1946.06.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25η

Πέμπτη 20 Ἰουνίου 1946

Προεδρία κ. Ι. Γ. ΘΕΟΤΟΚΗ

(Ὥρα 6.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Μ. Καροῦσος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Μ. ΚΑΡΟΥΣΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν Πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Δρόσος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Γ. ΔΡΟΣΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Δ. Οἰκονόμου διὰ τηλεγραφήματός του ἀναφέρει, ὅτι πολυπληθὴς συμμορία ἐαμοκομμουνιστικὴ προσέβαλε Κάτω Γραμματικόν, ἐφόνευσε Πρόεδρον Κοινότητος, μητέρα Προέδρου, τέσσαρας ἄλλους κατοίκους καὶ ἐτραυμάτισε σύζυγον Προέδρου. Ἑτέρα συμμορία προσέβαλε χωρίον Ἑξαπλατάνων τραυματίσασα ἰδιώτην καὶ ἐμπρήσασα σταθμὸν Χωροφυλακῆς. Ἑτέρα συμμορία προσέβαλε στρατιωτικὸν τμῆμα φονεύσασα στρατιώτην καὶ τραυματίσασα ἕτερον. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Π. Παπαδάκης διαμαρτύρεται διὰ παράβασιν βουλευτικῆς ἀσυλίας παρὰ ἀνθυπομοιράρχου καὶ ἀνθυπασπιστοῦ Πρωσωτσάνης κλπ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, Λουτροπόλεως Μεθάνων, ζητεῖ, ὅπως συμπεριληφθῶσιν αἱ, ἐν τῇ ἀνωτέρῳ λουτροπόλει, χρησιμοποιούμεναι οἰκίαι διὰ ξενοδοχειακὴν ἐκμετάλλευσιν εἰς τὸ δημοσιευθὲν φορολογικὸν διάταγμα «περὶ φορολογίας ξενοδοχείων καὶ ξενοδοχειακῆς πίστεως». Ὁ Σύλλογος ἀδιορίστων καθηγητῶν Ἀθηνῶν, ζητεῖ αὔξησιν ὀργανικῶν θέσεων εἰς 5800 πρὸς ἀπορρόφησιν πάντων τῶν ἀδιορίστων καθηγητῶν. Ἡ Ὀργάνωσις Ἐθνικοφρόνων δημοδιδασκάλων Μακεδονίας–Θράκης, διαμαρτύρεται διὰ καταβολὴν σημερινῶν ἀποδοχῶν των καὶ ζητεῖ πληρωμὴν ἐπιπροσθέτου ἐργασίας. Ἐπιτροπὴ ἀδικουμένων τελωνειακῶν ὑπαλλήλων Ἀθηνῶν, ζητεῖ κατάργησιν ἄρθρου 8 ὑπ’ ἀριθ. 330]45 Σ. Πράξεως. Ἡ Πανελλήνιος Ὁμοσπονδία Φυματικῶν διαμαρτύρεται διὰ καθιερωθεῖσαν ἀποζημίωσιν δι’ ἀεροθεραπείαν 120.000 δραχμῶν καὶ ζητεῖ τὴν χορήγησιν ποσοῦ 500.000 δραχμῶν. Τὸ Σωματεῖον πληγέντων αὐτοκινητιστῶν Ἀχαΐας καὶ Θεσσαλονίκης, ζητεῖ τὴν κατάργησιν τῆς Υ.Ε.Κ.Α. καὶ πλήρη ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου 1086. Ἡ Ἐπιτροπὴ κατοίκων Ἄνω Κερασόβου Μακρυνείας διαμαρτύρεται διὰ διορισμὸν Προέδρου Κοινότητος Ἄνω Κερασόβου Γρηγορίου Σιάνου πατέρα καὶ συνεργοῦ τοῦ Γραμματέως τοῦ Κομμουνιστικοῦ κόμματος. Ἡ Ἀναστασία χήρα Ἀριστ. Τσανάκα, κάτοικος Πολυγύρου Χαλκιδικῆς, ζητεῖ ὅπως ἀπονεμηθῇ εἰς αὐτὴν σύνταξις ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου καὶ τύχῃ τοῦ μεγίστου ποσοστοῦ συντάξεως ἐκ τοῦ Ταμείου Νομικῶν. Τελωνειακοὶ πολεμισταὶ Θεσσαλονίκης ζητοῦν ἐφαρμογὴν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 113]46 Σ. Π. Ἐπόπται φορολογίας Δημοσίων Θεαμάτων Ἀθηνῶν, ἀπολυθέντες, δυνάμει τῆς ὑπ’ ἀριθ. 59]45 Σ. Π. ζητοῦν τὴν ἐπαναπρόσληψίν των. Ἐπιτροπὴ πληγέντων αὐτοκινητιστῶν Καβάλλας ζητεῖ ἐφαρμογὴν νόμου 1076 κλπ. Ὁ Ἰωάννης Μαγγλάρας κάτοικος Αἰγίου ζητεῖ τὴν ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀπόδοσιν Δικαιοσύνης ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας. Οἱ ἔφεδροι Ἐθνοφύλακες 1944–45 ζητοῦν 1) τὴν χορήγησιν ἱματισμοῦ, 2) τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 59 Σ. Π. καὶ ἐφαρμογὴν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 113 τοιαύτης καὶ 3) τὴν τοποθέτησίν των εἰς διαφόρους Κρατικὰς ὑπηρεσίας κλπ. Ἡ Ὁμοσπονδία Ἑλληνικῶν Ναυτεργατικῶν Ὀργανώσεων, διαμαρτύρεται διὰ ἰσχὺν τοῦ Ν. Δ. περὶ ἀπογραφῆς τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐργατῶν Θαλάσσης καὶ ζητεῖ τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς προστασίαν ἀνέργων Ναυτικῶν. Ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐπιτροπὴ 8ου Πανελληνίου Καπνοπαραγωγικοῦ Συνεδρίου, διαμαρτύρεται διὰ τὴν εἰς βάρος τῶν καπνοπαραγωγῶν ἐφηρμοσμένην τακτικὴν καὶ ζητεῖ τὴν ἄμεσον ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματός των δι’ ἀναπροσαρμογῆς τιμῶν τοῦ καπνοῦ. Ἐπιτροπὴ θυμάτων ἐθνικοῦ Συνδέσμου, ἐκτελεσθέντων ἀξιωματικῶν 1942 ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τῆς συνταξιοδοτικῆς νομοθεσίας τοῦ Α. Ν. 1119. Τὸ Ἐθνικὸν Μέτωπον ἐργαζομένων Μακεδονίας–Θράκης διαμαρτύρεται διὰ διορισμὸν παρὰ Ὑπουργοῦ Ἐργασίας ἀναρχοκομμουνιστῶν εἰς Διοίκησιν Ι.Κ.Α. καὶ Τ.Α.Κ. καὶ ζητεῖ τὴν ἄμεσον ἀντικατάστασίν των. Οἱ πρόεδροι διαφόρων χωρίων Βόλου, εὐχαριστοῦν τὴν Κυβέρνησιν διὰ ληφθέντα μέτρα ἀσφαλείας καὶ ζητοῦν τὴν ταχεῖαν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Ἡ Ἐθνικὴ Πατριωτικὴ Ἕνωσις περιοχῆς Μαγνησίας, ζητεῖ τὴν ἄμεσον ἔγκρισιν σχεδίου νόμου περὶ ἀσφαλείας Κράτους καὶ λαοῦ καὶ τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν ψηφίσματος 1924 περὶ διώξεως ληστείας κλπ. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Γεώργιος Θεμελῆς καταθέτει ψήφισμα τῶν Μακεδονομάχων, αἰτούντων ὅπως ἐξαιρεθῶσι τῶν ἀπολύσεων κλπ. τῆς Σ.Π. 59 καὶ τὰ τέκνα τῶν μετασχόντων τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγῶνος 1903–4. Ὁ Βουλευτὴς κ. Γ. Βασιλειάδης καταθέτει καταγγελίαν τῶν λιμενεργατῶν Στυλίδος καὶ τῆς Ἑνώσεως Καραγωγέων, διὰ τὴν αὐθαίρετον καὶ ἀπρεπῆ συμπεριφορὰν τοῦ τελώνου Μιχαὴλ, καὶ τοῦ ὑπαλλήλου Ο. Καραγεώργου διὰ τῆς ὁποίας καθιστοῦν προβληματικὴν τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐργασίας των καὶ τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως. Ἡ Ἕνωσις κινηματογραφιστῶν Βορείου Ἑλλάδος ζητεῖ τὴν ἀκύρωσιν τῆς μελετωμένης φορολογίας καὶ ἐλάττωσιν τῆς ἰσχυούσης. Ἡ ἀνωτάτη Πανελλήνιος συνομοσπονδία πολυτέκνων Ἀθηνῶν καὶ Κερκύρας ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τῆς περὶ πολυτέκνων νομοθεσίας, ὥστε νὰ ὑπολογίζεται πολύτεκνος καὶ ὁ ἔχων 4 τέκνα, ὡς καὶ χορήγησιν ἱματισμοῦ. Ἡ Ἐθνικὴ Καπνεργατικὴ Ἕνωσις Βόλου ζητεῖ τὴν χορήγησιν ἐπιδόματος δι’ ἀνέργους καπνεργάτας ½ ἐπὶ τοῦ βασικοῦ μισθοῦ των, ἐξασφάλισιν πόρων Τ.Α.Κ ἐκ τοῦ ὑφισταμένου φόρου 15% καὶ τὴν χορήγησιν δελτίων ἀπορίας. Ὁ Σύνδεσμος ἀπόρων ἀστέγων Δήμου Ἡρακλείου «Ἡ Στέγη» ζητεῖ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἐπὶ πληρωμῇ τοῦ χώρου ἔνθα ἔκτισαν οἰκίας ὡς ἐπίσης καὶ τῶν παρακειμένων ἰδιωτικῶν οἰκοπέδων. Ὁ βουλευτὴς Θεσ]νίκης κ. Λ. Ἰασωνίδης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Κεντρικῆς Δωδεκανησιακῆς Ἐπιτροπῆς, παρακαλούσης τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅπως προβῇ εἰς ἐνεργείας πρὸς ἄρσιν τοῦ μέτρου καὶ ὁριστικὴν ρύθμισιν τοῦ ζητήματος περὶ ἐπαναπατρισμοῦ τῶν Δωδεκανησίων. Ὁ βουλευτής, Μεσσηνίας κ. Σ. Κωστόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου ἐκτελωνιστῶν Καλαμῶν ζητοῦντος τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ἐκτελωνιστῶν εἰς τὰ ἐφόδια τῆς Οὔνρρα. Ἀνάπηροι ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ πολέμου 1940–41 δημόσιοι ὑπάλληλοι ζητοῦν ἐφαρμογὴν τοῦ Ν.Δ. 1799)42. Οἱ ἐφορειακοὶ Κορίνθου, Ἀγροῦ καὶ Σπάρτης ζητοῦν τὴν ψήφισιν νόμου περὶ αὐξήσεως ἀνωτέρων ὀργανικῶν θέσεων καὶ τὴν ἐνέργειαν προαγωγῶν εἰς ὅλους τοὺς βαθμούς. Ὁ Δήμαρχος Ἡγουμενίτσης ἀναφέρει ὅτι τὰ Γραφεῖα Στεγάσεως Πρωτοδικείου καὶ τὰ οἰκήματα τῶν οἰκογενειῶν Δικαστῶν εἶναι ἕτοιμα· ζητεῖ τὴν τοποθέτησιν Δικαστῶν κλπ. Ὁ Σύλλογος Παντοπωλῶν Ἀγρινίου διαμαρτύρεται διὰ τὴν καθιέρωσιν νέου ἀγορανομικοῦ Κώδικος καὶ ζητεῖ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου 382) 1936. Ἡ Ἕνωσις Φυματικῶν Δράμας ζητεῖ παρὰ τοῦ Δήμου τὴν χορήγησιν 500.000 δι’ ἀεροθεραπείαν. Ὁ Συνεταιρισμὸς Καπνοπαραγωγῶν Καινουρίου Ἀγρινίου ζητεῖ τὴν ἀναπροσαρμογὴν τοῦ καπνοῦ εἰς 150 πλάσιον προπολεμικῆς τιμῆς καὶ συγκέντρωσιν καπνοῦ ὑπὸ συνεταιριστικῶν ὀργανώσεων. Οἱ κάτοικοι Κοινότητος Ἐρυθρῶν, Θηβῶν καὶ σύμπας ὁ λαὸς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας πλὴν τῶν ξένων πρακτόρων εὐγνωμονοῦν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν διὰ τὰ ληφθέντα μέτρα ἀσφαλείας. Ἡ Ἐπιτροπὴ πληγέντων αὐτοκινητιστῶν Νομοῦ Μαγνησίας ζητεῖ τὴν διάλυσιν τῆς Υ.Ε.Κ.Α. καὶ τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου 1086. Ἡ Ἕνωσις Συνεταιρισμῶν Νεμέας διαμαρτύρεται διὰ μελετωμένην μείωσιν ἀριθμοῦ αἱρετῶν ἐκπροσώπων ἀπὸ 7 εἰς 4 παρὰ Συμβουλίῳ Ἀγροτραπέζης καὶ ζητεῖ ἀκύρωσιν ἀποφάσεως. Ὁ Κτηματικὸς Σύνδεσμος Καβάλλας ζητεῖ ἀναπροσαρμογὴν ἐνοικίων. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Τυρνάβου, ζητεῖ ὅπως διαταχθῇ τὸ Ταμεῖον Τυρνάβου καὶ δεχθῇ ἐκπρόθεσμον καταβολὴν ἐκτάκτου εἰσφορᾶς Μαΐου ἄνευ 60% προσθέτου. Ἡ Πανθεσσαλικὴ Ἕνωσις ἰδιοκτητῶν ἁλωνιστικῶν μηχανῶν Βόλου ζητεῖ αὔξησιν ποσοστοῦ ἁλωνιστοῦ κλπ. ἵνα καταστῇ δυνατὸς ὁ ἁλωνισμὸς τῶν σιτηρῶν. Οἱ ὁπλῖται τοῦ Σώματος τῆς Χωροφυλακῆς ζητοῦν 1) τὸν καθορισμὸν ὡς συνταξίμου χρόνου ὑπηρεσίας εἰς εἰκοσαετίαν, 2) νὰ ἐπιτραπῇ ὁ γάμος εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ χωροφύλακας καὶ 3) οἱ δι’ οἱονδήποτε λόγον ἐξερχόμενοι τοῦ Σώματος ὁπλῖται νὰ τυγχάνωσιν τῆς Κρατικῆς προστασίας. Ὁ Ἀριστοτέλης Ὑφαντῆς Ταμειακὸς Ἐλεγκτὴς τοῦ Ταμείου Καλλιθέας ζητεῖ ὅπως λόγῳ τῆς παντελοῦς καταστροφῆς τῆς οἰκίας του ὑπὸ τῶν ἐαμοκομμουνιστῶν ἡ Ὑπηρεσία Στεγάσεως τοῦ παραχωρήσῃ στέγην. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον Ἐθνικῆς Πατριωτικῆς Ἑνώσεως ἐκθέτει τὰς ἀπόψεις του περὶ ἐπανόδου τοῦ Βασιλέως. Οἱ βουλευταί, Θεσσαλονίκης κ. κ. Λ. Ἰασωνίδης, Ι. Ἀποστόλου, Ι. Δούμπας, Π. Καλλιγκάτσης, Γ. Μπακατσέλος, καταθέτουν ὑπόμνημα Ἐπιτροπῆς προσφύγων Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης ζητούσης 1) νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερος ὁ προσφυγικὸς κόσμος διὰ παλιννόστησιν καί, 2) νὰ τοὺς δοθῇ πλήρης οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις καὶ ἡ ἐπὶ 6μηνον δωρεὰν χορήγησις εἰδῶν ἱματισμοῦ καὶ διατροφῆς. Ὁ κ. Π. Μαυρομιχάλης. (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν), καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24]24–4–46 Ν. Δ. «περὶ διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὀργάνωσιν καὶ τὰ στελέχη τοῦ Στρατοῦ Ξηρᾶς», 2) «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24–4–46 Ν.Δ. «περὶ τρόπου ἐνεργείας στρατιωτικῶν προαγωγῶν», 3) «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11]11–5–45 Ν.Δ. «περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ διατάξεών τινων περὶ χρόνου ἀποστρατείας Ἀνωτάτων Ἀξιωματικῶν ὅσον ἀφορᾷ τὸν Στρατὸν τῆς Ξηρᾶς», καὶ 4) «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24–4–46 Ν.Δ. «περὶ ἀναστολῆς τῆς ὑπ’ ἀριθ’ 110]46 Συντακτικῆς Πράξεως «περὶ ἑκουσίας ἀποστρατείας Ἀνωτάτων καὶ Ἀνωτέρων Ἀξιωματικῶν τοῦ Στρατοῦ Ξηρᾶς». Ὁ βουλευτής, κ. Γ. Τζωρτζόπουλος καταθέτει πρότασιν νόμου «περὶ εἰσαγωγῆς ἄνευ ἐξετάσεων εἰς τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον μαθητῶν συλληφθέντων καὶ κρατηθέντων εἰς ἐχθρικὰ στρατόπεδα μέχρι τῆς ἀπελευθερώσεως». Ὁ βουλευτής, κ. Ε. Κοθρῆς καταθέτει πρότασιν νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς ἐφέδρους ἀξιωματικούς». Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1) «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28 Ἀπριλίου 1946 Ν. Δ. «περὶ ἱδρύσεως μονίμου Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας παρὰ τῷ Ὀργανισμῷ Ἡνωμένων Ἐθνῶν», 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Μαΐου 1946 Ν.Δ. Περὶ καταργήσεως τοῦ Α. Ν. 3174]43 καὶ 3) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Μαΐου 1946 Ν.Δ. «περὶ θέσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν λειτουργίαν ἐν Ἰταλίᾳ Κυβερνητικῶν Πρακτορείων καὶ τῶν δι’ ἐπανορθώσεις ἀποστολῶν». Οἱ βουλευταί, κ. κ. Σ. Παπουτσάνης, Ι. Ζολώτας, Λ. Πολεμίδης, Η. Ἀσπιώτης, Φ. Σαχλός, Λ. Γεωργαντέλης καὶ Γ. Γκίνης καταθέτουσιν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Μαΐου 1946 Ν.Δ. «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ Α.Ν.753]45 «περὶ ἀποσυμφορήσεως τῶν φυλακῶν».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν θέλω νὰ συστήσω ἀκόμη μίαν φορὰν εἰς τοὺς κ. κ. συναδέλφους νὰ μὴ γίνωνται καθόλου διακοπαί. Τὸ ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ ἡ σημερινὴ συνεδρίασις ἔχει ἰδιαιτέραν σημασίαν διὰ τὴν Χώραν, καὶ τὸ Κοινοβούλιον πρέπει νὰ ἵσταται εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων καὶ νὰ μὴ δίδωμεν τήν εἰκόνα ὅτι ἐρχόμεθα νὰ δημιουργήσωμεν ζητήματα μεταξὺ Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως. Σᾶς ἀνακοινῶ, ὅτι θὰ τηρηθῇ ἀπαρεγκλήτως καὶ αὐστηρῶς ὁ ὅρος τῆς μὴ διακοπῆς· δὲν θὰ δεχθῶ οὐδεμίαν διακοπήν. Εἰς τὰ θεωρεῖα συνιστῶ νὰ μὴ κάμουν καμμίαν ἐκδήλωσιν, νὰ μὴ λάβουν καθόλου μέρος εἰς τὴν συζήτησιν διότι θὰ ὑποχρεωθῶ νὰ ἐκκενώσω ἀμέσως τὸ θεωρεῖον τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ μέρος.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως ψηφίσματος «περὶ προκηρύξεως Δημοψηφίσματος πρὸς ἐπάνοδον τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως Γεωργίου Βʹ». Ὁ κ. Θ. Σοφούλης, Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§6Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν ἀνέρχεται κανεὶς μὲ εὐχάριστον συναίσθημα εἰς τὸ βῆμα ὅταν λαμβάνῃ τὸν λόγον ἐν ἐπιγνώσει ὅτι ματαιοπονεῖ, ὁμιλῶν εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων, ἀλλὰ πρέπει ἐν τούτοις ν’ ἀκουσθῇ σήμερον καὶ ἡ ἰδική μας φωνή. Ἄλλωστε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ λόγος δὲν ἀπευθύνεται μόνον πρὸς τοὺς παρισταμένους ἐνταῦθα ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ πρὸς ὅλον τὸν Λαὸν πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην, πρὸς τὸν Λαὸν ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖ τὸ ἔργον μας ὁ ὁποῖος μᾶς προσέχει καὶ ὡς σύνολον καὶ κατὰ παράταξιν καὶ καθ’ ἕνα ἕκαστον. Μέσα εἰς ἕνα κατακλυσμὸν λέξεων τὸ μόνον θετικὸν σημεῖον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἦτο τὸ θέμα τοῦ Δημοψηφίσματος. Ἀναλύων τότε τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις διετύπωσα ὅσα ἐνόμιζα πρόσφορα ἐπιχειρήματα ν’ ἀντιτάξω ἐν σχέσει πρὸς τὸν χρόνον, πρὸς τὸν τρόπον καὶ πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ Δημοψηφίσματος. Ἀνέμενον, ὅτι εἰς τὴν ἀπάντησίν του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνασκευάζων τοὐλάχιστον τά κύρια σημεῖα τῶν παρατηρήσεών μου, θὰ μοῦ ἔδιδε τὴν εὐκαιρίαν μιᾶς εὐρυτέρας ἀναπτύξεως. Δυστυχῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀντὶ ἀπαντήσεως μὲ παρέπεμψε καὶ πάλιν εἰς τὸ κείμενον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεών του ὡς νὰ ἦτο κείμενον Ἁγίας Γραφῆς, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει τὴν ἔρευναν καὶ ἐπιβάλλει μόνον τὴν πίστιν. Σήμερον ὅμως μᾶς παρέχεται νέα εὐκαιρία μιᾶς εὐρυτέρας συζητήσεως. Ἡ ἐσπευσμένη ὑποβολὴ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου Ψηφίσματος, μαρτυρεῖ διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν, ὅτι ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως στρέφεται μὲ τὴν πλέον στοργικὴν εὐλάβειαν κυρίως εἰς πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ συμφέρον τὸ δυναστικὸν, τὸ συμφέρον τοῦ Θρόνου. Δι’ ἡμᾶς ὅμως τοὺς κοινοὺς θνητοὺς, δι’ ἡμᾶς τοὺς πληβείους, ὑπεράνω τοῦ Θρόνου εἶναι ὁ Λαὸς ὁ ὁποῖος θέλει καὶ αὐτὸς νὰ ζήσῃ, ὁ περιούσιος αὐτὸς Λαὸς ὁ ὁποῖος δικαιοῦται ν’ ἀξιώσῃ, ὅπως εἰς τὴν κυβερνητικὴν συνείδησιν ἔχῃ κάθε δυνατὴν προτεραιότητα ἡ κρατικὴ μέριμνα ὑπὲρ τῆς ὑλικῆς καὶ ἠθικῆς εὐημερίας τοῦ Λαοῦ. Δὲν ἐπιτρέπεται δέ, πρὶν ἢ ἐξαντληθοῦν ὅλα τὰ μέτρα τὰ τείνοντα πρὸς παγίωσιν, πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς οἰκονομικῆς σταθερότητος, δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε σκέψις νὰ γίνεται, ὅτι ὑπάρχουν ἄλλα ζητήματα προέχοντα τοῦ ζητήματος τῆς Ἀνασυγκροτήσεως καὶ τοῦ ζητήματος τῶν Ἐθνικῶν διεκδικήσεων. Ἀλλὰ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προετίμησε μέσα εἰς τὰς τόσας ἀγωνίας, ἀμφιβολίας, φόβους καὶ ἀνησυχίας νὰ προσθέσῃ ἀκόμη καὶ τὸν πολυθόρυβον σάλον τοῦ Δημοψηφίσματος. Ὁρίζεται διὰ τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ ἡμέρα ἐνεργείας τοῦ Δημοψηφίσματος ἡ 1η Σεπτεμβρίου 1946. Προκύπτει αὐτομάτως τὸ ἐρώτημα, ποία ἀνάγκη ὡδήγησε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν παρὰ τὰς γνωστὰς ἐντόνους συμβουλὰς καὶ συστάσεις τῶν Συμμάχων; Εἶναι ἀπόπειρα, ἀτυχὴς δικαιολογία, ἡ ἀπάντησις ἡ ὁποία ἐδόθη, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐπιδιώκεται ἡ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχυτέρα ἀποκατάστασις τῆς Πολιτικῆς ὁμαλότητος. Ἀλλὰ θὰ ἀδικοῦσα τὴν ὀξεῖαν ἄλλωστε νοημοσύνην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν παρεδεχόμην, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πιστεύει εἰς τὴν μυθολογίαν αὐτῆς τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν παρακολουθεῖ τὴν κατάστασιν μὲ τὸ καλοκάγαθον πνεῦμα παρατηρητοῦ, ἀλλὰ ζῇ ἐντὸς τῆς πραγματικότητος καὶ ἅπτεται αὐτῆς καθημερινῶς καὶ ἑπομένως εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀσφαλέστερον μέσον σήμερον πρὸς ἐπιδείνωσιν τῶν ἀνωμαλιῶν, ὅτι δὲ ὑπάρχει ἀσφαλέστερον μέσον σήμερον τῆς ἐξαθλιώσεως τῆς Χώρας, παρὰ ἡ προσφυγὴ ἢ ἄμεσος εἰς ἕνα Δημοψήφισμα μὲ τὰς ὑφισταμένας σημερινὰς συνθήκας. Ὑπάρχει ἴσως ἄλλη σκέψις κρυφία καὶ ἀνομολόγητος ἀλλὰ ὄχι καὶ ἀνεξερεύνητος, ἡ ὁποία ἐπέβαλε τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. Εἰς τὴν σκέψιν αὐτὴν θὰ φθάσωμεν ὀλίγον περιφραστικῶς. Κύριοι, μᾶς ἐδόθη σαφῶς νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι ἡ διετία αὐτὴ τὴν ὁποίαν διανύομεν εἶναι ἐξαιρετικῶς κρίσιμος διὰ τὸ μέλλον καὶ διὰ τὴν τύχην τῆς Ἑλλάδος, μία περίοδος ἐλέγχου καὶ δοκιμασίας τὴν ὁποίαν ὑφίσταται σήμερον ἡ Ἑλλάς, περίοδος μὲ δύο χρονικὰ ὅρια, τὴν 31 Μαρτίου 1946 ὡς ἀφετηρίαν, καὶ τὸν αὐτὸν περίπου χρόνον τὸν Μάρτιον τοῦ 1948 ὡς τέρμα. Ἡ Ἑλλὰς εἶχε τὸ καθῆκον, τὴν ὑποχρέωσιν, ἐντὸς τῆς διετίας αὐτῆς νὰ δώσῃ μόνον τὴν ἀπόδειξιν ὅτι ἔχει, ὅτι ἔχομεν καὶ τὴν θέλησιν καὶ τὴν προθυμίαν καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ ἐργασθῶμεν διὰ τὴν ἐθνικὴν ἀναδημιουργίαν μὲ βάσιν πάντοτε τὴν ἀνασυγκρότησιν τὴν οἰκονομικὴν καὶ ὄχι ὀλιγώτερον καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τελείας ἰσοπολιτείας καὶ ἰσονομίας. Ἐθεωρήθη δὲ ἀπαραίτητος ἡ παραπομπὴ τοῦ Δημοψηφίσματος εἰς ἕνα ἀπώτερον χρονικὸν διάστημα, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν ὅλαι αἱ προϋποθέσεις καὶ ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις αἱ ἐξασφαλίζουσαι τὴν ἀπόλυτον γνησιότητα τοῦ Δημοψηφίσματος, γνησιότητα ἀνωτέραν πάσης ἀμφισβητήσεως. Ἀλλὰ ὁ χρόνος ὁ ὁποῖος γενικῶς θεωρεῖται σοφώτερος σύμβουλος εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν φαίνεται, ὅτι ἐθεωρήθη ὡς ἀντίδικος ἐπικίνδυνος διὰ τὴν Βασιλικὴν ὑπόθεσιν. Διὰ τὴν μεταβολὴν τῶν συνθηκῶν τῆς ζωῆς θά συνεβάδιζε ἀσφαλῶς καὶ μία νέα διαμόρφωσις τῆς λαϊκῆς ψυχολογίας. Καὶ ὁ Λαὸς τότε θά προσήρχετο εἰς τὴν κάλπην μὲ ἤρεμον πλέον τὴν κρίσιν, θεραπευμένος πλέον ἀπὸ τὰ σφοδρὰ πάθη καὶ μίση, μὲ πλήρη κατανόησιν τῆς σημασίας τῆς ψήφου του καὶ μὲ πλήρη συνείδησιν τῶν εὐθυνῶν του. Ἀλλὰ εἰς μίαν τοιαύτην κατάστασιν ἡ ὁποία θὰ ἦτο φυσικὴ συνέπεια τῶν προσπαθειῶν μας ἐντὸς τῆς διετίας, εἰς μίαν τοιαύτην κατάστασιν ἠρεμίας καὶ ψυχικῆς γαλήνης θὰ ἐξέλιπε τότε ἡ βεβαιότης τῆς ἐκβάσεως τοῦ Δημοψηφίσματος καὶ θὰ ἐτίθετο ἐν ἀμφιβολίᾳ. Αἱ ἀμφιβολίαι ὅμως αὐταὶ αἴρονται μὲ μίαν γενναίαν ἐγχείρησιν, μὲ τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν συντόμευσιν τοῦ χρόνου διεξαγωγῆς τοῦ δημοψηφίσματος. Αἱ σημεριναὶ προϋποθέσεις ἀποκλείουν κάθε δυνατότητα ἑνὸς γνησίου Δημοψηφίσματος, αἱ προϋποθέσεις ὅμως αὐταί, τὸ ἀκατάρτιστον τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ἡ τρομοκρατία ἡ ἐπιτεινομένη καθ’ ἡμέραν, ἡ ἔξαψις τῶν παθῶν, μὲ τὰς καθημερινὰς δολοφονίας, τὸ ἐπτοημένον καὶ περίφοβον τῆς Λαϊκῆς ψυχολογίας καὶ εἰς ἐπίμετρον ὁ νέος νόμος τῶν ἐκτάκτων μέτρων τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας, ὅλαι αὐταὶ αἱ προϋποθέσεις εἶναι ἀσφαλῶς ἐγγύησις τοῦ Δημοψηφίσματος τῆς Κυβερνητικῆς εὐδοκίας. Δὲν χρειάζονται δὲ μαντικαὶ δυνάμεις διὰ νὰ προΐδῃ κανείς, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ Δημοψηφίσματος αὐτοῦ, οὔτε κῦρος περισσότερον οὔτε πίστιν περισσοτέραν εἰς τὴν γνησιότητά του θὰ ἔχῃ ἀπὸ τὸ Δημοψήφισμα τοῦ 1935. Ἡ 1η Σεπτεμβρίου δὲν θὰ εἶναι ἡ τελευταία πρᾶξις, ἡ τελευταία λέξις τῆς τριλογίας αὐτῆς τῆς δραματικῆς, ἀλλὰ θὰ εἶναι ἡ ἀρχὴ νέων συμφορῶν, νέων ἀνωμαλιῶν τῶν ὁποίων τὴν ἔκτασιν δὲν τολμῶ οὔτε νὰ προεικάσω. Ἀλλ’ οὔτε τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τοῦ Θρόνου δὲν ἐξυπηρετεῖται διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, διότι θὰ στηριχθῇ ἡ παλινόρθωσις ἐπάνω εἰς Θρόνον ἑτοιμόρροπον, κατόπιν τοῦ νέου ἠθικοῦ κλονισμοῦ τὸν ὁποῖον θὰ ὑποστῇ ἀπὸ τὸ ἐντελῶς ἀνώμαλον δημοψήφισμα, κατασκεύασμα βίας καὶ παντοδαπῆς ἀνωμαλίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ προσδιορισμὸς τοῦ χρόνου τὸ μόνον σαπρὸν σημεῖον τοῦ Σχεδίου αὐτοῦ. Ἀκολουθεῖ καὶ τὸ πλέον ἀπροσδόκητον, τὸ ἀπίστευτον, ὁ χαρακτήρ, ἡ μορφὴ τοῦ Σχεδίου. Κατηναλώθη ἀσφαλῶς πολὺ πνεῦμα, ἀγαθὸν ἢ πονηρὸν δὲν γνωρίζω, κατηναλώθη πολὺ πνεῦμα διὰ τὴν παρασκευὴν τοῦ τεχνάσματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τελικῶς ἄλλον προορισμόν, παρὰ νὰ δημιουργήσῃ χάος, νὰ προκαλέσῃ μίαν ἀναστάτωσιν γενικὴν καὶ ν’ ἀφήσῃ καὶ πάλιν ἀνοικτὴν τὴν πληγὴν τοῦ καθεστωτικοῦ ζητήματος. Οὐδεμία ἱστορικὴ ἀλήθεια ἐκακοποιήθη καὶ ἐστρεβλώθη εἰς τοιοῦτον βαθμὸν καὶ μὲ τόσην προκλητικότητα ἀσυγκάλυπτον. Καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ ἡ Διεθνὴς κοινὴ γνώμη καὶ αἱ συμφωνίαι τοῦ Ἀτλαντικοῦ καὶ τῆς Γιάλτας καὶ ὅλοι ἐν γένει οἱ ἁρμόδιοι παράγοντες προκειμένου περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ προβλήματος δὲν ἀντιλαμβάνονται τὸ Δημοψήφισμα, παρὰ μόνον ὑπὸ τὸν τύπον ἐρωτήματος πρὸς τὸν Λαὸν περὶ τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος, Βασιλεία ἢ Δημοκρατία, ἢ καὶ ὑπὸ τὸν τύπον τὸν συνήθη, παρ’ ἡμῖν, τοῦ ἐρωτήματος Βασιλευομένης Δημοκρατίας ἢ Ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας. Καὶ αὐτὸς ὁ Βασιλεύς, καθ’ ὅμοιον τρόπον, διετύπωσε τὰς ἀντιλήψεις του, εἰς τὰς δηλώσεις του πρὸς τὸν Λαόν: Λέγει ὁ Βασιλεὺς «Ὄταν θὰ ἔχωμεν ἀπωθήσει ἔξω τοῦ ἐδάφους μας τὸν μισητὸν εἰσβολέα, θὰ κληθῆτε νὰ καθορίσητε διὰ λαϊκῆς καὶ ἐλευθέρας ψήφου, τοὺς θεσμοὺς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Ἑλλάς». Καὶ εἰς τὴν ἐπιστολήν του πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν κ. Τσουδερόν, ἔλεγεν: «ὅτι δὲν θὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν Πατρίδα, παρὰ ὅταν ἀποφανθῇ ὁριστικῶς περὶ τῆς μορφῆς τοῦ Πολιτεύματος, ὑφ’ ὃ θέλει ὁ λαὸς νὰ κυβερνηθῇ». Διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, δι’ ἑνὸς τοιούτου Δημοψηφίσματος, παρέχονται ἐγγυήσεις καὶ ἀναλαμβάνονται ὑποχρεώσεις, συνάπτεται, δηλαδή, ἕνα συμβόλαιον μεταξὺ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ Λαοῦ ὑποχρεωτικὸν δι’ ἀμφότερα τὰ μέρη. Ἀλλὰ τὸ Δημοψήφισμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου αὐτοῦ, εἶναι κενὸν πάσης ἐννοίας, εἶναι κενὸν περιεχομένου, εἶναι ἐντελῶς ἄσχετον πρὸς τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα. Καὶ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον, ἀκριβῶς χαλκεύεται ἡ παλιννόστησις τοῦ Βασιλέως, κατόπιν μάλιστα τῆς σατανικῆς αὐτῆς ἐφευρέσεως, τοῦ λευκοῦ ψηφοδελτίου, δὲν εἶναι μόνον πραξικόπημα, ἴσον καὶ ἀνάλογον μὲ τὸ πραξικόπημα τῆς 4ης Αὐγούστου, ἀλλ’ ἀποτελεῖ καὶ ταπείνωσιν, περιφρόνησιν ὕβριν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Σᾶς εἶπα ἀκριβῶς, ὅτι τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος εἶναι ἄσχετον πρὸς τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα. Κακῶς ἐξεφράσθην. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι μὲ κάποιαν ταχυδακτυλουργικὴν ἀπάτην τὸ ζήτημα ἐξαφανίζεται, τὸ ζήτημα θεωρεῖται ὡς αὐτομάτως λελυμένον, κανονισμένον, καὶ τερματισμένον ἐκ τῶν προτέρων, ὥστε νὰ μὴ ὑπολείπηται πλέον εἰς ἡμᾶς, παρὰ μόνον ἡ πρόσκλησις τοῦ Βασιλέως πρὸς κάθοδον. Καὶ καλεῖται ὁ Βασιλεὺς νὰ καταλάβῃ τὸν θρόνον του, ὡς νὰ μὴ συνέβαινε τίποτε, ὡς νὰ μὴ προηγήθη τὸ τετραετὲς δικτατορικὸν καθεστώς. Καλεῖται ὁ Βασιλεὺς νὰ συνεχίσῃ αὐτοπροσώπως τὴν ἄσκησιν τῶν βασιλικῶν του δικαιωμάτων, ἐλεύθερος πλέον, ἀδέσμευτος ἀπὸ κάθε ὑποχρέωσιν. Οὔτε ἐγγυήσεις, οὔτε ἐξηγήσεις, οὔτε ἐκκαθάρισις τοῦ λογαριασμοῦ τῆς 4ης Αὐγούστου.

§7ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν ξεκαθάρισεν ἡ Ἀλβανία.

§8Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ Βασιλεὺς εἰς τοὺς λόγους του, τελευταίως, ἐμφανίζεται καὶ αὐτὸς ζηλωτὴς τῶν Δημοκρατικῶν Ἀρχῶν καὶ ἐλευθεριῶν. Ἀλλὰ τοῦτο ἴσως πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει μία ἰσχυρὰ ἐπίδρασις τοῦ ἐκεῖ περιβάλλοντος. Ἀλλὰ μέσα εἰς τὸ περιβάλλον τὸ Κυβερνητικόν, τὸ Ἑλληνικόν, ποία ἐγγύησις ὑπάρχει, ὅτι δὲν θὰ ἐξανεμισθῶσιν αἱ ὡραῖαι αὐταὶ ἐντυπώσεις τοῦ Βασιλέως ἐκ τοῦ Λονδίνου καὶ δὲν θὰ ἀνακύψουν πάλιν αὐθορμήτως αἱ διαθέσεις αὐτοῦ καὶ δὲν θὰ κατισχύσῃ ἡ φύσις αὐτοῦ. Διότι πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι καὶ ἐκ φύσεως καὶ ἐξ ἰδιοσυγκρασίας ὁ Βασιλεὺς πιστεύει ὡς εἰς κοσμοθεωρίαν, πιστεύει εἰς τὸ καθεστὼς τὸ ὁλοκληρωτικόν, τὸ δικτατορικόν. Διὰ τὴν διαστροφὴν δὲ αὐτήν, μιᾶς ἱστορικῆς ἀληθείας τοῦ Ἔθνους, εἰς ἓν ζήτημα καθαρῶς προσωπικόν, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καμμία ἀπολύτως δικαιολογία, οὔτε λογική, οὔτε ἠθική. Ἀλλ’ εἶναι ὁ σκοπὸς αὐτόδηλος: Διὰ τοῦ Δημοψηφίσματος τούτου ἐπιδιώκεται, ἀκριβῶς, ὁ ἐξαγνισμὸς τῆς 4ης Αὐγούστου, διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου ἐπιδιώκεται, ὥστε νὰ ἐξαλειφθῇ κάθε δυσάρεστος ἀνάμνησις τῆς 4ης Αὐγούστου. Ὄπως ἔχει τὸ σχέδιον ψηφίσματος τὸ νόημα δύναται νὰ συνοψισθῇ ἐπιγραμματικῶς, ὄχι μόνον ὡς ἄφεσις ἁμαρτιῶν, ἀλλ’ ὡς ἔγκρισις, ὡς ἐπιδοκιμασία νὰ συνοψισθῇ ὡς ὁμολογία πίστεως πρὸς τὴν Δικτατορίαν. Δὲν ἔχει γίνει φαίνεται, καταληπτὸν ἀκόμη παρ’ ἡμῶν, ὅτι ὁ παγκόσμιος πόλεμος μὲ τὰς μυριονέκρους θυσίας του, ἕνα κυρίως εἶχε σκοπὸν ἀποκλειστικόν, τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς ἀνθρωπότητος ἀπὸ τὸν ζυγὸν τῆς τυραννίας, τῆς δικτατορικῆς. Καὶ ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία ἐπίσης προσέφερε γενναίαν συμβουλὴν καὶ συνετέλεσεν εἰς τὴν εὐόδωσιν τῶν σκοπῶν αὐτῶν, τῶν μεγάλων ἀνθρωπιστικῶν σκοπῶν τῶν συμμάχων, ὀφείλει καὶ ἐν εἰρήνῃ νὰ μὴ ἀφίσταται ἀπὸ τὰς γραμμὰς τὰς δημοκρατικὰς καὶ νὰ μὴ ἐκτρέπηται εἰς μίαν γραμμὴν ἀντιδράσεως. Πρέπει νὰ ἀποφευχθῇ καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀφορμὴ παρεξηγήσεως καὶ νὰ μὴ δοθῇ ποτὲ ἀφορμὴ νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἡ μόνη ἀντιδραστικὴ χώρα σήμερον, ἡ μόνη χώρα ἡ ἀντιδρῶσα πρὸς τὸ κοινὸν δημοκρατικὸν πνεῦμα, τὸ διέπον σήμερον ὅλα τὰ ἡνωμένα ἔθνη, ὅλην τὴν Εὐρώπην. (Χειροκροτήματα). Διὰ νὰ ἀποφευχθοῦν ὅμως ὅλα αὐτά, αἱ ἐνδεχόμεναι παρεξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποβοῦν καὶ πρὸς μεγάλην βλάβην τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων, δὲν ὑπολείπεται τίποτε ἄλλο, καὶ κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὸν πατριωτισμὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, παρὰ ν’ ἀποσυρθῇ ἀκριβῶς τὸ σχέδιον αὐτὸ τοῦ ψηφίσματος, ὡς μέγας ἐθνικὸς κίνδυνος (χειροκροτήματα), ν’ ἀποσυρθῇ διὰ νὰ κληθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀφοῦ ἀποκατασταθοῦν πρῶτον τὰ πράγματα καὶ ἀφοῦ τεθῇ ἡ ἀλήθεια εἰς τὴν ἱστορικήν της θέσιν, νὰ κληθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τότε, εἰς ἕνα γνήσιον, τίμιον Δημοψήφισμα, μὲ τὴν μορφὴν τὴν συνήθη, τὴν μορφὴν τοῦ ἐρωτήματος: Βασιλεία ἢ Δημοκρατία. Ἐὰν ὁ λαὸς ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς Βασιλείας τὸ ἀποτέλεσμα ἑνὸς γνησίου Δημοψηφίσματος θὰ εἶναι βεβαίως παρ’ ὅλων σεβαστόν. Τότε ἀκριβῶς ἔρχεται ἡ σειρὰ τοῦ σχεδίου τοῦ σημερινοῦ ψηφίσματος. Τότε εἶναι καιρὸς νὰ κληθῇ ὁ λαὸς εἰς δεύτερον δημοψήφισμα προσωπικὸν καὶ νὰ ἀποφανθῇ ὁ λαός, ἐὰν δέχεται τὸν Βασιλέα Γεώργιον ἢ ἐπιθυμῇ νέον Βασιλέα ἀφοῦ ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς Βασιλείας. (Χειροκροτήματα). Ἐν περιπτώσει δὲ ἐμμονῆς εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ψηφίσματος, δὲν θὰ παύσωμε διαμαρτυρόμενοι καὶ θὰ σκεφθῶμεν τότε, ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὸ μέλλον, μετὰ τὸ πραξικόπημα αὐτό, νὰ ἐξακολουθήσωμεν συμμετέχοντες τῶν Συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Μὴ ὠθεῖτε τὰ πράγματα εἰς τὸ ἀπροχώρητον μὴ σπρώχνετε τὴν Ἑλλάδα εἰς ἀπομόνωσιν, διότι ἡ ἀπομόνωσις διὰ τὴν μικράν, τὴν πτωχὴν Ἑλλάδα, εἶναι θάνατος ἐξ ἀσφυξίας καὶ εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν ἀποτελεῖ Ἐθνικὴν αὐτοκτονίαν. (Χειροκροτήματα).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Βενιζέλος ἔχει τὸν λόγον.

§10Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁμιλῶν, πρό τινων ἑβδομάδων, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, καθώρισα τὴν θέσιν τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι, ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος καὶ εἰδικώτερον τοῦ Δημοψηφίσματος. Ἀπηριθμήσαμεν τότε τὰς προϋποθέσεις ἐκείνας, τῶν ὁποίων τὴν πλήρωσιν θεωροῦμεν ἀπαραίτητον, διὰ τὴν διενέργειαν ὄντως ἀδιαβλήτου Δημοψηφίσματος καὶ ἐπανελάβομεν τὴν δήλωσιν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἤθελεν ἀποφανθῇ ἐλευθέρως ἐπὶ τοῦ πολιτεύματος, τὸ κόμμα ἡμῶν θέλει σεβασθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας καὶ ἀνεπιφυλάκτως ὑποταχθῇ εἰς τὴν κυρίαρχον θέλησίν του. Τρεῖς ἦσαν αἱ βασικαὶ ἐκεῖναι προϋποθέσεις. Καὶ πρῶτον ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ παράσχῃ εἰς ἡμᾶς τὴν δυνατότητα νὰ πεισθῶμεν, ὅτι ἐπισπεύδουσα τὸ Δημοψήφισμα, καθ’ ὃν τρόπον τὸ πράττει, εὑρίσκεται πράγματι ἐν ἀπολύτῳ ἁρμονίᾳ σκέψεως μετὰ τῶν ἰσχυρῶν Συμμάχων μας. Θεωροῦμεν τοῦτο, τόσον μᾶλλον ἀπαραίτητον, καθόσον τὸ θέμα τῆς ρυθμίσεως τῶν πολιτειακῶν ἡμῶν πραγμάτων, ὑπὸ τὰς σημερινὰς διεθνεῖς συνθήκας, δὲν εἶναι καθόλου ἄσχετον πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν ἡμῶν θέσιν, αἱ δὲ ἀντιλήψεις καὶ συμβουλαὶ τῶν φίλων καὶ συμμάχων εἶναι περισσότερον παρὰ ποτὲ πολύτιμοι δι’ ἡμᾶς. Μολονότι τόσος παρῆλθεν ἔκτοτε χρόνος, ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἐξεδήλωσε διάθεσιν νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἄρσιν τῶν δικαίων ἐνδοιασμῶν μας, οἱ ὁποῖοι ἐκ τοῦ λόγου τούτου ἐνισχύθησαν μᾶλλον ἢ ἠτόνησαν κατὰ τὸ διαρρεῦσαν διάστημα. Διατηροῦμεν, κατὰ συνέπειαν, ἀκεραίας τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπιφυλάξεις τοῦ ἡμετέρου κόμματος. Ἑτέραν ἀναγκαίαν, καθ’ ἡμᾶς προϋπόθεσιν, ἀπετέλει ἡ πλήρης καὶ ὁριστικὴ τακτοποίησις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Δεδομένου ὅτι οἱ κατάλογοι ἀποτελοῦν τὸ κύριον ὄργανον τῆς ἐκδηλώσεως τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας, τὴν ὁποίαν ποθοῦμεν ἀδιάβλητον, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ κατοχυρωθῇ ἡ γνησιότης αὐτῶν καθ’ ὅλων τῶν δυνατῶν ἐπικρίσεων καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν προσχηματικῆς φύσεως ἀμφισβητήσεων. Τὴν ἀνάγκην αὐτήν, ἐπὶ τῇ προόψει τοῦ Δημοψηφίσματος, ἐτόνισαν καὶ αὐτοὶ οἱ ξένοι παρατηρηταὶ ἐν τῇ σχετικῇ πρὸς τὰς προσφάτους ἐκλογὰς ἐκθέσεις των, ὁμιλήσαντες περὶ πλήρους ἀνασυνθέσεως αὐτῶν. Διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους καὶ ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν πάντοτε τὴν διαδικασίαν τῆς πλήρους ἀνασυντάξεως. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδειξεν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς δυνατῆς ὁμοφωνίας ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων ἐπὶ τῆς ἐφαρμοστέας διαδικασίας, μολονότι ἡ ἐξασφάλισις μιᾶς τοιαύτης ὁμοφωνίας θὰ ἀπετέλει σπουδαιότατον στοιχεῖον, διὰ τὸ κῦρος τοῦ διενεργηθησομένου Δημοψηφίσματος. Ἀντὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις ἐστέρησε τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τῆς εὐκαιρίας νὰ ἐκφέρῃ προκαταβολικῶς γνώμην ἐπὶ τοῦ οὐσιώδους τούτου θέματος, προκρίνασα τὴν γνωστὴν διαδικασίαν τῆς ἐκδόσεως Ἀναγκαστικοῦ νόμου τὰς παραμονὰς τῆς συγκλήσεως τοῦ Σώματος τούτου. Παρεσύρθη καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ Κυβέρνησις, ἀπὸ τὴν γενικώτερον σημειωθεῖσαν τάσιν πρὸς ἐξωκοινοβουλευτικὴν ρύθμισιν ζητημάτων, ὑψίστου διὰ τὴν χώραν ἐνδιαφέροντος, χωρὶς ἡ σπουδὴ αὕτη νὰ δικαιολογῆται ἐξ ἀποχρῶντος λόγου. Εἶναι ἐξ ἄλλου προφανές, ὅτι καὶ ἡ ἀρίστη τῶν μεθόδων, ὑφ’ ἃς συνθήκας τάξεως καὶ ἀσφαλείας διατελεῖ σήμερον ἡ χώρα, εἶναι ἀπίθανον νὰ τελεσφορήσῃ. Καὶ τοῦτο ἰσχύει ἰδιαιτέρως διὰ τὰς περιοχὰς ἐκείνας, ὅπου ἡ ἀνάγκη τῆς ἐξ ὑπαρχῆς συντάξεως τῶν καταλόγων, παρ’ οὐδενὸς ἀμφισβητεῖται. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, ἡ πραγματοποίησις τῆς προϋποθέσεως ταύτης ἐν τῷ προσεχεῖ μέλλοντι, τόσον ἀβεβαία παρίσταται, ἀποτελεῖ ἀναμφισβητήτως προθύστερον ἡ προκήρυξις τοῦ Δημοψηφίσματος. Τρίτη τέλος καὶ σπουδαιοτέρα πασῶν προϋπόθεσις εἶναι ἡ πλήρης ἀποκατάστασις τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας καθ’ ἅπασαν τὴν χώραν. Ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐξεθέσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὰς καθ’ ἡμᾶς ἀναγκαίας προϋποθέσεις διὰ τὴν διενέργειαν ἀδιαβλήτου Δημοψηφίσματος, τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς τάξεως καὶ τῆς ἀσφαλείας, ὄχι μόνον οὐδεμίαν πρόοδον ἐπετέλεσεν, ἀλλὰ καὶ σημαντικὴν ἐπιδείνωσιν ἐσημείωσε. Θὰ ἤρκουν βεβαίως, εἰς ἀπόδειξιν τούτου αἱ καθημερινῶς ἀπὸ τῆς Προεδρικῆς ἕδρας ἀνακοινούμεναι εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφοραὶ παντοίας προελεύσεως, αἱ ἀθρόαι καὶ ἔντονοι διαμαρτυρίαι τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐκπροσώπων διαφόρων περιοχῶν καὶ αἱ ἐπὶ τοῦ θέματος δηλώσεις τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ὅλων τούτων ἡ Βουλὴ ἐδέχθη πρό τινων ἡμερῶν πρότασιν ψηφίσματος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ εὔγλωττον παράστασιν τῶν ἀνησυχιῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῆς τροπῆς, τὴν ὁποίαν κατὰ τὰς πληροφορίας της, ἔλαβεν ἡ ὑπόθεσις τῆς ἀσφαλείας ἀνὰ τὴν χώραν. Ἅπαντα τὰ μέσα ἐπιβολῆς τοῦ Κράτους τοῦ νόμου τὰ ὁποῖα παρέχουν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν αἱ συνταγματικαὶ διατάξεις καὶ ἡ λοιπὴ νομοθεσία, τὰ ὁποῖα πᾶν ἄλλο ἢ ὡς ἀτελῆ δύνανται νὰ χαρακτηρισθοῦν, ἐκρίθησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἀνεπαρκῆ, ἐν ὄψει τῆς σοβαρότητος τῆς καταστάσεως, καὶ εἰσηγήθη ἡ Κυβέρνησις τὴν καθιέρωσιν καὶ μάλιστα ἄνευ χρονικοῦ περιορισμοῦ, ἑνὸς καθεστῶτος αὐστηροτέρου, ἴσως, τῆς καταστάσεως πολιορκίας διὰ τὸ ἥμισυ σχεδὸν τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἑνὸς καθεστῶτος παρεμφεροῦς πρὸς τὸ πρῶτον διὰ τὴν ὑπόλοιπον Ἑλλάδα. Τόσον κρίσιμος κατέστη, κύριοι, ἡ κατάστασις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν κατὰ τὰς πληροφορίας καὶ τὴν γνώμην τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως. Ἐνῷ δὲ τοιαύτην ἔχει κατὰ νοῦν ζοφερὰν εἰκόνα τῶν ἀνὰ τὴν χώραν συνθηκῶν τάξεως καὶ ἀσφαλείας, προσάγει ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἄλλης χειρὸς πρότασιν, ὅπως ἀποφασίσωμεν τὴν διενέργειαν Δημοψηφίσματος τὴν 1ην προσεχοῦς Σεπτεμβρίου, πρὸς ὁριστικὴν ρύθμισιν τοῦ πολιτειακοῦ ἡμῶν ζητήματος δι’ ἐλευθέρας καὶ ἀνεπηρεάστου ἀποφάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ τὸ Δημοψήφισμα τοῦτο πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ εἶναι ἀδιάβλητον. Νομίζομεν, κύριοι, ὅτι εἰς σοβαρωτέραν ταύτης ἀντίφασιν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποπέσῃ ἡ Κυβέρνησις. Προτείνουσα τὴν διενέργειαν Δημοψηφίσματος μὲ τοιαῦτα μέσα ἐπιβολῆς εἰς χεῖρας τῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως, διακυβεύει ἐκ προοιμίου τὸ κῦρος τῆς προτεινομένης λαϊκῆς ἐτυμηγορίας. Παραμένει ἀπορίας ἄξιον, διὰ τίνας λόγους ἡ Κυβέρνησις ἐπισπεύδει τὴν διενέργειαν τοῦ Δημοψηφίσματος καθ’ ἥν στιγμὴν οὐδεμία τῶν προϋποθέσεων ἀδιαβλήτου ἐτυμηγορίας ἔχει ἐξασφαλισθῆ, αἱ δ’ ἐν γένει ἐσωτερικαὶ συνθῆκαι κρίνονται ὑπ’ αὐτῆς τῆς ἰδίας ὡς ἀνώμαλοι. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι τόσον κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον ἡ ἡγεσία τῆς πολιτικῆς παρατάξεως ἐξ ἧς προῆλθεν ἡ Κυβέρνησις, ὅσον καὶ ἡ τελευταία αὕτη, ἀφ’ ὅτου ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν, ἐμφανίζουν τὸ πολιτειακὸν ζήτημα ὡς ἀφορμὴν ὅλων τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα μαστίζουν τὴν Χώραν, τὴν δὲ ταχεῖαν διενέργειαν τοῦ Δημοψηφίσματος, ὡς ἓν εἶδος πανακείας, ἡ ὁποία προώρισται νὰ φέρῃ ραγδαίαν καὶ πλήρη κάθαρσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ δράματος. Ἀλλὰ τίποτε δὲν εἶναι τούτου ἀνακριβέστερον. Τὸ καθεστὼς ὑπὸ τὸ ὁποῖον διατελεῖ σήμερον ἡ Χώρα δὲν ἠμπόδισεν αὐτὴν νὰ ἐπανεύρῃ τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα, διὰ τῆς προσφάτου διενεργείας τῶν ἐκλογῶν καὶ νὰ χωρήσῃ πρὸς τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος. Οὔτε ἀποτελεῖ τὸ σημερινὸν καθεστὼς πρόσκομμα εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς κακοδαιμονίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τῆς ὁποίας τὸ ἐπίκεντρον εὑρίσκεται ἀναμφισβητήτως ἐκτὸς τοῦ κύκλου τῶν πολιτειακῶν θεμάτων. Θὰ ἦτο οὐ μόνον ἀφελές, ἀλλὰ καὶ ἀντισυνταγματικόν, νὰ πρεσβεύῃ τις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις περιβεβλημένη μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ καὶ διαθέτουσα ὅλα τὰ ἐκ τῶν κειμένων νόμων ἀπορρέοντα μέσα, ἐξαρτᾷ τὴν ἱκανότητα αὐτῆς πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν ἑλληνικῶν προβλημάτων ἐκ, τὶς οἶδε ποίας συναντιλήψεως, τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ὁ ὁποῖος ἐν τούτοις εἶναι καὶ πρέπει νὰ παραμείνῃ ἀνεύθυνος, εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος διαμένων. Καὶ ἐνῷ ἡ ἐπίσπευσις τῆς ρυθμίσεως τῆς πολιτειακῆς ἐκκρεμότητος, οὐδεμίαν πρόκειται νὰ προσπορίσῃ οὐσιώδη ὠφέλειαν εἰς τὴν Χώραν, εἶναι ἐξ ἀντιθέτου βέβαιον ὅτι ἡ ὑπὸ ἀνωμάλους ἐσωτερικὰς συνθήκας ἐξαπόλυσις τῆς πολιτειακῆς διαμάχης, ἀναρριπίζουσα τὰ πάθη, πολλαπλασιάζουσα τὰς ἀντιθέσεις καὶ ἀνακόπτουσα τὴν προσπάθειαν τῆς ἀνασυγκροτήσεως, θὰ ὁδηγήσῃ τὴν Χώραν εἰς μίαν νέαν δοκιμασίαν, χωρὶς κἂν τὴν βεβαιότητα τῆς ὁριστικῆς καὶ ἀπροσβλήτου διευθετήσεως τοῦ ὑπὸ κρίσιν ζητήματος. Θὰ συμβῇ δὲ τοῦτο καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλα τὰ ἐθνικὰ ζητήματα εὑρίσκονται εἰς ἀποφασιστικὴν καμπὴν καὶ ἀπαιτοῦν τὴν ὁλόψυχον εἰς αὐτὰ προσήλωσιν ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐκτὸς τούτων, ἡ Κυβέρνησις, τοποθετοῦσα τὸ ἐρώτημα τοῦ Δημοψηφίσματος ἐκτὸς τῆς πολιτειακῆς βάσεως, τὴν ὁποίαν προσδιορίζουν ἡ ἱστορικὴ τοῦ θέματος ἐξέλιξις καὶ ὅλα τὰ σχετικὰ κείμενα καὶ μετατρέπουσα αὐτὸ εἰς θέμα προσωπικόν, ἐνεργεῖ ὡς ἐὰν νὰ ἐπεδίωκε νὰ καταστήσῃ ἀγεφύρωτον τὴν διχοστασίαν μεταξὺ τῶν δύο μερίδων τῆς κοινῆς γνώμης. Διὰ τῆς τοιαύτης τοποθετήσεως τοῦ θέματος, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θεωροῦμεν ὡς αὐθαίρετον, προκαλεῖ ἡ Κυβέρνησις τοὺς ἀντιφρονοῦντας εἰς ἕνα προσωπικὸν ἀγῶνα κατὰ τοῦ σημερινοῦ Βασιλέως μὲ ἀναπόφευκτον συνέπειαν, ἐν περιπτώσει καταφατικῆς ἐκβάσεως τοῦ δημοψηφίσματος, τὴν δημιουργίαν προσωπικῆς ἀντιθέσεως τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος πρὸς σημαντικὴν μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Θὰ ἐπερίμενε κανείς, ἀπὸ τὴν ἡγεσίαν τῆς βασιλόφρονος μερίδος, περισσοτέραν μέριμναν, ὅπως, διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ὁριστικῆς καθιερώσεως τῆς Βασιλείας, διατηρηθῇ ἀνέπαφος ὁ τίτλος τοῦ «Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων» καὶ τὸ κῦρος τῆς γνωστῆς ρήσεως τοῦ βασιλικοῦ ἐμβλήματος. Ἀντὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις δίδει τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι πολιτεύεται ὡς ἐὰν ἐπόθει ὅπως ὁ Βασιλεὺς ἐπανέλθῃ ὡς Βασιλεὺς τῆς ἰδικῆς της μόνον παρατάξεως. Εἶναι ἀληθές, ὅτι, ἀπὸ Κυβερνητικῆς πλευρᾶς, ἐδόθη ἡ ὑπεύθυνος καὶ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία, ὅτι ἐν ἀποφατικῇ ἐκβάσει τοῦ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως προτεινομένου ἐρωτήματος, τὸ πολιτειακὸν ζήτημα θὰ ἔχῃ ipso facto κριθῇ ἐναντίον τῆς Βασιλείας. Ἀλλὰ τότε γεννᾶται ἡ εὔλογος ἀπορία, διατί ἡ Κυβέρνησις ἀποστέργει, ὅπως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ ἰδία καὶ ὁ λαὸς ὁλόκληρος ἔχουν κατὰ νοῦν, ὅτι δηλ. περὶ τοῦ πολιτεύματος πρόκειται καὶ περὶ οὐδενὸς ἄλλου, διατυπωθῇ εὐθέως καὶ σαφῶς ἐπὶ τοῦ ψηφοδελτίου; Θὰ ἐδικαιούμεθα μάλιστα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ σκόπιμος αὐτὴ μετατόπισις τοῦ θέματος ἔχει παραπειστικὸν χαρακτῆρα ὡς τείνουσα νὰ ὑποβάλῃ εἰς τοὺς πολίτας τὴν σκέψιν, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται περὶ ριζικῆς ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος, εἶναι ἄσκοπος μία προσωπική, ἁπλῶς, μεταβολή. Εἶναι ὄντως βαρυτάτη ἡ εὐθύνη τὴν ὁποίαν ἐπωμίζεται ἡ Κυβέρνησις ἐπισπεύδουσα τὴν ὅπως–ὅπως διεξαγωγὴν ἑνὸς δημοψηφίσματος καὶ ὠθοῦσα τὴν χώραν εἰς ἕνα δεινὸν πολιτειακὸν σάλον μὲ ἔκδηλον τὴν ἐπιφύλαξιν ὅπως καὶ μετὰ τοῦτον μὴ θεωρήσῃ λελυμένον τὸ πράγματι ἐπίμαχον ζήτημα. Εἰς περίπτωσιν ἀποφατικῆς ἐκβάσεως τοῦ δημοψηφίσματος κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δίδει ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς ἀντιφρονούσας μερίδας τὸ δικαίωμα ἀντιστοίχων ἐπιφυλάξεων μὲ μόνον ἀποτέλεσμα τὴν διαιώνισιν τοῦ διχασμοῦ. Εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ τοιαύτη διαχείρισις τοῦ ζητήματος δὲν ἐμφανίζει ἀρκετὴν μέριμναν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ὁδηγήσῃ τὴν χώραν εἰς τὴν γαλήνην καὶ τὴν ὁμόνοιαν. Εἰς τὴν ὁδὸν αὐτὴν ἡμεῖς ἀδυνατοῦμεν νὰ τὴν ἀκολουθήσωμεν. Ἡ ἰδική μας πολιτεία ὑπῆρξεν ἀείποτε τόσον σαφής, ὥστε οὐδεμία χρειάζεται προσπάθεια ἐκ μέρους ἡμῶν, ὅπως πείσωμεν τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν ἐκτὸς αὐτῆς κοινὴν γνώμην περὶ τῆς εὐθύτητος καὶ τῆς εἰλικρινείας, τῆς στάσεώς μας. Χωρὶς νὰ κατατάσσωμεν τὸ πολιτειακὸν ζήτημα μεταξὺ τῶν πρώτων ὑπὲρ τοῦ λαοῦ μεριμνῶν, πιστεύομεν εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ ὁριστικοῦ τερματισμοῦ τῆς ὑπερτριακονταετοῦς πολιτειακῆς διενέξεως, ἡ ὁποία κάθε τόσον νοθεύει τὸ περιεχόμενον τῶν πολιτικῶν ἡμῶν ἀγώνων. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διότι ποθοῦμεν καὶ ἐπιδιώκομεν τὴν ὁριστικὴν θεραπείαν τῆς ἐπιπλοκῆς ταύτης, δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ διαφωνήσωμεν πρὸς τὴν πρότασιν ὅπως ἐπιληφθῶμεν τοῦ ζητήματος ὑπὸ ἀνωμάλους συνθήκας, εἰς τὴν πλέον ἀκατάλληλον στιγμὴν τοῦ ἐθνικοῦ μας βίου καὶ ἐν πνεύματι διατηρήσεως μᾶλλον ἢ ἐκριζώσεως τῆς ἀνωμαλίας. Πρὸ ἔτους περίπου, διεκηρύξαμεν τὴν ἀνάγκην τῆς ἑνώσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας διὰ τὴν σύντονον καὶ ἀποτελεσματικὴν ἀντιμετώπισιν τῶν τεραστίων προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἐκληροδότησεν εἰς ἡμᾶς ἡ περίοδος τῶν συμφορῶν. Τὸ σύνθημα ἐκεῖνο εἶχεν εὐρυτάτην ἀπήχησιν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ὁλοκλήρου τῆς χώρας. Θὰ ἀπετέλει πλήρη παραγνώρισιν τοῦ λαϊκοῦ τούτου αἰσθήματος ἐὰν σήμερον, ἐξ ὅλων τῶν προβλημάτων, τῶν ὁποίων ὁ λαὸς μὲ ἀγωνίαν προσδοκᾷ τὴν ἀλληλέγγυον ἐκ μέρους τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἀντιμετώπισιν, ἠθέλομεν προτάξει τὸ θέμα τοῦτο τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος, τὸ ἄσχετον μὲ κάθε μέριμναν διὰ τὴν εὐημερίαν τοῦ Λαοῦ καὶ τὸ μόνον ἱκανόν, καθ’ ὃν τρόπον τίθεται, ν’ ἀνακόψῃ σοβαρῶς κάθε προσπάθειαν γεφυρώσεως τῶν πολιτικῶν ἀντιθέσεων. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, ἀδυνατοῦντες νὰ ὑπερψηφίσωμεν τῆς ὑποβαλλομένης προτάσεως, ἀπευθύνομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν θερμὴν καὶ ἀνυστερόβουλον σύστασιν ὅπως μὴ ἐπιμείνῃ εἰς αὐτήν, ἀλλ’ ἐπιφυλαχθῇ νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ προτεινόμενον ψήφισμα εἰς στιγμὴν εὐθετωτέραν καὶ ὑπὸ μορφὴν ἐγγυωμένην τὸν ὁριστικὸν τερματισμὸν τῆς πολιτειακῆς διενέξεως. (Χειροκροτήματα).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Μανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§12Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος ἀπαντῶν πρὸ ἡμερῶν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καθώρισε τὴν ὑπὸ τοῦ κόμματος χαραχθεῖσαν γραμμὴν ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ. Ἐξ ἀφορμῆς ὅμως τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως σχεδίου ψηφίσματος, ἀναφορικῶς μὲ τὸ καθεστωτικόν, κρίνομεν ἀναγκαῖον νὰ εἴπωμεν ὀλίγας λέξεις, ἵνα δικαιολογήσωμεν τὴν στάσιν μας. Ὁ Ἐθνικὸς διχασμὸς καὶ ἡ ἀντιδικία τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐζημίωσε τὴν χώραν παντοιοτρόπως. Πολλὰ ἑλληνικὰ ζητήματα θὰ ἦτο εὐκολώτερον νὰ εὐοδωθοῦν ἐὰν ὁ πολιτικὸς κόσμος ἦτο ἡνωμένος. Ἐὰν σήμερον ὑπῆρχε μία Κυβέρνησις Οἰκουμενική, οἵαν ἡμεῖς ὀνειρευόμεθα, θὰ ἀντιμετώπιζεν ἀποτελεσματικώτερον τὰ πολύπλοκα καὶ ζωτικὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐσωτερικοὺς ἐχθρούς. Τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ του πάντοτε ὑπεστήριξε τὴν ἀνάγκην τῆς Ἐθνικῆς ἑνότητος. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ σήμερον ἀκόμη ἀξιοῖ ὅπως ἡνωμένοι πάντες οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκόμενοι, ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐπιλύσεως τῶν συνεπείᾳ τοῦ πολέμου δημιουργηθέντων ζητημάτων. Ἡ παράταξίς μας ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς καταπαύσεως τοῦ ἐθνικοῦ διχασμοῦ ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ δημοψήφισμα θὰ ἔδει νὰ εἶχε προηγηθῇ τῶν ἐκλογῶν. Σήμερον ἐπιμένομεν ὅτι δέον νὰ ἐνεργηθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερον. Ἵνα ὅμως ἐπέλθῃ τὸ δι’ αὐτοῦ ποθούμενον ἀποτέλεσμα, τῆς καταπαύσεως τοῦ διχασμοῦ, εἶναι ἀπαραίτητοι αἱ ἀκόλουθοι προϋποθέσεις: 1) Ἡ συγκατάθεσις τῶν Συμμάχων, ζήτημα ὅπερ ἐλπίζομεν ὅτι ἔχει ρυθμισθῆ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καθ’ ὅσον ἡ διενέργεια δημοψηφίσματος ἄνευ συγκαταθέσεως τῶν Συμμάχων θὰ ἐπέφερε μεγίστας ζημίας διὰ τὴν Χώραν, 2) Ἡ ἐν γένει ἀδιάβλητος διεξαγωγὴ δημοψηφίσματος, διὰ τὴν ὁποίαν προέχει τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως ἢ ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων κατὰ τρόπον τέλειον. Δὲν γνωρίζομεν διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκάλεσεν ἀκόμη τὴν Διακομματικὴν Ἐπιτροπήν. Δὲν γνωρίζομεν ἐπίσης ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐκάλεσε τοὺς Συμμάχους παρατηρητὰς καὶ ἀγνοοῦμεν ἐὰν πρόκειται νὰ ἔλθουν. 3) Προκύπτει τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως. Θὰ ηὐχόμεθα τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ μὴ ὑπῆρχε καὶ νὰ μὴ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐλέγχωμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἔλλειψιν δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας. Ἀτυχῶς αἱ διαμαρτυρίαι ποὺ ἀκούονται καθ’ ἑκάστην ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὰ ὑποβαλλόμενα ψηφίσματα ἐκ μέρους διαφόρων ὀργανώσεων καὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ χθὲς ἀκόμη ὑπὸ τοῦ Σώματος ἐγκριθὲν ψήφισμα τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἐπιβολῆς ἐκτάκτων μέτρων δημιουργοῦν τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ δημοψήφισμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ κατὰ τρόπον ἀδιάβλητον. Εὐχόμεθα ὅτι ἡ Κυβέρνησις μὲ τὰ μέσα ποὺ τῆς ἐχορήγησεν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, θὰ δυνηθῇ νὰ παγιώσῃ ἐγκαίρως τὴν τάξιν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἓν ἀκόμη ζήτημα. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ δημοψήφισμα ἐλησμόνει, ὅτι ἀνῆκε εἰς Κομματικὴν παράταξιν καὶ ἔδιδε διὰ τῆς ἰδίας ἑαυτῆς συγκροτήσεως τὰς ἀπαιτουμένας περὶ τοῦ ἀδιαβλήτου τῆς διεξαγωγῆς του ἐγγυήσεις. Ἀλλ’ ἐὰν ἀνεφέραμεν ὡς προϋποθέσεις διὰ νὰ ἐπαναλάβωμεν ἁπλῶς τὰς ἐπιφυλάξεις μας ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς διεξαγωγῆς τοῦ δημοψηφίσματος, ἂς μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ ἔχωμεν ἐντελῶς ἀντίθετον γνώμην ἐκφράζοντες τὴν ἔκπληξίν μας διὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἀπεφασίσθη νὰ διεξαχθῇ τοῦτο. Εἰς ὅλα τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη προσπαθοῦν νὰ λύσουν τὸ καθεστωτικόν των, κατὰ τρόπον σαφῆ καὶ συγκεκριμένον. Ἔστω πρόσφατον παράδειγμα ἡ Ἰταλία. Διατὶ ἡμεῖς νὰ θέλωμεν νὰ δημιουργήσωμεν ζητήματα; Διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν κάμνει σαφῆ καὶ συγκεκριμένην δήλωσιν διὰ νὰ προχωρήσωμεν ὅλοι πρὸς τὸ δημοψήφισμα; Διατὶ αὐτὴ ἡ ἀναμόχλευσις τῶν παθῶν τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ ἡ παράδοξος τακτικὴ τῆς πλειοψηφίας; Ὁ Βασιλεὺς τετράκις ἤδη, οὐ μόνον δὲν ἀντετάχθη εἰς τὸ νὰ τεθῇ ζήτημα πολιτεύματος, ἀλλὰ συγκατένευσεν εἰς τοῦτο διότι ἀντελήφθη τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἐνήργησε μὲ πατριωτισμὸν καὶ ὡριμότητα. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ θελήσῃ νὰ ἀρθῇ εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων. Διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἠρεμήσωμεν καὶ νὰ ὑψωθῶμεν ὑπεράνω ἀντιθέσεων καὶ προσωπικῶν φιλοδοξιῶν. Ἡ Ἑλλάς, κύριοι, ἔχει ἀνάγκην ὅλων τῶν τέκνων της πρὸ παντὸς σήμερον, ὅπου οἱ καιροὶ εἶναι ζοφώδεις. Εἰς τί ὠφελοῦν τὰ πολιτεύματα ὅταν ἡ Πατρὶς κινδυνεύει; Νομίζω ὅτι ἀξίζει καὶ νὰ θυσιασθῶμεν ἀκόμη γιὰ τὴν Πατρίδα μας. Τὸ σύνθημά μας ἂς εἶναι ἡ αἰωνία καὶ ἱστορικὴ Ἑλλάς (Χειροκροτήματα).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ζέρβας, Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος Ἑλλάδος ἔχει τὸν λόγον.

§14Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Κατὰ μίαν ἀνεξήγητον μοῖραν, κύριοι βουλευταί, ἡμεῖς ποὺ συνοδευόμεθα ἀπὸ ἐτῶν μὲ τὴν φήμην τῶν ἀνθρώπων ποὺ εὑρίσκονται εἰς θανασίμους ἀντιθέσεις καὶ ἐκτροπάς, καλούμεθα σήμερον καὶ θὰ καλούμεθα ἐπ’ ἀόριστον, ἐφ’ ὅσον θὰ διαρκῇ ἡ παροῦσα Βουλή, νὰ παίζωμεν τὸν ρόλον τῶν ἀκραιφνῶν νομιμοφρόνων πολιτῶν. Σήμερον θὰ προσπαθήσωμεν νὰ τὸν παίξωμεν, βέβαιοι ὄντες, ὅτι θὰ προσφέρωμεν ὑψίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ἱστορικὴν ἐπιταγήν. Δὲν θὰ μακρυγορήσωμεν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος, διότι νομίζομεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη προσπαθειῶν διὰ νὰ πείσωμεν περὶ τοῦ ποῖος εὑρίσκεται ἐν δικαίῳ καὶ ποῖος οὐχί. Εὑρισκόμεθα μεταξὺ δύο παρατάξεων. Ἀφ’ ἧς ἡ Πατρίς μας, εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ πέσῃ κάτω ἀπὸ τὸν ἀξονικὸν ζυγὸν διεκρίναμεν ὡς ἐπιτακτικὸν καθῆκον ὅλων τὴν ἕνωσιν, διότι ἐβλέπαμεν τὸ φάσμα τοῦ ἀφανισμοῦ τῆς χώρας μας καὶ ἐκαλέσαμεν ὑπὸ τὰς σημαίας μας τὸ σύνολον τῶν Ἑλλήνων, ἀδιαφοροῦντες ἐὰν οὗτοι ἦσαν Βασιλόφρονες ἢ Δημοκρατικοί. Καὶ παρουσιάσθη τὸ ἐξαιρετικὸν φαινόμενον νὰ κτίσωμεν ἐπάνω εἰς τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα. Ἐκεῖνοι μέν, ὑπηρετοῦντες τὴν βίαν καὶ τὴν ἄτιμον σπεῖραν ποὺ ἐκπροσωπεῖ εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος ξένα συμφέροντα, ἡμεῖς δέ, τὸ δόγμα Πατρὶς καὶ Τιμή, δι’ ὃ καὶ παρουσιάσαμεν, ὅ,τι παρουσιάσαμεν, ἄνευ διακρίσεων δημοκρατικῶν καὶ βασιλοφρόνων, διότι δι’ ἡμᾶς ὅλοι οἱ πολῖται εἶναι ἐξ ἴσου σεβαστοὶ καὶ ἀγαπητοί. Καὶ κτίζοντες οὕτω, ἐδώσαμεν οὐχὶ εἰς τὸν λαὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς ὑμᾶς νὰ ἐννοήσητε τὸ τί δύναται νὰ ἐπιτελέσῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἕνωσις. Ἐδώσαμεν νὰ ἐννοήσουν, ὅτι ὑπὸ τὴν σημαίαν μας οἱ Ἕλληνες ἠδύναντο νὰ ἀπελευθερώσουν τὴν Πατρίδα των καὶ ν’ ἀποτινάξουν τὰ δεινά. Συνεπῶς ἡ ὑπόθεσις τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως μᾶς εὑρίσκει συμφώνους καὶ ὑπῆρχε τὸ δόγμα μας καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Δυστυχῶς αἱ προκαταλήψεις τοῦ παρελθόντος δὲν ἐπέτρεψαν νὰ ἐπέλθῃ ἡ συνεννόησις ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἕνα μόνον σημεῖον ἔλαμψεν εἰς τὸ Παναθηναϊκὸν Στάδιον ἀλλ’ ἔσβυσε πολὺ σύντομα. Ἐπεχειρήθη ἐπίσης μία ἐπανάληψις τῆς συνασπίσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἀλλὰ καὶ τοῦτο τὸ παρήγορον σημεῖον ἀπέτυχε. Δὲν εἶναι καιρὸς σήμερον νὰ ζητηθοῦν εὐθῦναι. Ἀλλὰ μετὰ λύπης διαπιστώνω ὅτι δυστυχῶς εὑρισκόμεθα καὶ σήμερον πρὸ ἀντιθέσεων τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ καλεῖται πάλιν, ὁ ἀκαταλληλότερος ἴσως, νὰ παίξῃ τὸν ρόλον τοῦ διαιτητοῦ. Θὰ προσπαθήσωμεν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ παίξωμεν τὸν ρόλον αὐτόν, ὅσον τὸ δυνατὸν καλύτερον. Καθ’ ἡμᾶς κατέστη πίστις—καὶ ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀπὼν σεβαστός μου Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ διαφωνήσω μαζύ του—ὅτι ὅσον τὸ ταχύτερον εἰσέλθωμεν εἰς τὴν διενέργειαν τοῦ δημοψηφίσματος, τόσον τάχιστα, φθάνομεν εἰς τὴν πλήρη ὁμαλότητα. Ἄς μὴ πλανώμεθα, κύριοι συνάδελφοι, ἂς μὴ φανταζώμεθα, ὅτι ὅλων τῶν δεινῶν τῆς Χώρας δὲν εἶναι ἡ ἀφετηρία ἡ πολιτειακὴ ἀνωμαλία ἥτις παρατεινομένη ὀξύνεται ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ. Νομίζομεν ἑπομένως, ὅτι ὄχι ἁπλῶς καλῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἐὰν εἴμεθα ἡμεῖς εἰς τὴν θέσιν της θὰ ἐσπεύδομεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς νὰ ἐνεργήσωμεν τὸ Δημοψήφισμα. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι σοφὸς κανείς. Ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ ζήσει τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου αὐτοῦ διὰ νὰ ἀντιληφθῇ, ὅτι ἡ ἐκκρεμότης τοῦ πολιτειακοῦ εἶναι ἐκείνη ἥτις ὁπλίζει τὸν ἀναρχοκομμουνισμὸν ὅστις στηριζόμενος εἰς τὸ βάθρον αὐτὸ τῆς πολιτειακῆς ἀνωμαλίας θέλει νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν χώραν μας τὸ πέλμα τοῦ σλαυϊσμοῦ ἢ τοῦ βουλγαρισμοῦ. Ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μὲ τὸ ἀλάνθαστον αἰσθητήριον αὐτοῦ ἀπὸ τὴν ρύθμισιν τοῦ πολιτειακοῦ, ἀναμένει καὶ τὴν ρύθμισιν ὅλων τῶν λοιπῶν ζητημάτων του. Καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν σφάλλεται ποτὲ εἰς τὰς ἀντιλήψεις καὶ πεποιθήσεις του. Θὰ μοῦ εἴπητε. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἐψήφισε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Μάλιστα, κύριοι βουλευταί, διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἐψήφισε τὴν Κυβέρνησιν. Νὰ εἶσθε δὲ βέβαιοι ὅτι μὴ ὑπάρχοντος θέματος Βασιλέως, ἡ σύνθεσις τῆς Βουλῆς αὐτῆς θὰ ἦτο πολὺ διαφορετική. Ἄς μὴ νομισθῇ δέ, ὅτι καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἐστάλη μὲ αὐτὴν τὴν ἐντολὴν εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἡμεῖς ἐθέσαμεν εἰς τὰς προγραμματικάς μας δηλώσεις, πρῶτον μεταξὺ τῶν πρώτων τὴν ταχίστην διενέργειαν τοῦ δημοψηφίσματος. Καὶ ἰδού, διατὶ χωρὶς νὰ συμμετέχωμεν τῆς Κυβερνήσεως συνεργαζόμεθα μετ’ αὐτῆς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐπὶ πολλὰ ἔτη, κύριοι βουλευταί, μὲ πατέρα ἀκραιφνῆ Δημοκράτην, μὲ παπποῦδες Δημοκράτας, ἠγωνίσθησαν ὅσον ὀλίγοι ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας, ἐπιστεύσαμεν εἰς τὴν Δημοκρατίαν, τὴν ἀληθινὴν Δημοκρατίαν ἀλλ’ ἐθέσαμεν πάντοτε τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος ὑπὲρ πᾶν ἄλλο. Μένομεν Δημοκρατικοὶ καὶ ἐννοοῦμεν τὴν Δημοκρατίαν ἐκείνην, ἥτις πρὸ παντὸς ἄλλου σέβεται τὴν θέλησιν τοῦ πλειοψηφοῦντος λαοῦ. Εἰς αὐτὴν πιστεύομεν καὶ δι’ αὐτὴν ἐργαζόμεθα. Ὅταν δὲ κάποτε σεβαστὸς Ἀρχηγὸς μᾶς ἔλεγεν: εἶσθε δημοκρατικός; συντάσσεσθε μὲ τὴν Δημοκρατίαν ἢ ὄχι; Τοῦ ἀπήντησα. Μεῖνε σὺ Δημοκρατικὸς καὶ ἐγὼ ἂς μείνω μόνον Ἕλλην. Ὁ τύπος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐπικρατέστερος τῆς οὐσίας. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Τὶ πιστεύομεν; Πιστεύομεν ἀπόλυτα ὅτι ἂν ἡ ψῆφος τοῦ λαοῦ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἐπανόδου τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, ὁ Βασιλεὺς αὐτὸς θὰ εἶναι τόσον Δημοκρατικὸς ὅσον καὶ ὁ Δημοκρατικώτερος τῶν Ἑλλήνων. Συνετάχθην μὲ τὴν ἄποψιν τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπισπεύσεως τοῦ δημοψηφίσματος διότι μόνον διὰ τῆς ἐπανόδου τοῦ Βασιλέως, δύναται νὰ ἀποκτήσῃ ἡ χώρα τὴν ἠρεμίαν της. Ἀλλὰ θὰ ἠθέλαμεν παρ’ ὅλην τὴν ἰδικήν μας τοποθέτησιν νὰ ἴδωμεν τὴν Ἑλλάδα ἡνωμένην, ὅλα τὰ κόμματα σύμφωνα εἰς τὸ ὅτι ἡ ἐτυμηγορία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ παραμείνῃ ἀδιάβλητος. Θὰ ἠθέλαμεν νὰ ἴδωμεν ὅλους συμφώνους ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅτι θὰ ἐτίθετο πλέον τέρμα εἰς τὸ πολιτειακὸν καὶ ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα δὲν ἀποτελεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ τὴν θέλησιν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δυστυχῶς, ὅπως ἤκουσα ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας κακῇ τῇ μοίρᾳ δημοκρατικοὺς Ἀρχηγούς, τῶν ὁποίων ἡμεῖς εἴμεθα δημοκρατικώτεροι, ἡ ἀγωνία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν θὰ καθησυχάσῃ ἀπὸ τὴν διενέργειαν τοῦ δημοψηφίσματος. Νὰ εἶσθε βέβαιοι, κύριοι, ὅτι θὰ ἐπηρέαζε τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ δημοψηφίσματος τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὥστε θὰ ἐτίθετο ἀσφαλῶς τέρμα εἰς τὰς σατανικὰς ἐνεργείας τῶν ἀναρχοκομμουνιστῶν ἀπὸ τῆς ἑπομένης τοῦ δημοψηφίσματος. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψει κατατεθεῖσαν τροπολογίαν μου ἐπὶ τῆς προτάσεως ψηφίσματος. Δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον θὰ συνεχίσωμεν τὴν ὀξεῖαν ἀντίθεσιν, ἐὰν διενεργηθῇ τὸ δημοψήφισμα τὴν ὁρισθεῖσαν ἡμέραν, ὡς εἶπεν ὁ κατ’ ἐξοχὴν ἀγωνιστὴς Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Λέγουν, ἂς ἀφήσωμεν τὸ πολιτειακὸν καὶ ὅταν ἠρεμήσουν τὰ πνεύματα, τότε ἂς κληθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ προβῇ εἰς δημοψήφισμα διὰ τὸ πολιτειακόν. Ἔπειτα δὲ πάλιν, ἂς ἐρωτηθῇ, ὁ λαός, διὰ δευτέρου δημοψηφίσματος, ἐὰν θέλῃ τὸν Βασιλέα Γεώργιον. Καὶ τοῦτο διότι σήμερον δὲν ὑπάρχει ἀσφάλεια. Ἀλλ’ ἠξεύρουν ἆράγε οἱ Δημοκρατικοὶ Ἀρχηγοὶ τὶ σημαίνουν αὐτὰ ποὺ εἶπαν; Γνωρίζουν τὴν νοοτροπίαν τῶν κομμουνιστῶν, ὅπως τόσον καλῶς τὴν ἐγνώρισα ἐγώ; Σημαίνει αὐτὸ ποὺ εἶπαν: «Ἀναρχοκομμουνισταί, εἶναι καιρὸς νὰ ἐξορμήσητε καὶ νὰ διασπείρητε ἀνὰ τὴν χώραν τὴν ἀναρχίαν». (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ὅταν ἰδοῦν οἱ κομμουνισταὶ ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη νοοτροπία, τὴν ἑπομένην τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ἐλάμβανεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἥτις θὰ ἦτο τυχὸν ἀντίθετος μὲ τὴ ἐπιψήφισιν τῆς ἐπανόδου τοῦ Βασιλέως, οἱ κομμουνισταὶ θὰ ἐφρόντιζαν νὰ ρίψουν τὸ δηλητηριῶδες καταπότιον τῆς συμφιλιώσεως. Ὅσοι δὲν ἐγνώρισαν τοὺς κομμουνιστὰς θὰ ἀγνοοῦν βεβαίως καὶ τὸ ἑξῆς: Ὅταν αὐτοὶ ὁμιλοῦν περὶ συμφιλιώσεως, τὴν ἰδίαν ἀκριβῶς στιγμὴν ἔχουν προετοιμάσει καὶ ἐφοδιασθῆ μὲ τὰ τρομερώτερα ὅπλα διὰ νὰ σφάξουν τοὺς ἀφελεῖς τοὺς ἀναμένοντας συμφιλίωσιν ἀπὸ τὰς αἱματωμένας χεῖρας τῶν ἀναρχοκομμουνιστῶν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ἀσφάλεια συνεπῶς καλυτέρα ἐκείνης τὴν ὁποίαν θὰ μᾶς δώσῃ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ψηφίσματος τοῦ δημοψηφίσματος δὲν ὑπάρχει ἄλλη, διότι τότε καὶ μόνον θὰ σκεφθῇ ὁ ἀναρχοκομμουνισμὸς, ὅτι ἔφθασεν ἡ ὥρα νὰ δώσῃ λόγον τῶν πράξεών του. Ἕτερος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖται ὁ καθορισμὸς μακροτέρου χρόνου, διὰ τὴν διενέργειαν τοῦ δημοψηφίσματος, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἐὰν ἀναθεωρηθοῦν οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων, τότε ἀσφαλῶς θὰ πᾶμε εἰς τὸ 1962.

§15Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπα ὅτι οἱ παρατηρηταὶ ἠξίωσαν τὴν ἀνασύνταξιν τῶν καταλόγων.

§16Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὑπάρχῃ ἐκ μέρους τῶν παρατηρητῶν τοιαύτη ἀξίωσις, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχῃ πράγματι, θὰ ἔλεγα πρὸς αὐτοὺς ὅτι εἰς τὴν χώραν σας ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, τοῦτο σὲ ἕνα χρόνον, ἀλλὰ σὲ μᾶς δυστυχῶς θέλει πολλὰ χρόνια ἡ ἀνασύνταξις τῶν καταλόγων. Εἶπαν ἐπίσης ὅτι τὰ ἐθνικά μας δίκαια δὲν εὐοδοῦνται μὲ τήν διενέργειαν τοῦ δημοψηφίσματος. Νομίζω, ἀντιθέτως, ὅτι τὰ ἐθνικά μας δίκαια δὲν θὰ θεραπευθοῦν διὰ τῆς διαιωνίσεως τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος. Χωρὶς νὰ εἶμαι μάντις, σᾶς λέγω, κύριοι, ὅτι ἀκριβῶς τὰ ἐθνικά μας δίκαια θὰ εὕρουν τὴν εὐτυχῆ λύσιν των ἐὰν ἐπιστρατεύσωμεν ὅλα τὰ χρήσιμα στοιχεῖα καὶ ἂν ἀναθέσωμεν εἰς τὸν ἔξω τῆς Ἑλλάδος εὑρισκόμενον Βασιλέα Γεώργιον νὰ παραστῇ καὶ αὐτὸς ὡς συνήγορος τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Εἶναι καιρὸς πλέον νὰ πεισθῇ ὁ Νέστωρ, Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἡ συνέχισις τοῦ διχασμοῦ θὰ σημάνῃ αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν καὶ ἐθνικὴν καταβαράθρωσιν τῆς Χώρας. Πρέπει νὰ γίνωμεν ὅλοι Ἕλληνες καὶ νὰ ὑποταχθῶμεν εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐλπίζω δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της μετριοπαθεῖς προτάσεις, δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις θὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, ὅτι ἡ ἐπιψήφισις παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τῆς ἐπανόδου τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, σημαίνει, ὅτι ἡ Χώρα ἔχει ὡς πολίτευμα τὴν Βασιλευομένην Δημοκρατίαν, ἐὰν δὲ πλειοψηφήσῃ τὸ λευκὸν ψηφοδέλτιον, τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἡ Χώρα θὰ ἔχῃ ὡς πολίτευμα τὴν Ἀβασίλευτον Δημοκρατίαν. Οὕτω φαντάζομαι, ὅτι θὰ ἔπειθε καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων νὰ συμφωνήσῃ περὶ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ ὑπὸ κρίσιν ψηφίσματος. Φαντάζομαι ὅτι τοιαύτη ἀγαθὴ πρόθεσις ὑπάρχει εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ὑπάρχει μία κατηγορία κατὰ τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, ὅτι ἔφερε τὴν δικτατορίαν τῆς 4ης Αὐγούστου καὶ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὁ ἄνθρωπος, ὅστις θὰ παλαίσῃ διὰ τὰ ἐθνικά μας συμφέροντα, ἐφ’ ὅσον ὁ παγκόσμιος πόλεμος ἕνα εἶχε σκοπὸν τὴν κατάργησιν τῶν δικτατοριῶν. Ἄς μὴ πλανώμεθα, κύριοι βουλευταί, ὁ πόλεμος δὲν ἦτο πόλεμος κατὰ τῶν δικτατοριῶν, ἀλλ’ ἐγένετο πρὸς περιφρούρησιν τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων μικρῶν καὶ μεγάλων Κρατῶν. Ἄς μὴ λησμονῆτε δέ, ὅτι μεταξὺ τῶν Συμμάχων μας εὑρίσκετο καὶ ἡ τρομερωτέρα δικτατορία. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ καὶ διατὶ οἱ Σύμμαχοι ἀφοῦ ἔκαμαν ἕνα πόλεμον ἐναντίον τῶν δικτατοριῶν, οἱ Σύμμαχοί μας ἐξύμνησαν τόσον τὴν δικτατορίαν τῆς 4ης Αὐγούστου, ἥτις μετέσχε τοῦ πολέμου αὐτοῦ; Ὁ ὁμιλῶν τὴν στιγμὴν αὐτήν, κύριοι βουλευταί, εὑρίσκετο εἰς τὰς φυλακὰς ὅταν ἐκηρύχθη ὁ πόλεμος. Ὅταν δὲ ἠκούοντο οἱ καμπάνες χαρμόσυνα νὰ ψάλλουν τὰς νίκας μας, καὶ οἱ σάλπιγγες νὰ ἀναγγέλλουν τοὺς παιᾶνας διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν, ἡ ψυχή μου ἐδάκρυζε μέσα εἰς τὰς φυλακὰς καὶ δὲν ἐσκεπτόμην ἂν ἡ Ἑλλὰς μάχεται καὶ νικᾷ μὲ δικτατορίαν ἢ μὲ κοινοβουλευτισμόν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Νομίζω, ὅτι ἀπὸ τὰ αὐτὰ αἰσθήματα συνεχόμεθα πάντες, κύριοι βουλευταί. Πόλεμος ἐναντίον τῶν δικτατοριῶν, ὅταν ἠκούσαμεν τοὺς αἴνους καὶ τοὺς ὕμνους ὑπὲρ τῆς Δικτατορουμένης τότε Ἑλλάδος, ἡ οὐσία εἶναι μία: ὅτι καὶ τότε ἐπαλαίομεν ἐναντίον ἑνὸς μαύρου ἐχθροῦ τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς ἀνθρωπότητος. Καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα καὶ πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον, παλαίοντες ν’ ἀποσείσωμεν τὴν προσπάθειαν ἑνὸς ἄλλου κόσμου νὰ ὑποκαταστήσῃ τοὺς Οὕνους. Δὲν εἶναι λοιπὸν λόγος τὸ λεγόμενον, ὅτι φοβούμεθα μήπως ὁ Βασιλεὺς δημιουργήσῃ νέαν δικτατορίαν. Δὲν εἶναι λόγος ὅταν λέγωμεν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν θὰ ἦτο ἀρεστὸς εἰς τοὺς Συμμάχους. Ἔ, κύριοι, παρ’ ὅλα τὰ προσχήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ τηρῶνται, ὅλος ὁ κόσμος θὰ τὸ εἶχε ἀντιληφθῆ ἂν ὑπῆρχε ἕνα τέτοιο ζήτημα. Καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἀντιλαμβάνεται τοιαύτην τινὰ θέλησιν τῶν Συμμάχων, θὰ προσπαθήσῃ νὰ φέρῃ εἰς τὸν τόπον τὸν Βασιλέα Γεώργιον. (Χειροκροτήματα). Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡμεῖς, κύριοι, ἠθελήσαμεν τὸ δημοψήφισμα τὴν ἑπομένην Κυριακὴν τῶν ἐκλογῶν, διότι πιστεύομεν, ὅτι μόνον τότε θὰ ἡσυχάσῃ ὁ τόπος, ὅταν παύσῃ ἡ πολιτειακὴ διένεξις. Ἐὰν ὑπῆρχεν ἀντίθετος, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῶν Συμμάχων μας, γνώμη, δὲν θὰ εὑρισκώμεθα ἐδῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ συζητῶμεν τὸ ψήφισμα τοῦτο. Καὶ λέγω αὐτὸ πρὸς ἔπαινον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου αὐτῆς. Ἐὰν ὅμως οἱ Σύμμαχοι ἔλθουν νὰ μᾶς εἴπουν, ὅτι τὸ δημοψήφισμα εἶναι ἐναντίον τῶν ἐθνικῶν μας συμφερόντων, ὄχι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὁ καταπτυστότερος τῶν ἀνθρώπων, δὲν θὰ ἤρχετο ποτὲ νὰ προτείνῃ αὐτὸ τὸ δημοψήφισμα. Ὁ μόνος σκοπός μας, κύριοι βουλευταί, πρέπει νὰ εἶναι πῶς θὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν Χώραν εἰς τὴν ὁμαλότητα. Ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ὁμαλότητος, ὅταν ὁ κομμουνισμὸς ἀντιληφθῇ, ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ὁμαλότητα, τότε μόνον θὰ θέσῃ τὴν οὐρὰν ὑπὸ τὰ σκέλη. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος, Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§18Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Φυσικὸν εἶναι, κύριοι βουλευταί, μετὰ καταιγίδα, οἵα ἡ καταιγὶς τῶν τελευταίων ἐτῶν, νὰ τίθενται τὰ πάντα ὑπὸ κρίσιν. Λαοὶ ἀντιμετωπίσαντες αὐτὸν τὸν θάνατον καὶ νικήσαντες αὐτὸν τὸν θάνατον, εἶναι φυσικὸν ν’ ἀποσκοποῦν μετὰ τὴν ὑπερνίκησιν τοῦ μεγάλου κινδύνου, τοὺς ὅρους τῆς ζωῆς των. Τίποτε εἰς τὴν ζωὴν τῶν μεγάλων καὶ ἰσχυρῶν Λαῶν δὲν εἶναι ἁπλῆ μοῖρα. Τίποτε ἐκτὸς ἀπὸ τὴν γῆν των. Ὅλα τὰ ἄλλα, κύριοι βουλευταί, πρέπει νὰ ἐκδηλοῦνται ὡς βούλησις ἀξιοποιουμένη ἑκάστοτε. Αὐτονόητον δικαίωμα ἐπιβιώσεως μετὰ τόσους θανάτους δὲν ἔχει κανεὶς θεσμός, συνδεόμενος μὲ προνόμια προσωπικά. Ἡ Κυβέρνησις μὲ τὸ σχέδιον ψηφίσματος, ποὺ ὑπέβαλεν ὁ Πρόεδρος αὐτῆς, ὑπὸ τὴν κρίσιν μας, ἔρχεται καὶ μικραίνει τὸ μέγα θέμα. Καὶ ἐρωτῶ: Μὲ ποῖον δικαίωμα; Οὐσιαστικῶς ἔχει τὸ δικαίωμα καμμία Κυβέρνησις νὰ μικρύνῃ τὰς διαστάσεις ἐντὸς τῶν ὁποίων δικαιοῦται νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ βούλησις τοῦ Ἔθνους; Ὅταν, κύριοι βουλευταί, αἱ διαστάσεις τῶν θυσιῶν ἦσαν, οἷαι ἦσαν, αἱ διαστάσεις τῶν δικαιωμάτων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθοῦν στενώτεραι. Ἀλλὰ καὶ τυπικῶς ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ στενέψῃ τὸ θέμα, διότι, ὡς γνωστόν, αὐτὸς οὗτος ὁ Βασιλεὺς ἐδεσμεύθη δι’ ἐπανειλημμένων δηλώσεων τινὲς τῶν ὁποίων, μάλιστα, προσέλαβον καὶ διεθνῆ χαρακτῆρα. Πρὸς ποῖον σκοπὸν εἰδικώτερον ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε, καθ’ ὑπέρβασιν, τῶν ὅσων ἀνέπτυξα, τυπικῶν καὶ οὐσιαστικῶν δικαιωμάτων της, νὰ στενέψῃ τὸ ἐρώτημα πρὸς τὸν Λαόν; Ἡ Κυβέρνησις, προβᾶσα εἰς τὴν αἰφνιδίαν προβολὴν τῆς νέας διατυπώσεως, προὐκάλεσε κατ’ οὐσίαν ὅλους ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ἀντίθετον ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ τὴν ἀντίληψιν. Δὲν θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ καλέσῃ ἡ Κυβέρνησις τοὺς Ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ συζητήσῃ μετ’ αὐτῶν καὶ νὰ καταλήξῃ ἀπὸ κοινοῦ εἰς τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος; (Θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἀλλὰ καὶ ἀσχέτως αὐτοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ μεγάλην ἠθικὴν παράλειψιν, ποίαν σκοπιμότητα ἐξυπηρετεῖ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς διατυπώσεώς της; Ἐὰν ἀποφανθῇ ὁ Λαὸς ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, εἶναι αὐτονόητον, ὅτι ἀποφαίνεται καὶ ὑπὲρ τῆς Βασιλείας. Ἐὰν ὅμως ἀποφανθῇ ἀρνητικῶς καὶ ρίψῃ τὸ λευκὸν ψηφοδέλτιον, θὰ θεωρηθῇ ἆραγε, ὡς ἐκκρεμὲς ἐπ’ ἄπειρον τὸ πρόβλημα τοῦ πολιτεύματος; Πῶς συμβιβάζεται αὐτὸ μὲ τὰς δηλώσεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπιδιώκει τὸν τερματισμὸν τῆς πολιτειακῆς ἐκκρεμότητος; Ὅταν, κύριοι βουλευταί, τίθενται ζητήματα, ἀσχέτως τοῦ τί ὑπολογίζει ἢ ἐλπίζει ὁ καθεὶς ἐξ ἡμῶν, πρέπει νὰ τίθενται κατὰ τρόπον ἀπολύτως συγκεκριμένον. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σκέψεων αὐτῶν, τὰς ὁποίας δὲν θέλω ν’ ἀναπτύξω περισσότερον, διὰ νὰ μὴ καταπονήσω τὴν Βουλήν, ποιοῦμαι ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀνακαλέσῃ τὸ ἄτοπον βῆμα ποὺ ἐπεχείρησε καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖ νὰ παρασύρῃ καὶ τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν θελήσῃ ν’ ἀκούσῃ τὴν ἔκκλησιν αὐτήν, ποιοῦμαι ἔκκλησιν πρὸς τὴν πτέρυγα τῆς πλειοψηφίας ὅπως ἀρθῇ ὑπεράνω τῆς ἡγεσίας της καὶ δώσῃ τὴν ὀρθὴν ἱστορικὴν λύσιν. Τὸ δεύτερον θέμα, κύριοι, εἶναι τὸ τῆς ἡμερομηνίας. Αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κριθῇ ἀπὸ τοῦδε. Ἐὰν πραγματικῶς ἀπεσπάσθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀνεπιφύλακτος συμφωνία τῶν συμμάχων, συμφωνῶ καὶ ἐγὼ πλήρως εἰς τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχυτέραν διενέργειαν τοῦ Δημοψηφίσματος. Ἀλλὰ θὰ ὑπάρχουν τὴν 1ην Σεπτεμβρίου αἱ ἀπαραίτητοι προϋποθέσεις; Ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὅπως διαπράξῃ μίαν βαρεῖαν ἱστορικὴν ἐπιπολαιότητα. Χθὲς μόλις, ἐζήτησε τὴν ψήφισιν ἐκτάκτων μέτρων ἀσφαλείας, λόγῳ ἐκτάκτου ἀνωμαλίας κρατούσης ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ σήμερον σᾶς λέγει νὰ προδικάσητε, ὅτι τὴν 1ην Σεπτεμβρίου τὰ πάντα θὰ εἶναι ὁμαλά. Ἐὰν ἡ κατάστασις τὴν 1ην Σεπτεμβρίου εἶναι, ὅπερ ἀπεύχομαι, οἷα εἶναι σήμερον—δηλαδὴ αὐτὴ ἡ ὁποία ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ψήφισμα περὶ ἐκτάκτων μέτρων— τότε τὸ Δημοψήφισμα ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς Ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας, κύριοι βουλευταί, ἀλλ’ εἶμαι πρωτίστως, ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, τὸ Ἔθνος ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, θέλω νὰ εἶναι ἠθικῶς εὐχερὲς εἰς τὴν συνείδησίν μου ὅπως ὑποταχθῇ ἀνεπιφυλάκτως. Ἐπιθυμῶ ἑπομένως νὰ δυνηθῇ τὸ Ἔθνος ν’ ἀποφανθῇ κατὰ τρόπον ἀπολύτως ὁμαλόν. Ἐνῷ εὑρισκόμην ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ἐν ἐξορίᾳ, σταλεὶς ἐκεῖ ὑπὸ τῆς δικτατορικῆς Κυβερνήσεως, ἀπηυθύνθην τηλεγραφικῶς κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ πολέμου πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν Μεταξᾶν διὰ νὰ ζητήσω νὰ προσφέρω τὰς ὑπηρεσίας μου εἰς τὴν Πατρίδα. Μετὰ τὴν μετάβασίν μου εἰς τὸ μέτωπον, ἐπέστρεψα, τῇ βοηθείᾳ τοῦ Στρατηγοῦ Πιτσίκα, αὐθημερὸν κατὰ τὴν 23ην Ἀπριλίου, καὶ κατηυθύνθην εἰς τὸ Στρατηγεῖον, εἰς τὸ ξενοδοχεῖον τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, καὶ παρουσιάσθην εἰς τὸν Βασιλέα τὸ ὁποῖον εὗρον τότε —ὅτε οἱ Γερμανοὶ εἰσήρχοντο εἰς τὴν Λαμίαν — ἐγκαταλελειμμένον χωρὶς οὐδείς, ἐκ τῶν κοπτομένων ὑπὲρ αὐτοῦ σήμερον πολιτικῶν ἀνδρῶν, νὰ εὑρίσκεται πλησίον του.

§19Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Ἦτο ὅμως σύσσωμος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὸ πλευρὸν τοῦ Βασιλέως του καὶ τὸν συνώδευε νοερῶς ἀφωσιωμένος εἰς Ἐκεῖνον.

§20Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ ἓν ἔτος διαμονῆς, κύριοι, εἰς τὴν κατεχομένην καὶ καταδυναστευομένην Πατρίδα, μετέβην εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ εἰσῆλθον ἀνεπιφυλάκτως εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Βασιλέως. Καὶ τοῦτο, ὅταν ὁ Ρόμμελ ἔφθανε πρὸ τῶν πυλῶν τῆς Ἀλεξανδρείας, ὅταν οἱ Γερμανοὶ προήλαυνον εἰς τὸν Καύκασον καὶ οἱ Ἰάπωνες ἠπείλουν τὴν Αὐστραλίαν. Λέγω πάντα ταῦτα διὰ ν’ ἀποδείξω ὅτι ἔθεσα πάντοτε τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους ὑπεράνω πάσης προσωπικῆς μου προκαταλήψεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν ν’ ἀποδοθοῦν αἱ οἱαιδήποτε παρατηρήσεις μου εἰς φανατισμόν. Δὲν ζητῶ τὴν ὁμαλότητα τῶν συνθηκῶν χάριν τῆς ἀληθείας, ἀλλ’ ἔτι χάριν τῆς συνειδήσεως ἑκάστου ἐξ ἡμῶν, χάριν τῆς ἰδικῆς μου συνειδήσεως, ὥστε ἂν τὸ Ἔθνος ἐκδηλωθῇ ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως, νὰ ἔχω τὴν εὐχέρειαν νὰ ὑποταχθῶ ἀνεπιφυλάκτως. Αἱ συνθῆκαι σήμερον ἐπιτρέπουν τὴν διεξαγωγὴν ἑνὸς ἀδιαβλήτου Δημοψηφίσματος; Ἐὰν θελήσῃ κανεὶς βουλευτὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κἄποιος δημοκρατικὸς βουλευτής, νὰ ἐπισκεφθῇ κανένα χωριό, ἰδίως τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, θὰ τοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσῃ ἐκεῖ ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας;

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀφοῦ δὲν ἔχει ὀπαδούς, ποῦ νὰ ὁμιλήσῃ;

§22Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ μέρη ὅπου ὁ κομμουνισμὸς διέπραξε τόσα ἐγκλήματα, εἶναι δύσκολον κανεὶς νὰ ὁμιλήσῃ ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας. Δὲν ὀφείλεται βεβαίως αὐτὸ εἰς ἐντολὰς τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλεται εἰς ἀντίδρασιν ψυχικήν, ἡ ὁποία προκαλεῖ μίαν βαθεῖαν σύγχυσιν μεταξὺ Δημοκρατίας καὶ κομμουνισμοῦ. Σεῖς, λοιπόν, ἀνέχεσθε αὐτὴν τὴν σύγχυσιν μεταξὺ Δημοκρατίας καὶ κομμουνισμοῦ; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀνέχεσθε νὰ μὴ δύναται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ κρίνῃ σύμφωνα μὲ τὰς ἀντιλήψεις, ποὺ ἀπὸ ἀρχαιοτάτων χρόνων ἔχουν παραδοθῆ εἰς τὴν ἐπιστήμην, τὴν θεωρίαν καὶ τὴν πρᾶξιν; Ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί, ἐν ὀνόματι τῆς στοιχειώδους αὐτῆς συγχύσεως, ποὺ θὰ ἐπιρρίπτουν εἰς τοὺς σημερινοὺς ἡγέτας, αἱ γενεαὶ τοῦ μέλλοντος, ἐπιτρέπεται ν’ ἀποφανθῇ ὁ Λαὸς ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας περὶ τοῦ πολιτεύματός του; Εἴμεθα, κύριοι βουλευταί, ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ μειονεκτοῦμεν πολιτικῶς τὴν στιγμὴν αὐτήν. Εἶναι εὔκολον ν’ ἀγωνίζηται κανεὶς ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους, ὅταν πλεονεκτῇ, κύριοι βουλευταί. Εἶναι ὅμως δύσκολον, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὑπέροχον νὰ πράττῃ τοῦτο, ὅταν μειονεκτῇ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἐν γνώσει τῆς ἀριθμητικῆς καὶ πολιτικῆς ἀνεκτικότητός μας ἐπεδιώξαμεν τὰς ἐκλογάς. Ἐὰν ἐγένοντο ἐκλογαί, ἐγένοντο μόνον καὶ μόνον, διότι τὸ ὑπεστηρίξαμεν ἡμεῖς οἱ μειονεκτοῦντες. (Θόρυβος).

§23ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἀσέβεια πρὸς τὴν Βουλήν. Εἶναι ντροπή.

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κάτω. Κάτω. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι, φωναί).

§25Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν διετύπωσα, κύριοι, τὴν φράσιν διὰ νὰ ἰσχυρισθῶ κάτι τὸ ἀποτελοῦν εἰκασίαν ὑπεροπτικῆς σκέψεως, ἀλλ’ ἁπλῆν πραγματικότητα. Μὲ ἓν μόνον ψηφοδέλτιον, τὸ ἰδικόν σας, οὐδέποτε θὰ ἐπετρέπετο διεθνῶς νὰ δημιουργηθοῦν ἐκλογαί. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). (Ὁ κ. Ε. Κουλουμβάκης διαμαρτυρόμενος ἐντόνως ἐξέρχεται ἐκ τῆς αἰθούσης). (Φωναί, θόρυβος, διαμαρτυρίαι).

§26Μ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὸν ὁμιλοῦντα γιὰ τὴν διακοπήν. Διαμαρτύρομαι ἐντονώτατα διὰ τὴν ἀπρεπῆ συμπεριφορὰν τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτοῦ καὶ ζητῶ, ὅπως τὸ Προεδρεῖον λάβῃ τὰ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ προβλεπόμενα μέτρα χάριν τοῦ κύρους καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος. (Νέος θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§27Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπρόσεξα, κύριοι, ὅτι ὁ πρὸ ὀλίγου ἐξελθὼν βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν ἐξετέλεσε πρᾶξιν ἀποτελοῦσαν βαρεῖαν κατὰ τῆς Βουλῆς ὕβριν. Καί, πρὸς ὄφελος τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς, ἀποφεύγω νὰ ὀνομάσω τὴν πρᾶξιν του, δι’ ὃ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοῦ ζητηθῇ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν. (Ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος).

§28Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ἀπευθύνω παράκλησιν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσουν εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀφήσῃ τὸν ρήτορα νὰ ὁμιλήσῃ.

§29Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁμολογῶ ὅτι μοῦ φαίνεται περίεργον, πῶς καὶ διατὶ ἐγεννήθη τὸ ἐπεισόδιον καὶ προεκλήθη ἡ ἔξαψις. Ἀναπτύσσομεν ὡρισμένας ἀντικειμενικὰς πραγματικότητας. Νομίζω, ὅτι δὲν προσβάλλει τὴν πλειοψηφίαν ἡ συμβολή μας αὐτή, δι’ ὃ καὶ δὲν ἐννοῶ, πῶς προεκάλεσε τὴν ἔξαψιν ἡ συμμετοχὴ καὶ ἡμῶν εἰς τὰς ἐκλογάς. Κύριοι βουλευταί, διὰ τὸ δημοψήφισμα, τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται ἁπλῶς καὶ μόνον νὰ κρίνῃ τὴν προσωρινὴν ἄνοδον εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου κόμματος ἢ μερίδος, ζητοῦμεν, πρὶν ἢ ὁρισθῇ ὁ χρόνος τῆς διενεργείας του, νὰ ἐξασφαλισθῇ ὁμαλότης, ἂν ὄχι ἀπὸ ψυχολογικῆς, τοὐλάχιστον ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς, τάξεως καὶ ἀσφαλείας. Δὲν ζητοῦμεν πολλά, κύριοι. Ἀλλὰ τοὐλάχιστον τὸ ἐξασφαλίζον τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἔθνους μας.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Σαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§31Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, μοὶ ἀνετέθη ἡ εἰσήγησις τῶν ἀπόψεών της ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος, περὶ διενεργείας τοῦ δημοψηφίσματος. Τὰς ἀπόψεις ταύτας ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Πρὸ τούτου ὅμως ὀφείλω νὰ ἄρω τὴν δημιουργηθεῖσαν παρεξήγησιν ἐκ τῆς ἰδέας, ὅτι τὸ ψήφισμα ὑπεγράφη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς βουλευτοῦ Ἀργολιδοκορινθίας καὶ οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ πρᾶγμα, κύριοι, δὲν ἔχει οὕτω. Ὡς ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως καταφαίνεται, τὸ ψήφισμα ὑποβάλλεται ὑφ’ ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἀναδειχθείσης ἐκ τῆς πλειοψηφίας τῆς προελθούσης ἐκ τῶν προσφάτων ἐκλογῶν. Δὲν διαφεύγει κανενός, οὐ μόνον ἐξ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν παρακολουθησάντων τὰ τεθέντα κατὰ τὰς ἐκλογὰς ζητήματα, δηλαδὴ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι τὸ δημοψήφισμα, ἀπετέλεσε τὸ κεντρικὸν σημεῖον, ἐφ’ οὗ διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαί, καὶ τοῦτο, διότι ὑπὸ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἐτέθη κατὰ τρόπον θετικόν, ὅτι ὅσοι ψηφίζουν τὸ Λαϊκὸν καὶ τὰ μετ’ αὐτοῦ συνεργαζόμενα κόμματα, ψηφίζουν ὑπὲρ τῆς ἀμέσου διενεργείας Δημοψηφίσματος. Συνεπῶς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ρητὴν ἐντολὴν νὰ διενεργήσῃ ἀμέσως τὸ δημοψήφισμα. Ἡ ἐντολὴ αὕτη εἶναι περιωρισμένη καὶ ἐπιτακτική, βαρύνουσα οὐ μόνον τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὴν Βουλήν. Οἱαδήποτε ἀμφισβήτησις, ἀποτελεῖ πρόκλησιν καὶ ἀσέβειαν πρὸς τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος ἔκρινεν ἐφ’ ὅλων τῶν χρησιμοποιηθέντων πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἐπιχειρημάτων. Ὅλα συνεπῶς τὰ ἐπιχειρήματα, ποὺ προεβλήθησαν καὶ ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, προβάλλονται εἰς τὸ κενόν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς συμβιβασμούς, διότι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πράξῃ τοῦτο. Καὶ ποῖα τὰ προβληθέντα κατὰ τῆς διενεργείας τοῦ δημοψηφίσματος ἐπιχειρήματα; Ἐλέχθη, ὅτι ἡ συμβουλὴ ἡ παρασχεθεῖσα ἐκ μέρους τῶν Συμμάχων, διὰ τοῦ Ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας κατὰ τὸν παρελθόντα Νοέμβριον, περὶ μεταθέσεως τοῦ χρόνου τοῦ Δημοψηφίσματος, εἰς χρόνον ἀπώτερον καὶ δὴ εἰς τὸ ἔτος 1948, ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο εἶναι ἀβάσιμον, διότι τὸ Λαϊκὸν καὶ τὰ μετ’ αὐτοῦ συνεργαζόμενα κόμματα, οὐδέποτε ἀπεδέχθησαν τὴν μετάθεσιν τοῦ χρόνου διενεργείας τοῦ δημοψηφίσματος. Ἄλλο ἐκ τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου προκῦπτον ἐπιχείρημα εἶναι, ὅτι ταχεῖα διενέργεια, δῆθεν τοῦ δημοψηφίσματος, εἶναι δυνατὸν νὰ διαταράξῃ τὰς μετὰ τῶν συμμάχων σχέσεις τῆς Ἑλλάδος. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ δοθεῖσα τότε συμβουλὴ περὶ ἀναβολῆς τοῦ δημοψηφίσματος, ἐδόθη βάσει τῶν τεθεισῶν τότε προϋποθέσεων πρὸς τοὺς συμμάχους μας, ἐκ μέρους Ἑλληνικῶν παραγόντων. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου, ἤρκει νὰ ὑπομνησθῇ, ὅτι τόσον οἱ Ἄγγλοι, ὅσον καὶ οἱ Ἀμερικανοὶ ἐδήλωσαν, ὅτι μόνη ἁρμοδία, διὰ νὰ χειρισθῇ τὸ ζήτημα τοῦ δημοψηφίσματος, εἶναι ἡ προελθοῦσα ἐκ τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ Κυβέρνησις. Καὶ ἐρωτῶ, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος, ἰσχυρισθέντα ὅτι ἐν ὀνόματι τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος, πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, τόσον διὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως, ὅσον καὶ διὰ τὸν χρόνον, ποῖοι εἶναι οἱ εὑρισκόμενοι ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν θέλησιν τῶν συμμάχων Κυβερνήσεων, οἱ ἐξασφαλίσαντες τὴν λῆξιν της ἐκκρεμότητος, κατόπιν ὁμοφώνου γνώμης τῶν συμμάχων, ἢ ἐκεῖνοι ποὺ προσπαθοῦν ν’ ἀποδείξουν, ὅτι ὑπάρχει δυσαρμονία; Ἀλλὰ προεβλήθη καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα. Ἐπιθυμοῦμεν, λέγουν, ὅπως τὸ δημοψήφισμα καταστῇ ἀδιάβλητον, καὶ δι’ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ὑπάρξουν ὅλα τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, ὥστε νὰ κατοχυρωθῇ καὶ νὰ μείνῃ ἀπρόσβλητον ἀπὸ πᾶσαν κακοπιστίαν. Καὶ πρῶτον, λέγουν, ἔπρεπε ν’ ἀναθεωρηθοῦν οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι. Ἀναγνωρίζουν, πάντως, ὅτι οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι ἔχουν τὴν πιστοποίησιν τῆς γνησιότητός των, δοθεῖσαν ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους, διὰ τὴν ἐμπέδωσιν τῆς ἐσωτερικῆς ὁμαλότητος τῆς χώρας μας, ὅπως ἐπίσης γνωρίζουν, ὅτι διὰ νόμου, ἄρτι ψηφισθέντος, διετάχθη ἡ ἀνασύνταξις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἐπὶ πλέον προσθέτουν, ὅτι δέον νὰ ἐμπεδωθῇ ἡ δημοσία τάξις καὶ προεβλήθησαν διάφορα ἐπιχειρήματα, ἵνα ἀποδειχθῇ, ὅτι αὕτη εὑρίσκεται ἐν πλήρει ἀνωμαλίᾳ καὶ ὅτι, ἀφ’ ἧς ἡ Κυβέρνησις ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχήν, ἐχειροτέρευσε καὶ ὅτι μέχρι τοῦ Δημοψηφίσματος θὰ ἔχῃ τραπῆ ἀκόμη ἐπὶ τὰ χείρω. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει πολὺ καλὰ παρὰ τίνων διαταράσσεται ἡ δημοσία τάξις. Καὶ ἐρωτῶ: εἰς περίπτωσιν καθ’ ἥν ἡ διατάραξις ἀποδοθῇ εἰς ἐκείνους ποὺ ὀφείλεται, δέον νὰ ἀναμένωμεν τὴν καλὴν θέλησίν των διὰ νὰ δημιουργηθῇ ἡ κατάστασις τῆς ὁμαλότητος, ποὺ ἀξιοῦν οἱ προτείναντες τὴν ἀναβολὴν τοῦ Δημοψηφίσματος; Δὲν ἀρκεῖ ἡ ὑφισταμένη ἀνωμαλία, ἡ ὁποία κατὰ μέγιστον μέρος ὀφείλεται εἰ τὴν πολιτειακὴν ἐκκρεμότητα; Ἀλλὰ προεβλήθη καὶ ἕτερον ἐπιχείρημα, πολλάκις μέχρι σήμερον προβληθὲν καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, ἀπὸ τοὺς ἐπιδιώξαντας καὶ τὴν ἀναβολὴν τῶν ἐκλογῶν, ὅτι δῆθεν λόγῳ τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου ἔχει δημιουργηθῇ μία κατάστασις μὴ ἐπιτρέπουσα τὴν ὕπαρξιν πλήρους καὶ ἐλευθέρας ἐκδηλώσεως τῆς σκέψεως. Ἀλλὰ πότε ἄλλοτε ἐξητάσθησαν αἱ ἀφορμαὶ αἱ προκαλοῦσαι τὴν ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ; Ἐὰν οὕτως ἐσχημάτισε τὴν γνώμην, ὅτι μόνον τὸ βασιλικὸν πολίτευμα, θὰ τὸν κατοχυρώσῃ κατὰ τῆς ἀναρχίας, μὲ ποῖον δικαίωμα θὰ τὸν ἐμποδίσωμεν ν’ ἀποφανθῇ; Διὰ τοὺς λόγους τούτους καὶ διὰ τὸ ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς αἰσθάνεται τὴν ἐντολήν της κατηγορηματικὴν καὶ ἐπιτακτικὴν καὶ ὅτι ὅλα τὰ προβληθέντα ἐπιχειρήματα εἶναι ἀβάσιμα, ἀποσκοποῦντα τὴν παρεμπόδισιν τῆς διενεργείας τοῦ Δημοψηφίσματος, φρονεῖ, ὅτι δέον νὰ γίνῃ τοῦτο κατὰ τὸν συντομώτερον δυνατὸν χρόνον. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ τὸ ζήτημα τῆς θέσεως τῶν ζητημάτων. Δηλαδὴ πρόκειται τὸ ἐρώτημα ν’ ἀφορᾷ τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος ἢ τὸ ζήτημα τῆς ὑπὸ τοῦ νομίμου φορέως ἀσκήσεως τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας. Ἐὰν βέβαια ὑπάρχῃ ζήτημα πολιτεύματος, ὀρθῶς ἡ Ἀντιπολίτευσις διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ τρόπου διατυπώσεως τοῦ ἐρωτήματος. Ἐὰν ὅμως δὲν ὑπάρχῃ, ὀρθῶς τίθεται τὸ ἐρώτημα εἰς τὸ ψήφισμα. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου διΐστανται ριζικῶς αἱ ἀπόψεις τῆς πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ. Ἡμεῖς, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειοψηφίαν, ἐθέσαμεν ἐν τῇ ἐκθέσει τὰς ἀπόψεις μας. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὴν βαρύτητα, τὴν ὁποίαν ἤσκησαν τὰ προηγηθέντα ἱστορικὰ γεγονότα ἐπὶ τῆς ἑλληνικῆς πραγματικότητος, διότι θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι τελικῶς θὰ ἐξέλθωμεν, συμφωνοῦντες ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὸν κ. Ἀρχηγόν, τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος, καὶ μὲ τοὺς ἐκ τῶν προλαλησάντων τονίσαντας, ὅτι δέον νὰ ἐκλείψῃ ὁ διχασμὸς καὶ νὰ μᾶς ἑνώσῃ ἡ ἔννοια τῆς πατρίδος. Δὲν θέλω, προβαίνων εἰς μίαν ἐπανάληψιν τῶν ὅσων ἐξέθεσα, νὰ ρίψω ἔλαιον εἰς τὴν πυράν, ἀντιθέτως θὰ ἤμην εὐτυχής, ἐὰν ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία θὰ πραγματοποιηθῇ ἐν τῇ προόδῳ τῶν συζητήσεων, ἔφερεν εἰς σημεῖον νὰ λησμονηθῇ ἡ ἔκθεσις αὐτή, τὴν ὁποίαν συνέταξα καὶ ἀνέγνωσα ἐκ μέρους τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ συμπληρώσω τὴν προφορικὴν εἰσήγησίν μου μὲ τὰ κατωτέρω. Ἡμεῖς δὲν πιστεύομεν, ὅτι ἐκ γεγονότων ποὺ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Κατοχῆς ἔλαβον χώραν, γεγονότων ἐσωτερικῶν ἢ ἐξωτερικῶν, ἐτέθη ὑπὸ σοβαρὰν ἀμφισβήτησιν τὸ πολίτευμα. Ὅτι δηλαδὴ αἱ πράξεις αὐταὶ ἔχουν σημασίαν, ὥστε ν’ ἀποτελοῦν ἱστορικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐβάρυναν τὴν ἐξέλιξιν τῆς καταστάσεως, ἧς ἐπιδιώκεται ἡ ἐπίλυσις.

§32Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Εἶστε βασιλικώτερος τοῦ Βασιλέως.

§33Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος, μὲ ἀπεκάλεσε βασιλικώτερον τοῦ Βασιλέως. Ὑπενθυμίζω εἰς τοῦτον τὴν ἔκπληξιν ποὺ ἐδοκίμασεν, ὅταν εἶπα εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι οὔτε αἱ δηλώσεις τοῦ Βασιλέως εἶχον ἀξίαν, ἐφ’ ὅσον δὲν δίδουν λύσιν εἰς τὰ προβλήματα ποὺ ἐδημιουργήθησαν, ἐκ λόγων ἱστορικῶν. Διότι τὸ πολίτευμα δὲν εἶναι, οὔτε δικαίωμα, οὔτε προνόμιον τοῦ Βασιλέως νὰ τὸ διαθέτῃ κατὰ τὸ δοκοῦν, ἀλλὰ τὸ πολίτευμα ἀνήκει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀποτελεῖ δικαίωμα μόνον τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Ταῦτα ἔλεγον εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅστις ἔλεγε, πρὸς Θεοῦ μὴ θελήσητε νὰ θέσητε εἰς μειονεκτικὴν θέσιν τὸν Βασιλέα, μ’ ἕνα ἀποτέλεσμα Δημοψηφίσματος, τοῦ ὁποίου τὸ ἐρώτημα δὲν θὰ εἶναι σταθερῶς καθωρισμένον. Καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, ποῖος εἶναι βασιλικώτερος τοῦ Βασιλέως; Ἐγὼ ἢ ὁ κ. συνάδελφος; Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω, ὅτι οὐδέποτε ἐδούλευσα ἢ ὑπετάχθην εἰς καμμίαν αὐθεντίαν ἢ ἐξουσίαν, ἀλλ’ ὑποστηρίζω τὰς ἀντιλήψεις μου μὲ μόνον ὅπλον τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεώς μου εἰς τὰ ὑπαγορεύσεις τῆς ὁποίας ὑπακούω.

§34Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Σεῖς προσπαθεῖτε νὰ προστατεύσητε τὸν Βασιλέα ἐναντίον τοῦ ἑαυτοῦ του, ἐνῷ ἡμεῖς προστατεύομεν τὴν Ἑλλάδα ἐναντίον αὐτοκλήτων προστατῶν μιᾶς ἰδέας.

§35Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἡ πλήρης δικαιολόγησις τῆς θέσεώς μας, εὑρίσκεται ἐν τῇ ἐκθέσει μας καὶ εἶναι, ὅτι οὐδέποτε ἠμφισβητήθη σοβαρῶς τὸ πολίτευμα τῆς χώρας. Ἐκτὸς ἂν θεωρῶνται ἀμφισβήτησις τὰ κινήματα τοῦ ΕΑΜ ἐσωτερικοῦ καὶ ἐξωτερικοῦ, διότι ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι λόγια καὶ χαρτιὰ καὶ μὲ αὐτὰ δὲν ἀνατρέπονται πολιτεύματα. Ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου 1944, ὁπότε ἐξεδηλώθη τὸ στασιαστικὸν κίνημα, δηλ. ἡ μόνη δυναμικὴ ἐνέργεια, ἡ ὁποία συνεκλόνισεν ἐκ βάθρων τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ προὐκάλεσε τὰς μεγαλειτέρας καταστροφὰς διὰ τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς καταστολήν του διεταράχθη καὶ ἡ κανονικὴ λειτουργία τοῦ πολιτεύματος, διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς Ἀντιβασιλείας. Εἰς τὴν δήλωσίν του διὰ τὸν θεσμόν, ὁ Βασιλεὺς ἐξαγγέλλει, ὅτι δὲν θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν δὲν κληθῇ ὑπὸ τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐλευθέρως ἐκδηλουμένης, ν’ ἀναλάβῃ αὐτοπροσώπως τὴν ἄσκησιν τῶν καθηκόντων του. Συνεπείᾳ τῆς πράξεως ταύτης, ἡ ὁποία ἐγένετο κατ’ ἐκτροπὴν ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος καὶ ἡ ὁποία ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἀπὸ ὅλους τοὺς παράγοντας ποὺ κατὰ τεκμήριον ἐξεπροσώπουν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐδημιουργήθη μία κατάστασις, ἡ ὁποία προκαλεῖ ἀνωμαλίαν εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος καὶ αὐτὴν τὴν κατάστασιν καλεῖται ὁ λαὸς νὰ λύσῃ. Ἡ κατάστασις αὕτη δίδει μόνη τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ Δημοψηφίσματος, εἶναι ἡ ἀνάληψις τῆς ἐξουσίας ὑπὸ τοῦ νομίμου φορέως αὐτῆς. Θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι μέχρι τέλους τῆς συζητήσεως θὰ ἐπέλθῃ πλήρης ἐπαφὴ καὶ ἐναρμόνισις ἀντιλήψεων, ὥστε ἡ πρᾶξις αὐτή, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Δʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ θὰ καλέσῃ τὸν λαὸν ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ μεγίστου ζητήματος, ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος τοῦ ὁποίου ταλαιπωρεῖται καὶ παρεμποδίζεται εἰς τὸ κύριον αὐτοῦ ἔργον, τῆς ἀνασυγκροτήσεως, θὰ ληφθῇ ὁμοφώνως. (Χειροκροτήματα).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§37ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6ην μ. μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως, ἀναφορὰς καὶ ἐρωτήσεις καὶ Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ψηφίσματος «περὶ προκηρύξεως Δημοψηφίσματος πρὸς ἐπάνοδον τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως Γεωργίου Βʹ» θὰ συνεχισθῇ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ προσεχοῦς Σαββάτου. (Ὥρα 10.15′ μ. μ.)