1950.04.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 7η

Τρίτη 25 Ἀπριλίου 1950

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 6.05′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλῶ τὸν κ. Γραμματέα ν’ ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

§3Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ σοβαρωτάτου ζητήματος καὶ ἐπιθυμῶ νὰ λάβω τὸν λόγον, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν. Θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§5Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Πρόκειται περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν τῆς Χώρας.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ συζήτησις τώρα. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§7Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, μὲ ἰδιαιτέραν χαρὰν ἀνέρχομαι σήμερον ἐπὶ τὸ βῆμα αὐτό. Ἡ χαρὰ ὀφείλεται κυρίως εἰς τὸ ὅτι διὰ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν ἐδόθη ἡ εὐχέρεια εἰς ὅλας τὰς ἐκπροσωπουμένας τάσεις ἐν τῷ ἑλληνικῷ συνόλῳ νὰ εὑρίσκωνται σήμερον παρεδρεύουσαι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἡ χαρὰ ὀφείλεται καὶ εἰς τὸ ὅτι χαιρετίζομεν τὴν παρουσίαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τῶν φίλων συναδέλφων τῆς ἡρωϊκῆς Δωδεκανήσου, τῶν δώδεκα αὐτῶν ἑλληνικῶν νήσων, αἱ ὁποῖαι μετὰ μακροὺς ἀγῶνας εἰσῆλθον ἐπὶ τέλους εἰς τοὺς κόλπους τῆς ἑλληνικῆς πατρίδος. (Χειροκροτήματα). Εἶμαι βέβαιος ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ πρῶτον βῆμα διὰ τὴν ἐπίτευξιν καὶ τῶν ἄλλων ἐθνικῶν δικαίων, ὡς καὶ τῶν ἐθνικῶν πόθων, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν πάντοτε τὴν κεντρικὴν γραμμὴν παντὸς Ἕλληνος πολιτικοῦ καὶ τὴν κεντρικὴν γραμμὴν τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐπὶ μίαν τετραετίαν ἤσκησα, ἐκπροσωπῶν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς. Ἀνέφερα τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς τῆς 5ης Μαρτίου προέκυψε μορφὴ τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ἐν πολλοῖς, ἐὰν δὲν εἶναι ἐν τῷ συνόλῳ, ἡ σύγχυσις, ἡ ὁποία εἶχε προκληθῆ προεκλογικῶς ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα. Τῆς συγχύσεως αὐτῆς δυστυχῶς ἔχομεν καὶ τὰς συνεπείας. Ἀλλὰ τῆς συγχύσεως αὐτῆς, δυστυχῶς, ἀποτελεῖ ἐκδήλωσιν αὐτὴ αὕτη ἡ σύστασις τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ὑπεστηρίχθη ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν ἔδωσε μίαν νέαν μορφὴν «Κέντρου» καὶ λέγω «νέαν μορφήν», διότι Κέντρον ἦτο καὶ ἡ τελευταία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐπὶ μακρὸν ἐκυβέρνησε τὴν Χώραν. Ἔδωσε, λέγω, μίαν νέαν μορφὴν Κέντρου, εἰς τὴν ὁποίαν περιλαμβάνονται καὶ βουλευταί, ἐκλεγέντες διὰ ψήφων, αἵτινες ἀμφιβάλλω ἐὰν ἀπετέλουν, ὅταν ἐδίδοντο τοὐλάχιστον, τὴν ἔννοιαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θεωροῦμεν ὅλοι ὅτι ἀποτελεῖ τὸ Κέντρον εἰς μίαν Βουλήν. Ἀπετέλουν εἰς τὴν πραγματικότητα ψήφους, ἀνηκούσας εἰς τὴν ἀριστερὰν πλευρὰν τῆς Βουλῆς αὐτῆς. Παρουσιάσθησαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν ὡς ἐμφανίζοντα πλήρη παραμερισμὸν τοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν ἔχοντος ἐπωμισθῆ τὰς βασικὰς εὐθύνας Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ὡς ἀναγκαία προϋπόθεσις τῆς δημιουργίας μιᾶς νέας καταστάσεως ἐν τῇ χώρᾳ μας. Δὲν γνωρίζω ἐὰν εὑρισκώμεθα πραγματικῶς πρὸ νέας καταστάσεως. Ἀπό τινων πλευρῶν, τὰς ὁποίας ἐτόνισα καὶ εἰς δηλώσεις μου ἅμα τῷ σχηματισμῷ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπίστευα ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ νέας καταστάσεως. Ἀπὸ χθὲς τὸ ἀπόγευμα ὅμως, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, φοβοῦμαι ὅτι ἢ δὲν εὑρισκόμεθα πρὸ νέας καταστάσεως ἢ εὑρισκόμεθα πρὸ συνεχιζομένης μορφῆς κρυφῶν παιχνιδιῶν καὶ καμουφλαρίσματος οἷον ὑπῆρξε καὶ ἡ πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἔναντι τῶν ἐκλογέων ἐμφάνισις τινῶν τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὴν κυβερνητικὴν πτέρυγα Κομμάτων. Ὑπεστηρίχθη ὅτι παρεμερίσθη ἐντελῶς διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος ἡ πολιτικὴ συνεργασία, ἡ ὁποία διεχειρίζετο τὰ κοινά. Εἶναι, γνωρίζω, δυσάρεστον νὰ ἀνατρέξῃ κανεὶς εἰς ἀριθμούς. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ὅμως, μόνον μὲ δύο λόγια νὰ διαλευκάνω τὸ σημεῖον αὐτό. Τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως τὴν βάσιν ἀπετέλουν τρία Κόμματα μέχρι καὶ τῆς τελευταίας στιγμῆς, Κόμματα τῶν ὁποίων αἱ ψῆφοι, ἀπὸ ἀπόψεως ἀντιπροσώπων ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ σήμερον ἀκόμη ἀριθμούμεναι, συγκροτοῦν, κατὰ μικρὰν βεβαίως ἀναλογίαν, τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Τὸ Κόμμα τὸ Λαϊκόν, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸ Κόμμα τὸ Ἑνωτικὸν ἔχουν τὴν πλειοψηφίαν καὶ σήμερον, διὰ νὰ μὴ προσθέσω καὶ ἄλλας ψήφους, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἐδόθησαν εἰς ἄλλα νεοπαγῆ Κόμματα, αἱ ὁποῖαι ὅμως βεβαίως δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἐδόθησαν ἐν τῇ ἐννοίᾳ οἱασδήποτε ἐπαφῆς πρὸς τὴν μορφὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἐξ ἄλλου ἀπεδείχθη κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου τοῦ Σώματος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνεκέντρωσε τὴν ἡμέραν ἐκείνην 129 ψήφους, αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς τὰ Κόμματα τὰ ἀποτελοῦντα αὐτήν. Μὲ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα ἐθεμελιώθη μία θεωρία, ἡ ὁποία, ἐὰν δὲν ἀπετέλει παρὰ μόνον ἕνα παιγνίδι κοινοβουλευτικόν, θὰ ἦτο ἴσως συγγνωστή. Ἀποτελέσασα ὅμως ἐπὶ ἀρκετὰ μακρὸν χρονικὸν διάστημα μίαν ἐκδήλωσιν πολιτικῆς ἐξελίξεως, ἔδωσεν ἀφορμὴν ὄχι μόνον ἀπὸ ἐσωτερικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἐξωτερικῆς πλευρᾶς, νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἡ Ἑλλάς, σήμερον ἀκριβῶς ὅπου εἰσέρχεται εἰς τὴν περίοδον τῆς εἰρήνης μετὰ μίαν νίκην τὴν ὁποίαν κατήγαγε κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν, εἰσέρχεται μὲ μειωμένον τὸ Ἐθνικόν της αἴσθημα ἐν τῇ διεκδικήσει ὅλων τῶν ἀγαθῶν τῆς εἰρήνης, ἐνῷ ἐξακολουθεῖ νὰ περιβάλλεται ἀκόμη ἀπὸ Κράτη καὶ ἀπὸ ὑποστηριζομένας ὑπ’ αὐτῶν ὁμάδας ἀνθρώπων, μὴ φιλικῶς διακειμένων πρὸς αὐτήν. Εἶναι ἴσως εὔκολος ἑλιγμὸς εἴτε νὰ προβαίνωμεν εἰς δηλώσεις, εἴτε νὰ χαράσσωμεν γραμμὴν στροφῆς τῆς ἑλληνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, χωρὶς οὔτε καὶ ἡμεῖς νὰ τὴν πιστεύωμεν, ὅπως ἔπραξε χθὲς ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, προσπαθήσασα ἐπανειλημμένως νὰ ἐμφανίσῃ ὅτι ἀποφεύγει πάντα χαρακτηρισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποκλίνων πρὸς τὴν ἀριστεράν. Αἱ σκέψεις μου αὐταί, τὰς ὁποίας θὰ διετύπωνα καὶ χθὲς τὸ βράδυ ἐὰν διεξήγετο συζήτησις, ἔχουν σήμερον πολὺ περισσότερον τὴν θέσιν των. Διότι ἔχομεν ἤδη ἔκδηλον πλέον καὶ τὴν ἀντίδρασιν τῆς κοινῆς γνώμης ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. Καὶ τονίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις τότε μόνον θὰ θεωρήσῃ ἑαυτὴν ἱκανοποιημένην ἐκ τῆς ὑποδοχῆς τῆς ὁποίας ἔτυχεν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, ἐὰν πραγματικῶς ἐπιδιώξῃ νὰ δημιουργήσῃ καὶ πάλιν νεωτέραν σύγχυσιν. Κύριοι Βουλευταί, καλούμεθα νὰ κρίνωμεν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω ὅτι τὸ ἔργον μας εἶναι ἀρκετὰ δυσχερές. Διότι ἤδη καὶ πρὸ τῆς συστάσεώς της, διὰ τοῦ στόματος τοῦ σημερινοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν συγκρότησίν της, διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν προγραμματικῶν δηλώσεών της, ἐμφανίζει σημεῖα τινα, τὰ ὁποῖα βεβαίως πρέπει νὰ τύχουν τῆς ἀπολύτου προσοχῆς τῶν μελῶν ἐκείνων τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα ἀποδίδουν σημασίαν εἰς τὴν ὀρθὴν κατεύθυνσιν τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων. Ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζεται διὰ τῶν δηλώσεών της ἀκολουθοῦσα καὶ συνεχίζουσα, θὰ ἔλεγον τοὐλάχιστον διὰ τοῦ γράμματος τῶν δηλώσεών της, τὸ ἔργον τῆς προηγουμένης τετραετίας. Ἐὰν ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας τὸ κείμενον τῶν δηλώσεων, θὰ διαπιστώσητε ὅτι δὲν ἀπέχω τῆς ἀληθείας. Διότι οὕτω πως ἐνεφανίσθη ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μὲ τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις. Περιορίζεται περαιτέρω εἰς τὸ νὰ διαγράψῃ μερικὰς γενικωτάτας γραμμάς, ὑπὸ τὰς ὁποίας κεκαλυμμένως ἐμφανίζει μερικὰ νεώτερα στοιχεῖα πρὸς ἱκανοποίησιν ὡρισμένων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοὐλάχιστον εἰς τὰ βασικὰ θέματα ἐμφανίζεται ἡ Κυβέρνησις ὡς ἀκολουθοῦσα καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν τὸ πρόγραμμα τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως. Διότι, οὔτε ἐπὶ τοῦ δημοσιονομικοῦ, οὔτε ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, οὔτε ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ προβλήματος, οὔτε ἐπὶ τῶν προβλημάτων τῆς Διοικήσεως ἐν τῷ συνόλῳ, οὔτε ἐπὶ τῶν προβλημάτων τοῦ λεγομένου ἠθικοῦ καθαρμοῦ, οὔτε ἐπὶ τῶν θεμάτων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, βλέπω εἰς τὴν διαγραφὴν τῶν δηλώσεων νὰ παρουσιάζῃ τι πραγματικῶς νέον, ὅπως θὰ ὤφειλεν ἴσως νὰ παρουσιάσῃ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἰσχυρίζεται ὅτι ἐμφανίζεται ὡς ἐκπροσωποῦσα κάποιο νεώτερον πνεῦμα, κάποιαν νεωτέραν κατεύθυνσιν, κάποιαν νεωτέραν πνοήν. Ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ κρίνω τὰ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὡς αὕτη διαγράφεται εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, ὁμολογῶ ὅτι δὲν θὰ εἶχον τίποτε νὰ προσθέσω. Διότι κατὰ γράμμα ἀκολουθεῖται ἡ χαραχθεῖσα ἤδη πολιτική, καθ’ ὁλόκληρον τὴν τετραετίαν. Ὑπάρχει βεβαίως μία ἐσπευσμένη ἐνέργεια κυβερνητική, εἰς τὴν ὁποίαν ἐδόθη μείζων τῆς ὅσης ἔπρεπε νὰ δοθῇ δημοσιότης. Καὶ τοῦτο ἐπίσης ἀνάγεται προφανῶς εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ ἐμφανισθῇ ἁπλῶς ἡ Κυβέρνησις βαίνουσα πρὸς ἄλλας κατευθύνσεις. Λέγω ὑπάρχει μία πλευρὰ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία τὰς τελευταίας αὐτὰς ἡμέρας σχολιάζεται εὐρύτατα καὶ ἐδῶ καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Πλευρά, ἡ ὁποία, ὡς τοὐλάχιστον προβάλλεται μέχρι σήμερον, δὲν ἐκφράζει τὴν ὀρθὴν διαχείρισιν τοῦ θέματος. Τόσον δὲ δὲν ἀποτελεῖ τὴν ὀρθὴν διαχείρισιν, ὥστε καὶ εἰς τὸ χθὲς ἐσπευσμένως δοθὲν πρὸς δημοσίευσιν κείμενον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, ἀναφέρεται φράσις ἀφορῶσα τὴν πολιτικὴν αὐτήν, ἡ ὁποία ὀρθῶς τὴν τελευταίαν στιγμὴν διεγράφη. Ἐὰν ἐξ αὐτῆς τῆς ἀφετηρίας ὁρμηθῶμεν, θὰ εἶχα νὰ συστήσω ὅτι πρέπει ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν σοβαρῶν αὐτῶν θεμάτων νὰ δοθῇ μεγάλη προσοχή, δοθέντος ὅτι σήμερον εὑρισκόμεθα ὑπὸ ἐντελῶς ἄλλας συνθήκας, ἔναντι τῶν συνθηκῶν καὶ προϋποθέσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ὁμιλῶμεν κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη, σήμερον, μετὰ τὴν στρατιωτικὴν νίκην καὶ ἀπόκρουσιν τῆς ἔξωθεν ἐπιβουλῆς, τῆς ἔξωθεν, ἐπαναλαμβάνω, εἰσβολῆς. Διότι ἡ Κυβέρνησις εἰς μὲν τὸν Βασιλικὸν λόγον δὲν ἀνέφερε τίποτε περὶ αὐτοῦ, εἰς δὲ τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, ὁμιλεῖ περὶ ξενοκινήτων ὁμάδων καὶ τίποτε πέραν αὐτοῦ. Δὲν νομίζω ὅτι ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις νὰ λησμονήσῃ ὅλας ἐκείνας τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ο.Η.Ε. ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐβασίσθησαν ἡ σημερινὴ Ἑλληνικὴ πολιτική, ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῶν Συμμάχων μας καὶ κυρίως τοῦ Ἀμερικανικοῦ παράγοντος. Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι ἡ ἀποσιώπησις αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο ἠθελημένη, ἀλλ’ ἁπλῆ παράλειψις. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος λέγει ὅτι εἶναι διατεθειμένη καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ διατηρήσῃ ὁμαλὰς σχέσεις πρὸς ὅλους καὶ ἰδίᾳ πρὸς τοὺς γείτονας τῆς Ἑλλάδος. Ἀσφαλῶς δὲν ἀμφισβητεῖ κανεὶς οὔτε τὰς εἰρηνικὰς διαθέσεις τῆς Ἑλλάδος, οὔτε καὶ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῆς, ἄν τῆς ἐτείνετο χείρ, νὰ τείνῃ καὶ αὐτὴ τὴν ἰδικήν της, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀποκαταστήσῃ τὰς φιλικὰς αὐτὰς σχέσεις. Ἡ ἱστορία ὅμως τῶν τελευταίων τεσσάρων ἐτῶν καὶ ἡ διαμόρφωσις τὴν ὁποίαν ἔλαβε γενικώτερον ἡ πολιτικὴ μιᾶς ἄλλοτε φίλης μεγάλης Δυνάμεως τῆς Ἀνατολῆς, εἰς τὰ Βαλκάνια, ὅπου ὑφίσταται διαφορισμὸς καὶ τινὰ μὲν ἐκ τῶν Κρατῶν της ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπόκεινται εἰς τὸν ἐπηρεασμὸν τῆς Ρωσίας, ἀλλὰ δὲν ἐπιχειροῦν μίαν σχετικὴν χειραφέτησιν, ἔχουν δημιουργήσει εἰδικὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας δὲν γνωρίζω πῶς θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀσκήσῃ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν πρὸς ὅλα τὰ ὅμορα Κράτη πολιτικὴν τῆς φιλίας. Ὁ ἐπελθὼν διαφορισμὸς εἶναι ἐν πολλοῖς ἀπόρροια τῆς Ἑλληνικῆς νίκης. Ἡ νίκη, τὴν ὁποίαν ἐπέτυχεν ἡ Ἑλλὰς κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ, ἐπέτρεψεν ἀναμφιβόλως τὰς ἐξελίξεις ἐν τῇ Βαλκανικῇ, ἐνώπιον τῶν ὁποίων εὑρισκόμεθα ἀπὸ ἀρκετοῦ ἤδη χρόνου. Καὶ ἐν τῇ ἐννοίᾳ αὐτῇ θὰ εἴμεθα βεβαίως διατεθειμένοι νὰ συνάψωμεν ὅσους νομίζομεν δυνατὸν νὰ συναφθοῦν αὐτὴν τὴν στιγμὴν δεσμούς. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ταὐτοχρόνως ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ παροραθοῦν τὰ ἐθνικά μας δίκαια καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῆς ἀκεραιότητος καὶ ἀνεξαρτησίας μας ἀφ’ ἑνὸς καὶ αἱ σχετικαὶ ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ πρέπῃ νὰ δοθοῦν πρὸς τὰς κατευθύνσεις αὐτὰς ἀφ’ ἑτέρου. Ὑπῆρξαν βεβαίως στιγμαὶ—καὶ εἶναι πιθανὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι ἐγὼ ἄλλοτε ὑπεστήριζα αὐτὴν τὴν πρὸς τὴν Γιουγκοσλαυΐαν προσέγγισιν—κατὰ τὰς ὁποίας ἐνῷ διήρκει ὅμως ἀκόμη ὁ στρατιωτικὸς ἀγών, ὅλοι ἀπεβλέψαμεν εἰς αὐτὴν καὶ ἐμπράκτως μάλιστα τὴν ἐπεδιώξαμεν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τοῦ Ο.Η.Ε. δὲν ἐδίστασα νὰ ψηφίσω, ὡς ἐκπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος, ὑπὲρ τῆς Γιουγκοσλαυΐας, ὅταν αὕτη ἐζήτει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Ὑπάρχουν ἑπομένως ἐκ μέρους μας ὅλα τὰ δεδομένα. Ἀρκεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀπαιτουμένη ἀνταπόκρισις καὶ ἀπὸ ἄλλης πλευρᾶς. Ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος ἡ Κυβέρνησις θέτει περαιτέρω καὶ τὸ ζήτημα τῶν ἀπαχθέντων καὶ κατακρατουμένων 28.000 περίπου Ἑλληνοπαίδων. Ἡ ἐπιστροφὴ τῶν παιδιῶν μας αὐτῶν, ἡ ὁποία δὶς ἔτυχε σχετικῶν ἀποφάσεων ἐκ μέρους τοῦ Ο.Η.Ε., δὲν ἐπραγματοποιήθη ἀκόμη καὶ δὲν ἐπραγματοποιήθη, νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ τῆς εἴπω, ὄχι βεβαίως διότι δὲν ραγίζουν οἱ καρδιὲς τῶν μητέρων ὅλου τοῦ κόσμου, ἀλλὰ διότι ὑπάρχουν, ὅπως θὰ πρέπῃ νὰ γνωρίζῃ ἀσφαλῶς ἡ Κυβέρνησις, ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἀνακοινωθοῦν δημοσίᾳ. Ἡ παρέλκυσις τῆς ἐπιστροφῆς των συντελεῖ περαιτέρω εἰς τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς κομμουνιστικῆς κατηχήσεώς των καὶ εἶναι πιθανόν, ὅταν θὰ θελήσουν νὰ τὰ ἀποδώσουν, νὰ χρησιμοποιηθοῦν ἐδῶ δι’ ὡρισμένην ἀποστολήν. Δὲν νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε πλέον τούτων. Ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ ἐξετασθοῦν ὅλα τὰ ζητήματα, νομίζω ὅτι σχετικῶς ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ εὕρῃ ἐν τῷ σχετικῷ φακέλλῳ τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν ὡρισμένας ἐνεργείας γενομένας ὑπ’ ἐμοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, καὶ εἰδικώτερον τὸν Ὀκτώβριον καὶ Νοέμβριον, σχετικῶς μὲ τὸ ὅλον ἐξωτερικὸν ζήτημα ἐν συναρτήσει μὲ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας, καὶ ἐλπίζω, ὅτι αἱ ἐνέργειαι αὐταί, καίτοι γενόμεναι πρὸ καιροῦ, εἶναι ἀκόμη καὶ σήμερον πολὺ ἐπίκαιροι πρὸς περαιτέρω ἐξέλιξιν καὶ πρὸς ἐπίτευξιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τότε δὲν κατέστη ἀμέσως δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθοῦν. Ἡ Κυβέρνησις, καὶ φυσικὰ εἰς τὰς δηλώσεις της ὁμιλεῖ περὶ τῆς ἐθνικῆς ἀσφαλείας καὶ περὶ δημοσίας τάξεως. Ἀλλ’ οὔτε ἡ ἐθνικὴ ἀσφάλεια, οὔτε ἡ δημοσία τάξις καλύπτονται μόνον διὰ τῆς ὑλικῆς δυνάμεως τοῦ Κράτους, ὅπως ἰσχυρίσθη εἰς τὰς δηλώσεις της ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι οὐδὲν ὄργανον ἐν τῇ Πολιτείᾳ εἶναι δυνατὸν νὰ δράσῃ ἀποτελεσματικῶς, ἐὰν πραγματικῶς δὲν πιστεύῃ εἰς τὸν σκοπὸν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Πολιτεία. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς εἶναι σήμερον συγκεκροτημένη, ἔχει ἐν πολλοῖς κλονίσει τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς. Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀντιμετωπίζομεν τὴν μείωσιν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐμπιστοσύνης γενικῶς. Ἀντιθέτως διὰ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, κάθε ἄλλο βεβαίως παρὰ αὐτὸ συντελεῖται. Ἐν τῇ ἐννοίᾳ νὰ καλύψῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν θεωρίαν τῆς ἰσοπολιτείας, δὲν διστάζει νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀπὸ τοῦδε καὶ ἐφεξῆς θὰ κληθοῦν αἱ δικαστικαὶ ἀρχαί, αἱ διοικητικαὶ ἀρχαὶ καὶ αἱ ἀρχαὶ τῆς δημοσίας τάξεως νὰ τηρήσουν αὐτὴν τὴν ἰσοπολιτείαν καὶ νὰ σεβασθοῦν τὴν συνταγματικὴν διάταξιν, ἡ ὁποία ὁρίζει, ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἀπέναντι τοῦ νόμου. Εἶναι περίεργος ἀντίληψις αὐτὴ καὶ ὁμολογῶ ὅτι ὅταν ἤκουσα τὰς δηλώσεις, ἐσκέφθην τί δι’ αὐτῶν διαγράφουν αἱ Κυβερνητικαὶ προθέσεις. Ὑποστηρίζουν δηλαδὴ αἱ Κυβερνητικαὶ δηλώσεις, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τετραετίαν αἱ Δικαστικαὶ καὶ Διοικητικαὶ ἀρχαὶ καὶ τὰ ὄργανα τῆς Δημοσίας Τάξεως παρεξέκλιναν τοῦ Συντάγματος καὶ ὅτι ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς μόνον θὰ ἐφαρμόσουν τὴν ἰσοπολιτείαν. Αὐτὸ μὲ ἐμβάλλει εἰς τὸν μεγαλύτερον πειρασμόν, διότι ὀλίγον περαιτέρω ὁμιλεῖ ἡ Κυβέρνησις περὶ ἀναθεωρήσεως ἀποφάσεων δικαστικῶν, καὶ θὰ πρέπῃ κανεὶς νὰ ἐρωτήσῃ: Τί νομοθέτημα θὰ εἶναι αὐτό, τὸ ὁποῖον θὰ ὁρίσῃ αὐτὴν τὴν ἀναθεώρησιν τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων καὶ ποῖαι θὰ εἶναι αὗται αἱ δικαστικαὶ ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀναθεωρηθοῦν; Διότι δικαστικὰς ἀποφάσεις εἴχομεν ἐν τῷ μεταξὺ κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκδεδομένας ἀπὸ τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια. Αὐτὰς λοιπὸν ἀφορᾷ τὸ σχετικὸν μέρος τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως; Δι’ αὐτὸ ἔλεγον πρίν, ὅτι πρέπει διὰ νὰ ἠμπορέσουν τὰ ὄργανα τοῦ Κράτους νὰ ἀποδώσουν εἰς τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον τοὺς ἀναθέτει τὸ Ἔθνος σήμερον, πρέπει πραγματικῶς νὰ πιστεύουν εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτελέσουν, δὲν γνωρίζω δὲ πῶς θὰ τὸ πιστεύσουν αὐτό, ὅταν κατὰ τοιοῦτον τρόπον καταρρακοῦται τὸ κῦρος καὶ τῆς Διοικήσεως καὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν ὀργάνων τῆς Δημοσίας Τάξεως. «Αἱ λειτουργίαι τῆς Ἑλληνικῆς Δικαιοσύνης... (ἀναγινώσκει).» Βέβαια γίνεται λόγος εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις καὶ περὶ πειθοῦς καὶ παρακολουθήσεως. Εἶναι περίεργον ὅτι κατ’ οὐσίαν πράγματι τὸ μόνον φάρμακον τὸ προτεινόμενον εἶναι ἡ πειθὼ καὶ ἡ παρακολούθησις. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς τὸ πρακτικὸν τῆς 12ης Μαρτίου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις ὁμιλῆ ὅτι τὸ ἔργον τῆς καταστολῆς τῆς ἀνταρσίας ἦτο ἔργον Ἐθνικόν, εἶναι προφανὲς ὅτι παραδέχεται ὅτι κατεστάλη κάποιον ἀντεθνικὸν ἔργον. Τώρα ἐὰν νομίζῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι δύναται διὰ τῆς πειθοῦς μόνον καὶ τῆς παρακολουθήσεως— παρακολουθήσεως μάλιστα, ἡ ὁποία τόσον θὰ ἔχῃ χαλαρωθῆ λόγῳ τῆς αὐτομάτου ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐντεῦθεν εἰσδοχῆς εἰς τὸν Ἐθνικὸν ὀργανισμὸν κομμουνιστικῶν στοιχείων, ἐάν, λέγω, νομίζῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἠμπορεῖ μόνον μὲ τὴν πειθὼ καὶ μὲ τὴν παρακολούθησιν νὰ ἐπιτύχῃ, φοβοῦμαι ὅτι ἀντιμετωπίζει τὸ πρᾶγμα μετὰ πολὺ ἐλαφρᾶς συνειδήσεως. Ἐφ’ ὅσον, ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω, ἐπὶ τέλους γίνεται δεκτὸν καὶ εἶναι τοῦτο ἕνα ἀπόκτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅτι τὸ ἔργον τὸ συντελεσθὲν ὑπῆρξεν ἐθνικὸν ἔργον, ὅτι ὑπῆρξεν ἐθνικὸν ἔργον ἡ καταστολὴ τῆς ἀνταρσίας, εἶναι προφανὲς ὅτι ἀντεθνικῶς ἔδρασαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔδρασαν κατὰ τῆς Πολιτείας. Εἰς ὡρισμένα ἄλλα ἐπίσης σημεῖα τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων ἡ Κυβέρνησις προβαίνει εἰς ἕνα διαχωρισμὸν μεταξὺ τῶν διαφόρων προσώπων, τὰ ὁποῖα ἀπετέλεσαν τὴν ἀνταρσίαν καὶ ἐξαιρεῖ τὰ στελέχη καὶ τοὺς ἀρχηγοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι βέβαια δὲν μετενόησαν, ἐξαιρεῖ δὲ καὶ τοὺς ἄλλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι αὐτοβούλως πλέον μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἧτταν των, ἐξακολουθοῦν μὲ τὸ ὅπλον παρὰ πόδα νὰ παραμένουν ὡς μία περαιτέρω ἀπειλή. Καὶ ἐνῷ δημιουργεῖ ὁλόκληρον διαχωρισμὸν διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ἄρσεως τῶν συνεπειῶν τῆς ἀνταρσίας, ἀφίνει τὸ σημεῖον αὐτὸ κενόν. Διότι σαφῶς λέγει εἰς τὰς δηλώσεις της, ὅτι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνεγνώρισαν τὴν ἧττάν των, παραμένουν ἐκτὸς πάσης ἀντιμετωπίσεως δι’ ἐπιεικεστέρας κρίσεως. Ἐξαιρεῖ ἡ Κυβέρνησις αὐτούς. Τί τοῦτο δύναται νὰ σημάνῃ; Μήπως ὅτι τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ αὐτοὶ ζητήσουν δι’ οἱουδήποτε ὀργανισμοῦ ἢ ὀργάνου, νὰ παραδεχθοῦν τὴν ἧττάν των, θὰ ἐπανέλθουν ἰσότιμοι μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους ἐν Ἑλλάδι; Ἐγένετο ἐν συνεχείᾳ μακρὰ καὶ κακὴ χρῆσις τῆς λέξεως Μακρόνησος. Μέχρι πρό τινος ἐθεωρεῖτο ἡ δημιουργία καὶ ἡ ὕπαρξις αὐτοῦ τοῦ θεσμοῦ ὡς ἑνὸς θεσμοῦ, ὁ ὁποῖος ἔδωσε τὰ ἄριστα τῶν ἀποτελεσμάτων ἀπὸ ἀπόψεως ἀναμορφώσεως ψυχικῆς. Ὁ θεσμὸς εἶχεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς δημιουργηθῆ διὰ τὴν ἐθνικὴν διαπαιδαγώγησιν ὡρισμένων ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ. Ἐκρίθη πρὸ 6–7 μηνῶν ἀναγκαία, διότι ἀκριβῶς ἐλειτούργει καλῶς ὁ θεσμὸς αὐτός, νὰ χρησιμοποιηθῇ περαιτέρω ὡς σταθμὸς ἀναμορφώσεως διὰ τὴν ἐφαρμογὴν ἐπιεικεστέρων μέτρων ἔναντι τῶν παραπλανηθέντων καὶ οὕτω ἐπεξετάθη καὶ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν. Ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι πρόκειται νὰ παύσῃ λειτουργῶν ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς ὑπὸ τὴν μορφήν του τὴν σημερινὴν καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἀρχικήν του. Σχετικῶς αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις οὐδὲν ἀναφέρουν. Πάντως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀφίνουν νὰ ἐννοηθῇ, εἶναι ὅτι σχετικὸς νόμος θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν τοιαύτῃ ἐκτάσει, ὥστε, ἴσως, χιλιάδες τινὲς πάλιν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰς πόλεις, ὅπως ἐπανῆλθον καὶ πρὸ 2–3 μηνῶν, καὶ νὰ ἔχωμεν ἴσως νεώτερα φαινόμενα, ὅπως ἔσχομεν δυστυχῶς ἐκδηλώσεις πολλῶν ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἅμα τῇ ἀποσυμφορήσει μετέβαινον καὶ εἰς τὰ βουνὰ ἀκόμη. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν εἶναι περίεργον, εἶναι ὅτι χαρακτηρίζονται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὡς θύματα, ποῖοι νομίζετε; Αὐτοὶ οἱ πεπλανημένοι, αὐτοὶ οἱ ἀποσυμφορούμεναι, αὐτοί, οἱ ὁποῖοι διέπραξαν διάφορα ἐγκλήματα, ὑπὸ τὸ πρόσχημα ὅτι δυνατὸν νὰ τὰ διέπραξαν κατόπιν πιέσεων ἢ κατόπιν οἱωνδήποτε ἄλλων ἐπιδράσεων. Λησμονοῦνται δὲ ἐντελῶς τὰ πραγματικὰ θύματα, δηλαδὴ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Καὶ ἐπέρχεται οὕτω μία ἀνατροπὴ τῆς ἐννοίας τοῦ θέματος καὶ μία σύγχυσις μεταξὺ θυμάτων καὶ θυτῶν. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις ἀσχολοῦνται περαιτέρω μὲ τὸν ἠθικὸν καθαρμόν. Κύριοι Βουλευταί, ἡ περίπτωσις τοῦ ἠθικοῦ καθαρμοῦ ἔχει, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἄλλοτε ἀποτελέσει ἀντικείμενον νομοθετικῆς μερίμνης. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει νόμος τοῦ 1929, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§8Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Τοῦ 1932 περὶ μεσαζόντων.

§9Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὄχι. Ὑπάρχει νόμος τοῦ 1929, ὁ ὁποῖος καθορίζει τὸν τρόπον τῆς ἀναθέσεως εἰς ὡρισμένα δικαστικὰ πρόσωπα τοῦ ἐλέγχου οἱασδήποτε πράξεως ἢ παραβάσεως γενικῶς τοιαύτης μορφῆς. Ὑπάρχει καὶ ἡ Συντ. Πρᾶξις 61)1945, ἡ ὁποία καθορίζει λεπτομερῶς πῶς ἀνατίθεται καὶ πῶς πρέπει, ἐντὸς τῶν πλαισίων τῶν νόμων, νὰ ἀσκῆται μακρὰν τῆς Ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ὁ πραγματικὸς ἔλεγχος τῶν τοιούτων πράξεων. Φοβοῦμαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀποδεχθεῖσα καὶ συνεχίζουσα τὴν πολιτικὴν τῆς δημιουργίας Ἐπιτροπῶν, πρᾶγμα ὅπερ δὲν προβλέπεται ἀπὸ κανένα νόμον, δὲν ἐνεργεῖ παρὰ μόνον ἐντὸς κομματικῶν ἐλατηρίων, ἐνεργεῖ δὲ μακρὰν πάσης νομίμου ὁδοῦ. Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν νόμον σαφῆ, ὁ ὁποῖος λέγει, πῶς ἀνατίθεται εἰς δικαστικὰ πρόσωπα ἡ ἐνέργεια αὐτή, ἐφ’ ὅσον ἡ Συντακτικὴ Πρᾶξις καθορίζει, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ποῖοι οἱ δυνάμενοι νὰ ὁρίσουν τοὺς δικαστάς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐνεργήσουν τὸ ἔργον αὐτό, νομίζω ὅτι, ἐὰν πράγματι ἀποβλέπωμεν εἰς τὸν ἠθικὸν καθαρμόν, θὰ πρέπῃ νὰ τηρήσωμεν τοὺς νόμους αὐτοὺς καὶ θὰ ἐπρότεινα μάλιστα, ἐὰν εἶναι ἀνάγκη, νὰ διευρύνωμεν τὴν ἁρμοδιότητα τῶν δικαστικῶν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς. Δι’ αὐτὸ θὰ ἐπρότεινον καὶ διεύρυνσιν ἀκόμη τῶν δικαιωμάτων ἀρκεῖ ὁ ἔλεγχος αὐτὸς νὰ ἀσκηθῇ πράγματι ἐντὸς τῶν πλαισίων τῶν ὑφισταμένων νόμων ἢ καὶ νεωτέρων νόμων τοὺς ὁποίους θὰ ἤθελεν εἰσαγάγει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς διευρύνσεως τῆς ἁρμοδιότητος. Εἶναι ἀπαραίτητον βεβαίως ἡ περίπτωσις αὐτοῦ τοῦ καθαρμοῦ νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἐντεῦθεν καὶ νὰ μὴ περιορισθῇ μόνον εἰς ὡρισμένην διοίκησιν ἢ ὡρισμένα τμήματα ἐντὸς ὡρισμένων ὀργανισμῶν, ὅπως προκειμένου περὶ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ἀπεφασίσθη νὰ γίνῃ μόνον διοικητικὸς ἔλεγχος καὶ δὲν ἐπεξετάθη ἐφ’ ὅλης τῆς ἐνεργείας τῆς Τραπέζης γενικῶς. Φέρω δὲ ὡς παράδειγμα ὅτι διὰ τὴν Τράπεζαν αὐτὴν ὡρίσθη Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν συμμετέχει πρόσωπον ἀπολυθὲν ὑπὸ τῆς Τραπέζης καὶ τελοῦν ὑπὸ δίωξιν συνεπείᾳ διαφόρων μηνύσεων. Δὲν φαντάζομαι ὅτι αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρουν τὸν ἠθικὸν καθαρμόν.

§10Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος εἶναι ὁ ὑπάλληλος αὐτός;

§11Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ Ζουρίδης.

§12Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μετέχει, εἶναι ἀνακριβές. Μόλις ἐπληροφορήθην τὴν σχετικὴν περίπτωσιν τὸν ἀντικατέστησα.

§13Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ἐφ’ ὅσον ἐτέθη τὸ θέμα αὐτό, ὅτι πρέπει νὰ ἀσκηθῇ αὐτὸς ὁ ἔλεγχος ἀπὸ πρόσωπα μακρὰν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εὑρισκόμενα, ὡς ὁρίζει ὁ νόμος τοῦ 1929, ὡς ὁρίζει ἡ Συντακτικὴ Πρᾶξις 61, διότι ἄλλως πᾶσα ἐκτὸς τῶν πλαισίων τῶν νόμων αὐτῶν ἐνέργεια δὲν θὰ ἀποτελέσῃ παρὰ ἕνα διασυρμὸν καὶ τίποτε περαιτέρω. Εἶμαι κατὰ βάσιν, ὄχι μόνον σύμφωνος, ἀλλὰ θὰ ἐπλειοδότουν καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐπεκτάσεως τῶν ὑφισταμένων νόμων, ἀλλὰ μὲ ταὐτόχρονον τήρησιν τῶν νόμων αὐτῶν. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις —καὶ ὀρθῶς— ἐπεξετάθη καὶ εἰς τὴν παιδείαν. Οὐδεὶς ἀμφιβάλλει ὅτι ἡ διάπλασις καὶ ἡ μόρφωσις τῶν παιδιῶν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ δώσῃ τοὺς καλοὺς πολίτας καὶ ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ μᾶς σώσῃ ἀπὸ πολλὰ παραστρατήματα. Εἶναι γνωστόν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι μέγας ἀριθμὸς ἐκ τῶν ὀργάνων τῆς ἐκπαιδεύσεως παρέστη ἀνάγκη νὰ ἀπομακρυνθῇ τῆς ὑπηρεσίας λόγῳ ἀκριβῶς τῶν φρονημάτων των, τὰ ὁποῖα ὑπέσκαπτον αὐτὴν ταύτην τὴν ἐθνικὴν μόρφωσιν τῶν παιδιῶν μας. Ἐλπίζω, παρὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω περὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς νέας διευθύνσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶμεν πάλιν πρὸ νέας εἰσβολῆς τῶν ἀπομακρυνθέντων λειτουργῶν τῆς παιδείας, οἱ ὁποῖοι ἀπομακρυνθέντες, σύμφωνα μὲ τὸν νόμον, ἔχουν εἰς τὸ παθητικόν των ἐνεργείας πραγματικῶς ἀντεθνικάς.

§14ΑΛ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν κρίσιν σας.

§15Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι ἀνήκετε εἰς τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα.

§16Α. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§17Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἑκάστοτε διακόπτομαι ἀπὸ φίλους τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος ἐπὶ ὡρισμένων τοιούτων θεμάτων. Θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζω ἐὰν προεκλογικῶς τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα ἀπευθυνόμενον πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἔλαβε τὴν ἐντολὴν νὰ παρίσταται εἰς τὴν Βουλήν, ἔλαβεν ὅλας τὰς ἐντολὰς τὰς ὁποίας φέρεται σήμερον ἐκτελοῦν ἐν τῇ Κυβερνήσει εὑρισκόμενον. (Χειροκροτήματα).

§18Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερνήσεως). Δὲν θέλετε ἀπάντησιν; (Χειροκροτήματα). Ἐγὼ ἀπέφευγον τὴν διακοπὴν εὐλαβούμενος τὸν εἱρμὸν τῶν λόγων σας. Ἐὰν θέλετε σᾶς διακόπτω.

§19Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Βεβαίως νὰ μὲ διακόψητε.

§20Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερν.). Θὰ ἐκφράσω πρῶτον τὴν ἀπορίαν μου πῶς συμβαίνει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος νὰ προβαίνῃ εἰς δύο ἀντιφατικὰς διαπιστώσεις. Πρῶτον ὅτι τὸ πρόγραμμα εἶναι τὸ ἴδιον καὶ δεύτερον νὰ ἐπικρίνῃ τὸ ἰδικόν του πρόγραμμα. (Χειροκροτήματα). Δεύτερον τοῦ παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἐνώπιον τοῦ λαοῦ τὰ Κόμματα ἐζήτησαν πλήρη δύναμιν νὰ κυβερνήσουν μόνα. Ὅταν ὅμως ὁ λαὸς ἔδωσε περιωρισμένην δύναμιν, ἔκριναν τὰ Κόμματα τὸ Ἐθνικὸν καθῆκον, πρὸς ποίαν κατεύθυνσιν ἐπέβαλε συνεργασίαν καὶ ἐκρίναμεν ὅτι ἐπέβαλε τὴν συνεργασίαν, τὴν ὁποίαν βλέπετε. (Χειροκροτήματα).

§21Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς διοικήσεως γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις καὶ τοὐλάχιστον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι διὰ τὴν ἐνέργειαν περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖ καὶ ὅτι μέγα μέρος τῆς νομοθεσίας αὐτῆς ἤδη ἐτέθη εἰς ἐφαρμογήν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μετά τινος ἀπορίας βλέπω διαγραφόμενον, εἶναι ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα διὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις ἀναφέρουν ὅτι κατὰ παράδοσιν ἴσχυε πάντοτε ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ καὶ ὅτι θὰ ἦτο εὐτυχὴς ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀκούσῃ τὴν γνώμην καὶ τῶν ἄλλων ἐν τῇ Βουλῇ Κομμάτων, ἐὰν θὰ ἦτο προτιμοτέρα αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ ἀντὶ τῆς ἀμέσου τοιαύτης. Νομίζω ὅτι εἶναι μία ἀνατροπὴ τῆς βάσεως ἐὰν τὸ σχετικὸν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσαχθῇ, δὲν εἰσαχθῇ, ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἔχω μάλιστα τὴν πληροφορίαν ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἀπέχει τῆς ἀντιλήψεως ὅτι ὀρθοτέρα λύσις τοῦ ζητήματος θὰ ἦτο ἡ καθιέρωσις τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τὸ θεωρῇ σκόπιμον θὰ ἐπεθύμουν εἰς τὴν ἀπάντησίν της νὰ μᾶς διαφωτίσῃ ἐν προκειμένῳ, ποῖον νομίζει ὅτι θὰ ἦτο τὸ ὀρθότερον σύστημα τὸ ἐκλογικὸν διὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς.

§22Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερνήσεως). Νομίζετε ὅτι εἶναι ὥρα τῆς ἀπαντήσεως τώρα;

§23Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπειδὴ τὸ γράφετε.

§24Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερνήσεως). Τὸ γράφομεν, κ. Πρόεδρε, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ μας νὰ ἀκουσθοῦν αἱ γνῶμαι ἐπὶ τοῦ θεμελιώδους θέματος, διὰ τὰς πολιτικὰς γενικώτερον συνεπείας του. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ θέμα εἶναι δυνατὸν παρεμπιπτόντως νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν πορείαν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. Ἐὰν τὸ θέλετε, εἶναι εὐπρόσδεκτον, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰκονομίαν τῶν συζητήσεων, ἀνήκει εἰς εἰδικὴν ἡμέραν.

§25Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ θέμα πρέπει νὰ ἔχῃ τεθῆ, δεδομένου ὅτι ἀναγγέλλετε δημοτικὰς ἐκλογὰς διὰ τὴν 2αν Ἰουλίου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι.

§26Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερνήσεως). Αἱ ἐκλογαὶ θὰ γίνουν συντομώτατα. Ἐὰν θὰ γίνουν ἔμμεσοι ἢ ἄμεσοι, θὰ εἶναι θέμα ἑνὸς νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον ἐντὸς ὀλίγων ἑβδομάδων ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ νόμος. Ἡ Κυβέρνησις εὐλαβουμένη τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ ἀποδίδουσα ὅλον τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ θέμα εἰς τὰς ἀμέσους καὶ ἀπωτέρας συνεπείας του, ἐδήλωσεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ ἀκούσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς καὶ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν εὑρεθῇ εἰς ὁμοφωνίαν θὰ προχωρήσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τῶν κειμένων νόμων, τῶν πατροπαραδότων τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων.

§27Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τελευταῖον παραμένει τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Ἐπὶ τοῦ προγράμματος τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ τοῦ προγράμματος τῆς ἀνασυγκροτήσεως ὑπάρχουν μερικὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐχρειάζοντο ἴσως νὰ τύχουν κάποιας μείζονος ἀποσαφηνίσεως. Κυρίως εἰς τὸ κείμενον τὸ διανεμηθὲν χθὲς καὶ εἰς τὸ κείμενον τῶν ἐφημερίδων τὸ δημοσιευθὲν σήμερον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἐκυκλοφόρησεν, ἐδῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὑπάρχουν δύο περιπτώσεις, ὅπου ἢ ὑπάρχουν δύο «δὲν» ἢ λείπουν δύο «δέν», εἰς δύο σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ ἰσοζυγίου τῶν πληρωμῶν καὶ τῆς ἐκβιομηχανίσεως.

§28Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Λείπει ἕνα «δέν».

§29Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ποῖον λείπει.

§30Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερνήσεως). Τὰ πρακτικὰ εἶναι ἐν τάξει. Λέγουν καὶ τὰ δύο «δέν». Εἶναι αὐτονόητον.

§31Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ κυβερνητικὴ πολιτική, ὡς ἠσκήθη αὕτη μέχρι σήμερον εἴτε ἀπὸ τῆς πλευρᾶς καθαρῶς τῆς οἰκονομικῆς, εἴτε ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς δημοσιονομικῆς, δὲν βλέπω διὰ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑφίσταται τροποποίησίν τινα. Ἑπομένως, δὲν νομίζω, ὅτι ἔχομεν νὰ ἐλέγξωμεν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς τίποτε εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ τονίσωμεν εἶναι τοῦτο. Ἡ περίοδος τῆς παρελθούσης τετραετίας, ἡ ἐμπόλεμος αὐτὴ περίοδος, ὑπῆρξεν, ὅπως εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους, ἡ δυσχερεστέρα, τὴν ὁποίαν ποτὲ διῆλθεν ἡ Ἑλλάς. Ἡ ἀσκηθεῖσα οἰκονομικὴ καὶ κοινωνικὴ πολιτικὴ ἔσχε, θὰ ἔλεγέ τις, πλήρη τὰ ἀποτελέσματα ἀπὸ πάσης πλευρᾶς, ὡς θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ τὰ ἀναμένῃ ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας ἠσκήθη. Τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον τὸ 1945 ἦτο μόλις τὸ 31% τοῦ προπολεμικοῦ, τὸ βλέπομεν ἀνερχόμενον εἰς τὸ 1946 εἰς 50% τὸ 1947 εἰς 67% τὸ 1948 εἰς 71% καὶ τὸ 1949 εἰς 80% Τοῦτο εἶναι μία τρανὴ ἀπόδειξις τῆς βαθμιαίας καὶ ἀσφαλοῦς προόδου τὴν ὁποίαν ἡ οἰκονομικὴ ζωὴ τῆς χώρας διέρχεται, ἐν τ’ αὐτῷ δὲ ἀποτελεῖ καὶ μίαν παρήγορον πλευρὰν τῆς ἀσκηθείσης γενικωτέρας κοινωνικοοικονομικῆς πολιτικῆς. Διότι τοῦτο ἀποδεικνύει ἐν τ’ αὐτῷ ὅτι ἡ ἐργασία καὶ τὰ ὅρια ἐργασίας καὶ οἱ ὅροι ἐργασίας βαδίζουν ἀπολύτως κανονικὰ καὶ ἀνεργία, οὕτως εἰπεῖν, σήμερον ἐν Ἑλλάδι δὲν ἐμφανίζεται ὑπὸ τὴν μορφὴν ποὺ ἐμφανίζεται εἰς ἄλλα Κράτη. Εἶναι δὲ κατ’ οὐσίαν ἀποτέλεσμα τῆς ἀσκηθείσης ἐπιτυχῶς οἰκονομικῆς καὶ δημοσιονομικῆς πολιτικῆς. Πρέπει νὰ διαπιστωθῇ τὸ παρατηρηθὲν φαινόμενον, ὅτι αἱ δυσχέρειαι καὶ αἱ δυσαρέσκειαι τῶν ἐργαζομένων τάξεων δὲν ὑπῆρξαν μορφῆς τοιαύτης ὥστε ν’ ἀγρεύσῃ ὀπαδοὺς ὁ κομμουνισμός, τοῦτο δὲ ἀπεδείχθη περιτράνως κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, ὅπου τὸ ποσοστὸν γενικῶς τοῦ κομμουνισμοῦ ἐν Ἑλλάδι δύναταί τις εἰπεῖν, εἶναι τὸ ἴδιον, ἂν μὴ καὶ μικρότερον, τοῦ ποσοστοῦ τὸ ὁποῖον ὑπελογίσθη ὅτι ἦτο τὸ 1946. Εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις ἐγένετο λόγος ὅτι θὰ εἴπητε τὴν ἀλήθειαν μετὰ τὴν ἀπογραφὴν τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ἐνεργήσητε. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ φράσις αὐτὴ καλύπτει καὶ μίαν ἄλλην φράσιν τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ πρό τινων ἡμερῶν ἀνέφερεν εἰς ὡρισμένας δηλώσεις του. Ἂν ὅμως καλύπτῃ καὶ τὴν ἔννοιαν τῶν ἐρειπίων, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ καὶ ἀναμένει τὴν ἀπογραφὴν διὰ νὰ ἴδῃ ποῖα εἶναι τὰ ἐρείπια, διὰ νὰ ἴδῃ ἂν θὰ ἀποδεχθῇ ἢ ὄχι τὴν κληρονομίαν, νομίζω ὅτι τὰ χρονικὰ ὅρια εἶναι τοιαῦτα, ὥστε ἡ ἀπογραφὴ πρέπει νὰ γίνῃ τὸ ταχύτερον δυνατὸν καὶ ἢ νὰ ἀποδεχθῆτε ἢ νὰ μὴ ἀποδεχθῆτε τὴν κληρονομίαν. (Χειροκροτήματα).

§32Ε. ΤΣΟΥΔΕΡΟΣ (Ὑπουργ. Συντονισμοῦ). Σᾶς τὸ ὑποσχόμεθα.

§33Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ τεθῇ τὸ ἀπαραίτητον ἐκεῖνο ὅριον χρόνου, διὰ νὰ μᾶς εἴπητε ἂν δέχεσθε τὴν κληρονομίαν, διότι διὰ τῆς ἱστορίας αὐτῆς τῶν ἐρειπίων φοβοῦμαι ὅτι ἀπογοητεύομεν καὶ ὡρισμένους μας φίλους ἔξω, οἱ ὁποῖοι χρηματοδοτοῦν τὴν Ἑλλάδα καὶ δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἡ παροῦσα ἡ καταλληλοτέρα στιγμή, ἐφ’ ὅσον εἴμεθα ἐν περιόδῳ εἰρήνης καὶ ἀνασυγκροτήσεως ἐν πλήρει ἐντάσει, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀκριβῶς νὰ λέγετε, ὅτι κληρονομεῖτε οἰκονομικὰ ἐρείπια. Ἐὰν ὁριστικῶς ἀποδεχθῆτε μετὰ τὴν ἀπογραφήν, θὰ σημάνῃ τοῦτο ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἐρείπια, ἂν ὅμως νομίζετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀποδεχθῆτε, τότε κάμετε τὸ καθῆκον σας.

§34Ε. ΤΣΟΥΔΕΡΟΣ (Ὑπουργ. Συντονισμοῦ). Θὰ τὴν ἀποδεχθῶμεν, διότι εἴμεθα ἀναγκαῖοι κληρονόμοι.

§35Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴχομεν καὶ τετράχρονον πόλεμον τὸν ὁποῖον ἠγνοήσατε.

§36Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἀπογραφὴ χωρεῖ καὶ εἰς τοὺς ἀναγκαίους κληρονόμους.

§37Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἀναγκαῖοι κληρονόμοι εἶναι τὰ γνήσια τέκνα καὶ οὐχὶ τὰ νόθα. (Χειροκροτήματα).

§38Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερνήσεως). Ἀναγκαῖοι καὶ μὴ ἀναγκαῖοι κληρονόμοι, εἶναι ὑπόθεσις τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου. Εἰς τὸν δημόσιον βίον, ὑπάρχει ἐντολὴ τοῦ λαοῦ τὴν ὁποίαν ἐκπληροῦμεν, ἀποδεχόμενοι τὰ ἐρείπια διὰ νὰ τὰ ἀνοικοδομήσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§39Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν ἀκριβῶς τῆς ἐκλογῆς ἐννοοῦμεν.

§40Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομικῆς Συνεργασίας.

§41Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ γνωρίζω. Δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸ θέμα μὲ ψυχραιμίαν. Ἐπειδὴ ἡ παρεμβολὴ τῆς λέξεως «ἀπογραφὴ» ἐπέφερε μίαν σχετικὴν ἀναστάτωσιν καὶ ἠνάγκασε τὸν ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν κ. Παπανδρέου, νὰ προβῇ εἰς μίαν τόσον κατηγορηματικὴν δήλωσιν, θὰ ἤθελα νὰ τονίσω, διότι ἀσφαλῶς ἕως τώρα θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις κατατοπισθῆ ἐπὶ ὡρισμένων ζητημάτων οἰκονομικῶν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ συνέβη τοῦτο προκειμένου μάλιστα περὶ προσώπων τὰ ὁποῖα τὰ χαρακτηρίζουν τόσα χαρίσματα ὅτι καὶ πρόγραμμα ὁλόκληρον θὰ ἐξηγγέλλετο καὶ ὅτι ἡ παρακολούθησις τῆς καταστάσεως θὰ ἦτο πλήρης. Κύριε Ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, εἰδικώτερον θὰ ἔχετε παρακολουθήσει ὅτι 1640 δισεκατομμύρια εἶναι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1949–50, τὸ ὁποῖον λόγῳ τῆς μειώσεως τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν, λόγῳ τῆς διαγραφῆς 500 δισεκατομμυρίων ἐκ τοῦ κονδυλίου συμμοριοπλήκτων καὶ τῆς μειώσεως ἡ ὁποία ἐπέρχεται ἐκ τῆς ἐπιδοτήσεως διαφόρων εἰδῶν λόγῳ τῆς πτώσεως τῶν τιμῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν μειοῦνται κατὰ χίλια περίπου δισεκατομμύρια. Ἔχετε οὕτω περιθώριον χιλίων δισεκατομμυρίων, ἐπὶ ἔλαττον ἐκείνου ποὺ ἐβάρυνε τὸν ἰδικόν μας προϋπολογισμόν, τὸ ὁποῖον δὲν ὀφείλεται εἰς καμμίαν ἐνέργειαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλεται εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς τετραετίας ὁλοκλήρου, ἡ ὁποία κατώρθωσε νὰ ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὸν συμμοριτισμὸν τὴν Ἑλλάδα (χειροκροτήματα) καὶ νὰ δώσῃ τὴν εὐχέρειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν σημερινὴν νὰ ἐφαρμόσῃ αὔριον εὐρύτερα οἰκονομικὰ μέτρα, διότι θὰ κινηθῆτε μὲ ποσά, τὰ ὁποῖα εἶναι οὐσιωδῶς ἠλαττωμένα ἀπέναντι ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἴχομεν ἡμεῖς. Θὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ἕνα περιστατικόν, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προηγουμένως εἶπον. Ὁ Τουρισμὸς κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἔχει ἀπορροφήσει περὶ τὰς 300.000 χρυσᾶς λίρας διὰ τὴν ἀνέγερσιν ξενοδοχείων ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐντὸς τοῦ προσεχοῦς ἔτους θὰ εἶναι ἕτοιμα διὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν των. Θὰ γνωρίζετε, ἐπὶ πλέον, ὅτι ἔχουν γίνει 2–3 συμβάσεις μετὰ τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς περιέχουσαι 138 μεγάλα ἐγγειοβελτικὰ ἔργα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἐπὶ τῆς τετραετίας αὐτῆς διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ πλήρης ἀξιοποίησις 1.150.000 στρεμμάτων Ἑλληνικῆς γῆς. (Χειροκροτήματα). Αὐτὰ θὰ τὰ γνωρίζετε καὶ ἐφ’ ὅσον τὰ ἔχετε παρακολουθήσει καὶ πρὸ τῆς ἀναλήψεως τῆς ἐξουσίας παρ’ ὑμῶν, ἀλλὰ καὶ σήμερον ἀκόμη, εἶναι φυσικὸν νὰ μὴν ὁμιλῆτε περὶ ἐρειπίων, ὅταν μάλιστα ἔχωμεν ὡς συμπαραστάτας τοὺς φίλους καὶ συμμάχους μας Ἀμερικανούς. Ἡ Κυβέρνησις διαδέχεται τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις ἐν τῇ πεποιθήσει, ὡς λέγει εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, ὅτι βελτιοῦσα καὶ συμπληροῦσα τὸ τελικὸν ἔργον θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν νίκην τῆς εἰρήνης. Ἐξ ὅσων ἀνέπτυξα ἐνώπιον τοῦ Σώματος νομίζω ὅτι τὰ δεδομένα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐβασίσθη ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ σχηματίσῃ τὴν πεποίθησιν αὐτήν, ὑπῆρξαν ἀπολύτως σαθρὰ καὶ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει νὰ ἐπιτελέσῃ εἰς μίαν κρίσιμον στιγμὴν τῆς καμπῆς τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας εἶναι τόσον δυσχερές, ἀπαιτεῖ τοιαύτην πίστιν πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ Κράτους, τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ὡς ἐμφανίζεται, ὥστε νὰ πείθῃ κατὰ πάντα τρόπον καὶ ἀπὸ πάσης πλευρᾶς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὅτι ὀφείλει τοῦτο νὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑνώσεως τῶν Δημοκρατικῶν Ἀριστερῶν κ. Ι. Σοφιανόπουλος.

§43Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὕστερα ἀπὸ ἀπουσίαν περίπου 15 ἐτῶν, ἐπανέρχομαι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων. Αἰσθάνομαι ἰδιαιτέραν χαρὰν, διότι παρευρίσκομαι μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ ἰδιαιτέραν συγκίνησιν, διότι εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν παρακάθηνται οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν μαρτυρικῶν Δωδεκανήσων (χειροκροτήματα), τοῦ συμπλέγματος αὐτῶν τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου, τὰς ὁποίας δὲν κατώρθωσε νὰ ἐξιταλίσῃ ἡ φασιστικὴ Ἰταλία, καὶ αἱ ὁποῖαι, πισταὶ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς παραδόσεις των, ἐδέησε νὰ ἐπανέλθουν εἰς τοὺς κόλπους τῆς μητρὸς Πατρίδος. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ Δωδεκάνησα θὰ λαμπρύνουν τὸ Ἑλληνικὸν στερέωμα σὰν φωτεινὰ ἀστέρια καὶ ἐν ταυτῷ θὰ ἀποτελέσουν τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἐπανόδου εἰς τοὺς κόλπους τῆς μητρὸς Πατρίδος καὶ ὅλων τῶν ἄλλων Ἑλλήνων ἀδελφῶν μας. (Χειροκροτήματα). Δεκατέσσαρα χρόνια δικτατορίας, κατοχῆς καὶ ἐμφυλίου πολέμου ἐκράτησαν τὴν Ἑλλάδα κατ’ οὐσίαν ἐκτὸς τοῦ ἐλευθέρου πολιτικοῦ βίου. Καὶ διὰ μὲν τὴν δικτατορίαν, θὰ ἔχῃ κανεὶς νὰ παρατηρήσῃ ὅτι ἐδέσμευσε τὰς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν εἰς μίαν ἐποχὴν ὅπου ἀνάλογα ρεύματα εἶχαν σημειωθῆ εἰς ἕνα ὄχι καὶ τόσον ἰσχνὸν τμῆμα τῆς Εὐρώπης, χωρὶς βέβαια καὶ νὰ ὑπόσχεται ὅτι θὰ ἦταν μακρὰ ἡ ἐπιβίωσίς της. Διὰ δὲ τὴν ξενικὴν κατοχήν, θὰ ὤφειλε νὰ σημειώσῃ ὅτι, βάρβαρος καὶ ἀψυχολόγητος ὅπως ἦταν, δὲν θὰ ἦταν δυνατὸν παρὰ νὰ προκαλέσῃ τὴν πηγαίαν καὶ αὐθόρμητον ἀντίδρασιν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, εἰς βαθμὸν ὥστε νὰ θραυσθοῦν τὰ οὐσιαστικὰ δεσμά της πολὺ προτοῦ καὶ τυπικῶς σημειωθῇ ἡ ἐκ τῆς Χώρας ἀναχώρησις τῶν ὑπολειμμάτων τοῦ στρατοῦ τῶν εἰσβολέων. Καὶ τέλος διὰ τὸν ἐμφύλιον πόλεμον θὰ ἔπρεπε νὰ τονίσῃ, ὅτι ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὰ αἴτια ποὺ τὸν προεκάλεσαν—ὁ ἱστορικὸς τοῦ μέλλοντος θὰ καταλογίσῃ ἀκριβοδικαίως τὰς εὐθύνας— ἐκράτησε τόσον πολὺ καὶ παρέδωσεν εἰς τὸν Μολὼχ τῶν εἰς αἷμα θυσιῶν τόσον πολὺ τοὺς νέους τῆς Ἑλλάδος, ὥστε νὰ διερωτᾶται κανεὶς ποία βάσκανος μοῖρα κατηράσθη τὴν τόσον ταλαιπωρημένην ἐκ τῶν προηγουμένων καταστάσεων Ἑλλάδα, ὥστε νὰ προσφέρουν τὸ αἷμα τους αἱ μυριάδες τῶν νεκρῶν καὶ τῶν τραυματιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἀνέρχονται αἱ θυσίαι τοῦ Ἔθνους. Παρομοία τραγικὴ περιπέτεια καὶ τόσον βάθος σπαραγμοῦ σπανίως ἐσημειώθη εἰς τὴν τρισχιλιετῆ Ἑλληνικὴν ἱστορίαν. Καὶ εἰς τὰ 450 π. Χ. ὁ μέγας Περικλῆς κατώρθωσε νὰ καταστείλῃ τῶν Σαμίων τὴν ἐπανάστασιν κατὰ τῆς Δημοκρατίας τῶν Ἀθηναίων. Μολονότι δὲ διεκρίνετο διὰ τὴν πολιτικήν του σύνεσιν καὶ μετριοπάθειαν, ἐν τοσούτῳ κατὰ τὸν ἐπιτάφιον ποὺ ἑωρτάσθη εἰς τὸν Κεραμεικόν, ἠξίωσε νὰ τοῦ ἀναγνωρισθῇ πομπωδῶς ἡ νικηφόρος συμβολή του εἰς τὸν ἐμφύλιον ἐκεῖνον πόλεμον. Ἐὰν ὅμως ἠκούσθησαν ἐγκωμιαστικαὶ φωναὶ πολλῶν μητέρων καὶ ἀδελφῶν τῶν θυμάτων, παράλληλα ἠκούσθη καὶ ἡ φωνὴ τῆς ἀδελφῆς τοῦ μεγάλου στρατηγοῦ Κίμωνος, Ἐλπινίκης, ἡ ὁποία ἐμέμφθη τὸν μεγάλον ἐκεῖνον πολιτικόν, τονίσασα εἰς αὐτὸν τοῦτο: ὅτι ἡ ἔπαρσίς του θὰ ἦταν δικαιολογημένη, ἐὰν εἰς τὸν πόλεμον ἐκεῖνον ἐφονεύοντο Φοίνικες ἢ Μῆδοι, ὅπως συνέβη εἰς τὰς ἐνδόξους μάχας ποὺ διεξήγαγε κατὰ τῶν βαρβάρων ὁ ἀδελφός της, καὶ ὄχι Ἕλληνες συμμάχου καὶ συγγενοῦς πόλεως, ὅπως συνέβη εἰς τὴν καταστολὴν τῆς Σαμιακῆς ἀνταρσίας. Ὅπως ὅμως καὶ τότε ἡ καταστολὴ τῆς ἀνταρσίας δὲν ἐπτόησε τὰς ἄλλας πόλεις ἀπὸ τοῦ νὰ ἀποδυθοῦν εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ διχασμοῦ καὶ αὐταὶ μὲ τὴν σειράν των, ἔτσι καὶ σήμερον ἡ κατατρόπωσις τῆς προσφάτου ἀνταρσίας δὲν εἶναι προωρισμένη νὰ ἀναχαιτίσῃ τὴν βιαιοτέραν ἴσως ἐπανεμφάνισίν της. Ἡ πολιτικὴ τῆς ὠμῆς βίας καὶ τῆς καταθλίψεως, δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν πολιτικὴν τῆς συνδιαλλαγῆς καὶ τῆς ἰσοπολιτείας. Μία μικρὰ ἀναδρομὴ εἰς τὸ πρόσφατον παρελθὸν θὰ μᾶς διδάξῃ, ὅτι ἐὰν κατεστάλη ὁ ἐμφύλιος πόλεμος ποὺ ἐσημειώθη εἰς μικρὰν κλίμακα κατὰ τὰ θλιβερὰ Δεκεμβριανὰ γεγονότα, χάρις εἰς τὴν τόσον διασυρθεῖσαν «συμφωνίαν τῆς Βάρκιζας», ἡ ὁποία ἐσκόπησε νὰ συμφιλιώσῃ τοὺς Ἕλληνας καὶ νὰ καθιερώσῃ κράτος δικαίου, ἡ ἐπανεμφάνισίς του εἰς τὴν πολὺ μεγαλειτέραν καὶ εἰς βάθος καὶ εἰς ἔκτασιν κλίμακα τῆς τριετίας 1947–1950 ὀφείλεται εἰς τὸ βασικὸν σφάλμα τῆς ἀσυστόλου ἐκ μέρους τοῦ Κράτους παραβιάσεως τῆς συμφωνίας ἐκείνης. Ἡ παραβίασις ἐκείνη μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὸ νὰ ὑποκαταστήσωμεν ἀρχικῶς σιγὰ–σιγὰ καὶ ἐν συνεχείᾳ μὲ γοργότερον ρυθμὸν τὴν ἀδιαλλαξίαν εἰς τὴν συνδιαλλαγὴν καὶ τὸν φατριασμὸν καὶ τὴν ἀναρχίαν εἰς τὸ κράτος τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἰσοπολιτείας. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος ποῖον βαρύνει τῆς συμφωνίας ἐκείνης ἡ παραβίασις. Ἠμπορεῖ ὅμως κανείς, χωρὶς καμμίαν ὑπερβολήν, νὰ τονίσῃ ὅτι διὰ τὴν παραβίασιν αὐτὴν εὐθύνεται πρωτίστως ἡ Κυβέρνησις ποὺ διεδέχθη τὴν Κυβέρνησιν Πλαστήρα, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ὁποίας εἶχεν ὑπογραφῆ ἡ συμφωνία τῆς Βάρκιζας. Ἔκτοτε τὸ κῦμα τῆς ἀντεπαναστάσεως ποὺ ἐξηπλώθη εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἦταν δυνατὸν παρὰ νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀναβίωσιν τοῦ ἐσωτερικοῦ διχασμοῦ καὶ τὴν ἔνοπλον ἀνταρσίαν τοῦ βαθμοῦ καὶ τῆς ἐκτάσεως ποὺ ἐγνώρισεν ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν τελευταίαν τραγικὴν τριετίαν. Ἐκεῖνο, ποὺ πάντως θὰ πιστοποιήσῃ ὁ ἱστορικὸς τοῦ μέλλοντος, εἶναι τοῦτο: ὅτι ἡμεδαπὰ καὶ ξένα συμφέροντα, ἐντέχνως συνυφανθέντα καὶ παρεμβληθέντα, ἐτροφοδότησαν ὡς ἰσχυρὸν ἔναυσμα τὴν πυρκαϊάν, τὴν ὁποίαν εἶχαν ἤδη προκαλέσει αἱ ὑπερβολαὶ καὶ αἱ ὀξύτητες ποὺ ἀναπόφευκτα εἶχαν σημειωθῆ κατὰ τὸ πρῶτον μετακατοχικὸν διάστημα. Καὶ ἐπὶ πλέον, θὰ βεβαιώσῃ ὅτι ἔλλειψεν ὁλοτελῶς ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ πολιτικότης ποὺ ἀπαιτεῖ ἀπὸ τοὺς ἡγέτας του κάθε Ἔθνος ὅταν διατρέχῃ βαθεῖαν ἐσωτερικὴν κρίσιν καὶ ἐπιζητεῖ τὴν γεφύρωσιν τοῦ χάσματος καὶ ὄχι τὴν ἀνάξεσιν, ἀλλὰ τὴν ἐπούλωσιν τῶν πληγῶν του. Βλέπων καταφώρως παραβιαζομένην τὴν συμφωνίαν τῆς Βάρκιζας καὶ συναισθανόμενος ὅτι ἡ παραβίασις ἐκείνη θὰ μᾶς ὡδηγοῦσεν εἰς νέον βαθύτερον ἐσωτερικὸν σπαραγμόν, ἐπέστησα δι’ ἐπανειλημμένων τηλεγραφημάτων μου, ποὺ ἀπέστειλα ἀπὸ τὸν Ἅγιον Φραγκῖσκον καὶ εἰς τὸν τότε Ἀντιβασιλέα καὶ εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν, τὴν ἀνάγκην τῆς ἀμέσου ἐπαναφορᾶς τῆς συμφωνίας εἰς ἰσχύν. Εὐθὺς δὲ ἅμα τῇ ἐπιστροφῇ μου εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἔσπευσα, εἰς ἔνδειξιν διαμαρτυρίας διὰ τὰ γενόμενα, νὰ παραιτηθῶ τῆς θέσεώς μου ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὴν παραίτησίν μου ἐκείνην ἐπηκολούθησεν ἀνασχηματισμὸς τῆς συμπαραιτηθείσης ἐκείνης Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὅμως δὲν ὑπέσχετο τίποτε τὸ σωστικόν, καὶ τοῦτον ἀλλεπάλληλοι ἐφήμεροι Κυβερνήσεις, ἕως ὅτου καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως Κέντρου καὶ μετριοπαθοῦς ἀριστερᾶς ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Θ. Σοφούλην. Δυστυχῶς, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν ἠδυνήθη νὰ δαμάσῃ τὸ μένος τῆς Δεξιᾶς καὶ αἰχμάλωτος τῶν ἀντεπαναστατικῶν της ροπῶν, μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ Μαρτίου 1946, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπῆρχε καμμία ἐγγύησις ὅτι θὰ διεξήγοντο χωρὶς τὴν ψυχολογικὴν βίαν τῶν ὀργάνων τῆς δημοσίας τάξεως καὶ τῶν ἐν τῷ μεταξὺ ἐμφανισθεισῶν παρακρατικῶν ὀργανώσεων καὶ μὲ ἐκλογικοὺς καταλόγους ἐξηλεγμένους καὶ ἀποκαθαρμένους. Ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι διεξήχθησαν ὑπὸ ἕνα τοιοῦτον καθεστώς, κάθε ἄλλο παρὰ ἐγγυώμενον τὴν γνησιότητά των, προκύπτει, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, ἀπὸ αὐτὴν ταύτην τὴν δήλωσιν ποὺ ἔκαμε δημοσίᾳ εἰς τὸν ἐγχώριον καὶ ξένον Τύπον ὁ τότε Πρωθυπουργὸς Σοφούλης, ὁ ὁποῖος ἐπὶ πλέον καὶ ἐπισημότερον διεβίβασε τὰς ἀντιλήψεις του δι’ ἐπιστολῆς του εἰς τὸν Ἄγγλον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν κ. Μπέβιν. Τὸ περίεργον ὅμως εἶναι ὅτι, ἐνῶ καὶ εἰς τὸ ἐπίσημον πλέον διάβημά του ὁ τότε Πρωθυπουργὸς διετύπωνε καθαρὰ τὴν γνώμην ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας δὲν ἦταν δυνατὸν νὰ διεξαχθοῦν γνήσιαι καὶ ἐλεύθεραι ἐκλογαί, ἐν τοσούτῳ ἀπετόλμησεν ἑκὼν ἄκων τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων τὴν διεξαγωγήν. Ὅπως ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ἀπὸ τὰς νόθους ἐκείνας ἐκλογὰς ἀπέσχον, εἰς ἔνδειξιν διαμαρτυρίας, καὶ τὰ ἀριστερίζοντα Κόμματα τοῦ Κέντρου καὶ ὁλόκληρος ἡ ἀριστερὰ παράταξις.

§44Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην καὶ δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἀντεπροσώπευε τὴν πραγματικὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἥν ἐγίνοντο αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι ἠρεμώτεραι καὶ μὲ μεγαλυτέραν τάξιν, πάντως θὰ ἀπέβαινον ὑπὲρ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Μὴ πλανώμεθα· ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἀντεπροσώπευε τὸ πραγματικὸν φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ (χειροκροτήματα).

§45Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, θὰ ἔπρεπε νὰ εἴχατε ἀντιληφθῆ ὅτι αἱ ἐκλογαὶ τῆς 31ης Μαρτίου, διεξαχθεῖσαι μέσα εἰς μίαν ἀτμόσφαιραν παθῶν, ἀντεκδικήσεων καὶ ψυχολογικῆς βίας, δὲν ἦταν δυνατὸν νὰ ἀντιπροσωπεύουν τὴν γνησίαν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἄλλωστε εἰς τὸ ἀβίαστον αὐτὸ συμπέρασμα θὰ ἔπρεπε νὰ σᾶς ὁδηγήσῃ τὸ ποσοστὸν τῆς ἀποχῆς ποὺ ἐσημειώθη καὶ τοῦ ὁποίου τὸ μέγεθος κανένας δὲν ἠμπόρεσε σοβαρῶς ν’ ἀμφισβητήσῃ. Τοιουτοτρόπως δὲ ἐφθάσαμεν εἰς τὴν μονόπλευρον Βουλὴν τῆς παρελθούσης τετραετίας, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ὁποίας καὶ ὁ ἐμφύλιος πόλεμος ὀξύτατος ἐπανεμφανίσθη καὶ ἡ Χώρα ἀνεστατώθη καὶ ἡ κραιπάλη τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας καὶ τῆς κομματικῆς φατρίας ἀπεχαλινώθη. Διὰ τὰ ἔργα καὶ τὰς ἡμέρας τῆς Βουλῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία διεκρίθη διὰ τὴν ἀκοσμίαν τῶν συζητήσεων καὶ τὴν παντελῆ ἔλλειψιν δημιουργικῆς πνοῆς καὶ θετικοῦ ἔργου, θὰ ὁμιλήσῃ ὄχι πολὺ τιμητικὰ ἡ ἱστορία. Καὶ τώρα, ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ὀφείλομεν εὐθὺς ἀμέσως νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ὁ σχηματισμὸς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἱκανοποίησε κάπως τὸ δημόσιον αἴσθημα. Ἡ Κυβέρνησις πράγματι ἀνταποκρίνεται ἔν τινι μέτρῳ εἰς τὸ νόημα τῶν ἐκλογῶν τῆς 5ης Μαρτίου. Ἐν συγκρίσει δὲ πρὸς τὸ παρελθόν, ἀποτελεῖ κάποιαν πρόοδον. Θὰ ἐπροτιμοῦσα βέβαια ἡ πρόοδος νὰ ἦταν σημαντικωτέρα, ἐφ’ ὅσον διερχόμεθα στιγμὰς ποὺ χρήζουν ριζικῶν λύσεων. Καὶ ἤδη ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. Τέσσαρες εἶναι οἱ κύριοι τομεῖς τῶν προγραμματικῶν τούτων δηλώσεων: ὁ τομεὺς τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς Ἑλλάδος, ὁ τομεὺς τῆς ἐσωτερικῆς εἰρηνεύσεως, ὁ τομεὺς τῆς οἰκονομικῆς καὶ δημοσιονομικῆς περισυλλογῆς καὶ ὁ τομεὺς τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Καὶ διὰ μὲν τὸν τομέα τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων θὰ εἴχαμεν νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις μᾶς βεβαιώνει ὅτι καὶ «ἡ πρόσφατος ἐξέλιξις τῶν γεγονότων ἔχει ἐντάξει τὴν Χώραν εἰς τὴν χορείαν τῶν Δυτικῶν Δυνάμεων». Ὅπως ὅμως κατ’ ἐπανάληψιν εἶπα καὶ ἔγραψα, ἡ Ἑλλὰς καὶ ἐκ φυλετικῆς παραδόσεως καὶ ἐξ ἰδιοσυγκρασίας καὶ ἀπὸ λόγους οἰκονομικῶν συμφερόντων, ἀνήκει μᾶλλον εἰς τὴν Δύσιν. Αὐτὸ ὅμως δὲν σημαίνει ὅτι τῆς ἐπιτρέπεται νὰ ἀγνοῇ τὴν Ἀνατολήν. Ἀνασκοποῦντες τὴ γεωγραφικὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος, παρατηροῦμεν ὅτι ἀφ’ ἧς ἡ Ἑλλὰς ἐπροσπέρασε τὴν ὀροσειρὰν τοῦ Ὀλύμπου καὶ ἐξηπλώθη εἰς τὴν νότιον Βαλκανικὴν Χερσόνησον, ἔπαυσε νὰ εἶναι ἀποκλειστικῶς Μεσογειακὴ Χώρα καὶ εἶναι ἐκ τούτου καὶ μόνου ὑποχρεωμένη νὰ ἀσκῇ ταυτόχρονα θαλασσίαν καὶ ἠπειρωτικὴν πολιτικήν. Αὐτὸ τὸ ἀκράδαντον γεωπολιτικὸν ἀξίωμα, δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ λόγους αὐτοσυντηρήσεως νὰ τὸ ἀγνοήσῃ κανένας ὑπεύθυνος Κυβερνήτης τῆς Χώρας. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Ἑλλάς, ἐντασσομένη μονοπλεύρως εἰς τὴν χορείαν τῶν Δυτικῶν Δυνάμεων καὶ ἀβλεπτοῦσα πρὸς τὸν μεγάλον Εὐρασιατικὸν ὄγκον τοῦ Βορρᾶ, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ζῇ ὑπὸ διαρκῆ ἀγωνίαν. Καὶ ὅτι διὰ νὰ παύσῃ τὸ αἴσθημα αὐτὸ τῆς ἀγωνίας, ὀφείλει ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀσκήσῃ τὴν δίζυγον πολιτικὴν ποὺ τῆς ὑπαγορεύει αὐτὴ αὕτη ἡ γεωγραφικὴ θέσις της. Κύριοι, ἄν ἡ μέχρι τῆς ὥρας μονόπλευρος ἔνταξίς μας εἰς τὸν Δυτικὸν Συνασπισμὸν ἐστοίχισεν εἰς τὴν Χώραν ὅσα ἐστοίχισε καὶ μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὸν ἐμφύλιον σπαραγμόν, ἡ ἐξακολούθησις τῆς πολιτικῆς αὐτῆς θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τραγικωτέρας ἀκόμη καταστροφάς. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἠκολούθει τὴν σώφρονα πολιτικὴν ποὺ τῆς ὑπαγορεύουν τὰ πράγματα, θ’ ἀπέφευγε τὰ δεινὰ τοῦ ἐσωτερικοῦ σπαραγμοῦ καὶ θὰ ἐβάδιζεν εἰς τὸ μέλλον μὲ διεθνῶς κατησφαλισμένην τὴν θέσιν της. Ὅλαι δὲ αἱ προσπάθειαί μου μέχρι σήμερον εἰς αὐτὸ κατέτειναν, δηλαδὴ εἰς τὴν ἀπὸ πάσης πλευρᾶς κατασφάλισιν τῆς ἀκεραιότητος καὶ ἀνεξαρτησίας τῆς Χώρας. Καὶ ἡ διεθνὴς αὐτὴ κατασφάλισις τῆς Χώρας δὲν ἠμπορεῖ νὰ συντελεσθῇ, εἰμὴ ἐὰν τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀκεραιότητα τῆς Ἑλλάδος ἐγγυηθοῦν ἀπὸ κοινοῦ δι’ ἐπισήμου πράξεώς των ὅλαι αἱ ἐνδιαφερόμεναι Μεγάλαι Δυνάμεις. Οἱαδήποτε ἄλλη πολιτική, ποὺ θὰ ἐστηρίζετο εἰς τὴν ἀπὸ μέρους τῆς Δύσεως καὶ μόνον κατασφάλισιν τῆς ἀκεραιότητος τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἀπεδεικνύετο ἐκ τῶν πραγμάτων ἔωλος καὶ θὰ μᾶς ἔπειθεν ὅτι μόνον συμπαράστασις καὶ συνεγγύησις καὶ τῆς Μεγάλης Δυνάμεως τοῦ Βορρᾶ θὰ μᾶς κατησφάλιζε πλήρως καὶ θὰ μᾶς ἐπέτρεπεν ἀπερίσπαστοι νὰ ἀποδυθῶμεν εἰς τὰ εἰρηνικὰ ἔργα καὶ νὰ ἀναμένωμεν μετὰ πεποιθήσεως καὶ ἀσφαλείας τὴν προκοπὴν καὶ εὐημερίαν τοῦ τόπου. Διὰ νὰ μᾶς ἐγγυηθῇ ὅμως καὶ ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία τὴν ἀκεραιότητά μας, θὰ πρέπῃ νὰ μὴν ἀφίνωμεν οὐδὲ πόρρωθεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἀπέβημεν τὸ ἀκραῖον φυλάκιον τῆς Δύσεως καὶ ὅτι σιγὰ–σιγὰ ἠμποροῦμεν νὰ προβιβασθῶμεν καὶ εἰς μονιμώτερον προγεφύρωμά της. Δυστυχῶς, ἡ μέχρι τῆς ὥρας ἀσκηθεῖσα ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἀφῆκε τὴν βάσιμον αὐτὴν ἐντύπωσιν καὶ μᾶς ἐξέθεσεν εἰς τὴν μῆνιν τοῦ Βορρᾶ, ἡ ὁποία εἶναι τόσον ἐπιζημία, ὥστε νὰ μᾶς ἀναγκάζῃ πλέον νὰ σκεφθῶμεν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ τὴν μετατρέψωμεν εἰς ἀδυσώπητον ἐχθρότητα, ποὺ θὰ μᾶς διεκύβευεν ἴσως καὶ αὐτὴν ταύτην τὴν ὕπαρξίν μας.

§46Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ὑποδείξατέ μας τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐξευμενίσωμεν τὴν Ρωσίαν. Ὅλοι ἔχομεν τὴν διάθεσιν αὐτήν, ἀλλὰ ὅταν δὲν μᾶς θέλουν, τὶ νὰ κάμωμεν;

§47Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὴν Ρωσίαν δὲν εἶναι ἐὰν θὰ γίνῃ κομμουνιστικὴ ἡ Ἑλλάς, ἀλλὰ πὼς ἡ Ἑλλὰς θὰ παύσῃ νὰ εἶναι προγεφύρωμα τῆς Δύσεως, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τοὺς Πανέλληνας. Καὶ ἐπειδὴ ὑπάρχουν ἀκόμη πολλοὶ πού, δέσμιοι τῶν ταξικῶν των συμφερόντων, διασπείρουν συστηματικὰ τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία ἐπιθυμεῖ νὰ μεταβάλῃ τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς βίας εἰς κομμουνιστικὸν φέουδον καὶ νὰ τὴν προσαρτήσῃ εἰς τὴν χορείαν τοῦ «Σιδηροῦ Παραπετάσματος», εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρατηρήσω ὅτι ἀπὸ τὰς ἐπαφὰς ποὺ εἶχα καὶ εἰς τὸν Ἅγιον Φραγκῖσκον καὶ εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ ἀλλαχοῦ μὲ τοὺς ἐπισήμους ἀντιπροσώπους τῆς Μεγάλης αὐτῆς Δυνάμεως, κατέληξα εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία δι’ ἓν καὶ μόνον πρωτίστως ἐνδιαφέρεται: τὸ νὰ παύσῃ ἡ Ἑλλὰς νὰ εἶναι προφυλακὴ τῆς Δύσεως. Ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ τώρα νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ μέρος τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ποὺ προσπαθοῦν νὰ στηρίξουν τὴν ἀκεραιότητα τῆς Χώρας μὲ τὸν Ὀργανισμὸν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ὁ Ὀργανισμὸς ὅμως αὐτός, καθὼς ὅλοι γνωρίζομεν, δὲν ἀπέδωκε τὰ ἀναμενόμενα ἀποτελέσματα. Πολλοὶ ἀπέδωσαν τὴν ἀποτυχίαν του εἰς τὴν ἐκ μέρους τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας ἀλλεπάλληλον ἄσκησιν τοῦ βέτο. Ἀλλὰ ὅπως ἐνθυμοῦμαι, τὴν καθιέρωσιν τοῦ βέτο ἐζήτησε, μάλιστα μετ’ ἐπιμονῆς, αὐτὴ αὕτη ἡ Βορειοαμερικανικὴ Συμπολιτεία, ἀφ’ ἑνὸς πρὸς μείζονα κατασφάλισιν τῆς εἰρήνης καὶ ἀφ’ ἑτέρου διότι δὲν ἦταν διατεθειμένη νὰ παρασυρθῇ εἰς οἱονδήποτε πόλεμον ποὺ θὰ τῆς ὑπηγορεύετο ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν μικρῶν καὶ ἀνευθύνων ἐν τοῖς πράγμασι Κρατῶν. Ὅτι δὲ δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν ἀκεραιότητα τῆς Χώρας μας εἰς τοῦ Ὀργανισμοῦ τούτου τὴν προστασίαν, ἐξάγεται ὄχι μόνον ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς μέχρι σήμερον πλημμελοῦς καὶ ἐλάχιστα ἀποτελεσματικῆς λειτουργίας του, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος, ὅτι, μολονότι ἰσχυρὰ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως τοῦ ΟΗΕ ἐπὶ μίαν συναπτὴν τριετίαν διακηρύσσει τὴν ἀνάγκην νὰ σταματήσῃ ἡ ἔξωθεν παρενόχλησις τῆς Ἑλλάδος καὶ συνέστησε καὶ εἰδικὰς πρὸς τοῦτο ἐφορευτικὰς Ἐπιτροπάς, ἐν τούτοις οὔτε αἱ ἔξωθεν παρενοχλήσεις ἔπαυσαν, οὔτε ὑπάρχει καμμία ἐλπὶς νὰ ἀποκτήσωμεν τῆς πραγματικῆς ἀσφαλείας τὸ αἴσθημα. Καὶ ἡ κατάστασις αὐτή, ποὺ δημιουργεῖ εἰς τὴν Ἑλλάδα πραγματικὴν ἀγωνίαν δι’ αὐτὴν ταύτην τὴν ἐπιβίωσίν της, ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι εἰς τὰς μονοπλεύρους αὐτὰς ἀποφάσεις τοῦ ΟΗΕ δὲν ἐννοεῖ, διὰ τοὺς προαναφερθέντας λόγους, νὰ προσχωρήσῃ ὁ Ἀνατολικὸς Συνασπισμός. Ἀλλ’ ἂν δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ ἐναποθέσωμεν ἐξ αὐτῶν τῶν λόγων τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας εἰς τὸν Ὀργανισμὸν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ μόνον, ὅπως τοὐλάχιστον μέχρι σήμερον ἐλειτούργησε καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ λειτουργῇ, ἀκόμη ὀλιγώτερον δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ ἐναποθέσωμεν τὴν ἀσφάλειάν της εἰς τὴν Ἡνωμένην Εὐρώπην τοῦ Στρασβούργου. Ἡ Εὐρώπη, κύριοι, δὲν εἶναι σήμερα ἑνιαία, ὅπως ἄλλοτε, διὰ νὰ θερμάνῃ τὰς ἐλπίδας τῶν πολιτικῶν ποὺ θὰ ἐπιθυμοῦσαν νὰ τὴν ἐμφανίσουν ὡς ὁμόσπονδον σύστημα καὶ κάπως αὐτάρκη οἰκονομικὴν μονάδα. Εἶναι, δυστυχῶς, βαθύτατα σήμερον διῃρημένη εἰς δύο τμήματα, τὸ Ἀνατολικόν, ποὺ εἶναι καὶ τὸ καθ’ ἑαυτὸ γεωργικὸν καὶ ἔχει προσαρτηθῆ εἰς τὸ «Σιδηροῦν Παραπέτασμα», καὶ τὸ Δυτικόν, ποὺ εἶναι σχεδὸν ἀποκλειστικῶς βιομηχανικὸν καὶ εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ὁριστικῶς ἐντεταγμένον εἰς τὴν Δύσιν. Ἀλλὰ ἀκόμη καὶ μέσα εἰς τὸ δυτικὸν τμῆμα της ἐναπομένουν τόσα ὑπολείμματα ἐθνικιστικοῦ διχασμοῦ καὶ τόσοι οἰκονομικοὶ ἀνταγωνισμοί, ὥστε νὰ μὴ διαγράφεται ὡς ἀσφαλὴς καμμία προοπτική, ὅτι ἔστω καὶ ἡ Δυτικὴ Εὐρώπη θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀποβῇ ὁμόσπονδος καὶ ἑνιαῖος σχηματισμὸς Κρατῶν καὶ μονὰς οἰκονομικῶς αὐτάρκης. Ἡ δὲ ἀδυναμία του νὰ δημιουργηθῇ εἰς μόνιμον καὶ ἑνιαῖον πολιτικοοικονομικὸν συγκρότημα, ὁδηγεῖ σιγὰ–σιγὰ τοὺς πρώτους θιασώτας του εἰς τὴν ἰδέαν τῆς εὐρυτέρας πλέον Ἀτλαντικῆς κοινότητος, τῆς ὁποίας ὅμως καὶ πάλιν ἡ δημιουργία δὲν εἶναι καὶ ἀμέσως ἐφικτή, διότι καὶ αἱ ἐθνικιστικαὶ τάσεις ποὺ σημειώνονται καὶ ἐκεῖ δὲν διασπῶνται καὶ οἱ οἰκονομικοὶ ἀνταγωνισμοὶ δὲν παραμερίζονται καὶ τόσον εὔκολα. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἡ Ἑλλάς, τόσον μάλιστα μεμακρυσμένη ἀπὸ τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην, νὰ ἐναποθέσῃ τὴν σωτηρίαν της εἰς τὴν θνησιγενῆ αὐτὴν ἔννοιαν τῆς Εὐρώπης τοῦ Στρασβούργου;

§48Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀσκεῖται ἀπόπειρα ἐκβιασμοῦ καὶ ἐμπνεύσεως πνεύματος ἡττοπαθείας.

§49Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐὰν θὰ ἐπετρέπετο μία ἀπάντησις εἰς τὴν παρέμβασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Κορινθίας, θὰ εἶχον νὰ προσθέσω εἰς ὅσα εἶπον καὶ τοῦτο: Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ δυσκολία τῆς δημιουργίας ἰσχυροῦ καὶ συμπαγοῦς Δυτικοῦ Συνασπισμοῦ ὁδηγεῖ πολιτικοὺς ὅπως ὁ Ἄγγλος Κρόσμαν, ἀρχηγὸς τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, δημοσιογράφους περιωπῆς διεθνοῦς ὅπως ὁ Ἀμερικανὸς Οὐῶλτερ Λίπμαν καὶ ἐφημερίδας τοῦ κύρους τῆς γαλλικῆς «Μὸντ» εἰς τὴν ἰδέαν τῆς οὐδετεροποιήσεως μιᾶς εὐρείας καὶ ἐπιμήκους ζώνης τῆς Εὐρώπης, ποὺ ἀρχίζουσα ἀπὸ τὴν Σκανδιναυΐαν καὶ διερχομένη διὰ τῆς Δυτικωτέρας Μεσευρώπης θὰ καταλήγῃ εἰς τὴν Γιουγκοσλαυΐαν καὶ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἔννοια αὐτὴ τῆς παρεμβολῆς μιᾶς τοιαύτης οὐδετέρας ζώνης μεταξὺ τῶν δύο κολοσσῶν εἶναι τόσον διαδεδομένη ὥστε διανοούμενοι καὶ δημοσιολόγοι περιωπῆς, ὅπως ὁ ἀκαδημαϊκὸς Ζιλσὸν καὶ ὁ Σρεμπέρ, νὰ βροντοφωνοῦν εἰς τὰ ὑπολείμματα μερικῶν σωβινιστικῶν καὶ φοβισμένων κύκλων τῆς Δύσεως ὅτι ἡ οὐδετερότης δὲν εἶναι ἔκφρασις ἡττοπαθείας, ἀλλὰ ἐκτίμησις τῆς στυγνῆς ἀνάγκης καὶ τῆς γυμνῆς πραγματικότητος. Ἡ πραγματοποίησις μιᾶς τοιαύτης οὐδετέρας ζώνης θὰ ἐπιτρέψῃ τὸν συμπλησιασμὸν τῶν δύο ὄγκων καὶ θὰ τοὺς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν συμβίωσιν, ἡ ὁποία εἶναι καὶ ἀποτελεῖ τὴν ἀδήριτον ἀνάγκην τῆς στιγμῆς, ἐὰν ὁ Κόσμος ἐπιθυμῇ, ὅπως καὶ πράγματι ἐπιθυμεῖ νὰ ἀποφύγῃ τὴν τραγικὴν σύρραξιν, τῆς ὁποίας τὰ καταστρεπτικὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι πολὺ μεγαλύτερα πάσης προηγουμένης. Ἀπὸ τὴν συμβίωσιν τῶν δύο Κόσμων θὰ προκύψῃ ἡ ἀπαραίτητος ἀλληλοκατανόησις καὶ ἴσως καὶ ἡ σύνθεσις, ἡ ὁποία εἶναι τὸ κύριον γνώρισμα τῶν κατασταλαγμένων πολιτικῶν καὶ κοινωνικῶν καταστάσεων. Πρὸς τὴν ἔννοιαν αὐτὴν πρέπει, ἐπὶ τέλους, νὰ ἐξοικειωθῇ πρωτίστως ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία θὰ πρέπῃ νὰ ἀναλογισθῇ ὅτι ἐὰν ἐμπλακεῖσα, ὅπως ἐνεπλάκη εἰς τὸν ψυχρὸν πόλεμον, δὲν κατώρθωσε, παρ’ ὅλας τὰς τραγικὰς εἰς αἷμα θυσίας της καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατερείπωσίν της, νὰ ἐξασφαλίσῃ πράγματι τὴν ἀκεραιότητά της, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ὁ ἀπὸ βορρᾶ κίνδυνος ἐπικρέμαται ἐν συνεχείᾳ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς της, εἶναι καιρὸς νὰ χαράξῃ πολιτικήν, ποὺ ἐπὶ τέλους θὰ τῆς ἐμπνεύσῃ τῆς ἀσφαλείας τὸ αἴσθημα. Καὶ ἡ πολιτικὴ αὐτὴ εἶναι μία καὶ μόνη: ἡ πολιτικὴ τῆς ἴσης φιλίας πρὸς ὅλας τὰς Μεγάλας Δυνάμεις, δηλαδὴ καὶ πρὸς τὴν Δύσιν καὶ πρὸς τὴν Ἀνατολήν. Ἔτσι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀποβῇ, ὅπως ἐκ τῆς φύσεώς της εἶναι προωρισμένη, γέφυρα συνεννοήσεως καὶ ἐπαφῆς τῶν δύο Κόσμων καὶ θὰ παύσῃ νὰ εἶναι τὸ ποδόσφαιρον καὶ τὸ μῆλον τῆς ἔριδος ποὺ εἶναι σήμερον. Καὶ τώρα ἄς ἔλθωμεν εἰς τὸ μέρος τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ποὺ μᾶς πληροφοροῦν περὶ τῶν διαθέσεων τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐπαναλάβῃ ἀγαθὰς σχέσεις μὲ τοὺς ἀμέσως βορείους γείτονάς της. Εἶχαν καὶ ἔχουν βλέψεις ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν ἐδαφῶν, τὰς ὁποίας καὶ ἐξεδήλωσαν, ἄλλοι ἀπροκάλυπτα καὶ ἄλλοι συγκεκαλυμμένα. Βλέψεις οἱουδήποτε γείτονος ἐπὶ τῶν βορείων ἐδαφῶν της, δὲν θὰ ἀνεχθῇ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἡ Ἑλλάς. Θὰ προασπίσῃ ἀντιθέτως τὴν πλήρη ἀκεραιότητα τοῦ ἐδάφους της μέχρι καὶ τῆς τελευταίας της πνοῆς. Ἐὰν αἱ δίκαιαι καὶ μετριοπαθεῖς ἀξιώσεις της ἀπέναντι τῆς Ἀλβανίας κυρίως καὶ τῆς Βουλγαρίας δὲν ἔτυχον ἱκανοποιήσεως, παραμένουν δὲ αἱ πρῶται ἐκκρεμεῖς πρὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν τεσσάρων, αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι θὰ ἀνεχθῇ καὶ κανενὸς εἴδους βλέψιν ἢ βουλιμίαν τῶν γειτόνων της αὐτῶν, ποὺ θὰ διετάρασσε τὴν Βαλκανικὴν ἰσορροπίαν. Μὲ τὴν Γιουγκοσλαυΐαν ὅμως τοῦ Τίτο συγκεκριμένως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πιστεύει ὅτι θὰ ἀποκομίσῃ καθαρὰν δήλωσιν ὅτι καὶ αὐτὴ οὐδενὸς εἴδους βουλιμίαν τρέφει, ἡ Ἑλλὰς εἶναι διατεθειμένη νὰ προέλθῃ εἰς ἀνανέωσιν τῶν παλαιῶν σχέσεων ἀγαθῆς γειτονίας καὶ νὰ τῆς παράσχῃ πᾶσαν διευκόλυνσιν τοῦ διαμετακομιστικοῦ της ἐμπορίου διὰ τῆς Ἐλευθέρας Ζώνης τῆς Θεσσαλονίκης. Πέραν ὅμως τούτων, ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προέλθῃ εἰς καμμίαν στενωτέραν πολιτικὴν προσέγγισιν, ποὺ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ρωσίαν τὴν ἐντύπωσιν, ἔστω καὶ πόρρωθεν, ὅτι ἀπεφάσισε νὰ μετατραπῇ ἀπὸ ἀκραῖον φυλάκιον τῆς Δύσεως εἰς μονιμώτερον προγεφύρωμα, ποὺ θὰ ἐπιμηκύνῃ τῆς Δύσεως τὸ βέλος μέχρι καὶ πέραν τοῦ Δουνάβεως. Εἰς τὸν σκληρὸν ἀγῶνα τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως κατὰ τοῦ Τίτο, ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει κανένα λόγον νὰ παρέμβῃ, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι μὲ μίαν τοιαύτην ἄφρονα στάσιν της θὰ ἐξερεθίσῃ ἀκόμη περισσότερον τὸν Ἀνατολικὸν Συνασπισμὸν καὶ θὰ συντελέσῃ ὥστε νὰ μετατραπῇ ἡ μέχρι τῆς ὥρας δυσφορία τῆς Ἀνατολῆς ἐναντίον της εἰς ἀδυσώπητον ἐχθρότητα. Εἰς δὲ τὰ ἐνδεχόμενα σχέδια τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας κατὰ τῆς Γιουγκοσλαυΐας τοῦ Τίτο, ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει, ἀπὸ λόγους στοιχειώδους αὐτοσυντηρήσεως, οὐδὲ πόρρωθεν νὰ παρασυρθῇ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν βαρυτάτων συνεπειῶν ποὺ ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ οἱαδήποτε ἐπιπολαία διαχείρισις ἑνὸς ζητήματος ποὺ ἀπαιτεῖ λεπτότητα βέβαια χειρισμοῦ, ἀλλὰ πρὸ παντὸς σαφῆ θέσιν.

§50Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἡ διαφωνία μας εἶναι ἀπόλυτος. Ἀρνούμεθα νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἀπὸ ἰδικήν μας ὑπαιτιότητα ἔχει προκληθῆ ἡ ὀργὴ τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος ἀνέκαθεν ἐπεθύμησε καὶ ἐπιθυμεῖ ἀρίστας σχέσεις μὲ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν καὶ θλίβεται καὶ διαμαρτύρεται, διότι δὲν εὗρε τὴν ἀνταπόκρισιν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§51Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ὅλης τῆς τελευταίας τετραετίας κατέληγον: «πολιτικῆς ἴσης φιλίας πρὸς ὅλους τοὺς συμμάχους». Ἡ Ρωσία ὅμως δὲν θέλει τὴν φιλίαν μας. Τί πρέπει λοιπὸν νὰ γίνῃ;

§52Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ πιστεύω τὸ ἀντίθετον. Ὅταν εὑρισκόμην εἰς τὸν Ἅγιον Φραγκῖσκον, εἶχα τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὁμιλήσω μὲ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Μολοτώφ, καὶ ἀντίγραφα τῆς συνομιλίας μου ἐκείνης ἀπέστειλα εὐθὺς ἀμέσως εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐτηλεγράφησα σχετικῶς ὄχι μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν τότε Ἀντιβασιλέα. Ἀργότερον, ἐπιστρέψας εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀνέπτυξα εὐρύτερον τὸ ζήτημα καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ὁποία εἶχε πρὸς τοῦτο συγκληθῆ. Ἐκ τῆς συνομιλίας μου μετὰ τοῦ ἐκπροσώπου τῆς Μεγάλης αὐτῆς Δυνάμεως, διέκρινα ἀκριβῶς καὶ εἰς τὸ γράμμα καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τῶν λόγων του, ὅτι ἡ Δύναμις αὐτὴ δὲν εἶχε καὶ δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλλάδα κομμουνιστικὸν φέουδον, ἀλλὰ ὅτι δὲν ἀνέχεται τὸ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐμφανίζεται ὡς ἀκραῖον φυλάκιον, ποὺ ἠμπορεῖ ν’ ἀποβῇ καὶ μονιμώτερον προγεφύρωμα τῶν Δυνάμεων τῆς Δύσεως.

§53Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἔκτοτε εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μετεβλήθησαν τὰ πράγματα; Ἐρωτῶ τοῦτο, διότι ὅταν τὸ 1946 οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐκλήθημεν ἀπὸ τὴν τότε Κυβέρνησιν συμπαραστάται αὐτῆς διὰ τὰς ἐθνικὰς διεκδικήσεις εἰς τὸ Παρίσι, ἐζητήσαμεν νὰ συναντηθῶμεν μὲ ὅλους τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν ἀντιπροσωπειῶν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων καὶ μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐζητήσαμεν νὰ συναντηθῶμεν καὶ μὲ τὸν κ. Μολοτώφ, ὅστις ὅμως μᾶς τὸ ἠρνήθη. Ἀκριβῶς δι’ αὐτό, ἐρωτῶ ἐὰν μετεβλήθησαν τὰ πράγματα ἀπὸ τὸν Ἅγιον Φραγκῖσκον καὶ ἐντεῦθεν.

§54Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ἀπορῶ πῶς δὲν ἀντελήφθητε καὶ ὅταν εἰς τὸ 1946 εὑρίσκεσθε εἰς Παρισίους ὡς συμπαραστάτης τῆς Κυβερνήσεως Τσαλδάρη, καὶ ἔκτοτε μέχρι σήμερον, ὅτι τὸ ὅτι ἡ ἀντιπροσωπεία τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας δὲν ἔστερξε νὰ σᾶς δεχθῇ, ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι εἶχε σχηματίσει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν διαφέρετε κατὰ τίποτε εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἀπὸ τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀκολουθήσει ἡ τότε ὑπεύθυνος Κυβέρνησις Τσαλδάρη.

§55Α. ΚΑΡΑΘΟΔΩΡΟΣ. Ἐὰν δηλώσετε ὅτι εἶσθε Ἀρχηγός, ὄχι τῶν Ἀριστερῶν Δημοκρατικῶν, ἀλλὰ τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος, τότε φυσικὰ εἶσθε ἐν τάξει μὲ τὰ ὅσα λέγετε.

§56Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζω ὅτι ἔχω καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ διευκρινήσω ἀπέναντί σας περισσότερον τὴν θέσιν μου ἀφ’ ὅ,τι τόσον σαφῶς καὶ ἐπανειλημμένως τὴν διηυκρίνησα καὶ κατὰ τὰς προσφάτους ἀκόμη ἐκλογάς, εἰς τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς μὲ ἐτίμησε διὰ τῶν χιλιάδων ψήφων ποὺ μοῦ ἔδωσε. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι, φωναί.....)

§57Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ἴσως ὁ ὑποφαινόμενος διΐσταται ἀπολύτως μὲ τὰς γνώμας τοῦ ρήτορος, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι σωστὸν αὐτὸ ποὺ γίνεται. Ἐπιβάλλεται νὰ ἀκούσωμεν μὲ προσοχὴν τὸν ρήτορα καὶ κατόπιν νὰ ἀντικρούσωμεν τὰ ἐπιχειρήματά του ὅπως ἁρμόζει εἰς ἕν Σῶμα.

§58Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεχίζων λοιπόν, θὰ εἶχα νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἶναι ἄκρως προσεκτικὴ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐπανασυνδέσεως τῶν σχέσεών μας μὲ τὴν Γιουγκοσλαυΐαν τοῦ Τίτο. Βέβαια πρέπει νὰ ἐπαναληφθοῦν αἱ σχέσεις ἀγαθῆς γειτονίας ποὺ προϋπῆρχον, βεβαίως ἠμπορεῖ νὰ διευκολυνθῇ τὸ Γιουγκοσλαυϊκὸν διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον διὰ τοῦ λιμένος τῆς Θεσσαλονίκης, ἀλλὰ τίποτε πέραν τούτων δὲν πρέπει νὰ γίνῃ. Ἡ περαιτέρω προώθησις τῶν σχέσεών μας εἰς ἕνα εἶδος ἄξονος μετὰ τῆς Γιουγκοσλαυΐας, θὰ ἠμποροῦσε νὰ θεωρηθῇ ὡς αἰχμὴ ἐναντίον τοῦ Σοβιετικοῦ Συνασπισμοῦ καὶ νὰ μᾶς ἐκθέσῃ εἰς τὴν ἀπροκάλυπτον ἐχθρότητα τῆς Μεγάλης αὐτῆς Δυνάμεως.....

§59Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τρόπος νὰ ἐξευμενισθῇ ἡ Ρωσία. Καὶ ἐὰν ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς ἐπήγαινε εἰς τὸν Στάλιν, πάλιν δὲν θὰ ἐγίνετο τίποτε. Εὑρίσκεσθε εἰς πλάνην.

§60Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς παρατηρήσω, κ. Βουλευτὰ Θεσσαλονίκης, ὅτι εἰς πλάνην εὑρίσκεσθε σεῖς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχετε ἐκ τοῦ τόσον σύνεγγυς καὶ μὲ τὴν δέουσαν ψυχραιμίαν καὶ ἀντικειμενικότητα παρακολουθήσει τὰ διεθνῆ πράγματα. Ὡς πρὸς τὸν τομέα τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ἀναφερόμενον εἰς τὴν εἰρήνευσιν τοῦ τόπου, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι θὰ τὴν ἐπιτύχῃ διὰ τῆς ἔν τινι μέτρῳ ἀποσυμφορήσεως τῆς Μακρονήσου καὶ τῆς ἔν τινι μέτρῳ ἀποσυμφορήσεως τῶν φυλακῶν. Ἀλλὰ δὲν ἐννοεῖ νὰ προχωρήσῃ καὶ εἰς τὸ ριζικὸν μέτρον τῆς παροχῆς γενικῆς ἀμνηστίας. Καὶ ὅμως ἡ εἰρήνευσις τοῦ τόπου δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ τῆς προσφυγῆς εἰς ριζικὰς λύσεις. Εἰς τὰς ριζικὰς αὐτὰς λύσεις πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὁδηγηθῇ μὲ ἀπόλυτον τόλμην καὶ θάρρος, ἐὰν ἐπιθυμῇ, ὅπως καὶ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ παραμένῃ πιστὴ καὶ εἰς τὸ βαθύτερον νόημα τῶν ἐκλογῶν τῆς 5ης Μαρτίου, ποὺ ἀπεσαφήνισαν τὴν θέλησιν τῶν λαϊκῶν μαζῶν, ὅπως ὁ τόπος εἰσέλθῃ εἰς τῆς πραγματικῆς εἰρήνης τὴν ὁδὸν καὶ εἰς τὰς σαφεῖς ἐπαγγελίας τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος, ὅπως πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος—καὶ τοῦτο εἶναι τὸ μόνον σημεῖον τοῦ λόγου του, εἰς τὸ ὁποῖον συμφωνῶ μαζί του—διεκήρυξε προεκλογικῶς ὅτι θὰ ἔπρεπε καὶ εὐρυτάτη ἀμνηστία νὰ δοθῇ καὶ τὰ στρατόπεδα συγκεντρώσεως (Μακρόνησος) νὰ καταργηθοῦν. Ἡ λέξις ἀμνηστία, κύριοι, εἶναι λέξις καὶ θεσμὸς καθαρῶς Ἑλληνικὸς καὶ καθιερώθη πάντοτε εἰς τὰς ἐκτάκτους ἐκείνας περιστάσεις ποὺ τὸ κακὸν εἶχε φθάσει εἰς τὸ κατακόρυφον καὶ ἡ λήθη τοῦ παρελθόντος ἐπεβάλλετο ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Ἰδοὺ διατί νομίζομεν ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ χωρήσῃ ἀδίστακτα εἰς τὴν ἄμεσον κατάργησιν ὅλων τῶν ἀνελευθέρων μέτρων, ποὺ ὑπὸ μορφὴν ψηφισμάτων καὶ νόμων ἐδέσμευσαν τὰς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν καὶ τοὺς κρατοῦν ἐγκλείστους εἰς τὰ μπουντρούμια τῶν φυλακῶν καὶ τὰ ἄγονα νησιὰ τῆς ἐξορίας, καὶ ἐξ αὐτῶν ἰδιαίτατα τῆς βαρβάρου Μακρονήσου, ποὺ τόσον στίγμα ἐνεκόλαψεν εἰς τὸν σύγχρονον Ἑλληνικὸν βίον καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἀνάγκη καὶ ὡς ἔννοια καὶ ὡς ὄνομα νὰ καταργηθῇ, ἐὰν ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἀποφύγωμεν καὶ τοῦ Ἀνατολικοῦ συνασπισμοῦ τὰς βαρείας αἰτιάσεις καὶ τοῦ Δυτικοῦ ἀκόμη κόσμου τὰς σφοδρὰς ἐπικρίσεις. Εἰσερχόμενοι εἰς τὴν ὁδὸν αὐτὴν τῆς πραγματικῆς εἰρηνεύσεως τοῦ τόπου, θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ λύσωμεν καὶ τὸ πρόβλημα τῶν 28.000 Ἑλληνοπαίδων ποὺ ἀπήχθησαν καὶ κρατοῦνται ἀκόμη εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Κάθε παραίσθησις, ὅτι μὲ τὴν ἔκκλησιν εἰς τὰ φιλάνθρωπα αἰσθήματα τῶν μητέρων ὅλου τοῦ κόσμου ἢ μὲ τὴν ἐνεργοτέραν παρέμβασιν τοῦ ΟΗΕ θὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα, θὰ πρέπῃ, νομίζω, νὰ λείψῃ ἅπαξ διὰ παντός.

§61Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Βουλευτά, θὰ ἤθελα..... (Θόρυβος καὶ κωδωνοκρουσίαι).

§62Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέπω τὴν διακοπήν.

§63Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελα νὰ ἀντιληφθῶ ποία ἡ θέσις τοῦ ζητήματος ἐκ μέρους τοῦ Προεδρείου. Λαμβάνετε μέτρα περιορισμοῦ τοῦ λόγου δι’ ὡρισμένους ἐκ τῶν αἰτούντων ἢ ὄχι; Διότι ἐπετρέψατε μέχρι τοῦδε εἰς ὡρισμένους Ἀρχηγοὺς Κομμάτων καὶ ὁμάδων νὰ ὁμιλήσουν. Διατί ἐκάματε αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν; Ὑπάρχει κανεὶς εἰδικὸς λόγος, κ. Πρόεδρε; Ἐὰν ὁ ρήτωρ δὲν ἐπιτρέπῃ τὴν διακοπὴν ἀπὸ τὸν κ. Μανιαδάκην, ἄλλο θέμα. Ἐὰν ὅμως τὴν ἐπιτρέπῃ, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δώσητε τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Μανιαδάκην.

§64Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὁ ρήτωρ τὸ ἐπιτρέπει, πρέπει νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς τὸν κ. Μανιαδάκην.

§65Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Εἶπεν ὁ κ. Σοφιανόπουλος ὅτι πρέπει νὰ συνεννοηθῇ ἡ Δεξιὰ μὲ τὴν Ἀριστεράν. Θέλω νὰ τονίσω, πρὸς πληροφορίαν ὅλων, ὅτι ὅποιος νομίζει, εἰς οἱανδήποτε ἱεραρχίαν καὶ ἂν ἀνήκῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ συνεννόησις μεταξὺ δύο ἰδεολογικῶς ἀντιθέτων καθεστώτων, πλανᾶται. Ὑπάρχει ἀξίωμα εἰς τὴν κοινωνιολογίαν, κατὰ τὸ ὁποῖον μεταξὺ δύο ἰδεολογικῶς ἀντιθέτων καθεστώτων ἀποκλείεται ἡ συνεννόησις. Καὶ ἐδῶ εἶναι ἡ πλάνη τοῦ κ. Σοφιανοπούλου. Καὶ περαιτέρω, καὶ ἐὰν τυχὸν ὑπάρξῃ συνεννόησις, αὕτη θὰ εἶναι προσωρινὴ καὶ ἀπατηλή, ἐπὶ σκοπῷ κέρδους χρόνου, ἵνα ἡ ἐπίθεσις γίνῃ εἰς τὴν κατάλληλον στιγμήν. Ἀπομένει συνεπῶς ὡς μοναδικὸς τρόπος συνεννοήσεως ἢ ἐπιβολὴ τῆς θελήσεως τοῦ ἑνὸς ἐπὶ τοῦ ἄλλου. Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ δυστύχημα διὰ τὴν ἀνθρωπότητα καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τὴν Πατρίδα μας τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία εἶναι τοποθετημένη ἐκ τῆς γεωγραφικῆς της θέσεως εἰς τὰς προφυλακὰς τῶν ἐλευθέρων λαῶν.

§66Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσα προηγουμένως ἀνέπτυξα, νομίζω ὅτι σᾶς δίδουν πλέον ἢ ἐπαρκῆ ἀπάντησιν. Θὰ ἤθελα ὅμως ἐν συνεχείᾳ τῶν ὅσων εἶπον, νὰ προσθέσω τοῦτο: Ὄτι τὰ ψηφίσματα καὶ οἱ νόμοι οἱ περιοριστικοὶ τῆς ἐλευθερίας, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀρθοῦν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιφυλάξεως. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν τόλμην νὰ προχωρήσῃ πρὸς τὴν εἰρήνευσιν τοῦ τόπου, ὁδηγοῦσα αὐτὸν εἰς τὴν γενικὴν ἀμνηστίαν. Διότι πιστεύω ὅτι ἄνευ τῆς γενικῆς ἀμνηστίας, εἰρήνευσις τοῦ τόπου δὲν μπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ.

§67Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐγκρίνετε τὸ παιδομάζωμα ναὶ ἢ ὄχι;

§68Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ὡμίλησα ἤδη καὶ σᾶς λέγω καὶ πάλιν. Μετὰ τὸν τραγικὸν αὐτὸν σπαραγμόν, εἰς τὸν ὁποῖον ἑκατέρωθεν ἐχύθη ἄφθονον Ἑλληνικὸν αἷμα καὶ εἰς τὸν ὁποῖον σπαραγμὸν ὁ ἕνας Ἕλλην ἐνόμιζεν ὅτι ὁ ἄλλος ἐπρόδωσε τὴν Ἑλλάδα καὶ τἀνάπαλιν, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχωμεν ὡς συνέπειαν καὶ τὸ πρόβλημα καὶ τοῦ ἐπαναπατρισμοῦ τῶν χιλιάδων αὐτῶν παιδιῶν, διὰ τὰ ὁποῖα σήμερον κόπτεσθε. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι καμμία ἐπέμβασις τοῦ ΟΗΕ καὶ καμμία ἔκκλησις πρὸς τὰς μητέρας ὅλου τοῦ Κόσμου δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς τὸν ἐπαναπατρισμὸν τῶν παιδιῶν αὐτῶν καὶ ὅτι καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ λυθῇ μόνον ὅταν ἀποκατασταθῇ εἰς τὸν τόπον ἡ πραγματικὴ συναδέλφωσις καὶ εἰρήνη. Καὶ τώρα ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἀσχοληθῶ ἐπ’ ὀλίγον μὲ τὸν τομέα τῶν οἰκονομικῶν καὶ δημοσιονομικῶν μεταρρυθμίσεων ποὺ ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις. Ἡ πρώτη μου ἐντύπωσις ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἐπαγγελλομένων εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις πολλὰ μὲν ὑπόσχεται ἐλάχιστα δὲ φαίνεται ὅτι θὰ ἠμπορέσῃ νὰ πραγματοποιήσῃ. Ἐπαγγέλλεται μεταρρύθμισιν τῆς φορολογίας εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἐπιβαρύνωνται τόσον πολὺ αἱ ἄποροι τάξεις καὶ νὰ φορολογοῦνται περισσότερον αἱ εὔποροι, ἀλλὰ δὲν μᾶς ἐγγυᾶται τὸ ὅτι θὰ ἔχῃ τὴν τόλμην νὰ πατάξῃ τὴν οἰκονομικὴν ὀλιγαρχίαν, πραγματικὴν Λερναίαν Ὕδραν, καὶ δὴ μέχρι τοῦ σημείου ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποβῇ μία καὶ ἐν τοῖς πράγμασιν οἰκονομικὴ δημοκρατία. Μᾶς ὑπόσχεται ὅτι θὰ ἀναβιβάσῃ τὸ ἐπίπεδον τῆς ζωῆς τῶν ἐργαζομένων, μισθωτῶν καὶ ὑπαλλήλων, ἀλλὰ δὲν μᾶς ἐγγυᾶται ὅτι καὶ πράγματι θὰ τὸ ἐπιτύχῃ, δεδομένου ὅτι τὸ πλῆθος τῶν ἐργαζομένων καὶ τῶν ἀποχειροβιώτων ἔχει τόσας ἀνάγκας, ὥστε αἱ δυνατότητες ποὺ τῆς παρέχονται ἀπὸ τὰ περιθώρια τῆς ἰδιωτικῆς καὶ τῆς δημοσίας οἰκονομίας νὰ μὴ τῆς ἐπιτρέπουν νὰ τοὺς ἐξασφαλίσῃ ἐπίπεδον ζωῆς ἀνεκτόν. Καὶ διὰ μὲν τὸ πλῆθος τῶν ὑπαλλήλων ποὺ τροφοδοτοῦνται ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἀμείβονται μὲ μισθὸν αὐτόχρημα γλίσχρον, θὰ ἔπρεπε νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι οἱαδήποτε περικοπὴ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν, ποὺ θὰ ὑπηγορεύετο ἀπὸ λόγους ταμειακῆς ἰσοσκελίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ μᾶς ὑπεχρέωνε νὰ τοὺς χορηγήσωμεν κάποιο ἐπίδομα ἀνεργίας. Αὐτὸ ὅμως δὲν θὰ ἐσήμαινε τίποτε ἄλλο εἰμὴ ὅτι ὅ,τι δὲν θὰ τοὺς δώσωμεν ὑπὸ μορφὴν μισθοῦ θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τοὺς τὸ δώσωμεν ὑπὸ μορφὴν ἐπιδόματος ἀνεργίας. Καὶ ὅλα αὐτὰ ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὸ ὅτι ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν νὰ κρατῶμεν ἐκτὸς θέσεως τὰς δέκα ὀκτὼ χιλιάδας ὑπαλλήλων, ποὺ λόγῳ τῶν κοινωνικῶν τῶν φρονημάτων ἀπελύσαμεν ἀπὸ τὰς θέσεις των, θὰ προσθέσωμεν εἰς τὸ πλῆθος τῶν ἀνέργων τῶν πόλεων ἕνα ἐπὶ πλέον ποσοστὸν τὸ ὁποῖον θὰ πολλαπλασιάσῃ τὴν δυσφορίαν τῶν πτωχοτέρων ἀστικῶν στρωμάτων ποὺ ἐξ ἀδηρίτου ἀνάγκης ἐστράφησαν πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν ἁπλούστατα διότι ἔχουν ἀνάγκην στοιχειώδους συντηρήσεως. Διὰ δὲ τὸ πλῆθος τῶν ἀποζώντων ἐκ τῆς ἰδιωτικῆς των ἐργασίας καὶ ἰδιαίτατα τῆς ἀγροτικῆς, ἡ ὁποία καὶ ἀπασχολεῖ τὸ μεγαλύτερον τμῆμα τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας, θὰ εἴχωμεν νὰ σημειώσωμεν ὅτι τὸ πλῆθος αὐτὸ εἶναι δυσαναλόγως μεγαλύτερον ἀφ’ ὅ,τι ἠμπορεῖ νὰ ἀπορροφήσῃ ἡ ἀγροτικὴ οἰκονομία τῆς Χώρας. Καὶ τοῦτο ὀφείλεται, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐτόνισα, εἰς τὸ δημογραφικὸν περίσσευμα ποὺ ἐμφανίζει ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς καὶ ἐντεῦθεν. Ἡ Ἑλλὰς χάρις εἰς τὴν τότε ἀποφασισθεῖσαν ἀνταλλαγὴν πληθυσμῶν, ἐδέχθη εἰς τὸ ἄξενον καὶ ἐν πολλοῖς ἄγονον ἔδαφός της ἕνα καὶ ἥμισυ περίπου ἑκατομμύριον ἀδελφῶν προσφύγων ἀντὶ τῶν τριακοσίων καὶ πλέον χιλιάδων Τούρκων, οἱ ὁποῖοι ἐγκατέλειψαν τὸ ἑλληνικὸν ἔδαφος διὰ νὰ ἐποικίσουν τὴν κατὰ πολὺ καὶ εἰς ἔκτασιν καὶ εἰς παραγωγικότητα ἀνωτέραν τουρκικὴν ἐπικράτειαν. Βέβαια, ἡ ἑλληνικὴ οἰκονομία ἐβοηθήθη κατὰ πολὺ ἐκ τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων τούτων, ἀλλὰ ἡ στενότης τῆς γῆς ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἡ στενότης τῆς μισθωτικῆς ἀγορᾶς ἀφ’ ἑτέρου δὲν μᾶς ἐπέτρεψε νὰ ἀπορροφήσωμεν εἰς τὸ ἀκέραιον μὲ ἐξασφάλισιν ὅρων ἀνεκτῆς ζωῆς τὸν μεγάλον αὐτὸν ἀριθμὸν τῶν προσφύγων. Καὶ διὰ μὲν τὴν στενότητα τοῦ κλήρου εἰς τὴν ὕπαιθρον θὰ εἴχαμεν νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι καὶ ἂν προσπεράσωμεν τὴν νότιον Ἑλλάδα, ὅπου ὁ μέσος ὅρος τοῦ κλήρου τῆς γῆς μόλις φθάνει τὰ δέκα στρέμματα, εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, καὶ δὴ τὴν Βόρειον, ὁ μέσος ὅρος τοῦ κλήρου δὲν ὑπερβαίνει κἂν τὰ 30–40 στρέμματα, δηλαδὴ ἔκτασιν ἐπίσης πράγματι ἀνεπαρκῆ διὰ νὰ διαθρέψῃ μὲ τὸ γεωργικὸν εἰσόδημά της μίαν ἀγροτικὴν οἰκογένειαν. Ἀπὸ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων καὶ ἐντεῦθεν ὁ ἐλάχιστος αὐτὸς κλῆρος ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ αὐτόχρημα «νάνον ἰδιοκτησίαν», ἐτεμαχίσθη ἔτι περισσότερον διότι τὰ μέλη τῆς γεωργικῆς οἰκογενείας ποὺ τὸν ἐκαλλιέργουν ἀνεπτύχθησαν εἰς ἰδιαιτέρας οἰκογενείας ποὺ εἶχαν τὴν ἀνάγκην νὰ τὸν διανείμουν μεταξύ των. Τῶν γεωργικῶν αὐτῶν οἰκογενειῶν τὸ εἰσόδημα ἐὰν μὲν πρόκειται περὶ δημητριακῶν περιοχῶν εἶναι πενιχρότατον καὶ ἀνεπίδεκτον σοβαρᾶς αὐξήσεως, ἐφ’ ὅσον ἠμπορεῖ βέβαια καὶ πρέπει νὰ παραχθοῦν περισσότερα δημητριακὰ προϊόντα (σῖτος κλπ.), ἀλλὰ τὰ παραχθησόμενα δὲν θὰ μᾶς ἐξασφαλίσουν τὴν ἀπαιτουμένην στοιχειώδη ἐπάρκειαν. Ἐὰν δὲ πρόκειται περὶ περιοχῶν ποὺ παράγουν εὐγενῆ προϊόντα ὅπως ἡ σταφίς, τὰ σῦκα καὶ πρὸ παντὸς ὁ καπνός, ὁ ὁποῖος καὶ ἀποτελεῖ τὸ κύριον ἐξαγωγικὸν προϊὸν τῆς χώρας, τὰ εὐγενῆ αὐτὰ προϊόντα μόνον ἐν μέτρῳ παραγόμενα ἠμποροῦν νὰ ἀπορροφηθοῦν ἀπὸ τὰς ξένας χώρας εἰς τὰς ὁποίας καὶ ἐξάγονται. Τρέχουν δὲ ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ θανάσιμον συναγωνισμὸν ἀπὸ τὰ ὁμοειδῆ προϊόντα ἄλλων κρατῶν, γειτονικῶν καὶ μή, τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ εἶναι κατώτερα εἰς ποιότητα, ὅμως, διότι εἶναι εὐθηνότερα, κατώρθωσαν νὰ ἐκτοπίσουν τὰ ἰδικά μας. Ὁ ἀμείλικτος δὲ νόμος τῆς ἀντικαταστάσεως εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς δημιουργήσῃ ἀκόμη μεγαλυτέρας δυσχερείας εἰς τὸ μέλλον. Τέλος εἰς τὸν τομέα τῆς ἀνασυγκροτήσεως εἰς τὸν ὁποῖον φαίνεται νὰ ἀποδίδῃ, καὶ δικαίως, ἰδιαιτέραν προσοχὴν ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἀνάγκη νὰ παρατηρήσωμεν τὰ ἑξῆς: Βεβαίως ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην ἀνασυγκροτήσεως. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἀνασυγκρότησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄνευ τῆς ξένης οἰκονομικῆς βοηθείας, ἡ βοήθεια αὕτη δὲν πρέπει νὰ συνοδεύεται οὔτε ἀπὸ κατάργησιν τῆς ἐθνικῆς ἀνεξαρτησίας, οὔτε ἀπὸ ἐπεμβάσεις ποὺ νὰ ἐξέρχωνται ἀπὸ τὰ ὅρια τῶν καθαρῶν συμβουλευτικῶν καθηκόντων. Μέχρι τῆς ὥρας ἡ ξένη Οἰκονομικὴ Ἀποστολὴ ὑπερέβη κατὰ πολὺ τὰ ἐσκαμμένα, εἰς τοιοῦτον μάλιστα βαθμόν, ὥστε νὰ ἀκουσθοῦν κατ’ ἐπανάληψιν διαμαρτυρίαι καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀκόμη καὶ ἀπὸ τὴν προηγουμένην Βουλήν. Ἤθελα ὅμως νὰ μάθω ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀποδίδῃ μεγαλυτέραν σημασίαν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς ἢ εἰς τὴν ἐκβιομηχάνισιν τῆς χώρας. Ἐὰν ἀποδίδῃ μεγαλυτέραν σημασίαν εἰς τὴν γεωργικὴν παραγωγήν, τότε πρέπει βέβαια νὰ γίνουν ὅλα αὐτὰ τὰ ἀπαραίτητα ἐγγειοβελτιωτικὰ ἔργα διὰ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς, ἀλλὰ ποτὲ δὲν θὰ πρέπῃ, ὅπως προεῖπα, νὰ ἔχῃ ὑπερβολικὴν αἰσιοδοξίαν. Ἡ Ἑλλὰς παράγει ὀλίγα εὐγενῆ προϊόντα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραχθοῦν εἰς μεγαλυτέραν ποσότητα, διότι ὅπως εἴδομεν ἀμέσως τότε δημιουργεῖται ζήτημα τοποθετήσεώς των εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Ὡς παράδειγμα ἔχομεν τὸν καπνόν, ὁ ὁποῖος διότι δὲν διατίθεται εἰς τὰς χώρας τοῦ Ἀνατολικοῦ Συνασπισμοῦ καὶ διατίθεται εἰς περιωρισμένον ποσοστὸν εἰς τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν, διατρέχει μεγάλην κρίσιν. Οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὠθοῦν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ πείσῃ τὴν Ἀμερικανικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν διάθεσιν μεγαλυτέρου ποσοστοῦ εἰς τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ καὶ τοῦτο εὔκολα, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι ὅταν ὁ Πρόεδρος Τρούμαν ζητῇ φόρους ἀπὸ τοὺς Ἀμερικανοὺς πολίτας διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν Μαρσαλοδιαίτων κρατῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν ταὐτοχρόνως νὰ τοὺς ἀπαγορεύσῃ τὴν τοποθέτησιν τῶν προϊόντων των εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Δι’ αὐτὸ τὰ εὐγενῆ προϊόντα, καπνός, σταφὶς καὶ σῦκα, τὰ ὁποῖα κυρίως παράγομεν, θὰ διατρέξουν, ὅπως προεῖπα, καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου κρίσιν. Ἐὰν δὲ ἀποδίδῃ ὅπως καὶ φαίνεται, μεγαλυτέραν προσοχὴν εἰς τὴν ἐκβιομηχάνισιν τῆς χώρας, ἂς μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσωμεν κεφαλαιωδῶς τὰ κατωτέρω: Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις δὲν παρέχουν ἱκανὰ στοιχεῖα διὰ τὴν μόρφωσιν γνώμης ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν θὰ χαράξῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκβιομηχανίσεως. Πάντως ἡ δήλωσίς της ὅτι «τὸ πρόγραμμά της θὰ εἶναι μετριοπαθές, περιλαμβάνον τὴν ἵδρυσιν ὀλίγων βιομηχανιῶν καὶ τὴν ἐπέκτασιν τῶν ὑπαρχουσῶν», αἵτινες σημειωτέον κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι ἀσήμαντοι καὶ δασμόβιοι —δὲν δικαιολογεῖ τὴν πομπώδη ὑπόσχεσιν περὶ ἐκβιομηχανίσεως τῆς χώρας καὶ ἐπιλύσεως τοῦ «ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς δημογραφικοῦ προβλήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιλυθῇ διὰ τῆς γεωργικῆς ἀναπτύξεως». Ἐκεῖνο ὅμως ποὺ ἐπιβάλλεται νὰ τονισθῇ ὡς πολὺ ἐπικίνδυνον διὰ τὸν ἐθνικόν μας πλοῦτον εἶναι ἡ προγραμματιζομένη ἀνάπτυξις τῆς ἐξορυκτικῆς βιομηχανίας τῶν μεταλλευμάτων βωξίτου, σιδήρου καὶ μαγνησίου καὶ ἡ κατεργασία αὐτῶν χωρὶς νὰ καθορίζεται ὅτι ἡ κατεργασία αὕτη θὰ εἶναι μεταλλουργική, δηλαδὴ ὅτι θ’ ἀποσκοπῇ εἰς τὴν ἀπόληψιν τῶν μετάλλων ἀλουμινίου, σιδήρου καὶ μαγνησίου, τουτέστι εἰς τὴν ἵδρυσιν βαρείας βιομηχανίας, μόνης πράγματι ἱκανῆς νὰ συντελέσῃ εἰς ἀρκετὸν βαθμὸν εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ δημογραφικοῦ προβλήματος. Φοβούμεθα ὅτι διὰ τῶν ἀνωτέρω φράσεων τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων νοεῖται μόνον ἀνάλγητος διασπάθισις τοῦ ὀρυκτοῦ μας πλούτου μὲ ἐξαντλητικὴν ἐξόρυξιν μεταλλευμάτων καὶ διοχέτευσιν αὐτῶν εἰς τὴν βιομηχανίαν, τῶν ξένων πιστωτῶν μας διὰ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν μετεχουσῶν χωρῶν, ὅπως ἄλλωστε εἰσηγεῖται τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον Ἀνασυγκροτήσεως εἰς τὸ μακροπρόθεσμον πρόγραμμά του. Φοβούμεθα ὅτι δὲν ἀποσκοπεῖται ἄλλο τι, παρὰ νὰ γίνεται ἐξόρυξις μεταλλευμάτων, χωρὶς καμμίαν φειδώ, μὲ τὸν κίνδυνον ταχείας ἐξαντλήσεως τῶν κοιτασμάτων, νὰ ἀποστέλλωνται τὰ ἐξορυσσόμενα μεταλλεύματα εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν καὶ νὰ ἐπαναφέρωνται ὕστερα ὑπὸ μορφὴν μεταλλουργικῶν καὶ μηχανουργικῶν προϊόντων μὲ μεγάλην ἐπιβάρυνσιν τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου. Θὰ ἐλογιζόμεθα εὐτυχεῖς ἂν οἱ φόβοι μας ὅτι θὰ ἀκολουθηθῇ τοιαύτη πολιτικὴ ἀπεμπολήσεως τοῦ ἐθνικοῦ μας πλούτου, ἀπεδεικνύοντο ἀβάσιμοι διὰ συμπληρωματικῆς δηλώσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἀμφιβάλλομεν ὅμως ὅτι τοιαύτη δήλωσις σημαίνουσα σοβαρὰν προοπτικὴν διὰ τὴν ἐκβιομηχάνισιν τῆς Ἑλλάδος πρόκειται νὰ ἐπακολουθήσῃ. Εἶναι πρόδηλον ὅτι καὶ ἐπὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως βαρύνουσαν σημασίαν ἔχουν αἱ ἀντιλήψεις τοῦ Βελγίου, τῆς Γαλλίας καὶ ἄλλων χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ἀντέδρασαν κατὰ τὰς συζητήσεις εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Ὀργανισμοῦ τῆς Εὐρωπαϊκῆς Οἰκονομικῆς Συνεργασίας εἰς τὴν ἐκβιομηχάνισιν τῆς Ἑλλάδος καὶ παρέσυραν πρὸς τὰς γνώμας ταύτας τὴν ἐν Ἑλλάδι Ἀμερικανικὴν Ἀποστολήν, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἀρχικῶς οἱ Ἀμερικανοὶ ἐμπειρογνώμονες, μεταξὺ αὐτῶν ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ τῆς Φ.Α.Ο. (ὀργανισμὸς γεωργίας καὶ τροφίμων) ὑπεστήριξαν ἐντόνως τὴν ἀνάγκην ἐκβιομηχανίσεως τῆς χώρας πρὸς ἐπίτευξιν τῆς βιωσιμότητός της καὶ πλήρη ἀπασχόλησιν τοῦ πληθυσμοῦ της. Ἐὰν ὅμως παρὰ τὰς διατυπωθείσας ἀμφιβολίας ὑπάρχῃ πράγματι σοβαρὰ πρόθεσις ἐκβιομηχανίσεως τῆς χώρας, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι ἀπαραίτητον νὰ στραφῶμεν ὄχι μόνον εἰς τὸν προγραμματισμόν, τὴν μελέτην τῶν ἔργων, τὴν ἐξεύρεσιν τῶν ἀναγκαιούντων κεφαλαίων καὶ τὴν ἵδρυσιν τῶν βασικῶν βαρειῶν βιομηχανιῶν μεταλλουργίας σιδήρου καὶ ἄλλων μετάλλων, ἀλλὰ καὶ εἰς κάτι ἄλλο ἀκόμη σοβαρώτερον. Εἰς τὴν δημιουργίαν τῶν ἀναγκαιούντων τεχνικῶν στελεχῶν διὰ τὴν τοιαύτην ἐκβιομηχάνισιν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ ὅτι παρὰ τὰς ἀξιολόγους ἐξαιρέσεις μέγα μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θεωρεῖ ὡς ἐργασίαν τὸν παρασιτισμόν, τὸν μεταπρατισμόν, τὴν μεσιτείαν. Ὁ λαός μας πρέπει ν’ ἀναβαπτισθῇ εἰς τὴν κολυμβήθραν τῆς τεχνικῆς δημιουργίας, ν’ ἀποκτήσῃ νέαν ὑφήν, νέον χαρακτῆρα. Αἱ σκέψεις περὶ ἐκβιομηχανίσεως τῆς Ἑλλάδος προϋποθέτουν διὰ τὴν ἐφαρμογήν των τὴν εὐρυτάτην ἐξάπλωσιν τῆς τεχνικῆς παιδείας. Ἡ τεχνικὴ παιδεία πρέπει ν’ ἀποκτήσῃ κλιμακώσεις. Δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι μόνον ἀνωτάτη, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μέση καὶ κατωτέρα μὲ σχολεῖα σ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ μεταδώσῃ εὐρύτατα σ’ ὅλα τὰ στρώματα τοῦ λαοῦ τὰς τεχνικὰς γνώσεις καὶ τὴν πίστιν διὰ τὰς δυνατότητας ποὺ κρύπτει ὁ μικρός μας τόπος. Ἐκβιομηχάνισις μιᾶς χώρας σημαίνει κάτι πολὺ περισσότερον ἀπὸ τὴν ἵδρυσιν βιομηχανιῶν. Σημαίνει πρὸ παντὸς μετεκπαίδευσιν καὶ μετουσίωσιν αὐτοῦ τούτου τοῦ λαοῦ, τὴν κατάλληλον ὀργάνωσίν του, ὥστε νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ δεχθῇ καὶ νὰ προωθήσῃ τοιαύτην ἀναδιάρθρωσιν τῆς οἰκονομίας του. Διὰ τὴν τοιαύτην ὀργάνωσιν χρειάζονται πολλαὶ χιλιάδες καταλλήλων μορφωμένων στελεχῶν. Τὰ στελέχη αὐτὰ θὰ τοῦ τὰ δώσῃ ἡ ἐπαγγελματικὴ τεχνικὴ παιδεία. Ὑπόβαθρον τῆς οἰκονομικῆς συγκροτήσεως μιᾶς χώρας εἶναι ὁ λαός της. Ἡ βιομηχανικὴ Ἑλλὰς ποὺ μὲ πολλὴν εὐκολίαν προοιωνίζονται αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις, ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς νέου λαοῦ προικισμένου μὲ διαφορετικὰς ἱκανότητας καὶ γνώσεις. Κατωτέρα καὶ μέση τεχνικὴ παιδεία ποὺ ἐλάχιστα ἀπησχόλησεν ἕως τώρα τὸ ἐπίσημον ἑλληνικὸν Κράτος, πρέπει ν’ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον ἐντατικῆς προσπαθείας. Ἐξ ἄλλου ἡ ἀνωτάτη τεχνικὴ παιδεία πρέπει νὰ γίνῃ ἱκανὴ ὥστε ἐκτὸς ἀπὸ τὴν θεραπείαν τῆς καθαρᾶς ἐπιστήμης νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ δημιουργῇ τὸ ἀπαιτούμενον ἀνώτατον τεχνικὸν προσωπικόν. Ἡ πλημμελὴς ἀπόδοσις τῶν τεχνικῶν μας ὑπηρεσιῶν εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀνασυγκροτήσεως, ἔδωσεν ἐπανειλημμένως λαβὴν εἰς δυσμενεῖς ἐπικρίσεις τῶν χορηγητῶν τῆς ξένης βοηθείας καὶ ἄφησε τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἐπικινδύνως ἐκτεθειμένα εἰς τὴν ξένην βουλιμίαν. Πάντως ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας ἐπαγγελματικῆς διαρθρώσεως τοῦ λαοῦ ἡ ἐκβιομηχάνισις τῆς Ἑλλάδος ἀποτελεῖ καθαρὰν οὐτοπίαν. Ἐλπίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψει της τ’ ἀνωτέρω θὰ θελήσῃ νὰ προβῇ εἰς διευκρίνησιν τῶν σκέψεών της ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς χώρας διὰ νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸ τὴν ἐμπρέπουσαν λύσιν. Ὅ,τι προέχει εἶναι νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὰς γενικότητας καὶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ πλέον συγκεκριμένα τὸ κεφαλαιῶδες τοῦτο θέμα. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἀρκετὰ σᾶς ἐκούρασα καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμω περισσοτέραν κατάχρησιν τῆς ἀνεκτικότητός σας. Σᾶς εὐχαριστῶ θερμότατα διὰ τὴν προσοχήν σας καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς ἀπευθύνω τὴν θερμὴν σύστασιν ὅπως αἱ συζητήσεις τῆς νέας αὐτῆς Βουλῆς διεξάγωνται καὶ μὲ κοσμιότητα ὕφους καὶ μὲ εὐπρέπειαν τόνου καὶ πρὸ παντὸς μὲ τὴν συναίσθησιν ὅτι μᾶς ἐπιβάλλεται σοβαρὰ καὶ μελετημένη ἀντιμετώπισις τῶν σοβαρῶν προβλημάτων τῆς χώρας. Τὰ βλέμματα ὅλων καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐστραμμένα εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν μία εἶναι ἡ γενικὴ ἀξίωσις τοῦ κόσμου: ἡ ἐμφάνισις δημιουργικοῦ ἔργου.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Ἐνωτικοῦ Κόμματος κ. Π. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§70Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀπέναντι τῆς πρώτης μετεκλογικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ζητοῦσα τὴν ψῆφον ἡμῶν, νὰ τηρήσω στάσιν ἀρνητικήν. Τὴν ἀρνητικὴν στάσιν δὲν τὴν ἐμπνέει καμμία ἀπολύτως προκατάληψις, ἐκτὸς ἐὰν ὡς προκατάληψις θεωρηθῇ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐνεφανίσθη ἐνώπιον ἡμῶν, δὲν ἀνταποκρίνεται, τοὐλάχιστον ἐπαρκῶς, εἰς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ εἰς τὴν ἐπιταγὴν τῆς ἱστορικῆς αὐτῆς ὥρας. Ἐν πρώτοις τὸ σχῆμα, τὸ ὁποῖον ἐφευρέθη τὴν πρώτην ἡμέραν μετὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ δὴ κατ’ αὐτὴν ταύτην τὴν νύκτα, ἡ ὁποία διεδέχθη τὴν πρώτην Κυριακὴν μετὰ τὰς ἐκλογάς, τὸ σχῆμα ἐφευρεθὲν ἢ ἀνευρεθὲν τυχαίως, ἀγαπητοὶ κ. συνάδελφοι, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, διότι ἁπλούστατα, παρακαλῶ τοὺς ὑποστηρικτὰς τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθοῦν μὲ ψυχραιμίαν τὴν διαπίστωσίν μου, διότι ἁπλούστατα δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ψῆφον καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Βαθεῖα εἶναι ἡ πίστις μου, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν δημοκρατίαν, ἀλλὰ πιστεύω εἰς τὴν δημοκρατίαν τῆς εἰλικρινείας καὶ ὄχι εἰς τὴν πλαστὴν δημοκρατίαν, ὄχι εἰς τὴν δημοκρατίαν τὴν παγιδεύουσαν τὸν λαόν. Ὁ κόσμος, τὸν ὁποῖον ἐμφανίζονται ὡς συναπαρτίζοντα τὰ ἐν τῇ Κυβερνήσει Κόμματα, εἶναι κόσμος ὁ ὁποῖος προβάλλει ὡς διεπόμενος ὑπὸ ἰδιαιτέρων λόγων ὑπάρξεως, ἐμφανίζεται ὡς κόσμος ἰδεολογικός. Ἀλλὰ ἐὰν εἶναι κόσμος ἰδεολογικός, πῶς συμβαίνει ὥστε ὁ ἑλληνικὸς λαός, πῶς συμβαίνει ὥστε ὁ ἑλληνικὸς τύπος, αἱ ἐφημερίδες «Ἐλευθερία» καὶ «Βῆμα» νὰ μὴ ἐγνώριζον καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν τὴν ἑνότητα καὶ τὴν κοινότητα αὐτὴν μεταξὺ τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα συναπαρτίζουν τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι τυχαῖον, κ. κ. Βουλευταί, ὅτι δὲν τὴν ἐγνώριζον. Τὰ δύο ἐκ τῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει Κομμάτων, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα, οὔτε ἐδήλωσαν, οὔτε ὑπεδήλωσαν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὅταν ἐζήτουν τὴν ψῆφον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ὑπῆρχον κοιναὶ ἰδεολογικαὶ κατευθύνσεις μεταξὺ τῶν ἀξιοτίμων Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων ἐκείνων καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀντιθέτως μάλιστα. Καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς δραματικῆς τετραετίας, τετραετίας ἡ ὁποία συνυφάνθη μὲ βαρυτάτας δοκιμασίας καὶ θυσίας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, μὲ μεγίστας θυσίας, ἀλλὰ καὶ μὲ ὑπερόχους σελίδας αὐταπαρνήσεως, ἡρωϊσμοῦ καὶ ὑπερόχου πείσματος τῆς Φυλῆς τῶν Ἑλλήνων, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς τετραετίας, κ. Βουλευταί, τὰ περὶ ὧν πρόκειται δύο κόμματα, τὰ κόμματα Φιλελευθέρων καὶ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικόν, εὑρέθησαν, ἐστάθησαν—καὶ τοῦτο εἶναι πρὸς τιμήν των—εἴτε μετέχοντα, εἴτε μὴ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, εὑρέθησαν ψυχικῶς καὶ δι’ ὅλων τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διέθετον, εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τοῦ ἐθνικοῦ ἀγῶνος. Ἀντιθέτως πρὸς τὰ δύο αὐτὰ κόμματα—καὶ δὲν προβαίνω αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς διάκρισιν ἠθικὴν καὶ ἀξιολογικήν, ἀλλὰ προβαίνω εἰς ἁπλῆν διαπίστωσιν ἀντικειμενικῶν γεγονότων — τὰ ἄλλα κόμματα, τὰ ὁποῖα μετέχουν τῆς Κυβερνήσεως, ἢ μᾶλλον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν ἄλλων κομμάτων —διότι τὰ κόμματα αὐτὰ δὲν ὑπῆρχον τὸ 1946—κατὰ μὲν τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946 ἀπέσχον καὶ γνωρίζομεν ὅλοι, κ. συνάδελφοι, τί ἐσήμαινε τότε, τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἡ ἀποχή, καθ’ ὅλον δὲ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας —ἐπαναλαμβάνω προβαίνω εἰς ἁπλῆν ἀντικειμενικὴν διαπίστωσιν τοῦ γεγονότος —ἐτήρησαν, τοὐλάχιστον στάσιν οὐδετέραν, ἐτήρησαν στάσιν ἡ ὁποία ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν νά... (Δημιουργεῖται θόρυβος καὶ ὁ κ. Κουπαροῦσος ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του μὴ ἀκουόμενος).

§71Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ δώσητε ἐξηγήσεις τί ἐννοεῖτε διὰ τὴν ἀποχήν, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀπέσχε καὶ ὁ ἀείμνηστος Καφαντάρης, τοῦ ὁποίου δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀμφισβητήσητε τὰς καλὰς διαθέσεις καὶ τὰς καλὰς καὶ πατριωτικὰς προθέσεις καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε τὰς προθέσεις ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε τιμὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα.

§72Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, οὐδενὸς ἀμφισβητῶ τὴν καλὴν πίστιν, ἀλλὰ διαπιστώνω ἀντικειμενικὰ γεγονότα. Πιθανὸν νὰ περιέπεσαν εἰς σφάλματα καὶ νὰ ἐχάραξαν ἐσφαλμένην τοποθέτησιν ἔναντι τῶν προβλημάτων, ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὑπερασπίζεσθε. Κύριοι Βουλευταί, εἶπον —καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην μὲ διέκοψαν τινὲς τῶν συναδέλφων καὶ παρακαλῶ νὰ διατηρηθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου τῆς ψυχραιμίας, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Σῶμα —εἶπον ὅτι οἱ ἄλλοι ἀρχηγοί, οἱ ὁποῖοι μετέχουν τῆς Κυβερνήσεως καὶ συγκεκριμένως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ λόγους τοὺς ὁποίους δὲν πρόκειται νὰ ἀναλύσω, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους κατ’ ἀντιδιαστολὴν πρὸς αὐτὸν καὶ εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὰς πεποιθήσεις του εὑρισκόμενος ὀφείλω νὰ σεβασθῶ, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα ἐτήρησε στάσιν οὐδετέραν, ἐτήρησε στάσιν ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐνεργὸς ψυχικὴ συμβολὴ εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα), Διαπιστώνω αὐτὴν τὴν διαφορὰν καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον βαθύτατα τιμῶ, ἐρωτῶ τὸν κ. ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι προσδιορίζουν τὴν διαφορὰν αὐτήν, τῆς στάσεως μεταξὺ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οἱ λόγοι αὐτοὶ μήπως ἀναφέρονται εἰς παρανυχίδα τῆς νεωτέρας ἑλληνικῆς πραγματικότητος; Μήπως ἀναφέρονται εἰς ἐπουσιῶδες τι γεγονός, τὸ ὁποῖον ἐν μιᾷ νυκτί, δηλαδὴ κατὰ τὴν νύκτα ἡ ὁποία διεδέχθη τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου, παρεμερίσθη; Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ξενίζομαι διαπιστῶν τοιούτου εἴδους μεταβολὰς στάσεως. Νομίζω, λοιπόν, καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ προβῶ εἰς τὴν διαπίστωσιν αὐτὴν ὅτι τὸ σχῆμα τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἰδεολογικὸν σχῆμα, ὅπως ἐμφανίζεται, ὡς σχῆμα αὐτονόητον, ὅπως διετυμπανίσθη εἰς τὸ ἐξωτερικόν, δημιουργεῖ προηγούμενον, ἐπικίνδυνον διὰ τὴν κρίσιν τῶν ξένων ἔναντι οἱασδήποτε μελλοντικῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ σχῆμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐφευρέθη ἢ ἀνευρέθη τυχαίως κατὰ τὴν νύκτα, ὡς σχῆμα λόγου μᾶλλον, παρὰ ὡς σχῆμα ἱστορικῆς πράξεως, τὸ σχῆμα αὐτό, κύριοι Βουλευταί, ἀποτελεῖ, κατὰ βάθος, ὅπως παρουσιάζεται ἐνσαρκούμενον εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, παρέκκλισιν ἀπὸ τῆς λαϊκῆς ἐντολῆς, διὰ νὰ μὴ εἴπω παραβίασιν αὐτῆς. (Χειροκροτήματα). Βεβαίως, κύριοι Συνάδελφοι, τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐπιτρέπει καὶ ἐπιβάλλει πολλάκις παρέκκλισιν ἀπὸ τῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν χαράσσει ἡ ψῆφος τοῦ λαοῦ. Οὐδεὶς δικαιοῦται, οὔτε εἶναι διατεθειμένος ἐκτός, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ κ. Σοφιανοπούλου, οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ μεμφθῇ τὴν μνήμην, τὴν σεβαστὴν μνήμην τοῦ Θεμιστοκλέους Σοφούλη, διότι ἕνα καὶ ἥμισυ ἔτος μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 31ης Μαρτίου τοῦ 1946 καὶ ἀφοῦ παρενεβλήθη ἕνα γεγονός, τὸ ὁποῖον συνετάραξεν αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασιν τοῦ γένους μας, ἐνόμισεν ὅτι, καθ’ ὑπέρβασιν τῆς συγκεκριμένης ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν εἶχε λάβει ἀπὸ τὸν λαόν, ἔπρεπε νὰ συνεργασθῇ μὲ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Ὡς ἐπίσης οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ μεμφθῇ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα διότι, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι εἶχε λάβει παρὰ τοῦ λαοῦ τὴν ἐντολὴν ὅπως κυβερνήσῃ μόνον καὶ εἶχε τὴν ἀναγκαίαν πρὸς τοῦτο πλειοψηφίαν τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1947 ἢ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1947, ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις Μαξίμου, ἐνόμισε παρὰ ταῦτα, λόγῳ τῶν γεγονότων τὰ ὁποῖα εἶχον σημειωθῆ, λόγῳ τῶν δραματικῶν καὶ κρισίμων περιστάσεων αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀρχίσει ἐξελισσόμεναι, ὅτι ἔπρεπε νὰ συνεργασθῇ μετ’ ἄλλων κομμάτων, χωρὶς ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς νὰ ἔχῃ δώσει πρὸς τοῦτο εἰδικὴν εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἐντολήν. Δὲν νομίζω, κύριοι Συνάδελφοι, ὅτι ὑπάρχει ἀναλογία μεταξὺ τῶν περιπτώσεων αὐτῶν αἱ ὁποῖαι ἀνάγονται εἰς μίαν κρίσιμον περίοδον καὶ τῆς παρούσης περιστάσεως, τῆς περιστάσεως τὴν ὁποίαν ἐνσαρκώνει ἡ ἐνώπιον ὑμῶν ἐμφανισθεῖσα Κυβέρνησις. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς, ὅταν μετὰ 15 ἡμέρας ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν ὁ ἀξιότιμος καὶ ἀγαπητὸς Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐνόμισεν—καὶ τὸ πρόβλημα τοῦτο ἀφορᾷ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ συνείδησιν, τὴν Ἑλληνικὴν αὐτοῦ συνείδησιν —ἐνόμισεν ὅτι, ἀντὶ νὰ μείνῃ πιστὸς εἰς τὸ τυπικὸν γράμμα ἑνὸς συμφώνου, ὤφειλε νὰ μείνῃ πιστὸς εἰς τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν τοῦ ἔδωσεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ ἐσχημάτισε Κυβέρνησιν, Κυβέρνησιν τύποις μὲν μὴ αὐτοδύναμον κατ’ οὐσίαν ὅμως αὐτοδύναμον, δηλαδὴ ἀνταποκρινομένην εἰς τὴν θέλησιν 1.200.000 ψηφοφόρων, ὅταν λέγω ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, ἐθεώρησα καθῆκον μου, κληθεὶς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, νὰ συμβάλω εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς ὑπ’ αὐτὸν Κυβερνήσεως. Βεβαίως μετὰ 10 ἡμέρας ὡρισμέναι περιστάσεις, τὰς ὁποίας γνωρίζετε, ἐπέβαλον τὴν παραίτησίν μου. Ὤφειλον νὰ σεβασθῶ τὴν ἀπόφασιν τῆς ὁλομελείας τῶν Κοινοβουλευτικῶν μελῶν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀπόφασιν τῆς ὁποίας τὸ περιεχόμενον δὲν συνέπιπτε πλήρως πρὸς τὰς ἰδικάς μου ἀντιλήψεις. Καὶ γνωρίζετε ἐπίσης τί ἐπηκολούθησεν. Ἐπηκολούθησε δεκαήμερον παθῶν τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι Βουλευταί, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν μνημονεύω τὸ δεκαήμερον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει συνέχειαν προηγουμένης παρασκηνιακῆς ἐντόνου δράσεως, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι κατὰ τὸ δεκαήμερον ἐκεῖνο ἐδημιουργήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα —καὶ εὔχομαι ἡ Κυβέρνησις νὰ διαλύσῃ τὴν ἀτμόσφαιραν αὐτὴν —ἐδημιουργήθη ἀτμόσφαιρα ἐξαιρέτως πνιγηρά. Παρασκήνια, ἐπεμβάσεις, κινήσεις παραγόντων μὴ ἐχόντων καμμίαν ἀπολύτως σχέσιν μὲ τὴν οὐσιαστικὴν ζωὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ὅλα αὐτὰ κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων δύο μηνῶν οἱ ὁποῖοι διέρρευσαν ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν καὶ ἰδίᾳ, κατὰ τὸ τελευταῖον δεκαήμερον τῆς ὑπὸ τὸν κ. Σοφ. Βενιζέλον Κυβερνήσεως, παρουσιάσθησαν ὑπὸ μορφήν, ἡ ὁποία ἔχει ἠθικῶς κλονίσει τὴν ὑπόστασιν τῆς Ἑλλάδος. (Φωναί. Μπράβο! Χειροκροτήματα). Κύριοι Βουλευταί, ἐὰν μεταξὺ τῶν παραγόντων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκινήθησαν, ὑπάρχουν καὶ παράγοντες συνδεόμενοι μὲ τοὺς μεγάλους τῆς Ἑλλάδος φίλους, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ὀφείλεται βαθεῖα εὐγνωμοσύνη, οἱ παράγοντες αὐτοί, καὶ συγκεκριμένως οἱ ἀμερικανικοί, ἔπεσαν θύματα ὡρισμένων παγίδων, αἱ ὁποῖαι ἐστήθησαν ἐν Ἀθήναις, αἱ ὁποῖαι ἐστήθησαν ἐν Ἑλλάδι. Πάντοτε οἱ μεγάλοι μας φίλοι, εἰς κρισίμους στιγμάς, κινδυνεύουν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν Ἕλληνες διατεθειμένοι νὰ παίξουν τὸν ρόλον τοῦτον, νὰ πέσουν θύματα παγίδων. Διότι ἡ ἀγάπη των πρὸς τὴν Ἑλλάδα εἶναι συνυφασμένη κατ’ ἀνάγκην μὲ ἔλλειψιν ἐπαρκοῦς ἐμπειρίας ὅσον ἀφορᾷ τὰ καθέκαστα τῆς ζωῆς μας καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ ὑφίστανται τὴν ἐπίδρασιν παραγόντων, οἱ ὁποῖοι ἐμφανίζονται ὡς παράγοντες κατ’ ἐξοχὴν ἑλληνικοί, ἀλλὰ τῶν ὁποίων ὅμως ἡ ἀπόδοσις δὲν εἶναι πάντοτε ἐπωφελὴς διὰ τὴν Ἑλλάδα.

§73Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ καὶ τοὺς ξένους.

§74Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντως, ἀγαπητὲ κύριε συνάδελφε, γνωρίζων ἄριστα τοὺς μεγάλους φίλους τῆς Ἑλλάδος ὄχι μόνον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀφῃρημένης ὁλότητός των, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν συγκεκριμένων προσώπων, πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι θεωρῶ τὴν πρόθεσίν των βαθύτατα ἁγνήν, ἀλλὰ ἡ πρόθεσις δὲν ἀρκεῖ.

§75Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ τρόπος ἦτο κακός.

§76Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως κατὰ τὸν Ἀπρίλιον 1944 εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν ἔπιπτε διὰ συρροῆς μυστηριωδῶν καὶ σκοτεινῶν περιστατικῶν ἡ ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων Κυβέρνησις, ὅπως κατὰ τὸν Νοέμβριον 1945 ἔπιπτεν ἡ ὑπ’ ἐμὲ σχηματισθεῖσα τότε Κυβέρνησις, οὕτω καὶ ἡ τελευταία Κυβέρνησις ἔπεσεν ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν γεγονότων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐσημειώθησαν, ὅπως πρέπει τοῦτο νὰ γίνεται εἰς τὰς Δημοκρατίας, δὲν ἐσημειώθησαν ὑπὸ τὸ πραγματικὸν φῶς τῆς ἡμέρας. Ἐλπίζω καὶ εὔχομαι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐπωφελήθη τοῦ σκότους, νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ περιστατικὰ αὐτά, ἐντὸς τῶν ὁποίων ἐδημιουργήθη, νὰ ὑπερνικήσῃ ταῦτα, νὰ θελήσῃ, διότι δὲν ἀμφισβητῶ κανενὸς τὴν ἐθνικὴν πίστιν, νὰ θελήσῃ νὰ ὑπερνικήσῃ τὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐδημιουργήθη. Διότι καὶ ἂν πρόκειται νὰ ἀποδώσῃ—πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποκλείω καὶ τὸ ὁποῖον ἐξ ὅλης καρδίας εὔχομαι —θὰ ἀποδώσῃ μόνον καὶ μόνον ἐὰν ὑπερνικήσῃ τὰς κακὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐδημιουργήθη καὶ ἐσχηματίσθη. Κύριοι Βουλευταί, ἐπανέρχομαι εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ σχήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου βασίζεται ἡ Κυβέρνησις, διότι φοβοῦμαι ὅτι αὐτὸ τοῦτο τὸ σχῆμα, ἀσχέτως τοῦ ὅτι ἐφευρέθη μετὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ψῆφον καὶ τὴν θέλησιν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι καὶ αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ ἐπικίνδυνον, ὅπως προβάλλεται. Κύριοι Βουλευταί, τὸ σχῆμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου βασίζεται ἡ ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον στρατηγὸν Πλαστήραν Κυβέρνησις λέγεται σχῆμα «Κέντρου». Δύο εἶναι αἱ ἔννοιαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ προσδοθοῦν εἰς τὴν λέξιν «Κέντρον». Ἡ μία ἔννοια εἶναι ἡ κοινωνικοοικονομική. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν ἀνεῦρον εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπαρκῆ στηρίγματα διὰ νὰ χαρακτηρίσω τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ κοινωνικοοικονομικῆς ἀπόψεως, ὡς Κυβέρνησιν Κέντρου. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις, καθ’ ὅλην αὐτῶν τὴν διαδρομήν, περιέχουν γενικὰς ἐκφράσεις, γενικὰς ἐπιθυμίας καὶ εὐγενεῖς πόθους, περιέχουν φρασεολογίαν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἐπανάληψιν παλαιᾶς φρασεολογίας προγραμματικῶν δηλώσεων ἄλλων κυβερνήσεων τῆς τετραετίας — δὲν περιέχουν δηλαδὴ τίποτε τὸ τόσον οὐσιῶδες ἀπὸ ἀπόψεως κοινωνικοοικονομικῆς κατευθύνσεως, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπω, ὅτι τὸ σχῆμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου βασίζεται ἡ Κυβέρνησις, ἀποτελεῖ ἐκπροσώπησιν τοῦ κοινωνικοοικονομικοῦ Κέντρου. Θὰ ἐπεθύμουν δὲ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως θεωρήσῃ τὸ Ἑνωτικὸν Κόμμα, εἰς τὰς κατευθύνσεις τὰς κοινωνικοοικονομικάς, ὡς ἀνῆκον εἰς τὸ Κέντρον. Ἡ ἄλλη ἔννοια, μὲ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ συνδέεται —καὶ συνδέεται, δυστυχῶς, εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν —τὸ σχῆμα τὸ κυβερνητικὸν εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ Κέντρου ἐν ἀναφορᾷ πρὸς τὸν κομμουνισμόν. Κύριοι Βουλευταί, ὄχι βεβαίως ἐξ ὅσων ἔχει ἀναπτύξει εἰς τὸ παρελθὸν ὁ ἀξιότιμος καὶ ἀγαπητὸς ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐξ ὅσων ἔχει ἀναπτύξει κατὰ τὴν προεκλογικὴν περιοδείαν του ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐξ ὅσων ἐπίσης δημοσιεύονται εἰς τὰ προσκείμενα πρὸς αὐτὸν φύλλα, καθημερινὰ καὶ ἑβδομαδιαῖα, συνάγω ὅτι τὸ Κέντρον, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ καὶ ἐνσαρκώνει ἡ Κυβέρνησις, ζητεῖ νὰ ἐμφανισθῇ —καὶ τοιουτοτρόπως, ἄλλωστε, διαφημίζεται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν —ὡς κέντρον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς μέσης καὶ ἐλαττωμένης ἀντιστάσεως ἔναντι τοῦ κομμουνισμοῦ, ἐμφανίζεται δηλαδὴ ὡς μέση ὁδὸς μεταξὺ κομμουνισμοῦ καὶ δημοκρατίας, μεταξὺ κομμουνισμοῦ καὶ ἀληθείας, μεταξὺ βαρβαρότητος καὶ πολιτισμοῦ. Ἀλλὰ εἶναι δυνατόν, ἀγαπητοὶ φίλοι, νὰ ὑπάρχῃ μέση ὁδὸς μεταξὺ βαρβαρότητος καὶ ἀνθρωπισμοῦ; Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ μέση ὁδὸς καὶ μετρία ἀντίστασις ἔναντι τῶν δυνάμεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀκραῖαι ἀπὸ ἀπόψεως ἀρνήσεως τῆς δημοκρατίας, ἀρνήσεως τοῦ Ἔθνους τοῦ ἑλληνικοῦ, ἀρνήσεως τοῦ ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ; Δυστυχῶς ὁλόκληρος ὁ τόνος, ὁ ὁποῖος ἐδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν—τόνος τὸν ὁποῖον βεβαίως ὁμολογῶ εὐχαρίστως ὅτι δὲν ἀνεῦρον ἀποτυπούμενον καὶ ἐπαναλαμβανόμενον εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως— ὁ τόνος, ὁ ὁποῖος ἐδόθη ὑπὸ τοῦ φιλίου εἰς τὴν Κυβέρνησιν τύπου καὶ ὑπὸ τῶν ξένων δημοσιογράφων καὶ γενικῶς, ὁ τόνος, τὸν ὁποῖον αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε δώσει πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὑπῆρξε τόνος συνδεόμενος μὲ αὐτὴν τὴν ἀπαράδεκτον ἔννοιαν τοῦ Κέντρου. Ἠλαττωμένη δηλαδὴ ἀντίστασις, οὐχὶ φανατικὴ ἀντιμετώπισις, κατανόησις καὶ ἀνεκτικότης, ἔλλειψις ἠθικῆς ἀκρότητος ἀπέναντι τοῦ κομμουνισμοῦ, προσπάθεια συμβιβασμοῦ, προσπάθεια κάποιας συμφιλιώσεως, προσπάθεια μειώσεως ἐν πάσῃ περιπτώσει τῆς ὀξύτητος μὲ τὴν ὁποίαν ἐπιτίθεται ὁ κομμουνισμὸς ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος.

§77Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἐπειδὴ εἴχομεν καταλάβει καὶ ἡμεῖς θέσιν εἰς τὴν περασμένην Βουλὴν καὶ εἴχομεν λάβει τὴν θέσιν τοῦ Κέντρου, κάμνω τὴν ἑξῆς διευκρίνησιν, ὅτι τὸ Κέντρον δὲν εἶναι σταθμὸς συνδιαλλαγῆς, ἀλλὰ εἶναι διαφορὰ μεθόδων ἀπέναντι τοῦ κομμουνισμοῦ. Μέθοδοι δημοκρατικαὶ ἀντιμετωπίσεως τοῦ ἐγκλήματος διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, μέθοδοι ἀποκρούουσαι αὐτοδικίας, ἀκρότητας, παρακρατικὰς ὀργανώσεις καὶ ἄκρας λύσεις. Ἐπίσης ἀποκλείουσαι φανατισμόν, ὁ ὁποῖος δημιουργεῖ σφάλματα. Ἡ πολιτικὴ αὐτὴ τοῦ Κέντρου εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπέφερε τὴν συντριβὴν τοῦ κομμουνισμοῦ, ὁ τρόπος τῆς ἀντιμετωπίσεως αὐτοῦ ἐφηρμόσθη.

§78Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συνάδελφε, αἱ παρατηρήσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβητε εἶναι πράγματι διαφωτιστικαί, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι μόνον μερικῶς συμμερίζομαι τὰ ὅσα διατυπώσατε. Διότι μεταξὺ τῶν μεθόδων καὶ τῶν σκοπῶν, ἡ ἀπόστασις δὲν εἶναι μεγάλη, ὑπάρχει δὲ πάντοτε κίνδυνος γλυστρήματος ἀπὸ τὰς μεθόδους εἰς τοὺς σκοπούς. Ἠκούσατε, ἀξιότιμε κύριε Ρέντη, σεῖς ὁ ὁποῖος ἔχετε καὶ πεῖραν κυβερνητικὴν καὶ πεῖραν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἠκούσατε τὴν ἀνάπτυξιν εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ἐπὶ δίωρον σχεδὸν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἐρωτήσω, πῶς λέγεται τὸ κόμμα του. Καὶ σεῖς ὁ ἴδιος εἰς μίαν στιγμὴν ὡραίας ἐξεγέρσεως τῆς ἑλληνικῆς σας συνειδήσεως ἐσταματήσατε τὸν ρήτορα καὶ τοῦ εἴπατε τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν πράγματι ὀφείλω νὰ ὑπογραμμίσω καὶ ὀφείλει νὰ ὑπογραμμίσῃ πᾶς Ἕλλην, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ προέβη εἰς κήρυγμα ἡττοπαθείας ὕστερα ἀπὸ μίαν νίκην, νίκην ἐπιβάλλουσαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ἑαυτόν μας. Καὶ θὰ ἐνθυμῆσθε ἐπίσης ὅτι ὁ ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴς ἐθεώρησε καὶ ἐχαρακτήρισε, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος ὅτι τόσον ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἅπαντα τὰ μέλη αὐτῆς θὰ κατενόησαν, ἐθεώρησε τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν ὡς πρόοδον ἔναντι τῶν προηγηθεισῶν κυβερνήσεων. Μήπως τὴν ἐθεώρησεν ὡς πρόοδον τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν ὁ κ. Σοφιανόπουλος ἐν σχέσει πρὸς τὴν καλυτέραν διαμόρφωσιν τῆς διοικήσεως ἐν σχέσει πρὸς τὴν καλυτέραν ὀργάνωσιν τῆς αὐτοδιοικήσεως εἰς τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἐπιδοθῇ μὲ φανατισμὸν καὶ μὲ ἀφοσίωσιν ὁ κ. Παπανδρέου; Μήπως ἐθεώρησεν ὡς πρόοδον τὰ βήματα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τοὺς διαφόρους τομεῖς περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλοῦν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις; Ὄχι, κύριοι, ὡς πρόοδον ὁ κ. Σοφιανόπουλος ἐθεώρησε τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ αἰσθάνεται ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς της τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κολακεύσῃ τὴν ἀριστερὰν (χειροκροτήματα).

§79Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ὑποδείξητε τὴν περικοπὴν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, ἡ ὁποία κολακεύει τὴν ἀριστεράν. (Χειροκροτήματα).

§80Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶσθε ἀσφαλῶς ὑπεύθυνος διὰ τὴν διατύπωσιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, ἀλλὰ δὲν εἶσθε ὑπεύθυνος διὰ τὴν πραγματικὴν κατεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐνεφανίσθη κολακεύουσα τὴν ἀριστεράν. Περὶ Μακρονήσου ὁ πρῶτος λόγος, περὶ ἀποσυμφορήσεως ὁ δεύτερος λόγος. Αἱ πρῶται ἐκδηλώσεις τῆς πρώτης μετεκλογικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀντὶ νὰ εἶναι ἐκδηλώσεις τιμῆς καὶ ἠθικῆς ἀμοιβῆς ἀπέναντι τῶν πολεμιστῶν, τῶν δοκιμασθέντων, τῶν μαρτυρησάντων ἦσαν ἐκδηλώσεις θωπείας ἀπέναντι τῶν πταισάντων. (Χειροκροτήματα).

§81Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι Βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἐκδηλώνεται συλλογικῶς καὶ ὑπευθύνως μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις. Καλεῖσθε νὰ ἐντοπισθῆτε. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος, ἀπαράδεκτα διὰ τὴν Κυβέρνησιν.

§82Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν παραδέχομαι, κύριοι Βουλευταί, τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καμμίαν δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τῶν λέξεων καὶ τῶν σχημάτων λόγου. (Χειροκροτήματα). Ἤκουσε τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας διετύπωσε πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἤκουσε τὰς ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων δύο μηνῶν ἀνεπτύχθησαν διὰ τοῦ Τύπου τοῦ προσκειμένου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἔχει καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ σταθῇ εἰς λέξεις, βλέπει ὅτι ὑπάρχει ἰδιαιτέρα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως προσπάθεια, προσπάθεια φειδοῦς ἔναντι ἐκείνων, ἀπέναντι τῶν ὁποίων δὲν ἐπετρέπετο ἀκόμη νὰ ἐκδηλωθῇ φειδώ.

§83Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Εἶναι παραποίησις τῆς πολιτικῆς μας ἀπαράδεκτος. Ἡ γραμμὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀπολύτως ἐθνικὴ καὶ πιστοποιεῖται εἰς τὸ πρόγραμά της. Τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι λέξεις, εἶναι πράξεις. Ἀποτελεῖ πρᾶξιν τιμῆς ὅλων τῶν κομμάτων καὶ θὰ τὸ πραγματοποιήσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§84Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὔχομαι εἰλικρινῶς, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ διαψευσθοῦν οἱ φόβοι μου. Εἶπα καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὅτι οὐδεμία προκατάληψις ὑπάρχει ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πιστεύω ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα διατυπώνω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν πραγματικότητα. Κύριοι Βουλευταί, τὸ ὅτι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις εἶχον τόνον διάφορον τῆς πραγματικότητος καὶ τῆς ἀτμοσφαίρας, ἡ ὁποία ἔχει δημιουργηθῆ περὶ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἀναμφισβήτητον, καὶ αὐτὸ τὸ διαπιστώνουν σήμερον καὶ αἱ φιλικαὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐφημερίδες, τῶν ὁποίων αἱ ὑποδείξεις δὲν εὐωδώθησαν, τουλάχιστον εἰς τὴν διατύπωσιν. Καλεῖσθε νὰ ἀποδείξητε ὅτι δὲν θὰ εὐοδωθοῦν καὶ πέραν τῶν φράσεων εἰς τὴν πρᾶξιν. Πάντως τὸ γεγονὸς ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεσθε εἰς τὴν ἐξουσίαν δὲν ἐκάματε τίποτε ἄλλο σχεδόν, παρὰ νὰ δημοσιεύετε πληροφορίας σχετικὰς μὲ τὴν Μακρόνησον, μὲ τὴν ἔξοδον ἀπὸ τὴν Μακρόνησον καὶ ἀπὸ τὰς φυλακὰς ἑκατοντάδων ἢ χιλιάδων κομμουνιστῶν. Τὸ γεγονὸς αὐτό, τὸ ὁποῖον ὕστερα ἀπὸ μίαν νίκην, τὴν ὁποίαν κατώρθωσε νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος μὲ θυσίας ἀπροσμετρήτους, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ γίνουν συνειδηταὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τὸ γεγονὸς αὐτὸ πῶς θέλετε νὰ μὴ μᾶς ἐμπνεύσῃ δυσπιστίαν; Ἀποδείξατε τὸ ἀβάσιμον τῆς δυσπιστίας μου, ἀπαντῶντες ἀπὸ αὔριον μὲ σθένος ἀπόλυτον καὶ μὲ πεῖσμα εἰς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν ἀμνηστίαν καὶ ἀποσυμφόρησιν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ ἀτμοσφαῖρα εἶναι θολή, δὲν θὰ προβῆτε εἰς ἀποσυμφόρησιν καὶ εἰς τόνωσιν τῆς πέμπτης φάλαγγος, ἡ ὁποία ἐν δεδομένῃ στιγμῇ θὰ πλήξῃ τὰ νῶτα τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα).

§85Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντ. Κυβερν.). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διαπιστώνω, εἶναι ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον μιᾶς ἀγορεύσεως, ἡ ὁποία φαίνεται ὅτι ἐσχεδιάσθη πρὸ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. (Χειροκροτήματα). Ἡ ἀπάντησις ὑπάρχει καὶ λέγει ὅτι δὲν θὰ δοθῇ γενικὴ ἀμνηστία εἰς τὰ ἡγετικὰ ἐγκληματικὰ καὶ ἀμετανόητα στοιχεῖα τοῦ συμμοριτισμοῦ, ἑπομένως ὅσοι κριθοῦν ἐπικίνδυνοι, δὲν θὰ ἀπολυθοῦν ἀπὸ τὰς φυλακάς. Ἡ Κυβέρνησις ἀποσαφηνίζει τὴν γραμμήν της: ὅσοι κριθοῦν ἀπὸ τὰς εἰσηγήσεις τῶν ὑπευθύνων ὑπηρεσιῶν ὡς ἀκίνδυνα καὶ δυνάμενα νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκογένειαν — ὅπως δεκάκις ἡ πολιτικὴ τῆς τετραετίας τοὺς ἐκάλεσε — θὰ ἐπανέλθουν. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰς μίαν κρίσιμον ὥραν συνεχιζομένου ἀγῶνος προσέφερον γενικὴν ἀμνηστίαν, σήμερον νὰ εἶναι κατήγοροι — ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἔκβασιν τοῦ ἀγῶνος — διότι προσφέρομεν μέτρα ἐπιεικείας καὶ ἀρνούμεθα ἡμεῖς γενικὴν ἀμνηστίαν. Καὶ τώρα λέγω εἰς τὸν ρήτορα νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ πλαίσιον τῶν προγραμματικῶν μας δηλώσεων. Αἱ Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ, ὅταν συγκροτοῦνται, δὲν πραγματοποιοῦν τὰ μεμονωμένα προγράμματα ἑκάστου κόμματος, πραγματοποιοῦν κοινὸν πρόγραμμα. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις μας σήμερον εἶναι τὸ κοινὸν πρόγραμμα. Δι’ αὐτοῦ ἀπευθυνόμεθα, δι’ αὐτὸ ἀναμένομεν τὴν κρίσιν ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἀρνούμεθα κριτικήν, ἡ ὁποία ἀντλεῖ πληροφορίας ἀπὸ ἀσύδοτον Τύπον καὶ ὄχι ἀπὸ τὰς ὑπευθύνους δηλώσεις μας. Αἱ Κυβερνήσεις δίδουν λόγον εἰς τὰς Βουλὰς διὰ τῶν προγραμμάτων, ἀναμείνατε τὴν πραγματοποίησιν διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι ὅσα λέγομεν θὰ γίνουν πραγματικότης, διότι αὐτὸ ἐσυνηθίσαμεν, εἰς ὅλην μας τὴν ἱστορίαν ἐπραγματοποιήσαμεν τοὺς λόγους μας. (Χειροκροτήματα).

§86Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὔχομαι ἐξ ὅλης καρδίας, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀποδείξῃ ὅτι οἱ φόβοι, οἱ ὁποῖοι ἐδημιουργήθησαν, εἶναι ἀδικαιολόγητοι καὶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν διατρέχει κίνδυνον, ὅτι πειράματα ἐπικίνδυνα δὲν θὰ γίνουν καὶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ μείνῃ ἐκεῖ ὅπου τὴν ἔχει τάξει τὸ καθῆκον της, ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχουν δύο ἐντάξεις, ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει μόνον ἐθνικὴ ἔνταξις. Κύριοι Βουλευταί, ἠκούσατε ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Σοφιανοπούλου. Ἐδίδαξε — καὶ τὴν διδασκαλίαν αὐτὴν ἐκαλεῖτο νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τρόπον ἄμεσον — ἐδίδαξεν ὅτι ὑπάρχει δυνατότης μιᾶς διπλῆς ἐντάξεως τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι Βουλευταί, αὐτὸ ἀποτελεῖ πλάνην. Ὁ κ. Σοφιανόπουλος, ὅπως ἐπίστευεν, ὅτι κατὰ τὸ 1939–40 ὑπῆρχεν ἡ δυνατότης διπλῆς ἐντάξεως τῆς Ἑλλάδος, οὕτω πιστεύει καὶ σήμερον τὸ αὐτό. Οὔτε ὅμως ἔναντι τῆς ἐθνικοσοσιαλιστικῆς Γερμανίας, οὔτε ἔναντι τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως δὲν ὑπάρχει δυνατότης διπλῆς ἐντάξεως. Πιθανὸν ἡ ψυχολογία καὶ ἡ νοοτροπία τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν ἀξιοτίμου συναδέλφου νὰ ρέπῃ πρὸς σχήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι οὐτοπικὰ καὶ ἀδύνατα. Δὲν θέλω ν’ ἀμφισβητήσω τὴν προσωπικὴν καλήν του πίστιν ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν τῶν σχημάτων τούτων. Ἀλλά, κ. συνάδελφοι, τὰ σχήματα αὐτὰ διατυπούμενα, ἀποτελοῦν προσπάθειαν ἠθικῆς ὑπονομεύσεως τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Ἑλλὰς ἐνίκησε, διότι ἐστάθη ὀρθία χωρὶς νὰ ἐπιχειρήσῃ διπλῆν ἔνταξιν καὶ ἡ Τσεχοσλοβακία ἔπεσε, διότι προσεπάθησεν ἀκριβῶς νὰ ἐπιχειρήσῃ διπλῆν ἔνταξιν. Δὲν ὑπάρχει δυνατότης διασταυρώσεως τῶν δύο κατευθύνσεων. Δὲν ὑπάρχει παρὰ μόνον ἐφ’ ὅσον εἶναι κανεὶς διατεθειμένος νὰ καταλήξῃ εἰς τὴν ἐκπαραθύρωσιν καὶ τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Εἶμαι εὐτυχὴς ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως, διότι διεδέχθην τὸν κ. Σοφιανόπουλον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο. Ἀνέμενον ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἄφηνεν ἀναπάντητα τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα. Δυστυχῶς τὰ ἄφησε καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀφήσω ἐγὼ νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ ἀντίδρασις τῆς ψυχῆς μου καὶ νὰ εἴπω ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ πολύπλοκοι θεωρίαι αἱ συνδεδεμέναι μὲ ὅρους ἐπιστημονικοὺς καὶ μὲ περίεργον διάρθρωσιν φράσεων, τὰς ὁποίας ἀπὸ εἰκοσαετίας ἀκούομεν ἀπὸ τὸν κ. Σοφιανόπουλον, δὲν ἀποβλέπουν, παρὰ μόνον, ἢ μᾶλλον ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἀποβλέπουν — διότι παρεδέχθην τὴν καλὴν πίστιν τοῦ κ. Σοφιανοπούλου — ἀλλὰ δὲν ἔχουν ἀντικειμενικῶς ἄλλο ἀποτέλεσμα, ἐκτὸς τοῦ ἀκολούθου: Νὰ μειώσουν τὴν δυναμικότητα, τὴν ἱστορικὴν ἀντίστασιν, τὸ ἠθικὸν πεῖσμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ δὲν θὰ ἐπιτρέψω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ λέγωνται τοιαῦται θεωρίαι, χωρὶς νὰ δίδεται ἄμεσος ἀπάντησις. Σεβόμεθα καὶ ἀνεχόμεθα οἱανδήποτε θεωρίαν, ἡ ὁποία θ’ ἀναπτυχθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλὰ εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ἐπικινδύνους θεωρίας ἄνευ περιφράσεων, ἄνευ ἐνδοιασμῶν, ἄνευ τῶν δισταγμῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατέχουν τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀποβλέπει πιθανὸν καὶ εἰς τὴν ψῆφον τῶν ὑπὸ τὸν κ. Σοφιανόπουλον βουλευτῶν.

§87Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Διαμαρτύρομαι. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἐπιφύλαξις εἰς τὴν γραμμήν μας· ἀρκεῖ ἡ ἀνάγνωσις. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι καθυστέρησε. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐγράφησαν ὄχι διὰ νὰ κατακτήσουν ἢ ν’ ἀπωθήσουν ψήφους, ἀλλὰ νὰ ἐκφράσουν τὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν θὰ πραγματοποιήσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§88Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι εὐτυχὴς διότι δι’ ὅσων ἀναπτύσσω, δίδω εἰς ὑμᾶς ἑκάστοτε τὴν εὐκαιρίαν ἐπεξηγήσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τὴν ἠθικὴν ἑδραίωσιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τοῦ Κοινοβουλίου. Κύριοι Βουλευταί, πᾶσα προσπάθεια χαράξεως μέσης ὁδοῦ, ὄχι εἰς τὰς μεθόδους, ἀλλὰ εἰς τοὺς σκοπούς, πᾶσα προσπάθεια μέσης ὁδοῦ καὶ γραμμῆς διπλοῦ παιγνιδιοῦ, εἶναι προσπάθεια, ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς τὴν κάμψιν τῶν Ἑλλήνων. Οἱ Ἕλληνες καὶ ἂν συμβῇ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὅλοι ἀπευχόμεθα, νέος παγκόσμιος πόλεμος, τὸν ὁποῖον ὑπηνίχθη καὶ ὁ κ. Σοφιανόπουλος ὡς ἐνδεχόμενον, δὲν εἶναι δυνατόν, ὡς δὲν ἦτο δυνατὸν καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1940–41 νὰ μείνουν ἐκτὸς τῆς πάλης. Ἂν θελήσουν νὰ μείνουν, αὐτὸ θὰ σημαίνῃ ὅτι θὰ ἡττηθοῦν ἠθικῶς καὶ θὰ παύσουν νὰ ἔχουν τιμὴν ἱστορικήν. Οἱ Ἕλληνες, κ. Σοφιανόπουλε, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ συμβῇ τοιοῦτον γεγονὸς — τὸ γνωρίζω αὐτὸ ἐγώ, ὁ ὁποῖος κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη δὲν ἀπουσίασα καὶ ὁ ὁποῖος περιεφερόμην εἰς τὰ ἀκραῖα σημεῖα τῆς Ἑλλάδος, ἐκεῖ ὅπου τὰ παιδιὰ τῆς Ἑλλάδος ἐμάχοντο — οἱ Ἕλληνες εἶναι ἀποφασισμένοι, εἰς πεῖσμα οἱουδήποτε τραγικοῦ ἐνδεχομένου, νὰ πολεμήσουν, ἐν ἀνάγκῃ νὰ πέσουν καὶ νὰ μὴ ἡττηθοῦν ποτὲ ἠθικῶς. Ἄν ὁ Ἅγιος Αὐγουστῖνος — ἐπιτρέψατέ μου αὐτὴν τὴν ἀναδρομὴν εἰς τὴν ἱστορίαν, μιμούμενος τὸ παράδειγμά σας, — ἐὰν ἐσκέπτετο ὅταν οἱ βάρβαροι ἐπολιόρκουν τὴν Ἱππῶνα, ὅτι ὑπάρχει μέση ὁδὸς μεταξὺ βαρβαρότητος καὶ Ἑλληνοχριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ, τότε δὲν θὰ ὑπήρχατε οὔτε σεῖς, ὡς μορφωμένος ἄνθρωπος, δὲν θὰ ὑπῆρχε πολιτισμός, δὲν θὰ ὑπῆρχεν οὐσιαστικὴ ἀνθρωπότης. Ζητῶ συγγνώμην, κ. κ. συνάδελφοι, διὰ τὴν παρέκβασιν αὐτήν, ἀλλὰ ἦτο ἀναγκαία, διότι ἐπήγασεν ἀπὸ τὰ βάθη τῆς ψυχῆς μου, τὴν ὁποίαν καθορίζουν ὡρισμένοι βασικοὶ νόμοι, συνδεδεμένοι μὲ τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ ὄχι οἱ νόμοι τῆς γεωπολιτικῆς τοῦ κ. Σοφιανοπούλου. Ζητῶ εἰδικῶς συγγνώμην καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐνῷ ἔκρινα τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, ἐστράφην ἀλλοῦ. Ἐλπίζω ἡ μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ σημείου εἰς τὸ ὁποῖον ἐστράφην ἀπόστασις νὰ γίνεται διαρκῶς μεγαλυτέρα. Αὐτή, κύριοι, εἶναι ἡ τοποθέτησις τοῦ Ἐθνικοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος καὶ τοιαύτης οὔσης τῆς τοποθετήσεώς της, τοποθετήσεως συνδεδεμένης μὲ βασικοὺς δισταγμοὺς ἀπέναντί σας, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν εὐχὴν ὅπως οἱ δισταγμοὶ ἀποδειχθοῦν ἀβάσιμοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν θὰ ἐπεκταθῶ, κ. κ. Βουλευταί, πολὺ ἐπὶ τῶν εἰδικωτέρων πλευρῶν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, διότι ἄλλωστε αὗται δὲν δίδουν βάσιν διὰ κριτικήν. (Χειροκροτήματα). Ὑπάρχουν ὅλα σχεδὸν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις. Ἔχουν παραλειφθῆ, βεβαίως, μερικά, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν, κατ’ οὐσίαν ἔχουν παραλειφθῆ, διότι λύσεις δὲν διατυποῦνται εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις. Καὶ δὲν ἦτο ἴσως δυνατὸν νὰ διατυπωθοῦν διὰ λέξεων. Παραδέχομαι κατ’ ἀρχὴν ὅτι πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν τὰ συγκεκριμένα μέτρα, τὰ ὁποῖα νομοθετικῶς ἢ διοικητικῶς θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις. Θὰ ἤθελον δὲ νὰ βεβαιώσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, παρὰ τὴν βασικὴν ἀρνητικὴν στάσιν μας ἀπέναντί της, θὰ κρίνωμεν τὰ μέτρα αὐτὰ μὲ ἀπόλυτον ἀντικειμενικότητα, πρόθυμοι νὰ βοηθήσωμεν εἰς πᾶν ὅ,τι θὰ δύναται νὰ βοηθήσῃ τὸν τόπον, πρόθυμοι νὰ ὑποστηρίξωμεν καὶ μέτρα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις ὠνόμασαν ἀντιδημοτικά. Βεβαίως πρέπει νὰ προβῶ εἰς παρατήρησίν τινα. Ἡ παρατήρησις αὐτὴ εἶναι παρατήρησις ἀναγκαία. Ὑπάρχει, κύριοι, κάποια ἀπόστασις μεταξὺ τῆς συγκεκριμένης καὶ ἁπτῆς μορφῆς τῶν ὑποσχέσεων, τῶν πολλῶν μάλιστα ὑποσχέσεων τῶν ἀρχηγῶν τῆς Κυβερνήσεως, πρὶν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς καὶ τῆς ἀοριστίας, ἡ ὁποία διέπει τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπάρχει ἡ ἀπόστασις αὐτὴ καὶ κατανοῶ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ὑπάρχει. Δὲν κατανοῶ ὅμως καὶ δὲν ἐγκρίνω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐλέγοντο κατὰ τρόπον τόσον συγκεκριμένον καὶ ἁπτὸν αἱ ὑποσχέσεις, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν. Διότι ἔπρεπεν οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Κυβερνήσεως νὰ γνωρίζουν καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὅτι τὰ περισσότερα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διετύπουν ὡς ὑποσχέσεις ἦτο ἀδύνατον ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς σημερινῆς πραγματικότητος νὰ πραγματοποιηθοῦν. Κύριοι Βουλευταί, αἱ δυσκολίαι, τὰς ὁποίας θὰ συναντήσῃ ἡ Κυβέρνησις, αἱ δυσκολίαι ἐνώπιον τῶν ὁποίων θὰ εὑρεθῇ, θὰ ἐκτιμηθοῦν δεόντως ἀπὸ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι καὶ τὴν πεῖραν τῶν δυσκολιῶν ἔχομεν, ἀλλὰ καὶ διαπνεόμεθα ὑπὸ πλήρους καλῆς πίστεως. Δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν οἱανδήποτε περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ ἐνώπιον δυσκολιῶν, δυσκολιῶν μὴ ὀφειλομένων εἰς ἰδίαν αὐτῆς ὑπαιτιότητα, ἀλλὰ ὀφειλομένων εἰς τὴν ἀντικειμενικὴν τῶν πραγμάτων θέσιν. Δὲν θὰ ἐκμεταλλευθῶμεν κατὰ τοὺς προσεχεῖς μῆνας, οἱ ὁποῖοι εἶναι συνδεδεμένοι μὲ κολοσσιαῖα προβλήματα, ὅπως τὸ πρόβλημα τοῦ σίτου, τῶν μισθῶν τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τὸ πρόβλημα τῶν συντάξεων, τὴν εὔκολον ἡμῶν θέσιν ὡς ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν θὰ προβῶμεν, κύριοι Κυβερνῆται τῆς Ἑλλάδος, εἰς οὐδεμίαν ἐκμετάλλευσιν τῶν δυσκολιῶν, ἐνώπιον τῶν ὁποίων θὰ εὑρεθῆτε. Θὰ σταθῶμεν εἰς τὰ σημεῖα αὐτὰ τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς Ἑλλάδος, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ ξένου χρήματος, τὸ ὁποῖον οἱ μεγάλοι φίλοι τῆς Ἑλλάδος δίδουν διὰ τὴν ἀνασυγκρότησίν μας, θὰ σταθῶμεν παραπλεύρως εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ δὲν θὰ ζητήσωμεν νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῆς εὐκόλου θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχομεν ὡς ἀντιπολίτευσις. Γνωρίζομεν ὅτι ὁ Ἀμερικανικὸς λαὸς εἶναι ἐξαιρετικῶς εὔθικτος — καὶ δικαίως — διὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ διαχείρισις τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα δίδει. Γνωρίζομεν ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν διὰ τὸν Ἀμερικανὸν φορολογούμενον καὶ ἑπομένως διὰ τὸ Κογκρέσσον, μὲ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἀμέσων ἀναγκῶν, ἀλλὰ ἔχει σχέσιν μὲ τὴν δημιουργίαν νέων πηγῶν πλούτου, μὲ τὴν αὔξησιν τῶν πλουτοπαραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ἑπομένως ἐφ’ ὅσον καὶ εἰς ὅσας περιστάσεις θὰ ὑπάρξῃ δίλημμα μεταξὺ ἀνασυγκροτήσεως καὶ ἀντιμετωπίσεως κοινωνικῶν ἀναγκῶν, εἴτε τῆς ἐργατικῆς τάξεως, εἴτε τῆς ἀγροτικῆς τάξεως, εἴτε τῶν ὑπαλλήλων, γνωρίζω ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι τὸ δίλημμα αὐτὸ δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, τουλάχιστον κατὰ τὸ μεγαλύτερον ποσοστόν του, νὰ λυθῇ, παρὰ μόνον εἰς βάρος τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν καὶ πρὸς ὄφελος τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Γνωρίζω τοῦτο, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ κατεύθυνσις τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἔχει χαράξει τὸ Κογκρέσσον καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας βασίζεται ἡ ἀνασυγκρότησις τῆς Εὐρώπης. Ἑπομένως, ὅταν ὑπάρξουν τοιαῦτα διλήμματα, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὰ ἀντιμετωπίσῃ διὰ θετικῶν λύσεων. Ἀλλὰ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ δυνατότης θετικῶν λύσεων καὶ εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον ἀδυναμίας καὶ ἀδιεξόδου — γνωρίζω καὶ γνωρίζουν καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔζησαν τὰς δυσκόλους ὥρας τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ὥρας αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν ὧραι ἀπολαυῆς τῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ ὧραι κρίσιμοι ἀπὸ ἀπόψεως ψυχικῆς — γνωρίζω πόσον δύσκολον θὰ εἶναι νὰ προτιμηθοῦν αἱ κοινωνικαὶ ἀνάγκαι ἀπέναντι τῶν ἀναγκῶν τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Αὐτή, λοιπόν, πρόκειται νὰ εἶναι ἡ τακτικὴ καὶ ἡ θέσις καὶ ἡ στάσις τοῦ Ἐθνικοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος. Θὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ θὰ παρακολουθήσωμεν τὸ ἔργον της μὲ ἀπόλυτον ἀντικειμενικότητα, πρόθυμοι καὶ διατεθειμένοι νὰ βοηθήσωμεν τὸ ἔργον τοῦτο, ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀνάγκη καὶ εἰς τοὺς τομεῖς πρὸ πάντων ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους αἱ δυσκολίαι θὰ εἶναι μεγάλαι. Κύριοι Βουλευταί, πρὶν ἢ ἐγκαταλείψω τὸ βῆμα τοῦτο, αἰσθάνομαι τὴν ψυχικὴν ἀνάγκην καὶ θεωρῶ ἱερὸν καθῆκον μου, ἀκολουθῶν ἄλλωστε τὸ παράδειγμα τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Βουλῆς, τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀξιοτίμων κυρίων Ἀρχηγῶν οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν πρὸ ἐμοῦ, νὰ χαιρετήσω καὶ ἐγὼ ἐξ ὀνόματος τοῦ Ἐθνικοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς ἐλευθέρας καὶ μαρτυρικῆς Δωδεκανήσου. Κύριοι Βουλευταί, τὸ γεγονὸς τῆς παρουσίας των εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην εἶναι μέγα. Ἡ χαρὰ καὶ ἡ συγκίνησις, τὴν ὁποίαν ὅλοι αἰσθανόμεθα, εἶναι βαθεῖα. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι ὑπερήφανος διὰ τὴν Δωδεκάνησον, ὅπως εἶναι καὶ ἡ Δωδεκάνησος ὑπερήφανος διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τὸ αἴσθημα ὅμως τῆς χαρᾶς καὶ τῆς συγκινήσεως, τὸ ὁποῖον μὲ κατέχει, διασταυροῦται, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν ψυχήν μου, μὲ αἴσθημα λύπης, βαθείας λύπης, τὴν ὁποίαν προκαλεῖ τὸ γεγονός, ὅτι ἄλλαι περιοχαί, ἐξ ἴσου Ἑλληνικαί, ὡς ἡ Δωδεκάνησος, δὲν ἀποδίδονται εἰσέτι εἰς τοὺς κόλπους τῆς Πατρίδος. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὴν περιοχὴν τὴν ἱεράν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται πρὸς Βορρᾶν, ἡ ἀπόδοσίς της εἰς τοὺς κόλπους τῆς μητρὸς Πατρίδος, εἶναι μοιραίως ἐξηρτημένη ἀπὸ πλῆθος πολυπλόκων περιστατικῶν, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβλεφθοῦν, διὰ τὴν διαμόρφωσιν ὅμως τῶν ὁποίων εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νυχθημερὸν νὰ ἐργαζώμεθα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑτέραν περιοχήν, ἡ ἀπόδοσις αὐτῆς ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν μεγαλοφροσύνην μιᾶς δεδοκιμασμένης εἰς μεγαλόφρονας χειρονομίας μεγάλης φίλης τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Κύριοι Βουλευταί, εὔχομαι ὅπως ἡ μεγάλη αὐτὴ φίλη τῆς Ἑλλάδος, ἀπέναντι τῆς ὁποίας βαθεῖα εἶναι ἡ εὐγνωμοσύνη μας, δι’ ὅλα ὅσα ὑπὲρ ἡμῶν ἔπραξε, κατανοήσῃ ὅτι ἡ ἱκανοποίησις τῶν πόθων μας, ὄχι μόνον δὲν θὰ τὴν ἀδυνατήσῃ, ἀλλ’ ἀντιθέτως μάλιστα θὰ αὐξήσῃ εἰς τὸ ἄπειρον τὸ ἠθικόν της κῦρος καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ κόσμου ὁλοκλήρου τὴν καὶ πολιτικὴν της ἐπιβολήν. (Χειροκροτήματα).

§89Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διακόψωμεν διὰ μίαν ὥραν.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν διὰ μίαν ὥραν;

§91ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν δι’ αὔριον.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6ην μ. μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως συνέχισιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. (Ὥρα 10.10′ μ. μ.)