1946.11.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 60η

Τετάρτη 6 Νοεμβρίου 1946

Προεδρία κ. Ι. Γ. ΘΕΟΤΟΚΗ

(Ὥρα 6.45′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Ταλιαδοῦρος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§2Α. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Α. Παπαθανάσης (Ὑπ. Γεωργίας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Α. Ν. 875)1937 «περὶ βοσκῆς» καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ διαχειρίσεως καὶ διοικήσεως δασῶν νόμων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Νταλίπης, Δ. Νικολαΐδης, Σ. Σαμαρᾶς, Χ. Πίψος, Γ. Κουγιουμτζόγλου, Ι. Ἀντωνιάδης, Δ. Βογιατζῆς, Δ. Σαρρῆς, Ι. Λαμπρόπουλος, Χ. Πιπιλιάγκας κλπ., καταθέτουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἱδρύσεως ὀργανισμοῦ «Πανδυτικομακεδονικοῦ ἀγῶνος «Παῦλος Μελᾶς».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν συνεχισθῇ ἡ διακοπεῖσα χθὲς συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀνασυνθέσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλω ν’ ἀναγνώσω εἰς τὴν Βουλὴν μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ὑπὸ τεσσαράκοντα συναδέλφων, ἔχουσαν οὕτω: «Οἱ κάτωθι ὑπογεγραμμένοι βουλευταί, διαπιστοῦντες τὸ κρίσιμον τῆς στιγμῆς διὰ τὸ Ἔθνος καὶ διερμηνεύοντες τὸ Πανελλήνιον αἴσθημα, ἔχοντες δὲ ὑπ’ ὄψει τὴν ἐκδηλωθεῖσαν ἀπὸ μέρους τῶν ὁμιλησάντων συναδέλφων ὅλων τῶν παρατάξεων διάθεσιν διὰ τὴν Ἐθνικὴν Ἕνωσιν τῶν Κομμάτων, προτείνομεν ὅπως δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως τῶν Κομμάτων πρὸς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Σωτηρίας, διακοπτομένης τῆς συζητήσεως τῆς Βουλῆς μέχρι ἐπιτεύξεως τῆς Ἑνώσεως». Οἱοσδήποτε τῶν κ. συναδέλφων ἐπιθυμεῖ, δύναται νὰ λάβῃ ἐπὶ τῆς προτάσεως τὸν λόγον.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κατά.

§5Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγώ, ἐναντίον.

§6Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἶναι ἀνόητος πρότασις.

§7Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Πρῶτον, ὀφείλουν νὰ ὁμιλήσουν οἱ ὑπὲρ τῆς προτάσεως καὶ κατόπιν οἱ ἐναντίον αὐτῆς.

§8Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσάγωμεν θέμα διάφορον. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἡ χθεσινή, καὶ ἐπὶ τοῦ Κυβερνητικοῦ θέματος διεξάγεται ἡ συζήτησις. Ὑπάρχουν ἀκόμη ἐγγεγραμμένοι ρήτορες νὰ ὁμιλήσουν καὶ μετὰ οἱ Ἀρχηγοί. Δὲν εἶναι δυνατὸν κάθε βράδυ νὰ ἀλλάσσωμεν τὴν συζήτησιν. Ἀπόψε συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος. Πρὸς τί ἡ πρότασις; Νὰ ὁμιλήσουν οἱ κύριοι Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων.

§9ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχεται συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς.

§10Π. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ποῖοι τὴν ὑπέγραψαν αὐτὴν τὴν πρότασιν; Νὰ μᾶς ἀνακοινώσετε τὰ ὀνόματα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς νὰ ἀναγνώσῃ τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν.

§12Α. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. (Γραμματεύς). Οἱ ὑπογράψαντες εἶναι οἱ ἑξῆς: Τρίαντος, Γονῆς, Α. Παπαδόπουλος, Ἀθανασίου, Παπαγεωργίου, Λουλακάκης, Παπαδημητρίου, Δερδεμέζης, Χούτας, Βαλλῖνος, Μπάτζιος, Κακαγιάννης, Τζωρτζόπουλος, Πολυζωγόπουλος, Μπουρνιᾶς, Καρζῆς, Ἀβέρωφ, Μουστρούφης, Μπαλτᾶς, Στεργιόπουλος, Οἰκονομίδης, Οἰκονόμου, Καζαντζῆς, Μητσιάλης, Κουγιουμτζόγλου, Κύρου, Πιπιλιάγκας, Σαμαράς, Θανόπουλος.

§13Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Πόσα ὀνόματα εἶναι;

§14Ε. ΓΟΝΗΣ. Τὸ νόημα τῆς προτάσεως κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ διακοπὴ τῆς συζητήσεως..... (Θόρυβος).

§15Γ. ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ. Νομίζω ὅτι οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πρέπει νὰ ὁμιλήσουν, διὰ νὰ κρίνῃ τὸ Σῶμα καὶ ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως.

§16Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κ. Πρόεδρε. Εἶναι δικαίωμά μου νὰ ὁμιλήσω.

§17Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἡ πρότασις εἰσάγεται κανονικώτατα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Κανονισμοῦ, διότι ζητεῖται νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἡ διεξαγομένη, διὰ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχεται αὐτὴν τὴν πρότασιν. Ἡ πρότασις εἶναι ἀπωτέρα καὶ λύει τὸ ζήτημα. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, ἐὰν δέχεται, ναὶ ἢ οὔ.

§18Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις.

§19Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Σκοπὸς ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος ἔφερα πρῶτος τὴν συζήτησιν, ἦτο νὰ ἀκουσθοῦν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, τόσον τῆς συμπολιτεύσεως, ὅσον καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐπιμένω εἰς τὸ σημεῖον αὐτό.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις εἰσήχθη ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ, δικαιοῦνται συνεπῶς οἱ ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς προτάσεως συνάδελφοι, νὰ λάβουν τὸν λόγον, μετὰ τοῦτο δὲ θὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§21Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Κύριε Πρόεδρε, ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἐρωτῶ ὁλόκληρον τὴν Βουλήν, ἐρωτῶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὡς Προεδρεύσαντα τοῦ Κοινοβουλίου εἰς σειρὰν περιόδων πολιτικῶν, ἐὰν τὸ θέμα τῆς προτάσεως αὐτῆς εἶναι διάφορον ἀπὸ τὸ συζητούμενον θέμα. Διότι εἶναι τὸ αὐτό, ἐὰν δηλαδὴ καλῶς ἢ κακῶς διεκόπησαν αἱ συζητήσεις πρὸς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως Οἰκουμενικῆς ἢ εὐρέος συνασπισμοῦ, ἢ Συνασπισμοῦ, ἢ ἐὰν δὲν ἔπρεπε νὰ διακοποῦν καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ συγκροτηθῇ Κυβέρνησις τοιαύτη. Τί ἄλλο εἶναι τὸ θέμα τῆς προτάσεως αὐτῆς;

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα.

§23Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι.

§24Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει ἀντίθετον γνώμην ἀπὸ τὴν ἰδικήν μου νὰ ἔλθῃ νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ.......

§26Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι. Αἱ συζητήσεις εἰς τὰ Κοινοβούλια γίνονται ὄχι κατὰ διαλογικὸν τρόπον. Ἐδῶ ἐρχόμεθα νὰ συζητῶμεν καὶ οὐχὶ νὰ φιλονικῶμεν. Ἔχω μίαν γνώμην, σέβομαι τὴν ἀντίθετον γνώμην, ἐάν μάλιστα, πεισθῶ καὶ τὴν ἀποδέχομαι. Λοιπὸν ποῖον εἶναι τὸ θέμα τῆς προτάσεως αὐτῆς; Νὰ συγκροτηθῇ Κυβέρνησις Συνασπισμοῦ.

§27Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ὄχι, κύριε Κουλουμβάκη, δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ θέμα τῆς προτάσεως.

§28Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑποστηρίξατε μετὰ ταῦτα τὰς γνώμας σας.

§29Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Διαβάσατε τὴν πρότασιν καὶ θὰ ἴδητε ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον.

§30Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. «Οἱ κάτωθι ὑπογεγραμμένοι βουλευταὶ ....... (ἀναγινώσκει) ........ καὶ διερμηνεύοντες τὸ Πανελλήνιον αἴσθημα»....—ψεῦδος! ψεῦδος! (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§31Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει ὁ ρήτωρ νὰ ἀνακαλέσῃ.

§32Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἶναι ἡ γνώμη του.

§33Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ὑβρίζῃ.

§34Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. «Ἔχοντες δὲ ὑπ’ ὄψιν ... ...... (ἀναγινώσκει) ...... προτείνομεν ὅπως ....».

§35Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ψεῦδος εἶναι καὶ αὐτό;

§36Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἐὰν δὲν εἶναι ψεῦδος δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸν διότι δὲν ἐτερματίσθη ἡ συζήτησις.

§37Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεχίσατε τὴν ἀνάγνωσιν.

§38Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε· ἐδῶ εἶναι μία αὐθαιρεσία, μία αὐθαιρεσία μὴ περιέχουσα εὐλάβειαν πρὸς τὸ Σύνταγμα. Διότι ἀποφασίζουν οἱ ὑπογράψαντες.

§39Ε. ΛΟΥΛΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἀποφασίζουν. Προτείνουν.

§40Σ. ΠΑΠΟΥΤΣΑΝΗΣ. Διαβᾶστε τὴν πρότασιν.

§41Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. «Προτείνομεν ὅπως δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ...... (ἀναγινώσκει) .........».

§42Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ λέγει ἡ πρότασις.

§43Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὰ τὸ διαβάζω, κύριε! (ἀναγινώσκει) ...... «....διακοπτομένης τῆς συζητήσεως» Δὲν εἶναι αὐτὸ αὐθαιρεσία;

§44Ε. ΛΟΥΛΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ὁ Βασιλεὺς ἔκαμε ἔκκλησιν.

§45Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ Βασιλεύς, κύριε, εἶναι ὁ ἀνεύθυνος ἀνώτατος ἄρχων τῆς Χώρας.

§46Ε. ΛΟΥΛΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ἐκπρόσωποι τοῦ Λαοῦ.

§47Π. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Κύριε Κουλουμβάκη......

§48Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν θέλω ἐνίσχυσιν, κύριε συνάδελφε: «Διακοπτομένης τῆς συζητήσεως ...... (ἀναγινώσκει) ...... ἐπίτευξιν τῆς ἑνώσεως». Δηλαδὴ οἱ ὑπογράφοντες εἰς τὴν πρότασιν ταύτην λέγουν νὰ ἀποφασίσωμεν πρὸ τοῦ τερματισμοῦ τῆς συζητήσεως. Ὄχι, κύριοι! Δὲν ἐτερματίσθη ἡ συζήτησις καὶ ἐφ’ ὅσον δέν ἐτερματίσθη ἡ συζήτησις πῶς θέλετε νὰ γίνῃ πάλιν σύσκεψις πρὸς ἐξεύρεσιν λύσεως;

§49ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν εὐθύνας. Πιθανὸν ἡ συζήτησις νὰ γίνεται διὰ νὰ εὑρεθοῦν αἱ εὐθύναι.

§50Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πολὺ καλά, κύριε συνάδελφε. Σεῖς εἶσθε μεγαλόψυχος ἀνὴρ καὶ δὲν ζητᾶτε εὐθύνας, Ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἔχω τὸ ἀτύχημα νὰ μὴ μὲ ὁπλίσῃ ὁ Θεὸς μὲ μεγαλοψυχίαν ζητῶ εὐθύνας. Λοιπὸν ἐδῶ ἔχει ἀρχίσει ἡ συζήτησις ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐγένοντο αἱ συζητήσεις πρὸς συγκρότησιν Κυβερνήσεως γενικωτέρας καὶ διατὶ αἱ συζητήσεις αὐταὶ δὲν ἀπέληξαν εἰς ἐπιτυχίαν. Λοιπὸν ἡ συζήτησις δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐνῷ ἡ πρότασις αὐτὴ ζητεῖ νὰ διακοπῇ ἡ ἀρξαμένη συζήτησις. Ἔχει κανεὶς τὸ δικαίωμα....

§51Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Εἶναι δικαίωμα τῆς Βουλῆς.

§52Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι δικαίωμα τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ εἶναι μία ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀσπάζομαι.

§53Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἶναι ἐντελῶς πονηρὰ πρότασις.

§54Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἀποδέχομαι τὴν διακοπὴν τοῦ κυρίου Γαρουφαλιᾶ καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ ἀποκρούσω τὴν πρότασιν οὐσιαστικῶς ἀλλὰ δηλῶ ὅτι δὲν θὰ μοῦ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀγορεύσω ἄλλως παρὰ ἀποκρούων καὶ τὰ γενόμενα πρὶν δηλαδὴ καὶ τὴν σύγκλησιν τῶν ἀρχηγῶν καὶ τὰς διατυπωθείσας ὑπ’ αὐτῶν γνώμας. «Τῶν ἀρχηγῶν» εἶπον· ἔπρεπε νὰ προσθέσω καὶ μίαν λέξιν: καὶ μερικῶν «δῆθεν» ἀρχηγῶν. Λοιπὸν ἡμεῖς θὰ προχωρήσωμεν ἀπ’ εὐθείας ἀποκρούοντες τὴν πρότασιν ὅτι τὸ ὀρθότερον καὶ κανονικώτερον εἶναι νὰ συνεχισθῇ ἡ ἀρξαμένη συζήτησις ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἄλλο περιεχόμενον οὐσιαστικόν, ἀπὸ τὸ περιεχόμενον τῆς προτάσεως αὐτῆς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§55Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 36 τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι ρητόν. Διὰ ποῖον λόγον νὰ συζητοῦμεν καὶ νὰ ματαιοπονοῦμεν;

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως. Ὁ κ. Ε. Γονῆς ἔχει τὸν λόγον.

§57Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἡμεῖς διαφωνοῦμεν, κύριε Πρόεδρε. Δηλαδὴ κάθε φορὰ ποὺ θὰ γίνεται μία συζήτησις μποροῦν 15 βουλευταὶ νὰ τὴν ματαιώνουν;

§58Γ. ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ. Νομίζω καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἶναι τόσον κρίσιμοι αἱ περιστάσεις σήμερον, καθ’ ἣν στιγμὴν κρίνονται τὰ Ἑλληνικὰ Δίκαια εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὥστε πρέπει νὰ παύσῃ ἡ ἀτέρμων αὐτὴ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως διότι θὰ περάσουν ὧρες πολλὲς μέχρι νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, ἡσυχίαν καὶ νὰ μὴ διακόπτετε. Ὁ κ. Ε. Γονῆς ἔχει τὸν λόγον.

§60Ε. ΓΟΝΗΣ. Θέλω νὰ βεβαιώσω τὸ Σῶμα ὁλόκληρον ὅτι οἱ σχόντες τὴν πρωτοβουλίαν τῆς προτάσεως αὐτῆς οὐδὲ πόρρωθεν ἐσκέφθησαν κακόν τι κατ’ οὐδενός. Ὑπάρχει μία ἔκδηλος ἀτμόσφαιρα πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς προτάσεως καὶ εἰς αὐτὴν ἐνόμισαν οἱ βουλευταὶ ὅτι θὰ ἐνίσχυον τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων καὶ κυρίως αὐτοὺς εἰς μίαν προσπάθειαν ἡ ὁποία θὰ ἀνταπεκρίνετο πρὸς τὸ Πανελλήνιον αἴσθημα τῆς σήμερον. Ἀλλὰ ἡ τροπὴ καὶ ὁ τόνος τῆς συζητήσεως καὶ αἱ ἀντεγκλήσεις αἱ ὁποῖαι προεκλήθησαν, τελείως ξέναι πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ὑπεγράψαμεν εἴχομεν, μὲ κάνουν, κύριοι βουλευταί, νὰ διαπιστώσω διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν τὸ κρίσιμον τῆς καταστάσεως. Ὑπάρχουν στιγμαὶ ἀναμφισβητήτως δύσκολες διότι ἢ ὄντως εἶναι κρίσιμοι αἱ στιγμαὶ καὶ ἡμεῖς ὡς πραγματικοὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ Λαοῦ καὶ φορεῖς τῶν αἰσθημάτων του καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς μας ὀφείλομεν νὰ ἐκφράσωμεν ταῦτα διὰ μιᾶς εὐχῆς ἔστω, χωρὶς πόρρωθεν αὐτὴ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀντικείμενον οἱασδήποτε ὀξύτητος ἢ ἐκμεταλλεύσεως, ὀφείλω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου νὰ εἶμαι κατηγορηματικός. Διότι εἰς τὴν πρότασιν ὑπάρχουν ὑπογραφαὶ ὅλων τῶν κομμάτων ὡς εἴδατε. Ἢ δὲν εἶναι κρίσιμοι αἱ στιγμαὶ καὶ τότε ἐξαπατᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἐπειδὴ ὅμως ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι ὄντως εἶναι κρίσιμοι αἱ στιγμαί, ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμωμεν τὴν πρότασιν, διὰ νὰ διευκολύνωμεν τοὺς ἀρχηγούς. Ἡ πρότασις λέγει νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις, διότι αἱ στιγμαὶ εἶναι κρίσιμοι καὶ διότι ὑπεραυτολογοῦμεν. Διότι θὰ ἔπρεπε τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν κρίνονται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, κατ’ ἐμέ, θὰ ἔπρεπε λέγω ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πλαισιούμενος δὲν ξεύρω ἀπὸ ποίους συνεργάτας νὰ εὑρίσκεται ἤδη ἐκεῖ καὶ νὰ μὴ τὸν ταλαιπωροῦμεν τὴν στιγμὴν αὐτὴν εἰς συζητήσεις ξένας πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικὰ καὶ τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ. Θὰ ἠθέλαμεν νὰ τὸν βοηθήσωμεν, διὰ νὰ φύγῃ μὲ μίαν ψῆφον ἢ χωρὶς ψῆφον, ἐὰν θέλετε, ἐν πάσῃ περιπτώσει μὲ μίαν ψῆφον ὅσον τὸ δυνατὸν δεικνύουσαν τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς διὰ νὰ παρίσταται τοὐλάχιστον ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἡνωμένη. Αὐτὸ ἀποσκοπεῖ ἡ πρότασις. Βεβαιωθῆτε πάντως ὅτι δὲν προάγεται ἡ συζήτησις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον δείχνει τὸ θέαμα τῆς Βουλῆς. Θέλομεν νὰ καταβληθῇ μία τελευταία προσπάθεια πρὸς εὐόδωσιν μιᾶς Κυβερνήσεως ἐθνικῆς Σωτηρίας, τίποτε πλέον τούτου. Αὐτὸ νομίζομεν ὅτι ζητεῖ ὁ κόσμος καὶ δι’ αὐτό, ἐγίναμεν διερμηνεῖς τῆς κοινῆς γνώμης. Μὴ ξεχνᾶτε πάντως ὅτι ὑπάρχει δι’ ὅλους ἡ εὐθύνη. Ἂν ἐπταίσαμεν νὰ μᾶς συμπαθᾶτε....

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Λεονάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§62Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ἔγινεν, εἶναι ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν πρὸ τῆς περατώσεως ἑνὸς θέματος νὰ εἰσάγεται ἄλλο. Ἀπὸ διημέρου διεξάγεται μία συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως, συζήτησις, ἡ ὁποία δὲν ἔχει κανένα σκοπὸν παρὰ μόνον νὰ κρίνῃ ἐὰν καλῶς ἔγιναν αἱ συζητήσεις περὶ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως συνασπισμοῦ, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὁ Θεὸς μᾶς ἀπήλλαξεν, ἢ εὐρέος συνασπισμοῦ, ἢ Κυβερνήσεως ὅπως ἐμφανίζεται καὶ ὅπως τὴν θέλει καὶ ὅπως τὴν ἐψήφισεν ὁ λαός. Ἡ συζήτησις αὐτή, ἀρξαμένη ἀπὸ διημέρου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνεχίζεται, ἔλαβον τὸν λόγον οἱ διάφοροι κύριοι βουλευταί, συζήτησις σημαντικωτάτη, ἡ ὁποία θὰ κατέληγεν εἰς ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως ἀναντιρρήτως, συζήτησις, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸ πῶς θὰ κινηθῇ ἡ μηχανὴ τοῦ Κράτους, ἐὰν θὰ ζήσῃ ἡ Ἑλλάς, ὅπως λέγουν οἱ ἀπαισιόδοξοι, διότι ἐγὼ δὲν πιστεύω ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ διατρέξῃ τὸν ἔσχατον τῶν κινδύνων, διότι ἡ Ἑλλὰς θὰ ζήσῃ (χειροκροτήματα). Διεξάγεται ἀπὸ διημέρου συζήτησις ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑποβάλλεται ἡ σημερινὴ πρότασις, δηλαδὴ συζήτησις ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἔγιναν αἱ συζητήσεις, ἐὰν πταίῃ ἢ ὄχι ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν διεύρυνσιν καὶ διὰ τὸν σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐὰν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι ἁρμοδία νὰ κατευθύνῃ τὸ σκάφος τὸ Ἑλληνικὸν εἰς τὰς δυσκόλους στιγμάς. Καὶ ἐρωτῶ: τὶ προσθέτει ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις; Νὰ σταματήσῃ ἡ συζήτησις καὶ νὰ συζητήσουν καὶ πάλιν οἱ ἀρχηγοί, ἐὰν πρέπει νὰ γίνῃ ἢ ὄχι οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ οἱ ἀρχηγοὶ ἤδη ἀπὸ μακροῦ χρόνου συνεζήτησαν καὶ διεπληκτίσθησαν καὶ ἡ συζήτησις συνεχίσθη ἀπὸ ἡμερῶν μέχρις ὅτου κατελήξαμεν εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Σήμερον ἐρχόμεθα καὶ λέγομεν ὅτι, τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐναγωνίως ὁ λαὸς ἔχει πληρώσει τὰ θεωρεῖα, διὰ νὰ ἀκούσῃ τὴν γνώμην τῶν ἀρχηγῶν, νὰ σταματήσῃ ἡ συζήτησις. Κύριοι, πρέπει νὰ ἀκουσθοῦν καὶ οἱ ὑπόλοιποι ρήτορες καὶ οἱ ἀρχηγοὶ καὶ μετὰ ἡ Βουλὴ θὰ κρίνῃ καὶ θὰ ἀποφασίσῃ. Κατ’ ἄλλον τρόπον ἐζητήθη τὸ σταμάτημα τῆς συζητήσεως καὶ τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ τὴν χαρακτηρίσω, ὄχι πρότασιν ἔτσι ὅπως πρέπει, διότι ἐπιζητεῖται διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς νὰ γίνῃ μία ψηφοφορία ἐξ ὑφαρπαγῆς ἐὰν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἕνωσις ἢ νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἕνωσις. Εἶναι λοιπὸν ἡ πρότασις αὐτή, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐναντίον τῆς οὐσίας. Νομίζω ὅτι πρέπει ἡ συζήτησις νὰ συνεχισθῇ ἐφ’ ὅσον ἀκόμη ὑπάρχουν ἐγγεγραμμένοι ρήτορες καὶ πρὸ παντὸς νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη τῶν κ. κ. ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Κάθε ἄλλη συζήτησις ἀποτελεῖ παρέλκυσιν καὶ ζημίαν τεραστίαν διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Ἀβέρωφ ἔχει τὸν λόγον.

§64Ε. ΑΒΕΡΩΦ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ὑπέγραψα ἀνεπιφυλάκτως τὴν πρότασιν καὶ ἐὰν ἀνέρχωμαι εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ τὴν ὑποστηρίξω, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι προχθὲς τὸ πρωῒ ἐπέστρεψα ἀπὸ μίαν περιοδείαν 2½ μηνῶν εἰς τὴν ὀρεινὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Θεσσαλίαν. Καὶ ἐὰν ὁ κύριος Κουλουμβάκης εἶχε κάμει αὐτὴν τὴν περιοδείαν ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἔλεγεν ὅτι τὸ αἴτημα, τὸ ὁποῖον προβάλλομεν, εἶναι ψευδές, ἀλλὰ θὰ ἔλεγεν ὅτι εἶναι τὸ Πανελλήνιον αἴτημα. Διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι εἶναι ἄλλη ἡ ἀτμόσφαιρα εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος καὶ ἄλλη εἰς τὴν ὀρεινὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Θεσσαλίαν (χειροκροτήματα). Σᾶς ἐξομολογοῦμαι ὅτι ἀπὸ χθὲς τὸ πρωῒ μὲ κατέχει ἕνα αἴσθημα ὅτι εὑρίσκομαι εἰς παράδεισον εὐημερίας καὶ ἕνα αἴσθημα βαθυτάτης ἐντροπῆς, διότι ὑπάρχουν Ἕλληνες νὰ ζοῦν ὅπως ζοῦν, εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ Ἕλληνες ὅπως ζοῦν εἰς τὰ ὀρεινὰ χωριὰ τῆς Ἠπείρου καὶ τὸν κάμπον τῆς Θεσσαλίας. Ἐπῆγα, κύριοι βουλευταί, εἰς πολλὰ χωρία τῆς Ἠπείρου, εἰς τὰ ὁποῖα διὰ νὰ μεταβῇ κανεὶς εἰς μίαν πόλιν, θέλει 13 ὥρας πεζοπορίας, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει ἰατρὸς καὶ φάρμακα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀπὸ τὸ 1941 δὲν ὑπάρχει διδάσκαλος, οὔτε σπίτια. Ἐκοιμήθηκα μὲ τοὺς χωριάτες εἰς σπίτια, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν οὔτε πάτωμα, οὔτε ταβάνι καὶ ὁ κόσμος ἐναγωνίως ζητεῖ τὴν ἕνωσιν, δὲν ζητεῖ νὰ μάθῃ ποῖος φέρει τὴν εὐθύνην διὰ τὴν σπατάλην τοῦ πολυτίμου χρόνου, ὁ κόσμος ζητεῖ τὴν ἕνωσιν καὶ δι’ αὐτὸ ὑπέγραψα τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν.

§65Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Πιστεύετε δηλαδὴ τὴν καθαίρεσιν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ λαϊκοῦ κόμματος καὶ τὴν διάλυσιν τοῦ κόμματος αὐτοῦ. Ἐν τούτοις τὸ λαϊκὸν κόμμα προτοῦ ἀκόμη ἀνέλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν ἔδωσε χεῖρα καὶ ἠσπάσθη τὸν υἱὸν τοῦ ἐλευθερίου Βενιζέλου (χειροκροτήματα). Τὸ λαϊκὸν κόμμα, εἶναι κόμμα...... (Φωναί, κωδωνοκρουσίαι, θόρυβος).

§66Ε. ΑΒΕΡΩΦ. Σᾶς ἄφησα ἀνενόχλητον εἰς τὴν διακοπήν σας καὶ εἰς τὸ προνόμιον τοῦ θορύβου καὶ ὡμιλήσατε διὰ τὴν πορείαν τοῦ λαϊκοῦ κόμματος. Ἀλλ’ ἐδῶ τίθεται τὸ ζήτημα τῆς διαλύσεως τῆς Ἑλλάδος, διότι ὅλα τὰ κέντρα, τὰ ὁποῖα ἔχουν στρατιωτικὴν δύναμιν ἔχουν πρόσφυγας. Τὰ Τρίκκαλα ἔχουν 6.000 πρόσφυγας καὶ ἡ Καρδίτσα 2.000 πρόσφυγας. Διότι σᾶς πληροφορῶ ὅτι τὰ ὀρεινὰ χωρία ἐγκαταλείπονται, οἱ ὑλοτόμοι δὲν πηγαίνουν εἰς τὰ δάση καὶ οἱ γεωργοὶ νὰ καλλιεργήσουν, καὶ ἡμεῖς συζητοῦμεν ποῖος φέρει τὴν εὐθύνην; Ὁ κόσμος δὲν ἐνδιαφέρεται νὰ μάθῃ ποῖοι φέρουν τὴν εὐθύνην, ἐνδιαφέρονται νὰ γίνῃ Κυβέρνησις ἐθνικῆς ἑνώσεως. Ἡμεῖς ὑπεγράψαμε τὴν πρότασιν συμφώνως πρὸς τὸν νέον Κανονισμόν, ὁ ὁποῖος ρητῶς εἰς τὸ ἄρθρον 36 ὁμιλεῖ περὶ προτάσεως ὑπογραφομένης ἀπὸ δέκα βουλευτὰς καὶ ἡ ἰδική μας πρότασις ἔχει 30 ὑπογραφάς. Αὐτὰ ὡς πρὸς τὸν τύπον. Ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν προτείνομεν νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις τῆς εὐθυνολογίας καὶ νὰ προχωρήσουν οἱ ἀρχηγοὶ εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως.

§67Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Δι’ αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ πρότασίς σας διότι ὁμιλεῖτε περὶ ἀναβολῆς καὶ ὄχι περὶ διακοπῆς.

§68Ε. ΑΒΕΡΩΦ. Ἡ πρότασίς μας ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι πρέπει νὰ ἐξαρθοῦμε σὲ κάποιο ἐπίπεδο τὸ ὁποῖον δὲν δέχεται πειθαρχίαν, οὐδὲ κἂν πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, διὰ νὰ τοὺς ἀναγκάσωμεν νὰ ἔλθουν εἰς συνεννόησιν. (Χειροκροτήματα).

§69Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 36 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλομεν πρότασιν νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης καὶ νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεώς μας.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη καὶ ἄλλη πρότασις: «Οἱ κάτωθι ὑπογεγραμμένοι βουλευταὶ ὑποβάλλουν πρότασιν ὅπως συνεχισθῇ ἡ ἀπὸ διημέρου ἀρξαμένη συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως».

§71Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἄρνησις τῆς ἄλλης προτάσεως.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπασιάκος ἔχει τὸν λόγον.

§73Α. ΜΠΑΣΙΑΚΟΣ. Θλίβομαι εἰλικρινῶς, κύριοι βουλευταί, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου κατ’ ἐμὴν γνώμην οὐδεμίαν ἁρμοδιότητα εἶχον. Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ αἴθουσα αὕτη ἀποτελεῖται ἀπὸ ἄθροισμα ἀτόμων ἀναρχουμένων καὶ ἀνοργανώτων. Νομίζω, ὅτι ἀποτελεῖται ἀπὸ βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ὠργανωμένοι εἰς κόμματα πολιτικὰ διὰ τῶν ὑπευθύνων ἡγετῶν των ἐκφράζουν τὴν γνώμην των ἐπὶ τῶν γενικωτέρων ζητημάτων τοῦ τόπου. Οἱ βουλευταί, βεβαίως, ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράζουν γνώμην ἐπὶ οἱωνδήποτε ζητημάτων, ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐκφράζουν γνώμην ἐπὶ τῶν ζητημάτων ἐκείνων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ ἔχουσιν εἰδικότητα, οἱ ἁπλοῖ ὅμως βουλευταί, χωρὶς νὰ ἔχουν τὰ στοιχεῖα τὰ ἀπαραίτητα, χωρὶς νὰ ἔχουν γνῶσιν τῶν ἐγγράφων, χωρὶς νὰ ἔχουν γνῶσιν τῶν συζητήσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι διεξάγονται μεταξὺ τῶν ὑπευθύνων πολιτικῶν ἡγετῶν, δὲν νομίζω ὅτι εὑρίσκονται ἐν τάξει μὲ τὴν ἐντολὴν τοῦ λαοῦ, δὲν νομίζω ὅτι εὑρίσκονται ἐν τάξει μὲ τὴν κοσμιότητα καὶ τὴν τάξιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπικρατῇ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ὅταν στερούμενοι τῶν στοιχείων καὶ τῆς γνώσεως τῶν ἐγγράφων αὐτῶν ἀνέρχονται εἰς τὸ βῆμα καὶ ἐκφράζουν γνώμας ἀνευθύνους.

§74Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι ἀνευθύνους.

§75Α. ΜΠΑΣΙΑΚΟΣ. Δὲν νομίζω ἐπὶ πλέον, ὅτι ἐφ’ ὅσον καλῶς ἢ κακῶς ἤρξατο μία συζήτησις ἀπὸ προχθές, ἡ ὁποία δὲν ἐπερατώθη ἀκόμη καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἠκούσθη ἡ γνώμη ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε τὴν πρωτοβουλίαν τῆς διενεργείας τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἠκούσθη ἡ γνώμη τῶν ἡγετῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ βουλευταὶ νὰ ἀποφασίζουν ἐπὶ τῆς προτάσεως ἡ ὁποία συζητεῖται σήμερον. Πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ χωρὶς νὰ ἀκούσωμεν ἀπὸ τὸν ὑπεύθυνον ἡγέτην τῆς πλειοψηφίας τὸν λόγον τῆς ἀποτυχίας τῶν διαπραγματεύσεων, χωρὶς νὰ ἀκούσωμεν τοὺς ἡγέτας τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀναπτύσσοντας τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους διεφώνησαν; Πῶς δυνάμεθα, ἡμεῖς, οἱ βουλευταί, νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ ἂν συμφέρῃ ἢ δὲν συμφέρῃ ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως.

§76Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὸν κανονισμόν, οἱ Ὑπουργοὶ δικαιοῦνται νὰ ὁμιλήσουν καθὼς καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων ὁσάκις ζητοῦν τὸν λόγον. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον καὶ νὰ ὁμιλήσῃ.

§77Α. ΜΠΑΣΙΑΚΟΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς, κύριοι συνάδελφοι, ἔλεγον. Ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεφάνθη περὶ τοῦ ἂν ἡ συζήτησις ἡ ἀρξαμένη ἀπὸ προχθὲς ἐπερατώθη καὶ ἡ συζήτησις θὰ ἐπερατοῦτο, ὅταν ἠκούετο ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ ἡγέται τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐκηρύχθη περαιωμένη ἡ συζήτησις, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἡμεῖς οἱ βουλευταί, οἱ ἀνεύθυνοι, νὰ ἐκφράζωμεν γνώμην περὶ τοῦ ἂν ὑπάρχῃ ἢ δὲν ὑπάρχῃ σκοπιμότης διὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως. (Διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους βουλευτῶν περὶ τοῦ ὑπευθύνου). Δοθείσης ὅμως τῆς εὐκαιρίας δὲν θὰ διστάσω νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως. Ἐπληροφορήθην ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέλαβεν ὡρισμένην πρωτοβουλίαν, ἡ ὁποία εἶναι γνωστὴ εἰς ὅλους. Εἶναι πρωτοβουλία ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τιμὴν διὰ τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κρίνων τὴν πολιτικὴν ἑκάστου κόμματος ἔδωκε τὴν 31 Μαρτίου 1946 τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ τὰ μετ’ αὐτοῦ συνεργαζόμενα. Παρὰ ταῦτα ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας ἐνώπιον τῶν κρισίμων περιστάσεων ποὺ διέρχεται τὸ Ἔθνος δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν πλειοψηφίαν τὴν Κοινοβουλευτικήν, ἀλλὰ προέβη εἰς μίαν χειρονομίαν τιμητικὴν καὶ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ζητήσας τὴν συνδρομὴν τῶν ἡγετῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἐὰν ἡ συνεργασία ἐκείνη δὲν συνετελέσθη καὶ δὲν ἀπέδωκεν καρπούς, τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς ὑπαιτιότητα τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπληροφορήθημεν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας ὅτι διενηργήθησαν ὡρισμέναι διαπραγματεύσεις, καὶ ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἡγέται κατέληξαν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα, ἀλλὰ δὲν ἐγνώσθησαν πληροφορίαι περὶ τοῦ διατὶ αἱ διαπραγματεύσεις ἐκεῖναι διεκόπησαν. Σήμερον ἤρξατο συζήτησις διὰ νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλή, ὄχι ποῖος πταίει, ἀλλὰ ποῖοι λόγοι ἐματαίωσαν τὴν συνεργασίαν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Πῶς θέλετε κύριοι βουλευταί, νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἂν συμφέρῃ ἢ δὲν συμφέρῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ἀφοῦ διεπιστώθη ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως συνεφώνησαν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι συμφέρει εἰς τὸ Ἔθνος ἡ συνεργασία τῶν πολιτικῶν κομμάτων; Τὶ λόγον ἔχει ἡ πρότασις αὐτή; Δηλαδὴ ἐκ μέρους τῆς συμπολιτεύσεως δὲν ἐξεδηλώθη ἀντίθετος γνώμη καὶ ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος λέγει ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη, ἀλλ’ ἀφοῦ τοῦτο εἶναι ἀκριβὲς πρέπει νὰ ἴδωμεν τὰ αἴτια τῆς ματαιώσεως τῆς συμπράξεως. Διαπιστώνω ὅτι ὅλη ἡ Βουλή, ὅλον τὸ Ἔθνος θέλει τὴν συνεργασίαν τῶν πολιτικῶν κομμάτων καὶ διὰ λόγους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄγνωστοι πρὸς ἡμᾶς ἡ συνεργασία ἐματαιώθη. Ἂς ἀκούσωμεν λοιπὸν τοὺς ἡγέτας τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ τότε ἡ Βουλὴ ἐν ὄψει ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ λεχθῶσι θὰ λάβῃ τὴν προσήκουσαν στάσιν διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους.

§78Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερν.). Νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἐκφέρω ἐν προκειμένῳ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Ἀπὸ δύο ἤδη ἡμερῶν διεξάγεται μία συζήτησις, συζήτησις ἀφορῶσα τὴν συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν ἐξετέθη εἰς διάφορα βέλη τὰ ὁποῖα πρέπει κάπου νὰ καταλήξουν. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι οὔτε σκόπιμον, οὔτε κοινοβουλευτικῶς ὀρθόν, νὰ διακοπῇ ἢ νὰ ἀνακληθῇ, ἀδιάφορον πῶς, ἡ συζήτησις. Ἡ συζήτησις αὐτὴ πρέπει νὰ συνεχισθῇ, νὰ τερματισθῇ καὶ ἐὰν ὑποβληθῇ ἄλλη πρότασις πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ἂς ὑποβληθῇ, ἡ πρότασις αὕτη ἂς συζητηθῇ καὶ θὰ ἰδοῦμε ποία θὰ προηγηθῇ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. (Χειροκροτήματα).

§79Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ τύποις παραδεκτὸν τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἡ πρότασις ἐμπίπτει εἰς τὸ ἄρθρον 36 τοῦ νέου κανονισμοῦ. Συζήτησις περὶ τοῦ τυπικῶς ἀπαραδέκτου αὐτῆς δὲν δύναται νὰ γίνῃ.

§80Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Νομίζω ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι τερματισμένον. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Προέδρου αὐτῆς ἔθεσε ζήτημα ἐμπιστοσύνης κατὰ συνέπειαν αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα.

§81Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμίλησεν εἰσερχόμεθα εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης τὸ ὁποῖον ἀναμφιβόλως προηγεῖται ὅλων.

§82Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Ἐὰν πράγματι ἐτέθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης τότε καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐτέθη ἐπὶ τῆς ἐκκρεμοῦς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς προτάσεως. Δηλαδὴ τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπερψηφίζουν τὴν πρότασιν ἀρνοῦνται τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς αὐτήν. Τοῦτο τὸ νόημα δύνανται νὰ ἔχουν τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§83Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερν.). Νομίζω ὅτι ὑπῆρξα σαφής, εἶπα ὅτι κατὰ τὴν χθεσινὴν καὶ τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν διάφορα βέλη, ἐρρίφθησαν κατὰ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, ὡς αὕτη συνεκροτήθη, δὲν εἶπα βεβαίως ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπολογηθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ τὸν ἄλλον λόγον, διότι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀκουσθοῦν αἱ γνῶμαι τῶν ἀρχηγῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐὰν αἱ γνῶμαι τῶν ἀρχηγῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶναι τοιαῦται ὥστε νὰ ἀναγκάζουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀποδεχθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ θὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἶπα ὅτι προκειμένου νὰ συζητήσωμεν τοιοῦτον οὐσιῶδες ζήτημα δὲν νομίζω ὅτι εἶναι σκόπιμον, οὔτε καὶ ὀρθὸν νὰ συνεχισθῇ μία συζήτησις παρεμβαλλομένη εἰς τὴν κυρίαν συζήτησιν, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀρξαμένην συζήτησιν διὰ νὰ τερματισθῇ. Μετὰ τὸν τερματισμὸν τῆς συζητήσεως ἐὰν οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν ἐμμένουσιν ἐπ’ αὐτῆς ἂς κρίνῃ ἡ Βουλὴ ποίαν θὰ θέσῃ, τῆς Κυβερνήσεως ἢ τὴν τῶν ἄλλων.

§84Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἄρα δὲν ἐτέθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὑπάρχει ἁπλῶς πρότασις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀπορριφθῇ ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὴν πρότασιν ἀναβολῆς. Αὐτὴ καὶ μόνον αὐτὴ εἶναι ἡ τυπικὴ θέσις τοῦ ζητήματος.

§85Γ. ΑΣΤΕΡΙΟΥ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διακοπῇ ἡ ἀρξαμένη συζήτησις καὶ νὰ ἀπαγορευθῇ εἰς τοὺς ἐγγεγραμμένους νὰ ὁμιλήσουν.

§86Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Πᾶσα πρότασις ἀναβολῆς διακόπτει τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα ἔχει τὴν ἑξῆς ἔννοιαν, ἐν ὄψει τῶν κρισίμων περιστάσεων καὶ διὰ νὰ μὴ ὀξυνθοῦν αἱ ἀποστάσεις καὶ αἱ διαστάσεις μεταξὺ τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουν τὴν Βουλὴν δὲν πρέπει νὰ συνεχισθῇ ἡ ἀπὸ διημέρου διεξαγομένη συζήτησις, διότι ἡ συνέχισις θὰ ἐπιφέρῃ ἔρευναν εὐθυνῶν καὶ ὀξύτητα παθῶν. Διὰ πρώτην φορὰν ἐμφανίζεται ἡ Βουλὴ πέραν τῶν κομμάτων καὶ τῶν ἀρχηγῶν της, ζητοῦσα κάτι τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἐπιταγὴν τοῦ λαοῦ (χειροκροτήματα). Θέλω νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κύριον συνάδελφον ὁ ὁποῖος εἶπε νὰ ἀκούσωμεν τοὺς ἀρχηγοὺς ποὺ εἶναι ὑπεύθυνοι, ἡμεῖς εἴμεθα ἀνεύθυνοι. Ὄχι, κύριε, εἴμεθα ἐξ ἴσου ὑπεύθυνοι ὅλοι ἀπέναντι τοῦ λαοῦ.

§87Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον πρὸ ὑμῶν, ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς προτάσεως καὶ ὄχι ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§88Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἡ οὐσία τῆς προτάσεως εἶναι, νὰ ἀποφευχθῇ ἡ ὀξύτης. Σεῖς, κύριε Κουλουμβάκη, ὁ ὁποῖος εἶσθε κατὰ τῆς παντοδυναμίας τῶν ἀρχηγῶν, σήμερον ἐπιμένετε εἰς ἀντιθέτους ἀπόψεις. Δὲν θέλετε τὴν ἕνωσιν, ἐνῷ αὐτὴν θέλει ὁ λαός.

§89Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω νὰ γνωρίζετε τὴν γνώμην τοῦ λαοῦ περισσότερον ἀπὸ ἐμέ.

§90Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τὴν γνωρίζω ἀπολύτως ὡς τὴν γνωρίζει καὶ ὁ Βασιλεύς. Ἐν ὄψει αὐτῆς τῆς καταστάσεως ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία θὰ ἐπιφέρῃ ὄξυνσιν τῆς καταστάσεως καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία ἡ πραγματικὴ τῆς προτάσεως.

§91Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερν.). Ἐγὼ δὲν εἶπα νὰ μὴ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἀλλὰ νὰ γίνῃ ἀφοῦ τερματισθῇ πρῶτον ἡ ἀπὸ διημέρου διεξαγομένη συζήτησις. Ἐξεφράσατε ἕνα εἶδος, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, μομφῆς κατὰ τῶν ἀρχηγῶν καὶ δι’ αὐτὸ ἀναμένω νὰ ἴδω ποῖος θὰ εἶναι ὁ τόνος τῆς συζητήσεως αὐτῆς, θέλω νὰ ἴδω ποῖον τόνον θὰ δώσουν οἱ ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν συζήτησιν διὰ νὰ καθορίσω καὶ ἐγὼ τὴν στάσιν μου.

§92Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Σήμερον ὑπάρχει μία πρότασις ἀναβολῆς, θὰ γίνῃ ψηφοφορία ἐπ’ αὐτῆς ἐὰν ἀπορριφθῇ θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἄλλης προτάσεως.

§93Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερν.). Ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἀκουσθοῦν ὅλαι αἱ γνῶμαι. Δὲν ζητοῦμε νὰ ἐπιτευχθῶσιν ὡρισμέναι ψηφοφορίαι. Τὸ θέμα εἶναι ἁπλοῦν. Ἤνοιξε μία συζήτησις. Ὡμίλησαν πολλοὶ ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ὅλα τὰ μέλη ἑκάστου κόμματος ἔχουν ἰδίαν γνώμην, ἀλλὰ ἐπίσης εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι συγκεκροτημένα εἰς ὡρισμένας ὁμάδας ἢ κόμματα, τὰ δὲ κόμματα ἀποτελοῦν ἐν τῷ συνόλῳ τὸ σύστημα τὸ ἀπαραίτητον διὰ τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀμφισβητήσετε τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ μέλη τοῦ κόμματος ἔχουν εὐθύνην ἀλλὰ περιωρισμένην, καὶ δὲν δύνανται νὰ κατέχουν ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κατέχουν οἱ ἡγέται, διὰ νὰ κατευθύνουν τὴν ὅλην κατάστασιν. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ ὅτι ἐφ’ ὅσον οὕτω ἔχουν τὰ πράγματα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ψηφοφορία αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅταν ἡ ἔννοια τῆς ἀναβολῆς τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξαν διάφοροι βουλευταί, εἶναι ἔννοια τῆς ὑπὸ ὅρους ἀναβολῆς. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα ἁπλοῦν. Ἡ συζήτησις κατόπιν μιᾶς προσυνεννοήσεως ἡ ὁποία ἐγένετο χθὲς εἶχε θεωρηθῆ ὅτι ἐτερματίσθη ἐκ μέρους τῶν κ. κ. βουλευτῶν καὶ ἐπρόκειτο νὰ εἴπουν τὰς γνώμας των ἀπόψε οἱ κ. κ. ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ θὰ ἐλέγομεν καὶ ἡμεῖς μετὰ τὰς γνώμας μας, καὶ θὰ ἐπηκολούθει ψηφοφορία ἐὰν παρίστατο ἀνάγκη. Πάντως δὲν τὸ γνωρίζω ἐὰν θὰ ἐγίνετο ψηφοφορία.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ἀναστάσεως κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ διότι παρέλκει ἡ περαιτέρω συζήτησις.

§95Π. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν διὰ τὴν ὑπογραφὴν τὴν ὁποίαν ἔθεσα κάτωθι τῆς προτάσεως. Οὐδέποτε εἶχεν ἡ πρότασις τὴν ἔννοιαν δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἶχε τὴν ἔννοιαν τῆς συνεχίσεως τῆς συζητήσεως. Πάντως ἀποσύρομεν τὴν πρότασιν. (Χειροκροτήματα).

§96Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Ἐκφωνήσατε, κύριε Πρόεδρε, τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν διὰ νὰ ἴδετε ἐὰν ἀποσύρεται ἢ ὄχι ἡ πρότασις.

§97Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νὰ παραιτηθῇ ἀπὸ Ὑφυπουργὸς ὁ κύριος Θεοχαρίδης διὰ νὰ ἀποσυρθῇ ἡ πρότασις.

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἀποσύρομεν τὴν πρότασιν.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνώσω τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν: «.... (ἀναγινώσκει) ....». Δέκα ἀποσύρουν τὰς ὑπογραφάς των.

§100Χ. ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχὴ διετυπώθη νὰ ἐκφράσῃ μίαν γνώμην ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἀνάγκης σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Παραιτοῦμαι τῆς προτάσεως.

§101Π. ΧΑΤΖΗΠΑΝΟΣ (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ἐπεραιώθη, κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀναβολῆς;

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ναί.

§103Π. ΧΑΤΖΗΠΑΝΟΣ (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Δὲν γίνεται τοῦτο δεκτόν, ἐφ’ ὅσον ἡ πρότασις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε σαφὴς ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησε τὴν συνέχισιν τῆς διεξαγομένης ἀπὸ διημέρου συζητήσεως καὶ ἐπ’ αὐτῆς ὑπάρχει πρότασις τριάκοντα βουλευτῶν ἡ ὁποία δέον νὰ προταχθῇ ὡς ἀπωτέρα. Ἐὰν αὕτη, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Προεδρείου δὲν προτάσσεται τότε δέον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρότασις ἐκφράσεως ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας ἥτις μόνη κατὰ τὸν Κανονισμὸν παραμερίζει κάθε παρεμπίπτον ζήτημα, δὲν ὑπεβλήθη.

§105Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχω ζητήσει, Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον κατὰ τοῦ περιεχομένου τῆς προτάσεως... .... (Θόρυβος, ἀντεγκλήσεις).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῆς Βουλῆς καταστάσης θορυβώδους διακόπτω ἐπὶ 5 λεπτὰ τὴν συνεδρίασιν συμφώνως τῷ Κανονισμῷ. (Ὥρα 8.15′ μ. μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.30′ μ. μ.).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις, τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§108Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερν.). Κύριοι βουλευταί, ἡ εἰκών, τὴν ὁποίαν ἀπόψε ἐμφανίζει ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, μοῦ ὑπενθυμίζει τὴν εἰκόνα, τὴν ὁποίαν εἴχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν κατὰ τὰς συνεδριάσεις τοῦ Συνεδρίου τῶν Παρισίων. Ἐκεῖ παρίσταντο οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν διαφόρων κρατῶν καὶ ἔπρεπε νὰ ἐξευρίσκωνται μεταξύ των διάφοροι συμβιβαστικαὶ λύσεις ἐξ αἰτίας τῆς περιφήμου θεωρίας τῆς διαδικασίας. Νομίζω, ὅτι ἐδῶ οἱ παριστάμενοι, εἴμεθα ὅλοι τόσον βαθέως Ἕλληνες καὶ τόσον βαθέως ἐχόμεθα τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως, ἡ ὁποία ἐπικρέμαται, ἂν ἐπιτρέπεται ἡ ἔκφρασις, ἐπὶ τῆς κεφαλῆς μας, ὥστε τὰ ζητήματα τῆς διαδικασίας βεβαίως νὰ μὴ δύνανται νὰ ἀποτελέσουν οἱονδήποτε κριτήριον διὰ τὰς ἀποφάσεις μας. Ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν συνεχίζεται μία συζήτησις, συζήτησις μὲ προφανῆ τὸν σκοπόν, ὡς ἄλλως τε, ἔχει πρὸς τοῦτο τὸ δικαίωμα καὶ ἕκαστος βουλευτὴς καὶ ἰδίως ἡ Ἀντιπολίτευσις, νὰ καταλήξῃ εἰς μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν συζήτησιν ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη, ἀναμένουσα ἐν προκειμένῳ καὶ τὰς γνώμας τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἐπίστευσα καὶ πιστεύω πάντοτε ὅτι θὰ ἔχω τὰς γνώμας αὐτῶν, γνώμας δυστυχῶς, τὰς ὁποίας κατὰ τὴν διακοπὴν τῶν διαπραγματεύσεων διὰ τὴν ἕνωσιν, δὲν τὰς εἶχον ἀκούσει ἀκόμη, διότι δὲν διετυπώθησαν. Εἶναι γνωστὸν πῶς ἐσταμάτησαν αἱ διαπραγματεύσεις, αἱ ἀποσκοποῦσαι εἰς τὴν ἕνωσιν. Καὶ ἐνῷ ἀνεμένετο ἡ ἀπάντησις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἑνὸς τμήματος τοὐλάχιστον τῆς ἀντιπολιτεύσεως, πλὴν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τόσον ἐπὶ τῆς οὐσίας, δηλαδὴ ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς νέας τυχὸν Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπετέλουν τὴν βάσιν τῆς περαιτέρω συνεργασίας, ὅσον καὶ ἐπὶ τῆς συνθέσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ ἀπάντησις αὕτη δὲν ἐδόθη. Ὁπωσδήποτε ὅμως ἡ Βουλὴ παρουσιάζει ἀπόψε τὸ ἑξῆς εὐχάριστον θέαμα. Σχεδὸν σύσσωμος ἐκφράζεται ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τῶν Κομμάτων. Αὐτὸ ἀποτελεῖ δι’ ἐμὲ μίαν ἐξαιρετικὴν ἱκανοποίησιν. Διότι ἴσως θὰ ἐνθυμοῦνται οἱ περισσότεροι τῶν Ἀρχηγῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ τῆς ἑνώσεως τὸ ἐπεδίωξα καὶ τὸ ἐπιδιώκω ὄχι ἀπὸ τὸ 1941, ὄχι ἀπὸ τῆς 31ης Μαρτίου τοῦ 1946, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ 1936 ὅταν ἐπεκρέματο καὶ τότε πάλιν κατὰ τῆς Πατρίδος οἱασδήποτε μορφῆς λαῖλαψ. Διότι καὶ τότε εἶχα προβῇ εἰς συνεννόησιν μὲ τὸν κ. Βενιζέλον διὰ νὰ ἐπιτύχω, εἰ δυνατόν, μετ’ αὐτοῦ τὴν συνεργασίαν καὶ νὰ μὴ φθάσωμεν ἐκεῖ ὅπου ἐφθάσαμεν τὸ 1936. Εἶναι λοιπὸν μία ἔμμονος ἰδέα ἡ ὁποία μὲ καταδιώκει ὄχι τόσον ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς ἑνώσεως τῶν προσώπων, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς ἑνώσεως τῶν ἰδεῶν, τῆς συμπτώσεως δηλαδὴ ἐκείνης ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν πραγματικὴν ἕνωσιν. Μέσα εἰς αὐτὸ τὸ πλαίσιον, ἀνεξαρτήτως τῶν ὅσων ἔπραξα τὸ 1936, εἰργάσθην ἔκτοτε μέχρι τοῦ 1938–1939 καὶ συνέχισα ἀνενδότως τὸ 1941. Εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς τοὺς περισσοτέρους ἐξ ὑμῶν, διὰ νὰ μὴ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν ἱστορίαν, πῶς τότε δὲν ἐπῆλθεν ἡ ἕνωσις. Νομίζω, ἑπομένως, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς εὐχῆς τὴν ὁποίαν ἐκφράζει ἡ Βουλὴ ἢ ὡρισμένοι βουλευταί, εἶναι ζήτημα λελυμένον, τοὐλάχιστον δι’ ἡμᾶς καὶ ἔτι περισσότερον δι’ ἐμέ. Παρὰ τὸ ζήτημα ὅμως αὐτό, ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ διαχειριζομένη τὰ κοινὰ ἐὰν δὲν περιβληθῇ μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος, ἐκείνων τοὐλάχιστον τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι πεπεισμένοι ὅτι ἡ πολιτεία τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν, ἀκολουθεῖ καὶ θὰ ἀκολουθήσῃ, θὰ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἐξυπηρετικὴ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Αἱ συζητήσεις τῶν τελευταίων ἡμερῶν οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἔχουν θέσει ζήτημα παραμονῆς ἢ μὴ παραμονῆς τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι, λοιπόν, ἀπολύτως ἐπάναγκες, διότι αὐτὴ εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἀξίωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ γνωρίζῃ ἂν ἔχῃ ἢ δὲν ἔχει Κυβέρνησιν. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ὅπως καὶ μέχρι σήμερον κατέβαλε προσπαθείας δὲν θὰ παύσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της τὴν ἕνωσιν. Εἶναι ὅμως ἀπολύτως ἐπάναγκες, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία σήμερον κυβερνᾷ τὴν Χώραν καὶ εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὰς τύχας τῆς Πατρίδος, νὰ μάθῃ ἀπόψε ἐδῶ ἂν ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος τούτου ἢ ὄχι. Αἱ γενόμεναι συζητήσεις, καὶ τὰ ὅσα ἐλέχθησαν, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, μὲ ὑποχρέωσαν νὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος ἵνα ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς τὰς ἀντιλήψεις ταύτας τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως συνεχίσῃ τὴν συζήτησιν, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ γνωρίζωμεν, ἂν αὔριον θὰ ἔχωμεν ἢ δὲν θὰ ἔχωμεν Κυβέρνησιν διὰ νὰ κυβερνᾷ τὴν Χώραν.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§110Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δι’ ἐμὲ δὲν ὑπάρχει θέμα συζητήσεως. Ποῦ νὰ ἀπαντήσω; Ἐγὼ περίμενα κατὰ τὸν ἀπαράβατον κοινοβουλευτικὸν κανόνα νὰ ἀκούσω πρῶτον τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς νέας Κυβερνήσεως καὶ κατόπιν ν’ ἀπαντήσω. Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν μοῦ ἐδόθη αὐτὴ ἡ εὐκαιρία δὲν ἔχω νὰ κάνω τίποτε, δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τὸ πρᾶγμα. Μίαν δήλωσιν μόνον θὰ κάνω, ὅτι θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§112Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Χαίρω ἰδιαιτέρως, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπεφάσισεν ἐπὶ τέλους ν’ ἀπευθύνῃ ὀλίγας λέξεις πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, διότι ὁμολογῶ, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε τηρηθεῖσα σιγή, ἦτο ἀκατανόητος, ἐφ’ ὅσον ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, πρὸ δεκαπενθημέρου παρηκολούθησε μὲ πραγματικὴν ἀγωνίαν τὴν προσπάθειαν ἡ ὁποία κατεβλήθη πρὸς καταρτισμὸν μιᾶς Κυβερνήσεως καλουμένης νὰ ἐφαρμόσῃ πρόγραμμα ἀνάλογον τῶν σημερινῶν κρισίμων περιστάσεων. Τί θὰ ἔπρεπε, λοιπόν, νὰ σκεφθῶμεν ἀπὸ τὴν ἐν γένει στάσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Μήπως θὰ ἔπρεπε νὰ συναγάγωμεν τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ συζητήσεις καὶ προσπάθειαι διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς νέας Κυβερνήσεως, ὑπῆρξαν ἁπλῶς φενάκη, μὴ ἀποβλέπουσα εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ εἰς τὸ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παραμονὴν τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἐφραμογὴν τοῦ αὐτοῦ προγράμματος; Ἢ μήπως θὰ ἔπρεπε νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἡ γνωστὴ Κυβερνητικὴ αὐτάρκεια ἐτονώθη τόσον ἐκ τῶν ἀποτυχουσῶν διαπραγματεύσεων, ὥστε νὰ ἐμφανίζεται πλέον ὡς ἱκανὴ μόνη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν; Ἐν πάσῃ περιπτώσει, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζεται τοιουτοτρόπως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, μᾶς παρέχεται ἡ εὐκαιρία, νὰ διακηρύξωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡρισμένα πράγματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γνωρίζῃ καὶ ἡ αἴθουσα αὕτη καὶ οἱ ἐντολεῖς, οἵτινες μᾶς περιέβαλον μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην των καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, δὲν μετέχομεν τῶν Κυβερνητικῶν εὐθυνῶν, δικαιούμεθα νὰ πιστεύωμεν ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν ἀπολύτῳ τάξει καὶ ἔχομεν τὴν συνείδησιν ἥσυχον ὅτι ἐπετελέσαμεν τὸ καθῆκον μας ἀπέναντι τοῦ τόπου. Ἐδηλώσαμεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ προσφέρωμεν τὰς ὑπηρεσίας μας εἰς Κυβέρνησιν προεδρευομένην ἀπὸ οἱονδήποτε ἐξωκοινοβουλευτικὸν ἢ ἐσωκοινοβουλευτικὸν ἄνδρα, ἀρκεῖ μόνον εἰς τὸ πρόσωπον αὐτό, νὰ συνέπιπτεν ἡ γνώμη ὅλων τῶν ἐθνικῶν ἐν τῇ Βουλῇ Κομμάτων. Ἀτυχῶς ὁ καταρτισμὸς μιᾶς Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, ἡ ὁποία θὰ συνεκέντρωνεν ὅλας τὰς πιθανότητας καὶ τὰς ἐγγυήσεις τῆς ἀποτελεσματικῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν μεγάλων στιγμῶν, τὰς ὁποίας διερχόμεθα καὶ τῶν μεγάλων προβλημάτων τὰ ὁποῖα ὀρθοῦνται ἐνώπιον ἡμῶν, ἐματαιώθη διὰ τοὺς γνωστοὺς λόγους. Ἀπέμενεν ἡ λύσις συγκροτήσεως Κυβερνήσεως μερικωτέρου συνασπισμοῦ, ἄνευ συμμετοχῆς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ἡ λύσις αὕτη ἐφαίνετο πραγματοποιήσιμος, λόγῳ τῆς ἀγαθῆς καὶ ἀνυστεροβούλου διαθέσεως, τὴν ὁποίαν ἔδειξαν τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως ὑποβοηθήσουν ἀντὶ πάσης θυσίας, τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἀντικειμενικοῦ σκοποῦ. Ἀκριβῶς, διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τούτου παρεμέρισαν τὸ ζήτημα τῆς Προεδρίας, ἀποδεχθέντες τὴν Προεδρίαν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἡ ἀγαθὴ αὕτη διάθεσις ἐξεδηλώθη, ἐν πλήρει συναισθήσει τῶν μεγάλων δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας θὰ εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ μέλλουσα νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις. Ὅπως ἦτο ἑπόμενον, ἡ νέα Κυβέρνησις ἔπρεπε, νὰ προχωρήσῃ ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς νέου προγράμματος, τὸ ὁποῖον πράγματι ἐξεπονήσαμεν εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς του καὶ τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἀποδεκτὸν. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ κοινὸν συμφέρον ἐπέβαλεν, ὅπως γίνῃ αἰσθητὴ ἡ ἀλλαγὴ τοῦ Κυβερνητικοῦ προγράμματος, ὁ κ. Πόδεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέκλεισε ρητῶς καὶ προκαταβολικῶς τὴν δυνατότητα, νὰ ἐμφανισθῇ ἡ νέα Κυβέρνησις, ὡς μία νέα κατάστασις. Καὶ λόγῳ ἀνειλημμένων κομματικῶν ὑποχρεώσεων ἠξίωσεν ὅπως ἡ νέα αὕτη πολιτική, ἐφαρμοσθῇ ὑπὸ τῶν ἰδίων προσώπων εἰς τοὺς κυριωτέρους τομεῖς τῆς Κυβερνητικῆς δράσεως. Τοιουτοτρόπως, ἐνῷ κατ’ ἀρχὴν ἀπεδέχετο τὴν ἀνάγκην σχηματισμοῦ νέας Κυβερνήσεως, κατ’ οὐσίαν ἐκαλούμεθα νὰ μετάσχωμεν εἰς τὴν διαχείρισιν μιᾶς πολιτικῆς ἡ ὁποία οὐδεμίαν ἐγγύησιν ἐπιτυχίας παρεῖχε. Κατόπιν ὅλων αὐτῶν δικαιοῦμαι νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ διαμαρτύρομαι μὲ τὸν ἐντονώτερον τρόπον ἐναντίον τῆς ἀσυστάτου κατηγορίας, ὅτι τὸ ναυάγιον ἐπῆλθε λόγῳ τῆς κατανομῆς τῶν Ὑπουργείων. Τίποτε ἀναληθέστερον τούτου. Δὲν ἐζητήσαμεν ποτὲ νὰ μοιρασθῶμεν τὰ ἀγαθὰ τῆς ἐξουσίας. Ὅλος ὁ κόσμος γνωρίζει, ὅτι εἰδικῶς σήμερον, ἡ ἄσκησις τῆς ἐξουσίας διὰ τοὺς ἀντιλαμβανομένους τὴν δραματικότητα τῶν στιγμῶν, εἶναι ἀφόρητος. Μόνον τὸ γεγονός, ὅτι ἐν πλήρει ἐπιγνώσει τῆς κρισιμότητος τῶν στιγμῶν ἐδέχθημεν νὰ μετάσχωμεν τῶν εὐθυνῶν, ἀποδεικνύει ὅτι μόνον εὐθύνας ἐζητήσαμεν νὰ ἀναλάβωμεν, μόνον ὑπηρεσίας ἐζητήσαμεν νὰ προσφέρωμεν καὶ τίποτε ἄλλο. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ τὴν ἀπέραντον αἰσιοδοξίαν ἡ ὁποία τὸν χαρακτηρίζει, ἠρνήθη τελικῶς νὰ μᾶς δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ προσφέρωμεν θετικὰς ὑπηρεσίας εἰς τόσον δυσκόλους στιγμάς, ἐπικαλούμενος ὡρισμένας κομματικὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων, τοῦ ἦτο εὔκολον νὰ παρακάμψῃ. Πρέπει νὰ ὁμολογήσητε, ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀφ’ ὅτου ἀνελάβατε τὴν ἐξουσίαν ἀπὸ ὀκταμήνου, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ διατυπώσητε οὐδὲν ἀπολύτως παράπονον ἐναντίον τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Τίποτε δὲν σᾶς ἠρνήθη ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ σᾶς ἔδωκε ὅλα τὰ μέσα, νὰ φθάσετε εἰς πλήρη ἐπιτυχίαν. Καὶ ἂν δὲν ἐφθάσατε εἰς τὴν ἐπιτυχίαν, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ αἰτιᾶσθε οὐδένα. Ὅπου καὶ ὅταν ἐζητήσατε τὴν συνεργασίαν καὶ τὴν συμπαράστασιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐπροθυμοποιήθημεν νὰ σᾶς τὴν παράσχωμεν. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς, ἔφθασε καὶ μέχρις Ἀμερικῆς διὰ νὰ προσφέρῃ τὰς μικράς του ὑπηρεσίας. Ὡς κύριος φορεὺς τῆς Ἰδέας τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, δὲν παρέλειψε τίποτε διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἐμφανίσεώς του εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν διεκήρυξεν καὶ τὸ ὁποῖον περισσότερον ἀπὸ ἄλλοτε ἡ ἀνάγκη τῶν περιστάσεων ἐπιβάλλει. Δὲν πρόκειται, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ κάμωμεν σήμερον ἀντιπολίτευσιν ἐναντίον σας. Εἶναι τόσον σοβαραὶ αἱ στιγμαὶ ὥστε ἡμεῖς τοὐλάχιστον νὰ νομίζωμεν, ὅτι εἶναι πέραν τῶν καθηκόντων μας καὶ τῶν δικαιωμάτων μας, νὰ ἀσκήσωμεν Κυβερνητικὸν ἔλεγχον εἰς εὐρεῖαν κλίμακα. Θεωροῦμεν ὅμως ὑποχρέωσίν μας νὰ ἐπισημάνωμεν τὰς εὐθύνας σας. Δὲν πρόκειται βέβαια νὰ σᾶς δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, διότι ἡ ὀκτάμηνος πολιτεία σας μᾶς ἀπαγορεύει τοῦτο. Πρέπει ὅμως νὰ σᾶς τονίσωμεν ὅτι ὁ τόπος μας διέρχεται ἀγωνιώδεις στιγμὰς καὶ ἔχετε τεραστίας εὐθύνας. Ἡ ἔννοια τοῦ Κράτους ἔχει καταλυθῆ εἰς πλείστας περιφερείας καὶ γνωρίζετε ποία εἶναι ἡ οἰκονομική μας κατάστασις καὶ δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι ἐκκρεμοῦν τὰ ἐθνικά μας Δίκαια τὰ ὁποῖα ὀφείλετε νὰ περιφρουρήσητε. Εὐχόμεθα καὶ εἰς τὰ τρία αὐτὰ σημεῖα νὰ ἐπιτύχητε ἔστω καὶ τὴν τελευταίαν στιγμήν. Ἀλλ’ ἐὰν ἀποτύχητε, πρέπει νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι δὲν ἀποτυγχάνει ἕνα Κόμμα, ἀποτυγχάνει ἡ Ἑλλάς. Καὶ αὐτὸ τὸ φρικτὸν ἐνδεχόμενον ἀποροῦμεν, μὰ τὴν ἀλήθειαν, πῶς τὸ ἀντιμετωπίζετε μὲ τόσην ψυχραιμίαν. Καὶ ἤδη ἀπευθύνομαι εἰς τὴν πλειοψηφίαν. Ἐὰν πιστεύετε εἰλικρινῶς εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, ἡ λύσις εὑρίσκεται εἰς τὰς χεῖράς σας. Ἀπαλλάξατε τὸ Στέμμα τῆς δεσμεύσεως τὴν ὁποίαν τοῦ ἐπεβάλατε διὰ τῆς γνωστῆς ἀποφάσεως τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι καὶ ἡμεῖς θὰ πράξωμεν τὸ καθῆκον μας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§114Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐπεθύμουν πρῶτον νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου διὰ τὴν πορείαν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας. Ἀποτελεῖ σπάνιον φαινόμενον εἰς τὴν Κοινοβουλευτικήν μας ζωὴν αὐτὴ ἡ ἐγκατάλειψις τῆς συζητήσεως ἀπὸ τὸν ἡγέτην τῆς πλειοψηφίας. Ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας πλέομεν εἰς ἕνα ὠκεανὸν ἀκαθοδηγήτου συζητήσεως. Συνέβησαν γεγονότα, ἕκαστον τῶν ὁποίων θὰ ἤρκει νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, συναντώμενον μὲ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ν’ ἀνακοινώσῃ καὶ τὴν πορείαν τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων καὶ τὴν πορείαν τοῦ μέλλοντος. Ἐπανήρχετο ἀπὸ τὴν Διάσκεψιν τῆς Εἰρήνης, ὅπου ἐκρίθησαν τὰ ἐθνικά μας δίκαια. Ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἐπάνοδόν του ἔγινε σύσκεψις τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐτέθη τὸ ζήτημα μεταβολῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ συγκροτήσεως Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Ἑνώσεως καὶ ἔγινε κατόπιν Συμβούλιον τοῦ Στέμματος μὲ τὸ ἴδιον θέμα. Καὶ ἐν τούτοις, κατὰ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔπρεπε ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἐπαναλαμβάνουσα τὰς ἐργασίας της ἔπειτα ἀπὸ ὁλοκλήρους μῆνας, νὰ εἰσέλθῃ τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν ὄχι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν μεγάλων θεμάτων τῆς Χώρας, ἀλλ’ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἐρωτήσεων καὶ τῶν ἀναφορῶν. (Χειροκροτήματα). Ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ ἡ πρωτοβουλία ὀλίγων συναδέλφων οἱ ὁποῖοι νὰ θελήσουν νὰ ἐκφράσουν τὴν γνώμην των καὶ νὰ πληροφορηθοῦν τὰ γενόμενα, ὥστε κατ’ αὐτὸν τὸν τυχαῖον τρόπον νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ μεγάλο θέμα καὶ συρόμενος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μέσα εἰς τὸν δαίδαλον τῆς δικονομίας εἰς τὴν ὁποίαν περιεπλάκημεν συρόμενος ἀπόψε, ἐνῷ πρὸ ὀλίγων ἀκόμη λεπτῶν ἦτο ἀμφίβολον, κατὰ τὴν ἰδίαν του δήλωσιν ἐὰν ἔθετε θέμα ἐμπιστοσύνης, συρόμενος τελικῶς νὰ θέσῃ ἐνώπιον τοῦ Σώματος τὸ θέμα ἐμπιστοσύνης. Δὲν γνωρίζω εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς χώρας νὰ ὑπάρχουν Κοινοβουλευτικὰ προηγούμενα, τὰ ὁποῖα νὰ ὁμοιάζουν μὲ τὴν πορείαν τῆς σημερινῆς συζητήσεως. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἐπεθύμουν, ἔπειτα ἀπὸ αὐτὰς τὰς διαπιστώσεις, δὲν θὰ ἐπεθύμουν κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτῆς τῆς ἑσπέρας νὰ χρησιμοποιήσω τόνον ἀντιδικίας. Ἐξερχόμεθα ἀπὸ συζήτησιν ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, ἀκούομεν ὁμόφωνον κήρυγμα ἐθνικῆς ἑνώσεως, βαδίζομεν, ὀφείλομεν νὰ βαδίσωμεν πρὸς πραγματοποίησιν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως καὶ διὰ τοῦτο οἱ τόνοι μου, ἀπευθυνομένου πρὸς τὴν συμπολίτευσιν, θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἶναι τόνοι φιλίας, ἠρεμίας, συνομιλίας ἐπὶ τῶν κρισίμων θεμάτων τῆς Χώρας. Κύριοι συνάδελφοι τῆς συμπολιτεύσεως, κανεὶς δὲν ἠρνήθη εἰς τὴν πλειοψηφίαν τὸ δικαίωμα νὰ κυβερνήσῃ τὴν Χώραν. Ἐξήλθατε ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τῆς 31ης Μαρτίου με τὸ δικαίωμα νὰ κυβερνήσετε τὴν Ἑλλάδα καὶ ἡμεῖς μειοψηφίσαντες ἐτάχθημεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν μὲ τὴν ἀποστολὴν ν’ ἀσκήσωμεν ἐθνικὸν καὶ καλόπιστον ἔλεγχον, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ ὁ ὁδηγὸς καὶ χαλινὸς τῶν Κυβερνήσεων. Τί συνέβη, ὥστε ἔπειτα ἀπὸ ὀλίγον χρόνον, χαλαλώτερον κατ’ ἀρχάς, καὶ ἐσχάτως σφοδρότερον, τί συνέβη ὥστε πανταχόθεν νὰ ἀκούεται τὸ κήρυγμα τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως; Πῶς συνέβη, ὥστε καὶ ὁ Λαὸς καὶ ὁ ἀνώτατος ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος καὶ ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας καί, κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, αὐτοὶ οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ὁμοφώνως νὰ κηρύττουν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην; Συνέβη, κύριοι συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅτι ἡ κατάστασις ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν τῆς 31ης Μαρτίου δὲν ἠκολούθησεν βελτίωσιν, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐχειροτέρευσεν. Καὶ ἔφθασε μάλιστα εἰς ἐπιδείνωσιν, ἡ ὁποία ἐμπνέει βαρείας ἀνησυχίας διὰ τὴν Πατρίδα. Βεβαίως, θὰ ὑπάρξῃ θέμα διαφωνίας μεταξὺ ἡμῶν ὡς πρὸς τὴν αἰτίαν τῆς ἐπιδεινώσεως. Ἡμεῖς μὲν πιστεύομεν ὅτι εὐθύνας διὰ τὴν χειροτέρευσιν ἔχει κατ’ ἐξοχὴν ἡ Κυβέρνησις καὶ εἶναι φυσικόν, ἀπὸ τὴν πτέρυγα τῆς πλειοψηφίας, νὰ διατυπωθῇ ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι αἱ δυσχέρειαι ὀφείλονται εἰς ἀντικειμενικὰς περιστάσεις. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιδοθῶμεν ἁπλῶς εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἑρμηνεύσωμεν διατὶ ἡμεῖς πιστεύομεν εἰς τὴν ὕπαρξιν τῶν εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιθυμία μας σήμερον ἡ ἄσκησις αὐτῆς τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ ἐπιθυμία μας εἶναι νὰ διαπιστώσωμεν, πρῶτον, τὴν κρισιμότητα τῶν ἐθνικῶν περιστάσεων καί, κατόπιν νὰ ἀνταλλάξωμεν τὰς σκέψεις μας, νὰ ἐπικοινωνήσουν αἱ ψυχαί μας, καταλυομένων τῶν Σινικῶν τειχῶν συμπολιτεύσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα φαίνεται ὅτι μᾶς ἐχώρισαν, νὰ ἑνώσωμεν τὰς ψυχάς μας εἰς μίαν πίστιν πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν συγκρότησιν μιᾶς κοινῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Πατρίδος, συνάδελφοι τῆς ἀντιπολιτεύσεως; Ὅλοι ἐδοκιμάσαμεν βαρεῖαν ὀδύνην διὰ τὴν τύχην τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων. Ἀνεμένομεν εἰς τὴν Διάσκεψιν τῆς Εἰρήνης ὁμόφωνον ἀναγνώρισιν τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων. Ὑπῆρξαν τόσον μεγάλοι οἱ τίτλοι, καὶ αἱ θυσίαι καὶ αἱ ὑπηρεσίαι μας, καὶ ὑπῆρξαν τόσον ἐλάχιστα τὰ ἱερά μας αἰτήματα, ὥστε ἐδικαιούμεθα εἰς τὴν Διάσκεψιν τῆς Εἰρήνης νὰ εὕρωμεν ὁμόφωνον καὶ ἀνεπιφύλακτον ἀναγνώρισιν. Καὶ συνηντήσαμεν καὶ ἐχθρότητα καὶ χαλαρότητα εἰς τὴν ὑποστήριξιν. Καὶ ἐξήλθομεν ἀπὸ τὴν Διάσκεψιν τῆς εἰρήνης χωρίς, ὄχι μόνον τὴν ὁμοφωνίαν, χωρὶς οὔτε κἂν τὴν πλειοψηφίαν, συμβουλεύουσαν τὴν ἀποδοχὴν τῶν αἰτημάτων μας. Ποία ὑπῆρξε συγκεκριμένως ἡ τύχη τῶν ἐπανορθώσεων, εἰς τὰς ὁποίας ἐστηρίζομεν τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς ἐρειπωμένης Πατρίδος μας; Ἐλάβομεν ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν 100 ἑκατομμύρια δολλάρια καὶ 62½ ἀπὸ τὴν Βουλγαρίαν, καὶ μάλιστα εἰς χρόνον καὶ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν παρέχει καμμίαν ἐλπίδα ὅτι δύναται νὰ ἀποτελέσουν τὴν βάσιν διὰ τὴν ἀνάρρωσιν τῆς οἰκονομίας μας. Τὸ ἱερὸν αἴτημα τῆς Βορείου Ἠπείρου, ἡ ὁποία ἀπετέλεσε τὸν παγκόσμιον βωμὸν τῆς ἐλευθερίας, δὲν εἶχε τὴν τύχην, οὔτε κὰν νὰ συζητηθῇ ἐνώπιον τῆς διασκέψεως. Καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ Ἑλληνο–βουλγαρικὰ σύνορα, ὑπῆρξε μεγάλη τύχη, τὴν ὁποίαν ἐπανηγυρίσαμεν ὡς ἠθικὴν νίκην, ὀφειλομένην εἰς τὴν κοινὴν ἐθνικήν μας προσπάθειαν, ὅτι δὲν εὑρέθη πλειοψηφία διὰ τὴν ἔγκρισιν τῶν ἀμεταβλήτων συνόρων, εἰς τρόπον ὥστε τὸ θέμα νὰ μένῃ ἀνοικτὸν πρὸς συζήτησιν εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Τεσσάρων. Αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἀνέμενε τὸ Ἔθνος ἀπὸ τὴν Διάσκεψιν τῆς εἰρήνης; Αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα δικαιολογεῖ τὰς αἰσιοδόξους ἐπαγγελίας τῶν ὑπευθύνων διαχειριστῶν τῆς ἐθνικῆς μας ὑποθέσεως; Δὲν διατυπώνω κατηγορίας, οὔτε καταλογίζω εὐθύνας. Ἀλλ’ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσωμεν τὸ παράπονον τοῦ Ἔθνους, ὅτι ἐπὶ μακρὸν ἐτέλει εἰς ἐπανάπαυσιν διὰ μίαν ἔκβασιν ἡ ὁποία διέψευσεν ὅλας τὰς ἱερὰς προσδοκίας του. Ποία εἶναι σήμερον ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Χώρας; Ἀλλὰ ποίαν ἄλλην χρείαν ἔχομεν μαρτύρων, ὅταν σήμερον εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τῆς γενικῆς ἀπεργίας τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἐναντίον τῆς ὁποίας κανείς, οὔτε εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν, δὲν εὑρίσκει εἰς τὴν ψυχήν του τὴν δύναμιν νὰ διαμαρτυρηθῇ, διότι ὅλοι αἰσθανόμεθα ὅτι ἔχουν δίκαιον; (Χειροκροτήματα). Πιστεύω, ὅτι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς ἀπεργίας. Πάντοτε διεκήρυξα αὐτὴν τὴν πίστιν μου. Ἀλλ’ ὅταν χθὲς μὲ συνήντησαν, τοὺς ἀπήντησα ὅτι δὲν εὑρίσκω εἰς τὴν ψυχήν μου τὴν δύναμιν τῆς ἀποτροπῆς τῶν, διότι αἰσθάνομαι ὅτι εἶναι, ὅπως καὶ ἄλλοτε τοὺς ἀπεκάλεσα, οἱ ἐσταυρωμένοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Καὶ γνωρίζομεν ἀκόμη, δι’ ὅλους τοὺς ἄλλους κλάδους τῆς κοινωνικῆς μας ζωῆς, γνωρίζομεν τὴν βαρεῖαν δοκιμασίαν τοῦ Λαοῦ μας. Ἀλλὰ πέραν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, ποῦ εὑρίσκεται σήμερον ἡ δημοσία τάξις, ὅπως εἶναι ὁ εὐφημισμὸς διὰ τὴν τραγωδίαν εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει ἐμπλακῇ ὁ Λαός μας; Αἱ ἀντεθνικαὶ συμμορίαι ἐργάζονται, ὑπονομεύουσαι ὄχι ἁπλῶς τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῶν πολιτῶν, ἀλλ’ ὑπονομεύουσι τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν ἀκεραιότητα τῆς Πατρίδος. Ἐνώπιον αὐτῆς τῆς τραγικῆς καταστάσεως, τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον ἐξεγείρεται καὶ ζητεῖ Ἐθνικὴν Ἕνωσιν πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς τραγικῆς καταστάσεως. (Χειροκροτήματα). Ἠκούσθη ὅτι πανταχόθεν ἐγκρίνεται τὸ αἴτημα τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως. Ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ εὑρεθῇ ὁ τρόπος διὰ τὴν πραγματοποίησιν. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάπτυξις, ἐπειδὴ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Κύριοι βουλευταί, ἔγινεν ἐπίκλησις τοῦ ἐπιχειρήματος τῆς συνταγματικῆς τάξεως. Κανεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ ἐκείνην τὴν πτέρυγα, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιδιωχθῇ λύσις ἡ ὁποία θὰ ἀπετέλει ἔξοδον ἀπὸ τὴν συνταγματικὴν τάξιν. Ἐταλαιπωρήθη ἡ Χώρα ἀπὸ τὰς περιπετείας τοῦ παρελθόντος καὶ ἀνήκει εἰς τὰς ἀνειλημμένας ἠθικὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ μας, νὰ παραμείνῃ πιστὸς τηρητὴς τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Ἀλλ’ ὅσον ἀποτελεῖ κοινὸν καθῆκον ἡ τήρησις τοῦ Συντάγματος, τόσον εἶναι ἀπαράδεκτα τὰ σοφίσματα περὶ τῆς συνταγματικῆς τάξεως. Μία εἶναι ἡ ἀρχή, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουν τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ Κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ τῆς Χώρας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Δὲν ὑπάρχει καμμία διάταξις τοῦ Συντάγματος καὶ δὲν ὑπάρχει κανὲν κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον, τὸ ὁποῖον νὰ ὁρίζῃ ποῖος θὰ εἶναι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ποῖα τὰ Κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ συγκροτοῦν τὴν Κυβέρνησιν. Διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν περιστάσεων δύο λύσεις ἦσαν δυναταί: Ἢ θὰ ἐνεμένομεν εἰς τὸ σχῆμα τοῦ κανόνος Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὴν κομματικὴν λύσιν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται εἰς τὰ Κόμματα τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις εἰς τὰ Κόμματα τῆς μειοψηφίας, ἢ θὰ ἐξερχόμεθα ἀπὸ τὸ κομματικὸν σχῆμα, διὰ νὰ μεταβῶμεν εἰς τὸ ἐθνικὸν σχῆμα — θὰ ἐξερχόμεθα ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν, διὰ νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν παμψηφίαν. Ὅσοι ἐπικαλοῦνται τὴν ἀρχὴν τῆς πλειοψηφίας λησμονοῦν, ὅτι ἡ ἔννοια τῆς ἐπικλήσεως ὑφίσταται κατ’ ἀντιδιαστολὴν πρὸς τὴν μειοψηφίαν. Ἡ «δεδηλωμένη» ὑπάρχει ἐναντίον τῆς μειοψηφίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐναντίον τοῦ συνόλου, ἐναντίον τῆς παμψηφίας. Δύο, ἑπομένως, εἶναι οἱ τρόποι μὲ τοὺς ὁποίους σχηματίζονται αἱ Κυβερνήσεις: Ὁ συνήθης κανὼν τῆς κομματικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς κομματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἰς τὰς κρισίμους ὅμως περιστάσεις γίνεται ἡ μετατόπισις ἀπὸ τῆς κομματικῆς εἰς τὴν ἐθνικὴν λύσιν. Τότε παύει τὸ ἐπιχείρημα καὶ τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς μειοψηφίας καὶ ὑπάρχει μόνον τὸ ὑπέρτατον ἐπιχείρημα, ὁ ὑπέρτατος νόμος, τῆς σωτηρίας τῆς Πατρίδος, ἡ Ἐθνικὴ Ἀνάγκη. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἰδοὺ διατὶ καλεῖται ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τῶν δύο λύσεων: Ἢ νομίζει, ὅτι αἱ σημεριναὶ περιστάσεις ἐπιτρέπουν τὴν κομματικὴν λύσιν — καὶ τότε ἰσχύει ἡ ἀρχὴ τῆς πλειοψηφίας, ἡ ἀρχὴ τῆς «δεδηλωμένης»: ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως μένει ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας καὶ ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς τὰς θέσεις μας ἀσκοῦντες ἀντιπολίτευσιν — ἢ ἐδημιουργήθησαν ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν τὴν ἕνωσιν ὅλων μας — καὶ τότε ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα παύουν νὰ ὑπάρχουν. Κριτήριον πλέον διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἐθνικὴ σκοπιμότης, ἡ ἐθνικὴ ὠφέλεια ἐκ τῆς συγκροτήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Κριτήριον τότε καὶ διὰ τὸν Πρόεδρον καὶ διὰ τὰ μέλη εἶναι μόνον: Ποία μορφὴ ὑπηρετεῖ περισσότερον τοὺς σκοπούς, χάριν τῶν ὁποίων συγκροτεῖται ἡ Ἕνωσις. Θὰ ἐσεβόμην τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἰσχυριζόμενον ὅτι διεκδικεῖ τὴν Προεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, ἐπ’ ὀνόματι ἀκριβῶς τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι θεωρεῖ τὰς ὑπηρεσίας του περισσότερον χρησίμους ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας ἄλλων. Καὶ θὰ ὀφείλωμεν νὰ συζητήσωμεν τὴν ἄποψίν του. Ἀλλ’ ἡ ἄποψις, ὅτι ἀντλεῖ ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν δικαίωμα νὰ προεδρεύῃ Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, εἶναι ἄποψις ἀσύστατος. Ὅταν φθάνωμεν εἰς τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ κανόνος, εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, τότε ὀφείλομεν ὅλοι νὰ θέσωμεν ὑπὸ συζήτησιν: Ποία σύνθεσις, ποῖος Πρόεδρος, ποία ἀνάληψις Ὑπουργείων, ὑπηρετεῖ τοὺς σκοπούς, χάριν τῶν ὁποίων συγκροτεῖται ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Διότι τότε σκοπὸς εἶναι ἡ σωτηρία τῆς Πατρίδος. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι μέσα. Παύει τότε ἡ πλειοψηφία νὰ διεκδικῇ τὸ προβάδισμα καὶ παύει ἡ μειοψηφία νὰ διεκδικῇ οἱασδήποτε ὁμοτιμίας. Δὲν ὑπάρχει οὔτε προβάδισμα, οὔτε ὁμοτιμία. Ὑπάρχει τὸ σύνολον τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν τὴν Πατρίδα (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Καὶ αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, ὑπῆρξε τὸ πρῶτον θέμα, δυστυχῶς, τῆς διαφωνίας διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Ἔχομεν ἡμεῖς τὴν γνώμην, ὅτι αἱ σημεριναὶ περιστάσεις ὑπαγορεύουν πράγματι τὴν ἐξαίρεσιν ἀπὸ τὸν κανόνα. Ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι ἐπιβάλλεται, ὅπως ὅλα τὰ ἐθνικὰ πολιτικὰ Κόμματα τῆς Συνελεύσεως συναπαρτίσουν μίαν Κυβέρνησιν. Θὰ ἐθεωροῦμεν ἀτύχημα καὶ ἀπολύτως ἀνεπαρκῆ τὴν ἀπόδοσιν μιᾶς Κυβερνήσεως συνεργασίας, ἐὰν ἀπὸ αὐτὴν ἀπουσίαζεν οἱονδήποτε Κόμμα τῆς Συνελεύσεως. Διότι μόνον ἡ συνολικὴ παρουσία ἐπιτυγχάνει τὴν δημιουργίαν τοῦ ἠθικοῦ παράγοντος τῆς ἐμπιστοσύνης, ἡ ὁποία καὶ μόνον ὁδηγεῖ εἰς εὐόδωσιν τῶν σκοπῶν μας. Ποῖοι εἶναι οἱ μεγάλοι σκοποί, τοὺς ὁποίους θὰ ἐπιδιώξωμεν ὡς Κυβέρνησις Ἐθνικῆς Ἑνώσεως; Θὰ στραφῶμεν, πρῶτον, πρὸς τοὺς μεγάλους Συμμάχους μας, διὰ νὰ διεκδικήσωμεν πάλιν, ἔστω καὶ τὴν τελευταίαν ὥραν, μὲ τὴν ὑπερήφανον φωνὴν τῆς Ἑλλάδος, τὰ ἱερά μας δίκαια. Καὶ ὅταν ἠρωτήσαμεν ἕναν ἀπὸ τοὺς μεγάλους μας φίλους συγκεκριμένως, ἐὰν μία Κυβέρνησις Ἐθνικῆς Ἑνώσεως θὰ εἶχεν ὠφέλιμον συνέπειαν καὶ διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων, μᾶς ἀπήντησε ρητῶς: Βεβαιότατα. Θὰ εἶχεν, ἐπίσης, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως τὴν ἀποστολὴν νὰ στραφῇ πρὸς τοὺς μεγάλους Συμμάχους μας — καὶ, ἰδίως, πρὸς τὴν Μεγάλην Ἀμερικήν, διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἄμεσον καὶ τὴν ἐπείγουσαν οἰκονομικὴν βοήθειαν, μὲ τὴν ὁποίαν καὶ μόνον ἠμποροῦμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς σημερινὰς περιστάσεις καὶ νὰ δώσωμεν λύσιν ἀκόμη καὶ εἰς τὸ ἀγωνιῶδες πρόβλημα τῆς ζωῆς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Μία Κυβέρνησις Ἐθνικῆς Ἑνώσεως θὰ ἐνέπνεε περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην καὶ θὰ εἶχε περισσότερον κῦρος, ὥστε σοβαρῶς νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι θὰ ἔμελλε νὰ εἰσακουσθῇ. Ἀλλὰ πέραν καὶ τοῦ ἐθνικοῦ καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ θέματος μία Κυβέρνησις Ἐθνικῆς Ἑνώσεως ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν κομμάτων τῆς Συνελεύσεως, εἰς τὸ θέμα τῆς δημοσίας τάξεως θὰ εἶχεν ἄμεσα ἀποτελέσματα. Διότι καὶ αἱ ἀντεθνικαὶ συμμορίαι θὰ ἀντελαμβάνοντο, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχίσουν τὸν ἀγῶνα ἐναντίον ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους. Θὰ ἐγνώριζον, ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον κανεὶς τρόπος διαφυγῆς καὶ θὰ ἠναγκάζοντο, ἐνώπιον τοῦ κινδύνου, νὰ καταθέσουν τὰ ὅπλα. Ἀλλὰ θὰ ἐγνώριζον ἐπίσης.... (Ψίθυροι ἐκ τῆς δεξιᾶς). Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιθυμῶ μίαν διεξαγωγὴν συζητήσεως εἰς ἤρεμον καὶ ἐθνικὸν τόνον. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι αἱ ἀντεθνικαὶ συμμορίαι εὐχαρίστως βλέπουν τὰς διαιρέσεις μας καὶ ὅτι θὰ περιήρχοντο εἰς ἀπόγνωσιν μὲ τὴν Ἐθνικήν μας Ἕνωσιν. Καὶ αὐτὸς εἶναι εἷς ἀπὸ τοὺς κυρίους λόγους, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐπιβάλλουν. Ἀλλὰ θὰ ἐγνώριζον ταὐτοχρόνως, ὅτι καταλύοντες τὰς ἀντεθνικὰς συμμορίας, δὲν θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς κανένα ἄλλον νὰ ὑποκαταστήσῃ καὶ νὰ καταλύσῃ τὸ Κράτος. Διότι θὰ καθιεροῦμεν καὶ θὰ ἐπεβάλομεν τὸ ἐθνικὸν Κράτος Δικαίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐδημιούργει τὴν ἐγγύησιν τοῦ Νόμου καὶ τῆς Τάξεως πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, κύριοι συνάδελφοι, οἱ κρίσιμοι λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν πραγματοποίησιν τῆς Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Ἔγιναν διὰ τὴν πραγματοποίησιν δύο προσπάθειαι. Καὶ ὅμως καὶ κατὰ τὴν πρώτην καὶ ἀκόμη καὶ ἐνώπιον τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ Πολιτεύματος, ὑπεστηρίχθη ὡς ὑπέρτατος νόμος ἡ Προεδρία τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς πλειοψηφίας. Κατὰ τὴν δευτέραν προσπάθειαν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνώπιον τῶν τεσσάρων ἡγετῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐδήλωσεν προκαταβολικῶς ὅτι τὰ τρία βασικὰ Ὑπουργεῖα ἀπὸ τὰς ἐπάλξεις τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ κρίσιμος κατάστασις, ἀνήκουσιν ὁριστικῶς εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, λόγῳ «ἠθικῶν του δεσμεύσεων» καὶ τότε τοῦ ἐδώσαμεν τὴν ἀπάντησιν ὅτι παύομεν νὰ εἴμεθα χρήσιμοι εἰς τὴν Πατρίδα ὡς μέλη τῆς Κυβερνήσεως ἐφ’ ὅσον εἰς τὰ κρίσιμα Ὑπουργεῖα δὲν θεωροῦνται χρήσιμοι αἱ ὑπηρεσίαι μας. Ἀνέγνωσα εἰς τὸν τύπον, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ εἶχεν ἐνδεχομένως διάθεσιν περαιτέρω συνομιλιῶν ἀλλὰ θὰ ἠδικοῦμεν ἡμεῖς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐὰν ἀκούοντες ἀπὸ τὸν ἴδιον καὶ οἱ τέσσαρες ὅτι ἀποτελεῖ δι’ αὐτὸν ζήτημα ἠθικῆς δεσμεύσεως ἡ διατήρησις τῶν τριῶν Ὑπουργείων, ἐφρονοῦμεν κατόπιν ὅτι ὑπάρχει περαιτέρω στάδιον συνομιλιῶν. Κύριοι συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως, ἐξέθεσα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ τοὺς γενικοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, καθὼς καὶ τὸ ἱστορικὸν τῆς ματαιώσεως. Ἴσως ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὴν ἀναπτύξῃ εὐρύτερον. Ἀπευθυνόμενος τώρα πρὸς ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τῆς, ἐπιθυμῶ νὰ διακηρύξω ὅτι κατὰ τὴν ἰδικήν μας πεποίθησιν αἱ σημεριναὶ περιστάσεις εἶναι ἀληθῶς κρισιμώτατοι καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς ἄλλος τρόπος ἀντιμετωπίσεώς των ἀπὸ τὴν συνεργασίαν ὁλοκλήρου τοῦ ἐθνικοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἀνέκαθεν ἐπιστεύαμεν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς συνεργασίας καὶ κατὰ τὰς τελευταίας συνομιλίας καταβάλλομεν πᾶσαν ἀνθρωπίνην προσπάθειαν καὶ δὲν θὰ παύσωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον, διότι πιστεύομεν ὅτι εἶναι ἡ μόνη ὁδὸς πρὸς σωτηρίαν. Ἀλλὰ θὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως νὰ συγκροτηθῇ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ ὁδηγῇ εἰς εὐόδωσιν. Διότι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον ἀπερίσκεπτον, ὥστε ὅλαι αἱ ἐθνικαὶ ἐφεδρεῖαι τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀπολεσθοῦν, τότε ἄλλοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐνεδρεύουν ἐναντίον τῆς χώρας διὰ νὰ εἰσπράξουν τὴν ἀνησυχίαν μας. Καὶ ὀφείλομεν ἑπομένως κατεχόμενοι ἀπὸ ἐπίγνωσιν αὐτοῦ τοῦ κινδύνου, ὀφείλομεν νὰ περιφρουρήσωμεν τὴν συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, ὥστε νὰ εἴμεθα βέβαιοι διὰ τὴν εὐόδωσιν τῶν σκοπῶν της. Θὰ ἐπεθύμουν ἐπίσης νὰ ἀπαντήσω εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν λόγον περὶ Ὑπουργείων. Αἱ ἐπανειλημμέναι προσκλήσεις τῆς Κυβερνήσεως μᾶς παρεῖχον συνεχῶς τὴν εὐκαιρίαν τῶν Ὑπουργείων, ἀλλὰ δὲν ἐζητήσαμεν ἀξιώματα, ἐζητήσαμεν εὐθύνας, καὶ εἴμεθα δι’ αὐτὸ ὑπερήφανοι (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Κύριοι βουλευταί, τερματίζων τὸν λόγον μου ἔχω νὰ ἀπευθύνω μίαν ἔκκλησιν. Ἡμεῖς εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν δὲν μποροῦμε νὰ εἴμεθα ρυθμισταὶ τῆς καταστάσεως. Ρυθμισταὶ εἶσθε σεῖς, οἱ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως. Ἤκουσα μὲ μεγάλην ἱκανοποίησιν ὅτι ὑψώσατε τὴν σημαίαν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Ἀλλὰ εἶπε φίλος συνάδελφος, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Βουλὴν χθές, ὅτι ἐὰν πράγματι ἡ Βουλὴ πιστεύει εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς Κυβερνήσεως ἐθνικῆς ἑνώσεως ἔχει ἕνα ἀσφαλῆ τρόπον νὰ τὴν ἐπιβάλῃ. Φθάνει νὰ ἀρνῆται ψῆφον εἰς πᾶσαν μονόπλευρον Κυβέρνησιν καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία εἶναι βέβαιον ὅτι ὁδηγεῖ ἀσφαλῶς εἰς τὸ ἀποτέλεσμα. Καὶ διὰ νὰ ἐκφράσω ὁλόκληρον τὴν βαθεῖαν πεποίθησίν μου, ἐν ἐπιγνώσει τῶν κρισίμων περιστάσεων τῆς Πατρίδος διακηρύσσω, κύριοι βουλευταί, τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅτι ὅσον τὸ ταχύτερον γίνῃ, τόσον τὸ καλύτερον θὰ εἶναι διὰ τὴν Πατρίδα. (Χειροκροτήματα).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ζέρβας ἔχει τὸν λόγον.

§116Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ ἔκδηλος πόθος τοῦ Πανελληνίου, κύριοι βουλευταί, καὶ ἡ πεποίθησις καὶ πίστις τοῦ Λαοῦ μας εἰς τὸ ὅτι μὲ μίαν ἐθνικὴν ἕνωσιν θὰ ἔβλεπε βελτιουμένην τὴν ὄντως τραγικὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν περιέστη, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἤγαγεν ἡμᾶς ἅπαντας, τὴν ἐθνικήν μας ἀντιπροσωπείαν, εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συζητήσῃ τὸ θέμα τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως. Ἡ ἀδιαφορία ὅμως τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ἡ Κυβέρνησις, ἐκδηλωθεῖσα διὰ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς μὲ τὸ νὰ ζητήσῃ νὰ προτάξῃ κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ὕστερα ἀπὸ πολύμηνον διακοπὴν ἀντὶ τοῦ ἐξαιρετικῆς σημασίας ἀνωτέρω θέματος θέμα ὅλως ξένον πρὸς τοὺς πόθους, τὰς προσδοκίας καὶ τὴν ἐπιταγὴν τοῦ Ἔθνους ἐγέμισεν ἀπὸ ἀποκαρδίωσιν καὶ ἀγανάκτησιν ἀκόμη τὴν ψυχὴν κάθε πονοῦντος τὸν τόπον του συναδέλφου. Καὶ εἶναι μὲν εὐοίωνον τὸ σημεῖον καὶ ἐπισημαίνομεν τοῦτο, ὡς παρέχον μίαν ἐλπίδα κάποιας πιθανῆς ἀναγκαστικῆς προσγειώσεως τῶν ἀρχηγῶν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων, εἶναι λέγομεν εὐοίωνον τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον παρουσίασεν χθὲς καὶ σήμερον ἡ Βουλὴ διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς ἐξ ὅλων τῶν παρατάξεων, ἀλλὰ δυστυχῶς τοῦτο καὶ μόνον δὲν ἀρκεῖ, ἵνα τελικῶς ἐπιτύχωμεν καὶ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν δικαίαν καὶ ἐπιτακτικὴν ἀξίωσιν τοῦ Λαοῦ μας. Οἱ κύριοι πληρεξούσιοι ὡς ἐκπρόσωποι τῆς θελήσεως τοῦ ἔθνους ἔφερον ἀπόψε πρὸς συζήτησιν τὸ μέγα τοῦτο θέμα ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ κυρίως εἰπεῖν ἐνώπιον ἡμῶν τῶν ἀποκαλουμένων ὡς Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων καὶ ἐζήτησαν παρ’ ἡμῶν νὰ φθάσωμεν ἀμέσως εἰς μίαν ἐθνικὴν ἕνωσιν. Δυστυχῶς ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῆς συζητήσεως ὡς αὕτη ἤρχισεν ἐξελισσομένη κατὰ τὰς τελευταίας ὥρας τῆς σήμερον δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι εὑρέθη ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, ὅπως καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸ μιᾶς ὀδυνηρᾶς ἀπογοητεύσεως, ὅταν ἐπληροφορήθη ὅτι αἱ πολυήμεροι καὶ πολυώδυνοι συσκέψεις τῶν ἀρχηγῶν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων δὲν εἶχον καταλήξει εἰς τὸ ποθητὸν διά τε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τοὺς ἐκπροσώπους τοῦ Ἔθνους ἀποτέλεσμα. Καὶ οὕτω ἐσκέφθη καὶ ἀπεφάσισεν ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ὡς εἶχε δικαίωμα ἀναφαίρετον καὶ καθῆκον ἐπιτακτικὸν ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ εἴπῃ εὐθαρσῶς τὴν γνώμην της καὶ νὰ προβάλῃ τὴν ἀξίωσίν της πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, ἀνεξαρτήτως ἂν ἀνῆκαν οὗτοι εἰς τὴν πτέρυγα τῆς συμπολιτεύσεως ἢ ἀνῆκαν εἰς τὴν τοιαύτην τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Δυστυχῶς ὅμως καὶ αὐτὴν καὶ πάλιν τὴν φορὰν ἡ κυριαρχικὴ παρέμβασις καὶ κατὰ τὴν ὡραίαν αὐτὴν στιγμήν, τὴν ὁποίαν πάντες ὀφείλομεν νὰ ἐξάρωμε διότι οὕτως ἐξήρθη εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της ἡ ἐθνικὴ ἡμῶν ἀντιπροσωπεία, ἡ κυριαρχικὴ λέγομεν παρέμβασις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπέτρεψεν τελικῶς εἰς τὸ Σῶμα νὰ παρέμβῃ ἐπωφελῶς καὶ ἀποτελεσματικῶς, ὥστε διὰ τῆς σωτηρίας παρεμβάσεώς του νὰ ἐξομαλύνῃ κατὰ ἕνα τρόπον αὐτὴν τὴν καταστρεπτικὴν ἀντίθεσιν, ἡ ὁποία δυστυχῶς κατὰ κακὴν τῆς χώρας μας μοῖραν, ἐξεδηλώθη μεταξὺ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Θὰ ἦτο καθ’ ἡμᾶς εὐχῆς ἔργον ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως αἰρόμενος ἔστω καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὸ ὕψος τῆς ἐθνικῆς ἐπιταγῆς ἐπέτρεπε νὰ ἀκούσωμεν καὶ νὰ πληροφορηθῶμεν ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους φορεῖς τῆς θελήσεως τοῦ Ἔθνους, νὰ πληροφορηθῶμεν λέγομεν ἀπὸ ὑμᾶς, κύριοι βουλευταί, ποία εἶναι ἡ θέλησίς σας, ποία εἶναι ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐντολὴ τοῦ Λαοῦ. Καὶ ἴσως οὕτω θὰ ἐδίδετο τέλος μία εὐκαιρία εἰς ὅλους ἡμᾶς νὰ προσγειωθῶμεν. Νὰ προσγειωθῶμεν λέγομεν τόσον οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν συμπολίτευσιν ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ὅσον καὶ οἱ διακονοῦντες εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τοιοῦτοι. Θὰ μὲ ἐρωτήσετε εὐλόγως, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς εἴπω ποῖος εἶναι ὁ λόγος ὁ ὁποῖος μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὴν ἀποτυχίαν τῆς ὄντως ἐπιτακτικῆς δι’ ὅλους μας ἀνάγκης νὰ ἑνωθῶμεν. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅτι νομίζω πὼς δὲν θὰ ἦτο οὔτε ἐπιτρεπτὸν ἀλλ’ οὔτε καὶ θὰ συνέβαλεν εἰς μίαν ἐνδεχομένην ὅπως θέλω νὰ πιστεύω καὶ νὰ ἐλπίζω ἐθνικὴν ἕνωσιν δὲν θὰ ἦτο λέγω ἐπιτρεπτὸν νὰ λεχθῇ ποία ἡ ἀφορμὴ τῆς ἀποτυχίας καὶ τίνες οἱ ὑπαίτιοι διὰ ταύτην. Διότι ἂν οὕτω ἐπράτταμε, τότε ἀντὶ τῆς σώτειρας Ἐθνικῆς Ἑνώσεως θὰ ἐφθάναμε λόγῳ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ὀξύτητος καὶ τῆς ἀντιθέσεως εἰς ἕνα φθοροποιὸν καὶ ἐθνοκτόνον διχασμόν. Καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἐθνικὸν κόμμα Ἑλλάδος, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι δὲν θὰ θελήσῃ νὰ θίξῃ κἂν τοὺς λόγους τούτους, διότι αἱ στιγμαὶ εἶναι τόσον κρίσιμοι, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπουν σήμερον ἀναζήτησιν καὶ τοποθέτησιν εὐθυνῶν. Τὸ ἀντίθετον μάλιστα ἐπιβάλλουν εἰς ὅλους ἡμᾶς νὰ ἀποφύγωμεν τὸ θέμα τῆς εὐθυνολογίας καὶ νὰ χωρήσωμεν εὐθὺς πρὸς τὸν ἐπιτακτικὸν δι’ ὅλους μας δρόμον, πρὸς τὸν δρόμον εἰς τὸν ὁποῖον μᾶς ἐπιτάσσει τὸ χρέος τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἔναντι τοῦ Ἑλλην. λαοῦ ὅπως ἐπιτύχωμεν πάσῃ θυσίᾳ τὴν ἐθνικὴν ἕνωσιν (χειροκροτήματα). Καὶ διὰ νὰ ὑπάρξῃ κατὰ τὴν γνώμην μας ὅπως κατεδείχθη καὶ ἀπὸ τὴν σημερινὴν συζήτησιν, ὄχι ἁπλῶς πιθανότης, ἀλλὰ βεβαιότης ἐπιτυχίας τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως εἶναι ἐπάναγκες νὰ ἀνεύρωμεν καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ποῖον εἶναι κυρίως τὸ στοιχεῖον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διαιρεῖ καὶ διχάζει ὀλεθρίως τὸν ἐθνικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος. Ποῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον ὀξύνει τὴν ἀντίθεσιν καὶ τὸν ἀνταγωνισμὸν μεταξὺ συμπολιτεύσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως; Κατὰ τὴν ταπεινήν μας γνώμην τὸ στοιχεῖον αὐτὸ εἶναι κυρίως ἡ ἐνυπάρχουσα δυσπιστία. Δυσπιστία τὴν ὁποίαν ἐκληροδοτήσαμεν δυστυχῶς ἀπὸ τὰς προκαταλήψεις τοῦ παρελθόντος. Δυσπιστεῖ πράγματι ἡ συμπολίτευσις — καὶ ὅταν λέγω συμπολίτευσις δὲν ἐννοῶ, ὀφείλω νὰ τὸ τονίσω καὶ τὸ διαστείλω, ὑμᾶς κυρίως, κύριοι βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, ἐννοῶ πρωτίστως καὶ μοναδικῶς τὴν ἡγεσίαν τῆς Συμπολιτεύσεως, — δυσπιστεῖ λέγομεν ἡ ἡγεσία τῆς Συμπολιτεύσεως μήπως ἡ πρόθεσις τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν φαίνεται ἐκδηλοῦσα, καὶ φοβεῖται μήπως ἡ διάθεσις πρὸς ἕνωσιν δὲν προέρχεται ἀπὸ ἀγαθὸν συνειδώς. Δυσπιστεῖ, κύριοι, ὅταν βλέπει τὴν ἀντιπολίτευσιν προσερχομένην καὶ ζητοῦσαν νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας καὶ νὰ μετάσχῃ τῶν οἱωνδήποτε εὐθυνῶν, μὲ σκοπὸν νὰ συμβάλῃ ὅσον δυνηθῇ εἰς τὴν ἀποτελεσματικὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κρισίμων περιστάσεων. Αἱ προκαταλήψεις τοῦ παρελθόντος δυστυχῶς δὲν ἐξέλιπον οὔτε αὐτὴν τὴν δραματικὴν ὥραν. Αἱ ἀγωνίαι, οἱ ἀφανισμοὶ καὶ αἱ δοκιμασίαι τοῦ παρελθόντος μᾶς ἀφῆκαν ἀμετανοήτως εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν. Οὐδὲν ἐμάθαμεν καὶ οὐδὲν ἀπεμάθαμεν ἀπὸ τὰ παθήματα τοῦ παρελθόντος. Καὶ τὸ χειρότερον ὅλων, δύο κόσμοι τείνουν νὰ δημιουργηθοῦν καὶ πάλιν. Ὁ βενιζελισμὸς καὶ ὁ ἀντιβενιζελισμός, ἢ ἀκόμη καὶ κάτι τὸ καταστρεπτικώτερον αὐτοῦ. Λυποῦμαι κατάκαρδα διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαγνώσω καὶ βροντοφωνήσω τοῦτο. Ἡ τραγικὴ θέσις τῆς μαρτυρικῆς Πατρίδος μας ἐπιβάλλει πάντως νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν. Δὲν εἶναι διάφορος ἡ σημερινὴ θέσις μας ἀπὸ ἐκείνην ποὺ ἀντιμετωπίσαμεν κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς εἰσβολῆς. Ὅπως κατὰ τὴν κατάρατον ἐκείνην ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν Ἰταλοὶ καὶ Οὖννοι εἰσέβαλον εἰς τὴν χώραν μας, ἔτσι καὶ σήμερον τὸ βλέπομεν καθαρὰ εὑρισκόμεθα πρὸ ὁμοίας ἀπειλῆς. Καὶ τότε μὲν σύσσωμος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔπραξε τὸ χρέος του, σήμερον ὅμως ἡ πολιτικὴ ἡγεσία σχεδὸν δεικνύει τάσεις νὰ ἀδιαφορήσῃ πρὸς τὸν μεγάλον κίνδυνον ὅστις ἀπειλεῖ τὴν χώραν μας καὶ δυστυχῶς καταντᾶ εἰς τὸ νὰ παρουσιάσῃ θέαμα οἰκτρόν, οἰκτρότατον, θέαμα ἀναλγήτου καὶ ἐθνοκτόνου ἀδιαφορίας μας, ὡσὰν νὰ μὴ βλέπωμεν τὸν ὄλεθρον πρὸς τὸν ὁποῖον βαίνομεν. Ἂς δεχθῶμεν ὅτι εἶναι ἀγαθαὶ αἱ προθέσεις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως καὶ πιστεύει ἴσως εἰς αὐτήν, δὲν πιστεύει ὅμως δυστυχῶς εἰς ἕνα πρᾶγμα, ὅτι εἶναι δηλαδὴ ἐξ ἴσου ἀγαθαὶ καὶ αἱ διαθέσεις καὶ προθέσεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ τὴν δυσπιστίαν του αὐτὴν διοχετεύει, ὡς εἶναι φυσικὸν καὶ εἰς ὅλην τὴν πτέρυγα τῆς συμπολιτεύσεως. Καὶ δὲν πρόκειται ὅμως πάλιν μόνον περὶ τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ εἰς τὴν αὐτὴν ψυχολογικὴν κατάστασιν εὑρίσκονται καὶ οἱ ἄλλοι συμπολιτευόμενοι ἀρχηγοί. Ὀφείλω νὰ εἴπω καὶ νὰ τονίσω τοῦτο μετὰ παρρησίας. Πιστεύουν καὶ αὐτοὶ μὲ τὴν σειράν των εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως καὶ τὴν θέλουν ἴσως δυσπιστοῦν ὅμως ὅταν μᾶς βλέπουν προσερχομένους καὶ δεχομένους νὰ συνδέσωμεν τὴν τύχην καὶ προσπαθείας μας καὶ ἐξ αὐτοῦ ἡ ὀξύτης ἡ σημερινή, καὶ ἐκ τῆς ἀφορμῆς αὐτῆς ἐπέρχεται τὸ σταμάτημα πάσης ἀγαθῆς προθέσεως, τῶν κατὰ πάντα ἀξιεπαίνων συναδέλφων ἡγετῶν τῆς συμπολιτεύσεως. Καὶ αὐτὸ ἀκόμη ἐπαναλαμβάνω τὸ σταμάτημά σας εἰς τὸ νὰ μὴ συμβάλητε διὰ τῆς ἐπεμβάσεώς σας εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως ὁ τορπιλλισμὸς δηλονότι τῆς ὡραίας σας προσπαθείας ὀφείλεται εἰς τὴν κρατοῦσαν δυσπιστίαν τὴν συνέχουσαν τὰς καρδίας καὶ τὸν νοῦν τῆς Ἡγεσίας τῆς συμπολιτεύσεως κυρίως. Καὶ ἐρωτῶ: Πῶς εἶναι δυνατόν, ὅταν τοιαύτη δυσπιστία κρατεῖ εἰς τὰς τάξεις ὑμῶν, κύριοι βουλευταὶ τῆς συμπολιτεύσεως, νὰ ὑπάρξῃ καὶ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐθνικὴ ἕνωσις; Φοβούμεθα μὴ τυχὸν ἐκ τῆς αἰτίας αὐτῆς σχηματίζεται ὁ φόβος τοῦ δουρείου ἵππου, ὅπως ἠκούσθη κάποιος ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων νὰ ἀποκαλῇ τὴν πρόθεσίν μας. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ καὶ πάλιν. Ἐὰν τοιοῦτος φόβος ὑπάρχῃ εἰς τὰς ψυχὰς ὑμῶν τότε ποῖον λόγον ἔχομεν νὰ συζητῶμεν περὶ ἑνώσεως; Ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ ἡ εὐγενὴς ἐκείνη ἔξαρσις, ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ ὁ ἀπαραίτητος ἐκεῖνος πατριωτικὸς παλμὸς εἰς τὰς ψυχὰς ὅλων μας, ὅμοιος μὲ τὸν παλμὸν ἐκεῖνον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐδονήθη ὁλόκληρος ἡ χώρα μας ὅταν ἠπειλήθη ἀπὸ τὸν κατακτητήν, πεισθῆτε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τότε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ποθούμενον ἀπὸ τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀποτέλεσμα (χειροκροτήματα). Εἰς τοιαύτας τόσον κρισίμους ὥρας δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν νὰ ἀναφέρωνται ὡς ἀφορμαὶ διαιρέσεως τοῦ ἔθνους, αἱ τοιαῦται περὶ τὰ Ὑπουργεῖα καὶ τὰ ὑπουργήματα. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν πολὺ πρωτίστως νὰ μὴ λεχθῇ τοῦτο ποτὲ ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τοῦ ὁποίου νομίζω τὰς χεῖρας ἐναπόκειται καὶ αὐτὴν ἔτι τὴν στιγμὴν ἡ ἐπιτυχία τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως. Διότι κατὰ τὴν γνώμην μου, τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο παρὰ ἀποτυχίαν ὁριστικὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, ὄξυνσιν τῆς καταστάσεως καὶ ἐπικίνδυνον ἐπιδείνωσιν τοῦ διχασμοῦ. Θὰ ἤθελα τὸ ἐναντίον νὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὅταν ἠκούσθη ἡ πρώτη πατριωτικὴ κραυγὴ ἀπὸ μέρους ἀξιοτίμου βουλευτοῦ τῆς συμπολιτεύσεως, ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Μαντούβαλου, νὰ ἀκουσθῇ λέγω μία ἱερὰ ἰαχὴ ἀπὸ μέρους τοῦ συνόλου τῆς συμπολιτεύσεως πρῶτον καὶ τοῦ συνόλου τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὕστερα, ἡ ὁποία νὰ βροντοφωνεῖ: «Θέλομεν ἕνωσιν ἐθνικὴν καὶ δὲν θὰ ἐξέλθωμεν τῆς αἰθούσης αὐτῆς πρὶν ἢ τὴν ἐπιτύχωμεν». Δὲν θὰ εἰσέλθω, κύριοι βουλευταί, ἵνα μὴ σᾶς κουράσω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν σήμερον τὸν τόπον καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουν συνοψισθῆ εἰς τρία: Τὸ ἐξωτερικόν, τὸ οἰκονομικόν, τὸ ἐσωτερικὸν καὶ τοῦτο, διότι, κατὰ τὴν γνώμην μας, θέμα ἓν καὶ μόνον ὑπάρχει αὐτὴν τὴν στιγμήν, τὸ θέμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾶται ἀπαρεγκλίτως ἡ λύσις καὶ τῶν ἄλλων δύο θεμάτων καὶ τὸ θέμα αὐτὸ δὲν εἶναι τὸ θέμα τῆς δημοσίας τάξεως, ὡς εἰθίσαμεν νὰ τὸ ὀνομάζωμεν, ἀλλ’ εἶναι τὸ τοιοῦτον τῆς ἐπανόδου τῆς ζωῆς εἰς τὴν χώραν μας. Εἶναι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον, ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ ἀποκαλέσω ὡς τοιοῦτον ζωῆς ἢ θανάτου διὰ τὴν πατρίδα μας καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὰ ἄλλα δύο τοιαῦτα. (Χειροκροτήματα). Ἐάν, κύριοι βουλευταί, τοῦτο τὸ ζήτημα δὲν τακτοποιηθῇ, ἐὰν τὸ Κράτος δὲν ἐπιβληθῇ ἐξ ὁλοκλήρου, ἐὰν ὁ Ἕλλην πολίτης δὲν ἑδραιώσῃ τὴν πεποίθησίν του καὶ τὴν πίστιν του ὅτι ἠμπορεῖ μετ’ ἀσφαλείας νὰ ἐμπιστεύεται εἰς τὴν Κυβέρνησίν του καὶ εἰς τοὺς κρατικούς του λειτουργούς, ἐὰν ἐξ ἄλλου ἡ ἐθνικὴ καὶ ἀνθρωπίνη νέμεσις δὲν ὑπάρξῃ πλήρης καὶ ἀπόλυτος καὶ μάλιστα ὕστερα ἀπὸ τὴν οἱανδήποτε ἔστω τελευταίαν προσπάθειαν τοῦ Κράτους τὴν προσπάθειαν ὅπως τὴν λέγουν τοῦ κατευνασμοῦ, ἐὰν ἡ ἀντεθνικὴ ἀνταρσία δὲν ἐκλείψῃ ἀπὸ ρίζης, τότε μὴ περιμένετε κανενὸς εἴδους, ἔστω καὶ ὑποτυπώδη ἀγαθὴν διευθέτησιν οἱουδήποτε ἄλλου θέματος. Δὲν ἐνδιαφέρει ὅπως θὰ τὸ ἔχετε ὅλοι σας ἀντιληφθῆ, τὸν δεινοπαθοῦντα Ἕλληνα πολίτην ἐὰν θὰ τοῦ κτίσητε σπίτια καὶ ποὺ θὰ τὰ κτίσητε ἐὰν θὰ τοῦ δώσητε ἀκόμη νὰ φάῃ, ὅταν γνωρίζῃ, ὅταν βλέπῃ, ὅταν νομίζῃ ὅτι δὲν εἶναι κύριος τῆς ζωῆς του. Τὸν ἀφήνει ἐπίσης ἀδιάφορον ἡ οἱαδήποτε ὑπόσχεσίς μας, ὅταν αὐτὸς εἰς πᾶσαν στιγμὴν αἰσθάνεται τὸ Κράτος νὰ ἀντιπαρέρχηται ἀδιάφορον ἀπὸ τὸν μαρτυρικόν του Γολγοθᾶν, καθ’ ἣν στιγμὴν αὐτὸς σφάζεται. Ἀσφαλίστε λοιπὸν πρῶτα τὴν ζωὴν τῶν πολιτῶν, δώσατε εἰς αὐτοὺς καὶ πάλιν τὸ μέσον καὶ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναστηλώσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του ἐπὶ τὸ Κράτος ξαναδώσατε τὴν ζωὴν εἰς τὸν τόπον καὶ τότε καὶ μόνον θὰ ἔχητε πράξει τὸ πρὸς τὸν μαρτυρικὸν αὐτὸν Λαὸν χρέος σας. Τοῦτο εἶναι τὸ μοναδικὸν θέμα τὸ ὁποῖον θὰ ὤφειλε νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν πᾶσαν Κυβέρνησιν, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι αὕτη. Καὶ ἀκριβῶς τὸ τοιοῦτον μᾶς διετυπώθη ἀπὸ τοὺς φίλους μας, τοὺς Μεγάλους μας φίλους κατὰ τρόπον ἀπόλυτον, συγκεκριμένον καὶ σαφῆ. Μᾶς εἶπαν τοὐτέστιν καθαρὰ ὅτι ἡ ἐσωτερικὴ αὐτὴ ἀναρχία ἐπηρεάζει ἀναντιρρήτως καὶ ἀναποδράστως καὶ τὸ ἐξωτερικόν μας, καὶ τὸ οἰκονομικόν μας θέμα. Ὅτι αὕτη ἐπιδρᾷ τεραστίως εἰς τὰ θέματα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἀποκαλοῦμεν ἐθνικὰ δίκαια, ἀπαράγραπτα καὶ ἀναφαίρετα, καὶ τὴν ἐπαρκῆ μας οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν. Ὅπως σᾶς ἐτόνισα ἀνωτέρω μᾶς ἀφῆκαν νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι καὶ ἡ μεγαλυτέρα οἰκονομική μας ἀρωγὴ ἔχει πλήρη συνάρτησιν μὲ τὸ ζήτημα τῆς τάξεως. Ἀλλὰ τὴν δημοσίαν αὐτὴν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν ὅπως συνηθίσαμε νὰ τὴν λέγωμεν, ἐδοκιμάσαμεν διὰ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς ἐπὶ ἑπτάμηνον νὰ τὴν ἐπιβάλωμεν καὶ δυστυχῶς δὲν κατωρθώσαμεν νὰ τὴν ἀποκτήσωμεν. Θὰ δοκιμάσωμεν διὰ τῆς ἀνασυγκροτηθείσης Κυβερνήσεως καὶ πάλιν νὰ τὴν ἐπιτύχωμεν καὶ εὔχομαι εἰλικρινῶς καὶ μὲ ὅλην μου τὴν καρδιὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἔστω καὶ τώρα ἡ προσπάθειά της. Νὰ κατορθώσῃ, λέγομεν, νὰ ξαναδώσῃ καὶ πάλιν τὴν ζωὴν εἰς τὸν τόπον. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί, ἐὰν καὶ τὴν φορὰν αὐτὴν δὲν κατορθώσῃ νὰ ξαναδώσῃ τὴν ζωὴν εἰς τὸν τόπον ἐὰν μάλιστα, ὅπως δυστυχῶς πολὺ φοβοῦμαι, ἀπὸ τῆς αὔριον χειροτερεύει αὕτη, νομίζετε, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ὅτι θὰ εἶναι ἀρκετὸν τότε τοῦ νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας ἢ καὶ νὰ δώσῃ τοιαύτας ἡ Κυβέρνησις ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος ὁ ὁποῖος θὰ ἐστήριζεν αὐτήν, ἢ ἀκόμη καὶ ὅτι ἀποδίδοντες οἱ ὑπεύθυνοι εὐθύνας, καὶ λογοδοτοῦντες ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀρκετὸν νὰ ἐξαγνίσῃ τὸν οἱονδήποτε ὑπεύθυνον; Μήπως ἡ ἀπόδοσις εὐθυνῶν θὰ συνετέλει ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς δραματικῆς του θέσεως; Ἐὰν τοιοῦτον τι ἠδύνατο νὰ συμβῇ εἶμαι ἀπόλυτα πεπεισμένος ὅτι θὰ ἦσαν πρόθυμοι νὰ ἀνέλθουν ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου μὲ μεγάλην εὐχαρίστησιν οἱ σήμερον Κυβερνῶντες. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Καὶ δι’ αὐτό, νομίζομεν, ὅτι καλούμεθα ἅπαντες ἀναγκασμένοι ἀπὸ τὴν ἀλάθητον διαίσθησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καλούμεθα λέγομεν ἐπιτακτικῶς νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἕνωσιν, ἵνα οὕτω ὡς σύνολον κατορθώσωμεν καὶ ἀπαλλάξωμεν αὐτὸν ἀπὸ τὴν ἀντεθνικὴν καὶ προδοτικὴν προσπάθειαν τοῦ Ἑλληνοφώνου ἀναρχοκομμουνισμοῦ. Καὶ τὴν τοιαύτην δραματικὴν ἔκκλησιν τοῦ λαοῦ μας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ δι’ ἡμᾶς τοὐλάχιστον, ὅπως καὶ διὰ τὸ πλεῖστον μέρος τῆς Βουλῆς, ὡς θέλω νὰ πιστεύω, καθῆκον, μετεφέραμεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Καὶ ἡμεῖς συνεπῶς οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὴν συμπολίτευσιν ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ βγάλωμεν καὶ πάλιν μίαν στεντορείαν κραυγὴν ἐκκλήσεως τὸ πρῶτον, καὶ διαμαρτυρίας ὕστερα. Ἐκκλήσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, πρὸς τὸν Πρόεδρον αὐτῆς κυρίως ὅπως παύσῃ νὰ δυσπιστῇ πρὸς τὴν πρόθεσιν τὴν ὁποίαν ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἐξεδηλώσαμε καὶ νὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ ἔστω καὶ μετὰ τὴν δωδεκάτην ὥραν λύσιν εἰς τὴν δραματικὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν περιέστη ὁ λαός μας καὶ ἡ λύσις αὐτὴ διὰ νὰ ὑπάρξῃ εἶναι ἀναπόδραστος ἀνάγκη νὰ ἑνωθῇ εἰς μίαν ἱερὰν ἕνωσιν τὸ σύνολον τῶν ἐν τῇ Βουλῇ Κομμάτων.

§117Σ. ΜΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν, διότι ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τοῦ Δουρείου ἵππου. Πρέπει νὰ ἐρευνήσωμεν τί συμβαίνει εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ ἐξηγοῦμαι, διότι ὅταν σεῖς μετέβητε εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ συγκεκριμένως εἰς τὸ φυλάκιον τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς καὶ τοὺς ἐδώσατε σιγάρα, εἰς τὸ φυλάκιον ἐκεῖνο ὑπηρετοῦσε ἀξιωματικὸς καὶ ὑπηρετεῖ ἀκόμη ὁ ὁποῖος συνεργάζεται μὲ τοὺς Σέρβους καὶ πληροφορεῖ τοὺς κομιτατζῆδες ὅταν πρόκειται νὰ γίνῃ ἐξόρμησις. Καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς, ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κύριον Παπανδρέου ἐὰν συμφωνῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις οὕτως ὥστε νὰ ἐκκαθαρισθοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ ὑπάλληλοι οἱ στερούμενοι Ἑλληνικῆς συνειδήσεως, οἱ ὁποῖοι πληροφοροῦν τοὺς συμμορίτας ὅταν πρόκειται νὰ γίνῃ ἐξόρμησις. Συμφωνεῖτε κύριοι νὰ ἐκκαθαρίσωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικούς;

§118Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ἐὰν ἐρωτᾶτε ἐμένα, κύριε συνάδελφε, σᾶς δίδω ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν. Καὶ σᾶς λέγω ὅτι ἐὰν ἤμην σήμερα Κυβέρνησις, νὰ εἶσθε βέβαιος, ὅτι θὰ εἶχα κάμει ἤδη τὸ χρέος μου. Εἶπα, κύριοι βουλευταί, νὰ κάμωμεν μίαν ἔκκλησιν πρῶτα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μίαν διαμαρτυρίαν ὕστερα, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν — πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ πιστεύσω — εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀπετύγχανε ἡ κοινὴ ὅλων ἡμῶν προσπάθεια καὶ θὰ ἐματαιοῦτο καὶ θὰ παρωρᾶτο ὁ κοινὸς ὅλου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πόθος. Διαμαρτυρία λέγομεν ὄχι διὰ νὰ τὴν χρησιμοποιήσωμεν πρὸς ἀναζήτησιν τῶν εὐθυνῶν αἱ ὁποῖαι τυχὸν θὰ ζητηθοῦν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐὰν τὸ Ἔθνος ὑποστῇ καὶ νέαν μεγαλυτέραν τῆς παρούσης δοκιμασίαν ἀλλὰ τοιαύτην ἔχουσαν τὴν εὔνοιαν ὅτι καίτοι ἐγκαίρως ἐβγάλαμεν κραυγὴν ὀδύνης καὶ πόνου ἐν τούτοις αὕτη δὲν ἐνωτίσθηκε οὔτε αὐτὴν τὴν ὥραν τῆς φωνῆς ἑνὸς χαροπαλαίοντος καὶ μαρτυροῦντος λαοῦ ἀλλὰ τεθεῖσα ἄντικρυς πρὸς αὐτὸν τὸν λαὸν καὶ ἀντίθετος πρὸς τὸ κοινὸν αἴσθημα τῆς αἰθούσης αὐτῆς κατὰ ἕνα ἀπολυταρχικὸν τρόπον, ἐξ αἰτίας τῆς πλειοψηφίας της, ὁδηγεῖ τὸ Ἔθνος πρὸς τὸν δρόμον τῆς συμφορᾶς. Εὔχομαι, θέλω νὰ μὲ πιστεύσητε, μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου νὰ πλανηθῶ εἰς τὰς προβλέψεις μου καὶ ἀντὶ τῆς συμφορᾶς τὴν ὁποίαν βλέπω νὰ ἔρχητε ἀρχίσῃ νὰ εἰσπράττῃ ἐπιτυχίας ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δυστυχῶς ὅπως καὶ πρὸ μηνῶν προδιέγραψα καὶ προεῖδα μὲ σαφήνειαν καὶ ἀκρίβειαν τὴν νῦν δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν οὕτω προλέγω καὶ προβλέπω καὶ τώρα ὅτι αἱ ἡμέραι ποὺ μᾶς ἔρχονται θὰ μᾶς ὁδηγήσουν οὐχὶ ἁπλῶς πρὸς ἐπιδείνωσιν, ἀλλὰ πρὸς τὴν πλήρη τελικῶς ἀδυναμίαν μας νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ὕστερα ἀπὸ ὀλίγον χρόνον τὴν ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς αὐτῆς ἀδρανείας δημιουργηθησομένην ἀναρχικὴν κατάστασιν. Καὶ μανθάνομεν μετ’ ἐκπλήξεως καὶ ὀδύνης ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπολογίζει πολὺ διὰ τὴν βελτίωσιν ἐπὶ τοῦ ἐπερχομένου χειμῶνος. Εἶναι τοῦτο τρομερόν. Εἶναι ἀκατανόητον. Φαίνεται πῶς δὲν γνωρίζομεν ποία εἶναι ἡ σύνθεσις τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπὸ τί εἶδος ἐδάφη ἀποτελεῖται αὕτη, καὶ ἀπὸ ποῖον κόσμον κατοικεῖται. Σὰν δηλαδὴ νὰ ἔχωμεν πέσει ἀπὸ τὰ σύννεφα. Καὶ διά τινας μὲν ἐξ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἴχαμε τὴν εὐκαιρίαν νὰ γνωρίσωμεν τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐγνωρίσαμε μόνον τῆς πρωτεύουσαν τῆς Χώρας, ἢ τὰς πρωτευούσας τῶν Νομῶν, διά τινας λέγομεν ἐξ ἡμῶν πιθανῶς νὰ εἶναι κάπως δικαιολογημένη ἡ ἄποψις αὐτή. Βροντοφωνοῦμεν λοιπὸν καὶ λέγομεν πρὸς τοὺς Κυβερνῶντας, ὅτι ὁ χειμὼν, δυστυχῶς, ἀσφαλῶς, θὰ εἶναι εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ συνεπῶς θὰ εἶναι ἐναντίον πάσης προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐμπέδωσιν τῆς ἀσφαλείας. Θὰ εἶναι ἴσως ὁ ἀποδοτικώτερος καὶ καλύτερος σύμμαχος διὰ τὴν ἀντεθνικὴν ἀνταρσίαν. Καὶ διὰ τοὺς λόγους αὐτούς, κύριοι πληρεξούσιοι, θέλομεν νὰ ὑπάρξῃ ἡ διαμαρτυρία μας αὕτη. Θέλομεν νὰ εἴμεθα δικαιολογημένοι. Νὰ εἴπωμεν ἐν καιρῷ ὅτι προείπαμεν καὶ προείδομεν τὸ κακὸν αὐτό, οὐχὶ βέβαια διὰ νὰ θεωρηθῶμεν ὡς Κασσάνδρα, ἀλλὰ ὡς πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἀντιλαμβανόμενοι τὸ καθῆκον των πρὸς τὸ Ἔθνος καὶ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν ἐγκαίρως εἶπαν τὴν ἀλήθειαν καὶ ἐγκαίρως ἔκρουσαν τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου. Καθ’ ἡμᾶς τὸ χρέος τοῦτο εἶναι ἴσως μία ἀρετὴ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ κάθε ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀπὸ τὴν τύχην ταχθῆ διὰ νὰ κυβερνᾷ καὶ ὁδηγῇ συνανθρώπους του. Θὰ μοῦ εἴπητε. Μὰ δὲν βλέπει ἡ Κυβέρνησις ποῦ πᾶμε; Καὶ πῶς, ἀφοῦ τὸ βλέπει καὶ πρέπει νὰ τὸ βλέπῃ, δὲν ἐγκαταλείπει αὐτὴν τὴν βλαβερὰν ἐπωδὸν τῆς δεδηλωμένης. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω εὐχερῶς, κύριοι βουλευταί. Ὑπάρχει ἕνας ἐξαιρετικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος καθηλώνει τὴν Κυβέρνησιν ἐξακολουθητικῶς ἐπὶ τοῦ βέτο ποὺ τῆς δίδει τὸ κυριαρχικόν της δικαίωμα, ὡς πλειοψηφίας. Καὶ ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ὁ ἑξῆς: Ἀφ’ ἑνὸς μέν, ὡς προεῖπα, ἡ δυσπιστία καὶ ἡ συνεπείᾳ ταύτης καχυποψία, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ σφαλερά της ἀντίληψις, ὅτι μὲ τὴν εἴσοδον τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν θὰ φανῇ οἱονεὶ παραδεχομένη τὴν ἀποτυχίαν της. Καὶ τοῦτο δὲν θέλει ποτὲ νὰ τὸ παραδεχθῇ καὶ ἐν τῷ συνόλῳ της καὶ ἰδιαίτατα ἡ ἡγεσία τῆς Κυβερνώσης πλειοψηφίας. Αὐτὸς εἶναι, λοιπόν, καθ’ ἡμᾶς, ὁ λόγος ὁ ὁποῖος ὑποχρεώνει τὴν Κυβερνῶσαν ἡγεσίαν νὰ κάνῃ ὄχι ἁπλῶς χρῆσιν ἀλλά, τολμῶ νὰ εἴπω κατάχρησιν τῆς δεδηλωμένης εἰς πάσας τὰς συσκέψεις αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν μὲ σκοπὸν τὴν ἐπίτευξιν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Ἀκριβῶς δὲ ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ὁ ἴδιος, ὁ ὁποῖος ἔκανε ἀκόμα καὶ τὸν ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος νὰ ἀποτύχῃ εἰς τὴν πατριωτικήν του προσπάθειαν, καὶ οὕτω πως ἀπέβη ἄπρακτος καὶ Ἐκείνου ἡ τόσας ἐλπίδας γενήσασα παρεμβολή. Καὶ φυσικὰ οὐδὲ εἷς μπορεῖ νὰ εἴπῃ τί τὸ ἀντίθετον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν εὐστάθειαν τῆς ἀξιωματικῆς ταύτης ἀληθείας. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἔχει τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἑπομένως δικαιοῦται νὰ ἀξιώνῃ ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ὅταν καλῇ ταύτην πρὸς συνεργασίαν, δι’ ἑαυτὴν τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας. Θέλω δὲ νὰ σᾶς τονίσω ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης ὥρας, καίτοι νέος εἰς τὴν πολιτικήν, ἠθέλησα νὰ δώσω διὰ τοῦ παραδείγματός μου νὰ ἐννοήσουν ὅλοι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅτι ἔχω ἀπεριόριστον σεβασμὸν πρὸς τὴν ἀξιωματικὴν ταύτην ἀλήθειαν. Δηλαδή, ὅτι πιστεύω σταθερῶς εἰς τὸ δικαίωμα τῆς πλειοψηφίας νὰ Κυβερνᾷ. Καὶ συνεπὴς πρὸς τὴν πίστιν μου αὐτήν, εἶπον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐκλήθην τὸ πρῶτον ὑπ’ αὐτοῦ καὶ ἠρωτήθην σχετικῶς, ὅτι αὐτὸ τοῦ νὰ εἶναι πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀναφαίρετον δικαίωμά του. Ὑπέβαλα ὅμως τὴν ἐρώτησιν, πρὸς αὐτὸν καὶ τοῦ εἶπον ἐὰν ὑπάρξῃ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ μία ἀντίρρησις ἀπὸ ἕναν ἐκ τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν ἔστω καὶ μὴ εὔλογος, μία ἀντίρρησις σἂν ἀληθοφανὴς ἔστω, καὶ ἡ ὁποία διατυπουμένη θὰ ὡδήγει πρὸς ματαίωσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, τότε θὰ ἐξακολουθοῦσε νὰ ἐμμένῃ εἰς τὴν ἀξίωσίν του νὰ μὴ ἀπομακρυνθῇ τοῦ δόγματος τῆς δεδηλωμένης; Καὶ τότε ὁ κ. Πρόεδρος, ἀντὶ ἀπαντήσεως μᾶς παρουσίασε τὴν ἑπομένην τὴν ἀπόφασίν σας, κύριοι βουλευταὶ τῆς συμπολιτεύσεως, καὶ διὰ τῆς ὁποίας τοῦ ἐδίδατε τὴν ἐντολὴν νὰ μείνῃ σταθερῶς ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῆς δεδηλωμένης. Καὶ αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως καὶ ἐντολῆς σας, ἐγένετο ἔκτοτε ὄχι ἁπλῶς χρῆσις, ἀλλὰ κατάχρησις. Ἔρχεται ὅμως καὶ μία δευτέρα προσπάθεια, αὕτη ἡ ὁποία κατεβλήθη μετὰ τὴν γνωστὴν ἀξίωσιν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὴν συνεπείᾳ ταύτης ἀποχώρησιν αὐτοῦ ἀπὸ τὰς μετέπειτα συσκέψεις. Καὶ τότε παρουσιάσθη ἄλλη ἀφορμή, ἡ ὁποία ἐματαίωσεν τὴν Ἐθνικὴν Ἕνωσιν. Ἀντὶ ἀμέσως νὰ εἰσέλθωμεν, λόγῳ τοῦ ἀποδεδειγμένως κρισίμου τῶν περιστάσεων εἰς τὴν οὐσίαν, ἀρχίσαμε νὰ συζητοῦμε περὶ ποσοστῶν κομματικῆς δυνάμεως καὶ περὶ ὑποχρεώσεων ἢ δεσμεύσεων κομματικῶν, καὶ οὕτω ἡ σύσκεψις ἔλαβε τὴν μορφὴν ἑνὸς ἀθλίου παζαρεύματος. Ἀλλ’ ἂς σταματήσωμεν ἕως ἐδῶ. Καὶ τοῦτο, διότι νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι αἱ τραγικαὶ αὐταὶ στιγμαί, δὲν ἐπιτρέπουν σήμερον προσπάθειαν πρὸς καταλογισμὸν εὐθυνῶν καὶ προσδιορισμὸν ὑπευθύνων. Θεωρῶ προτιμότερον νὰ εἴπωμεν ὅτι πάντες εὐθυνόμεθα. Καὶ συνεπῶς ἂς ἀδιαφορήσωμεν διὰ τὸ ποσοστὸν τῆς εὐθύνης ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἡμῶν. Ἄς θελήσωμεν δὲ νὰ ἀκούσωμεν τὴν σπαρακτικὴν ἔκκλησιν τοῦ λαοῦ μας, ἔκκλησιν τόσον εὐγλώττως καὶ μετὰ τόσης θέρμης ἐκφρασθεῖσαν μὲ ἕνα συγκινητικὸν καὶ πατριωτικὸν τρόπον ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ ἂς εἴπωμεν τέλος πρὸς ἑαυτοὺς καὶ ἀλλήλους. «Ἰδοὺ στάδιον δόξης λαμπρὸν δι’ ὅλους μας». Ἰδοὺ μία λαμπρὰ εὐκαιρία πρὸς ἐκπλήρωσιν μιᾶς θυσίας. Καὶ ἂς γνωρίζωμεν ὅτι καὶ ἡ μεγίστη θυσία μας, ὅπως καὶ ἡ μεγίστη τῶν κομμάτων μας τοιαύτη εἶναι ἐλαχίστη ἔναντι τῆς τεραστίας ὀφειλῆς μας πρὸς τὸν μαρτυρικὸν Ἑλληνικὸν λαόν (Χειροκροτήματα).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐνωτικοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§120Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ σκέψις ἡ ὁποία μὲ κατέχει καὶ ἡ ὁποία μὲ κινεῖ εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ κυβερνητικοῦ προβλήματος, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τέλους, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπόψε ἀνεγνώρισε ὅτι ὑπάρχει, ἡ σκέψις ἡ ὁποία μὲ κινεῖ λέγω εἶναι σκέψις πολὺ εὐρυτέρα τῆς σκέψεως ἐκείνης, ἡ ὁποία θὰ μὲ ὡδήγει εἰς ἁπλῆν κριτικὴν τῶν ἔργων τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι πολὺ εὐρυτέρα ἐκείνης, ἡ ὁποία θὰ μὲ ὡδήγει εἰς ἁπλοῦν ἔλεγχον τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τοὺς διαφόρους τομεῖς τῆς δράσεώς της. Σφάλματα, ἐνέργειαι ἄστοχοι, ἦτο δυνατὸν νὰ διαπραχθῶσι. Καὶ ἂν ἀκόμη ὅμως ἡ Κυβέρνησις ὅπως ἦτο καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι συγκεκροτημένη, δὲν διέπραττε οὐδὲν σφάλμα ὑπερνικῶσα τοιουτοτρόπως τὸν ἀνθρώπινον νόμον τῶν σφαλμάτων καὶ πάλιν, κύριοι βουλευταί, ἡ κατάστασις δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι πολὺ καλυτέρα ἐκείνης ἐνώπιον τῆς ὁποίας εὑρισκόμεθα τόσον εἰς τὸ πεδίον τῶν μεγάλων ἐθνικῶν μας προβλημάτων, ὅσον καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικόν μας πρόβλημα. Μία συμπαθὴς καὶ εὐφυολόγος ἀπογευματινὴ ἐφημερίς, εἰς χθεσινόν της σημείωμα, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ παίξῃ μὲ μίαν λέξιν ἡ ὁποία πράγματι, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως δὲ τῆς αἰσθητικῆς δικαιολογεῖται ἡ ἐφημερίς, περισσότερον τοῦ δέοντος ἔχει ἐπαναληφθῆ εἰς ὡρισμένας δηλώσεις μου καὶ συγκεκριμμένως ἐπὶ τῶν τελευταίων διαπραγματεύσεων. Ἡ ἐφημερὶς ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ παίξῃ μὲ τὴν λέξιν «χρῶμα», τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθην. Κύριοι βουλευταί, χρῶμα ἴσον πνεῦμα, χρῶμα ἴσον φῶς καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ πιστεύω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅπως εἶναι συγκεκροτημένη ἀπὸ ἀπόψεως προελεύσεως, εἶναι δυνατὸν νὰ φωτίσῃ ἐπαρκῶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαφωτίσῃ ὅσον θὰ ἔπρεπε τὴν παγκόσμιον κοινὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ ἑλληνικοῦ προβλήματος. Καὶ ἂς ἐξετάσωμεν τὸ θέμα πρῶτον ἐν σχέσει πρὸς τὰ μεγάλα ἐθνικά μας προβλήματα καὶ δεύτερον ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐσωτερικόν μας πρόβλημα. Ἐθνικὸν ζήτημα, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι μόνον αἱ ἐθνικαί μας διεκδικήσεις, ἐθνικὰ ζητήματα δὲν εἶναι μόνον τὰ ἐθνικά μας δίκαια, τὰ ἐδαφικὰ καὶ τὰ οἰκονομικά, ἐθνικὸν θέμα ἢ μᾶλλον πρόβλημα πρὸς λύσιν εἶναι δυστυχῶς, πρᾶγμα ποὺ κανεὶς δὲν ἐφαντάζετο κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν μεγάλων ἀγώνων καὶ τῆς μεγάλης τοῦ λαοῦ μας ἀγωνίας, πρόβλημα, εἶναι δυστυχῶς, τιθέμενον διεθνῶς αὐτὴ αὕτη ἡ ὑπόστασις τῆς Ἑλλάδος, αὐτὴ αὕτη ἡ γῆ καὶ ἡ ὕπαρξις τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι, ἡ διαχείρισις τοῦ Ἐθνικοῦ θέματος δὲν πρόκειται νὰ κριθῇ εἰς ὅλας τὰς φάσεις της ἀπόψε. Θὰ ἀναμείνωμεν τὴν συνέχειαν καὶ τὴν ἐξέλιξιν τῶν γεγονότων, θὰ ἀναμείνωμεν τὸν τερματισμὸν τῶν συζητήσεων, αἱ ὁποῖαι ἤρχισαν εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, καὶ μετὰ ταῦτα θὰ προβῶμεν εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέτασιν τοῦ προβλήματος ἂν πράγματι ἐγένετο πᾶν ὅ,τι ἔπρεπε, ἂν πράγματι ἡ διαχείρισις ἦτο οἵα ἔπρεπε νὰ εἶναι. Ὑπάρχουν ἐν τούτοις, κύριοι βουλευταί, ὡρισμένα κτυπητὰ λάθη, ὑπάρχουν ὡρισμένα λάθη τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὰ καὶ τῶν ὁποίων ἡ ὑπόμνησις κατὰ τὴν ἀποψινὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν καλούμεθα ὅπως κρίνωμεν ἂν πρέπει ἢ ὄχι νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι χρήσιμος. Κύριοι βουλευταί, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλειψε κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε σχεδὸν τραγικός, εἶναι ἡ πραγματικὴ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διαφώτισις. Βαρειὰ εἶναι ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Εὐθύνη ὑπῆρχε καὶ εἰς βάρος τῶν Κυβερνήσεων αἱ ὁποῖαι προηγήθησαν, ἀλλὰ κυρίως ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, προελθοῦσα ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς καὶ κληθεῖσα ὅπως κυβερνήσῃ τὸν τόπον εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ Συνεδρίου τῆς Εἰρήνης, ὤφειλε παραμερίζουσα πᾶσαν ἄλλην σκέψιν, νὰ ἀφιερωθῇ ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὴν δημιουργίαν τῶν καλλιτέρων δυνατῶν ψυχολογικῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ προϋποθέσεων διὰ τὴν λύσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ ζητήματος. Καὶ δυστυχῶς ἡ προπαγάνδα καὶ ἡ διαφώτισις ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ γίνῃ δὲν ἔγινε. Δεύτερον οὐσιῶδες καὶ βαρύτατον λάθος ἢ μᾶλλον δὲν πρόκειται περὶ λάθους ἀλλὰ περὶ δραματικῆς πραγματικότητος, εἶναι τὸ ἀκόλουθον. Δὲν ὑπῆρξε, κύριοι, συνοχὴ καὶ ἑνότης μεταξὺ τῶν Κυβερνητικῶν ἀκριβῶς ἡγετῶν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐκπληκτικὸν καὶ εἶναι βαρύτατα δραματικόν. Ὁ μὲν κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπροσωπείας ὑπῆρξε, καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἠλέγχθη ὑφ’ ἡμῶν κατὰ τὴν κρίσιμον ἐκείνην συνεδρίαν, ἡ ὁποία προηγήθη τῆς ἀναχωρήσεώς του εἰς Παρισίους, ὑπῆρξεν ἀδικαιολογήτως καὶ μέχρι παθολογικότητος αἰσιόδοξος, ἐνῷ, ἀντιθέτως ὁ κύριος κυβερνητικὸς ἐκπρόσωπος εἰς Παρισίους, ὁ Ὑφυπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπῆρξεν, ὅπως διεπιστώσαμεν μεταβάντες εἰς Παρισίους, μέχρι παθολογικότητος καὶ μέχρις ἡττοπαθείας ἀπαισιόδοξος. Καὶ ἐκεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατεχόμενος ὑπὸ τῆς πλήρως ἀδικαιολογήτου αἰσιοδοξίας του δὲν ἐπέδειξε ὅπως ὤφειλε νὰ ἐπιδείξῃ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὴν εἰλικρίνειαν τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἀπέναντί του. Ἐξ ἄλλου, ὁ ἐν Παρισίοις ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπροσωπείας κατὰ τὴν ἀπουσίαν τὴν μακροχρόνιον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐκ Παρισίων, ὁ Ὑφυπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπέδειξεν πλήρη ἠθικὴν ἀτολμίαν ἀπέναντι τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης. Καμμία λοιπὸν εἰλικρίνεια ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὸν ὁποῖον τί ἄλλο ὀφείλομεν, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ εἰλικρίνειαν; Καμμία ἠθικὴ τόλμη ἀπέναντι τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης, εἰς τὴν ὁποίαν τί ἄλλο ἔχομεν νὰ προσφέρωμεν ἀπὸ τόλμην, τόλμην εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν ὅταν μαχώμεθα καὶ τόλμην ὅταν κρινώμεθα! (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, εἰσέρχομαι εἰς τὸ τρίτον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν συνδέεται μὲ τὴν ἰδιαιτέραν διαχείρισιν, ὥστε νὰ μὴ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὸ κρίνω καὶ νὰ ἀποκαλύψω, ἀλλὰ συνδέεται μὲ ἕνα φανερὸν γεγονός. Κύριοι, τὸ συνέδριον τῆς Εἰρήνης δὲν ὑπῆρξε κατ’ οὐσίαν συνέδριον εἰρήνης. Εἰς τὸ συνέδριον τῆς εἰρήνης δὲν ἐκλήθησαν τὰ ἔθνη διὰ νὰ ἀποφασίσουν ὁριστικῶς καὶ διὰ νὰ ψηφίσουν συνθήκας εἰρήνης. Τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης καὶ αὐτὸ ὤφειλε νὰ τὸ γνωρίζῃ ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις, ἦτο κἄτι τι διάφορον τοῦ συνεδρίου τῆς εἰρήνης, ἀλλὰ κἄτι τι οὐσιῶδες, κἄτι τι τὸ ὁποῖον ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ οὐσιῶδες δι’ ἡμᾶς, ἦτο ἕνας στίβος παγκόσμιος τῶν Ἐθνῶν. Αἴ! Κύριοι, ἀπὸ τὸν στίβον αὐτόν, εἰς τὸν ὁποῖον ἐκαλούμεθα νὰ παρουσιασθῶμεν, δὲν ὑπήρξαμεν κατὰ τρόπον ζωντανὸν παρόντες. Ὑπῆρξαν δὲ καὶ ὡρισμέναι περίοδοι κατὰ τὰς ὁποίας κατ’ οὐσίαν διαλελυμένης οὔσης τῆς ἀντιπροσωπείας μας, ὑπήρξαμεν καὶ τύποις σχεδὸν ἀπόντες. Κύριοι βουλευταί, ἐκτὸς ὡρισμένων προητοιμασμένων φράσεων, καμμία ἀπροετοίμαστος φράσις ἀπὸ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι συγκλονίζουν καὶ αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν τὰς μεγάλας ἐντυπώσεις, δὲν ἐλέχθη ἐκ μέρους μας. Καὶ ὑπῆρξε μία στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκαλούμεθα —ἀπουσίαζεν τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκ Παρισίων — νὰ εἴπωμεν τοὐλάχιστον μίαν φράσιν ἀνταποκρινομένην εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος. Αἰφνιδιάσθημεν, κύριοι βουλευταί, μίαν ἡμέραν εἰς τὴν διάσκεψιν τῆς εἰρήνης καὶ ἀντιπρόσωπος χώρας Βαλκανικῆς, χώρας τὴν ὁποίαν ἐξακολουθοῦμεν βαθύτατα νὰ συμπαθῶμεν καὶ νὰ σεβώμεθα, ἀντιπρόσωπος χώρας Βαλκανικῆς ἐνόμισεν ὅτι ἐδικαιοῦτο, χωρὶς τοῦτο νὰ ἔχῃ ἀναγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς ἡμέρας ἐκείνης, νὰ ζητήσῃ ὅπως ἀποσυρθῇ τὸ αἴτημα τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῆς Βορείου Ἠπείρου. Γνωρίζετε, κύριοι, τί συνέβη. Ἐσπεύσαμεν νὰ ἀποσύρωμεν τὴν αἴτησιν τὴν ὁποίαν εἴχομεν διατυπώσει. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἦτο παροῦσα κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, δὲν ξέρω, ἴσως νὰ κατέληγεν ἐπίσης ἀργότερα εἰς τὴν λῆψιν τῆς ὀδυνηρᾶς αὐτῆς ἀποφάσεως ὅπως ἀποσύρῃ τὴν αἴτησιν, ἀλλὰ θὰ ἔκανε, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην τὸ καθῆκον της καὶ δὲν θὰ προέβαινεν εἰς αὐτὴν τὴν κίνησιν τῆς χειρός, τὴν ὁποίαν κίνησιν τῆς χειρὸς ὑπὸ τὴν πίεσιν καὶ τὸν ἐκβιασμὸν τῶν περιστάσεων οὐδέποτε ἐδικαιοῦτο ἡ Ἑλλὰς νὰ κάμῃ. Κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἐὰν ὄχι τίποτε ἄλλο, ἔπρεπε ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐρωτήσῃ τὴν διάσκεψιν, νὰ ἐρωτήσῃ τὴν ἐπιτροπὴν τῆς διασκέψεως, μήπως γίνεται αἰφνιδιασμὸς ἐναντίον ἐχθροῦ. Διότι μόνον ἐναντίον ἐχθροῦ ἐπιτρέπεται ὁ αἰφνιδιασμός. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ θέμα, ὅπως σᾶς εἶπα, δὲν εἶχεν ἀναγραφῆ. Ἐγένετο αἰφνιδιαστικὴ καὶ καθ’ ὑπέρβασιν τῶν δικονομιῶν καὶ τῶν κεκανονισμένων ἐνέργεια τῆς Γιουγκοσλαυΐας καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἐδικαιοῦτο κἂν νὰ διαμαρτυρηθῇ καὶ προέβῃ εἰς τὴν λῆψιν τῆς ἠθικῶς ὀδυνηρᾶς ἐκείνης ἀποφάσεως ὅπως ἀποσύρῃ σιωπηρῶς τὴν αἴτησίν της.

§121Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Μήπως εἶχεν ὑποδείξεις;

§122Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Σταμούλη, εἶναι δύσκολον νὰ σᾶς δώσω λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἂν ἀκόμη ὑποτεθῇ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως ἀποσύρῃ τὴν αἴτησίν της, δὲν ἐδικαιοῦτο ἡ Ἑλλὰς νὰ ὑποστῇ χωρὶς διαμαρτυρίαν τὸν αἰφνιδιασμόν, δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ δεχθῇ νὰ ὑποστῇ μεταχείρισιν ἐχθρικοῦ Κράτους. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, καὶ καλλιτέρα καὶ πλήρης ἐὰν ἦτο ἡ διαχείρισις τοῦ ἐθνικοῦ θέματος, κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας, καὶ πάλιν αὐτὸ τοῦτο τὸ γεγονὸς καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ ξενίσῃ τὴν πλευρὰν τῆς πλειοψηφίας ἡ παρατήρησίς μου, αὐτὸ τοῦτο τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Ἑλλὰς προέβαλε διεθνῶς κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας μὲ μονομερῆ ἀπὸ ἀπόψεως, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ ἀπογευματινὴ ἐφημερὶς τὴν ἐπανάληψιν τῆς λέξεως, ἀπὸ ἀπόψεως χρώματος Κυβέρνησιν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ ὅλας τὰς ἀναγκαίας προϋποθέσεις διὰ τὴν κατανόησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ προβλήματος. Δὲν ἰσχυρίζομαι βέβαια, κύριοι βουλευταί, διότι αὐτὸ θὰ ἀντέκειτο ἀπολύτως πρὸς στοιχειώδη τιμιότητα Ἕλληνος καὶ πατριώτου πολιτικοῦ, δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι ἐὰν ἄλλη ἦτο ἡ Κυβέρνησις καὶ ἂν διαφορετικὴ ἦτο ἡ σύνθεσίς της ἀπὸ ἀπόψεως χρωμάτων καὶ πολιτικῶν κατευθύνσεων, ὅτι θὰ ἐπετυγχάνομεν εἰς τὴν Διάσκεψιν, ἡ ὁποία ἐτερματίσθη, τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συνειδήσεώς μου, ἡ ὁποία κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὁμιλεῖ χωρὶς νὰ ἐπηρεάζεται ὑπὸ οἱωνδήποτε κομματικῶν ἢ ἄλλων συμφερόντων, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἰσχυρισθῶ τοῦτο. Καὶ πάλιν, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο ἡ Κυβέρνησις καὶ πάλιν κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν καὶ μέσα εἰς τὰ ὅρια τὰ χρονικὰ τοῦ διαρρεύσαντος μᾶλλον ἀδόξως συνεδρίου τῆς Εἰρήνης, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθοῦν οἱ ἐθνικοί μας πόθοι καὶ τὰ ἐθνικά μας δίκαια. Ἀλλὰ θὰ εἴχομεν, κύριοι βουλευταί, δημιουργήσει μερικὰς προϋποθέσεις ψυχολογικάς, προϋποθέσεις διὰ τὴν ἐθνικὴν ἐν καιρῷ λύσιν τῶν ἐθνικῶν μας προβλημάτων καὶ θὰ εἴχομεν δημιουργήσει, λέγω, ψυχολογικὰς προϋποθέσεις διὰ τὴν ἄμεσον κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν ὥραν, τὴν ὁποίαν διερχόμεθα, κατατόπισιν τοῦ ὅλου καὶ ἐσωτερικοῦ ἀκόμη ἐθνικοῦ μας προβλήματος. Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ χρησιμοποιήσω ἕνα παράδειγμα: Δύο ἀκριβῶς ἡμέρας πρὸ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ συνεδρίου τῆς εἰρήνης, δηλαδὴ ἡμέρας τινὰς μετὰ τὴν ἄφιξίν μας εἰς Παρισίους, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον ὅπως ἐπικοινωνήσω μὲ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Παγκοσμίου Τύπου. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου καὶ τὰ συγχαρητήριά μου εἰς τὸ Γραφεῖον τύπου τῆς Πρεσβείας τῶν Παρισίων, τὸ ὁποῖον ὠργάνωσε κατὰ τρόπον ἐπιτυχῆ τὴν συγκέντρωσιν ἐκείνην. Εὐτυχῶς, ἂν καὶ ἔληγε τὸ συνέδριον καὶ ἄλλοι μὲν δημοσιογράφοι εἶχον ἀναχωρήσει καὶ ἄλλοι ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ παρακολουθοῦν τὰς τελευταίας του ὥρας, συνεκεντρώθη ἀριθμὸς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ τύπου, ὑπέρτερος τῶν 100, καὶ ἐπὶ δύο ὁλοκλήρους ὥρας μετὰ δεκάλεπτον εἰσήγησιν, ἀπήντησα εἰς τεθέντα πρὸς ἐμὲ ἐρωτήματα ἐπὶ τῶν διαφόρων ἐθνικῶν καὶ ἐσωτερικῶν προβλημάτων. Τί διεπίστωσα κατὰ τὴν συνάντησίν μου ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐσημειώθη δύο ἡμέρας πρὸ τῆς λήξεως τοῦ Συνεδρίου; Ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοὶ τοῦ Ἀγγλοσαξωνικοῦ, τοῦ Γαλλικοῦ καὶ τοῦ Παγκοσμίου τύπου, δὲν ἦσαν ἀκόμη κατατοπισμένοι οὔτε μὲ τὰ στοιχειωδέστερα τῶν μεγάλων ἐσωτερικῶν μας προβλημάτων. Ἤμην ἠναγκασμένος, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀναπτύξω καὶ νὰ ὀνομάσω τὸ πρόβλημα τῆς ἀντιστάσεως τὸ ὁποῖον ἐγνώριζαν ὑπὸ μορφὴν ἡ ὁποία δὲν παρουσιάζει ὡς πρὸς τὴν σημερινὴν ἐν Ἑλλάδι κατάστασιν καὶ ὡς πρὸς τὴν ὑπόστασιν ὁλοκλήρου τοῦ ἐθνικοῦ κόσμου, ἀνεξαρτήτως μερίδων, δὲν παρουσιάζει πολὺ ἀγαθὴν εἰκόνα καὶ ἀνέλυσα τὸ φαινόμενον τῆς ἀπελευθερώσεως, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ δυστυχῶς δὲν ἦτο τόσον γνωστόν, περιέγραψα καὶ ὡς ὤφειλον νὰ περιγράψω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἰς στιγμὰς μεγάλης καὶ βαρείας προσωπικῆς ἐμπειρίας μου ἔζησα καὶ εἶδα. Κύριοι βουλευταί, ἐκεῖ εἰς τὸν κύκλον αὐτὸν τῶν 100 τόσον ξένων δημοσιογράφων, διεπίστωσα ὅτι ὑπῆρχε μία βαρεῖα καὶ βαθεῖα δυσπιστία ἀπέναντι τῆς κρατούσης ἐν Ἑλλάδι πλειοψηφίας καὶ ἠναγκάσθην ἐγὼ ὁ ἀντιπολιτευόμενος, ὁ ὑφιστάμενος συχνότατα τὴν ἐπίθεσιν, ὁ ὑφιστάμενος καὶ πέραν τῶν ἐπιθέσεων τῶν θεμιτῶν, ἄλλα πολλά, ἠναγκάσθην ἐγὼ νὰ ὑπεραμυνθῶ τῶν κομμάτων σας, καὶ τῶν ἡγετῶν τῶν κομμάτων σας. Κύριοι βουλευταί, δὲν ζητῶ τὰς ἐπιδοκιμασίας σας, ἤμουν ὑποχρεωμένος νὰ τὸ πράξω χάριν αὐτῆς ταύτης τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ τονίζω τοῦτο διὰ νὰ σᾶς εἴπω πόσον σκοτεινὴ εἶναι ἡ θέα τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὴν παγκόσμιον κοινὴν γνώμην. Κύριοι βουλευταί, μὴ λησμονεῖτε, δὲν πρέπει ποτὲ νὰ λησμονῆτε ὅτι ἡ παγκόσμιος κοινὴ γνώμη, ἰδίᾳ ἡ Ἀγγλοσαξωνική, κατατάσσει καὶ μελετᾷ τὰ Ἑλληνικὰ πράγματα βάσει ὡρισμένων γενικῶν σχημάτων, τὰ ὁποῖα γνωρίζει καὶ δὲν εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἀπαλλαγοῦν τῶν σχημάτων των διὰ νὰ κατανοήσουν τὰ προβλήματά μας, ἀλλὰ εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ κατανοήσωμεν καὶ νὰ σεβασθῶμεν τὰ σχήματά των καὶ νὰ προσφέραμεν τοιουτοτρόπως ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ἀσφαλῶς πολλὰ ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶπα κατὰ τὴν συγκέντρωσιν τοῦ τύπου, θὰ ἐλέχθησαν καὶ ὑπὸ ἐκπροσώπων τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐλέχθησαν καὶ ὑπὸ ἐκπροσώπων τῆς πλειοψηφησάσης μερίδος, ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μοι μὲ ὅλην τὴν δυνατὴν εἰλικρίνειαν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι χείλη τὰ ὁποῖα χαρακτηρίζονται ὡς ἀποκλειστικῶς δεξιά, προκαλοῦν δυσπιστίαν, μίαν κάποιαν δυσπιστίαν ἡ ὁποία εἰς τὸ τέλος ἀποβαίνει εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι βουλευταί, καὶ ὅσοι ἐξ ὑμῶν δὲν πιστεύουν ὅτι εἶμαι φύσει εἰλικρινής, πρέπει νὰ κατανοήσετε ὅτι εἶμαι θέσει εἰλικρινής. Ἡγοῦμαι μιᾶς μικρᾶς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος καὶ τοὐλάχιστον ἐν τῷ πλαισίῳ τῶν δυνατοτήτων τῆς παρούσης Βουλῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεκδικήσω τὴν διεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεκδικήσω τὴν ἱκανοποίησιν ἰσχυρῶν καὶ μεγάλων κομματικῶν καὶ προσωπικῶν συμφερόντων. Ὑπουργὸς θὰ ἤμην καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει ταύτῃ, ὑπουργὸς θὰ εἶμαι, ἁπλῶς ὑπουργός, εἰς Κυβέρνησιν ἐθνικῆς ἑνώσεως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἀναγκάζει νὰ ὁμιλήσω, εἶναι ἡ εἰλικρίνεια ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους, εἶναι ἡ ψυχικὴ ἀνάγκη νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ἡ ψυχολογία εἰς τὰς Χώρας τῶν Μεγάλων μας φίλων εἶναι ἰδιότυπος, εἶναι ψυχολογία ἡ ὁποία κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας ἔχει γίνει ἐντελῶς ἀντικομμουνιστική, ἀλλὰ ἡ ὁποία ταὐτοχρόνως διέπεται ἀπὸ μίαν, πέστε την περίεργον, πέστε την ἀδικαιολόγητον ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἀβάσιμον δυσπιστίαν πρὸς τὴν λέξιν καὶ πρὸς τὴν ἔννοιαν δεξιάν. Αἱ κοινωνίαι τῶν μεγάλων φίλων χωρῶν μας, ζητοῦν σύνθεσιν, προχωροῦν πρὸς συνθέτους μορφὰς τῆς κοινωνικῆς καὶ πολιτικῆς των ζωῆς καὶ νομίζουν ὅτι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία κρατεῖ ἐν Ἑλλάδι, εἶναι κατάστασις ἁπλῆς μόνον ἀρνήσεως, ἀρνήσεως ἑνὸς κακοῦ, διότι θεωροῦν κακὸν τὸ φασιστικὸν φαινόμενον τοῦ κομμουνισμοῦ, ἀλλὰ ἀρνήσεως ἡ ὁποία ὡς τοιαύτη δὲν τοὺς ἀρκεῖ καὶ δὲν τοὺς ἱκανοποιεῖ. Δὲν τοὺς ἀρκεῖ, δὲν τοὺς ἱκανοποιεῖ, οὔτε διὰ νὰ μᾶς ἐνισχύσουν οἰκονομικῶς, οὔτε διὰ νὰ μᾶς ἐνισχύσουν τοιουτοτρόπως, ὥστε νὰ κατορθώσωμεν νὰ ὑπερνικήσωμεν τὴν βαρεῖαν μοῖραν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα. Προβάλλοντες ὡς ἁπλῆν καὶ ὁμοιομόρφως συγκεκροτημένην δεξιάν, προβάλλομεν ὡς καθεστὼς ἀρνήσεως τὸ ὁποῖον δὲν ἐμπνέει. Αὐτό, κύριοι βουλευταί, δυσχεραίνει πολὺ τὴν θέσιν μας, αὐτὸ δυσχεραίνει τὰς προσπαθείας τῶν μεγάλων μας φίλων τῶν ἡγετῶν τῆς Μεγάλης Βρεττανίας καὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, διότι ἐνῷ οἱ μεγάλοι αὐτοὶ φίλοι μας ἤθελον καὶ θέλουν νὰ μᾶς βοηθήσουν, εὕρισκον καὶ εὑρίσκουν ὅπως τὸ βλέπετε καθημερινῶς, εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἀντίστασιν εἰς τὴν κοινὴν των γνώμην, ἀντίστασιν εἰς τὰ κόμματά των, εὑρίσκουν ἀντίστασιν εἰς τὰς ἐργατικὰς ὀργανώσεις τῶν φιλελευθέρων χωρῶν. Τοιουτοτρόπως ὅπως εἶπα πρὸ ὀλίγου, ἐδυσχεράνθη καὶ δυσχεραίνεται αὐτὴ αὕτη ἡ οἰκονομικὴ πρὸς τὴν Ἑλλάδα βοήθεια, ποία δὲ ἡ κατάστασις τοῦ τόπου μας ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι καταχρώμενος τῆς ὑπομονῆς σας, δικαιοῦμαι ἀπόψε νὰ ἀναλύσω. Γνωρίζετε τὴν πραγματικότητα. Ὁλόκληρος κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὁ δημοσιοϋπαλληλικὸς κόσμος καὶ ὁ τραπεζιτικὸς κόσμος, πιστεύων εἰς τὴν Ἑλλάδα, διαμαρτύρεται διὰ τὴν μοίραν του τὴν τραγικήν. Ἐξ ἄλλου ὁλόκληρος ὁ ἀγροτικὸς κόσμος, ἐκεῖνος τοὐλάχιστον, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ξεφύγει ἀπὸ τὴν ἄμεσον τοῦ Κράτους ἐποπτείαν καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἐκτεθῆ εἰς τὴν δολίαν καὶ δραματικὴν κυριαρχίαν τῶν ἀνταρτῶν, ὁλόκληρος ὁ ἀγροτικὸς κόσμος στενάζει, διότι αἱ τιμαὶ τῶν προϊόντων του εὑρίσκονται εἰς ἐπίπεδον, τὸ ὁποῖον εἶναι δραματικὸν διὰ τὴν ζωήν του καὶ ἡ συνεταιριστική του ὀργάνωσις τὴν ὁποίαν ἐπερίμενε ὅτι θὰ τὴν ἔβλεπεν ἀναπτυσσομένην, προωθουμένην καὶ ἐνισχυομένην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εὑρίσκεται σήμερον ἐγκαταλελειμένη. Τέλος ὅλοι οἱ εἰς τὰς πόλεις ζῶντες, εὑρίσκονται, ἐξαιρέσει ὡρισμένων μικρῶν ὁμάδων, ὁμάδων εὑρισκομένων καὶ εἰς τὰ δύο ἄκρα καὶ εἰς τὰ ἄκρα τῶν κεφαλαιοκρατῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἄκρα τῶν ἐργατῶν, μόνον ἐλάχιστοι ὁμάδες εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἱκανοποιοῦνται καὶ μάλιστα ἱκανοποιοῦνται εἰς βάρος τοῦ Ἔθνους. Ἡ κατάστασις αὐτὴ τὴν ὁποίαν δὲν νομίζω ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα ἀπόψε νὰ ἀναλύσω, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ χωρὶς βαρείας εἰς βάρος τοῦ Ἔθνους συνεπείας. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ παρὰ μόνον ἐν συνδυασμῷ βεβαίως καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν λύσιν τοῦ δραματικοῦ προβλήματος τῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας ἐν Ἑλλάδι. Αὐτὰ τὰ δύο, κύριοι, μεγάλα προβλήματα ἀπαιτοῦν ἀκριβῶς κυβέρνησιν εὐρυτέραν τῆς παρούσης. Ἡ λύσις ἀκριβῶς τῶν δύο αὐτῶν προβλημάτων ἀπαιτεῖ τὴν συνένωσιν ὅλων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων διὰ τὴν ἀντιμετώπισίν των. Κύριοι, καὶ εἰς τὸ θέμα τῆς τάξεως, ὅπως καὶ εἰς τὸ ἐθνικόν, ἐσημειώθησαν μεγάλα λάθη εἰς τὴν διαχείρισιν. Πρωτίστως ἐσημειώθη ἐξ ἀρχῆς — καὶ τὸ ἀντελήφθητε καὶ τὸ ὑπέστητε ψυχικῶς ὅλοι καὶ σεῖς οἱ βουλευταὶ τῆς συμπολιτεύσεως — ἐσημειώθη μία ἀπίστευτος, πρωτοφανὴς καὶ ἀδικαιολόγητος αἰσιοδοξία. Καὶ προχθὲς ἀκόμη, κύριοι βουλευταί, ὅταν μᾶς ἐκάλεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ νὰ μᾶς ἀναγνώσῃ τὰς ἀνακοινώσεις του, τὰς ἀνακοινώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπετέλουν τὴν εἰσήγησιν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως, φθάνων εἰς τὸ θέμα τῆς τάξεως, ἐτόνισε, κύριοι, ὅτι εἶναι βέβαιος ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου ἡ τάξις καὶ ἡ ἀσφάλεια θὰ ἔχουν ἀποκατασταθῆ. Τότε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διατὶ μᾶς καλεῖτε; Ἐὰν ἡ κατάστασις εἶναι τόσον καλή, ὥστε ἔχετε τὴν βεβαιότητα ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου, μὲ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε εἴχετε λάβῃ καὶ μὲ τὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν ἐθέσατε διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ζητήματος, ὅτι θὰ φθάσητε εἰς αἴσιον πέρας, τότε διατὶ ζητεῖτε τὴν συμμετοχήν μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Κύριοι βουλευταί, ἤδη κατὰ Μάϊον καὶ δὴ τὰς ἀρχὰς Μαΐου, ἐπιστρέφων ἀπὸ τὴν τρίτην, ἐντὸς ἑξαμήνου, περιοδείαν μου ἀπὸ τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν, περιοδείαν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβην κατὰ Μάϊον μὴ συνοδευόμενος οὔτε ὑπὸ ἑνὸς ὀργάνου ἀσφαλείας, διεπίστωσα καὶ διεκήρυξα ἅμα τῇ ἀφίξει μου εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅτι ἤρχισαν, χωρὶς τότε νὰ φαίνωνται, ἀναπτυσσόμενοι οἱ πρῶτοι πυρῆνες ἑνὸς νέου ἀνταρτικοῦ κομμουνιστικοῦ ἀγῶνος. Πρὸ τῆς ἐνάρξεως ἀκριβῶς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἔγινεν ἡ δήλωσίς μου ἐκείνη καὶ ἐσχολιάσθη, ἐντόνως καὶ ἐπιδοκιμαστικῶς ὑπὸ τῆς ἐφημερίδος «Ἐμπρός». Καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἔφερε τὰ ἔκτακτα μέτρα τάξεως, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ τονίσω ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστων μηνῶν θὰ εἶναι ἀργὰ καὶ ἔλεγον, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦτο ἀργὰ καὶ εἶναι πράγματι ἀργά, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀντιμετωπίσεως προβλημάτων τάξεως. Διότι δὲν ὑπάρχει πλέον πρόβλημα τάξεως, ἀλλ’ ὑπάρχει ἐπανάστασις, ὑπάρχει κίνδυνος ἀποκοπῆς τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ Βορρᾶ. Ὑπάρχει μάλιστα κίνδυνος ταὐτοχρόνου τεμαχισμοῦ τῆς Θράκης ἀφ’ ἑνὸς καὶ διακοπῆς τῆς ἐπικοινωνίας της ἀπὸ τὴν Κεντρικὴν Μακεδονίαν καὶ τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας καὶ ἀποκοπῆς τῆς ἐπικοινωνίας της καὶ μὲ τὴν Θεσσαλίαν ἐφ’ ἑτέρου.

§123Α. ΠΑΠΑΔΗΜΟΣ (Ὑπ. Παιδείας). Ὑπάρχει ἡ ἐθνικὴ ἀντίληψις, ὑπάρχουν καὶ ἄνδρες νὰ ὑπερασπίσουν τὴν ἀκεραιότητα τῆς Χώρας.

§124Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτήσατε τοὺς βουλευτάς σας, τοὺς κατελθόντας; Συνεζήτησα μετ’ αὐτῶν πρὸ μιᾶς ὥρας. Θὰ ἤθελον ἐπὶ πλέον νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δοκιμάσητε νὰ περιοδεύσητε τὸ ὄρος Παγγαῖον. Θὰ ἤθελον νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπισκεφθῆτε τὴν ἀγαπητήν μου νῆσον Θάσον, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν δύνανται πλέον ἐλευθέρως νὰ μεταβοῦν αὐτοὶ οὗτοι οἱ βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας.

§125Δ. ΖΗΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς βουλευτὴς Κοζάνης, ἔχω ἐπίσημον διαβεβαίωσιν κυβερνητικοῦ συναδέλφου, ὅτι τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ Νομοῦ Κοζάνης ἐλέγχεται ἀπὸ τὸ Ἐαμικὸν Κράτος, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ τὰς ἀδείας ἀναχωρήσεως καὶ ἐπιστροφῆς τῶν κατοίκων καὶ ἀνασυνέστησε τὴν ΕΠΟΝ. Ἐγὼ εἶμαι βουλευτὴς τοῦ Νομοῦ Κοζάνης ψιλῷ ὀνόματι.

§126Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀκούσατε, ἀκούσατε! (Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Οἰκονόμου, ἐγείρεται διὰ νὰ ὁμιλήσῃ).

§127Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζω τί θέλει νὰ εἴπῃ ὁ κ. Οἰκονόμου. Προσφάτως ἦλθεν ἐξ Ἐδέσσης, ὅπου ἡ κατάστασις εἶναι δραματική.

§128Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Εἶναι φρικτή, φρικτοτάτη. Ὁλόκληρα τὰ χωριὰ τοῦ Νομοῦ Πέλλης ἐξεκίνησαν καὶ κατέφυγαν εἰς τὴν Ἔδεσσαν καὶ εἰς τὴν Ἀρδέαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι περιχαρακωμένοι ὁ Στρατὸς καὶ ἡ Χωροφυλακή. Σφάζονται οἱ Ἕλληνες καὶ τὰ χωριά τους δὲν ἔχουν οὐδεμίαν προστασίαν. (Στρεφόμενος πρὸς τὰ κυβερνητικὰ ἑδώλια). Νὰ πᾶτε εἰς τὴν Νάουσαν καὶ εἰς τὴν Ἔδεσσαν.

§129Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ βασικὸν ἐλάττωμα τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως τὸ εἴδατε διαγραφόμενον εἰς τὴν φυσιογνωμίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος χαριτολογῶν, σχεδὸν γελῶν, εἶπεν ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές. Τοιαῦται διαβεβαιώσεις ἐδόθησαν ἐπὶ μῆνας καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τὸ δικαίωμα δι’ ἡμῶν νὰ ἀπαιτήσῃ ὅπως σταματήσῃ αὐτὴ ἡ μακαριότης, αὐτὴ ἡ αἰσιοδοξία, αὐτὴ ἡ ἀπόλυτος αἰσιοδοξία. (Χειροκροτήματα) Κύριοι βουλευταί, τὰ βασικὰ λάθη τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος τῆς τάξεως εἶναι λοιπόν, πρῶτον ἡ ἀδικαιολόγητος αἰσιοδοξία, ἡ ὁποία τὴν κατέχει ἢ ἡ τελείως ἀθέμιτος ἀνειλικρίνεια, ἡ ὁποία τὴν κατέχει ἀπέναντι τοῦ λαοῦ καὶ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς. Δεύτερον οὐσιῶδες λάθος, κύριοι, συνδεόμενον μὲ αὐτὴν τὴν ἀδικαιολόγητον αἰσιοδοξίαν, ὑπῆρξεν ὅτι ἡ ἀπόφασις διὰ τὴν ἀνάληψιν ὑπὸ τοῦ στρατοῦ τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα κατὰ τοὺ τελευταίους μῆνας ὁ στρατὸς ἀνέλαβεν, ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ἐλήφθη, ὅταν ὁ στρατὸς ἐκαλεῖτο νὰ προβῇ εἰς ἐπιχειρήσεις καὶ ὄχι ἐγκαίρως ὅταν ὁ στρατὸς θὰ ἐκαλεῖτο νὰ προστατεύσῃ τὰς περιοχὰς καὶ τοὺς πληθυσμούς. Καὶ ἀφοῦ ἐπὶ δίμηνον ὁλόκληρον ἡ Κυβέρνησις δὲν προέβη εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ στρατοῦ καὶ τοιουτοτρόπως ἐξέθεσε τὸν μὲν πληθυσμὸν εἰς τὸν κίνδυνον τοῦ ἐκβιασμοῦ καὶ τῆς ἐν μέρει ὁριστικῆς ὑποδουλώσεώς του ὑπὸ τῶν ἀνταρτῶν, ἐξ ἄλλου ἐξέθεσε, τοιουτοτρόπως ἡ Κυβέρνησις τὸν στρατόν, κληθέντα νὰ μετάσχῃ τῆς προσπαθείας ἀργά, τὸν ἐξέθεσεν εἰς ψυχικὰς δυσχερείας μεγάλας, τῶν ὁποίων ψυχικῶν δυσχερειῶν ἐπωφελήθη ὁ Κομμουνισμός, προκαλέσας, μὲ βάσιν τοὺς πυρῆνας τοὺς ὁποίους εἶχεν εἰς τὸν στρατόν, προκαλέσας βαρείας ἐν τῷ στρατῷ ἀναστατώσεις. Κύριοι βουλευταί, οἱ στρατιῶται μας καὶ οἱ ἀξιωματικοί μας ἂν μετέβαινον εἰς τοὺς τόπους εἰς τοὺς ὁποίους ἤρχισε νὰ διαφαίνεται ὁ κίνδυνος τῶν ἀνταρτῶν, ἂν μετέβαινον εἰς τοὺς τόπους αὐτοὺς ἐγκαίρως, ὅταν ἐκαλοῦντο νὰ προστατεύσουν ἁπλῶς τοὺς πληθυσμούς, καὶ οἱ στρατιῶται θὰ ἦσαν ἱκανοποιημένοι, ἐπιτελοῦντες τὸ μέγα καὶ ὡραῖον αὐτὸ ἔργον καὶ οἱ πληθυσμοὶ δὲν θὰ ἐξετίθεντο εἰς τὸν ἐκβιασμὸν καὶ δὲν θὰ ὑφίσταντο καὶ μέχρι σήμερον ἀκόμη τὸν ἐκβιασμὸν ἐκ μέρους τῶν ἀνταρτῶν, ἀπολεσθέντες πρὸς στιγμὴν βεβαίως οἱ πληθυσμοὶ αὐτοί, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Κράτους.

§130ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ ἐσώζοντο καὶ οἱ Χωροφύλακες.

§131Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολὺ εὔκολον, κύριοι βουλευταί, νὰ γίνεται κριτικὴ τῶν ἡγετῶν τοῦ στρατοῦ καὶ ἐν ὥρᾳ πολέμου καὶ ἐν ὥρᾳ ἐσωτερικῶν μεγάλων διαταραχῶν. Δὲν ὑπάρχει, ὅμως, καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πολιτικὴ ἡγεσία, ἀξία τοῦ ὀνόματός της, ἡ ὁποία νὰ ἐπιρρίπτῃ τὰς εὐθύνας εἰς τὸν στρατόν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε θὰ πράξῃ τοῦτο. Χθές, δυστυχῶς, ἠκούσθησαν ὡρισμέναι φράσεις ἀπὸ τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς, ἐναντίον τῶν ἡγετῶν τοῦ στρατοῦ.

§132Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τοὐναντίον, μάλιστα.

§133Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ 3ον οὐσιῶδες λάθος, τὸ ὁποῖον διέπραξεν ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ζητήματος τῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας, εἶναι ἓν λάθος τὸ ὁποῖον, ἂν ἐδοκιμάζομεν πρὸ μηνῶν, πρὸ 2 μηνῶν ἀκόμη, πρὸ ἑνὸς ἀκόμη μηνός, νὰ ἀποκαλύψωμεν, θὰ προεκαλεῖτο καὶ προεκλήθη ἐπανειλημμένως ὁσάκις ἐδοκιμάσαμεν, θὰ προεκαλεῖτο βαθεῖα ἀγανάκτησις τῆς συμπολιτεύσεως, βαρεῖα καὶ μεγάλη ὀργὴ ἐναντίον μας. Κύριοι βουλευταί, σήμερον πλέον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, μὲ τρόπον θετικόν, ὅτι ὁλόκληρος αὐτὴ ἡ ἱστορία τῶν λεγομένων ὀργανώσεων τῆς δεξιᾶς ἀπετέλεσε τόνωσιν τῶν κομμουνιστῶν εἰς τὴν κομμουνιστικὴν ἀνταρσίαν. (Χειροκροτήματα). Ὑπάρχουν περιπτώσεις καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε εἷς βουλευτὴς ποὺ νὰ μὴ ἔχῃ.....

§134Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Λέγετε ἓν πρᾶγμα ποὺ .... (δὲν ἠκούσθη). Δύνασθε νὰ μοῦ εἴπετε ἂν εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Μακεδονίας ὑπάρχουν τοιαύτης μορφῆς ὀργανώσεις;

§135Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοῦ ἔθεσεν ἓν ἐρώτημα καὶ ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω. Πράγματι εἰς τὴν Μακεδονίαν δὲν ὑπάρχουν ὀργανώσεις τῆς δεξιᾶς.

§136Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Δὲν ὑπῆρχον, πραγματικῶς. Ἠναγκάσθησαν ὅμως τελευταίως, νὰ γίνουν. Δὲν ὑπῆρχον. Ἔγιναν ὅμως, τώρα.

§137ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατὶ ἔγιναν; (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§138Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πράγματι εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα, εἰς τὴν Μακεδονίαν, εἰς τὴν Θράκην, «δὲν ὑπάρχουν» εἶπον. Πιθανόν, νὰ μὴ εἶμαι εἰς θέσιν πλέον νὰ γνωρίζω, διότι ὁ κ. Οἰκονόμου εἶπεν ὅτι ὑπάρχουν τελευταίως.

§139ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΗΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΥ-

ΣΕΩΣ. Εἶναι ψεύδη αὐτά.

§140Π. ΚΑΛΛΙΓΚΑΤΣΗΣ. Εἰς κανὲν χωρίον δὲν ὑπάρχει ἡσυχία καμμία. Ἐπαλάθωσεν ὁ κόσμος.

§141Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ὁμιλήσω βάσει τῶν ἀτομικῶν μου ἐντυπώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀνάγονται εἰς ἓν κάπως παλαιότερον παρελθόν. Βάσει αὐτῶν τῶν ἐντυπώσεων, τὰς ὁποίας συνέλεξα εἰς τὴν συνείδησίν μου, εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην, δὲν ὑπῆρχον συγκεκροτημέναι ὀργανώσεις....

§142ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχουν, δὲν ὑπάρχουν.

§143Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ συζητήσατέ το μεταξύ σας. Ἐγὼ θὰ εἴπω ὅ,τι γνωρίζω.

§144Γ. ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΟΓΛΟΥ. Ἤμην ἀρχηγὸς ἀκομματίστου Ἐθνικῆς Ὀργανώσεως, ὄχι ὅμως ἐνόπλου ὀργανώσεως (θόρυβος).

§145Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς παρακαλέσω, τὴν διαφοράν σας ἐπὶ πραγματικῶν γεγονότων νὰ μὴ προσπαθήσητε κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ τὴν λύσετε διὰ φωνασκιῶν. Διότι ἐγώ, προσωπικῶς, αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω ὅτι τὸ πρᾶγμα ἔχει οὕτω, ὅπως τὸ λέγετε σεῖς, ἢ ὅπως τὸ λέγουν ὡρισμένοι Μακεδόνες βουλευταὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἐγώ, βασίζομαι ἐπὶ τῶν προσωπικῶν, παλαιοτέρων, ἐντυπώσεών μου καὶ οὔτε καλοῦμαι, ὡς Πρόεδρος δικαστηρίου, νὰ κρίνω κατ’ ἀντιπαράστασιν, νὰ συναγάγω ὡρισμένα συμπεράσματα καὶ νὰ ἐκδώσω ἀπόφασιν.

§146Γ. ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΟΓΛΟΥ. Ὑπευθύνως βεβαιοῦμεν ὅτι δὲν ὑπάρχουν ὀργανώσεις ἔνοπλοι. (Θόρυβος).

§147ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπῆρχον ἐθνικαὶ ὀργανώσεις. Καὶ τώρα ὑπάρχουν, ἀλλ’ ἄοπλοι.

§148Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνετόπισε τὸ ἐρώτημά του εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην. Ἐφ’ ὅσον ὁ ἐντοπισμὸς καθιστᾷ ἀδύνατον τὴν συνέχισιν τῆς κανονικῆς λειτουργίας τῆς Βουλῆς, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ προβῶ εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἐρωτήματος ὑπὸ μορφὴν εὐρυτέραν. Καὶ νὰ ἐρωτήσω ἐγώ: Ὑπάρχουν ἢ δὲν ὑπάρχουν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ εἰς ὡρισμένας ἐπαρχίας τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος ὡρισμέναι ὀργανώσεις, αἱ ὁποῖαι διὰ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον διαχειρίζονται ὑπόθεσιν ἡ ὁποία δὲν τοὺς ἀνήκει — διότι ἡ ὑπόθεσις τοῦ Κράτους ἀνήκει μόνον εἰς τὸ Κράτος — διὰ τοῦ ἀλογίστου, λέγω, τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον διαχειρίζονται τὰ ἔστω ἁγνὰ καὶ ἐθνικά των αἰσθήματα, ἀλλά, πάντως, μίαν ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζουν νὰ διαχειρισθοῦν, ὠθοῦν πρὸς τὸν κομμουνισμὸν καὶ πρὸς τὰ βουνὰ περισσοτέρους ἀπὸ ὅσους θὰ ἐβλέπομεν ἐκεῖ ἐπάνω καὶ ἀπὸ ὅσους ἀπειλοῦν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§149ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅπου ὑπάρχουν Ἐθνικιστικαὶ Ὀργανώσεις δὲν ὑπάρχουν κομμουνιστικαὶ τοιαῦται.

§150Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι, ἐὰν ὡρισμένοι φίλοι μου, ὑποστάντες βιαιότητας ἐκ μέρους τῶν Ὀργανώσεων αὐτῶν δὲν κατέφευγον εἰς ἐμὲ καὶ δὲν προέβαινον εἰς τὴν ἠθικὴν προστασίαν των, θὰ εἶχον καὶ αὐτοὶ καταφύγει ἐκεῖ. Διότι αἱ καρδίαι τῶν ἀνθρώπων, κύριοι βουλευταί, εἶναι ὑπόθεσις δύσκολος, εἶναι ὑπόθεσις τὴν ὁποίαν πρέπει βαθύτατα νὰ σεβώμεθα. Ὁ λαὸς ἔχει πολλὰ ὑποστῆ καὶ ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ ἀσκήσουν πρὸς ὄφελος τῆς ἀληθείας καὶ τῆς συνειδήσεώς των ὅλα τὰ ἀναγκαῖα κριτήρια ὅταν ὑφίστανται σωματικὰς ἢ ἄλλας κακοποιήσεις καὶ διώξεις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ, κατ’ ἐμέ, μίαν βεβαιότητα καὶ ἀλήθειαν, εἶναι ὅτι ἡ ὕπαρξις αὐτῶν τῶν Ὀργανώσεων, αἱ ὁποῖαι, εὐτυχῶς, δὲν ὑπάρχουν καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ μόνον εἰς ὡρισμένα τμήματα αὐτῆς, ἡ ὕπαρξις αὐτῶν τῶν Ὀργανώσεων, τὰς ὁποίας σεῖς νομίζετε ὅτι δικαιοῦσθε νὰ διαφημίζετε χωρὶς νὰ δυσφημῆτε τὸν τόπον ἔχουν δυσφημήσει τὴν ὑπόθεσιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν καὶ μειώσει τὴν δυνατότητα τῆς Κοινῆς Γνώμης, ὅπως κατανοήσῃ τὸ πρόβλημά μας (χειροκροτήματα).

§151Γ. ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ. Ὑπάρχουν, κύριοι, Ὀργανώσεις τὸ ἐτόνισα καὶ χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἀλλὰ Ὀργανώσεις αἱ ὁποῖαι ἐξορμοῦν ἀπὸ τὸ σλαυϊκὸν χωρίον Δράγος, εὑρισκόμενον εἰς ἀπόστασιν ἑνὸς χιλιομέτρου ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ σύνορα καὶ ἐντὸς τοῦ Σερβικοῦ ἐδάφους. Ἐξ αὐτοῦ ἔχει φύγει ὁλόκληρος ὁ πληθυσμὸς καὶ ἔχει μετατραπῆ εἰς ὁπλοστάσιον ἀπὸ αὐτὸ δὲ ἐξοπλιζόμεναι ἐξορμοῦν αἱ σλαυϊκαὶ συμμορίαι καὶ οἱ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι δογματισθέντες τόσον ἐγκληματικῶς ἐλησμόνησαν τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσια τῆς πατρίδος καὶ σφαγιάζουν τοὺς Ἕλληνας, δηώνουν τὰ πάντα, ὅπως ἔθυον καὶ ἐδήουν οἱ Βούλγαροι κατὰ τὸ 1903 μέχρι τοῦ Τουρκικοῦ Συντάγματος 1908. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἔκαμα χθὲς πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἔκκλησιν ἵνα ἐκτιμῶσα τὴν κατάστασιν ἀρθῇ εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων (θόρυβος) καὶ μὴ προβάλῃ ἀξιώσεις δι’ ὧν καταλύεται ἡ ἔννοια τῆς πλειοψηφίας (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§152Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σέβομαι ἀπολύτως τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας δίδει ὁ κύριος Ἀριστείδου, καὶ βαθύτατα σέβομαι ἐπίσης τὸν πόνον, ὁ ὁποῖος τὸν κατέχει. Ὁ αὐτὸς πόνος, θὰ μου ἐπιτρέψητε νὰ παρακαλέσω νὰ τὸ πιστεύσητε, ὅτι κατέχει καὶ ἡμᾶς.

§153ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι.

§154Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ πατριώτης ποὺ εἶπε τὸ ὄχι;

§155Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελα νὰ γνωρίζω οἱ λέγοντες «ὄχι» τὶ ἔπραξαν κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἰδίᾳ κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἐτῶν τῆς Κατοχῆς; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Κύριοι βουλευταί, ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι ἐδικαιούμην ὡς Ἕλλην ἀπευθυνόμενος πρὸς Ἕλληνας — καὶ μόνον πρὸς Ἕλληνας ἀπευθύνομαι — νὰ παρακαλέσω νὰ γίνῃ πιστευτόν, ὅτι πονοῦμεν ἐξ ἴσου ὅπως πονεῖτε καὶ σεῖς. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἡ συνείδησίς μου διαπιστώνει ὡρισμένα αἴτια τῆς ἐπιδεινώσεως τοῦ κακοῦ — πιθανὸν νὰ κάμνω λάθος, πιθανὸν νὰ μὴ προβαίνω εἰς ὀρθὴν ἐκτίμησιν τῶν πραγμάτων, αὐτὸ δικαιοῦσθε νὰ τὸ ἀμφισβητήσητε, ἐφ’ ὅσον, λέγω, ἡ συνείδησίς μου διαπιστώνει ὡρισμένα αἴτια ἐπιδεινώσεως τοῦ κακοῦ, εἶχεν ὑποχρέωσιν ἡ συνείδησίς μου νὰ ὁμιλήσῃ ὅπως εἶναι συγκεκροτημένη καὶ ὄχι ὅπως ἐπιθυμεῖτε σεῖς. Καί, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι διὰ τῆς τακτικῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία ἠκολουθήθη, τῆς ἀναπτύξεως τοῦ δῆθεν ἀντιπάλου δέους, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπῆρξε κἂν δέος διὰ τοὺς κομμουνιστάς, ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐδυσφημίσθη, ἡ κατανόησις τοῦ ἀγῶνος ἐναντίον τῆς κομμουνιστικῆς ἀνταρσίας ἐμειώθη καταπληκτικὰ καὶ ἐπιτρέψατε εἰς ἐμέ, ὡς ἀντιπολιτευόμενον, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ τὸ τονίσω, διὰ νὰ εἴπω ὅτι κακῶς κάμνει ἡ Κοινὴ Γνώμη ἡ παγκόσμιος καὶ δέχεται ἐξ ἀφορμῆς τοιούτων γεγονότων νὰ μὴ συλλαμβάνῃ ὀρθῶς τὸ πρόβλημα τῆς ἀμύνης μας. (Θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν καταλαβαίνουν, βλέπω, τινὲς τῶν κ. κ. βουλευτῶν, ὅτι διὰ τῆς φράσεως, τὴν ὁποίαν εἶπον, προσεπάθησα νὰ βοηθήσω τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Δυστυχῶς εἴμεθα ἐκτεθειμένοι καὶ εἰς αὐτὸ τὸ κακόν. Κύριοι βουλευταί, ἀφ’ ἑνὸς μὲν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐμειώθη ἡ κατανόησις τοῦ ἀγῶνος μας ἐναντίον τῆς κομμουνιστικῆς ἀνταρσίας ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος εἰς ὡρισμένας περιοχὰς ἐνετάθη ἡ πορεία τῶν ἀδυνάτων ψυχῶν καὶ ἐθνικῶν συνειδήσεων πρὸς τὰ ὄρη καὶ πρὸς τὸν κομμουνισμόν.

§156ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θέλουν καὶ πᾶνε. Δὲν ἐξεβιάσθησαν.

§157Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, καὶ ἐὰν ἀκόμη δὲν ἐγένοντο τὰ σφάλματα αὐτὰ καὶ πάλιν, ὅπως εἶπον ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐθνικὸν ζήτημα πρέπει νὰ εἴπω καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐσωτερικῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας, καὶ πάλιν ἡ Κυβέρνησις ὅπως εἶναι μονομερῶς συγκεκροτημένη δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ἀποτελεσματικῶς νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἀνταρσίαν ἡ ὁποία ὑπάρχει καὶ ἡ ὁποία ἐγεννήθη κατὰ τοῦ ἔθνους. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη διὰ δύο κυρίως λόγους. Πρῶτον μὲν διότι πᾶσα ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως μονομερῶς συγκεκροτημένης ἔστω καὶ βασιζομένης ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς εἶναι εὐκόλως διαβλητὴ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ δεύτερον διότι πᾶσα πρᾶξις ἢ πρόσκλησις ἡ ὁποία σημειοῦται ἐκ μέρους Κυβερνήσεως μονομερῶς συγκεκροτημένης ὅπως ἡ πρόσκλησις τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ νέος Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Τάξεως πρὸς τοὺς παραπλανηθέντας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ καμμίαν, ἢ σχεδὸν καμμίαν ἀπήχησιν εἰς τὴν συνείδησιν τῶν παραπλανημένων.

§158ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι παραπλανημένοι, ὅλοι εἶναι κομμουνισταί, εἶναι ἐνσυνειδήτως κομμουνισταί.

§159Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τιμῶ περισσότερον τὸ ὄνομα τῶν Ἑλλήνων καὶ νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ συλλάβω καὶ νὰ φαντασθῶ ὅτι ἕνα τόσον μεγάλο ποσοστὸν ὅπως εἶναι τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον ἐκκαθαρίζομεν εἰς τὸν στρατόν, εἶναι ποσοστὸν παραδοθὲν εἰς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Πατρίδος. Πρόκειται ἀσφαλῶς περὶ βαρυτάτης πλάνης ἡ ὁποία ἔχει ὡς συνέπειαν νὰ καταδυναστεύῃ τὴν συνείδησιν, ἰδίᾳ τῶν νέων. Κύριοι βουλευταί, χρειάζεται λοιπὸν Κυβέρνησις ἐξ ὅλων τῶν κομμάτων, Κυβέρνησις ἡ ὁποία βέβαια μὲ τὴν ἀντίληψιν ἐκείνων τῶν κυρίων, οἱ ὁποῖοι δὲν μᾶς ἀποδίδουν αὐτὸν τὸν Ἐθνικὸν Πόνον, δυστυχῶς εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἐλπίζω ὅμως ὅτι ἡ ἀντίληψις αὐτὴ ἀφορᾷ μόνον μεμονωμένα μέλη τῆς Συμπολιτεύσεως. Καὶ ἐρωτᾶται: πῶς δὲν ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ὑπὲρ τῆς ὁποίας, ὅπως εἶπεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἠγωνίσθη; Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ διατυπώσω μίαν γνώμην τὴν ὁποίαν διατυπώνω μὲ τὴν παράκλησιν νὰ μὴ προκαλέσῃ τὴν ἀντίδρασίν σας. Νομίζω ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠθέλησεν ἐπαρκῶς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Ἴσως εἶναι πεπλανημένη ἡ ἐντύπωσίς μου, ὀφείλω ὅμως μὲ ἀπόλυτον εἰλικρίνειαν νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ ὑποψία αὐτὴ κατέχει τὴν συνείδησίν μου. Ποῦ βασίζω τὴν ὑποψίαν αὐτήν; Τὴν βασίζω, κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τῶν ἑξῆς δεδομένων: Πρῶτον μὲν ἐπὶ ἑνὸς δεδομένου τὸ ὁποῖον καὶ προηγουμένως ἔθιξα, τοῦ δεδομένου τῆς μεγάλης αἰσιοδοξίας ἡ ὁποία τὸν κατέχει καὶ ἡ ὁποία τὸν κάμνει, νὰ πιστεύῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις καὶ οὕτω πως συγκεκροτημένη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς δυσκόλους περιστάσεις. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει πλήρως, ὅπως εἶπον καὶ κατὰ τὴν πρώτην κρίσιμον σύσκεψιν, συλλάβει τὴν δραματικὴν κρισιμότητα ἐνώπιον τῆς ὁποίας εὑρίσκεται ὁ τόπος. Καὶ εἶπεν, ὅταν συνηντήθημεν διὰ πρώτην φορὰν καὶ μᾶς ἀνέγνωσε τὰς ἀνακοινώσεις του, ὅτι ἐπαναλαμβάνει ἁπλῶς ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν καὶ πρὸ μηνῶν, ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογὰς εἶχε διατυπώσει. Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί. Ἡ ἐπιθυμία αὐτὴ ὡς ἐπιθυμία τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Συμπολιτεύσεως εἶναι ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς θεμιτή; Δὲν νομίζω. Δὲν πρόκειται αἱ Κυβερνήσεις νὰ βασίζωνται ἐπὶ ἐπιθυμιῶν οὔτε νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ὑπάρξῃ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως βασιζόμενος ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας τῆ Βουλῆς, ὁ ὁποῖος ἁπλῶς καὶ ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου, καὶ ἄνευ μεγάλου λόγου, νὰ ἐπιθυμῇ νὰ συμμερισθῇ τὰς εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πράγματι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει πλήρως συλλάβει τὴν κρισιμότητα τῶν περιστάσεων. Δεύτερον: Πρέπει νὰ σᾶς ἐξομολογηθῶ κάτι, κύριοι βουλευταί. Ὅταν ἐπρόκειτο νὰ κατευθυνθῶμεν εἰς τὸ Παρίσι ἤλπιζον καὶ τὴν ἐλπίδα αὐτὴν μοῦ εἶχε διατυπώσει καὶ ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος, ὅτι εἰς τὸ Παρίσι, εἰς τὸ αὐτὸ ξενοδοχεῖον διαμένοντες, συντρώγοντες — δὲν συνεφάγομεν ποτε εἰρήσθω ἐν παρόδῳ — εὑρισκόμενοι εἰς καθημερινὴν ἐπαφὴν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συνεννοήσεως, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λύσωμεν τὸ πρόβλημα τὸ ὁποῖον εἶναι πράγματι πρόβλημα ἀκανθῶδες διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, τὸ πρόβλημα τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Κύριοι βουλευταί, εἶπον ὅτι θὰ κάνω μίαν ἐξομολόγησιν. Εἰς τὸ Παρίσι ἐξαιρέσει τῶν συναντήσεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο — τρεῖς ἢ τέσσαρες — ἐξ ἀφορμῆς τῶν ἀποφάσεων ποὺ ἔπρεπε νὰ λάβῃ ἡ ἀντιπροσωπεία εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης, οὐδεμία ἄλλη ἐπικοινωνία ἐγένετο μεταξὺ Προέδρου Κυβερνήσεως καὶ ἡμῶν. Ἡ ἐπιθυμία δηλαδὴ τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος δὲν ἐπραγματοποιήθη καὶ οὔτε μίαν στιγμὴν κατὰ τὰς ὥρας τῶν συσκέψεών μας αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦσαν τὰ ἐθνικὰ προβλήματα, δὲν μᾶς εἶπεν: Τί θὰ κάνωμεν διὰ Κυβέρνησιν Ἐθνικῆς Ἑνώσεως; Ὄχι μόνον αὐτὸ δὲν μᾶς εἶπεν ἀλλὰ ὀλίγας ὥρας πρὸ τῆς ἐπιστροφῆς μας μᾶς εἶπεν ξηρῶς, ὡς ἐὰν δὲν ὑπῆρχε θέμα Κυβερνήσεως ἐθνικῆς ἑνώσεως, ὅτι ἑτοιμάζεται νὰ ἀναχωρήσῃ διὰ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Κύριοι βουλευταί, δικαιοῦμαι ἐξ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον ἢ μᾶλλον ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἱστορικοῦ τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσα, νὰ ἀντλήσω πολλὰς ἀμφιβολίας ἐὰν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιθυμῇ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Τρίτον γεγονὸς τὸ ὁποῖον μὲ κάνει πολὺ νὰ ἀμφιβάλλω, ἐὰν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιθυμῇ τὴν συνένωσιν ὅλων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων εἰς μίαν Κυβέρνησιν ἐθνικῆς σωτηρίας, εἶναι τὸ ἀκόλουθον: Κατὰ τὰς ἡμέρας ἀκριβῶς ποὺ συνεδριάζαμε ἀντιμετωπίζοντες ἀπὸ κοινοῦ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς συνεργασίας μας, τὸ ὄχι κομματικόν, ἕν πρόσωπον, κομματικὸν ὄργανον τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐδημοσίευσεν ἄρθρα σαφῆ κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ἄρθρα τὰ ὁποῖα περιεῖχον ὕβρεις προσωπικὰς ἐναντίον ὅλων μας καὶ εἰδικώτερον ὕβρεις προσωπικὰς ἐναντίον μου, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ κὰν ἡ δυνατότης τῆς ἀπαντήσεως. Καὶ ἀφίνω σὲ σᾶς νὰ κρίνετε τί σημαίνει ὅταν τὰ ἄρθρα αὐτὰ γράφωνται ἀπὸ πρόσωπα εὑρισκόμενα πολὺ πλησίον τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Παραλλήλως πρὸς τὸ γεγονὸς αὐτό, ὅτι τὰ ἄρθρα γράφονται καθ’ ὃν τρόπον γράφονται, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ εἰδοποιηθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ τῆς αἰθούσης ταύτης ἡ ὑπεύθυνος Διεύθυνσις τοῦ Ραδιοφωνικοῦ Σταθμοῦ ὅτι ἔχει προσωπικὴν εὐθύνην, διότι τοιαῦται ἐνέργειαι εἶναι καὶ παράνομοι καὶ πολιτικῶς καὶ ἠθικῶς ἀπαράδεκτοι.

§160Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ εἶναι μέγα θέμα καὶ θὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας.

§161Χ. ΛΑΔΑΣ. Καλύτερα νὰ πήγαινε στὰ δικαστήρια.

§162Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, καὶ εἷς τέταρτος λόγος ὁ ὁποῖος μὲ κάμνει πολὺ νὰ ἀμφιβάλω ἂν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πράγματι ἐπιθυμῇ καὶ ἐθεώρει ἀναγκαίαν τὴν ἐθνικὴν ἕνωσιν εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος συνδέεται μὲ τὴν ὑπεύθυνον διαδικασίαν τῶν συνεννοήσεων. Ἡμεῖς ἐπιστεύομεν καὶ πιστεύομεν ὅτι ἡ κατάστασις ἐκεῖ ὅπου ἔχει φθάσει ἀπαιτεῖ πρὸς πράγματι ἀποτελεσματικὴν ἀντιμετώπισιν τὴν συνένωσιν ὅλων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων. Μόνον διὰ τῆς συνενώσεως ὅλων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων, δι’ οἱουδήποτε κόμματος καὶ οἱουδήποτε προσώπου εἶναι δυνατὸν πράγματι νὰ κλείσωμεν πᾶν παράθυρον διαβολῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ πᾶν παράθυρον ἐλπίδος εἰς τὸ ἐσωτερικόν, ἐλπίδος πρὸς ὄφελος ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μάχονται ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅμως, κύριοι βουλευταί, ὅταν ἴδωμεν ὅτι ἦτο ἀπραγματοποίητος, τοὐλάχιστον εἰς τὰς συνεννοήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα, ἡ συμφωνία ὅλων μας διὰ τὴν συγκρότησιν Κυβερνήσεως ἑνώσεως ὅλων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ Κομμάτων καὶ ἀπεδείχθη ἀδύνατος λόγῳ ὡρισμένων βασικῶν ἀντιρρήσεων, αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἀπὸ δύο πλευρῶν τότε ἐθεωρήσαμεν τὰ τέσσαρα ἐκ τῶν κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὅτι ἔπρεπε, ἂν καὶ ἐμειοῦντο καταπληκτικῶς αἱ δυνατότητες τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἔργου μας τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἔργον ἀτόμων καὶ κομμάτων, ἀλλ’ εἶναι ἔργον σωτηρίας τοῦ ἔθνους, ἐθεωρήσαμεν παρὰ ταῦτα ἀναγκαῖον, ὅπως ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὑποχωρήσωμεν ἀπέναντι τῆς πείσμονος ἀξιώσεως τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅπως διατηρήσῃ τὴν πρωθυπουργίαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, καὶ αὐτὸ τὸ ἐπράξαμεν μὲ βαθεῖαν ὀδύνην, ὅπως ἀδιαφορήσωμεν ἀπέναντι τῆς ἀρνήσεως τοῦ κυρίου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ὅπως μετάσχῃ τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τύπον ἄλλον ἐκτὸς ἐκείνου τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξεν.

§163Χ. ΛΑΔΑΣ. Μὲ τὰ χρώματα τί ἔγινε;

§164Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ μονοπωλῆτε τὰ χρώματα. Ἂν καὶ ἐμειοῦντο λοιπὸν καταπληκτικῶς αἱ δυνατότητες ἀμέσου ἀποτελεσματικῆς ἐπιτυχίας, ἐθεωρήσαμεν καθῆκον νὰ συζητήσωμεν παρὰ ταῦτα τὴν εἴσοδόν μας εἰς Κυβέρνησιν τῆς ὁποίας Πρόεδρος θὰ ἦτο ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Καὶ ἀφοῦ συνεζητήσαμεν ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον ἡμέραν ἐπὶ θεμάτων προγραμματικῶν καὶ διετυπώσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ χαράξωμεν ὡρισμένας γραμμὰς διαφόρους ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἠκολουθήθησαν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ αἱ ὁποῖαι ὡδήγησαν εἰς ἐπίτασιν καὶ ὄχι εἰς μείωσιν τοῦ κακοῦ, εἴπαμεν ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ πρέπει νὰ διατυπώσῃ κατὰ τρόπον συγκεκριμένον τὴν πρότασίν του περὶ συμμετοχῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἐγένετο ἀπὸ ἕνα μεγάλο μέρος τῆς ἀντιπολιτεύσεως δεκτὸς ὡς Πρωθυπουργὸς ἤρχισεν ἀντιπροσφέρων. Ἀπέκλειε καὶ ἡ πρώτη φράσις του, φράσις ἡ ὁποία ἐδείκνυε καθαρώτατα ὅτι δὲν ἐπεθύμει τὴν συνένωσίν μας ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἦτο ὅτι «ἀπέκλειε». Νὰ πάρετε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀποκλείεται, νὰ πάρετε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀποκλείεται, νὰ πάρετε τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Συντονισμοῦ, ἀποκλείεται. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κύριοι βουλευταί, σᾶς ἐρωτῶ, πῶς ἦτο δυνατὸν ἀντιπολίτευσις ἔχουσα ὡρισμένας παραδόσεις καὶ ὡρισμένας ἀπόψεις, τῶν ὁποίων ἡ συναίρεσις πρὸ τὰς ἀπόψεις καὶ παραδόσεις τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἀπήρτιζε αὐτὸ τὸ νέον κυβερνητικὸν προϊόν, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ εἰς μίαν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατ’ οὐσίαν ἀπεκλείετο; Διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς γνωστὸν διαχειρίζεται τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Ἦτο λοιπὸν φυσικὸν καὶ ἔπρεπεν αὐτομάτως καὶ ἀσυζητητὶ ἐὰν τὸ ἔκρινεν ὅτι καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις θὰ συμμερισθῇ τὰς εὐθύνας τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ θὰ συμπαρακολουθῇ τὰ ἔγγραφα καὶ ὅλα ὅσα ἀφοροῦν τὰς σχέσεις μὲ τὸ ἐξωτερικόν, καὶ ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἀφοῦ οὕτως ἢ ἄλλως ὁ Πρωθυπουργὸς ἀσκεῖ τὴν ἡγεσίαν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς χεῖρας τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Δεύτερον ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, προέβαλε λόγους διὰ τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τούτου, λόγους τοὺς ὁποίους παραδόξως διαπιστοῦμεν ὅτι ἢ τοὺς προέβαλε χωρὶς νὰ ὑπάρχουν ἢ ἦτο πολὺ εὔκολον νὰ ἀπαλλαγῇ τῶν ἐμποδίων τῶν κομματικῶν καὶ τῶν ἠθικῶν δεσμεύσεων αἱ ὁποῖαι τὸν ἠμπόδιζον νὰ παραχωρήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν κατ’ οὐσίαν μᾶς ἀπέκλειε ἀπὸ πᾶσαν ὑπεύθυνον ἀνάληψιν χρέους εἰς τὸν κρισιμώτερον τομέα, χάριν τοῦ ὁποίου ἀκριβῶς ὑπετίθετο ὅτι ἐκαλούμεθα, εἰς τὸν τομέα τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας.

§165Ε. ΓΟΝΗΣ. Ποῖος προωρίζετο ἀπὸ σᾶς διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν;

§166Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸ ἐρώτημα, διότι ἡμεῖς δὲν ἐζητοῦμεν κανὲν Ὑπουργεῖον. Λέγω ἁπλῶς ὅτι προκαταβολικῶς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν ὅτι μᾶς ἀπέκλειεν ἀπὸ αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον. Τέλος, κύριοι βουλευταί, λέγει ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁπωσδήποτε θὰ κρατήσῃ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ. Ἀπέκλειε τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ τοὺς τέσσαρας καὶ ὡς ἀρχηγοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς τρεῖς καὶ ὡς διατελέσαντας Πρωθυπουργοὺς ἀπὸ τὴν ἀνάληψιν τῆς εὐθύνης τῆς διαχειρίσεως οἱουδήποτε παραγωγικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ Ὑπουργείου, διότι κύριοι δὲν ἐδικαιούμεθα νὰ ἀναλάβωμεν τὴν διαχείρισιν οἰκονομικῶν Ὑπουργείων ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τὴν συντονιστικὴν στελέχους τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Εἶναι μία ἠθικὴ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ σκεφθῇ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῶν προτέρων, ἔπρεπεν ἐκ τῶν προτέρων νὰ τὸ εἶχε σκεφθῆ. Ἑπομένως μᾶς ἀπέκλειε κατ’ οὐσίαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτοὶ εἶναι, κύριοι βουλευταί, οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι μὲ κάμνουν νὰ ἀμφιβάλλω βαθύτατα περὶ τῆς ποιότητος τῆς ἐπιθυμίας τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως συνεργασθῇ μαζί μας. Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι δι’ ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπα, λυποῦμαι διότι προβλέπω δεινὰ μεγαλύτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὑπέστη μέχρι τοῦδε ἡ Ἑλλάς. Εὔχομαι μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς καρδίας μου καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ πόνου ἐκείνου, τὸν ὁποῖον φίλοι σας μοῦ ἀμφισβητοῦν, εὔχομαι τὴν ἐπιτυχίαν τῆς Κυβερνήσεώς σας εἰς τὸ δυσχερέστατον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀντιμετωπίζει. Ἔχω ὅμως, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κύριοι βουλευταί, βαθείας ἀμφιβολίας περὶ τοῦ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εὐοδώσῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει. Ὡς ἐκ τούτου κατεχόμενος ὑπὸ βαθυτάτης ἀμφιβολίας ἔχω χρέος ἔναντι τοῦ ἔθνους νὰ εἴπω ὅτι δὲν δικαιοῦμαι νὰ ἐμπιστευθῶ τὴν διαχείρισιν τῶν εὐθυνῶν αὐτῶν εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§167ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν διὰ μίαν ὥραν.

§168Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερν.). Κύριοι βουλευταί, θὰ παρακαλέσω νὰ διακόψωμεν δι’ ἡμίσειαν ὥραν, ὥστε νὰ τερματισθῇ ἀπόψε ἡ συζήτησις, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν ἀπὸ αὔριον νὰ κάμωμεν καὶ καμμίαν ἐργασίαν.

§169ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις δι’ ἡμίσειαν ὥραν. (Ὥρα 11.30′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 0.30′ π.μ.).

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Α. Ἀλεξανδρῆς ἔχει τὸν λόγον.

§172Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Ὁ κύριος Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ–Δημοκρατικοῦ κόμματος ἀγορεύων τὴν ἑσπέραν ταύτην εἰς μίαν ἐκ τῶν ὡραίων αὐτοῦ ἀγορεύσεων, διότι ὅλαι αἱ ἀγορεύσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ–Σοσιαλιστικοῦ κόμματος ἔχουν τὸ προσὸν τοῦτο, ἀγορεύων τὴν ἑσπέραν ταύτην εἶπε μεταξὺ τῶν ἄλλων ὅτι εἶναι εὐχαριστημένος διότι ἤκουσεν τὴν ἑσπέραν ταύτην μεταξὺ ἄλλων καὶ ἓν κήρυγμα ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Παπανδρέου χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ προστρέξῃ εἰς τὴν καλὴν αὐτοῦ μνήμην δὲν εἶναι δυνατὸν παοὰ νὰ ἐνθυμῆται ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε αὐτὸ τὸ κίνημα πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν προτείνουσα εἰς αὐτὴν τὴν σύστασιν μιᾶς Κυβερνήσεως ἐθνικῆς ἑνότητος. Διὰ νὰ γίνῃ τοῦτο ὅμως ὤφειλε ἡ μὲν Κυβέρνησις νὰ ἐγκαταλείψῃ μέρος τῆς κυβερνητικῆς αὐτῆς ἐξουσίας, ἡ δὲ ἀντιπολίτευσις τὸν ἔλεγχον. Βεβαίως πάντα ταῦτα δὲν ἦσαν ὁμαλὰ κατὰ τὸ Σύνταγμα διότι τόσον ἡ συμπολίτευσις ὅσον καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις ἔλαβον κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 31 Μαοτίου 1946 τὴν ἐξουσίαν οἱ μὲν νὰ διαχειρίζωνται ταύτην οἱ δὲ νὰ ἀσκοῦν τὸν ἔλεγχον. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ προσφύγωμεν εἰς συστάσεις ξένων φίλων τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ προστρέξωμεν εἰς τοιαύτην πρότασιν πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν, καὶ νὰ πραγματοποιήσωμεν ὁμοῦ Κυβέρνησιν, διότι εἴχαμε τὴν ρητὴν καὶ ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὁ ὁποῖος ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς Δεκεμβριανῆς ἐπαναστάσεως ἠξίωσεν ἀπὸ τὸν ἐθνικόφρονα πολιτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος ὅπως ἑνωθῶμεν ὅλοι μαζὶ καὶ ἀντιμετωπίσωμεν ἕνα μεγάλον ἐσωτερικὸν ἐχθρὸν τὸν κουμουνισμόν. Ὁ ἐχθρὸς ἐκεῖνος εἶχε βεβαίως ἡττηθῆ κατὰ τὰ τέλη τοῦ 1944, ἐν τοσούτῳ ἐξηκολούθησε τοὺς ἀγῶνας αὐτοῦ μὲ ἀπαισίαν αἱματοχυσίαν διὰ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν τὴν ἀναρχίαν καὶ ἔφθασε ἀκόμη νὰ ἐπιβάλῃ εἴς τινα ὀρεινὰ μέρη τοὺς σκοποὺς αὐτοῦ. Τὸν ἐνδόμυχον τοῦτον πόθον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἠθέλησε νὰ πραγματοποιήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἅμα τῇ ἀνόδῳ αὐτῆς εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ ἐκάλεσε ὅλον τὸν ἀντίπαλον ἐθνικὸν κόσμον διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην. Συνεπῶς πᾶσα ἄλλη ὑπόθεσις καὶ μάλιστα ὅτι δῆθεν ἐπειδὴ ἀπέτυχεν εἰς τὸ ἔργον της ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις τὴν διεύρυνσιν, οὐδεμίαν ἔχει βασιμότητα. Κατὰ τὴν ἑπομένην τῆς ἐπιτυχίας της δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν ἀποτυχίαι εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲ ἀκόμη ὅταν κατὰ δευτέραν φορὰν ἐπρότεινε τὴν ἕνωσιν κατὰ τὴν παραμονὴν τοῦ δημοψηφίσματος δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις τῆς συνδρομῆς τῆς ἀντιπολιτεύσεως διὰ νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὸ Δημοψήφισμα, διότι αἱ ἐκλογαὶ ἀπέδειξαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐθριάμβευσε κυριολεκτικῶς. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν παρὰ μόνον ἡ ὁδὸς τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἑνώσεως. Καὶ ἐγένοντο αἱ προσπάθειαι ὅπως συνενώσουν τὸν πολιτικὸν κόσμον. Καὶ ἐφ’ ὅσον πάντες ἀποτελοῦμεν τὸν ἐθνικὸν κόσμον, ἔχομεν πάντες τὴν ὑποχρέωσιν ὄχι μόνον διὰ τῆς ψήφου μας νὰ στηρίξωμεν μίαν τοιαύτην Κυβέρνησιν ἀλλὰ καὶ νὰ ἀναλάβωμεν τὰς εὐθύνας τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Καὶ μόνον ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἑνωτικοῦ κόμματος ἰσχυρίσθη ὅτι οὔτε μεταξὺ τυροῦ καὶ ἀχλαδίου εἰς Παρισίους δὲν ἐγένοντο αἱ σχετικαὶ προτάσεις ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀλλ’ ὀλίγας ἡμέρας μόνον μετὰ τὴν ἄφιξίν των ἐδῶ.

§173Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οὔτε τυρὸς οὔτε ἀχλάδι ὑπῆρξεν εἰς τὸ Παρίσι, διότι δὲν συνέφαγον......

§174Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Καὶ ἐρωτᾶται ἐὰν ὁ κοινὸς αὐτὸς σκοπὸς ἠδύνατο νὰ ἐκπληρωθῇ καὶ ποῖα ἦσαν τὰ πρὸς τοῦτο μέσα. Ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ὅτι τὸ πρῶτον βάθρον τῆς τοιαύτης συνεννοήσεως θὰ ἦτο ἡ ἰσοτιμία τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ εἰσαγωγῇ αὐτῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπίσης θὰ ἦτο ἡ λῆψις κοινῶν ἀποφάσεων διὰ τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ συνέτεινον πρὸς βελτίωσιν ἐν γένει τῆς κυβερνητικῆς καταστάσεως. Θὰ ἦτο ἀκόμη ἡ ἐκπλήρωσις ἡ εὐσυνείδητος τῶν μέτρων τούτων παρ’ ὅλων τῶν μελῶν τῆς νέας Κυβερνήσεως. Διὰ νὰ γίνωσι ταῦτα ὤφειλε νὰ ἀποξενωθῇ ἡ Κυβέρνησις ὡρισμένων προνομίων τὰ ὁποῖα δίδει εἰς αὐτὴν τὸ αἴσθημα τῆς πλειοψηφίας. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ κυβερνᾶν μὲ βάσιν τὴν πλειοψηφίαν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καταρτίζῃ τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὰς ἱκανότητας αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν ἐν τῇ πλειοψηφίᾳ ταύτῃ. Ἀλλ’ ὅταν ἐπρόκειτο νὰ προτείνῃ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν μίαν συνεργασίαν ἐπρόκειτο νὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν μέρος τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τῆς πλειοψηφίας, τῶν προνομίων τῆς πλειοψηφίας, ἐπρόκειτο νὰ συγκυβερνήσῃ καὶ ὤφειλε νὰ καταρτίσῃ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως κοινὸν πρόγραμμα, καὶ ὤφειλε κατὰ τὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της τὰς ἱκανότητας αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει. Ἐὰν πάντα ταῦτα δὲν εἶναι ἀποξένωσις τῶν προνομίων τῆς Κυβερνήσεως τότε ὀφείλω νὰ εἴπω δὲν θὰ ὑπῆρχε δικαιοσύνη εἰς τὴν κατανομὴν τῶν εὐθυνῶν. Βεβαίως ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνουν ὅλαι αὐταὶ αἱ παραχωρήσεις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἄλλως δὲν θὰ ὑφίστατο Κυβέρνησις ἐθνικῆς ἑνότητος καὶ ὅτι ἐπίσης ἔπρεπε ὅλα τὰ πολιτικὰ ζητήματα νὰ λύωνται ἐν ἰσοτιμίᾳ παρ’ ὅλων τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ τοιαῦται καλαὶ προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἐξετιμήθησαν ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως διότι οὐδεμία ἐπ’ αὐτῶν ἠκούσθη ἀντίρρησις. Μόνον ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶπεν ὅτι κατὰ τὴν προηγουμένην πρόσκλησιν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν ὅπως καταρτισθῇ κοινὴ Κυβέρνησις ἐφοβήθη ὅτι διὰ τῆς ἐν λόγῳ προτάσεως ἐπεζητήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡ κατάτμησις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἢ μᾶλλον ἡ ἀπορρόφησις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἰς ἕνα κόμμα. Ἔγω τὴν γνώμην ὅτι δὲν εἶναι τόσον ἀφελὴς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὥστε νὰ θελήσῃ διὰ τοιούτων τεχνασμάτων νὰ ἐξαπατήσῃ τὸν ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν μακρὰν αὐτοῦ πεῖραν ἐγνώρισεν ὅτι τὰ τοιαῦτα τεχνάσματα δὲν ἠδύναντο νὰ φέρουν οὐδεμίαν φθορὰν καὶ ἐπίδρασιν. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι τίποτε δὲν ἐκαλύπτετο ὄπισθεν τῆς προτάσεως τῆς Κυβερνήσεως. Πάντως καὶ ὁ ἴδιος εἶπεν ὅτι ἡ τελευταία πρότασις τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἔντιμος διότι τὸ ὑποβληθὲν πρόγραμμα περιελάμβανε πολλὰ μέρη τοῦ ἰδικοῦ του προγράμματος καὶ ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως τὸ ἐδήλωσεν αὐτό. Δυστυχῶς κατὰ τὴν πρώτην συνάντησιν μετὰ τὰς γνώμας τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὁ ἡγέτης τῶν Φιλελευθέρων ἤγειρεν ἀμέσως τὸ ζήτημα τῆς ἡγεσίας τῆς Κυβερνήσεως παρ’ αὐτοῦ. Τοῦτο ὑπῆρξεν ἀτύχημα διότι θὰ ἦτο πολὺ περίεργον καθ’ ἣν ὥραν ἔρχεται ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας φέρων κλάδον ἐλαίας διὰ νὰ συνεργασθῇ μεθ’ ὅλων τῶν κομμάτων νὰ τοῦ προσφέρεται ποτήριον χολῆς. Ὑπῆρξεν ἀτύχημα διότι ἀνέτρεψε τὰ πάντα, καθ’ ὅσον ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐδήλωσε κατὰ τὴν ἀκρόασιν ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως ὅτι δὲν ζητεῖ οὐδὲ κἄν τὴν μεταβολὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ συνεπῶς οὔτε τοῦ ἡγέτου αὐτῆς, ἀλλὰ τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἑαυτὸν παραιτηθεὶς τῶν προγενεστέρων αὐτοῦ ἀξιώσεων. Παραιτηθέντες λοιπὸν τῶν προηγουμένων ἀξιώσεων εἰσήλθομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προγράμματος χωρὶς νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς ἐκεῖνα τὰ θέματα τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν τόσον ἀπησχόλησαν τὰς συζητήσεις ἡμῶν. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἠσκήθη τὴν ὥραν ἐκείνην κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, ἔλεγχος τῆς μέχρι τότε Κυβερνητικῆς σταδιοδρομίας. Λυποῦμαι ὅτι θὰ εἴπω, ὅτι μία τοιαύτη συζήτησις τὴν ὥραν ἐκείνην, εἶχε τὶ τὸ ἄτοπον, εἶχε καί τι τὸ ἐπικίνδυνον, διότι ἐρχόμεθα εἰς τὴν τράπεζαν ἐκείνην, ὄχι διὰ νὰ συζητήσωμεν τὸ παρελθόν, ἀλλὰ διὰ νὰ τὸ ἐνταφιάσωμεν πλέον καὶ νὰ ἐμφανίσωμεν ἕνα νέον, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ κοινὴ συμβολὴ θὰ ἔδιδε εἰς ὅλους τὴν ἐλπίδα ὅτι πράγματι θὰ προωθούσαμε τὸ ἔργον τῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς χώρας. Εὐτυχῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδωσε κατὰ τοῦτο, οὐδεμίαν ἐξαιρετικὴν προσοχήν, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐν τῇ κεφαλῇ καὶ τὸ ὁποῖον ἐπεθύμει νὰ ἐπιτύχῃ, ἦτο ἡ σύνθεσις ἑνὸς κοινοῦ προγράμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ὅλοι θὰ ἐθέταμεν τὰ φῶτα ἡμῶν, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ συνέβαλεν ὅλων ἡ σύμπνοια καὶ ὅλων ἡ ἐθνικὴ ἀρωγή, διὰ νὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀποτελέσωμεν Κυβέρνησιν ἀληθῶς ἐθνικῆς ἑνώσεως. Συζητήσαντες ἐπὶ τοῦ προγράμματος τούτου μετὰ τὴν σύσκεψιν, τὴν ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως γενομένην, κατὰ τὰς ἑσπερινὰς ὥρας τῆς πρώτης πρὸς τὴν δευτέραν τοῦ μηνὸς τούτου, μετὰ διεξοδικὴν συζήτησιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐζητήθησαν καὶ παρεσχέθησαν ὅλαι αἱ πληροφορίαι ἐπὶ τοῦ Κυβερνητικοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, εὐτυχῶς ἐφάνη, ὅτι συνεπέσαμεν πάντες εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς καὶ ἠλπίσαμεν πάντες, ὅτι τὴν ἑσπέραν ἐκείνην ἐξερχόμεθα ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν μὲ παρασκευασμένην πλέον τὴν συνεργασίαν τῶν κομμάτων. Δυστυχῶς ἡ νύκτα, ἡ ὁποία γεννᾷ, ὅπως λέγουν καλόγηρον καὶ ἡ πρωΐα Μητροπολίτην, δὲν ἠθέλησε νὰ ἐπιφέρῃ τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα. Καὶ τοῦτο ὑπῆρξεν ἕν ἀτύχημα. Τὸ ἀνακοινωθέν, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη ἐκ μέρους τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἔλεγεν ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «....... (ἀναγινώσκει).......».

§175Χ. ΛΑΔΑΣ. Αὐτὸ τὸ ἀνακοινωθὲν δὲν ἀφορᾷ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, διότι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, δὲν εἶχε δηλώσει αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε, ἀλλὰ εἶπεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε τώρα, διότι θεωρεῖ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμμετάσχῃ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτελέσῃ ἔργον χρήσιμον.

§176Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Ἐγὼ παρέστην εἰς τὴν σύσκεψιν......

§177Χ. ΛΑΔΑΣ. Εἶναι γραμμένα αὐτὰ εἰς τὰ πρακτικά. Κατόπιν τούτου ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐδήλωσεν ὅτι δὲν δύναται νὰ συμμετάσχῃ τὸ Κόμμα. Παραμερισθέντος δὲ τοῦ κυρίου Σοφούλη οἱ ὑπόλοιποι Ἀρχηγοὶ ἔκαμαν αὐτὰ καὶ αὐτά.

§178Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ δηλητηριάσω τὴν συζήτησιν. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω, τὸ τὶ εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων τὰς προηγουμένας ἡμέρας. Ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω τοῦτο: Ὅτι τὴν ἡμέραν ἐκείνην ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εἶπεν ἐνώπιον ὅλων, ὅτι ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν ταύτην, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ ἐπίσης ὅπως καὶ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἀλλάξῃ.

§179Χ. ΛΑΔΑΣ. Ὄχι. Εἶπεν, ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ Πρόεδρος ἐξωκοινοβουλευτικός, προτιμῶ νὰ μείνῃ ὁ ἤδη Πρωθυπουργός, ἀφοῦ ἤδη προχωρεῖ εἰς τὸ πρόγραμμα τὸ ἰδικόν μου καὶ ἐγὼ ὑπόσχομαι νὰ ψηφίζω τὰ μέτρα ἐκεῖνα ὅσα συμπίπτουν μὲ τὸ πρόγραμμά μου.

§180Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Δὲν εἶπον τίποτε τὸ ἀντίθετον. Εἶπον τοῦτο, ὅτι τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ δὲν ἀνήκει εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων.

§181Χ. ΛΑΔΑΣ. Εἶμαι τότε σύμφωνος.

§182Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι διότι δὲν δύναμαι νὰ προχωρήσω εἰς τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας τὸ ἀνακοινωθὲν ἐκφέρει πρὸς δικαιολογίαν τῆς συμμετοχῆς τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν πράγματι οἱ κύριοι Ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατέχονται ὅπως λέγουν ἀπὸ τὴν βαθεῖαν ἐπίγνωσιν τῶν κρισίμων σήμερον περιστάσεων τῆς Πατρίδος. Πρέπει νὰ πιστεύσουν, ὅτι ἡ μὴ εἴσοδος αὐτῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν πρόκειται παρὰ νὰ διαιωνίσῃ τὴν κρίσιμον αὐτὴν κατάστασιν τῆς Πατρίδος. Διότι ὅλη αὐτὴ ἡ ἐνέργεια ἡ ὁποία προετοιμάζεται εἰς τὸ ἐξωτερικόν, δὲν βασίζονται, εἰ μὴ μόνον ἐπὶ τῆς διαιρέσεως τοῦ ἐθνικόφρονος κόσμου. Ὅλη αὐτὴ ἡ ἐξακολούθησις τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ τοῦ τεραστίου, ἐναντίον τῆς Πατρίδος ἡμῶν, τὸν ὁποῖον παρασκευάζουν οἱ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος, δὲν στηρίζεται παρὰ εἰς τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ὁ ἀνταγωνισμὸς ἡ ἀντίθεσις, ὁ ἀλληλοσπαραγμὸς τοῦ ἐθνικόφρονος κόσμου, εἶναι δυνατὸν μίαν ἡμέραν ὅλη αὐτὴ ἡ δυναμικὴ ἀντίδρασις τοῦ Ἑλληνικοῦ κόσμου πρὸς τὰς ἰδέας τὰς ἀναρχικὰς νὰ καταπέσῃ, ἀπὸ τὴν τοιαύτην μεταξὺ ἡμῶν διχόνοιαν καὶ διαίρεσιν. Ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ὁ ἀνταγωνισμὸς τοῦ ἐθνικόφρονος κόσμου, εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πιστεύουν ὅτι ἡ ἀνωμαλία ἐν τούτῳ ἔγκειται καὶ οὐχὶ εἰς τοὺς ἐκ τῆς ἀναρχίας κινδύνους. Πρέπει ἀκόμη νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ δυσφήμησις τοῦ ἐθνικοῦ ἀγῶνος τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δὲν βασίζεται τόσον εἰς τὰς ἐνεργείας καὶ τὰ δημοσιεύματα τοῦ κομμουνιστικοῦ κόσμου ἀλλ’ εἰς τὰ τοιαῦτα τῶν ὀργάνων τοῦ Δημοκρατικοῦ κόσμου ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἡ διαίρεσις. Ὑπάρχει ἀκόμη ἡ ἐντύπωσις ὅτι ὁ δημοκρατικὸς κόσμος μένει οὐδέτερος ἔναντι τῆς δράσεως τοῦ κομμουνισμοῦ. Δι’ αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύετε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε εἰς τὸ ἀνακοινωθέν σας. Ὁ ἀγὼν τοῦ κομμουνισμοῦ θὰ καταβληθῇ τότε μόνον ὅταν θὰ παύσῃ ἡ διαίρεσις τοῦ ἐθνικόφρονος κόσμου. Δὲν μὲ πείθει ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ἡ διατήρησις ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος τριῶν Ὑπουργείων ἀπηγόρευεν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ προσφέρῃ θετικὰς ὑπηρεσίας. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπρόκειτο νὰ λάβουν μέρος πέντε Πρωθυπουργοὶ καὶ ἕξ Ἀρχηγοὶ Κομμάτων. Ἡ χρησιμοποίησίς των καὶ μόνον ἐν τῇ Κυβερνήσει θὰ ἦτο μεγάλης ἀξίας ἔστω καὶ ἐὰν δὲν μετεῖχον καὶ εἰς ἕνα ἐκ τῶν Ὑπουργείων τούτων. Ὅταν ἐπρόκειτο νὰ καταρτισθῇ μία ἰσότιμος Κυβέρνησις ἀπαρτιζομένη ἀπὸ τοὺς Πρωθυπουργοὺς καὶ Ἀρχηγοὺς κομμάτων ἠδύνατο ποτὲ νὰ θεωρηθῇ ὅτι τὴν ἐποπτείαν ἐπὶ τοῦ ἔργου αὐτῆς θὰ εἶχεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας, ἐφ’ ὅσον ὡς γνωστὸν οἱοσδήποτε ἐκ τῶν μετεχόντων ἠδύνατο εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν νὰ τὴν διαλύσῃ; Τὸ ἐθνικὸν ζήτημα τῆς Ἑλλάδος εἰς μίαν τοιαύτην Κυβέρνησιν θὰ ἦτο ζήτημα τῆς κοινῆς πάντων ἀποφάσεως καθ’ ὅσον ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιζήσῃ οὔτε ἐπὶ μίαν ἡμέραν. Ὁμιλεῖ πρὸς ὑμᾶς ὁ Ἀρχηγὸς ἑνὸς μικροῦ κόμματος ἐν τῇ Κυβερνήσει ὅπου συνεργάζεται στενῶς καὶ ὁ Ἀρχηγὸς ἑνὸς μεγαλυτέρου τοιούτου. Ἀμφότεροι προκειμένου νὰ συνεργασθῶμεν μὲ τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα ἐν τῇ Κυβερνήσει θὰ ἔπρεπε καθ’ ὑμᾶς νὰ ἐγείρωμεν κατὰ τὰς γενομένας τότε συζητήσεις τὰς αὐτὰς ἀξιώσεις. Καὶ ἐν τούτοις ἐδέχθημεν νὰ μετάσχωμεν ἀνεπιφυλάκτως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐθεωρήσαμεν ὅτι ὑπῆρχεν ἰσοτιμία μεταξύ μας ἐν τῇ συνεργασίᾳ καὶ ὅτι διὰ πᾶσαν πρᾶξιν ἐλαμβάνετο κοινὴ ἀπόφασις. Καὶ οὕτω ἐγένετο. Οὐδὲν τοιοῦτον ζήτημα προέκυψε καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς διακυβερνήσεώς μας. Οὔτε ἠξιώσαμεν ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς πλειοψηφίας ἐφ’ ὅσον οὗτος ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ μετεῖχε τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς νὰ μᾶς παραχωρήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ἔρχεται ἡ Ἀντιπολίτευσις σήμερον νὰ τὸ ἀξιώσῃ διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. Κανελλοπούλου. Ἐκτὸς ἐὰν εἴχατε τὴν γνώμην ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἶχε χρεωκοπήσει εἰδικῶς εἰς τὰ Ὑπουργεῖα αὐτὰ ὁπότε προβάλλει αὐτομάτως τὸ ἐρώτημα πῶς θὰ ἠδύνασθε νὰ συνεργασθῆτε μὲ ἕνα χρεωκοπήσαντα Πρόεδρον Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἐφέρατε τοιαύτας τινὰς ἀντιρρήσεις εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν ὅτι τοῦτο ἦτο ἓν ὀλίσθημα καὶ δὴ ἐθνικόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια καὶ ὅταν τοιαύτη εἶναι ἡ ἀλήθεια πρέπει νὰ ὁμολογήσετε ὅτι αἱ κρίσιμοι περιστάσεις πρόκειται νὰ διαιωνισθοῦν οὐχὶ ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Πατρίδος. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὰς αἰτιάσεις σας διὰ τὴν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως κακὴν διαχείρισιν τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος. Ἔπρεπε ὅμως νὰ ὁμολογήσητε ὅτι οἱαδήποτε διαχείρισις καὶ ἂν ἐγένετο τούτου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἴχομεν διάφορον ἀποτέλεσμα. Τὸ ἐμπόδιον ἦτο γιγαντιαῖον. Δύναταί τις ἐξ ὑμῶν νὰ βεβαιώσῃ ποία εἶναι ἡ συσχέτισις τῶν Ἑλληνικῶν Δικαίων μὲ τὴν διατήρησιν τῆς εἰρήνης; Ἀλλὰ δύναταί τις ἀκόμη ἐξ ὑμῶν νὰ βεβαιώσῃ ὅτι μία οἱαδήποτε προσωρινὴ λύσις τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων δύναται νὰ προκρίνῃ τὴν ἀπώλειαν τῶν ἐθνικῶν μας ζητημάτων; Συνέβη νὰ εἶμαι μέλος τῆς Συνδιασκέψεως τῶν Παρισίων τὸ 1910 καὶ θυμοῦμαι ὁποία μῆνις εἶχεν ἐγερθῆ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὅταν ἔμαθε ὅτι οἱ Ἀγγλογάλλοι καὶ ὁ Βενιζέλος δὲν ἠδυνήθησαν νὰ κάμψουν τὴν ἀντίστασιν τοῦ Οὐΐλσωνος διὰ τὸ ζήτημα τῆς Δυτικῆς Θράκης. Ἐν τοσούτῳ συνέβη ὁ Οὐΐλσων νὰ ἀποτύχῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ οἱ φίλοι τῆς Ἑλλάδος κατώρθωσαν τότε νὰ μᾶς ἐπιδικάσουν τὴν Θράκην.

§183Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Σεῖς δὲν εἶσθε τότε εἰς Παρισίους. Ἡ Δυτικὴ Θράκη μᾶς ἐπεδικάσθη ὑπὸ τοῦ Οὐΐλσωνος.

§184Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Ὁ Οὐΐλσων ἀπῆλθε τῆς διασκέψεως χωρὶς νὰ ὑπογράψῃ, ἡ δὲ δυτικὴ Θράκη ἀπεδόθη εἰς τὴν Ἑλλάδα μετὰ 6 μῆνας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορικὴ ἀλήθεια. Πάντως, ὅλη αὐτὴ ἡ ἀντίθεσις τῆς ἀντιπολιτεύσεως πρὸ τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠδύνατο νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὰ ἐθνικὰ ζητήματα. Διότι ἔχομεν ἀκόμη τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐκτὸς τῶν ἄλλων προϋποθέτει ἡσυχίαν. Ἀλλὰ ἡ ἡσυχία θὰ ἐξασφαλισθῇ ὅταν οἱ ἐχθροί μας ἰδοῦν ὅτι ὅλος ὁ ἐθνικὸς κόσμος ἡνωμένος ἀντιμετωπίζει ἀπὸ κοινοῦ τὴν κατάστασιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Ἐθνικῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§186Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ ὑπῆρξα εἷς ἐκ τῶν ὀκτὼ συνελθόντων εἰς σύσκεψιν ἤ, μᾶλλον, εἰς συσκέψεις πρὸς ἐξεύρεσιν τῆς καλυτέρας λύσεως διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο λυσιτελέστερον νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ ὄντως δύσκολα προβλήματα, τὰ ὁποῖα διέρχεται ἡ χώρα μας — δύσκολα λόγῳ τῶν διεθνῶν περιπλόκων συνθηκῶν, λόγῳ τῶν οἰκονομικῶν δυσκολιῶν καὶ λόγῳ τῶν ἐσωτερικῶν ἀνωμαλιῶν — καὶ ἐπειδὴ εἰς τὴν σύσκεψιν αὐτὴν τὸ εἰσιτήριον μοῦ τὸ ἔδωσεν ἡ ἰδιότης τοῦ Ἀρχηγοῦ κοινοβουλευτικοῦ κόμματος, σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς...

§187Χ. ΛΑΔΑΣ. Αὐτὸ τὸ λέγετε ἐξ ἀντιδιαστολῆς πρὸς τὸν προηγούμενον ρήτορα; Διότι ἄλλως δὲν εἶχε θέσιν.

§188Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων)... διὰ τοῦτο αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀντιλήψεις τὰς ὁποίας ἀπεκόμισα ἐκ τῶν συσκέψεων ἐκείνων, καὶ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας διετύπωσα, ἐκδηλῶν οὕτω τὸν σεβασμόν μου πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ ἵνα αὕτη ἐξαγάγῃ τὰ συμπεράσματά της. Παρ’ ὅλων ἀνεγνωρίσθη, ὅτι ἡ πρόσκλησις πρὸς σύσκεψιν ἐγένετο ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐδεὶς τῶν συνελθόντων ἠμφισβήτησε τοῦτο, ὥστε δέον νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ καλυτέρα προαίρεσις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς συνεργασίαν μεθ’ ὅλων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων. Παρ’ ὅλων, ἐπίσης, ἀνεγνωρίσθη τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων, τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ χώρα μας, τόσον κρισίμων ὅσον οὐδέποτε ἀπὸ παλαιοτάτων χρόνων εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Ἑλλάς. Καὶ παρ’ ὅλων ἀνεγνωρίσθη, ὅτι ἡ συνεργασία ὅλων τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων ἦτο ἐπιβεβλημένη διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς. Ἐπίσης παρ’ ὅλων ἀνεγνωρίσθη, ὅτι τρία ἦσαν τὰ κύρια ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀπασχολήσουν, τὸ ζήτημα τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων, τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς μας καταστάσεως καὶ τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς, ἕνεκα παλαιῶν, ἀπὸ ἔτους σχεδόν, συζητήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει μέρος ὅλα σχεδὸν τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα ἀπετέλουν τὴν τελευταίαν αὐτὴν σύσκεψιν, τὸ ζήτημα, λέγω, αὐτὸ δὲν ἀπετέλεσεν ἀντικείμενον ἀντιγνωμιῶν. Εἶχον ὅλα τὰ κόμματα συμπέσει ἐπὶ τῶν διεκδικήσεων, εἰς τὰς ὁποίας ἠδυνάμεθα νὰ ἀποβλέψωμεν. Αἱ διεκδικήσεις αὐταὶ ἦσαν μετριόφρονες, πολὺ χαμηλότεραι τῶν θυσιῶν καὶ τῶν ἀγώνων τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ τὰς ἀντιμετωπίσῃ μὲ κάποιον ρεαλιστικώτερον τρόπον οὕτως ὥστε νὰ ἐπιτύχῃ καὶ νὰ μὴ θεωρηθοῦν ὑπερφίαλοι αἱ ἀξιώσεις του. Ἐν τούτοις καὶ ἐδῶ ἠκούσθησαν μερικαὶ ἐπικρίσεις περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαχειρίσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ζητήματος τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς. Καὶ μόνον ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος ὡμολόγησεν, ὅτι καὶ ὑπὸ οἱανδήποτε ἄλλην σύνθεσιν τῆς Ἀντιπροσωπείας μας ἢ καὶ ἄλλον τινα χειρισμὸν τῶν ζητημάτων μας, δὲν θὰ ἐπετυγχάνομεν περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπετύχομεν. Τόσον ἡ διεθνὴς κατάστασις ἐπιβάλλεται εἰς τὰ μικρὰ Ἔθνη, ὥστε ἡ φωνή των νὰ ἠμπορῇ νὰ εἰσακουσθῇ καὶ ἔθνη, τὰ ὁποῖα ἀπολαμβάνουν πολλὲς φορὲς τῶν συμπαθειῶν μερικῶν ἐκ τῶν Μεγάλων, νὰ μὴ δύνανται νὰ ὑποστηριχθοῦν ὑπ’ αὐτῶν διὰ γενικωτέρους διεθνεῖς λόγους. Ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις παρουσίασε κατὰ τὴν πρώτην σύσκεψιν ἕνα πρόγραμμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐδήλωσεν ἀπ’ ἀρχῆς, ὅτι θὰ ἐδέχετο καὶ συζήτησιν πρὸς τροποποίησιν αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν ἔνδειξιν τῶν καλῶν διαθέσεων, τὰς ὁποίας εἶχε, πρὸς συνεργασίαν. Οἱ ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὅταν προσῆλθον εἰς τὴν σύσκεψιν, ἐφαίνοντο μᾶλλον προσερχόμενοι μὲ ἓν ὁμοιόμορφον πνεῦμα ἐπιθέσεως καὶ ἐπικρίσεως, πολλὲς φορὲς μετὰ κάποιας δριμύτητος καὶ ὄχι πάντοτε μὲ φράσεις πολὺ λεπτὰς, τὸ ὁποῖον ἔδιδε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἤρχοντο μὲ μέτωπον συντεταγμένον καὶ ὄχι καθ’ εἷς μεμονωμένος διὰ νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἀπόψεις του καὶ νὰ λάβῃ μεμονωμένας ἀποφάσεις πρὸς συνεργασίαν. Ἢ ὅλοι μαζὶ ἢ κανείς. Αὐτὸ ἀπετέλεσε πραγματικῶς ἓν δυσάρεστον συναίσθημα διὰ τοὺς πραγματικῶς ἐπιθυμοῦντας τὴν συνεργασίαν. Καὶ ἠκούσθησαν διάφοροι εἰς τὴν ἀρχὴν Συνταγματικαὶ θεωρίαι περὶ πλειοψηφίας καὶ περὶ παμψηφίας, θεωρίαι, τὰς ὁποίας ἤκουσα καὶ ἀπόψε καὶ κατὰ τὰς ὁποίας, ἐν τῇ παμψηφίᾳ ἡ πλειοψηφία θὰ ἔπρεπε νὰ χάσῃ τὰ δικαιώματά της. Ἀλλὰ παρ’ ὅλας αὐτὰς τὰς θεωρητικὰς συζητήσεις ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον φαίνεται προφανῶς ὅτι ἀπέβλεπον ἦτο τὸ ζήτημα τῆς προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ κατὰ τὴν πρώτην φάσιν τῆς συσκέψεως κατήντησε νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς οὐδέν συμπέρασμα, ὁπότε προεκλήθη δευτέρα φάσις, ἡ διάσκεψις τοῦ Στέμματος. Κατ’ αὐτὴν προσῆλθον ὅλοι μὲ ὅλως διαφορετικὰς διαθέσεις καὶ ὅπως εἶπον εἰς κάποιας δηλώσεις μου, δημοσιευθείσας εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐδήλωσαν ἐκεῖ ὅλοι ὅτι καταθέτουν εἰς τὴν τράπεζαν τῆς διασκέψεως τὰς φιλοδοξίας των καὶ προσέρχονται ὡς ἁπλοῖ στρατιῶται διὰ νὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των πρὸς τὴν Πατρίδα. Κατὰ τὴν σύσκεψιν αὐτὴν τοῦ Στέμματος δὲν ἐπρόκειτο νὰ ληφθοῦν ἀποφάσεις. Οἱ μετασχόντες ἐδέχθησαν τὴν προτροπὴν τοῦ Ἄνακτος ὅπως καταβάλλουν περαιτέρω προσπαθείας διὰ νὰ καταλήξουν εἰς ἀποτέλεσμα. Ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα δὲν ἐπῆλθεν ὅπως θὰ ἴδατε καὶ ὅπως ὡμολόγησαν ἀπόψε οἱ ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἡ διαφωνία προέκυψε περὶ τὴν κατανομὴν τῶν Ὑπουργείων. Καὶ τοῦτο ἔρχεται βεβαίως εἰς κάποιαν ἀντίθεσιν μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶχον δηλώσει ὅτι προσέρχονται ὡς ἁπλοῖ στρατιῶται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πατρίδος. Ὅπως ἠκούσατε ἀπόψε παρὰ τῶν ἰδίων δὲν μετέσχον τῆς Κυβερνήσεως διότι δὲν τοὺς ἐδόθησαν τὰ Ὑπουργεῖα τὰ ὁποῖα ἐνόμιζον ὅτι θὰ τοὺς παρεῖχον τὴν εὐχέρειαν τῆς ἐναργεστέρας συμμετοχῆς των εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§189Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Νομίζω ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ βασικὴ αἰτία τῆς ἀποτυχίας διότι παρουσιάσθημεν εἰς τὰ μάτια σας ὡς αἰτοῦντες ὑπουργεῖα ἐνῷ δὲν συνέβαινε τέτοιο πρᾶγμα καὶ ἀπορῶ μάλιστα πῶς τὸ φέρετε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν εἶναι ἐποικοδομητικὸν διὰ μίαν περαιτέρω συνεννόησιν ὅταν θέτετε τέτοια πράγματα εἰς τὰ χείλη τὰ ἰδικά σας.

§190Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὸ μόνον διὰ σᾶς προσωπικῶς. Διότι μόνον σεῖς δὲν ἐζητήσατε.

§191Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ζήτημα παζαρεύματος Ὑπουργείων δὲν ἐτέθη.

§192Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Δὲν ἐτέθη παρ’ ὑμῶν, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἐλέχθη ἀπόψε καὶ ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ ἀπὸ τὸν κύριον Κανελλόπουλον, ὅτι «μᾶς ἀπέκλεισαν ἀπὸ ὡρισμένα ὑπουργεῖα».

§193Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Ἄλλο τὸ ἕνα καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο.

§194Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μόνον ὁ κ. Ζέρβας δὲν ἔκανε τέτοιο παζάρευμα καὶ ὁ κ. Σοφούλης.

§195Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Θὰ πρέπει νὰ ἀναγνώσετε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου.

§196Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Ἐνῷ ἀποτελῶ αὐτοτελὲς Κόμμα, τὸ Κόμμα τῶν Ἐθνικῶν Φιλελευθέρων, καὶ κατὰ τὴν συνεργασίαν μετὰ τοῦ Λαϊκοῦ, εὑρέθην πρὸ τῶν αὐτῶν δυσχερειῶν πρὸ τῶν ὁποίων εὑρίσκονται καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως σήμερον. Μᾶς εἶπε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα: «ἀπὸ αὐτὰ τὰ Ὑπουργεῖα πρέπει νὰ ἐκλέξετε, διότι τὰ ἄλλα τὰ ἐκρατήσαμεν ἡμεῖς». Αὐτὸ δὲν ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπετέλει ἀφορμὴν διασπάσεως τῆς συνεργασίας μας, ἐφ’ ὅσον ἐθεωρούσαμεν αὐτὴν ἀναγκαίαν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐπίσης καὶ ἄλλαι τινὲς προστριβαὶ δύνανται νὰ ὑπάρξουν μεταξὺ συνεργαζομένων κομμάτων. Καὶ οἱ φίλοι οἱ ἰδικοί μου εἶχον τὴν ἀξίωσιν νὰ εἴχομεν πάρει τὴν Ἀντιπροεδρίαν ἐν τῇ Κυβερνήσει, τὴν ὁποίαν δὲν μᾶς ἔδωσαν. Ἐπίσης καὶ ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν ἐνομίζαμεν ὅτι εἴχομεν περισσότερα δικαιώματα, ἐν τούτοις αὐτὰ δὲν τὰ ἐθεωρήσαμεν ἀρκετὰ διὰ τὴν διακοπὴν τῆς συνεργασίας......

§197Χ. ΛΑΔΑΣ. Τότε ὑπῆρχαν ἐκλογαὶ μπροστά.

§198Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Ὁμιλῶ διὰ τὴν μετὰ τὰς ἐκλογὰς συνεργασίαν. Καὶ τοῦτο διότι δὲν ἐνομίσαμεν ὅτι ἐπετρέπετο νὰ ἀφίσωμεν νὰ δημιουργηθῇ ἀκυβερνησία ἐν τῇ Χώρᾳ χάριν καὶ μόνον τῶν αἰτίων αὐτῶν.

§199Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν θὰ ἐδημιουργεῖτο ἀκυβερνησία. Εἶναι 170 βουλευταί.

§200Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Δὲν εἶναι ἀρκετοί. Δὲν ἐνομίσαμεν λοιπὸν ὅτι τοιοῦτοι τινες ὑπολογισμοὶ ἔπρεπε νὰ τεθοῦν εἰς τὴν πλάστιγγα, ὅταν κρίνωνται γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Νομίζω ὅτι ἐὰν οἱ ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐφήρμοζον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως, ὅτι δηλαδὴ καταθέτουν τὰς φιλοδοξίας εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς διασκέψεως καὶ προσέρχονται ὡς ἁπλοῖ στρατιῶται, ἐὰν ἔκαναν αὐτὸ θὰ ἠδύναντο νὰ προσφέρουν ἐξ ἴσου καλὰς ὑπηρεσίας, ὅπως καὶ ἐὰν τοὺς ἐδίδοντο τὰ Ὑπουργεῖα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐζήτουν, ἢ ἀπὸ τὰ ὁποῖα τοὺς ἀπέκλεισαν.

§201Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Στρατιῶται. Ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ ἔχουν ὅπλα. Αὐτὸ ἔχει μεγάλην διαφορὰν ἀπὸ ποῦ νὰ εἶναι ἄοπλοι.

§202Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Νομίζω, ὅτι μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν εὑρισκόμενοι, θὰ μποροῦσαν νὰ παρέχουν ἰσοτίμους τὰς συμβουλάς των καὶ τὰς ὑπηρεσίας των, καὶ θὰ συνέβαλον εἰς τὸ νὰ λαμβάνωνται, ἴσως, ὀρθότεραι — ἐὰν θέλετε νὰ εἴπωμεν — ἢ σοβαρώτεραι ἀποφάσεις. Ἐγὼ ἐπρότεινα καὶ εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Τσαλδάρην νὰ ἀποσυρθῶ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ διαθέσω ὅλα μου τὰ Ὑπουργεῖα πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν νέων συνεργατῶν καὶ ἐν ἀνάγκῃ θὰ ἐδεχόμην νὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μὲ μόνον τὸ Ὑφυπουργεῖον Ἀνοικοδομήσεως· καὶ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν θὰ συνέβαλον ὀλιγώτερον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἠκούσθησαν καὶ ἄλλαι ἐπικρίσεις καὶ μάλιστα ἀπὸ τὸν συνάδελφον κ. Βαμβέτσον, ὁ ὁποῖος ἐπέκρινε τὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἕνας μηχανικὸς ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἀεροπορίας, ἕνας δικηγόρος ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἕνας γιατρὸς ἀνέλαβε δὲν ξεύρω ποιὸ ἄλλο Ὑπουργεῖο ἢ ἕνας διπλωμάτης, ὅπως εἶπε, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Αὐτὸ ἀδικεῖ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Βαμβέτσου καὶ τὴν κοινοβουλευτικήν του πεῖραν, ἐκ τῆς ὁποίας γνωρίζει ὅτι καὶ ἄλλοι πολιτευόμενοι, ἀπὸ τοῦ Βενιζέλου ἀρχίζοντες, ὁ ὁποῖος εἶχε ἀναλάβει καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἶχον ἀναλάβει Ὑπουργεῖα ἀσχέτως πρὸς τὴν τυπικὴν εἰδικότητά των. Καὶ θὰ ἀδικοῦσε τὸν ἑαυτόν του, τὸν ὁποῖον ἐγὼ κρίνω κατάλληλον διὰ κάθε Ὑπουργεῖον, ἐὰν καθιεροῦτο ἡ ἀρχὴ τῆς εἰδικότητος, ὁπότε θὰ ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιηθῇ μόνον εἰς ὑπηρεσίας συναφεῖς πρὸς τὸ ἐπάγγελμα τοῦ Δικηγόρου. Ἡ ἀντιπολίτευσις, ὡς βλέπετε, ἐξῆλθε ἀπὸ τὰ σοβαρὰ ὅρια τῆς ἐπικρίσεως. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, τελευτῶν τὸν λόγον του, ἐζήτησε ἀπὸ ὑμᾶς, κύριοι βουλευταί, νὰ καταψηφίζετε κάθε Κυβέρνησιν ἡ ὁποία δὲν θὰ ἀποτελῇ Κυβέρνησιν Ἐθνικῆς Ἑνώσεως ἕως ὅτου ἐπιτευχθῇ τοῦτο. Αὐτὸ καὶ παράτολμον εἶναι καὶ παρακεκινδυνευμένον θὰ ἦτο ἐὰν τὸ ἐκάμνατε, διότι θὰ ἤγαγεν τὴν Χώραν εἰς μίαν ἀκυβερνησίαν, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ προέκυπτε εἴτε μία δικτατορία, εἴτε μία ἀναρχία. Ἐὰν ἐπιτρέπετε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ δώσω μίαν συμβουλὴν εἰς ὑμᾶς, θὰ ἔλεγον: ψηφίσατε τὸ ταχύτερον μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ σταθῇ κοινοβουλευτικῶς διὰ νὰ σώσετε τὸν τόπον ἀπὸ τοὺς ἐπαπειλῶντας αὐτὸν κινδύνους, καὶ ἀναλογισθῆτε μήπως ἀναζητοῦντες τὸ καλύτερον καταστρέψετε τὸ καλόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§204Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἡ ὥρα ἤδη παρῆλθε καὶ δὲν σκέπτομαι ἐπὶ μακρὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, ἄλλως τε ἄλλοι ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, θὰ μὲ ἀκολουθήσουν εἰς τὸ βῆμα, οἱ ὁποῖοι ὑποθέτω θὰ ἐξαντλήσουν ἀκόμη περισσότερον τὸ θέμα ἀπὸ ὅσον μέχρι τοῦδε ἐγένετο εἰς τὰς ἐπανειλημμένας συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν. Κατὰ τὸ τελευταῖον αὐτὸ δεκαήμερον εἴχομεν τὴν εὐκαιρίαν ὅλα τὰ κόμματα νὰ ἐκφράσωμεν τὰς γνώμας μας, γνώμας αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν καὶ εἰς τὴν δημοσιότητα. Νομίζω λοιπὸν ἐντελῶς περιττὸν νὰ ἐπανέλθω ἀπόψε εἰς ὅλον τὸ ἱστορικὸν τῶν τελευταίων συζητήσεων. Ἴσως ἐκ τῶν συζητήσεων αὐτῶν, ἐλάχιστα σημεῖα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μένουν κενά, καὶ τὸ κενὸν ἐγὼ τοὐλάχιστον τὸ αἰσθάνομαι ὑπάρχον ἀκόμη καὶ σήμερον. Ἐπί τινας στιγμάς, ἐσκέφθην ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσω τὸ παράδειγμα τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος ἀπόψε μὲ ἐλάχιστα λόγια εἶπεν ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως τὰς σκέψεις του, ἢ νὰ ἀκολουθήσω τὸ παράδειγμα τῶν ἄλλων κυρίων συναδέλφων, ἄλλοι ἐκ τῶν ὁποίων ὡμίλησαν ὀλιγώτερον, ἄλλοι ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκθέσουν εὐρύτερον τὰς σκέψεις των. Ἐν τῶν ὁμιλιῶν τῶν κ.κ. συναδέλφων ὁμολογῶ ὅτι ἡ ὁμιλία τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν θὰ ἐξέλεγον ἴσως ὡς πρόλογον τῶν ὅσων θὰ σᾶς εἴπω ἀπόψε. Θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποτελέσῃ τρόπον τινὰ ἕνα πρόλογον τῆς σημερινῆς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκθέσεως τῶν γεγονότων. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ἐκθέσω καὶ ἐγὼ τὰ οὐσιαστικὰ ἐκεῖνα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα εἴτε δὲν ἀντιμετώπισεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, εἴτε ἴσως ἐλλιπῶς τὰ ἐξιστόρησε. Τὸ θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤρξατο ἡ συζήτησις ἀπόψε εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἐτέθη ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ συζήτησιν ἡ συγκρότησις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐπὶ τῆς συγκροτήσεως ταύτης ἤρξατο συζήτησις, ἡ ὁποία ἐξειλίχθη εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἀνεφέρθη καὶ πάλιν ἡ περίπτωσις τῆς ἑνώσεως τῶν κομμάτων. Ἐγένετο ὡς γνωστὸν ἀπόπειρα ἑνώσεως τῶν κομμάτων, ἀπόπειρα ἡ ὁποία δὲν ἦτο οὔτε ἡ τελευταία ἴσως οὔτε βεβαίως καὶ ἡ πρώτη. Ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν καὶ πρὸ ὀλίγης ὥρας νὰ ἐκθέσω πρὸς τὸ Σῶμα, ἡ θεωρία αὕτη τῆς ἑνώσεως εἶναι μία ἐκ τῶν θεωριῶν, ἡ ὁποία μὲ καταδιώκει, ἐμὲ τοὐλάχιστον προσωπικῶς ἀπὸ μίαν τοὐλάχιστον δεκαετίαν, ἐὰν δὲ τώρα τελευταίως μὲ καταδιώκῃ ἀκόμη περισσότερον, δὲν μὲ καταδιώκει τόσον ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς ἑνώσεως, τῆς δυναμικῆς οἱονεὶ ἑνώσεως τῶν διαφόρων τμημάτων ἢ τῶν διαφόρων κομμάτων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ παρισταμένων. Μὲ ἐνδιαφέρει κυρίως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς γεφυρώσεως τῶν διαφόρων, αἱ ὁποῖαι τόσον βαθειὰ εἶχον χωρίσει ἄλλοτε τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος, καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἔπρεπε νὰ καθίστουν περαιτέρω τὸν πολιτικὸν βίον τῶν Ἑλλήνων ἀνώμαλον. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν θὰ συντελεσθῇ ἢ ὄχι ἡ ἕνωσις, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν θὰ συγκροτηθῇ ἢ δὲν θὰ συγκροτηθῇ Κυβέρνησις ἐξ ἑνὸς, δύο, τριῶν ἢ καὶ περισσοτέρων κομμάτων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πάντοτε κινεῖ τὴν σκέψιν μου εἶναι πῶς διὰ τῆς θεωρίας αὐτῆς νὰ κατορθώσῃ νὰ σβήσῃ, νὰ βάλῃ σφουγγάρι ὡς κοινῶς λέγεται εἰς ἓν παρελθὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει πάντες νὰ λησμονήσωμεν. Νομίζω ὅτι ἐν τῇ κατευθύνσει αὐτῇ, τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον εἶχον τάξει εἰς τὸν ἑαυτόν μου ὡς σκοπόν, συνετελέσθη. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφέρω ποσῶς οὔτε τὰς στιγμὰς, οὔτε τὰς συγκεντρώσεις, οὔτε τὰς συναντήσεις, οὔτε τὰς κατ’ ἰδίαν συνομιλίας οὔτε τὰς δημοσίας συνεδριάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐν πλάτει ἐξετέθησαν αἱ τοιαῦται ἰδέαι καὶ σκέψεις. Σήμερον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι παρὰ τὸ χάσμα τὸ ὁποῖον διαιρεῖ πολλοὺς ἐξ ἡμῶν, λόγῳ τῆς τελευταίας ἰδίως πενταετίας, παρά, λέγω, τὸ χάσμα αὐτὸ εὑρισκόμεθα ὅλοι ὁμοτίμως συνεδριάζοντες καὶ ἀντιμετωπίζοντες ἐν ἴσῃ μοίρᾳ ἀπολύτως καὶ μὲ τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους, τὰς λύσεις τῶν μεγάλων ζητημάτων τὰ ὁποῖα προβάλλονται πρὸ ἡμῶν. Κατὰ συνέπειαν, δύναμαι ἐλευθέρως νὰ εἴπω ὅτι, δὲν ἐνδιαφέρει πλέον ἐὰν ἐν τῇ Κυβερνήσει ἢ ἐν οἱαδήποτε Κυβερνήσει θὰ εἶναι περισσότερα ἢ ὀλιγώτερα κόμματα. Εὐκταῖον εἶναι νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ θὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ τὸ ἐπιδιώκωμεν, ὄχι τόσον κατ’ οὐσίαν δι’ ἐσωτερικοὺς λόγους, ἀλλὰ διὰ λόγους, γενικώτερον, κοινῆς γνώμης, ἡ ὁποία παρακολουθοῦσα ὅλας τὰς λεπτομερείας τῆς ἐσωτερικῆς Ἑλληνικῆς καταστάσεως θεωρεῖ καὶ αὐτὴν ὡς ἓν στοιχεῖον τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ τὴν ἐνισχύσῃ ἢ νὰ τὴν ἐμφανίσῃ ὡς ὀρθότερον ἀντιμετωπίζουσαν τὰ ἑλληνικὰ προβλήματα. Συνήλθομεν, κύριοι, πολλάκις καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν εἴχομεν φθάσει εἰς ἀποτέλεσμα. Δὲν θὰ ἀμφισβητηθῇ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ ἀπὸ κανένα ὅτι, ὅταν τὴν προτελευταίαν Παρασκευὴν τὸ μεσημέρι, μετὰ μίαν μακρὰν σύσκεψιν, εἴχομεν συζητήσει διάφορα θέματα τοῦ προγράμματος καὶ χωρὶς ἀκόμη, βεβαίως, νὰ ἔχω ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος προγράμματος τὴν ἀπόλυτον συγκατάθεσιν τῶν κυρίων, μετὰ τῶν ὁποίων συνεζητοῦμεν, ἐν τούτοις εἶχεν ἀναπτυχθῆ τοιαύτη ἡ μεταξύ μας σχέσις, καὶ τοιαύτη ἡ ψυχικὴ ἐπαφὴ ὅπως ἐχαρακτηρίσθη αὕτη ἀπό τινας τῶν κυρίων συνομιλητῶν, ὥστε ὅταν ἐχωριζόμεθα εἴμεθα, νομίζω, βέβαιοι, ὅτι τὸ ἀπόγευμα θὰ ἐφθάναμεν εἰς ἀποτέλεσμα. Καὶ πράγματι τὸ ἀπόγευμα, ὅταν καὶ πάλιν συνήλθομεν καὶ ἀντιμετωπίσαμεν τὸ αἴτημα τμήματος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον μετεῖχε τῆς τελευταίας φάσεως τῶν συζητήσεων—διότι ὡς γνωστὸν τὸ τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, εἶχεν ἤδη ἀπόσχει τῆς τελευταίας αὐτῆς φάσεως — ὅταν, λέγω, συνήλθομεν τὸ ἀπόγευμα, ἀντιμετώπισα μεθ’ ὅλης τῆς δυνατῆς προσοχῆς τὸ αἴτημα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ζητούσης νὰ ἐξετάσῃ βαθύτερον τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Χώρας. Καὶ πρὸς τοῦτο, ὅταν μοῦ ἐζητήθη νὰ προσέλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ἵνα οἱ κύριοι ἀντιπολιτευόμενοι Ἀρχηγοὶ λάβουν πλήρη γνῶσιν ὅλων τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων, ὡς ταῦτα εἶχον ἐξελιχθῆ κατὰ τὰς παρούσας συνθήκας, ἔσπευσα ἀμέσως νὰ ζητήσω τὸν συνάδελφον μου ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ ἦλθε καὶ ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον ὥραν κατετόπισε τοὺς κυρίους Ἀρχηγοὺς ἐφ’ ὅλων τῶν λεπτομερειῶν, ὅσας ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ εἴπῃ καὶ ὅσας τοῦ ἐζήτησαν οἱ κύριοι Ἀρχηγοί. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν μετὰ τὴν συνάντησιν αὐτὴν τὴν βραδυνήν, περὶ ὥραν 10ην, ἐμεσολάβησέ τι, πάντως ἐχωρίσθημεν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς ἐχωρίσθημεν καὶ μετὰ τὴν πρωϊνὴν συνάντησιν εἰς τὰς 2 μ.μ. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι, μετὰ τὴν τελευταίαν αὐτὴν συνάντησιν καὶ ἐνῷ καθωρίσθη μεταξύ μας μία νέα συνάντησις, διὰ νὰ κανονισθοῦν ὅλαι αἱ λεπτομέρειαι, γεγονὸς εἶναι ὅτι μετὰ μίαν περίπου ὥραν ἐδημιουργήθη φαίνεται μία κατάστασις, ἡ ὁποία ἤγαγεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα εἰς τὸ ὁποῖον ἤχθημεν. Διότι, ἄλλως παραμένει εἰς ἐμὲ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον, ἐκτὸς ἐὰν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὡρισμένας πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἐπὶ τῶν ἐν τῷ μεταξὺ διαμειφθέντων παρὰ διαφόρων προσώπων τὴν ἑπομένην ἡμέραν, ἄλλως, λέγω, παραμένει εἰς ἐμὲ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον πῶς ἐνῷ περὶ τὴν 11½ μ.μ. συνηντήθημεν μόνον δι’ ἡμίσειαν ὥραν — κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα, ὅπως ἐννοεῖται πολὺ καλά, δὲν ἔσχομεν κἂν καιρὸν νὰ ἀνταλλάξωμεν καμμίαν σκέψιν — ἤδη ἀπὸ τὰς 10 π. μ. εἶχε διαδοθῆ ὅτι δὲν γίνεται συνεννόησις, καὶ ἐν τούτοις κατὰ τὸ ἡμίωρον αὐτὸ μίαν σκέψιν μόνον κατωρθώσαμεν νὰ ἀνταλλάξωμεν. «Ἤλθομεν νὰ συνεχίσωμεν τὰς συνεννοήσεις» μοῦ εἶπον. Ἀπήντησα «κύριοι νὰ ἀκούσωμεν τὰς ἀντιλήψεις σας» καὶ μοῦ ἀπήντησαν: «ὄχι θέλομεν νὰ ἀκούσωμεν τὰς ἰδικάς σας». Ὅπως καὶ ἄλλοτε, κατ’ Ἀπρίλιον, εἶχε ζητηθῆ νὰ ἐκθέσω ἐγὼ τὰς ἀντιλήψεις μου. Ἐχωρίσαμεν λοιπὸν εἰς τὰ 12 καὶ 5′ μὲ τὴν πρότασιν τὴν ἰδικήν μου, ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα νομίζει ὅτι πρέπει νὰ κρατήσῃ αὐτὰς τὰς τρεῖς ἕδρας, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἀπετέλει μίαν πρότασιν, ὅπως εἶναι ὅλαι αἱ πολιτικαὶ προτάσεις. Καὶ ἀνεχώρησαν οἱ κύριοι Ἀρχηγοί, καὶ μάλιστα πρὶν ἀναχωρήσουν, προσεφέρθην, ἀντὶ νὰ πᾶνε εἰς τὸ ξενοδοχεῖον, νὰ συσκεφθοῦν εἰς τὸ γραφεῖον τῆς οἰκίας μου, τοῦθ’ ὅπερ δὲν ἐδέχθησαν καὶ μοῦ ἀπήντησαν ὅτι σὲ τρία τέταρτα τῆς ὥρας θὰ ἐπιστρέψουν, διὰ νὰ μοῦ δώσουν τελικὴν ἀπάντησιν. Αἰφνιδίως, τὴν 1ην πρωϊνήν, μοῦ ἀπήντησαν τηλεφωνικῶς ὅτι δὲν γίνεται τίποτε. Ἐπεχείρησα ἀπὸ τηλεφώνου νὰ ζητήσω νὰ μάθω ἀπὸ τὸν συνάδελφον, ὁ ὁποῖος μοῦ ὡμίλει, ποῦ ὑπάρχει διαφωνία, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσα οὔτε τὸ ἀνακοινωθὲν νὰ ματαιώσω, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε δοθῆ εἰς τὰς ἐφημερίδας. Αὐτὰ εἶναι τὰ ξηρὰ γεγονότα. Τώρα, οἱ περισσότεροι ἐξ ὑμῶν, εἶναι πολύπειροι εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ἀπὸ τὴν ξηρὰν αὐτὴν ἀφήγησιν νὰ ἐννοήσουν τὰ περαιτέρω. Ἀποφεύγω νὰ τὰ σχολιάσω καὶ νὰ συναγάγω ἐγὼ τὰ συμπεράσματα.

§205Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Προσθέτετε προσωπικὰς εἰκασίας.

§206Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Λέγω ἀκριβῶς τὸ τηλεφώνημα, ὡς διημείφθη μεταξύ μας, καὶ ὀρθὸν εἶναι νὰ σταματήσωμεν ἐδῶ.

§207Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰσέρχεσθε εἰς προσωπικὰς εἰκασίας.

§208Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Παπανδρέου, δύνασθε νὰ δευτερολογήσητε καὶ νὰ μοῦ εἴπητε ἐὰν χρονικῶς ἔχουν οὕτω τὰ πράγματα. Εἰς τὰς 12 καὶ 5′ ἐφύγατε ἀπὸ τὸ σπίτι μου καὶ ἐνῷ σᾶς ἀνέμενα διὰ τὴν τελικὴν ἀπάντησιν, ἔλαβον τὴν 1ην πρωϊνὴν τὸ τηλεφώνημά σας, ἐνῷ οἱ δημοσιογράφοι εἶχον λάβει τὸ ἀνακοινωθέν σας ἀπὸ τῆς 12½. Ἐγώ σᾶς εἶπα τὶ συνέβη, διότι μοῦ ἐλέχθη ἀπὸ τηλεφώνου ἀπὸ τὸν τηλεφωνοῦντα συνάδελφον, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατος ἡ συνεργασία μας ἐν τῇ Κυβερνήσει, χωρὶς νὰ μοῦ εἴπῃ τίποτε ἄλλο. Καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐγένετο ἐκ μέρους μου ἡ ἀπόπειρα, καὶ διετυπώθη ἡ παράκλησις νὰ μὴ δημοσιευθῇ τοὐλάχιστον τὸ ἀνακοινωθέν, ἀλλὰ τοῦτο εἶχεν ἤδη δοθῆ εἰς τὴν δημοσιότητα. Λοιπόν, ἀφήσατε τὰς λεπτομερείας διότι αὐτὰ εἶναι τὰ χρονικὰ ὅρια. Ἐὰν τώρα ἐξάγω προσωπικὰς ἀντιλήψεις ἀπὸ τὰ χρονικὰ ὅρια, δύνασθε καὶ σεῖς νὰ ἐξαγάγητε τὰς ἰδικάς σας ἐξ ὅλων τῶν ἀντικειμενικῶν στοιχείων.

§209Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν μίαν πληροφορίαν. Τὰ περιστατικὰ πρέπει νὰ δίδωνται ἐπακριβῶς.

§210Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὲ διακόπτετε. Θέλω νὰ ξεκαθαρίσω μίαν περίπτωσιν. Ὅτι δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὴ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατέβαλε πᾶσαν προσπάθειαν πρὸς τοῦτο καὶ περὶ τὴν 1ην πρωϊνήν σᾶς παρεκάλεσα νὰ μὴ ἐκδώσητε ἀνακοινωθέν. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὸν ὁποῖον εἴχατε θέσει προσωπικὸν ζήτημα καὶ τοῦ προσεφέρατε τὴν προεδρίαν, σᾶς ὡμίλησε ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένης πολιτικῆς καὶ τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐξέθεσε καὶ ὁ ὁποῖος, ἀφοῦ εἶχεν ἐξασφαλίσει τὸ ἀξίωμα δι’ ἑαυτόν, σᾶς εἶπεν ὅτι ἔχει πολιτικὰς ἀντιλήψεις ἐν προκειμένῳ καὶ ὅτι τὰ τρία Ὑπουργεῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθοῦν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ σᾶς εἶπα ὅτι ἐπιμένω. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία περὶ τούτου. Αὐτὸ τὸ παραδέχομαι, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι σᾶς εἶπα ὅτι ἄνευ αὐτῶν δὲν γίνεται.

§211Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ ἠθικὴ δέσμευσις αὐτὸ σημαίνει.

§212Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι ἠθικὴ δέσμευσις δὲν εἶναι αὐτή. Αὐτὰ εἶναι τὰ ξηρὰ γεγονότα καὶ ἀναγκάζομαι νὰ τὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἀποσείσω μίαν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν ἐπιρρίπτουν ἐφ’ ἡμῶν καὶ ἡ ὁποία δὲν βαρύνει παρὰ τοὺς ὤμους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι οὕτως ἐχειρίσθησαν τὸ ζήτημα. Δὲν εἶναι δὲ ἡ πρώτη φορὰ ποὺ παρατηρεῖται τοῦτο. Τὸ φαινόμενον αὐτὸ ἐπανελήφθη καὶ κατ’ Ἀπρίλιον, ὅτε ἐπανελήφθη ἡ αὐτὴ εἰκών.

§213Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ τότε μᾶς ἐδώσατε τρία Ὑπουργεῖα ἄνευ χαρτοφυλακίου.

§214Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὲ διακόπτετε. Ἐὰν σᾶς ἐπείραξαν αἱ ἀλήθειαι, εἶναι ἄλλο ζήτημα. Καὶ τότε συνηντήθημεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ εἶπον: «Ὁρίστε τώρα νὰ μᾶς εἴπητε πῶς νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις τῆς συγκροτήσεώς μας» καὶ μοῦ εἶπον καὶ τότε «θέλομεν τὰς ἰδικάς σας ἀντιλήψεις».

§215Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω μίαν ἐπανόρθωσιν.....

§216Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κατ’ ἐκείνην τὴν συζήτησιν, ἐσεῖς ἐτάχθητε μὲ τὸ μέρος τὸ ἰδικόν μου.

§217Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς εἶπα, κ. Πρόεδρε, «ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν, πῶς θέλετε τὴν συμμετοχήν μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν;» καὶ μᾶς εἴπατε «ὑπὸ τὴν ἰδίαν ἔννοιαν» δηλαδὴ ἄνευ χαρτοφυλακίου.

§218Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Τότε σᾶς ἔκαμα τὴν πρότασιν ἐκείνην καὶ ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐπεφυλάχθητε νὰ ἀπαντήσετε, ἀντὶ νὰ συναντηθῶμεν ὅμως, ὅπως εἴχαμε εἰπῇ, ἐδώσατε ἀνακοινωθὲν τὴν 10ην πρωϊνὴν εἰς τὰς ἐφημερίδας. Τὸ αὐτὸ σύστημα ἐφηρμόσθη καὶ τὴν Παρασκευήν. Δὲν ἐννοῶ, τί συνεννόησις εἶναι αὐτή; διότι ὅταν ἐφθάσαμε νὰ δώσωμεν ὁλόκληρον τὴν κατάστασιν, τὴν δικονομικήν, καὶ κατόπιν αὐτοῦ παύει ἡ συνέχεια τῶν συνεννοήσεων, ἔ κύριοι, δύνασθε νὰ μὲ ἀδικήσητε, ἐὰν εἴπω ὅτι ὁ φόβος τῶν εὐθυνῶν εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐματαίωσε τὴν ἀνάληψιν τῆς ἀρχῆς καὶ ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτεύσεως; (Χειροκροτήματα). Ἤρχισαν αἱ συνεννοήσεις καὶ ἀντί, ὡς θὰ ὤφειλε, ὅταν εἴμεθα ὅλοι μαζὺ κατὰ τὸ στάδιον τῶν συνεννοήσεων, νὰ προσέλθωμεν διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν, προσήλθομεν εἰς τὰς συνεννοήσεις διὰ νὰ ἀντιπολιτευθῶμεν ὁ εἷς τὸν ἄλλον, καὶ ὅταν προσεκόμισα αὐτὸ τὸ πρόγραμμα ποὺ ἔχω ἐμπρός μου, ἀλλὰ δὲν θὰ δώσω τώρα εἰς τὴν Βουλήν, ἤρχισε ἡ συζήτησις. Ἀνετράπη τὸ πρόγραμμα καὶ ἀρχίσαμεν νὰ συζητῶμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Δὲν ἦτο αὐτὸς ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐχρεωκόπει, ὤφειλε νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ ἔλθουν οἱ ἄλλοι καὶ νὰ κάμουν ἐκλογάς. Ὅταν εἰσήλθομεν εἰς συζητήσεις, ὡς πολιτικοὶ ἄνδρες, ἔπρεπε νὰ ὠθούμεθα ἀπὸ ἄλλα ἐλατήρια τὰ ὁποῖα δὲν ἐπεδείχθησαν. Ἐξητάσθη ἀπὸ πάσης πλευρᾶς ἢ μᾶλλον ἀπὸ ἐλαχίστων πλευρῶν, ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ καὶ ἓν ἀπὸ τὰ κυριώτερα θέματα τοῦ προγράμματος αὐτοῦ, τὸ θέμα τῆς Δημοσίας λεγομένης ἀσφαλείας, ἐὰν θέλετε καὶ τὸ θέμα αὐτὸ οὔτε καὶ ἀπόψε τὸ ἤκουσα ἐξεταζόμενον ἀπὸ τοὺς κ.κ. ἀντιπολιτευομένους ἀπὸ ἀπόψεως θετικῶν ληπτέων μέτρων. Ὁ μὲν ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ὡμίλησε δι’ ὀλίγων ἐπὶ τοῦ ζητήματος, οἱ ἄλλοι τὸ ἀνέφεραν διὰ νὰ τὸ κατηγορήσουν, καὶ ὁ κ. Βενιζέλος εἶπεν ὅτι τὸ πρόγραμμα αὐτὸ γίνεται δεκτόν.

§219Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ πρόγραμμα τὸ ἰδικόν μας.

§220Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Αὐτὸ τὸ πρόγραμμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐκάματε μερικὰς παρατηρήσεις ἐκεῖνο τὸ βράδυ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸ πρόγραμμα εἴπατε ὅτι γίνεται δεκτόν, ἀπόψε ὅμως, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐνῷ τόσος λόγος ἔχει γίνει καὶ ὅλη ἡ ὑπόθεσις περιστρέφεται κατ’ οὐσίαν εἰς δύο λέξεις πέριξ τῶν ὁποίων στρέφεται ὅλη ἡ συζήτησις ἐπὶ τόσους μῆνας — εἴτε λέγεται εἰρήνευσις εἴτε κατευνασμὸς — ἀπόψε περιέργως δὲν ἤκουσα οὔτε μίαν λέξιν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ προγράμματος. Δὲν παρετήρησα ἐκ μέρους τῶν κ.κ. ἀρχηγῶν νὰ γίνεται οὐδαμοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ νύξις, καίτοι ὡς γνωστὸν τὸ πρόγραμμα αὐτὸ ὁμιλεῖ περὶ ὡρισμένων μέτρων τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς ὑποβληθοῦν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰ ὁποῖα αὕτη θὰ ἐκτελέσῃ ἄνευ οὐδεμιᾶς διακρίσεως δι’ ὅλας τὰς παρατάξεις.

§221ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τοὺς δεξιοὺς καὶ ἀριστερούς;

§222Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐγὼ δὲν γνωρίζω αὐτὸν τὸν χαρακτηρισμόν, δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν. Ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχουσι ἄνθρωποι φιλόνομοι καὶ ἄνθρωποι ἐκτὸς τοῦ νόμου.

§223Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ἐπειδὴ ἐθίξατε ζήτημα προγράμματος, νομίζω ὅτι ἐδηλώθη ἐκ μέρους ὑμῶν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἡ αὐτή. Πρόγραμμα δὲν ἔχει νὰ ὑποβάλῃ. Εἶναι τὸ ἴδιον πρόγραμμα.

§224Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Σᾶς εἶπα ὅτι κατὰ τὰς πρώτας συνεδριάσεις τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν, οἱ κ.κ. ἀντιπολιτευόμενοι, κατὰ τὴν ἀντίληψιν μου, δὲν ἦλθον διὰ νὰ συνεργασθοῦν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀνατρέψουν τὴν Κυβέρνησιν, ἢ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐχρεωκόπησεν. Αὐτὸ εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον καὶ ἱστορικῶς ἀποδεδειγμένον. Τὸ πρόγραμμα ἐδημοσιεύθη εἰς τας ἐφημερίδας ὅλας καὶ ἑπομένως ἔπρεπε οἱ παρακολουθοῦντες τα ζητήματα αὐτά, ἂν μὴ τι ἄλλο, νὰ γνωρίζετε αὐτό. Αὐτὴ εἶναι ἡ εἰσήγησις ἡ πραγματική, τὴν ὁποίαν ἔκαμα εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς ἐπὶ τῶν τριῶν ζητημάτων, τοῦ δημοσιονομικοῦ, οἰκονομικοῦ καὶ ἀσφαλείας. Καὶ ἄλλοτε συνεζητήσαμεν ἐπ’ αὐτῶν, ἀλλ’ οὐχὶ ἐπὶ τῆς οὐσίας ἡ ὁποῖα ἐνδιαφέρει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Τὸ πρόγραμμα αὐτὸ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δημοσίας τάξεως, ἢ αἱ δηλώσεις αὐταὶ περὶ δημοσίας τάξεως, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν τινὲς οἱ ὁποῖοι δὲν τὰς παρηκολούθησαν, νομίζω ὅτι εἶναι σαφέσταται καὶ κατέληγον.....

§225Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Πρέπει νὰ ἀναγινώσκωνται αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις εἰς τὴν Βουλήν. (Θυμηδία ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§226Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ ἀναγκασθῶ νὰ τὰς ἐπαναλάβω, καίτοι νομίζω ὅτι βουλευταὶ ὡς ὁ διακόπτων, ἀπὸ τὰ κύρια στελέχη κόμματος ἐκ τῶν ἐχόντων ἱστορίαν, πρέπει νὰ τὰς γνωρίζουν.

§227Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἀντελήφθην περὶ τίνος πρόκειται. Δηλαδὴ πρόγραμμα ἐννοεῖτε τὴν εἰσήγησιν τὴν ὁποίαν ἐκάματε εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς εἰς τὴν σύσκεψιν. Αὐτὸ δὲν εἶναι;

§228Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Μάλιστα, αὐτὸ ἐννοῶ. Αὐτὴ θὰ ἀπετέλει τὴν βάσιν προγραμματικῶν κατευθύνσεων. Ἐκάματε τὸ πρόγραμμά σας, ὥστε ἐπὶ τῶν κυριωτέρων σημείων νὰ συμπέσῃ διὰ νὰ συνεργασθῶμεν. Σαφῶς αἱ προγραμματικαὶ αὗται δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀτυχῶς δὲν ἐγένοντο δεκταί, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι, ὅμως, ἐνεκρίθησαν καὶ ἀπὸ τὴν συνέλευσιν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἀποτελοῦν μίαν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσωμεν ὅσον ἀφορᾶ τὰ μέτρα περὶ δημοσίας ἀσφαλείας. Λέγουν λοιπὸν αἱ δηλώσεις αὑταὶ....... (ἀναγινώσκει). Μᾶς παρετηρήθη ἐὰν θὰ συμπεριληφθοῦν ὅλοι οἱ ὑποπεσόντες εἰς τὸ ἀδίκημα καὶ ἀπηντήσαμεν «ναί». Αὐτὰ εἶναι τὰ προταθέντα παρ’ ἡμῶν. Εἶχον ἐπ’ αὐτῶν μίαν συζήτησιν μὲ τοὺς κυρίους ἀρχηγοὺς, ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, καὶ κατὰ βάσιν εἶχον γίνει δεκτά. Εἶχε διατυπωθῆ μόνον κάποια διασάφησις καὶ ἐπρόκειτο τὸ βράδυ τῆς Παρασκευῆς νὰ γίνῃ ἡ ὁριστικὴ διατύπωσις καὶ θὰ συνεφωνούσαμεν ἀπολύτως, ἀλλὰ μετὰ ἐπῆλθεν ἡ διάλυσις. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἱστορικὸν μέρος τῶν διαπραγματεύσεων, καὶ νομίζω ὅτι ὅπως εἶχα καὶ πρὶν τὴν εὐχέρειαν νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, ἡ ἔννοια τῆς ἑνώσεως, τὴν ὁποίαν τόσον ἡ Βουλὴ καὶ πέραν τῆς Βουλῆς ὡρισμένοι πολῖται ἢ τὸ σύνολον τοῦ λαοῦ ἐπιθυμεῖ, καὶ τῆς ὁποίας ἑνώσεως τὸν καθορισμὸν νομίζω ὅτι ἔδωσα ὅπως ἀκριβῶς πρέπει νὰ δοθῇ, αὐτὴ ἡ ἔννοια δύναμαι νὰ εἴπω, ὅπως εἶπον τὸ 1936, ἀπετέλεσε καὶ θὰ ἀποτελῇ τὴν πολιτικὴν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δυνατῆς συνεργασίας. Διότι μόνον διὰ τῆς δημιουργίας δυνατοτήτων συνεργασίας, ὁ πολιτικὸς κόσμος — παραλείπων τὰς σχετικὰς πρὸς τὸ παρελθὸν ἀναδρομὰς καὶ ἀποβλέπων πρὸς τὸ μέλλον — θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς Χώρας. Τώρα ἠλέγχθημεν καὶ διὰ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, διότι, ὅπως εἶναι φυσικόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλεγχθῶμεν δι’ αὐτὴν ταύτην τὴν πολιτικήν. Δυστυχῶς, τὰ ἐθνικὰ ζητήματα κρίνονται αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ πρέπον νὰ συζητοῦνται, διότι ἐπὶ μερικῶν οὐσιαστικῶν θεμάτων ἡ συζήτησις θὰ τὰ ἔβλαπτεν. Ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι, νὰ ἀπαντήσω, διότι δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὅσα διετυπώθησαν. Διότι ὑπάρχουν ρήτορες οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι κατεβαραθρώθησαν τὰ ἐθνικά μας ζητήματα. Αὐτὸς εἶναι ὁ τόνος, ὁ ὁποῖος ἐδόθη καὶ ὁ ὁποῖος καθ’ ἡμᾶς μὲν ἀποτελεῖ μεγάλην πλάνην, δι’ ἐκείνους ὅμως οἱ ὁποῖοι ἐπικαλοῦνται τὰ ἐπιχειρήματα αὐτὰ θὰ ἦσαν δικαιολογημένοι, ἐὰν ἐν τῇ ἐπικλήσει αὐτῶν ἤθελον μόνον νὰ δικαιολογήσουν ἀντιπολιτευτικὰς ὀρέξεις. Ὁμολογῶ ὅτι εἰς τὸ συνέδριον τῶν Παρισίων — καὶ ὄχι τῆς Εἰρήνης, ὅπως ἐλέγετο εἰς τὴν ἀρχήν, διότι ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον δὲν ἐπρόκειτο περὶ συνεδρίου εἰρήνης, ἀλλὰ περὶ συνθηκοπαρασκευαστικοῦ συνεδρίου, τὸ ὁποῖον θὰ παρεσκεύαζε τὰς συνθήκας καὶ τὴν ἐργασίαν τοῦ ὁποίου θὰ ἐχρησιμοποίουν οἱ 4 μεγάλοι — δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγεται ὅτι τὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος κατεβαραθρώθησαν ἢ ὅτι δὲν ἠκούσθη ἡ φωνὴ τῆς Ἑλλάδος. Τοὐναντίον, νομίζω ὅτι ἠκούσθη περισσότερον ἀπ’ ὅ,τι ἔπρεπε, διότι ὑπῆρξαν στιγμαὶ κατὰ τὰς ὁποίας κατηγορήθημεν ὅτι ἠκούσθη τόσον πολὺ ἡ ἑλληνικὴ φωνή, ὥστε ἐπροκάλεσεν τὰς ἀντιθέσεις ὡρισμένων δυνάμεων ἐναντίον ἡμῶν, ἐν τῇ ἐννοίᾳ ὅτι ἐθέσαμεν φίλους μας ἔναντι ἄλλων. Θὰ ἐνόμιζόν τινὲς ὅτι αἱ διεξαχθεῖσαι ἐν τῷ συνεδρίῳ συζητήσεις γίνονται ὅπως διεξάγονται αἱ συζητήσεις εἰς τὰς Βουλὰς. Ὅστις παρηκολούθησε τὰς ἐργασίας τοῦ συνεδρίου ἐκ τοῦ σύνεγγυς, νομίζω ὅτι βλέπει πόσον εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ αἱ ἐπικρίσεις δὲν εἶναι δικαιολογημέναι. Ὑπῆρξαν στιγμαὶ εἰς τὸ συνέδριον αὐτό, κατὰ τὰς ὁποίας ἐσημειώθη μία κάμψις τῶν Ἑλληνικῶν ζητημάτων, ἀπὸ τὰς ἀπόψεις τῆς ὑποστηρίξεώς των, λόγῳ τῆς μεγάλης ἀντιδράσεως ἢ τῆς ἐπιθέσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμαν οἱ ἐχθροί μας. Ὑπῆρξαν ὅμως καὶ στιγμαὶ — καὶ ἰδίως ὑπῆρξε ἡ τελευταία στιγμὴ — κατὰ τὰς ὁποίας μᾶς ἐδόθησαν τὰ καλύτερα δυνατὰ ἀποτελέσματα ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ἐκτὸς τοῦ ζητήματος τῆς Δωδεκανήσου, τὸ ὁποῖον εἶχε κριθῆ καὶ δὲν ἀπετέλει ἀντικείμενον τοῦ συνεδρίου, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου οὐδεὶς ἐγένετο ἐδῶ λόγος, ἐπὶ τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ ζητήματος καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀκεραιότητος τῆς Ἀλβανίας, ἐλήφθη σαφὴς ἀπόφασις, ἀπαλειφθείσης ἐκ τοῦ πρώτου ἄρθρου τῆς συνθήκης τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν εἶχε δεχθῆ ἡ Ἐπιτροπή. Ἑπομένως δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ πλέον ὡς ψηφισθεῖσα ἡ ἀκεραιότης τῆς Ἀλβανίας. Ἐπὶ τοῦ Βουλγαρικοῦ ἐλήφθη ἀπόφασις ὡς γνωρίζετε, διὰ τῆς ψήφου τῆς ἀποχῆς τὴν ὁποίαν ἐπροκάλεσα, ἴσως δύναμαι νὰ εἴπω προσωπικῶς ἐκεῖνο τὸ βράδυ, χάρις εἰς συνομιλίας τὰς ὁποίας εἶχα μεθ’ ὡρισμένων προσώπων, καὶ ἐγένετο ψηφοφορία διὰ τῆς ὁποίας ἀνετρέπετο ἐντελῶς ὅλον τὸ οἰκοδόμημα τὸ ὁποῖον εἶχε ἀνεγερθῆ ὑπὲρ τῆς Βουλγαρίας. Οὕτω, διὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς, ἀπηλείφθη τὸ σχετικὸν ἄρθρον εἰς τρόπον ὥστε τὰ σύνορα τῆς Βουλγαρίας νὰ εἶναι ἀνύπαρκτα καὶ πρὸς Βορρᾶν καὶ πρὸς Νότον. Αὐτὸ βέβαια δύναται νὰ κριθῇ ἄλλως ἐδῶ, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς περισσοτέρους καὶ ἀπὸ τὰς ἀγγλικὰς ἐφημερίδας ἐκρίθη ὅπως ἔπρεπε νὰ κριθῇ. Εἰς τὴν ψηφοφορίαν αὐτήν, μάλιστα, ἐδόθη ὁ χαρακτηρισμὸς ὅτι ἐνεφανίσθη οἱονεὶ ἕνα πέμπτον δικαίωμα ἀρνησικυρίας τῶν μικρῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα συνησπίσθησαν μὲ μίαν μεγάλην δύναμιν καὶ ἠδυνήθησαν νὰ ματαιώσουν ἀπόφασιν ἡ ὁποία ἐστρέφετο κατὰ τῆς Ἑλλάδος, ὡς μικροῦ καὶ αὐτοῦ Κράτους.

§229Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Θὰ ἤθελα νὰ σᾶς παρακαλέσω, ἂν εἴχατε τὴν καλωσύνην, νὰ μᾶς εἴπετε: ποῦ ἐστηρίζεσθε ὅταν ἐξηγγέλατε τὰς αἰσιοδόξους ἐκείνας προβλέψεις εἰς τὴν Θεσσαλονίκην;

§230Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Αὐτὴ ἡ ἐρώτησις, κ. Βασιλειάδη, μὲ πληροῖ ἐξαιρετικῆς χαρᾶς, διότι μοῦ δίδεται ἡ ἀφορμὴ νὰ θίξω ἕνα ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελα νὰ θίξω. Ἡ αἰσιοδοξία μου, κ. Βασιλειάδη, στηρίζεται εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐκ τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀντλῶ τὴν δύναμιν καὶ τόσην πίστιν, ὥστε νὰ εἶμαι αἰσιόδοξος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον σεῖς δὲν ἔχετε. (Χειροκροτήματα).

§231Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὁμολογῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι μοῦ εἶναι ἀκατανόητον αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε.

§232Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὸ τί ὁμολογεῖτε ἐδῶ, τὸ ὡμολογήσατε καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς αὐτὴν τὴν φορὰν δὲν σᾶς ἔδωσε τὴν πλειοψηφίαν. Αὐτὰ ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Συνεδρίου. Ποία θὰ εἶναι περαιτέρω ἡ τύχη τῶν ζητημάτων μας, βεβαίως δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμὴ οὔτε καὶ ἡ θέσις διὰ νὰ ἀναπτυχθῇ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι τὰ ζητήματά μας αὐτὰ θὰ πρέπει νὰ παρακολουθηθοῦν ἐκ τοῦ σύνεγγυς, ἐκεῖ ὅπου καὶ θὰ συζητηθοῦν καὶ ἐλπίζω ὅτι ταχέως θὰ ἔλθουν πρὸς συζήτησιν κατὰ τὰς συσκέψεις αἱ ὁποῖαι γίνονται τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ. Ἐπὶ ζητημάτων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς δὲν ἔχω τί ἄλλο νὰ προσθέσω εἰς τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἤδη. Ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἀποτελεσμάτων τῆς διαχειρίσεως τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ ἑξάμηνον ἢ ἑπτάμηνον αὐτὸ διάστημα, εἶχα ἤδη τὴν ἀφορμὴν ἐνώπιον τοῦ Σώματος νὰ ἐκθέσω τοὺς ἀριθμοὺς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα καὶ ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι σκόπιμον νὰ ἐπανέλθω ἀπόψε πάλιν ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἀριθμῶν. Οἱ κύριοι ἀντιπολιτευόμενοι, θίγοντες τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα, ἐνόμισαν ὅτι ἠδύναντο καὶ εἰς αὐτὸ ἀκόμη νὰ δώσουν μομφήν.....

§233ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κομματικήν.

§234Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὄχι. Δημοκοπικήν.

§235Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Βαρεῖα ἡ φράσις, κ. Πρόεδρε.

§236Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Διότι ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἴτε διὰ τὸ ζήτημα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, εἴτε διὰ τὸ ζήτημα τῶν συνεταιρισμῶν, νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ λεχθοῦν ἀπὸ χείλη ὑπεύθυνα. Καὶ διὰ μὲν τὸ ζήτημα τῶν συνεταιρισμῶν, τὸ ὁποῖον ἐθίχθη, ὡς οὐσιωδέστατον ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν παρηκολούθησε ἡ Κυβέρνησις, ἂν θέλετε θὰ ἠδυνάμην νὰ σᾶς εἴπω σχετικῶς ὅτι τὸ παρηκολούθησα μετὰ ἰδιαιτέρας ὅλως προσοχῆς, ὅτι εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ δὴ τοὺς ἀγροτικοὺς συνεταιρισμούς, ἀπέδωσα ὅλην τὴν περιουσίαν τῆς ΚΥΔΕΠ, ἡ ὁποία ὑπολογίζεται εἰς ὁλόκληρα δισεκατομμύρια. Εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς ἔδωσα διὰ νὰ ἐργασθοῦν ὅλην τὴν συγκέντρωσιν τοῦ σίτου. Δι’ αὐτὸ γίνεται συνεργασία στενωτάτη μὲ τὴν ἀγγλικὴν ἀποστολὴν διὰ τὴν ὀργάνωσιν τὴν περαιτέρω, καὶ γενικῶς εὑρισκόμεθα, εἰς τοιαύτας ἐπαφὰς καὶ τοιαύτας σκέψεις, ὥστε πράγματι τοῦτο νὰ ἀποτελῇ ἐχέγγυον τῆς μελλούσης ἐξελίξεώς του. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ δημοσιοϋπαλληλικόν, νομίζω ὅτι τοῦτο ἐθίχθη ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, χωρὶς νὰ ἀντιμετωπίσουν οἱ πράξαντες τοῦτο τὰς εὐθύνας τὰς ὁποίας θὰ ἔφερον ἂν ὡς ὑπεύθυνοι θὰ ἤθελον νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τούτου. Διότι, κύριοι, εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ δημοσιοϋπαλληλικὸν ζήτημα εἶναι κατ’ ἐξοχὴν οἰκονομικὸν αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτε οὐδεὶς ἀγνοεῖ πόσον στοιχίζουν αἱ συντάξεις καὶ οἱ ὑπάλληλοι εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅτι τὰ αἰτήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δικαιότατα — δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσουν οἱ ὑπάλληλοι μὲ αὐτοὺς τοὺς μισθοὺς τοὺς ὁποίους ἔχουν σήμερον — ἂν σήμερον ἐπρόκειτο νὰ ἀντιμετωπισθοῦν, θὰ ἐδημιούργουν κατάστασιν ἡ ὁποία προφανῶς θὰ ἀνέτρεπε καὶ αὐτοὺς καὶ ἡμᾶς ὅλους. Εἶναι ἑπομένως τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀμέσως συνδεδεμένον μὲ τὰς διεξαγομένας οἰκονομικὰς διαπραγματεύσεις. Αἱ δὲ ὑπάρχουσαι ἐνδείξεις, ὡς γνωρίζει ἡ Βουλή, εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ ἐπιτρέπουν ὅτι ταχέως θὰ ἀντιμετωπισθῇ καὶ ἡ λύσις τοῦ δημοσιοϋπαλληλικοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ παρὰ ἐφ’ ὅσον λυθῶσιν ἐν τῷ μεταξὺ καὶ ὡρισμένα οἰκονομικὰ γενικώτερα ζητήματα, τῆς ἔξωθεν ἐνισχύσεως, τῆς ἀπαραιτήτου πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Ἐθίχθη ἐπίσης ἀπὸ τὸν ἐργατικὸν ἀντιπρόσωπον, τὸ ζήτημα τὸ συνδικαλιστικόν. Νομίζω ὅτι καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐθίχθη, χωρὶς νὰ εἶναι γνωστὸν εἰς τὸν θίξαντα, ποία εἶναι ἡ ἐξέλιξις τοῦ ζητήματος αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἡ ἐξέλιξις δὲ ἡ ὁποία παρουσιάζεται ἐν προκειμένῳ, μετὰ τὰς προηγηθείσας συνεννοήσεις μὲ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία διετυπώθη ἀπὸ στόματος ἐπισημοτάτων χειλέων εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, ὅπου διεπιστώθη ὅτι ἐν πλήρει συμπτώσει κατευθύνσεων μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, δίδονται καὶ θὰ δοθοῦν αἱ προσήκουσαι λύσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Δὲν βλέπω ποῖα ἄλλα ζητήματα ἐθίχθησαν ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἢ δὲν ἐνθυμοῦμαι τοὐλάχιστον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα τὸ ἐκληρονομήσαμεν. Θὰ ἠδυνάμην νὰ σᾶς δώσω μερικοὺς ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς ἔπειθαν περὶ τούτου, διότι θὰ ἐβλέπατε ἐξ αὐτῶν ὅτι μέχρι καὶ τοῦ Νοεμβρίου 1945, δηλαδὴ ἐννέα μῆνας μετὰ τὴν Συμφωνίαν τῆς Βάρκιζας, τὰ τότε τάγματα ἐθνοφυλακῆς ἀνεῦρον εἰς διάφορα κρησφύγετα ὁπλισμὸν καὶ πάσης ἄλλης φύσεως πολεμικὸν ὑλικὸν ἀνερχόμενον εἰς ποσοστὸν πέραν τοῦ 100% τῶν παραδοθέντων βάσει τῆς συμφωνίας ἐκείνης, κατὰ πληροφορίας δὲ τῶν ἁρμοδίων στρατιωτικῶν ἀρχῶν ὁ κεκρυμμένος τότε εἰσέτι ὁπλισμὸς ἔδει νὰ ἀνήρχετο τοὐλάχιστον εἰς 400–500% τοῦ παραδοθέντος. Διατὶ τὸν ἀπέκρυπτε ἐπιμελῶς τὸν ὁπλισμὸν αὐτὸν τὸ Κ.Κ.Ε.; Ἀσφαλῶς ὄχι δι’ ἐνθύμιον τῶν ἀγώνων του κατὰ τὴν κατοχὴν καὶ τὸν Δεκέμβριον, ἀλλὰ διὰ νὰ τὸν χρησιμοποιήσῃ ὅταν θὰ ἔφθανε ἡ κατάλληλος στιγμή. Θὰ κατηγορηθῇ λοιπὸν πιθανὸν ἡ Κυβέρνησις, διατὶ δὲν ἐπεδίωξε καὶ δὲν ἐπέτυχε τὸν πλήρη ἀφοπλισμὸν τοῦ

Κ.Κ.Ε.

Ἀλλὰ πρὸς τὴν πλευράν, ἥτις θὰ ἀπευθύνῃ τὴν κατηγορίαν ταύτην, ἀπαντῶ, καὶ τὴν κατηγορῶ ἐγὼ ὡς ὑπεύθυνον, διότι ἀπὸ τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου 1945, οἱ ὑπεύθυνοι Στρατιωτικοὶ Σύμβουλοι τῆς τότε Κυβερνήσεως (Γενικὸν Ἐπιτελεῖον, Ἀνώτεραι Στρατιωτικαὶ Διοικήσεις), ἔκρουον τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου καὶ ἀνέφερον λεπτομερῶς τὸν ἐπερχόμενον κίνδυνον. Ὁ Διοικητὴς τῆς Ἀνωτέρας Στρατιωτικῆς Διοικήσεως Μακεδονίας Στρατηγὸς Μελησσινός, κατὰ μῆνα Ἰανουάριον 1946, ἀναφέρει ὅτι ἡ κατάστασις εἰς τὴν Κεντρικὴν Μακεδονίαν, καὶ ἰδίως εἰς τὸ Ἀνατολικὸν Βέρμιον καὶ τὴν περιοχὴν τῶν Κρουσίων, ἐπεδεινώθη σοβαρῶς ἐξ αἰτίας τῶν ἐνόπλων ἀναρχικῶν, οἵτινες δολοφονοῦν καὶ διαρπάζουν τὰς περιουσίας τῶν ἐθνικοφρόνων πολιτῶν καὶ ἰδίᾳ Προέδρων Κοινοτήτων καὶ ὀργάνων Χωροφυλακῆς καὶ ἐθνοφυλακῆς. Συνεχίζων, καταλήγει ὅτι ἡ δημιουργηθεῖσα κατάστασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ εἰς συμπτωματικὰ γεγονότα, τοὐναντίον πρόκειται περὶ ὠργανωμένης καὶ κατευθυνομένης παρὰ τοῦ Κ.Κ.Ε. ἐνεργείας, ἥτις σοβαρῶς δέον νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ. Ὁμοίως ὁ Διοικητὴς τῆς Ἀνωτέρας Στρατιωτικῆς Διοικήσεως Θεσσαλίας καὶ Δυτικῆς Μακεδονίας στρατηγὸς Ἀβραμίδης, κατὰ τὸ ἴδιον χρονικὸν διάστημα, ἀναφέρει ὅτι ἔνοπλοι ὁμάδες ἀναρχικῶν, ἀποκαλούμεναι «αὐτοάμυνα», κυκλοφοροῦσι τὰς νυκτερινὰς ὥρας ἔξωθεν τῶν κωμοπόλεων καὶ χωρίων, τρομοκρατοῦσαι τοὺς κατοίκους, ἕτεραι ὁμάδες μεταφέρουσι ὁπλισμὸν εἰς διάφορα σημεῖα καὶ καταρτίζουσι συνεργεῖα καθάρσεως τοῦ ὁπλισμοῦ, ὁμοίως ὅτι ἤρξατο ὑπὸ διαφόρων ἐνόπλων Κομμουνιστῶν ὁ ἀφοπλισμὸς διαφόρων μεμονωμένων Στρατιωτικῶν. Τὸν μῆνα δὲ Μάρτιον, ἡ ἰδία Στρατιωτικὴ Διοίκησις ἀναφέρει ὅτι οἱ ἀναρχικοὶ τῆς πόλεως Λαρίσης ἐκτελοῦν κρυφίως ἀσκήσεις τοποθετήσεως ναρκῶν εἰς διασταυρώσεις ὁδῶν καὶ ὅτι τὸ Κ.Κ.Ε. ἔδωσε ὁδηγίας διὰ τὴν ἄμεσον ἔναρξιν τοῦ συμμοριακοῦ ἀγῶνος. Διὰ νὰ εἶμαι δὲ ἔτι ἀκριβέστερος, ὀφείλω νὰ ἀναφέρω ὅτι ἡ δημιουργία ἐπεισοδίων πάσης φύσεως, ὡς καὶ ἡ διάπραξις φόνων καὶ ἡ προετοιμασία διὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ συμμοριακοῦ ἀγῶνος κατὰ τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1946 καὶ μετέπειτα, ἐνετάθη ἀπὸ τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου 1945, ὡς συγκεκριμένως ἀνέφερε τότε ὁ Διοικητὴς τῆς Ἀνωτέρας Στρατιωτικῆς Διοικήσεως Κεντρικῆς Μακεδονίας Στρατηγὸς Μπιτζάνης, διὰ τῶν κάτωθι γεγονότων: 1) Τὰ ἐπεισόδια Φυτιᾶς–Βερροίας καθ’ ἃ ἡ Κομμουνιστικὴ συμμορία Μπαρούτα ἐφόνευσε 4 ἐθνικόφρονας πολίτας. 2) Τὰ ἐπεισόδια Ποντοκερασιᾶς–Κιλκὶς καθ’ ἃ (200) ἔνοπλοι κομμουνισταὶ ἀφώπλισαν τοὺς ἄνδρας Χωροφυλακῆς καὶ ἐκακοποίησαν τὸν ἐθνικόφρονα Πρόεδρον. 3) Ὁ φόνος τοῦ γραμματέως τῆς Εἰσαγγελίας Βερροίας. 4) Ὁ βαρὺς τραυματισμὸς ὑπὸ Κομμουνιστῶν ἑνὸς ἐθνοφύλακος εἰς τὸ χωρίον Μικρόκαμπος–Κιλκίς. 5) Τὰ γεγονότα Ἱερισσοῦ–Χαλκιδικῆς καθ’ ἃ κομμουνισταὶ ἐπετέθησαν καὶ ἐκακοποίησαν σοβαρῶς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς διανομῶν ἱματισμοῦ. Φυλακίου Μεγάλου Ρέμματος (Ναούσης). 7) Ἡ προσβολὴ ὑπὸ συμμορίας Κομμουνιστῶν τοῦ Φυλακείου Μεγάλου Ρέμματος (Ναούσης). 8) Οἱ φόνοι τῶν Προέδρων Κοινοτήτων Κάτω καὶ Ἄνω Κοπάνου. 9) Τὰ γεγονότα Βόλου. 10) Ὁ φόνος τοῦ Προέδρου Κοινότητος τοῦ χωρίου Ἀτραποῦ, καὶ πολλὰ ἄλλα διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω μὲ τὴν ἀπαρίθμησιν. Τί ἔναντι ὅλων αὐτῶν τῶν συγκεκριμένων καὶ ὑπευθύνων ἀναφορῶν τῶν Στρατιωτικῶν Συμβούλων της ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν γεγονότων ἅτινα σᾶς ἀνέφερον ἀφ’ ἑτέρου ἔπραξεν ἡ τότε Κυβέρνησις; Οὐδέν, παρὰ μόνον πολιτικήν, ὡς ἔλεγεν, ἐπιεικείας, τουτέστιν πλήρη ἄνεσιν καὶ εὐκολίαν εἰς τὸ Κ.Κ.Ε. διὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ μελετηθέντος συμμοριακοῦ ἀγῶνος ἀπὸ τῆς ἀνοίξεως τοῦ 1946. Παρέδωσε τὴν Δημοσίαν Ἀσφάλειαν εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου 1946 μὲ τὴν ἑξῆς ἐπίσημον εἰκόνα, ἣν παραλαμβάνω ἀπὸ τὰ ἐπίσημα δελτία τῶν ὑπευθύνων Στρατιωτικῶν Συμβούλων τῆς τότε Κυβερνήσεως. (Ἀναγινώσκει). Ἅπασαι δὲ αἱ ὡς ἄνω Κομμουνιστικαὶ συμμορίαι ἦσαν ἐν πλήρει ἀναπτύξει διὰ τὴν ἅμα τῇ ἐντολῇ καὶ βελτίωσιν τοῦ καιροῦ ἔναρξιν τοῦ ἐντατικοῦ συμμοριακοῦ ἀγῶνος μὲ τοὺς σκοποὺς οὓς ἀνέφερον. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ κατηγορηθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι διὰ τῆς πολιτικῆς της ἔφερε τὴν κατάστασιν εἰς σημεῖον κρίσιμον ἀπὸ ἀπόψεως δημοσίας ἀσφαλείας. Ἡ Κυβέρνησις παρέλαβε πλήρως ὠργανωμένην καὶ ἐν πλήρει ἀναπτύξει τὴν συμμοριακὴν δρᾶσιν καὶ κατέβαλε καὶ καταβάλλει ἀφαντάστους προσπαθείας διὰ νὰ ἐξουδετερώσῃ ταύτην. Ἄν δὲν ἐπέτυχε τὴν πλήρη ἐξουδετέρωσίν των, ἐπέτυχεν ὅμως τὴν ἀποτροπὴν τοῦ ἐπιδιωχθέντος σκοποῦ των, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν μὴ πλήρη ἐξουδετέρωσίν των εὐθύνονται ἀπολύτως ἐκεῖνοι οἵτινες ἄφησαν νὰ δημιουργηθῇ ἡ κατάστασις αὕτη. Εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς δῆθεν κρισιμότητος τῆς καταστάσεως, ὅπως τὴν ἐχαρακτήρισαν, ξέρετε ὅλοι, καὶ μάλιστα οἱ ἐξ ὑμῶν ὑπεύθυνοι ἀρχηγοί, ποίας δυσκολίας ἀντιμετωπίζει τὸ Κράτος εἰς τὴν κατάρτισιν γενικῶς τῶν δυνάμεων τῶν διωκτικῶν. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, νομίζω ὅτι ἐπετέλεσε τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον της, ὅτι συνεπὴς πρὸς τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν τῆς ἔδωσε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ συνεπεστέρα πρὸς τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ἀναγνωρίζει ὅτι ὑπέχει ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, νομίζει ὅτι πολιτεύεται εὐθέως καὶ ὅτι τηρεῖ τὴν δέουσαν στάσιν καὶ ἐν τῇ συγκροτήσει της καὶ εἰς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνει καὶ θὰ λάβῃ καὶ ὑπὲρ τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων καὶ τοῦ ζητήματος τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τῆς κατοχυρώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἐν τῇ πεποιθήσει αὐτῇ ἀπευθύνεται πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ζητεῖ νὰ τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Βενιζέλος.

§238Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἀπογευματινὴν ὁμιλίαν μου, ἀπέφυγα νὰ θίξω καὶ νὰ ἀναφέρω γεγονότα, διότι φρονῶ ὅτι τοῦτο δὲν συντελεῖ εἰς τὴν μείωσιν τῆς ὀξύτητος. Μετὰ ὅμως τὸν λόγον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὀφείλω νὰ κάμω ὡρισμένας διασαφηνίσεις. Ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ πρώτη Κυβέρνησις μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἐκλήθημεν νὰ προσφέρωμεν τὴν συνεργασίαν μας. Λόγῳ ὅμως τῶν δυσχερειῶν ἐκ τῆς μὴ ὑπάρξεως ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, παρεκλήθημεν νὰ μείνωμεν ὡς Ὑπουργοὶ ἄνευ χαρτοφυλακίου. Καὶ μᾶς ἐδηλώθη τότε, ὅτι μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, θὰ μᾶς παρεχωροῦντο τὰ Ὑπουργεῖα Ἐξωτερικῶν ἐκ μέρους τοῦ κ. Τσαλδάρη, καὶ Ἐσωτερικῶν ἐκ μέρους τοῦ κ. Θεοτόκη, ὅστις θὰ ἀνελάμβανε τὴν προεδρίαν. Ὅταν ὅμως ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐκλεγεὶς ἐν τῷ μεταξὺ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀνέλαβε τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἠρωτήθη παρ’ ἡμῶν ὑπὸ ποίους ὅρους ἐννόει τὴν συμμετοχήν μας, μᾶς ἀπήντησε, πρὸς ἔκπληξίν μας, ὅτι θὰ εἶναι ὑπὸ τὴν ἰδίαν μορφήν, δηλαδὴ ὡς Ὑπουργῶν ἄνευ χαρτοφυλακίου. Ἐσχηματίσαμεν τότε σαφῶς τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ παρουσία μας ἦτο ἀνεπιθύμητος. Ἀλλὰ καὶ ὅταν κατὰ τὴν προηγουμένην κρίσιν, κατόπιν πιέσεων, ἐζητήθη ἡ συνδρομή μου ἔσπευσα νὰ τὴν προσφέρω καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοῦ ἐδήλωσεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀποστῇ ὡρισμένων ὑποχρεώσεων τὰς ὁποίας ἔχει πρὸς τοὺς παλαιοὺς συναρχηγοὺς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φαίνεται ὅτι ἔχει ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν πρὸς συνεργασίαν, ἀλλὰ αἱ κομματικαί του δεσμεύσεις τὸν κάνουν νὰ μὴ ἠμπορῇ νὰ πραγματοποιήσῃ ὅ,τι ἐπιθυμεῖ. Ὡς πρὸς τὰς ὑπονοίας τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ περὶ τοῦ τὶ ἐμεσολάβησε μεταξὺ τῆς 10ης καὶ 11ης νυκτερινῆς ἔχω νὰ βεβαιώσω ὅτι ὅταν ἐχωρίσθημεν μετέβην εἰς φιλικὸ σπίτι ὅπου παρίστατο καὶ μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκεῖθεν μετέβην πάλιν πρὸς συνάντησίν του. Κατὰ τὴν ἀποχώρησίν μας μετὰ τὰ διαμειφθέντα ἠρωτήσαμεν τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν ἐὰν εἰς τὴν ἀπάντησίν μας πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι τὰ τρία αὐτὰ Ὑπουργεῖα εἶναι ἀμετακίνητα. Καὶ μᾶς ἀπήντησε «μάλιστα». Τὰ μετέπειτα γεγονότα ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὰ ἐξέθεσεν ὡς πράγματι συνέβησαν. Ἐὰν ὅμως ἠρνήθημεν τὴν συμμετοχήν μας, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις θὰ διηωνίζοντο καὶ ἡ κοινὴ γνώμη θὰ ἐξενευρίζετο ἡ δὲ παράτασις τῶν συνεννοήσεων θὰ ἦτο εἰς βάρος ὁλοκλήρου τοῦ Πολιτικοῦ Κόσμου.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§240Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις εἰς ἀπάντησιν τῆς ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ματαίωσιν τῶν τελευταίων μας συνεννοήσεων. Εἶναι ἐντελῶς ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐβεβαίωσεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων. Δὲν ἐμεσολάβησεν ἀπολύτως τίποτε μεταξὺ τῆς ἑσπερινῆς διακοπῆς τῆς συνομιλίας μας καὶ τῆς μεσονυκτίου ἐπισκέψεως. Κατὰ τὴν ἀπογευματινὴν σύσκεψιν ἐπληροφορήθημεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν μὲ τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει ἡ σοβαρότης τοῦ θέματος. Καὶ μετέβημεν πρὸς συνάντησιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ μὲ τὴν ἀπόφασιν νὰ συμμερισθῶμεν τὰς εὐθύνας, διότι ἐγνωρίζαμεν ὅτι εἶναι δύσκολος ἡ κατάστασις καὶ αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐδέχθημεν νὰ μετάσχωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι, ἄλλως, δὲν θὰ ὑπῆρχεν οὐδεὶς λόγος οὔτε κἂν ἐνάρξεως διαπραγματεύσεων. Ὅταν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μᾶς ἠρώτησεν ποῖαι εἶναι αἱ ἀπόψεις μας ἐπὶ τῆς συμμετοχῆς μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, γνωρίζοντες τοὺς κινδύνους εἰς τοὺς ὁποίους ἐκτίθενται ὅσοι ἀρχίζουν τοιαύτας διαπραγματεύσεις μὲ τὸν φίλον κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπεφυλάχθημεν καὶ τὸν παρεκαλέσαμεν νὰ μᾶς ὁμιλήσῃ ὁ ἴδιος καί, τότε, ὑπῆρξεν ἀπολύτως κατηγορηματικός. Μᾶς εἶπεν ὅτι ἐννοεῖ νὰ τηρήσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του, ὅτι ἔχει συνεργασθῆ μὲ τοὺς ἄλλοτε συναρχηγούς του εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα τοὺς ὁποίους ἐννοεῖ νὰ σεβασθῇ εἰς τὰς θέσεις των καὶ ὅτι ἀποτελεῖ δι’ αὐτὸν θέμα ἠθικῆς δεσμεύσεως ἡ διατήρησις τῶν τριῶν Ὑπουργείων. Τότε τὸν παρεκαλέσαμεν νὰ ἀπέλθωμεν πρὸς συνεννόησιν καὶ ἀνταλλάξαντες τὰς σκέψεις μας, ὑπήρξαμεν ὁμόφωνοι, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτει τὴν παρουσίαν μας, ἀλλ’ ἡ παρουσία μας δὲν θὰ ἦτο χρήσιμος εἰς τὴν Χώραν, διότι δὲν ἐπρόκειτο νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὰς ἐπάλξεις ἀπὸ τὰς ὁποίας θὰ ἐδίδετο ἡ μάχη τῶν κρισίμων θεμάτων. Ἂν ἐδέχθημεν νὰ μετάσχωμεν, δὲν ἐδέχθημεν βεβαίως διὰ νὰ γίνωμεν Ὑπουργοί, ἀλλὰ διὰ νὰ παλαίσωμεν εἰς τὰς κρισίμους θέσεις καὶ ἐνομίζαμεν ὅτι ἡ ἰδιότης μας ὡς κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, θὰ προσέθετε τὸν ἠθικὸν παράγοντα τὸν ἀπαραίτητον διὰ τὴν εὐόδωσιν τοῦ ἔργου. Αὐτὸ ὑπῆρξεν ἀκριβῶς τὸ θέμα τὸ ὁποῖον μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀρνήσεως. Ἐπείσθημεν ὅτι καθ’ ὃν τρόπον τὰ 3 Ὑπουργεῖα ἀπεκλείοντο, καθ’ ὅμοιον τρόπον, εἰς τὴν περαιτέρω συνεργασίαν, δὲν θὰ ὑπῆρχεν εἰς τὸ εὐρύχωρον πνεῦμα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κινηθῶμεν δημιουργικῶς. Ἐπείσθημεν ὅτι ἡ πρόσκλησις ἦτο εἰκονικὴ καὶ τότε προετιμήσαμεν, νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς θέσεις μας καὶ νὰ συνεχίσωμεν ἐντεῦθεν τὴν ἄσκησιν τῆς ἐθνικῆς καὶ καλοπίστου ἀντιπολιτεύσεως, παρὰ νὰ μεταβληθῶμεν εἰς ἀδρανεῖς Ὑπουργοὺς τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. (Χειροκροτήματα). Καὶ δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι, ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους, νὰ δεχθῶμεν τὴν παρερμηνείαν τῶν διαπραγματεύσεων, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν μᾶς ἐκίνησεν οὔτε ἡ ἐπιδίωξις ἀξιωμάτων, ὅπως κατηγορήθημεν ἀπὸ ἄλλους, οὔτε ἡ ἀποφυγὴ τῶν εὐθυνῶν, ὅπως ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐπεζητήσαμεν τὰς εὐθύνας καὶ ὅταν ἐπείσθημεν ὅτι ἡ εὐκαιρία τῆς ἀναλήψεως τῶν εὐθυνῶν δὲν μᾶς προσεφέρετο, ηὐχαριστήσαμεν τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπανήλθομεν εἰς τὰς θέσεις μας εἰς τὰς ὁποίας μᾶς ἔταξεν ἡ ἐντολὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἀλλὰ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεμνήσθη καὶ τῆς παλαιᾶς περιπτώσεως ἡ ὁποία ἀποτελεῖ καὶ τὸν εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἐνθύμησιν — ἀποτελεῖ ἐπιβεβαίωσιν τῶν τελευταίων περιστατικῶν διότι καὶ τότε μᾶς προσεκάλεσεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μᾶς προσέφερε, πρὸς παραμονήν, Ὑπουργεῖα ἄνευ Χαρτοφυλακίου. Καὶ ὅμως ἀπὸ τοῦ βήματος ἔθιξε καὶ διὰ τοῦτο ζήτημα εὐθυνῶν ἰδικῶν μας καὶ ἐπανέλαβεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τὴν ἀπορίαν του διατὶ δὲν ἐδέχθημεν τὴν προσφοράν του. Ἀλλ’ εἶπεν ἀκόμη, ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι, ἐξιστορήσαντες τὴν τραγικὴν κατάστασιν τῆς δημοσίας τάξεως, δὲν προήλθομεν καὶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προβλήματος καὶ εἰς τὴν ὑπόδειξιν τῶν μέτρων. Ἀλλὰ τὸ ἰδικόν μας καθῆκον εἰς αὐτὴν τὴν ὥραν ἦτο νὰ διαπιστώσωμεν τὴν τραγικότητα τῆς καταστάσεως, τὴν συγκάλυψιν τῆς ὁποίας μετέβαλεν εἰς καθῆκον ἡ Κυβέρνησις. Τὸ Ἔθνος σπαράσσεται ἀπὸ ἕνα σκληρότατον ἀγῶνα καὶ τὸ καθῆκον μας ἦτο ἀπὸ τοῦ Σώματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, νὰ διαπιστώσωμεν τὴν τραγικότητα τῆς καταστάσεως, διὰ νὰ συναγάγωμεν τὸ συμπέρασμα ὅτι ὄχι τάχα ὀλίγα νομοθετικὰ μέτρα θὰ ἤρκουν πρὸς ἀντιμετώπισιν, ἀλλὰ μόνον τὸ μέγα μέτρον τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, μὲ τὴν ἠθικὴν παντοδυναμίαν του. Αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν κατεφύγομεν εἰς τὰς λεπτομερείας, τὰς ὁποίας θὰ συζητήσωμεν ὅταν ἔλθουν τὰ νομοσχέδια πρὸς ψήφισιν, ἀλλὰ ἐπεμείναμεν εἰς τὴν μεγάλην ὑπόθεσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως ἡ ὁποία, καὶ μόνον μὲ τὴν ἀκαταμάχητον ἠθικήν της δύναμιν, θὰ ἠμπορέσῃ νὰ καταστείλῃ τὸν ἐμφύλιον πόλεμον. Μᾶς εἴπατε ἀκόμη, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος ἐδημοκοπήσαμεν, ὁμιλήσαντες περὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Καὶ εἰς τοῦτο ἐπίσης ἐπλανήθητε. Διεκηρύξαμεν πρῶτον τὴν τραγικὴν θέσιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ δὲν ἀποτελεῖ τοῦτο δημαγωγίαν, ἀλλὰ ἀποτελεῖ ἀλήθειαν ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν γενικὴν πεποίθησιν τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Καὶ δὲν ὑπεστηρίξαμεν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὴν δυνατότητα τῆς ἀμέσου καὶ πλήρους ἱκανοποιήσεως. Τοὐναντίον καὶ εἰς αὐτὸ τὸ κεφάλαιον εἴπομεν ὅτι ἐπεβάλετο ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, ἡ ὁποία μὲ τὸ πληρέστερον κῦρος της, θὰ ἐστρέφετο πρὸς τοὺς συμμάχους διὰ νὰ ζητήσῃ ἄμεσον βοήθειαν, μὲ τὴν ὁποίαν καὶ μόνον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰ δίκαια αἰτήματά των. Εὑρίσκει ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τοιαύτας δηλώσεις δημοκοπίαν; Τοιαῦται δηλώσεις ἀποτελοῦν ἐπιτέλεσιν καθήκοντος καὶ μάλιστα διευκόλυνσιν τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ θὰ πρέπει ὅταν ἀπευθύνῃ κατηγορίας νὰ ἀναλογίζηται τὸ βάρος των. Ἀλλ’ ἀκόμη ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος νομίζει ὅτι ἡ συγκάλυψις καὶ ἡ ἐπανάπαυσις ἀποτελεῖ ἐκδήλωσιν αἰσιοδοξίας εἶπεν ὅτι τὴν αἰσιοδοξίαν του διὰ τὴν τύχην τῶν Ἐθνικῶν ζητημάτων, στηρίζει εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειοψηφίας. Τοῦ ἀπαντῶμεν: Εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων, δὲν στηρίζεται εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειοψηφίας. Στηρίζεται εἰς τὴν συμπαράστασιν ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους. Καί, ὅμως, τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτὴν δὲν κατώρθωσε ν’ ἀξιοποιήσῃ. Καὶ ἐνῷ ὁ ἴδιος ἐπαγγέλλεται αἰσιοδοξίαν, τὸ Ἔθνος δοκιμάζει ἀπογοήτευσιν. Κύριοι βουλευταί, Οὐδέποτε ἡμεῖς ἐζητήσαμεν τὴν Κυβέρνησιν χάριν τῆς ἐξουσίας. Ἐζητήσαμεν τὴν Κυβέρνησιν χάριν τῆς εὐθύνης, χάριν τῆς ἐξυπηρετήσεως τῆς Πατρίδος. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως, μὲ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἐξέθεσεν ὁ Πρόεδρος αὐτῆς, ἀπέδειξεν ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν συνεργασίαν μας. Ἡμεῖς, ἀπὸ τὰς τάξεις αὐτάς, θὰ ἐξακολουθήσωμεν διαφωτίζοντες τὸ Ἔθνος διὰ τοὺς μεγάλους κινδύνους ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἀπειλεῖται καὶ θὰ ἔχωμεν τὴν πεποίθησιν ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποκτήσῃ τὴν ἐπίγνωσιν τῆς κρισιμότητος τῆς καταστάσεως, ἂν ἡ πλειοψηφία, τὴν ὁποίαν βαρύνουν εὐθῦναι βαρύταται, ἐξακολουθήσῃ νὰ ἐνισχύῃ μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ὡδήγησεν εἰς τὴν ἐπικίνδυνον ἐπιδείνωσιν τῆς καταστάσεως, εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς καὶ τὸ Ἔθνος, θὰ δώσῃ τὴν λύσιν. (Χειροκροτήματα).

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ν. Ζέρβας ἔχει τὸν λόγον.

§242Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Εἶναι τῷ ὄντι λυπηρὸν τοῦ ὅτι διεπιστώθη ἀπὸ τὸν λόγον τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ πόθος τοῦ συνόλου τοῦ Ἔθνους δὲν ὑπῆρξε δυστυχῶς, καὶ εἰλικρινὴς πόθος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἠκούσαμεν ὅτι ἀπέδωκεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων τὸν λόγον τῆς τοιαύτης τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προθέσεως ὄχι εἰς τὴν εὐδιάθετον σκέψιν αὐτοῦ, ἀλλ’ εἶναι ἀπόρροια πιέσεων, τὰς ὁποίας πιθανῶς ὑφίσταται κυρίως ἐξ ἀφορμῆς τῶν κομματικῶν του ὑποχρεώσεων. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν θὰ ἤθελα ποτὲ νὰ καταλήξω καὶ ἐγὼ εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα. Διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δὲν θὰ ἦτο ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργὸς ἐκεῖνος ὁ Ἀρχηγός, τὸν ὁποῖον ἡ πλειοψηφία θὰ ἤθελε νὰ ἔχῃ ἐπὶ κεφαλῆς της.... (δὲν ἠκούσθη). Ἀντιθέτως, ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω, ὅτι ὁ μοναδικὸς καὶ κύριος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἀπετύχομεν εἰς τὴν προσπάθειάν μας —καὶ ὁ ὁποῖος ὑπάρχει καὶ σήμερον καὶ ὁ ὁποῖος δυστυχῶς πολὺ φοβοῦμαι ὅτι θὰ παραμένῃ ἐσαεί, — ὁ κύριος λόγος εἶναι ἡ δυσπιστία, ἡ ὁποία ἰσχυρὰ ἐξακολουθητικῶς ὑφίσταται μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου κόσμου. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προσεπάθησε καὶ ἠθέλησεν, ὅπως εἶπε, νὰ θάψῃ τὸ παρελθόν, ἀλλὰ ἀντ’ αὐτοῦ, δυστυχῶς, ἀπόψε ἀνοίγει τὸ παρελθὸν αὐτὸ διάπλατα. Εὔχομαι ὅπως ὁ Θεὸς φωτίσῃ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀλλάξῃ αὐτὴν τὴν μέθοδον σκέψεως καὶ πράξεως, διότι, ἂν τοῦτο δὲν γίνῃ ἂν ἐξακολουθήσῃ ἄλλα νὰ λέγῃ καὶ νὰ σκέπτεται καὶ ἄλλα νὰ πράττῃ, τότε, δὲν βλέπω ποτὲ δυνατὴν τὴν συνένωσιν τοῦ ἐθνικόφρονος κόσμου. Ἐὰν ἡ Ἕνωσις ἡ Ἐθνικὴ δὲν ἦτο ἓν ἐπιτακτικὸν χρέος ὅλων μας, ἀπορρέον ἀπὸ αὐτὴν ταύτην τὴν ἀδήριτον ἀνάγκην πρὸς λυσιτελῆ ἀντιμετώπισιν τῶν κρισίμων τοῦ Ἔθνους περιστάσεων, ἐὰν λέγομεν τὴν ἕνωσιν ταύτην δὲν τὴν ἐπέτασσε τὸ σύνολον τοῦ ἐθνικόφρονος ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τότε ἀσφαλῶς δὲν θὰ ὑπῆρχε κανεὶς νομίζομεν λόγος νὰ ἀσχοληθῶμεν μὲ ταύτην. Τὸ ἀντίθετον θὰ ἐπεβάλετο ὅπως, παραμένοντες ἀμετακίνητοι εἰς τὴν πτέρυγά μας καὶ ἀσκοῦντες ὅπως τὸ ἐκάμαμεν ἕως τώρα θετικὴν ἀντιπολίτευσιν, θὰ προσεπαθοῦμεν δι’ ὅλων τῶν μέσων νὰ βοηθήσωμεν ὅσον θὰ μᾶς ἦτο δυνατὸν τοὺς Κυβερνῶντας εἰς τὴν καλυτέραν ἀντιμετώπισιν, ἀπὸ μέρους τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων τοῦ Ἔθνους. Ὁ λαὸς ὅμως διαισθανόμενος τὸ τραγικῶς κρίσιμον τῶν περιστάσεων ἀξιοῖ τὴν ἕνωσιν ταύτην. Καὶ τὸ θλιβερὸν εἶναι ὅτι μόνον εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς κυβερνώσης ἡγεσίας τοῦ συμπολιτευομένου κόσμου, δὲν ὑπάρχει ἡ συναίσθησις καὶ ἡ ἀναγνώρισις τοῦ κρισίμου τῶν περιστάσεων. Καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν μὲ μίαν, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, ἀθεράπευτον ἀλλὰ καὶ καταστρεπτικὴν καὶ ἀδικαιολόγητον αἰσιοδοξίαν, χωρεῖ ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὸ ἔργον της κωφεύουσα εἰς τὴν ἐπιτακτικὴν τοῦ Ἔθνους ἀξίωσιν. Εὔχομαι, μὲ ὅλην μου τὴν καρδίαν, ὅπως εἶπα καὶ προηγουμένως, ὁ Θεὸς νὰ βοηθήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως, ἂν μή τι ἄλλο, ἐπιτύχῃ τοὐλάχιστον νὰ συγκρατήσῃ τὰ πράγματα ἐκεῖ ὅπου ταῦτα ἔφθασαν σήμερα. Καὶ κατηγόρησεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συλλήβδην καὶ ἀθρόως ὅλην τὴν ἡγεσίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι, κληθεῖσα αὕτη νὰ μετάσχῃ τῶν εὐθυνῶν τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας καὶ ὀρρωδήσασα πρὸ τοῦ ὄγκου δυσκολιῶν......... (δὲν ἠκούσθη) ἀντὶ νὰ τοποθετήσῃ ἐκεῖ τὴν ἄρνησίν της, ἀντιθέτως ἠθέλησεν ἀλλοῦ νὰ ἀνεύρῃ τὰς ἀφορμὰς τῆς ματαιώσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Νομίζομεν ὅτι ὑπῆρξεν ἄδικος ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἄδικος, κυρίως καὶ κατὰ πρῶτον ὡς πρὸς τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα Ἑλλάδος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ Κόμμα αὐτὸ οὔτε κἂν ἐνεθυμήθη, ἐὰν ὑπῆρχε καὶ ἐὰν ἦτο Κόμμα Ἑλληνικὸν μετὰ τὴν 31 Μαρτίου. Καὶ ὅταν ἐν συνεχείᾳ ἕνας κόσμος ὁλόκληρος, ἐκπροσωπούμενος διὰ τῶν ἐκλεκτῶν συναδέλφων τοῦ Κόμματός μας προσήρχετο μὲ τὴν ἀγαθὴν καὶ εἰλικρινῆ πρόθεσιν, παραβλέπων τοῦ ὅτι ἐκακοποιήθη τόσον πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὅσον καὶ ἀμέσως μετ’ αὐτάς, διὰ νὰ δώσῃ χεῖρα βοηθείας ἵνα ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ ἄλλου πολιτικοῦ κόσμου ἀντιμετωπίσωμεν ἐπιτυχῶς τὰ δύσκολα προβλήματα τῆς Χώρας καὶ πάλιν, πρέπει νὰ τὸ τονίσωμεν, ἡμεῖς ἠγνοήθημεν. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ποτέ, κύριοι βουλευταί, ὄχι ἁπλῶς νὰ ὠχλήθην, ἀλλ’ οὔτε κἂν νὰ ἐρωτηθῶ, καὶ οὔτε κἂν νὰ μοῦ δοθῇ ἡ ἔννοια ὅτι οἱ Κυβερνῶντες αἰσθάνονται ὅτι ζῶμεν καὶ ὅτι εἴμεθα καὶ ὑπάρχομεν ὡς Ἐθνικὸν Κόμμα τῆς Ἑλλάδος. Ἄδικος, συνεπῶς, ἀπολύτως ὑπῆρξεν ὁ κύριος Πρόεδρος, ὡς πρὸς τὸν καταλογισμὸν εὐθυνῶν διὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς Ἑνώσεως καὶ ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος, τοῦ ὁποίου, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι. Ἀλλ’ ἄδικος ἐξ ἴσου ὑπῆρξεν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸν τελευταῖον ὑπαινιγμόν, τὸν ὁποῖον ἐπέρριψε κατὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις, κληθεῖσα νὰ μετάσχῃ τῆς Κυβερνήσεως, εἶχεν ἐκ τῶν προτέρων συμφωνήσει καὶ ἀποφασίσει τὸν τορπιλλισμὸν αὐτῆς τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Καὶ ἀκόμη ἀδικώτερος ὑπῆρξεν ὅταν τέλος ὑπηνίχθη ὡς ἀφορμὴν τῆς ἀποτυχίας τὸ ζήτημα τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τοῦ εἴδους τῶν Ὑπουργείων. Ὁ δὲ ἀξιότιμος συνηγέτης τῆς Συμπολιτεύσεως, ὁ κύριος Γονατᾶς, ἐτόνισεν ὅτι αὐτὸ κυρίως ὑπῆρξε τὸ αἴτιον τοῦ ναυαγίου τῆς Ἑνώσεως. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί, ἐὰν τοιαῦται αἰτιάσεις — ἵνα μὴ εἴπω τίποτε βαρύτερον — καταλογίζονται εἰς βάρος τῶν Ἐθνικῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, σᾶς ἐρωτῶ, λέγω ἐὰν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἴχνος πραγματικῆς προθέσεως καὶ ἐπιθυμίας εἰς τὴν σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐπίτευξιν μιᾶς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Θὰ ἠθέλαμεν ὅπως ἡμεῖς, παρασιωπήσαντες τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα δὲν ἐπέτρεψαν δυστυχῶς νὰ παριστάμεθα ὅλοι ἡνωμένοι ἀπόψε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, θὰ ἠθέλαμεν λέγω, ὅπως ἡμεῖς, ἀπεφύγαμεν μετὰ φανατισμοῦ νὰ ἀποδώσωμεν εὐθύνας καὶ νὰ ἀναζητήσωμεν τοιαύτας, ἔτσι καὶ ἡ Κυβέρνησις ὅτι χρέος της κύριον ἦτο, ὅπως ἀποφύγῃ νὰ φέρῃ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ζήτημα εὐθυνῶν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποτυχίαν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων λόγων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν οὐσιώδη τοιοῦτον ὅτι κυρίως καὶ ἀποκλειστικῶς ἀπὸ τὴν Κυβερνῶσαν ἡγεσίαν τῆς πλειοψηφίας ἐξηρτᾶτο καὶ ἐξαρτᾶται ἡ ἕνωσις καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν λέγομεν νομίζομεν ὅτι τὴν ἕνωσιν αὐτὴν ἐτορπίλλισεν διὰ τοῦ λόγου τοῦ ἀποψινοῦ κυρίως καὶ ἀποκλειστικῶς ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐξ ἄλλου ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς κατελόγισεν καὶ εὐθύνην διότι λέγει: Δὲν ἐθίξαμε ποσῶς τὸ ζήτημα τοῦ προγράμματος. Ἐὰν ἐννοῇ ἐκεῖνο ποὺ μᾶς παρουσίασε κατὰ τὴν σύσκεψιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τότε νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ εἴπωμεν ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὑπ’ ὄψει μας, χωρὶς νὰ ὀνομάζῃ ποῖον τοῦτο, πότε καὶ ποῦ τὸ ἐνεφάνισε. Δὲν ἦτο κἂν πρόγραμμα Κυβερνητικόν, ἀλλὰ σκέψεις αὐτοῦ, αἵτινες θὰ συνεζητοῦντο εἰς τὴν σύσκεψιν καὶ ὄχι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μὲ τὸ πρόγραμμα αὐτὸ ἂς τὸ ὀνομάσωμεν οὕτω καὶ ὁ ἴδιος ἀκόμα τὸ ὡμολόγησεν ὅτι ἐμείναμεν κατ’ ἀρχὴν σύμφωνοι. Πρόγραμμα πρὸς ἐξέτασιν θὰ ἦτο ἐκεῖνο ποὺ θὰ παρουσίαζεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν ἐμφάνισίν της ἡ Νέα Κυβέρνησις καὶ διὰ νὰ ὑπάρξῃ εὔλογον θέμα πρὸς συζήτησιν θὰ ἔπρεπε τὸ πρόγραμμα αὐτὸ νὰ ἤρχετο εἰς γνῶσιν τοῦ συνόλου τῆς Συνελεύσεως δι’ ἐγκαίρου διανομῆς πρὸς τοὺς κυρίους βουλευτάς. Δι’ ὅσων ἀνωτέρω εἶπα θέλω νὰ τονίσω ὅτι: Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς εὔλογος καὶ εὐσταθὴς αἰτίασις τοῦ ὅτι τάχα, ἐὰν ἠθέλαμε τὴν ἕνωσιν θὰ ἐχωρούσαμεν πρὸς ἐξέτασιν τοῦ προγράμματος. Πιστεύομεν ἀκραδάντως τοὐναντίον ὅτι τὸ μοναδικόν, τὸ κύριον αἴτιον, τὸ ὁποῖον ἔκανε νὰ ναυαγήσῃ ἡ ἐθνική μας προσπάθεια πρὸς ἕνωσιν, εἶναι ἡ ἀλόγητος καὶ ἀνεξήγητος αἰσιοδοξία τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου. Πιστέψατέ με, κύριοι βουλευταί, ὅτι σᾶς ὁμιλῶ μὲ τὴν γλῶσσαν τῆς ἀληθείας καὶ τῆς ἀπολύτου εἰλικρινείας, ὅτι ἡ ἕνωσις ἀπέτυχεν διότι διὰ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ἐπιτευχθῇ αὕτη. Καὶ τοῦτο διότι κατ’ αὐτὸν τὰ πράγματα βαίνουν καλῶς καὶ ἑπομένως δὲν βλέπει τὸν λόγον ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀνάγκην ἄλλων συνεργατῶν. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον καὶ μοναχὰ εἰς αὐτὸ πρέπει νὰ τοποθετηθῇ ἡ αἰτία τοῦ τορπιλλισμοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Ὡμίλησεν ὅμως ἀκόμα καὶ περὶ τῆς δημοσίας τάξεως, τὴν ὁποίαν καὶ εἰς τὸ τιτλοφορούμενον πρόγραμμά του ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χαρακτηρίζει «ὡς ἀτελῶς καλούμενον τῆς Δημοσίας Τάξεως». Καὶ μᾶς εἶπεν: Ἡ κατάστασις αὐτὴ μᾶς ἦτο γνωστὴ πρὸς τῆς ἀναλήψεως τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἀσφαλῶς ἔχει δίκαιον ὑποστηρίζων τοῦτο. Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἐκφράζομεν τὴν ἀπορίαν μας. Καὶ διαπορούμεθα: Πῶς, ἀφοῦ ἦτο γνωστὴ ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, πῶς, ἀφοῦ ὑπῆρχον ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἀνέπτυξεν ἐν πλάτει, πῶς, λέγομεν, καὶ διατὶ μετὰ ἑπτάμηνον διακυβέρνησιν ὑπ’ αὐτοῦ τῆς Χώρας ἐφθάσαμεν ἐδῶ ὅπου ἐφθάσαμεν; Πῶς καὶ διὰ ποῖον λόγον δὲν ἔλαβεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν ἱκανὰ ἂν μὴ νὰ ἐξαλείψουν τελείως, πάντως νὰ περιορίσουν τὸ κακόν; Καὶ ἰδοὺ ἀκριβῶς ἡ αἰτία ἡ ὁποία μᾶς πείθει ὅτι δὲν μποροῦμε δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παρακολουθήσωμεν εἰς τὴν σημερινὴν ἀδικαιολόγητον αἰσιοδοξίαν τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν ἑπτάμηνον ἀφῆκεν οὗτος νὰ παρέλθῃ χωρὶς οὐδεμίαν νὰ καταβάλῃ προσπάθειαν διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ κακοῦ. Καὶ τὸ χειρότερον φοβούμεθα πολὺ ὅτι οἱ ἐρχόμενοι μῆνες θὰ εἶναι εἰς βάρος τοῦ μαρτυρικοῦ μας Λαοῦ. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα Ἑλλάδος δὲν δύναται νὰ περιβάλῃ διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του τὴν ἀνασυγκροτηθεῖσαν Κυβέρνησιν.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ε. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§244Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου ἐπιφυλασσόμενος νὰ ὁμιλήσω ὅταν θὰ ἐπανέλθῃ εἰς ἰσχὺν τὸ πολίτευμα. Ἐπὶ τοῦ παρόντος θὰ δώσω ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν διότι ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἀρετὴν τοῦ Προέδρου αὐτῆς καὶ εἰς τὸ ὅτι δὲν δύναται σήμερον νὰ κυβερνήσῃ τὴν Χώραν ἄλλο κόμμα. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πικραίνομαι διότι κατελύσαμεν τὸ πολίτευμα τῆς Πατρίδος μας.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δ. Μαντούβαλος ἔχει τὸν λόγον.

§246Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, αἰσθάνομαι ἐξαιρετικὴν χαρὰν καὶ συγκίνησιν διότι μὲ τὰς μικράς μου δυνάμεις ἔφερα πρὸς συζήτησιν ἓν ἐθνικὸν ζήτημα διὰ νὰ τοῦ δοθῇ ἡ ὀρθὴ καὶ πραγματικὴ ἐκείνη λύσις τὴν ὁποίαν ὁ Λαὸς ἀπαιτεῖ. Δὲν ἔλαβον καθ’ ὅλου ὑπ’ ὄψει μου κόπους καὶ μόχθους, οὔτε τὸ πρόσωπον τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸ ὁποῖον σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ, ἀλλ’ ὡς ἐκλεκτὸς τοῦ Πειραϊκοῦ λαοῦ καὶ ὄχι ὡς ἀνδρείκελον καὶ ὡς ἄνθρωπος ἔχων τὸ θάρρος τῆς γνώμης του προεκάλεσα τὴν συζήτησιν αὐτήν. Δύο εἶναι τὰ κύρια σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο ἡ μεγαλυτέρα συζήτησις, τὸ ζήτημα τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Ἐπροκάλεσα τοὺς κ. κ. ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων οἱ ὁποῖοι καὶ πεῖραν ἔχουν καὶ γνώσεις ἔχουν καὶ ἐντὸς τῶν πραγμάτων ἦσαν, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐγνώριζον πράγματα τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην νὰ μάθω ἢ νὰ πληροφορηθῶ, νὰ ὁμιλήσουν καὶ εἶμαι εὐτυχὴς ὅτι ὅλοι οἱ πρὸ ἐμοῦ σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου προλαλήσαντες συνάδελφοί μου, ἠσχολήθησαν ἐπὶ τῶν σημείων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐγὼ μὲ τὸ μικρό μου μυαλὸ ἐχάραξα. Ὅλοι γνωρίζομεν καὶ οὐδεὶς ἀρνεῖται τὸν πατριωτισμὸν τῶν ἐκλεκτῶν τοῦ Λαοῦ, τῶν εὑρισκομένων ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀσχέτως τοῦ ἂν ἕκαστος τὸν πατριωτισμόν του τὸν ἐκφράζει κατὰ τὸ ἴδιον αὐτοῦ τρόπον, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ἠθέλησα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου νὰ δημοκοπήσω οὔτε νὰ πολιτικολογήσω. Ἔφερα ἐδῶ καὶ ἠθέλησα νὰ ἀπηχήσῃ, τὸν πόνον καὶ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἀπὸ τοῦ Πειραιῶς μέχρι τῶν ἀκροτάτων ὁρίων τῆς Χώρας μας ἡ θέλησις τοῦ Λαοῦ εἶναι νὰ γίνῃ ἡ Ἕνωσις διότι νομίζει ὅτι μὲ τὴν ἕνωσιν αὐτὴν θὰ λύσῃ τὰ ἐξωτερικὰ καὶ ἐσωτερικά του προβλήματα. Τὸ πιστεύει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς αὐτὸ κύριοι, τὸ πιστεύω καὶ ἐγὼ καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησα νὰ δευτερολογήσω. Ἤκουσα σήμερον τὰς ἀπόψεις τῶν ἀρχηγῶν τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ εἶδον ὅτι πρέπει, ἀφοῦ πιστεύσουν ὅτι κινδυνεύουν τὰ ἐθνικὰ ζητήματα, κινδυνεύει ἡ Πατρίς, νὰ μὴ κάμουν συζήτησιν διὰ τὰ ποῖα καὶ πόσα ἕκαστος θὰ λάβῃ Ὑπουργεῖα. Ἔπρεπε ἡ αἴθουσα αὐτὴ ἀμέσως σὰν νὰ εἶναι κινητὸν στρατηγεῖον νὰ ὑπάγῃ στὰ βόρεια σύνορά μας καὶ ἐκεῖ νὰ προτάξωμεν ἡμεῖς πρῶτοι οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ Λαοῦ τὰ στήθη μας. Ἔπρεπε ἐκεῖ ἐπάνω νὰ δοθῇ ἡ μάχη πρὸς τὸν ἐσωτερικὸν καὶ ἐξωτερικὸν ἐχθρὸν τῆς Πατρίδος μας. Καὶ εἶμαι εὐτυχής, κύριοι, διότι πρὸ πενταμήνου καὶ πλέον ἔκρουσα τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου ἀπὸ τὸν ἐσωτερικόν μας ἐχθρὸν καὶ σᾶς εἶπον ὅτι μὲ ρητορίες καὶ λόγια δὲν καταβάλλονται οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Χρειάζονται μέσα καὶ χρειάζονται τὰ ἴδια μέσα διὰ νὰ καταβληθοῦν. Τότε βέβαια ὅλοι σας ἐνομίσατε ὅτι ὁ κίνδυνος αὐτὸς δὲν εἶναι τόσος, ὅσον τὸν ἐφανταζόμην μεγάλος, μὲ τὸ μικρό μου τὸ μυαλό. Εἶχον ὅμως τὰς πληροφορίας μου ὅτι ὁ κίνδυνος ἦτο μέγας. Τὴν ἀγριότητα καὶ τὴν ἐγκληματικότητα, τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν τὴν ἐδοκίμασεν ἡ οἰκογένειά μου. Εἶχεν 8 θύματα τῶν ὁποίων τὰ πόδια καὶ τὰ χέρια εἶχον ἀποκοπῆ ἀπὸ τὸν κορμόν. Τοὺς ὡδήγησαν καὶ τοὺς ἔβαλαν νὰ σκάψουν τὸν λάκκο τους μόνοι των, τοὺς ἔβγαλαν ἀπὸ ζωντανοὺς τὰ μάτια, τοὺς ἐκακούχησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὲ κάνουν νὰ αἰσθανθῶ ὅλην τὴν ἀπανθρωπίαν καὶ τὴν ἐγκληματικότητα τῶν τεράτων αὐτῶν. Καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς ἔκρουσα τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου. Καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον, κύριοι, προσέξατε δὲν ἔχομεν νὰ κάμωμεν μὲ Ἕλληνας. Ἔχομεν νὰ κάμωμεν μὲ Ἀλβανούς, μὲ Βουλγάρους, οἱ ὁποῖοι συμμαχοῦν μὲ τοὺς βορείους γείτονάς μας, συμμαχοῦν διὰ νὰ καταστρέψουν τὴν Πατρίδα μας. Ἐξακολουθῶ ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ἐπιμένω ὅτι ἐνῷ ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος ἔχομεν ἕνα Σλαυϊκὸν Μπλόκ, ἀπὸ τὸ ἄλλο μᾶς παίρνει ἡ αἰσθηματολογία. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς λοιπόν, ὁ ὁποῖος τόσα ὑπέφερε, ὁ ὁποῖος ἐδοκίμασε τὸν πόνον καὶ τὴν δυστυχίαν, σκέπτεται καλύτερον καὶ ἀπὸ ἡμᾶς καὶ ἀπὸ τοὺς ἀρχηγούς μας. Ὁ Λαὸς αὐτὸς σκέπτεται ἔτσι, διότι ἐπείνασε, διότι ἐπὶ 4 ἔτη ἔτρωγε λαχανίδα ἐνῷ πολλοὶ ἐξ ἡμῶν εἶχον εὐχέρειαν νὰ συνεργάζωνται παντοιοτρόπως μὲ τοὺς κατακτητὰς καὶ νὰ κάνουν λίρας μὲ τὸ τσουβάλι καὶ ηὔχοντο νὰ μὴ φύγουν ποτὲ οἱ κατακτηταί, ἐνῷ ἐγὼ ὅταν ἤμουν Πρόεδρος τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου ἐκινδύνευσα καὶ τὴν ζωήν μου αὐτὴν καὶ ἐκλήθην ἀπὸ τὸν Ταβουλάρην τότε γιὰ νὰ τοῦ πῶ τί εἶχα μὲ τὸν Γκίτζι καὶ διατὶ μὲ κατεδίωκε, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ ὁ ἀδελφός μου συνετέλεσε διὰ τὴν ἱστορίαν τῆς Ἀλβανίας. Καὶ αὐτὸς μὲ ἠρώτα τί εἶχον μὲ τοὺς Ἰταλούς! Αὐτὸς εἶναι ὁ πόνος μου καὶ δὲν βλέπω τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον τὴν Πατρίδα μου καὶ τὴν θέλω νὰ πηγαίνῃ πάντα μπρὸς καὶ νὰ εἶναι Μεγάλη, ἰσχυρὰ καὶ ἔνδοξος. Καὶ ὅταν ἀκόμη ἤμουν φαντάρος καὶ ζητῶ τὴν μαρτυρίαν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος ἐκείνου (δεικνύει τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα Ἑλλάδος) τὸν γενναῖον Στρατηγόν, μὲ τὸν ὁποῖον ἐπολεμήσαμε πάντοτε μαζὶ καὶ ξεύρω τὴν συμβολήν του εἰς τὸν ἀγῶνα, ὅταν ἔβλεπον τὴν Ἑλληνικὴν Σημαίαν νὰ βαδίζῃ ἐμπρὸς ξαναζοῦσα, καὶ ἤθελα τὸν θάνατον ὅταν τὴν ἔβλεπα νὰ ὑποστέλεται. Καὶ ἐρχόμεθα σήμερον ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ λέμε: Θέλω τὸ δεῖνα Ὑπουργεῖον διὰ νὰ δίδω ἐκείνην τὴν κατεύθυνσιν. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος εἶχεν ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις. Γνωρίζομεν πολὺ καλά, κύριε Πρόεδρε, ὅτι αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν τὰ κανονίσατε μὲ τὰς ὑποχρεώσεις σας ἐκείνας. Αὐθαιρέτως κανονίζετε τὰ ζητήματα αὐτά, (γέλωτες) καὶ κατὰ τὸ δοκοῦν πάντοτε. Γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι εἰς τὸν Πειραιᾶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα δὲν τὸ κρατοῦν οἱ διάφοροι κύριοι. Μπορεῖτε νὰ τὸ πληροφορηθῆτε τοῦτο καὶ ἀπὸ τὴν ἀντίθετον παράταξιν καὶ ἀπὸ τὸν Λαόν.

§247ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα. Ἔτσι εἶναι, κύριοι συνάδελφοι.

§248Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Μπορεῖτε νὰ πληροφορηθῆτε ὅτι ὁ Μαντούβαλος εἰς τὸν Πειραιᾶ, χωρὶς νὰ περιαυτολογῇ, εἶναι δύναμις, εἶναι κεφάλαιον, εἶναι ὄγκος καὶ θὰ τὸ ἰδῆτε αὐτό. Δὲν μπορεῖτε λοιπὸν σεῖς, οὔτε αὐτοὶ νὰ τίθεσθε ἀντιμέτωποι πρὸς τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα, πρὸς τὸ αἴσθημα τοῦ Λαοῦ διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς Πατρίδος, τοῦ τόπου αὐτοῦ. Εἶπον καὶ προχθὲς ὅτι κινδυνεύουν τὰ Βόρεια σύνορά μας. Καὶ τὸ πιστεύω, κύριοι, ὅτι κινδυνεύουν. Τὸ πιστεύω, κύριοι, ἐὰν καθήσωμεν ἡμεῖς, μὲ τὸ ἴδιον σύστημα καὶ τὴν ἰδίαν ἀποφασιστικότητα καὶ συζητοῦμεν ἐδῶ καὶ δὲν προβῶμεν εἰς ἔργα καὶ πράξεις, διὰ νὰ μᾶς δοῦν ὄχι μόνον οἱ ἐσωτερικοὶ ἐχθροὶ τῆς Πατρίδος μας ἀλλὰ καὶ οἱ ἐξωτερικοὶ τοιοῦτοι. Καὶ ξεύρουν τί θὰ εἰπῇ ἕνωσις Ἑλλήνων. Ξεύρουν ὅτι ἡμεῖς ὅταν ἀποφασίσωμεν μὲ τὸ σπαθί μας νὰ πάρουμε τὰ λίγα δίκαιά μας, θὰ τὰ πάρουμε. Καὶ οἱ Ἄγγλοι νὰ μὴ θέλουν καὶ οἱ Ἀμερικανοὶ νὰ μὴ θέλουν καὶ οἱ Σλαῦοι νὰ μὴ θέλουν. Θὰ τὰ πάρουμε. Ἡ Ἑλλὰς θὰ δικαιωθῇ διότι οἱ Ἕλληνες δὲν εἶναι τὸ Κρατίδιον ἐκεῖνο ποὺ κατέχει τὴν μικρὰν γωνίαν τῆς γῆς, εἶναι ἰδέα παγκόσμιος καὶ τὴν ἰδέαν αὐτὴν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξουν οἱ ἐκπρόσωποί μας, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν ὅτι ἐκλεκτὸν εἶχεν ἡ Βουλὴ ἐδῶ. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εὑρέθη κανεὶς μὲ τὸν παλμὸν καὶ τὴν ψυχὴν νὰ τινάξῃ μίαν χειροβομβίδα εἰς τὴν αἴθουσαν καὶ νὰ τοὺς εἴπῃ: Ἐδῶ εἶναι Ἕλληνες. Ἀπόγονοι τοῦ Λεωνίδα. Ἐὰν αὐτὰ δὲν μᾶς τὰ δώσετε δὲν ξεύρουμε τὶ θὰ γίνῃ. Ἔτσι γίνονται οἱ ἀγῶνες ὅταν τοὺς αἰσθάνεται κανείς. Καὶ νικᾷ. Καὶ νικᾷ κράτη σὰν τὴ Βουλγαρία, σὰν τὴν παληο–Σερβία ποὺ δὲν κράτησεν οὔτε δύο ὧρες. Εὑρισκόμην ὡς διευθυντὴς τοῦ Σ. 3ου διακομιδῆς καὶ ἀπὸ τὴν Λίμνην τῆς Πρέσπας εἶδον Συνταγματάρχην ὁ ὁποῖος μετὰ τρεῖς ὥρας ἔφθασεν ἀσθμαίνων στὰ Γιάννενα τρομοκρατημένος ἀπὸ τὸν φόβον καὶ οἱ παλληκαράδες αὐτοὶ ἠνώθησαν νὰ πολεμήσουν ποῖον; Τὴν Ἑλλάδα! Τὴν ἰδέαν τὴν παγκόσμιον, κύριοι! Κύριοι συνάδελφοι, τὸ καθῆκον μας καὶ ἡ ὑποχρέωσίς μας εἶναι μεγάλη. Ἐὰν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης οἱ ἀρχηγοί μας εἰς τοὺς ὁποίους ὀφείλομεν κάθε σεβασμὸν δὲν ἀκούουν τὴν φωνήν μας, ἔχομεν τὴν εὐκαιρίαν καὶ τὰ μέσα νὰ τοὺς τὴν ἐπιβάλωμεν. Ἀρκεῖ ἡ ἔμπνευσις ἡ ἰδική μου νὰ εἶναι ἔμπνευσις ὅλων σας καὶ ἀκόμη ὅταν ἀνεβαίνῃ κάθε ἕνας ἐδῶ, εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, νὰ μὴ θυμᾶται ὅτι ἀνήκει σὲ Κόμμα, ἀλλὰ νὰ θυμᾶται ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πατρίδα. (Χειροκροτήματα). Δὲν ἠμπορεῖ οὔτε ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ὁ κύριος Παπανδρέου, οὔτε ὁ κύριος Σοφούλης, οὔτε κανεὶς νὰ σηκώσῃ τὸ ἀνάστημά του ἐνώπιον τῆς θελήσεως τῆς ἰδικῆς μας, ἡ ὁποία εἶναι καὶ θέλησις ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ. Κινδυνεύει τὸ ἐξωτερικόν μας ζήτημα καὶ θὰ κριθῇ ἐντὸς ὀλίγου καὶ ἡμεῖς περιττολογοῦμεν ἐδῶ χωρὶς ἀποτέλεσμα, χωρὶς νὰ δίδωμεν τὴν κατεύθυνσιν σύμφωνα μὲ τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁλόκληρος ἡ ὕπαιθρος δὲν ἔχει ἀσφάλειαν, ὁ γεωργὸς δὲν μπορεῖ νὰ σπείρῃ, ἀλλὰ καὶ ὁ ἄνθρωπος τῶν πόλεων δὲν μπορεῖ νὰ σκεφθῇ τίποτε ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ τάξις εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως ὅλοι οἱ ρήτορες τὸ εἶπον, τὸ εἶπον μὲ τὰ λόγια δὲν τὸ ᾐσθάνθησαν εἰς τὴν πραγματικότητα. Εἶναι ζήτημα ἐξ ἴσου σοβαρὸν ὅπως καὶ τὸ ἐθνικόν μας ἐξωτερικὸν ζήτημα. Ὅταν ὑπάρχῃ ἀναρχία κανένας δὲν ἔχει τὴν ὄρεξιν νὰ ἐργασθῇ καὶ ἐκεῖ ποὺ λέγομεν νὰ γίνῃ ἀποσυμφόρησις τῶν πόλεων, τώρα γίνεται μεγαλυτέρα συμφόρησις τῶν πόλεων. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν αὐτὰ τὰ πράγματα ὅταν ἀπὸ ἐδῶ ἐκπηγάζει τὸ ἠθικὸν ἔρεισμα καὶ πρέπει νὰ γίνῃ ὁ πόλεμος ἐναντίον τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔγιναν ὄργανα τῶν ἐχθρῶν τῆς πατρίδος καὶ πολεμοῦν τοὺς Ἕλληνας, τοὺς συγγενεῖς των, τοὺς συνανθρώπους των κατὰ τὸν χειρότερον καὶ τὸν ἀπαισιώτερον τρόπον. Τὶ πταίουν τὰ ὄργανα τῆς ἀσφαλείας, τὶ πταίουν οἱ δήμαρχοι καὶ οἱ κοινοτάρχαι, τὶ πταίει ὁ χωριάτης, ὁ ὁποῖος ἐκτελεῖται; Ὅλοι ἡμεῖς, κύριοι, εἴμεθα ἐγκληματίαι τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν τῶν ἀδίκως ποὺ ἐκτελοῦνται. Ἔρχεται κατόπιν τὸ ζήτημα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Νομίζει ἡ Κυβέρνησις καὶ αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις ὅτι σώζεται ἡ κατάστασις μὲ τὸ νὰ ἔχουν τὸν ὑπάλληλον μὲ 90.000 καὶ 100.000 δρχ. Τὸν ἀναγκάζουν νὰ γίνῃ λωποδύτης. Αἱ εἰσπράξεις τοῦ Κράτους ἐλαττοῦνται. Κάμνομεν τὴν συνείδησιν τὴν δημοσιοϋπαλληλικὴν ἄτιμον καὶ τὴν κάμομεν νὰ ρέπῃ πρὸς τὸ ἔγκλημα καὶ τὴν κλοπήν, διότι εἶναι ἀναπόδραστος ἡ ἀνάγκη νὰ ζήσῃ ὁ ὑπάλληλος τὴν οἰκογένειάν του καὶ νὰ ζήσῃ καὶ ὁ ἴδιος. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους καὶ τὰ ταμεῖα δὲν ἔχουν εἰσπράξεις. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἄνευ ἔξωθεν βοηθείας νὰ λυθῇ τὸ δημοσιοϋπαλληλικὸν ζήτημα καθὼς καὶ τῶν σωμάτων ἀσφαλείας, ποὺ σκοτώνονται διὰ 90.000, καθὼς καὶ τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν συνταξιούχων. Ἐδῶ ὅλοι οἱ Ἕλληνες διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ὑποδουλωθοῦμε πάλιν. Δὲν ἠμπορεῖ ἄλλοι νὰ τρῶνε καλὰ καὶ ἄλλοι νὰ μὴ τρῶνε. Τὰ βάρη θὰ τὰ φέρουν ἐξ ἴσου ὅλοι οἱ Ἕλληνες. Ἐκεῖνοι, ποὺ μποροῦν νὰ κρατήσουν τὰ βάρη εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι πολλοί. Μὲ τὴν εἰδικὴν φορολογίαν αὐτὴν θὰ βελτιωθοῦν αἱ συντάξεις καὶ αἱ ἀποδοχαὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ὑπάρχει μία μερὶς ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὠφελοῦνται ἀπὸ ὅλας τὰς καταστάσεις. Εἶναι τόσα πολλὰ τὰ ζητήματα ποὺ ὅπως εἶπα προηγουμένως ἐὰν θελήσῃ κανεὶς ἀπὸ τῆς ἕδρας αὐτῆς νὰ τὰ ἐκθέσῃ θὰ πρέπει νὰ ὁμιλῇ ἐπὶ πολλὴν ὥραν. Ὑπάρχουν πολλοὶ ἄστεγοι καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ γίνωνται ἀκόμη περισσότεροι καὶ θὰ ἐξακολουθοῦν νὰ γίνωνται ἀκόμη περισσότεροι. Ἐπαναλαμβάνω εἶναι τόσα πολλὰ τὰ ζητήματα ὥστε πρέπει τὸ Σῶμα νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην τῆς Ἑνώσεως τὴν ὁποίαν περιμένομεν ὅλοι, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ τὸ ἠθικὸν κῦρος νὰ ἐπιβληθῇ καὶ θὰ ἀφοπλίσῃ τοὺς κομμουνιστὰς ἀπὸ τὸ ἠθικὸν ἔρεισμα ὅτι ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς ἔχασεν ὀπαδούς. Διότι, κύριοι, ὀπαδοὶ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ποὺ εἶναι ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς δίδουσι πληροφορίας εἰς τοὺς συμμορίτας ποῦ εἶναι τὸ τάγμα ποῦ εἶναι ὁ λόχος τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ἐπεμβαίνουν τὴν τελευταίαν στιγμὴν καὶ ἐκτελοῦν τὰ ὄργανα αὐτὰ διότι εἶναι ὀλίγα. Ἐζήτησα λοιπὸν τὴν ἕνωσιν καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν ἕνωσιν καὶ ἐξορκίζω τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἔχετε τὴν πρωτοβουλίαν τώρα μὴ τὴν ἀφήσετε νὰ φύγῃ ἀπὸ τὰ χέρια σας, καλέσατε αὔριον τὸ πρωΐ τοὺς πολιτικοὺς ἀρχηγοὺς καὶ ὑποχρεώσατέ τους νὰ δώσουν τὰ χέρια, δώσατε λύσιν τοιαύτην διότι αὐτὴ εἶναι ὄντως ἡ σωτηρία τῆς Πατρίδος καὶ διὰ τὰ ἐσωτερικὰ καὶ διὰ τὰ ἐξωτερικά. (Χειροκροτήματα).

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ι. Κίνιας ἔχει τὸν λόγον.

§250Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Νομίζω ὅτι κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην τελεῖται μία ἀληθὴς ἐθνικὴ μυσταγωγία. Τὸ Σῶμα εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ἐρευνήσῃ τὰ γεγονότα καὶ νὰ καταλήξῃ εἰς συμπεράσματα δίκαια, εἰλικρινῆ καὶ ἀντικειμενικά. Δὲν εἶχα ὑπ’ ὄψει μου νὰ ὁμιλήσω, ἀπεφάσισα νὰ ὁμιλήσω, ἀφοῦ ἤκουσα τὰς ἐκτεθείσας ἀπόψεις τόσον ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅσον καὶ ἐκ μέρους τῶν 4 Ἀρχηγῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Πάντοτε ἐπίστευον ὅτι ἡ ἕνωσις τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων ἦτο καθῆκον ἐπιτακτικὸν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ μεγάλου καὶ ἱεροῦ καθήκοντος ἐκείνου, τῆς σωτηρίας τῆς πατρίδος, διὰ τὸ ὁποῖον ἀπεστάλημεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρόν, κύριοι συνάδελφοι, ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὶ ἔλεγον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 21ης Μαΐου 1946, εἰς ἀπάντησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως Τσαλδάρη. Μεταξὺ ἄλλων ἔλεγον: «Ὄταν ὁ ἐγχώριος ἐχθρός, ὁ ἐπάρατος κομμουνισμὸς κατέτρωγε τὰς σάρκας τῆς Ἑλλάδος, ὅλα τὰ ἐθνικόφρονα κόμματα αὐτῆς ἀπεφάσισαν νὰ ἑνωθοῦν ἐπιδείξαντα εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο πατριωτισμόν. Ἐνθυμεῖσθε τὴν ἡμέραν τῆς συγκεντρώσεως τοῦ ἐθνικόφρονος λαοῦ εἰς τὸν Παναθηναϊκόν. Ἀσπασμοὶ ἀντηλλάσσοντο μεταξὺ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Λαϊκῶν καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων καὶ μὲ ζητωκραυγὰς καὶ μὲ δάκρυα χαρᾶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπεδέχθη τὴν ἕνωσιν ταύτην». Δὲν παρῆλθον ὅμως πολλαὶ ἡμέραι καὶ ὅλα ταῦτα ἐλησμονήθησαν. Κατῆλθον τὰ ἐθνικόφρονα Κόμματα εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐν ᾧ θὰ ἔπρεπε νὰ διεξαχθῇ μεταξὺ των ὁ ἀγὼν μὲ εὐπρέπειαν δυστυχῶς δὲν διεξήχθη ὅπως ἔπρεπε. Ἔριδες, κατηγορίαι, συκοφαντίαι ἐρρίπτοντο κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκ μέρους τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καθ’ ὅλων τῶν ἄλλων ὄντως Ἐθνικοφρόνων κομμάτων καὶ κατὰ περίεργον τρόπον ὅλοι ἐλοιδωροῦντο καὶ δὴ ὡς μὴ ἐθνικόφρονες, διότι δὲν ἐπίστευον εἰς ἓν καὶ μόνον κόμμα, τὸ Λαϊκόν.... Ἐπίστευσα ὅτι ἡ συναίσθησις τῶν ἐπαπειλούντων τὴν χώραν μας κινδύνων θὰ ἐπέφερε τὸν κατευνασμὸν καὶ μετεκλογικῶς ὅλα τὰ ἐθνικόφρονα κόμματα θὰ ἐκυβέρνων τὴν χώραν διὰ τῆς συμμετοχῆς τούτων εἰς Οἰκουμενικὴν σχεδὸν Κυβέρνησιν εἰς ἣν θὰ συμμετεῖχον οἱ Ἀρχηγοὶ ὅλων τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων. Δυστυχῶς φροῦδαι ὑπῆρξαν αἱ ἐλπίδες καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀνεζητήθη εἰς ἓν κόμμα, τὸ Λαϊκόν. Ἔχει ἆραγε τόσην ἱκανότητα ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὥστε μόνος αὐτὸς νὰ ὁδηγήσῃ τὸ κλυδωνιζόμενον σκάφος εἰς ἀσφαλῆ λιμένα; Καὶ ἂν μὲν τὸ σκάφος θὰ ὁδηγηθῇ ἐπιτυχῶς ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ πρῶτος θὰ χειροκροτήσω. Ἐὰν ὅμως ἀποτύχῃ ἐπὶ τῆς προσπαθείας της ταύτης ἡ Κυβέρνησις τότε «οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον». Καὶ καταλήγων ἔλεγον ἐν κατακλεῖδι «Τὸ σκάφος σήμερον, κύριοι, πλέει ἐν μέσῳ καταιγίδος καὶ τὸ Ἔθνος ζητεῖ τὴν συνεργασίαν τῶν κομμάτων. Ἐξορκίζω λοιπὸν τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων νὰ συνεργασθοῦν, ἵνα ἀντιμετωπίσουν μὲ ἑνιαῖον μέτωπον τὸν κομμουνιστικὸν κίνδυνον». Ταῦτα ἔλεγον πρὸς ὑμᾶς, κ. βουλευταί, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 21ης Μαΐου 1946 ὅτε ἡ τότε Κυβέρνησις πρὸ τοῦ Σώματος ἡμῶν ὑπέβαλε τὰς δηλώσεις της τὰς προγραμματικάς. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, μῆνες ὁλόκληροι παρῆλθον καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Κυβέρνησις ἀνεσχηματίσθη καὶ πρέπει τὸ ἔργον αὐτῆς νὰ τὸ κρίνωμεν ἀντικειμενικῶς. Ἐπέτυχεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐξωτερικήν της πολιτικήν, εἰς τὴν διεκδίκησιν τῶν ἐθνικῶν δικαίων; Ἐπέτυχεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων τῆς χώρας; Ἐπέτυχεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν δίωξιν τῶν κομμουνιστῶν καὶ τὴν παγίωσιν τῆς τάξεως καὶ τῆς ἀσφαλείας εἰς τὴν χώραν; Αὐτὰ εἶναι τὰ τρία κεφαλαιώδη θέματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις δὲν προσήνεγκε δυστυχῶς καρποὺς ἀγλαούς. Ἐπετεύχθη ἡ ἕνωσις τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς (δύο χρονικὰς περιόδους). Εἰς τὴν πρώτην, ὡς ἀπεκαλύφθη κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον, τρία παρεχωροῦντο ὑπουργεῖα ἄνευ Χαρτοφυλακίων εἰς τοὺς ἀξιοτίμους ἀρχηγοὺς τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Κατὰ τὴν δευτέραν προσπάθειάν του ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ μακρὰς καὶ ἐπιμόνους συζητήσεις ἐδήλωσεν εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὰ τρία γνωστὰ Ὑπουργεῖα εἶναι ἀμετακίνητα διότι εἶχε δεσμεύσεις ἠθικάς. Ὅταν, κύριοι βουλευταί, ὁμιλῶμεν ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου βήματος ὀφείλομεν νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν. Δὲν μὲ συνδέει τίποτα μὲ τὸν ἀρχηγὸν τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων, ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὁ βίος του ὁ πολιτικὸς ὑπῆρξε λευκὸς καὶ εὐθύς. Ὁμολογῶ ὅτι μοὶ ἐπροξένησεν ἐντύπωσιν ἡ εἰλικρίνεια μὲ τὴν ὁποίαν ὡμίλησεν ἐν σχέσει πρὸς τὰς διεξαχθείσας συνομιλίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Πρέπει νὰ ἐρευνηθῇ τὸ ὅλον ζήτημα τῆς προσπαθείας τῆς ἑνώσεως τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων, ἤγουν τῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀφ’ ἑτέρου ὅλως ἀντικειμενικά. Ἐκ τῶν διεξαχθεισῶν συζητήσεων φαίνεται, ὅτι ἡ προσπάθεια αὕτη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο παρὰ μία φενάκη εἰς τὴν ὁποίαν ἐκλήθη νὰ μετάσχῃ ὁ ἐθνικόφρων πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα δηλωθῇ ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ τέλος ὅτι παρὰ τὰς δῆθεν εἰλικρινεῖς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲν ἐπετεύχθη καὶ παρὰ τῶν Ἀρχηγῶν τῆς ἐθνικόφρονος Ἀντιπολιτεύσεως ὅτι αἱ κομματικαὶ δεσμεύσεις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐματαίωσαν τὴν προσπάθειαν τῆς ἑνώσεως. Ἐκ τῶν συζητήσεων αὐτῶν ἐπείσθημεν ἀκραδάντως ὅτι ἡ εὐθύνη τῆς ἀποτυχίας τῆς προσπαθείας τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως βαρύνει τὸν Ἀρχηγὸν τῆς πλειοψηφίας. Θὰ ἦτο ὅθεν πατριωτικώτερον ἂν οὗτος ἀνωμολόγει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι αἱ κομματικαί του δεσμεύσεις ἀπέτρεψαν τὴν ἕνωσιν τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων καὶ νὰ μὴ ἀποπειρᾶται νὰ ἐπιρρίψῃ τὴν εὐθύνην εἰς τὸν ἐθνικόφρονα κόσμον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἔτι προτιμότερον ἐγκαιρότερον νὰ εἶχον σταματήσει αἱ διαπραγματεύσεις αἱ ὁποῖαι ἀπέτυχον διότι ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε κομματικὰς δυσχερείας, παρὰ νὰ διαιωνίζωνται αἱ συζητήσεις αὗται αἱ ὁποῖαι δίδουν εἰς τὸν Λαὸν τὴν εἰκόνα τῆς γενικωτέρας χρεωκοπίας τοῦ ἐθνικόφρονος πολιτικοῦ κόσμου. Ἐὰν ὑπάρχουν διὰ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κομματικαὶ δυσχέρειαι αἱ ὁποῖαι τὸν κρατοῦν «Προμηθέα Δεσμώτην» καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἐλέγετο τοῦτο ὑπὸ τούτου εἰλικρινῶς καὶ νὰ μὴ προσπαθῇ νὰ ἀφήσῃ τὴν ἐντύπωσιν τῆς ἀποτυχίας εἰς βάρος ὁλοκλήρου τοῦ Ἐθνικόφρονος πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας. Ἐὰν ὅθεν πρόκειται νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις περὶ συνεννοήσεως τῶν Ἐθνικοφρόνων κομμάτων, κακοπίστως, τότε ἂς σταματήσῃ αὕτη, διότι ὅσον προχωροῦμεν βεβαιωθῆτε, ὅτι τόσον περισσότερον χρεωκοποῦμεν. Πλήρως δ’ ἀποκαλύπτει τὰς διαθέσεις τοῦ Κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ στάσις ἣν οὗτος ἔλαβεν εἰς τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν ἀπόψε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑπογραφεῖσαν ὑπὸ βουλευτῶν ὅλων τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων καὶ ἀποσκοποῦσαν ἔστω καὶ τὴν ὑστάτην ταύτην στιγμὴν νὰ δοθῇ μία λύσις διὰ τὴν ἐθνικὴν Ἕνωσιν, πλὴν καὶ ἡ εὐγενικὴ καὶ εἰλικρινὴς αὕτη προσπάθεια δὲν ἔδωσε καρποὺς καὶ ἀνετράπη διὰ τῆς παρεμβάσεως τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θέσαντος πρὸ τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως ταύτης ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ ματαιώσαντος τυπικὰ τὴν πρότασιν. Καὶ οὕτω διὰ τῆς στάσεως τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐματαιώθη καὶ ἡ προσπάθεια αὐτή. Οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα καὶ μία ἐγένετο προσπάθεια ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς διαστροφὴν τῶν γεγονότων. Ἐφ’ ὅσον ὅθεν τοιαῦται ἐκδηλοῦνται διαθέσεις ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πᾶσα προσπάθεια πρὸς ἕνωσιν τοῦ Ἐθνικόφρονος πολιτικοῦ κόσμου ἀποβαίνει ἐπὶ ματαίῳ καὶ ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ παύσουν εἰς τὸ ἑξῆς αἱ τοιούτου εἴδους συζητήσεις. Εἰς τοὺς ἀξιοτίμους Ἀρχηγοὺς τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μία ἐναπομένει λύσις. Νὰ κατανοήσουν ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπιθυμεῖ εἰλικρινῶς τὴν ἕνωσιν ἣν παρουσιάζεται κατ’ ἐπιφάνειαν ὡς εὐνοῶν, ἵνα μὴ φέρεται συγκρουόμενος πρὸς τὸ αἴσθημα τοῦ ἐθνικόφρονος πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει κομματικὰς δεσμεύσεις πρὸ τῶν ὁποίων θυσιάζει τὴν ἐθνικὴν ἕνωσιν. Ἡ κυβέρνησις ἀνίκανος νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν πραγματικὴν κατάστασιν καὶ μὴ λαμβάνουσα τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς παγίωσιν τῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας περιήγαγεν τὴν ὕπαιθρον χώραν εἰς ἀδιέξοδον καὶ συμφοράν. Συνιστῶμεν ὅθεν εἰς τοὺς ἀξιοτίμους Ἀρχηγοὺς τῶν Ἐθνικοφρόνων κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως παύσουν πᾶσαν προσπάθειαν συνεννοήσεως μετὰ τῆς Κυβερνήσεως μὴ ἐπιθυμούσης ἐν τῇ πραγματικότητι τὴν ἕνωσιν καὶ ὅπως ἑνωθῶσιν εἰς ἓν μέτωπον, ἵνα διαδεχθῶσιν τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν πτῶσιν της, διότι αὕτη ἀσφαλῶς θὰ πέσῃ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν γεγονότων καὶ ἀπὸ τὰ ἴδια αὐτῆς σφάλματα. (Χειροκροτήματα). Διότι ἡμεῖς πρῶτοι θὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν χρεωκοπίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἀπεργαζόμεθα ἀσυνειδήτως ἢ συνειδητῶς. Ἐδηλώθη ὅτι εἶναι ἀμετακίνητα τὰ 3 Ὑπουργεῖα. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐγένετο ἡ ἐντύπωσις, ὅτι πλέον, οἱ 3–4 προσερχόμενοι νὰ συμμετάσχουν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶχον τὰ μέσα τῆς δράσεως καὶ τῆς ἐνεργείας εἰς τὰς σφαίρας αὐτάς, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, διεκδίκησιν τῶν Ἐθνικῶν Δικαίων, τὴν παγίωσιν τῆς Ἀσφαλείας ἐν τῇ Χώρᾳ. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐπιστεύθη, ὅτι οὐδεμίαν δύνανται νὰ προσφέρουν ὑπηρεσίαν καὶ ἀπεδέσμευσαν ἑαυτούς, διότι ἐπίστευσαν ὅτι ὁ σκοπὸς ὁ πατριωτικός, ὁ ὁποῖος τοὺς ὡδηγοῦσε μέχρι τοῦ σημείου, νὰ ἀναγνωρίσουν τὰς ἀξιώσεις τῆς συμπολιτεύσεως καὶ νὰ ὑποταγοῦν ὑπὸ τὸν Πρόεδρον αὐτῆς καὶ νὰ ἐνεργήσουν ὑπὲρ τῆς πατρίδος, δὲν ἠμποροῦσε νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἐπείσθησαν λέγω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποδεσμεύσουν ἑαυτούς, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ ὑπηρετήσουν τὴν πατρίδα εἰς ἄλλα Ὑπουργεῖα, ὁπότε θὰ εἶχον κομματικὴν συναλλαγὴν ἀλλὰ ὄχι καὶ ἐξυπηρέτησιν τῆς Πατρίδος. Αὐτὸ λέγεται κατάπτωσις πολιτικοῦ κόσμου, ἢ ἀνίερος πατριωτισμός; Πᾶς δίκαιος κριτὴς οὕτω πως θὰ κρίνῃ τὰ πράγματα. Ἀλλὰ ἂν νομίζωμεν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρακάμψωμεν τὰ πράγματα καὶ νὰ διαστρέψωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ κάμωμεν μίαν πολιτικὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, πιστεύοντες ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παραπλανήσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, πλανώμεθα, κύριοι. Δὲν παρασύρεται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, κρίνει, αἰσθάνεται καὶ ἀποφασίζει. Σήμερον ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀφοῦ ἀπέτυχον αἱ διαπραγματεύσεις ὡς ἀπέτυχον, ἡ Κυβέρνησις ἀνεσχηματίσθη καὶ ζητεῖ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἡμῶν, διότι σήμερον θὰ συνεχίσῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἑπταμήνου ἔχει ἀναλάβει. Ἔλεγον τότε ἐὰν τὸ πλοῖον τὸ ὁδηγήσῃ ἐντὸς τοῦ ἀσφαλοῦς λιμένος, ἐγὼ πρῶτος θὰ ὑπερψηφίσω. Ἔχομεν, κύριοι, ἀσφάλειαν ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν; Ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων προβλημάτων τῆς χώρας, ἔχομεν, κύριοι ἀσφάλειαν τῆς χώρας ἡμῶν; Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι ζήτημα οὔτε συμπολιτεύσεως, οὔτε Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι ζήτημα ὅλου τοῦ ἐθνικόφρονος πολιτικοῦ κόσμου. Ἐὰν δὲν παγιωθῇ ἡ ἀσφάλεια, βεβαιωθῆτε, ὅλοι, οἱ ἐθνικόφρονες θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ καταστάσεως τραγικῆς. Φαίνεται ὅτι εὔκολα λησμονοῦμεν ὅταν εὑρισκώμεθα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Μεταφερθῆτε ὅμως λέγω, εἰς τὴν ὕπαιθρον, μεταβῆτε ἐκεῖ σήμερον, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε τὴν δυστυχίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει καὶ τότε πλέον θὰ πεισθῆτε ὅτι οὐδεμία δυστυχῶς ὑπάρχει ἀσφάλεια καὶ ὅτι πρέπει ἀμέσως νὰ ληφθοῦν μέτρα. Ἐὰν τυχὸν μεταβῆτε εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν, θὰ ἴδητε ἐπικείμενον τὸν κίνδυνον, θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀσφάλεια καὶ ἡσυχία. Θέλετε νὰ ἀναλάβετε τὴν προσπάθειαν αὐτήν; ἀναλάβετέ την. Ἔχετε κουράγιο καὶ αἰσιοδοξίαν πολὺ μεγάλην καὶ τὴν αἰσιοδοξίαν τὴν στηρίζετε ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὡς λέγετε. Περίεργον πρᾶγμα αὐτό. Ἀπευθύνομαι πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία θὰ κληθῇ μίαν ἡμέραν ὅταν θὰ ἐπιστῇ ὁ καιρὸς διὰ νὰ κυβερνήσῃ, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν θὰ συστήσω εἰς αὐτὴν πλέον νὰ παύσῃ πᾶσαν προσπάθειαν συνεννοήσεως, διότι ἔχει καθῆκον ὕψιστον — καὶ τὸ προβλέπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου — νὰ σώσῃ τὴν Χώραν. Ναί, ἔχετε ὑποχρέωσιν, ἐσεῖς οἱ ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ σώσετε τὴν Χώραν, διότι, λέγω πρὸς ὑμᾶς, ἡ φθορὰ εἶναι προφανής, ἡ πτῶσις ἐπέρχεται ραγδαίως, δὲν μᾶς χωρίζει παρὰ ὀλίγος χρόνος μέχρι τῆς πτώσεως. Ποῖος πρέπει δὲ νὰ διαδεχθῇ τὴν κατάστασιν αὐτήν, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ δημιουργηθῇ; Ἑνωθῆτε, προσπαθήσατε νὰ ἐκτελέσετε τὸ καθῆκον σας ἀπαρεγκλίτως ἀπέναντι τῆς Πατρίδος καὶ ἀπέναντι τοῦ ἐθνικόφρονος κόσμου καὶ σώσατε τὴν Ἑλλάδα, ἵνα μὴ ἐκτραπῇ ὁ κόσμος αὐτὸς πρὸς τὸν Κομμουνισμὸν καὶ πρὸς ἄλλας παρεμφερεῖς συνθέσεις. Εὔχομαι πλέον ἡ Κυβέρνησις νὰ κατορθώσῃ, στηριζομένη ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας, νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὸ ἔργον, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ τιμὰς θὰ ἔχῃ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἡμεῖς θὰ τὴν εὐγνωμονοῦμεν. Ἀλλὰ δὲν τὸ πιστεύω. Ἀνησυχῶ, καὶ ἐπειδὴ ἀνησυχῶ, παύσατε πλέον τὴν δρᾶσιν περὶ Ἑνώσεως, κύριοι Ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ προσπαθήσατε νὰ διαδεχθῆτε τὴν καταπίπτουσαν ραγδαίως σήμερον κατάστασιν, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῇ ἡ Χώρα εἰς τὸ κενόν. (Χειροκροτήματα).

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ρέντης ἔχει τὸν λόγον.

§252Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ὀλίγας μόνον λέξεις ἔχω νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὴν Βουλήν, διότι τὴν θέσιν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων τὴν καθώρισεν ὁ Ἀρχηγὸς αὐτοῦ κατὰ τὴν σύσκεψιν τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν σύσκεψιν τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Ἀλλὰ παρετηρήθη μία ἀμφιταλάντευσις εἰς τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρόγραμμα αὐτῆς. Ἐνωρίτερον ἐδήλωσεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι σχεδὸν ἡ ἰδία καὶ θὰ ἀκολουθήσῃ τὸ αὐτὸ πρόγραμμα. Βραδύτερον ἀνέγνωσα κείμενον ἄλλου προγράμματος ὡς προγράμματος τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐφαρμόσῃ ἡ ἀνασχηματισθεῖσα Κυβέρνησις. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου αὐτοῦ σημείου ἔχομεν νὰ ἐπαναλάβωμεν, προκειμένου περὶ προγράμματος τὸ ὁποῖον εἰσάγεται, ἄλλου κόμματος, δὲν ἠμποροῦμε νὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἱκανότητα καὶ δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην ὅτι θὰ τὸ ἐφαρμόσῃ. Κάθε κόμμα ἔχει τὸ ἰδικόν του πρόγραμμα. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἔχει πρόγραμμα διάφορον τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερεν ὅτι εἶχε κληρονομήσει κατάστασιν ἀνώμαλον τῆς Δημοσίας Τάξεως. Πράγματι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως ὑπὸ τὸν ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ἡ δημοσία τάξις ἀπεῖχεν ἀπὸ τοῦ νὰ εἶναι ἱκανοποιητική. Ἀλλ’ ἐκ δηλώσεων τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Τάξεως κ. Θεοτόκη, δημοσιευομένων εἰς τὰ πρακτικά, προκύπτει τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκ τῶν στοιχείων ..........». Αὐτὰ εἶναι τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ δικαιοῦμαι νὰ ὑπομνήσω ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 31 Μαρτίου οὐδεὶς ἐκ τῶν ὑποψηφίων τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἠνωχλήθη κατὰ τὰς ἐκλογικὰς του περιοδείας, ὅτι οὐδεὶς παρεπονέθη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἠσκήθη πίεσις ἐπὶ τῶν ἐκλογέων ἢ ὅτι ἠσκήθη νοθεία εἰς βάρος τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ἡ τότε Κυβέρνησις εἶχε περιφρουρήσει ἐπαρκῶς, ἴσως ὄχι πλήρως, τὴν δημοσίαν τάξιν, τοὐλάχιστον δὲ ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν πλευρὰν τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς. Διότι ὑπῆρχον παράπονα ἐξ αὐτῆς τῆς τότε Κυβερνήσεως, δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν δρᾶσιν σωμάτων τῆς ἄκρας δεξιᾶς, σωμάτων τὰ ὁποῖα εἶχαν δημιουργηθῆ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Βούλγαρη, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Τσάτσου. Δὲν ὑπῆρχεν ἡ τάξις λόγῳ τῆς παρουσίας σωμάτων τῆς ἄκρας δεξιᾶς, διότι τὰ ὄργανα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἦσαν πρόθυμα νὰ ἐκτελέσουν τὰ διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὰς διώξεις τῶν συμμοριῶν τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, ἀλλὰ δὲν ἐδείκνυον τὴν αὐτὴν προθυμίαν προκειμένου περὶ τῶν σωμάτων τῆς ἄκρας δεξιᾶς.

§253ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχουν σώματα τῆς ἄκρας δεξιᾶς.

§254Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Πάντως αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις καὶ κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Τάξεως. Πράγματι εὑρισκόμεθα εἰς μίαν δυσχέρειαν νὰ εἴπωμεν πολλάκις ὡρισμένα γεγονότα, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος παραλαμβάνουν τὰ γεγονότα αὐτὰ καὶ τὰ μετατρέπουν κατόπιν εἰς κατηγορίας κατὰ τῆς Χώρας μας καὶ ἴσως θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ γίνεται συζήτησις κεκλεισμένων τῶν θυρῶν. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν εὑρισκόμην ὁ ἴδιος εἰς ἀποστολὴν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Ἀντιπροσωπεία εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὄργανα τῆς Δημοσίας Τάξεως πιέζουν πολίτας μὲ τὴν κατηγορίαν ὅτι εἶναι φίλοι τοῦ Ρέντη καὶ κομμουνισταί, διότι καὶ ὁ Ρέντης εἶναι κομμουνιστής. Καὶ καθ’ ἣν ὥραν συνεζητοῦμεν εἰς Παρισίους, ἐπυρπόλησαν τὴν οἰκίαν ἑνὸς φίλου μου καὶ τοῦ ἀνετίναξαν τὸ ἐργοστάσιον, χωρὶς οὔτε ἀντάρτης νὰ εἶναι, οὔτε εἰς τὰ βουνὰ νὰ εὑρίσκεται.

§255ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 150.000 σπίτια ἔχουν κάψει οἱ κομμουνισταί.

§256Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν παραλληλισμοὶ μεταξὺ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διαπράττουν αἱ κομμουνιστικαὶ συμμορίαι καὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνέχεται τὸ Κράτος. Δὲν μπορεῖ τὸ Κράτος νὰ ἀνέχεται ἐκ μέρους ὀργάνων τῆς δεξιᾶς, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς Χωροφυλακῆς, νὰ πυρπολοῦνται οἰκίαι πολιτῶν, ἔστω καὶ ἂν εἶναι κομμουνισταί, πολὺ περισσότερον ὅταν δὲν εἶναι κομμουνισταὶ καὶ εἶναι ἁπλῶς φιλελεύθεροι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάψουν τὸ σπίτι ἑνὸς προκρίτου εἰς τὸν Σολωμόν, ἔξω ἀπὸ τὴν Κόρινθον.

§257Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἀπὸ προχθὲς ἕως ἀπόψε, διαρκῶς κατὰ τῆς δεξιᾶς ὁμιλεῖτε καὶ κατὰ τῆς ἀριστερᾶς δὲν λέγετε τίποτε. Παίρνετε τὸν «Ριζοσπάστην» καὶ τὸν μεταφέρετε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν.

§258Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Εἰς τὴν ἰδικήν μου περιφέρειαν δὲν ὑπάρχουν συμμορίαι τῆς ἀριστερᾶς. Ἐγένοντο παρεκτροπαὶ ἐκ μέρους συμμοριῶν τῆς δεξιᾶς. Ἐτραυματίσθη πρὸ τριῶν ἑβδομάδων ὁ κ. Μονόρας, ὁ ὁποῖος οὔτε κομμουνιστής, οὔτε ἀντάρτης εἶναι, οὔτε καταδιώκεται. Ἐσημειώθησαν καὶ πράξεις κακοποιήσεως γυναικῶν, ἐκβιασμῶν αἱ ὁποῖαι κινοῦν τὸ αἴσθημα τοῦ ἀποτροπιασμοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, δὲν ἦλθεν ἡ στιγμὴ νὰ γίνῃ συζήτησις. Θὰ περιωριζόμην εἰς ἓν δύο σημεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀποκαλύπτουν τίποτε τὸ νέον. Ἕνας παραλληλισμὸς μεταξὺ τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων, τὰς ὁποίας διετήρει ἡ ἰδική μας ἡ Κυβέρνησις μὲ τὰς ἐξωτερικὰς σχέσεις, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, εἶναι ἀρκετός. Ἡμεῖς παρεδώσαμεν ὁμαλὰς ἐξωτερικὰς σχέσεις μετὰ συμμάχων κρατῶν, τὰς ὁποίας ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν διατηρεῖ μὲ τὸ μέτρον τῆς ὁμαλότητος.

§259Γ. ΓΡΑΦΑΚΟΣ. Σεῖς ἐδημιουργήσατε τὸν Σοφιανόπουλον καὶ ἐπάθατε αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐπάθατε.

§260Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Πρόκειται περὶ πραγματικῶν γεγονότων. Δεύτερον, πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἐσωτερικὴ κατάστασις ἐπηρεάζει τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Π. χ., ἡ διάλυσις τῶν ἐργατικῶν σωματείων μᾶς ἐδημιούργησεν δυσχερείας ἐξωτερικὰς καὶ ἐγνωστοποιήθη τοῦτο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Παρεκτροπαὶ ὀργάνων τῆς δεξιᾶς.....

§261ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πάλι ἡ ἄκρα δεξιά; Αἶσχος.

§262Κ. ΡΕΝΤΗΣ. ..... περιελθοῦσαι εἰς γνῶσιν φίλης συμμάχου Μεγάλης Δυνάμεως ἐπροκάλεσαν διάβημα, ὅτι δὲν τηρεῖ τὸ ἴδιον μέτρον ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῆς δεξιᾶς, ὅτι μεροληπτεῖ προκειμένου περὶ παρεκτροπῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἀπὸ τὴν δεξιάν. Ὅτι παρατηρεῖται ἐπιβολὴ τιμωρίας μελῶν συμμοριῶν τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς καὶ ὄχι τῆς ἄκρας δεξιᾶς, αὐτὸ ἐλέχθη ἐπισήμως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐγένοντο καὶ διὰ τὰ δύο θέματα διαβήματα ἀπὸ μέρους Μεγάλης Δυνάμεως, ἐνδιαφερομένης διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἐσωτερικὴ κατάστασις, ἡ πειθαρχία εἰς τὰ Κρατικὰ ὄργανα, ὁ σεβασμὸς πρὸς τὰς συνδικαλιστικὰς ἐλευθερίας, εἶναι προϋποθέσεις μιᾶς καλῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως, τὴν Κυβέρνησιν, δὲν πρόκειται νὰ τὴν περιβάλωμεν μὲ ψῆφον ἐμπιστοσύνης. (Χειροκροτήματα).

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§264Γ. ΜΕΛΑΣ. Ἂν λαμβάνω τὸν λόγον, κύριοι βουλευταί, τὸ πράττω μόνον κατόπιν τῶν ἀνακοινώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἰδίως τοῦ μέρους αὐτῶν τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ τὴν πολιτείαν του εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν τῆς εἰρήνης. Ὁμολογῶ ὅτι ἐδοκίμασα ἴσην περίπου ἔκπληξιν, μὲ ἐκείνην ποὺ εἶχα δοκιμάσει πρὸ 6 μηνῶν, ὅταν ἤκουσα τὰς πρώτας προγραμματικὰς ἀνακοινώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἁπλῆ. Εἶχα δοκιμάσει τότε, πράγματι, εὐχάριστον ἔκπληξιν, διότι διὰ πρώτην φορὰν διενοούμην ὅτι ὑπῆρχε τρόπος νὰ χαρακτηρίσωμεν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος ἁπλῆν. Ἐγώ, τοὐλάχιστον, ἐγνώριζα ὅτι ἡ Ἑλλάς, κατέχουσα θέσιν ἰδιαιτέρως εὐαίσθητον γεωγραφικῶς καὶ λεπτήν, εἶχε, τοὐναντίον, ἐνώπιόν της ἔργον ἐξωτερικὸν κατ’ ἐξοχὴν πολύπλοκον, τραχὺ καὶ δύσκολον. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς, εὗρε τὸν τρόπον νὰ ἁπλοποιήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Ἴσην, λέγω, ἔκπληξιν ἐδοκίμασα πρὸ ὀλίγου ὅταν ἤκουσα ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶχε περίπου καταγάγει νίκας, ἂν μὴ θριάμβους. Καὶ χθὲς ἀκόμη κυβερνητικὸς βουλευτής, ὁμιλῶν ἀπὸ χειρογράφου, ὑπαγορευθέντος εἰς αὐτόν, ἀπέδωσεν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ὅτι ἠθέλησε νὰ μονοπωλήσῃ τὰς ἐπιτυχίας τῆς Κυβερνήσεως. Διότι, ἁπλούστατα, ἡ ἀντιπολίτευσις, εἰς τὸ τελευταῖον στάδιον τῆς Διασκέψεως, εἶχε δώσει αὐθορμήτως καὶ ἀνιδιοτελῶς ἀνυστερόβουλον τὴν συνδρομήν της καὶ ἀμέριστον, διὰ νὰ συμβάλῃ εἰς τὸ νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν δύσκολον θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον περιέλθει τὰ Ἑλληνικὰ ζητήματα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς καθώρισε λεπτομερῶς ὅτι μᾶς διαφεύγει τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ παροῦσα Συνδιάσκεψις εἶχεν ἕνα χαρακτῆρα ὅλως ἰδιότυπον, ἰδιότυπον δικονομικῶς, καὶ τὴν ἐχαρακτήρισεν ὡς Σῶμα νομοθετικόν.

§265Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶπον, νομοπαρασκευαστικόν.

§266Γ. ΜΕΛΑΣ. Νομοτεχνικόν, εἴπατε, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅτι ὄντως ἡ Συνδιάσκεψις αὐτὴ ἐχαρακτηρίζετο ἀπὸ μίαν πραγματικὴν ἰδιοτυπίαν. Ἀλλ’ ἡ ἰδιοτυπία ἀκριβῶς ἐκείνη, ἡ ὁποία προσέδιδεν ἐντελῶς νέον καὶ πρωτότυπον χαρακτῆρα εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν αὐτήν, ὁλοκληρωτικῶς διέφυγε τὴν προσοχήν, τὴν κατανόησιν καὶ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ συνίσταται εἰς τοῦτο καὶ μόνον: Ὅτι, κατ’ ἐντολὴν τῆς προηγηθείσης Διασκέψεως τοῦ Πότσδαμ, οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν 5 Μεγάλων Δυνάμεων ἀνέλαβον τὸ ἔργον καὶ τὴν ἐντολὴν νὰ προπαρασκευάσουν τὰ κείμενα τῶν συνθηκῶν. Κατὰ τὸν τρόπον αὐτόν, δὲν ἀνῆκε πλέον εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον ἐνδιαφερόμενα καὶ δὴ τὰ μικρότερα Κράτη νὰ ἔλθουν ἐνώπιον τῆς ὁλομελείας τῆς Διασκέψεως νὰ συζητήσουν, ὅπως συνέβη εἰς ὅλας τὰς προγενεστέρας διασκέψεις, τὰ θέματα ποὺ τὰ ἐνδιαφέρουν. Ἐκεῖ, εἰς τὴν Προδιάσκεψιν, ἔλαβον σάρκα καὶ ὀστᾶ αἱ ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἐπρόκειτο νὰ καθορίσουν τὸ μέλλον των ἐπὶ γενεάς. Διότι ἐλπίζομεν διακαῶς ὅτι θὰ διατηρηθῇ ἡ εἰρήνη ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Καὶ ἀντί, εἰς τὴν Προδιάσκεψιν αὐτὴν ἀκριβῶς, νὰ ἐντείνῃ ἀκεραίαν τὴν προσοχὴν καὶ ὅλας τὰς δυνάμεις του ὁ κ. Πρωθυπουργός, διὰ νὰ προσδώσῃ Ἑλληνικὸν χαρακτῆρα καὶ σφραγῖδα εἰς τὰς ἀποφάσεις, ποὺ μᾶς ἐνδιαφέρουν — καὶ καιρίως μᾶς ἐνδιέφερον, διότι διὰ τὴν εὐόδωσίν των εἶχε χυθῆ τὸ αἷμα μυριάδων Ἑλλήνων — κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν τὴν οὐσιώδη καὶ κρίσιμον, ἡ Ἑλλὰς ὑπῆρξε, περίπου, ὁλοκληρωτικῶς ἀποῦσα. Διότι δὲν δύναμαι νὰ ὀνομάσω, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἀπετέλεσε παρουσίαν τῆς Ἑλλάδος ἡ καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο ἐκπροσώπησις αὐτῆς, κατὰ τὸ κρισιμώτατον καὶ ἀποφασιστικὸν αὐτὸ στάδιον. Θὰ ἐνθυμῆται ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατὰ τὸ στάδιον αὐτό, ἡ ἐκπροσώπησις τῆς Ἑλλάδος ἀνετέθει ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν ἀναπληρωτήν του καὶ συμπαραστάτην του, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, Ὑφυπουργὸν καὶ ἀξιότιμον φίλον κ. Φίλιππον Δραγούμην, βοηθούμενον καὶ ἀπὸ ὡρισμένα τεχνικὰ πρόσωπα, πρεσβευτάς.....

§267Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπ. Στρατιωτ.). Παρακαλῶ, νὰ τὰ ἀναφέρετε αὐτὰ τὰ πρόσωπα. Εἶναι ὁ ἀδελφός σας, Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ οἱ 4 Πρέσβεις, κύριοι Ἀγνίδης τοῦ Λονδίνου, Διαμαντόπουλος τοῦ Οὐάσιγκτων, Ἀθ. Πολίτης τῆς Μόσχας καὶ Ραφαὴλ τῶν Παρισίων. Ἑπομένως ἦτο πλήρης ἡ ἐπάρκεια τῆς Ἑλληνικῆς ἀποστολῆς κατὰ τὴν πρὸ τῆς διασκέψεως περίοδον.

§268Γ. ΜΕΛΑΣ. Δὲν ἔχει «ἑπομένως».

§269Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπ. Στρατιωτ.). Τὸ δὲ Συμβούλιον τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν, τῶν Τεσσάρων Μεγάλων Συμμάχων, συνεδρίαζε κεκλεισμένων τῶν θυρῶν καὶ αἱ ἐνέργειαί μας ἦσαν, ὡς ἐκ τούτου, μόνον παρασκηνιακαί.

§270Γ. ΜΕΛΑΣ. Τὸ γνωρίζω καὶ δὲν θὰ εἶχα τὴν ἀξίωσιν νὰ παραβιάσετε τὴν εἴσοδον μὲ ἀντικλεῖδα. Δὲν εἶμαι τόσον ἀφελής.

§271Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτ.). Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἐρωτήσετε τὸν ἀδελφόν σας, διὰ νὰ σᾶς εἴπῃ τὰ τῶν ἐνεργειῶν μας.

§272Γ. ΜΕΛΑΣ. Αἱ οἰκογενειακαί μας ὑποθέσεις ἀφοροῦν τὴν οἰκογένειαν μόνον. Αἱ Κρατικαὶ ὑποθέσεις καὶ ἡ ἐκπροσώπησις τῶν συμφερόντων τῆς Χώρας, δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ αὐτά. Ὁ ἀδελφός μου ἐπιτελεῖ εὐόρκως τὸ καθῆκον του, εἰς τὸ ὁποῖον τὸν ἔταξεν ἡ Πολιτεία, ἀλλ’ εἶναι ὡς καὶ οἱ ἄλλοι Πρεσβευταί, ἁπλῶς ἀνώτατος ὑπάλληλος καὶ ὄχι ὑπεύθυνος πολιτικός. (Χειροκροτήματα). Λέγω, λοιπόν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατὰ τὴν κρισιμωτάτην καὶ ἀποφασιστικὴν ἐκείνην περίοδον, ἡ Ἑλλὰς καὶ παρὰ τὰς «κεκλεισμένας θύρας» τοῦ κ. Δραγούμη, τὰς ὁποίας οὐδόλως ἀγνοῶ, ὤφειλε καὶ καθῆκον ἐπιτακτικὸν καὶ μοναδικὸν εἶχεν ἐκεῖ, τὰς θύρας ἠθικῶς νὰ τὰς παραβιάσῃ, ἐκεῖ νὰ ἐξασκήσῃ ὁλόκληρον τὴν προσπάθειαν καὶ τὴν ἐπιρροήν της. Διότι ἐκεῖ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διεμορφοῦντο καὶ ἐλάμβανον ὑπόστασιν αἱ λύσεις, ἐκεῖ ἐδημιουργεῖτο συνείδησις περὶ τῆς δοτέας λύσεως εἰς ἓν ἕκαστον ζήτημα καὶ δὲν ἀπέμενε κατόπιν, ὅπως τὸ διεπιστώσατε καὶ τὸ ἐξηλέγξατε ἐκ τῶν πραγμάτων μεταγενεστέρως, ἐνώπιον τῆς Ὁλομελείας τῆς Διασκέψεως νὰ γίνῃ ἄλλο τι παρὰ νὰ τύχουν μιᾶς ἁπλῆς ἀκροάσεως τὰ συμφέροντα τῶν καθ’ ἕκαστα Κρατῶν. Καὶ ἐπιβεβαίωσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου ἀποτελεῖ τὸ γεγονός, ὅτι σήμερον, μετὰ τὴν πολύμηνον ἐν Παρισίοις ἀπασχόλησιν τῆς Διασκέψεως, πάλιν εἰς τοὺς Τέσσαρας ἐπανέρχονται τὰ ζητήματα πρὸς λύσιν καὶ τελικὴν κρίσιν. Ἐκεῖ, λοιπόν, λέγω, κ. Πρόεδρε, καὶ ἰσχυρίζομαι, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐξαντληθῇ ὁλόκληρος καὶ ἀκεραία ἡ προσπάθεια τῆς Ἑλλάδος. Ἡ θεωρία σας περὶ «ἰδιοτυπίας» τῆς Διασκέψεως καὶ ὀρθὴ εἶναι καὶ βάσιμος. Μία μόνον διαφορὰ χωρίζει τὴν ἄποψιν ὑμῶν ἀπὸ τὴν ἐμήν, ὅτι τὴν «ἰδιοτυπίαν» τὴν καταλογίζετε εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς Διασκέψεως, ὅπου ἦτο περίπου ἄνευ σημασίας, ἐνῷ ἡ «ἰδιοτυπία» ἦτο ἄλλη, ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξα πρὸ ὀλίγου εἰς τὸ Σῶμα. Ἐκεῖ, λοιπόν, ἡ Ἑλλὰς ὑπῆρξε τοὐλάχιστον ἀποῦσα. Διότι δὲν τὴν θεωρῶ παροῦσαν μὲ τὴν παρουσίαν τοῦ ἀξιοτίμου κατὰ πάντα καὶ παλαιοῦ φίλου κ. Δραγούμη. Ὁ κ. Δραγούμης εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἐντιμοτέρων Ἑλλήνων καὶ τῶν καλλιτέρων πατριωτῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Δραγούμης εἶχεν ἓν μικρὸν χαρακτηριστικὸν ἐκ τοῦ παρελθόντος, καὶ τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητον, τοὐλάχιστον, διὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Δραγούμης, ἐξαίρετος κατὰ πάντα, ἀνὴρ λευκός, τιμῶν τὸ πατρικὸν καὶ τὸ προπατορικὸν ὄνομα, ἦτο, ἐν τούτοις, ὁ ἀκατάλληλος ἐκπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν βαρυσήμαντον καὶ ἀποφασιστικὴν αὐτὴν περίοδον τῆς διεθνοῦς κρίσεως τῶν ζητημάτων μας. Γνωρίζει, βεβαίως, ὁ κ. Πρωθυπουργός, μὲ ὅλην τὴν πολιτικὴν πεῖραν ποὺ ἔχει, πόσον ἀξιόλογον καὶ σημαντικὸν εἶναι τὸ στοιχεῖον τοῦ νὰ εἶναι PERSONNA GRATA εἰς τοὺς ἄλλους, ἐκπρόσωπος μιᾶς Χώρας, εἰς διεθνεῖς διαπραγματεύσεις. (Θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς, κωδωνοκρουσίαι).

§273ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κ. Δραγούμης εἶναι ἔντιμος.

§274Γ. ΜΕΛΑΣ. Διὰ τὸ πρόσωπόν του, ὡμίλησα ἤδη σαφῶς. Δὲν ἐπιτρέπεται, ἐὰν ἤχθην ἐκ τυχαίου περιστατικοῦ νὰ ἀναγκασθῶ νὰ ὀνομάσω πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο μάταιον νὰ περιβάλω διὰ τῆς ἀνωνυμίας καὶ δὲν πρέπει ἐκ τούτου νὰ νομισθῇ, ὅτι ἀφῆκα τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ θέμα ἀρκετὰ σημαντικόν, νὰ καταπέσῃ εἰς εὐτελὲς προσωπικὸν ἐπίπεδον. Πολὺ μακρὰν ἀπ’ ἐμοῦ τοιαύτη σκέψις. Ἀλλὰ λέγω καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω καὶ ὑπογραμμίζω, ὅτι εἴχομεν ὄχι μόνον καθῆκον, ἀλλὰ ὑποχρέωσιν ἱερὰν νὰ ἀναζητήσωμεν μετὰ προσοχῆς τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, ἓν ἢ πολλά.....

§275ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν Ι. Σοφιανόπουλον.

§276Γ. ΜΕΛΑΣ. Αἱ διακοπαί σας, κύριοι, εἶναι μάταιαι καὶ ἔωλοι. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ συμπληρώσω διὰ νὰ εἴπω, ὅτι ὁ ἀγαπητὸς φίλος καὶ ἐξαίρετος Ἕλλην — τὸ ἐπαναλαμβάνω — εἶχεν ἐναντίον αὐτοῦ εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν τὸ γεγονὸς ὅτι, εὑρισκόμενος εἰς τὸ Κάϊρον ὡς μέλος τῆς ἐκεῖ συσταθείσης τελευταίας προαπελευθερωτικῆς Κυβερνήσεως, ἐκάλεσε ὀλίγον μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῶν ὑψηλῶν του καθηκόντων, τοὺς ξένους ἀνταποκριτὰς καὶ εἰς ὅλους μαζὶ ἀνεκοίνωσε πράγματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν, κατ’ ἐμέ, τοὐλάχιστον ἀτυχῆ. Ἔκαμε, δηλαδή, τὴν δήλωσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς μαζὶ μὲ τὴν Τουρκίαν ἀποτελοῦν τὸ φράγμα πρὸς Νότον κατὰ τοῦ Σλαυϊσμοῦ. Τὴν δήλωσιν αὐτὴν παρέλαβον αἱ ἐφημερίδες τοῦ ἐξωτερικοῦ......

§277Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπ. Στρατιωτ.). Οὐδέποτε εἶπον αὐτὰ τὰ πράγματα.

§278Γ. ΜΕΛΑΣ. Τότε, ὁμολογῶ, ὅτι ὑπάρχει πολὺ μεγάλη εἰς βάρος σας συκοφαντία καὶ τὸ ἀποσύρω. Πάντως ἀργὰ γίνεται ἡ διάψευσις καὶ θὰ ἐπεκαλούμην τὴν πτέρυγα ἐκείνην (δεικνύει πρὸς τὴν πλευρὰν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος) διὰ νὰ ἐπιβεβαιώσῃ τὰ ὅσα εἶπον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, καὶ τοῦτο ἐὰν δὲν συνέβαινεν, προσωπική μου ἀντίληψις, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχουν συμμερισθῆ πολλοὶ ἐκ τῶν πρωτευόντων μελῶν τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ζωῆς, ὅσοι μετέσχον εἰς τὴν Συνταγματικὴν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ἐπιτροπήν, ὑπῆρξε σαφῶς, ὅτι αἱ ἀντιλήψεις τοῦ ἀγαπητοῦ μου φίλου.....

§279Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπ. Στρατιωτ.). Ὅσα λέγονται ἐκεῖ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀνακοινοῦνται.

§280Γ. ΜΕΛΑΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν ὑπόμνησιν. Φαίνεται ὅτι νομίζετε ὅτι ὁμιλεῖτε πρὸς ἄμοιρον αὐτῶν τῶν πραγμάτων!

§281Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπ. Στρατιωτ.). Σᾶς προειδοποιῶ διὰ νὰ μὴ πέσετε εἰς τὸ αὐτὸ σφάλμα ὅπου ἐπέσατε κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξωτερικῶν πέρυσι.

§282Γ. ΜΕΛΑΣ. Ἐκεῖ, λοιπὸν τοὐλάχιστον, παρήχθη ἡ ἐντύπωσις σαφής, σαφεστάτη καὶ ἀναντίρρητος, ὅτι αἱ ἀντιλήψεις τοῦ ἀγαπητοῦ μου φίλου ἦσαν τοιαῦται, ὥστε νὰ μὴ ἠμποροῦν νὰ συντελέσουν εἰς τὴν προαγωγὴν τῶν ἐθνικῶν μας ὑποθέσεων. Διότι ἡ ἀδιάλλακτος ἀντίληψίς του περὶ τῶν δικαίων τοῦ Ἔθνους καὶ ἡ προχειρολόγος ἱκανότης του νὰ τὰ ἐπεκτείνῃ, ἦτο κάτι τι, τὸ ὁποῖον ὑπερέβαλε καὶ τὴν πλέον εὐφάνταστον σύλληψιν. Τόσον, ὥστε εἴχομεν, ὡς θὰ ἐνθυμῆται σημαντικὴν ἐν προκειμένῳ σύγκρουσιν καί, νομίζω, ὅτι δὲν ἐδικαιώθη ἐκεῖνος ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἀλλ’ ἐγώ. Ἀλλ’ ἡ περίοδος αὐτή, τῆς Προδιασκέψεως, κύριοι βουλευταί, ἔμεινε τελείως ἀχρησιμοποίητος. Ἐκεῖ ὡρίμαζον τὰ ζητήματα, ἐκεῖ ἐλαμβάνοντο αἱ ἀποφάσεις, ἐκεῖ, πρὸ πάντων, εἴχομεν νὰ ἀπεργασθῶμεν κάτι χρήσιμον καὶ ἀπαραίτητον, ἐὰν ἐπρόκειτο, σήμερον τοὐλάχιστον, τὸ Βορειοηπειρωτικὸν ζήτημα νὰ ἔλθῃ πρὸς αἰσίαν ἐξέτασιν καὶ λύσιν. Διότι γνωρίζετε ὅτι ἀφ’ ἧς ἀπεφασίσθη ἡ ἀνάθεσις τῆς μελέτης τῶν συνθηκῶν εἰς τοὺς πέντε καὶ κατόπιν τέσσαρας, αὐτοὶ ἀνέλαβον ἀποκλειστικῶς τὴν σύνταξιν τῶν πέντε συνθηκῶν μετὰ τῶν δορυφόρων Κρατῶν. Οὐδαμοῦ ἐγένετο μνεία περὶ Ἀλβανίας, ἡ ὁποία ἀπὸ ἐμπόλεμος δορυφόρος ὅπου ἦτο εἰς τὴν πραγματικότητα, κατώρθωσε νὰ φθάσῃ βαθμηδὸν καὶ νὰ ἀναμιχθῇ περίπου εἰς τὴν χορείαν τῶν συμμάχων. Εἰς τὸ στάδιον, λοιπόν, αὐτὸ τὸ προκαταρκτικὸν κατ’ ἐπίφασιν, ἀλλ’ οὐσιαστικὸν ἐν τῇ πραγματικότητι, ἦτο ἡ τελευταία μας εὐκαιρία νὰ ἐπιδιώξωμεν κάτι. Διότι αἱ ἐκεῖ λαμβανόμεναι ἀποφάσεις κατόπιν ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων, θὰ ἦτο σχεδὸν ἀδύνατον νὰ μεταβληθοῦν ἐκ τῶν ὑστέρων. Ἐκεῖ ἀτυχῶς περιωρίσθη ἡ ἐκπροσώπευσις τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν τρόπον ποὺ ἐξέθεσα. Κατὰ τὸ μεταξὺ αὐτό, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εὑρίσκετο ἐδῶ, μακρὰν πάσης ἀναμίξεως καὶ σχέσεως μὲ τὰ ἐκεῖ συμβαίνοντα, ἀπασχολούμενος εἰς τὰ γνωστὰ ἐσωτερικὰ ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα εἶχε δοθῆ μία προέχουσα καὶ πρωταρχικὴ θέσις. Οὐδέποτε ἐξετιμήθη κατ’ ἀξίαν, οὐδέποτε ἐλήφθη κἂν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐξωτερικὴ πολιτικὴ δὲν λέγεται μόνον ἡ ἀνταλλαγὴ διακοινώσεων, δὲν λέγεται μόνον ἡ ἐπαφὴ μετὰ ξένων Ὑπουργῶν καὶ Πρέσβεων. Ἐξωτερικὴν πολιτικὴν συναποτελοῦν διὰ κάθε Χώραν, κατ’ ἐξοχὴν ὅμως διὰ Χώραν μικράν, εὐπαθῆ γεωγραφικὴν θέσιν κατέχουσαν, καὶ ἐξαρτωμένην δι’ αὐτὴν τὴν ὕπαρξίν της ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν, ἐξωτερικὴν πολιτικὴν συναποτελοῦν, λέγω, σωρεία ὅλη ἀλληλοεξαρτωμένων περιστάσεων καὶ ἐνεργειῶν. Πράξεις δὲ καὶ ἐνέργειαι μὲ ἀπήχησιν ἐξωτερικὴν εἶναι τοὐλάχιστον ἔγκλημα νὰ παραγνωρίζωνται εἰς τοιαύτας κρισίμους στιγμάς, ὡς πρὸς τὴν ἐπίδρασιν τὴν ὁποίαν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν ἐπὶ τῆς θέσεως τῶν κρινομένων ἐξωτερικῶν θεμάτων. Καὶ τοῦτο τὸ σημεῖον παρεγνώρισεν ὁλοτελῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν ὑπῆρξεν ἄνευ προειδοποιήσεως ἐν προκειμένῳ. Ὁλόκληρος ἡ ἀντιπολίτευσις, διὰ τοῦ σαφεστέρου τρόπου, τὸ ὑπεγράμμισε καὶ τὸ ὑπέδειξεν εἰς αὐτὸν κατ’ ἐπανάληψιν, ἔκαμεν ὀχλήσεις πρὸς αὐτὸν προσωπικάς. Ἐνθυμοῦμαι πῶς καὶ εἰς ἐμὲ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία, ὄχι μόνον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμιλοῦντα διὰ τὸ ἐπίκαιρον τότε θέμα κατὰ μῆνα Ἰούνιον, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ἐντὸς τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπου κάποτε συνώδευσα τὸν ἀρχηγόν μου, νὰ κάμω σχετικὴν θερμὴν ἔκκλησιν πρὸς τὸν κ. Τσαλδάρην. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρέμεινεν ἐντελῶς ἀσυγκίνητος. Καὶ ὅμως δὲν ἐπρόκειτο εἰ μὴ περὶ ἀναβολῆς ὡρισμένων ἀποφάσεων, τῶν ὁποίων ἡ ἀναμονὴ θὰ εἶχεν ἐπιτρέψει νὰ κινηθῇ μὲ περισσοτέραν εὐχέρειαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὰς δυσκόλους στιγμὰς τῆς Διασκέψεως καὶ νὰ ἀποκρούσῃ πολλὰς καὶ ποικίλλας ἐναντίον μας ἐπιβουλὰς καὶ ἐπικρίσεις. Ἀλλ’ ὅταν ἀργότερον ἤλθομεν ἐνώπιον τῶν κριτῶν, ὑφ’ ἣν μορφὴν ἤρχοντο ἐνώπιον τῆς Διασκέψεως τὰ ζητήματά μας, τὰ ὁποῖα οὔτε κατὰ ἓν γιῶτα εἶχον ἐν τῷ μεταξὺ προαχθῆ, καὶ ὅταν ἡ ὥρα τῆς πραγματικῆς κρίσεως εἶχεν ἐπέλθει, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ ἄλλους πάλιν ὡρισμένους λόγους ἀγόμενος, ἐσωτερικῆς καὶ μόνον ἀξίας, ἀλλ’ ἀκαίρους ἀπολύτως διὰ τὴν ὥραν ἐκείνην τὴν κρίσιμον τὴν ἐθνικήν, ἐγκατέλειψε τὰς ἐπάλξεις ὅπου ἐδίδετο ἡ μεγάλη ἐθνικὴ μάχη. Ἀπῆλθε καὶ ἀφῆκεν ἔρημον ὁλόκληρον τὴν ἀποστολήν μας. Καὶ εἶναι γνωστὰ τὰ ἐπακόλουθα τῆς τοιαύτης ἐρημίας τῆς ἀποστολῆς ἀπὸ ἀπόψεως πρωτευόντων προσώπων καὶ τῆς καὶ πάλιν, κατὰ μοιραίαν συγκυρίαν, ἀναλήψεως τῆς πρωτοκαθεδρίας ἀπὸ τὸ ἴδιον πρόσωπον τὸ ὁποῖον καὶ κατὰ τὰ πρῶτα στάδια εἶχε διεξαγάγει τὸν πενιχρὸν ἐκεῖνον ἀγῶνα. Καὶ ὅταν ἦλθεν ἡ ὥρα τῆς κρίσεως, διὰ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἀποτελεῖ ὑπόθεσιν αὐταποδείκτως ἐπιδικασμένην εἰς τὴν Ἑλλάδα, μὲ διεθνὲς δεδικασμένον, μὲ ἐθνολογικὴν καὶ ἱστορικὴν βάσιν, καὶ πληθυσμιακὴν σύνθεσιν τοιαύτην, ὥστε καὶ σήμερον ἀκόμη, παρὰ τοὺς διωγμοὺς καὶ τὴν ἐξόντωσιν πρόκειται περὶ Χώρας καθαρῶς Ἑλληνικῆς, εὑρέθη ἄλλος ἡγέτης τῆς ἀποστολῆς, ὁ ὁποῖος δὲν ὠρρώδησεν πρὸ τῆς ἀποφάσεως νὰ ἀποσύρῃ τὸ Βορειοηπειρωτικόν. Καὶ ἀξιοῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὸν παρακολουθήσωμεν εἰς τὴν θριαμβολογίαν του ἐκείνην, διὰ τὴν ὁποίαν τὸν παρακαλῶ νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἐὰν εἶχε καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον βάσιν, θὰ ἤμην εὐτυχὴς πρῶτος νὰ τὸν συγχαρῶ καὶ νὰ τοῦ σφίξω ἀνδρικῶς τὸ χέρι.

§283Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. (Εἰρωνικῶς). Βέβαια.

§284Γ. ΜΕΛΑΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν εἶσθε ἐδῶ παρὼν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 26 Ἰουλίου. Ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἑτοιμάζετο νὰ ἀναχωρήσῃ ἔλαβον, μετὰ τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐγὼ τὸν λόγον καὶ τοῦ ἀπηύθυνα τὰς θερμοτέρας εὐχὰς καὶ τοῦ παρέσχον καὶ σχετικὰ στοιχεῖα, διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἀποστολῆς του. Καὶ ἔτυχα μιᾶς μεγάλης προσωπικῆς τιμῆς. Μόλις κατῆλθον ἀπὸ τὸ βῆμα, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔστειλε τὸν Διευθυντὴν τοῦ Πολιτικοῦ του Γραφείου διὰ νὰ μοῦ ζητήσῃ τὰ στοιχεῖα τῆς ἀγορεύσεώς μου. Καὶ ὅταν, τὴν ἑπομένην, τὸν ἐπεσκέφθην κατ’ οἶκον ὅπως διαμαρτυρηθῶ διότι αἱ φιλικαί του ἐφημερίδες ἔγραψαν ὅτι ἐγὼ ἤμην ὁ «ἰσκαριώτης» ὁ ὁποῖος ἀπεκάλυψα τὰ μυστικὰ τῶν συζητήσεων τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, μοῦ ἔκανε τὴν τιμὴν νὰ μοῦ ζητήσῃ καὶ πάλιν ὁλόκληρον τὴν ἀγόρευσίν μου ἀπὸ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά. Συνεπῶς ἡ παρέμβασίς σας καὶ ἀτυχὴς εἶναι καὶ ἀπρεπής. Ἔλεγον λοιπὸν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θέλω νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἐὰν ὄντως καὶ μέρος τῆς παρεμβάσεώς του εἴχετο σοβαρότητος εἰς τ’ ἀποτελέσματά της, θὰ ἤμην ὁ πρῶτος — παραγνωρίζων τὸ ὅτι ἀνήκω κατὰ τύχην εἰς ἄλλο πολιτικὸν κόμμα — ὁ ὁποῖος θὰ τοῦ ἔσφιγγε ἀνδρικὰ τὸ χέρι καὶ θὰ ἤμουν ὑπερήφανος ὡς Ἕλλην καὶ εὐτυχὴς ὡς Ἠπειρώτης. Ἀλλὰ δυστυχῶς μακρὰν ἀπέχουν τὰ γεγονότα, ἀπὸ ὅσα ἐξήγγειλε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§285Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε προφανῶς περὶ τῶν τελευταίων ἀποφάσεων τῆς Διασκέψεως....

§286Γ. ΜΕΛΑΣ. Ὁμιλῶ περὶ ὅλων.

§287Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως)..... ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω ἐὰν συμφέρῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἀποδώσῃ σημασίαν εἰς τὰς ἀποφάσεις ἢ δὲν συμφέρει. Διότι ἐὰν τὰς καταδικάσετε, ὡς ἀνυπάρκτους, νὰ πᾶτε νὰ ὑποστηρίξετε τὰ ἐθνικὰ δίκαια.

§288Γ. ΜΕΛΑΣ. Δὲν καταδικάζω τίποτε, ἀλλὰ διαπιστώνω ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος....

§289Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀφίσατε τὴν συζήτησιν τοῦ παρελθόντος.

§290Γ. ΜΕΛΑΣ. Ὀνομάζετε παρελθόν, τὸ ζέον παρόν;

§291Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Σᾶς ἐντοπίζω τὸ ἐρώτημα ἐπὶ τῶν δύο τελευταίων ἀποφάσεων τῆς Συνδιασκέψεως. Ἐπειδὴ καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν ρητόρων τὰς ἐχαρακτήρισαν ὡς καταβαράθρωσιν τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων καὶ ὡς ἀνυπάρκτους οἱονεὶ ἀποφάσεις, σᾶς ἐρωτῶ: Μᾶς συμφέρει αὐτὰς τὰς ἀποφάσεις νὰ τὰς θεωρήσωμεν ὑπαρχούσας ἢ μὴ ὑπαρχούσας;

§292Χ. ΛΑΔΑΣ. Πῶς μπορεῖ νὰ τὰς θεωρήσωμεν ὡς ἀνυπάρκτους, ἀφοῦ ὑπάρχουν;

§293Γ. ΜΕΛΑΣ. Εἶναι ἡ οὐσιαστικὴ ἄποψις; Σᾶς ἀπαντῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κρίνωμεν τὴν πλατωνικὴν ἀξίαν τῶν ἀποφάσεων, περὶ ὧν ὁμιλεῖτε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς παρατηρήσω ὅτι ἡ ἀντίληψίς σας, μετὰ τὸ ὁλοκαύτωμα τῆς Ἑλλάδος, ἀποτελεῖ πρωτότυπον ἀληθῶς ἱκανοποίησιν, τοὐλάχιστον, διὰ τὸ ζήτημα τῆς Βορείου Ἠπείρου.

§294Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὸ ὁλοκαύτωμα τῆς Ἑλλάδος ὑπέστη ἀμαύρωσιν, κατὰ τὰ πέντε ἔτη τῆς κατοχῆς.

§295Γ. ΜΕΛΑΣ. Δὲν εἴμεθα τόσον κακῆς πίστεως, ὥστε νὰ μὴ ἀναγνωρίζωμεν ὅτι συνηντήσατε ὀγκώδη ἀντίδρασιν ἀπὸ ὡρισμένης πλευρᾶς συμμαχικοῦ παράγοντος καὶ τῶν δορυφόρων του. Δὲν τὸ παραγνωρίζομεν. Ἀλλὰ ἀκριβῶς ἕν ἐκ τῶν μεγαλυτέρων σφαλμάτων ποὺ θὰ ἠμποροῦσαν νὰ διαπραχθοῦν εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠσκήσατε ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς, ἦτο ὅτι ὁλοκληρωτικῶς ἠγνοήσατε τὴν ἀξίαν, τὴν σημασίαν καὶ τὴν ἀποφασιστικὴν δύναμιν τοῦ στοιχείου αὐτοῦ τοῦ Συμμαχικοῦ, ἀντὶ νὰ καταβάλετε πᾶσαν ἀνθρωπίνως δυνατὴν προσπάθειαν, ἵνα ἐπιτύχετε τὸν κατὰ τὸ δυνατὸν πληρέστερον ἐξευμενισμόν του. Καὶ δὲν ὑπήρξατε μόνον ἀρνητικός, ὑπήρξατε καὶ θετικὸς καὶ ἐπιθετικός. Καὶ εἶναι παράδοξον, ἀπίστευτον τῇ ἀληθείᾳ, ὅτι κατήλθατε ἐν σπουδῇ ἀπὸ τὸ Παρίσι, ἀπὸ τὴν προπαρασκευὴν τῶν θριάμβων σας, ἐγκαταλείπων τὸν ἀγῶνα κατὰ τὴν κρισιμωτέραν στιγμὴν τῆς μάχης, καὶ ἐφθάσατε ἀσθμαίνων εἰς τὴν Πρωτεύουσαν τῆς Βορείου Ἑλλάδος. Καὶ ἐκεῖ, ἀπὸ τῶν ἀκραίων βορείων ἐπάλξεων τῆς Ἑλλάδος, αἱ ὁποῖαι ἕνα πρᾶγμα χρειάζονται διὰ νὰ συνέλθουν ἀπὸ τ’ ἀλλεπάλληλα πλήγματα, ἠρεμίαν, ἐπήγατε νὰ κάμετε τὸ πρωτοφανὲς ἱστορικὸν καὶ παράδοξον, ἐπήγατε νὰ προκαλέσετε περίπου ποῖον, ἕνα κολοσσόν, τὸν ὁποῖον ἄλλοι κολοσσοὶ λαμβάνουν σοβαρώτατα ὑπ’ ὄψιν. (Χειροκροτήματα). Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς ἐννοεῖτε νὰ συνεννοούμεθα, φοβοῦμαι ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀρκετὰ δύσκολον. Εἶναι ἀκατανόητον καὶ ἀχαρακτήριστον, καὶ ἡ ἐνέργεια ἐκείνη ἀπετέλεσεν ἕνα πλῆγμα κατὰ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ ἕνα στίγμα διὰ τὴν νοημοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ποὺ θεωρεῖται ὡς εἷς τῶν νοημονεστέρων λαῶν τοῦ κόσμου.

§296Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἦτο ἄλλη Κυβέρνησις, ὑποθέσωμεν τοῦ κ. Σοφούλη, ἡ Ρωσσία θὰ ἦτο εὐνοϊκώτερον διατεθειμένη ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος;

§297Γ. ΜΕΛΑΣ. Ἀσφαλῶς τὸ πιστεύω. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὰ πρὸς Βουλγαρίαν σύνορα δὲν δύναμαι νὰ προβάλω μετὰ βεβαιότητος κανένα ἰσχυρισμόν. Ἀλλὰ ὡς πρὸς τὴν Βόρειον Ἤπειρον, εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἦσαν ἐντελῶς ἀλλοῖα τὰ ἀποτελέσματα. Σᾶς παρέχω μάλιστα τὴν πληροφορίαν, ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτό, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τῆς δουλείας, ὁ στρατηγὸς Νότης Μπότσαρης, εὑρισκόμενος εἰς τὸ Λονδῖνον, ἤκουσεν ἀπὸ στόματος τοῦ Πρέσβεως τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως πλησίον τῶν ἐν ἐξορίᾳ συμμάχων Κυβερνήσεων, κ. Μπογκομόλωφ, τοῦ πρέσβεως δεικνύοντος ἐπὶ τοῦ χάρτου τὸ σημεῖον τῆς Βορείου Ἠπείρου, τὰ ἑξῆς: «Αὐτὰ ἠμπορεῖτε νὰ τὰ πάρετε, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρουν».

§298Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ Ἕλληνες, καυχῶμαι ὅτι εἶμαι πιστότατος ὀπαδὸς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἀποβλέπων πρὸς ὑμᾶς μετὰ βαθυτάτου σεβασμοῦ, καὶ ἐν ὀνόματι αὐτοῦ τοῦ σεβασμοῦ, διαβεβαιῶ ὑμᾶς ὅτι θὰ ὁμιλήσω μετὰ πάσης ἀμεροληψίας, ἀλλ’ ἡ Ἑλληνική μου ψυχή, ἡ ἀφοσιωμένη εἰς τὴν πατρίδα μου, ἀγανακτεῖ καὶ ὀργίζεται, ὅταν ἀκούῃ τὰς λέξεις δεξιὰ καὶ ἀριστερά. Εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχουν παρὰ μικροαστοὶ ἀφοσιωμένοι εἰς τὴν πατρίδα των καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀργυρώνητα προδοτικὰ καθάρματα, καὶ οὐδεὶς ἄλλος. Οὔτε ἀριστερὰ ὑπάρχει, οὔτε δεξιά, οὔτε κέντρον. Τοῦ κέντρου τὸ κόμμα ἐψήφισε τὸ ἰδιώνυμον, οἱ τάχα δεξιοὶ οἱ Λαϊκοί, ἐπολέμησαν τὸ ἰδιώνυμον. Πότε, κύριοι, ὑπῆρξεν ἐδῶ συζητούμενον νομοσχέδιον φιλεργατικώτερον καὶ ὑπῆρξεν εἷς βουλευτής, εἴτε ἀπ’ ἐδῶ, εἴτε ἀπ’ ἐκεῖ, νὰ εἴπῃ μίαν λέξιν ἐναντίον τοῦ φιλεργατικωτάτου νομοσχεδίου; Πῶς ὑπῆρξεν ἐφημερὶς ἐθνικοφρόνων εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία νὰ γράψῃ μέχρι τοῦ σημείου τούτου: Πῶς ὑπάρχει ἄκρα δεξιά; Εἶμαι ἐγὼ ἄκρως δεξιός, ὁ καταγόμενος ἀπὸ χωρίον τῆς Μάνης, ὁ μέχρι σήμερον βιοπαλαίων, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχον ποτὲ σχέσιν μὲ τραπεζίτας, μὲ ἀνωνύμους ἑταιρείας, μὲ κεφαλαιοκράτας; Καὶ εἶναι ἄκρως ἀριστερὸς ὁ Σοφιανόπουλος, τὸ δημιούργημα ἐμποροβιομηχάνων, τῶν ὁποίων ἦτο ὑπάλληλος, ἀποσταλεὶς εἰς τὴν Ρωσσίαν; Εἶμαι ἐγὼ ἄκρως δεξιὸς, ὁ βιοπαλαιστής, καὶ εἶναι ἄκρως ἀριστερὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος εἶναι πλούσιος καὶ δὲν ἤσκησε ποτὲ ἐπάγγελμα καὶ ὁ ὁποῖος αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ προδίδει τὴν πατρίδα μας; Καὶ ἔχει ἀποσταλεῖ βέβαια κακῶς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ Λονδῖνον διότι εἶναι ἐκκρεμὴς ἐναντίον του μήνυσις εἰς ἀνακριτικὸν γραφεῖον τῶν Ἀθηνῶν καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ τοῦ δοθῇ διαβατήριον, οὔτε εἰς τὸν Πορφυρογέννην καὶ λυποῦμαι, διότι πολιτικὸς ἀνὴρ τῆς οἰκογενειακῆς παραδόσεως, τῆς μορφώσεως καὶ τῆς ἀρετῆς τοῦ κ. Ρέντη, ἔρχεται ἐδῶ καὶ ὁμιλεῖ περὶ δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν. Διότι, βεβαίως, ὁ κ. Ρέντης παρεκτρέπεται μεταχειριζόμενος αὐτὰς τὰς λέξεις καὶ παρεκτρέπεται σοβαρώτατα, διότι αὐτὰς τὰς λέξεις ἐξεμεταλλεύθησαν καὶ ἐκμεταλλεύονται ἀκόμη προδόται Ἕλληνες τὴν καταγωγὴν δυστυχῶς. Χθὲς ἐδημοσιεύθη ἐνυπόγραφος ἐπιστολὴ τοῦ κ. Δραγούμη, βεβαιοῦσα ὅτι ὑπάρχουν εἰς Παρισίους προδόται ἐπιβουλευόμενοι τὴν Πατρίδα.

§299ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος τοὺς ἔστειλε.

§300Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ποῖος τοὺς ἔστειλε; Ἀνέκαθεν ἐστέλλοντο δυστυχῶς. Πῶς ἐγεννήθησαν αὐτοί; Ἡ Ἑλλὰς ἐπολέμησεν, ἐνίκησεν, ἐθυσιάσθη, ὑμνήθη ἀπὸ ὅλην τὴν ἀνθρωπότητα. Ἡ Κυβέρνησίς της μὲ τὸν Βασιλέα μας μετέβησαν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν νὰ συνεχίσουν τὸν ἀγῶνα καὶ τὸν συνεχίζουν καὶ ἦτο ἀποφασισμένον, καὶ εἴχομεν εἰδοποιηθεῖ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς πρῶτος θὰ εἰσήρχετο εἰς τὴν Ρώμην, καὶ ὁ Στρατὸς ἐκεῖνος θὰ ηὔξανε καὶ σήμερον ἴσως θὰ εἴχαμε τμῆμα Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ εἰς τὴν Βιέννην. Ἀλλὰ τί συνέβη; Τὸ ἄτιμον ἐκεῖνο κίνημα, τὸ στασιαστικόν, τῆς Αἰγύπτου, ἀπὸ αὐτὸ προῆλθε τὸ κτύπημα τὸ θανάσιμον ἐναντίον τῆς Πατρίδος μας. Ποῖοι τοὺς ἐνεθάρρυνον; Ποῖοι δὲν τοὺς κατηγοροῦν ἀκόμη; Εἰς ποίαν ἐφημερίδα σας, κύριοι, ἐγράφη ἐναντίον αὐτῶν μία λέξις; Πότε εἷς ἐξ ὑμῶν ἦλθεν ἐδῶ νὰ τοὺς καυτηριάσῃ; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν τοὺς ἐπροστάτευσαν αἱ Κυβερνήσεις; Διατὶ εὑρίσκονται ἐδῶ καὶ ὄχι ἐκεῖ; Διατὶ εἰς τὸ 1941, ὅταν ἀκόμη δὲν ἐγνωρίζαμεν ποῖος θὰ εἶναι ὁ νικητὴς τοῦ πολέμου, ποῖαι θὰ εἶναι αἱ συμφοραὶ εἰς τὸ τέλος τοῦ πολέμου διὰ τὴν Πατρίδα μας, ὅταν ἔπρεπε ὅλοι συνηνωμένοι νὰ ἀγωνιζώμεθα, ἠρχίσατε ἀγῶνα πολιτειακόν, ἀγῶνα ἐσωτερικόν, ἄκαιρον ἀγῶνα, δολοφονικὸν διὰ τὴν πατρίδα μας. (Χειροκροτήματα).

§301Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Νομίζω ὅτι εἰς τὸν Λίβανον ἡμεῖς κατηγορήσαμεν βαρύτερον τὸ Κομμουνιστικὸν κίνημα τῆς Αἰγύπτου. Νομίζω ὅτι εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν τὸ κόμμα τὸ δικό μας κατέστειλεν αἱματηρῶς τὴν ἀνταρσίαν.

§302ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι, ὄχι.

§303Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κύριοι. Αἱ ἰδικαί μου πληροφορίαι — ἐντατικῶς ἐργάζομαι ὅπως πληροφοροῦμαι ὅπως πρέπει — εἶναι ὅτι ὁ υἱὸς τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου δὲν ἐλησμόνησε τὴν οἰκογενειακήν του παράδοσιν καὶ τὸν ἔρωτά του καὶ τὸ καθῆκον του πρὸς τὴν Πατρίδα. Βεβαίως ἐγὼ δὲν ἐγκρίνω ὅτι εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ Λιβάνου, τὸ ἐπίβουλον ἐκεῖνο Συνέδριον, τὸ ὑποκριτικόν, τὸ ψευδόμενον ἐκεῖνο Συνέδριον....

§304Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Τὸ ὁποῖον ἔσωσεν τὴν Ἑλλάδα καὶ ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ εὑρισκώμεθα ἐλεύθεροι ἐδῶ. (Φωναί, θόρυβος, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§305Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁμιλοῦν σήμερον περὶ ἐθνικῆς ἑνώσεως καὶ ὁμιλοῦν περὶ ἐθνικῆς ἑνώσεως, ποῖοι; Οἱ συγκροτήσαντες καὶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνότητος μὲ τὸν Ζεῦγον, τὸν Πορφυρογένην καὶ συντροφία. Καὶ ἦλθον ἐδῶ, καὶ ἐνῷ εἴπομεν πρὸς αὐτοὺς ὅτι ἑτοιμάζεται ἐμφύλιος πόλεμος, ἐκόμπαζον ὅτι ὑπηρετοῦν τὴν Πατρίδα καὶ ὡδήγησαν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ κίνημα τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1944. Κύριοι βουλευταί, ἐδήλωσα προηγουμένως ὅτι ἤθελον λάβει τὸν λόγον ὅταν ἤθελεν ἀποκατασταθῆ τὸ πολίτευμα τῆς Πατρίδος μας, διότι ἔχομεν φύγει ἀπὸ τὸ πολίτευμα αὐτό. Ἐξηντλήθη ἡ ὑπομονή μας. Πῶς τέλος πάντων νὰ φθάσωμεν εἰς ἐκλογάς; Καὶ ἐφθάσαμεν εἰς ἐκλογὰς καὶ ἐψήφισεν ὁ κυρίαρχος Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ εἶπε ποῖοι θέλει νὰ τὸν κυβερνήσουν. Διαφωνῶ ἀπολύτως καὶ θὰ ὁμιλήσω ἀπροκαλύπτως — κατακρίνω ἀπολύτως, κατηγορῶ ἀπολύτως τὰς συναντήσεις τοῦ Ἀπριλίου. Εἶναι ἀνατροπὴ τοῦ πολιτεύματος, εἶναι ἀσέβεια ἐναντίον τοῦ κυριάρχου λαοῦ, τέσσαρες ἢ πέντε ἄνθρωποι συνεκλήθησαν διὰ νὰ ἀνατρέψουν, ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ νοθεύσουν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς τῆς 31 Μαρτίου.

§306Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλεται ἡ ἰδέα εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§307Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶπον, ὅτι ὁμιλῶ ἀμερολήπτως. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἐπαναλάβω πεντηκοντάκις, καὶ μάλιστα δι’ ἄνδρα ὡς σύ. Διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον κρίνω καὶ τὰς πρὸ ἡμερῶν ἀκόμη συναντήσεις. Περὶ ποίας ἑνώσεως ὁμιλοῦν; Ὁ κ. Σοφούλης, πολιτικώτατα, γενναιότατα, ὡς ἀρχαῖος γενναῖος ἀνήρ, ἐχάραξε μίαν γραμμήν. Δὲν τὴν ἐγκρίνω εἰς τὴν οὐσίαν της, ἀλλὰ εἰς τὴν παράστασίν της, εἰς τὴν ἐμφάνισίν της, ὄχι μόνον τὴν ἐγκρίνω, ἀλλὰ τὴν θαυμάζω καὶ τὴν ἐπαινῶ. Λυποῦμαι κατάκαρδα, ἐν ὀνόματι τῆς Πατρίδος, διότι τὴν γραμμὴν αὐτὴν δὲν τὴν ἐχάραξεν ὁ υἱὸς τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Νὰ εἴπῃ. Ὄχι. Ἀποτελῶ τὴν μίαν πολιτικὴν ἐφεδρείαν τῆς Πατρίδος μας. Ὅταν φθαρῇ, ὑπηρετοῦν τὴν Πατρίδα τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἐκτελοῦν τὸ καθῆκον του, διότι ὅλα τὰ κόμματα καὶ ἐδῶ καὶ εἰς ἄλλας Χώρας φθείρονται ἐκτελοῦντα τὸ καθῆκον των, νὰ εἴπωμεν, νὰ εἴπουν οἱ Ἕλληνες: Ἔ! ἔπεσεν ὁ κ. Τσαλδάρης; Ἔχομεν ἕτοιμον τὸν υἱὸν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου νὰ μᾶς κυβερνήσῃ. Ὅταν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἐναντίον τοῦ Πολιτεύματος, δὲν ἀποτελεῖτε τοιαύτας κατὰ Συμπολίτευσιν καὶ Ἀντιπολίτευσιν ἑνώσεις καὶ φθείρεσθε ὅλοι, δὲν νομίζετε ὅτι διάδοχός σας — ἐφεδρεία πολιτικὴ τῆς Χώρας — θὰ εἶναι τὸ κάθαρμα, τὸ λεγόμενον Ζαχαριάδης;

§308Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Νὰ μὴ τὴν σώσωμεν, κινδυνεύουσαν τώρα;

§309Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ Κυρίαρχος Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐψήφισε τὴν 31 Μαρτίου καὶ ἦλθε τὸ Κόμμα τὸ Λαϊκὸν νὰ τὴν Κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα. Τὸ Κόμμα τὸ Λαϊκὸν ἔχει τὴν συνείδησιν, ὅτι δύναται νὰ κυβερνήσῃ, ἔχει τὸ θάρρος νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην. Ἐμπρός! Νὰ εὐχώμεθα εἰς τὸν Θεὸν νὰ πιστεύσωμεν εἰς τὴν Πατρίδα μας, νὰ πιστεύσωμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων μας.

§310Π. ΓΥΠΑΡΗΣ. Τὰ σφάλματα τοῦ παρελθόντος τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶναι τόσα, ὥστε πρέπει νὰ τὰ ὑπενθυμίζωμεν διαρκῶς, εἰς τοὺς Κυβερνητικοὺς καὶ εἰς τοὺς ἑαυτούς μας. (Θόρυβος, φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Δεξιᾶς).

§311Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι. Ὁ διακόψας κ. συνάδελφος, εἶναι εἷς γενναῖος πολεμιστής, ὅπως ἐγὼ δὲ γνωρίζω, εἶναι καὶ ἁγνότατος ἄνθρωπος, ἀδιάφορον ἂν μίαν ἑσπέραν, παρεξηγήσας κἄτι τὸ ὁποῖον εἶπον, μοῦ ἐφέρθη κατὰ τρόπον διὰ τὸν ὁποῖον βεβαίως ἔχει μετανοήσει ὁ ἴδιος. Τὰ σφάλματα ὅλων μας ἦσαν πολλά. Βέβαια αἱ συμφοραὶ ἀρχίζουν, κυρίως, ἀγαπητὲ φίλε, ἀπὸ τὴν 1ην Νοεμβρίου 1920. Βέβαια ἔπταισαν οἱ ζητήσαντες τὰς ἐκλογάς, ἀλλ’ ἐξ ἴσου ἔπταισαν καὶ οἱ ἐνεργήσαντες τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας. Λοιπόν, ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶπεν, ὅτι θέλει νὰ τὸν κυβερνήσῃ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὑπὸ τὸν κ. Τσαλδάρην: Θὰ τὸν κυβερνήσωμεν, νὰ ἀναλάβωμεν τὰ εὐθύνας καὶ πιστεύομεν ὅτι τὰ δίκαια τῆς Πατρίδος μας εἶναι τόσον μεγάλα, αἱ ἀξιώσεις μας εἶναι τόσον μικραί, ἡ ἀφοσίωσις τὴν ὁποίαν ἔχομεν εἰς τὴν Πατρίδα μας εἶναι τόσον δυνατὴ ὥστε θὰ ἐπιτύχωμεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ὁδός, ἡ ὁποία χαράσσεται, διότι προσέξατε: Περὶ ποίας ἑνώσεως ὁμιλεῖτε; Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Σοφούλης διεφώνησε ριζικῶς, ὁ κ. Ζέρβας εἶπεν ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίωσιν, θέλων νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν ἕνωσιν αὐτήν. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι διαφωνοῦν πρὸς ἀλλήλους, διότι οἱ ἄλλοι ἀρχηγοὶ ἢ μᾶλλον δῆθεν Ἡγέται διεφώνησαν διὰ τὰ Ὑπουργεῖα. Εἶπεν ὁ κ. Σ. Βενιζέλος — καὶ τὸ ἤκουσα ἐγὼ ἐνθουσιωδῶς — ὡς Ἕλλην, ὅτι ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὴν φιλοπατρίαν, συνειργάσθη μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, μεταβὰς καὶ μέχρις Ἀμερικῆς. Εὖγε, ἀγάλλεται ἡ ψυχὴ τοῦ Μεγάλου πατρός του, ἀλλ’ ὅταν ἦλθεν ἐδῶ καὶ καυχᾶται ὅτι ἐνῷ ἐπολέμησε τοὺς παναθλίους δολοπλόκους καὶ προδότας εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, πῶς λέγω, πῶς ἦλθεν ἐδῶ καὶ συμπράττει μετ’ αὐτῶν καὶ συνεννοεῖτε μετ’ αὐτῶν; Λαϊκοὶ βουλευταί, ἐμπνευσθῆτε ὑμεῖς ἀπὸ θάρρος καὶ αὐτοπεποίθησιν καὶ ἀναλάβετε ἀποφασιστικῶς τὸ καθῆκον σας. Ἐκπληρώσατε τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνέθεσεν ὁ Λαός, θὰ ὑπηρετήσωμεν τὴν Πατρίδα μας καὶ θὰ τὴν σώσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§312ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Τεθέντος ζητήματος ἐμπιστοσύνης ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θὰ προβῶμεν εἰς τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν. Οἱ περιβάλλοντες διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης των τὴν Κυβέρνησιν θὰ λέγωσι ΝΑΙ, οἱ μὴ περιβάλλοντες διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης των τὴν Κυβέρνησιν θὰ λέγουσιν ΟΧΙ. Καλοῦνται ὡς ψηφολέκται οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Κρίκος καὶ Π. Παπαληγούρας. Ὁ κ. Β. Σαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§313Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἡ ψῆφος τὴν ὁποίαν θὰ παράσχω εἰς τὴν κυβέρνησιν ἔχει τὴν ἑξῆς ἔννοιαν, διατυπουμένη ἐν τῇ δηλώσει τὴν ὁποίαν θὰ ἀναγνώσω πρὸς τὴν Βουλήν:

ΔΗΛΩΣΙΣ

Μολονότι διαφωνῶ πρὸς τὴν ἡγεσίαν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τακτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν τῷ διεπιστεύθη ἡ Λαϊκὴ θέλησις κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 31ης Μαρτίου, καὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐν τῇ Κυβερνήσει Ἐθνικῆς Ἑνώσεως, ἥτις ἀποτελεῖ δι’ αὐτὸ ὑποχρέωσιν ἀναληφθεῖσαν διὰ τῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς πρὸς τὸν λαὸν ἐπαγγελιῶν του, ὑπὸ τὰς σημερινὰς δὲ περιστάσεις Ἐθνικὴν ἀνάγκην, θὰ παράσχω καὶ σήμερον τὴν ψῆφον μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἣν μετέχει τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, καὶ θὰ συνεχίσω τὰς προσπαθείας μου πρὸς ἀποκατάστασίν του εἰς τὴν θέσιν καὶ τὰς κατευθύνσεις αἱ ὁποῖαι καθορίζονται ἀπὸ τὴν Ἰδεολογίαν καὶ τὴν πολιτικήν του παράδοσιν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 7 Νοεμβρίου 1946.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Ν. ΣΑΓΙΑΣ

Βουλευτὴς Ἀχαΐας

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθησαν προσέτι αἱ ἑξῆς δύο δηλώσεις (ἀναγινώσκει). «Δήλωσις βουλευτοῦ Πειραιῶς Δημ. Κ. Σφαέλλου. Καθ’ ἣν ὥραν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῶν Τεσσάρων καὶ τοῦ ΟΗΕ συζητοῦνται ζωτικὰ Ἐθνικὰ ζητήματα, πᾶσα Κυβερνητικὴ κρίσις δέον ν’ ἀποφευχθῇ. Καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν δηλοῦμεν ὅτι παρέχομεν τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀναμένοντες ὅτι οὕτω θὰ ἀχθῇ καὶ εὐχερέστερον εἰς τελικὸν πέρας ἡ ὑπὸ τῶν κρισίμων ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν καὶ κοινωνικοοικονομικῶν περιστάσεων διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κράτους καὶ ἐπιβίωσιν τοῦ Ἔθνους ἐπιβαλλομένη Κυβέρνησις εὐρυτέρου συνασπισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ πολιτικοῦ κόσμου, συμφώνως πρὸς τὴν ἀνάγκην τῶν πραγμάτων, τὴν Λαϊκὴν ἀπαίτησιν καὶ τὴν ἐκδηλωθεῖσαν γνώμην τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τὰς φιλικὰς Συμμαχικὰς εὐχὰς πρὸς πάντα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ συμμορφωθῇ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας ἀναθεωρῶν τὴν στάσιν του.

Δ. Κ. ΣΦΑΕΛΛΟΣ

Βουλευτὴς Πειραιῶς–Νήσων». Οἱ ὑπογεγραμμένοι Βουλευταὶ Γεώργιος Στρᾶτος, Δημήτρ. Γιαννόπουλος, Θεόδ. Πετρινὸς Δηλοῦμεν Ὅτι ἡ ψῆφος μας ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι ἐπιδοκιμάζομεν τὴν ἐφαρμοσθεῖσαν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Διοίκησιν καθ’ ὅλου καὶ ἰδίᾳ εἰς τὸ ζήτημα τῆς Δημοσίας Τάξεως. Ἀλλὰ ψηφίζομεν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, λόγῳ τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων τὰς ὁποίας διερχόμεθα, καὶ πρὸς ἀποφυγὴν ἐπικινδύνων κλονισμῶν.

Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ, Δ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ, Θ. ΠΕΤΡΙΝΟΣ

Προχωροῦμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. (Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν ἄρχεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τῶν κ. κ. βουλευτῶν ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα:

Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς προέκυψε τὸ κατωτέρω ἀποτέλεσμα.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 311. Εἶπον ΝΑΙ 184. Εἶπον ΟΧΙ 127. Συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις ἔτυχε ἐμπιστοσύνης παρὰ τῆς ἀπολύτου πλειοψηφίας τῆς ὁλομελείας τοῦ Σώματος. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα). Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§316ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον Παρασκευὴν καὶ ὥραν 6 μ. μ., μὲ θέματα, συζήτησιν ἀναφορῶν, ἐρωτήσεων καὶ Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. (Ὥρα 6.10′ π. μ.).