτε, καὶ τώρα τὸ λέγω, ὅτι οἱ λαοὶ δὲν ἀποκτοῦν τὴν ἐλευθερίαν των μὲ ἱκεσίας καὶ μέσα στὰ πλαίσια τῶν φιλικῶν, δῆθεν, διευθετήσεων, παρὰ τῶν ὑποδουλωμένων πρὸς κατακτητάς. Καί, δυστυχῶς, κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ὁ Κυπριακὸς λαὸς εἶναι ὁ ὑπόδουλος, ἡ δὲ Μ. Βρεττανία, ἡ σύμμαχος Μ. Βρεττανία, εἶναι ὁ κατακτητὴς ἐν προκειμένῳ. Ἐκτὸς αὐτοῦ, ἡ θέσις τοῦ ὑποδούλου, τοῦ διεκδικοῦντος τὰ Ἐθνικὰ δίκαιά του, εἶναι θέσις τακτικῆς παλληκαρίσιας καὶ ὄχι ἱκεσιῶν καὶ ὑποδουλώσεως. Ἔχομεν δὲ ἓν πρόσφατον παράδειγμα σχετικόν· τὸ ἐκ τοῦ Κράτους τοῦ Ἰσραήλ, τὸ ὁποῖον Κράτος ἔλυσε τὰ ζητήματά του μὲ τὴν ἐπαναστατικότητά του καὶ τὴν ἐξέγερσίν του. Νομίζω, ὅτι καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς μὲ τὴν ζωτικότητά του, ἐὰν ἀποτύχῃ καὶ μάλιστα ἐγκαταλειφθῇ ὑπὸ τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως κινδυνεύει, δὲν μένει παρὰ νὰ πάρῃ τὰ ὅπλα.

§159ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν κάνετε κανένα ταξειδάκι;

§160Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Διατὶ ὄχι, τιμή μου. Τὴν ἰδίαν τακτικὴν δὲν ἠκολούθησε τὸ Κράτος τοῦ Ἰσραήλ, καὶ σήμερον ὑπάρχει, κατισχῦσαν; Ἀπὸ χρόνια ἐπολεμοῦσε τὸ Κράτος τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ἔχυσεν αἷμα ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν. Ἡ ἱστορία εἶναι ἀψευδὴς μάρτυς, διδάσκουσα ὅτι ἡ ἐλευθερία κτᾶται δι’ ἀγώνων καὶ θυσιῶν.

§161Ν. ΒΕΗΣ. Ἡ Κύπρος πρὸ 10 ἐτῶν ἔκαμεν ἐπανάστασιν.

§162Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Ὄχι ἔνοπλον. Ἴσως σποραδικῶς. Θὰ ηὐχόμεθα νὰ μὴ φθάσῃ εἰς χειρότερον σημεῖον τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν φθάσῃ θὰ εἶναι ὑπεύθυνος ἡ Κυβέρνησις, διότι διὰ τῆς ἀδιαφορίας της καὶ τῆς δουλοφροσύνης της δὲν ἐχειρίσθη ὡς ἔπρεπε τὸ σπουδαῖον τοῦτο ζήτημα. Προχθές, διαπρεπὴς Βρεττανός, ἐδήλωσεν, ὅτι τὸ μεγαλύτερον σφάλμα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὅτι δὲν εἰσήγαγεν ἐγκαίρως τὸ ζήτημα εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ὡς διεκδίκησιν Ἐθνικήν, ἀλλὰ ὡς ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ διευθετηθῇ φιλικῶς.

§163Γ. ΣΕΡΠΑΝΟΣ. Διὰ τὴν Βόρειον Ἤπειρον τί λέτε;

§164Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Τί νὰ εἴπω; Καμμία ἐγκατάλειψις δὲν χωρεῖ ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν διεκδικήσεων.

§165Γ. ΣΕΡΠΑΝΟΣ. Διὰ τὴν Β. Ἤπειρον δὲν θὰ κάμωμεν ἐπανάστασιν;

§166Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Ποῦ νὰ τὴν κάμνωμεν τὴν ἐπανάστασιν; Ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ἐὰν ἠμπορῇ νὰ γίνῃ, ἂς γίνῃ.

§167Γ. ΜΠΑΚΑΤΣΕΛΟΣ. Ὁμιλεῖτε διὰ τὴν Κύπρον, διότι εἶναι εὐκολώτερον νὰ τὴν πάρουν οἱ Ρῶσοι ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας, παρὰ ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους.

§168Ν. ΒΕΗΣ. Κύριε Χριστᾶκο, νὰ δώσητε τὴν ἀπάντησιν εἰς τοὺς κυρίους, ὅτι ἡμεῖς τὴν Βόρειον Ἤπειρον τὴν εἴχομεν πάντοτε εἰς τὸν πίνακα τῶν Ἐθνικῶν διεκδικήσεων.

§169Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Ἕτερον ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον θέλω δι’ ὀλίγων νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον θίγει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, περὶ εἰρηνεύσεως. Δὲν ἠμπορῶ νὰ καταλάβω, κύριοι βουλευταί, πὼς δύναται νὰ νοηθῇ προγραμματισμὸς εἰρηνεύσεως καὶ ἰσοπολιτείας καὶ συγχρόνως διατήρησις μέτρων ἀνατρεπόντων πᾶσαν ἔννοιαν εἰρηνεύσεως καὶ ἰσοπολιτείας. Καὶ συγκεκριμένως: Ἔγιναν αἱ ἐκλογαὶ τῆς 5ης Μαρτίου, ἐπηκολούθησεν ἡ ὀλιγοήμερος Κυβέρνησις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ εἶτα ἡ πολύμηνος Κυβέρνησις τοῦ τριπτύχου κέντρου, ὅπως μετεχειρίσθη τὸν ὅρον τοῦτον ὁ κ. Σοφιανόπουλος καὶ ἤδη ἐμφανίζεται ἡ δίπτυχος Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου. Παρῆλθον ἔκτοτε, ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν, 7 μῆνες. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς πρὸ τῶν ἐκλογῶν, εἶχεν ἀρθῇ, ὀρθότατα, ὁ στρατιωτικὸς νόμος, τὸ μέν, λόγῳ τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν, τὸ δέ, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ διατηρηθῇ ὁ νόμος αὐτὸς ἐφ’ ὅσον εἶχον λήξει οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐπιβάλει τὴν ἰσχύν του. Προχθές, εἰς τὴν πρώτην συνεδρίασιν τῆς παρούσης ἐκτάκτου συνόδου, ἔγινεν εἰδικὸς λόγος, ὁμοθύμως, ἀπὸ ὅλους τοὺς κ. Ἀρχηγούς, ἐπισφραγισθεὶς καὶ ἀπὸ τὰς δηλώσεις, ἐν τέλει, τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀπόλυτος σεβασμὸς πρὸς τὰς Συνταγματικὰς διατάξεις. Καὶ ἐπειδή, κατὰ τὴν δοθεῖσαν ἑρμηνείαν, καλῆς ἔστω ἢ κακῆς, δὲν τὸ ἐξετάζω, ἔπρεπεν εἰς τὴν παροῦσαν ἔκτακτον σύνοδον νὰ γίνῃ ἐκλογὴ νέου Προεδρείου, ἐκρίθη ὁμοθύμως, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ αὕτη, ὅπως καὶ ἐγένετο. Ὡραῖα αὐτὰ τὰ πράγματα. Δὲν ἔχω νὰ διατυπώσω οὐδεμίαν διαφωνίαν. Ἀλλὰ ἐρωτῶ, μόνον τὰ περὶ ἐκλογῆς τοῦ Προεδρείου ἄρθρα τοῦ Συντάγματος εἶναι ἐν ἰσχύϊ ἢ τὸ σύνολον τοῦ Συντάγματος; Καὶ ἐρωτῶ, τὸ ἄρθρον 91 εὑρίσκεται ἐν ἰσχύϊ, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει τὴν λειτουργίαν δικαστικῶν ἐπιτροπῶν καὶ ἐκτάκτων δικαστηρίων; Τὸ ἄρθρον 8 τὸ ὁποῖον ὁρίζει, ὅτι οὐδεὶς στερεῖται ἄκων τοῦ φυσικοῦ αὐτοῦ δικαστοῦ δὲν εἶναι ἐν λειτουργίᾳ. Ἕτερον ἄρθρον, νομίζω 95 ἢ 96, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι τὰ πολιτικὰ ἀδικήματα καὶ τὰ τοῦ Τύπου δικάζονται ὑπὸ τῶν ἐνόρκων; Σήμερον ἀκόμη καὶ διαρκῶς ἔκτοτε λειτουργοῦν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἔκτακτα Στρατοδικεῖα. Ἡ λειτουργία, ὅμως, τῶν ἐκτάκτων αὐτῶν Στρατοδικείων εἶναι γρονθοκόπημα, ἀνατροπὴ τῶν ἄρθρων αὐτῶν τοῦ Συντάγματος. Εἶναι τόσον προφανὲς τὸ πρᾶγμα, ὥστε δὲν ἠξεύρω, δὲν ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ νομικός, ὁ ὁποῖος νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ποῦ ἠμπορεῖ νὰ τὸ στηρίξῃ;

§170ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὸ Περιστέρι.

§171Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ κανεὶς τὸν φύλακα τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ κόπτεται ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος, διὰ νὰ ἐκλέξωμεν ἕνα Προεδρεῖον, καὶ ταυτοχρόνως νὰ καταπατῶμεν τὸ Σύνταγμα διὰ τῆς ἀνοχῆς συστάσεως καὶ λειτουργίας δικαστηρίων ἀντισυνταγματικῶν.

§172ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰ ὁποῖα, δυστυχῶς, δὲν σᾶς ἀπέστειλαν ἀκόμη.

§173Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ διὰ τῆς λειτουργίας τοιούτων ἐκτάκτων στρατοδικείων καταπατῶνται καὶ ἄλλαι διατάξεις, ὡς τὸ ἄρθρον 18 τοῦ Συντάγματος, περὶ καταργήσεως τῆς θανατικῆς ποινῆς ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων, τὸ ὁποῖον καὶ λειτουργοῦντος τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, ἀκόμη δὲν αἴρεται οὐδὲ ἀναστέλλεται ποτέ, διότι...

§174Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Γʹ Ψήφισμα ἔχει καταργηθῆ, κύριε συνάδελφε;

§175Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Δὲν ἰσχύει καὶ οὐδὲ δύναται νὰ ἰσχύῃ τὸ Γʹ Ψήφισμα, διότι μετὰ τὴν λῆξιν τῆς προηγουμένης Βουλῆς, ὡς ἀναθεωρητικῆς, δὲν ἠμπορεῖ παραλλήλως νὰ ἰσχύῃ ψήφισμα, ἀσχέτως τοῦ ὅτι καὶ ἐπισήμως εἶναι ἐν ἀναστολῇ. Λοιπόν, κατὰ τὸν ἐφαρμοζόμενον ἀπὸ τὸ Στρατοδικεῖον Α.Ν. 509)47, προβλέπεται μεταξὺ τῶν ἄλλων ποινῶν καὶ θανατικὴ ποινὴ ἐπὶ ἀδικημάτων πολιτικῆς φύσεως, διότι τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου αὐτοῦ ὁρίζει τὰ στοιχεῖα τοῦ ἀδικήματος ὡς ἑξῆς: «ὑπονόμευσις διὰ βιαίων μέσων τοῦ κρατοῦντος πολιτεύματος ἢ ἐνέργεια διὰ βιαίων μέσων πρὸς ἀπόσπασιν τμήματος τῆς ἐπικρατείας, θεωρουμένης ἰδιαιτέρως ἐπιβαρυντικῆς αἰτίας τῆς διὰ τοῦ Τύπου ἐνεργείας κλπ». Εἶναι προφανές, ὅτι ἀδικήματα τοιαύτης μορφῆς, δηλαδὴ στρεφόμενα κατὰ τοῦ πολιτικοῦ ἢ κοινωνικοῦ καθεστῶτος ἢ τείνοντα εἰς ὑπονόμευσιν αὐτοῦ ἢ ἀπόσπασιν τμήματος, ἐδαφῶν τῆς χώρας, εἶναι ἀδικήματα πολιτικά. Καὶ τί συμβαίνει σήμερον; Τίθενται ἐκποδὼν βασικαὶ Συνταγματικαὶ διατάξεις καὶ ἐφαρμόζονται νόμοι βασικῶς καὶ ἄρδην ἀντισυνταγματικοί, διὰ νὰ ἐκπληρωθῇ μία σκοπιμότης, διὰ νὰ ἠμποροῦν νὰ δικάζωνται καὶ καταδικάζωνται ἄνθρωποι εἰς τὴν ἐσχάτην τῶν ποινῶν, ἀντισυνταγματικῶς.

§176Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἀδίκημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας μὲ ποίαν ποινὴν τιμωρεῖται, κ. Χριστᾶκο; Δὲν εἶναι ἀδίκημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας, ὅτι ἔρχονται καὶ μᾶς σφάζουν καὶ βγάζετε τὸν «Δημοκρατικὸν» καὶ τοὺς ὑποστηρίζετε;

§177Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Καὶ ὑποστηρίζω ἐγὼ τὸ ἀδίκημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας;

§178Γ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ἐν ὀργῇ). Δὲν εἶναι ἀδίκημα ἐσχάτης προδοσίας ἡ ἀπόσπασις ἐδαφῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ παραχώρησις αὐτῶν εἰς τὴν Βουλγαρίαν;

§179Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Κρατήσατε τὴν ψυχραιμίαν σας, διότι αὐτὰ δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ ἐμέ.

§180Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ τὸ βάλετε καλὰ εἰς τὸ μυαλό σας, ὅτι ἐδῶ θὰ μείνῃ ἡ Ἑλλάς, διότι...

§181Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ δεχθῶ ἀπειλάς, δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ σᾶς ἀκούω.

§182Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχω δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω.

§183Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Νὰ ὁμιλήσητε καὶ ὄχι νὰ διακόπτητε.

§184ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Μὴ θέλετε νὰ εἴπητε ὅτι ἐσεῖς ἐδῶ δὲν προπαγανδίζετε, διότι οὐδεμίαν φωνὴν ὑψώσατε διὰ τὰ θύματα, ἐνῷ ἀντιθέτως ὑψώσατε φωνὴν ὑπὲρ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὅταν οἱ γυναῖκες ἔτεινον τὰς χεῖρας καὶ ἐζήτουν ἔλεος ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὑποστηρίζετε, τοὺς ἔκοβαν μὲ τὸ σαρδελοκούτι τὸν λαιμόν. Καὶ δὲν ἐνομίσατε χρέος σας νὰ ὑψώσητε μίαν φωνὴν διὰ τοὺς ἀνταρτοπλήκτους καὶ διὰ τὰ θύματα τῆς προδοτικῆς ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ ἔθνους. Δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι εἶσθε εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην οἱ ὀπαδοὶ τῆς ὁποίας ἐπεβουλεύθησαν τὴν Ἑλλάδα, δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι ἐργάζεσθε μὲ τοὺς ἐχθροὺς τῆς πατρίδος καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι συνεργάζεσθε μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ζητοῦν τὴν ἁρπαγὴν τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θρᾴκης καὶ ἐργάζονται διὰ τὴν ἀνατροπὴν τῆς Ἑλλάδος.

§185Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Μετέρχεσθε γλῶσσαν ὑβριστικήν, ἡ ἀνατροφή μου δὲν μοῦ ἐπιτρέπει νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§186ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Τί νὰ ἀπαντήσητε, ποὺ δὲν ἔχετε τίποτε νὰ ἀπαντήσητε. Ὅλος ὁ κόσμος σᾶς γνωρίζει, καὶ ἂν σήμερον ἡ Ἑλλὰς πάσχῃ καὶ ὁ κόσμος πεινᾶ, καὶ ἂν εὑρίσκεται ἡ δυστυχία εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶσθε σεῖς οἱ ὑπαίτιοι. Καὶ τολμᾶτε νὰ ζητῆτε δικαιοσύνην, ἀφοῦ κατεσχέθη τὸ χαρτὶ ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας, καὶ ἐδόθη διὰ νὰ βγάλετε τὸ ρυπαρὸν αὐτὸ φύλλον.

§187Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ ἀνατροφή μου δὲν ἐπιτρέπει νὰ σᾶς ἀπαντήσω, διότι μετέρχεσθε γλῶσσαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἀνατροφῆς.

§188ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Τοιαύτη γλῶσσα χρειάζεται, δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μετέρχονται ἀντεθνικὰς πράξεις.

§189Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀμφισβητήσητε τὸν πατριωτισμόν μας, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι εὐθηνός, διότι ἀγαπῶμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§190ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ὡμιλήσατε ποτὲ ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Σεῖς ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ὁμιλεῖτε διὰ τὰ Γιοῦρα καὶ τίποτε πλέον.

§191Δ. ΧΡΙΣΤΑΚΟΣ. Ἐκεῖνο ποὺ θέλω νὰ τονίσω, καὶ θέλω νὰ εἴπω, εἶναι ὅτι αἱ περὶ εἰρηνεύσεως καὶ ἰσοπολιτείας φράσεις τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὡραῖαι μὲν ὡς λέξεις καὶ φράσεις, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχουν σύμφωνα καὶ τὰ ἔργα. Διότι τὰ ὑπάρχοντα, τὰ ὑφιστάμενα, τὰ κινούμενα καὶ τὰ φέροντα τὰ ἐπιβλαβῆ ἀποτελέσματα, εἶναι ὅλως διόλου ἀντίθετα μέχρι τῆς στιγμῆς. Ἔχει τὴν διάθεσιν ἡ Κυβέρνησις, τὰ ἔργα αὐτὰ νὰ τὰ οἰκειοποιηθῇ; Τότε πραγματικῶς θὰ ὑπάρξῃ ἀπόδοσις. Μὴ κάμνωμεν εὐθηνὰς δημοκοπίας. Αἱ εὐθηναὶ δημοκοπίαι καὶ πομφολυγώδεις ἐκφράσεις εἶναι κάτι τι, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ γίνεται, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἀποδίδει. Ἡ Ἑλλὰς σήμερον, κύριοι, ἔχει ἀνάγκην τῆς ἑνότητος τοῦ λαοῦ της, ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ της ἀνεξαιρέτως καὶ ὄχι μὲ ἐξαιρέσεις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἰσοπολιτεία μόνον διὰ μερίδα τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ διὰ τὸ σύνολον τῶν Ἑλλήνων καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ συνόλου τῶν Ἑλλήνων. Σᾶς εἶπον αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον, διότι ἀπορρέουν ἀπὸ πίστιν, ἀπὸ συνείδησιν καὶ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προπαγανδίζω ἐγὼ καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι δυσνόητα διὰ μερικούς, διότι τὸ ὑπερχειλίζον μῖσος, τὸ πάθος καὶ ἡ ἐξυπηρέτησις ἰδιοτελῶν συμφερόντων δὲν τοὺς ἀφήνουν νὰ διΐδουν τὴν ἀλήθειαν αὐτήν, ἡ ὁποία βροντοφωνεῖ γαλήνην, εἰρήνευσιν, πραγματικὴν ἰσοπολιτείαν καὶ ἰσονομίαν. Αὐτὰ εἶχον νὰ σᾶς εἴπω. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Σπαῆς.

§193Λ. ΣΠΑΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, πρὶν θίξω δύο ζητήματα, τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικὸν καὶ τὸ ζήτημα τῶν συμμοριτῶν, θεωρῶ σκόπιμον νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπίστευσαν ἀπὸ τοῦ 1915 καὶ ἐντεῦθεν, πάντοτε καὶ σταθερῶς, ὅτι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, ἦτο παρὰ τὸ πλευρὸν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πάντοτε ὑπεστήριξαν τὴν Ἑλλάδα, δηλαδὴ τῶν δυτικῶν συμμάχων μας. Κατὰ τὸ 1915, ἡ σκέψις αὐτή, μὲ ἔκαμε νὰ ἀκολουθήσω τὸ κίνημα τῆς Θεσσαλονίκης, διὰ τὸ ὁποῖον ὑπέστην οὐκ ὀλίγας ποινὰς καὶ ταλαιπωρίας καὶ ἀργότερον ἤμην ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς καθὼς καὶ κατὰ τὸ 1940. Ὅταν ἐξερράγη ὁ πόλεμος τοῦ 1940, εὑρισκόμενος ἐν ἐξορίᾳ λόγῳ τῶν ἀντιμεταξικῶν ἀντιλήψεών μου, ἐπανελθὼν δὲ κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1940, τὸ πρῶτον ποὺ ἔκαμα ἦτο νὰ ζητήσω νὰ μετάσχω τοῦ πολέμου, ματαίως ὅμως, διότι πιστεύω, ὅτι ἐὰν ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Ἀμερικὴ ἐξασθενήσουν, ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιζήσῃ ὡς Κράτος ἐλεύθερον. Εἶμαι ὑπὲρ τῶν συμμάχων μας, ἀφ’ ἑνὸς διότι οὗτοι δὲν ἐζήτησαν ἀπολύτως τίποτε καὶ εἶναι ἕτοιμοι καὶ πρόθυμοι ἐν περιπτώσει κινδύνου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους νὰ πολεμήσουν μαζί μας, διὰ νὰ διατηρήσωμεν τὴν ἀκεραιότητα τῆς χώρας μας καὶ διότι ὁ ἄλλος κόσμος, εἴτε λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς θέσεως, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκει τὴν κατάργησιν τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Ἑλλάδος. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους εἶμαι πάντοτε, σταθερῶς, ὑπὲρ τῆς συνεργασίας μὲ τοὺς δυτικοὺς συμμάχους. Ἐν συνεχείᾳ ὀφείλω νὰ εἴπω ὡρισμένα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὰ μέτρα ἐπιεικείας. Τὰ μέτρα ἐπιεικείας ἔχουν δύο σκέλη, τὸ ἐσωτερικὸν καὶ τὸ ἐξωτερικόν. Ἄς ἐξετάσωμεν τὸ ἐσωτερικὸν σκέλος. Μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου, ὑπῆρχον ἐν συνόλῳ, μετὰ τὴν συντριβὴν τῶν συμμοριτῶν, 800 περίπου συμμορῖται. Οἱ συμμορῖται αὐτοί, συνεχῶς παρεδίδοντο ἢ συνελαμβάνοντο ἢ ἐφονεύοντο καὶ κατὰ τὸ τέλος τοῦ Αὐγούστου, δὲν ὑπῆρχον παρὰ μόνον 200 συμμορῖται, δηλαδὴ παρετηρήθη γενικῶς, βελτίωσις τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν καὶ ὁ τόπος ἤρχισε νὰ ἐπανευρίσκῃ τὴν γαλήνην καὶ τὴν ὁμαλότητά του. Οἱ συμμορῖται, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἀκόμη συλληφθῆ, ἐκρύπτοντο, δὲν προέβαινον εἰς φόνους καὶ βανδαλισμούς, δὲν ἔκαμνον στρατολογίας καὶ κἄπου–κἄπου ἐτροφοδοτοῦντο καὶ πάλιν ἐκρύπτοντο. Ἀφ’ ἑτέρου, μερικαὶ ὀργανώσεις παρακρατικαί, αἱ ὁποῖαι, λόγῳ τῆς φύσεως τοῦ ἀγῶνος, εἶχον ἀποκτήσει μερικὰς συνηθείας, αἱ ὁποῖαι δὲν συνέβαλον εἰς τὴν ὁμαλότητα τοῦ τόπου καὶ αὐταὶ αἱ ὀργανώσεις, κατόπιν τοποθετήσεως ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς ἡγεσίας, ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν παλαιῶν ἀξιωματικῶν ἀπέκτησαν μεγαλυτέραν πειθαρχίαν καὶ συμβάλλουν εἰς τὴν εἰρήνευσιν καὶ γαλήνευσιν τοῦ τόπου. Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις, κατὰ τὸν Αὔγουστον, ὁπότε προέκυψεν ἡ Κυβερνητικὴ κρίσις. Κατὰ τὸ δεύτερον δεκαήμερον τοῦ μηνὸς Αὐγούστου, εἶχον μεταβῆ εἰς τὴν Αἰτωλοακαρνανίαν καὶ Ἤπειρον. Ἠρώτησα τοὺς διοικητὰς χωροφυλακῆς Ἄρτης, Πρεβέζης, Ἰωαννίνων, Κονίτσης, ἐὰν ὑπάρχῃ ἡσυχία εἰς τὸν τόπον καὶ ὅλοι μὲ ἐβεβαίωσαν, ὅτι οὐδεμία ὕποπτος κίνησις ὑπάρχει καὶ ὅτι ὅλοι ὅσοι ἀφέθησαν ἐλεύθεροι, δὲν ἔχουν οὐδεμίαν ὕποπτον ἀνάμιξιν. Κατόπιν τούτου ἐμόρφωσα τὴν γνώμην, ὅτι ὑπάρχει πλήρης τάξις καὶ ὅτι ὁ τόπος σιγὰ–σιγὰ καὶ σταθερῶς, ἐπανακτᾷ τὴν ὁμαλότητά του. Συνεπῶς, ἀπὸ ἐσωτερικῆς πλευρᾶς, νομίζω, ὅτι ἡ ἐπέκτασις τῶν μέτρων ἐπιεικείας, θὰ ἦτο ὠφέλιμος καὶ ἐπιβεβλημένη. Ὁ κ. Κανελλόπουλος ἐμέμφθη τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ὅτι ὁ κ. Πλαστήρας ἠθέλησε νὰ μειώσῃ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Πράγματι, ὁ κ. Πλαστήρας, προέτεινε νὰ φθάσῃ ὁ στρατὸς τὰς 50 χιλιάδας. Δὲν ἔχει σημασίαν, κύριοι βουλευταί, ἂν εἶναι 50 ἢ 80 χιλιάδες, εἶναι ζήτημα τεχνικὸν καὶ τὸ Ἐπιτελεῖον θὰ ἀπεφάσιζε τελικῶς, διότι ὅλα αὐτὰ ἔχουν σχέσιν καὶ μὲ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ μὲ τὰ στελέχη καὶ μὲ πολλοὺς ἄλλους παράγοντας. Ἡ ἔννοια τοῦ κ. Πλαστήρα, ἦτο ὅτι θὰ ἔπρεπεν ὁ στρατὸς νὰ μειωθῇ, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ διαθέσῃ, περισσότερα χρήματα διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς χώρας, διὰ νὰ γίνῃ αὕτη τὸ ταχύτερον. Μετὰ τὰ γεγονότα τῆς Κορέας, ἡ κατάστασις μετεβλήθη· ἀπεφασίσθη δὲ νὰ σταματήσῃ ἡ περαιτέρω μείωσις τοῦ Στρατοῦ καὶ τότε, ὡς θὰ ἠδύνατο ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ βεβαιώσῃ, οὐδεμία ἀντίρρησις, ἀπὸ κανένα πολιτικὸν προέκυψε καὶ ὁ στρατὸς ἔχει πολὺ μεγαλυτέραν δύναμιν ἀπ’ ὅ,τι εἶχεν ἀποφασισθῆ, πρὸ τῶν γεγονότων τῆς Κορέας, νὰ ἔχῃ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Κανελλόπουλος, ἦτο ἄδικος εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον. Μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἔχω δεσμοὺς ἀπὸ τριακονταετίας, τὸν σέβομαι καὶ τὸν ἐκτιμῶ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὶς μὲ ἐξυπηρέτησε προσωπικῶς. Ὅταν τὸ 1943 κατώρθωσα νὰ ἀποδράσω ἀπὸ τὰς φυλακὰς τῆς Ἰταλίας, ὅπου εἶχα φυλακισθῆ, κατόπιν καταγγελίας ἐναντίον μου ὑπὸ Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν, ὅτι εἰργαζόμην ἐναντίον τῶν στρατευμάτων κατοχῆς καὶ νὰ καταφύγω εἰς Ἑλβετίαν, ὁ κ. Βενιζέλος μὲ ὑπεστήριξε, μὲ ἀνεκάλεσε καὶ μὲ διηυκόλυνε, διότι ἡ θέσις μου ἦτο πολὺ δεινή. Ἐπίσης ὀφείλω χάριτας εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μὲ ἐτίμησε κατὰ τὸ 1944 νὰ μὲ συγκαταλέξῃ μεταξὺ τῶν συνεργατῶν του ὑπουργῶν. Συνεπῶς, δὲν μὲ χωρίζει ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς οὐδέν, ἀλλὰ ἀνήκω εἰς κόμμα, τοῦ ὁποίου εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀκολουθῶ τὰς ἀποφάσεις.

§194Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Μέχρις ἐσχάτων, εἶσθε ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως λέγουν, ὅτι εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς Ἐθνικῆς ἀσφαλείας ὑπῆρξαν ἐκδηλώσεις αἱ ὁποῖαι ἐδημιούργησαν εὐλόγους ἀνησυχίας. Ἔχετε νὰ εἴπητε εἰς τὴν Βουλήν, ἂν ἀντελήφθητε τοιαύτας ἐκδηλώσεις, ποὺ νὰ ἐδημιούργησαν ἀνησυχίας εἰς τὸ Ἔθνος;

§195Λ. ΣΠΑΗΣ. Τὸ ἔθιξα τὸ ζήτημα αὐτὸ προηγουμένως.

§196Ν. ΒΕΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων, ἠρώτησαν τί φρονοῦμεν περὶ τῆς Βορείου Ἠπείρου.

§197ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι σᾶς.

§198Ν. ΒΕΗΣ. Καὶ εἰς ἐμένα ἡ γλῶσσα ἐστράφη, ἀγαπητέ μου. Τί φρονοῦμεν; Ἡμεῖς, ὑπήρξαμεν τῆς Βορείου Ἠπείρου ἐργάται καὶ συνεργοὶ ἀπὸ τοῦ 1924.

§199Α. ΚΡΑΝΙΑΣ. Καὶ ἀπὸ τοῦ 1942, προδόται τῆς Βορείου Ἠπείρου καὶ ὅλης τῆς Βορείου Ἑλλάδος.

§200Ν. ΒΕΗΣ. Πρέπει νὰ εἶναι κανεὶς πολὺ κακοήθης, διὰ νὰ εἴπῃ τοιούτους λόγους.

§201Α. ΚΡΑΝΙΑΣ. Ἀπὸ τοῦ 1942 καὶ ἐντεῦθεν ἐγίνατε προδόται. Εἶσθε οἱ κομμουνισταὶ ποὺ ἐπροδώσατε καὶ τὴν Β. Ἤπειρον καὶ τὴν Β. Ἑλλάδα.

§202Ν. ΒΕΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι κομμουνιστής; Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ κύριος ποὺ λέγει αὐτά;

§203Α. ΜΠΟΥΚΟΥΒΑΛΑΣ. Μὴ στενοχωρεῖσθε. Αὐτὸ θὰ πῇ βῆμα, αὐτὸ θὰ πῇ Δημοκρατία, ὄχι ἀνατολικοῦ τύπου.

§204Ν. ΒΕΗΣ. Μόνον κακοήθεις ἠμποροῦν νὰ λέγουν τοιαῦτα λόγια, ὅτι ἐγὼ ὑπῆρξα ποτὲ κομμουνιστής. Ἀφήνω τὰ παρόντα. Εἰς τὰ 1940 ὑπῆρξα τομεάρχης τῆς πνευματικῆς ἐπιστρατεύσεως εἰς τὴν Β. Ἤπειρον. Ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1940 μέχρι τοῦ 1941, τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα, ἤμην ἐκεῖ, ὁπότε καὶ πάλιν ἀπὸ τὸ Ἐπιτελεῖον εἶχον τὴν ἀποστολὴν νὰ ἐπιστρέψω εἰς τὴν Β. Ἤπειρον καὶ νὰ προσκολληθῶ εἰς τὸ στρατόπεδον τότε τῆς Ἄρτης καὶ μὲ εἰδικὴν ἐντολήν. Κομμουνιστὴς δὲν ὑπῆρξα ποτέ, οὔτε ἀνῆκα ποτὲ εἰς καμμίαν ὀργάνωσιν, πλὴν μιᾶς ὀργανώσεως, τὴν ὁποίαν ὁ φίλος μου ὁ κ. Παπανδρέου εἶχεν ἱδρύσει. Θὰ ἐπιθυμοῦσα πολλοὶ ἐξ ὑμῶν νὰ ἔχουν τὸν πατριωτικὸν παλμὸν ποὺ ἔχω ἐγώ. Εἶναι ἡ μεγαλυτέρα εὐχὴ ποὺ σᾶς δίδω, κύριοι.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ἐγγεγραμμένων διὰ νὰ ὁμιλήσουν καὶ μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ρήτορος, ἡ συζήτησις, ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, κηρύσσεται περαιωμένη. Ἀπομένει νὰ διεξαχθῇ ἡ ψηφοφορία, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη καὶ δὲν ὑπάρχει ἐπαρκὴς ἀριθμὸς βουλευτῶν, θέλετε νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν διὰ σήμερον τὸ ἀπόγευμα, ὁπότε νὰ διεξαχθῇ ἡ ψηφοφορία;

§206ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον τὸ ἀπόγευμα καὶ ὥραν 6ην μ.μ., μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως, ψηφοφορίαν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. (Ὥρα 2.00′ πρωινή)