1948.07.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 106η

Δευτέρα 26 Ἰουλίου 1948

Προεδρία κ. Ι. Γ. ΘΕΟΤΟΚΗ

(Ὥρα 8 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Βογιατζῆς, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ πρακτικὰ διορθοῦται ἡ δήλωσις τοῦ κ. Χατζίσκου διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τῆς λέξεως «διαχωρισμόν», διὰ τῆς τοιαύτης «διαφορισμόν».

§4Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὰ πρακτικὰ δὲν ἔχουν διατυπωθῆ ὀρθῶς. Εἰς τὸ σημεῖον τῆς καταρτίσεως τῆς Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσῃ τὴν πολιτικὴν ἐπὶ τῶν εἰσαγωγῶν ἐκ μέρους τῶν Ὑπουργείων Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Ἐφοδιασμοῦ, ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ σημείου, τὸ ὁποῖον, ὁ κ. Κάντζιας, ἔθιξεν εἰς τὴν Βουλήν, περὶ τῶν χαριστικῶν ἀδειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν. Ἐν τούτοις σήμερον, ἀναγράφεται εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ πρόκειται: «... ......... (ἀναγινώσκει) .........».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὰς περιπτώσεις, τὰς ὁποίας λέγετε.

§6Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Νομίζω, πὼς εἶχε λεχθῆ, ὅτι θὰ ἐγένετο ὁ ἔλεγχος ἐπὶ τῶν Ὑπουργείων Ἐφοδιασμοῦ, Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Ἀνοικοδομήσεως, ἀλλὰ Ἀνοικοδομήσεως δὲν ἀναφέρεται.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. ... (Δὲν ἠκούσθη) ...

§8Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ Σάββατον εἶπεν, ὅτι θὰ ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ 2–3 τυπικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν συζήτησιν, καὶ μετὰ θὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ σίτου.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ λέγουν: «......... ......... (ἀναγινώσκει) .........».

§10Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εἴπαμε, κ. Πρόεδρε, 2–3 τυπικὰ νομοσχέδια καὶ κατόπιν ἡ ἐπερώτησις τοῦ σίτου.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ὡς διωρθώθησαν.

§12Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Τὸ Σάββατον, ὅταν διελύθη ἡ συνεδρίασις, ὡρίσθη ἡ σημερινὴ συνεδρίασις διὰ τὴν 6.30′. Εἶναι 8 ἡ ὥρα καὶ μόλις ἀρχίζομεν. Περιμένομεν ἐπὶ 1½ ὥραν, διὰ τίνα λόγον, νὰ περιμένῃ ἡ Βουλή;

§13Η. ΜΠΑΤΖΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀφήσετε τὰς ἀναφορὰς καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι διαφορετικὰ εἶναι κωλυσιεργία.

§14Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομίζω, ὅτι πρῶτον πρέπει αἱ ἀναφοραὶ νὰ ἀναβληθοῦν λόγῳ τῆς βραδύτητος τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως. Δεύτερον. Νομίζω, ὅτι ἐφ’ ὅσον τὸ θέμα τοῦ σίτου, τὸ ὁποῖον προσέλαβε καὶ γενικώτερον πολιτικὸν χαρακτῆρα, εὑρίσκεται ὑπὸ συζήτησιν, θὰ ἦτο πρέπον νὰ προταχθῇ ἀναβαλλομένης τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Τοῦτο ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ νὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ ἀπόφασιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῶν λόγων μας καὶ ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ γενικώτερον καθῆκον τῆς Βουλῆς, νὰ προτάσσῃ ἐκεῖνα τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς φύσεώς των καὶ τοῦ πολιτικοῦ χαρακτῆρος τὸν ὁποῖον προσέλαβον, πρέπει πράγματι νὰ προτάσσωνται.

§15Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι ἐλήφθη ἀπόφασις κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν σήμερον θὰ ἀπεφεύγαμεν τὰς ἀναφορὰς καὶ θὰ εἰσερχώμεθα εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοθετημάτων θὰ εἰσερχώμεθα εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ σίτου, τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον, δὲν δύναται δι’ ἁπλῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς νὰ ἀνατραπῇ ὑφιστάμενον ψήφισμα. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν ἀντίρρησιν, ἐὰν οἱ κ. συνάδελφοι θέλουν, νὰ ἐξακολουθήσῃ καθ’ ὅλην τὴν νύκτα ἡ συζήτησις διὰ τὸν σῖτον. Πάντως κατὰ τὸ ψήφισμα, θὰ γίνῃ νομοθετικὴ ἐργασία καὶ μετὰ θὰ ἀρχίσῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως.

§16Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅταν ἡ Βουλὴ ἀρχίζῃ εἰς τὰς 8.5′ μάλιστα δὲν εἶναι.....

§17Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Σχετικῶς μὲ αὐτά, ἔχω νὰ ἀνακοινώσω ὅτι ἐκτὸς τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὴν Βουλήν, ὅπως τοῦ σίτου καὶ ἄλλα, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπασχολοῦν, εἶναι αἱ ἀναγγελλόμεναι ἀπεργίαι καὶ αἱ συνεννοήσεις μας μετὰ τῶν διαφόρων τάξεων, διὰ τὰ ὁποῖα συνῆλθε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ προέβη καὶ κατέληξεν εἰς τοιαῦτα συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα θὰ προλάβουν καὶ θὰ ματαιώσουν τὰς ἀπεργίας. Ἔπρεπε λοιπόν, νὰ συνέλθῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν καὶ δὲν εἶναι ἡ πρώτη ποὺ ἐλήφθη σχετικῶς ἀπόφασις τοιαύτης φύσεως διὰ νὰ ἀποφεύγωνται αἱ ἑκάστοτε ἀνωμαλίαι. Αὐτός, κύριοι, εἶναι ὁ λόγος τῆς καθυστερήσεως τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς αἱ δικαιολογίαι αὐταί, ἂς ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§18Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν πρόκειται νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ἂν ὑπάρχουν καὶ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ προκαλέσουν μεγάλας συζητήσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λάβαμεν μίαν ἀπόφασιν τὸ Σάββατον καὶ πρέπει νὰ τὴν τηρήσωμεν.

§20Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐὰν δὲν δώσωμεν συνέχειαν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ σίτου σήμερον, πρόκειται νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν Παρασκευὴν καὶ οὔτε ἡ οὐσιαστικὴ σημασία τοῦ θέματος, οὔτε ὁ πολιτικὸς χαρακτὴρ τὸν ὁποῖον προσέλαβεν, ἐπιτρέπουν αὐτὴν τὴν ἀναβολήν. Ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ.

§21Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ σίτου ἐγεννήθη πολιτικὸν ζήτημα διὰ τῆς ὑποβολῆς προτάσεως δυσπιστίας. Συνεπῶς ὑφίσταται πολιτικὸν ζήτημα, καὶ ἄνευ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῆς ἐκφράσεως δυσπιστίας δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς οὐδεμίαν ἄλλην ἀπόφασιν κατὰ τὸ ἄρθρον 53. Ἡ πρότασις δυσπιστίας ὑπεβλήθη κατὰ τὴν δήλωσιν, ἡ ὁποία κατετέθη ἐκ μέρους τοῦ κόμματος τῶν Ἐθνικοφρόνων, καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ὑπαρχηγὸς τοῦ κόμματος αὐτοῦ. Συνεπῶς ὑφίσταται πολιτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λυθῇ, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον καὶ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ προχωρήσῃ περαιτέρω.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολιτικὸν ζήτημα δὲν ὑπάρχει, ἐκτὸς ἐὰν ὑποβάλητε ἔγγραφον πρότασιν ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ε. Λουλακάκης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§23Ε. ΛΟΥΛΑΚΑΚΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τοῦ τρόπου ἐκτίσεως τῆς ποινῆς ἀνηλίκων μὴ συμπληρωσάντων τὸ 15ον ἔτος». Ἡ ἐπὶ τῶν Θρησκευμάτων καὶ Ἐθνικῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὰς ἐκθέσεις τῆς πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγραφῆς εἰς τὰ Πανεπιστήμια Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης διὰ τὸ ἔτος 1948–1949 τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Ν. Δ. 775)1941 θεωρηθέντων ὡς ἐπιτυχόντων φοιτητῶν». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐργασίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προστασίας τῶν ἀπολυομένων ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς παρούσης κατὰ τοῦ Ἔθνους συμμοριακῆς δράσεως». Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς καὶ Νήσων κ. Δ. Σφαέλλος καταθέτει τροπολογίαν «ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911». Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Μαρινάκης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπὸ στοιχεῖον ΜΗʹ τοῦ ἔτους 1948 ψηφίσματος, «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 509)1947 Α. Ν., «περὶ μέτρων ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, τοῦ Πολιτεύματος, τοῦ Κοινωνικοῦ Καθεστῶτος καὶ προστασίας τῶν ἐλευθεριῶν τῶν πολιτῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Σφαέλλος καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως Ἐκκλησιαστικῶν τινων ζητημάτων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Σταμούλης, Κ. Δημητρακόπουλος, Δ. Ἀμπατζόπουλος, Ν. Ἀντωνιάδης κ.ἄ. καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τραυματίας τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, ὡς καὶ τὰς οἰκογενείας τῶν παρ’ ἀνταρτῶν ἢ ἐνόπλων στασιαστῶν κ. λ. π., φονευομένων στρατιωτικῶν ἐν γένει, πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἰδιωτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Κούτσικας, Α. Θεοδωρόπουλος, Ν. Καράμπελλας, Χ. Μιτσιάλης κ.ἄ., καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τραυματίας τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, ὡς καὶ τὰς οἰκογενείας τῶν παρ’ ἀνταρτῶν ἢ ἐνόπλων στασιαστῶν κ. λ. π., φονευομένων στρατιωτικῶν ἐν γένει, πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἰδιωτῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Παπαδόγιαννης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως, τροποποιήσεως καὶ καταργήσεως ἐνίων διατάξεων τῶν περὶ φορολογίας τῆς σταφιδίνης, γλυκόζης, ὀπωροσακχάρου, χαρουποσιροπίου, ἀμυλοσιροπίου καὶ περὶ ἐμπορίου τοῦ οἴνου καὶ προστασίας τῆς οἰνοπαραγωγῆς νόμων».

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ἔγγραφον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς: «Γενόμενος δεκτὸς εἰς ἀκρόασιν ἀνῆλθον χθὲς τὸ ἑσπέρας εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ ὑπέβαλα εἰς τὸν Βασιλέα τὴν παραίτησίν μου ἀπὸ τὸ ἀξίωμα τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἐξήγησα εἰς τὸν Βασιλέα, τὰ αἴτια ποὺ μὲ ἤγαγον εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτήν· εἶναι κατὰ πρῶτον λόγον ἡ ἐκδήλωσις ζωηρᾶς δυσφορίας, γενομένη καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἰδιαιτέρως αἰσθητή, ὡς συνέπεια τῆς ὁρισθείσης τιμῆς τοῦ σίτου. Κυρία ὅμως καὶ ἄμεσος ἀφορμὴ τῆς παραιτήσεώς μου ὑπῆρξεν ἡ δήλωσις 9 βουλευτῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἀρνοῦνται ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Μετὰ τὴν δήλωσιν αὐτὴν πλήττουσαν τὸ κῦρός μου καὶ ὡς Πρωθυπουργοῦ καὶ ὡς ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἡ στοιχειώδης πλέον πολιτικὴ εὐθιξία μοῦ ἐπέβαλε τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἀμέσου παραιτήσεώς μου. Ὁ Βασιλεὺς μοῦ συνέστησεν ὅτι αἱ σημεριναὶ ἐθνικαὶ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπουν τὴν δημιουργίαν νέων περιπετειῶν καὶ ὅτι πρέπει νὰ συνεχίσω τὸ ἀναληφθὲν ἔργον τοῦ ἐθνικοῦ ἀγῶνος».

§25Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τοῦ σίτου ἐξεδηλώθη μία ἀληθὴς δυσφορία ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Ἐπίσης ἐγένετο μία δήλωσις μερικῶν βουλευτῶν, ἀνηκόντων εἰς τὸ Φιλελεύθερον Κόμμα, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι, «ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε μετέρχεται εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἡ ὁποία ἡμεῖς θεωροῦμεν, ὅτι εἶναι βλαπτική, διὰ τὰ συμφέροντα τῶν παραγωγῶν, θὰ ἄρωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν». Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι μετὰ τὰ γεγονότα ταῦτα, μία ἀπόφασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπισκεφθῇ τὸν Ἄνακτα καὶ νὰ ὑποβάλῃ εἰς αὐτὸν τὴν παραίτησίν του μὲ τὴν δικαιολογίαν αὐτὴν καὶ μόνον, ὀφείλω νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν εἶναι ποσῶς κοινοβουλευτική. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπώλεσε τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς μέχρι τῆς ὥρας ταύτης. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχεν ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν οἱανδήποτε ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τοῦ σίτου. Ὅταν μία Κυβέρνησις προτοῦ ἡ Βουλὴ φθάσῃ εἰς μίαν τοιαύτην ἀπόφασιν, καταλήγει εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ ὑποβάλῃ πρὸς τὸν Ἄνακτα τὴν παραίτησίν της, δὲν πράττει τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ θέλῃ νὰ ἀσκήσῃ τὴν ἐπιρροήν της ἐπὶ τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ μὴ κάμῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ τὸ κάμῃ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Νομίζω κύριοι βουλευταί, ὅτι δὲν ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις, στηριζομένη εἰς τὴν δήλωσιν μερικῶν βουλευτῶν, νὰ φθάσῃ καὶ νὰ εἴπῃ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Ἑλλάδος, ὅτι: «Ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι τοῦτο, τὸ ὁποῖον γίνεται, εἶναι ἐκτὸς τῶν ἐθίμων τῶν κοινοβουλευτικῶν καὶ ἀναγκάζομαι νὰ παραιτηθῶ». Δὲν εἶναι ἡ τοιαύτη δήλωσις ἀντικοινοβουλευτική; Καὶ τὶ πρόκειται, κ. βουλευταί; Πρόκειται διὰ μίαν ἐξέγερσιν ὅλων τῶν σιτοπαραγωγικῶν ἐπαρχιῶν τῆς χώρας. Καὶ ποῖαι εἶναι αἱ ἐπαρχίαι αὐταί; Εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἐπλήγησαν περισσότερον παντὸς ἄλλου καὶ πλήσσονται καὶ σήμερον ἀπὸ τὸν συμμοριτισμόν. Εἶναι αἱ ἐπαρχίαι τῶν ὁποίων οἱ περισσότεροι κάτοικοι ἀναγκαστικῶς κατέφυγον εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν, ἄνευ τῶν ζώων των, ἄνευ τῶν ἀγαθῶν των, ἄνευ τῶν μέσων τῆς ζωῆς. Καὶ ὅταν τοιαύτην βλέπομεν κατάστασιν, ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὄχι εἰς τοὺς ζητοῦντας δωρεάν, ἀλλ’ εἰς τοὺς ζητοῦντας ἱκανοποιητικὴν ἀγοράν, διαμφισβητεῖ δεκάραν πρὸς δεκάραν τὴν ἀξίαν τοῦ προϊόντος των. Ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις καὶ φέρει ὑπολογισμοὺς παλαιοτέρων χρόνων, ἐπάνω εἰς τοὺς ὁποίους βασίζει τὴν ἀπόφασίν της. Ἀλλὰ τὶ δὲν ἀνῆλθε πρὸς τὰ ὕψη; Ἡ ἀποζημίωσις τοῦ θεσμοῦ, τοῦ ἁλωνισμοῦ, τῶν μέσων μεταφορᾶς; Ὅταν, κ. βουλευταί, τοιαύτην τακτικὴν ἀκολουθῇ ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὥραν ταύτην καθ’ ἣν εὑρισκόμεθα εἰς μίαν τοιαύτην κατάστασιν, σημαίνει ὅτι ἔχει χάσει τὸ πολιτικὸν αἰσθητήριον. Ἡ Κυβέρνησις, ὅταν πρόκειται νὰ ἀποστείλῃ ἐπαίνους καὶ συγχαρητήρια εἰς τοὺς μαχομένους στρατιώτας σπεύδει νὰ τὸ πράξῃ ἀμέσως. Ὅταν ἔρχεται ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δώσῃ εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς τὰ μέσα τῆς ζωῆς, ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται ὅτι φεύγουν ἀπὸ τὸν κυβερνητικὸν κορβανᾶν. Ἡ Βουλὴ ὑπείκουσα εἰς τὰς διαμαρτυρίας ὁλοκλήρου τοῦ σιτοπαραγωγικοῦ κόσμου ἠθέλησε νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι αὐτὴ ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν μετέρχεται δὲν εἶναι ἡ πρέπουσα. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐννέα βουλευταὶ ἐτόλμησαν νὰ κάμουν μίαν δήλωσιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, κατόπιν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, τῆς τόσον ἀστόργου ἀπέναντι ἑνὸς δεινοπαθοῦντος κόσμου, νὰ ἐξακολουθήσουν παρέχοντες τὴν ἐμπιστοσύνην των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐθεώρησεν ὅτι τοῦτο εἶναι.................. (δὲν ἠκούσθη)...... Δὲν εἶναι δυνατόν, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐπισείει τὸ φάσμα τοῦ πληθωρισμοῦ, νὰ λέγῃ εἰς τοὺς ἀγρότας: «προσέξατε, διότι πρόκειται νὰ ἐκδοθῇ 300 δισεκατ. χαρτονόμισμα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ πληθωρισμόν».

§26Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀν)δρος Κυβ)σεως). Ὀφείλω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας δὲν ἦσαν ἀκριβῆ. Ἦτο μία συζήτησις γενομένη ἐδῶ, εἰς τοὺς διαδρόμους τῆς Βουλῆς. Τουλάχιστον ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμῶν δὲν εἶναι ἀκριβῆ.

§27Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διότι δὲν δύνασθε νὰ ὑποστηρίξετε αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνεγράφη, ὅτι ἀπαιτεῖται ἡ ἔκδοσις 300 δισεκ. χαρτονομίσματος, τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ ἀναστάτωσιν εἰς τὴν κυκλοφορίαν τοῦ χρήματος.

§28Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀν)δρος Κυβ)σεως). Οἱ ἀριθμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν πραγματικότητα.

§29Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, αὐταὶ ἦσαν αἱ ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας ἔφερεν ἡ Βουλὴ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι, ἐπαναλαμβάνω, ἐφ’ ὅσον ἐλέχθησαν καθ’ ὃν τρόπον ἐλέχθησαν, ἦσαν ἐντιμόταται, ἦσαν πολιτικαί. Ἡ πρᾶξις, ὅμως, τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν Βασιλέα τὴν παραίτησίν της διὰ τοῦ Προέδρου αὐτῆς προτοῦ ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, προτοῦ ἡ Βουλὴ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον νὰ εὑρεθῇ εἰς διάστασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι μία πρᾶξις ἀντικοινοβουλευτική, ἡ ὁποία γίνεται μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Διότι ἐὰν δὲν ἐγένετο αὐτό, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναμείνῃ νὰ ἰδῇ τὶ πραγματικῶς ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ ἐὰν μὲν ἡ Βουλὴ τὸν ἐδικαίωνε, δὲν θὰ ὑπέβαλε τὴν παραίτησιν, ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ αὐτὴ δὲν ἔδιδε τὴν ψῆφον της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τότε εὑρισκόμενος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν διαφωνίᾳ πρὸς τὴν Βουλήν, εἶχε δικαίωμα νὰ μεταβῇ εἰς τὸν Ἄνακτα καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του. Καὶ αὐτὴ θὰ ἦτο ἡ μόνη ἀληθὴς κοινοβουλευτικὴ λύσις, ὁδὸς τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ ἀκολουθήσῃ. Ἀλλὰ δὲν τὸ ἔκαμεν αὐτό, θέλων δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν Βουλήν, νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν Κοινὴν Γνώμην, διὰ νὰ εἴπῃ εἰς αὐτήν, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ κάμω τίποτε ἄλλο, δὲν δύναμαι νὰ ἐνεργήσω τίποτε, διότι ζητεῖται νὰ αὐξήσωμεν τὴν τιμὴν τοῦ σίτου. Αὐτὸ, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, εἰμὴ μόνον, νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ἕνας πρωτοφανὴς ἐκβιασμὸς τῆς Κοινῆς Γνώμης καὶ ὀφείλετε νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ ἔφτασεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον.

§30Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἀνεγνώσαμεν μὲ ἔκπληξιν εἰς τὰς ἐφημερίδας τὴν αἰφνιδιαστικὴν ἐπίσκεψιν πρὸς τὸν Ἄνακτα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἐπιστολὴν τῆς παραιτήσεως. Καὶ τὴν πρώτην αὐτὴν ἔκπληξιν διεδέχθη καὶ νέα, μὲ τὴν ἄμεσον ἐγκατάλειψιν τῆς παραιτήσεως. Ὥστε εἰλικρινῶς νὰ διερωτᾶται τις, πρὸς τὶ ἡ τόση σπουδὴ τῆς ὑποβολῆς, ἀφοῦ πρόκειται νὰ ἐπακολουθήσῃ ἴση σπουδὴ διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς παραιτήσεως. Ἐκφράζομεν τὴν λύπην μας, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔπειτα ἀπὸ τὴν σημαντικὴν αὐτὴν πολιτικὴν πρᾶξιν καὶ τὴν ἀνακοίνωσιν αὐτῆς καὶ εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, δὲν παρίσταται κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἦτο εὔλογον ὅτι θὰ ἐγίνετο συζήτησις ἐπὶ τῆς ἰδικῆς του ἀνακοινώσεως πρὸς τὴν Βουλήν. Σεβόμεθα καὶ τὸ γῆρας καὶ τὰς ἀσχολίας του, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ὅρια συνεργασίας μας εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ φοβούμεθα, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ὑπερβῆ καὶ τὰ ἐλάχιστα αὐτὰ ὅρια τῆς ἐπαφῆς καὶ τῆς συνεργασίας μὲ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Ἐκφράζομεν ἐπ’ αὐτοῦ τὴν λύπην μας. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς πολιτικῆς του πράξεως. Ποίαν ἔννοιαν εἶχεν; Ἐνόμιζεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀνεγράφη, ὅτι ἐστερήθη τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς; Ἀλλὰ καὶ ἐὰν τὸ ἐνόμιζε, ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων εἶναι ἀναρμόδιος νὰ τοῦ δώσῃ ἀντιθέτους πληροφορίας. Διότι αἱ πληροφορίαι διὰ τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς παρέχονται εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν, δὲν παρέχονται εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Ἐνόμιζεν, ὅτι αἱ σημεριναὶ περιστάσεις τοῦ ἐπέτρεπον τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ἐξουσίας; Ἀλλὰ τότε εἶναι περίεργον ὅτι μετεπείσθη, ὅταν ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων τοῦ ὑπέμνησε τὴν κρισιμότητα τῶν ἐθνικῶν περιστάσεων. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἔθνους, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶχεν ὁ ἴδιος ἐπίγνωσιν τῆς κρισιμότητος τῶν ἐθνικῶν περιστάσεων. Ἀνέμενε νὰ τὸν πληροφορήσῃ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων, ὅτι αἱ σημεριναὶ περιστάσεις εἶναι ὄντως κρίσιμοι καὶ τότε νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν του καὶ νὰ ἀποσύρῃ τὴν παραίτησίν του. Δέν τὸ ἐγνώριζεν αὐτό; Ἀλλὰ ἐὰν δὲν τὸ ἐγνώριζε, μᾶς δημιουργεῖ βαρυτέρας ἀκόμη ἀνησυχίας διὰ τὴν τύχην τῆς χώρας, ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τοὺς σημερινοὺς καιροὺς δὲν τοὺς ἐγνώριζε καὶ ἀνέμενε ἀπὸ μίαν συνάντησιν μὲ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα νὰ πληροφορηθῇ ὅτι αἱ περιστάσεις τῆς πατρίδος εἶναι βαρύτατα κρίσιμοι. Ἢ λοιπὸν ἐκινήθη ἀπὸ ἀμφιβολίαν διὰ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς καὶ ἔπρεπε νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ἐρωτήσῃ καὶ νὰ πληροφορηθῇ, ἢ ἠγνόει τὴν κρισιμότητα τῶν ἐθνικῶν περιστάσεων, τὴν ὁποίαν ἐπληροφορήθη εἰς τὰ Ἀνάκτορα. Ἀλλὰ τότε, καταργεῖ ὁ ἴδιος τὸν λόγον τῆς ὑπάρξεώς του. Καὶ ἔπειτα ἀπὸ τὴν δραματικὴν αὐτὴν παρεμβολὴν ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν ἠρεμίαν, τὴν θεότητα καὶ τὴν μακαριότητα τῆς Κυβερνήσεως (ἱλαρότης). Ἀνέγνωσα εἰς τὸν τύπον δηλώσεις τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας ἐπηκολούθησαν καὶ ἄλλαι δηλώσεις ὅμοιαι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ οἱ δύο κατήγγειλαν τὴν ἀντιπολίτευσιν ὅτι δημοκοπεῖ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σήμερον ὑπῆρξεν περισσότερον κατηγορηματικός. Χθὲς ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέδωκεν εἰς φίλους μου βουλευτὰς τὴν δημοκοπίαν. Σήμερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀπέδωκεν εἰς ὁλόκληρον τὴν ἀντιπολίτευσιν. Καὶ μάλιστα εἰς ἕν περίεργον ὕφος ἐδέχθη ὡς δεδομένον, ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν φύσιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ δημοκοπῇ καὶ ἐζήτησε μόνον ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς τῆς κυβερνητικῆς πλειοψηφίας νὰ μὴν πράττουν τὸ ἴδιον. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι φυσικὸν ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ δημοκοπῇ. Κύριοι βουλευταί, εἴχομεν καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος τὰς ἀπόψεις μας. Ὑπεστηρίξαμεν ὅτι, ὅπως ὑπάρχουν καλαὶ καὶ κακαὶ κυβερνήσεις, ὑπάρχουν καλαὶ καὶ κακαὶ ἀντιπολιτεύσεις. Καὶ ὅπως αἱ κυβερνήσεις ἔχουν εὐθύνας, ἔχουν καὶ αἱ ἀντιπολιτεύσεις εὐθύνας. Εὐθύνας ἔχουν αἱ ἀντιπολιτεύσεις, ὅταν δὲν ἐμπνέωνται εἰς τὴν κριτικήν των ἀπὸ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος, ἀλλὰ μόνον ἀπὸ τὴν πρόθεσιν τῆς δημαγωγίας, πρὸς παραπλάνησιν, πρὸς ἱκανοποίησιν, ἁπλῶς, τῶν μαζῶν, πρὸς ψευδῆ καὶ ἀθέμιτον κατάκτησιν τῆς ἐμπιστοσύνης των. Καὶ διεκηρύξαμεν ἔκτοτε, ὅτι ἡ φιλοδοξία μας εἶναι νὰ ἀπαρτίσωμεν μίαν καλὴν ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία νὰ ἀσκῇ καὶ ἐθνικὸν καὶ δημιουργικὸν καὶ καλόπιστον ἔλεγχον. Καὶ ἐδώσαμεν καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἀσκήσεως, ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, τοῦ ἔργου τῆς ἀντιπολιτεύσεως, πλήρεις ἀποδείξεις καὶ διὰ τὸν ἐθνικὸν καὶ διὰ τὸν δημιουργικὸν καὶ διὰ τὸν καλόπιστον ἔλεγχόν μας. Ὑπῆρξαν προηγούμενα παραδείγματα ἄλλου ἐλέγχου. Ὅταν τὸ μαχόμενον Ἔθνος ἐπλήττετο ἐκ τῶν νώτων, δὲν ἐμιμήθημεν τὸ παράδειγμα. Εὑρισκόμενοι εἰς ἐκείνην τὴν πτέρυγα, ὑπεστηρίξαμεν πᾶσαν ἐθνικὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἠλέγξαμεν διὰ νὰ γίνωμεν ὁδηγοὶ καὶ χαλινοὶ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ τὴν βοηθήσωμεν εἰς τὸ ἔργον ὑπὲρ τῆς χώρας. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ γραμμή, τὴν ὁποίαν θὰ συνεχίσωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ὅταν ὑπεστηρίξαμεν ὅτι τὰ πορίσματα τῆς διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ σίτου πρέπει νὰ γίνουν δεκτά, διότι εἶναι πραγματώσιμα, δὲν ἐδημαγωγοῦμεν, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπεστηρίζομεν πραγματώσιμον λύσιν. Εἴπατε εἰς τὰς δηλώσεις σας, παραπλανηθέντες εἰς τοὺς ἀριθμούς, ὄχι διὰ πρώτην φοράν, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῶν πορισμάτων τῆς διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ὡδήγει ἀναποτρέπτως εἰς πληθωρισμόν. Δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς γενικωτέραν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος. Ἄλλοι συνάδελφοί μας ἔχουν ἐγγραφῆ νὰ λάβουν τὸν λόγον καὶ μεταξὺ αὐτῶν καὶ φίλοι τοῦ ἰδικοῦ μου κόμματος. Θὰ ἀρκεσθῶ εἰς ἀπάντησιν ἐπὶ τῶν συγκεκριμένων ἰδικῶν σας ἀνακοινώσεων ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θεμελιώδους ζητήματος. Ἐθεμελιώσατε τὴν κατηγορίαν τῆς δημοκοπίας εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦ πληθωρισμοῦ καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα ἐσφάλλατε. Εἴπατε, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τῶν πορισμάτων τῆς Διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς ὁδηγεῖ ἀναποφεύκτως εἰς πληθωρισμόν. Καὶ ἐὰν ὄντως, ὁδηγῇ εἰς πληθωρισμὸν θὰ εἴχατε δίκαιον, διότι ὁ πληθωρισμὸς σαλεύει τὴν σταθερότητα τῆς οἰκονομίας τῆς χώρας καὶ μαζὶ μὲ τὸν γενικώτερον οἰκονομικὸν κλονισμὸν σαλεύει καὶ τὰ συμφέροντα ἐκείνων τῶν τάξεων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων δῆθεν λαμβάνονται τὰ μέτρα, τὰ ὁδηγοῦντα εἰς πληθωρισμόν. Ἐπλανήθητε ὅμως, εἰς τὴν πρόβλεψιν, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ ὁδηγεῖ εἰς πληθωρισμὸν καὶ ἡ ἀπόδειξις εἶναι καὶ εὔκολος καὶ πλήρης. Ἐὰν τὰ μέτρα ἐλαμβάνοντο ὑπὸ δύο προϋποθέσεις, ἐὰν ἡ ηὐξημένη τιμὴ τοῦ σίτου τῆς συγκεντρώσεως ἐδίδετο εἰς τὴν τιμὴν τῆς συγκεντρώσεως, ὡς ἄρτος εἰς τὰς εὐπόρους τάξεις, εἰσπράττομεν πρῶτον εἰς ἀκέραιον ὅ,τι ἐδώσαμεν, καὶ εἶναι τόσον ὀλίγον τὸ ποσόν, ὥστε νὰ εἶναι βέβαιον ὅτι ἀριθμητικῶς ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀναλογίαν τῶν ὑφισταμένων εὐπόρων τάξεων. Ἐὰν εἴχομεν τιμὴν βοηθείας διὰ τοὺς ἀπόρους καὶ τιμὴν συγκεντρώσεως μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 150,000 τόννων, διὰ τοὺς εὐπόρους, οἰκονομικῶς λύομεν τὸ ζήτημα τῆς εἰσπράξεως τοῦ ηὐξημένου ποσοῦ τὸ ὁποῖον θὰ ἐδίδετο καὶ ἀνακύπτει κατόπιν τὸ θέμα τοῦ πληθωρισμοῦ. Ἐὰν προσθέτως ἐλαμβάνετο καὶ δεύτερον μέτρον, ἡ ἐπὶ πλέον πληρωμή, τὸ ποσὸν τῶν πέραν τῶν 1850, τὸ ὁποῖον δίδεται χωρὶς νὰ ἀπειλῆται καὶ κατὰ τὴν ἰδικήν σας γνώμην, πληθωρισμός, ἐὰν τὸ ἐπὶ πλέον ποσὸν κατεβάλετο εἰς τοὺς δικαιούχους μετὰ τὴν εἴσπραξιν ἀπὸ τὴν κατανάλωσιν, ἐβράδυνε ἁπλῶς ἡ καταβολή, τότε ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Ὄχι μόνον δὲν θὰ ἦτο πληθωρισμός, ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀποτέλεσμα ἀντιπληθωρικόν. Διότι, πρῶτον, θὰ εἰσεπράττετο τὸ ποσόν, κατόπιν θὰ κατεβάλετο. (Χειροκροτήματα). Πρῶτα θὰ εἰσεπράττετο ἀπὸ τὰ ἀστικὰ κέντρα...

§31Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντ. Κυβ.). Νὰ ὁρίσετε τὰ χρονικὰ ὅρια.

§32Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀφήσατέ με πρῶτα νὰ ὁλοκληρώσω τὰς σκέψεις μου. Θὰ ἀπεσύρετο ἀπὸ τὰ ἀστικὰ κέντρα, ὅπου ἡ ταχύτης τῆς κυκλοφορίας δημιουργεῖ τὸν κίνδυνον τοῦ πληθωρισμοῦ, διὰ νὰ δοθῇ εἰς τὰ ἀγροτικὰ κέντρα, ὅπου ἡ ταχύτης τῆς κυκλοφορίας εἶναι βραδεῖα. Καὶ ταυτοχρόνως, μὲ τὸν τρόπον αὐτόν, θὰ ἐδίδομεν εἰς στιγμὴν κάμψεως τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς, θὰ ἐδίδομεν εἰς τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμὸν ἀγοραστικὴν δύναμιν, μὲ τὴν ὁποίαν θὰ ἐζωογόνει τὴν βιομηχανικὴν παραγωγήν, ἡ ὁποία εἰσῆλθεν εἰς περίοδον κάμψεως. Ἰδού σύνολα ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦν εἰς ἀκέραιον τὴν ἀγροτικὴν τάξιν, καὶ δὲν ἐκθέτουν εἰς οὐδένα κίνδυνον τὴν σταθερότητα τῆς οἰκονομίας τῆς χώρας. Ἰδού, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εἶναι δημοκοπία ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προετείναμεν, εἶναι ἀνικανότης τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δέν ἠδυνήθη οὔτε νὰ τὸ σκεφθῇ, οὔτε νὰ τὸ πραγματώσῃ. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς δημιοκόποι, εἶναι οἱ κυβερνῆται ἀνίκανοι καὶ ἄστοργοι ἀπέναντι τοῦ δοκιμαζομένου λαοῦ μας (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀλλὰ ὅταν τὰ μέτρα ἀπέναντι τῶν σιτοπαραγωγῶν δὲν εἶναι ἁπλῶς μέτρα κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς σημασίας, ὅπως ὅταν πρόκειται περὶ τῶν ἄλλων κοινωνικῶν τάξεων, ὅταν εἶναι μέτρα ὑπερτάτης ἐθνικῆς σημασίας, τότε θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραβιάσῃ ἐπὶ τέλους τὴν ἀδιατάραχτον μακαριότητα καὶ νὰ ἐπιδοθῇ μὲ περισσοτέραν δημιουργικὴν ἱκανότητα εἰς τὴν ἀνεύρεσιν μέσων. Διότι ἡ γραμμή, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ, δὲν εἶναι μόνον ἀντιλαϊκή, εἶναι ἐπίσης ἀντεθνική. Διότι ἡ δεξαμενὴ τοῦ ἀγῶνος τοῦ Ἔθνους εἶναι ἡ ἀγροτικὴ τάξις. Αὐτοὶ εἶναι τὰ θύματα, αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀγωνισταί, αὐτοὶ εἶναι οἱ ἥρωες. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ὀφείλουν αἱ κυβερνήσεις νὰ προσφέρουν καὶ τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς θυσίας των. Ὄχι νὰ προσφέρουν, ὅπως ἔπραξαν σήμερον, τὴν ἐγκατάλειψιν καὶ τὴν ἀστοργίαν. (Χειροκροτήματα).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Ἐθνικῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§34Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω οὐδόλως εἰς τὸ ζήτημα τοῦ σίτου, διότι νομίζω, ὅτι θὰ συζητηθῇ κατόπιν καὶ ἰδιαιτέρως, ὁπότε θὰ ἔχωμεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξωμεν τὰς ἀπόψεις μας. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ θέμα εἶναι ἐπὶ τῶν ἀνακοινώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, πρὸς τὸ Σῶμα. Καὶ διερωτώμεθα: ποῖος ὑπῆρξεν ὁ λόγος τῶν τοιούτων ἀνακοινώσεων; Ὑπῆρξεν ἁπλῶς εἰδησεογραφικός; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, εἴχομεν ἤδη λάβει γνῶσιν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας αὐτῶν τὰ ὁποῖα συνέβησαν, καὶ αὐτῶν τὰ ὁποῖα μᾶς ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ ἀνακοινώσεις αὐταὶ γίνονται, μόνον ὅταν ἔχουν πολιτικὸν χαρακτῆρα. Ἀλλά, εἰς τὶ ἀπέβλεπαν αἱ ἀνακοινώσεις αὐταὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀνερχόμενος εἰς τὰ Ἀνάκτορα, τὶ ἀνέφερεν; Ἀνέφερεν ὅτι ἀπώλεσε τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, καὶ συνεπῶς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του; Ἀλλά, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναμείνῃ οἱανδήποτε ἄλλην ἀπάντησιν τοῦ Ἄνακτος; Ἔπρεπε, κατερχόμενος, νὰ πραγματοποιήσῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν εἰς τὸν Ἄνακτα, δηλαδὴ νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν παραίτησίν του. Ὅπως, ὅμως, ἔρχεται τὸ ζήτημα, ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐπιρρίπτεται μία εὐθύνη εἰς τὸν Ἄνακτα, διὰ τῆς τοιαύτης ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διαχειρίσεως τοῦ ζητήματος. Διότι, ἐὰν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν εἰς τὸν Ἄνακτα ὅτι ἀπώλεσε τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, ὁ δὲ Ἄναξ τοῦ εἶπε: «Δὲν πειράζει, κρίσιμοι εἶναι αἱ περιστάσεις, μεῖνε εἰς τὴν θέσιν σου καὶ ἀδιαφόρησε πρὸς τὴν Βουλήν», αὐτὸ θὰ ἀπετέλει βαρύτατον σφάλμα εἰς βάρος τοῦ Ἄνακτος. Καὶ ἐν τούτοις, ἔτσι καταντᾶ τὸ πρᾶγμα, ὅπως μᾶς ἀνεκοινώθη. Διότι δὲν εἶναι κανένα μικρὸ παιδὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀνῆλθεν εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ εἶπεν μίαν κατάστασιν, καὶ ὁ ὁποῖος μὲ πέντε λόγια ποὺ τοῦ εἶπεν ὁ Βασιλεὺς κατέβη ἀπὸ τὰ Ἀνάκτορα καὶ εἶπεν: «Ἀποσύρω τὴν παραίτησίν μου». Αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ θέμα καὶ αὐτή, νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ πραγματικὴ θέσις τοῦ ζητήματος, ἐπὶ τῶν ἀνακοινώσεων τὰς ὁποίας μᾶς ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς. Εἰς τὶ ἀποβλέπουν, εἰς τὶ κατέληξαν αἱ ἀνακοινώσεις αὐταί; Ὅτι ὑπέβαλα τὴν παραίτησίν μου, μοῦ εἶπεν ὁ Ἄναξ νὰ τὴν ἀποσύρω, καὶ τὸ ἀνακοινῶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἐγώ, νομίζω, ὅτι ἡ θέσις τῆς Βουλῆς ὑφίσταται μίαν μείωσιν ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀντὶ νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὴν Βουλήν, ἀπηυθύνθη ἀτόπως εἰς τὸν Ἄνακτα (χειροκροτήματα).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§36Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι βουλευταί, μετὰ θλίψεως κατέληξα εἰς τὴν γνώμην, ὅτι ἀπέλειπε καὶ τὸ ἔσχατον ἴχνος σοβαρότητος ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν τῆς χώρας μας. Ὁμολογῶ, ὅτι, καίτοι νέος εἰς τὴν πολιτικήν, τὸ πρῶτον, ὡς γνωστόν, εἰσερχόμενος εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀνέμενον, τόσον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ ἀπὸ τὰ λοιπὰ μέλη αὐτῆς ὄχι μόνον σοβαρότητα, ἀλλὰ καὶ διδαχήν. Καὶ ἐπίστευον, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐρχόμενος εἰς τὴν Βουλήν, θὰ ἐγενόμην κάποτε πληρέστερος ἢ καὶ σοφώτερος, ἂν θέλετε. Διὰ νὰ εἶμαι δὲ εἰλικρινής, ἐπεθύμουν, ὅπως διὰ τῆς ἀσκήσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μου χρέους καταστῶ περισσότερον καὶ φανατικώτερον λάτρης τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος. Καὶ μοῦ γεννᾶται ἤδη τὸ εὔλογον ἐρώτημα, ἡ δικαιολογημένη κατ’ ἐμὲ ἀπορία: Μήπως ἔσφαλα εἰς τὴν ἀντίληψιν πού εἶχα ὅταν τὸ πρῶτον εἰσηρχόμην εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ μήπως μαζὶ μὲ ἐμὲ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέπεσαν καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν ἰδίαν πλάνην; Τί συμβαίνει, τέλος πάντων, κύριοι συνάδελφοι, ὥστε νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸ Σῶμα ἡ ἀποψινὴ συζήτησις; Ἦλθεν πρὸς συζήτησιν ἀπόψε ἕν θέμα, ἄκρως βέβαια σοβαρόν, τὸ θέμα τοῦ καθορισμοῦ τῆς τιμῆς τοῦ σίτου. Καὶ ἡ Βουλή, ἐν τῷ κυριαρχικῷ αὐτῆς δικαιώματι, ἤρξατο τῆς μελέτης τοῦ θέματος αὐτοῦ. Σκοπὸς τῶν κ. κ. συναδέλφων εἶναι νὰ πείσουν τὴν Κυβέρνησιν, ἢ ἡ Κυβέρνησις νὰ πείσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ δίκαιον εὑρίσκεται ἢ μὲ τὸ μέρος τῆς Βουλῆς, ἢ μὲ τὸ μέρος τῆς Κυβερνήσεως. Θέμα σοβαρόν, ὡς τὸ ὑπὸ συζήτησιν, δὲν εἶναι, νομίζομεν, οὔτε τὸ πρῶτον, οὔτε καὶ τὸ μοναδικόν. Φοβοῦμαι, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ζωῆς τῆς παρούσης Βουλῆς θὰ ὑπάρξουν καὶ ἕτερα, καὶ ἴσως σοβαρώτερα τοῦ παρόντος θέματος εἰς τὸ μέλλον. Ἐὰν λοιπόν, κατὰ τὴν συζήτησιν ἑνὸς τόσον συνήθους θέματος προέρχεται εἰς τὴν ἀπόφασιν ὁ οἱοσδήποτε Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του, διότι τοῦ ἀπαρέσκει ἡ συζήτησις, ἢ διότι στενοχωρεῖται ἐπειδὴ φίλοι αὐτοῦ ἔχουν ἀντίθετον πρὸς αὐτὸν γνώμην, τότε ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ πιστεύω, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ταύτης καὶ δὲν ἔχει ἐπίγνωσιν τῆς θέσεώς του καὶ ὅτι ἔχασε πᾶν ἴχνος σοβαρότητος. Ἔχω, κύριοι βουλευταί, τὴν γνώμην, καὶ διατυπώνω αὐτὴν ἀδιστάκτως, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὄχι μόνον δὲν ἔπρεπε, λόγῳ τῆς ἀφορμῆς καὶ μόνον ταύτης νὰ φθάσῃ εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν, ἀλλὰ τοὐναντίον ὤφειλεν, ἐφ’ ὅσον ὁ ἴδιος δὲν δύναται δεδικαιολογημένως, λόγῳ τῆς ἡλικίας του, νὰ παρίσταται τακτικὰ εἰς τὰς συνεδριάσεις τοῦ Σώματος καὶ εἶναι ὑποχρεωμένος ὅπως διὰ τῶν ὑπολοίπων συναδέλφων του ἐν τῇ Κυβερνήσει νὰ παρακολουθῇ ταύτας, θὰ ὤφειλε, λέγω, νὰ ἀναμένῃ τὴν ἐξονύχισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διὰ τῆς συζητήσεως, καὶ ἔπειτα καὶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν δὲ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἦτο ἀντίθετος πρὸς τὰς ἀπόψεις αὐτοῦ, θὰ ὤφειλε πάλιν, νὰ μὴ φθάσῃ μέχρις ἀπειλῆς παραιτήσεως, δι’ ἓν τοιοῦτον θέμα, ἀφοῦ εἶναι γνωστόν, ὅτι, ὑπάρχουν πρὸς συζήτησιν θέματα ἀπείρως σοβαρώτερα τοῦ ὑπὸ κρίσιν τοιούτου, μήπως, ἄλλωστε, κύριοι, ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς ὁριστικῆς ἀντιθέσεως τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐκδηλωθείσης μάλιστα κατὰ τρόπον τελεσίδικον; Νομίζω ὄχι. Ἡ συζήτησις ἀκόμη δὲν ἐπερατώθη, αὕτη συνεχίζεται. Τί συμβαίνει λοιπόν; Κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, κύριοι βουλευταί, συμβαίνει κἄτι ἄλλο. Πιστεύσατέ με ὅτι λυποῦμαι πολὺ δι’ ὅσα θὰ εἴπω περαιτέρω. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα ἀφορᾷ μόνον τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸν ἀφορᾷ ὄχι ὡς Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὡς ἀρχηγὸν τοῦ κόμματός του. Διότι δὲν εἶναι θέμα, ὡσὰν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠμποροῦσεν ἡ Βουλὴ νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς τοιοῦτον, γενικῆς φύσεως. Ἦτο ἐν γένει ἕνα θέμα καθαρῶς οἰκογενειακόν. Εἶναι ἕνα θέμα ἀφορῶν τὴν ἐσωτερικὴν ἑνότητα τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ μᾶς δίδεται πλέον τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ τὸ καθῆκον, νὰ εἴπωμεν τοῦτο. Ὅτι νοσεῖ νόσον τόσον σοβαρὰν ἡ κεφαλὴ τῆς Κυβερνήσεως ὥστε αὕτη νὰ μεταδοθῇ, ὡς εἶναι φυσικὸν καὶ εἰς τὰ λοιπὰ μέλη αὐτῆς. Καθολικὴ εἶναι ἡ νόσος. Ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, σκέπτεται μόνον, ὡς ἀρχηγὸς ἑνὸς κόμματος καὶ ὄχι ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Κράτους, καὶ μάλιστα εἰς στιγμὰς τόσον κρισίμους, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦν ὅπως ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κράτους πᾶσαν σκέψιν καὶ πᾶσαν δύναμίν του συγκεντρώσῃ διὰ τὴν λύσιν τοῦ δράματος τοῦ μαρτυρικοῦ μας λαοῦ. Ὅταν λέγω, εἰς τόσον κρισίμους στιγμὰς ὁ νοῦς καὶ αἱ σκέψεις αὐτοῦ ἀναλίσκωνται εἰς τὸ πῶς θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν συνοχὴν τοῦ κόμματός του καὶ μὲ γνώμονα τὸ συμφέρον τοῦ κόμματος λαμβάνει τὰς ἀποφάσεις του, ἔ, κύριοι βουλευταί, δὲν νοσεῖ νόσον σοβαράν; Ἔπρεπεν, ἦτο ἐπιτετραμένον, μόνον καὶ μόνον διὰ μίαν εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς, συνήθη διαφωνίαν, διαφωνίαν ὡσὰν αὐτὰς τὰς ὁποίας πάντοτε βλέπομεν νὰ ὑπάρχουν ἐντὸς τῶν κομμάτων, τῶν πάσης λογῆς κομμάτων, διαφωνίαν ὀφειλομένην εἰς λόγους, τοὺς ὁποίους τὸ Σῶμα κρίνει ὡς βασίμους, ὅταν, λέγω, μόνον καὶ μόνον διὰ μίαν τοιαύτην διαφωνίαν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κράτους φθάνῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ λάβῃ τὴν ἄγουσαν πρὸς Ἀνάκτορα καὶ νὰ ἀπειλήσῃ τὴν χώραν μὲ Κυβερνητικὴν κρίσιν, εἰς αὐτὰς τὰς τόσον κρισίμους στιγμάς, τί θέλετε νὰ σκεφθῶμεν διὰ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον; Νοσοῦν ἢ δὲν νοσοῦν νόσον βαρυτάτην; Ὅταν, τέλος, ἡμεῖς, κ. βουλευταί, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀποφεύγωμεν καίτοι ἔχομεν λόγους πλείονας τοῦ ἑνὸς νὰ δημιουργήσωμεν ζητήματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν ἡμεῖς προσπαθοῦμεν διὰ τῆς καλοπίστου καὶ δημιουργικῆς μας Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπωμίσθη, δὲν εἶναι παράξενον, διὰ νὰ μὴ εἴπω καὶ ἀκατανόητον, νὰ ἔρχεται ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Προέδρου αὐτῆς νὰ δημιουργῇ κρίσιν Κυβερνητικήν. Νὰ δημιουργῇ κρίσιν δι’ ἕνα ζήτημα καθαρῶς κομματικῆς φύσεως. Ἰδοὺ τί πράγματι συνέβη. 9 βουλευταί, τινὲς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἔχοντες ὡς, εἶναι εἰκός, ἐπαφὴν μὲ τὸν λαόν, ὃν ἐκπροσωποῦσι καὶ ὁ ὁποῖος τοὺς ἀπέστειλεν εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα προστατεύωσι τὰ δίκαιά του, ἐνόμισαν ὅτι εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ εἶναι ζωτικῆς σημασίας καὶ κατὰ φυσικὴν συνέπειαν ἠθέλησαν νὰ ζητήσουν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀκούσῃ τὴν δικαίαν φωνὴν τοῦ μάρτυρος Ἕλληνος ἀγρότου, πρᾶγμα, ὅπως πιστεύω, ὄχι μόνον οἱ Φιλελεύθεροι βουλευταί, ἀλλὰ τὸ σύνολον, ὡς ἐλπίζω, τῆς Βουλῆς, ζητεῖ. Τί ἐπεζήτουν οἱ Φιλελεύθεροι βουλευταί; Τί ἐπιζητοῦν σχεδὸν πάντες οἱ ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους; Οὐδὲν ἄλλο, εἰμὴ νὰ πείσωσι τὴν Κυβέρνησιν ὅπως καὶ αὐτὴ συμφωνήσῃ ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ εἶναι ζωτικῆς πράγματι σημασίας καὶ ἑπομένως νὰ ἀποδεχθῇ τὸ δίκαιον τοῦ ἀγρότου αἴτημα. Ποίαν σημασίαν θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ διὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τοῦτο; Ἁπλούστατα τὴν ἑξῆς: Ἢ νὰ πείσῃ τοὺς φίλους του βουλευτὰς ὅτι δὲν ἐσκέφθησαν καλῶς ἢ τὸ προτιμώτερον, νὰ ἀναμείνῃ ἀπὸ τὴν ἐξονυχιστικὴν συζήτησιν, τοῦ θέματος ὑπὸ τῆς Βουλῆς, νὰ ἀναμείνῃ, λέγομεν, τὴν ὁριστικὴν πλέον ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ Σώματος; Καὶ ἄν, μετὰ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως, διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς δὲν καλούμεθα σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν, ἔβλεπεν ὅτι ἡ διαφωνία τοῦ Σώματος πρὸς αὐτὸν καὶ τὴν Κυβέρνησίν του ἦτο τοιαύτη ὥστε ἠμποροῦσε νὰ τὸν ἀγάγῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς παραιτήσεως, τότε θὰ ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν φυσικὸν δρόμον. Δι’ αὐτὸ ἀνωτέρω ἐτόνισα ὅτι εἶναι τὸ ὀλιγώτερον ὄχι σοβαρὰ ἡ χειρονομία καὶ ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, ἐν μέσῳ νυκτὸς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Διότι μία διαφωνία τοιαύτης φύσεως, δύναται νὰ παρουσιασθῇ καὶ αὔριον ἀπὸ μέρους τοῦ ἄλλου συγκυβερνοῦντος κόμματος. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, εἶναι πιθανὸν κάθε κόμμα, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐν τῇ Κυβερνήσει νὰ ἔχῃ διαφωνοῦντας τινὰς ὀπαδοὺς πρὸς τὴν γραμμὴν ἣν αὕτη τηρεῖ ἐπὶ ὡρισμένων θεμάτων. Μήπως τοῦτο πρέπει νὰ σημαίνῃ ὑποχρέωσιν τοῦ Κυβερνῶντος κόμματος, νὰ παραιτηθῇ, ἔστω καὶ ἐὰν ὁ ἀρχηγὸς αὐτοῦ θεωρῇ τὴν διαφωνίαν αὐτὴν θίγουσαν ἀκόμη καὶ μερικὰ ὅρια τῆς ὀρθοδόξου, τρόπον τινά, πειθαρχίας; Κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, ὄχι μόνον τὸ τοιοῦτον δὲν σημαίνει τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κυβερνῶντος Κόμματος, ἀλλὰ τοὐναντίον, τοῦτο σημαίνει ὅτι θὰ πρέπει ὁ ἀρχηγὸς νὰ ἐξετάσῃ μετὰ προσοχῆς μὴ τυχὸν οἱ διαφωνοῦντες μὲ αὐτὸν ὀπαδοὶ εὑρίσκονται ἐν τῷ δικαίῳ. Καὶ ἑπομένως μὴ τυχὸν εἶναι ἀνάγκη διὰ τὸ συμφέρον ὄχι μόνον τοῦ κόμματός του, ἀλλὰ τοῦ λαοῦ γενικῶς, ἐπιβάλλεται νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν του. Τοῦτο κατὰ μείζονα λόγον ἔπρεπε νὰ συμβῇ ὅταν πρὸς τοὺς διαφωνοῦντας ὀπαδούς του συμφωνῇ τὸ σύνολον τῆς Βουλῆς. Ἀντὶ λοιπόν, νὰ ἐξετάσῃ καλύτερα ἐὰν τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἤγαγον τοὺς βουλευτάς του εἰς τὴν διαφωνίαν εἶναι δίκαια, εἶναι λογικά, καὶ τότε ἂν καὶ ὁ ἴδιος συμφωνήσῃ μὲ τοὺς διαφωνοῦντας νὰ πράξῃ τὸ καθῆκόν του ἢ ἐὰν ὄχι νὰ εἴπῃ εἰς αὐτοὺς ὅτι ἔχουν ἄδικον, ἀντὶ λοιπόν, οὕτω πως νὰ ἐνεργήσῃ, αὐτὸς μᾶς ἐπέταξε τὴν ρουκέταν τῆς παραιτήσεως. Ἀντὶ λοιπόν, νὰ ἴδωμεν τοιαύτην τινὰ ἐνέργειαν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἴδομεν δυστυχῶς τοῦτον παραιτούμενον, μὲ σκοπόν, μόνον καὶ μόνον νὰ ἀπειλήσῃ ὄχι τόσον τὴν Βουλήν, ἀλλὰ τὸ κόμμα του. Εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωμεν αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν. Δὲν πρέπει νὰ πλανώμεθα, αὐτὴ εἶναι ἡ κυρία ἀφορμή, ἥτις ὡδήγησε τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον εἰς τὴν ἀποψινήν του ἀπόφασιν. Ἐλπίζει οὕτω νὰ κατορθώσῃ καὶ συγκρατήσῃ τὸ κόμμα του ἀπὸ τὴν ἀποσύνθεσιν. Καὶ ἔτσι ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον εἰς ὃ ἔφθασε. Ποῖον ὅμως εἶναι τὸ ἐκ τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως ἀποτέλεσμα, κ. βουλευταί, ποῖον ἄλλο δύναται νὰ εἶναι παρὰ μία πλήρης ἀποκαρδίωσις τοῦ λαοῦ μας ἀπὸ τοὺς Κυβερνῶντας. Διότι καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ μαρτυρικὸς αὐτὸς λαὸς ἀνέμενεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησίν του τὴν λύσιν τοῦ δράματος ὑπὸ τὸ ὁποῖον ζῇ, βλέπει τὸν Κυβερνήτην του νὰ ἀσχολῆται μόνον καὶ μόνον εἰς τὸ πῶς θὰ ἐξανεμίσῃ τὰς κομματικὰς ἔριδας καὶ διαφωνίας. Φαντασθῆτε ποίαν ἀπήχησιν θὰ ἔχῃ εἰς τὸν λαόν, ὅταν θὰ διαβάσῃ αὔριον εἰς τὸν τύπον τὴν κατατεθεῖσαν καὶ ἀναγνωσθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ποίαν γνώμην θὰ σχηματίσῃ δι’ ὅλους ἡμᾶς βέβαια ἀλλὰ πρὸ παντὸς διὰ τὴν Κυβέρνησίν του. Δὲν θὰ ἀσχοληθῇ, κ. βουλευταί, ὅπως δὲν θὰ ἀσχοληθῇ οὔτε ὁ λαός μας μὲ τὸ ἐὰν εἶχον δίκαιον ἢ ἄδικον οἱ Φιλελεύθεροι βουλευταί, οἱ ἐννέα βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν δήλωσίν τους. Τὸ ἐὰν εἶχον δίκαιον ἢ ἄδικον οἱ ὑποβαλόντες τὴν δήλωσίν των, αὐτὸ εἶναι θέμα ἄλλο. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι σήμερον νὰ εἴπω εἶναι τοῦτο. Ὅτι ἡ δήλωσίς τους δὲν σημαίνει κατ’ ἐμὲ μίαν ἄρσιν τῆς ἐμπιστοσύνης των ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, δεδομένου ὅτι τίθεται παρ’ αὐτῶν ὡς προϋπόθεσις ὅτι τοῦτο θὰ συνέβαινε μόνον εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῆς συζητήσεως ἐνέμενεν εἰς τὰς ἀπόψεις της. Ἀλλὰ μήπως μόνον οἱ ἐννέα αὐτοὶ Φιλελεύθεροι βουλευταί, ἔχουν τοιαύτην γνώμην. Δὲν ἀντιλαμβάνεται ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶναι καὶ ἄλλοι βουλευταὶ Φιλελεύθεροι, ἀκόμα καὶ Λαϊκοί, ἀσφαλῶς δὲ ὡς πιστεύω τὸ σύνολον τῶν βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Καὶ ἐρωτᾶται, εἶναι τοῦτο εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως; Ἀπαντῶ ἀδιστάκτως: ὄχι. Ἀσκοῦσα ἡ Βουλὴ τὴν οἵαν ἀσκεῖ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἂς τὴν εἴπωμεν καλοήθη ἀντιπολίτευσιν, ἔχει τὴν γνώμην ὅτι βοηθεῖ τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰδικώτερον τὸν Πρόεδρον αὐτῆς εἰς τὸ ἔργον των. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλοῦς. Ἐφ’ ὅσον, ἡ Κυβέρνησις, λόγῳ τῶν σημερινῶν συνθηκῶν εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν της καὶ τὴν γνώμην τῶν συμμάχων μας, ἡ τοιαύτη τῆς Βουλῆς γνώμη, θὰ βοηθήσῃ οὐσιαστικῶς ταύτην ὥστε νὰ ἐπιτύχῃ μεταβολὴν τῶν συμμαχικῶν ἀπόψεων. Ἡ τοιαύτη τῆς Βουλῆς γνώμη θὰ εἶναι διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἕνα ἀρκούντως ἰσχυρὸν ἐνισχυτικὸν ὅπλον. Ἐὰν λοιπόν, μὲ τὸ ὅπλον αὐτὸ προσείρχετο εἰς τοὺς συμμάχους μας καὶ τοὺς ἔλεγεν ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Σώματος εἶναι τοιαύτη, αὐτὸ διὰ τοὺς συμμάχους, ὡς εἶναι εἰκός, θὰ ἐσήμαινεν ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ μας. Τί νομίζει ἡ Κυβέρνησις; Μία τοιαύτη ἐνίσχυσίς της δὲν θὰ τὴν ὠφέλει εἰς τὴν προσπάθειαν ποὺ θὰ ἔκαμνε παρὰ τοῖς συμμάχοις; Ἐγὼ πιστεύω ὅτι θὰ τὴν ὠφέλει. Καὶ μάλιστα πολύ, εἰς τὸ νὰ ἀνεύρῃ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῶν συμμάχων λύσιν δικαίαν, λύσιν ἀνταποκρινομένην εἰς τὸ αἴτημα τῶν ἀγροτῶν μας. Καὶ ἰδοὺ ὁ πόνος μας. Πόνος εἰλικρινής, ἂν καὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενοι θὰ ἔπρεπε νὰ χαίρωμεν διὰ τὸ σημερινὸν κατάντημα τῆς Κυβερνήσεως. Ἀντὶ νὰ ἴδωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀφήνῃ ἐλευθέραν καὶ ἀνεπηρέαστον τὴν Βουλὴν εἰς τὸ νὰ ἐκφέρῃ τὴ γνώμην της ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον, νὰ βλέπωμεν κάθε ἡμέραν νὰ ἀπειλῆται ἡ χώρα μὲ Κυβερνητικὴν κρίσιν. Δίς, ἢ τρὶς ἀκόμα ἴδομεν ἐναλλασσομένην τὴν τύχην τῆς Κυβερνήσεως, τρὶς τοὐλάχιστον μέχρι τῆς στιγμῆς. Καὶ ἔχει ὁ Θεός. Οὐαὶ δὲ καὶ ἀλλοίμονον ἐὰν αἱ λεπτομέρειαι τῶν κρίσεων αὐτῶν ἔλθουν κἄποτε εἰς φῶς. Ἀλλοίμονον, λέγομεν, ἐὰν αὗται γίνουν γνωσταὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς, θεωρῶ ἐπιτακτικόν μου καθῆκον νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸ Σῶμα ὅπως ἑνώσῃ τὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίᾳ πρὸς τὸν Πρόεδρον αὐτῆς, παράκλησίν του μὲ τὴν ἰδικήν μου, μὲ σκοπὸν νὰ πείσῃ ταύτην ὅπως ἀρχίσῃ νὰ σοβαρεύεται. Ὅπως θελήσῃ νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι δὲν εἶναι σήμερον ἐπιτρεπτὸν νὰ παίζῃ ἐν οὐ παικτοῖς. Ζητῶ, ἀπὸ τοὺς κ.κ. συναδέλφους, ἰδίᾳ τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν Συμπολίτευσιν, ὅπως ἀσκήσωσιν ὅλην των τὴν ἐπιρροὴν ἐπί τε τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καθὼς καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν μελῶν ταύτης καὶ παύσωσι νὰ κατατρίβωσι τὸ Σῶμα μὲ τοιούτου εἴδους ζητήματα. Οἱ καιροὶ δὲν ἐπιτρέπουν τοῦτο. Ἄλλως, ἂς εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι πολὺ ταχέως θὰ εὑρεθῶμεν, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἰσακούσῃ τὴν παράκλησίν μας, θὰ εὑρεθῶμεν λέγω πρὸ ἐκπλήξεων πολὺ σοβαρῶν. Καὶ ἐξηγοῦμαι σαφέστερον. Ἐὰν αὔριον εὑρεθῶμεν πρὸ μιᾶς παραιτήσεως, τότε κἄθε ἴχνος κύρους τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔχῃ ἐξανεμισθῆ. Καὶ ἐὰν μὲν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ κύρους ἑνὸς προσώπου ἢ ἑνὸς κόμματος τὸ πρᾶγμα θὰ μὲ ἄφηνεν ἀδιάφορον. Φοβοῦμαι πολὺ ὅτι μὲ τὴν ἀπώλειαν τοῦ Κυβερνητικοῦ κύρους, θὰ ἀπωλεσθῇ αὐτὸ τοῦτο τὸ κῦρος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, αὐτὸ τοῦτο, τὸ κῦρος τοῦ δημοκρατικοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος. (Χειροκροτήματα).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρκεζίνης ἔχει τὸν λόγον.

§38Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὰ ὅσα συνέβησαν, κ. βουλευταί, χθὲς μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι συνήθη εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ταὐτοχρόνως, ὅτι εἶναι πολὺ παράδοξον νὰ γίνεται, ἔστω καὶ εἰς γενικὰς γραμμὰς συζήτησις, σήμερον, ἀπευθυνομένη πρὸς ἄψυχον κείμενον, ὅπως εἶναι τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τοῦ Σώματος. Ἐάν, κύριοι, ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὡς ὅλοι οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, ἐτόνισαν, δὲν ὁδηγεῖται εἰς τὴν πολιτικήν της αὐτήν, ἀπὸ μόνον καθαρῶς ἐθνικὰ κίνητρα, τότε τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται, κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην νὰ γίνῃ εἶναι νὰ παρακληθῇ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ παραστῇ ἐδῶ καὶ νὰ δώσῃ λεπτομερεστέρας ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ χθεσινοῦ του διαβήματος. Οὐδεμία δικαιολογία θὰ ἦτο δυνατή, οὐδὲ αὐτὸ τὸ γῆρας, διότι ἐὰν δεχθῶμεν μίαν οἱανδήποτε δικαιολογίαν διὰ τὴν παράστασιν ἐδῶ, τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τότε θὰ πρέπει νὰ δεχθῶμεν, ἀπείρους ἄλλας δικαιολογίας, διὰ ζωτικὰ ζητήματα τῆς χώρας, τὰ ὁποῖα διακυβεύονται ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν. Ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσέλθῃ σήμερον, ἂς προσέλθῃ αὔριον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγώ, κ. βουλευταί, δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ προχωρήσω εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἀψύχου, ἐπαναλαμβάνω, αὐτοῦ κειμένου. Δέν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κ. βουλευταί, ποὺ ἐκ συγκεκριμένων γεγονότων ἀντιπολιτευόμεθα τὴν Κυβέρνησιν. Ἔχομεν τὴν τιμήν, τὴν χάριν, ἢ τὸ δυστύχημα νὰ τὴν ἀντιπολιτευόμεθα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ τὸ Σῶμα, ὅτι καὶ σπανίως, ἴσως θὰ παρουσιάζεται περίπτωσις ἀντιπολιτεύσεως, μὲ τόσον ἄχαρι ρόλον, διότι εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ θίγῃ ἕκαστον συγκεκριμένον θέμα, νὰ τὸ ἀνατέμνῃ, νὰ τὸ ἀναλύῃ καὶ νὰ διατυπώνῃ τὰς ἀντιλήψεις της καὶ εἰς τὴν πλέον κρίσιμον στιγμὴν νὰ ἀνακρούῃ πρύμναν καὶ νὰ σταματᾷ. Ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὅταν συνῆλθεν εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασίν της, ἀπησχολήθη τὴν ἡμέραν αὐτὴν εἰς ἀτμόσφαιραν θυελλώδη ἐπὶ τῶν θλιβερῶν γεγονότων τῆς Πελοποννήσου καὶ ὑπανεχώρησεν, ὀρθῶς, ἡ ἰδία τὴν ἑπομένην, ἐν ὄψει τῶν ἐνεργειῶν τῶν μεγάλων ἐπιχειρήσεων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀποβοῦν ἀποφασιστικαὶ διὰ τὴν τύχην τοῦ Ἔθνους. Ἔκτοτε πολλὰ προέκυψαν ζητήματα καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι μεταξὺ αὐτῶν εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τοῦ σίτου, ἀπασχολοῦν καὶ ἐνδιαφέρον, ὄχι ἁπλῶς εὐρύτατα εἰς ἀριθμὸν στρώματα λαοῦ, ἀλλὰ ὅπως ἐλέχθη καὶ προηγουμένως, τὰ στρώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσφέρουν ὡς πηγή, τὸ ἔμψυχον ὑλικόν, τὸ ὁποῖον μάχεται. Καὶ μᾶς συγκινεῖ ὅλους μας τὸ θέμα αὐτό, καὶ μᾶς ἀπασχολεῖ καὶ μᾶς δημιουργεῖ μεγάλας ἐσωτερικὰς ἀνησυχίας. Ἀλλὰ οὐδὲν πρόβλημα, κύριοι, τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὑφίσταται, πλὴν τοῦ προβλήματος, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν διατρέχομεν τὴν νέαν φάσιν, ἴσως τὴν τελικὴν τοῦ ἀγῶνος. Ὑπῆρξα, κύριοι, ἀντιπολίτευσις, εἶμαι ἀντιπολίτευσις καὶ πολὺ λυποῦμαι, ὅτι θὰ παραμείνω ἀντιπολίτευσις, διότι οὐδέποτε εἶδον μίαν τοιαύτην Κυβέρνησιν μὲ τόσον πλήρη ἀσυναρτησίαν εἰς τὰς ἐνεργείας της, μὲ τόσον πλήρη ἀσυνέπειαν εἰς τὰς ἐνεργείας της καὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεών της· ὁτιδήποτε προγραμματίζεται, οὐδέποτε τὸ ἐκτελεῖ. Ἀλλά, εἴπωμεν, τὴν στιγμὴν αὐτὴν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ σιωπῶμεν. Καὶ σιωπῶμεν, διότι πιστεύομεν, ὅτι ἡ ἐνέργεια τῶν ἐπιχειρήσεων ἔχει τοποθετηθῆ εἰς καλὰς χεῖρας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, θὰ ἀναμείνωμεν καὶ τὸν μῆνα αὐτόν. Θὰ ἀναμείνωμεν... (δὲν ἠκούσθη)............ καὶ μετὰ ταῦτα δὲν θὰ ἀναμείνωμεν τίποτε, ὅπως ἐλπίζομεν νὰ μὴ ἀναμείνῃ καὶ ἡ Βουλή. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, κ. βουλευταί, ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἐξηγήσω τοὺς ἁπλοῦς αὐτοὺς λόγους καὶ ἀντὶ νὰ κάμω ἐδῶ, ὅτι δὲν ἔκαμαν οἱ συνάδελφοί μου, νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἔλθῃ ἐδῶ νὰ δώσῃ ὁ ἴδιος ἐξήγησιν τοῦ περιέργου χθεσινοῦ του διαβήματος καὶ ἐπ’ αὐτοῦ μοιραίως νὰ προκύψῃ καὶ γενικευθῇ σοβαρωτέρα συζήτησις, τῆς ὁποίας τὸ τέρμα θὰ ἦτο Κυβερνητικὴ κρίσις, προτιμῶ νὰ τονίσω, ὅτι παραβλέπομεν καὶ τὸ περίεργον αὐτὸ γεγονός. Ἴσως εἶναι τοῦτο τὸ καλύτερον. Διότι εἶναι γεγονὸς τύπου καὶ ὄχι οὐσίας. (Χειροκροτήματα).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Σταμούλης ἔχει τὸν λόγον.

§40Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἀναγνωσθεῖσα, πρὸς τὴν Βουλήν, ἀνακοίνωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καθ’ ἡμᾶς δὲν ἀποτελεῖ πρᾶξιν πολιτικήν, ὄχι ἁπλῶς συνετήν, ἀλλὰ οὔτε πρᾶξιν πολιτικήν. Διότι τί λέγει εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν αὐτὴν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Ὅτι, ὡς αἴτιον εὑρίσκει τὴν καθορισθεῖσαν τιμὴν τοῦ σίτου καὶ τὴν ἕνεκα ταύτης δημιουργηθεῖσαν δυσφορίαν. Ἀφορμὴν δὲ —καὶ τὸ γνωρίζομεν ὅλοι, ὅτι ἄλλα τὰ αἴτια καὶ ἄλλη ἡ ἀφορμὴ— τὸ ὅτι, 9 μέλη τοῦ κόμματός του ἐξεδήλωσαν τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀρνηθοῦν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καταθέτων τὴν ἀνακοίνωσιν προσθέτει, ὅτι ὁ Ἄναξ δὲν τὸν ἔπεισεν, ἀλλὰ τοῦ ἀνεκοίνωσεν ὅτι αἱ Ἐθνικαὶ περιστάσεις εἶναι κρίσιμοι καὶ ὅτι ὀφείλει νὰ συνεχίσῃ χωρὶς νὰ δηλώσῃ ἐὰν θὰ συνεχίσῃ ἢ δὲν θὰ συνεχίσῃ τὴν σκέψιν ἢ τὴν ἀπόφασιν περὶ παραιτήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ὑφίσταται Κυβερνητικὴ κρίσις καὶ ἂς μὴ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας. Πόθεν προεκλήθη τὸ γεγονὸς αὐτὸ; Πόθεν προεκλήθη ἡ ἀπόφασις αὐτή; Τὸ λέγει καθαρὰ καὶ εἰς τὴν ἀνακοίνωσίν του καὶ αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ πραγματικότης. Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀντίθετος καὶ πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν ἀντίληψιν τοῦ Ἔθνους. Εἶναι ἀπόφασις ἀντικοινωνική, ἀντιοικονομική, ἀντεθνική. Ἐπίσης δυσφορία ἐξεδηλώθη καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ οἱ βουλευταί, ἀντιπρόσωποι τῶν σιτοπαραγωγικῶν περιφερειῶν, εὑρίσκονται πρὸ τοῦ διλήμματος: Εἶναι δυνατὸν νὰ συγχωρήσουν μίαν τοιαύτην ἀπόφασιν, βλάπτουσαν τὰς παραγωγικὰς ἐκείνας μάζας, τὰς δυναμικὰς ἐκείνας τάξεις, αἱ ὁποῖαι φέρουν εἰς τοὺς ὤμους των, ὅλο τὸ βάρος τοῦ ἀγῶνος; Εἶναι ἑπομένως φυσικὸν νὰ προκληθῇ δυσφορία καὶ βεβαίως μεγαλυτέρα δυσφορία ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς, τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ἡ δυσφορία, τὴν ὁποίαν ἠσθάνθην ἀσκουμένην ἀπὸ τὰς διαθέσεις τῶν Κυβερνητικῶν βουλευτῶν, καὶ δὴ τῶν βουλευτῶν τοῦ κόμματος, ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία τὸν ὡδήγησεν εἰς μίαν πρᾶξιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ὤφειλε νὰ προβῇ, ἐὰν ἵστατο εἰς τὸ πολιτικὸν ὕψος ἑνὸς Κυβερνήτου, ἀκόμη δὲ οὐδὲ εἰς τὴν δημοσιότητα νὰ τὴν φέρῃ οὐδὲ καὶ εἰς τὴν Βουλήν, διότι εἶναι πρᾶξις, τῆς ὁποίας, οὐδένα ἀντικειμενικὸν σκοπόν, εἶχεν ἡ ἀνακοίνωσις εἰς τὴν Βουλήν, Καὶ ἐρωτᾶται: Ἡ ἀνακοίνωσις τῆς πράξεως αὐτῆς εἰς τὴν Βουλὴν, τίνα σκοπὸν εἶχε; Νὰ θίξῃ τὸν Ἄνακτα; Ὅτι δηλαδή, τὸν ἐκράτησεν ὁ Ἄναξ, διὰ τῶν συμβουλῶν του, εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Ἀναμφισβητήτως ὄχι. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸν θίξῃ. Ἀλλ’ ἀνεκοίνωσε τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ ἀσκήσῃ μίαν πίεσιν ἐναντίον τῆς δυσφορίας, ἡ ὁποία τὸν πλήττει ἐντόνως καὶ ἐν τῇ Ἐθνικῇ Ἀντιπροσωπεία. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἑρμηνευθῇ ἄλλως τὸ ζήτημα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐσκέφθη μικροπολιτικῶς, μικροπονήρως. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἀποτελεῖ στοιχεῖον διὰ νὰ τοῦ δώσωμεν ἔπαινον ἢ ἐγκώμια εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζομεν, ὅτι αὕτη ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι, δὲν ἔχει ἐπίγνωσιν τῆς ἀποστολῆς του, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχασε τὴν σοβαρότητά του καὶ δὲν ξεύρω ἐὰν δὲν εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐνθυμηθῶμεν τοὺς μύθους τοῦ Ἄντερσεν, διὰ τὸ ἀραχνοΰφαντον ὕφασμα καὶ ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς πράττομεν νὰ ἀνεχώμεθα μίαν Κυβέρνησιν μὲ ἕνα Πρόεδρον, τοῦ ὁποίου αἱ πολιτικαὶ πράξεις καὶ ἐκδηλώσεις, εἶναι ἄντικρυς ἀντικείμεναι καὶ πρὸς τὴν πολιτικὴν εὐαισθησίαν. Ἡμεῖς, δὲν νομίζομεν ὅτι πράττομεν ἔργον δημοκοπίας, ἀνακινήσαντες τὸ ζήτημα — διότι ἡμεῖς τὸ ἀνεκινήσαμεν διὰ δηλώσεώς μας κατατεθείσης εἰς τὴν Βουλήν — ἀλλὰ τουναντίον νομίζομεν, ὅτι πράττομεν ἔργον συνειδήσεως, μὲ τὴν δήλωσίν μας αὐτήν, ἡ ὁποία ἐνέχει καὶ τὴν ἔννοιαν δηλώσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τὴν ἐφαρμοσθεῖσαν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ σίτου καὶ ἰδιαιτέρως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξαγωγῆς τῆς σιτοπαραγωγῆς, εἰς τὰ κέντρα καταναλώσεως. Διὰ τῆς δηλώσεώς μας αὐτῆς, δὲν κάμνομεν καμμίαν δημοκοπίαν, ἀλλ’ ἁπλῶς προσπαθοῦμεν νὰ δώσωμεν τὴν μορφὴν εἰς τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, τὴν μορφήν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ 22 ἔτη ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις τὸ ἀνεγνώρισαν ὡς πολιτικόν, Ἐθνικὸν καταστατικὸν χάρτην, χάρις εἰς τὰς διακηρύξεις, τὰς ὁποίας ἔκαμαν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις, ἐπὶ 22 συνεχῆ ἔτη, κοινοβουλευτικαὶ καὶ μὴ κοινοβουλευτικαί, εἰς παροτρύνσεις πρὸς τόνωσιν τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς καὶ προστασίαν τῆς παραγωγῆς. Μὲ τὴν ἀντίθετον λοιπὸν πολιτικήν, νομίζομεν ὅτι, θίγεται καὶ ἡ φιλοτιμία καὶ τὸ οὐσιωδέστερον συμφέρον τῆς ἀγροτικῆς παραγωγικῆς τάξεως, τῆς τάξεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ, ὅπως πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, τὴν δεξαμενὴν ὅλων τῶν πόθων τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς, ἀλλὰ καὶ τῶν συμφορῶν, τῶν δεινῶν καὶ τῶν θυσιῶν. Ἐνομίσαμεν λοιπόν, ὅτι θέτοντες ζήτημα πολιτικόν, καλῶς τὸ ἐθέσαμεν καί, ἅπαξ τεθέντος ἀποροῦμεν πῶς δὲν ἔχει τὴν εὐθιξίαν ἡ Κυβέρνησις νὰ καταλάβῃ ὅταν σηκώνονται ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ τὴν θέτουν ἐν ἀμφισβητήσει, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ περιμένῃ τὴν πλήρωσιν τοῦ τύπου τοῦ γράμματος, τοῦ ἄρθρου 53 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ τὴν ὑποβολὴν ἐγγράφου ἐπερωτήσεως; Διότι σχεδὸν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἐκθέτει ἀντιλήψεις ἀντικυβερνητικάς. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ζητήσῃ ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις νὰ τεθῇ ζήτημα πολιτικὸν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ εἰς μέγιστον βαθμόν, ὄχι μόνον τὴν κοινὴν γνώμην, ἀλλὰ καὶ τοὺς μαχομένους; Διότι ἐὰν δὲν λάβωμεν ἀπόφασιν ἀντίθετον καὶ πλήξωμεν τὰς παραγωγικὰς αὐτὰς τάξεις, ἀναμφιβόλως καταλήγομεν εἰς τὸ νὰ πλήξωμεν τοὺς μαχομένους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν κανένα προορισμὸν νὰ μάχωνται, ὅταν δὲν ἔχουν οὔτε σῖτον, οὔτε περιουσίαν καὶ τὸ Κράτος τοὺς φέρεται ἀστόργως. Ὑπὸ τὴν περίπτωσιν αὐτήν, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας, θέτουσα αὐτὴ ζήτημα πολιτικόν καὶ νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ σίτου, ἀδιαφοροῦντες πρὸς τὰς δηλώσεις καὶ τὴν ἀπειλήν, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔχει τὴν ἔννοιαν τοῦ παιδαριώδους.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§42Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ὑπομονὴ τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἰδιαιτέρως ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἰς τὸ παρελθόν, ἐνόμισαν, ὅτι διὰ λόγους γενικωτέρας ἐθνικῆς σκοπιμότητος ὤφειλον νὰ δώσουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐξηντλήθη. Εἶχον τὴν εὐκαιρίαν, σχεδὸν κατηγορηματικῶς, νὰ τονίσω τοῦτο καὶ πρὸ ἡμερῶν, ὅταν συνεζητεῖτο ἓν νομοσχέδιον οὐσιώδους ἐθνικῆς σημασίας, νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι παράδοξος ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον σημειοῦται ἡ συνεργασία τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς. Προσέθεσα δὲ ὅτι, δὲν εἶναι πλέον ἀνεκτὴ αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ συνεργασία. Σήμερον ἔρχεται ἕνα ἄλλο γεγονός, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ ἔτι ὀλιγώτερον ἀνεκτὴν τὴν σχέσιν τὴν ὁποίαν νομίζει ἡ Κυβέρνησις ἢ δικαιοῦται νὰ ἔχῃ ἐν τῇ Βουλῇ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, μᾶς ἀνέγνωσεν ἓν κείμενον, τὸ ὁποῖον κείμενον στερεῖται οἱουδήποτε πολιτικοῦ χαρακτῆρος. Προβαίνει δηλαδὴ εἰς ἐνεργείας ἡ Κυβέρνησις, διότι βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ἀναγνώσῃ τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον τοῦ ἐδόθη. Προβαίνει ἡ Κυβέρνησις εἰς μίαν ἐνέργειαν ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἶναι πολιτικῶς, ἀπολύτως ἄτοπος καὶ δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ προβαίνῃ εἰς τοιαύτας ἐνεργείας ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ἀπὸ τὴν ὁποίαν καὶ μόνον ἐξαρτᾶται. Δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ παίζῃ μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν εἰς στιγμὰς τόσον κρισίμους, ὡς ἐκεῖναι περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Διότι καὶ ὅταν συνεζητοῦντο νομοσχέδια, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἑνότης. Σημειοῦται κάτι τὸ ἄτοπον, διότι δὲν ἔπρεπε κἂν νὰ δεχώμεθα νὰ συζητῶμεν ἐπὶ νομοσχεδίων, ἐπὶ τῶν ὁποίων προηγουμένως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε τὸν κόπον νὰ προβῇ εἰς τὴν λῆψιν μιᾶς ἐννοίας καὶ ὅταν σήμερον συζητοῦμεν ἐπὶ τοιούτων νομοσχεδίων, προβαίνομεν εἰς μίαν παραχώρησιν ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν δὲν δικαιούμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν. Ἀλλὰ καὶ σήμερον, συζητοῦντες, καθ’ ὃν τρόπον συζητοῦμεν, προβαίνομεν εἰς μίαν ἀκόμη παραχώρησιν ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία νομίζω, δὲν εἶναι δικαιολογημένη. Μᾶς ἐξαναγκάζει, δηλαδή, ἡ Κυβέρνησις νὰ συζητῶμεν ἐπὶ ἀνυπάρκτου θέματος καὶ εἶναι σχεδὸν βέβαιον, διότι ἡ Κυβέρνησις ἀπαρτίζεται ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἀγνοοῦν, ὅτι γνωρίζει ὅτι μᾶς ἐξαναγκάζει νὰ συζητῶμεν ἐπὶ ἀνυπάρκτου θέματος. Περιάγει δηλαδή, σκοπίμως, διότι ἄλλως ἂν δὲν περιάγῃ σκοπίμως, αὐτὴ θὰ ὤφειλεν νὰ ἀποδείξῃ μίαν ἔλλειψιν στοιχειώδους νοήσεως, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, περιάγει σκοπίμως ἡ Κυβέρνησις τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν, εἰς συνεδριάσεις καὶ συζητήσεις ἀτόπους καὶ ἄνευ περιεχομένου. Εἶναι, ἐρωτῶ, τὸν παρόντα κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πολιτικὴ ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐνεγκαινιάσθη διὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς μᾶς ἐδιάβασε; Εἶναι πολιτικὸν τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις μετὰ πολύωρον Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἀνεβλήθη ἐπὶ δίωρον ἡ ἔναρξις τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς; Εἶναι πολιτικὸν τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον θέτει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ξεκαθαρίσῃ τὴν θέσιν της, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ παύσῃ νὰ παίζῃ μὲ τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, διότι ἐὰν παίζῃ μὲ τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, τότε ἔχω κάθε λόγον νὰ ὑποπτεύωμαι, ὅτι παίζει καὶ μὲ ἄλλα σοβαρὰ θέματα τῆς Ἐθνικῆς μας ζωῆς, τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ ἐγγίζῃ μὲ ἱερότητα καὶ δέος. Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι, ἡ Κυβέρνησις ἔχει περιέλθει εἰς ἠθικὸν καὶ διανοητικὸν ἀδιέξοδον καὶ προβαίνει εἰς τοιαύτας ἐνεργείας, οἵα ἡ ἐνέργεια, ἡ ὁποία ἔγκειται εἰς τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει σύμφωνος γνώμη ὅλων τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἡ ἀποψινὴ ἐνέργεια, διότι ἐκεῖνο ποὺ ἔχει σημασίαν δὲν εἶναι τὸ ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνῆλθεν εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του. Δὲν θὰ ἤθελα, ὅπως ἔπραξαν ἄλλοι τινὲς ἐκ τῶν κ. προλαλησάντων, νὰ κατακρίνω τὴν ἐνέργειαν αὐτήν. Δικαίωμα παντὸς Προέδρου Κυβερνήσεως, εἶναι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του. Ὑπάρχει ἐσωτερικὸν θέμα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἦτο δικαίωμα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του χωρὶς νὰ εἶναι προηγουμένως κατατοπισμένη ἐπὶ τοῦ θέματος ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ προηγηθῇ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ χωρὶς νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ. Αὐτὸ ὅμως εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ ἡμᾶς, ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ κατὰ τὰ ἄλλα εἶχεν ἀπόλυτον δικαίωμα καὶ χωρὶς νὰ ἐκφρασθῇ ἡ δυσπιστία τῆς Βουλῆς καὶ μόνον μὲ τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη δυσπιστία, εἶχε δικαίωμα νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του καὶ ὡς ἐκ τούτου, ὁ πρῶτος ἐκ τῶν προλαλησάντων νομίζω, ὅτι δὲν ... (δὲν ἠκούσθη) ... καὶ κατέκρινε συνταγματολογικῶς καὶ νομικῶς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐὰν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι Πρωθυπουργὸς, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ μένῃ Πρωθυπουργὸς ἕως ὅτου ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ νὰ τὸν ρίξῃ. Ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἡ περίπτωσις, δὲν ἔχει ὑπάρξει ἀκόμη εἰς τὴν ἱστορίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕνας Πρωθυπουργὸς ἀποφασίζει, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Βουλὴ τὸν παρακαλεῖ νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν ἀποφασίζει νὰ παραιτηθῇ. Αὐτὸ εἶναι δικαίωμά του. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀμφισβητῶ εἶναι πρῶτον, ἐὰν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀποσύρῃ τόσον εὐκόλως τὴν παραίτησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε χωρὶς ἀποχρῶντα λόγον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι λόγος ἀποχρῶν εἶναι ὁ ἀναφερόμενος εἰς τὸ ἀνακοινωθέν, διότι εἶναι μὲν ἕνας λόγος, ἀλλ’ εἶναι λόγος, τὸν ὁποῖον κατεῖχεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ προτοῦ ἀνέλθῃ εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ ὁμιλήσῃ πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κράτους.

§43Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Τὴν ἀπέσυρε τὴν παραίτησιν;

§44Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§45Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Διότι δὲν διεσαφηνίσθη εἰς τὴν δήλωσιν.

§46Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε δίκαιον. Εἰς τὴν δήλωσιν δηλοῦται, ὅτι ὁ Βασιλεὺς συνέδεσε τὴν παραμονήν του λόγῳ τῆς κρισιμότητος τῶν περιστάσεων καὶ ἐφ’ ὅσον μᾶς τὸ ἀνακοινοῖ, ἐφ’ ὅσον ἀνακοινοῖ σκέψιν τοῦ Βασιλέως, ἡ ὁποία ἀνακοινοῦται διὰ τῶν χειλέων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις υἱοθετεῖ, ὅτι παρεδέχθη, ὅτι πρέπει νὰ παραμείνῃ ἐν τῇ κὰ δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς δημοσίαν ἀνακοίνωσιν γνώμης τοῦ Βασιλέως. Ἐφ’ ὅσον ἀνακοινοῖ δημοσίᾳ γνώμην τοῦ Βασιλέως, αὐτὸ σημαίνει ὅτι υἱοθετεῖ, ὅτι παρεδέχθη, ὅτι πρέπει νὰ παραμείνῃ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἀπὸ ἀπόψεως λεκτικῆς ἔχετε δίκαιον, διότι εἰς τὸ ἀποψινὸν ἀνακοινωθὲν δὲν περιλαμβάνεται......

§47Β. ΣΑΓΙΑΣ. Μᾶς ἀνεκοινώθη, ὅτι παρητήθη, δὲν μᾶς ἀνεκοινώθη, ὅτι ἀπέσυρε τὴν παραίτησίν του λόγῳ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλέως.

§48Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἠκούσατε προηγουμένως, κύριοι, ἐζήτησα τὰς διευκρινήσεις αὐτὰς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἑπομένως συμφωνοῦμεν, διότι ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὰς ἀναγκαίας διευκρινήσεις.

§49Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ δηλώσῃ.

§50Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προτιμᾷ νὰ καταπονῇ τὴν Βουλὴν μὲ τὴν μαντείαν τῶν προθέσεών του. (Γέλωτες).

§51Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, συμφωνοῦμεν, ὅτι παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ὅλοι ἀνεμένομεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως διευκρινήσῃ τὴν στάσιν της καὶ ἐπεξηγήσῃ τὸ πολιτικῶς οὐδέτερον καὶ ἄτοπον ἀνακοινωθέν, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ προβῇ εἰς διευκρίνησιν καὶ ἀκόμη περισσότερον, φοβοῦμαι ὅτι, ἡ Βουλὴ θὰ ἀνεχθῇ ἔτι περαιτέρω τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ θὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον της ἀνεχομένη τὴν κατάστασιν αὐτήν. Αἱ σχέσεις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Βουλήν, ἔχουν περιέλθει εἰς ἓν σημεῖον, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μελετήσουν ὅλοι οἱ βουλευταί, εἴτε ἀνήκουν εἰς τὰς γραμμὰς τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε εἰς τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν μετέχουν αὐτῆς. Τὸ δεύτερον ἄτοπον, εἶναι ἡ ἀνάγνωσις τοῦ κειμένου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς διαβάσῃ ἀπόψε. Καὶ παρακαλῶ καὶ πάλιν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεταβάλῃ στάσιν ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ἵνα μὴ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ μεταβάλῃ στάσιν ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἀποφασίσῃ διευκρινίζουσα τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη, νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν καὶ κατὰ πόσον τὸ κείμενον αὐτὸ εἶναι πολιτικὸν ἢ ὄχι. Ἐὰν εἶναι πολιτικόν, πρέπει νὰ ἐπακολουθήσῃ ψῆφος ἐμπιστοσύνης, ἐὰν δὲν εἶναι πολιτικὸν πρέπει νὰ ἀποσυρθῇ καὶ νὰ παραδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἰς πολλὰς περιστάσεις, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν ἔχει ἀκολουθήσει ἔναντι τῆς Βουλῆς τακτικήν, ἡ ὁποία εἶναι ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς ἀπαράδεκτος. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδιαιτέρως ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τὸ γεγονὸς, ὅτι δὲν παρίσταται εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, καθὼς καὶ ὅλα τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, γνωρίζουν ὅτι, τὸ πρόβλημα τοῦ σίτου, ἔχει προκαλέσει βαθεῖαν ἀγανάκτησιν εἰς τοὺς κόλπους τῆς Βουλῆς, καὶ τοῦτο, ὄχι διότι, ὡς λέγουν, οἱ ὑπαινιγμοὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, εἶναι δημοκόποι, ἀλλὰ διότι ἁπλούστατα ζοῦν πλησιέστατα πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, μετέχουν τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν, πολλοὶ ἐκ τῶν βουλευτῶν εἶναι οἱ ἴδιοι ἀγρόται, ἢ ζοῦν εἰς περιοχὰς ἀγροτικάς, ἐνῷ δυστυχῶς ἐλάχιστα ἐκ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἔχουν ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν ... (δὲν ἠκούσθη) ... καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα κανεὶς νὰ προσδώσῃ εἰς τοὺς βουλευτάς, εἴτε εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἴτε εἰς τὴν Συμπολίτευσιν, ὅτι διὰ λόγους δημοκοπίας λέγουν τὴν ἀλήθειαν. Ἔχουν χρέος νὰ εἴπουν τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλοίμονον, ἐὰν παύσωμεν ἐδῶ νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν μόνον καὶ μόνον διότι ὑπάρχει ὁ κίνδυνος νὰ κατηγορηθῶμεν, ὅτι δημοκοποῦμεν. Ἐγὼ μάλιστα νομίζω ὅτι ὑπῆρξεν ἡ τάσις τῆς δημοκοπίας ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, καὶ ὅλοι ὅσοι ὡμίλησαν περὶ τοῦ προβλήματος τοῦ σίτου, προσεπάθησαν νὰ συνεργασθοῦν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ δώσουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πράγματι στερεῖται. Ὁ κύριος ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ἐτόνισε, καὶ πολὺ ὀρθῶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ προβλήματος αὐτοῦ καὶ πολλῶν ἄλλων προβλημάτων, δὲν ἀπέδειξεν ὅτι ἔχει τὴν στοιχειώδη φαντασίαν καὶ δημιουργικὴν σκέψιν, διὰ νὰ συλλάβῃ μίαν λύσιν διὰ νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἢ εἰς τοὺς συνεργάτας συμμάχους της, τὴν ἀπαιτουμένην λύσιν. Πράγματι ἡ ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ σίτου, ὅπως καὶ πολλαὶ ἄλλαι ἀποφάσεις, ὀφείλονται εἰς μίαν καταπληκτικὴν ἔλλειψιν δημιουργικῆς φαντασίας καὶ σκέψεως, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρροραθῇ ὅτι ἠδικήθη ἡ Βουλὴ ἐπὶ ζητημάτων τοιαύτης γενικῆς καὶ σπουδαίας σημασίας, ἐπὶ τῷ λόγῳ μόνον καὶ μόνον τῶν μεγάλων προβλημάτων καὶ ἐπιχειρήσεων. Δὲν νομίζω, διότι αἱ ἐπιχειρήσεις ἐν πολλοῖς ἐξαρτῶνται ἐκ τῶν ἀγώνων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀφιερωμένοι εἰς τὴν σιτοκαλλιέργειαν. Εἶχον προσφάτως τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπισκεφθῶ τὴν Χαλκιδικὴν καὶ διεπίστωσα, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς τὴν Ἐπανομὴν τὰ 10–12% τῶν κατοίκων ἔχουν ἀποσπασθῆ ἀπὸ τὴν γῆν καὶ ἔχουν ταχθῆ εἰς τὸν ἀγῶνα, μαχόμενοι καὶ προασπίζοντες τὴν τιμὴν τοῦ Ἔθνους. Τὸ γεγονὸς αὐτό, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ηὔξησε τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς τοῦ σίτου, διότι εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἡμερομισθίων, ἐκτὸς αὐτοῦ, εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, διότι οἱ ἄνδρες οἱ ὁποῖοι ἀποστέλλονται νὰ πολεμήσουν ὑπὲρ τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μένουν εἰς τὰ χωριά, ἐργάζονται ὑπερανθρώπως διὰ νὰ ἐξασφαλίσουν τὸν στοιχειώδη ἄρτον εἰς τὰς οἰκογενείας των, ἀποτελοῦν τὸ σύνολον τοῦ ἐθνικοῦ παράγοντος. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοὺς μετεχειρίσθη κατὰ τὸν πλέον τραγικὸν τρόπον μὲ τὴν ἀπόφασιν εἰς τὴν ὁποίαν κατέληξε, πρῶτον μὲ ἔλλειψιν φαντασίας καὶ δημιουργικῆς σκέψεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι πλέον ἀνεκτή, καὶ δεύτερον ἔλλειψιν ἐπαρκοῦς ἐνδιαφέροντος διὰ τὴν ἀγροτικὴν τάξιν. Διότι ἐὰν οἱ ὑπουργοὶ καὶ οἱ ἡγέται τῆς Κυβερνήσεως ἔχουν ἄμεσον τὴν σκέψιν ὅπως ἔχομεν πολλοὶ ἐξ ἡμῶν, μὲ τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταλήξῃ εἰς ἣν ἀπόφασιν κατέληξε. Θὰ ὑπῆρχεν ἀδυναμία ἠθικὴ καὶ ψυχολογική, ἡ ὁποία θὰ ἀπέβαινε δημιουργική. Διότι ἡ ἀδυναμία αὐτὴ θὰ ἔδιδεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν δύναμιν ὅπως πείσῃ τοὺς ξένους συμμάχους της νὰ δεχθοῦν μίαν λύσιν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἠθικὴ λύσις. Ἀλλὰ δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις τὴν δύναμιν νὰ πείσῃ αὐτούς, διότι διαπνέεται ἀπὸ τὴν ἀπόλυτον ἀδυναμίαν. Εἶναι ἡ ἔλλειψις ἐπαφῆς μὲ τὰς ἀγροτικὰς τάξεις. Ἀποτελεῖ δὲ τοῦτο, θλιβερὰν διαπίστωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερον καὶ πρὸ μηνὸς ἀλλὰ δὲν συνεκινήθη ἡ Βουλὴ τότε καὶ δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ συγκινηθῇ καὶ ἀπόψε, τόσον ὅσον εἶναι ἀναγκαῖον διὰ νὰ καταλήξῃ εἰς τὰς κρισίμους πολιτικὰς περιστάσεις. Κύριοι βουλευταί, ἀρκοῦμαι εἰς αὐτὰς τὰς γενικὰς παρατηρήσεις καὶ ἐκδηλώνω τὴν βαθεῖαν θλῖψιν μου διὰ τὴν ἔλλειψιν σκέψεως, δηλώνων ὅτι εἶναι ἀδύνατον πλέον νὰ γίνῃ ἀνεκτὴ ἡ σύνθεσις αὐτὴ μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Βουλῆς, καὶ παρακαλῶ τέλος τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως προβῇ, εἰς οὐσιαστικήν, εἰλικρινῆ, ἀληθῆ καὶ ἀνταποκρινομένην πρὸς τὰς κρισίμους περιστάσεις δήλωσιν, σχετικῶς μὲ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκούωνται τοιαῦτα κείμενα ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἀρκῆται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν κειμένων ἀπέναντι τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους, ἔχει καθῆκον στοιχειῶδες ἡ Κυβέρνησις, ὅπως προχωρήσῃ διακανονίζουσα τὸ κακὸν καὶ προβαίνουσα εἰς τὰς ἀναγκαίας ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους ἐξηγήσεις. (Χειροκροτήματα).

§52Ε. ΜΑΡΙΝΑΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μὲ συγχωρήσουν οἱ κ. συνάδελφοι, διότι θὰ ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον τὴν Βουλήν καὶ τοῦτο διότι εἶμαι ἐκ τῶν ὑπογραψάντων τὴν δήλωσιν. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς λέγω, εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ σεβασμός μου πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀπόλυτος καὶ ἡ πίστις μου πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἀνήκω πλήρης. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ μοῦ ἀποδοθῇ ἡ μομφὴ εἴτε δημοκοπίας, εἴτε ἀνταρσίας θὰ ἔλεγον ὅτι, οὔτε τὸ ἕνα οὔτε τὸ ἄλλο συμβαίνει καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δημοκοπίαν εἶναι ἀπαράδεκτον τοῦτο, διότι ἡ πειθαρχία ἣν ἔχω πρὸς τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀνήκω, εἶναι γνωστή. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν ἀνταρσίαν, τὸ παρελθὸν τοῦ κόμματος, εἰς ὃ ἀνήκω, δὲν ἐπιτρέπει τοιαύτας πράξεις. Ἡ κατάφωρος ὅμως ἀδικία εἶναι ἡ φωνὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία διετυπώθη διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδωσε τὴν ἀπαιτουμένην λύσιν ἐνώπιον τοῦ ἀγροτικοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον παρομοιάζω, ὡς τὸν δεύτερον Ἐθνικὸν στρατόν μας. Ἐὰν ὁ Ἐθνικὸς στρατὸς μάχεται εἰς τὸν Γράμμον, ὑπάρχει καὶ ἕνας ἄλλος στρατὸς, ἐπίσης Ἐθνικός, ὁ στρατὸς τῶν ἀγροτῶν. Ὅτι τὸ θέμα εἶναι σοβαρὸν δὲν εἶναι τοῦ παρόντος μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ παρελθόντος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ μνησθῶ ὅ,τι εἶπεν ὁ Βενιζέλος, ἐν πληθούσῃ πλατείᾳ τῆς Κομοτινῆς ἐν ἔτει 1932 ἀπευθυνόμενος εἰς τοὺς ἀγρότας τῆς περιφερείας τῆς Θράκης. Ἔδειξε τὴν Ροδόπην καὶ εἶπεν ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Αὐτὸ τὸ βουνὸ χωρίζει δύο ἐπικρατείας, ὄπισθεν αὐτοῦ εἶναι ἡ Βουλγαρία, μία σιτοπαραγωγὸς χώρα, ἡ ὁποία δίδει διὰ τὸ σιτάρι 5 δραχμάς. Ἡμεῖς σᾶς πληρώνομεν 8½. Τοῦτο τὸ πράττει ἡ Κυβέρνησις διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, διότι θέλει ὁ ἀγρότης νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς καὶ δεύτερον, διότι τοῦτο εἶναι συμφέρον τοῦ Κράτους, ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς». Ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἐφηρμόσθη ὁμοιομόρφως μέχρι τῆς κατοχῆς καὶ προῆγεν ὄχι μόνον τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ τῶν σιτοπαραγωγῶν. Ἡ πολιτικὴ ὅμως αὐτὴ ἐγκαταλείπεται μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ὑπὸ τοῦ Κράτους. Τὸ δεύτερον ἀνάγεται εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἡ Κυβέρνησις ἐδημιούργησε τὴν συγκέντρωσιν τοῦ σίτου, καὶ δὲν καθώρισε τὴν ἀκριβῆ τιμὴν καὶ μεταγενεστέρως ἔδωσε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον τῆς χώρας, ἐνῷ ἔχει δώσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ Κράτος, διὰ τῆς ἀρνήσεως μέχρι τῆς σήμερον, τῆς καταθέσεως τοῦ ὑποσχεθέντος ποσοῦ τῶν προηγουμένων ἐτῶν καὶ τῶν ἐν γένει μέτρων κατὰ τῆς σιτοπαραγωγῆς, ἀποδεικνύεται ἐγκατάλειψις τῶν παραγωγῶν. Τί σημαίνει, κύριοι, τὸ γεγονὸς ὅτι, πρόκειται νὰ συγκεντρωθῇ ποσότης μόλις 70 χιλ. τόννων; Τί σημαίνει τὸ γεγονὸς τῆς πλήρους ἀπαγορεύσεως ἀπὸ τὰς σιτοπαραγωγικὰς περιφερείας τοῦ ἐπὶ πλέον σίτου; Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μοῦ κάμῃ τὴν τιμὴν νὰ μοῦ κάμῃ μίαν δήλωσιν ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν.

§53Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Μέ συγχωρεῖτε, ἀπόψε δὲν συζητοῦμεν αὐτὰ τὰ θέματα.

§54Ε. ΜΑΡΙΝΑΚΗΣ. Εἰδικῶς διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν, εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς κάμῃ δήλωσιν ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν εἶναι ἀπόλυτος ἡ ἀπαγόρευσις εἰς τὰς περιφερείας τὰς σιτοπαραγωγικάς. Εἶναι δυστύχημα τὸ ὅτι, ἡ τάξις τῶν σιτοπαραγωγῶν δὲν εἶναι ὠργανωμένη εἰς σωματεῖα, ὅπως ἄλλαι τάξεις, οὕτως, ὥστε, νὰ διεκδικῇ τὰ δίκαιά της καθ’ ὃν τρόπον τὰ διεκδικοῦν τὰ ἄλλα σωματεῖα. Θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ σίτου νὰ κάμῃ μίαν δήλωσιν καὶ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, ἀντὶ νὰ μᾶς ἔχῃ καθηλωμένους εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, συζητῶντας τὸ θέμα τοῦ σίτου, ἀλλ’ ἐπειδὴ θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά μου νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ σίτου, διότι εἶμαι ἐγγεγραμμένος καὶ νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου σχετικῶς, παραιτοῦμαι τῆς περαιτέρω συζητήσεως.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§56Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω πολλὰ ἐπὶ τῆς διεξαχθείσης συζητήσεως. Εἶναι γεγονός, ὅτι ἐὰν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπηύθυνε τὴν ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Βουλήν, περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ παρεμπεσόντος χθὲς τὴν ἑσπέραν, εἶναι γεγονός, τὸ ὁποῖον ὑποθέτω δὲν θὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ ἡ Βουλή, ὅτι ἀσφαλῶς θὰ ἐγένετο μομφὴ κατὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀφῆκε καὶ παρῆλθεν ἀπαρατήρητον, ἕνα τοιοῦτον γεγονὸς χωρὶς νὰ σημειωθῇ καὶ ἀνακοινωθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἐὰν κατηναλώθησαν 1½–2 ὧραι διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἀνυπάρκτου περιεχομένου ζητήματος, ὅπως ὑποστηρίζει ὁ κ. Κανελλόπουλος, θὰ κατηναλώναμεν καὶ πάλιν 2 ὥρας, διότι δὲν θὰ ἀνεκοινοῦτο εἰς τὴν Βουλήν. Ἐδῶ εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς σχετικῶς ἁπλῆς ὑποθέσεως καὶ διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀποδοθῇ ἡ εὐθύνη, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ν’ ἀποδοθῇ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὲ μίαν πληρότητα σκέψεως, εὐρύτητα σκέψεως, λεπτότητα σκέψεως, ἔφθασε —σκεπτόμενος καθ’ ὅλην τὴν ἡμέραν— εἰς μίαν ἀπόφασιν, καὶ ἠθέλησε τὴν σκέψιν του αὐτήν, νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὸν Βασιλέα, ἔλαβον καὶ ἐγὼ γνῶσιν τῆς ἀποφάσεώς του αὐτῆς ½ ὥραν πρὸ τῆς μεταβάσεως εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἠθέλησα καὶ ἐγὼ καὶ προσεπάθησα νὰ τὸν ἀποτρέψω διὰ τὴν τοιαύτην ἀπόφασίν του, ἀλλὰ οὗτος εἶχε λάβει τὴν ἀπόφασίν του καὶ εἶχε ἕνα αἴσθημα ὅτι ἐθίγετο ἰδίως ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ ὅτι ὡς ἀρχηγὸς κόμματος εἰς μίαν κυβέρνησιν πρέπει νὰ ἀπολαμβάνῃ τῆς ὑποστηρίξεως, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ αἰσθάνεται ὅτι ἔχει ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς καὶ ἰδιαιτέρως ἐκ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ἐνόμισε ἐκ τῆς εὐθιξίας του αὐτῆς ὅτι ἔπρεπε νὰ φθάσῃ εἰς ὡρισμένας σκέψεις. Ἐὰν ὀρθῶς ἢ κακῶς ἔπραξε, αὐτὸ ἀπόκειται εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐὰν θέλῃ νὰ κρίνῃ.

§57Α. ΔΗΜΗΤΡΑΤΟΣ. (Δὲν ἠκούσθη).

§58Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντ. Κυβερν.). Καὶ νομίζω, ἡ Βουλὴ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορήσῃ οὐδόλως ἕνα πολιτικὸν ἄνδρα, ὁ ὁποῖος προέβη εἰς οἱανδήποτε ἐνέργειαν ἐξ ὑπερβολικῆς εὐθιξίας. Νομίζω, ὅτι τὸ γεγονὸς αὐτὸ οὐδόλως μειώνει τὸ Σῶμα καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ κατηγορήσῃ. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ τὶ θὰ ἐγίνετο, ἐὰν δὲν ἀνεκοινοῦτο εἰς τὸ Σῶμα. Ἀπὸ πολὺν σεβασμὸν πρὸς τὸ Σῶμα ἐγένετο ἡ ἀνακοίνωσις, ἐὰν δὲ δὲν ἀνεκοινοῦτο, ἀλλὰ τὸ ἐμάνθανε ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν ἐφημερίδων καὶ πολὺ θὰ ἠλέγχετο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν τὸ ἀνεκοίνωσε. Καὶ συζητοῦμεν τώρα δύο ὥρας ἐπὶ θέματος ἀνυπάρκτου, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Κανελλόπουλος. Ὁ κ. Μαρκεζίνης εἶπεν ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι.... καὶ ὁ κ. Σταμούλης λέγει ὅτι εἶναι παιδαριῶδες τὸ ζήτημα καὶ ἐν τούτοις ἡ Βουλὴ ἀσχολεῖται μὲ τὴν ἀνωτέρω συζήτησιν ἐπὶ δύο ὥρας. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ παραδεχθῇ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ σίτου καὶ ἡ γενομένη τώρα συζήτησις ἦτο πολιτική. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ εἰς τὴν σειρὰν τῶν συζητήσεων, καὶ ἐὰν ἐκ τῆς διεξαχθησομένης συζητήσεως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίσῃ ὅτι πρέπει ἡ προσεχὴς συνεδρίασις νὰ δώσῃ περαιτέρω ἐξηγήσεις, ἀπόκειται εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις.

§59Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ δεχθῶ τὰς ἑρμηνείας, τὰς ὁποίας ἔδωσεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Παρέσχε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ κάμῃ κατάχρησιν τῶν δικαιωμάτων της....

§60Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντ. Κυβ.). Δὲν ἐννοῶ αὐτὰ τὰ πράγματα.

§61Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἑρμηνεύω τοὺς λόγους σας. (Κάποιος ὁμιλεῖ εἰς τὸν κ. Τσαλδάρην.....). Μὴν κάμνετε τοὺς Ἡρακλεῖς τοῦ κ. Τσαλδάρη.

§62Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Καίτοι ἡ Νεμέα ἀνήκει εἰς τὴν ἰδιαιτέραν περιφέρειαν ἐξ ἧς κατάγομαι, δὲν ἔχω ἀνάγκην Ἡρακλέων. (Χειροκροτήματα).

§63Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζω, καὶ ἕως τώρα δὲν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ πληροφορηθῶ ὅτι δὲν τοὺς χρειάζεσθε.

§64Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντ. Κυβ.). Εἶναι μεγάλος ὁ σύνδεσμός μας πέραν τῆς....

§65Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς τὸν παρελθόντα χρόνον δὲν εὑρίσκεσθε ἐν κινδύνῳ διὰ νὰ χρησιμοποιῆτε Ἡρακλεῖς, τώρα ὅμως εὑρίσκεσθε ἐν κινδύνῳ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνεφανίσθη ἀσχάλων διὰ τὴν ἐπιδημίαν τῆς Βουλῆς πρὸς συζήτησιν καὶ εἶπεν, ἐὰν δὲν κατετίθετο ἡ δήλωσις, πάλιν ἡ Βουλὴ θὰ ἐπεδίδετο εἰς τὴν πολυπραγμοσύνην καὶ τὴν μικρολογίαν, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἐγένετο ἡ κατάθεσις καὶ πάλιν ἡ Βουλὴ ἐπιδίδεται εἰς τὴν ἑρμηνείαν καὶ τὴν ἐπίκρισιν τῆς καταθέσεως. Δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι βαρὺ τὸ γεγονός, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ὑπέβαλε καὶ ἀπέσυρε παραίτησιν. Τὸ γεγονὸς ἔχει ἀξίαν μεγάλην καὶ πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν. Ἔπρεπε νὰ ἐκφράζετε ἀπορίαν, διατὶ ἡ Βουλὴ ἀρκεῖται εἰς τὸν σύντομον σχολιασμόν, ἐνῷ εἰς ἄλλας περιστάσεις θὰ ὑπῆρχον κυρώσεις. Εἶναι αἱ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἐμποδίζουν καὶ αἱ ὁποῖαι μᾶς ἐπιβάλλουν ἀνοχήν, μέχρις ὅτου αἱ περιστάσεις μᾶς ὑποχρεώσουν εἰς τερματισμὸν τῆς ἀνοχῆς. (Χειροκροτήματα).

§66Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντ. Κυβ.). Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ καὶ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐὰν αἱ περιστάσεις σᾶς ἐπιβάλλουν ὡρισμένην ἀνοχήν, αὗται ἐπέβαλον ἀνοχὴν καὶ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἡ εὐθιξία τὸν ἤγαγεν εἰς μίαν σκέψιν, μετὰ αἱ περιστάσεις τὸν ἤγαγον εἰς τὴν ἀντίθετον (χειροκροτήματα).

§67Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐντὸς τῆς αὐτῆς ὥρας καταλαμβάνεται κανεὶς ἀπὸ δύο ἀντιφατικὰς εὐθιξίας, ἐπιτρέπει εἰς τοὺς ἄλλους νὰ ἀμφισβητοῦν τὴν σοβαρότητά του.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ θεωροῦσα ἐπαρκῆ τὰ λεχθέντα ἐπὶ τοῦ ἀνακύψαντος ζητήματος, εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§69Η. ΜΠΑΤΖΙΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν θέλῃ ἢ δὲν θέλῃ νὰ προχωρήσῃ. Ἄλλως, οἱ βουλευταὶ τῶν σιτοπαραγωγικῶν περιφερειῶν θὰ ἀποχωρήσουν, εἰς ἔνδειξιν διαμαρτυρίας, διότι ἡ Κυβέρνησις κωλυσιεργεῖ. Διαμαρτυρόμεθα ἐκ μέρους τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου.

§70Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντ. Κυβ.). Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως, ἐφ’ ὅσον τὰ νομοσχέδια τοῦ ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν συμβάσεις μετὰ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, τοῦ Καναδᾶ καὶ τῆς Ὁλλανδίας δὲν ἔχουν συζήτησιν, γίνουν ἀποδεκτά.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ σύμβασις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Ἰουνίου 1947 ὑπογραφείσης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς συμφωνίας περὶ βοηθείας πρὸς τὴν Ἑλλάδα».

§72ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τὸ σχέδιον νόμου «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Ἰουνίου 1947 ὑπογραφείσης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς συμφωνίας περὶ βοηθείας πρὸς τὴν Ἑλλάδα». Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ἀθήναις τῇ 8 Ἰουλίου 1947 ὑπογραφείσης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἡνωμένων Πολιτειῶν συμφωνίας ἀφορώσης εἰς τὴν βοήθειαν πρὸς περίθαλψιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὸ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν».

§74ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τὸ σχέδιον νόμου «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ἀθήναις τῇ 8 Ἰουλίου 1947 ὑπογραφείσης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἡνωμένων Πολιτειῶν συμφωνίας ἀφορώσης εἰς τὴν βοήθειαν πρὸς περίθαλψιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὸ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν». Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Καναδᾶ συμφωνίας ρυθμίσεως τοῦ μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν ἐμπορικοῦ καθεστῶτος».

§76ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τὸ σχέδιον νόμου «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Καναδᾶ συμφωνίας ρυθμίσεως τοῦ μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν ἐμπορικοῦ καθεστῶτος». Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ἀθήναις τῇ 17 Ἀπριλίου 1947 ὑπογραφείσης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ὁλλανδίας συμφωνίας ἀεροπορικῶν μεταφορῶν».

§78ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ σχέδιον νόμου «Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ἀθήναις τῇ 17 Ἀπριλίου 1947 ὑπογραφείσης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ὁλλανδίας συμφωνίας ἀεροπορικῶν μεταφορῶν». Μόνη συζήτησις περὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «Περὶ διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τὴν περὶ τοῦ Ταμείου Προνοίας Δικηγόρων νομοθεσίαν».

§80Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπ. Δικ.). Κύριοι βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἐντελῶς τυπικὸν καὶ παρακαλῶ νὰ γίνῃ δεκτόν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπάρχει ἕν ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου Οἰκονομικῶν.

§82Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπ. Δικ.). Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ εἶναι ἄσχετον πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ὑπάρχουν δύο τροπολογίαι, τὰς ὁποίας δὲν δύναμαι νὰ ἀποδεχθῶ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι τυπικόν. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν θὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει.

§83ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη τροπολογία κ. ὑπουργέ.

§84Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπ. Δικ.). Δύο μόνον ὑπάρχουν.

§85Θ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ὑπάρχει καὶ μία τροπολογία, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύνανται οἱ Δικηγορικοὶ Σύλλογοι νὰ ἀποφασίζουν, ὅπως, μέρος, ποσοστὸν τῶν ἀμοιβῶν διανέμεται μεταξὺ τῶν δικηγόρων.

§86Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπ. Δικ.). Περὶ αὐτῆς ὡμίλησα ἐν ἀρχῇ, κ. συνάδελφε, καὶ δι’ αὐτὴν εἶπον ὅτι ὁ προκάτοχός μου δὲν τὴν περιέλαβεν εἰς τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον.

§87Ν. ΜΑΛΙΝΔΡΕΤΟΣ. Πρόκειται περὶ δημιουργίας κολχὸζ μέσα εἰς τὴν δικηγορικὴν τάξιν. Δηλαδὴ γίνεται τὸ ἑξῆς’ λαμβάνεται ἀπόφασις, δυνάμει τῆς ὁποίας ὑποχρεοῦνται οἱ δικηγόροι, ποσοστὰ τῆς ἀμοιβῆς των, νὰ καταθέτουν εἰς ἕνα ἰδιαίτερον κοινὸν ταμεῖον, τὰ ὁποῖα διανέμονται κατόπιν μεταξύ των ὅλοι οἱ δικηγόροι. Δὲν πᾶνε εἰς τὸ Ταμεῖον Προνοίας.

§88ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἕως 50%, κύριε συνάδελφε, ὁρίζεται τὸ ποσοστόν.

§89Θ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Αὐτὸ ἀντιστρατεύεται καὶ εἰς τὴν Συνταγματικὴν διάταξιν περὶ ἐλευθερίας τῆς ἐργασίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό. Δὲν εἶναι δυνατόν, δηλαδή, οἱ ἐργαζόμενοι δικηγόροι νὰ δίδουν ποσοστά, διὰ νὰ τὰ παίρνουν οἱ ἄνεργοι.

§90Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπ. Δικ.). Ἤκουσα πολλὰ νὰ λέγωνται καὶ ἐξηγῶ τὴν γνώμην μου. Ἀπαλείφοντες τὴν διάταξιν αὐτὴν ἀποβλέπομεν νὰ διατηρήσωμεν τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν Συλλόγων τοῦ νὰ ρυθμίζουν τὰ καθ’ ἑαυτούς. Ἐὰν, λέγω, παρὰ τὴν ἀντίληψιν αὐτήν, τοῦ νὰ μὴν ἐπεμβῶμεν εἰς τὰ ἐσωτερικά, τὰ τοῦ οἴκου τῶν δικηγόρων, τὴν ὁποίαν θεωρῶ βάσιμον, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἐπιθυμῇ τὴν προσθήκην τῆς διατάξεως, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ τὴν ἀποδεχθῶ.

§91Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω ἀναγκαῖον, ὅπως φέρω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὡς τροπολογίαν ἕνα αὐτοτελὲς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχε φέρει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ ἀείμνηστος Λαδᾶς, ὅταν ἦτο ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Πρόκειται περὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὁ ἀείμνηστος Λαδᾶς ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διὰ νὰ ἐπιβάλῃ μίαν τάξιν πραγμάτων. Δυστυχῶς, ἐχάσαμε καὶ τὸν Λαδᾶν καὶ τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἔφερε. Ἤδη ἔρχεται ἐνώπιον ἡμῶν τὸ νομοσχέδιον περὶ.... ἀσφαλιστικῶν ταμείων καὶ ἐπανέρχεται πρὸς συζήτησιν. Ἀτυχῶς, ἡ ὑπάρχουσα κατάστασις δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Συλλόγους, ἕνα μεγάλο ποσοστόν, τὸ 50% τῆς δικηγορικῆς ἀμοιβῆς τῶν πραγματικῶς ἐργαζομένων δικηγόρων, νὰ τὸ δίδουν εἰς τοὺς δικηγόρους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐργάζονται. Νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία πρέπει νὰ γίνῃ ἀποδεκτή.

§92Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπ. Δικ.). Ἐφ’ ὅσον τὸ ποσοστὸν αὐτὸ ἐπιβάλλεται ὑπὸ τοῦ Συλλόγου, πῶς νὰ παρέμβωμεν;

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ποσοστὸν καθορίζει ὁ νόμος.

§94Χ. ΚΑΡΑΪΣΚΟΣ. Εἰς τὴν περιφέρειάν σας τὶ ποσοστὰ ἔχουν τὰ μέλη τοῦ Συλλόγου ἀπὸ τὸ Ταμεῖον Προνοίας;

§95Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Πρέπει νὰ τεθῇ ἕνα μέτρον.

§96Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Θὰ δημιουργήσωμεν συναδέλφους κηφῆνας καὶ ἐργαζομένους.

§97Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀκριβῶς, αὐτὸ εἶναι.

§98Κ. ΘΕΟΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγας λέξεις. Συμβαίνει νὰ εἶμαι καὶ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν εἶναι δίκαιον καὶ λογικόν, ἀλλὰ δὲν ρυθμίζει τελικῶς τὰ ζητήματα περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἔχετε δίκαιον. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει τὴν ἑξῆς ἀφορμήν: Τόσον εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅσον καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην πολλοὶ δικηγόροι νὰ ἀποχωρήσουν τοῦ Σώματος εἴτε λόγῳ ἀσθενείας ἢ γήρατος, εἴτε δι’ ἄλλην τινὰ αἰτίαν. Ἔχουν, λοιπόν, τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸ Ταμεῖον Προνοίας νὰ πάρουν ἕνα ἐπίδομα. Κατὰ τὸ Καταστατικὸν δικαιοῦνται νὰ τὸ δώσῃ. Ἀλλὰ ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ Καταστατικοῦ εἶχεν ὑπ’ ὄψει της χρηματικὸν ποσὸν προπολεμικόν, ἀνερχόμενον μετὰ 40ετῆ περίπου δικηγορίαν, εἰς 200 χιλ. δραχμῶν. Ἡ διάταξις αὐτὴ πρέπει νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 20 ἀνέρχονται οἱ δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ φύγουν ἀπὸ τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον Ἀθηνῶν. Καὶ εἶναι καλὸν καὶ ὠφέλιμον αὐτὸ διὰ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι παραμένουν, διότι περιορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον παρετηρήθη εἰς τὰς Ἀθήνας, παρατηρεῖται καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἐκεῖ, βέβαια, δὲν φεύγουν 20 ἀπὸ κάθε Δικηγορικὸν Σύλλογον. Αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει τὸ νομοσχέδιον νὰ ἐπιτελέσῃ. Καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐφέραμεν μίαν τροποποίησιν, ἀσφαλίζουσαν περισσότερον τὸ Ταμεῖον Προνοίας Ἀθηνῶν, θέσαντες τὴν διάταξιν, ὅπως τὸ Ταμεῖον ἐκπροσωπῆται καὶ ἀπὸ τὰ δύο Συμβούλια τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου, ὅπως καὶ τοῦ Ταμείου Προνοίας, ἀπὸ κοινοῦ συνερχόμενα. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν συναδέλφων. Ἔχουν δίκαιον οἱ συνάδελφοι οἱ διαμαρτυρόμενοι. Διότι αὐτὴ ἡ μεγάλη καὶ ἀπεριόριστος ἐλευθερία τοῦ Ταμείου Προνοίας, νὰ ὁρίζῃ αὐτὸ καὶ μόνον τὴν εἰσφορὰν εἰς τὸ Ταμεῖον, κατόπιν ἐγκρίσεως τοῦ ὑπουργείου, εἶναι κάτι τι, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ περιορισθῇ διὰ νόμου. Διότι τί συνέβη εἰς τινας τῶν ἀπομεμακρυσμένων ἐπαρχιῶν; Νὰ συνέρχεται τὸ Ταμεῖον Προνοίας καὶ νὰ ὁρίζῃ εἰσφορὰς πρὸς τὸ Ταμεῖον, αἱ ὁποῖαι φθάνουν τὸ ἥμισυ τῆς ἀμοιβῆς τοῦ δικηγόρου καὶ τοιουτοτρόπως δεσμεύει τὴν ἀμοιβὴν τῶν δικηγόρων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ ἀμοιβὴ τῶν ἐργαζομένων περιέρχεται εἰς τοὺς μὴ ἐργαζομένους. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἔχει ἀνάγκην μιᾶς ρυθμίσεως. Καὶ ὁ μακαρίτης ὁ Λαδᾶς εἶχε ἕτοιμον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐρρύθμιζεν αὐτὰ τὰ δίκαια αἰτήματα καὶ τὰς δικαίας ἀξιώσεις τῶν κ. κ. δικηγόρων. Ἀλλὰ αἱ ἀξιώσεις καὶ τὰ αἰτήματα αὐτὰ δὲν δύνανται νὰ ἱκανοποιηθοῦν διὰ τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου.

§99Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦ μακαρίτη του Λαδᾶ ὁλόκληρον, ἐπὶ λέξει, μετεφέρθη εἰς τὴν τροπολογίαν.

§100Κ. ΘΕΟΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει ὅμως, αὐτὴν τὴν διαφοράν, ὅτι μεταφέρεται ὡς τροπολογία ἕν ὁλόκληρον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον οὔτε ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ εἶδε, οὔτε ὁ ὑπουργὸς τὸ εἶδε.

§101Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπ. Δικ.). Κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχει μία λύσις. Ἀντὶ νὰ εἴπωμεν 5%, νὰ εἴπωμεν «ἕως 10% δύναται νὰ διατεθῇ ὡς μόνιμος οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις».

§102Ε. ΚΟΥΣΑΗΣ. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργόν. Μὲ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ συζήτησις, δὲν ἀντελήφθημεν ἐὰν ἐδέχθητε καμμίαν ἀπὸ τὰς προαναφερθείσας τροπολογίας. Θὰ παρακαλοῦσα νὰ μᾶς εἴπητε ἐὰν ἐδέχθητε καμμίαν.

§103Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπ. Δικ.). Ἀπεδέχθην τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἀπετέλεσεν ἄλλοτε νομοσχέδιον τοῦ ἀειμνήστου Λαδᾶ, αὐξανομένου τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου τῶν 5% εἰς 10%.

§104Ε. ΚΟΥΣΑΗΣ. Ἐφ’ ὅσον, κύριε ὑπουργέ, ἐδέχθητε αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, θὰ παρακαλοῦσα νὰ γίνῃ προσθήκη κατὰ συνέχειαν, ὅτι ἡ τροπολογία αὐτὴ ἀφορᾷ τὰ Ταμεῖα, τὰ ὁποῖα προεισπράττουν.

§105Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπ. Δικ.). Δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει ἀπαραίτητος λόγος νὰ τεθῇ αὐτό. Ἐὰν δὲν γίνεται καμμία προείσπραξις, δὲν ὑπάρχει ζήτημα. Οἱ νόμοι πρέπει νὰ εἶναι λιτοὶ καὶ νὰ περιέχουν μόνον τὰ ἀπαραίτητα καὶ ὄχι νὰ τοὺς φορτώνομεν.

§106Ε. ΚΟΥΣΑΗΣ. Θὰ δημιουργηθῇ σύγχυσις, ὅτι ἀφορᾷ ὅλα τὰ Ταμεῖα τῆς Ἑλλάδος. Ἐφ’ ὅσον, ὅμως, νομίζετε ὅτι δὲν ὑπάρχει κενόν, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Κοινοβουλευτικῆς, τὴν ὁποίαν δὲν ἐδέχθητε, ἤθελον τοῦτο νὰ παρακαλέσω......

§107Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπ. Δικ.). Ἀντιτίθεμαι, ἐφ’ ὅσον ἐξεφράσθησαν αἱ ἀπόψεις τῶν Συλλόγων. Ἄλλως, δὲν θὰ εἶχον κανένα λόγον νὰ ἀντιτίθεμαι.

§108Ε. ΚΟΥΣΑΗΣ. Δὲν τὴν δέχεσθε, λοιπόν;

§109Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπ. Δικ.). Δὲν τὴν δέχομαι, κύριε συνάδελφε.

§110Ε. ΚΟΥΣΑΗΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν τὴν δέχεσθε, τουλάχιστον νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς: Οἱ Δικηγορικοὶ Σύλλογοι νὰ λαμβάνουν ἀποφάσεις κατόπιν γνωμοδοτήσεως τοῦ Συμβουλίου Προνοίας.

§111Κ. ΘΕΟΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀποδίδω σημασίαν εἰς τὴν τροπολογίαν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ νὰ σᾶς τὴν ἀναπτύξω.

§112Σ. ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι χάριν τῆς εὐπρεπείας τοῦ Σώματος, δὲν μπορεῖ νὰ γίνεται συζήτησις ἐνώπιον τόσον μικροῦ ἀριθμοῦ βουλευτῶν. Ἄς ἀφήσωμεν νὰ ἔλθῃ ἄλλοτε αὐτὸ καὶ ἄς τὸ ἀναπτύξωμεν τότε.

§113Γ. ΤΖΗΡΙΔΗΣ. Θὰ ἄρω τὴν ἐμπιστοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν αὐτήν. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἀποσύρομαι τῆς συνεδριάσεως.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε ὅτι ἀκούονται διαμαρτυρίαι. Οἱ βουλευταὶ εἶναι δέκα πέντε. Λύεται ἡ συνεδρίασις λόγῳ ἐλλείψεως ἀπαρτίας δι’ αὔριον, μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως συζήτησιν τῶν ἐπὶ τῶν ἄρθρων 5–20 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 τροποποιήσεων τῆς ἐπὶ τῆς Ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπῆς, συμφώνως τῷ διανεμηθέντι σχεδίῳ αὐτῆς. (Ὥρα 10.25 μ.μ.)