1948.08.03~116

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 116η

Τρίτη 3 Αὐγούστου 1948

Προεδρία κ. Ι. Γ. ΘΕΟΤΟΚΗ

(Ὥρα 7.15′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Ταλιαδοῦρος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. (Γραμματεύς), Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ συνάδελφος κ. Βαμβέτσος μοὶ ἀπέστειλεν ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν κ. Γραμματέα ὅπως ἀναγνώσῃ. (Ἀναγινώσκεται ἡ ἐπιστολή, ἔχουσα οὕτω): Ἐν Ἀθήναις τῇ 1ῃ Αὐγούστου 1948 Κύριε Πρόεδρε, Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅπως εὐαρεστηθῆτε ν’ ἀνακοινώσητε εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι ἀπὸ σήμερον παύω ἀνήκων εἰς τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα Ἑλλάδος, διὰ τὴν πρόοδον τοῦ ὁποίου κατηνάλωσα ὅλας μου τὰς δυνάμεις κατὰ τοὺς διαρρεύσαντας 28 μῆνας. Μολονότι, πιστεύω, ὅτι, μὴ ὑπαρχούσης ἐπιτακτικῆς ἐντολῆς, ἕκαστος βουλευτὴς εἶναι ἐλεύθερος νὰ διακόπτῃ τοὺς κομματικούς του δεσμοὺς ἐφ’ ὅσον εἰλικρινῶς πιστεύει, ὅτι τοιουτοτρόπως ἐξυπηρετεῖ καλύτερον τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, σημειῶ, ὡς ἐκ περισσοῦ, ὅτι δὲν ἐξελέγην βουλευτὴς ὑπὸ τὸ σῆμα τοῦ ἀνωτέρω κόμματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἴδιον συνδυασμὸν ἐν τῇ περιφερείᾳ μου, ἀλλ’ ἐν ἐλευθέρᾳ ἐκλογικῇ συμπράξει μετὰ τῶν κομμάτων τῆς Ἡνωμένης παρατάξεως Ἐθνικοφρόνων. Ἐννοεῖται, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἀποχώρησίν μου ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος θέλω τηρήσει ἐν τῇ Βουλῇ, προσωρινῶς ὡς ἀνεξάρτητος, τὴν ἰδίαν γραμμήν, ἥτις διεγράφετο εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ κόμματος, αἵτινες ἀνεκοινώθησαν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 18ης Μαΐου 1946 καὶ τὰς αὐτὰς κατευθύνσεις, αἵτινες περιείχοντο εἰς τὰς κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο συνεπεῖς πρὸς τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο ἀγορεύσεις μου, ἤτοι τὴν μετὰ τῶν εἰρηνοφίλων συμμάχων Κρατῶν ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ Ο.Η.Ε. ἢ καὶ δι’ ἄλλων ἐν ἰσοτιμίᾳ συνομολογουμένων συμφώνων συνεργασίαν μὲ σεβασμὸν τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας, τὸν τάχιστον καὶ μετὰ τῶν ὀλιγωτέρων δυνατῶν θυσιῶν τερματισμὸν τῆς προδοτικῆς ἀνταρσίας, τὴν δημιουργίαν χρηστῆς διοικήσεως, διὰ καταπολεμήσεως τοῦ κομματισμοῦ, τῶν χαριστικῶν πράξεων καὶ πάσης συναλλαγῆς ἢ καταχρήσεως τὴν ἀποκατάστασιν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους καὶ ἀναγνώρισιν τῆς ἀρχῆς, ὅτι τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ εἶναι τίμιον διὰ νὰ ἀξιώσῃ τὸ ἴδιον ἀπὸ τοὺς πολίτας, τὴν ἐφαρμογὴν ἀρχῶν φορολογικῆς καὶ ἐν γένει κοινωνικῆς δικαιοσύνης, συμφώνως πρὸς τὰς προοδευτικὰς ἀπόψεις τῆς μεταπολεμικῆς κοινωνίας καὶ τὰς ἀξιώσεις τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ, ἰδίᾳ δὲ τῶν ἀγροτικῶν μικροαστῶν καὶ τῶν πάσης φύσεως μισθωτῶν καὶ συνταξιούχων καὶ εἰδικώτερον τῶν ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου. Ὡσαύτως δὲν θέλω παύσει ἐνδιαφερόμενος διὰ τὴν ψήφισιν τῶν νομοθετημάτων ὑπὲρ τῶν ἀγωνιστῶν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, διὰ τὴν κατάρτισιν τῶν ὁποίων, εἴτε ὡς αὐτοτελῶν νομοσχεδίων, εἴτε ὡς τροπολογιῶν, μετ’ ἐξαιρετικοῦ ἐνδιαφέροντος ἠγωνίσθην, τολμῶν νὰ πιστεύω, ὅτι οὐσιωδῶς συνέβαλον εἰς τὴν διαμόρφωσιν καὶ ἐν μέρει ἀποδοχὴν αὐτῶν.

Διατελῶ μετὰ πάσης τιμῆς

Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ

Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Κώης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ Συντάγματος.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχισις τῆς συζητήσεως, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§4Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω μίαν τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου τούτου. Λυποῦμαι διότι ἀπουσιάζει ὁ ἀξιότιμος κ. Κανελλόπουλος, διὰ νὰ ἐκφράσω πρὸς αὐτὸν τὰς εὐχαριστίας μου, διότι ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα λέγων ὅτι διαφωνεῖ μαζύ μου, ἀλλ’ ἐν τῇ προόδῳ τοῦ λόγου του ἐξεδήλωσε τὴν συμφωνίαν του, ὅτι καὶ τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ ἔχῃ ἐπικαιρότητά τινα. Βέβαια ὁ προορισμὸς τοῦ Συντάγματος εἶναι νὰ ἔχῃ χρονικὴν διάρκειαν μακροτέραν τῆς τῶν νόμων, ἀλλ’ ἐν τούτοις καὶ ἐκεῖνο πρέπει νὰ ἔχῃ ἐπικαιρότητα ἐφ’ ὅσον εἶναι θεσμὸς πολιτικός. Εἶναι δὲ ἀδύνατον καὶ ἁπλῶς νὰ ἐννοηθῇ θεσμὸς πολιτικὸς ὅστις δὲν ἔχει ἐπικαιρότητα. Βέβαια μία ἀπὸ τοὺς προόδους τῶν νεωτέρων αἰώνων τῆς πεπολιτισμένης ἀνθρωπότητος, εἶναι καὶ αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς ἐλευθερίας, ἡ ἐλευθερία τοῦ συνέρχεσθαι. Βέβαια ὅπως εἶπον καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην μου ὁμιλίαν, ἰδιαζόντως σπουδαία εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ οἰκογενειακοῦ βίου, ὡς ἀποκαλεῖται ἐν προκειμένῳ τὸ ἄσυλον τὸ οἰκογενειακόν. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐλευθερία τοῦ συνέρχεσθαι διατηρεῖται καὶ κατὰ τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω καὶ ἡ ἀσυλία ἡ οἰκογενειακὴ προστατεύεται διὰ τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911. Λέγει τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον: «Οἱ Ἕλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα .............. ....................... (ἀναγινώσκει) .............». Αὐτὸ περιέχεται καὶ εἰς τὴν κατατεθεῖσαν πρότασίν μου. Καὶ τὸ ἄρθρον 12 τὸ ὁποῖον ὑποθέτω ὅτι θὰ μείνῃ ὡς ἔχει; «.......... (ἀναγινώσκει) ............». Ἐν τούτοις, ἐνῷ οὕτως ἔχει ἡ διάταξις αὐτή, κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας...... Μία παρένθεσις: Εἶχον τὴν τιμὴν χθὲς νὰ διαδηλώσω μίαν διαφωνίαν ἐκ πείρας τὴν ὁποίαν ἔχω ἀπὸ 58 ἐτῶν, ὅτι ἡ σημερινὴ Βουλὴ παρεκτρέπεται ἀπασχολοῦσα τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος πρέπει διαρκῶς καὶ ἀδιαλείπτως νὰ προσέχῃ εἰς τὴν τάξιν τῶν συζητήσεων τοῦ Κοινοβουλίου, ἀπασχολοῦσα καὶ τοὺς ἄλλους ὑπουργοὺς καὶ ἰδίως τὸν Προϊστάμενον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἐπίσης πρέπει νὰ εἶναι προσεκτικώτατος μέχρι τῆς τελευταίας φράσεως εἰς τὰς συζητήσεις τοῦ Κοινοβουλίου, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Ὅμηρος: «Εἷς τύραννος, εἷς βασιλεὺς ἔστω», ἔχει πλήρη καὶ τελείαν ἐφαρμογὴν προκειμένου περὶ τοῦ ἡγέτου μιᾶς Κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ ἐκτελέσωμεν καλῶς τὸ ἔργον μας καὶ δὲν θὰ ἐπιβληθῶμεν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ἐὰν οὐχὶ ἁπλῶς ἀπαγγέλλωμεν σοφὰς ἀγορεύσεις ὅπως συμβαίνει εἰς τὴν σημερινὴν Βουλήν. Παρακολουθῶ, ἐπαναλαμβάνω, τὸν κοινοβουλευτικόν μας βίον ἀπὸ 58 ἐτῶν καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ μαρτυρήσω ὅτι ἡ σημερινὴ Βουλὴ ὑπὸ ἔποψιν ἱκανότητος δὲν ὑπολείπεται οὐδεμιᾶς προηγουμένης, ἀλλ’ ὑπολείπεται ὡς πρὸς τὴν ἱκανότητα νὰ ἐμπνέῃ γόητρον, σεβασμόν, ὑπόληψιν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, διότι παρουσιάζονται ἀταξίαι. Πέντε–ἕξ κύριοι συνάδελφοι, ἀπασχολοῦν τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, περισσότεροι ἀπασχολοῦν συγχρόνως τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐγείρονται ὅταν ἀγορεύῃ τις βουλευτής, συνομιλοῦμεν μεταξύ μας. Τέλος πάντων αὐτὰ νὰ σταματήσουν, ἄλλως δὲν θὰ ἐμπνέωμεν ὑπόληψιν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην. Συνεχίζω τὸν λόγον μου: Κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, κ. βουλευταί, ἐνεθουσιάσθημεν, διότι ἡ Ἀστυνομία προέβη εἰς ἀνακαλύψεις προδοτῶν ἐντὸς οἰκογενειακῆς κατοικίας. Δὲν εἶναι παράβασις ἐκείνη ἡ ὁποία ὑπαγορεύεται ἀπὸ τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ Σύνταγμα εἶναι νὰ ὑπάρχῃ μία γενικὴ διάταξις ἐμπνέουσα τὴν ἀφοσίωσιν πρὸς τὴν ἐλευθερίαν. Οἱ Ἕλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ἡσύχως καὶ ἀόπλως. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ἡ Κυβέρνησις, ἡ Ἀστυνομία, ἡ Χωροφυλακή, ἑκάστη δημοσία ἀρχὴ τοῦ Κράτους. Ὅταν ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἔμπνευσις, αὐτὴ ἡ συνείδησις αὐτὴ ἡ σχέσις τοῦ καθήκοντος εἶναι ἀρκετὸν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν τὸ ἑκάστοτε συμφέρον εἰς τὸν τόπον καὶ διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ τονίσω ὅτι ἐνεθουσιάσθημεν κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, διότι ἡ Ἀστυνομία εἰσῆλθεν ἐντὸς οἰκογενειακῆς κατοικίας καὶ ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν της.

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει ὁ στρατιωτικὸς νόμος.

§6Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ὅταν δὲν ἴσχυεν ὁ στρατιωτικὸς νόμος ἔπραξε τοῦτο ἡ Ἀστυνομία. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε μίαν ἄλλην σοφὴν διάταξιν καὶ τῆς ἰδικῆς μας νομοθεσίας τοῦ περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν νόμου, ὅτι ὁ ὑπουργὸς καὶ τηρῶν τὸν νόμον παραπέμπεται εἰς δίκην ἐὰν ἔβλαψε τὸ συμφέρον τῆς χώρας. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει γενικὴ διάταξις ὅτι πρέπει νὰ σεβώμεθα τὴν ἐλευθερίαν τοῦ συνέρχεσθαι, δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον Ἀστυνομίαι πεπολιτισμένων Κρατῶν νὰ παρεμποδίζουν τὴν ἐλευθερίαν αὐτήν. Καὶ πρέπει, ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω, αὐτὸ νὰ μᾶς εἶναι ἀρκετόν, ἀλλὰ νὰ μᾶς ἐμπνέῃ καὶ ἡ .... (δὲν ἠκούσθη) .... καθὼς εἶπον, ὅτι ἔχομεν σήμερον ἐκτεταμένης δυνάμεως καὶ ἐνεργείας προδοσίαν στυγερὰν καὶ πρέπει νὰ τὴν παρακολουθῶμεν καὶ νὰ τὴν πλήξωμεν κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας καὶ οὐχὶ κατὰ τὰς σχολαστικὰς διατάξεις ἀπαγορευούσας τὴν ἐνέργειαν. Διὰ τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ βέβαια ἐπιμένω εἰς τὴν τροπολογίαν μου. Κατὰ τὸν Κανονισμόν μας θὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν σας καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν κρίσιν ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ σεβώμεθα τὴν ἐλευθερίαν, νὰ ἔχωμεν τὴν γενικὴν διάταξιν ὅπως τὴν ἔχει ἡ τροπολογία μου, νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἐλέγχωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἐὰν ἡ ὑπὸ τὰς διαταγάς της Ἀστυνομία παρεκτραπῇ μέχρι παρεκτροπῆς ἡ ὁποία θὰ ἐνεπνέετο ἀπὸ τὸ συμφέρον τῆς χώρας, ἀλλὰ νὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν διάταξιν θετικὴν διὰ νὰ εἴμεθα περισσότερον ἐξησφαλισμένοι.

§7ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποία εἶναι ἡ τροπολογία σας;

§8Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ τροπολογία μου λέγει ὅτι οἱ Ἕλληνες ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ἡσύχως καὶ ἀόπλως. Ἀλλὰ ἡ Ἀστυνομία δύναται νὰ παρεμποδίσῃ καὶ νὰ προβῇ ἀκόμη εἰς συλλήψεις προκειμένου περὶ οἱουδήποτε εἴδους συνέρχεσθαι. Ἐπιμένω εἰς αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, διότι εἶναι ἰδιαίτατα ἐπίκαιρος.

§9Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, εἶναι ἀκριβῶς παρομοία μὲ τὴν διατύπωσιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844, καὶ διετυπώθη κατὰ τὸν αὐτὸν ἀκριβῶς τρόπον καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1862. Εἰς τὸ Σύνταγμα τῆς Δημοκρατίας τοῦ 1927 ἐγένετο τροποποίησις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Προσετέθη δηλαδὴ εἰς τὸ ἄρθρον 13 τοῦ Συντάγματος εἰς τὸ τέλος: «......καθ’ ὃν τρόπον θέλει ὁρίσει ὁ νόμος». Εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία συνεστήθη καὶ εἰργάσθη μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1935, ἡ ὁποία ἦτο μικτή, κοινοβουλευτικὴ καὶ ἐξωκοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, προὐτάθη ὅπως προστεθῇ διάταξις παρομοία μὲ τὴν διάταξιν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Γερμανικοῦ Συντάγματος τοῦ ἄρθρου 123 κατὰ τὴν ὁποίαν, δὲν ἀπαγορεύεται ἡ παρουσία τῆς Ἀστυνομίας εἰς τὰς δημοσίας συναθροίσεις ἐν κλειστῷ χώρῳ. Κατὰ τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ Γερμανικοῦ Συντάγματος παρέχεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ ὁρίζῃ διὰ τὰς ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεις ὡς ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν τῆς Ἀστυνομίας, τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαγορεύῃ διὰ τὸν κίνδυνον τῆς δημοσίας ἀσφαλείας τὰς συναθροίσεις. Καὶ ὑπῆρχε μία διάταξις ὅτι αὐτὴν τὴν ἀπαγόρευσιν δύναται νὰ τὴν κανονίζῃ Ἐπιτροπὴ μικτὴ ἐκ δικαστικῶν καὶ διοικητικῶν ὑπαλλήλων. Δηλαδὴ ἔκτοτε, προπολεμικῶς διὰ τὸν κίνδυνον τῆς προσβολῆς τῆς δημοσίας τάξεως ἐκρίθη ὅτι δύνανται νὰ λαμβάνωνται μέτρα ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας περιοριστικὰ τῶν ὑπαιθρίων συναθροίσεων καὶ τῶν ἐν κλειστῷ χώρῳ συναθροίσεων. Εἰς τὸν Ο.Η.Ε., εἰς τὸν ὁποῖον ὡς γνωστὸν ἀπὸ πέρυσι ἔχει συσταθῆ εἰδικὸν τμῆμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύονται ὅλα τὰ Ἔθνη τὰ μετέχοντα τοῦ Ὀργανισμοῦ, συνεζητήθησαν τὰ ζητήματα αὐτὰ τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀτόμου καὶ τοῦ πολίτου. Εἰς τὸν καταστατικὸν χάρτην ἔχουν διατυπωθῆ αἱ διατάξεις αὐταὶ αἱ ἀναφερόμεναι εἰς ὅλας τὰς ἀτομικὰς ἐλευθερίας καὶ τὰ ἀτομικὰ δικαιώματα κατὰ τρόπον λίαν περιοριστικὸν καὶ ὅπως θὰ ἔλεγέ τις κατὰ τὸν νεολογισμόν, ἀντιδραστικόν. Διότι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ὅπως ἀκόμη καὶ τὰ δικαιώματα τῆς ἐλευθερίας τοῦ συνεταιρίζεσθαι περιορίζονται ἀπὸ μίαν γενικὴν διάταξιν: «Ἐφ’ ὅσον δὲν προσβάλλουν τὴν δημοσίαν τάξιν». Εἰδικῶς διὰ τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον, ἔχει διατυπωθῆ ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ συνέρχεσθαι εἶναι ἀπόλυτος ὑπὸ τὸν περιορισμὸν τῆς προσβολῆς τῆς δημοσίας τάξεως. Τώρα, ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ὑποβάλλει τὴν τροπολογίαν ἔχει μεταβάλει τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ καὶ ἀντὶ τῆς «ἐν ὑπαίθρῳ συγκεντρώσεως», ἔχει θέσει: «Αἱ δημόσιαι συναθροίσεις...... (ἀναγινώσκει)......». Προφανῶς ἡ τροπολογία αὐτὴ ἔχει τὴν ἔννοιαν καὶ τὸν σκοπὸν ὅπως περιλάβῃ εἰς τὰς δημοσίας συναθροίσεις καὶ τὰς ἐν κλειστῷ χώρῳ. Ἐγὼ δὲν νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι χρειάζεται νὰ ἐπιφέρωμεν καμμίαν ἄλλην τροποποίησιν. Νὰ προσθέσωμεν εἰς τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὑπάρχει καὶ εἰς τὴν διάταξιν περὶ ἐλευθεροτυπίας, ὅτι οἱ Ἕλληνες ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ἡσύχως καὶ ἀόπλως, τηροῦντες τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, ὅπως εἶναι ἀμέσως κατωτέρω εἰς τὸ ἄρθρον 6 τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὑποθέτω ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καλύπτομεν ὅλας αὐτὰς τὰς προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι τίθενται, καίτοι γενικώτερον θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ παρατηρήσῃ ὅτι, ἐφ’ ὅσον εἰς τὸ νέον Σύνταγμα ἔχομεν περιλάβει τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος τῆς Βαϊμάρης περὶ ἀναστολῆς τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ θέσωμεν εἰδικοὺς περιορισμοὺς καὶ εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ Συντάγματος τὸ προβλέπον τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι. Μόνον ἡ προσθήκη αὐτή: «Τηροῦντες τοὺς νόμους τοῦ Κράτους» καὶ ἡ ἄλλη, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927: «......ὡς ὁ νόμος θέλει ὁρίσει», εἶναι δυνατὸν νὰ προΐδῃ τὰς περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἐπέμβῃ ἡ Ἀστυνομία καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι. Ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐλήφθη τὸ κάτωθι τηλεγράφημα: Πρόεδρον Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας Ἰωάννην Θεοτόκην Ἀθήνας. Ἀγγείλατε παρακαλῶ Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι σήμερον Αʹ Σῶμα Στρατοῦ, μετὰ κατάληψιν Κερασσόβου, κατέλαβε Κάμενικ ἐπὶ τῆς μεθορίου καὶ Μογγολίβο στόπ. Βʹ Σῶμα Στρατοῦ κατέλαβε περίφημον Ἀμιούδαν.

Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ

Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν (Ἅπαντες οἱ βουλευταὶ ἐγείρονται χειροκροτοῦντες καὶ ζητωκραυγάζοντες ὑπὲρ τοῦ Ἐθνικοῦ Στρατοῦ).

§11Α. ΚΑΡΑΘΟΔΩΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀποστείλωμεν συγχαρητήριον τηλεγράφημα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ ἐπρολάβατε. Βεβαίως νὰ ἀποστείλωμεν, καὶ ζητῶ ὅπως μὲ ἐξουσιοδοτήσητε πρὸς τοῦτο.

§13ΑΠΑΝΤΕΣ ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§14Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, ἔλαβον καὶ ἐγὼ παρόμοιον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον δὲν ὁμιλεῖ περὶ Σωμάτων Στρατοῦ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ τὸ ἀκόλουθον σῆμα ἀπολύτου προτεραιότητος: «Ὑπουργὸν Στρατιωτικῶν Γ. Στρᾶτον. Ζώνην ἐπιχειρήσεων. Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, βαθύτατα συγκεκινημένη, ἐπὶ χαρμοσύνῳ ἀγγέλματί σας, ἐκφράζει ἐγκάρδια συγχαρητήρια δι’ ὑμῶν, εἰς γενναίας ἐνόπλους δυνάμεις, εὐχομένη συνέχισιν πατριωτικοῦ των ἄθλου.

ΙΩΑΝΝΗΣ ΘΕΟΤΟΚΗΣ

Πρόεδρος τῆς Βουλῆς». (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10. Ὁ κ. Παπαδῆμος ἔχει τὸν λόγον.

§17Α. ΠΑΠΑΔΗΜΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ συζήτησιν 10 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος κατὰ τὴν κρίσιν μου δὲν χρήζει οὐδεμιᾶς μεταρρυθμίσεως. Κατὰ συνέπειαν αἱ τροπολογίαι τόσων ἀξιοτίμων κ. συναδέλφων, ὅσον καὶ ἄλλων τινῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν ὀρθῶς μίαν Ἐπιτροπὴν ..... (δὲν ἠκούσθη) .... τροπολογίας, νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτοι. Τὸ ἄρθρον 10 τοῦ Συντάγματος λέγει ἐπὶ λέξει: «Οἱ Ἕλληνες ἔχουν τὸ δικαίωμα... ....... (ἀναγινώσκει)......... Προφανῶς ἐὰν τὸ ἄρθρον τοῦτο συνετίθετο ὄχι κατὰ τὸ ἔτος 1864, ὁπότε ὑπῆρχεν ἡ ἀνάγκη τῆς τοιαύτης καταρτίσεώς του, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἡ λέξις «ἀόπλως». Εἰς μίαν χώραν κατοικουμένην ἀπὸ ἀνθρώπους πολιτισμένους, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ οὔτε νόμος, οὔτε θεμελιώδης διάταξις ἐντεταγμένη ἐν τῷ Συντάγματι διὰ τῆς ὁποίας νὰ διακηρύσσεται ὅτι δύνανται οἱ πολῖται νὰ συνέρχωνται ἡσύχως μέν, ἀλλὰ ἀόπλως. Ἔνοπλος συνάθροισις πολιτῶν δὲν εἶναι, οὔτε ὑπάρχει, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ εἰ μὴ μόνον εἰς πολιτείας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ἀποκατασταθῆ εἰς ἔννομον Κράτος. Κατὰ τὸ ἔτος 1864 ὑπῆρχον οὐσιώδεις λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἔπρεπε νὰ τεθῇ ἡ διάταξις διὰ τῆς ὁποίας ἐπετρέπετο νὰ συνέρχωνται οἱ πολῖται ἀόπλως, διότι ἡ κατάστασις τοῦ Κόμματος τοῦ Κομμουνιστικοῦ, αὐτὴ ἡ ἔννοια τῆς ἀναρχίας ὑπῆρχε τότε... (δὲν ἠκούσθη)... Ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ πιστεύω ὅτι δὲν χρειάζεται νὰ ὑπάρχῃ ἡ διάταξις αὐτή, περισσότερον καθωρισμένη καὶ σαφεστέρα ἀπὸ τὸν καθορισμὸν τοῦ ὁποίου ἔτυχε κατὰ τὸ 1864, καὶ ὕστερον κατὰ τὸ 1911, εἶναι ὅτι ὑπῆρξαν καὶ ρήτορες καὶ μεγάλοι πατέρες τοῦ Ἔθνους κατὰ τὸ 1864, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὴν ἀναγραφὴν τοῦ ἄρθρου, διότι ἡ ἔννοια τοῦ συνέρχεσθαι εἶναι ἔννοια παραδεδεγμένη εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἀνθρώπων, ὄχι μόνον τῶν πολιτισμένων, ἀλλὰ ὅλων τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀποτελεῖ... (δὲν ἠκούσθη).... Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι τὸ πνεῦμα τῶν διατάξεων τῶν θεμελιωδῶν ποὺ ἀποτελοῦν τὸ ἄγραφον Σύνταγμα τῆς Ἀγγλίας δὲν ἔχει διατάξεις περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ συνέρχεσθαι. Παρὰ ταῦτα τὸ Ἀγγλικὸν πολίτευμα χάρις εἰς τὴν ὁμολογίαν τῶν δικαστηρίων τῶν ὁρκωτῶν καὶ τὴν πρᾶξιν τῶν ἀρχῶν τῶν διοικητικῶν, καθώρισεν, ἐθέσπισε καὶ ἐπέβαλε τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι καὶ τὸ ἐπέβαλε κατὰ τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ ἀποτελῇ ὑπόδειγμα διὰ τὰς ἄλλας πολιτείας καὶ τὰ ἄλλα Κράτη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει καὶ ἀναγράφεται εἰς τὸ Σύνταγμά των. Μόνον κατὰ τὸ 1872 ἐν Ἀγγλίᾳ ἐθεσπίσθη νόμος δυνάμει τοῦ ὁποίου καθιερώθη τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι.... (δὲν ἠκούσθη)....Λάβετε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι τὸ πνεῦμα τῶν δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι δὲν προκύπτει αὐτοτελῶς ἐκ τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ προκύπτει ἐκ τῶν ἐλευθεριῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς τοὺς ἀνθρώπους τοὺς διαβιοῦντας εἰς Κράτη πεπολιτισμένα, τὸ ὁποῖον δικαίωμα δὲν δύναται νὰ ἀφαιρέσῃ οὐδεὶς νόμος ἢ οὐδεμία διάταξις, ἔστω καὶ διάταξις Συνταγματική. Πέραν τούτου ἐρωτᾶται, ἐὰν ἡ διάταξις ὀρθῶς ἔχῃ ἢ ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ κάμωμεν διάκρισιν μεταξὺ τῶν δημοσίων συναθροίσεων καὶ τῶν συναθροίσεων τῶν ἐν ὑπαίθρῳ. Διότι εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν νομοθεσίαν ὑπάρχουν αἱ λεγόμεναι κατασταλτικαὶ διατάξεις καὶ αἱ λεγόμεναι προληπτικαί. Κατασταλτικαὶ μὲν ὅταν πρόκειται περὶ δημοσίων συναθροίσεων, προληπτικαί, ὅταν πρόκειται περὶ ἐν ὑπαίθρῳ συγκεντρώσεως. Κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ μέχρι τοῦδε πρᾶξις, ἀποδεικνύει ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως αὐτῆς, ὡς ἔχει, ἀπήλαυσε τόσην ἐλευθερίαν ὥστε νὰ μὴ βάλωμεν οὔτε μείζονα ἐλευθερίαν αὐτῆς, οὔτε ἐλάσσονα αὐτῆς. Ἄλλωστε τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος καθορίζει σαφῶς τὴν κατάστασιν ἐκείνην ἢ τὰς καταστάσεις ἐκείνας κατὰ τὰς ὁποίας δύναται νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ὥστε ἐὰν ἡ διάταξις ἐκείνη μείνῃ ὡς ἔχει θὰ ἀποδειχθῇ καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς ἄλλους μνημονεύοντας τὰς διατάξεις τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος καὶ τοῦ πολιτεύματός μας ὅτι ὀρθῶς μέχρι τοῦδε ἀπήλαυσε μιᾶς ἐλευθερίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὀρθῶς καὶ δικαίως τὰ δικαστήρια τὴν ἐλευθερίαν αὐτὴν ἐσεβάσθησαν καὶ κατωχύρωσαν. (Χειροκροτήματα).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Τσάτσος ἔχει τὸν λόγον.

§19Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ θέμα ἀρχίζει νὰ ἐξαντλῆται. Τὸ θέμα τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, εἶναι ἐὰν θὰ ἀντικαταστήσωμεν τὴν λέξιν «ἐν ὑπαίθρῳ» μὲ τὴν λέξιν «ἐν δημοσίᾳ συναθροίσει», δηλαδὴ ἐὰν θὰ ἐπιτρέπεται ἡ διάλυσις ὅλων τῶν δημοσίων συναθροίσεων ἢ μόνον τῶν ἐν ὑπαίθρῳ δημοσίων συναθροίσεων. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν. Τὰ Συντάγματα τοῦ 1864 καὶ τοῦ 1844, θέτουν ὡς βάσιν τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τοῦ συνέρχεσθαι, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι, εἰς πᾶσαν περίπτωσιν τὸ συνέρχεσθαι εἶναι ἐλεύθερον, καὶ ὅτι εἰς τὰς δημοσίας συναθροίσεις, ἁπλῶς παρίσταται ἡ ἀστυνομία. Θεσπίζει δὲ μίαν ὡρισμένην ἐξαίρεσιν, τὴν ἐξαίρεσιν τῶν ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεων. Διατί θεσπίζει αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν; Διότι, αἱ μὴ ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεις, αἱ γινόμεναι ἑπομένως εἰς χῶρον κλειστόν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι θορυβώδεις, ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν ἀποτελοῦν μίαν ἀφετηρίαν ἄλλων ἐνεργειῶν, κλονιζουσῶν τὴν δημοσίαν τάξιν, εἶναι πάντως τοιαύτης φύσεως, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀμέσως ἐπικίνδυνοι. Καὶ ἔχομεν, ἕνα διαχωρισμὸν εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ συνέρχεσθαι, μεταξὺ ἐκείνων τῶν συναθροίσεων αἱ ὁποῖαι ἐνδέχεται νὰ γίνουν ἀμέσως ἐπικίνδυνοι, καὶ τῶν συναθροίσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐνδέχεται καθ’ ὅλας τὰς πιθανότητας νὰ γίνουν ἐπικίνδυνοι. Καί, ἡ διάκρισις μεταξὺ τῶν ἐν ὑπαίθρῳ καὶ μὴ ἐν ὑπαίθρῳ, αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει. Δίδει τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως, διὰ τὰς ἐνδεχομένως δυναμένας νὰ καταστῶσιν ἐπικίνδυνοι, καὶ δὲν τὸ δίδει διὰ τὰς ἄλλας.

§20ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπαγορεύσεως, ὄχι διαλύσεως.

§21Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Καὶ τῆς ἀπαγορεύσεως, βεβαίως. Τώρα, κύριοι, ἐρωτᾶται: Ὅταν ἐμποδίζωμεν τὴν ἐπέκτασιν τῆς ἀπαγορεύσεως εἰς ὅλας τὰς δημοσίας συναθροίσεις, δίδομεν λαβήν, εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ὑπαρχόντων κινδύνων; Κάθε φορὰν ποὺ θεσπίζομεν μίαν ἀτομικὴν ἐλευθερίαν, δημιουργοῦμεν ταὐτοχρόνως τὸ ἐνδεχόμενον ὡρισμένων κινδύνων καταχρήσεων. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξουν ἐλευθερίαι, χωρὶς τὸ ἐνδεχόμενον μιᾶς καταχρήσεως τῶν ἐλευθεριῶν, καὶ ἑπομένως, χωρὶς νὰ δημιουργοῦνται κίνδυνοι. Ποῖοι εἶναι οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους θεσπίζομεν; Εἶναι τόσον μεγάλοι ὥστε νὰ πνίξωμεν μίαν ἀτομικὴν ἐλευθερίαν, χάριν τῆς ἀσφαλείας τοῦ συνόλου, ἢ δὲν εἶναι τόσον μεγάλοι, καὶ ποῦ θὰ χαράξωμεν τὸ ὅριον; Τὸ μὲν ὅριον τὸ χαράσσει εἰς τὴν διάκρισιν τῶν δημοσίων ἐν ὑπαίθρῳ καὶ μὴ ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεων, τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911. Οἱ δὲ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι προτείνουν τροπολογίαν, θέλουν νὰ τὸ χαράξουν, ἂς εἴπωμεν, κἄπως δεξιώτερα, δηλαδὴ νὰ ἀπαγορεύσουν ὅλας τὰς δημοσίας συναθροίσεις. Ποῖοι κίνδυνοι ὑπάρχουν ἀπὸ συναθροίσεις δημοσίας, γινομένας εἰς κλειστὸν χῶρον; Ἐγὼ δὲν εἶναι τόσοι, ὥστε, νὰ μᾶς ἀναγκάσουν νὰ περιορίσωμεν τὴν ἀτομικὴν αὐτοῦ ἐλευθερίαν. Πρῶτον, εἰς τὰς δημοσίας συναθροίσεις παρίσταται ἡ ἀστυνομία. Ὅταν παρίσταται ἡ ἀστυνομία καὶ διαπράττεται οἱονδήποτε ἀξιόποινον ἀδίκημα, ἔχει ἡ ἀστυνομία δικαίωμα νὰ ἐπέμβῃ καὶ νὰ συλλάβῃ τοὺς ἀδικοπραγοῦντας. Ἑπομένως, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἰς μίαν συγκέντρωσιν εἰς κλειστὸν χῶρον, θὰ διαπραχθῇ ἀδίκημα κολαζόμενον ἀπὸ τὸν ποινικὸν νόμον, θὰ ἐπέμβῃ ἡ ἀστυνομία καὶ θὰ τὴν διαλύσῃ. Πλὴν τούτου ὅμως, ἔχομεν τὸ ἄρθρον περὶ ἀναστολῆς τῶν ἀτομικῶν ἐλευθεριῶν εἰς περίπτωσιν κινδύνου τῆς δημοσίας τάξεως. Ἐὰν λοιπόν, εὑρισκόμεθα εἰς μίαν ἐποχὴν πολέμου ἢ ταραχῶν ἐσωτερικῶν, δὲν θὰ ὑπῆρχε κἂν τὸ ἄρθρον 10, δὲν θὰ ὑπῆρχε κἂν αὐτὴ ἡ ἀτομικὴ ἐλευθερία, καὶ τώρα συζητοῦμεν ἂν πρέπει νὰ τὴν περιστείλωμεν καὶ εἰς τὰς ὁμαλὰς περιόδους. Τέλος, ἐὰν δημιουργῆται ἕνας κίνδυνος, δημιουργεῖται ἀπὸ τὴν παρερμηνείαν τῆς ἐννοίας τοῦ «ἐν ὑπαίθρῳ». Πράγματι, ὁ κ. Σφαέλλος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ ὁ κ. Ἀλιβιζᾶτος, εἶχον κάμει μίαν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ συνομολογῶ ὡς ἀπαραίτητον. Τὸ Στάδιον καὶ ὁ «Παναθηναϊκός», εἶναι χῶροι, οἱ ὁποῖοι εἶναι μὲν κλειστοὶ ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ ἐμπέσουν εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ μὴ ὑπαιθρίου χώρου, διότι δὲν εἶναι ἐστεγασμένοι, κακῶς ἐθεωρήθησαν ὡς χῶροι κλειστοί, ὅπου γίνονται μὴ ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεις. Αὐτὸ ἀσφαλῶς, εἶναι σφάλμα καὶ ὀφείλομεν νὰ περιστείλωμεν, ὄχι τὴν ἀτομικὴν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐν ὑπαίθρῳ χώρου. Αὐτὴν τὴν περιστολήν, τὴν ὁποίαν κάμει δεξιώτατα ἡ διατυπωθεῖσα τροπολογία, τὴν δέχομαι ἀπολύτως καὶ καταλήγομεν εἰς τὸ ἴδιον σχεδὸν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον θέλετε σεῖς, μὲ μίαν περιστολήν. Ἐὰν λοιπόν, εἴπωμεν, ὅτι ἀρνούμεθα τὸ δικαίωμα τῆς ἀπαγορεύσεως συναθροίσεως εἰς κλειστὸν χῶρον, τότε, εἰς πᾶσαν περίπτωσιν ὅπου πράγματι ὑπάρχει ἕνας ἐνδεχόμενος κίνδυνος δημιουργίας ταραχῶν, ὅταν δηλαδή, ὁ χῶρος δὲν εἶναι ἐστεγασμένος, ἔχομεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον μᾶς παρέχει τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ νόμος, νὰ ἀπαγορεύσωμεν τὴν συνάθροισιν. Εἰς κλειστὸν χῶρον, ἔστω καὶ ἂν συνέλθουν 5, 6, 8 χιλιάδες ἄνθρωποι, ὅταν εἶναι κλειστὸς ὁ χῶρος καὶ ἐστεγασμένος, εἶναι δηλαδὴ χῶρος δυνάμενος νὰ περικυκλωθῇ ἀπὸ τὴν ἀστυνομίαν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ἄμεσος κίνδυνος, εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶμεν πιθανότητας ταραχῶν καὶ δι’ αὐτὸ πράγματι δὲν εἶναι σκόπιμον νὰ περιστείλωμεν τὴν ἀτομικὴν αὐτὴν ἐλευθερίαν. Ἀντιθέτως νομίζω, ὅτι, ἐὰν διὰ τῆς προταθείσης ἑρμηνευτικῆς δηλώσεως δημιουργήσωμεν μίαν περιστολὴν τῆς ἀτομικῆς αὐτῆς ἐλευθερίας, κάμνομεν ἓν σφάλμα καὶ πολιτικὸν καὶ ψυχολογικόν. Πέραν δὲ τούτου θὰ ἤθελον νὰ συστήσω εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους, νὰ σκέπτωνται, ὅτι ὅταν θεσπίζωμεν ἓν Σύνταγμα δὲν τὸ θεσπίζομεν ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ εἴμεθα ἡμεῖς πάντοτε οἱ κυρίαρχοι τῆς καταστάσεως. Θὰ ἔλθῃ ἐποχή, ὅπου ἡμεῖς θὰ εἴμεθα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ θέλωμεν νὰ κάμωμεν μίαν εἰρηνικὴν καὶ ἥσυχον συνάθροισιν καὶ οἱ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ θὰ μᾶς θεωροῦν ταραχοποιοὺς καὶ θὰ μᾶς τὴν ἀπαγορεύσουν καὶ τότε θὰ μεταμεληθῶμεν διὰ τὴν περιστολὴν τῶν ἀτομικῶν ἐλευθεριῶν, τὴν ὁποίαν ὅλοι μὲ τὴν σειράν μας ἐδοκιμάσαμεν καὶ τὴν ὁποίαν ὅταν εἴμεθα ἐν τῇ ἐξουσίᾳ λησμονῶμεν καὶ τὴν ἐνθυμούμεθα ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς τὰ ξερονήσια τοῦ Αἰγαίου. Δι’ αὐτό, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἀνάγκην τροποποιήσεως τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Ὄσον ἀφορᾷ τὴν σκέψιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ροδόπης συνάδελφος διετύπωσεν, τὴν πρὸς τὸ ἄοπλον καὶ ἥσυχον, καὶ ἐγὼ θεωρητικῶς συμφωνῶ μαζί του, ἀλλὰ δὲν μοῦ ἀρέσει αὐτὴ ἡ λέξις «ἄοπλος» νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅταν εἶναι αὐτονόητον, ὅτι ἡ ἔνοπλος συνάθροισις ἀπαγορεύεται. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὸ ὑπάρχον ἄρθρον, μὲ μόνην τὴν προσθήκην τῆς ἑρμηνευτικῆς δηλώσεως, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερα.

§22Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἕν παράδειγμα ἐπὶ τῆς ἰδικῆς σας ὑπουργίας. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι σᾶς ἐζήτησα τότε ἄδειαν δημοσίας συναθροίσεως ἐν κλειστῷ χώρῳ καὶ δὲν μοῦ τὴν ἐδώσατε, διότι τὴν ἐχαρακτηρίσατε ὡς ἐπικίνδυνον.

§23Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τότε εὑρισκόμην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπαγορεύσω ὅλας τὰς κομμουνιστικὰς συγκεντρώσεις, χωρὶς νὰ ἔχω τὰ μέσα νὰ τὸ κάμω, παρὰ ἀπαγορεύων ὅλας, καὶ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν ἐπικίνδυνοι.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κώης ἔχει τὸν λόγον.

§25Θ. ΚΩΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἐπρόκειτο τὸ ἄρθρον 10 τοῦ ἀναθεωρηθέντος τῷ 1911 Συντάγματος, τὸ ἀφορῶν τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι τῶν Ἑλλήνων, νὰ διατηρηθῇ ἐν ἰσχύϊ, ὡς ἔχει, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ λάβωμεν τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐνῶ ἡ ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴ προέτεινε διὰ τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ σχεδίου αὐτῆς τὴν διατήρησιν τοῦ ἰσχύοντος ἄρθρου 10, ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν τεσσάρων βουλευτῶν κ.κ. Κ. Θεοφανοπούλου, Π. Χατζηπάνου, Θ. Τσάτσου καὶ Ε. Λουλακάκη, προτείνει οὐσιώδη τροποποίησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν «αἱ δημόσιαι συναθροίσεις δύνανται νὰ ἀπαγορευθῶσιν’ ἄν ἐκ τούτων ἐπίκειται κίνδυνος εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν», ἐνῶ δηλαδὴ κατὰ τὸ ἰσχῦον ἄρθρον 10 «μόνον αἱ ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεις δύνανται νὰ ἀπαγορευθῶσιν, ἂν ὡς ἐκ τούτων ἐπίκειται κίνδυνος εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν», κατὰ τὴν προτεινομένην μεταρρύθμισιν ἡ τοιαύτη ἀπαγόρευσις ἐπεκτείνεται ἄνευ οὐσιαστικῆς ἀνάγκης ἐπὶ πάσης δημοσίας συναθροίσεως. Νομίζομεν, ὅτι ἡ βαθυτέρα διερεύνησις τῆς ἐννοίας τοῦ ἰσχύοντος ἄρθρου 10 καθιστᾷ ματαίους τοὺς φόβους, ὑφ’ ὧν κατεχόμενοι προέτειναν οἱ τέσσαρες συνάδελφοι τὴν τροποποίησιν. Ἐμμένομεν δὲ εἰς τὴν ἀρχήν, ἥν ἐτονίσαμεν ὁμιλοῦντες ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3, ὅτι ἄνευ ἀνάγκης θεραπείας ὑπερτάτου συμφέροντος τοῦ Κράτους καὶ τοῦ λαοῦ δὲν πρέπει νὰ γίνωνται δεκταὶ τροπολογίαι, αἵτινες, οὐδὲν προσφέρουσαι, θὰ ἐξέθετον ἡμᾶς ὡς περιορίζοντας καθιερωμένας ἀπὸ πολλοῦ ἀτομικὰς τῶν Ἑλλήνων ἐλευθερίας, ὡς ἡ τοῦ συνέρχεσθαι. Ἔτι δὲ πλέον, διότι ἡ ἀτομικὴ αὕτη ἐλευθερία ἀσφαλιζομένη εἰς Ἕλληνας πολίτας ἀποτελεῖ κατὰ τὸ πλεῖστον ἄσκησιν πολιτικοῦ δικαιώματος, διότι οἱ συνερχόμενοι συζητοῦσι καὶ λαμβάνουσι ἀποφάσεις σχετιζομένας πρὸς τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας ἐν γένει. Οὕτω δέ, περιορίζοντες τὰς ἀτομικὰς ἐλευθερίας, θὰ ἐνεφανίζομεν τὸ Σύνταγμα ὡς ἀνελεύθερον παρέχοντες ἄνευ ἀνάγκης εὐχάριστον πολλάκις εὐκαιρίαν ἐπικρίσεων ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ ἐξωτερικῷ. Ἀληθῶς, κατὰ τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 10, οἱ Ἕλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ἡσύχως καὶ ἀόπλως. Ἡ ἐλευθερία αὕτη τοῦ συνέρχεσθαι εἶναι λογικὴ συνέπεια τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐλευθέρως κινεῖσθαι ἐν τῷ χώρῳ, τῆς λεγομένης φυσικῆς, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς περὶ ἐλευθερίας τῆς σκέψεως καὶ γνώμης συνταγματικὰς διατάξεις ἐλευθερίας. Ἀλλ’ οὐδαμῶς εἶναι ἀπόλυτος, διότι οἱ Ἕλληνες ἔχουσι κατ’ αὐτὴν τὸ δικαίωμα τοῦτο, κινούμενοι ἐντὸς τῶν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν συναδόντων πρὸς αὐτὸ τεθειμένων ὁρίων. Δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι πρὸς ἀξιοποίνους, παρανόμους σκοπούς, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἡ ἀστυνομικὴ Ἀρχὴ καὶ ἡ δικαστικὴ κατὰ τοὺς ὅρους τῶν νόμων, ὑποχρεοῦνται νὰ ἐπέμβωσιν, ἐπιτρεπομένων καὶ συλλήψεων, ὡς οἱ νόμοι ὁρίζουσιν. Δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι πρὸς συνωμοτικοὺς ἢ στασιαστικοὺς ἐπὶ παραδείγματι σκοπούς, οὐδαμῶς ἀναγνωρίζεται οὔτε προστατεύεται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος περὶ οἱασδήποτε συναθροίσεως καὶ ἂν πρόκειται, εἴτε ἰδιωτικῆς, εἴτε δημοσίας, εἴτε δημοσίας ἐν κλειστῷ χώρῳ, εἴτε ἐν ὑπαίθρῳ. Βεβαίως ἐπὶ τῆς ἰδιωτικῆς συναθροίσεως, ἤτοι τῆς ἐν ἰδιωτικῷ χώρῳ κατὰ τὴν συνάθροισιν ὡρισμένων, κατόπιν ὀνομαστικῶν προσκλήσεων προσώπων, θὰ τηρηθῶσι καὶ οἱ ὅροι τῶν νόμων οἱ ἐπιτρέποντες εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις τὴν παραβίασιν τοῦ οἰκιακοῦ ἀσύλου. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ δημοσίας συναθροίσεως, εἴτε ἐν κλειστῷ χώρῳ, εἴτε ἐν ὑπαίθρῳ, ἡ ἀστυνομία δύναται καὶ ὀφείλει προλαμβάνουσα τὸ ἀποφασισθὲν ἔγκλημα καὶ ἔχουσα πείθοντα στοιχεῖα, νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν πρὸς παρανόμους σκοποὺς ἐπικειμένην συνάθροισιν. Ἀληθῶς, ἐπὶ τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας τοῦ συνέρχεσθαι δὲν ἀπαγορεύεται πᾶν προληπτικὸν μέτρον, ὡς ἐπὶ τῆς διὰ τοῦ ἄρθρου 14 ἐξασφαλιζομένης ἐλευθερίας τοῦ τύπου. Ἑπομένως, δύναται νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ πρὸς ἀξιοποίνους πράξεις συγκέντρωσις. Ἄν ἡ ἀστυνομία προβῇ εἰς κατάχρησιν ἐξουσίας, προβάλλει θέμα ἐλέγχου καὶ ἐπιβολῆς κυρώσεων. Πρόκειται λοιπόν, περὶ συναθροίσεων δημοσίων, αἵτινες ἔχουσι σκοποὺς νομίμους. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ἐπὶ τούτων καίτοι δὲν σκοπεῖται ἐξ ἀρχῆς ἡ διατάραξις τῆς τάξεως, δύναται, λόγῳ π.χ. ἐξάψεως τῶν παθῶν νὰ διαταραχθῇ αὕτη, διὰ τοῦτο κατὰ τὸ ἰσχῦον ἄρθρον 10 τοῦ Συντάγματος αἱ μὲν ἐν κλειστῷ χώρῳ πρὸς νομίμους πάντοτε σκοποὺς ἐπιτρέπονται πάντοτε, ἐπὶ δυνητικῇ μόνον παρουσίᾳ κατ’ αὐτὰς τῆς ἀστυνομίας, αἱ ἐν ὑπαίθρῳ δ’ ὅμως, δύνανται νὰ ἀπαγορευθῶσιν, ἂν ἐκ τούτων ἐπίκειται κίνδυνος εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Εἶναι εὔλογος ἡ διάκρισις μεταξὺ τῶν δύο περιπτώσεων, διότι ἐπὶ μὲν τῆς ἐν κλειστῷ χώρῳ συναθροίσεως εἶναι δυνατὴ ἡ ἐν περιπτώσει ταραχῶν τελεσφόρος ἐπέμβασις τῆς παρισταμένης ἀστυνομίας, λίαν δὲ δυσχερὴς ἐπὶ τῆς ἐν ὑπαίθρῳ. Ὀρθοτάτη, λοιπόν, καὶ οὐσιαστικῶς δεδικαιολογημένη ἡ διάκρισις. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν τεσσάρων βουλευτῶν, ὑπολαβοῦσα φαίνεται, ὅτι βάσει τοῦ ἰσχύοντος ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ἡ ἁρμοδία ἀρχὴ δὲν δύναται νὰ ἀπαγορεύσῃ τὰς ἐπὶ παρανόμοις σκοποῖς ἐν κλειστῷ χώρῳ συγκεντρώσεις, ἠθέλησε καὶ ταύτας νὰ ἐξαρτήσῃ ἐκ τῆς ἀδείας τῆς ἀρχῆς, ἣν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀρνῆται αὕτη κατὰ τὸ δοκοῦν, καίτοι πρόκειται περὶ δημοσίας συναθροίσεως ἐν κλειστῷ χώρῳ οὐχὶ πρὸς παρανόμους σκοπούς. Βεβαίως, ἡ Νομοθετικὴ ἐξουσία δύναται διὰ νόμου νὰ ρυθμίσῃ ἐν γένει τοὺς ὅρους τῶν τοιούτων συγκεντρώσεων, οἷον νὰ ἐξαιρέσῃ τούτων ὡρισμένας ζώνας τῆς πόλεως, τοῦτο δὲ δύναται νὰ πράξῃ καὶ ἡ ἁρμοδία ἀρχὴ ἐν συγκεκριμένῃ περιπτώσει περὶ πάσης δημοσίας συναθροίσεως. Ἄν ὅμως θεσπίσωμεν διάταξιν, ὅτι πᾶσα δημοσία συνάθροισις καὶ ἐν κλειστῷ χώρῳ ἐπιτρέπεται μὲν, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται ἡ ἀπαγόρευσις ταύτης ἐν εἰδικῇ περιπτώσει ἐκ τῆς ἀδείας τῆς ἁρμοδίας Ἀρχῆς, τοῦτο ἰσοδυναμεῖ πρὸς κατάργησιν τοῦ ὑφισταμένου δικαιώματος τοῦ συνέρχεσθαι δημοσίᾳ ἐν γένει, ἀφοῦ αἱ μὲν ἐν ὑπαίθρῳ κατὰ τὸ ἰσχῦον ἄρθρον δύνανται νὰ ἀπαγορευθῶσι, κατὰ δὲ τὴν πρότασιν τῶν τεσσάρων συναδέλφων δύνανται νὰ ἀπαγορευθῶσι καὶ αἱ ἐν κλειστῷ χώρῳ, ἐφ’ ὅσον δι’ ἑκατέραν τῶν περιπτώσεων ἐπίκειται κίνδυνος εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Οὕτω, λοιπόν, διὰ τῆς προτάσεως ταύτης εἰσάγεται τὸ προληπτικὸν σύστημα ἐπὶ πάσης δημοσίας συναθροίσεως. Ἀλλ’ ὅπου ἐπεμβαίνουσα ἡ Ἀρχὴ προληπτικῶς δύναται νὰ ἀποκλείσῃ τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος, ἐκεῖ σχεδὸν δικαίωμα ἐκ τοῦ Συντάγματος ἀσφαλιζόμενον δὲν ὑπάρχει, ὡς ἐπιτυχῶς ἐλέχθη. Δὲν συνήλθομεν, ὅθεν, ἐδῶ, ἵνα καταργήσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίᾳ συνέρχεσθαι καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιδοκιμάσωμεν τὴν προτεινομένην ὑπὸ τῶν τεσσάρων μεταρρύθμισιν. Θὰ ἐπεθυμοῦμεν δὲ τὸ καθ’ ἡμᾶς νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτῆς. (Χειροκροτήματα).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Καλλίας ἔχει τὸν λόγον.

§27Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἐπίστευα, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ ἄρθρον 10 δὲν θὰ προεκάλει καμμίαν συζήτησιν. Εἶναι τὸ αὐτὸ εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864, εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927, μὲ μίαν μικρὰν προσθήκην: «ὡς θέλει ὁρίσει ὁ νόμος», καὶ εἶναι τὸ αὐτὸ εἰς τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος. Ἐπίστευον, ὅτι, ὅπως καὶ ἄλλα ὡρισμένα ἄρθρα, οὕτω θὰ ἐνέκρινεν ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἄρθρον αὐτό. Βλέπω, ὅμως, ὅτι ὑπεβλήθησαν διάφοροι τροπολογίαι καὶ δὲν λαμβάνω τὸν λόγον παρὰ μόνον διότι φοβοῦμαι τὸν κίνδυνον κατὰ τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν. Γεννᾶται ἡ ἐντύπωσις, ὅτι αἱ τροπολογίαι αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν προστατεύουν ἀπὸ ἕνα ὑπαρκτὸν κίνδυνον, ἀπὸ τὸν κίνδυνον τοῦ κομμουνισμοῦ. Εἶναι βαρεῖα πλάνη τοῦτο. Ἰσχύει σήμερον ψήφισμα, τὸ ὁποῖο ἔχει θέσει τὸν κομμουνισμὸν ἐκτὸς νόμου, ἐκτὸς τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου. Ἄν τὸ ψήφισμα τοῦτο καταργηθῇ, κατὰ τὴν κατάργησιν, διὰ μεταβατικῆς διατάξεως, θὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ τοῦ τὶ θὰ συμβαίνῃ μὲ τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα. Ἀλλὰ καὶ εἰς ἣν περίπτωσιν ἀκόμη πρόκειται τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἀπόλυτον νομιμότητα, διότι τοῦτο θὰ ἀπήτει τὴν στιγμὴν ἐκείνην τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀποστέρησις τῆς ἐλευθερίας, ἀφοῦ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ ἔχῃ καταργηθῆ τὸ ψήφισμα καὶ, δεύτερον, θὰ ὑπάρχῃ ὀλιγώτερος κίνδυνος ἀπὸ τὰς δημοσίας συγκεντρώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν γίνονται ἐν ὑπαίθρῳ. Ὁ μόνος κίνδυνος τῶν συγκεντρώσεων εἶναι τὸ ὕπαιθρον, διότι ἀποτελεῖ ἀφετηρίαν ἐπαναστατικῆς ἐξορμήσεως καὶ ὄχι ἡ συγκέντρωσις εἰς χῶρον περιωρισμένον.

§28Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πρῶτον, θέλω νὰ σᾶς δώσω μίαν διασάφησιν, ὅτι ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὑπεστήριξα ἀποβλέπει εἰς τὴν προστασίαν τῆς ἐλευθερίας, ἡ ὁποία ἀπειλεῖται ἀπὸ ἐγκληματίας προδότας. Δεύτερον, θέλω νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἀκριβῶς διότι ἀποβλέπομεν εἰς τὴν προστασίαν τῆς ἐλευθερίας, θέλομεν νὰ ἀποκρούσωμεν ἐπίκαιρον κίνδυνον κατ’ αὐτῆς.

§29Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Σημερινόν.

§30Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Σημερινόν. Ἂν λοιπὸν μὲ πείσετε ὅτι ὑπάρχει ψήφισμα, τὸ ὁποῖον προστατεύει τὴν ἐλευθερίαν, τότε ἐγὼ παραιτοῦμαι τῆς τροπολογίας.

§31Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ὑπάρχουν δύο ψηφίσματα, πλήν....

§32Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλὰ σᾶς εὐχαριστῶ, διότι ἐδηλώσατε ὅτι, ἂν πρόκειται νὰ καταργηθῇ αὐτὸ τὸ ψήφισμα θὰ πρέπει νὰ κάμωμεν κάποιον νόμον, ὅμοιον μὲ τὴν τροπολογίαν αὐτήν.

§33Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ὄχι ὅμοιον πρὸς τὴν τροπολογίαν. Μένει, λοιπόν, ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν θὰ συνέλθουν οἱ κομμουνισταὶ εἰς χῶρον περιωρισμένον, διότι κατηργήθη τὸ ἐν λόγῳ ψήφισμα. Ποία εἶναι ἡ περίπτωσις τοῦ κινδύνου εἰς μίαν τοιαύτην περίπτωσιν; Οὐδεμία. Διότι εἰς τὰς δημοσίας συναθροίσεις παρίσταται ἡ Ἀστυνομία καὶ θὰ δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον. Ἑπομένως, κίνδυνος οὐδείς. Ἡ διάταξις, ὑπάρχει κίνδυνος νὰ στραφῇ κατὰ τῶν νομιμοφρόνων πολιτικῶν κομμάτων, καὶ θὰ σᾶς φέρω δύο παραδείγματα: Εἰς μίαν στιγμὴν ὀξυτάτου προεκλογικοῦ ἀγῶνος, σεῖς ἀγαπητοὶ συνάδελφοι τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαγορεύσετε τὴν συγκέντρωσιν ἡμῶν. Ἢ ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας, ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν, πιθανὸν νὰ ἀπαγορεύσῃ ἰδικήν σας συγκέντρωσιν.

§34Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πῶς σᾶς ἦλθεν εἰς τὸν νοῦν ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας;

§35Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἔκαμα ὑπόθεσιν, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω τὸν κίνδυνον, διότι ὑπάρχει κίνδυνος νὰ χρησιμοποιηθῇ ἐκ μέρους τῶν μὲν ἐναντίον τῶν δέ, νομιμοφρόνων, ὅμως, ἀμφοτέρων.

§36Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε εἰς τὸ παρελθὸν τόσα παραδείγματα, ὥστε δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προστρέξετε εἰς ὑποθέσεις. Ἔγιναν εἰς τὸ παρελθὸν αὐτά.

§37Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κατὰ συνέπειαν, ἔχομεν περισσότερον ἁπτοὺς κινδύνους, ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους θέλετε νὰ εἴπωμεν. Ἀφοῦ οἱ κίνδυνοι εἶναι ἁπτοί, ἀφοῦ ὑπάρχουν ἀποδεδειγμένοι ἐκ τῆς ἱστορίας, ἀφοῦ ὁ κίνδυνος ὑπάρχει νομιμόφρονες νὰ ἀπαγορεύσουν νομίμους πολιτικὰς συγκεντρώσεις ἑτέρων νομιμοφρόνων καὶ ἐθνικοφρόνων, ἀφοῦ ὑπάρχουν τόσον σαφεῖς κίνδυνοι κατὰ τῆς πολιτικῆς ἐλευθερίας, διατί.....

§38Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ὑποθετικὸς ὁ κίνδυνος.

§39Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Εἶναι ὑποθετικός, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἄρθρον 10. Ἀφοῦ, λοιπόν, οὕτω ἔχουν τὰ πράγματα, διὰ ποῖον λόγον θὰ τραυματίσωμεν τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας, διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν τὴν φήμην, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι χώρα ἐλευθέρα; Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐθυσίαζα τὸν κίνδυνον τῆς ὑπάρξεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν κίνδυνον τῆς φήμης της, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει δίλημμα. Εἶναι δυνατὸν καὶ τὴν Ἑλλάδα νὰ προστατεύσωμεν καὶ τὴν φήμην της.

§40Π. ΓΥΠΑΡΗΣ. Θέλω νὰ εἴπω δύο λόγια διὰ τοὺς συνταγματολόγους. Ὅλοι εἶναι ἐπηρεασμένοι ἀπὸ τὸν κίνδυνον τὸν κομμουνιστικὸν, δι’ αὐτὸ πᾶνε νὰ σπρώξουν τὰ πράγματα, ὥστε νὰ μειώσωμεν τὰς ἐλευθερίας.

§41Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ ἐλευθερία εἶναι ὁ Θεὸς τοῦ ἀνθρώπου.

§42Π. ΓΥΠΑΡΗΣ. Διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸν κίνδυνον πρέπει νὰ συνασπισθῶμεν ὅλοι οἱ ἐθνικόφρονες πραγματικά καὶ ὄχι στὰ χαρτιά. (Χειροκροτήματα).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεμιστ. Τσάτσος ἔχει τὸν λόγον.

§44Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ συζήτησις ἡ ὁποία διεξάγεται ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 10, τὸ ἀφορῶν τὸ δικαίωμα τῆς συναθροίσεως, ἔγινεν ἀφορμὴ διὰ τοὺς ὁμιλητὰς εἰς τὸ νὰ θίξουν ὡρισμένας γενικωτέρας ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι, πράγματι, εἶναι χρήσιμον νὰ συζητηθοῦν καὶ νὰ τεθοῦν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἐγένετο λόγος περὶ συνταγματικῆς ἐπικαιρότητος. Ἡ φράσις ἐνέχει θάρρος μέγα, διότι τὸ Σύνταγμα θεωρεῖται ὅτι εἶναι ἡ ἀμετάβλητος, ἡ παγία, διάταξις τοῦ δικαίου. Καὶ ἐν τούτοις, ἡ φράσις εἶναι ὀρθή, διότι ἡ ἔννοια τῆς διαρκείας εἶναι σχετικὴ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπειδὴ θέλομεν τὸ Σύνταγμα νὰ περιλάβῃ αὐτὸ τὸ σύνολον τῶν ἐνδεχομένων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐμφανισθοῦν εἰς μίαν μακροτάτην περίοδον χρόνου, νὰ διαμορφώσωμεν τὸ Σύνταγμα κατὰ τρόπον ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐκείνη ἡ πραγματικὴ κατάστασις, ἡ ὁποία προϋποτίθεται διὰ τὴν δημιουργίαν τάξεως καὶ διὰ τὴν δημιουργίαν Συντάγματος. Διὰ τοῦτο συμφωνῶ, ὅτι ὀρθῶς ἐγένετο λόγος περὶ Συνταγματικῆς ἐπικαιρότητος. Καὶ τούτου τεθέντος, θὰ ἔχωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ πρόβλημα τὸ ἑξῆς: Ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου εἶναι θέμα παροδικόν, εἶναι φαινόμενον τῆς στιγμῆς, εἶναι γεγονός, τὸ ὁποῖον θὰ παρέλθῃ μαζὶ μὲ τὴν καταστολὴν τῆς ἀνταρσίας, ἢ πρόκειται περὶ κοινωνικοῦ φαινομένου, τὸ ὁποῖον ἔχει ρίζας βαθυτάτας, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ διαρκέσῃ ἐπὶ μακρόν καὶ θὰ ἀποτελέσῃ τὸ γνώρισμα μιᾶς μακροτάτης περιόδου τῆς παγκοσμίου ἱστορίας; Νομίζω, ὅτι σκέπτονται κατὰ τρόπον λίαν συμπαθῆ, ἀλλὰ ἂς μοῦ ἐπιτρέψουν τὴν λέξιν, καὶ ἀφελῶς αἰσιόδοξον, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι ὁ κομμουνιστικὸς κίνδυνος θὰ παρέλθῃ ταχέως. Δὲν πρόκειται περὶ ἑνὸς φαινομένου τῆς στιγμῆς. Δὲν πρόκειται περὶ ἑνὸς γεγονότος, τὸ ὁποῖον θὰ παρέλθῃ μὲ τὴν καταστολὴν τῆς ἀνταρσίας. Ἐὰν θέλωμεν μὲ πνεῦμα πράγματι πολιτειακόν, μὲ πνεῦμα πράγματι ἀντιμετωπίσεως τῆς καταστάσεως μὲ μακρὰν πνοήν, νὰ θεσπίσωμεν τὸν θεμελιώδη τῆς Πολιτείας Νόμον, ὀφείλομεν νὰ θεσπίσωμεν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι νὰ εἶναι τεθειμέναι ἐν ἐπιγνώσει τῆς διαρκείας τοῦ κινδύνου. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν, ὅτι ὑπάρχοντος τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον θέτει τὸν κομμουνισμὸν ἐκτὸς νόμου εἶναι περιτταὶ παρόμοιαι διατάξεις περιορίζουσαι τὰς ἀτομικὰς ἐλευθερίας, νομίζω ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅτι πλανῶνται. Πλανῶνται ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς τακτικῆς. Δὲν εἶναι σκόπιμον νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην, ὅταν θὰ πρέπει νὰ παύσῃ νὰ ἰσχύῃ τὸ ψήφισμα, νὰ θεσπίσωμεν εἰδικὰς συνταγματικὰς διατάξεις. Εἶναι ἀνάγκη αἱ συνταγματικαὶ διατάξεις αὐταὶ νὰ ὑπάρχουν ἤδη εἰς τὸ Σύνταγμα. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑπῆρξε πρόδρομος εἰς τὴν ὀρθὴν κατανόησιν τοῦ μεταπολεμικοῦ κόσμου. Εἰς τὰς Ἀθήνας διεξήχθη ἡ πρώτη μάχη τοῦ Γʹ Παγκοσμίου πολέμου καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπλήρωσε μὲ αἷμα καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ πληρώνῃ μὲ αἷμα τὰ δίδακτρα τῆς σοφίας του καὶ γνωρίζει ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κινδύνου παροδικοῦ. Ταῦτα, γενικῶς. Εἰδικῶς τώρα, ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἄρθρον 10, ὑποστηρίζω ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἀστυνομίαν νὰ ἀπαγορεύῃ ὅλας τὰς δημοσίας συναθροίσεις, ἀσχέτως τοῦ ἐὰν λαμβάνουν χώραν εἰς ἀνοικτὸν ἢ κλειστὸν χῶρον.

§45Π. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Υἱοθετεῖτε δηλαδὴ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κουλουμβάκη.

§46Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Περίπου συμπίπτει πρὸς τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Κουλουμβάκη. Κατέθεσα καὶ ἐγώ, μετ’ ἄλλων συναδέλφων, τροπολογίαν, εἰς τὴν ὁποίαν καθορίζω καὶ φραστικῶς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι τὸ πρᾶγμα. Περίπου αἱ δύο ἀπόψεις συμπίπτουν. Διότι πιστεύω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ δύναται ἡ Ἀστυνομία νὰ ἀπαγορεύσῃ, ὄχι μόνον τὰς ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεις, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐν κλειστῷ χώρῳ συναθροίσεις, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ δημοσίων συναθροίσεων. Διότι, κύριοι, ὅταν ἐτίθετο ἡ διάταξις περὶ προστασίας Συνταγματικῆς τοῦ δικαιώματος τοῦ συνέρχεσθαι, ποία ἦτο ἡ κατάστασις; Δημοσία συνάθροισις ἐν κλειστῷ χώρῳ δὲν ἦτο νοητή. Τοῦτο πρέπει νὰ τὸ λάβετε σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν. Πρέπει νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν ποῖα ἦσαν τὰ δεδομένα τὰ πραγματικά, τὰ κοινωνικά, καὶ νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρὸ ἑνὸς περίπου αἰῶνος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ χώραν δημοσία συνάθροισις ἐν κλειστῷ χώρῳ, διότι δὲν ὑπῆρχον εἰς τὰς περισσοτέρας πόλεις τοῦ κόσμου χῶροι κλειστοὶ ἐπαρκεῖς, ὥστε νὰ λάβουν χώραν δημόσιαι συνεδριάσεις. Συνεπῶς, εἰς τὴν σκέψιν τοῦ πρώτου, τοῦ παλαιοῦ, τοῦ ἀφελοῦς ἐκείνου νομοθέτου τοῦ παρελθόντος αἰῶνος, ἡ ἔννοια τῆς διακρίσεως μεταξὺ συναθροίσεως δημοσίας καὶ συναθροίσεως ἐν ἀνοικτῷ χώρῳ δὲν ὑφίστατο, δὲν ἠδύνατο νὰ ὑφίσταται. Ἡ διάκρισις μεταθὺ συναθροίσεως ἐν ἀνοικτῷ καὶ κλειστῷ χώρῳ ἦτο διάκρισις μεταξὺ δημοσίας καὶ μὴ δημοσίας συναθροίσεως. Ἀλλὰ ἀσχέτως τοῦ ἱστορικοῦ τούτου ἐπιχειρήματος, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς πρόσφατον ἐπιχείρημα. Ἡ πρᾶξις ἡ ἀστυνομικὴ τί διδάσκει; Διδάσκει ὅτι αἱ μεγάλαι συναθροίσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ λάβουν χώραν ἐντὸς κλειστοῦ τάχα χώρου, καὶ ἐὰν ἀκόμη γίνῃ δεκτὴ ἡ ἑρμηνεία καὶ γίνῃ δεκτὸς ὁ προσδιορισμὸς τοῦ κλειστοῦ χώρου, τὸν ὁποῖον θεωρῶ χρήσιμον καὶ ὀρθόν, καὶ ἂν ἀκόμη, λέγω, γίνῃ δεκτὴ ἡ ἑρμηνεία αὐτή, δύναται σήμερον νὰ πραγματοποιηθῇ μεγίστη συγκέντρωσις ἐν κλειστῷ χώρῳ. Ἀλλὰ καὶ ἡ προσέλευσις καὶ ἡ ἀποχώρησις ἀπὸ τὴν συνάθροισιν ἐν κλειστῷ χώρῳ ἔχει ὁδηγήσει συνήθως εἰς ἀτυχήματα ἀστυνομικὰ ἐντὸς τῶν πόλεων. Καὶ ἐὰν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἦτο δυνατὸν νὰ συνέβαινεν ὑπὸ ὁμαλὰς συνθήκας μὲ ἀτυχήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἤμην ἀπολύτως σύμφωνος νὰ δεχθῶ ἐὰν αὐτὸ λέγω ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ, τί θὰ συμβῇ σήμερον, ὁπότε ὑπάρχει ὀργάνωσις, ἡ ὁποία εἴτε ὑφίσταται ὡς νόμιμος τύποις, εἴτε ὑφίσταται ὡς παράνομος μόνον ὀργάνωσις; Ἀσφαλῶς θὰ ἔχῃ ἀμετάβλητον τὸν τελικόν της σκοπόν. Πῶς δύναμαι ἐγὼ νὰ εἶμαι βέβαιος, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ θελήσῃ νὰ μεταβάλῃ εἰς δημόσιον κίνδυνον τὴν δημοσίαν συνάθροισιν, θὰ ἔχω τὰ μέσα νὰ ἀντιμετωπίσω τοῦτον; Ἐλέχθη, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἐπισημαίνομεν, εἶναι μικρότερος ἀπὸ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον διατρέχομεν ὅλοι ἡμεῖς, ἐὰν ἴδωμεν περιοριζομένην τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν ἀπὸ ὑπερβασίας τῆς ἀστυνομικῆς Ἀρχῆς. Συγκαταλέγομαι μεταξὺ ἐκείνων τῶν μελῶν τοῦ Σώματος, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν πρῶτοι καὶ σκληρότερον τὰς ἀστυνομικὰς ὑπερβασίας. Ἀπὸ ἀπόψεως ψυχολογικῆς, θὰ εἶχον καὶ τὴν ἔφεσιν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἀντιτίθεμαι εἰς τὴν παροχὴν ἰδιαζούσης ἐξουσίας εἰς τὴν ἀστυνομικὴν Ἀρχήν. Ἐν τούτοις, κύριοι, ἐπειδὴ ἐπιθυμῶ νὰ βλέπω ἓν ψυχραιμίᾳ καὶ ἀντικειμενικότητι τὸ θέμα, νομίζω ὅτι ὁ φόβος δὲν δικαιολογεῖται. Ὁ φόβος δὲν δικαιολογεῖται, διότι ἡ ὑπέρβασις αὐτή, τὴν ὁποίαν ἐνδεχομένως θὰ διαπράξῃ μίαν ἡμέραν ἡ Ἀστυνομικὴ Ἀρχὴ εἰς τὴν μίαν ἢ εἰς τὴν ἄλλην περιφέρειαν τοῦ Κράτους, εἶναι ὑπερβασία, ἡ ὁποία δύναται νὰ τύχῃ κυρώσεως. Οὐδεὶς ἐμποδίζει ἡμᾶς νὰ ρυθμίσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς Ἀστυνομίας διὰ νόμου καὶ νὰ θεσπίσωμεν τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξασφαλίσουν, ὅτι δὲν δύναται ἀτιμωρητὶ ἡ ἀστυνομικὴ ἀρχὴ νὰ ὑπερβῇ τὰ πραγματικῶς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεθειμένα ὅρια. Καὶ συνεπῶς, νομίζω, κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι καὶ ἡ ἀνησυχία αὐτὴ καταρρέει. Πιστεύω, συνεπῶς, ὅτι εἶναι χρήσιμον κατὰ βάσιν μὲν νὰ διατηρηθῇ τὸ ἄρθρον 10 ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ παλαιοῦ Συνταγματικοῦ νομοθέτου, πραγματοποιουμένης ἐκείνης τῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία θὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὴν Ἀστυνομικὴν ἀρχὴν τὸ δικαίωμα τῆς ἀπαγορεύσεως πάσης δημοσίας συναθροίσεως, διότι καὶ ὁ ἀρχικὸς σκοπὸς τῆς διαστολῆς τῶν ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεων ἀπὸ τὰς λοιπὰς συναθροίσεις, ἀνάγεται εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς δυνατότητος νὰ προλαμβάνωνται ὡρισμένοι κοινωνικοὶ κίνδυνοι καὶ εἶναι ἀδύνατον κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἐπιτίθεται καὶ παγιοῦται ὁ κίνδυνος νὰ καταργηθῇ ἡ δυνατότης τῆς προλήψεώς του. (Χειροκροτήματα).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Παραβάντης ἔχει τὸν λόγον.

§48Γ. ΠΑΡΑΒΑΝΤΗΣ. Συμφωνῶ, κ.κ. συνάδελφοι, μὲ τὰ ὅσα ἐξέθηκεν ἐνώπιον ἡμῶν ὁ κ. Καλλίας, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον 10 δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ τόσην συζήτησιν. Ἐν τούτοις προεκλήθη ἡ συζήτησις καὶ φρονῶ ὅτι προεκλήθη πολὺ δικαίως, ἔπειτα ἀπὸ τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη κυρίως ἀπὸ τοὺς τέσσαρας διακεκριμένους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται νὰ ὑποβάλουν τὸ προληπτικὸν σύστημα εἰς ἕνα ἀτομικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκ τῶν πολυτιμοτέρων, διότι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι εἶναι ἕνα ἀτομικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον προστατεύει καὶ περιφρουρεῖ τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἀτόμων, εἶναι δικαίωμα τὸ ὁποῖον τὸ πρῶτον ἀνεγράφη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα τοῦ 1864 καὶ ὄχι τοῦ 1844—ἀνεγράφη ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ—καὶ ἦλθε νὰ καθιερώσῃ διὰ τοῦ ἄρθρου 10 τὴν πραγματικῶς, τὴν καθαρῶς Ἑλληνικὴν ἐλευθερίαν, ἡ ὁποία πράγματι ὑπάρχει ἔκπαλαι εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅπως δὲ πολὺ προσφυῶς ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἡ Ἑλλὰς ὑπῆρξεν ἡ κοιτὶς αὐτῶν τούτων τῶν ἐλευθεριῶν. Τούτου δοθέντος, ὅτι δηλαδὴ ἐθεσπίσθη τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι κατὰ τὸ 1864, καίτοι ὑπῆρξαν εὐκαιρίαι νὰ τροπολογηθῇ ἢ νὰ ἀναθεωρηθῇ, ἐν τούτοις ἐγένετο πάντοτε σεβαστόν. Διότι καὶ κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ 1911 παρέμεινεν ἀμετάβλητον καὶ κατὰ τὴν 3ην Ἐθνοσυνέλευσιν ἐπίσης περιελήφθη αὐτούσιον καὶ ἀπὸ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927 ἐπίσης περιλαμβάνεται ἀμετάβλητον, μὲ μίαν μάλιστα προσθήκην, ἡ ὁποία ὄχι μόνον δὲν ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ συνέρχεσθαι, ἀλλὰ τοὐναντίον τὸ περιφρουρεῖ περισσότερον. Ἡ προσθήκη αὕτη ὑπάρχει εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἀντιστοίχου πρὸς τὸ ἄρθρον 10 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, ἄρθρου 13 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927 τὸ ὁποῖον ἔλεγεν: «Αἱ ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεις δύνανται νὰ ἀπαγορευθοῦν ἐὰν ὡς ἐκ τούτων ἐπίκειται κίνδυνος διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, καθ’ ὃν τρόπον θέλει ὁρίσῃ ὁ νόμος». Ἦλθε, δηλαδή, τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927 νὰ δώσῃ μίαν περισσοτέραν ἐγγύησιν ἀντὶ νὰ ἀφίνῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀπαγορεύσεως τῶν ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεων εἰς τὴν Ἀστυνομικὴν ἀρχὴν ἢ οἱανδήποτε ἄλλην διοικητικὴν ἀρχήν. Ὁ Συνταγματικὸς νομοθέτης τοῦ 1927 ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ περιφρουρήσῃ περισσότερον τὸ δικαίωμα τοῦτο, θεσπίζων εἰδικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ ρυθμίσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ὄχι νὰ ἀφίνῃ τὴν ρύθμισιν αὐτοῦ εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Χωροφυλακῆς ὡς μέχρι τότε ἐγένετο. Ἀλλὰ ὄχι μόνον τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ σχεδίου της, τὸ ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον 10 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, ἀφῆκεν εἰς τὸ Σύνταγμα, ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, καὶ νομίζω πολὺ δικαίως. Καὶ ἡμεῖς συνεπῶς πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 10 ὡς ἔχει, διότι ὄχι μόνον ἡ τροπολογία θὰ δώσῃ τὴν εὐχέρειαν τῆς διαβολῆς, ὅτι δηλαδὴ οἱ ἐν τῇ Βουλῇ τὸ 1948, ἔφθασαν ἴσως ἀπὸ τὴν ἀντίδρασιν τῆς γνωστῆς ὀργανώσεως καὶ ἐνεπνεύσθησαν τροπολογίαν περιοριστικὴν τοῦ δικαιώματος τῆς ἀπεργίας. Κατὰ τὴν γνώμην μας δὲν ἀπαιτεῖται τροπολογία διότι τὸ ἄρθρον 10 ὡς ἔχει, προστατεύει πλήρως τὴν νόμιμον τάξιν, διότι τοῦτο λέγει σαφῶς ὅτι: «Οἱ Ἕλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ἡσύχως καὶ ἀόπλως». Καὶ σεβαστέ μου, κ. συνάδελφε, οἱ ἀσχοληθέντες μὲ τὴν ἑρμηνείαν τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος συγγραφεῖς εἶπον ὅτι πρόκειται περὶ εἰρηνικῆς συγκεντρώσεως, συναθροίσεως, διότι δὲν προστατεύει προφανῶς τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα τὰς συναθροίσεις διὰ παρανόμους, διὰ ἐγκληματικοὺς σκοπούς. Εἶναι αὐτονόητον, λοιπόν, ὅτι καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ συνάδοντες νόμοι, δὲν εἶχον ἄλλον σκοπὸν παρὰ νὰ προστατεύσουν ποίας συναθροίσεις; Τὰ νομίμους συναθροίσεις τὰς ἀποβλεπούσας εἰς νομίμους σκοπούς, τὰ συναθροίσεις ἐκείνας αἱ ὁποῖαι δὲν ἀντίκεινται εἰς τὸν νόμον καὶ ὄχι τὰς συναθροίσεις τὰς παρανόμους, τὰς συναθροίσεις τὰς ἐγκληματικάς.

§49Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Σύμφωνοι.

§50Γ. ΠΑΡΑΒΑΝΤΗΣ. Αὐτὴ εἶναι λοιπόν, ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, ὅτι προστατεύονται μόνον αἱ νόμιμοι συναθροίσεις. Πῶς θὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς τώρα νὰ εἴπωμεν ὅτι εἶναι ἀνεπαρκέστατον τὸ ἄρθρον τοῦτο;

§51Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὲ τὴν ἑρμηνείαν ποὺ τοῦ δίδετε εἴμεθα σύμφωνοι.

§52Γ. ΠΑΡΑΒΑΝΤΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἑρμηνεία ποὺ ἔδωσαν ὅλοι οἱ ἑρμηνευταὶ τοῦ Συντάγματος. Δὲν ὑπάρχει ἐπ’ αὐτοῦ καμμία ἀμφιβολία, λέγουσι μάλιστα ρητῶς ὅτι τὸ Σύνταγμα πρόκειται νὰ προστατεύσῃ τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν ἄσκησιν νομίμων ἀτομικῶν δικαιωμάτων καὶ ὄχι τὴν κατάχρησιν αὐτῶν.

§53Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὲ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον παρέχει τὸ ἄρθρον 10, τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι, δὲν προστατεύει ἀτομικὸν δικαίωμα, ἀλλὰ πολιτικὸν δικαίωμα.

§54Γ. ΠΑΡΑΒΑΝΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Πρόκειται περὶ μικτοῦ δικαιώματος, διότι προστατεύει ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀτομικὸν δικαίωμα......

§55Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὰ νεώτερα Συντάγματα, ἀναγνωρίζουν ὄχι μόνον τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἀτόμων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐλευθερίαν, εὐρύτερον, τὴν κοινωνικήν, ἀνεγνώρισαν τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι. Εἴπατε νὰ συνέρχωνται ἡσύχως καὶ ἀόπλως, διότι ἂν συνέρχωνται ἀνησύχως καὶ ὡπλισμένοι ἀπαγορεύεται. Λοιπόν, συνέρχονται εἰς μίαν οἰκίαν συνωμοτοῦντες ἡσύχως καὶ ἀόπλως, οἱ προδοτικοὶ αὐτοὶ ἐγκληματίαι, τοὺς ὁποίους σεῖς ὀνομάζετε κομμουνιστάς, ἐγὼ δέ, δὲν τοὺς ὀνομάζω κομμουνιστὰς διότι δὲν εἶναι κομμουνισταί, ἀλλὰ ἐγκληματικοὺς προδότας. Λοιπὸν συνέρχονται ἡσύχως καὶ ἀόπλως. Ἡ Ἀστυνομία παρακολουθεῖ ὅτι εἰσέρχονται εἰς μίαν οἰκίαν διὰ νὰ καταρτίσουν τὴν συνωμοσίαν των. Ἡ Ἀστυνομία νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέλθῃ ἐκεῖ καὶ νὰ τοὺς συλλάβῃ;

§56Γ. ΠΑΡΑΒΑΝΤΗΣ. Πρῶτον, τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι εἶναι διττὸν δικαίωμα, ἐνέχον τὴν ἔννοιαν καὶ τοῦ ἀτομικοῦ καὶ τοῦ πολιτικοῦ δικαιώματος. Ὡς πρὸς δὲ τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε εἶναι τοῦτο παρεμφερὲς πρὸς τὸ δικαίωμα τοῦ ἀσύλου τῆς κατοικίας. Ἑπομένως ἐκεῖ θὰ τὰ εἴπωμεν αὐτά.

§57Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Σύμφωνοι. Μαζὶ κουβεντιάζουμε, καὶ χώρια ἀκοῦμε.

§58Γ. ΠΑΡΑΒΑΝΤΗΣ. Εἴπομεν λοιπόν, ὅτι τὸ ἄρθρον 10 ἐὰν ἔχῃ ἕνα προτέρημα εἶναι ὅτι ἐπιτρέπει τὰς δημοσίας συγκεντρώσεις καὶ κάμνει διάκρισιν μόνον διὰ τὰς ὑπαιθρίους, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐγκυμονοῦν κἄποιον ἐνδεχόμενον κίνδυνον σοβαρώτερον. Ἀλλὰ καὶ τὸ ὅτι εἰς πᾶσαν δημοσίαν συνάθροισιν δύναται νὰ παρίσταται ἡ Ἀστυνομία, εἶναι μία ἐγγύησις, ὅτι δύναται νὰ προλάβῃ τὰ τυχὸν ἔκτροπα ἢ ἀδικήματα. Ἑπομένως τὰ προτερήματα ποὺ ἔχει τὸ ἄρθρον 10 ὅτι ἐπιτρέπει ὁπωσδήποτε εἰς τὰς δημοσίας συναθροίσεις νὰ παρίσταται ἡ Ἀστυνομία καὶ ἐπιτρέπει τὴν ἀπαγόρευσιν τῶν ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεων, ἐὰν ὡς ἐκ τούτου ἐπίκειται κίνδυνος εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, νομίζω ὅτι δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ τὰ καταργήσωμεν.

§59Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν τὰ καταργοῦμεν.

§60Γ. ΠΑΡΑΒΑΝΤΗΣ. Νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ καταργήσεως.

§61Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν προτείνομεν ἡμεῖς κατάργησιν τῆς διατάξεως.

§62Γ. ΠΑΡΑΒΑΝΤΗΣ. Ὅταν λέγωμεν: «Αἱ δημόσιαι συνεδριάσεις............ (ἀναγινώσκει)......». Δὲν πρόκειται παρὰ περὶ καταργήσεως τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, διότι αὐτὸ σημαίνει προηγουμένην ἄδειαν τῆς ἀρχῆς, διὰ νὰ λάβῃ χώραν μία δημοσία συνάθροισις καὶ ἀπὸ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐπέρχεται κατάργησις, ἀνατροπὴ τοῦ δικαιώματος τοῦ συνέρχεσθαι. Καὶ οὕτω ὄχι μόνον ἡμεῖς, διὰ τῆς ἀποδοχῆς τυχὸν τῆς τροπολογίας θὰ προβῶμεν εἰς μίαν κατάργησιν ἑνὸς δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἶχον ὅλοι οἱ Ἕλληνες, ἀλλὰ ἐπὶ πλέον θὰ ἐπιδεινώσωμεν τὰς σχέσεις, ὄχι μεταξὺ τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων καὶ τῶν κομμουνιστῶν, ἀλλὰ τὰς σχέσεις μεταξὺ τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων, διότι ὅταν καθιερωθῇ τὸ δικαίωμα τῆς χορηγήσεως ἀδείας διὰ μίαν συγκέντρωσιν δημοσίαν νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι δὲν θὰ λείψουν τὰ ὄργανα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα, θὰ κάμουν κατάχρησιν τοῦ δικαιώματός των αὐτοῦ καὶ μὲ τὴν πρόφασιν αὐτὴν, οὔτε ἐκλογικὸν ἐντευκτήριον, οὔτε ἐκλογικὴν συγκέντρωσιν θὰ δυνάμεθα νὰ κάμωμεν, διότι καὶ τὰ ἐκλογικὰ κέντρα θεωροῦνται δημόσιαι συγκεντρώσεις, μὲ τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου, καὶ ἡ ἐκλογικὴ συγκέντρωσις θὰ θεωρῆται ὡς παράνομος, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ πρώτου ἀστυνομικοῦ ὀργάνου, Ἡ διάταξις, κύριοι βουλευταί, λέγει ρητῶς ὅτι: «Αἱ δημόσιαι συναθροίσεις δύνανται νὰ ἀπαγορευθῶσιν», ἀλλὰ διὰ τῆς φράσεως «δύνανται νὰ ἀπαγορευθῶσι», δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸ πρῶτον ἀστυνομικὸν ὄργανον μὲ τὴν αὐθαίρετον αὐτοῦ κρίσιν ἡ οἱαδήποτε συγκέντρωσις καὶ ἐκλογική, καὶ θρησκευτικὴ ἀκόμη, νὰ θεωρήσῃ ὅτι ἐνέχει κίνδυνον διασαλεύσεως τῆς δημοσίας τάξεως καὶ νὰ τὴν ἀπαγορεύσῃ. Δὲν νομίζω λοιπόν, ὅτι τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα τῆς συναθροίσεως, τῆς συγκεντρώσεως, δυνάμεθα σήμερον νὰ τὸ περιστείλωμεν καὶ ὄχι μόνον νὰ τὸ περιστείλωμεν, ἀλλὰ νὰ τὸ καταργήσωμεν οὐσιαστικῶς καὶ μάλιστα νὰ τὸ καταργήσωμεν μὲ τὸν φανταστικὸν κίνδυνον ὁ ὁποῖος, οὔτε σήμερον ἐνέχει καμμίαν σημασίαν, διότι ἔχουν ληφθῆ τὰ ἔκτακτα μέτρα, ἀλλὰ οὔτε καὶ διὰ τὸ μέλλον, διότι οἱ κομμουνισταὶ δὲν συνέρχονται διὰ νομίμους σκοπούς, ἀλλὰ διὰ παρανόμους καὶ ἐπαναστατικούς. Ἄλλως τε ἐνταῦθα, οὐδέποτε ἐκινδύνευσε τὸ καθεστώς, ἡ δημοσία τάξις, ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν ἀνευρίσκει κανεὶς εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν τελευταίων ἐτῶν, κίνημα ἢ ἐπανάστασιν προερχομένην ἀπὸ τὸν λαόν. Αἱ ἐπαναστάσεις καὶ τὰ κινήματα, προέρχονται ἀπὸ ἐνόπλους, πολλὲς φορὲς ἀπὸ τὸν στρατὸν καὶ σήμερον ἀπὸ τοὺς ἀντάρτας στὸ βουνό. Ὅταν λοιπόν, ἔχωμεν μίαν πεῖραν 100 ἐτῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐγένετο κατάχρησις τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα, τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ τὸ περιστείλωμεν ἢ νὰ τὸ καταργήσωμεν διὰ τῆς προτεινομένης διατάξεως.

§63Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον θὰ ἔλθῃ εἰδικὴ διάταξις ἡ ὁποία θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ὑπὸ τὴν αἵρεσιν βέβαια τῆς ἐγκρίσεως τῆς μεταγενεστέρας καὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, τὴν ἀναστολὴν τῆς ἰσχύος ὡρισμένων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος. Ὁπότε ἐὰν ὑπάρχῃ ὁ δημόσιος κίνδυνος θὰ ἀναστέλλεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§64Γ. ΠΑΡΑΒΑΝΤΗΣ. Φρονῶ ὅτι τὸ Σῶμα πρέπει νὰ ἀφήσῃ ὡς ἔχει τὴν διάταξιν. Διότι νομίζω ὅτι ἡμεῖς ἐτάχθημεν ἐδῶ ἵνα περιφρουρήσωμεν ὅτι ἀποτελεῖ δικαίωμα τοῦ Ἕλληνος πολίτου. Ἀλλοίμονον ἐὰν δὲν δεχθῶμεν εὐρύτερα δικαιώματα, καὶ ἐὰν τὰ περιστείλωμεν. Ἐὰν σήμερον μάχωνται οἱ Ἕλληνες καὶ χύνουν τὸ αἷμά των δὲν τὸ χύνουν μόνον διὰ τὴν Ἑλλάδα, τὸ χύνουν καὶ διὰ τοὺς φιλελευθέρους θεσμούς, καὶ εἷς τῶν φιλελευθέρων θεσμῶν εἶναι ὁ καθιερούμενος δι’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου.

§65Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τὸ κίνημα τῆς 3ης Δεκεμβρίου ἤρχισε διὰ δημοσίας συναθροίσεως.

§66Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν ὑπαίθρῳ.

§67Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι ἐν ὑπαίθρῳ, ἐν κλειστῷ χώρῳ, εἶχεν ἀποφασισθῆ καὶ ἐξετελέσθη ἐν ὑπαίθρῳ.

§68Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἡ διαφορὰ ὅτι ἦτο ἔνοπλος ἡ συγκέντρωσις.

§69Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι σημαντικὸν εἶναι ὅτι ἡ στασιαστικὴ ἐκδήλωσις ἔλαβε χώραν κατὰ τὴν προσέλευσιν καὶ κατὰ τὴν ἀποχώρησιν. Ὁ χῶρος ἢ κλειστὸς ἦτο ἢ ἀνοικτός, δὲν θὰ μετέβαλλε τὴν προσέλευσιν. Συνεπῶς ἡ προσέλευσις ὑπῆρξεν ἐκείνη ἡ ὁποία ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸ στασιαστικὸν κίνημα.

§70Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ξεκαθαρίσωμεν τὸ ζήτημα ἀπὸ ἀπόψεως ἐννοίας. Καὶ ἡ προσέλευσις καὶ ἡ ἀποχώρησις ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελέσῃ κίνδυνον ἀλλὰ ὑπὸ προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν προστατεύονται ὑπὸ τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Δηλαδὴ πρέπει νὰ εἶναι ὁμαδικὴ συρροὴ καὶ διαδήλωσις. Ἑπομένως δὲν εἶναι προσέλευσις εἰς κλειστὸν χῶρον, ἀλλὰ διαδήλωσις εἰς ἀνοικτὸν χῶρον. Δὲν νομίζω λοιπόν, ὅτι ἔχει δίκαιον ὁ κ. Τσάτσος, συγχέων δύο ἐννοίας, αἱ ὁποῖαι διαφέρουν τελείως ἀπ’ ἀλλήλων. Διότι ἡ προσέλευσις τὴν 3ην Δεκεμβρίου, ἦτο προσέλευσις, ὑπὸ μορφὴν διαδηλώσεως, τὴν ὁποίαν δὲν προστατεύει τὸ Σύνταγμα. Δεύτερον, παρὰ τὰς ἀπαγορεύσεις, καὶ τρίτον ἦτο ἔνοπλος.

§71Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐν κλειστῷ χώρῳ τὴν ἀπεφάσισεν ὁ Σιάντος καὶ ὁ Ζεῦγος. Ἐὰν συνελαμβάνοντο οἱ 5, δὲν θὰ συνήρχοντο οἱ ἄλλοι.

§72Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικ.). Τότε ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς ὠργανωμένης ἐπαναστατικῆς ἐπιδρομῆς.

§73Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς. Ὅταν ἀποφασίζεται μία δημοσία συνάθροισις, εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἐὰν δὲν προσέλθουν καὶ ἂν δὲν ἀποχωρήσουν. Ἀπαγορεύομεν τὴν συνάθροισιν, ἀλλὰ δὲν γίνεται τίποτα, ἐὰν δὲν ἀπαγορεύσωμεν τὴν προσέλευσιν καὶ τὴν ἀποχώρησιν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἠ. Λαγάκος ἔχει τὸν λόγον.

§75Η. ΛΑΓΑΚΟΣ. Ἡ συζήτησις, κ. συνάδελφοι, ἡ ὁποία διεξάγεται, ἀποδεικνύει πόσον μὴ τελεσφόρος εἶναι διάταξις ὁμοία πρὸς ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὁ ἀγαπητὸς φίλος καὶ ὁμοϊδεάτης κ. Θ. Τσάτσος, προτείνει νὰ τεθῇ ἐν τῷ Συντάγματι. Διότι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχε γίνει ἀπαγόρευσις τῆς συγκεντρώσεως καὶ παρὰ ταῦτα ἔγινεν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγινε. Συνεπῶς δὲν εἶναι ἡ ἔλλειψις Συνταγματικῆς διατάξεως, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει ταῦτα. Εἶναι ἡ ἔλλειψις κρατικῆς ὀργανώσεως καὶ Κράτους ἰσχυροῦ, δυναμένου νὰ ἐπιβληθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ Συνταγματικαὶ κυρώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται ἀπὸ ἀνίσχυρον Κράτος νὰ τελεσφορήσουν. Εἶναι ὅπως ἕνα Κράτος ἀνίσχυρον, τὸ ὁποῖον οἱασδήποτε Συνταγματικὰς διατάξεις καὶ νὰ τοποθετήσῃ, θὰ εἶναι πάντοτε Κράτος μὴ ἔχον σοβαρότητα. Νομίζω ὅτι θεσμοθετοῦμεν ὑπὸ τὸ κράτος ἑνὸς φόβου, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἄξιος τοῦ Ἔθνους. Συζητοῦμεν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου, καὶ λησμονοῦμεν ὅτι ἡμεῖς δὲν εἶναι δυνατὸν Κράτος Δημοκρατικὸν καὶ ἐλεύθερον νὰ ἀφήσωμεν θεσμοὺς τοὺς ὁποίους ἔχουν θεμελιώσει οἱ προπάτορές μας καὶ τοὺς ὁποίους ἀπέκτησαν μὲ τόσους ἀγῶνας καὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἐχύθη αἷμα, νὰ τοὺς ἀφήσωμεν διὰ νὰ τοὺς πάρουν αὔριον ὡς σύμβολα οἱ ἀνατροπεῖς τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἔθνους. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἄρθρον ἐφηρμόσθη ἐπὶ μίαν 40)ετίαν. Δὲν ἔδωσε ποτὲ τίποτε τὸ κακόν. Δὲν εἶναι αἱ Συνταγματικαὶ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι κάμνουν τὰς στάσεις. Δὲν ἐπιτρέπεται ἔπειτα ἀπὸ τὴν πεῖραν τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐμφανίσει ἀπὸ τοὺς ἐπικειμένους κινδύνους, νὰ ἀφήνωμεν εἰς ἄλλους νὰ δημαγωγοῦν μὲ τὰ συνθήματά μας. Καὶ ἄλλοτε ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματός μου, καὶ ἡμεῖς τὸ εἴπομεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὰς Δημοκρατικὰς ἐλευθερίας, τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, νὰ τὰ παραδίδωμεν βορὰν εἰς τὴν σκύλευσιν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Δὲν βλάπτεται τίποτε ἐκ τῆς παραμονῆς τοῦ ἄρθρου ὡς ἔχει, διότι οἱ κομμουνισταὶ δὲν πρόκειται νὰ σεβασθοῦν τοὺς Συνταγματικοὺς θεσμούς. Ἐὰν τὴν διάταξιν αὐτὴν τὴν ἀφήσωμεν ὡς ἔχει καὶ δημιουργηθῇ ἕνα Κράτος ἀντιδραστικῶν, ἕνα Κράτος εἰς τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ὑπάρχῃ κοινωνικὴ νομοθεσία, ὁ κίνδυνος θὰ ὑφίσταται. Ἐὰν ἀπηγορεύσητε τὰς συναθροίσεις, ἀφαιρῶμεν ἕνα δικαίωμα, μίαν ἀσφαλιστικὴν δικλεῖδα, ἡ ὁποία παρέχεται λόγῳ κοινωνικῶν καὶ πολιτικῶν ἀναγκῶν. Ἐὰν ἕνας θεσμὸς, ὁ ὁποῖος παρέχει τὴν εὐχέρειαν αὐτὴν τῆς ἐξατμίσεως τῶν κοινωνικῶν καὶ πολιτικῶν ἀντιθέσεων καταργηθῇ, προσθέτομεν ἕνα νέον σταθμὸν διαταραχῆς εἰς τὸν πολιτικόν μας βίον. Δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν Σύνταγμα, ὑπὸ τὸ κράτος προσκαίρων καὶ μεταβλητῶν καταστάσεων, διότι ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐλέχθη, τὸ Σύνταγμα, πρόκειται νὰ ἀντιμετωπίσῃ καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐλπίζομεν ὅτι θὰ εἶναι ὁμαλώτεραι. Δὲν φοβοῦμαι τὸν κομμουνισμὸν ἀπὸ τὰς συναθροίσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς Ἀστυνομίας. Ὁ κομμουνισμὸς, πρέπει νὰ μὴ ἀγνοοῦμεν, δύναται νὰ δημιουργῇ κινδύνους ἀπὸ ἕνα ἄλλον ἰδιότυπον καὶ σατανικὸν μηχανισμόν, τὸν ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ κατανικήσωμεν. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, πρέπει νὰ ὀργανωθῇ τὸ Κράτος. Ὅταν θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ κατανοήσωμεν τὸ πρᾶγμα θὰ εἶναι πολὺ ἀργά, θὰ ἔχωμεν πολλὰ θύματα, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ διὰ τοὺς λόγους αὐτούς, καὶ διότι ἐπὶ μίαν 100)ετίαν ἐφαρμοζόμενον τὸ ἄρθρον δὲν ἔδωσεν ἀφορμὴν παραπόνων καὶ διότι δὲν πρέπει νὰ πλανώμεθα, διότι εἶναι δυνατὸν ἡ ἀπαγόρευσις νὰ μεταβληθῇ εἰς ὄργανον καταπιέσεως, ὄχι τοῦ κομμουνισμοῦ ἀλλὰ ἡμῶν τῶν ἰδίων. Νομίζω ὅτι συνιστᾷ κινδύνους σοβαρωτάτους καὶ πολιτικὰς καὶ κοινωνικὰς ἀνωμαλίας, διάταξις ὁμοία ἐκείνης τὴν ὁποίαν προτείνουν οἱ κ.κ. συνάδελφοι. (Χειροκροτήματα).

§76Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐρωτῶ· εἶπον ἐγώ, νὰ ἀπαγορεύεται τὸ συνέρχεσθαι; Εἶπον ἐγώ, ὅταν τῆς καπνίζῃ τῆς Ἀστυνομίας νὰ πηγαίνῃ ἐκεῖ νὰ ἐνεργῇ συλλήψεις; Εἶπον ἐγώ, νὰ μὴ τιμωρῆται ἡ Ἀστυνομία, ἐὰν κατὰ παράβασιν τῶν ἀτομικῶν ἐλευθεριῶν προβῇ εἰς συλλήψεις καὶ ἀπαγορεύσῃ τὴν συνάθροισιν; Δὲν πρόκειται λοιπόν, περὶ τούτου. Δέχομαι μάλιστα ἀπολύτως τὴν γνώμην τοῦ κ. Μπακοπούλου, ὅτι ὅταν κάποιοι εἶναι συνηθροισμένη καὶ ἀπειλοῦν τὴν Δημ. Τάξιν, ὅτι ἀποτελοῦν ἔγκλημα, ἔγκλημα συνωμοσίας καὶ ἑπομένως χωρεῖ αὐτόφωρον, καὶ ἑπομένως χωρὶς Σύνταγμα κατοχυρώνεται. Εἶπον ἐγὼ νὰ μὴ τεθῇ ἐπικεφαλῆς τῆς διατάξεως, οἱ Ἕλληνες ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ἐλευθέρως; Ἐνῷ συμφωνοῦμεν, ἐδημιουργήθη διαφωνία· μάλιστα καταλήγων εἶπον, ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ κρίνῃ, ἐγώ, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι νὰ ὑπάρχῃ μία ψυχολογία, ὅτι ὅταν κινδυνεύῃ ἡ δημοσία τάξις ἀπὸ ἐγκληματίας, αἱ Κυβερνήσεις πρέπει νὰ ἔχουν τὸ θάρρος νὰ λαμβάνουν εὐθύνας. Ἑπομένως, ὅτι διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ μᾶς συκοφαντήσουν, ποῖοι θὰ μᾶς συκοφαντήσουν, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν αὐστηροτέρας διατάξεις;

§77Κ. ΔΗΛΑΒΕΡΗΣ. Ὑπεβλήθησαν τροπολογίαι, κατὰ τὰς ὁποίας, ὄχι μόνον τὰς ἐν ὑπαίθρῳ, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐν κλειστῷ χώρῳ συναθροίσεις δύναται ἡ Ἀστυνομία νὰ ἀπαγορεύσῃ. Καὶ ἐλέχθη, ὅτι ὑπάρχει φόβος διασαλεύσεως τῆς δημοσίας τάξεως. Ποῖος ὁ λόγος νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ ἀνοικτῆς καὶ κλειστῆς συναθροίσεως; Ἐγώ, κύριοι, δὲν συμφωνῶ μὲ τὰς τροπολογίας αὐτάς. Τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 κατοχυρώνει εἰς τὸν Ἕλληνα τὴν ἐλευθερίαν, ὅτι ἡσύχως καὶ ἀόπλως δύναται νὰ συνέρχεται μετὰ τῶν συμπολιτῶν εἰς δημόσιον ἢ κλειστὸν χῶρον, χωρὶς ἡ Ἀστυνομία νὰ δύναται προληπτικῶς νὰ ματαιώσῃ τὴν συνάθροισιν.

§78Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐὰν ἐγὼ εἶχα ἐξουσίαν τὴν 3.12.1944, θὰ εἶχον συλλάβει ὅλους τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς συνωμοσίας ἐναντίον τῆς Πατρίδος καὶ θὰ τὴν ἔσωζα, καὶ θὰ ἔλεγα, ἀναλαμβάνω τὰς εὐθύνας δι’ αὐτὸ ποὺ κάμνω. Ὅταν τοῦ ἔλεγον θὰ σὲ δέσουν πρόσεξε, δὲν μὲ ἠξίωσε κἂν ἀπαντήσεως καὶ παρ’ ὀλίγον νὰ τὸν δέσουν, ἐὰν δὲν προλάμβανε νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ ξενοδοχεῖον τῆς Μ. Βρεταννίας.

§79Κ. ΔΗΛΑΒΕΡΗΣ. Αὐτό, κύριοι, εἶναι μία ἐκδήλωσις ἐλευθερίας καὶ πολιτισμοῦ καὶ θὰ ἦτο πολὺ θλιβερὸν ἐὰν τὸ παρὸν Σύνταγμα, λόγῳ τῶν τρομακτικῶν ἀνωμάλων περιστάσεων, τὰς ὁποίας διερχόμεθα ἔμελλε νὰ καταργήσῃ τὴν ἀτομικὴν αὐτὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν κατωχύρωσε τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911. Ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον ἐξέφρασαν οἱ ὑποβαλόντες τὰς τροπολογίας αὐτάς, νομίζω ὅτι, δὲν εἶναι βάσιμος, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ὅπως πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Παραβάντης, ὅτι ἡ διάταξις ἡ κατοχυρώνουσα τὴν ἐλευθερίαν αὐτὴν εἶναι ἡ ἐμποδίζουσα τὴν προληπτικὴν ἐπέμβασιν τῆς Ἀστυνομίας. Ἐκτὸς ὅμως αὐτοῦ, καὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 δύναται ἡ Ἀστυνομία νὰ παρίσταται εἰς τὰς δημοσίας συναθροίσεις. Κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, τόσον εἰς τὰς ἐν ὑπαίθρῳ, ὅσον καὶ τὰς ἐν κλειστῷ χώρῳ συναθροίσεις, δύναται νὰ παρίσταται ἡ Ἀστυνομία, χωρὶς ὅμως νὰ ἐπέμβῃ. Ἐὰν ἡ Ἀστυνομία φέρ’ εἰπεῖν, ἀντιληφθῇ ὅτι, οἱ συνερχόμενοι εἶναι κακοποιοὶ καὶ ἔνοχοι, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς συλλάβῃ καὶ νὰ τοὺς ματαιώσῃ τὴν συνάθροισιν. Ἐὰν ἀντιληφθῇ, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Κουλουμβάκης, ὅτι συνωμοτοῦν. Ἐρωτῶ, τὸν κ. Κουλουμβάκην, εἶναι ἡσυχία τὸ συνωμοτεῖν; Ἐπιτρέπεται τοῦτο;

§80Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι.

§81Κ. ΔΗΛΑΒΕΡΗΣ. Ὅπως εἶναι διατυπωμένον τὸ Σύνταγμα, κ. συνάδελφοι, εἶναι σοφόν. Ἐδῶ ὑπάρχει περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν, κακοποιοὶ καὶ ἔνοχοι εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθουν ἐν κλειστῷ χώρῳ, χωρὶς ἡ Ἀστυνομία νὰ δύναται νὰ τοὺς συλλάβῃ. Τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 ἔχει δύο προϋποθέσεις, καὶ τὰς ὁποίας κατοχυρώνει· εἶναι δυνατὸν προληπτικῶς ἡ Ἀστυνομία νὰ ἐμποδίσῃ ἐν κλειστῷ χώρῳ συναθροίσεις. Δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον, διατί νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν διάταξιν· ἐγὼ εἶμαι αἰσιόδοξος. Φρονῶ δὲ ὅτι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερτιμήσωμεν τὴν ἐξάρθρωσιν, ἡ ὁποία θὰ διορθωθῇ ὅταν παρέλθῃ ἡ ἀνταρσία. Ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν ἐπ’ αὐτῶν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 παρέχει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθουν οἱ κακοποιοὶ καὶ νὰ διαταράξουν τὴν τάξιν καὶ νὰ κάμνουν κρυφὰς συναθροίσεις, διότι ἡ ἀστυνομία δύναται νὰ τοὺς συλλάβῃ. Δὲν βλέπω, λοιπόν, τὸν λόγον, διατὶ νὰ προσθέσωμεν, τὸ ὅτι ἡ προληπτικὴ ἐνέργεια τῆς ἀστυνομίας πρέπει νὰ γίνεται καὶ εἰς τὰς συναθροίσεις ἐν κλειστῷ χώρῳ καὶ νὰ εἶναι ἐλεύθεροι οἱ Ἕλληνες εἰς τὸ συνέρχεσθαι ἐφ’ ὅσον εἶναι ἄοπλοι καὶ ἐφ’ ὅσον μάλιστα δύναται κατὰ τὰς συναθροίσεις νὰ παρίσταται καὶ ἡ ἀστυνομία. Ἐγὼ πάντως θὰ ἤθελον τὸ ἄρθρον 11 νὰ μείνῃ ὡς ἔχει. (Χειροκροτήματα).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ἀντωνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§83Δ. ΜΠΕΗΣ–ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ, κ.κ. βουλευταί, μία διάταξις εἰς τὸ Σύνταγμα, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ ἀπαύγασμα τῶν συνηθειῶν ἑνὸς λαοῦ, ἀπὸ τριῶν χιλιετηρίδων, κατὰ τὰς ὁποίας ὑπάρχει ἡ Ἑλληνικὴ φυλή, νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ διάταξις ἐκείνη τῆς ἐλευθερίας τοῦ συνέρχεσθαι τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν. Καὶ ἐὰν εἶναι ἀληθές, ἐπίσης, ὅτι τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ συνθέτῃ τὸ ἀπαύγασμα τῶν ἱστορικῶν, τῶν ψυχολογικῶν καὶ τῶν Ἐθνικῶν δεδομένων τῶν λαῶν, θὰ ἐνόμιζα ὅτι, πρέπει νὰ υἱοθετηθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Συντάγματος ὡς ἔχει διατυπωθῇ. Συνομολογῶ καὶ ἐγὼ κατ’ εὐθεῖαν ὅτι, ὁ κίνδυνος τοῦ κομμουνισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπετέλεσε τὸ αἴτιον τῶν ἀνησυχιῶν αἱ ὁποῖαι ἀποκρυσταλλοῦνται εἰς τὰς ὑποβληθείσας τροπολογίας δι’ ἕνα περιορισμὸν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, δὲν εἶναι περιστατικός, οὔτε πρόκειται νὰ παρέλθῃ αὔριον μὲ τὴν καταστολὴν τῆς ἀνταρσίας. Θὰ διαφωνήσω ὅμως ριζικῶς μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι ὁ κομμουνισμός, τὸν ὁποῖον θὰ ἀντιμετωπίσωμεν ὑπὸ ὅλας του τὰς μορφὰς καὶ τὰς κοινωνικὰς καὶ τὰς πολιτικὰς καὶ τὰς οἰκονομικάς, ὅτι δύναται νὰ ἀντιμετωπισθῇ ἀποτελεσματικῶς μὲ Σύνταγμα περιορίζον τὰς ἀτομικὰς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν. Ἀντιθέτως πιστεύω καὶ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ στιγμὴ νὰ μακρηγορῶμεν διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος, πιστεύω ὅτι ὅσον περισσότερον ἀνελεύθερον εἶναι τὸ Σύνταγμα, τόσον περισσότερον ὠφελοῦμεν τὸν κομμουνισμόν. Ὁ κομμουνισμὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ παρὰ μόνον μὲ ἓν Σύνταγμα ἐντελῶς δημοκρατικὸν καὶ ἀπολύτως ἀναγνωρίζον τὰς ἐλευθερίας τοῦ πολίτου καὶ τὰ ἀτομικά του δικαιώματα ἐν συνδυασμῷ πρὸς μίαν πολιτικὴν τοῦ Κράτους, ἱκανὴν νὰ ἄρῃ τὰ αἴτια εἰς τὰ ὁποῖα στηρίζεται ὁ κομμουνισμός. Ἐκεῖ λοιπόν, εἶναι ἡ διαφωνία μου, τὴν ὁποίαν εὐθέως καὶ ἀπεριφράστως θέλω νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει τοῦ Σώματος. Θὰ ἦτο βαρύτατον πολιτικὸν σφάλμα νὰ νομίζωμεν, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ διεξαγάγωμεν ἀποτελεσματικὸν ἀγῶνα κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ, περιορίζοντες τὰς ἀτομικὰς ἐλευθερίας τοῦ πολίτου καὶ γενικώτερον καταρτίζοντες Σύνταγμα ὀλιγώτερον δημοκρατικὸν καὶ ὀλιγώτερον ἐλεύθερον ἀπὸ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911. Συνομολογῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι διὰ τῶν προτεινομένων τροπολογιῶν, δὲν προτείνεται ἡ ἀπ’ εὐθείας κατάργησις τοῦ ἄρθρου 10 ἢ τοῦ δικαιώματος τῶν πολιτῶν διὰ τὸ συνέρχεσθαι ἐλευθέρως, ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μου, νὰ πιστεύω ὅτι, γινομένων τυχὸν δεκτῶν τῶν τροπολογιῶν αὐτῶν, φθάνομεν ἐμμέσως εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου 10. Καὶ ἂν μοῦ ἐπιτρέπετε θέτω ὑπ’ ὄψει σας ἕνα προσωπικόν μου περιστατικόν. Κατὰ τὸ σωτήριον ἔτος 1935 εἰς συγκέντρωσιν ἐπ’ εὐκαιρίᾳ γάμου τινός, ἦλθεν ἡ Ἀστυνομία ἐντὸς τοῦ οἴκου, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρισκόμεθα, συνέλαβε τὸν ὑποφαινόμενον, διότι εἰς πρόποσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ὡμίλησα περὶ δημοκρατίας, μὲ ὡδήγησεν εἰς τὰς φυλακὰς μαζὶ μὲ ἄλλους 4, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐξῆλθον μὲ μίαν ὡραίαν πλευρίτιδα. Τὸ γεγονὸς καταδεικνύει πόσον εὔκολα φθάνομεν εἰς καταχρήσεις εἰς βάρος τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν, ὅταν διὰ τοῦ Συντάγματος παραχωρήσωμεν εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα χωροφύλακα τοιαῦτα δικαιώματα;

§84Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ποῖος τὸ εἶπεν αὐτό;

§85Δ. ΜΠΕΗΣ–ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς βεβαίως, τὸ εἶπεν εὐθέως, διότι τοιοῦτόν τι δὲν θὰ συνεζητεῖτο κἄν. Ἀλλ’ ἐγὼ προσωπικῶς πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι χωρὶς νὰ λέγεται εἰς τὴν τροπολογίαν ἐμμέσως θὰ φθάσωμεν ἐκεῖ. Καὶ μίαν τελευταίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω διὰ νὰ μὴ δημιουργηθοῦν κακαὶ ἐντυπώσεις. Ὁ κ. Θ. Τσάτσος, ἀτυχέστατα μετεχειρίσθη ὡς παράδειγμα τὸ κίνημα τῆς 3 Δεκεμβρίου. Τὸ κίνημα τῆς 3 Δεκεμβρίου, ἤλπιζεν ὅτι, δὲν θὰ γίνῃ ὁ κ. Τσάτσος, ὁ ὁποῖος μετεῖχε τῆς Κυβερνήσεως τότε. Δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ παράδειγμα, διότι, τότε, ἐπρόκειτο περὶ καθαρᾶς προπαρασκευῆς μιᾶς ἐπαναστάσεως, τὴν ὁποίαν ὅλος ὁ κόσμος ἐγνώριζε καὶ ὅλος ὁ κόσμος ἔβλεπε, πλὴν τῆς τότε Κυβερνήσεως. Ἐάν, εἴτε κατὰ τὴν προσέλευσιν, εἴτε κατὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν συνερχομένων, δύναται νὰ δημιουργηθῇ κίνδυνος διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν οὐδεὶς λησμονεῖ ὅτι, ἡ Ἀστυνομία δύναται καὶ ἔχει ὅλην τὴν εὐχέρειαν, νὰ παρέμβῃ εἴτε κατὰ τὴν προσέλευσιν, εἴτε κατὰ τὴν ἀποχώρησιν. Πάντως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πιστεύω ἀκραδάντως καὶ θέλω νὰ τονίσω, εἶναι ὅτι, μὲ τὸ ὑπάρχον ἄρθρον 10, ὡς εἶναι διατετυπωμένον, διασφαλίζεται πλήρως καὶ ἀπολύτως ὁ φόβος, διὰ τὸν κομμουνιστικὸν κίνδυνον. Διότι οἱαδήποτε προσθήκη, νομίζω, ὅτι, ἐνῷ δὲν θὰ προσθέτῃ τίποτε θὰ ἠδύνατο νὰ δημιουργήσῃ κινδύνους ἐναντίον τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τοῦ πολίτου καὶ νὰ χαράξῃ μίαν κατευθυντήριον γραμμὴν εἰς τὸ Σύνταγμα ἀνελευθέραν. Κατόπιν τῶν ἀνωτέρω, πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν ἄρθρου, ὡς τοῦτο ἔχει εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§87Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶχον τὴν τιμήν, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Τετάρτης, νὰ ἀναπτύξω τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Συντάγματος. Αἱ ἀπόψεις μου αὗται εἶναι ὅτι, θὰ ψηφίσω τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 καὶ ὡς ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν εἰς τὸ σχέδιον αὐτῆς καὶ ἀποκρούω τὴν τροπολογίαν τῶν ἀξιοτίμων τεσσάρων συναδέλφων οἱ ὁποῖοι προτείνουν νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Ἀστυνομικὴ Ἀρχὴ νὰ ἀπαγορεύῃ τὰς ἐν κλειστῷ χώρῳ συναθροίσεις. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Θ. Τσάτσου δὲν μὲ ἔπεισεν. Ἀντιθέτως ἐμμένω εἰς τὰς ἀπόψεις μου. Κύριοι, νομοθετοῦμεν Σύνταγμα διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ κανείς, ὅτι ὕστερα ἀπὸ τρεῖς χιλιάδες χρόνια Ἑλληνικοῦ βίου θὰ ἤρχετο μία Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις διὰ νὰ ἀφαιρέσῃ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπετιμήθησαν ἀπὸ θεσμοὺς γραπτούς, ἢ ἀπὸ Ἐθνικὰς Συνελεύσεις, ἀλλὰ εἶναι μέσα εἰς τὴν φύσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ χαρακτῆρος τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ μετέχῃ ὁ Ἕλλην εἰς τὰ κοινὰ τῆς Πατρίδος. Εἰς Σύνταγμα Ἑλληνικόν, ἐγὼ τοὐλάχιστον, οὐδέποτε θὰ ψηφίσω νὰ καταργηθοῦν εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ἡ Πνὺξ καὶ ἡ Ἀγορὰ ποὺ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν Ἑλληνικὰ γνωρίσματα. Ἀλλὰ πάσχετε μίαν σύγχυσιν —μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν φράσιν— βλέπετε μπροστά σας τὸν κίνδυνον τὸν κομμουνιστικόν. Ἄλλο, κύριοι, τὸ θέμα νὰ κατοχυρώσωμεν τὸ Δημόσιον Δίκαιον τῶν Ἑλλήνων καὶ ἄλλο τὸ θέμα νὰ ἀμυνθῶμεν ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας. Ἄμυνα τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας δὲν σημαίνει νὰ πνίξωμεν, νὰ σφαγιάσωμεν τὴν Δημοκρατίαν, ἄμυνα τῆς Δημοκρατίας δὲν σημαίνει παγίαν κατάργησιν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν ποὺ ἀποτελοῦν τὸ πολιτικὸν περιεχόμενον τῆς Δημοκρατίας. Ἔχει δικαίωμα νὰ ἀμυνθῇ. Ἀλλὰ πρὸς θεραπείαν αὐτοῦ ὑπάρχουν ἄλλαι διατάξεις, ὄχι διατάξεις εἰς τὸ Δημόσιον Δίκαιον τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ εἰς τὸ κεφάλαιον τὸ ἀφορῶν τὴν ἄμυναν ἐναντίον τῶν ὑπονομευτῶν τοῦ Δημοσίου Δικαίου τῶν Ἑλλήνων. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τοῦ ζητήματος. Καὶ σᾶς εἶπον καὶ προχθές, ὅτι ὅσον αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ θὰ εἶναι ὑποχωρητικώτεραι, μᾶλλον φιλελεύθεραι, τόσον ἡ ἄμυνα τῆς Δημοκρατίας θὰ εἶναι μᾶλλον συγγνωστή, ἀδιάβλητος, θὰ εἶναι ἄμυνα δημοκρατίας καὶ ὄχι θεσμὸς Κράτους Ἀστυνομικοῦ. Κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ ἀπονείμωμεν δικαιώματα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν σήμερον, τὰ ἔχει. Τὰ ἔχει μέσα εἰς τὴν φύσιν του. Καὶ ἐὰν πράγματι σοβαρῶς σᾶς ἀπασχολῇ καὶ ὀφείλει νὰ μᾶς ἀπασχολῇ ὁ κίνδυνος, ὁ κομμουνιστικός, ὁ ὁποῖος δὲν ὑφίσταται σήμερον μόνον — θὰ ὑπάρξῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον, θὰ ὑπάρξῃ καὶ μετὰ τὴν καταστολήν, ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρχῃ ἡ δυστυχία τῶν λαῶν, αὐτοὶ θὰ ἐκμεταλλεύωνται τὰ ἀνατρεπτικὰ στοιχεῖα καὶ θὰ δημιουργοῦν ἀναταραχὰς εἰς τὴν πολιτείαν — ἐὰν θέλετε σοβαρῶς νὰ τὸν ἀντιμετωπίσητε, θὰ πρέπει νὰ περιμένετε νὰ ἔλθουν τὰ σχετικὰ ἄρθρα, μαζὺ μὲ τὸ ἄρθρον τῆς πολιτικῆς ἀμύνης τῆς δημοκρατίας, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, θὰ κατοχυρώσῃ μὲ πιὸ πολλὰ δικαιώματα τὴν Δημοκρατίαν εἰς τὸ Σύνταγμα αὐτό. Ἐδῶ θὰ ἔλθουν καὶ ἄρθρα κοινωνικοῦ περιεχομένου καὶ ἐάν, ὅπως πιστεύω, ἡ Συνέλευσις αὐτὴ δὲν εἶναι Συνέλευσις τοῦ 1864, εἶναι Συνέλευσις τοῦ 1948, μετὰ δύο τρομεροὺς παγκοσμίους πολέμους, μετὰ θύελλαν ἐσωτερικῶν διαμαχῶν, καὶ ἁρπάξῃ τὸ νόημα τῆς ἐποχῆς καὶ κατοχυρώσῃ, ὄχι μόνον τὰ πολιτικὰ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ καὶ ἕνα σύστημα κοινωνικῆς δικαιοσύνης, τότε ἡ Συνέλευσις αὐτὴ θέτει ἀρραγέστατα τὰ θεμέλια τῆς προστασίας τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας ἀπὸ οἱασδήποτε πράξεις κράτους ἀστυνομικοῦ. (Χειροκροτήματα).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Σφαέλλος ἔχει τὸν λόγον.

§89Δ. ΣΦΑΕΛΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὰ ὅσα εἶπον πρὸ ἡμερῶν, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε τὸ ἀξιόλογον νέον. Ἀλλὰ περὶ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον νὰ ἐφανέρωνε κανείς, εἰς ποίαν ἀκριβῶς θέσιν θὰ περιηρχόμεθα ἀποδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν αὐτήν. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ δημιουργήσω ἕνα αἴσθημα ἱλαρότητος εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀναφέρων μερικὰ παραδείγματα εἰς τὰ ὁποῖα θὰ καταλήξωμεν ἐὰν δεχθῶμεν νὰ μετατρέψωμεν τὴν λέξιν «ἐν ὑπαίθρῳ» ποὺ λέγει τὸ Σύνταγμα, ὅπως λέγει ἡ τροπολογία τῶν κ.κ. συναδέλφων εἰς «αἱ δημόσιαι...». Κύριοι συνάδελφοι, τὸ Σύνταγμα διακρίνει τὰς συγκεντρώσεις εἰς ἰδιωτικάς, δημοσίας καὶ ἐν ὑπαίθρῳ. Καὶ αἱ μὲν ἰδιωτικαὶ εἶναι αἱ συγκεντρώσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται κατόπιν προσωπικῆς προσκλήσεως. Δηλαδή, γίνεται μία συγκέντρωσις εἰς μίαν αἴθουσαν ἑνὸς σωματείου καὶ καλοῦνται ὀνομαστὶ τὰ μέλη τοῦ σωματείου. Αὕτη ἡ συγκέντρωσις εἶναι ἰδιωτική. Ἐὰν κληθοῦν ὑπὸ τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου διὰ γενικῆς προσκλήσεως οἱ ἔμποροι, αὐτὴ ἡ πρόσκλησις ἔχει ὡς συνέπειαν τὴν σύστασιν «δημοσίας» συνεγκεντρώσεως διότι καλεῖται κατηγορία πολιτῶν, δὲν καλοῦνται πολῖται προσωπικῶς, ἀλλὰ ὁμὰς προσώπων. Ἐάν, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, θελήσωμεν νὰ δώσωμεν αὐτὴν τὴν παραχώρησιν εἰς τὸ Σύνταγμά μας καὶ νὰ ἐπεκτείνωμεν τὰ εἰς τὰς συγκεντρώσεις ἐν ὑπαίθρῳ καὶ εἰς τὰς δημοσίας, τότε θὰ ἔχωμεν τὰς ἑξῆς συνεπείας. Ἐὰν αὔριον τὸ πρωΐ ὁ ἐμπορικὸς σύλλογος ἢ οἱονδήποτε ἐπαγγελματικὸν ἢ καλλιτεχνικὸν σωματεῖον θελήσῃ νὰ καλέσῃ τὰ μέλη του διὰ γενικῆς προσκλήσεως, διὰ νὰ συζητήσουν διάφορα κλαδικά του θέματα, θὰ πρέπει νὰ προηγῆται ἄδεια τῆς Ἀστυνομίας. Ἐὰν τυχὸν συμβῇ, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν νὰ ἔλθουν μερικοὶ φίλοι σας αὐθορμήτως εἰς τὴν οἰκίαν σας διὰ νὰ συσκεφθοῦν μεθ’ ὑμῶν τὰ τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος, ἐπειδὴ δὲν θὰ ἔχουν κληθῆ δι’ ἀτομικῶν προσκλήσεων θὰ συνιστοῦν διὰ τῆς παρουσίας των δημοσίαν συγκέντρωσιν καὶ θὰ ἀπαιτῆται ἄδεια τῆς Ἀστυνομίας δι’ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν καὶ θὰ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ συνέλευσις αὐτή. Καὶ ἐὰν συμβῇ, κύριοι συνάδελφοι, κανεὶς ἐκ τῶν στενῶν σας συγγενῶν νὰ ἀποθάνῃ αἰφνιδίως καὶ δὲν ἐμεριμνήσατε νὰ τυπώσητε ἀτομικὰς προσκλήσεις διὰ τοὺς φίλους σας, ἀλλ’ ἐδημοσιεύσατε τυχὸν εἰς τὰς ἐφημερίδας, καλοῦνται οἱ «φίλοι» καὶ «συγγενεῖς» καὶ ὅτι «ἰδιαίτεραι προσκλήσεις δὲν θὰ σταλοῦν» θὰ εἶναι δυνατὸν ἡ ἀστυνομικὴ ἀρχὴ νὰ σᾶς ὑποχρεώσῃ νὰ ὑποβάλετε αἴτησιν ἀδείας καὶ ἐὰν ἀστυνόμος συμβῇ κανένας πολιτικῶς ἀντίπαλος, ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ καὶ μέχρις ἀπαγορεύσεως τῆς κηδείας!... Εἰς τοιαῦτα κωμικοτραγικὰ περιστατικὰ ἠμπορεῖ νὰ καταλήξῃ ἡ αἴτησις ἀδείας τῆς Ἀστυνομίας, προκειμένου περὶ δημοσίας συγκεντρώσεως. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν Κυριακὴν τὸ πρωΐ εἰς τὰς 6 ἢ μίαν ἄλλην ἡμέραν ἑορτάσιμον, ὁ ἀστυνόμος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ διαφορὰς μὲ τὸν ἱερέα, τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν κρούει τὸν κώδωνα τῆς Ἐκκλησίας διὰ νὰ προσέλθουν οἱ πιστοὶ καὶ ἡ πρόσκλησις διὰ κωδωνοκρουσιῶν, δὲν εἶναι καθόλου προσωπικὴ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὅτι εἶναι προσωπικὴ ἡ συγκέντρωσις ἐν τῷ ναῷ, ἀλλ’ ἀντιθέτως, ἀποτελεῖ δημοσίαν συγκέντρωσιν, θὰ εἶναι κάλλιστα δυνατὸν νὰ ἀπαγορευθῇ καὶ αὐτή.... ἡ λειτουργία! τὴν Κυριακὴν τὸ πρωΐ!

§90Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἶναι εὐρύ. Κηδεῖαι πολλάκις ἀπηγορεύθησαν νὰ γίνουν δημοσία, μάλιστα πρὸ ὀλίγου χρόνου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, θέλουσα νὰ προστατεύσῃ τὴν ἔννομον τάξιν ἀπηγόρευσε τὴν συγκέντρωσιν εἰς τὴν κηδείαν τοῦ Ἰωάννου Ράλλη.

§91Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καμμία τροπολογία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ συνεπείας, ὥστε ἡ Ἀστυνομία νὰ δύναται νὰ ἀπαγορεύσῃ τὸ ἐκκλησιάζεσθαι κλπ.

§92Δ. ΣΦΑΕΛΛΟΣ. Τὸ λέγει σαφῶς, ἡ ἑρμηνεία τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιστήμης, ἡ ὁποία ὁρίζει, ὅτι εἰς μόνας τὰς ἰδιωτικὰς συγκεντρώσεις, ἡ Ἀστυνομία δὲν δικαιοῦται οὔτε νὰ παρίσταται, οὔτε ἄδειαν νὰ δίδῃ οὔτε νὰ παρεμβαίνῃ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον, πλὴν μιᾶς περιπτώσεως καὶ τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ὁρίζει. Τὸ τελευταῖον παράδειγμα, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω νὰ εἶναι ἀρκετὰ διασκεδαστικὸν εἶναι καὶ τοῦτο: Φαντασθῆτε, π.χ., τὴν ἡμέραν τοῦ Ἁγίου Γεωργίου ἢ τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου, ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας ἑορτάζουν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἢ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος. Ἐὰν συμβῇ, κατὰ καλὴν διάθεσιν τῶν πολιτικῶν ὀργανισμῶν τῶν κομμάτων, νὰ συγκεντρωθοῦν οἱ φίλοι εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἢ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, διὰ νὰ εἴπουν χρόνια πολλά, θὰ πρέπει, σύμφωνα μὲ τὴν τροπολογίαν τῶν κυρίων συναδέλφων, νὰ ἀπαιτηθῇ ἄδεια τῆς Ἀστυνομίας.

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κανεὶς δὲν εἶπε περὶ ἀδείας.

§94Δ. ΣΦΑΕΛΛΟΣ. Ἡ ἄδεια τῆς Ἀστυνομίας θὰ ἀπαιτῆται, διότι εἰς πᾶσαν συγκέντρωσιν «δημοσίαν» συμφώνως μὲ τὴν τροπολογίαν, ἀπαιτεῖται ἄδεια τῆς Ἀστυνομίας!......

§95ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι!

§96Δ. ΣΦΑΕΛΛΟΣ. Ρητῶς τὸ λέγει τὸ Σύνταγμα. Διότι ὅταν δύναται νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν συγκέντρωσιν τεκμαίρεται ὅτι προηγεῖται ἡ ἄδεια ἢ ἡ ἀπαγόρευσις πρὸ τῆς συγκεντρώσεως. Μὲ τὰς προϋποθέσεις δὲ αὐτὰς ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι φθάνομεν αἰσίως εἰς τὴν κατάλυσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ συνέρχεσθαι, εἰς πλήρη κατάργησιν, διότι ἀπὸ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, μέχρι τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀπέλθωμεν, καὶ θὰ χρειασθῇ εἴτε νὰ ἐκκλησιασθῶμεν, εἴτε νὰ συσκεφθῶμεν ἐπὶ πολιτικῶν ζητημάτων, εἴτε διὰ νὰ συνεδριάσωμεν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον, θὰ ἀπαιτῆται ἄδεια τῆς Ἀστυνομίας!.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ἐγγεγραμμένου νὰ ὁμιλήσῃ, ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 κηρύσσεται περαιωμένη. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§98ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 10.30′ π.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως, συνέχισιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. (Ὥρα 9.25′ μ.μ.)