1950.06.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 42α

Πέμπτη 22 Ἰουνίου 1950

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 7.15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Μποῦτος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Ι. ΜΠΟΥΤΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Κ. Μαρῆς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς, κλπ.

§4Κ. ΜΑΡΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Κωστόπουλος, Γ. Γεώργας καὶ Λ. Δερτιλῆς, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινῆς ἀπολύσεως καταδίκων καὶ ὑποδίκων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Ζάκκας, Α. Ἰωσήφ, Ι. Κώνστας, Γ. Ἀναγνωστόπουλος, Γ. Χατζησταυρῆς, Κ. Μαρῆς, Ν. Κουπαροῦσος, Ι. Δημητρόπουλος, Γ. Ἀνδρουλακάκης, Γ. Παλλάσκας, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινῆς ἀπολύσεως καταδίκων καὶ ὑποδίκων». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως ἀποφάσεων τῶν Στρατοδικείων». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Ζάκκας, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἐργατικῶν τινῶν νόμων». Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Ἀποσκίτης, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐγγραφῆς τῶν ἐπιτυχόντων καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ καθορισθέντος ἀριθμοῦ φοιτητῶν τῶν Πανεπιστημίων Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης κατὰ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν ἔτος 1949–50».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σβῶλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§6Α. ΣΒΩΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Πρὸ καιροῦ ἔχω καταθέσει μίαν πρότασιν νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν μικροκαταθετῶν». Παρήλθον ἔκτοτε 50 ἡμέραι χωρὶς εἰσέτι νὰ ἐγγραφῇ αὕτη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι καθυστερεῖται ἡ ἔκθεσις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς συνεχῶς ἀπουσιάζει, ὅπως διατάξῃ τὴν Γ.Δ.Δ.Λ., καὶ ἀποστείλῃ τὴν σχετικὴν ἔκθεσίν της, διότι δυοῖν θάτερον θὰ συμβαίνῃ, ἢ ὅτι ἡ Γενικὴ Δ)σις Δημοσίου Λογιστικοῦ ἀντιδρᾷ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ἢ ὅτι δὲν δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ τὴν γνώμην της παρὰ τὸ μεσολαβῆσαν διάστημα τῶν 50 ἡμερῶν.

§7Α. ΜΑΥΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν Ἐθνικῆς Ἀμύνης, καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενοι μὲ πληροφορήσουν ἐὰν ἔχηται ἀληθείας ἡ εὐρύτατα κυκλοφορήσασα ἐν Σέρραις διάδοσις ὅτι πρόκειται νὰ μετακινηθῇ τὸ Κέντρον Ὀρεινῶν Μεταφορῶν. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι, πλὴν τῶν οἰκονομικῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς μὴ μετακινήσεως τοῦ κέντρου Ε.Ο.Μ., διότι ὁ Νομὸς Σερρῶν διέρχεται μίαν οἰκονομικὴν κρίσιν ἄνευ προηγουμένου λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν ἐπωλήθησαν τὰ καπνά, ἐπιβάλλεται ἡ παραμονὴ τοῦ Κέντρου ὀρεινῶν μεταφορῶν καὶ διὰ λόγους ἐθνικῆς σκοπιμότητος.

§8Δ. ΜΠΕΡΔΕΛΗΣ. Ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐνεφανίσθησαν ἐν Ἀθήναις καὶ ἀλλαχοῦ κρούσματα εὐλογίας. Λέγω τοῦτο ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, διότι μετέφερα χθὲς ἀσθενῆ ἐξ εὐλογίας τὸν ὁποῖον καὶ εἰσήγαγα εἰς νοσοκομεῖον. Ἡ νόσος αὕτη εἶναι μεταδοτικὴ καὶ ὁ κίνδυνος ἐκ τῆς μεταδόσεως εἶναι μέγας. Ἀπὸ ποῦ προέρχεται ἡ νόσος δὲν εἶναι εἰσέτι γνωστόν. Τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἶναι προληπτικά. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ὑγιεινῆς ὅπως ἐφαρμοσθοῦν τὰ ὑπάρχοντα μέσα. Εἶναι δυνατὸν μὲ ἕνα ζῶον νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ προμηθευθῶμεν δαμαλίδα μὲ τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἐμβολιάσωμεν καὶ νὰ σώσωμεν χιλιάδας ἀνθρώπων.

§9Γ. ΚΑΤΣΑΦΑΔΟΣ. Παραλλήλως πρὸς τὰ μέτρα αὐτὰ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ σύστασις πρὸς τὰς ὑγειονομικὰς ἀρχὰς ἵνα γίνεται λεπτομερὴς ἐξέτασις τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀφικνουμένων εἰς τοὺς διαφόρους λιμένας. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη γίνεται λεπτομερὴς ὑγειονομικὴ ἐξέτασις ὅλων τῶν ἀποβιβαζομένων ἀπὸ τὰ πλοῖα. Θὰ πρέπει λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς παραλλήλως πρὸς τὰ μέτρα τοῦ ἐμβολιασμοῦ νὰ λάβῃ μέτρα ὑγειονομικῆς ἐξετάσεως καὶ τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀφικνουμένων.

§10Ι. ΜΑΡΙΝΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχον πρὸ μηνὸς περίπου ὑποβάλει μίαν πρότασιν νόμου περὶ ὀργανώσεως τῆς ἀστυϊατρικῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία χωλαίνει ἀφαντάστως. Πῶς θέλετε νὰ περισταλοῦν αἱ νόσοι ἐὰν δὲν ὀργανωθῇ ἡ ἀστυϊατρικὴ ὑπηρεσία;

§11Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Θὰ μοῦ συγχωρήσητε κ. Πρόεδρε νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὀλίγον ἀντικανονικῶς, ἕν τηλεγράφημα ἐπεῖγον, ὅπερ ἔλαβον ἐκ Δράμας καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν κτηνοτροφικὸν κόσμον τῆς Δράμας καὶ γενικώτερον τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης. Διὰ τοῦ τηλ)τος αὐτοῦ ἐκφράζεται τὸ παράπονον ὅτι ἡ διοίκησις ἔλαβε μίαν αὐθαίρετον ἀπόφασιν μετατοπίσεως τῶν ποιμνίων τῶν Σαρακατσαναίων καὶ ἄλλων ποιμένων ἐκ τῆς περιοχῆς ἐγγὺς τῆς Δράμας εἰς ἀπόστασιν 70 χιλιομέτρων βορείως αὐτῆς. Μετακίνησις κύριοι Βουλευταί, προβάτων εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν ὑπὸ τοιοῦτον καύσωνα εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατος, ἀνεξαρτήτως ἄλλων λόγων οἱ ὁποῖοι ἐπίσης δὲν ἐπιτρέπουν τὴν μετακίνησιν. Οἱ λόγοι αὐτοὶ εἶναι ὅτι τυροκομεῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱδρυθοῦν εἰς τοὺς νέους χώρους οἵτινες προορίζονται διὰ τοὺς ποιμένας ὅπως καὶ οἱ ποιμένες ἔχουν ἤδη προπωλήσει τὰ γαλακτοκομικὰ προϊόντα των εἰς ἐπιχειρηματίας τῆς Δράμας καὶ τῆς Ξάνθης. Οὔτε βοσκότοποι ὑπάρχουν εἰς τοὺς νέους καθορισθέντας χώρους. Ἑπομένως ἐὰν πραγματοποιηθῇ ἡ κακὴ αὐτὴ ἀπόφασις τῆς διοικήσεως, ἡ ὁποία ἐλήφθη ἐν συμβουλίῳ ὑπὸ τὴν προεδρίαν δυστυχῶς τοῦ κ. Γενικοῦ Διοικητοῦ Θράκης, ἰσοδυναμεῖ μὲ πλήρη καταστροφὴν τοῦ κτηνοτροφικοῦ κόσμου τῆς περιφερείας ἐκείνης. Ἀρκετὰ ὑποθέτω ὑπέστη ὁ κόσμος αὐτὸς ἐπὶ κατοχῆς ἀπὸ τὰς ἐπιδρομὰς τῶν Βουλγάρων καὶ τὰς ἁρπαγὰς τῶν κατσαπλιάδων μέχρι χθές. Εἶναι καιρὸς νὰ προστατευθῇ καὶ νὰ ἀνακουφισθῇ σήμερον. Ἐπωφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας τῆς παρουσίας ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ σπεύσῃ νὰ ἀναστείλῃ τὴν διαταγὴν αὐτὴν ἐπὶ τῷ τέλει ὅπως μὴ ἐνοχληθῶσιν οἱ ποιμένες. Ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως ἰσοῦται μὲ πλήρη καταστροφὴν τοῦ κτηνοτροφικοῦ κόσμου.

§12Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχουν λόγοι στρατηγικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν τὴν μετακίνησιν αὐτήν.

§13Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Αὐτὸ νὰ ἐξετασθῇ. Πάντως οἱ κτηνοτρόφοι ἰσχυρίζονται ὅτι ἡ μετακίνησις θὰ ἐπιφέρῃ τὴν καταστροφήν των.

§14Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβ.). Λαμβάνω σημείωσιν τῆς παρακλήσεως καὶ θὰ ἐνεργήσω σχετικῶς.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συνέχεια τῆς αʹ συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν Ἀρχῶν». Ὁ κ. Α. Στρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§16Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ νὰ εἶμαι σύντομος θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ δεχθῶ διακοπάς. Πρῶτον διότι χάνεται ἡ συνέχεια μιᾶς ὁμιλίας, καὶ δεύτερον διότι τελευταίως αἱ διακοπαὶ εἶναι τόσον συχναὶ καὶ διαρκοῦν ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα μεταβαλλόμεναι εἰς ἀγορεύσεις. Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐμφανίζεται εἶναι μία καινοτομία. Θὰ ἀνέμενον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, μετὰ τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδωσεν εἴτε κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων, εἴτε κατὰ τὰς δηλώσεις κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον τῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, νὰ ἀσχοληθῇ τὸ πρῶτον μὲ τὴν ὅλην Διοικητικὴν διάρθρωσιν τῆς χώρας. Βεβαίως δὲν ἀνέμενον νὰ κάνῃ ἀνατροπὰς καὶ καινοτομίας μεγάλης ὁλκῆς, ἀλλὰ ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ἀρχίσῃ τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων καὶ κακῶς κείμενα δυστυχῶς εἶναι πολλὰ εἰς τὸν τομέα τῆς διοικήσεως. Ὑπάρχουν πολλὰ σοβαρὰ ζητήματα, π. χ. δύναται νὰ ὑφίσταται ἡ Κοινότης ὑπὸ τὴν σημερινήν της μορφήν, ἢ ἂν δὲν θὰ πρέπῃ νὰ γίνῃ ἕνωσις Κοινοτήτων, ὡς εἶχα τὴν τιμήν, ὅταν εὑρισκόμην μεταξὺ τῶν συνταξάντων τὸ πρόγραμμα τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος τὸ 1945 νὰ τὸ περιλάβω. Δυστυχῶς ὡς πρῶτον νομοσχέδιον πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον ἡμῶν, φέρεται ἕνα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀφήνει νὰ ἀσκῆται ἀκωλύτως ὁ κομματισμὸς εἰς τοὺς Δήμους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀνατρέπεται ἡ δημοκρατικὴ ἀρχή, ἡ ὁποία ἀνέκαθεν ὑφίστατο καὶ δυνάμει τῆς ὁποίας οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ λαοῦ πρέπει ἀπ’ εὐθείας νὰ ἐκλέγωνται ὑπ’ αὐτοῦ, ἰδιαιτέρως δὲ οἱ ἄρχοντες τῶν πόλεων. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ κάνω μίαν παρατήρησιν. Ὄτι ζοῦμεν εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν μόνον δύο θεωρίαι ὑφίστανται· ἡ Κομμουνιστικὴ θεωρία, δυνάμει τῆς ὁποίας οἱ ἄρχοντες τῶν πόλεων καὶ ἐν γένει οἱ διευθύνοντες τὰ κοινὰ διορίζονται ἢ ὅπως ἐξελίσσεται ἡ δημοκρατικὴ ἰδέα εἰς τὰς δημοκρατικὰς χώρας ἐκλέγονται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαόν. Ἡ ἀρχὴ ἥτις εἰσάγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τελείως καινοφανὴς διότι ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ μίαν παράδοσιν ἡ ὁποία ἀνέκαθεν ἐπεκράτει εἰς τὴν Ἑλλάδα, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διοικοῦν τὰς πόλεις, τοὺς δήμους, τὰς κοινότητας, πρέπει ἀπ’ εὐθείας νὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὸν λαόν, διότι συνήθως πρέπει νὰ εἶναι πρόσωπα ἔχοντα μίαν ἐπιβολὴν καὶ δυνάμενα νὰ ἀποκτήσουν τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειονότητος τῶν πολιτῶν. Αὐτὴν τὴν ἀρχήν, τὸ νομοσχέδιον διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τὴν ἀνατρέπει καὶ θὰ ἤθελα νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους αὐτῆς τῆς ἀνατροπῆς. Δὲν θὰ ἐξετάσω τὰς λεπτομερείας διότι τὸ θέμα σχεδὸν ἔχει ἐξαντληθῆ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς διότι οἱ πρὸ ἐμοῦ ὁμιλήσαντες διετύπωσαν ὅλα τὰ σχετικὰ μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Ὡς αἰτιολογίαν διὰ τὴν προτεινομένην μεταβολὴν ἐμφανίζονται κυρίως δύο τινά. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ προσπάθεια νὰ μὴ ὑφίσταται κομματικὴ εἰσδοχὴ εἰς τοὺς δήμους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ προσπάθεια, ἂς τὸ εἴπωμεν καθαρὰ διότι μοῦ ἀρέσει νὰ ἀντιμετωπίζω τὴν πραγματικότητα ὅπως ἔχει, νὰ ἀποκλεισθοῦν οἱ κομμουνισταὶ ἐκ τῆς διοικήσεως τῶν Δήμων καὶ τῶν Κοινοτήτων. Δὲν νομίζω ὅτι διὰ τῆς καθιερουμένης διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐμμέσου ἐκλογῆς ἀποφεύγεται ἡ κομματικὴ εἰσδοχὴ εἰς τοὺς Δήμους. Ὄπως ἐτόνισεν καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἄτομα μὴ προσκείμενα διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον εἰς ἕνα κόμμα. Εἶναι φυσικὸν πᾶσα ἐκδήλωσις τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ νὰ ἔχῃ κάποιον κομματικὸν χαρακτῆρα. Νομίζω ὅτι ἐφ’ ὅσον καὶ ἐπὶ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἡ ἐκλογὴ στηρίζεται εἰς τὰ ψηφοδέλτια τῶν κομμάτων ἀντὶ νὰ μειώνωνται τὰ ἐλαττώματα τῆς ἀναμίξεως τῆς πολιτικῆς, εἰς τὰ τῆς Διοικήσεως, αὐξάνονται. Ἕκαστον ψηφοδέλτιον θὰ ἐπιτύχῃ ἕνα ἀριθμὸν συμβούλων, διότι εἶναι ἀδύνατον μὲ τὴν ἀναλογικὴν νὰ ἔχωμεν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Εἰς κάθε ψηφοδέλτιον θὰ ὑπάρξουν ὡρισμένα πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ ἀποβλέπουν νὰ καταλάβουν τὸ δημαρχιακὸν ἀξίωμα. Μέσα εἰς τοὺς 20–30 ἐκλεγησομένους θὰ ὑπάρχουν 4–5 προσωπικότητες αἱ ὁποῖαι θὰ ἐρίζουν περὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Δημάρχου. Τὰ κόμματα τότε θὰ ἀρχίσουν τὰς διαπραγματεύσεις καὶ θὰ καταλήξουν εἰς τὴν συμφωνίαν δι’ ἕνα πρόσωπον, συνήθως ἄσημον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ὑποχείριον ὄχι μόνον τῶν συμβούλων οἱ ὁποῖοι θὰ τὸ ἐκλέξουν, ἀλλὰ καὶ τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα εἶναι ὄπισθεν ἀπὸ τὰς παρατάξεις τῶν συμβούλων καὶ ἀντὶ νὰ ἔχωμεν ἕνα Δήμαρχον ἰσχυρόν, ἔστω ἀνήκοντα εἰς ἕνα κόμμα, θὰ ἔχωμεν ἕναν Δήμαρχον ἄσημον ὑποχείριον αὐτῶν τῶν κομμάτων. Δὲν νομίζω συνεπῶς ὅτι ἀποφεύγεται διὰ τοῦ συστήματος ἡ ἀνάμιξις τῆς πολιτικῆς εἰς τοὺς Δήμους ἀντιθέτως μάλιστα νομίζω ὅτι εἰσέρχεται ἡ πολιτικὴ πλησίστιος καὶ θὰ ἴδωμεν σιγὰ–σιγὰ τοὺς Δήμους μεταβαλλομένους εἰς στίβους πολιτικούς. Ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος μᾶς ὑπέσχετο προεκλογικῶς καὶ εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀποκομματισμὸν καὶ κράτος Δικαίου, ὅτι δυστυχῶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, μεταβαίνομεν εἰς πλῆρες κομματικὸν Κράτος. Ἔχω νὰ παρατηρήσω μετὰ λύπης μου ὅτι καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν αὐτὴν πολιτικὴν ἀκολουθεῖ διὰ τοῦ διορισμοῦ Δημάρχων εἰς πολλὰ μέρη φίλων του καὶ μάλιστα ἀποτυχόντων πολιτικῶν φίλων του.

§17Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Ἐπὶ 215 Δήμων ἐγένοντο 5 μεταβολαί.

§18Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν θὰ εἶχα ἀντίρρησιν νὰ γίνουν 200 μεταβολαὶ ἐφ’ ὅσον θὰ διωρίζατε πρόσωπα ἀνώτερα, ἀλλ’ αἱ μεταβολαὶ ἐγένοντο διὰ διορισμοῦ ἀποτυχόντων εἰς τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογὰς φίλων σας. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι αὐτὸ εἶναι ἄκρατος κομματισμός. Δὲν πταίω ἐγὼ ἂν εἶναι ἐπίσημοι ἀντιπρόσωποι ἀποτυχόντες φίλοι σας. Καὶ ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἀποτυχόντος φίλου σας, φαντασθεῖτε ποίαν δύναμιν ἔχει. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰσάγεται καὶ ἄλλη καινοτομία. Ἡ ἀναλογική. Τὸ νὰ σᾶς ἀναπτύξω τὰ ἐλαττώματα τῆς ἀναλογικῆς, νομίζω ὅτι εἶναι περιττόν. Ὅλοι μας ἐξελέγημεν μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ γνωρίζομεν τὸ τρωτό του καὶ ὅτι δι’ αὐτοῦ δημιουργεῖται ἀστάθεια. Συνεπῶς ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον παταγωδῶς ἀπέτυχε διὰ τὸ Πολιτικὸν Σῶμα τῆς Χώρας, τὸ εἰσάγομεν καὶ εἰς τὰς Δημοτικὰς ἐκλογάς. Θὰ ἠδυνάμην νὰ δεχθῶ ἕνα ἄλλο εἶδος ἐμμέσου ἐκλογῆς, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ συνάδῃ πρὸς τὴν διαμορφωθεῖσαν κατάστασιν. Τὴν δι’ ἐκλεκτόρων ἐκλογήν. Δηλαδὴ νὰ ἐξέλεγε ὁ λαὸς 1000 ἢ 2000 πρόσωπα ὡς ἐκλέκτορας καὶ οἱ ἐκλέκτορες νὰ ἐκλέξουν τὸν Δήμαρχον. Τοῦτο θὰ διέφερεν οὐσιωδῶς ἀπὸ τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινόμενον σύστημα. Δὲν θὰ ἔχῃ τὰ τρωτά, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς ἀναπτύξω. Πρῶτον θὰ ἀπεφεύγετο ἡ ἀσημότης τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε θὰ ἐκλεγῇ ὡς Δήμαρχος. Δεύτερον θὰ ἐμειοῦτο εἰς τὸ ἐλάχιστον ἡ συναλλαγή, διότι ἀναγκαστικῶς διὰ νὰ ἐκλεγῇ τις Δήμαρχος ὡς προτείνεται ὑπὸ τοῦ Νομοσχεδίου, θὰ πρέπῃ νὰ συναλλαγῇ. Ἐνῷ ἐὰν οἱ ἐκλέκτορες ἦσαν 1000–2000 ἡ συναλλαγὴ δὲν θὰ ἦτο ἐφικτή. Τέλος ἡ δευτέρα αἰτιολογία τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἐμποδίσωμεν κάπως τὴν Ἀριστερὰν νὰ καταλάβῃ ὡρισμένους Δήμους. Οἱ Ἕλληνες, κύριοι βουλευταί, διαιροῦνται εἰς ἐθνικόφρονες καὶ κομμουνιστάς.

§19Ν. ΒΕΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§20Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἂν πιστεύετε εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶσθε Ἕλλην. Ἂν πιστεύετε εἰς τοὺς Κομμουνιστὰς δὲν εἶσθε. Νὰ ἀλλάξω τὴν διατύπωσιν, κύριε συνάδελφε. Οἱ Ἕλληνες κατ’ ἐμὲ χωρίζονται εἰς δύο. Εἰς τοὺς πιστεύοντας εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ εἰς τοὺς ὑπηρετοῦντας τὸν ἐχθρὸν τῆς Ἑλλάδος. Διαλέξατε ποῦ θέλετε νὰ καταλέγεσθε. Ἡ ἐθνικόφρων παράταξις εἶναι διῃρημένη καὶ ὡς ἐκ τούτου ὑπάρχει κίνδυνος, ὡρισμένους Δήμους νὰ τοὺς καταλάβουν, οἱ μὴ πιστεύοντες εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τοῦτο δὲν νομίζω ὅτι ἀποφεύγεται διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Θὰ ἠδύνατο νὰ πρέπῃ νὰ λάβῃ τὰ 50% τῶν ψήφων. Θὰ μοῦ πῆτε. Ἂν τὰ 50% εἶναι ἀριστεροί; Ἔ τότε νὰ τὸ πάρουν. Αὐτὸ τὸ 50% νομίζω ὅτι εἶναι ἡ Δημοκρατικωτέρα ἀρχή. Νομίζω ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ διαφωνήσῃ πρὸς τοῦτο, διότι εἶναι ἀπολύτως σύμφωνον πρὸς τὰς ἐπιδιώξεις ἑνὸς λαοῦ, τοῦ ὁποίου παράδοσις εἶναι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ τοῦ Δημάρχου. Νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποφασισθῇ κάποτε ὥστε τὰ κόμματα νὰ μὴν ἀναμιχθοῦν καὶ νὰ ἀφήσουν τοὺς καλυτέρους νὰ ἐκλεγοῦν. Ἐπειδὴ τοῦτο μὲ τὴν ὑφισταμένην πολιτικὴν ἡγεσίαν εἶναι ἀδύνατον, θὰ τὸ δραματισθῇ ἁπλῶς διὰ τὸ μέλλον ὅταν θὰ ὑπάρχουν αἱ ἰσχυραὶ ἐκεῖναι φυσιογνωμίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ γνωρίσουν πότε πρέπει καὶ πότε δὲν πρέπει νὰ ἀναμιγνύονται εἰς τὰς ἑκάστοτε περιστάσεις. Σήμερον νομίζω ὅτι θὰ πρέπῃ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα, ποὺ ἐπὶ τόσα χρόνια γνωρίζομεν, τὸ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, καθιεροῦντες τὸ 50% τῶν ψήφων καὶ νὰ βαδίσωμεν πρὸς Δημοτικὰς ἐκλογάς, διότι ἐπὶ ἀρκετὰ ἔτη ἐταλαιπωρήθη ἡ Χώρα αὐτή, διευθυνομένη ἀπὸ τοὺς Δημάρχους τοὺς ὁποίους διορίζουν οἱ ἑκάστοτε Κυβερνῶντες.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§22Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου εἶναι ἐντελῶς ἐξαιρετικῆς σημασίας, ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως διαρρυθμίσεως τῶν σχέσεων τῆς Κοινοτικῆς καὶ Δημοτικῆς Διοικήσεως, ἀλλὰ καὶ γενικώτερον ἀπὸ ἀπόψεως τῆς ἐπιδράσεως, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς γενικῆς Διοικήσεως τοῦ Κράτους. Τρεῖς εἶναι οἱ ὀργανικοὶ νόμοι πάσης Πολιτείας. Τὸ Σύνταγμα ὁ νόμος περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν καὶ ὁ νόμος ὁ καθιερῶν τὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν ὀργάνων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Οἱ τρεῖς αὐτοὶ νόμοι, συμπληρώνουν τὰ τῆς ὀργανώσεως τῆς Πολιτείας. Κατηγορήθη ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἰσάγει τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν Δημοτικῶν. Τὸ ἐπιχείρημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη ἡ κατηγορία αὐτὴ εἶναι ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ὀρθὸν νὰ εἶναι γνωστὴ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς τρόπον ὥστε ἡ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν νὰ μὴν ἀποτελῇ βάσιν παρεξηγήσεων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία προβαίνει εἰς τὴν ἔκδοσιν τοιούτων νόμων ἀποβλέπει εἰς Κομματικὰ ὀφέλη. Νομίζω ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δὲν εὐσταθεῖ ἐν προκειμένῳ, διότι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, συνίσταται, εἰς τὸ νὰ ἀπομακρύνῃ ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τῶν Δημάρχων πᾶσαν κομματικὴν ἀνάμιξιν, εἰς τρόπον ὥστε ἡ ἐκλογὴ τοῦ Δημάρχου νὰ εἶναι ἄμοιρος κομματικῆς ἐπεμβάσεως. Ἄλλο τὸ ζήτημα ἂν φρονοῦν τινες ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπὸς αὐτός. Συνεπῶς τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι κατηγορητέα διότι τροποποιεῖ τὸν νόμον περὶ ἐκλογῆς Δημάρχων εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν δὲν εὐσταθεῖ. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ ὅμως θὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι θὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸν κίνδυνον τοιαύτης μομφῆς ἂν παραλείψῃ νὰ ὑποβάλῃ ἐγκαίρως εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σχέδιον τοῦ νόμου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν. Δὲν γνωρίζω ἂν ἀργὰ ἢ γρήγορα θὰ ἀχθῶμεν εἰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, ἀλλὰ πάντως θὰ ἀχθῶμεν. Ὀρθὸν συνεπῶς εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἐγκαίρως νὰ ρυθμίσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ χάριν τῶν πολιτευομένων καὶ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τοῦ λαοῦ. Τοῦτο δὲ τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον εἰς τὸ σχέδιον Συντάγματος τῆς προηγουμένης Βουλῆς, ὑπάρχει σχετικὴ διάταξις, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀλλάσσῃ τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ Κυβέρνησις σταθμίζουσα ὀρθῶς τὰ πράγματα καὶ ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ὀρθὴν συμπλήρωσιν τῆς νομοθεσίας ἐν προκειμένῳ θὰ πρέπῃ νὰ ρυθμίσῃ καλῶς τὸ θέμα. Θὰ μεταβληθῇ ἢ ὄχι ὁ νόμος περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν; Θὰ πρέπῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ διασαφήσῃ τὴν θέσιν της ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἓν τμῆμα ἑνὸς συνόλου νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως θὰ συντελέσουν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς Αὐτοδιοικήσεως. Ὑπὸ τὸ πρῖσμα τοῦτο ἐξητάσθη τὸ νομοσχέδιον καὶ βλέπω, ὅτι διάταξις, ἡ ὁποία ἔχει ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν Αὐτοδιοίκησιν, οὔτε τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Δημάρχων μεταβάλλει, οὔτε τοὺς σκοποὺς τῶν Δήμων ὡς ὄργανα τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως μεταβάλλει, οὔτε ἄλλα γενικώτερα μέτρα προβλέπει. Ἐν τούτοις ὅμως νομίζω ὅτι ἐνῶ τὸ πλαίσιον τῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως, ὅμως ἔχει θέσιν, διότι ἐμμέσως τείνει εἰς τὸ νὰ ἐξασφαλίσῃ κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως τὴν καλυτέραν ἐκλογὴν τοῦ Δημάρχου, τοῦ ὀργάνου ἐκείνου, τοῦ ἐκτελεστικοῦ τοῦ Δήμου, τοῦ ὁποίου ἀναμφισβητήτως ἡ καλὴ ἐκλογὴ ἐξυπηρετεῖ τὴν καλὴν λειτουργίαν τῆς Αὐτοδιοικήσεως. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν παραδέχομαι τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἄμεσος ἢ ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ Δημάρχου. Ὄχι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἔμμεσος ἐκλογὴ χωρὶς ἀναλογικήν. Δὲν δύναται ὅμως νὰ ὑπάρξῃ ἀναλογικὴ ἄνευ ἐμμέσου ἐκλογῆς. Διὰ τὸν λόγον ὅτι ὅταν μὲν πρόκειται περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν ἡ ἀναλογικὴ δύναται νὰ συνυπάρξῃ μὲ ἄμεσον ἐκλογὴν διότι πρόκειται νὰ ἐκλεγοῦν πλείονες ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους καὶ συνεπῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴν ἐκλεγοῦν μόνον οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν πλειοψηφίαν ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν μειοψηφίαν. Προκειμένης ὅμως ἐκλογῆς Δημάρχου, πῶς δύναται νὰ νοηθῇ τοῦτο; Εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου ἀναγράφεται ὅτι τὰ ὄργανα τῆς τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως πρέπει νὰ εἶναι ἐλεύθερα κομματικῶν ἐπιρροῶν. Συμπληρώνω τὴν φράσιν καὶ προσθέτω, ὅτι καὶ τὰ κόμματα πρέπει νὰ εἶναι ἐλεύθερα τῆς ἐπιδράσεως τῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως τῶν Δημάρχων. Κομματικὸς Δήμαρχος, Δήμαρχος στηριζόμενος μόνον εἰς τὸ κόμμα, ἀσκεῖ ἄμεσον ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς γενικωτέρας Διοικήσεως τοῦ Κράτους, διότι ἀσκεῖ μεγάλην ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἀναδείξεως τῶν βουλευτῶν, ἑπομένως, ἐπὶ τῆς συνθέσεως τῆς Βουλῆς. Ἡ πεῖρα μου, τόσον ἐπὶ τῆς πολιτικῆς μου σταδιοδρομίας, ὅσον καὶ τῶν θεωρητικῶν μου μελετῶν μὲ πείθει ὅτι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ τοῦ Δημάρχου καθιστᾷ τὸν Δήμαρχον μετὰ τὸν νόμον ΔΝΖʹ τὸν μόνον σημαντικὸν κομματικὸν παράγοντα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Μία μεγάλη πολιτικὴ μεταλλαγὴ ἡ ὁποία τελευταίως ἐσημειώθη ἐν Ἑλλάδι εἶναι ὁ νόμος ΔΝΖʹ, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ἐκτύπησε τὸν προσωπικὸν κομματισμὸν τὸν ἐκδηλούμενον δὰ τοῦ Δημάρχου. Γνωρίζω, κύριοι, Δημάρχους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ὡς πρόγραμμα, τὴν διασπάθισιν τοῦ Δημοτικοῦ πλούτου χάριν τοῦ Κόμματος. Βεβαίως, δὲν ἀναμένω διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἀπόλυτον τάξιν, οὔτε νομίζω ὅτι ὁ οὕτω πως ἐκλεγόμενος Δήμαρχος δὲν θὰ ἀνήκῃ σὲ κόμμα καὶ συνεπῶς δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἐπηρεάσῃ τοὺς ἐκλογεῖς του κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει τίποτα τὸ ἀπόλυτον. Καὶ συνεπῶς θὰ πρέπῃ πάντοτε νὰ ἐπικρατῇ ἡ θεωρία «τοῦ μὴ χείρονος» καὶ ἐν προκειμένῳ ἂν θελήσῃ τις νὰ ἐξετάσῃ θὰ διαπιστώσῃ ὅτι τὸ μὴ χεῖρον εἶναι ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, ὑπὲρ τῆς ὁποίας τάσσομαι ἀνεπιφυλάκτως. Ἐλέχθη, κύριοι βουλευταί, ὅτι τάχα εἷς ἐκ τῶν κυρίων σκοπῶν τοῦ νομοθετήματος εἶναι ὁ ἀποκλεισμὸς ἀπὸ ἐνδεχομένην ἐκλογὴν δημάρχων τῶν ὑποψηφίων Κομμουνιστῶν. Νομίζω, ὅτι εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον κατὰ ἐμὴν ἀντίληψιν ἐν παρόδῳ καὶ ἐντελῶς ἐπικουρικῶς ἐτόνισεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπεδόθη εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ὑπὸ ἐνίων τινῶν ἀγορητῶν ἐντελῶς ὑπερβολικὴ σημασία, σημασία τὴν ὁποίαν τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει. Καὶ ἐὰν ἀκόμη, κύριοι βουλευταί, ὑπὸ ἓν οἱονδήποτε σύστημα ἐκλογῆς δημάρχων, ἤθελον ἀναδειχθῆ ἔστω Κομμουνισταὶ Δήμαρχοι, δὲν νομίζω ὅτι οὔτε τὸ ἀστικὸν καθεστὼς οὔτε τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος ἤθελον διατρέξει τὸν ἐλάσσονα κίνδυνον. Εἰς ἄλλα Κράτη ἔχουν ἐκλεγεῖ Κομμουνισταὶ δήμαρχοι καὶ ἐν τούτοις τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς δὲν μετεβλήθη. Εἰς πολλὰ Κράτη, ἀκόμη καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐξελέγησαν Κομμουνισταὶ βουλευταὶ καὶ ὅμως δὲν μετεβλήθη τὸ κοινωνικὸν καθεστώς, δὲν διέτρεξαν κίνδυνον, ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου, τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Βεβαίως κακὸν θὰ ἦτο ἐὰν τὸ σύνολον τῆς ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων ἀνεδείκνυε Κομμουνιστὰς δημάρχους. Ἀλλὰ ἐὰν ἐφθάναμεν, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὸ σημεῖον ὥστε ἡ πλειοψηφία τοῦ συνόλου τοῦ λαοῦ νὰ εἶναι Κομμουνισταί, νομίζω ὅτι οὐδὲν Νομοθέτημα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτρέψῃ τὸν κίνδυνον. Ἀποδίδω ὅμως σημασίαν εἰς τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τὴν ἑξῆς ἔννοιαν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐπιδιώκεται διὰ τῆς βάσεως τοῦ Νομοσχεδίου ἡ βελτίωσις τῶν πραγμάτων τῆς αὐτοδιοικήσεως διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων, ἐὰν καὶ ἡ ἔμμεσος αὐτὴ ἐκλογὴ συντελέσῃ ὥστε εἰς τὴν Αʹ ἢ Βʹ περίπτωσιν ἢ εἰς τὸν Αʹ ἢ Βʹ Δῆμον νὰ ἀποφευχθῇ ἡ ἐκλογὴ Κομμουνιστῶν Δημάρχων, αὐτὸ ἐξυπηρετεῖ τὴν καλὴν ἔννοιαν τῆς αὐτοδιοικήσεως, δεδομένου ὅτι ἡμεῖς θεωροῦμεν τὸν Κομμουνιστὴν Δήμαρχον ἐπιβλαβῆ ὄχι μόνον εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ τοπικὰ συμφέροντα τῆς διοικήσεως. Καὶ ἐὰν συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐπίτευξιν τοιούτου ἀποτελέσματος καὶ πάλιν τοῦτο εἶναι ἐπωφελές. Ἐλέχθη, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, ἐν συνδυασμῷ μάλιστα μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ὑποδείξεως τῶν ἐκλεκτόρων, ἰδίᾳ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, δὲν εἶναι πρᾶγμα δημοκρατικόν. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Λ.Δ. ἀνέπτυξε χθές, ὡς ἁρμόδιος ἐν προκειμένῳ τέως καθηγητής, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ εἶναι τί τὸ ἀντιδημοκρατικόν. Ἀλλά, κύριοι Βουλευταί, ὅταν λέγωμεν ὅτι ἕνας θεσμὸς εἶναι δημοκρατικὸς ἢ ὄχι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὡς μέτρον σταθμίσεως δύο γεγονότα: Πρῶτον τὴν γενικὴν ἄποψιν τῆς δημοκρατικότητος καὶ δεύτερον τὸ Σύνταγμα τοῦ τόπου, τὸ ὁποῖον καθορίζει τὸ Πολίτευμα. Ἡμεῖς διατελοῦμεν ὑπὸ τὸ Πολίτευμα τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας. Τί λέγει τὸ Σύνταγμά μας; Τὸ Σύνταγμά μας, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὸ ἄρθρον 66 λέγει: «Ἡ Βουλὴ συγκροτεῖται... (Ἀναγινώσκει)...». Ὁρίζει, δηλαδή, τὸ Σύνταγμα ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν βουλευτῶν θὰ γίνῃ δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς. Ἐν τούτοις τόσον ὑπὸ τὸ Κράτος τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, ὅσον καὶ ὑπὸ τὸ Κράτος τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927 διεξήχθησαν ἐκλογαὶ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἀναφέρω εἰδικώτερον τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1926, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927, ὑπὸ τὸ κράτος τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911. Ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, καὶ ἕνα μέρος τῶν βουλευτῶν, κ. βουλευταί, ἐξελέγησαν ἐμμέσως, ἦσαν οἱ βουλευταὶ τῆς τρίτης κατανομῆς, οἱ ὁποῖοι ὑπεδεικνύοντο ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος, ἄρα ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἔμμεσος, ἀναμφισβητήτως ἦτο ἔμμεσος. Σᾶς ὑπομιμνήσκω τὰ τῆς συνθέσεως τῆς Γερουσίας ὑπὸ τὸ Δημοκρατικὸν Σύνταγμα τοῦ 1927. Τονίζω τὴν λέξιν «δημοκρατικόν», διότι τότε δὲν εἴχομεν Βασιλευομένην Δημοκρατίαν, εἴχομεν Προεδρευομένην Δημοκρατίαν, δηλαδή, ἀκεραίαν Δημοκρατίαν, ὑπὸ τὴν πολιτικὴν ἔννοιαν τῆς λέξεως. Οἱ Γερουσιασταὶ ἐξελέγοντο δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς, ἀλλὰ ἕνα ἄλλο τμῆμα ἐξελέγετο ἐμμέσως ἀριστίνδην. Ἑπομένως ἦτο ἔμμεσος ἐκλογή. Πέραν τούτου ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας εἰς ἄλλα Κράτη, ἀκόμη καὶ εἰς τὴν Ἀμερικήν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ πρωτότυπον τῆς ἐννοίας τῆς Δημοκρατίας πῶς ἐκλέγεται; Δὲν ἐκλέγεται ἐμμέσως; Εἰς ἡμᾶς ἐξελέγετο διὰ κοινῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας.

§23Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Δὲν ἐξελέγετο.

§24Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ θεσμὸς ὅμως ἦτο ἔμμεσος ἐκλογή. Εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἐκλέγονται ἐκλέκτορες καὶ ἀναδεικνύουν τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας. Ἡ Κυβέρνησις εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς ὅλα τὰ Δημοκρατικὰ πολιτεύματα, πῶς ἐκλέγεται; δὲν ἐκλέγεται ἀμέσως ἀπὸ τοὺς βουλευτάς; Μήπως εἶναι δυνατὸν νὰ σταθῇ ἡ Κυβέρνησις ἄνευ τῆς ψήφου τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς; Συνεπῶς ὅταν ἔχωμεν ὅλην αὐτὴν τὴν νομικὴν καὶ πολιτικὴν κατάστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ κύρια ὄργανα καὶ οἱ κύριοι φορεῖς αὐτῆς ταύτης τῆς Κρατικῆς ἐξουσίας ἐκλέγονται, εἰς Δημοκρατικὰ καθεστῶτα, διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, νομίζω ὅτι δὲν εὐσταθεῖ οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς, οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως νομικῆς τὸ λεχθὲν ὅτι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ δημάρχων ἀντίκειται πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς Δημοκρατίας. Ἐλέχθη ὅμως ὅτι ἀντίκειται εἰς τὴν ἑλληνικὴν παράδοσιν. Τί ἐννοοῦμεν, κ. βουλευταί, ὅταν λέγωμεν ἑλληνικὴν παράδοσιν; Λέγομεν εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπάρχει παράδοσις ὑπὸ τὴν νομικὴν καὶ πολιτικὴν ἔννοιαν τῆς λέξεως καὶ ὅτι ἀκόμη οἱ συνταγματικοί της θεσμοὶ στηρίζονται εἰς τὰς παραδόσεις. Τί ἐννοοῦμεν; Ἐξετάζοντες τὴν λέξιν αὐτὴν ἀπὸ ἀπόψεως ἐν ταὐτῷ νομικῆς καὶ πολιτικῆς ἐννοοῦμεν ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχουν θεσμοί, οἱ ὁποῖοι καθιερώθησαν ἄνευ θεσπίσεως θετοῦ νομικοῦ δικαίου, ἄνευ νομικοῦ κειμένου, διὰ τῆς μακρᾶς ὁμοιομόρφου ἐφαρμογῆς ὡρισμένων ἀπόψεων, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται σύμφωνοι πρὸς τὴν κοινὴν συνείδησιν τοῦ Λαοῦ. Καὶ ἐρωτῶ, εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐκλογὴν τῶν δημάρχων καθιερώθησαν ποτὲ εἰς οἱανδήποτε περίοδον εἴτε βραχεῖαν εἴτε μακροτέραν ἄνευ νομικῶν κειμένων δι’ ἁπλῶν παραδόσεων; Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν δημάρχων ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλλάδος μέχρι καὶ σήμερον ἐγένετο πάντοτε ἐπὶ τῇ βάσει νομικῶν κειμένων. Ὁ Νόμος καθορίζει ἑκάστοτε τὴν ἐκλογὴν τῶν δημάρχων. Καὶ ἔρχεται ὁ Νόμος ΔΝΖʹ τοῦ 1912, ὁ ὁποῖος καθορίζει ὅτι οἱ κοινοτικοὶ ἄρχοντες καὶ εἰδικῶς οἱ πρόεδροι τῶν κοινοτήτων ἐκλέγονται ἐμμέσως. Ἂν ἐξήρεσε τοὺς Δήμους τότε ὁ Νόμος τοῦτο ὀφείλεται εἰς πολιτικὴν σκοπιμότητα καὶ δὴ ἀνάγκην καλλιτέρας ἐξυπηρετήσεως τῶν συμφερόντων τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, ἔχομεν δεδομένον, ὅτι καὶ τὸ διέπον ἡμᾶς Σύνταγμα ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς αὐτοδιοικήσεως, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὀργάνων τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐννοοῦμεν ἐξ ἴσου κοινοτικοὺς καὶ δημοτικοὺς ἄρχοντας, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι διὰ μὲν τοὺς ἄρχοντας τοὺς κοινοτικοὺς δὲν ὑπάρχει παράδοσις μὴ ἐπιτρέπουσα τὴν μεταβολὴν διὰ Νόμου, ὑπάρχει ὅμως παράδοσις, μὴ ἐπιτρέπουσα τὴν μεταβολὴν προκειμένου περὶ δημάρχων. Ἀλλὰ εἰς τὸ 1925 ἐθεσπίσθη ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ τῶν δημάρχων. Σᾶς ἀνέφερα μίαν χρονολογίαν κατὰ τὴν ὁποίαν μετεβλήθη ὁ τρόπος ἐκλογῆς τῶν δημάρχων, συνεπῶς δὲν δυνάμεθα νὰ ὁμιλῶμεν περὶ παραδόσεως ὑπὸ ἔννοιαν νομικὴν καὶ πολιτικὴν τοιαύτην ὥστε ἡ παράδοσις νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ τὴν μεταβολήν, τῆς διὰ τοιαύτης παραδόσεως δημιουργηθείσης νομικῆς καὶ πολιτικῆς καταστάσεως.

§25Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ὑπάρχει περίπτωσις εἰς τὴν Ἑλλάδα, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἔγινεν ἔμμεσος ἐκλογὴ δημάρχων; Αὐτὸ νομίζω κ. συνάδελφοι ὠνόμασαν παράδοσιν.

§26Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω ἐπειδὴ δὲν εἶσθε νομικὸς καὶ εἶσθε καὶ νεοφώτιστος πολιτευτής....

§27Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Εὐχαριστῶ πολύ, εἶμαι νεοσύλλεκτος.

§28Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι δὲν εἶσθε παλαιὸς πολιτευόμενος.

§29Ν. ΖΕΡΒΑΣ. 50 χρόνια κάνω αὐτὴ τὴν δουλειά, τὴν ὁποίαν κάνετε σεῖς ἀπὸ τὸ βῆμα.

§30Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ αἴθουσα αὐτὴ καὶ τὸ βῆμα αὐτὸ ἀποτελοῦν εἰδικὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν ὡρισμένην νοοτροπίαν. Σᾶς ἀπαντῶ λοιπὸν ὅτι ἀπὸ νομικῆς καὶ πολιτικῆς ἀπόψεως, οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει ἡ παρατήρησίς σας. Σημασίαν ἔχει ὅτι νόμοι, ἐθέσπισαν πάντοτε τὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν δημάρχων καὶ ὅτι εἰς τρεῖς διαφόρους χρονολογίας εἰς τὰ πολιτικὰ χρονικὰ τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, ὁ νόμος μετέβαλε τὴν κατάστασιν αὐτήν. Συνεπῶς ἂν ἐγένετο ἢ ὄχι ἔμμεσος ἐκλογή, εἶναι δευτερεῦον ἐντελῶς πρᾶγμα. Νομίζω δὲ ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, τὴν τελευταίαν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων τὴν ἀμιγῆ εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ μετεῖχα, εἴχομεν ἀποφασίσει ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος, ὅτι θὰ διεξαγάγωμεν τὰς δημοτικὰς καὶ κοινοτικὰς ἐκλογὰς τὸν Ἰούλιον. Ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μᾶς εἶχε διαβεβαιώσει ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς ἦτο δυνατὴ ἡ ἐκλογὴ τῶν δημάρχων τότε, καὶ ἀπεφασίσαμεν ὅτι ἡ ἐκλογὴ θὰ ἐγένετο μὲ ἔμμεσον ἐκλογήν, τουλάχιστον εἰς τοὺς μεγάλους δήμους καὶ ὅτι οἱ δήμαρχοι θὰ ἀντικαθίσταντο διὰ δικαστικῶν ἢ ἄλλων προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ παρεῖχον τὰς ἐγγυήσεις μὴ ἀναμίξεως εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ἐκ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς καὶ ὡς φιλελεύθερος, θεωρῶ εὐχάριστον σύμπτωσιν τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσεχώρησε κατ’ ἀρχὴν εἰς τὰς ἀπόψεις τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ υἱοθετεῖ τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν δημάρχων τὴν ὁποίαν ἐὰν ἡμεῖς περιωρίζαμεν τότε εἰς τοὺς μεγάλους δήμους, τὸ ἐκάναμε, διὰ νὰ μεταβῶμεν γενικῶς εἰς τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν διαδοχικῶς, εἰς τρόπον ὥστε ἐνδεχόμεναι ἀντιρρήσεις ὅμοιαι πρὸς ἐκείνας αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ ἀπαλειφθοῦν. Ἑπομένως καὶ διὰ τὸν λόγον ἀκόμη τοῦτον, τάσσομαι ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλους ἀκόμη λόγους, ἰδικῆς μου προσωπικῆς συνειδήσεως. Διότι ἐγὼ προέρχομαι ἀπὸ τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν, ἡ ὁποία, ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Παπαναστασίου, εἶχε ταχθῆ πάντοτε ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς εἰς τὰς μεγάλας πόλεις κατ’ ἀρχὰς καὶ διαδοχικῶς εἰς ὅλας. Συνεπῶς καὶ ὡς ἄτομον καὶ ὡς φιλελεύθερος αἰσθάνομαι ἰδιαιτέραν εὐχαρίστησιν βλέπων ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσχωρεῖ εἰς τὴν ἄποψιν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Νομίζω ὅμως ὅτι ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, συνδυαζομένη μὲ τετραετῆ θητεία τοῦ δημάρχου, δὲν θὰ δώσῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἀναμένομεν, τὴν ἀπελευθέρωσιν δηλ. τῆς ἐκλογῆς τῶν δημάρχων ἀπὸ κομματικὴν ἐπίδρασιν, διότι ὅταν εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ δήμαρχος θὰ ἀναδειχθῇ εὐθὺς ἀμέσως δι’ ὅλην τὴν δημαρχιακὴν περίοδον, εἶναι μοιραῖον νὰ λάβῃ καθαρῶς κομματικὴν χροιὰν ἡ ἐκλογή. Ἑπομένως νομίζω ὅτι ἡ θητεία τοῦ δημάρχου πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς 2 τὸ πολὺ τοὐλάχιστον ἔτη, ταῦτα δὲ εἴχομεν καὶ ἡμεῖς ὁρίσει ὡς Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων. Ἕνα ἄλλο ζήτημα κ. βουλευταί, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι τὸ ἑξῆς: Πρέπει νὰ ἔχωμεν ἕνα ἑνιαῖον σύστημα τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ναὶ ἢ ὄχι καὶ ποία θὰ εἶναι ἡ βάσις αὐτοῦ; Ὁ νόμος ΔΝΖʹ ὁρίζει ὅτι δῆμοι εἶναι αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν καὶ πόλεις ἔχουσαι ὡρισμένον ἀριθμὸν κατοίκων. Ἀλλὰ τὰ τελευταῖα ἔτη κατήντησε διάφοροι μικροὶ συνοικισμοὶ μὲ οἱανδήποτε αἰτιολογίαν νὰ ἀναδειχθοῦν δῆμοι. Ἐρωτῶ αὐτὸ εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸ γενικὸν πνεῦμα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κρατῇ διὰ μίαν συστηματικὴν καὶ συνεπῶς ὀργάνωσιν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως; Ὅταν βλέπωμεν μίαν ἡμέραν τὸ Α χωρίον Δῆμον, πῶς θὰ ἐμποδίσωμεν παράπονα καὶ ἀξιώσεις ἄλλων χωρίων τὰ ὁποῖα ζητοῦν καὶ αὐτὰ νὰ γίνουν δῆμοι; Νομίζω λοιπὸν ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ λάβῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἕνα μέτρον καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ τὶ σκέπτεται καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ὡς πρὸς τὴν ἀντικατάστασιν τῶν δημάρχων, ἡ βάσις τὴν ὁποίαν θέτει τὸ νομοσχέδιον εἶναι σύμφωνος καὶ πρὸς τὰς ἰδικάς μου ἀπόψεις. Ἐπιφυλάσσομαι, κ. βουλευταὶ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὴν λειτουργίαν τοῦ συστήματος τοῦ ἀναλογικοῦ, ὅσον καὶ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας διατάξεις, νὰ ἐκφέρω τὰς γνώμας μου.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Μαντᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§32Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρὶν φέρει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἔπρεπε προηγουμένως νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον νὰ καθορίζῃ γενικῶς τὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων. Ἡ Ἑλλὰς σήμερον ἔχει 7.000 κοινότητας ἐκ τῶν ὁποίων αἱ πλεῖσται δὲν ἔχουν τὰ μέσα τὰ οἰκονομικὰ διὰ νὰ ζήσουν. Ἂν πάρωμεν τὸ παράδειγμα τῶν ἄλλων Κρατῶν θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἔχουν 20.000 κοινότητας. Αἱ πλεῖσται τῶν κοινοτήτων αὐτῶν δὲν ἔχουν τὰ οἰκονομικὰ μέσα τῆς συντηρήσεως, ὅταν ἤμην γενικὸς διοικητὴς Θράκης ἐπὶ 245 κοινοτήτων αἱ 45 μόνον εἶχον τὰ μέσα τὰ οἰκονομικὰ τῆς συντηρήσεώς των εἶχον κάμει τότε ἕνα ὑπολογισμὸν καὶ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τῶν διαφόρων κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον τὰ μέσα τὰ οἰκονομικὰ πρὸς συντήρησίν των ἔφθαναν 500 ἑκατομ. Ἐὰν τὸ ποσὸν ἐκεῖνο διετίθετο διὰ τὴν ἐκτέλεσιν κοινωφελῶν ἔργων τῶν διαφόρων αὐτῶν κοινοτήτων ἀναμφισβητήτως θὰ ἦτο τοιαύτη ἡ εὐημερία τῶν διαφόρων χωρίων ὥστε αἱ κοινότητες δὲν θὰ εὑρίσκωνται εἰς τοιαύτην κατάστασιν ὡς εὑρίσκονται σήμερον. Ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθοῦσα σήμερον τὴν πολιτικὴν ἐκείνην ὄχι μόνον δὲν προέβη εἰς τὴν διόρθωσιν τοῦ κακοῦ, ἀλλά, συνέστησε καὶ κοινότητας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἀττικῆς, αἱ ὁποῖαι ἀριθμοῦν 150 κατοίκους ἄνευ οὐδενὸς πόρου καὶ περιοχῆς. Πρόκειται, κ. συνάδελφοι, περὶ τῆς κοινότητος Δροσιὰ, ἡ ὁποία ἀπέχει 500 μέτρα μόλις ἀπὸ τὴν Ἐκάλην. Ἀντὶ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ διορθώσῃ τὰ κακῶς κείμενα ὑπέβαλε τὸ παρὸν νομοσχέδιον καὶ ἀποφασίζει τὴν διενέργειαν κοινοτικῶν καὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν κατὰ τὸν Σεπτέμβριον, ὁπότε θὰ σπεύσωμεν νὰ ἐκλέξωμεν 8.000 κοινοτάρχας καὶ δημάρχους, οἱ ὁποῖοι θὰ προΐστανται κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν λόγῳ τῆς ἐλλείψεως οἰκονομικῶν μέσων νὰ ἐπιτελέσουν τὸν προορισμόν των. Ἐὰν πάρετε τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν κοινοτήτων θὰ ἴδητε ὅτι αἱ περισσότεραι ἐξ αὐτῶν δὲν ἔχουν οὔτε κἂν τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως τῆς γραμματείας των καὶ τοῦ ὑπολοίπου προσωπικοῦ των. Τὸ πρῶτον ἔργον, τὸ ὁποῖον εἶχε νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις ἦτο νὰ φέρῃ νομοσχέδιον καὶ νὰ καθορίσῃ πόσαι θὰ εἶναι αἱ κοινότητες εἰς τὰς ὁποίας θὰ διαιρεθῇ τὸ Κράτος καὶ πόσοι οἱ δῆμοι, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἡ δυνατότης καὶ οἱ δῆμοι νὰ ζήσουν καὶ αἱ κοινότητες νὰ εὐημερήσουν. Σήμερον μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν οὐδεμία κοινότης εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὸν προορισμόν, τὸν ὁποῖον ὁ νομοθέτης ἠθέλησε δι’ αὐτὴν ὅταν ἐδημιούργει τὰς κοινότητας. Ἐδημιουργήθησαν αἱ κοινότητες, διότι εἶπον ὅτι οἱ δήμαρχοι εἶναι τὸ ἐμπόδιον τῶν διαφόρων κομμάτων, καὶ ὅτι οἱ δήμαρχοι ὑπῆρξαν οἱ τύραννοι οἱ κομματικοὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Παρηκολούθουν, κύριοι, τότε ἀπὸ τὰ θεωρεῖα ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος καὶ ἐνθυμοῦμαι τὸν μακαρίτην βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας Ι. Ἀλεξάκην, ὁ ὁποῖος ἀντετίθετο τότε εἰς τὴν κήρυξιν τῶν δήμων καὶ ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλήν: «Ἐὰν, κ. Βουλευταί, θέλετε νὰ ἐξυπηρετηθῇ ὁ τόπος πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι οἱ δήμαρχοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸν ζῆλον ἀλλὰ καὶ τὴν φιλοδοξίαν νὰ κάμουν τόσα ἔργα εἰς τὸν τόπον ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσουν». Ἀντετίθετο δὲ κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς καταργήσεως τῶν δήμων καὶ τῆς καθιερώσεως τῆς κοινότητος. Ὅσον ἀφορᾷ δέ, κ. συνάδελφοι τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ καθιερώσῃ ἡ Κυβέρνησις, νομίζω ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ὑπῆρξεν ἡ αἰτία τῆς καταστροφῆς διὰ τὸν τόπον καὶ τῆς ἀκυβερνησίας αὐτοῦ. Τὸ σύστημα λοιπὸν αὐτὸ τὸ ἴδιον θέλει νὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἀρχόντων.

§33Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ ἀποσαφηνισθῇ, ἐὰν εἷς νόμος καθορίζων τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων λύῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιοικήσεως.

§34Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ ὑποστηριχθῇ τοιοῦτον πρᾶγμα. Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον προβάλλεται εἶναι ἐὰν καὶ κατὰ πόσον διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς θὰ ἀποφευχθοῦν ὡρισμένα ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐν τῷ νῷ ἔχει ἡ Κυβέρνησις, δηλαδὴ κατὰ πόσον οἱ δημοτικοὶ ἄρχοντες, οἱ ὁποῖοι ἐκλέγονται, πρέπει νὰ εἶναι τὰ πρόσωπα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ πρέπει νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην τὸ ἀστικὸν καθεστώς. Τὸ πρόγραμμα τοῦτο παρουσιάσθη καὶ ἄλλοτε κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤμην γενικὸς διοικητὴς Θράκης, ἤμην εἰσηγητὴς τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος καθιέρωσε τὸ 40%. Ἔχω τὴν γνώμην, κ. συνάδελφοι, ὅτι ἐὰν καθιερωθῇ ποσοστὸν 50%, διὰ νὰ ἐκλεγῇ τις δήμαρχος τότε ἀσφαλῶς δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς κίνδυνος καὶ οὐδεὶς φόβος. Ἐξ ἄλλου ἐὰν ἕν πρόσωπον παρουσιασθῇ ὡς ἐπικίνδυνον, τὸ Κράτος θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐξουσίαν νὰ τὸν στείλῃ εἰς τὴν κατοικίαν του. Ἐὰν δὲ ὑπάρξῃ ὁ φόβος ὅτι ὡρισμένοι ἐκ τῶν δημάρχων δὲν εἶναι οἱ ἐνδεδειγμένοι καὶ ὅτι θὰ παραβιάζουν ὡρισμένας ἀρχάς, ἔχει τὸ Κράτος καὶ τὴν δύναμιν καὶ τὸν Νόμον, ὥστε τοὺς δημάρχους αὐτοὺς νὰ τοὺς στείλῃ εἰς τὰς κατοικίας των. Εἶναι τὸ μόνον σύστημα τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχῃ οὐδεμίαν παρεξήγησιν, διότι νομίζω ὅτι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ τοῦ δημάρχου εἶναι ἡ καλλιτέρα. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ ἀποτρέπονται οἱ φόβοι αὐτοὶ τοὺς ὁποίους ἔχει ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν προσώπων ἱκανῶν νὰ διοικήσουν, βεβαίως δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θ’ ἀντιταχθῇ εἰς τὴν ἄποψιν αὐτήν, ἐφόσον καὶ τὸ κόμμα μου θὰ ἔχῃ τὰς αὐτὰς ἀντιλήψεις. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρωταρχικὸς ὅρος ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον, δηλαδὴ ὅτι πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις μὲ ἕνα Νόμον νὰ καθορίσῃ πόσαι Κοινότητες πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος καὶ ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ μὲ ἕνα ἄλλον Νόμον νὰ εἴπῃ, ὅτι αἱ Κοινότητες αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ὡρισμένα ἔσοδα δὲν πρέπει νὰ ὑφίστανται ὡς Κοινότητες, ἀλλὰ πρέπει νὰ καταργηθοῦν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ὅμως ἐν τῇ πράξει ἀπεδείχθη, ὅτι ἕνα ἐκ τῶν πρώτων μελημάτων τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἡ δημιουργία νέων Κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον, ὄχι μόνον τὰ μέσα νὰ ζήσουν ἀλλ’ οὔτε τὸν πληθυσμόν.

§35Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Μέμφεσθε τῆς Κυβερνήσεως, δι’ αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Κοινοτήτων, ἐνῷ εἶναι γεγονὸς καὶ ἠμπορεῖτε νὰ τὸ πληροφορηθῆτε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, ὅτι κυρίως μεγάλος ἀριθμὸς Κοινοτήτων ἐδημιουργήθη κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὁπότε κ. συνάδελφε, προήχθησαν καὶ μικραὶ Κοινότητες εἰς Δήμους, ἔχουσαι ἀριθμὸν κατοίκων κάτω τῶν 1.000.

§36Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Συμφωνῶ μαζί σας, καὶ λέγω ὅτι παρὰ ταῦτα ἐξακολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα τὴν σφαλερὰν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, διότι μόλις πρὸ 20 ἡμερῶν διὰ πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐδημιουργήθη Κοινότης μὲ 150 κατοίκους, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ αἴτησις περὶ τῆς δημιουργίας τῆς Κοινότητος αὐτῆς εἶχεν ἀπορριφθῆ δὶς ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν Νομαρχιακήν. Αὐτὸ κατηγορῶ κ. συνάδελφε. Ἐὰν νομίζετε ὅτι ἐπειδὴ τὸ ἔκαμεν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐφαρμόζουσα τὴν ἰδίαν πολιτικήν, αὐτὴ δὲν εἶναι δικαιολογία οὔτε πρᾶξις ἡ ὁποία δὲν βαρύνει τὴν Κυβέρνησιν.

§37Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Μέσα εἰς ἕνα δίμηνον δὲν ἠμποροῦν νὰ γίνουν ὅλα.

§38Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ὅμως εἰς ἕνα δίμηνον δὲν ἔπρεπε νὰ δημιουργηθοῦν νέαι Κοινότητες. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῇ τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ πρὸς συζήτησιν πρὶν ρυθμισθοῦν τὰ γενικώτερα ζητήματα, πρὶν περιορισθοῦν αἱ Κοινότητες ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ ζήσουν, διότι ἐφόσον θὰ κάμετε ἐκλογὰς δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν μετὰ ταῦτα νὰ τὰς καταργήσητε. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς, κύριοι συνάδελφοι, πρὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ ἔπρεπε νὰ καταργηθοῦν αἱ μὴ βιώσιμοι Κοινότητες, ὁπότε ὅλα τὰ ἔσοδα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πηγαίνουν εἰς τὴν Διοίκησιν τῶν διαφόρων Κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν τὰ μέσα νὰ ζήσουν θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθοῦν εἰς τὴν δημιουργίαν κοινωφελῶν ἔργων ὁλοκλήρων δισεκατομμυρίων.

§39Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ παρατήρησίς σας εἶναι ὀρθή, νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μελετηθῇ τὸ θέμα, ὅπως καὶ αἱ διατάξεις τῆς Ἑνώσεως τῶν Κοινοτήτων μέσα εἰς ἕνα πλαίσιον, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ν’ ἀποδώσῃ.

§40Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἡ Ἕνωσις τῶν Κοινοτήτων δὲν γίνεται, διότι αἱ διάφοροι Κοινότητες δὲν θέλουν νὰ εἶναι εἰς τὰς Ἑνώσεις τῶν Κοινοτήτων. Δι’ αὐτὸ πρέπει ὁ Νομοθέτης ὅταν βλέπῃ ὅτι μία Κοινότης ἡ ὁποία ἔχει π. χ. 100.000 δραχ. ἔσοδα καὶ θέλει ἔξοδα Διοικήσεως 105.000 δραχ., τὴν Κοινότητα αὐτὴν πρέπει νὰ τὴν καταργήσῃ, πρὶν γίνουν αἱ ἐκλογαὶ διότι ἐὰν γίνουν αἱ ἐκλογαὶ μὲ τὰς ὑφισταμένας 8.000 Κοινότητας, ἀσφαλῶς οὐδεμία ἐξ αὐτῶν θὰ καταργηθῇ εἰς τὸ μέλλον, ὅλα δὲ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τῶν Κοινοτήτων αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἱκαναὶ νὰ ζήσουν θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθοῦν διὰ κοινωφελῆ ἔργα τῶν Κοινοτήτων καὶ οὕτω ἡ θέσις τῶν Κοινοτήτων θὰ ἦτο καλλιτέρα.

§41Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Νὰ ἐκδώσωμεν Νόμον ὅπως αἱ Κοινότητες αὐταὶ καταργηθοῦν.

§42Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Διὰ νὰ γίνῃ αὐτὸ ἡ πλειοψηφία ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν δὲ τὸ υἱοθετήσῃ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ ὑποβάλωμεν καὶ πρότασιν Νόμου.

§43Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Δὲν βλάπτει τὴν ἄποψίν σας τὸ Νομοσχέδιον αὐτό.

§44Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Βλάπτει, διότι μετὰ τὰς ἐκλογὰς δὲν θ’ ἀφήσωμεν νὰ καταργηθοῦν αἱ κοινότητες. Γνωρίζομεν ὅτι ὑπάρχουν Κοινότητες αἱ ὁποῖαι δὲν ἠμποροῦν νὰ ζήσουν, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν μέχρι σήμερον ἐζήτησε νὰ καταργηθοῦν. Εἶμαι δὲ καὶ ὁ πρῶτος βουλευτής, ὁ ὁποῖος ζητεῖ τὴν κατάργησιν τῶν Κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν τὰ μέσα διὰ νὰ ζήσουν.

§45Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ οἰκονομικὴ δυνατότης ἔχει βεβαίως σπουδαίαν σημασίαν. Ἀλλὰ ἠξεύρετε ὑπάρχουν μερικοὶ συνοικισμοὶ ἑνωμένοι εἰς μίαν Κοινότητα καὶ ὁ συνοικισμὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀναδεικνύει τὸν Πρόεδρον τῆς Κοινότητος μεταβάλλεται εἰς δυνάστην τῶν ἄλλων συνοικισμῶν. Ἠξεύρετε τὶ μαρτυρικὴ εἶναι αὐτὴ ἡ κατάστασις;

§46Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Εἰς τὴν Μακεδονίαν ὑπάρχουν Κοινότητες αἱ ὁποῖαι ἔχουν περισσοτέρους συνοικισμούς. Ἐκεῖ ἰσχύει ὁ θεσμὸς τοῦ παρέδρου καὶ διὰ τοῦ ἀμίσθου παρέδρου διευκολύνεται ἡ ἔκδοσις πιστοποιητικῶν κλπ.

§47Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Αὐτὰ πρέπει νὰ τὰ ὑπογράψῃ καὶ ὁ Πρόεδρος.

§48Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἔχει δικαίωμα καὶ ὁ πάρεδρος νὰ τὰ ὑπογράψῃ. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε προηγουμένως νὰ καταργήσῃ τὰς Κοινότητας αὐτὰς καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον.

§49Μ. ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ. Ποῖοι ἦσαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπέτρεψαν τὴν δημιουργίαν τῶν Κοινοτήτων διὰ τὰς ὁποίας ὁμιλεῖτε;

§50Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίον τῶν Κοινοτήτων.

§51Μ. ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ. Θὰ ἤθελα νὰ μοῦ εἴπητε, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς παρουσίασαν τὴν πλειάδα αὐτῶν τῶν Κοινοτήτων.

§52Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ὅπως θέλετε πάρτε το.

§53Μ. ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ. Διότι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον τὸ θέτετε τὸ ζήτημα μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος. Σεῖς αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδημιουργήθησαν τόσαι Κοινότητες, διὰ νὰ δημιουργηθοῦν δὲ αὐταὶ αἱ Κοινότητες, ὡρισμένως, παρουσιάζετο, ὅτι δῆθεν ὑπῆρχον ὡρισμένα συμφέροντα, ἐνῶ εἰς τὸ βάθος δὲν ἦτο τίποτε ἄλλο παρὰ ἀπὸ κομματικὰ συμφέροντα, τώρα σεῖς νομίζετε ὅτι μὲ μίαν μονοκονδυλιὰ εἶναι εὔκολος ἡ κατάργησις τῶν Κοινοτήτων;

§54Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ εἶπον τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἐφ’ ὅσον σήμερον ὕστερα ἀπὸ μίαν ὁλόκληρον 15ετίαν ἐρχόμεθα διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ κάμωμεν ἐκλογὰς πρὸς ἀνάδειξιν τῶν κοινοτικῶν ἀρχόντων καὶ τῶν δημάρχων, ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον μου νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι πρὶν ἢ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔπρεπε νὰ διαρρυθμισθοῦν κατὰ τοιοῦτον τρόπον αἱ Κοινότητες, ὥστε νὰ ὑπάρχουν βιώσιμοι Κοινότητες. Τὰ δὲ χρήματα ἐκείνων τῶν Κοινοτήτων αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν τὰ μέσα τὰ οἰκονομικὰ πρέπει νὰ διατεθοῦν διὰ τὴν ἰδίαν Κοινότητα πρὸς διάφορα κοινωφελῆ ἔργα. Αὐτὰ ὑπεστήριξα καὶ αὐτὰ ὑποστηρίζω, διότι νομίζω ὅτι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς θὰ πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν καὶ ὄχι ἀπὸ τὰς ἐκλογάς.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§56Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δύο λόγοι μὲ ἀναγκάζουν νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν Νομοσχεδίου. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι ἱστορικός, διότι εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔχω συνδεθῆ ἱστορικῶς μὲ ἕνα ἐκ τῶν πρώτων Δήμων τῆς Ἑλλάδος καὶ δεύτερον, διότι νομίζω ὅτι τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον πρόκειται νὰ ἀνατρέψῃ ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἱστορικῶς καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη ὅτι εἶχε μίαν ὁλοκληρωτικὴν ἐπιτυχίαν ἐπὶ μίαν ἑκατονταετηρίδα, διότι ἀπὸ τοῦ 1864 πού ἐθεσπίσθη τὸ ἐλεύθερον Συνταγματικὸν Πολίτευμα ἐν Ἑλλάδι, ὑφίσταται τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημοτικῶν ἀρχόντων μὲ τὰς μεταβολὰς τὰς ὁποίας ἡ ἐξέλιξις ἐπέβαλεν. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ὁ ὁποῖος ἔκανε μία λαμπρὰν μελέτην τοῦ νομοσχεδίου, ἐλησμόνησεν ὅμως νὰ μελετήσῃ καὶ τὴν ἱστορίαν τῶν Δημάρχων τῶν διαφόρων Πόλεων τῆς Ἑλλάδος καὶ νομίζω ὅτι ἦτο ἀτυχὴς ἡ ἔκφρασίς του ὅταν ἔκαμε μίαν σύγκρισιν τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων μὲ τὰ Προεδρεῖα τῶν συλλόγων καὶ τῶν διαφόρων συντεχνιῶν. Οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες καὶ πρὸ τῆς ἀπελευθερώσεως ἀπὸ τὸν Τουρκικὸν ζυγὸν ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ 130 χρόνια ποὺ ζοῦμεν ἐλεύθεροι, προσέφερον πολυτίμους ὑπηρεσίας ὄχι μόνον εἰς τὰς πόλεις ποὺ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ τιμηθοῦν μὲ τὸ ἀξίωμα αὐτὸ ἀλλὰ γενικώτερον εἰς τὸ Κράτος, διότι νομίζω ὅτι ἡ Κοινότης καὶ ὁ Δῆμος εἶναι ἡ σπονδυλικὴ στήλη τοῦ Κράτους. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Εἰσηγητὴς νὰ ἀγνοοῦσε ποῖοι ἦσαν οἱ Δήμαρχοι τῶν Ἀθηνῶν, ποῖοι ἦσαν οἱ Δήμαρχοι τῶν ἄλλων μεγάλων πόλεων τῆς Ἑλλάδος. Ὑπῆρξαν οἱ Καλιφορνᾶδες, ὑπῆρξαν οἱ Φιλήμονες, ὑπῆρξεν ὁ Κυριακός, ποὺ ἦτο σταθμὸς εἰς τὴν δημοτικὴν ἱστορίαν τῶν Ἀθηνῶν, ὑπῆρξεν ὁ Φιλήμων καὶ τέλος —καὶ εἰς αὐτὸ δὲν μοῦ πέφτει λόγος— ὑπῆρξεν ὁ Σπῦρος Μερκούρης. Ἐὰν ἠσχολεῖτο ὀλίγον μὲ τὴν ἱστορίαν αὐτὴν θὰ ἔβλεπεν ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ παρέλαβον πόλεις ἀνυπάρκτους καὶ τὰς παρέδωσαν πόλεις ἀξίας καὶ τοῦ προορισμοῦ των καὶ τῆς ἱστορίας των. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἀνατρέπει τὸ μέχρι σήμερον ἰσχῦον σύστημα καὶ εἰσάγει ἕνα σύστημα μικτόν, ἀναλογικὸν καὶ πλειοψηφικὸν καὶ παρ’ ὅλην τὴν μακράν μου πεῖραν περὶ τὰ ἐκλογικά, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἕως αὐτὴ τὴν στιγμὴν δὲν ἔχω καταλάβει πῶς θὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ τῶν Δημοτικῶν Συμβούλων. Φοβοῦμαι δὲ ὅτι τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἀργήσουν πολὺ περισσότερον ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἰδικῆς μας Βουλῆς. Δεύτερον, καταργεῖται ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ μὲ δύο αἰτιολογίας: Πρῶτον, διὰ νὰ ἀπαλλάξωμεν τοὺς δήμους ἀπὸ τὸν κομμουνισμόν. Ἀλλὰ πρὸς θεοῦ, κύριοι, ὅλοι πολιτευόμεθα. Ἡ ἀναλογικὴ εἶναι ἐκεῖνο τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπαλλάσσει ἀπὸ τὸν κομματισμὸν ἢ ἐνισχύει τὸν κομματισμόν; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθοῦν Δήμαρχοι χωρὶς νὰ ἔχουν καὶ κομματικὴν ἐξάρτησιν καὶ κομματικὴν ἰδεολογίαν; Πῶς εἶναι δυνατὸν τὰ κόμματα νὰ μὴ θελήσουν νὰ ἐνισχύσουν τὰ φιλικά των πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀνήκουν εἰς τὸν αʹ ἢ βʹ συνδυασμόν; Ἀλλὰ καὶ πάλιν καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Εἰσηγητής, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνατρέξῃ ὀλίγον εἰς τὴν ἱστορίαν. Κατὰ περίεργον σύμπτωσιν ὀλιγώτερον ἀπὸ κάθε ἄλλην φορὰν ἔπαιξε ρόλον ἡ ἐπιβολὴ τῶν κομμάτων εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Δημοτικῶν ἀρχῶν. Εἰς μόνην τὴν Ἀθήναν ἀπὸ τοῦ 1899 ποὺ παρουσιάσθη ὁ πατήρ μου εἰς τὰς ἐκλογὰς πλὴν τοῦ θείου τοῦ κ. Ζαΐμη καὶ τοῦ Στ. Δραγούμη, ὅλα τὰ τότε κόμματα ἀντετάχθησαν κατὰ τῆς ἐκλογῆς του καὶ ὑπεστήριξαν τότε τὸν Λάμπρον Καλιφορνάν.

§57Ν. ΒΕΗΣ. Τὸν Δημήτριον Καλιφορνάν.

§58Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τὸν Δημήτριον Καλιφορνάν. Ἐὰν δὲ ἀναγνώσητε τὰς ἐφημερίδας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, θὰ ἴδητε τὸν λυσσαλέον ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον ἔκαμνον τὰ τότε πολιτικὰ κόμματα ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς τοῦ Σπ. Μερκούρη. Καὶ ὅμως ἡ ἐκλογὴ ὑπῆρξε πανηγυρική. Καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἐκλογὴν τοῦ 1903 τὸ αὐτὸ συνέβη. Καὶ τὰ δύο τότε κόμματα ἀντέταξαν ἕνα λυσσαλέον ἀγῶνα ἐναντίον τῆς ἐπανεκλογῆς του. Καὶ εἰς τὴν τρίτην ἐκλογικὴν περίοδον, τοῦ 1907, ἠπειλήθη ὅτι θὰ ἔστελνεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸν Εἰσαγγελέα νὰ τὸν συλλάβῃ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν, διὰ νὰ παρεμποδίσῃ τὸν Ἀθηναϊκὸν λαὸν νὰ τὸν ἐκλέξῃ. Καὶ ὅμως ἐπανεξελέγει. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, τοῦ 1929, ὅταν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, μὲ ἡγέτην τὸν ἱδρυτὴν τοῦ κόμματος, τὸν Ἐλευθ. Βενιζέλον, ἔλαβε θέσιν ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς, μετὰ τὴν περίφημον νίκην ποὺ εἶχε πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους, τὸ 1928, πάλιν ὁ πατήρ μου ἐπεκράτησεν εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας. Δὲν ἐπεκράτησε δὲ διότι ὑπῆρχεν ἕνας κάματος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ διότι ἐπιτελεῖς καὶ στελέχη καὶ διακεκριμένοι προσωπικοὶ φίλοι τοῦ Ἐλευθ. Βενιζέλου, μετὰ τοῦ ὁποίου ὁ πατήρ μου εὑρίσκετο εἰς θανάσιμον ἀντίθεσιν τὸν ὑπεστήριξαν.

§59Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ἀκριβῶς χάριν τῆς ἱστορικῆς ἀληθείας ἤθελα νὰ εἴπω, ὅτι εἶχε διακηρύξει τότε ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι τὰ κόμματα δὲν πρέπει νὰ ἀναμιχθοῦν εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Συνεπῶς ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη εἶχε τὴν πανηγυρικὴν δήλωσιν τοῦ ἰσχυροῦ κυβερνήτου, ὅτι δὲν θέτει πολιτικὸν ζήτημα. Ἑπομένως αὐτὸ ποὺ λέγετε ☐ ☐γονότα. Αὐτὰ χάριν τῆς ἱστορικῆς ἀληθείας.

§60Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ ποὺ λέγετε, κ. συνάδελφε, εἶναι πραγματικῶς ἱστορικὴ ἀλήθεια. Ἐπίσης ὁ ἀείμνηστος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος τότε εἶχε κάμει τὴν αὐτὴν δήλωσιν. Δὲν ὑπῆρξαν ὅμως εἰλικρινεῖς οὔτε ὁ ἕνας, οὔτε ὁ ἄλλος —ὄχι εἰλικρινεῖς ὑπὸ τὴν στενὴν ἔννοιαν. Ὁ μὲν Πάτσης ἐξεπροσώπει τότε τὸν φιλελεύθερον κόσμον καὶ ὁ Μερκούρης ἐξεπροσώπει τὸν ἀντιβενιζελικὸν κόσμον. Ἔτσι ἦσαν τὰ πράγματα. Ἀφῆστε τώρα τὶς δηλώσεις, ποὺ ἔκαμαν μὲ ἀγαθὴν πρόθεσιν οἱ Ἀρχηγοί, ἀλλὰ εἰς τὶς ὁποῖες δὲν ἐπειθάρχησαν τὰ κόμματα. Ἔλεγα ὅμως, ἐὰν δὲν εἴχατε κάμει τὴν διακοπήν, ὅτι παρ’ ὅλην τὴν θέσιν ποὺ εἶχε πάρει τὸ κόμμα καὶ ὄχι ὁ Ἀρχηγός, ὁ ὁποῖος εἶχε κάμει τὴν δήλωσιν, ἐπιτελεῖς, ἐπιστήθιοι φίλοι τοῦ Ἐλευθ. Βενιζέλου τοῦ ἐδήλωσαν: «Σὲ θέλομεν ὡς κυβερνήτην, ἀλλὰ θέλομεν Δήμαρχον τὸν Μερκούρη». Θέλω νὰ εἴπω μὲ αὐτά, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκλογὴ δὲν παίρνει τὸν στενὸν χαρακτῆρα τὸν κομματικόν. Δὲν εἶναι δὲ μόνον αἱ ἐκλογαὶ τῶν Ἀθηνῶν. Ἔχομεν, ὅπως χθὲς ὁ Εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας ἀνέφερε, τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Πατρικίου, ἔχομεν τὴν ἐκλογὴν τοῦ Πειραιῶς, τῶν Πατρῶν καὶ διαφόρων ἄλλων πόλεων, κατὰ τὰς ὁποίας αἱ κυβερνήσεις ἢ τὰ κόμματα κατέβαλον πᾶσαν προσπάθειαν καὶ ὅμως ἀνεδείχθη ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὁ λαὸς ἐνόμιζεν ὅτι θὰ ἦτο ὁ ἄξιος ἄρχοντάς του. Δεύτερος λόγος εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ συνάδελφοι ἀνέφεραν, ὁ κίνδυνος τῆς εἰσδοχῆς ἢ τῆς καταλήψεως τῶν δημοτικῶν ἀξιωμάτων ἀπὸ κόμματα ἢ ἀπὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι ἐπιθυμητὸν λόγῳ μιᾶς κακῆς του πολιτικῆς.

§61Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Οὐσιαστικῶς, ὅπως φαίνεται, διὰ πολλοὺς δὲν ὑπάρχει ἄλλος κίνδυνος παρὰ ὁ κομμουνιστικός. Φοβοῦνται τὸ κομμουνιστικὸν κίνδυνον, αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα μας, κ. Μερκούρη. Φοβοῦνται κακῶς, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου.

§62Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μαζί σας, ὅτι κακῶς φοβούμεθα αὐτὸ τὸ περίεργον θηρίον, ποὺ λέγεται κομμουνισμός.

§63Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ μόνον εἶναι αὐτό, δὲν ὑπάρχει ἄλλο.

§64Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα ὅμως εὑρίσκεται εἰς τὴν νομιμότητα καὶ ζεῖ μέσα εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου ἢ εὑρίσκεται ἐν ἐπαναστάσει καὶ ἐκτὸς νόμου;

§65Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκτὸς νόμου, ἀλλὰ δρᾶ.

§66Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δρᾶ πῶς;

§67Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐμφανῶς.

§68Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀποδώσωμεν κατηγορίας εἰς κόμματα ἢ ὁμάδας, τὰς ὁποίας δὲν εἴχομεν τὸ θάρρος νὰ θέσωμεν ἐκτὸς νόμου. Ἢ εἶναι ἐντὸς νόμου καὶ παρακάθηνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἤ, ἄλλως, ἔπρεπε νὰ ἐπαίρναμεν τὴν εὐθύνην νὰ τοὺς ἀποβάλωμεν τῆς αἰθούσης αὐτῆς.

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καμουφλάρονται.

§70Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐὰν εἶναι κομμουνισταὶ καὶ εὑρίσκωνται ἐκτὸς νόμου, τότε ἔπρεπε νὰ εἴχομεν τὸ θάρρος νὰ ἀναλάβωμεν τὴν εὐθύνην ὄχι μόνον τῆς αἰθούσης αὐτῆς νὰ τοὺς ἀποβάλωμεν, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῶν συνόρων νὰ τοὺς ἐκδιώξωμεν. Ἐὰν ὅμως δὲν ἔχωμεν κανὲν στοιχεῖον διὰ νὰ τοὺς ἀποδώσωμεν μίαν τοιαύτην κατηγορίαν, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κάμνωμεν ὑπαινιγμούς.

§71Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Εἴπομεν καὶ χθὲς ὅτι εἶναι ἐκτὸς νόμου, ἀλλ’ ἐντὸς τῆς Βουλῆς.

§72Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶναι ὀλίγον δύσκολον, ἀγαπητέ μου Ἀρχηγέ, νὰ τὸ καταλάβω αὐτό. Ἀλλὰ μήπως διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ἐπιβάλωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, δώσωμεν μεγαλυτέραν δυνατότητα εἰς τὰ κόμματα ἢ εἰς τὸ κόμμα αὐτὸ νὰ εἰσέλθῃ καὶ νὰ ἐγκαταστήσῃ τοὺς πυρῆνας του ἐντὸς τῆς Δημοτικῆς Ἀρχῆς; Ἐγώ, κύριοι, εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἐὰν δεχθῶμεν τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον, τὸ μόνον ποὺ θὰ ἐπιτύχωμεν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν ἀνεπιθύμητον νὰ τοῦ ἀνοίξωμεν τὴν πόρτα διὰ νὰ μπῇ μέσα εἰς τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας. Διότι ὅταν ὁ ἰσχύων μέχρι σήμερον ἐκλογικὸς δημοτικὸς νόμος ζητῇ, διὰ νὰ ἐκλεγῇ κανεὶς Δήμαρχος καὶ δὴ τῶν μεγάλων πόλεων, νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ 40% —δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν συνάδελφον κ. Στρᾶτον νὰ αὐξήσωμεν ἴσως καὶ τὸ ποσοστὸν εἰς 50%— δὲν νομίζω ὅτι διατρέχει καμμία πόλις τῆς Ἑλλάδος τὸν κίνδυνον νὰ ἐκλεγῇ ἄρχων δημοτικὸς μὲ ἀνατρεπτικὰς ἰδέας. Δὲν γνωρίζω ἐὰν διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον τὴν πρόθεσιν νὰ ἀναμιχθοῦν εἰς τὰ δημοτικὰ ζητήματα, ἐὰν θὰ θελήσουν πλέον νὰ ἀναμιχθοῦν.

§73Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Καὶ τὸ 40% εἶναι πολύ.

§74Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ἐπειδὴ ὑπῆρξεν αὐτὴ ἡ ἀμφιβολία καὶ ὁ φόβος αὐτός, τὸν ὁποῖον οὔτε σεῖς πιστεύετε οὔτε ἐγώ, νὰ τὸ κάμωμεν καὶ 50%.

§75Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ὄχι 50%. Διατὶ νὰ μὴ τὸ κάμωμεν τότε καὶ 60 καὶ 70%;

§76Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἕνα ἄλλο θέμα. Διὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν συμβούλων θὰ συνέλθῃ τὸ συμβούλιον καὶ ἕναν ἐκ τῶν συναδέλφων θὰ τὸν ἐκλέξῃ ὡς Δήμαρχον. Ὑπάρχει καὶ ἐδῶ ἕνα κενὸν βασικόν. Εἰς τὴν πρώτην κατάθεσιν τοῦ νομοσχεδίου ὡμιλούσαμεν περὶ μιᾶς διετίας, κατόπιν μετεβλήθη εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ μίαν τετραετίαν. Ἐρωτῶ, ἐὰν κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας ὁ ἐκλεγεὶς Δήμαρχος ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου χάσει τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτοῦ δηλαδὴ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν ἐκλεκτόρων του, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν μίαν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ὑπάρχῃ καὶ ζήτημα ἐμπιστοσύνης διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ Δημάρχου; Πῶς εἶνε δυνατὸν νὰ ὑφίστανται ἐκλέκτορες καὶ Δήμαρχος χωρὶς νὰ εἶνε δυνατὸν οἱ ἐκλέκτορες, ἐὰν ἴδουν ὅτι ὁ Δήμαρχος αὐτὸς παραστράτησε καὶ πῆρε κακὸν δρόμον, νὰ τὸν ἀφήσουν ἐπὶ μίαν τετραετίαν διότι ἔσφαλλον κατὰ τὴν πρώτην ἐκλογήν; Βεβαίως ἔχομεν πλεῖστα παραδείγματα εἰς ἄλλα κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα ἐκλέγονται Δήμαρχοι καὶ Πρόεδροι Δημοκρατιῶν ἐξ ἐκλεκτόρων, ἀλλὰ τὸ σῶμα τῶν ἐκλεκτόρων ἀποθνήσκει ἀμέσως μετὰ τὴν ἐκλογήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ δημοτικὸν συμβούλιον ἀπὸ τὸ ὁποῖον νὰ ἀντλῇ τὴν δύναμίν του ὁ Δήμαρχος καὶ τὸ δημοτικὸν αὐτὸ συμβούλιον νὰ μὴ ἔχῃ τὴν δυνατότητα νὰ ἐλέγξῃ καὶ τιμωρήσῃ τὸν Δήμαρχον, τὸν ὁποῖον ἔχει ἐκλέξει, ἐὰν ὁ Δήμαρχος αὐτὸς ἔχῃ ἀπομακρυνθῆ τῆς ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ χαραγμένην. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν νομίζω τὸ νομοσχέδιον ἔχει ἕνα βασικὸν κενόν. Ἐγὼ θὰ ἀνέμενα ὁμολογῶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἰδιαίτερα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος νὰ μᾶς ἔφερε ἕνα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐτόνωνε περισσότερον τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας, καὶ θὰ τοὺς ἔκαμεν ὑπαρκτούς, διότι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν εἶνε ἀνύπαρκτοι οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες. Ἐστερήθησαν ὅλων τῶν οἰκονομικῶν των πόρων, ὅπως χθὲς ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσοσιαλιστικοῦ Κόμματος σᾶς ἀνέπτυξεν. Ὁ Δῆμος, μάλιστα, τῆς Πρωτευούσης καὶ τῶν ἄλλων μεγάλων πόλεων εἶναι ἐξάρτημα ἀπὸ τὴν μεγαλοψυχίαν καὶ τὴν γενναιοδωρίαν τοῦ Κράτους, αὐτὰ δὲ τὰ ὁποῖα τοῦ δίδει τὸ Κράτος ἐπαρκοῦν μόνον εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ὑπαλλήλων καὶ εἰς μίαν σκιώδη συντήρησιν τῆς καθαριότητος τῆς πόλεως. Οἱ Δῆμοι οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε ἐδημιούργησαν πόλεις, οἱ Δῆμοι, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὴν ὁδοποιΐαν, τὴν ὕδρευσιν, τὸν φωτισμὸν μὲ τὰ πενιχρότατα τότε μέσα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Αὐτὸ ἀνέμενα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος καὶ Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως· ἀνέμενα ἕνα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἔδιδε σάρκα καὶ ὀστᾶ εἰς τοὺς Δήμους, οἱ ὁποῖοι εἶνε σήμερον πεθαμένοι. Μὴ θελήσωμε νὰ ἀνατρέψωμε τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα. Διὰ τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος αἱ μεγαλοπόλεις κυρίως θὰ εἶνε ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποκτήσουν τοὺς ἄρχοντας, οἱ ὁποῖοι θὰ μπορέσουν μὲ τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχουν τῆς λαϊκῆς ψήφου, νὰ μπορέσουν νὰ ἔλθουν εἰς μίαν συνεννόησιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅταν θὰ ἔχῃ τὸν ἐκλεκτὸν τοῦ λαοῦ ἀπέναντί της, θὰ σκεφθῇ καὶ θὰ ἐγκρίνῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπαναφέρουν εἰς τὴν ζωὴν τοὺς Δήμους, οἱ ὁποῖοι σήμερον εἶνε πεθαμμένοι.

§77Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου χθὲς μὲ διεκόψατε διὰ νὰ εἴπητε ἐκεῖνα ποὺ εἴπατε ἀπόψε, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου δημιουργεῖται ὁ κίνδυνος τῆς εἰσόδου πυρήνων ἐκ τῆς μειοψηφίας. Ἀλλὰ λησμονεῖτε ὅτι καὶ μὲ τὸν ἰσχύοντα νόμον ἡ μειοψηφία εἰσέρχεται εἰς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον καὶ τώρα ἡ μειοψηφία βγάζει συμβούλους.

§78Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Γνωρίζετε ποία μειοψηφία βγάζει τοὺς συμβούλους; Ἠσχολήθητε νὰ μάθετε ποία εἶνε ἡ μειοψηφία, ἡ ὁποία εἰσέρχεται εἰς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον;

§79Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀξιόλογος μειοψηφία. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀξιόλογος μειοψηφία καὶ μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ θεσπιζόμενον τώρα δὲν εἰσέρχεται.

§80Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἰς αὐτὸ ἀπήντησεν ὁ κ. Μπακόπουλος. Ἐὰν σήμερον ὁ κομμουνισμός, τὸν ὁποῖον φοβεῖσθε, κατορθώσῃ καὶ πάρῃ εἴτε τὸ 40% εἴτε ἔλθῃ ἀμέσως ἐπιλαχὼν θὰ πῇ ὅτι ἔχει μίαν σημαντικὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν πιστεύω ὅτι ἔχει, τότε κύριοι εἶνε ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον τὸ ἀστικὸν Κράτος καὶ ἐμεῖς θὰ πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσωμεν δι’ ἄλλων μέτρων.

§81Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μᾶς ἀνησυχεῖ αὐτό.

§82Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐμένα δὲν μὲ ἀνησυχεῖ καθόλου.

§83Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προσπαθήσαμεν δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου νὰ ἀποκλείσωμεν μίαν ἰδεολογίαν. Σεῖς φοβεῖσθε τοῦτο.

§84Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ φοβοῦμαι, ἐπαναλαμβάνω, διότι ἐγὼ δὲν φοβοῦμαι καμμίαν ἰδεολογίαν, ἀλλὰ λέγω ὅτι, ἐνῷ ὑπάρχει πιθανότης διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου νὰ ἔλθῃ δεύτερον τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα, διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον φέρετε σεῖς πρὸς ἔγκρισιν ἐδῶ εἰς τὴν Βουλήν, ἀσφαλῶς, ἀσφαλέστατα ὁ κομμουνιστικὸς πυρήν, τὸν ὁποῖον φοβεῖσθε, θὰ μπῇ μέσα εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχήν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρηστᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§86Δ. ΧΡΗΣΤΑΚΟΣ. Εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, τῆς ὁποίας ἀποτελῶ μέλος, κύριοι βουλευταί, ἐτάχθην ἀνεπιφυλάκτως μὲ τὴν γνώμην τῆς μειοψηφίας, δηλαδὴ μὲ τὴν μὴ ἀποδοχὴν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Καὶ ἐπειδὴ αἱ ἀπόψεις τῆς μειοψηφίας ἀνεπτύχθησαν μετὰ τῆς δεούσης ἐπιστάσεως καὶ σαφηνείας, ἰδίᾳ ἀπὸ τὸν ἐν τῇ αὐτῇ Ἐπιτροπῇ ἐκπρόσωπον συνάδελφον κ. Ντάγγαν, διὰ τοῦτο θὰ ἀρκεσθῶ πολὺ λίγα πράγματα νὰ εἴπω εἰς ἐπίρρωσιν τῆς γνώμης μου, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ πάλιν ἐμμένω, περὶ μὴ ἀποδοχῆς τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Μοῦ φαίνεται ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως ἐκλογῆς συμβούλων, δημοτικῶν τε καὶ κοινοτικῶν, ἐφ’ ὅσον εἶνε ἑνιαῖον τὸ σύστημα κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τίθεται ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ ἰδιαίτατα ἐνώπιον ἑκάστου ἐκλογέως ἡ λύσις, μὴ σᾶς φανῇ παράξενος ἡ ἔκφρασις, μιᾶς διτετραγώνου ἐξισώσεως. Διότι καλεῖται ὁ ἐκλογεὺς νὰ ἐκλέξῃ πρῶτον ἕνα ψηφοδέλτιον συνδυασμοῦ, ἢ θὰ πάρῃ καὶ ἕνα λευκὸν νὰ τὸ καταρτίσῃ, ἐφ’ ὅσον καὶ αὐτὰ ἐπιτρέπεται. Ὕστερα, δεύτερον μέρος, νὰ διαγράψῃ, ἐὰν θέλῃ νὰ διαγράψῃ, νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν θέσιν τῶν διαγραφέντων, ἐὰν θέλῃ νὰ προσθέσῃ, νὰ ὑπερβῇ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐγγεγραμμένων κατὰ τὴν εἰσαχθεῖσαν τροπολογίαν μέχρι τοῦ ⅓, ἐὰν θέλῃ νὰ τὸν ὑπερβῇ, νὰ σκεφθῇ ποίους σταυροὺς προτιμήσεως θὰ βάλῃ ὡς πρὸς τοὺς ὑποψηφίους τοῦ συνδυασμοῦ, ὅπερ προὐτίμησε. Αὐτὰ δὲν μοῦ φαίνεται ὅτι ἀπέχουν πολὺ ἀπὸ τὴν διτετράγωνον ἐξίσωσιν, ὅπως τὴν ὀνομάζει ἡ ἄλγεβρα. Μὰ θὰ μοῦ εἴπητε, ἁπλᾶ πράγματα εἶνε καὶ θὰ τὸ εἴπῃ πρῶτος αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς καὶ ἐκλεκτὸν μέλος τοῦ Σώματος κ. Γιαννόπουλος, ὁ καὶ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ὅτι τέλος πάντων ὁ λαός, ὁ ἐκλογεὺς δὲν θὰ καταγίνῃ εἰς τὴν διαλογήν, ἀλλὰ νὰ καταρτίσῃ κατάλογον ἐκλεγομένων καὶ τοῦτο εἶναι πρᾶγμα, ποὺ ἠμπορεῖ νὰ τὸ μάθῃ. Συμφωνῶ ὅτι αὐτὰ ἠμπορεῖ νὰ τὰ μάθῃ καὶ ὁ τελευταῖος χωριάτης καὶ ὁ τελευταῖος τσοπάνος τοῦ βουνοῦ, ἀλλὰ ἕνα πρᾶγμα, κύριοι, δὲν θὰ μάθῃ ποτέ. Ὁ ἐκλογεύς, καλούμενος νὰ ψηφίσῃ ἕνα ψηφοδέλτιον, περιορίζεται ἁπλῶς νὰ κάμῃ ἕνα κατάλογον προσώπων, ἢ νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ νόημα τῆς ψήφου του; Ἐὰν καλῆται διὰ τὸ πρῶτον, ἔχει καλῶς, ἐκπληροῦται ὁ σκοπός, ἀλλ’ ἐπειδὴ φρονῶ, καὶ ἀναμφιβόλως καὶ ὑμεῖς ὅλοι θὰ φρονεῖτε, ὅτι ὁ ἐκλογεὺς καταρτίζων τὸ ψηφοδέλτιον ἔχει ἐν νῷ σχηματίσει ὅτι πρέπει νὰ ἐπιτύχῃ διὰ τῆς ψήφου του καὶ διὰ τῆς ψήφου τῶν ὁμοφρόνων του ἕνα ὡρισμένον ἀποτέλεσμα καὶ ἐπὶ πλέον τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ἐξαχθῇ καὶ εἰς τὸν ἀναδειχθησόμενον εἰς τὰς κοινότητας πρόεδρον, εἰς δὲ τοὺς Δήμους ἰδιαζόντως εἰς τὸν Δήμαρχον, διότι αὐτὸς ἦτο ὁ σκοπὸς τοῦ ἐκλογέως, μοιραίως πρέπει νὰ καταλήξετε εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ὁ ἐκλογεύς, ἔστω ὁ τελευταῖος τσοπάνης τοῦ βουνοῦ, πρέπει νὰ ἔχῃ συναίσθησιν τῆς ψήφου του μέχρι τοῦ τελικοῦ ἀποτελέσματος. Καὶ ἐρωτῶ: Ὕστερα ἀπὸ ὅλην αὐτὴν τὴν ἀλχημείαν καὶ τὴν πλοκὴν τῆς διτετραγώνου ἐξισώσεως, ὁ ἐκλογεὺς ἀντιλαμβάνεται τὶ τοῦ γίνεται ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκει; Ἐγώ, νομίζω, ὄχι. Καὶ αὐτὰ μέν, ὡς πρὸς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς καὶ ὅλων τῶν ποικίλων ὑπολογισμῶν. Τώρα, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα ἰδιαζόντως τοῦ Δημάρχου, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐκλέγεται διὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἀπολύτου ἢ σχετικῆς, ἐν περιπτώσει μὴ συγκεντρώσεως τῶν ἀπαιτουμένων ψήφων, θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω μίαν φράσιν ποὺ τὴν λέγομεν ὅλοι μας καὶ τὴν ὁποίαν ἔχει κάμει ὁ λαὸς δόγμα διὰ πάντα Ἕλληνα καὶ εἶναι ἕνα πρᾶγμα εἰς τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ Ἕλληνες συμφωνοῦν ἀνεξαρτήτως καὶ τόσον συχνὰ τὴν ἀκούομεν, τὴν φράσιν: «Τὴν ἀναφορά σου στὸ Δήμαρχο». Ἡ ψυχολογία τοῦ λαοῦ δι’ αὐτῆς τῆς φράσεως, εἶναι ὅτι ὁ Δήμαρχος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συγκεντρώνει τὴν συνισταμένην τῶν τοπικῶν συμφερόντων, ὁ ἁρμόδιος διὰ κάθε τι ποὺ πρέπει νὰ τύχῃ μερίμνης καὶ ἐπιλύσεως. Συγκεντρώνει τὸ πνεῦμα τοῦ λαοῦ ἐν τῇ ἐννοίᾳ αὐτῇ, ὅτι δηλ. ἀποβλέπει εἰς τὸν Δήμαρχον ὡς εἰς μίαν ἀνωτέραν προσωπικότητα, ἰδιαζούσης σημασίας, κατὰ τρόπον ὥστε νὰ ἀποτελῇ κάτι τι ποὺ νὰ εἶναι σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός του καὶ ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν του. Δήμαρχος, ὁ ὁποῖος θὰ περάσῃ πρῶτα ἀπὸ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀλχημείας τῶν σταυρῶν, διαγραφῶν, προσθηκῶν, ἀφαιρέσεων κτλ. καὶ ὕστερα θὰ βγῇ μὲ διαιρέσεις μὲ συνδυασμοὺς συμφερόντων καὶ ἴσως ἀπὸ μίαν μικρὰν μειοψηφίαν, ἂν διαιρεθοῦν καὶ δὲν ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπόλυτος πλειονοψηφία, καὶ πᾶμε εἰς τὴν σχετικήν, τότε αὐτὸς δὲν δύναται νὰ εἶναι ὁ ἄρχων ὁ πραγματικῶς ἐκπροσωπῶν τὴν λαϊκὴν γνώμην, δὲν θὰ εἶναι ἐκεῖνος εἰς τὸν ὁποῖον θὰ κάμω τὴν ἀναφοράν μου διὰ κάθε ζήτημα. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τοῦ 1864, τὴν γνώμην ταύτην ἀπηχοῦσα καὶ θέλουσα νὰ δείξῃ τὴν ἀγανάκτησίν της εἰς τὰ προηγούμενα συστήματα, ποὺ τοιαῦτα σκάνδαλα ἐδημιούργησαν, ἔθηκε τὸ γνωστὸν ἄρθρον —τὸ πρὸ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ 1911— ὅπου διὰ συνταγματικῆς διατάξεως κατωχύρωσε τὴν ἄμεσον διὰ καθολικῆς μυστικῆς διὰ σφαιριδίου ψηφοφορίας ἐκλογὴν τῶν Δημοτικῶν Ἀρχόντων. Τώρα, τὰ ὅσα ἐλέχθησαν περὶ ἐπιδιώξεων διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου πρὸς ἀποπολιτικοποίησιν καὶ ἀποκομματισμόν, ὅλα αὐτὰ μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι δολιχοδρομίαι ἀνὰ τοὺς αἰθέρας, διότι ἐνισχύεται ὁ κομματισμὸς περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλην περίπτωσιν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσάγεται εἰς ἀναλογικὸν σύστημα καὶ ὄχι ἀναλογικὸν μὲ τὴν ἁπλότητα, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ εἰσαγόμενον τὴν ὁποίαν βλέπομεν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, ἀλλὰ μὲ τὸν πολύπλοκον μηχανισμόν, τὸν ὁποῖον προανέφερα, διότι πλέον ὁ κομμουνισμὸς εἰσάγεται πανηγυρικώτατα εἰς τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας. Ὅτι δὲ οὕτω ἔχει τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁμολογοῦν αἱ εἰσηγητικαὶ ἐκθέσεις καὶ ἅπασαι αἱ ἀναπτυχθεῖσαι ἀπόψεις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐτάχθησαν ὑπὲρ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου διότι, ὅταν λέγετε ὅτι, σκοπός, εἷς τοὐλάχιστον ἐκ τῶν σκοπῶν, ὁ κύριος σκοπός, εἶναι νὰ ἀποφευχθῇ ἡ εἴσοδος κομμουνιστῶν —ἐὰν θέλετε ἐγὼ προχωρῶ καὶ λέγω: κομμουνιζόντων ἢ ἀριστεριζόντων, διότι ἔχομεν ἀφθονίαν ὅρων— δὲν λέγετε τίποτε ἄλλο παρὰ λέγετε, μὲ ἀρνητικὴν ἔκφρασιν, ὅτι εἰσάγομεν τὸν κομμουνισμὸν καὶ τὸν καλοῦμεν ἐν τῇ ἐπικρατήσει τῶν κομματικῶν ἰδεολογιῶν. Τοῦτο τὸ γεγονός, δεικνύει τὴν πανηγυρικὴν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ πνεύματος τοῦ κομματισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη. Ὑπάρχουν πολλαὶ ἀρχαί, πολλοὶ κατέχοντες ἀξιώματα καὶ λειτουργήματα οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἐξ ἐμμέσου ἐκλογῆς καί, πρωτίστως ἃς ἀναφέρομεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὰ συνταγματικῶς καθιερωμένα καὶ γράμματι καὶ ἐθίμῳ, εἶναι ἡ ἔχουσα τὴν δεδηλωμένην τοῦ Ἔθνους, ἐκπροσωπουμένου διὰ τῆς πλειοψηφίας τοῦ Σώματος, τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Βέβαια καὶ ἡ ἐκλογὴ καὶ ἡ ἀνάδειξις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἔμμεσος ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις συνδέεται καὶ μὲ κάτι τι ἄλλο, συνδέεται καὶ μὲ τὸν διαρκῆ ἔλεγχον καὶ τὴν διαρκῆ ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος, καί, ἑπομένως, ὅταν ἡ ἐμπιστοσύνη αὐτὴ κλονισθῇ, ἡ Κυβέρνησις πέρνει τὰ παπούτσια στὸ χέρι καὶ ἀπέρχεται. Ἐλᾶτε σεῖς τώρα νὰ δημιουργήσετε Δήμαρχον ποὺ θὰ τύχῃ μάλιστα νὰ προέρχεται ἀπὸ μειοψηφίαν, λόγῳ τῆς διαιρέσεως ποὺ θὰ γίνῃ εἰς τὸ ἀναδειχθησόμενον Δημοτικὸν Συμβούλιον, καὶ ὁ ὁποῖος θὰ καθήσῃ εἰς τὸν σβέρκο διὰ μίαν τετραετίαν καὶ δὲν θὰ δύναται νὰ τὸν ἀποπέμψῃ ἡ μειοψηφία, ἡ ὁποία τὸν ἀνέδειξε καί, βλέπουσα καὶ τὸν ἐκτραχηλισμόν του εἰς τὴν διοίκησιν τῶν δημοτικῶν ἔργων, νὰ τὸν κλονίσῃ ἀπὸ τὸ δημοτικὸν ἀξίωμα ....

§87Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως δὲν κλονίζει καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας.

§88Δ. ΧΡΗΣΤΑΚΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας δὲν εἶναι ὑπεύθυνος, διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ποὺ λέγετε σεῖς, εἶχε πολὺ ὀλιγώτερα δικαιώματα ἀπὸ ὅσα ἔχει ὁ κληρονομικὸς ἄρχων, ὁ Βασιλεύς, καὶ.....

§89Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Θέλετε νὰ εἰσάγωμεν εἰς τὸν Δῆμον τὸν κομμουνισμόν;

§90Δ. ΧΡΗΣΤΑΚΟΣ. Λέγω ὅτι θὰ ἔχωμεν Δήμαρχον, ὄχι ἐκλεκτὸν τοῦ λαοῦ ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν Δήμαρχον ἐκλεκτὸν μειοψηφίας δημιουργηθείσης ἀπὸ ὡρισμένα συμφέροντα, ἀπὸ ὡρισμένας τάσεις, αἱ ὁποῖαι κατόπιν, ἐξασθενοῦσαι, δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐπιφέρουν, τοὐλάχιστον κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας.......

§91Ε. ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ μᾶς ἀπαλλάσσει ἀπὸ αὐτὰ τὰ μειονεκτήματα;

§92Δ. ΧΡΗΣΤΑΚΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων ὅτι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ ἔχει ὅλα τὰ προτερήματα καὶ εἶναι ἀπηλλαγμένη μειονεκτημάτων διότι κανὲν τοιοῦτον σύστημα δὲν εἶναι ἀπηλλαγμένον μειονεκτημάτων καὶ μόνον ὁ Πάπας ἰσχυρίζεται ὅτι ἔχει τὸ ἀλάθητον. Ἀλλὰ ἐὰν σταθμήσωμεν τὰ μὲν καὶ τὰ δέ, θὰ καταλήξωμεν ἀσφαλῶς ὅτι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ δίδει κῦρος. Τὸ λαϊκὸν κριτήριον κατὰ ἀμάχητον τεκμήριον παρέχει περισσοτέρας ἐγγυήσεις διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ καλλιτέρου πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν δημοτικῶν συμφερόντων. Ἡ ἔλλειψις λαϊκοῦ κριτηρίου θὰ μᾶς ἀγάγῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἀσημοτήτων.

§93Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Δηλαδή, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι εἶσθε ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου διότι καθιερώνει ἀναλογικὸν σύστημα καὶ ἔμμεσον ἐκλογήν.

§94Δ. ΧΡΗΣΤΑΚΟΣ. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα τὸ θεωρῶ βασικὸν σύστημα καὶ ἀποδεικτικὸν τῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς τὸ θεωρῶ τόσον πολύπλοκον, ὥστε προηγουμένως τὸ ἀπεκάλεσα λύσιν τετραγώνου ἐξισώσεως. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἤθελα νὰ καταλήξω εἶναι ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον ἐὰν ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ καταργήσωμεν τὸν θεσμὸν τοῦ Δημάρχου, εἴτε δι’ ἀμέσου εἴτε δι’ ἐμμέσου, καὶ εἰς τὴν θέσιν αὐτῶν νὰ διορίζεται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου Κυβερνητικὸς Ἐπίτροπος προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐσωτερικῶν δίδοντες συγχρόνως εὐρύτερα δικαιώματα εἰς τὴν Δημαρχιακὴν Ἐπιτροπήν. Αὐτὸ τὸ σύστημα θὰ ἦτο προτιμότερον.

§95Ε. ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐφαρμόζεται ἀλλοῦ αὐτὸ τὸ σύστημα, κύριε συνάδελφε;

§96Δ. ΧΡΗΣΤΑΚΟΣ. Τώρα μοῦ φαίνεται εἰς τὴν Ἱσπανίαν καὶ ἄλλοτε ἐφηρμόζετο εἰς τὴν Ἰταλίαν. Δὲν υἱοθετῶ τὸ σύστημα αὐτό, ἀλλὰ τὸ θεωρῶ ὡς ἔχον ὀλιγώτερα κακὰ ἀπὸ τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμενον. Ἐὰν δεχθῶμεν ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχομεν Δήμαρχον ἐκλεκτὸν τοῦ λαοῦ εἰς τὸν ὁποῖον νὰ ἠμπορῇ κανεὶς νὰ πάῃ τὴν ἀναφοράν του καὶ ἐνταφιάζομεν τὸν πρῶτον βαθμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως, καὶ δι’ αὐτὸ θὰ εἴπω ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ, διότι ἐνταφιάζομεν τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως.

§97Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Εἰς ὅλας τὰς πτέρυγας τῆς Βουλῆς ὑπάρχουν συνάδελφοι ὑπὲρ ἢ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, πλὴν τῆς ἰδικῆς σας ὅπου ὅλοι οἱ συνάδελφοι εἶναι κατὰ καὶ ὁμοφώνως τὸ καταπολεμεῖτε. Μήπως αὐτὸ τὸ κάμνετε διὰ τὴν γαλήνην τοῦ τόπου; Τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ καταπολεμεῖτε ὁμοφώνως αὐτὸ μοῦ φαίνεται εἶναι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου.

§98Δ. ΧΡΗΣΤΑΚΟΣ. Ἐὰν ἄγεσθε ἐκ τοῦ πνεύματος, ὅτι δύνασθε νὰ διαβαθμίσητε τὰ μέλη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς ποιότητας, τότε εἶσθε κατὰ τοῦ συντάγματος καὶ τῶν νόμων....

§99Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἔχει ἀνάγκην γαλήνης δὲν θ’ ἀσχολούμεθα διαρκῶς μὲ τοὺς κομμουνιστάς.

§100Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Συμφωνεῖτε καὶ σεῖς ὅτι σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ μὴ μποῦν μέσα κομμουνισταὶ ἐπειδὴ καὶ σεῖς ἐνδιαφέρεσθε νὰ μὴ μποῦν.

§101Δ. ΧΡΗΣΤΑΚΟΣ. Δὲν εἶπα τέτοιο πρᾶγμα.

§102Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Τὰ θέματα αὐτὰ ὅπως ξεύρετε δὲν λύονται μὲ νόμους καὶ παραγράφους. Ἐὰν θέλωμεν νὰ τὰ ἀντιμετωπίσωμεν χωρὶς δολιχοδρομίες πρέπει νὰ προσθέσωμεν μίαν μόνον παράγραφον «οὐδεὶς δύναται νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν τοῦ δημοτικοῦ συμβούλου ἢ Δημάρχου ἐὰν δὲν ἔχει πιστοποιητικὸν κοινωνικῶν φρονημάτων». (Χειροκροτήματα).

§103Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἴσως ἀκόμη καὶ βουλευτὴς ἄνευ πιστοποιητικοῦ κοινωνικῶν φρονημάτων.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§105Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι, ἀπὸ τὴν μέχρι τοῦδε μακρὰν συζήτησιν ἔχει περίπου ἐξαντληθῆ τὸ θέμα. Γι’ αὐτὸ θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος καὶ νὰ ἀναπτύξω, κυρίως τὸ θέμα τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον καὶ εἶναι ἐπίμαχον. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐντοπίζεται εἰς δύο πράγματα. Εἰς τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν ἀφ’ ἑνὸς καὶ εἰς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν συμβούλων ἀφ’ ἑτέρου. Τὰ δύο αὐτὰ συνθέτουν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Διότι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ ἄνευ τῆς ἀναλογικῆς δὲν θὰ εἶχε νόημα. Ἡ καινοτομία τὴν ὁποίαν τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου εἰσάγει εἶναι ἀναμφισβητήτως σημαντική. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἀπὸ τοὺς σημαντικωτέρους νόμους τοὺς ὁποίους μπορεῖ νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ καὶ κατὰ συνέπειαν ἀξίζει ἡ συζήτησις καὶ ἀξίζει ἡ προσοχὴ μὲ τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία περιβάλλει τὸ θέμα τοῦτο. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου —καὶ τὸ εἶπον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς— ἡ καινοτομία ἡ ὁποία εἰσάγεται εἶναι ἐπιτυχής. Καὶ εἶναι ἐπιτυχὴς ὄχι μόνον ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως, ἀπὸ θεωρητικῆς πλευρᾶς, ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἶναι ἐπιτυχὴς ἐν συσχετίσει μὲ τὴν παροῦσαν πολιτικὴν κατάστασιν τῆς χώρας μας, μὲ τὰς παρούσας συνθήκας τὰς ὁποίας ἀντιμετωπίζομεν. Ἠκούσθησαν πολλὰ ἐπιχειρήματα ἐναντίον τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Δὲν θὰ προσπαθήσω νὰ ἀντικρούσω ὅλα εἰς τὴν σειράν. Πρέπει ὅμως νὰ τονισθῇ ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα αὐτά, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου τοὐλάχιστον, δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα. Οὔτε τὸ ἐπιχείρημα τῆς παραδόσεως ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ θέσιν. Βεβαίως παράδοσις εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ τοῦ Δημάρχου. Ἀλλὰ ἐὰν δὲν εἶναι συμφέρουσα διὰ τὸν τόπον ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ νομίζω ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν οὔτε οἱ μᾶλλον εὐχόμενοι τῶν παραδόσεων, εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν δεχθοῦν. Ἐπίσης ἐλέχθη ὅτι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ δὲν εἶναι δημοκρατικὴ καὶ εἰδικώτερον τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον εἰσάγεται ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἀναφορικῶς ὅμως πρὸς τὴν παροῦσαν πολιτικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου μας δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι τοῦτο ἀντιδημοκρατικόν. Ἔρχομαι ἀμέσως εἰς τὰ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιχειρήματα καὶ κυρίως εἰς τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον διετύπωσε σαφῶς ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἕνας ἐκ τῶν λόγων οἱ ὁποῖοι ὤθησαν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ καθιερώσῃ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν ἦτο ἡ ἐπιθυμία της ὅπως μὴ ἐπιβληθῇ μία ὠργανωμένη μειοψηφία ἀπέναντι τῆς διεσπασμένης τυχὸν πλειοψηφίας. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, κ. συνάδελφοι, νομίζω ὅτι εἶναι βασικὸν καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἐπιδίωξις αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει τίποτε τὸ ἀντιδημοκρατικόν. Ἀντιδημοκρατικὸν θὰ ἦτο τὸ ἄλλο, ἐὰν δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ἔθετε ὑπὸ ἀνίσους συνθήκας ἀγῶνος τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ ἀγωνισθοῦν διὰ νὰ ἐπιτύχουν τὴν νίκην εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Εἶναι γνωστὸν —καὶ αὐτὸ εἶναι ἕνα μειονέκτημα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ὡμολογημένον ὅμως μειονέκτημα— ὅτι ὁ λεγόμενος ἐθνικόφρων πολιτικὸς κόσμος εἶναι διχασμένος, χωρὶς οὐσιαστικῶς ἴσως νὰ βασίζωνται ἐπὶ διαφόρων ἰδεολογικῶν καὶ ἐπὶ διαφόρων προγραμμάτων αἱ ὀξύταται ἀντιθέσεις αἱ ὁποῖαι τὸν χωρίζουν. Καὶ εἶναι ἑπόμενον ὅτι δὲν θὰ καταστῇ δυνατὴ εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν ἡ συμφωνία του ἐπὶ τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα θὰ ὑποδείξουν ὡς ὑποψηφίους Δημάρχους. Κατὰ συνέπειαν ἀνακύπτει αὐτομάτως ὁ κίνδυνος, ἐφόσον ὁ πολιτικὸς κόσμος ὁ ἐθνικόφρων θὰ εἶναι διῃρημένος, ἡ ὠργανωμένη καὶ πειθαρχοῦσα μειοψηφία νὰ κατορθώσῃ νὰ συγκεντρώσῃ καὶ σχετικὴν πλειοψηφίαν. Βεβαίως θὰ ἀντιταχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤδη ἐλέχθη, ὅτι καὶ μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς δὲν ἀποφεύγεται ὁ κίνδυνος ὅπως μία μειοψηφία ἐπιβληθῇ. Ὁ κίνδυνος αὐτὸς ὄντως δὲν ἀποφεύγεται, διότι κατὰ τὴν δευτέραν ἐκλογήν, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖ ὅταν ἡ πρώτη δὲν δώσῃ ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, εἶναι δυνατόν, νὰ ἐπιβληθῇ ὁ ἔχων τὸ ¼ καὶ τὸ ⅕. Ἀρκεῖ νὰ συγκεντρώσῃ τὴν σχετικὴν πλειοψηφίαν. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι καθαρῶς θεωρητικόν. Ὅταν ἡ μειοψηφία ἡ ὁποία πρόκειται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ ἐπιβληθῇ θὰ εἶναι μειοψηφία ἐκφράζουσα μίαν ἰδεολογίαν, ἡ ὁποία ἀντιτίθεται εἰς τὸ κοινὸν αἴσθημα ὅλων τῶν ἄλλων, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι οἱ ἄλλοι θὰ κάμουν ἕναν συνδυασμόν, ὥστε νὰ μὴ ἔλθῃ ἐπιτυχὼν διὰ σχετικῆς πλειοψηφίας ὁ Δήμαρχος τῆς παρατάξεως ἐκείνης ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸν ἀντίποδα τῆς ἰδικῆς της ἰδεολογίας. Κατὰ συνέπειαν, κ. συνάδελφοι, εἶναι βέβαιον ὅτι μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ ἀποφεύγεται ὁ κίνδυνος. Καὶ ἀποφεύγεται διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ὁ διασπασμένος πολιτικὸς κόσμος, ἀναμφισβητήτως θὰ τὸ ἔχουν ἐνώπιόν των οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι οἱ ὁποῖοι θὰ συνέλθουν ἐπὶ τῷ αὐτῷ διὰ νὰ ἐκλέξουν τὸν Δήμαρχον. Νομίζω ὅμως κ. συνάδελφοι ὅτι τὰ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιχειρήματα δὲν ἐξαντλοῦνται εἰς αὐτὰ καὶ μόνον. Τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, ἔχει καὶ βασικώτερα πλεονεκτήματα. Ἐλέχθησαν πολλά, κ. συνάδελφοι, ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος ἐὰν μέχρι σήμερα οἱ δήμαρχοι γενικῶς ἐπέτυχον. Ἀνεφέρθησαν ὀνόματα ἐπιτυχόντων Δημάρχων, οἱ ὁποῖοι ἀναμφισβητήτως κοσμοῦν τὸ δημαρχιακὸν στερέωμα τῆς χώρας μας. Τιμῶμεν τοὺς Δημάρχους αὐτούς. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι αὐτὰ ἀποτελοῦν μίαν μικρὰν μειοψηφίαν. Ἀτελείωτος θὰ ἦτο ὁ ὁρμαθὸς τῶν ἀντιθέτων περιπτώσεων. Θὰ ἐβλέπατε καὶ Δημάρχους κομματιζομένους, ἀνικάνους, φαύλους. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τὸ μέχρι τοῦδε σύστημα ἔδωσε τοὺς ἀρίστους Δημάρχους. Εἰδικώτερον σήμερον οἱ Δῆμοι ἀντιμετωπίζουν ἐκτάκτως δυσχερεῖς συνθήκας. Ἐπέρασαν ἀπὸ τὴν δικτατορίαν τοῦ Μεταξᾶ μὲ τοὺς διωρισμένους Δημάρχους ἀπὸ τὴν κατοχὴν μὲ τοὺς ἐπίσης διωρισμένους γερμανοδούλους Δημάρχους καί, δυστυχῶς τὸ καθεστὼς αὐτὸ συνεχίζεται. Ὁ πόλεμος μὲ τὶς καταστροφὲς ἐσώρευσε τεράστια προβλήματα εἰς τοὺς Δήμους. Ἐπὶ πλέον δέ, κύριοι συνάδελφοι, οἱ Δῆμοι σήμερον ἀντιμετωπίζουν μεγαλειτέρας δυσχερείας καὶ ἔχουν ἀνάγκην ἐνισχύσεως ἐκ μέρους τοῦ Κράτους καὶ δὴ ἀπὸ τὸ σχέδιον Μάρσαλ. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἡ παροῦσα στιγμὴ διὰ τοὺς Δήμους εἶναι κρίσιμος καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἐὰν ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν εὑρεθῇ μία προσωπικότης ἡ ὁποία θὰ κατωρθώσῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ προβλήματα τῶν Δήμων. Τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς προσωπικότητος εἶναι πράγματι σπουδαῖον, διότι εἶναι σπάνιον νὰ εὑρεθοῦν τοιαῦται προσωπικότητες εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν καὶ ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Δημάρχους. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χρειάζεται κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι νὰ ἐκλεγοῦν οἱ ἄριστοι δημοτικοὶ σύμβουλοι μὲ τὰ σχετικὰ προσόντα καὶ ἐξ αὐτῶν ὁ καλλίτερος νὰ ἐκλεγῇ Δήμαρχος. Διότι κ.κ. συνάδελφοι ὁ διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἐκλεγόμενος διὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ Δημάρχου θὰ εἶναι κατ’ ἀνάγκην συνδεδεμένος μὲ τὸ κόμμα του καὶ θὰ ἔχωμεν τότε τὸν κομματικὸν Δήμαρχον ὅστις θὰ εἶναι ὁ περισσότερον ἐπικίνδυνος διότι θὰ ἐπηρεάζεται οὗτος ἀπὸ τὰ δημαρχιακὰ κόμματα τὰ προνομιακὰ κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ τὸν ἐπηρεάζουν περισσότερον ἀπὸ τὰ μεγάλα πανελλήνια κόμματα. Τὰ ἀποτελέσματα δὲ τὰ ὁποῖα θὰ προκύψουν ἐκ τῆς διπλῆς αὐτῆς ἀναμίξεως τῶν κομμάτων των μὲ τὸν Δήμαρχον δὲν θὰ εἶναι τὰ προσδοκώμενα διότι οἱ Δήμαρχοι διὰ νὰ πάρουν ψήφους θὰ δώσουν ὑποσχέσεις καὶ οὕτω θὰ χάσουν τὴν ἐντιμότητα καὶ τὴν αὐστηρότητα τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχουν. Τὸ ζήτημα κ.κ. συνάδελφοι εἶναι πῶς νὰ εὑρεθῇ τὸ καλύτερον Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ κοντὰ εἰς αὐτὸ ὁ καλύτερος σχετικῶς Δήμαρχος. Νομίζω ὅτι μὲ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ αὐτὸ ἐπιτυγχάνεται ἀπολύτως. Αἱ τελευταῖαι ἐκλογαὶ ἀπέδειξαν κ. κ. συνάδελφοι, ὅτι ὁ δεσμὸς τοῦ ψηφοφόρου μὲ τὰ κόμματα δὲν εἶναι τόσον στενὸς ὅσον διετείνετο καὶ ἀνεμένετο. Τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ εἰς εὐρυτέραν ἔκτασιν προκειμένου περὶ τῶν δημοτικῶν συμβούλων καὶ ἡ ἐκλογὴ αὐτῶν θὰ γίνῃ μὲ ψυχραιμίαν ἀνεπηρέαστος ἀπὸ οἱονδήποτε κομματικὸν ὑπολογισμόν, διότι οἱ ψηφοφόροι θὰ ψηφίσουν ἐλευθέρως ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος εἶναι ἄξιος, τὰ δὲ ψηφοδέλτια θὰ ἀπαρτίζωνται ἀπὸ τοὺς καλυτέρους καὶ οὕτω δὲν θὰ ἔχωμεν διαγραφὰς ὀνομάτων εἰς τὰ ψηφοδέλτια. Κατὰ συνέπειαν διὰ τῆς αὐτομάτου ἐπιλογῆς ὑπὸ τοῦ ψηφοφόρου καὶ διὰ τῆς ὑποχρεωτικῆς τοποθετήσεως τῶν καλυτέρων ἀτόμων εἰς τὸ ψηφοδέλτιον, θὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐκλογὴν ὡς Δημάρχου τοῦ καλυτέρου προσώπου. Διὰ τῆς ἐκλογῆς λοιπὸν τοῦ καλυτέρου Δημοτικοῦ Συμβουλίου θὰ ἐπιταχυνθῇ τὸ πρῶτον βῆμα καὶ διὰ τῆς ἐκλογῆς μεταξὺ αὐτῶν τοῦ καλυτέρου, ὡς Δημάρχου τὸ δεύτερον. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κ. κ. συνάδελφοι, ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἔχει καὶ τὰς ἀδυναμίας του καὶ ἡ κυριωτέρα ἐξ αὐτῶν εἶναι ἡ καθιέρωσις ἑνὸς πολυπλόκου συστήματος. Δὲν ἔχει ἀξίαν τί θὰ βγῇ καὶ πολὺ ὀρθῶς πολλοὶ συνάδελφοι ἀντετάχθησαν διότι ἡ ἔννοια τῆς δημοκρατικότητος δὲν περιλαμβάνει μόνον νὰ ρίχνῃ ὁ ψηφοφόρος τὴν ψῆφον του ἀλλὰ νὰ ξεύρῃ καὶ τὰς συνεπείας τῆς ψήφου του καθὼς καὶ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Εἰς τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν παρετήρησα, ὅτι ἐλάχιστοι τῶν μελῶν αὐτῆς, ἀντελήφθημεν τὸ πολύπλοκον μαθηματικὸν σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ἐκλέγονται οἱ Δημοτικοὶ Σύμβουλοι πολὺ δὲ περισσότερον θὰ τὸ ἀντιληφθοῦν οἱ ψηφοφόροι. Αὐτὸ εἶναι ἓν μειονέκτημα τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἀντισταθμίζεται μὲ τὰ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα ἀνέφερον. Ἐπίσης, κ. κ. συνάδελφοι, ἕτερον μειονέκτημα τοῦ παρόντος νομοσχεδίου εἶναι ὅτι δημιουργεῖ τὴν πιθανότητα τῆς μὴ ὑπάρξεως δυνατότητος εὐχεροῦς καὶ γονίμου συνεργασίας μεταξὺ τοῦ Δημάρχου καὶ τῶν Δημοτικῶν Συμβούλων οἵτινες θὰ ἀναδειχθοῦν. Νομίζω, ὅτι τὸ ἐλάττωμα αὐτὸ θεραπεύεται μὲ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν προτείνει ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ἐπιτροπὴ καὶ ἡ ὁποία ὁρίζει τὴν θητείαν τοῦ Δημάρχου 4ετῆ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον μειοῦται ἡ ἐξάρτησις τοῦ Δημάρχου ἐκ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Παραλλήλως θὰ ἔλεγα ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνδεχομένως θὰ ἠδύνατο νὰ μελετήσῃ, τροποποίησιν τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἁρμοδιότητας καὶ τὰς σχέσεις ἁρμοδιότητος μεταξὺ τοῦ Δημάρχου καὶ τῶν δημοτικῶν συμβούλων. Τὴν παρατήρησιν κάμνω τελείως ἐν παρόδῳ. Τὸ τελικὸν συμπέρασμα ὅλων τῶν ἀνωτέρω εἶναι ὅτι ἔχετε ἐνώπιόν σας ἕνα νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον, ἐξεταζόμενον ἀπὸ ἀπολύτως θεωρητικῆς ἀπόψεως, ἐμφανίζει ἀτελείας, τὸ ὁποῖον, ὅμως, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐν ὄψει τῆς σημερινῆς πραγματικότητος, δίδει τὴν καλυτέραν λύσιν εἰς τὸ πρόβλημα τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Χρέος μας εἶναι νὰ κάμωμεν ἐκλογὰς τὸ ταχύτερον δημοτικῶν ἀρχόντων διὰ νὰ λείψῃ τὸ αἶσχος τῶν διωρισμένων δημάρχων. Ἀλλὰ νὰ κάμωμεν κατὰ τὸν καλύτερον τρόπον τὰς ἐκλογὰς καὶ νὰ δώσωμεν τοὺς καλυτέρους ἄρχοντας εἰς τοὺς δήμους. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον. (Χειροκροτήματα).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Κοτζιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§107Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν Βουλήν, ἀπὸ τοῦ ἱστορικοῦ τούτου βήματος. Κατὰ συνέπειαν ζητῶ τὴν ἐπιείκειάν σας, διότι καὶ κοινοβουλευτικὴ πεῖρα δὲν ὑπάρχει καὶ ἐπειδὴ ἔχω συνηθίσει νὰ ὁμιλῶ ἀπὸ ἄλλα βήματα ἴσως ἡ ζωηρότης μου νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μὲ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν τάξιν. Ὁμιλοῦμεν διὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἐνεπνεύσθη, δὲν ξεύρω ποίαν νύκτα ἢ ποίαν ἡμέραν, ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἕνα νομοσχέδιον ἀπὸ τὰ σοβαρώτερα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ρυθμίσῃ τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς γενικωτέρου προγράμματος, μιᾶς γενικωτέρας πολιτικῆς. Καὶ ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων, τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς, χωρὶς νὰ εἴπωμεν τίποτε περὶ τῶν πόλεων αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ διευθυνθοῦν ἢ νὰ διοικηθοῦν ἀπὸ τοὺς Δημάρχους τοὺς ὁποίους καθορίζει τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ὁμιλοῦμεν τίποτε περὶ τοῦ συστήματος τῆς διοικήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τοῦ κράτους δικαίου τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ τόσην ὑπερηφάνειαν πάντοτε μᾶς παρουσιάζει. Δὲν ὁμιλοῦμεν τίποτε πῶς θὰ ὀργανωθῇ ἕνα πρᾶγμα τὸ ὁποῖον κατήντησε ὅπως κατήντησεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, αὐτὸ ποὺ λέγεται Δῆμος καὶ Κοινότης. Διότι, ἂς ὁμιλήσωμεν καθαρά· σᾶς ὁμιλεῖ ἡ πεῖρα, ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος πέρασε ἀπὸ ἐκεῖ μέσα. Τόσες ἡμέρες ἀκούω ἐδῶ θεωρίες, πράγματα τὰ ὁποῖα γράφονται εἰς τὰ βιβλία ἀλλὰ τὰ ὁποῖα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν δὲν γίνονται. Διότι καὶ ἐγὼ ἐσπούδασα Διοικητικὸν Δίκαιον καὶ ἐγὼ ἔμαθα πῶς γίνονται ὅλες αὐτὲς οἱ ἱστορίες, τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ εἰσέλθῃς εἰς τὸν Δῆμον βλέπεις ὅτι δὲν γίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα. Καὶ ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς ὀργανώσεως τῶν Δήμων μόνον ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν Δημάρχων. Ἀπορῶ δὲ πῶς ἕνας ἄνθρωπος τῆς ἐμπνεύσεως τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ζωτικότητος καὶ τῆς δημιουργικότητός του, δὲν ἠθέλησε νὰ τοποθετήσῃ εὐρύτερον τὸ ζήτημα τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως διὰ νὰ τὴν ἀναδιοργανώσουμε καὶ νὰ τὴν ξαναζωντανεύσουμε, δεδομένου ἂς τὸ εἴπωμεν καθαρά, ὅτι κατήντησεν ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις ἕνα εἶδος παλλακίδος τῶν διευθυνόντων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Νομαρχῶν. Διότι δὲν ὑφίσταται σήμερον ἡ ἔννοια τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως δὲν ὑφίσταται ἡ ἔννοια τῆς κοινότητος ἢ τοῦ δήμου. Εἶναι ἁπλῶς μία ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν, μία ὑπηρεσία τῆς Νομαρχίας, εἰς τοιοῦτον σημεῖον ὥστε ὁ Δήμαρχος δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ τὸν Γενικόν του Γραμματέα. Διότι ἀπὸ τῆς κατοχῆς καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς δικτατορίας τοῦ Ἰωάννου Μεταξᾶ δὲν ὑπῆρξεν αἱρετὸς Δήμαρχος. Ὑπῆρξαν μόνον διωρισμένοι. Ὅλαι δὲ αἱ πράξεις των ἀπέβλεπον εἰς τὸ νὰ ἀτονίσουν, νὰ σβύσουν τὴν ἔννοιαν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Ὑπάρχουν νόμοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τελείως ἐξουδετερώσει καὶ ἐκμηδενίσει τοὺς Δήμους. Ἐπ’ αὐτῶν σιωπᾶ καὶ οὐδεμίαν παρηγορίαν μᾶς δίδει ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρόκειται νὰ καταργηθοῦν οἱ νόμοι αὐτοί.

§108Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερν.). Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον, δὲν εἶναι τὸ μόνον.

§109Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀρχίσητε ἀπὸ ἀλλοῦ.

§110Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερν.). Λάθος. Διότι ἔρχονται αἱ ἐκλογαὶ καὶ θὰ πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ αὐτάς.

§111Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν μπορῶ νὰ σᾶς παρακολουθήσω. Ἐγὼ ἔρχομαι νὰ κάμω μίαν ἔκκλησιν καὶ τὸ φωνάζω ὅτι κάτι κακὸν συμβαίνει, κάποιο ἀτύχημα, κάποιο τέρας πρόκειται νὰ ἐμφανισθῇ. Ἐπερίμενα ὀργάνωσιν, σύστημα καὶ ὑποδείξεις τοιαύτας αἱ ὁποῖαι νὰ μᾶς δώσουν τὴν πεποίθησιν ὅτι πράγματι θὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸν κομματισμόν. Καὶ ἀποτελεῖ κομματισμόν, κ. Πρόεδρε, τὸ γεγονὸς τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ὅπου ὑμεῖς ἴσως μὴ ἔχοντες τὴν δυνατότητα νὰ ἐκλέξητε ἀμέσως Δημάρχους, κατορθώνετε οὕτω ὡς μειοψηφία ἐν τῷ σχήματι τῷ πολιτικῷ νὰ εἰσέλθετε ἐμμέσως εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια τὰ ὁποῖα δὲν θὰ μπορούσατε νὰ τὰ ἀντικρύσητε διὰ μιᾶς ἀμέσου ἐκλογῆς.

§112Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερν.). Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλατήριον; Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ!

§113Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Ἕν ἐκ τῶν ἐλατηρίων. Θὰ σᾶς ὁμιλήσω δι’ ἀριθμῶν κ. Πρόεδρε. Ἡ πρόθεσίς μου δὲν εἶναι ἀντιπολιτευτικὴ κ. Πρόεδρε. Δι’ αὐτὸ ἐκηρύχθην ἀνεξάρτητος διὰ νὰ ἔχω τὴν συνείδησίν μου ἐλευθέραν, χωρὶς νὰ ἔχω ἀφεντικὸ στὸ κεφάλι μου, ἐνῷ πλεῖστοι ἐκ τῶν ὑμετέρων βουλευτῶν θὰ ἀναγκασθοῦν νὰ ψηφίσουν σύμφωνα μὲ τὴν ἰδικήν σας ἄποψιν ἀνεξαρτήτως τῆς προσωπικῆς των γνώμης. Καὶ γνωρίζω πόσοι εἶναι ἀντίθετοι τοῦ νομοσχεδίου κ’ ἐν τούτοις θὰ ψηφίσουν ὑπέρ...

§114ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς ἐκάματε τὸν πρῶτον νόμον κατὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως, τὸν νόμον ἱδρύσεως τοῦ Ὑπουργείου Διοικήσεως Πρωτευούσης.

§115Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἔργον διὰ τὸ ὁποῖον εἶμαι ὑπερήφανος καὶ τὸ ὁποῖον δὲν μπορεῖτε νὰ τὸ θίξετε διότι δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ ἀντιληφθῆτε τὴν ἀπόδοσιν τοῦ ἔργου, εἶναι τὸ ἔργον τῆς ὑπουργίας μου ὡς Ὑπουργοῦ Διοικητοῦ Πρωτευούσης. Καὶ ὁλόκληρος ἡ περιφέρεια Διοικήσεως Πρωτευούσης θὰ παρεκάλει νὰ ἔχῃ ἄλλην μίαν φορὰν τὸν Κοτζιᾶν Διοικητὴν καὶ νὰ δημιουργήσῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε. Λυποῦμαι διότι σκέπτεσθε κατ’ αὐτὸν τὸν στενὸν τρόπον.

§116Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Κάτι ποὺ ἔγινεν ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ διατὶ τὸ ἐξυμνεῖτε. Μίαν ἁμαρτωλὴν περίοδον...

§117Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Ἁμαρτωλὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν ἐπετέλεσαν ἔργον. Ἁμαρτωλαὶ δὲν εἶναι αἱ καταστάσεις αἱ ὁποῖαι ἔχουν νὰ ἐπιδείξουν ἔργα τὰ ὁποῖα βοοῦν. Μίαν 28ην Ὀκτωβρίου δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ τὴν χαρακτηρίζετε ἁμαρτωλήν. Δὲν ἐπιτρέπω νὰ χαρακτηρίζεται ἁμαρτωλὸν ἕνα καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἐδόξασε τὴν Ἑλλάδα καὶ σᾶς ἔφερε σήμερον νὰ κάθεσθε ἐδῶ...

§118Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μὴ εἶσθε τόσο πολὺ μετριόφρων.

§119Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Εὐχαριστῶ πάρα πολὺ διὰ τὴν ὑπόδειξιν ὅτι ἀποτελεῖ πρᾶξιν μὴ μετριόφρονα τὸ γεγονὸς ὅτι ἀναγνωρίζετε μίαν ἱστορικὴν ἀλήθειαν. Ἔχω ἀριθμοὺς κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως οἱ ὁποῖοι λέγουν τὰ ἑξῆς: Νὰ πάρωμεν ἕνα παράδειγμα καὶ θὰ ἰδῆτε ἐὰν εὐσταθῇ, ἐὰν μοὶ ἐπιτρέψητε ἡ σκέψις μου, ἢ ἴσως ἡ πεπλανημένη μου ἀντίληψις, ὅτι θέλετε καὶ ὑμεῖς καὶ ὄχι ἡ μειοψηφία, διότι ἀποτελεῖτε μειοψηφίαν ἐν τῷ σχήματι τῷ πολιτικῷ, νὰ ὑπεισέλθητε εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ τῆς ἀναλογικῆς. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου ἐν Ἀθήναις εἰς 193 τμήματα τῶν Ἀθηνῶν, δηλαδὴ τὰ συγκροτοῦντα τὸν ἐκλογικὸν σύλλογον διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Δημάρχου, ἐψήφισαν 117.000 ψηφοφόροι. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἔλαβε 18.041, οἱ Φιλελεύθεροι 11.598, ὁ κ. Παπανδρέου, τὸ Κόμμα Παπανδρέου, διότι παραδόξως εἰς τὰς ἐκλογὰς κατήργησε τὸν τίτλον τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος δὲν ἠξεύρω διατί...

§120Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Εἶναι θέμα τοῦ λόγου σας αὐτό;

§121Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς ὑπῆρχε τὸ Κόμμα Παπανδρέου. Ὅταν ὁ ἀρχηγός σας ἐγύρισεν ἀπὸ μίαν ἐκλογικὴν περιοδείαν....

§122ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶσθε ἐκτὸς θέματος.

§123Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ αὐτοδιοικήσεως ὅταν ὁ ἴδιος ἐκλοτσήσατε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς ἔδωσεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός;

§124Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Πολὺ εὐθηνὴ δημοκοπία. Ἐὰν ἔχετε τίποτε ἐπιχειρήματα σοβαρώτερα νὰ σᾶς παρακολουθήσω.

§125Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κατήργησεν ὁ κ. Παπανδρέου τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα, διότι εἶχε προσωπικότητα. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἔφτιαξε τὸν Βενιζελισμὸ καὶ Ἀντιβενιζελισμό. Δι’ αὐτὸ τὸ κατήργησεν. Βγῆτε καὶ σεῖς καὶ κάμετε τὸ Κοτζικὸν Κόμμα.

§126Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι μία ἀνεξάρτητος μονάς. Ἂς εἴπωμεν, λοιπόν, τὸ Κόμμα Παπανδρέου ἔλαβε 14.519, Μ. Ε.Α. 7.734, Ἐθνικὸν Κόμμα 2.520, Νέον Κόμμα 3.929, Π.Α.Π. 9.083, Ε.Π.Ε.Κ. 16.244, Ἐθνικὸν Ἀγροτικὸν 823, Κόμμα Ἐργαζομένων 3.344, Ἀνεξάρτητοι Φιλελεύθεροι 1.580, Ε.Π.Ε.Λ. 1.085, Κόμμα Χριστιανικῆς Ἑνώσεως καὶ Μεμονωμένοι ὑποψήφιοι 1.229. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις διὰ τοὺς τίτλους ποὺ εἶπον τῶν Κομμάτων, τότε πρέπει νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ἡ παράταξις ἡ Ἐθνικόφρων, πῶς θέλετε νὰ τὴν ὀνομάσωμεν, ἔλαβε 91.629, ἡ δὲ Δημοκρατικὴ παράταξις 25.907. Τώρα κατὰ ποίαν λογικήν, κατὰ ποίαν οἰκονομίαν, κατὰ ποῖον σύστημα ἀλχημικόν, κατὰ ποίαν ἀλγεβρικὴν μέθοδον, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος Παπανδρέου; —δι’ ἐμὲ ὁ σεβαστὸς κ. Παπανδέου,— κατώρθωσε νὰ φέρῃ ἐπιχείρημα ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ μειοψηφία, δηλαδὴ οἱ 25.907 ψῆφοι, νὰ ἐπικρατήσουν εἰς μίαν δημοτικὴν ἐκλογὴν καὶ νὰ πάρουν τὴν Δημαρχίαν, αὐτὸ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν μπορῶ νὰ τὸ καταλάβω.

§127Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ὁ νόμος γίνεται μόνον διὰ τὰς Ἀθήνας;

§128Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Κυβερνήτης δὲν εἶμαι ἐγώ. Εἶμαι ἁπλῶς βουλευτής. Ἑπομένως, στατιστικὴ ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος δὲν μπορῶ νὰ ἔχω προσωπικῶς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι οἱ ἀριθμοὶ τῶν Ἀθηνῶν. Τοὺς ἀριθμοὺς τῆς γενικῆς, ἂς εἴπωμεν, στατιστικῆς, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τοὺς ἔχω, νομίζω δὲ ὅτι δὲν τοὺς ἔχει ἀκόμη καὶ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§129Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὡμίλησε κανεὶς περὶ κινδύνου τῶν Ἀθηνῶν. Δὲν ὡμίλησε κανεὶς διὰ τὰς Ἀθήνας.

§130Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Ἀφήσατε νὰ τελειώσω τὸν συλλογισμόν μου.

§131Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Νὰ ἴδωμεν τὰ γενικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δίδουν τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον ζητεῖτε.

§132Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Δὲν τὰ ἔχω τὰ γενικὰ διὰ Δημοτικὰς ἐκλογάς, ὅπως τῆς Νέας Ἰωνίας, Καισαριανῆς κ.λ.π.

§133Α. ΙΩΣΗΦ. Ὑπάρχουν τὰ γενικὰ ἀποτελέσματα διὰ τὴν Νέαν Ἰωνίαν. Ἐκεῖ ἡ Δημοκρατικὴ παράταξις ἐπῆρε 44%, εἰς δὲ τὴν Καισαριανὴν τὰ 40%.

§134Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Αὐτὸ ἐνισχύει τὴν ἰδικήν μου ἄποψιν, κατὰ πόσον μπορεῖ τὸ 44% νὰ ἐπιδράσῃ ἐπάνω εἰς τὸ 56%.

§135Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Ἐὰν μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἴχετε βεβαίαν τὴν ἐπιτυχίαν σας ὡς Δημάρχου Ἀθηνῶν, θὰ ἦσθε ἐναντίον αὐτῶν;

§136Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Δὲν ἐσκέφθηκα νὰ ἐκτιμῶ τὰ ζητήματα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀτομικῶν μου συμφερόντων. Ἔταξα τὸν ἑαυτόν μου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος μου καὶ βλέπω πάντοτε μόνον τὸ συμφέρον τὸ τοπικόν, ὅταν πρόκειται περὶ τοπικοῦ καὶ μόνον τὸ συμφέρον τὸ γενικόν, ὅταν πρόκειται περὶ γενικοῦ. Δὲν ὁμιλῶ διὰ τὸ ἄτομόν μου, ἀλλὰ διὰ τὸν τόπον μου μὲ τὰ αὐτὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχετε καὶ ὑμεῖς. Εἴπομεν, λοιπόν, ὅτι 91.000 εἶναι οἱ λεγόμενοι ἐθνικόφρονες εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ κατὰ τὸν ἀγαπητὸν κ. Ἰωσὴφ 56% εἰς Ν. Ἰωνίαν. Ὥστε βλέπομεν παντοῦ μίαν μειοψηφίαν, ἡ ὁποία, κατὰ τὰς θεωρίας καὶ τὴν ἀλχημείαν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τῶν Δήμων. Ὁμολογῶ ὅτι αὐτὸ δὲν τὸ ἀντιλαμβάνομαι, πιστεύω δέ, ἐν τιμῇ, ἐὰν ὑπάρχῃ κίνδυνος νὰ γίνῃ αὐτό, εἶναι μόνον διότι δὲν εἴμεθα, οἱ λεγόμενοι ἐθνικόφρονες, εἰς σημεῖον τόσον ὑψηλόν, ὥστε νὰ σκεφθῶμεν ταπεινά, κομματικά, διὰ τὸν Δῆμον. Διότι ἐὰν εἴχομεν ὅλοι ἐπάνω μας τὴν ἀντίληψιν τὴν εὐρυτέραν, δὲν θὰ ὑπῆρχεν οὐδεὶς κίνδυνος. Διότι θὰ ἐσυμφωνοῦσαν ὅλοι, ἰδίως δὲ τὸ σχῆμα τὸ Κυβερνητικόν, τὸ ὁποῖον διὰ νὰ κυβερνήσῃ ὑποτίθεται ὅτι ἔχει τὴν πλειοψηφίαν, θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποδείξῃ Δήμαρχον, νὰ ἐκλεγῇ ὁ Δήμαρχος τοῦ σχήματος τοῦ Κυβερνητικοῦ ὡς ἐκπρόσωπος μιᾶς πλειοψηφίας. Δυστυχῶς, δὲν ὑπάρχει ὁμογνωμία, δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν τάξιν τῶν λεγομένων Ἐθνικοφρόνων ὁ ἀνάλογος πατριωτισμός, δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς μέσα μας ὁ παλμὸς καὶ παρουσιάζομεν σημεῖα σηψαιμίας καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ κινδύνου ποὺ παρουσιάζεται εἰς τὴν παράταξιν αὐτήν. Κατὰ συνέπειαν, κύριοι, δὲν πταίει τὸ σύστημα, πταίει ὁ ἰδικός μας ἐγκέφαλος καὶ οἱονδήποτε σύστημα καὶ ἂν ἔχωμεν καὶ οἱασδήποτε μεθόδους καὶ ἂν ἔχωμεν, ἂν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι δὲν ἀντιληφθῶμεν τοὺς κινδύνους αὐτούς, θὰ ἔλθῃ ἡ μειοψηφία νὰ διευθύνῃ διότι εἶναι συντεταγμένη καὶ πειθαρχοῦσα, ἔναντι τῆς ἀπειθαρχήτου μάζης τῶν ἐθνικοφρόνων, εἴτε διὰ τῆς ἀμέσου εἴτε διὰ τῆς ἐμμέσου. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ ἡ μὲν ἐθνικόφρων παράταξις νὰ παρουσιασθῇ κατατετμημένη, μὲ διαφόρους συνδυασμούς, ἀλληλοσυγκρουομένη καὶ ἀλληλοτρωγομένη, ἡ δὲ μειοψηφία νὰ παρουσιασθῇ συντεταγμένη καὶ πειθαρχημένη εἰς μίαν ἐντολήν. Ἔχομεν δείγματα πῶς ἐργάζονται καὶ πόσον ἐπικινδύνως ἐργάζονται οἱ ἀριστεροὶ καὶ ἔχομεν δείγματα πόσον κακῶς μαχόμεθα καὶ πρέπει νὰ ἀναθέτωμεν τὴν μάχην εἰς τὸ χακί.... (Θόρυβος. Ὁμιλεῖ ἐν μέσῳ θορύβου κωδωνοκρουσιῶν, δὲν ἀκούεται εὐκρινῶς ὁ ρήτωρ).... διὰ νὰ τὰ βγάλωμε πέρα. Ὑπάρχει καὶ ἡ ἀδυναμία τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ποὺ νομίζει ὅτι ἔχει τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας φέουδα διὰ νὰ κάνῃ ρουσφέτια. Καὶ ἔχομεν παράδειγμα τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος διώρισεν εἰς τὸν Δῆμον Ἀθηναίων τὸν καθ’ ὅλα ἄριστον, τὸ ὁποῖον ἴσως θὰ διώριζα καὶ ἐγώ, ἀλλὰ ἀποτυχόντα βουλευτὴν κ. Λαμπρινᾶκον, χωρὶς νὰ ἐρωτηθῇ ἡ γνώμη ἢ μᾶλλον ἠρωτήθη ἡ γνώμη τοῦ κ. Πιτσίκα καὶ τὸ ἐδέχθη διότι ἦτο διωρισμένος Δήμαρχος καὶ διώρισεν ἀκόμη εἰς τὸν Δῆμον Πειραιῶς τὸν καθ’ ὅλα ἄριστον καὶ ἀποτυχόντα βουλευτὴν κ. Μητρόπουλον. Αὐτὰ συμβαίνουν, ὅταν εἴμεθα συνηθισμένοι νὰ κάμνωμεν τοὺς Δήμους ὅ,τι μᾶς ἀρέσει νὰ τοὺς κάμνωμεν καὶ μόνον μὲ ἔμμεσον ἐκλογήν, δυνάμεθα νὰ τὸ κάμνωμεν αὐτό. Εἶναι πολὺ περίεργος ἡ θεωρία ἡ ὁποία ἠκούσθη ἐδῶ ἀλλὰ εἶναι ἐξ ἴσου γνωστὸν ὅτι τὰ ἑκατὸν τόσα χρόνια τῶν Ἀθηνῶν ἢ τῆς Ἑλλάδος δὲν ἐπέρασαν ἔτσι εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπῆρξαν Δήμαρχοι ἱκανοὶ νὰ δημιουργήσουν πόλεις, ὑπῆρξαν εἰς τὰς Ἀθήνας Δήμαρχοι ἱστορικοί, ὑπῆρξαν ἕνας Σκοῦφος, ἕνας Καλλιφρονᾶς, ἕνας Μπενάκης, ἕνας Μερκούρης, ἄνθρωποι ποὺ ἠνάλωσαν τὸν ἑαυτόν των διὰ νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ πόλις καὶ ἂν θελήσετε καὶ ἐξετάσητε μίαν πρὸς μίαν τὴν ἱστορίαν τῶν πόλεων, θὰ ἴδητε Δημάρχους περιφήμους ποὺ ἔθεσαν τὰ θεμέλια τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ποὺ ἔθεσαν τὴν ἔννοιαν τῆς διοικήσεως ἐν Ἑλλάδι, προτοῦ τὸ Κράτος ἀντιληφθῇ τὴν ἀποστολήν του. Καὶ εἶναι ἁμαρτία, ὕστερα ἀπὸ τόσα ἔτη κακῆς διοικήσεως καὶ ἀπὸ τὸν ἐξευτελισμὸν ποὺ ὑπέστη ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις, ὅταν προσπαθοῦμεν νὰ δημιουργηθῶμεν καὶ νὰ ἀνασυγκροτηθῶμεν, νὰ δίδωμεν χαριστικὴν βολὴν εἰς τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ νὰ μεταβάλλωμεν τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας εἰς παλλακίδας τῶν προσωπικῶν μας κομματικῶν βλέψεων. Διαμαρτύρομαι ὑπὲρ τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ λέγω ὅτι μὲ ὅλας μου τὰς δυνάμεις θὰ ἀγωνισθῶ ἐναντίον τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ θὰ ἔλθῃ στιγμὴ ποὺ θὰ ὑπάρξουν Κυβερνῆται ποὺ θὰ ἀντιληφθοῦν τὴν ἀποστολήν των εἰς τὴν ὑψίστην ἀποστολὴν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως εἰς τὴν δόλια αὐτὴ χώρα. Ἰδιαίτατα δὲ διὰ τὰς Ἀθήνας, τὴν κοιτίδα τῶν πόλεων, τὴν Πατρίδα τῶν Πατρίδων, τὴν πόλιν ποὺ ἐγέννησε καὶ ἐδημιούργησε τὸ φῶς...

§137Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Προεκλογικὸς λόγος.

§138Κ. ΚΟΤΖΙΑΣ. Δὲν εἶναι προεκλογικὸς λόγος. Κάμνω μίαν ἔκκλησιν, ἔχω δικαίωμα νὰ κάμω τὴν ἔκκλησιν αὐτὴν... ὑπὲρ τῆς πρωτευούσης τοῦ πολιτισμοῦ, τῆς Πατρίδος τῶν Πατρίδων καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν του καὶ νὰ ἴδῃ πῶς μπορεῖ νὰ τονώσῃ καὶ πῶς μπορεῖ νὰ δώσῃ δύναμιν εἰς τοὺς Δήμους καὶ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ ὄχι νὰ τὴν ἐξετάσῃ ὑπὸ τὴν μορφὴν ποὺ παρουσιάζει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. (Χειροκροτήματα).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§140Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ σοβαρώτερον μειονέκτημα τοῦ ἰσχύοντος σήμερον συστήματος τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, ὅπως τοὐλάχιστον πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι ὁ κίνδυνος εἰς ὡρισμένας πόλεις, χάρις εἰς τὴν διαίρεσιν ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὴν ἐθνικόφρονα παράταξιν, νὰ ἀναδειχθοῦν οἱ ὑποψήφιοι τῶν κομμουνιστῶν. Διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὸ μειονέκτημα τοῦτο ἡ Κυβέρνησις κατέθεσε τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον νόμου. Νομίζω, ὅτι τὸ μειονέκτημα αὐτὸ δὲν παρακάμπτεται ὁλοσχερῶς καὶ ὅτι διὰ τοῦ εἰσαχθέντος σχεδίου νόμου θὰ δημιουργηθοῦν μειονεκτήματα τὰ ὁποῖα μπορεῖ νὰ ἀποβοῦν ἐπιβλαβῆ εἰς τὸν τόπον. Πρῶτον μειονέκτημα εἶναι ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναδειχθῇ Δήμαρχος ὄχι ὁ ἄξιος, ὄχι ἐκεῖνος ποὺ θὰ ἀνεδεικνύετο διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τοῦ λαοῦ. Δεύτερον μειονέκτημα εἶναι τὸ μειονέκτημα τῆς συναλλαγῆς, τὸ ὁποῖον ἀρκετὰ ἔχει ἐξηγηθῆ ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας. Διὰ νὰ μπορέσωμεν νὰ εὕρωμεν ἕνα τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀποφευχθῇ καὶ τὸ κακὸν τῆς ἐπιβολῆς τῆς μειοψηφίας καὶ διὰ νὰ ἀποφευχθῇ τὸ μειονέκτημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, κατέθεσα μίαν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας τὸ ἰσχῦον σύστημα θὰ εἶναι τὸ πλειοψηφικόν... (Ἀναγινώσκει)... Δημοτικοὶ Σύμβουλοι θὰ εἶναι οἱ συγκεντροῦντες... (ἀναγινώσκει). Τὸ σύστημα αὐτὸ ἔχει ἕνα καλόν, ὅτι θὰ ἑνώσῃ τὴν ἐθνικόφρονα παράταξιν. Νομίζω, ὅτι ὅλα τὰ κακὰ προέρχονται ἀπὸ αὐτὴν τὴν διαίρεσιν καὶ ἡ διαίρεσις αὐτὴ ἂν εἶναι ἀνεκτὴ εἰς τὰ βουλευτικὰς ἐκλογάς, εἶναι ἀπαράδεκτος ὅμως εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς, ἡ μεγάλη πλειοψηφία τοῦ Ἔθνους, ἡμεῖς ποὺ ἀντιπροσωπεύομεν τὰ 90% τῶν Ἑλλήνων, νὰ ἀφήσωμεν νὰ κυβερνηθῶμεν ἀπὸ τὴν μειοψηφίαν, ἀπὸ τὴν μειοψηφίαν ἐκείνην, ποὺ οὔτε κἂν Ἕλληνες δὲν εἶναι. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀφήσωμεν νὰ ἐπιβληθοῦν ὡς δήμαρχοι ἄνθρωποι, ποὺ εἶναι ἀνάξιοι νὰ φέρουν τὸν τίτλον, τόν τιμητικὸν τίτλον, τοῦ Ἕλληνος πολίτου. Δι’ αὐτὸ καὶ μόνον κατέθεσα τὴν τροπολογίαν καί, νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἐξετασθῇ, δὲν ἔχει τόσα μειονεκτήματα, ὅσα ἔχουν τὰ ἄλλα δύο συστήματα καὶ ὅτι συγκεντρώνει τὰ πλεονεκτήματα καὶ τῶν δύο, χωρίς, βεβαίως, καὶ νὰ στερῆται μειονεκτημάτων, διότι σύστημα ἐκλογικὸν ἄνευ μειονεκτημάτων εἶναι ἀνύπαρκτον. Παρακαλῶ, λοιπόν, τὴν Βουλὴν νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατατεθεῖσαν ὑπ’ ἐμοῦ τροπολογίαν καί, ἂν τὴν κρίνῃ ὡς συμφέρουσα, νὰ τὴν κάμῃ ἀποδεκτήν. (Χειροκροτήματα).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δενδρινός, ἔχει τὸν λόγον.

§142Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δειλὸς καὶ συγκεκινημένος ἀνέρχομαι διὰ τρίτην φορὰν εἰς τὸ βῆμα αὐτὸ διὰ νὰ ἐκφωνήσω τὸν βραχύν μου λόγον, ὄχι βέβαια διότι τὰ πρόσωπα ποὺ τὸν ἀκούουν εἶναι ὑψηλὰ καὶ τὸ πλῆθος πολύ, ἀλλὰ διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρήλασαν ρήτορες σὰν τὸν Χαρίλαον Τρικούπη, τὸν Δημ. Γούναρη, τὸν Ἐλευθ. Βενιζέλο καὶ ἄλλοι πολιτικοὶ καὶ κοινοβουλευτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἐλάμπρυναν τὸ κοινοβουλευτικὸν βῆμα καὶ ἐτίμησαν τὴν Ἑλλάδα. Κύριοι βουλευταί ὅπως γνωρίζετε ὅλοι σας πολὺ καλά, τὰ κόμματα εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ οἱ πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ δὲν εἶναι λίγοι—νὰ εἶναι καλά! Εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ τῶν ὑφισταμένων ἀστικῶν κομμάτων δὲν ἔχουν οὐσιαστικὰ —διὰ νὰ μὴ πλανώμεθα — καμμία ψυχικὴ ἐπαφὴ μεταξύ τους καὶ ἀλληλεγγύη. Τὰ κόμματα, ὡς εἶναι φυσικόν, μέσα εἰς τὸ ἀστικὸν καθεστὼς ἀποτελοῦνται ἀπὸ κλῖκες ποὺ διεκδικοῦν τὴν ἐξουσία... (γέλωτες). Σᾶς παρακαλῶ πολύ, ἐπειδὴ εἶμαι πρωτόπειρος, νὰ μὴ μὲ διακόπτετε, διότι καταλαβαίνετε ὅτι χάνομεν ἐμεῖς οἱ πρωτόπειροι ἔτσι καὶ τὸν εἱρμόν μας. Ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν, ὅτι ἕνας ἕκαστος τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν διεκδικεῖ τὴν ἐξουσίαν διὰ λογαριασμόν του. Εἶδα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην τὸν κ. Κοτζιᾶν —ὅστις ὅμως δυστυχῶς ἔφυγε καὶ δὲν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ— καὶ ὁ ὁποῖος ὅπως τὸ φαντάζεται, θὰ εἶχε τὴν ἀξίωσιν ὅλα τὰ πολιτικὰ ἀστικὰ κόμματα νὰ τοῦ ἐδίδομε τὸ χρῖσμα καὶ νὰ τὸν ἐβγάζαμε δήμαρχον Ἀθηναίων, διότι εἶναι ἡ μοναδικὴ προσωπικότης διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὸν Δῆμον. Ἐκτὸς τοῦ κ. Κοτζιᾶ, ὁ ὁποῖος φιλοδοξεῖ νὰ ἐκλεγῇ δήμαρχος Ἀθηνῶν, ἴσως εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην παρευρίσκωνται καὶ ἄλλοι φιλοδοξοῦντες νὰ καταλάβουν τὴν θέσιν τοῦ δημάρχου. Ἡ ἐπιθυμία τους καὶ ἡ προσπάθειά τους εἶναι εὐγενεῖς. Εἶναι τινὲς ἐξ αὐτῶν ποὺ καὶ προσωπικὰ τοὺς ἐκτιμῶ καί, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εὐχαρίστως θὰ ἔτασσα τὸν ἑαυτόν μου εἰς τὸν πλευρόν τους διὰ νὰ καταλάβουν τὸ ἀξίωμα τοῦ δημάρχου. Ὀφείλω ὅμως νὰ τονίσω, ὅτι δὲν βλέπω τὴν δυνατότητα τῆς συνενώσεως τοῦ ἀστικοῦ κόσμου. Δυστυχῶς, πρέπει νὰ γνωρίζετε, κ. βουλευταί, ὅτι τὸ μεγαλύτερον ὅπλον, ἀνώτερον καὶ ἀπὸ τὴν βόμβαν ἀτόμου, τοῦ διεθνοῦς κομμουνισμοῦ εἶναι ἡ διαίρεσις τῶν ἀνθρώπων τοῦ ὑφισταμένου ἀστικοῦ καθεστῶτος. Πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅλοι σας ὅτι εἰς τὰ 1917, ὅταν ἐξερράγη ἡ ἐπανάστασις στὴν Ρωσία, τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα δὲν εἶχε ὀπαδοὺς οὔτε ἕνα 5%.

§143ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐδῶ;

§144Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Στὴ Ρωσία. Συμπλεκομένων ὅμως τῶν ἀνθρώπων τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος, τῶν δημοκρατικῶν πολιτῶν καὶ τῶν Τσαρικῶν, συμπλεκομένων τῶν ἀνθρώπων τῶν βασανισμένων, τῶν τυραννισμένων, τῶν καταφρονημένων, τῶν κουρασμένων μεταξύ τους, ὁ ὠργανωμένος ἐπαναστατικὸς κομμουνισμός, ὁ ὁποῖος καραδοκοῦσε, ἀνεμίχθη εἰς τὴν πρώτην ἐπανάστασιν καὶ μέσα σὲ ὀκτὼ μῆνες ἐδημιούργησε τὰς προϋποθέσεις διὰ νὰ καταλάβῃ τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ πᾶνε ὅλοι—καὶ δημοκρατικοὶ καὶ μὴ δημοκρατικοὶ καὶ βασιλόφρονες καὶ ρέστηδες κλπ.—περίπατο.

§145Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Μόνο περίπατο;

§146Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἔχομεν δὲ πρόσφατα τὰ γεγονότα τοῦ τελευταίου πολέμου. Οἱ Ἀγγλοαμερικανοὶ μὲ τοὺς Γερμανοὺς οὐσιαστικὰ ἐπίστευαν εἰς τὸ ὑφιστάμενον καθεστώς. Συνεπλάκησαν εἰς τὸν αἱματηρὸν αὐτὸν ἀγῶνα, ποὺ ἐκόστισεν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα εἰς αἷμα ὅσο δὲν εἶχε κοστίσει κανεὶς ἄλλος πόλεμος καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συμπλοκῆς αὐτῆς δὲν ἦτο παρὰ νὰ ζημιωθοῦν καὶ οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Ἀμερικανοὶ καὶ οἱ Γερμανοὶ καὶ νὰ ὠφεληθῇ ὁ διεθνὴς κομμουνισμός. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ περιωρισμένως εἰς τὰ κράτη διότι δυστυχῶς, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ συναδέλφωσις ὅλων τῶν ἀνθρώπων, ποὺ ἀγαποῦν τὸ ὑφιστάμενον καθεστώς. Ὑπάρχουν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην πολλοὶ παράγοντες καὶ ἰδίως τῶν ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι, μὲ τὸ δίκηο τους οἱ ἄνθρωποι, δὲν θέλουν τὴν ἀλλαγὴν τοῦ συστήματος τῆς δημαρχιακῆς ἐκλογῆς καὶ τοῦτο διότι ἕνας ἕκαστος ἐξ αὐτῶν εἰς τὸ ἰδιαίτερον διαμέρισμά του, εἰς τὸν νομόν του καὶ ἰδίως εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, εἶναι ἰσχυρὸς καὶ καταλαβαίνετε κάμουν ὑπολογισμούς, λένε ὅτι ἐγὼ θὰ βγάλω δήμαρχον ἰδικόν μου. Μεταξὺ αὐτῶν τῶν παραγόντων οἱ ἐκλογεῖς τῆς 5 Μαρτίου 1950 ἀπέδειξαν καὶ τὸν ἑαυτόν μου τέτοιον παράγοντα, διότι εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ μου ἐπῆρα τὸ 60% τοῦ συνόλου τῶν ψήφων παλεύοντας μὲ 8 συνδυασμούς. Εἶμαι βέβαιος λοιπὸν διὰ τὴν ἐπιτυχίαν καὶ τοῦ ἰδικοῦ μου δημάρχου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει μπροστὰ εἰς τὸ γενικώτερον συμφέρον νὰ παραμερίσωμε τὰ προσωπικά μας ζητήματα καὶ τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτοὺς καὶ νὰ κυττάξωμεν ποῖον εἶναι τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ τόπου μας. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τὰς ἐπερχομένας τὰς δημοτικὰς δὲν βλέπω ὅτι ὑπάρχει τρόπος συνεννοήσεως τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν πρὸς ὑπόδειξιν δημάρχων κοινῶν. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ ἀστικὸς κόσμος θὰ διαιρεθῇ. Μὲ τὴν διαίρεσιν αὐτὴν τοῦ ἀστικοῦ κόσμου εἶναι βέβαιον ὅτι σὲ πολλοὺς δήμους καὶ κοινότητας θὰ ἐπικρατήσῃ ἡ μειοψηφία, ὡς μὴ νόμιμος μειοψηφία, ἀλλὰ ἡ μειοψηφία, ἡ ὁποία βεβαίως εἶναι καμουφλαρισμένη, διότι δὲν μποροῦν νὰ μοῦ εἴπουν ὁ κ. Σοφιανόπουλος καὶ ὁ κ. Σβῶλος ὅτι τοὺς ἐψήφισαν τίποτε Κωνσταντινικοί, τοὺς ἐψήφισαν ἀναμφισβητήτως, δὲν τὸ λέγω αὐτὸ διὰ νὰ μεμφῶ κανένα, οἱ ὀπαδοὶ τοῦ Κ.Κ.Ε. Εἶναι φυσικὸν λοιπὸν νὰ ἐκπροσωπῆται αὐτὴ ἡ παράταξις, διότι πῶς ἄλλως θὰ ἔδιδε τὸ ΚΚΕ τὰς ψήφους του εἰς τὸν κ. Σοφιανόπουλον καὶ εἰς τὸν κ. Σβῶλον. Δὲν βλέπω ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφίσουν τὰς παρατάξεις αὐτάς, διότι τὰς ἐνόμιζαν ἢ προοδευτικωτέρας ἀπὸ τὰ ἄλλα κόμματα, ἢ ἐξ ἴσου νὰ ποῦμε ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικοφροσύνης καὶ πατριωτισμὸν δὲν τοὺς ἔτασσαν εἰς τὴν αὐτὴν μοῖραν. Αὐτὸ ποὺ ἔγινεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 5 Μαρτίου θὰ ἐπαναληφθῇ καὶ εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς, ἀλλὰ εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 5 Μαρτίου 1950 μὲ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν βλέπετε ὅτι ὑπάρχει τρόπος συνεννοήσεως τῶν ἀστικῶν κομμάτων καὶ εἶναι δυνατὴ ἡ δημιουργία μιᾶς κυβερνήσεως διὰ νὰ κυβερνηθῇ ὁ δυστυχισμένος αὐτὸς τόπος ἔπειτα ἀπὸ τόσα δεινά, ποὺ ὑπέστη μὲ τὴν τελευταίαν λαίλαπα τῶν 10 ἐτῶν. Εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς ἐὰν προχωρήσωμεν μὲ τὸ ὑφιστάμενον σύστημα τονίζω καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι δυστυχῶς δυσάρεστον διὰ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ πιστεύουν εἰς τὸ ὑφιστάμενον καθεστώς, ὄχι διότι ὁ κομμουνισμὸς εἶναι πλειοψηφία, εἶναι ἀναμφισβητήτως μειοψηφία, ἀλλὰ ἡ διαίρεσις θὰ εἶναι τοιαύτη τῶν ἀνθρώπων τοῦ ὑφισταμένου καθεστῶτος, ποὺ ἀναμφισβητήτως θὰ βγοῦν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν πάμπολλοι κομμουνισταὶ δήμαρχοι. Δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν λέγοντας περισσότερα πράγματα. Τὸ θέμα ἔχει ἐξαντληθῆ, οἱ προλαλήσαντες ἀξιότιμοι Συνάδελφοι, νομικοί, κοινωνιολόγοι, πεπειραμένοι πολιτικοὶ τὸ ἔθεσαν τὸ ζήτημα. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τερματίσω τὸν λόγον μου, ἔχω δὲ τὴν γνώμην ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει διαφωτισθῆ ἐπ’ αὐτοῦ. Κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην καλῶ ὅλους ἐκείνους ποὺ πιστεύουν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν Πατρίδα νὰ υἱοθετήσουν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν δημάρχων μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. (Χειροκροτήματα).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βέης ἔχει τὸν λόγον.

§148Ν. ΒΕΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ταπεινότης μου ἀνήκει εἰς τοὺς ἀπολογητὰς καὶ ἐρευνητὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ παρελθόντος. Ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ τῶν δημάρχων δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν τελευταίων δεκαετηρίδων τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους, ἀπ’ ἐναντίας ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ εἶναι παλαιὰ πατρογονικὴ παράδοσις, τῆς ὁποίας αἱ ρίζες φθάνουν εἰς παλαιὰν ἐποχήν, θὰ ἔλεγε κανεὶς ὅτι ὑπάρχουν ἀκόμη εἰς τοὺς βυζαντινοὺς χρόνους. Διὰ τῶν ἐρευνῶν τῆς ταπεινότητός μου νομίζω ὅτι ἐξηκριβώθη τὸ γεγονὸς, ὅτι εἰς διαφόρους κοινότητας τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος κατὰ τὰ χρόνια τῆς Τουρκοκρατίας ἐξελέγοντο οἱ πρόκριτοι καὶ οἱ δημογέροντες μὲ συστήματα, πρῶτον ἐκλογὴ ἄμεσος καὶ ἔπειτα ἐκλογὴ κατὰ πλειοψηφίαν. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ὅλα αὐτὰ τὰ ἀνιαρὰ πράγματα. Π. χ. ξέρουμε καλὰ εἰς αὐτὰς τὰς Ἀθήνας τί ἐγένετο ἤδη κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 18ου αἰῶνος ἂν μὴ καὶ προηγουμένως. Ἐξέλεγαν οἱ τοπικάρηδες, δηλαδὴ οἱ ντόπιοι Ἀθηναῖοι, τοὺς προεστοὺς καὶ τοὺς δημογέροντας ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος.

§149Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντ. Κυβερν.). Ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐκλογῆς;

§150Ν. ΒΕΗΣ. Ἐμμέσου.

§151Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Οἱ προεστοὶ ἠμποροῦσαν νὰ ἐκλέξουν μητροπολίτην; Ὄχι.

§152Ν. ΒΕΗΣ. Εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν δημογερόντων καὶ τῶν προεστῶν οἱ μητροπολῖται ἦσαν πάντοτε οἱ προϊστάμενοι. Ἐκεῖνο ποὺ ἐνδιαφέρει εἶναι ὅτι ὁ πρῶτος νόμος τοῦ 1883 ὁ ὁποῖος καθιεροῖ τὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν δημάρχων εἶχε σύστημα ἐμμέσου ἐκλογῆς ἀλλὰ ὁ νόμος τοῦ 1843 ἦτο ἀντίγραφον τῶν δημοτικῶν καθεστώτων τῶν δημάρχων MAGI-STAT τῆς Γερμανίας, ἦτο νόμος μὴ σύμφωνος μὲ τὰς Ἑλληνικὰς συνθήκας. Ἀντιθέτως ὁ νόμος τοῦ 1864 ὅστις ἴσχυσε μέχρι τοῦ 1912 ἐπέστρεψε εἰς τὸ σύστημα τῶν παλαιῶν κοινοτήτων καὶ ἀποτελεῖ δημοκρατικὸν σταθμόν, διότι τότε μόνη ἡ Ἑλλὰς εἶχε δημοκρατικὸν καθεστὼς εἰς τοὺς θεσμοὺς τοὺς ἀναφερομένους εἰς τὰ καθεστῶτα ἐνῷ αἱ ἄλλαι χῶραι εἶχον ἀντιδημοκρατικὰ καθεστῶτα. Ἐπίσης ἤθελον νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι συνέβη πολλάκις τὰ διάφορα κόμματα παρὰ τὰς ἐπεμβάσεις καὶ ὅλα τὰ μέσα νὰ ἡττηθοῦν προκειμένου περὶ δημάρχων π.χ. τὸ 1887 ἦσαν ὑποψήφιοι δήμαρχοι Γκαγκαρέοι Καλλιφρονάδες καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος Φαναριώτης Χρυσοκάνθαρος, ἦσαν καὶ Τρικουπικοὶ καὶ ὅμως ὁ λαὸς ἐξέλεξε τὸν μεγάλον Ἕλληνα Τιμολέοντα Φιλήμονα εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλουμε ἕνα λαμπρὸν ἔργον τὸ ὁποῖον συνιστῶ νὰ τὸ διαβάσετε, «ὁ Δήμαρχος κατὰ τὴν Νεοελληνικὴν Νομολογίαν». Τελειώνων δηλῶ ὅτι θὰ ψηφίσω κατὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καζαντζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§154Ε. ΚΑΖΑΝΤΖΗΣ. Ἀντιθέτως πρὸς τὸν κατελθόντα τοῦ βήματος καθηγητὴν ἐγὼ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ θὰ τὸ κάμω τοῦτο μὲ τὴν συναίσθησιν ὅτι οὕτω θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐκλογὴ τῶν καλλιτέρων πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ πρὸς εὐτυχίαν τοῦ ἔθνους. Δὲν ἐτονίσθη ὅπως ἔπρεπε ἡ διαδικασία ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἀκολουθηθῇ κατὰ τὸν σχηματισμὸν τῶν ψηφοδελτίων τῶν δημοτικῶν συμβούλων, διότι ἐὰν τὴν ἐπροσέχαμε τότε θὰ ἠθέλαμεν ἐννοήσει τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ τοῦ εἰσηγουμένου συστήματος. Τὰ ψηφοδέλτια τῶν δημοτικῶν συμβούλων δὲν πρόκειται νὰ καταρτισθοῦν ἀπὸ ἕνα ἀριθμὸν πολιτῶν. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διεκδικοῦν νὰ γίνουν δήμαρχοι θὰ καταρτίσουν ἕνα ψηφοδέλτιον ὥστε εἰς αὐτοὺς ἐναπόκειται καὶ ἡ κατάρτισις ὄχι ἀπὸ πρόσωπα ἑνὸς μόνον κόμματος ἀλλὰ πολλῶν, πρᾶγμα ποὺ κατ’ οὐσίαν θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς ὑποψηφίους δημάρχους νὰ λάβουν μέγα ἀριθμὸν δημοτικῶν συμβούλων προερχομένων ἀπὸ διάφορα κόμματα, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ δώσῃ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι κατήρτισε ἕνα ψηφοδέλτιον ὑπερκομματικόν. Καὶ θὰ προσέξῃ ἀκόμη ὁ ὑποψήφιος δήμαρχος εἰς τὸ ψηφοδέλτιόν του νὰ περιληφθοῦν οἱ ἄριστοι τῶν πολιτῶν καὶ νὰ συγκεντρώσῃ μέγα ἀριθμὸν ψήφων. Ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας μᾶς ἐνεφάνισε μιὰ εἰκόνα ξένη πρὸς τὴν πραγματικότητα. Μᾶς εἶπε ὅτι ὅλοι οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι θὰ θέλουν νὰ γίνουν δήμαρχοι διότι ὅλοι οἱ Ἕλληνες θέλουν νὰ γίνουν πρωθυπουργοὶ ἢ ὅτι θὰ εἶναι κατώτερος ἄνθρωπος διὰ νὰ εἶναι ὑποχείριος τοῦ δημάρχου ἢ καὶ ἀκόμη ὅτι θὰ διαπραγματεύωνται τὴν ψῆφον των ἔναντι χρημάτων. Αὐτὰ εἶναι ξένα πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ἐγὼ σᾶς εἶπον προηγουμένως πῶς θὰ καταρτισθοῦν τὰ ψηφοδέλτια καὶ ἂς μὴ λησμονοῦμεν ὅτι ὁ ἐκλογεὺς ψηφίζων τὸ ψηφοδέλτιον, θὰ ἀποβλέπῃ καὶ εἰς τὸν ἐκλεγησόμενον δήμαρχον. Εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας ὅτι ὁ ἐκλογεὺς καὶ εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἐκλέγει τὸν ἄριστον ὑποψήφιον ἀλλὰ διὰ νὰ ψηφίσῃ αὐτὸν ψηφίζει συγχρόνως καὶ τὸν πρωθυπουργόν. Καὶ ἐφ’ ὅσον οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα καὶ ὁ ἐκλεγόμενος δήμαρχος ἐκλεγεῖ κατὰ τὸν τρόπον ποὺ σᾶς εἶπα θὰ εἶναι ἐλεύθερος ἔναντι τῶν δημοτικῶν συμβούλων οἵτινες θὰ ἔχουν ἐκλεγῆ ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν του. Ἀκριβῶς διὰ νὰ ἐκλεγῇ ὁ ὑποψήφιος δήμαρχος θὰ περιλάβῃ εἰς τὸ ψηφοδέλτιόν του πρόσωπα ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα. Διὰ τοῦ συστήματος λοιπὸν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἐὰν δὲν ματαιοῦται ὁ κομματισμὸς μειοῦται εἰς τὸ ἐλάχιστον ἐνῷ διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ὁ κομματισμὸς αὐξάνεται διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐκλεγῇ δήμαρχος ἐὰν δὲν εἶναι σὲ ἕνα κόμμα. Διὰ τοῦ εἰσηγουμένου συστήματος καὶ δὲν βλάπτεται ἡ ἔννοια τῆς προσωπικότητος τοῦ δημάρχου οὔτε καὶ ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ. Τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ παράδοσις ἐπιβάλλει νὰ συνεχισθῇ τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς φρονῶ ὅτι δὲν εὐσταθεῖ. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐλπίζω νὰ πεισθοῦν καὶ οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, ἀφοῦ ἔλθουν εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν πραγματικότητα. Καὶ ὑπάρχει σήμερα τοιαύτη ἀπόστασις μεταξὺ τοῦ 1911 ὅτε ἐρρύθμιζε τὴν τότε κατάστασιν ὁ μακαρίτης Ρέπουλης καὶ τῆς σήμερον. Τὸ οὐσιῶδες εἶναι τί θὰ ἔκανεν ἐὰν σήμερα ἔζη ὁ Ρέπουλης διὰ τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας ὅτι—ὅπως καὶ ὁ κ. Κοτζιᾶς παρεδέχθη—ὅτι ἡ ἀστικὴ τάξις εἶναι κατεσπαρμένη εἰς διάφορα κόμματα δὲν βλέπει ὅμως τὸν κίνδυνον ὅτι ἐκ τούτου εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν θέσιν τῆς πλειοψηφίας νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ μειοψηφία; Καὶ ἐρωτῶ εἶναι δημοκρατικὸν νὰ ἐπιτρέψωμεν ἕνα τέτοιο πρᾶγμα; Εἶναι δημοκρατικὸν νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς μίαν μειοψηφίαν νὰ ἐπιβληθῇ καὶ νὰ καταλάβῃ τοὺς Δήμους; Εἶναι δημοκρατικὸν νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν ἀριστερὰν νὰ καταλάβῃ τοὺς Δήμους ἐνῷ κατ’ οὐσίαν ἔχει τὴν μειοψηφίαν; Εἶναι σωστὸ νὰ τὴν διευκολύνωμεν;

§155Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Καὶ μὲ τὸ ἰσχῦον σύστημα κατοχυρώνεται ἡ ἀστικὴ τάξις μὲ τὴν ἐπαναληπτικὴν ἐκλογὴν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ λάβουν ὀλίγους ψήφους εἰς τὴν πρώτην ἐκλογὴν θὰ ἀποχωρήσουν εἰς τὴν ἐπαναληπτικήν. Ἡ ἀριστερὰ κατὰ τὴν πρόσφατον ἐκλογὴν δὲν ἔλαβε οὔτε τὸ 20% ἐνῷ διὰ νὰ ἐκλεγῇ τις δήμαρχος κατὰ τὸ ἰσχῦον σύστημα χρειάζεται νὰ πάρῃ τὰ 40% ἄλλως γίνεται ἐπαναληπτικὴ ἐκλογή. Συνεπῶς κατοχυροῦται ἡ ἀστικὴ τάξις ἄλλως, ἐπαναλαμβάνεται, μετὰ τὴν πρώτην ἐκλογὴν οἱ ὑποψήφιοι τῶν μικρῶν κομμάτων θὰ ἀποχωρήσουν.

§156Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν πείσματα.

§157Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶναι καὶ τὰ κόμματα. Θὰ παραιτηθοῦν ὑπὲρ ἐκείνου ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ συγκεντρώσῃ τὸ μεγαλύτερο ποσοστόν. Ὅταν θὰ ὑπάρξῃ κίνδυνος βεβαίως ἐκεῖνος ποὺ θὰ πάρῃ τὸ ποσοστὸν 10% θὰ παραιτηθῇ ὑπὲρ ἐκείνου ὁ ὁποῖος ἔλαβε τὸ 40%.

§158Ε. ΚΑΖΑΝΤΖΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ βαδίσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει ὑποθέσεων. Διότι εἶναι ἀναμφισβητήτως ὑπόθεσις. Δὲν μποροῦμε νὰ θέσωμεν εἰς κίνδυνον τὰ καίρια κέντρα τῆς χώρας.

§159Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐνσπείρομεν ἔτσι τὸν πανικὸν κ. συνάδελφε.

§160Ε. ΚΑΖΑΝΤΖΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶ κἄν ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐνδεχομένως, δὲν ξεύρω κατὰ ποίαν συρροὴν περιστάσεων, νὰ περιέλθῃ π. χ. ὁ Δῆμος Ἀθηναίων ἢ ὁ Δῆμος Πειραιῶς ἢ Θεσσαλονίκης εἰς κομμουνιστὴν δήμαρχον. Ἀναλογισθῆτε τί θὰ ἐσήμαινε τοῦτο. Ἡμεῖς κ. συνάδελφε τοὺς φοβούμεθα τοὺς κομμουνιστάς, σεῖς μπορεῖ νὰ μὴ τοὺς φοβεῖσθε. Ἡμεῖς φοβούμεθα πάρα πολὺ καὶ ἐν ὀνόματι αὐτῶν οἱ ὁποῖοι ἐσκοτώθηκαν, οἱ ὁποῖοι ἔγιναν ἀνάπηροι, οἱ ὁποῖοι κατεστράφησαν καὶ εἶναι ἄστεγοι, ἐν ὀνόματι αὐτῶν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ λάβωμεν μέτρα καὶ εἴμεθα εὐτυχεῖς διότι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν εἶναι ἄκρως δημοκρατικὰ καὶ διότι ἀποκρούομεν ἀντιδημοκρατικὰ καὶ κομμουνιστικὰ μέτρα, ὅπως εἶναι ἀντιδημοκρατικὴ ἡ ἀξίωσις ἡ μειοψηφία νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζορμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§162Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, οἱ δῆμοι πρόκειται μετ’ ὀλίγον νὰ ἐπανεύρουν τὸν λαὸν καὶ ὁ λαὸς νὰ ἐπανεύρῃ τοὺς δήμους. Ἀλλ’ οἱ δῆμοι ἐπανέρχονται εἰς τὸν λαὸν μετὰ 16 χρόνια ἐξησθενημένοι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἁρμοδιοτήτων καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς. Αἱ κοινότητες δὲ μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν φαυλοκρατοῦνται. Εἰς τὰς κοινότητας ἐδημιουργήθησαν γύρω ἀπὸ ὡρισμένους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐπιτηδείως παριστάνουν τοὺς κοινοτάρχας, ἐδημιουργήθησαν συμφέροντα τὰ ὁποῖα ἐξυπηρετοῦν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς καὶ τὶς κλίκες των καὶ ρυθμίζουν τὴν διοίκησιν τῶν κοινοτήτων. Ὁ λαὸς τῆς ὑπαίθρου στενάζει αὐτὴν τὴν στιγμὴν κάτω ἀπὸ τὴν διοίκησιν φαύλων κοινοταρχῶν οἱ ὁποῖοι χάριν τῶν ἰδίων συμφερόντων προδίδουν τὸ συμφέρον τῶν συγχωριανῶν των. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογὴν διὰ τὰς κοινότητας, νομίζω ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τῶν κοινοτήτων, διότι θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ὅλας τὰς ροπὰς τοῦ λαοῦ, εἰς ὅλας τὰς πολιτικὰς μερίδας νὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ κοινοτικὸν κατάστημα καὶ θὰ παύσουν οἱ ἐξ ἐπαγγέλματος κοινοτάρχαι νὰ βασανίζουν τὴν ὕπαιθρον χώραν. Θὰ βοηθήσῃ τὸν λαὸν τῆς ὑπαίθρου νὰ ξεφύγῃ ἀπὸ τὰ χέρια τῶν ἐπιτηδείων οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ δώσουν ἕνα χαρτὶ ἀπορίας εἰς τοὺς πράγματι ἀπόρους, ἀλλὰ κομματικούς των ἀντιπάλους, τοὺς ἐξευτελίζουν καὶ τοὺς καταβασανίζουν καὶ οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τὸ πρωῒ μέχρι τὸ βράδυ ἀσχολοῦνται πῶς θὰ παραλάβουν τὰ τρόφιμα καὶ πῶς θὰ τὰ δώσουν εἰς τοὺς φίλους των παντοπώλας νὰ τὰ διανείμουν, διὰ νὰ μοιράσουν μαζὶ τὰ κέρδη. Καὶ τοῦτο διότι ἀνήκουν εἰς μίαν μόνον μερίδα καὶ εἶναι ἀνεξέλεγκτοι. Πρέπει λοιπὸν νὰ βοηθήσωμεν τὴν εἴσοδον εἰς τὰς κοινότητας ἀντιπροσώπων ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ὁ φόβος τοῦ ἐλέγχου καὶ ἐντεῦθεν ἡ καλυτέρα ἐξυπηρέτησις τοῦ λαοῦ τῆς ὑπαίθρου. Συνεπῶς ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι εἴμαστε ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς πόλεις καὶ τοὺς δήμους: Ὁ δήμαρχος δὲν ἀποτελεῖ πλέον ἐξέχουσαν μορφὴν ἡ ὁποῖα παλαιότερα δικαίως ἐνέπνεε τὸν λαόν. Δὲν εἶναι πλέον ὁ δήμαρχος τοῦ παλαιοῦ τύπου, ὁ ὁποῖος δὲν ἠσχολεῖτο μόνον μὲ τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως ἀλλ’ ἦτο ὁ ἐθνικὸς ἡγέτης τῆς περιοχῆς. Ἀπὸ πολλῶν δεκαετηρίδων, αἱ νέαι ἀνάγκαι τῆς ζωῆς, ἡ ἐξέλιξις τῶν ἰδεῶν καὶ ἡ ἐπέκτασις τῶν ἁρμοδιοτήτων τοῦ Κράτους, ἐπέβαλον ὥστε νὰ ἀφαιροῦνται συνεχῶς ἁρμοδιότητες ἀπὸ τοὺς δήμους καὶ οἱ σημερινοὶ δῆμοι ἔχουν πλέον περιωρισμένα καθήκοντα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔσοδα τῶν δήμων εἶναι ἐπίσης περιωρισμένα, ἐκεῖνα δηλαδὴ ποὺ τοὺς παρέχει τὸ Κράτος. Οἱ δῆμοι τῶν πόλεων σήμερον δὲν ζητοῦν τίποτε ἄλλο, μηδὲ καὶ αὐτῆς ἀκόμη τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, ἐξαιρουμένης, παρὰ μερικοὺς νοικοκυραίους, μερικοὺς φιλοπόλιδας ἄνδρας καὶ γυναίκας ἀκόμη καὶ πολὺ συντόμως πρέπει νὰ κατέλθουν εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια καὶ αἱ γυναῖκες, διὰ νὰ ἐμπνεύσουν τὴν νοικοκυρωσύνην τῶν πόλεων. Ὁ Δήμαρχος πλέον ἔπαυσε νὰ εἶναι ὁ ἐθνικὸς ἡγέτης εἰς τὸν ὁποῖον ὁ λαὸς προσέφευγε διὰ νὰ εἴπῃ τὸ παράπονόν του. Σήμερον οἱ δῆμοι ζητοῦν ἀνθρώπους νοικοκυραίους οἱ ὁποῖοι νὰ διαχειρισθοῦν ἐντίμως καὶ παραγωγικῶς τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα τοὺς παρέχει τὸ Κράτος. Τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, νομίζω ὅτι ὑποβοηθεῖ τὸν λαὸν νὰ ἀποστείλῃ εἰς τοὺς δήμους τοὺς νοικοκυραίους αὐτοὺς ἀνθρώπους. Διότι ἡ πολιτικὴ δὲν ἀνήκει εἰς τοὺς δήμους, ἀλλὰ εἰς τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν τοῦ τόπου. Θὰ ἤθελον ὅμως νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως μίαν πρότασιν: Ἀπὸ κακὴν συνήθειαν ὅταν πρόκειται νὰ γίνουν δημοτικαὶ ἐκλογαὶ γύρω ἀπὸ τοὺς ὑποψηφίους δημάρχους σχηματίζεται ἡ λεγομένη αὐλή, στὰ παλαιὰ χρόνια δὲ ἡ αὐλὴ αὐτὴ ἦσαν οἱ μαγγουροφόροι, ἡ ὁποία μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν εἰσβάλλει εἰς τὸν δῆμον καὶ κατατρώγει τὰς σάρκας τοῦ δήμου. Νομίζω ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἔχομεν περιωρισμένα ἔσοδα εἰς τοὺς δήμους πρέπει νὰ θέσουν μὲν ἕνα φραγμὸν ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα τῆς Διοικήσεως. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ὑποβάλλω τὴν πρότασιν ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 15 προστεθῇ παράγραφος κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἔξοδα τῆς Διοικήσεως δὲν θὰ ἐπιτρέπεται νὰ ὑπερβαίνουν τὰ 30% τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ θέσωμεν ἕνα φραγμὸν εἰς τὰ ἔξοδα Διοικήσεως ὥστε οἱ νοικοκυραῖοι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θὰ εἰσέλθουν εἰς τοὺς δήμους νὰ ξεύρουν τί θὰ κάμουν. Ἔτσι δὲ οὔτε ἀργόμισθοι θὰ διορίζωνται οὔτε τὰ χατήρια τὰ κομματικὰ θὰ κάμουν ὑποκύπτοντες εἰς τὰς κομματικὰς πιέσεις. Μετὰ δὲ τὰς προσθήκας αὐτάς, κ. κ. συνάδελφοι, προτείνω ὅπως τὸ νομοσχέδιον τύχῃ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χλουβεράκης ἔχει τὸν λόγον.

§164Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, ὄχι διὰ νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν ἄρθρων τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ἀλλὰ διὰ νὰ κρίνω τὸ πνεῦμα καὶ τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν αὐτοῦ. Νομίζω ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κατὰ κόρον ἐλέχθησαν ὅσον ἀφορᾷ τὸν κομματισμὸν ἢ τὸ ἀκομμάτιστον δὲν ἔχονται οὐδεμιᾶς εὐσταθείας, διότι καὶ ἡ ἄμεσος καὶ ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ περιέχουν πλούσιον ἐθνικὸν περιεχόμενον. Ὁμολογῶ ὅτι θὰ ἤμην θιασώτης τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς καὶ ὄχι τῆς ἐμμέσου ἥτις θεωρεῖται καὶ ὀλίγον ἀλχημιστική, ἐὰν εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς πρὸ τοῦ 1940 καθ’ ἣν εἴμεθα ὁμονοοῦντες καὶ οἱαδήποτε μειοψηφία καὶ ἐὰν ἀνήρχετο εἰς τὴν ἐξουσίαν θὰ ἤσκει τὰ καθήκοντά της ἀπολύτως ἐθνικῶς. Σήμερον ὅμως δυστυχῶς τὰ πράγματα εἶναι ἐντελῶς διαφορετικά. Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, περιέχει πλούσιον ἐθνικὸν περιεχόμενον ἀλλὰ ἔχει καὶ κομματικόν, ἰδίως προσωποπαγῆ χαρακτῆρα, ἀλλὰ οἱ πυρῆνες οἱ ὁποῖοι θὰ δημιουργηθοῦν θὰ εἶναι κομματικοὶ μέν, ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι τοὐλάχιστον καὶ προδοτικοί. Ἑπομένως ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἐθνικὸν περιεχόμενον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ πνεῦμα τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Βεβαίως ἡ ἀντίθεσις τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων, ἡ φαγομάρα μας, δίδει καθημερινῶς ὅπλον εἰς τοὺς κομμουνιστὰς οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν ἐρείπια εἰς τὴν χώραν, τὰ ὁποῖα ὄχι εἰς τὸ ἐγγὺς μέλλον, ἀλλὰ εἰς μέλλον ἀπώτερον καὶ εἰρηνικὸν θὰ ἀποκαταστήσῃ ὁ λαός. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, λέγω, ὅτι εἰς τὰς διαφόρους πόλεις, λόγῳ τῆς ὀξύτητος τῆς κομματικῆς μεταξὺ τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων καὶ τῆς διασπάσεως τῆς ἐθνικῆς παρατάξεως, οἱ ἀριστεροὶ οἱ ὁποῖοι θὰ κατέλθουν εἰς τὰς ἐκλογὰς πειθαρχημένοι θὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἐκλογικὴν νίκην εἰς μεγάλον ἀριθμὸν πόλεων καὶ χωρίων καίτοι μειοψηφία, καὶ ἡ κατάληψις ἔστω καὶ μιᾶς πόλεως ὑπὸ τῶν κομμουνιστῶν τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν θὰ ἀρχίσουν τὰ μεγάφωνα τῆς Μόσχας καὶ τῆς Κομινφόρμ νὰ λέγουν, νὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις, νὰ φύγουν οἱ Ἀμερικανοὶ καὶ θὰ ἀποτελέσῃ τὸ γεγονὸς καὶ μόνον τοῦτο τὸ σύμβολον τοῦ νέου κομμουνιστικοῦ ἀγῶνος μὲ μεγαλειτέραν ἔντασιν, καὶ πίστιν. Ἀλλὰ ἐκτὸς αὐτοῦ ἡ πόλις αὐτὴ θὰ γίνῃ καὶ ὁπλοστάσιον διὰ μίαν μελλοντικὴν ἐξόρμησιν τοῦ τετάρτου γύρου. Ἀναμφισβητήτως κ. βουλευταί, θὰ λαμβάνετε καὶ σεῖς οἱ ἴδιοι «Ριζοσπάστη», εἰς τὸν ὁποῖον σαφῶς λέγεται ὅτι ἑτοιμάζονται, καταλαμβάνοντες ἐπικαίρους θέσεις καὶ εἰς τὸ πολιτικὸν Σῶμα, διὰ μέσων πολιτικῶν καὶ εἰς τοὺς δρόμους καὶ παντοῦ, νὰ ἀρχίσουν τὸν τρίτον γῦρον.

§165Σ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ἀφοῦ τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα εἶναι ἐκτὸς Νόμου καὶ δὲν μετέχει εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου, πῶς θὰ φέρῃ κομμουνιστὴν δήμαρχον;

§166Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι μετέχει εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου ὑπὸ τὴν στέγην τῆς σημερινῆς μεγάλης καὶ ἐλευθέρας Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας, ὑπὸ ἄλλο ἔνδυμα. Συνεπῶς ὑπάρχει καὶ ἐκπροσωπεῖται.

§167Ν. ΒΕΗΣ. Ἀπατᾶσθε.

§168Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Δὲν εἶπον διὰ τὸ Σοσιαλιστικὸν Κόμμα. Ἐὰν ἦτο παρὼν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ὁ κ. Σβῶλος, θὰ σᾶς ἔλεγεν ὅτι ἡμεῖς δὲν θὰ λάβωμεν μέρος εἰς τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς οὔτε μὲ τὸ ἔμμεσον, οὔτε μὲ τὸ ἄμεσον σύστημα, ὁπότε νομίζω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγεται καὶ θρυλεῖται ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅτι ἡ ΣΚΕΛΔ ἀποτελεῖ τὸ δεξιὸν σκέλος τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος ἀσφαλῶς εἶναι ἀληθές, ἐφ’ ὅσον δὲν κατέρχεται σήμερον ἵνα δημιουργήσῃ τὴν πίστιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὅτι ἔχει χωρίσει ἀπὸ τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα.

§169Σ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Νὰ ὁμιλήσετε καθαρὰ καὶ νὰ ἀφήσετε τοὺς ὑπαινιγμούς.

§170Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Ὅταν ἐδήλωσε ὁ κ. Σοφιανόπουλος ὅτι ἔλαβε 32.000 τιμητικὰς ψήφους, ὁ ὁποῖος ὡς γνωστὸν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐπεβουλεύθη τὴν ἐλευθερίαν τῆς Ἑλλάδος, νομίζω ὅτι αἱ ψῆφοι αὐταὶ εἶναι ἀπολύτως κομμουνιστικαὶ ψῆφοι. (Φωναί, θόρυβος).

§171Σ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Σεῖς ἐδημιουργήσατε τὸν κομμουνισμόν.

§172Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Θὰ τὸν πολεμήσωμεν διὰ τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ἔρχομαι νὰ βροντοφωνήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἐὰν δὲν λάβωμεν μέτρα κοινωνικὰ καὶ ὄχι πνεῦμα ὑπερτροφικοῦ κομματισμοῦ, ἐὰν τὰ ἐθνικὰ κόμματα δὲν ἀποβάλλουν τὸν κομματικὸν μανδύαν καὶ πάλιν θὰ ἐνισχύσωμεν τὸν κομμουνισμόν. Καὶ μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον μᾶς πολεμᾶ ὁ κομμουνισμός, μὲ τὸν ἴδιον τρόπον πρέπει νὰ τὸν πολεμήσωμεν καὶ ἡμεῖς. Καὶ ἐκεῖνο ποὺ εἶπεν ὁ κ. Σοφιανόπουλος τὰς 32000 ψήφους, αὐτὰς τὰς ψήφους ἔχει ὑποχρέωσιν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ τοὺς κατεβάσῃ εἰς τοὺς 1.000. Αὐτὸ θὰ ἀποτελέσῃ τὸ ἐθνικὸν ἔπαθλον τοῦ ἀγῶνος καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Νομίζω ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς θὰ εἰσέλθουν πραγματικὰ ὅλοι οἱ πυρῆνες ὅλων τῶν κομμάτων καὶ δὲν θὰ ὑπάρχῃ ὁ αὐταρχισμὸς καὶ ἡ δικτατορία τοῦ ἑνὸς προσώπου. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν ἐθνικῶν κριτηρίων νομίζω ὅτι πρέπει πράγματι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει καὶ αἱ μικραὶ λεπτομέρειαι νομίζω ὅτι αὐταὶ δύνανται νὰ τροποποιηθοῦν εἰς τὰ διάφορα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ εἴπω τελευτῶν εἶναι ὅτι πρέπει, Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις, νὰ αὐτονοήσουν κομματικῶς καὶ προσωπικῶς, ἄλλως ἐὰν ἐξακολουθήσουν διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ νὰ ἐρίζουν νομίζω ὅτι ὅλοι θὰ μετανοήσωμεν ἐν καιρῷ καὶ μαζύ μας τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεωργιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§174Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἀξιότιμοι, κύριοι συνάδελφοι. Βάσις τῆς εὐημερίας μιᾶς πολιτείας εἶναι ἡ εὐνομία. Ὅταν λέγωμεν εὐνομίαν, ἐννοοῦμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει καὶ ὁ Ἀριστοτέλης «τὸ εὖ κεῖσθαι τοὺς νόμους καὶ τὸ εὖ πείθεσθαι τοῖς κειμένοις νόμοις». Τὴν αὐτὴν ἔννοιαν ὑπὸ ἄλλην μορφὴν ἐξέφρασε καὶ ὁ Δημοσθένης, ὅταν λέγῃ ὅτι ὅταν πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν νόμους, πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς τὸ ποῖοι θὰ εἶναι οἱ νόμοι αὐτοί. Ὅταν ὅμως ἐπιβάλωμεν αὐτούς, πρέπει νὰ σεβώμεθα καὶ νὰ ἐφαρμόζωμεν τούτους. Μία ἀπόδειξις κακῶς ἐχούσης πολιτείας εἶναι ἡ πολυνομία. Ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς εὐνομίας δὲν κεῖται μόνον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Ἀριστοτέλης καὶ ὁ Δημοσθένης, κεῖται ἐπίσης καὶ τὸ γεγονὸς τῆς μὴ ὑπάρξεως πολλῶν νόμων, διότι ἡ πολυνομία, ἀποδεικνύει σπουδὴν εἰς τὴν θεσμοθέτησιν ἐπιφέρει τὴν ἐξάρθρωσιν εἰς τὴν κρατικὴν μηχανὴν. Ἡ πολυνομία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἐπιφέρει μεγαλυτέραν ἀκόμη ἐξάρθρωσιν εἰς τὴν πολιτικὴν μηχανήν, ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι πολλάκις ἐγένοντο νόμοι ἐπ’ εὐκαιρίᾳ διὰ τὴν ἐπίτευξιν ὡρισμένων κομματικῶν σκοπῶν ἢ διὰ τὴν ἱκανοποίησιν στιγμιαίων ἀναγκῶν ἢ περιστάσεων. Ὅταν κανεὶς θεσμοθετῇ, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἔχῃ μίαν εὐρεῖαν ἢ σκληρὰν προοπτικὴν καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του, ποῖος θὰ εἶναι ὁ νόμος αὐτός, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποτελῇ τὴν πεμπτουσίαν τῆς ὑπάρξεως τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ τῆς ὑπάρξεως καὶ τῆς συνθέσεως ἐπίσης τῶν πνευματικῶν καὶ αἰσθητικῶν ἱκανοτήτων καὶ ἐπιδιώξεων τοῦ λαοῦ. Εἰς μίαν πολιτείαν δημοκρατικήν, ὅπως εἶναι ἡ Ἑλλάς, εἶναι σεβαστὴ καὶ ὀφείλει νὰ εἶναι σεβαστὴ πᾶσα ἐκδήλωσις σκέψεως καὶ πᾶσα ἐκδήλωσις συναισθήματος. Ὅταν ἡ ἐλευθερία τῆς σκέψεως, τῆς συνειδήσεως, τοῦ λόγου, τοῦ τύπου, καὶ ἡ ἐλευθερία τῆς κινήσεως δὲν εἶναι σεβασταὶ τότε δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν οὔτε ὅτι ἔχομεν εὐνομίαν, οὔτε, πολὺ περισσότερον, ὅτι ἔχομεν δημοκρατίαν. Ἔχομεν ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον φέρεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διότι δῆθεν, στηρίζεται ἐπὶ τῶν ἀπόψεων τοῦ Κράτους Δικαίου. Καὶ ὅμως, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν Κράτος Δικαίου, διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἔχομεν τοῦτο: Φοβηθεῖσα ἡ Κυβέρνησις μήπως τυχὸν ἔλθῃ ἡ μειοψηφία, τὴν κατηγορεῖ ὡς δῆθεν ἀντεθνικήν. Εἰς τὴν διοίκησιν ὡρισμένων δήμων καὶ κοινοτήτων, ἔφερε τὴν τελευταίαν στιγμήν, δύο μόνον μῆνας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, νὰ ἐπιβάλῃ ἓν νομοσχέδιον αἶρον τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι ὡρισμένων πολιτῶν, ἐφ’ ὅσον ὁ λαὸς θὰ στερηθῇ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν δημάρχων. Καὶ ἐνῷ ἔχομεν ἕνα θεσμόν, ὁ ὁποῖος ἐπὶ 40 ὁλόκληρα χρόνια ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἕνα νόμον ἀπὸ τοὺς καλλιτέρους, ποὺ ἔκαμεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος καὶ ὁ Ἐμμ. Ρέπουλης, ἐρχόμεθα νὰ τροποποιήσωμεν μετὰ σαράντα χρόνια τὸν νόμον αὐτόν, διότι φοβούμεθα ὅτι ἀπὸ μακρυὰ ἐμφανίζεται κομμουνιστικὸς κίνδυνος. Ρίπτεται διαρκῶς τὸ ἐμπρηστικὸν κήρυγμα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς δεξιᾶς, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς κυβερνητικῆς, διὰ τοῦ στόματος τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ πτέρυξ ἐκείνη, ἡ ἀριστερά, εἶναι ἀντεθνική. Ἀλλὰ γνωρίζετε καλῶς ποῖα εἶναι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν ἀριστερὰν καὶ ποῖαι εἶναι αἱ ἀρχαὶ αἱ ὁποῖαι ὤθησαν αὐτὰ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ἀρχαὶ δημοκρατικαὶ καὶ ἐθνικαί.

§175Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντ. Κυβερν.). Πιστεύετε ὅτι τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα μὲ τὴν τελευταίαν πολιτικήν του ἐπρόδωσε τὴν Ἑλλάδα;

§176Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα ἤσκησε μίαν πολιτικήν. Ἡ ἱστορία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θ’ ἀποδείξῃ τὴν ἀλήθειαν καὶ θὰ ἐκφέρῃ τὴν κρίσιν.

§177ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Περὶ ποίας ἐλευθερίας σκέψεως ὁμιλεῖτε, ὅταν ἡ σκέψις ὁπλίζῃ τὸ χέρι μὲ μαχαίρι καὶ σφάζῃ τοὺς Ἕλληνας;

§178Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δικαιολογοῦμεν τοὺς κομμουνιστάς. Αὐτὰ εἶναι προσχήματα τῆς Ἀσφαλείας, ἡ ὁποία σοῦ λέγει, ὅτι ἐὰν δὲν εἶσαι κομμουνιστής, κάμε δήλωσιν καὶ ὑπόγραψε 140 σελίδας. Ἡμεῖς εἴμεθα ἄσχετοι μὲ τὸν κομμουνισμὸν. Ἐγὼ καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοί μου ἐπολεμήσαμεν τοὺς μπολσεβίκους. Δὲν ἔχομεν καμμίαν σχέσιν μὲ τοὺς μπολσεβίκους. Ἀποκηρύξαμε τοὺς μπολσεβίκους καὶ κυτάζομεν μόνον τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος. Ἔχομεν προσφέρει ὑπηρεσίας ὡς ἄτομα τὰς ὁποίας δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσῃ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν μετέβημεν ἀπὸ τῆς μιᾶς τάξεως εἰς τὴν ἄλλην. Ἡμεῖς μένομεν σταθεροὶ εἰς τὰς ἰδέας μας. Δὲν ὑποστηρίζομεν τὸν ἱστορικὸν ὑλισμόν. Μὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε ἐνισχύετε διαρκῶς τοὺς κομμουνιστάς.

§179Σ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ἡμεῖς ἀπεδείξαμεν ὅτι εἴμεθα πατριῶτες μὲ θυσίας αἵματος καὶ ὄχι μὲ λόγια.

§180Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντιπρ. Κυβ.). Ἀπορῶ πρῶτον, διότι ἄλλος ἐρωτᾶται καὶ ἄλλοι ἀπαντοῦν.

§181Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν εἶναι τοῦ αὐτοῦ κόμματος, ἄλλου κόμματος εἶναι ὁ ἐρωτώμενος καὶ ἄλλου κόμματος οἱ ἀπαντῶντες.

§182Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντιπρ. Κυβ.). Κατὰ μείζονα λόγον τότε ἀπορῶ· προχωροῦμεν. Δεύτερον. Ἡ ἐρώτησις εἶναι ἁπλῆ καὶ δὲν χρειάζεται ἀπάντησις ἐπὶ ἄλλου θέματος. Ποία εἶναι ἡ προσωπικὴ ἱστορία ἑκάστου αὐτὸ εἶναι θέμα ἀξιόλογον. Ὑπάρχουν ἄνθρωποι τοὺς ὁποίους τιμῶμεν διὰ τὴν ἱστορίαν των, ἀλλὰ δὲν ἦτο τὸ ἐρώτημα ποία ἦτο ἡ ἱστορία ἑκάστου. Ἡ ἐρώτησις ἦτο ἁπλῆ καὶ θὰ ἀπηυθύνετο πρὸς ἕκαστον συνάδελφον, ὅπως καὶ ἐγὼ εἶμαι πρόθυμος νὰ δέχωμαι ἀναλόγους ἐρωτήσεις καὶ νὰ δίδω προθύμους ἀπαντήσεις. Τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα μὲ τὴν πολιτικήν του ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1944 μέχρι σήμερον.......

§183Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Διατὶ ἀπὸ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1944;

§184Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντιπρ. Κυβ.). Διότι ἐὰν ἀπὸ τοῦ 1944 ἠκολούθη ἐθνικὴν ὁδὸν καὶ δὲν ἦτο εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ξένων ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος ἀναδρομικῶς θὰ καθίστατο...... (δὲν ἠκούσθη). Ὁμιλῶ καὶ ἐρωτῶ: τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα μὲ τὸν πόλεμον τὸν ὁποῖον ἤσκησε τὸν τραγικὸν ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, πιστεύετε ὅτι ἐπρόδωσε τὴν Ἑλλάδα, ἢ ὄχι; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἁπλοῦν ἐρώτημα.

§185Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Σᾶς ἀπήντησα ὅτι ἤσκησε μίαν πολιτικὴν ἡ ὁποία θὰ κριθῇ ἀπὸ τὴν ἱστορίαν.

§186Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερν.). Σεῖς δὲν ἔχετε γνώμην;

§187Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Πάντως δηλῶ ὅτι, τοὐλάχιστον τόσον, ὅσον ὅλοι οἱ συνάδελφοι, καὶ ἡμεῖς ἐμφορούμεθα ἀπὸ ἐθνικὰ φρονήματα.

§188Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφορεῖσθε ἀπὸ ἐθνικὰ φρονήματα, ὅταν εἰς αὐτὸ τὸ στοιχειῶδες ἐρώτημα δὲν ἀπαντᾶτε. Καὶ ἐὰν ὑπῆρχε πιστοποιητικὸν ἐθνικῶν φρονημάτων δὲν θὰ εἶσθε ἐδῶ.

§189Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κατὰ σύμπτωσιν ἔχω καὶ πιστοποιητικὸν κοινωνικῶν φρονημάτων. Εἶναι τὰ πιστοποιητικὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σεῖς ἀναγκάζετε ἐθνικόφρονας καὶ δημοκρατικοὺς πολίτας νὰ λαμβάνουν. Ἐνῷ σκοπὸς τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν νομοσχεδίου ἦτο ὁ ἀποκλεισμὸς τῆς θεωρουμένης ὡς ἀντεθνικῆς μειοψηφίας, λέγει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, ὅτι σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἀπομάκρυνσις τῆς κομματικῆς ἐπιδράσεως ἐπὶ τῆς διοικήσεως τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων. Ὁ ἀξιότιμος κ. Εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ἐν τῇ ἀγορεύσει του καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατά τινα τρόπον ἐπίσης ἐν τῇ ἀγορεύσει του, ἀπεκάλυψαν τὸν πραγματικὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Ὑποστηρίζω ὅτι κατ’ ἀρχὴν τοιοῦτοι σκοποὶ δὲν ἐπιτρέπονται προκειμένου περὶ θεσμοθετήσεως ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀντίθετοι καὶ ἀντίρροποι πρὸς τοὺς νῦν ὑφισταμένους καὶ ἐφαρμοζομένους βασικοὺς θεσμούς. Διὰ νὰ ἀποκαλύψωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ εἰσηγητικῇ του ἐκθέσει λέγει ὅτι ἀποβλέπει εἰς τὸν ἀποκομματισμὸν καὶ εἰς τὴν μείωσιν τῆς προσωπικῆς ἐπιβολῆς τοῦ Δημάρχου, λέγομεν ὅτι διὰ τοῦ καθιερουμένου συστήματος τῆς ἐφαρμογῆς διὰ τῶν συνδυασμῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ ἀποκομματισμὸς τῆς Διοικήσεως, διότι οἱοσδήποτε συνδυασμὸς θὰ ἔχῃ ὑποστῆ μίαν οἱανδήποτε κομματικὴν ἐπίδρασιν. Ἐπίσης καὶ τὸ πρόσωπον, εἴτε τοῦ Δημάρχου, εἴτε τοῦ φερομένου ὡς Προέδρου τοῦ Συμβουλίου, θὰ ὑποστῇ ἐπίδρασιν. Εἶναι μέσα εἰς τὴν φύσιν τῶν Ἑλλήνων καὶ μέσα εἰς τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων, ἡ ἐπιθυμία τῆς διακρίσεως, διότι ἡ φύσις τάσσει τοὺς ταγοὺς καὶ ὡς ταγὸς ἐκλέγεται ὁ Δήμαρχος. Ὁ Δήμαρχος εἶναι ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ τοῦ Δήμου καὶ ἔχει μεγαλύτερον κῦρος ὅταν ἐκλέγεται ἀπ’ εὐθείας, παρὰ ὅταν ἐκλέγεται ἐμμέσως διὰ τῶν Δημοτικῶν Συμβούλων. Εἶναι βεβαίως δημοκρατικὸν τὸ νομοσχέδιον καὶ δημοκρατικὸς ἐπίσης ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, ἀλλὰ δημοκρατικωτέρα ἐκλογὴ παντὸς Ἄρχοντος ὄχι μόνον Κοινοτικοῦ καὶ Δημοτικοῦ, ἀλλὰ οἱουδήποτε Ἄρχοντος, εἶναι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ ὡς ἐκδηλοῦσα τὴν πηγαίαν καὶ διαυγῆ θέλησιν τοῦ λαοῦ, καθὼς διαυγέστερον εἶναι τὸ ὕδωρ τὸ ὁποῖον ἐξέρχεται ἀπὸ τὴν πηγήν, ἀπὸ τὸ ἐξερχόμενον μέσῳ τῆς ἀρχῆς συγκοινωνούντων ἀγγείων. Ἀλλὰ τί θὰ συμβῇ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνῃ ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ διὰ τῶν Δημοτικῶν Συμβούλων; Νομίζετε ὅτι θὰ ἐκλέγεται ὁ ἱκανώτερος ἐξ ὅλων τῶν συνδυασμῶν; Ἄν πλειοψηφίσῃ εἷς συνδυασμὸς καὶ δύναται νὰ ἐκλέξῃ τὸν Δήμαρχον, τότε ἀσφαλῶς θὰ θελήσῃ νὰ ἐκλέξῃ τὸν καλλίτερον τοῦ συνδυασμοῦ. Ἀλλὰ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι διὰ νὰ ἐκλεγῇ ὁ Δήμαρχος θὰ πρέπῃ νὰ γίνῃ σύμπραξις συνδυασμῶν, τότε δὲν θὰ ἐκλεγῇ ὁ ἱκανώτερος ἀλλὰ θὰ ἐκλεγῇ ὁ μετριοπαθής, ὁ μέσος, διότι π. χ. ὁ συνδυασμὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος δὲν θὰ θελήσῃ νὰ τοποθετήσῃ ὡς Δήμαρχον τὸν ὑποψήφιον τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐὰν αὐτὸς εἶναι ὁ ἱκανὸς καὶ προκειμένου νὰ γίνουν συνδυασμοὶ μεταξὺ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., θὰ πρέπῃ νὰ ἐκλέξουν τὸν μετριώτερον, διότι αὐτὸς εἶναι ὁ ὀλιγώτερον ἐπικίνδυνος εἰς τὰς φιλοδοξίας τοῦ κόμματος ἐκ τῶν ἄλλων Δημοτικῶν Συμβούλων. Παρατηροῦμεν, προσέτι, ὅτι ὅταν κανεὶς ἐκλέγεται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαόν, ἔχει δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις ἀπ’ εὐθείας ἐκ τοῦ λαοῦ. Ὁ λαός, ἐν τῇ ὁλότητί του, διέπεται πάντοτε ὑπὸ εὐγενῶν αἰσθημάτων, ἐνῷ τὰ ἄτομα διαστρέφονται εὐκολώτερον ἀπὸ τὰς λαϊκὰς μάζας. Ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ εἶναι πάντοτε ἀγαθὴ καὶ εὐθεῖα καί, ἂν πλανᾶται ἡ λαϊκὴ θέλησις, δὲν πταίει ὁ ἴδιος ὁ λαὸς ἀλλὰ θὰ πταίουν οἱ πολιτικοί, οἱ ἡγέται τοῦ λαοῦ, οἱ ὁποῖοι παρασύρουν εἰς ὡρισμένας ἀποφάσεις καὶ σφαλερὰς κατευθύνσεις. Θὰ εἴχομεν, λοιπόν, τότε, ἀντὶ τῆς ἐπιδράσεως τῆς λαϊκῆς μάζης ἐπὶ τοῦ Δημάρχου, τὴν ἐπίδρασιν ὅλων τῶν ἄλλων Δημοτικῶν Συμβούλων ἐπὶ τῆς θελήσεως τοῦ Δημάρχου, ὅστις μέτριος καὶ ἄβουλος θὰ ἤγετο καὶ θὰ ἐφέρετο ἀπὸ μιᾶς ὁμάδος 3–5 Δημοτικῶν Συμβούλων ὑπόχρεος νὰ ὑποκύπτῃ εἰς τὰς θελήσεις καὶ ἐπιταγὰς αὐτῶν, παρανόμως ἢ ἀνόμως, διότι ὁ Δήμαρχος ἐξελέγη βάσει τῆς ψήφου ἐκείνων. Διὰ τοῦτο, δὲν νομίζω ἐγὼ ὅτι ἡ ἔξαρσις τῆς προσωπικῆς προβολῆς εἶναι καταστρεπτικὴ διὰ τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν. Ἀντιθέτως, ἡ ἔξαρσις τῆς προσωπικῆς προβολῆς, ὄχι μόνον εἰς τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν ἀλλὰ εἰς πᾶσαν ἐκδήλωσιν τῆς Κυβερνητικῆς καὶ διοικητικῆς μηχανῆς εἶναι ἀπαραίτητος διότι εἶναι φυσική. Εἶναι πάντοτε, ὅπως εἶπα καὶ ἐξ ἀρχῆς, δεδομένον ἐκ τῆς φύσεως νὰ ὑπάρχουν ταγοὶ καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀκολουθοῦν τὸν ταγὸν ποὺ διακρίνεται διὰ τὴν θέλησιν καὶ τὴν ἀνωτερότητα τῶν σκέψεων καὶ τὴν εὐγένειαν τῶν αἰσθημάτων. Διὰ τοῦτο, ἡμεῖς τασσόμεθα ἐναντίον τῆς ψηφίσεως τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Νομίζομεν ὅτι θὰ ἐπιφέρῃ μίαν διασάλευσιν εἰς τὴν τάξιν, ἡ ὁποῖα ὑπάρχει ἤδη ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον 4ετίαν καὶ συγχρόνως θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς μίαν ἀκυβερνησίαν τῶν Δήμων. Ὁ συνάδελφος κ. Ζορμπᾶς εἰπὼν ὅτι οἱ Πρόεδροι τῶν Κοινοτήτων εἶναι κατεργαρέοι καὶ ἄνθρωποι τῆς συναλλαγῆς, ἐνισχύει τὴν ὑποστηριζομένην ὑφ’ ἡμῶν ἄποψιν.

§190Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Αὐτοί, θὰ σαρωθοῦν.

§191Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ κακὸν ποιὸν τῶν Προέδρων τῶν Κοινοτήτων ποὺ ἐκλέγονται δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς, συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἄμεσος ἡ ἐκλογή. Αὕτη στηρίζει περισσότερον τὴν προσωπικὴν ἐπιβολὴν τοῦ Δημάρχου. Ἡ προσωπικὴ ἐπιβολὴ ἑνὸς ἀνθρώπου, εἶναι ἕνα πρᾶγμα ποὺ στηρίζεται ἐπὶ τῆς φυσικῆς ἀξίας καὶ τῶν φυσικῶν ἱκανοτήτων καὶ εὐχαιραίνει τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κάντζιας ἔχει τὸν λόγον.

§193Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, βεβαίως τὸ θέμα φαίνεται ὅτι ἐξηντλήθη. Δὲν ἐξηντλήθη ὅμως ἐφ’ ὅσον δὲν ἐθίγησαν ὅλαι αἱ λύσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθοῦν διὰ νὰ τακτοποιηθῇ ἡ μεγάλη αὐτὴ ὑπόθεσις τῆς αὐτοδιοικήσεως. Τὴν σημασίαν τῆς αὐτοδιοικήσεως τὴν ἐτόνισαν καὶ τὴν ἐχρωμάτισαν τόσον ζωηρὰ οἱ προηγουμένως ὁμιλήσαντες, ὥστε δὲν χρειάζεται νὰ ἐνδιατρίψω καὶ ἐγὼ ἐπὶ τῆς σημασίας καὶ τῆς σπουδαιότητος τοῦ θεσμοῦ. Εὑρισκόμεθα, βέβαια, πρὸ τῆς ἀνάγκης νὰ προβῶμεν εἰς δημοτικὰς ἐκλογὰς τὸ συντομώτερον, διότι πράγματι ἡ ἐπὶ τόσα ἔτη μὴ ἐκδήλωσις τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὐτοδιοίκησιν, πολλὰς ἀνωμαλίας ἐδημιούργησεν εἰς τὸν θεσμὸν αὐτὸν τὸν τόσον σπουδαῖον. Διὰ τοῦτο μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ λύσῃ τὸ ὅλον θέμα τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ πιστεύω ὅτι μὲ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τὸ εἰσάγει. Νὰ τακτοποιηθῇ, δηλαδή, ἓν ἐπεῖγον ζήτημα καὶ κατόπιν νὰ ἐπακολουθήσουν ἄλλα νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ρυθμισθῇ τὸ ὅλον πρόβλημα. Φοβοῦμαι ὅτι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, παρεξεκλίναμεν, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, ἀπὸ τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσωμεν. Ἡ συζήτησις διεξήχθη μὲ ἕνα τόνον τοιοῦτον, ὥστε νὰ δίδῃ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται περὶ νομοσχεδίου πανικοῦ. Ὡμιλήσαμεν περὶ φόβου τῶν κομμουνιστῶν καὶ ἐσχηματίσθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἡ Βουλὴ τὸ δέχεται ὡς ἓν νομοσχέδιον φόβου καὶ ὑπὸ τὸ Κράτος αὐτοῦ θέλει νὰ τὸ ψηφίσῃ, ἔστω καὶ ἂν εἶναι ἀτελές. Δὲν νομίζω ὅτι ἔχει ἔτσι τὸ πρᾶγμα. Ὀρθῶς, βεβαίως, τοποθετεῖται τὸ θέμα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὅτι πρέπει νὰ ληφθοῦν μέτρα ἵνα μὴ μία μειοψηφία ὠργανωμένη ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ. Αὐτὸ εἶναι μία ὀρθὴ τοποθέτησις. Τοῦτο ὅμως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ δι’ ἄλλου τρόπου. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει πολλὰ ἐλαττώματα. Τὸ σοβαρώτερόν του δὲ ἐλάττωμα εἶναι ὅτι στηρίζεται εἰς τὴν ἀναλογικὴν καὶ πάλιν, πού εἶναι ἕνα σύστημα ἀσυμπαθὲς εἰς τὸν λαόν, ἰδίως μετὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ὁ πολίτης ψηφίζων, θέλει νὰ γνωρίζῃ ποῦ τοποθετεῖται ἡ ψῆφος του, ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψήφου του. Εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπιτυχία ἑνὸς ὑποψηφίου τῶν Ἀθηνῶν νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς τῆς Εὐβοίας; Δὲν τὸ ἀντιλαμβάνεται αὐτὸ ὁ ψηφοφόρος καὶ τὸ σχολιάζει εἰς βάρος τοῦ συστήματος.

§194Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀντιπάθεια τοῦ λαοῦ ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς εἶναι, κυρίως, εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπιλογῆς. Αὐτὸ εἶναι.

§195Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Βεβαίως εἶναι τοῦτο τὸ σοβαρώτερον μειονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς, ὡς αὕτη ἐφαρμόζεται, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶναι τὸ μοναδικόν. Δύσκολον εἶναι νὰ ἀντιληφθῇ ὁ πολίτης πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλεγῇ βουλευτὴς ὑποψήφιος ποὺ ἔλαβε 1.000 ψήφους καὶ νὰ μὴ ἐκλεγῇ ἐκεῖνος ποὺ ἔλαβε 6.000. Μὲ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ τὸν πείσωμεν, πάντοτε θὰ μένῃ μὲ τὴν ἀπορίαν ὅτι κάτι τὸ ἀνώμαλον ὑπάρχει εἰς τὸ σύστημα αὐτό. Καὶ ἄν, παρὰ τὸ ἀνώμαλον τοῦ συστήματος αὐτοῦ τῆς ἀναλογικῆς, εἶναι, καθ’ ὡρισμένας ἀντιλήψεις, ἐπιβεβλημένον διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, διότι ἐπιτρέπει εἰς ὅλας τὰς πολιτικὰς τάσεις νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ νὰ ἐκπροσωποῦνται ἔτσι ὅλα τὰ πολιτικὰ ρεύματα, δὲν δικαιολογεῖται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, ὅσον ἀφορᾷ τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἀναλογικὴ εἰς τὸν θεσμὸν αὐτὸν δὲν ἠμπορεῖ νὰ χωρέσῃ, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, διότι δὲν πρόκειται νὰ ἐκπροσωπηθοῦν εἰς τὴν διοίκησιν ἑνὸς Δήμου αἱ διάφοροι πολιτικαὶ τάσεις καὶ ἀντιλήψεις. Δηλαδὴ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν διοίκησιν τῶν Δήμων οἱ ἐκπρόσωποι τῶν ὀπαδῶν τῶν διαφόρων δογμάτων, εἴτε τῶν οἰκονομικῶν, εἴτε τῶν ἀντιπροσωπευόντων ὡρισμένας νέας ἢ παλαιὰς κοσμοθεωρίας. Ὁ Δῆμος δὲν χρειάζεται παρὰ νοικοκυραίους. Ἔχει ἀνάγκην ἀπὸ πρόσωπα, τῶν ὁποίων ὁ ψηφοφόρος νὰ γνωρίζῃ καὶ τὴν ἰδιωτικὴν καὶ τὴν δημοσίαν ζωήν τους. Οἱ Δημοτικοὶ ἄρχοντες πρέπει νὰ εἶναι ἄνθρωποι ποὺ νὰ προέρχωνται ἀπὸ τὸν λαόν, πολὺ κοντά του εὑρισκόμενοι, προσιτοὶ εἰς αὐτόν. Θὰ ἔπρεπε λοιπὸν νὰ εὕρωμεν ἕνα τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ ἱκανοποιῇ ὅλας αὐτὰς τὰς προϋποθέσεις. Καὶ κατὰ πρῶτον λόγον ἕνα τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ εἰς μίαν ὠργανωμένην μειοψηφίαν—διότι ἀντιμετωπίζομεν ἕνα τέτοιο πρᾶγμα—νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας. Ἐὰν ἡ μειοψηφία αὐτὴ καταντήσῃ πλειοψηφία, θὰ εἶναι τὸ καθεστὼς ποὺ θὰ ἐπιβληθῇ, ὁπότε δὲν ἀντιμετωπίζεται πλέον μέτρον νομοθετικόν. Ἐὰν ὅμως ἐξακολουθῇ νὰ εἶναι μειοψηφία καὶ εἶναι ἁπλῶς ὠργανωμένη, τότε θὰ εἶναι δυνατὸν δι’ ἄλλων μέτρων νομοθετικῶν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν τὴν διοίκησιν. Τοῦτο θὰ ἐπετυγχάνετο π. χ. ἐὰν ἐθεσπίζετο ὅτι διὰ νὰ ἐκλεγῇ κανεὶς Δήμαρχος πρέπει νὰ συγκεντρώσῃ τὸ 40, 45 ἢ τὸ πολὺ 50% τῶν ψήφων. Ἐὰν τοῦτο δὲν κατορθωθῇ μὲ τὴν πρώτην ἐκλογὴν νὰ ἐπαναληφθῇ ἐκλογὴ μεταξὺ τῶν δύο πρώτων τὴν μεθεπομένην Κυριακήν. Αὐτὸ εἶναι ἕνας τρόπος ποὺ ἐξασφαλίζει ἀπολύτως τὸ ἀνώτατον τῆς πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ. Τὸ σύστημα δὲ αὐτὸ θὰ ἦτο δυνατόν, κ. Πρόεδρε, νὰ καθιερωθῇ διὰ τὰς μικροτέρας πόλεις τὰς κάτω τῶν 75.000 κατοίκων. Διὰ τὰς μεγαλυτέρας πόλεις διὰ νὰ ἀποφύγωμεν καὶ τὸν κομματισμὸν καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν, τὴν οἱανδήποτε ἐκμετάλλευσιν, εἴτε τῆς τοπικῆς πολιτικῆς εἴτε τῆς γενικωτέρας τοιαύτης, θὰ προτείνω νὰ καθιερώσωμεν ἄλλο σύστημα. Διότι τὸ νομοσχέδιόν σας, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν λαὸν νὰ ἐκλέξῃ τοὺς καλλιτέρους εἰς μίαν μεγάλην πόλιν, ὡς αἱ Ἀθῆναι καὶ ὁ Πειραιεύς, μὲ τὴν κονιορτοποίησιν τῶν δυνάμεων, ὄχι μόνον τῶν κομματικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν δυνάμεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἱκαναὶ νὰ διοικήσουν τοὺς Δήμους αὐτοὺς καὶ θὰ εἶχον τὴν διάθεσιν νὰ κατέλθουν εἰς ἕνα τέτοιον ἀγῶνα διὰ τὴν καλλιτέραν διευθέτησιν τῶν δημοτικῶν ζητημάτων. Εἶναι δὲ μοιραῖον διὰ τοῦ συστήματος τούτου νὰ κατέλθῃ μέγας ἀριθμὸς ὑποψηφίων, οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων θὰ εἶναι ἄγνωστοι εἰς τὸ εὐρὺ κοινὸν τῶν μεγαλουπόλεων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συνέβη ἀκόμη καὶ εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, λόγῳ τῆς κονιορτοποιήσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Πῶς λοιπὸν νὰ ἐκλέξουν τὸν καλύτερον διὰ νὰ τὸν προτιμήσουν, ἐφ’ ὅσον τοὺς περισσοτέρους ἐκ τῶν ὑποψηφίων δὲν θὰ τοὺς γνωρίζῃ ὁ ψηφοφόρος; Ἄς μὴ πλανώμεθα! Ἔχομεν τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος, ἡ ὁποία ἔτι χειρότερον θὰ ἐκδηλωθῇ μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον εἶναι τόσον περίπλοκον, ὥστε ὁ λαὸς ποτὲ δὲν θὰ τὸ ἀντιληφθῇ καὶ δὲν θὰ τὸ ἀγαπήσῃ καὶ ποτὲ δὲν θὰ τὸν ἐνθουσιάσῃ ἡ ἐκλογὴ ἡ διεξαχθησομένη μὲ τὸν τρόπον ποὺ καθορίζει τὸ νομοσχέδιον. Προχθὲς εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην, ἀκριβῶς διὰ νὰ σφυγμομετρήσω τὰς ἀντιλήψεις τῆς κοινῆς γνώμης νὰ κάμω μερικὰς περιοδείας εἰς τὰς συνοικίας τοῦ Πειραιῶς καὶ νὰ ζητήσω τὴν γνώμην μερικῶν ἐκλεκτῶν συμπολιτῶν μου δυναμένων νὰ ἔχουν γνώμην ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Τὸ γενικὸν πνεῦμα τῶν ἀπαντήσεων ἦτο ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ ἐνθουσιάσῃ τὴν κοινὴν γνώμην καὶ νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς ψηφοφόρους. Ὁ Πειραιεύς, ὅπως ὅλοι γνωρίζετε, εἶναι μία μεγάλη πόλις ἡ ὁποία τέλος πάντων θὰ πρέπῃ νὰ ἀποκτήσῃ αὐτοδιοίκησιν, ἴσως καλλιτέραν ἀπὸ κάθε ἄλλην πόλιν, διότι εἶναι πολλαὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς πόλεως αὐτῆς. Ἐξ αὐτῶν προκύπτει ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν θὰ γίνῃ κατανοητὸν ἀπὸ τὰς μεγάλας μάζας τοῦ λαοῦ, δὲν πρόκειται νὰ προκαλέσῃ ἐνθουσιασμὸν εἰς τὸν κόσμον καὶ ἑπομένως δὲν θὰ προσέλθῃ μὲ τὴν πίστιν ποὺ πρέπει νὰ προσέρχεται ὁ πολίτης εἰς τὰς κάλπας, ὅταν πρόκειται περὶ ἐκλογῶν ἀρχόντων καί, εἰδικῶς δημοτικῶν ἀρχόντων. Τόσον εἶναι ἀκατανόητον αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ὥστε μάλιστα, διὰ μιᾶς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, παρατηρεῖται τὸ ἑξῆς ἀνώμαλον τὸ ὁποῖον βέβαια δὲν ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ πάντως εἶναι μία ἀνωμαλία: Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ψηφίσουν εἰς ἕνα Δῆμον 10.000 ψηφοφόροι καὶ ὁ συνδυασμὸς νὰ λάβῃ 12.000 ψήφους δηλαδὴ νὰ συγκεντρώσῃ δύναμιν περισσοτέραν τῶν ψηφισάντων! Εἶναι τόσον ἀκατανόητον αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ὥστε ὁ κόσμος πρὸς τὸν ὁποῖον θὰ ἀπευθυνθῶμεν διὰ νὰ ἐκλέξῃ τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς νὰ κάνῃ τὸν σταυρόν του!... Καὶ πολὺ δικαίως θὰ πῇ: «Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ποὺ μὲ κυβερνοῦν ἀσφαλῶς δὲν ἔχουν μυαλὸ καθόλου!». Εἶναι ἀδύνατον νὰ χωρέσῃ στὸ κεφάλι τοῦ ψηφοφόρου ὅτι θὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕνας συνδυασμὸς θὰ λάβῃ περισσοτέρας ψήφους ἀπὸ τοὺς ψηφίσαντας. Εἶναι τόσον περίπλοκον, λοιπὸν τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον καθιερώνει ὥστε δὲν συμβάλλει εἰς τὴν ἀνύψωσιν τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Εἶναι ἀλήθεια ὅτι ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος ἀπέδειξεν ὅτι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ γενικῶς δὲν συμβάλλει εἰς τὸ κῦρος τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἀπόδειξις αἱ Κοινότητες ποὺ δὲν κατωρθώθη νὰ ἀντικαταστήσουν τὸν παλαιὸν βλαχοδήμαρχον, ὁ ὁποῖος μὲ ὅλα τὰ ἐλαττώματά του εἶχεν μεγάλον κῦρος εἰς τὴν περιφέρειάν του. Πολλὰ δὲ ἔργα κοινῆς ὠφελείας ὀφείλονται εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους. Ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ποὺ κατηργήθη αὐτὴ ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ ἡ Κοινότης ἐξέπεσεν εἰς βαθμὸν ποὺ νὰ τὴν περιφρονοῦν καὶ οἱ ἴδιοι οἱ κάτοικοί της. Ἔχω περιοδεύσει εἰς πολλὰς ἐπαρχίας καὶ διεπίστωνα τὸ πρᾶγμα τοῦτο καθημερινῶς. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος δὲν ἔχει σήμερον τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος καὶ δὲν συγκεντρώνει τὸν σεβασμὸν τῶν συμπολιτῶν του, τὸν ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ συγκεντρώνῃ. Ἀνάγκη λοιπὸν εἶναι νὰ εὕρωμεν ἕνα τρόπον, ὁ ὁποῖος θὰ διεγείρῃ καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ λαοῦ καὶ θὰ ἀνυψώσῃ τὸ κῦρος τῆς αὐτοδιοικήσεως. Διότι καὶ ἐγὼ ἐκτιμῶ τὰ μειονεκτήματα τῆς ἐκλογῆς ὅπως ἐγένετο μέχρι σήμερον καὶ μάλιστα ὕστερα ἀπὸ μίαν 15ετῆ περίπου διακοπὴν τῆς λειτουργίας τοῦ θεσμοῦ καὶ ἐκ τῆς ὁποίας διακοπῆς δὲν ἐδόθη ἡ εὐκαιρία ἀναδείξεως προσωπικοτήτων γενικῆς ἀναγνωρίσεως. Δηλαδὴ παλαιότερον ἡ λειτουργία τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ ἀνέδειξε προσωπικότητας, αἱ ὁποῖαι διεδέχοντο ἡ μία τὴν ἄλλην εἰς τοὺς μεγάλους δήμους, ὅπως ὁ Μπενάκης, οἱ Ρετσίνηδες, ὁ Μερκούρης κλπ. Τώρα ὅμως προσωπικότητες μεγάλης ἐπιβολῆς δὲν ὑπάρχουν, πρᾶγμα ποὺ ἀποτελεῖ μεγάλον κίνδυνον ἐὰν ἀφήσωμεν ἐκτεθειμένην τὴν ἐκλογὴν εἰς τοὺς μεγάλους δήμους μὲ τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Ἐσκέφθην, λοιπόν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα κατὰ ἕνα τρόπον πρακτικόν, ὁ ὁποῖος ἀσφαλῶς θὰ υἱοθετηθῇ ἀπὸ τὸν λαὸν ὁλόκληρον ὁμοθύμως, θὰ τὸν ἐνθουσιάσῃ, θὰ τοῦ διεγείρῃ τὴν πίστιν καὶ θὰ ἀποκτήσῃ ἔτσι περισσότερον κῦρος ἡ αὐτοδιοίκησις. Ἔχω τὴν γνώμην λοιπὸν διὰ τὰς πόλεις, κάτω τῶν 75.000 κατοίκων νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἄμεσον ἐκλογήν, μὲ τὸν περιορισμὸν τῆς συγκεντρώσεως ἑνὸς ὡρισμένου ποσοστοῦ ψήφων. Ἐὰν δὲ δὲν ἐπιτευχθῇ κατὰ τὴν πρώτην ἐκλογὴν ἡ συγκέντρωσις τοῦ καθορισθησομένου ποσοστοῦ, νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἐκλογὴ μετὰ μίαν ἑβδομάδα μεταξὺ τῶν δύο πρώτων, ὁπότε δὲν φοβούμεθα οὔτε ἐπιβολὴν τῆς μειοψηφίας, οὔτε κομματικὸν παρεμβατισμόν, οὔτε τίποτε ἄλλο. Τότε θὰ ἔχωμεν πραγματικὰ καὶ συνένωσιν τοῦ ἐθνικόφρονος κόσμου, διότι ὅλοι οἱ ἐθνικόφρονες θὰ ὑποχρεωθοῦν λόγῳ τοῦ συστήματος νὰ συνενωθοῦν εἰς τὰ μεγάλα ἐπαρχιακὰ κέντρα. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μεγάλους δήμους φρονῶ ὅτι θὰ πρέπῃ νὰ διαιρεθοῦν εἰς ὡρισμένας περιφερείας κατὰ συνοικίας. Ἡ Ἀθήνα π. χ. νὰ διαιρεθῇ εἰς 15 ἐκλογικὰς περιφερείας κλπ.

§196Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως τὸ Παρίσι.

§197Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Μάλιστα. Ἐξ ἄλλου μεγαλούπολις εἶναι καὶ ἡ Ἀθήνα. Ἑκάστη περιφέρεια νὰ ἐκλέξῃ διὰ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ἕνα ἢ δύο συμβούλους. Οἱ ἐκλεγησόμενοι δὲ σύμβουλοι κατὰ περιφερείας θὰ ἀπαρτίσουν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῆς πόλεως καὶ θὰ ἐκλέξουν τὸν δήμαρχον. Αὐτὸ εἶναι ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπηχήσῃ εὐμενέστατα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι ἔτσι θὰ ἐκλεγοῦν οἱ ἄριστοι. Διότι ἐὰν γίνουν παρατάξεις ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν ἑνὸς ὑποψηφίου δημάρχου, ἐκεῖνος θὰ διαλέξῃ τὸν καλύτερον, τὸν δυνατώτερον εἰς ἑκάστην συνοικίαν. Καὶ θὰ ἔχωμεν ἅμιλλαν διὰ τὴν ἐπιλογὴν τῶν καλυτέρων προσώπων εἰς τὰς συνοικίας μεταξὺ ὅλων ἐκείνων ποὺ φιλοδοξοῦν νὰ ἀναλάβουν τὰς εὐθύνας τῆς αὐτοδιοικήσεως. Τὰ δὲ κόμματα δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἐπηρεάσουν τὴν ἐκλογὴν μὲ τὸ σύστημα αὐτό. Νὰ καθιερωθῇ ἐπίσης ὅτι θὰ πρέπῃ νὰ συγκεντρώσῃ τὸ 40–50% τῶν ψήφων διὰ νὰ ἐκλεγῇ τις. Θὰ μοῦ ἀντιταχθῇ ὅτι θὰ γίνουν ἴσως ἐπαναληπτικαὶ ἐκλογαί. Τὸ ἀποτέλεσμα ἐν τούτοις τῶν ἐκλογῶν μὲ τὸ προτεινόμενον σύστημα, ὡς καὶ ἡ ἀνάδειξις τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων θὰ γίνουν τὸ πολὺ συντομώτερον ἀπ’ ὅτι μὲ τὸ καθιερούμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου σύστημα. Καὶ τοῦτο διότι διὰ νὰ συγκεντρωθοῦν καὶ ἐλεγχθοῦν, σύμφωνα μὲ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τὴν ὁποίαν καθιερώνει εἴτε τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως εἴτε τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν, ἀσφαλῶς θὰ ἀπαιτηθῇ διάστημα ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν.

§198Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ τὰ λέγετε αὐτά; Μέσα σὲ τρεῖς ὧρες θὰ βγοῦν τ’ ἀποτελέσματα.

§199Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Διὰ νὰ ἀθροίσωμεν διὰ τριακοσίους ἀνθρώπους σταυροὺς καὶ διαγραφὰς θέλομεν δύο μῆνας καὶ ζήτημα εἶναι ἐὰν θὰ ἀρκέσουν. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς, κ. συνάδελφε, μίαν πεῖραν ἐκλογικὴν καὶ ἐπιτρέψατέ μας νὰ ἔχωμεν καὶ μίαν γνώμην. Χωρὶς δὲ νὰ ὑπολογίσω καὶ τὰς καλπονοθεύσεις ποὺ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν μὲ τὸ σύστημα αὐτό. Εἶναι τόσον εὔκολος ἡ καλπονόθευσις μὲ τὸ σύστημα τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ὥστε ἀσφαλῶς καὶ ζητήματα θὰ γεννηθοῦν καὶ ἐνστάσεις ἀλλεπάλληλοι θὰ ὑποβληθοῦν καὶ ὀξύτητες μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων καὶ τῶν ἀντιπροσώπων θὰ δημιουργηθοῦν. Ἀφοῦ αὐτὸ τὸ ἀντιμετωπίζομεν μὲ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, ποὺ εἶναι ὀλιγώτεροι οἱ ὑποψήφιοι καὶ πολὺ εὐκολώτερα διενεργεῖται ἡ διαλογή. Νομίζω ὅτι μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς ἐκλογῆς δημοτικῶν συμβούλων κατὰ συνοικίας, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συγκεντρώσουν ἕνα ποσοστὸν 40–50%, διεγείρομεν τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ κόσμου, ἐξυψώνομεν τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ ἐπιτυγχάνομεν καὶ πλήρη ἀποκομματοποίησιν τῆς δημοτικῆς ἐκλογῆς. Θὰ εἶναι βέβαια μία δοκιμή, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζομεν ἐὰν θὰ ἐπιτύχῃ ἢ ὄχι. Δι’ αὐτὸ ἐπιμένω ὅτι, ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ τὸ σκεφθῇ πάλιν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ θέμα αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι μεγάλης σημασίας καὶ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει, λόγῳ τῶν πολλῶν ἐλαττωμάτων του, τὸ μεγαλύτερον τῶν ὁποίων εἶναι ὅτι εἰσάγει εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκλογὴν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἀναλογικὴ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ αὐτὸ πρὸς ἀποφυγὴν ἐπαναλήψεως τῆς ἐκλογῆς, διὰ τὰς ὑπολειπομένας ἕδρας, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ κατελαμβάνοντο κατὰ τὴν πρώτην ἐκλογήν, διότι τυχὸν δὲν θὰ συνεκέντρωναν οἱ ὑποψήφιοι τὸ ὁριζόμενον ὑπὸ τοῦ Νόμου ποσοστὸν ὡς κατώτατον ὅριον. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, βεβαίως φοβοῦμαι μήπως αἱ ἀπόψεις μου ἐκτίθενται ἀργά, πράττω ὅμως τοῦτο διὰ νὰ ἀπαλλαγῶ τῆς εὐθύνης. Ἐὰν πάντως θελήσητε νὰ ἀναβάλητε διὰ μίαν ἑβδομάδα τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀποφασίσητε νὰ μελετήσητε τὸ προτεινόμενον παρ’ ἐμοῦ σύστημα, θὰ εἶμαι πολὺ εὐτυχής, διότι νομίζω ὅτι οὕτω συμβάλλω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν λύσιν τοῦ τόσον σοβαροῦ αὐτοῦ ζητήματος. (Χειροκροτήματα).

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου κηρύσσεται περαιωμένη, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§201Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Κύριοι βουλευταί, ἡ συζήτησις πράγματι ἔληξε καὶ λαμβάνω τὸν λόγον διὰ νὰ δώσω ἐξηγήσεις εἰς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι διετύπωσαν ὡρισμένας ἀπορίας διὰ τὸ νομοσχέδιον. Ἀπόντες ὁμιληταὶ ἐξέφρασαν τὴν ἀπορίαν διατὶ ἀπεφάσισα νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ ὑποψιάσθησαν ὅτι ὑπάρχουν προσωπικαὶ κομματικαὶ βλέψεις. Ἠδίκησαν τὴν ἀντίληψίν των. Διότι καὶ τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα, ἐὰν εἶναι ἀναλογική, θὰ μετάσχῃ εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια ἀναλογικῶς, ἐὰν εἶναι πλειοψηφικὸν θὰ μετάσχῃ ὡς τμῆμα συνασπισμοῦ. Ὅ,τι ὅμως συμβαίνει μὲ τὸ ἰδικόν μου, θὰ συμβῇ καὶ μὲ τὰ ἰδικά των κόμματα. Δὲν ἐννοῶ διατὶ αὐτὸ θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἰσχύῃ διὰ τὸ ἰδικόν μου καὶ νὰ μὴ ἰσχύῃ διὰ τὸ ἰδικόν των. Ἰδοὺ διατὶ ἠδίκησαν τὴν ἀντίληψίν των. Ἐξεφράσθη ἐπίσης ἡ ἀπορία διατὶ εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἡ ἐπωνυμία τοῦ ἰδικοῦ μας ἀγῶνος ἦτο προσωπική. Κύριοι βουλευταί, ὑπήρξαμεν, εἴμεθα καὶ θὰ εἴμεθα Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα. Ἀλλὰ εἰς τὰς ἐκλογὰς ὁ ὅρος Σοσιαλιστικὸν Κόμμα, δὲν ἐχρησιμοποιεῖτο μόνον ἀπὸ ἡμᾶς, ἐχρησιμοποιεῖτο καὶ ἀπὸ ἄλλους καὶ ἐθεώρησα καθῆκον μου ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ νὰ μὴ δημιουργηθῇ σύγχυσις. Ἔπρεπεν ὅσοι τυχὸν ἐπροτίμων τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν ἰδίαν ἐπωνυμίαν, νὰ τοὺς ψηφίσουν χωρὶς καμμίαν σύγχυσιν μὲ τὴν ἐπωνυμίαν τοῦ ἰδικοῦ μας κόμματος. Ἡ σαφήνεια εἰς τὰς ἐκλογὰς ἀποτελεῖ πολιτικὴν τιμιότητα καὶ διότι ὑπῆρξεν ὁ κίνδυνος τῆς συγχύσεως ἐπροτιμήσαμεν, διατηροῦντες πάντοτε τὴν ἐπωνυμίαν τοῦ κόμματός μας, νὰ ἐμφανισθῶμεν μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ἠθελήσαμεν νὰ εἴμεθα σαφεῖς ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ καὶ βεβαίως ἄδικον εἶναι νὰ μᾶς ἐπικρίνουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐχρησιμοποίησαν συβιλλικὰς λέξεις, ἐπιτρέπουσαι εὐμενεῖς παρανοήσεις.... Ἐλέχθη ἀκόμη, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀνεμένετο ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπανειλημμένως Ὑπουργὸν καὶ πρόμαχον τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐρρύθμιζε καὶ τοὺς πόρους τῶν Δήμων καὶ τοὺς νέους προορισμούς των. Οἱ συνάδελφοι, ὅσοι τὸ ἐτόνισαν, εἶχον δίκαιον νὰ τὸ ἀναμένουν καὶ τοὺς πληροφορῶ ὅτι ἠμποροῦν νὰ τὸ ἀναμένουν. Εἶχον ἄδικον ὅμως νὰ τὸ ἀξιώσουν ὡς πρῶτον νομοσχέδιον. Εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τῶν ἐκλογῶν καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ρυθμίζει τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς. Ὑπεστηρίχθη ὅτι ἡ κατάργησις τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τοῦ Δημάρχου παραβιάζει τὴν φύσιν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Καὶ τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἔχομεν τρεῖς κύκλους τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Τὴν Κοινότητα, τὸν Δῆμον καὶ τὸν Νομόν. Μέχρι τοῦδε ἡ Κοινότης ἔχει ἄμεσον ἐκλογήν. Ὁ Νομός, συμφώνως πρὸς τὸν ὑπάρχοντα νόμον τῆς αὐτοδιοικήσεως, τὸν ὁποῖον διατηροῦμεν, ἔχει ἡγέτην τὸν Νομάρχην, μὴ ἐκλεγόμενον, διοριζόμενον. Μόνον ὁ Δῆμος θ’ ἀπετέλει ἐξαίρεσιν τοῦ ὁποίου ὁ ἄρχων ἐκλέγεται ἀμέσως ἀπὸ τὸν Λαόν. Ἰδοὺ διατὶ εἶναι ἐσφαλμένη ἡ ἐντύπωσις ὅτι μὲ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν θὰ παρεβιάζετο ἡ φύσις τῆς αὐτοδιοικήσεως. Τοὐναντίον ἑνοποιεῖται τὸ σύστημα. Ἡ ἡγεσία καὶ εἰς τοὺς τρεῖς κύκλους αὐτοδιοικήσεως πρόκειται νὰ προέρχηται καθ’ ὅμοιον τρόπον, ἐμμέσως. Ἐτέθη τὸ ἐρώτημα: Εἶναι δημοκρατικὸν τὸ νομοσχέδιον; Καὶ ἐκφράζω εἰλικρινῶς ἀπορίαν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ ἡ δημοκρατικότης του. Τί σημαίνει Δημοκρατία; Σημαίνει οἱ ἐκπρόσωποι τῆς πλειοψηφίας νὰ κυβερνοῦν καὶ τῆς μειοψηφίας νὰ ἐκπροσωποῦνται. Μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἡ πλειοψηφία, εἴτε δεξιὰ εἴτε ἀριστερὰ θὰ κυβερνᾷ. Ἑπομένως ἐὰν ἡ ἀξιότιμος ἀριστερὰ ἔχῃ τὸ 51% ἐν ὀνόματι τῆς Δημοκρατίας θὰ κυβερνᾷ. Διατὶ λοιπὸν δὲν εἶναι δημοκρατικὸν τὸ νομοσχέδιον; Πότε πρόκειται νὰ μὴ κυβερνήσῃ μία μερίς; Ἐὰν εἶναι μειοψηφία. Ἀλλὰ οὐδεμία Δημοκρατία ἐπιτρέπει εἰς τὴν μειοψηφίαν νὰ κυβερνᾷ. Μόνον ἡ μωρία τῶν κυβερνώντων θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ ἐπιτρέψῃ. Καὶ δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν φιλοδοξίαν. Ἐτέθη περαιτέρω τὸ ἐρώτημα, διατὶ αὐτὴ ἡ προκατάληψις ἐναντίον τῆς ἀριστερᾶς. Ἀγαπητοί μου συνάδελφοι, εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν συνεχίζεται μία σύγχυσις ὡς πρὸς τοὺς ὅρους. Ἄλλοτε γίνεται χρῆσις τῶν ὅρων καὶ ἄλλοτε προκαλεῖται ἱερὰ ἀγανάκτησις διὰ τὴν χρῆσιν των. Ἀλλὰ κάποτε θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ διευκρίνησις διὰ νὰ λήξῃ ἡ σύγχυσις. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος ἀπουσιάζει, μίαν ἡμέραν κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀπουσίαν ἐξηγέρθη καὶ ἀπεκάλεσεν αἶσχος, ὅτι ἐγὼ ὡμίλησα περὶ δεξιᾶς. Καὶ ὅμως ὀλίγας ἡμέρας ἐνωρίτερον εἶχεν ἀποκαλέσει τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος κ. Κανελλόπουλον δεξιὰν καὶ μάλιστα ἄκραν δεξιάν, διαπράττων τοιουτοτρόπως τὸ αἶσχος, τὸ ὁποῖον μοῦ κατελόγισεν.... Ποία εἶναι ἡ ἀληθὴς ἔννοια κύριοι βουλευταί; Ὑπάρχει πρῶτον ἐθνικὴ διάκρισις καὶ ὑπάρχει δεύτερον πολιτικὴ διάκρισις. Εἰς τὴν ἀνωτέραν σφαῖραν τῆς διακρίσεως ὑπάρχουν Ἕλληνες καὶ προδόται τῆς Ἑλλάδος. Καὶ προδόται τῆς Ἑλλάδος εἶναι τὸ Κ.Κ.Ε. καὶ οἱ συνοδοιπόροι του. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη βασικὴ διάκρισις, ἐθνικὰ καὶ μὴ ἐθνικὰ κόμματα. Ὁ ὅρος «ἀστικὰ» κόμματα εἶναι ἀτυχής, διότι εἶναι δυνατὸν ἐντὸς τῶν ἐθνικῶν κομμάτων νὰ ὑπάρχῃ ἐθνικὴ ἀριστερὰ κάτω ἀπὸ τὸν γαλανὸν οὐρανὸν τῆς Ἑλλάδος.

§202Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. ... (Κωδωνοκρουσίαι).

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§204Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν δέχομαι διακοπάς, θὰ καθιερωθῇ ἡ τάξις.

§205Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. (Κωδωνοκρουσίαι, θόρυβος).

§206Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν δέχομαι διακοπάς. Θέλω νὰ δημιουργήσω παράδειγμα δι’ ὅλους τοὺς συναδέλφους. Νὰ συνηθίσουν ὅλοι ὅτι δὲν δύνανται μὲ βίαν νὰ ἐπιβάλλουν διακοπάς. Αἱ διακοπαὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν γίνονται μὲ τὴν ἄδειαν καὶ τοῦ ρήτορος καὶ τοῦ Προέδρου. Προχωροῦμεν. Ὑπάρχει λοιπὸν ἡ πρώτη βασικὴ ἐθνικὴ διάκρισις. Ὑπάρχουν οἱ Ἕλληνες καὶ οἱ προδόται τῆς Ἑλλάδος, ἐκεῖνοι ποὺ ἀπηρνήθησαν τὴν φυσικήν των πατρίδα καὶ ἐτέθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἄλλης πατρίδος. Πέραν ὅμως τῆς ἐθνικῆς διακρίσεως ὑπάρχει ἡ πολιτικὴ διάκρισις. Ἐντὸς τῆς ἐθνικῆς παρατάξεως, ὑπάρχει δεξιά, κέντρον καὶ ἡ ἀριστερά. Καὶ προσδιορίζονται ἀπὸ διαφορὰς πολιτειακάς, πολιτικάς, κοινωνικάς, πνευματικάς. Αἱ πολιτειακαὶ ἔχουν παρέλθει μὲ τὴν κοινὴν ἀναγνώρισιν τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας. Ἐπιζοῦν μόνον ὡς ἱστορικὴ ἀνάμνησις, ὡς παράδοσις. Αἱ πολιτικαὶ διαφοραὶ σημαίνουν, ὅτι ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν ὑπάρχει ἔγκρισις ἢ ἀνοχὴ τῆς αὐθαιρεσίας, ἐνῷ ἀπὸ τὴν ἄλλην ζητεῖται ἡ πιστὴ τήρησις τῆς Δημοκρατικῆς ἰσοπολιτείας. Αἱ κοινωνικαὶ διαφοραὶ σημαίνουν, ὅτι ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν προτιμῶνται τὰ συμφέροντα τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην τὰ συμφέροντα τοῦ ἀνωνύμου Λαοῦ. Καὶ ὑπάρχουν καὶ αἱ ἰδιότυποι εἰς τὴν Ἑλλάδα πνευματικαὶ διαφοραί, Ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν τὸ ἀντιδραστικόν πνεῦμα ὁ παλαιοημερολογιτισμός, ὁ καθαρευουσιανισμός, καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν τὸ προοδευτικὸν πνεῦμα, ἡ φωτισμένη παράδοσις τοῦ δημοτικισμοῦ, ὁ συγχρονισμός. Ἰδοὺ διατὶ ἔγινε λόγος περὶ διακρίσεως Δεξιᾶς, Κέντρου καὶ Ἀριστερᾶς, ἔγινεν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἀποτελοῦν διακρίσεις ἐντὸς τῆς Ἐθνικῆς παρατάξεως. Ἐκτὸς τῆς Ἐθνικῆς παρατάξεως εἶναι τὸ Κ.Κ.Ε. Καὶ ποῖοι ἄλλοι; Καὶ οἱ συνοδοιπόροι του. Καὶ ποῖοι πρέπει νὰ θεωρηθοῦν οἱ συνοδοιπόροι του; Ὅσοι ἀρνοῦνται, ὅτι τὸ Κ.Κ.Ε. εἶναι κόμμα προδοσίας καὶ ἐγκλήματος. Καθὼς ἐπίσης καὶ ὅσοι τὸ δέχονται, ἴσως ἐνδομύχως, ἀλλὰ ἀρνοῦνται δημοσίᾳ νὰ καταγγείλουν τὸ Κ.Κ.Ε. ὡς κόμμα Ἐθνικῆς προδοσίας καὶ ἐγκλήματος. Ἡ στάσις τὴν ὁποίαν λαμβάνουν τὰ διάφορα κόμματα ἔναντι τοῦ Κ.Κ.Ε. τὰ τοποθετεῖ ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς Ἐθνικῆς παρατάξεως. Καὶ τώρα ἐπανέρχομαι εἰς τὸ νομοσχέδιον. Σέβομαι τὰς ἀντιδράσεις, τὰς ὁποίας προκαλεῖ εἰς τὴν συνείδησιν πολλῶν συναδέλφων ἡ ἐμφάνισις αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τὸ κράτος τῶν τοπικῶν των ἐντυπώσεων. Ἀποροῦν καὶ ἴσως ἐξεγείρονται, διότι εἰσάγεται αὐτὴ ἡ καινοτομία. Δὲν ἔχουν τὴν καθολικὴν ἐποπτείαν τῶν ἀριθμῶν εἰς ὅλους τοὺς Δήμους. Εἰς τὴν Ἑλλάδα αἱ δυνάμεις τῆς ὠργανωμένης μειοψηφίας εἶναι ἐν τῷ συνόλῳ περιωρισμέναι. Ἀλλὰ ἡ τοπική των κατανομὴ δὲν εἶναι ἴση. Ὑπάρχουν συγκεντρωμένοι εἰς ὡρισμένας πόλεις. Ἰδοὺ διατὶ εἰς τὰς γενικὰς ἐκλογὰς ὑπῆρξεν ἀναλογικὴ ἔκφρασις τῆς δυνάμεώς των. Ἐνῷ εἰς τὰς τοπικὰς ἐκλογὰς εἶναι δυνατὸν ἡ τοπικὴ πληθωρική των ἐμφάνισις νὰ δημιουργήσῃ ἀποτελέσματα ἀντίθετα πρὸς τὴν γενικήν των θέσιν ἐντὸς τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος. Τί ἰσχύει σήμερον; Διὰ τὰς πόλεις ἄνω τῶν 100 χιλιάδων χρειάζονται 40%. Διὰ τὰς πόλεις κάτω τῶν 100 χιλιάδων ἀρκοῦν τὰ 30%. Αὐτὸς εἶναι ὁ κείμενος νόμος. Ἀλλὰ τὸ 30% τῆς ὠργανωμένης μειοψηφίας ὑπάρχει εἰς ὡρισμένας πόλεις. Ὑπάρχει μεγάλος ἀριθμὸς Δήμων, ὅπου πλέον τῶν 30% ἀνήκει εἰς τὴν συνοδοιπορίαν. Ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς μου συνειδήσεως καὶ τῆς εὐθύνης μου ὡς μέλους τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἐτέθη τὸ ἐρώτημα: Εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸ ὀλιγώτερον τοῦ ἑνὸς τρίτου, εἰς τὸ 30%, νὰ κυβερνήσῃ τὸ 70%; Οὔτε τὸ Ἔθνος, οὔτε ἡ Δημοκρατία τὸ ἐπιτρέπουν. Μόνον ἡ μωρία τῶν Κυβερνώντων θὰ ἐπέτρεπε. Καὶ δὲν ἤθελον νὰ ὀφλισκάνω μωρίαν. Ἰδοὺ διατὶ ἐνόμισα ὅτι ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους καὶ ἐν ὀνόματι τῆς Δημοκρατίας ἐπιβάλλεται μεταρρύθμισις τοῦ κειμένου νόμου, ἡ ὁποία νὰ ἐμποδίζῃ τὴν μειοψηφίαν τῶν 30% νὰ καταλάβῃ τὴν Δημαρχίαν. Ἡ μεταρρύθμισις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ μὲ δύο τρόπους. Ἢ μὲ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἐμμέσου καὶ ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, ὁπότε ἡ πλειοψηφία τοῦ Λαοῦ θὰ ἐκφράζεται εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῶν δημοτικῶν συμβούλων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλέξουν τὸν Δήμαρχον ἢ μὲ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀπολύτου πλειοψηφίας τῶν ψηφισάντων— τοῦ 50%—διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Δημάρχου. Καὶ οἱ δύο τρόποι κατοχυρώνουν τὸ δημοκρατικὸν δικαίωμα τῆς πλειοψηφίας νὰ κυβερνᾷ. Ἐνόμισα, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ καθιέρωσις τοῦ 50% διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Δημάρχου θὰ ὡδήγει εἰς σφοδρούς πολιτικοὺς ἀνταγωνισμούς, εἰς ὑπέρμετρον προσωπικὴν προβολήν, εἰς συνεχεῖς ἐπαναλήψεις τῆς ψηφοφορίας αἱ ὁποῖαι, μὲ τὴν προβλεπομένην διασπορὰν τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, θὰ παρεῖχον συνεχῶς τὴν ἐντύπωσιν μιᾶς τοπικῆς ὑπεροχῆς τῆς ὠργανωμένης μειοψηφίας. Ἡ πολιτικὴ ζημία θὰ εἶχεν ἐπέλθει προτοῦ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἐβράδυνε μὲ μίαν συνεχῆ ἔντασιν τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων ἔκρινα ὅτι εἶναι μὴ χεῖρον, τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Αὐτοὶ ὑπῆρξαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ὡδήγησαν εἰς τὴν προτίμησιν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἤκουσα μὲ μεγάλην προσοχὴν τὰ ἐπιχειρήματα, ὅσα ἐλέχθησαν ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Ὑπῆρξαν καὶ ἔξοχοι δήμαρχοι καὶ ἀνίκανοι καὶ φαῦλοι δήμαρχοι. Εἶναι ἐπίσης βέβαιον ὅτι ἄλλοι δήμαρχοι ὑπῆρξαν πράκτορες τῶν κομμάτων καὶ ἄλλοι δήμαρχοι κατεσκεύαζαν ἴδια ἢ προσωπικὰ δημοτικὰ κόμματα καὶ ἐγένοντο οἱ κύριοι παράγοντες τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Ὅλα ἔχουν συμβῆ. Ὑπεμνήσθη ἡ προσωπικότης τοῦ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλη. Εὐλόγως. Ἄξιος δημόσιος ἄνθρωπος ὅπως ἦτο ὁ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλης ἠθέλησε νὰ θεραπεύσῃ τὰ δεινὰ τῆς ἐποχῆς του. Καὶ τὸ δεινὸν τῆς ἐποχῆς του ἦτο ὁ κομματικὸς φεουδαρχισμός, ὁ βλαχοδήμαρχος, καὶ τὸν κατέλυσεν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴμεθα ἄξιοί του, δὲν πρέπει νὰ τὸν ἐπαναλάβωμεν. Πρέπει νὰ ἐμπνευσθῶμεν ἀπὸ τὴν δημιουργικήν του δύναμιν, νὰ ἐκτιμήσωμεν καὶ ἡμεῖς ποῖον εἶναι τὸ δεινὸν τῆς σημερινῆς ἐποχῆς, διὰ νὰ τὸ θεραπεύσωμεν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου μας. Ὁ κ. Κάντζιας ἀνεφέρθη εἰς ὡρισμένας διατάξεις τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς ὅπως ἀναγράφονται καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιόν μου καὶ εἰς τὰς προτάσεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητῶ εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναλογικῆς. Πέραν τῆς ἀρχῆς εἶμαι εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Βουλῆς νὰ εὕρωμεν τὸν ἁπλούστερον τύπον τῆς ἀναλογικῆς καὶ θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἐὰν ὑπάρξουν εἰσηγήσεις αἱ ὁποῖαι νὰ βελτιώσουν τὸ σύστημα. Κύριοι βουλευταί, αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους νομίζω, ὅτι παρὰ τὰ ἀναμφισβήτητα ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ὅπως ὅλα τὰ ἀνθρώπινα συστήματα, ἔχει καὶ ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, ἐν τούτοις ἐπιβάλλεται πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν σημερινῶν περιστάσεων. Οἱ ἀληθεῖς νομοθέται ὀφείλουν νὰ ἀντιμετωπίζουν τὰς ἰδικάς των περιστάσεις. Ἡ παράδοσις εἶναι χρήσιμος, ὅταν ἡ ζωὴ ἐπαναλαμβάνεται. Ὅταν ἡ ζωὴ μεταβάλλεται, ἐπιβάλλεται ἡ προσαρμογὴ τῶν νόμων εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ζωῆς, εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κινδύνων, εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν καὶ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Δημοκρατίας. Ἐν ὀνόματι καὶ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Δημοκρατίας ζητῶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς διὰ τὸ νομοσχέδιον. (Χειροκροτήματα),

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ ψηφίσεως δι’ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας.

§208Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντ. Κυβ.). Κύριε Πρόεδρε παρακαλῶ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἡ ψηφοφορία νὰ γίνῃ αὔριον.

§209Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν καὶ ἂν εἶναι παρόντες τότε νὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§211Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἠρωτήθητε πρὶν καὶ εἴπατε ὅτι ἀπόψε δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ψηφοφορία. Δι’ αὐτὸ καὶ δὲν εἶναι παρόντες οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν βουλευταί.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτον τι, συνεδριαζούσης τῆς Βουλῆς.

§213Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἐμείναμε σύμφωνοι νὰ γίνῃ αὔριον ἡ ψηφοφορία.

§214Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντ. Κυβερν.). Δεκτόν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ἡ συζήτησις ἔληξεν ἀπόψε.

§215Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ πρόθεσις νὰ προκληθῇ ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὀνομαστικὴ ψηφοφορία δύναται νὰ διεξαχθῇ αὕτη εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, καὶ νὰ γίνῃ ἀπόψε κατ’ ἀρχὴν δεκτόν.

§216Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀντ. Κυβερν.). Ἡ παράκλησίς μου εἶναι νὰ θεωρηθῇ ἁπλῶς ὡς τερματισθεῖσα ἡ συζήτησις. Ἡ ἔννοια τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς θὰ εἶναι αὐτή, καὶ αὔριον ἡ ψηφοφορία.

§217ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ. μὲ θέμα, ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν Ἀρχῶν», ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 0.55′ πρωϊνή)