1934.01.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 93η

ΤΕΤΑΡΤΗΣ 17 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1934

Προεδρία Αʹ Ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΤΡΙΚΟΥΠΗ

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς 15ης τρέχ. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς 15 τρέχ. μηνὸς μετά τινας παρατηρήσεις τοῦ κ. Γ. Ράλλη).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Οἱ κάτοικοι Ἀβίας διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ Λιμενάρχου Καλαμῶν, καθότι παραβιάζει τὸν νόμον περὶ ἁλιείας. —Ἐπιτροπὴ ναῶν Ναούσης παρακαλεῖ ὅπως ψηφισθῇ τὸ ὑποβληθὲν σχέδιον νόμου. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ καταθέτει τηλεγράφημα τῶν στρατιωτικῶν, ναυτικῶν καὶ πολιτικῶν συνταξιούχων τῆς περιφερείας Ἀγρινίου, ζητούντων τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεών των. —Ἐπαγγελματίαι ἐνοικιασταὶ τοῦ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Λυκούργου οἰκοδομήματος τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου Πολιτικῶν Ὑπαλλήλων, παρακαλοῦν ὅπως, διὰ νομοθετικοῦ μέτρου χορηγηθῇ εἰς αὐτοὺς προθεσμία, τοὐλάχιστον ἑνὸς ἔτους, πρὸς ἐκκένωσιν τῶν καταστημάτων των, καταβληθῇ δὲ ὡς ἀποζημίωσις τὸ πενταπλάσιον τοῦ ἐτησίου μισθώματος κλπ. — Ὁ βουλευτὴς κ. Β. ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ συνδέσμου ἐμπόρων ὀπωρῶν καὶ ἑσπεριδοειδῶν Θεσσαλονίκης, παρακαλοῦντος ὅπως συμπεριληφθῶσι διὰ δύο μελῶν εἰς τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου Θεσσαλονίκης. —Ὁ βουλευτὴς κ. Β. ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ καταθέτει ψήφισμα διαμαρτυρίας τῶν ἐπιτυχόντων εἰς τὸν διαγωνισμὸν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος τῆς 20ης Ἰανουαρίου 1933, ζητούντων τὸν διορισμόν των. —Ἐπιτροπὴ ἀπολυθέντων δημοτικῶν ὑπαλλήλων Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἄδικον ἀπόλυσίν των. —Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. ΜΠΟΥΚΟΥΡΑΣ καταθέτει τηλεγράφημα τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς πτωχευσάντων ἐμπόρων Ἠλείας περὶ ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἀποκαταστάσεως πτωχευσάντων ἐμπόρων. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. ΣΠΕΝΤΖΑΣ καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορ. Συλλόγου Φιλιατρῶν, παρακαλοῦντος ὅπως ἐπισπευθῇ ἡ ἔναρξις τῆς ἐπισκευῆς τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Κυπαρισσίας–Φιλιατρῶν. —Ὁ Σύνδεσμος Ἀγροκτηματιῶν Ἐδέσσης παρακαλεῖ, ὅπως ἀπορριφθῇ πᾶσα αἴτησις εἰσαγωγῆς ξένων κουκουλίων, νὰ μὴ γίνῃ δεκτὴ οἱαδήποτε δασμολογικὴ μείωσις τῶν εἰσαγομένων κουκουλίων καὶ νὰ μειωθῇ ὁ ἐπὶ τῶν μεταξωτῶν ὑφασμάτων δασμός. —Ἡ Ἕνωσις τῶν ἐργατριῶν κλωστοϋφαντηρίων καὶ βαφείων Πειραιῶς ζητεῖ τὴν αὐστηρὰν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου «περὶ ἐργασίας γυναικῶν καὶ ἀνηλίκων, περὶ νυκτερινῆς ἐργασίας, περὶ ἀτυχημάτων ἐργασίας, τῶν κανονισμῶν τῶν προστίμων, τὴν αὔξησιν τῶν ἡμερομισθίων κλπ. —Ὁ Πρόεδρος τῶν Πολιτικῶν Συνταξιούχων Πατρῶν παρακαλεῖ ὅπως ψηφισθῇ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῶν συντάξεών των. —Τὸ Προεδρεῖον τῆς Πανελληνίου Ἀστικῆς Ἑνώσεως Κτηματιῶν καὶ ἡ μόνιμος ἐκτελεστικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ Πανελλαδικοῦ Συνεδρίου Κτηματιῶν παρακαλεῖ ὅπως κατατεθῇ νομοσχέδιον ρυθμίσεως τῶν ἐνυποθήκων ὀφειλῶν. —Ἐπιτροπὴ τῶν εἰς συνάλλαγμα καταθετῶν Ἠλείας παρακαλεῖ ὅπως καταργηθῇ τὸ Διάταγμα περὶ δραχμοποιήσεως. —Ὀφειλέται κτηματίαι ἐνυποθήκων δανείων περιφερείας Νιγρίτης καὶ ἡ Κτηματικὴ Ἕνωσις Θεσσαλονίκης παρακαλοῦν ὅπως ψηφισθῇ τάχιστα νόμος περὶ ρυθμίσεως ἐνυποθήκων ὀφειλῶν. —Ἡ Ἕνωσις Δικαστικῶν, ἡ Πανυπαλληλικὴ Ἐπιτροπή, ἡ Ἕνωσις Τ.Τ.Τ. καὶ διάφορα Σωματεῖα καὶ Ὀργανώσεις Καβάλλας διαμαρτύρονται δι’ ἀπολύσεις Τριατατικῶν καὶ Ἐφοριακῶν. —Οἱ γραμματεῖς, ὑπογραμματεῖς, γραφεῖς Πρωτοδικείου, Εἰσαγγελίας, Πταισματοδικείου Σπάρτης διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἀντιγραφικῶν δικαιωμάτων καὶ παρακαλοῦν ὅπως ψηφισθῇ τὸ κατατεθὲν νομοσχέδιον περὶ διαβαθμίσεώς των κλπ. —Ὁ παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Γενικὸς Ἐπίτροπος τῆς Ἐπικρατείας ὑποβάλλει τάς ὑπ’ ἀριθ. 1, 2, 5 πράξεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου διὰ τὴν θεώρησιν χρηματικῶν ἐνταλμάτων ὑπ’ εὐθύνην τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν Ι. Μουτζουρίδου καὶ Σ. Τσακοπούλου. Ἡ ἐπὶ τῶν ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ Ε-ΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τάς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ καθορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ διαρρυθμίσεως τῶν ὀργανικῶν θέσεων τῶν ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς» καὶ 2) «Περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τῆς παραγράφου 5 τοῦ ἄρθρου 134 τοῦ νόμου 5493». Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της καὶ ἡ μειοψηφία τῆς ὡς ἄνω Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπὶ τῆς ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛ. ΕΠΙΤΡΟ-ΠΗ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ καθορισμοῦ μισθώματος τῶν ἐν τῇ Νέᾳ Ἀγορᾷ Ἀθηνῶν καταστημάτων διὰ τὸ μισθωτικὸν ἔτος 1933–34». Ἡ ἐπὶ τῶν ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛ. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 3 καὶ 5 τοῦ ἀπὸ 10 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. «περὶ κυρώσεως τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τοῦ Ἁγίου Ὄρους». —Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναστολῆς τῶν περὶ ἐξετάσεων τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν διατάξεων τοῦ νόμου 5343». Ὁ κ. ΑΛ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου: «Περὶ τῆς Διευθύνσεως Τεχνικῶν Ὑπηρεσιῶν Ὑπουργείου Ναυτικῶν». —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ καὶ Α. ΤΖΙ-ΒΑΣ καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσλήψεως ἐμποροπλοιάρχων εἰς τὸ Πλοηγικὸν Σῶμα». Ὁ κ. Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου: «Περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου τέλους ἐπὶ τῶν ἐν Κερκύρᾳ λειτουργούντων δημοσίων θεαμάτων, πλὴν τῶν μελοδραματικῶν παραστάσεων, ὑπὲρ τῶν δύο Μουσικῶν Ἱδρυμάτων Κερκύρας «Φιλαρμονικὴ Ἑταιρεία Κερκύρας» καὶ «Φιλαρμονικὴ Ἑταιρεία Μάντζαρος». Ἡ ἐπὶ τῶν ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου 3771». Ἡ ἐπὶ τῶν ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 5918 «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ λαχείου ὑπὲρ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος». Ἡ ἐπὶ τῆς ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥ-ΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ἐξόδων πρώτης ἐγκαταστάσεως τοῦ Σανατορίου Μονῆς Πέτρας, Ὀλύμπου, καὶ τοῦ ἐν τῷ Θεραπευτηρίῳ «Σωτηρία» ἀνεγερθέντος περιπτέρου ἐξ ἐράνων τῆς Μάννας καὶ ἐγκρίσεως Γʹ συγκριτικοῦ πίνακος ἐκτελεσθέντων ἔργων ἀποπερατώσεως ἀνεγέρσεως λαϊκοῦ περιπτέρου ἐν τῷ Νοσοκομείῳ «Σωτηρία». Ἡ ἐπὶ τῶν ΝΑΥΤΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙ-ΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ ἐθελουσίας κατατάξεως ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ». 2) Περὶ τῆς ἐκ ναυτικῶν σώστρων εἰσφορᾶς ὑπὲρ τοῦ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου» καὶ 3) «Περὶ κυρώσεως δηλώσεων ἢ συμφωνιῶν μετὰ τῶν ξένων Κρατῶν «περὶ ἀμοιβαίας ἀναγνωρίσεως τῶν πιστοποιητικῶν καταμετρήσεως τῶν ἐμπορικῶν πλοίων». Ὁ κ. Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 5170 κλπ.». Ὁ κ. ΚΩΝ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ Ν. Δ. τῆς 18 Σεπτεμβρίου 1926 «περὶ ἐπιταγῶν κλπ.». —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Β. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ, Π. ΜΠΟΥΜ-ΠΟΥΛΗΣ, Κ. ΨΑΡΡΑΣ, ΙΩ. ΡΑΛΛΗΣ κλπ., ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κανονισμοῦ ἀρχαιότητος ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς». Οἱ κ. κ. Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ τῆς Κρατικῆς Ὑγιεινῆς) καὶ Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) «Περὶ τοῦ ἐν Ἄνω Σουδενοῖς Κληροδοτήματος Αἰκατερίνης Π. Δημητρίου». 2) «Περὶ τοῦ ἐν Ἄνω Σουδενοῖς Κληροδοτήματος Παναγιώτου Λαζαρᾶ» καὶ 3) «Περὶ τοῦ ἐν Ἄνω Σουδενοῖς Κληροδοτήματος Ἑλένης θυγατρὸς Ἰωάννου Τζιοβάννου χήρας Ἠλία Μ. Φωτίου Χρηστάκη». Ὁ κ. ΙΩ. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου: «Περὶ ἀποσπάσεως τῆς Κοινότητος Ἀσῆ Γωνιᾶς ἀπὸ τοῦ Νομοῦ Χανίων καὶ ὑπαγωγῆς αὐτῆς εἰς τὸν Νομὸν Ρεθύμνης». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Τζίβας ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐλαιοπαραγωγῶν Ἀμφίσσης.

§3Α. ΤΖΙΒΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ μοναδικὸν προϊόν τῆς Παρνασσίδος, τὸ ὁποῖον εἶνε τὸ ἐλαιόλαδον, λόγῳ τοῦ δασμοῦ, ἔχει καταστραφῆ τελείως. Ἤδη οἱ παραγωγοὶ εὑρίσκονται ἐν ἀπογνώσει καὶ ἤρχισαν νὰ ἀντιμετωπίζουν τὸ φάσμα τῆς πείνης. Συνελθόντες δὲ εἰς πάνδημον συλλαλητήριον, ἐζήτησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐξεύρῃ μέτρα κρατικῆς ἐνισχύσεως, διότι δὲν ἔχουν Ταμεῖον Ἀσφαλείας. Οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ τῆς Παρνασσίδος, οὐδέποτε ἐζήτησαν βοήθειαν, καὶ ἄν ἔκαμαν τοῦτο, εἶνε ἔνδειξις τῆς οἰκτρᾶς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται. Ζητοῦν τὴν μερικὴν ἄρσιν τοῦ ἀναχρονιστικοῦ συστήματος τῆς ἐλαιοδεκάτης. Ζητοῦν νὰ ἀρθῇ ἀπὸ τὰ ἐλαιοτριβεῖα καὶ νὰ εἰσπράττηται ἀπὸ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ἐλαιολάδου. Ἰδιαίτατα ἐπιβάλλεται τοῦτο διὰ τὴν ἐπαρχίαν Παρνασσίδος, διότι εἶναι ὁ τόπος ἐξαγωγῆς ἐλαιῶν καὶ οὐχὶ ἐλαίου. Ὁ φόρος ἐνοικιάζεται ἐτησίως τρία ἑκατομμύρια δρχ... Ἐκ τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων, τὰ 80% προέρχονται ἀπὸ τὸν φόρον τῶν ἐλαιῶν καὶ μόνον ἑξακόσιαι χιλιάδες προέρχονται ἀπὸ τὸν φόρον τῆς δεκάτης. Ἐὰν ἐκ τοῦ φόρου αὐτοῦ τῶν ἑξακοσίων χιλιάδων ἀφαιρεθοῦν ἐν συνόλῳ τριακόσιαι πεντήκοντα χιλιάδες, ὅσα εἶναι τὰ ἔξοδα, ἀπομένει ἕν ποσὸν διακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων δραχμῶν, μὲ τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται νὰ σωθῇ ὁ Προϋπολογισμός. Δι’ αὐτὸ ἐπιβάλλεται ἡ κατάργησις τῆς δεκάτης....

§4Σ. ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ μίαν ἐπιτροπὴν ἐξ εἰδικῶν ὑπαλλήλων, διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦ ἐλαιολάδου, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ὁλόκληρον τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα.

§5Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄν δὲν ἀπατῶμαι, πρὸ ἡμερῶν ἐλήφθη ἀπόφασις ὅπως ὁρισθῇ ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων ὅλων τῶν περιφερειῶν, ἵνα μελετήσῃ τὸ ζήτημα.

§6Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ὑποβληθῇ τὸ ζήτημα πρῶτον ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ὑποβάλῃ τὸ πόρισμά της. Τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου, εἶναι ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα, διότι ὑφίσταται μία διχογνωμία.

§7Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δι’ αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ εἰς τοὺς κύκλους τῶν γραφείων.

§8Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ μελετηθῇ εἰς τοὺς κύκλους τῶν γραφείων καὶ κατόπιν θὰ συζητηθῇ.

§9Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς προτείνομεν κἄτι ἄλλο. Ἐπὶ ζητήματος τόσον σοβαροῦ νὰ γίνῃ μία ἐπιτροπή, ἀνεπίσημος ἔστω, ἐκ βουλευτῶν, τάς δὲ ἐργασίας της νὰ παρακολουθήσητε καὶ σεῖς καὶ ἡ ὑπηρεσία σας, ἡ ὁποία νὰ ἐξεύρῃ μίαν κοινὴν φορολογίαν δι’ ὅλους τοὺς νομούς.

§10Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διατί δὲν προτιμᾶτε αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω ἐγώ;

§11Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀναλαμβάνετε τὴν εὐθύνην;

§12Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βέβαια, τὴν ἀναλαμβάνω.

§13Σ. ΣΧΙΝΑΣ. Νὰ συστηθῇ μία εἰδικὴ ἐπιτροπή.

§14Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, καὶ ἄλλοτε τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπησχόλησε σοβαρώτατα τὴν Βουλήν, διότι, ὡς γνωστόν, ἡ Στερεὰ Ἑλλὰς πληρώνει εἰς τὰ ἐλαιοτριβεῖα. Καὶ δὲν πληρώνουν μόνον διὰ τὸ λάδι ποὺ καταναλίσκουν, πληρώνουν διπλασίαν ποσότητα, διότι ὁ δεκατιστὴς τούς λέγει: «ἐκάματε διακοσίας ὀκάδας καὶ ὄχι ἑκατόν». Καὶ σκέπτεται ὁ ἐλαιοπαραγωγός, ὅτι, ἐάν κάμῃ ἔνστασιν, θὰ πληρώσῃ διπλάσιον ἀπὸ τὸν φόρον. Ὅτε ἔγινεν ἡ συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν, ἔγινε πρότασις νὰ ἐξαιρεθῶσι διακόσιαι ὀκάδες τῆς φορολογίας.

§15Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀνάγεται μέσα εἰς τὸν κύκλον τῆς ἐρεύνης τοῦ ζητήματος διὰ τὴν μελέτην τοῦ ὁποίου συνέστησα ἐπιτροπήν.

§16Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν. Νὰ ἐξαιρεθοῦν διακόσιαι ὀκάδες.

§17Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀναγνωρίζομεν βεβαίως τὸ δικαίωμα τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὑπηρεσιακὰ συμβούλια νὰ συστήσῃ καὶ ὁ ἴδιος νὰ μελετήσῃ τὸ θέμα διὰ νὰ ἐνημερωθῇ καὶ νὰ συμπεράνῃ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς θέλομεν εἶναι τοῦτο: Νὰ μὴ καταλήξῃ εἰς ὁριστικὰ συμπεράσματα προτοῦ νὰ ἀκούσῃ τὰ κατά τόπους Γεωργικὰ Ἐπιμελητήρια καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν διαφόρων ἐλαιοπαραγωγικῶν ἐπαρχιῶν.

§18Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δέν ἐννοεῖται μελέτη ἄνευ προηγουμένης γνώμης ὅλων τῶν εἰδικῶν προσώπων.

§19Α. ΤΖΙΒΑΣ. Ἐπίσης διὰ τὴν φορολογίαν κατὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ἐλαιῶν ἀπὸ Δήμου εἰς Δῆμον, φωνάζει ὁ κόσμος τῆς Παρνασσίδος, διότι ὁ παραγωγὸς ἐξαναγκάζεται ἀπὸ τὸν ἐνοικιαστὴν νὰ πληρώσῃ κατὰ τὴν μεταφορὰν τόν φόρον. Τὰ χρήματα αὐτὰ θὰ τὰ πάρῃ πάλιν ὁ παραγωγός, ἀλλ’ εἶναι ἠναγκασμένος κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς μεταφορᾶς νὰ πληρώσῃ 82 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Τὸ ποσὸν αὐτὸ ὁ παραγωγὸς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν τὸ ἔχει καὶ ἐξαναγκάζεται, διὰ νὰ τὸ ἐξοικονομήσῃ, νὰ δανείζηται καὶ νὰ πωλῇ τὴς ἐληές του εἰς ἐξευτελιστικὰς τιμάς. Δι’ αὐτὸ ἐπιβάλλεται νὰ καταργηθῇ ἡ φορολογία αὐτὴ ἀπὸ Δήμου εἰς Δῆμον. Τώρα δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι θὰ γίνῃ καταστρατήγησις κατὰ τὴν μεταφοράν, ἀλλὰ δύναται ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ προσέξῃ, ὥστε νὰ μὴ γίνῃ κατάχρησίς τις. Κατὰ τὸ πλεῖστον αἱ ἐφετειναὶ καταστροφαί, ὀφείλονται εἰς τὸ ὅτι εἴχομεν βροχερὸν θέρος, ἀλλ’ εἰς τὴν Παρνασσίδα ἀποδίδεται εἰς τὴν μὴ ἐπιστημονικὴν παρακολούθησιν τῆς καλλιεργείας τῶν ἐλαιῶν, καὶ διὰ τοῦτο οἱ παραγωγοὶ Παρνασσίδος παρακαλοῦν τὸν κ. Ὑπουργὸν Γεωργίας νὰ συστήσῃ ἕνα σταθμὸν φυτοπαθολογίας. Ἄν δὲ ἡ Κυβέρνησις, λόγῳ ἐξόδων, ἀδυνατεῖ νὰ ἱδρύσῃ τοιούτους σταθμούς, προσφέρονται οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ νὰ ἐπιβληθῇ μικρὰ φορολογία, ὥστε νὰ καλυφθοῦν αἱ δαπάναι. Ἐν τέλει, παρακαλοῦν τὴν Κυβέρνησιν οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ ὅπως συστήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν τὴν παροχὴν δανείων μακροπροθέσμων, διότι, λόγῳ τῆς καταστροφῆς ἐφέτος, θὰ εὑρεθοῦν εἰς δυσχερῆ θέσιν νὰ προβῶσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἐλαιῶν. Ἐπίσης παρακαλοῦν τὴν Σεβαστὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐν τῇ μερίμνῃ της ὑπὲρ τῆς ἐλαιοπαραγωγῆς Παρνασσίδος, ἐξ ἧς καὶ μόνης εἰσάγονται ἑξήκοντα ἑκατομμύρια συναλλάγματος ἐν Ἑλλάδι, κάμῃ δεκτὰ τὰ αἰτήματα τοῦ λαοῦ τῆς Παρνασσίδος.

§20Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ διαβιβασθῇ ἡ αἴτησις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μὲ τὴν βεβαίωσιν ὅτι θὰ ἐξετασθῇ αὐτὴ μετὰ τῆς μεγαλυτέρας εὐμενείας.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπαλᾶνος.

§22Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου δικαίως ἀπησχόλησε τὴν Βουλήν, καὶ ἠκούσαμεν μετὰ μεγάλης προσοχῆς τὰς διαμαρτυρίας τῶν ἐγκρίτων συναδέλφων, διὰ τὴν φορολογίαν αὐτήν. Καὶ ἡμεῖς ἀντιπροσωπεύομεν ἐλαιοπαραγωγὸν περιφέρειαν, καὶ ἔχομεν κάθε δίκαιον νὰ ζητήσωμεν νὰ ἐπεκταθῇ εἰς τὴν περιφέρειάν μας ὁ ψηφισθεὶς νόμος 4624, ὁ ὁποῖος δίδει τὸ δικαίωμα διὰ Ν. Δ. νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὁλόκληρον τὸν Νομὸν Εὐβοίας τὸ σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον πληρώνεται ὁ φόρος κατὰ τὴν ἐξαγωγήν, ὅπως καὶ εἰς τὴν Κρήτην καὶ ἀλλαχοῦ συμβαίνει. Τὸ προϊὸν αὐτὸ φορολογεῖται μὲ 7.50%. Νὰ εὐαρεστηθῆτε, κ. Ὑπουργέ, νὰ προκαλέσητε τὸ Διάταγμα αὐτὸ καὶ νὰ ὑποδείξητε τὸ καλύτερον σύστημα διὰ νὰ ρυθμισθῇ τὸ ζήτημα. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐφέτος ἐπληρώσαμεν φόρον ἐλαίου ὑπερβολικόν. Ὁ μικροπαραγωγός, ὁ ὁποῖος κάμνει ἑκατὸν ὀκάδας ἐλαίου, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ δώσῃ δέκα ὀκάδας εἰς τὸν ἐνοικιαστήν. Ὁ ἐνοικιαστὴς θὰ τοῦ πάρῃ τὸ καλύτερον λάδι καὶ θὰ τοῦ ἀφήσῃ ὅλες τὴς μοῦργες, καταντᾷ δὲ νὰ πληρώσῃ φόρον καὶ δι’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τρώγει ἀκόμη, Ὅλα τὰ ἄλλα προϊόντα πληρώνουν ἀναλόγως. Τὸ ἔλαιον πληρώνει ὑπερβολικὸν φόρον.

§23Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Γνωρίζετε καλύτερον παντὸς ἄλλου, ὅτι εἰς τὴν Εὔβοιαν δὲν ἐφηρμόσθη τὸ Διάταγμα, διότι ἡ Εὔβοια δὲν εἶναι ἐξαγωγικὴ Χώρα, ἀλλὰ καταναλίσκει τὸ λάδι της ἐπιτοπίως. Εἶναι δὲ πολὺ δυσχερὴς ἡ παρακολούθησις τοῦ λαθρεμπορίου, λόγῳ τοῦ μήκους τῶν ἀκτῶν, δεδομένου ὅτι δὲν ἔχομεν καὶ ἐπαρκῆ καταδιωκτικὰ μέσα. Παρ’ ὅλα ταῦτα, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅπως σᾶς ὑπεσχέθην καὶ ἰδιαιτέρως, ὅτι θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα μὲ πολλὴν προσοχήν.

§24Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Ἄν ἠξεύρατε τὸ ποσὸν ἐλαίου παράγει ἡ Εὔβοια, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ὅλον αὐτὸ τὸ λάδι καταναλίσκεται ἐπιτοπίως.

§25Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ 80% καταναλίσκεται ἐπιτοπίως.

§26Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Ἐὰν ἦτο ἐδῶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, θὰ μᾶς διεφώτιζε, καὶ θὰ ἐβλέπετε ὅτι ἔχω δίκαιον. Ἄλλο ζήτημα ἐξεταστέον, εἶνε τὸ ζήτημα τοῦ δάκου. Πέρυσι προσεβλήθησαν ὅλα τὰ ἐλαιόδενδρα, ἔγινε καταστροφὴ εἰς ὅλα τὰ μέρη. Δὲν ὑπάρχει περιφέρεια ποὺ νὰ μὴ ἐπλήγη ἀπὸ τὸν δάκον.

§27Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ τίνα σχέσιν ἔχει αὐτὸ μὲ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ἐλαίου;

§28Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ἐλαίου, διότι ἡ ποιότης εἶναι κατωτέρα, λόγῳ τῶν προσβολῶν τοῦ δάκου.

§29Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὰ ἀφοῦ θὰ εἶναι κατωτέρας ποιότητος, θὰ μείνῃ καὶ θὰ καταναλωθῇ εἰς τὸν τόπον.

§30Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ φάγῃ ὁ κόσμος αὐτὸ τὸ κακὸ λάδι. Διατὶ ἔχετε αὐτὴν τὴν ἰδέαν;

§31Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πάντως θὰ τὸ ἐξετάσωμεν μὲ πολλὴν προσοχήν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπαλάνος ἐπὶ ἀναφορᾶς Προέδρου Γεωργικοῦ Ἐπιμελητηρίου Εὐβοίας.

§33Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ράλλης ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐπαγγελματικοῦ καὶ βιοτεχνικοῦ κόσμου Καλλιθέας.

§35Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ ἐπαγγελματίαι καὶ βιοτέχναι Καλλιθέας, παραπονοῦνται κατὰ τῆς Ἐφορείας Καλλιθέας ὅτι κατὰ τὴν ἀνακατάταξιν αὐτοὶ κατετάγησαν εἰς τάξεις βαρύτατα φορολογουμένας, ἀπὸ ὅ,τι ἦσαν ἐγγεγραμμένοι πρότερον. Φαίνεται ὅτι θὰ ἔγιναν ἀδικίαι, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ θελήσῃ νὰ ἐπεμβῇ.

§36Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηδάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ γεωργικοῦ καὶ οἰνοπαραγωγικοῦ κόσμου Σάμου.

§38Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἐκκρεμεῖ εἰς τὴν Γερουσίαν. Θὰ παρακαλέσω νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας μὲ τὴν παράκλησιν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ψήφισίν του καὶ ἀπὸ τὴν Γερουσίαν. Διότι πρόκειται περὶ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὸ πλεῖστον τῶν κατοίκων τῆς Σάμου.

§39Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγώ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουρδάρας ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων χωρίου Κάτω Μαραθιᾶς Εὐρυτανίας.

§41Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἐπεμβῇ εἰς τὸν Συνάδελφόν του ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα τοῦ παράσχῃ τὰς ἀναγκαιούσας πιστώσεις διὰ τὰ μονοτάξια σχολεῖα.

§42Α. ΖΟΥΡΜΠΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἦτο καλὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν θὰ δώσῃ τὰς πιστώσεις.

§43Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ τῆς Παιδείας, καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε συνεζητεῖτο ἑτέρα ἀναφορά, καὶ ὑμεῖς, καὶ ὁ προκάτοχός σας τότε, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁμοφώνως ἐδήλωσαν, ὅτι πρόκειται νὰ ληφθῇ μέριμνα ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, διότι ὁ κίνδυνος τῆς πτώσεως τῶν σχολείων εἶναι ἄμεσος. Ἐγὼ σᾶς παρακαλῶ, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας εἰδικῶς καὶ τὰ σεισμόπληκτα μέρη, ὅπως εἶναι ἡ πατρίς μου, ὅπου ἀνὰ πᾶν εἰκοσιτετράωρον μικροὶ σεισμοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ γίνουν. Θὰ γίνω μάντις κακῶν, θὰ θρηνήσωμεν διὰ πολλοστὴν φορὰν θύματα καὶ οὔτε ἕν, οὔτε δύο, ἀλλὰ τὴν στεγαζομένην ὅλην εἰς τὰ σχολεῖα νεολαίαν. Ἐγὼ νίπτω τὰς χεῖράς μου πρὸ τοῦ κινδύνου αὐτοῦ τοῦ ἐπικρεμαμένου ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν.

§44Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν διδακτηρίων ἐπιθυμῶ νὰ ξεκαθαρίσω δι’ ὑμῶν τὴν Βουλήν, ὅτι ἀποτελεῖ ἀντικείμενον ἀπασχολήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐμοῦ. Ἤδη διεβιβάσθη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν πίναξ περιέχων τὰς ἀνάγκας τὰς διδακτηριακάς. Τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν εἶναι μέγα, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ προσπαθήσῃ νὰ εὕρῃ τρόπον ἐξοικονομήσεως τοῦ ποσοῦ τούτου, διότι ἡ συμπλήρωσις τῶν διδακτηριακῶν ἀναγκῶν ἀποτελεῖ ζωηρὸν πόθον τῆς Κυβερνήσεως.

§45Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Τὸ ἀντικείμενον τῆς ἀναφορᾶς μου εἶναι ἄλλο! Ἐγώ, κ. Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, παρεκάλεσα περὶ τῆς ἱδρύσεως τῶν προταθέντων μονοταξίων σχολείων εἰς συνοικισμοὺς οἱ ὁποῖοι ἀπέχουν ἀπὸ τὰ ἤδη σχολεῖα πλέον τῆς ἡμισείας ὥρας, λόγῳ δὲ τοῦ χειμῶνος καὶ λόγῳ τῶν ὁδῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ μεταβαίνουν τὰ παιδιὰ ἐκεῖ. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ παρακαλῶ, κ. Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, νὰ μεριμνήσητε.

§46Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε Πρόεδρε, ἡ προσοχὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐστράφη εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν μονοταξίων σχολείων. Ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει, ὅτι τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις, ἀποτελεῖ τὸν ἐπιούσιον πνευματικὸν ἄρτον τοῦ λαοῦ. Εἶναι τοῦτο ἕν δόγμα τὸ ὁποῖον καμμία Κυβέρνησις, καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἡ σημερινή, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραγνωρίσῃ. Διὰ τοῦτο κατὰ προτίμησιν θὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ μονοτάξια σχολεῖα, ἐλπίζω δὲ ὅτι ἡ συμπλήρωσις τῆς πιστώσεως ἐκ μέρους τοῦ συναδέλφου μου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ μοὶ παράσχῃ τὴν εὐκαιρίαν, ὥστε νὰ ἐπιτύχω εἰς μεγαλυτέραν ἔκτασιν τὴν συμπλήρωσιν.

§47Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βασικὴ ἀρχὴ πάσης Κυβερνήσεως πρέπει νὰ εἶνε ἡ ἀνάπτυξις τῶν δημοτικῶν σχολείων, διότι αὐτὰ ἀφορῶσι τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ συνόλου τοῦ λαοῦ, αὐτὴ δὲ εἶνε καὶ ἡ πολιτική, ἥν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ. Ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι τῆς Χώρας εἶνε μέγισται, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ μὴ γνωρίζῃ πόσαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι αὐταί. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εἶνε δυνατὸν παντοῦ, εἰς κάθε χωρίον, νὰ γίνουν ἀμέσως δημοτικὰ σχολεῖα. Θὰ γίνωνται τοιαῦται διαδοχικῶς, καὶ ἀναλόγως τῶν πόρων τοὺς ὁποίους θὰ διαθέτῃ τὸ Κράτος. Αὐτὴ εἶναι μία ἀρχὴ βασική, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ ἀρνηθῇ. Πρέπει νὰ ἀναπτύξωμεν, ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον, τὴν δημοτικήν μας ἐκπαίδευσιν, καὶ πρὸς τοῦτο νὰ τὴν διευκολύνωμεν διὰ τῆς ἱδρύσεως σχολείων εἰς τοὺς συνοικισμούς, ὅπου εἶνε ἀνάγκη, τότε δὲ καὶ νὰ ἱδρυθοῦν ἀρκετὰ κτίρια. Δέν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ γίνουν διδακτήρια παντοῦ, διότι ἀπαιτοῦνται μεγάλαι δαπάναι καὶ δὲν εἶνε εὔκολον σήμερον νὰ συνομολογήσωμεν δάνεια διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι πρωτίστη ἀνάγκη νὰ συμπληρωθοῦν τὰ ἐλλείποντα διδακτήρια, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι πρέπει νὰ συμπληρώσωμεν κατὰ πρῶτον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀνεγερθῆ. Τώρα ἤκουσα ἐκ μέρους τοῦ κ. Καλκάνη ὅτι εἰς τὴν Λευκάδα δὲν ὑπάρχουν σχολεῖα. Θὰ παρακαλέσω ἰδιαιτέρως τὸν συνάδελφόν μου ἐπὶ τῆς Παιδείας, νὰ ἐξετάσῃ τὰς τοιαύτας ἀνάγκας, ἂν δὲ δὲν ὑπάρχουν ἀμέσως τὰ μέσα ποὺ χρειάζονται διὰ νὰ συμπληρωθοῦν τὰ διδακτήρια, ἐπί τινα χρόνον ἂς ἐνοικιασθῇ ἕν οἴκημα, ἕως ὅτου κατορθωθῇ νὰ ἱδρυθοῦν σχολεῖα ἤ, ἐὰν νομίζουν οἱ κ. κ. Βουλευταὶ ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ἄμεσος, ὅπου δὲν δυνάμεθα ἀμέσως νὰ ἱδρύσωμεν τοιαῦτα, νὰ ἐνοικιασθοῦν προσωρινῶς οἰκήματα, διὰ νὰ ὑπάγουν τὰ παιδιά. Συνιστῶ δὲ εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτάς, νὰ ὑποδείξουν ποῦ ὑπάρχουν ἄμεσοι ἀνάγκαι.

§48ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑπάρχουν.

§49ΑΛ. ΜΕΛΑΣ. Νὰ ἐπισπευθῇ ἡ παροχὴ πιστώσεων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν...

§50Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ποὺ σᾶς λέγω ἐγώ, εἶναι τὸ καλύτερον. Πρέπει δὲ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι, ὅτε ἔκαμα ταξείδιον εἰς τὸ ἐξωτερικῶν, μοὶ ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα νὰ μάθω κατὰ τίνα τρόπον ἱκανοποιοῦνται αἱ τοιούτου εἴδους ἀνάγκαι ὑπὸ τῶν ξένων Κρατῶν, διότι, ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἡμεῖς τὰς ἀνάγκας ταύτας, θὰ περάσουν πολλὰ χρόνια. Πρὸς τοῦτο ἔδωκα ἐντολὴν εἴς τινα ὑπάλληλον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ἐξετάσῃ εἰδικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀφοῦ συγκεντρώσῃ τοὺς ἰσχύοντας ἐν προκειμένῳ νόμους εἰς τὰ ξένα Κράτη καὶ νὰ μοὶ ὑποβάλῃ μίαν περὶ τούτου ἔκθεσιν.

§51Δ. ΛΙΑΠΙΔΗΣ. Ὑπάρχουν κοινοτικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι ξενόγλωσσα. Παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἐπανειλημμένως νὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτων καὶ δὲν ἐλήφθη καμμία ἀκόμη ἀπόφασις.

§52Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὄχι δά!

§53Δ. ΛΙΑΠΙΔΗΣ. Ἐπῆγα σήμερον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ μοῦ εἶπον ὅτι δὲν ἔχει ἐγκριθῇ ἀκόμη πίστωσις, διὰ διορισμὸν διδασκάλων.

§54Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἔχετε λάθος.

§55Δ. ΛΙΑΠΙΔΗΣ. Δὲν ἔχω λάθος. Αἱ κοινότητες ζητοῦν νὰ πληρώσουν καὶ τοὺς διδασκάλους. Εἶναι ζήτημα σπουδαῖον.

§56Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν τὸ Κράτος, ἐγγυᾶται, σημαίνει ὅτι τό Κράτος ἀναλαμβάνει ὑποχρέωσιν.

§57ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Αἱ κοινότητες, κ. Πρόεδρε, δίδουν ὁμολογίας ὡς ἐγγύησιν.

§58Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατέ τα αὐτά. Ὅταν τὸ Κράτος ἐγγυηθῇ, σημαίνει ὅτι ἀναλαμβάνει ὑποχρέωσιν καὶ πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ διορθώσῃ πρῶτα τὰ οἰκονομικά του.

§59Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, πράγματι, αἱ δαπάναι αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, εἶναι μεγάλαι, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει δίκαιον ὅταν ὑποστηρίζει ὅτι τὸ σύνολον τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν εἶναι δύσκολον νὰ ἱκανοποιηθῇ ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν ἑνὸς ἔτους. Ἡ βασικὴ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν, εἶνε ἀναμφισβητήτως ὀρθή. Τὰ θέματα τῶν δαπανῶν τὰ ὁποῖα ἀνακύπτουσι, προκειμένου περὶ τῆς δημοτικῆς παιδείας, εἶναι πολλά. Τὸ πρῶτον εἶναι τὸ ζήτημα τῶν κτιρίων. Ὑπάρχουν ὑπὸ ἀνέγερσιν πολλά, καὶ εὔλογον εἶναι, πρὸ πάσης δαπάνης πρὸς ἀνέγερσιν νέων, νὰ προτιμηθῇ ἡ ἀποπεράτωσις τῶν ἡμιτελῶν σχολικῶν κτιρίων. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὴν λειτουργίαν τῶν σχολείων, ὑπάρχουν τρία θέματα, πρῶτον ἡ ἵδρυσις νέων δημοτικῶν σχολείων, δεύτερον ἡ συμπλήρωσις τῶν κενῶν θέσεων καὶ τρίτον αἱ προαγωγαί, δηλαδὴ ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν διδασκάλων, ὅπου ἐπιβάλλει ταύτην ὁ ηὐξημένος ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν. Ὅλαι αἱ ἀνάγκαι αὐταὶ εἶναι προφανῶς ἐπείγουσαι, καὶ πρέπει νὰ ἱκανοποιηθοῦν. Ἀλλ’ ὅ,τι πρὸ παντὸς ἐπείγει, εἶναι ὁ διορισμὸς διδασκάλων εἰς τὰ μονοτάξια σχολεῖα. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διατίθενται δαπάναι πρὸς οἱονδήποτε ἄλλον ἐκπαιδευτικὸν σκοπόν, ἐφόσον ὑπάρχουν κεναὶ θέσεις εἰς μονοτάξια σχολεῖα καὶ ἑπομένως ὑπάρχουν οὐσιαστικῶς χωρία ἄνευ σχολείου καὶ διδασκάλου. Καὶ ἡ δαπάνη ἄλλωστε διὰ τὴν πλήρη ἱκανοποίησιν αὐτῆς τῆς ἀνάγκης δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὑπερβολική. Ὑφίσταται δὲ σχετικὴ ὑπόσχεσις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Βουλήν. Προχωρῶ εἰς τὸ ἄλλο θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸ θέμα τῆς ἱδρύσεως νέων σχολείων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι αἱ ἱδρύσεις νέων σχολείων, αἵτινες ὑπολείπονται εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶνε πολλαί. Εὐτυχῶς διὰ τὸν τόπον αἱ ἱδρύσεις νέων σχολείων, αἱ ὁποῖαι ὑπολείπονται, εἶναι ὀλίγαι. Σχεδὸν πανταχοῦ ἔχουν ἱδρυθῇ καὶ λειτουργοῦσι δημοτικὰ σχολεῖα. Καὶ μὲ τὴν εὐκαιρίαν μάλιστα αὐτήν, εἶναι δίκαιον νὰ ἐξάρωμεν καὶ τὴν γενικὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τῆς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως τῶν ἑλληνοπαίδων εἰς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, ἡ ὁποία ἐπετεύχθη χάρις εἰς τὸν τελευταῖον νόμον, καὶ τὸν ἀποστολικὸν ἀληθῶς ζῆλον τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τῶν διδασκάλων. Τοιουτοτρόπως, συμφώνως πρὸς τὴν τελευταίαν στατιστικὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, μόλις 5% τῆς σχολικῆς ἡλικίας διαφεύγει τὴν ὑποχρεωτικὴν φοίτησιν. Τὸ ἐλάχιστον τοῦτο ποσοστὸν ἀποδεικνύει ἐξύψωσιν ἐπιπέδου τοῦ πολιτισμοῦ τοῦ τόπου δεδομένου ὅτι ὁ ἐνήλικος πληθυσμὸς ἔχει μίαν ἀληθῶς ὑπέρμετρον, κυριολεκτικῶς βάρβαρον ἀναλογίαν ἀγραμμάτων. Θέλω νὰ ἐλπίζω, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐνθαρρύνον καὶ βραβεῦον τὸν ἀποστολικὸν ζῆλον τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τῶν διδασκάλων, εἰς τρόπον ὥστε καὶ τὸ ὀλίγον αὐτὸ ποσοστὸν νὰ βαίνῃ διαρκῶς ἐλαττούμενον, πρὸς τιμὴν τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ. (χειροκροτήματα).

§60Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ δώσω πληροφορίας τινάς ἐπὶ θέματος ἐξόχως ἐνδιαφέροντος τὸ Ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν. Θὰ ἐκόμιζον γλαῦκα εἰς Ἀθήνας, ἄν ἤθελον τονίσει τὴν ἐξαιρετικὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔχουν διὰ τὸ μέλλον τοῦ τόπου τὰ σχολεῖα. Ἐν τῇ συνειδήσει μου ὡς ἀτόμου, θεωρῶ τὴν ἐκπαίδευσιν ὡς τὸν θεμελιώδη λίθον τῆς ἀναδιοργανώσεως καὶ ἀναπλάσσεως τοῦ ἔθνους. Δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ δημιουργήσωμεν γεωργικὴν συνείδησιν, σαφῆ καὶ ἐπιστημονικήν, ἄνευ ἐκπαιδεύσεως. Δέν θὰ ἔχωμεν ὑγιεινολογικὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ μας καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν ποτὲ ὑγιείαν, ἐὰν δὲν ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον. Δὲν θὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἀγάπην πρὸς τὰ δάση καὶ τὰ δένδρα, ἄν δὲν διδαχθῇ τὸ παιδὶ ἀπὸ τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον ὅτι τὸ δένδρον εἶναι ὁ μέγας σύμμαχος τῆς ζωῆς. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Πολιτείαν καλοὺς πολίτας, ἄν δὲν ἀρχίσωμεν νὰ διδάσκωμεν τὸ παιδὶ ἀπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου τὰ καθήκοντά του πρὸς τὴν Πολιτείαν καὶ τὴν Κοινωνίαν. Ὅλα αὐτὰ θὰ οἰκοδομηθοῦν ἐπάνω εἰς μίαν λαϊκὴν ἐκπαίδευσιν, λαϊκὴ ὅμως ἐκπαίδευσις (θὰ εἶνε, ὄχι μόνον τὸ περιεχόμενον αὐτῆς, ἀλλ’ εἶνε καὶ τὸ περιβάλλον, καὶ περιβάλλον εἶνε τὸ διδακτήριον, ὅπερ πρέπει νὰ παύσῃ νὰ εἶνε τρώγλη, καὶ νὰ ἀποτελέσῃ ἕν ὑγιεινὸν περιβάλλον τὸ ὁποῖον θὰ ἐμπνεύσῃ τὴν χαρὰν εἰς τὸ παιδί. Θὰ τοῦ δώσῃ φῶς, ἥλιον, χαράν, αἰσθητικὴν ἀντίληψιν καὶ θὰ τοῦ ἐξασφαλίσῃ ὑγιειονομικὴν ἐγκατάστασιν μέσα εἰς τὸ σχολεῖον, θὰ τοῦ δώσῃ δὲ καὶ ὅλα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἐγγυῶνται τὰ καλὰ διδακτήρια. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ἐθνικὴ συνείδησις καὶ τὰ δύο Νομοθετικὰ Σώματα, παρηκολούθησαν τὸ ζήτημα ὡς ἕν ἀπὸ τὰ φλέγοντα ζητήματα τοῦ ἔθνους. Ἡ ὁλικὴ ἀξία ὑπελογίσθη εἰς ἑκατὸν περίπου ἑκατομμύρια, ἑπομένως ἐκτὸς τοῦ συμφέροντος τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει τὴν ταχυτάτην ἀποπεράτωσιν τῶν διδακτηρίων αὐτῶν, ὑπάρχει καὶ ἕν ἄλλο, περιουσιακὸν καθαρῶς, συμφέρον τοῦ Κράτους, διότι ὅλα αὐτὰ τὰ διδακτήρια, τὰ ὁποῖα ὑφίστανται ὅλας τὰς καιρικὰς μεταβολάς, τὰ χιόνια καὶ τὰς βροχάς, εἶναι φυσικὸν νὰ ὑφίστανται μεγάλας φθορὰς καὶ ἄλλας ζημίας. Πέρα τούτου ἔχει συμφέρον τὸ Κράτος νὰ ἀποπερατώσῃ τὰ διδακτήρια, διότι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκερδαίνῃ τὰ ἐνοίκια τὰ ὁποῖα πληρώνει. Ὥστε ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία ποτὲ διαφωνία, ὅτι ἀπαραιτήτως πρέπει ταχύτατα νὰ γίνωσι τὰ διδακτήρια καὶ νὰ συμπληρωθοῦν. Καὶ ἡ συμπλήρωσις τῶν ὑπὸ κατασκευὴν κτιρίων θὰ ἀπαιτήσῃ ἑκατὸν ὀκτὼ ἑκατομμύρια. Τὸ ποσὸν αὐτὸ ὑπελόγισεν ἡ τεχνικὴ ὑπηρεσία, διὰ τὴν ὅλην δαπάνην πρὸς συμπλήρωσιν τῶν διδακτηρίων τούτων.

§61Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς ἀκέραιον θὰ τὰ δώσῃ τὸ Κράτος;

§62Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὅπως ἠξεύρετε, αἱ συνδρομαὶ τῶν Κοινοτήτων εἶναι πολὺ μικραί, καὶ ὅτε ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου Συναδέλφου, εἰσάγοντος μίαν πρότασιν τῶν Κοινοτήτων, δὲν συνεφώνησα. Ἐγὼ κατάγομαι ἀπὸ ἀγροτικὴν περιφέρειαν. Ἀγαπῶ τὰς Κοινότητας, διότι ἔζησα ἐν αὐταῖς, ὑπῆρξαν δὲ καὶ ἡ ἀφετηρία τοῦ πολιτικοῦ μου σταδίου αὗται. Δὲν θεωρῶ δὲ τὴν δημοτικὴν καὶ κοινοτικὴν αὐτοδιοίκησιν, ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ὀργανώσεως ζητημάτων τοιούτων πανταχοῦ, ἰδιαίτατα δὲ εἰς τὰ ζητήματα τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιίας καὶ τῶν διδακτηρίων. Εὑρίσκεται προθύμους τὰς Κοινότητας, ὅταν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνουν διδακτήρια. Ἐκεῖνο ποὺ εὑρίσκεται μέσα εἰς τὴν ψυχήν των εἶναι ὅτι τὰ σχολεῖα εἶναι τὸ πρῶτον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποκτήσουν. Λοιπόν, δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ἱκανὸς νὰ ἀμφισβητήσω τὴν συμμετοχὴν τῶν Κοινοτήτων, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σημειώσω, κ. Συνάδελφε ἐκ Λέσβου, κἄτι, τὸ ὁποῖον ἀγνοεῖτε ἴσως, ὅτι τοῦτο ὑπερβαίνει τὸ ὅριον τῶν δυνάμεων τῶν οἰκονομικῶν τῶν Κοινοτήτων. Καὶ σᾶς ἀναφέρω ἕν πρόχειρον παράδειγμα. Γνωρίζει ὁ ἔντιμος ἐκ Λέσβου Συνάδελφος, ὅτι ἡ Κοινότης Ἀμαρουσίου εἶχεν ὑποσχεθῇ μίαν συμμετοχὴν εἰς τὴν κατασκευὴν ὡραιοτάτων ἀληθῶς διδακτηρίων καὶ εἶχεν ὑπογράψῃ σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλῃ εἴκοσιν ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ τὰ ὡραῖα διδακτήρια, τὰ ὁποῖα βλέπετε ὅλοι οἱ ἀριστερὰ τῆς ὁδοῦ Κηφισίας ἀνερχόμενοι.

§63ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Κοινότητες, αἱ ὁποῖαι ἔχουν περιουσίαν, ἐζήτησαν τὴν σύναψιν δανείων παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, παρέχουσαι ἐνέχυρον ὁμολογίας ἐννεακοσίων χιλιάδων δραχμῶν, τῶν ὁποίων οἱ τόκοι δύνανται εἰς 7, 8, 9 ἔτη νὰ ἐπαρκέσουν πρὸς πληρωμὴν δανείων τριακοσίων ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Τὸ Κράτος θὰ ἠδύνατο, ἔχον τὰς ὁμολογίας αὐτὰς εἰς χεῖράς του, νὰ ἐγγυηθῇ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ποσοῦ, ἐφόσον αἱ Τράπεζαι δίδουν μικρὸν ποσόν;

§64Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τίνας ὁμολογίας;

§65ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἀναγκαστικῶν δανείων, ἀπαλλοτριώσεως καὶ λοιπῶν.

§66Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἠξεύρετε ὅτι ἔφθασαν 29 δραχμὰς αὐτὰ τὰ ἀναγκαστικά;

§67Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν οἱ ὁμολογίαι ἔχουν ἀξίαν, δὲν ἔχουν ἀνάγκην τῆς ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους.

§68Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Συνεχίζω. Ἑκατὸν ὀκτὼ ἑκατομμύρια μᾶς χρειάζονται διὰ νὰ κάμωμεν τὰς ἐργολαβίας. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον μᾶς εἶνε ἀπαραίτητον, εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 20.000.000, ἵνα δώσωμεν μικρὰν μόνον, κατὰ ποσοστὸν οὕτως εἰπεῖν, ἐργασίαν, διότι κατὰ σύμπτωσιν τὰ περισσότερα σχολεῖα δέονται μικρᾶς τινος ἀκόμη συμπληρώσεως, εἰς τρόπον ὥστε μὲ ποσοστὸν 5 καὶ 10% νὰ γίνῃ ἡ στέγασις. Καὶ ἄν λείψουν μερικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν βαθμολογίαν τῶν ἀναγκῶν θὰ καταδειχθοῦν ὡς ἀνάγκαι κάποιας πολυτελείας, θὰ τὰ ἀφήσωμεν δι’ ἀργότερον. Πάντως ἡ προσοχή τοῦ Κράτους ἐστράφη εἰς τὸ νὰ συμπληρωθοῦν αἱ ἀνάγκαι αἱ ἀπαραίτητοι, καὶ πρὸς τὸ μέρος ἐκεῖνο τῶν ἀναγκῶν τὸ ποσὸν ὑπελογίσθη εἰς 20.000.000. Ἔστειλα καὶ πίνακα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν μετὰ τοῦ ὁποίου ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀνταλλάξω τὰς σκέψεις μου καὶ νὰ συνεργασθῶ ἐπὶ δύο ὥρας ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν.

§69ΑΛ. ΜΕΛΑΣ. Θὰ τὰς δώσῃ;

§70Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐλπίζω. Δυστυχῶς μία ἐλπίς, τὴν ὁποίαν εἶχε πάντως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ τὰς περαιτέρω στεγαστικὰς ἀνάγκας τῶν σχολείων...

§71ΑΛ. ΜΕΛΑΣ. Ἀπὸ πόσον καιρὸν ἔχετε ζητήσει τὰς πιστώσεις;

§72Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἀπὸ εἴκοσιν ἡμερῶν, ἀλλὰ μετὰ τοῦ κ. Χέλμη ἔχομεν συνεργασθῆ πρὸ δέκα ἡμερῶν.

§73ΑΛ. ΜΕΛΑΣ. Περισσότερος καιρὸς εἶναι ποὺ ἐζητήσατε τὰς πιστώσεις.

§74Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν ἔχει σημασίαν.

§75ΑΛ. ΜΕΛΑΣ. Ἔχει σημασίαν.

§76Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια δι’ ὅλα τὰ σχολεῖα.

§77Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν, ἐπωφελούμενος τῆς παρουσίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Τὸ Κράτος, προκειμένου περὶ τῆς ἀνεγέρσεως τῶν σχολικῶν κτιρίων τῶν Κοινοτήτων, ἔρχεται μόνον ἐπίκουρον. Ἡ κυρία δαπάνη, εἰς προσφορὰν προσωπικῆς ἐργασίας καὶ ὑλικῶν καὶ χρημάτων, βαρύνει τὰς Κοινότητας. Τὸ Κράτος ἐπιχορηγεῖ τὴν ἀνέγερσιν, συμμετέχον τοιουτοτρόπως εἰς τὴν δαπάνην. Ἐὰν ἑπομένως ὑπολείπονται ἀκόμη ἡμιτελῆ σχολικὰ κτίρια εἰς τὰς Κοινότητες, δὲν εὐθύνεται τὸ Κράτος. Εὐθύνονται αἱ Κοινότητες, αἱ ὁποῖαι εἶχον τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἀνεγέρσεως. Τὸ Κράτος εἶναι ἐν τάξει, ἐφόσον προσέφερε τὴν ἐπιχορήγησιν τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποσχεθῆ. Ταῦτα ὡς πρὸς τὴν εὐθύνην. Διότι βεβαίως θὰ ἦτο εὐκταῖον τὸ Κράτος, ἐὰν δύναται, νὰ ἐπιχορηγήσῃ ἐκ νέου τὰς Κοινότητας, αἱ ὁποῖαι δυσκολεύονται οἰκονομικῶς, ὥστε νὰ ἀποπερατωθοῦν τὸ ταχύτερον τὰ ἡμιτελῆ σχολικὰ κτίρια. Εἰς τὰς πόλεις ὅμως τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἀνεγέρσεως ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον καὶ διότι ἡ δαπάνη τῶν σχολικῶν κτιρίων τῶν πόλεων εἶναι μεγάλη, καὶ διότι οὐδεὶς ἄλλος θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ ἀναλάβῃ τοιαύτην πρωτοβουλίαν, ἀλλὰ καὶ ἀκόμη διότι τὰ μισθώματα καὶ τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη τῶν πόλεων καλύπτουν περίπου τὴν δαπάνην τῆς ἀνεγέρσεως τῶν νέων σχολείων. Καὶ ἡ ἀνέγερσις αὐτῶν ἔγινε πάντοτε ἐπὶ τῇ βάσει μειοδοσιῶν, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ ἔργον ἀνετίθετο εἰς τὸν τελευταῖον μειοδότην, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως. Οἱ οἰκονομικοὶ ὑπολογισμοὶ ἔγιναν πλήρεις καὶ ἡ πορεία τῶν ἔργων τοὺς ἐπηλήθευσε. Τοιουτοτρόπως, σήμερον ἐλάχιστα χρήματα χρειάζονται ἀκόμη διὰ τὴν πλήρη ἀποπεράτωσιν τῶν ὑπὸ ἀνέγερσιν σχολείων τῶν πόλεων.

§78Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὄχι.

§79Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἑκατὸν ὀκτὼ ἑκατομμύρια.

§80Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁμιλῶ διὰ τὰ σχολικὰ κτίρια τῶν πόλεων καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑπερβαίνουν τὰ εἴκοσι ἕως εἴκοσι πέντε ἑκατομμύρια διὰ τὴν πλήρη ἀποπεράτωσιν.

§81Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τεσσαράκοντα σχολεῖα εἶναι μόνον εἰς τὴν Κορινθίαν.

§82Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἑβδομήκοντα εἶναι εἰς τὰ ἰδικά μας μέρη.

§83Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τεσσαράκοντα σχολεῖα ἀνηγέρθησαν εἰς τὴν Κορινθίαν;

§84Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δυστυχῶς ἐξακολουθεῖ ἡ σύγχυσις μεταξὺ τῶν κοινοτικῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα μόνον ἐπιχορηγεῖ τὸ Κράτος, καὶ τῶν σχολείων τῶν πόλεων, τὰ ὁποῖα ἀνεγείρονται κατόπιν μειοδοσιῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας.

§85Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Μόνον ἡ Λευκὰς ἐξῃρέθη.

§86Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. Καλκάνης, ἀλλὰ τοῦτο ἐγένετο λόγῳ τῶν μεγάλων δαπανῶν τῆς θεμελιώσεως. Δι’ αὐτὸ ἐκεῖ ἐσταμάτησε προσωρινῶς ἡ ἀνέγερσις.

§87Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν νομίζω, νὰ εἶναι μοναδικὸν τὸ φαινόμενον τῆς Λευκάδος.

§88Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μάλιστα, μοναδικόν...

§89Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λέσβου. Βεβαίως, ἔχει καθῆκον νὰ ὑπερασπίζῃ τὸ ἔργον του καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶχε τόσον ζωηρὸν τὸν πόθον διὰ τὴν ἵδρυσιν διδακτηρίων, ὥστε ὑπέβαλε καὶ τὸ Κράτος εἰς δάνειον ἐξωτερικόν, τὸ ὁποῖον διὰ πολλοὺς λόγους δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ. Καὶ τοὺς λόγους αὐτοὺς ἀνέπτυξα τότε, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται νῦν. Ἐπεχειρήθη ἡ ἀνέγερσις διαφόρων σχολείων καί τινα μὲν ἔχουν ἔλθη εἰς πέρας. Ἀληθῶς ὁ τότε Ὑπουργός, ἐφρόντισε νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μὲ τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας καὶ μόνον ἐκεῖ ὅπου παρεχωροῦντο εἰσφοραὶ ἐκ μέρους τῶν Δήμων καὶ τῶν Κοινοτήτων ἀνάλογοι, ἐπῆλθεν ἀποτέλεσμα. Ἀλλ’ ὁ πόθος του ὑπερέβη τὴν πραγματικότητα, διότι ὑπελόγιζον ὅτι θὰ ὑπῆρχον τὰ χρήματα, ἅτινα ὑπέσχοντο οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες, καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἐχρειάζοντο διὰ νὰ γίνουν τὰ κτίρια. Καὶ ἐδῶ ἐγένετο ἕν λάθος βασικόν, τὸ ὁποῖον αἱ περιστάσεις αἱ οἰκονομικαὶ κατέστησαν ἔτι μεῖζον, διότι ἐξ αὐτοῦ ἐπῆλθον λυπηρὰ ἀποτελέσματα. Ὁ κύριος ἐκ Λαρίσης Βουλευτής, ὁ κ. Νικολαΐδης συνέστησεν, ἵνα τὸ Κράτος ἐγγυηθῇ ὅπως αἱ Κοινότητες, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὁμολογίας, κάμουν ἕν δάνειον διὰ τὴν ἵδρυσιν σχολείων. Τῷ εἶπον, ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ παρομοίαν ἐγγύησιν, διότι, ἄν αἱ ὁμολογίαι ἦσαν ἐπαρκεῖς διὰ νὰ ἀσφαλίσουν τὸ δάνειον, ἡ Τράπεζα δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐγγυήσεως τρίτου.

§90ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Δὲν εἶπον τρίτους.

§91Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Τράπεζα, ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος οἰκονομικὸς ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος θὰ ἔδιδε τὸ δάνειον, δὲν εἶναι βέβαιος περὶ τῆς ἐπαρκείας τῶν ὁμολογιῶν, λόγῳ τῆς αὐξομειώσεως τῆς ἀξίας τῶν ὁμολογιῶν τούτων, δι’ αὐτὸ δὲν δύνανται νὰ δώσουν τὸ δάνειον αὐτό, τὸ δὲ Κράτος δὲν δύναται νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐγγύησιν αὐτήν, διότι αὔριον ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ ἐκτεθειμένον ἀπέναντι τῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία θὰ εἰσπράξῃ τὸ δάνειόν της ἀπὸ τὸ Κράτος, ἐνῶ τὸ οἰκοδόμημα, τὸ διδακτήριον, θὰ μείνῃ εἰς τὸ μέσον, θὰ μείνῃ ἡμιτελές καὶ θὰ ὑποχρεωθῇ τὸ Κράτος, πέρα τῆς οἰκονομικῆς του ἀντοχῆς, νὰ τὸ περατώσῃ. Τοῦτο ἔχει συμβῆ ἤδη, διότι, ἐνῶ πολλὰ σχολεῖα ἐπρόκειτο νὰ περατωθοῦν ἀπὸ τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας, ὅμως δὲν ἐπερατώθησαν καὶ πρόκειται νὰ περατωθοῦν συμπληρωματικῶς ἀπὸ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον δὲν εὑρίσκεται εἰς θέσιν νὰ κάμῃ τοῦτο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἀπαιτοῦνται περὶ τὰ ἑκατὸν ὀκτὼ ἑκατομμύρια διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν Σχολείων.

§92Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§93Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐάν ἀκολουθήσωμεν τὴν ἰδίαν πολιτικήν, ἥν ἠκολούθησεν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, ἐμπιστευόμενοι εἰς ἕν οἰκόπεδον τὸ ὁποῖον θὰ δώσουν οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες, οὐδὲν τὸ ἀποτελεσματικὸν θὰ ἔχωμεν. Κύριοι, διότι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ τῆς ἀναλήψεως τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, θὰ εἶναι ἐντελῶς ἐσφαλμένη. Θὰ ἴδωμεν πρῶτον τί θὰ μᾶς δώσουν οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες καὶ ἀφοῦ ἐξετάσωμεν ἄν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν τὰ διδακτήρια, θὰ προβῶμεν εἰς τὸ ἔργον, διότι παρ’ ὅλον τὸν πόθον ποῦ ἔχει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἀνέγερσιν διδακτηρίων, δὲν θὰ κάμῃ τὸ σφάλμα νὰ ἀρχίσῃ ἱδρύουσα διδακτήρια, χωρὶς νὰ εἶναι βεβαία καὶ ὅτι θὰ περατωθοῦν ταῦτα.

§94Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Θὰ ἐπεθύμουν νὰ συνεχίσω τὰς σκέψεις μου, σκέψεις καθαρῶς προσωπικάς, προερχομένας ἐκ τῆς πείρας μου τῆς προσωπικῆς καὶ τῆς συντόμου ὑπηρεσίας. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ἀρχή, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ὁ κ. ἐκ Λέσβου Συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἔσχε καὶ μακρὰν πεῖραν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ἤσκησε μίαν διδακτηριακὴν πολιτικήν, ἥτις ἐβαπτίσθη ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς συμμετοχῆς τῶν Κοινοτήτων, ἐγώ, ἐπαναλαμβάνω, φρονῶ ὅτι ἡ ἀρχὴ αὐτὴ τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. Συνάδελφος ἐκ Λαρίσης ὑπεστήριξε, θὰ ἦτο πολὺ ἐπικίνδυνος νὰ τεθῇ ὡς βάσις διὰ τὴν μέλλουσαν πολιτικὴν τοῦ Κράτους. Αἱ Κοινότητες, κ. Βουλευταί, ὅπως καὶ οἱ Δῆμοι διέρχονται μίαν κρίσιμον ἐποχήν.

§95Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Οὔτε μελάνι, οὔτε χαρτὶ ἔχουν.

§96Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἀρκεῖ νὰ σᾶς δώσω δύο ἀριθμούς. Ἐνῶ ἄλλοτε ὑπελογίζοντο αἱ πρόσοδοί των εἰς ἐννεακόσια περίπου ἑκατομ., τώρα ἔχουν κατέλθῃ εἰς τὸ ἥμισυ. Αὐτὴ εἶνε μία περίπτωσις ἥτις εἶναι χαρακτηριστικὴ τῆς καταστάσεώς των. Ἐτέθη ὑπὸ συζήτησιν τοῦτο, ὅτι αἱ Κοινότητες πρέπει νὰ μετέχουν τῶν δαπανῶν τῆς ἀνεγέρσεως διδακτηρίων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸ Κράτος νὰ κάμῃ ἕν ἅλμα εἰς τὸ κενόν, βασιζόμενον ἐπὶ μετοχῆς ἡ ὁποία καὶ ἀόριστος εἶναι, καὶ ἀμφιβόλου πραγματοποιήσεως. Ἔδωκεν ἤδη ἡ Κοινότης Ἀμαρουσίου μίαν ὑπόσχεσιν διὰ συμβάσεως, διὰ συμβολαίου, πρὸ δύο ἐτῶν, καὶ ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι τὸ Κράτος θὰ ἔδιδε τρία ἑκατομμύρια, νὰ συμπληρώσῃ τὴν περαιτέρω δαπάνην μέχρι δύο ἑκατομμυρίων. Τὸ Κράτος ἐδαπάνησε 4.200.000. Ἡ Κοινότης δὲν ἔδωκε παρὰ ἐλάχιστον ποσόν καὶ διὰ προσφυγῆς εἰς ἕν δάνειον πεντακοσίων χιλιάδων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον προσεφέρετο ὑπ’ αὐτῆς ἐκ τοῦ συνόλου τῶν δύο ἑκατομμυρίων, προσεφέρετο νὰ συμβάλῃ διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ὡραίων ἀληθῶς διδακτηρίων τοῦ Ἀμαρουσίου. Ὅ,τι ἔπαθεν ἡ Κοινότης αὐτή, ἡ ὁποία εἶναι ἐκ τῶν εὐπορωτέρων Κοινοτήτων τοῦ Κράτους, ἔπαθεν εἰς χείρονα βαθμόν ὅλαι αἱ Κοινότητες καὶ ὅλοι οἱ Δῆμοι. Μὴ συζητεῖτε λοιπόν περὶ συμμετοχῆς τῶν Κοινοτήτων καὶ τῶν Δήμων, οἱ ὁποῖοι σήμερον διέρχονται μίαν δεινὴν οἰκονομικὴν δοκιμασίαν, καὶ πιέζονται ἀπὸ τόσα βάρη.

§97ΛΑΖ. ΚΡΙΕΖΗΣ. Ὅλοι οἱ Δῆμοι διατελοῦν ὑπὸ πτώχευσιν.

§98Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργός Παιδείας). Θὰ ἀτενίσωμεν κατ’ ἀκολουθίαν τὸ πρόγραμμα τῆς συμπληρώσεως τῶν διδακτηρίων τοῦ Κράτους ὑπὸ τὴν εὐθύνην τοῦ Κράτους, δεχόμενοι ψιχία εἰς χρηματικὰς προσφορὰς ἐκ μέρους ἰδίως μικρῶν χωρίων...

§99Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὰ νὰ προτιμηθοῦν.

§100Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργός τῆς Παιδείας)... εἰς τὰ ὁποῖα πιστεύομεν, ὅτι θὰ εἶναι πρόθυμος ἡ εἰσφορὰ εἰς χρῆμα. Ὅ,τι ἠμποροῦν οἱ ἄνθρωποι νὰ δώσουν εἰς προσωπικὴν ἐργασίαν, εἰς μεταφορὰν ὑλικῶν, οἰκοδομικῶν κλπ. εἶναι πρόθυμοι. Εἶνε δὲ πρόθυμοι νὰ δώσουν ὅλα αὐτά, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦν νὰ δώσουν ἐννοεῖται χρήματα καὶ μὴ ἐλπίζετε, ἀλλὰ προχωρήσητε εἰς τὸ πνεῦμα, ὅτι τὸ Κράτος μελλοντικῶς θά προβῇ εἰς τὴν ἵδρυσιν διδακτηρίων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἰς ἀριθμοὺς ἐκφράζεται μὲ ὀκτακόσια περίπου ἑκατομμύρια. Ἀπομένει νὰ ἐξετάσωμεν ἕν ἄλλο ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς συμπληρώσεως καὶ ἱδρύσεως ἄλλων σχολείων. Ἐάν ἦτο ἕν βαθύτατον ἀτύχημα ὁ ἀναλφαβιτισμός διὰ τὴν σημερινὴν καὶ τὴν παρελθοῦσαν γεννεάν, φρονῶ, ὅτι εἶναι στίγμα διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς καὶ διὰ τὸ μέλλον. Ὁ ἀναλφαβιτισμὸς θὰ ἀπετέλει ἕν στίγμα τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ. Εἰς τὴν ἔννοιαν ταύτην πιστεύω νὰ συναντηθῶμεν πάντες. Καὶ δὲν εἶναι τὸ κενὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Συνάδελφος, καὶ τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγώ, ὅτι ἐὰν ὁ ἀναλφαβιτισμός, προϊόντος τοῦ χρόνου, ἐλαττοῦται, θὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἔχωμεν ἕν ποσοστὸν τόσον μικρόν, ὅσον καθώρισεν ὁ κ. Συνάδελφος. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς ὁ ἀριθμὸς τῶν παιδίων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ φοιτοῦν εἰς τά Σχολεῖα ὑποχρεωτικῶς, ἀνέρχεται εἰς ἕν ἑκατομμύριον. Ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτώντων σήμερον, εἶναι κατά τι μεγαλύτερος τῶν ἑπτακοσίων χιλιάδων. Ἑπομένως ἀπομένει ἕν κενὸν τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συμπληρωθῇ.

§101Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑπτακόσιαι ἑξήκοντα χιλιάδες.

§102Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν εἶναι ἐπίσημος στατιστική. Εἶναι ἰδικά μου συμπεράσματα ἐξ ἰδίας παρατηρήσεως καὶ μελέτης. Μᾶς μένει πάντως ἕν ἔλλειμμα.

§103Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ ὑπεύθυνος στατιστικὴ τῆς ὑπηρεσίας παρίσταται δὲ κατὰ σύμπτωσιν καὶ ὁ τμηματάρχης ὁ ἁρμόδιος, διεπίστωσεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ποσοστοῦ πέρα τοῦ 5%.

§104Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐγώ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι αἰσιόδοξος ἡ στατιστικὴ αὐτή. Τὸ γεγονὸς εἶνε ἄλλο, κ. Παπανδρέου. Εἶχον ἱδρύσει εἰς τὴν πόλιν μου ἕν νυκτερινὸν σχολεῖον ἀπόρων παίδων, πρὸ τεσσάρων ἐτῶν, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ τὴν μικράν μου γενέτειραν ὡς Δήμαρχος, καὶ εἶχον τριακοσίους μαθητὰς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀναλφαβήτους εἰς τὴν πρωτεύουσαν αὐτοῦ τοῦ νομοῦ, εἰς τὴν Λαμίαν. Εἴχομεν δηλαδὴ ἕν ποσοστὸν 22% ἀγραμμάτων παίδων, τὰ ὁποῖα, ἄν δὲν ἐγένετο Νυκτερινὴ Σχολή, θὰ ἔμεναν μέσα εἰς τὴν πόλιν ἀγράμματα Δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω, μὴ στηρίζεσθε εἰς τὴν στατιστικήν, διότι τὰ δεδομένα αὐτῆς δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Θέλετε μίαν ἄλλην ἀπόδειξιν, λάβετε τὴν κάπως γενικώτερα. Ὅλος ὁ ὑπαίθριος πληθυσμὸς δὲν πηγαίνει εἰς τὰ σχολεῖα. Εἶναι μεγάλα τμήματα τῆς νεολαίας, ἰδίᾳ τῆς ὑπαίθρου Χώρας, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τὴν εὐκαιρίαν νὰ φοιτήσουν εἰς τὰ σχολεῖα, εἴτε διότι δὲν ὑπάρχουν, εἴτε διότι τὰ σχολεῖα κεῖνται μακράν.

§105Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἡμεῖς ἐν Μακεδονίᾳ δὲν ἔχομεν τοιαύτας περιπτώσεις.

§106Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐρωτήσατε τὸν κ. Μπουρδάραν, ἵνα σᾶς εἴπῃ. Ἐρωτήσατε διὰ τὴν Ἤπειρον, ἐρωτήσατε καὶ ἡμᾶς διὰ τὴν Στερεάν, ἵνα ἴδητε τί θὰ σᾶς ἀπαντήσωμεν.

§107Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἐν Μακεδονίᾳ οἱ χωροφύλακες παρακολουθοῦν τὴν φοίτησιν τῶν μαθητῶν καὶ ἐξαναγκάζουν τοὺς γονεῖς των νὰ στέλλουν τὰ παιδιά των εἰς τὸ σχολεῖον.

§108Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐγὼ σᾶς λέγω τοῦτο. Ὁλόκληρος ἡ Στερεὰ Ἑλλάς, καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ Ἤπειρος, δὲν ἔχουν συμπεπληρωμένα τὰ σχολεῖα των, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἱδρύσωμεν σχολεῖα, καὶ θὰ ἔλθω εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἱδρύσωμεν σχολεῖα. Μοῦ φαίνεται ὅτι ὁ καλύτερος τρόπος διὰ νὰ ἀτενίζῃ κανεὶς τὰ ζητήματα, εἶναι νὰ τὰ ἀτενίζῃ κατάματα. Δὲν μᾶς χρειάζεται ἡ αἰσιοδοξία, διότι αὐτὴ ὁμοιάζει μὲ τὴν μέθοδον τῆς στρουθοκαμήλου. Συμπέρασμα εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατὰ πρῶτον λόγον θὰ ἀτενίσῃ τὸ ζήτημα τῆς συμπληρώσεως τῶν μονοταξίων σχολείων. Θὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἱδρύσωμεν βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, ὅπου εἶναι ἀνάγκη νὰ ἱδρυθῶσι μονοτάξια σχολεῖα κατὰ προτίμησιν.

§109ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη.

§110Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Εἰς τὰ ὀρεινὰ καὶ πεδινὰ μέρη, καὶ παντοῦ ὅπου θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη νὰ ἱδρυθῶσι μονοτάξια σχολεῖα.

§111Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Θὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, ὅπως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅπως καὶ σεῖς ἀπεδέχθητε, ὅτι πρέπει εἰς πᾶσαν ἐνέργειάν σας νὰ προηγηθοῦν αἱ περιοχαὶ τῶν σεισμοπλήκτων μερῶν, διότι εἶναι κατεπεῖγον τὸ ζήτημα καὶ ὁ κίνδυνος ἐπικείμενος.

§112Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εὔλογος εἶναι ἡ παράκλησις τοῦ κ. Συναδέλφου ἐκ Λευκάδος, καὶ ἀποτελεῖ μίαν λεπτομέρειαν εἰς τὸ ὅλον ζήτημα, τὸ ὁποῖον λαμβάνει μίαν γενικὴν μορφήν. Κατ’ ἐμέ, βάσις τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, βάσις τῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους, διότι αὐτὴ θὰ εἶναι ἡ κρατικὴ πολιτικὴ εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, βάσις θὰ εἶναι ἡ συμπλήρωσις κυρίως τῶν μονοταξίων σχολείων, ἵδρυσις δὲ μονοταξίων σχολείων, ἐκεῖ ὅπου ταῦτα εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἱδρυθῶσι μετὰ προηγουμένην ἔρευναν τῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἱδρυθῶσι, διὰ νὰ μὴ ἀποτελέσῃ ἡ ἵδρυσις αὐτῶν πολυτέλειαν. Διότι ἐὰν πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ ἓν σχολεῖον δι’ εἴκοσι παιδιά, τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ κάμνουν μίαν μικρὰν διαδρομὴν μέχρι τοῦ πλησιεστέρου σημείου, ἡ ἵδρυσις αὐτοῦ θὰ ἀπετέλει πολυτέλειαν. Ὅπου ὅμως εἶναι ἀνάγκη νὰ ἱδρυθοῦν σχολεῖα, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν πληθυσμοὺς ὁλοκλήρους, οἵτινες μένουν ἀναλφάβητοι, ἐκεῖ πρέπει ἀναμφισβητήτως νὰ στραφῇ τὸ Κράτος. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ προσπάθεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐμοῦ στρέφεται εἰς τὸ νὰ ἱκανοποιήσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, ἀργὰ ἤ γρήγορα, μᾶλλον γρήγορα, τὰς ἀνάγκας αὐτὰς τὰς σχολικάς.

§113ΑΛ. ΜΕΛΑΣ. Ἐλπίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ θέσῃ ἐν ἐφαρμογῇ τὰ ὅσα ὑπόσχεται.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπανδρέου.

§115Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, κ. Βουλευταί, διὰ νὰ δώσω μίαν σύντομον, ἀλλὰ σαφῆ ἀπάντησιν εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολείων, τὴν ὁποίαν ἐπεδίωξεν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, δὲν ἔγινεν ἐπαρκὴς οἰκονομικὴ πρόβλεψις. Ἐπιθυμῶ πρῶτον νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην τῆς Βουλῆς, ὅτι κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην ἀνηγέρθησαν συμφώνως πρὸς τὴν ὑπεύθυνον στατιστικὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, τὴν καταρτισθεῖσαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκθέσεων τῶν ἐπιθεωρητῶν, αἴθουσαι σχολικαὶ ὀκτὼ χιλιάδες, σχολεῖα δὲ τρεῖς χιλιάδες ἑκατόν.

§116Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Εἰς αὐτὰ ὑπολογίζεται καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν σχολείων τὰ ὁποῖα εἶχον γίνει πρὸ τοῦ 1928.

§117Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μάλιστα. Ὅσα εὑρέθησαν τότε ἡμιτελῆ. Ἀλλ’ αὐτὰ ἦσαν ὀλίγα...

§118Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἔχετε ἐσφαλμένην βάσιν διὰ τοὺς ἀριθμούς.

§119Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σεῖς πλανᾶσθε, κ. Ὑπουργέ. Κατὰ τὴν περίοδον λοιπὸν ἐκείνην ἀνηγέρθησαν σχολικὰ κτίρια περισσότερα ἐν συγκρίσει πρὸς οἱανδήποτε ἄλλην κοινοβουλευτικὴν περίοδον.

§120Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουν διδακτήρια καὶ διδάσκαλοι δὲν ὑπάρχουν.

§121Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Παρέχω ἐπίσης τὴν πληροφορίαν, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων τὸ ὁποῖον διετέθη, διὰ τὰ σχολεῖα τῶν Κοινοτήτων, εἶναι περισσότερον ἀπὸ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον διετέθη διὰ τὰ σχολεῖα τῶν πόλεων.

§122Λ. ΤΣΙΟΚΟΣ. Ὄχι.

§123Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι Βουλευταί, ἐπιμένω εἰς τὴν πληροφορίαν αὐτήν, διότι ὑπάρχουν Συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἀπέδειξαν ὅτι εὑρίσκονται ὑπὸ τὸ κράτος μιᾶς πλάνης.

§124Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ποίας πλάνης;

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§126Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τῆς πλάνης ὅτι διεθέσαμεν χρήματα περισσότερα διὰ τὰ σχολεῖα τῶν πόλεων, ἐνῷ τὸ ἀκριβὲς εἶναι ὅτι διεθέσαμεν περισσότερα διὰ τὰ σχολεῖα τῶν Κοινοτήτων.

§127Λ. ΤΣΙΟΚΟΣ. Ὄχι.

§128Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀνακοινῶ ὑπευθύνως πρὸς τὴν Βουλήν, διότι προφανῶς εὑρίσκεται εἰς ἄγνοιαν τοῦ πράγματος ὁ κ. Συνάδελφος, ὅτι ἐκ τοῦ συνολικοῦ ποσοῦ τῶν χρημάτων, ὅπερ τὸ Κράτος διέθεσε κατὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐκείνην περίοδον πρὸς ἀνέγερσιν διδακτηρίων εἰς τὴν Χώραν, τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον διετέθη ὑπὲρ τῶν κοινοτικῶν διδακτηρίων, εἶναι ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον διετέθη διὰ τὴν ἀνέγερσιν διδακτηρίων εἰς τὰς πόλεις. Καὶ ἐμμένω εἰς τὴν ὑπεύθυνον αὐτὴν βεβαίωσιν. Τρίτον, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καθόσον ἀφορᾷ τὰ κοινοτικὰ σχολικὰ κτίρια, ἡ πολιτικὴ τοῦ Κράτους ἦτο ἐπικουρική, τῆς κοινοτικῆς πρωτοβουλίας. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὰς πόλεις, τὴν εὐθύνην τῶν μειοδοσιῶν ἀνέλαβε τὸ Κράτος, προκηρῦξαν μειοδοσίας μὲ τὴν συμμετοχὴν τῶν Δήμων καὶ ἐπικυρῶσαν πανταχοῦ τὰ ἔργα εἰς τούς τελευταίους μειοδότας. Καθόσον ἀφορᾷ λοιπὸν τὸν ὑπολογισμὸν τῶν ἀνεγέρσεων, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν μὲ τὴν εὐθύνην καὶ τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ Κράτους διὰ μειοδοσιῶν, ὁ οἰκονομικὸς προϋπολογισμὸς ἔγινε πλήρης. Ἐκ τῶν ὑστέρων προέκυψαν, ὅπως εἰς κάθε τεχνικὸν ἔργον, μικρὰ περιθώρια, τὰ ὁποῖα, παρὰ τὸ γεγονὸς τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν τιμῶν ὡς ἐκ τῆς πτώσεως τῆς δραχμῆς, παρὰ τὸ γεγονὸς τῆς ἀρνήσεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διαθέσουν ὡρισμένα ἐκπαιδευτικὰ τέλη, δὲν ὑπερέβησαν τὸ ποσὸν τῶν 20–25 ἑκατομμυρίων. Καθόσον ἀφορᾷ δηλαδὴ τὰς μειοδοσίας τὰς ὁποίας ὑπευθύνως ἀνέλαβε τὸ Κράτος, ὑποστηρίζω ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ γίνῃ περισσότερον περίσκεπτος καὶ περισσότερον συνετὸς προϋπολογισμὸς ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἔκαμε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἐνῶ κατὰ τὸν ἴδιον χρόνον, εἰς ὅλα τὰ ἄλλα τεχνικὰ ἔργα, ὄχι μόνον τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ τῆς κοινωνικῆς οἰκονομίας, ὅλοι οἱ οἰκονομικοὶ ὑπολογισμοὶ ἀνετράπησαν. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζομεν, ὅτι τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἐπετελέσαμεν δὲν ὑπῆρξε μόνον ἔργον δημιουργίας, ἀλλ’ ὑπῆρξε καὶ ἔργον οἰκονομικῆς περισκέψεως. (χειροκροτήματα).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας, ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν διακόπτεται.

§130Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς...

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διεκόπη ἡ συζήτησις.

§132Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς διακοπῆς τῆς συζητήσεως. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐγκαίρως, ὅτε ἐζήτησα ἀπὸ τὸν ὑποψήφιον Ἀρχηγὸν μίαν διακοπὴν καὶ δέν μοῦ τὴν ἔδωκε. Ζητῶ τὸν λόγον. (Δημιουργεῖται θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συντελεστικὸν διὰ τὴν κατάπαυσιν τοῦ θορύβου εἶναι νὰ συναινέσῃ ἡ Βουλή, καίτοι ἐκηρύξαμεν τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Κούνδουρος.

§134ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούνδουρος.

§136Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πολλὰ ἠκούσθησαν, κ. Βουλευταί, καὶ ἀπὸ τὴν μίαν πτέρυγα καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην ὑπὲρ τῆς ἀσκηθείσης καὶ ἀσκουμένης ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς. Πολλοὶ ἀριθμοὶ ἀνεφέρθησαν, πολλὰ σχήματα λόγου, πολλαὶ χειρονομίαι ἀλλά...

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σᾶς διακόψω. Ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης διακοπῆς, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγραφῇ ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ πρώτη εἰς τὴν αὐριανὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, διὰ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις. Νὰ συναινέσῃ ἡ Βουλὴ νὰ γίνῃ τοῦτο.

§138ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§139Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπέφυγαν οἱ ρήτορες ὑπεραμυνόμενοι εἴτε τῆς παλαιοτέρας, εἴτε τῆς νεωτέρας πολιτικῆς, ἐπιμόνως ἀπέφυγαν νὰ μᾶς εἴπουν τὰ ἐκπαιδευτήρια ποὺ ἵδρυσαν καὶ ποῦ τὰ ἵδρυσαν διὰ ν’ ἀποσπάσουν τὸν ἔπαινον τῆς Βουλῆς. Ὅσοι διεχειρίσθησαν τὸ ἀξίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας κατὰ τὸ παρελθόν, ἔχουν ὑποχρέωσιν, ἐκτὸς τῶν ἀριθμῶν, οἵτινες ἀνάγονται εἰς τὰ σχολεῖα τὰ ἀνεγερθέντα, νὰ μᾶς φέρουν καὶ ἕνα χάρτην, ὅστις νὰ δεικνύῃ ποῦ ἱδρύθησαν τὰ σχολεῖα αὐτά.

§140ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§141Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε θὰ ἴδωμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει μόνον μία ἀνακολουθία, δὲν ὑπάρχουν μόνον ἐπαρχίαι εἰς τὰς ὁποίας ἱδρύθησαν 40 διδακτήρια, ἐνῶ ἀλλοῦ δὲν ὑπάρχουν τοιαῦτα, τότε θὰ ἴδωμεν ὅτι ἔφθασαν αἱ κομματικαὶ παροχαὶ μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ ἱδρυθοῦν κτίρια καὶ νὰ μὴ ἔχουν ἱδρυθῆ σχολεῖα, οὔτε τώρα, οὔτε ἔκτοτε. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνηγέρθη πρὸ διετίας τὸ κτίριον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐστεγάζετο τὸ σχολεῖον, καὶ δὲν ἔχει ἱδρυθῆ καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ μὴ ἔχῃ ἱδρυθῆ ἔκτοτε σχολεῖον....

§142ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Ποῦ ἔχει γίνῃ αὐτό ποὺ εἴπετε;

§143Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ θὰ τὸ εἴπω ὅταν θέλω ἐγώ, καὶ ὄχι ὅταν θέλετε σεῖς. Θὰ ἀφήσω τὴν ἰδικήν σας περιέργειαν ἀνικανοποίητον. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει ἐὰν λέγω ἀλήθειαν ἢ ὄχι. Προτείνω, Κύριοι, νὰ δεχθῆτε τὴν πρότασίν μου, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ γίνῃ μία ἐπιτροπὴ καὶ νὰ ἐξετάσῃ ὅλα αὐτὰ καὶ νὰ συντάξῃ καὶ χάρτην, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῦ ἔγιναν αὐτὰ τὰ σχολεῖα. Τότε θὰ ἱκανοποιήσω καὶ τὴν περιέργειαν τοῦ κ. Συναδέλφου. Ἀλλὰ δὲν κωλύομαι νὰ τοῦ εἴπω, καὶ τὸ λέγω ἀπὸ σήμερον, ὅτι ἀνεφέρθην εἰς πρόσφατον ταξείδιόν μου εἰς τὴν Μακεδονίαν, εἰς τὸν συνοικισμὸν Δεξαμενῆς τῆς Καβάλλας. Ἡ περιέργειά σας λοιπόν, ἱκανοποιήθη, καὶ ἡ Βουλὴ βλέπει ὅτι δὲν λέγω ἀνακριβείας.

§144ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἔχουν οὕτω τὰ πράγματα, κ. Συνάδελφε. Ἐκτίσθη τὸ σχολεῖον καὶ ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ὁ συνοικισμός, ὁ ὁποῖος ἔγινε.

§145Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουν σχολεῖα ἀπὸ διετίας κενά. Ὑπάρχουν ὡρισμένα θέματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τίθενται ἐκτὸς πολιτικῶν ὑπολογισμῶν. Ὑπάρχουν ὡρισμέναι εὐθῦναι προσωπικαὶ αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ διαστέλλωνται ἀπὸ τὰς εὐθύνας τὰς γενικάς, καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι παρέχεται εὐκαιρία καὶ εἰς τὸν τύπον, καὶ εἰς τὴν Βουλήν, νὰ συστήσῃ τὴν ἐπιτροπὴν αὐτήν, ἡ ὁποία θὰ ἐξετάσῃ ὅλα αὐτὰ τὰ θέματα καὶ ποῦ ἱδρύθησαν τὰ σχολεῖα αὐτά. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§146Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία θὰ συστηθῇ, ἄν θὰ συστηθῇ, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της καὶ τοῦτο: Ὅτι κατὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σχολείων, ἔλαβον χώραν τεράστιαι καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπραγματοποιοῦντο διὰ τοῦ τρόπου τῆς προκηρύξεως τῶν δημοπρασιῶν. Ὡρίζετο α ποσὸν δι’ ἕκαστον κυβικὸν μέτρον. Διαρκούσης τῆς κατασκευῆς, μετεβάλλοντο οἱ ὅροι εἰς ὄφελος τῶν ἐργολάβων. Καὶ διὰ τοῦτο, σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ὑπελογίσθησαν νὰ στοιχίσουν 1–1½ ἑκατομμύριον, ἐστοίχισαν 5–6 ἑκατομμύρια, λόγῳ τῆς συστηματικῆς μεταβολῆς τῶν ὅρων τῆς διακηρύξεως. Τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαιότερον στοιχεῖον, καὶ δι’ αὐτὸ τάσσομαι ἀνεπιφυλάκτως μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Συναδέλφου ἐκ Λασηθίου.

§147Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§148Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ δώσῃ, ὄχι ἀπόψε, διότι εἶναι προφανῶς ἀπαράσκευος, ὑπευθύνους πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν, διότι ὑποστηρίζω ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἀνεγέρσεως τῶν σχολείων, ὑπῆρξεν ἔργον εἰς ἀκέραιον ἄσπιλον.

§149Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Παρακαλῶ ὅπως κατατεθοῦν ὅλοι οἱ φάκελλοι, οἱ ἀφορῶντες τὰ ἱδρυθέντα σχολεῖα, καὶ νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως ἐπὶ τούτου.

§150Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἦτο εὐκτέον, βεβαίως, ἀφοῦ ἡ συζήτησις ἐγενικεύθη καὶ ἔλαβε τὴν μορφὴν ἣν ἔλαβε, νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα εἰδικῆς συζητήσεως, καὶ παρακαλῶ τοὺς κ. Συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν ὡρισμένους φακέλλους, διότι θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ προσκομισθοῦν 2.000 φάκελλοι ἐδῶ, νὰ ὁρίσουν τοὺς φακέλλους τοὺς ὁποίους θέλουν, διὰ νὰ κατατεθοῦν πραγματικῶς. Πάντως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ φέρω αὐτὰ τὰ στοιχεῖα περὶ τῶν διδακτηρίων, καὶ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθη καὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἔγιναν αἱ δημοπρασίαι. Ὁρίσατε μίαν ἡμέραν εἰδικῆς συζητήσεως.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω, ὅτι δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα εἰδικὴ διὰ τὴν συζήτησιν. Ποίαν νομίζετε;

§152Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὁρισθῇ ἡ διάθεσις μιᾶς ἡμέρας ἀπὸ τὰς ὀλίγας ὑπολοίπους ἡμέρας ποὺ ἔχομεν, ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις κανονίζει τὰς κοινοβουλευτικὰς ἐργασίας. Συνεπῶς τὸ ζήτημα τῆς ἡμέρας διὰ τὴν συζήτησιν, πρέπει νὰ κανονισθῇ ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα αὐτό, θὰ τὸ λύσω ἐγώ, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἐκκρεμῆ ἐργασίαν τῆς Βουλῆς καὶ τὰς ἡμέρας τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀκόμη πρὸς ἐργασίαν. Θὰ συνεννοηθῶ βεβαίως, ὅπως λέγει ὁ Κανονισμός, καὶ μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀπὸ κοινοῦ θὰ ὁρίσωμεν τὴν ἡμέραν.

§154Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Παρακαλοῦμεν νὰ κατατεθοῦν ὅλοι οἱ φάκελλοι καὶ οἱ πίνακες προηγουμένως εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ λάβωσι γνῶσιν οἱ κ. Συνάδελφοι.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐζήτησε πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ὁ κ. Κούνδουρος.

§156Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ προχθεσινὴ συζήτησις διεξήχθη μὲ ἐξαιρετικὴν τάξιν, καὶ τοῦτο ἀφορᾷ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, μὲ ἐξαιρετικὴν ἐλευθερίαν, καὶ τοῦτο ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ μὲ ἐξαιρετικὴν ἀνωτερότητα καὶ εὐπρέπειαν γλώσσης, καὶ τοῦτο ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὴν Βουλήν. Παρὰ ταῦτα ὅμως, μία ἐφημερίς, περιγράφουσα σκηνὰς λαβούσας δῆθεν χώραν ἐν τῇ Βουλῇ, λέγει, ὅτι ἡ Βουλὴ μετεβλήθη εἰς ἀπέραντον χασισοποτεῖον, ὅπου αἱ διαμειβόμεναι λέξεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνταλλαγοῦν οὔτε μεταξὺ ὑποκειμένων τῆς ἐσχάτης ὑποστάθμης. Δὲν εἶναι ἔργον ἰδικόν μου ἡ ἄμυνα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, καὶ ἡ παρέμβασίς μου ἐγένετο, διὰ νὰ φέρω τοῦτο εἰς γνῶσιν καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ προβοῦν εἰς τὰς προσηκούσας διαμαρτυρίας, μολονότι καὶ προσωπικὸν ζήτημα γεννᾶται, διότι πολλοὶ καὶ εὐγενεῖς συνάδελφοι, ὡς οἱ κ. Σχινᾶς, Βολουδάκης, Χρυσοστόμου καὶ ἄλλοι, παρεστάθησαν ὡς ἐλθόντες εἰς χεῖρας, χρησιμοποιήσαντες περίστροφα, ἀναχαιτίσαντες, ἀναχαιτισθέντες κλπ. Παριστάνουν δὲ καὶ ἐμέ, ὁ ὁποῖος δὲν ἐκινήθην ἀπὸ τὴν θέσιν μου, οὔτε ἔγινα ὑποκείμενον ἢ ἀντικείμενον ἐπεισοδίου τινός, ὅτι ἔλαβον μέρος εἰς τὰς συρράξεις κλπ. Νομίζω, ὅτι ὅσα αὐτὰς τὰς ἡμέρας μάλιστα, γράφονται, δὲν γράφονται ἀσκόπως. Γράφονται διὰ νὰ τροφοδοτηθῇ τὸ κήρυγμα περὶ χρεωκοπίας τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι εἶναι ἔργον ἰδικόν σας, καὶ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ἡ διάψευσις τῆς καταστάσεως αὐτῆς, διότι αἱ φράσεις εἶναι βαρύταται. Ἐάν θέλετε, νὰ σᾶς ἀναγνώσω: «ἀπέραντον χασισοποτεῖον» κλπ. (ἀναγινώσκει).

§157ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποία ἐφημερὶς εἶναι;

§158Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐνδιαφέρει ἡ ἐφημερίς. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν πταίει αὐτή, ἀλλ’ ὁ συντάκτης της, ποὺ δὲν τὸν γνωρίζω βεβαίως. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἔχετε τὸν λόγον, ἢ μᾶλλον πρέπει καὶ νὰ προβῆτε εἰς μίαν διαμαρτυρίαν κατὰ τῆς καταστάσεως αὐτῆς.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὁμιλήσῃ ἄλλος τις ἐπὶ τοῦ θέματος;

§160Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ εἰς τὰς ἐπαρχίας ἔχουν μεγάλην ἀπήχησιν.

§161ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διαψευσθοῦν.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸς τὸ παρόν, παρακαλεῖται ὁ κ. Κούνδουρος νὰ ἐπιθεωρήσῃ ἀπόψε τὰ ἐστενογραφημένα, διὰ νὰ δοθῇ ἀρτία εἰς τὸν τύπον ἡ ἀγόρευσίς του καὶ νὰ περιληφθῇ καὶ εἰς τὸ Δελτίον Τύπου.

§163Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ αὐτό, κ. Πρόεδρε.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ θέλω ἐγώ. Ἐάν θέλετε τίποτε ἄλλο, προτείνατέ το.

§165Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τόν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§167Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐάν ἐπρόκειτο μονάχα, κ. Πρόεδρε, περὶ αὐξήσεως τῆς κυκλοφορίας τῶν φύλλων, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο συγγνωστόν. Ἀλλ’ ἐγώ νομίζω, ὅτι ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν εἰς τὴν «Ἀκρόπολιν» καὶ τὴν «Ἑστίαν», ἔχουν ἕνα σκοπόν: νὰ ἐπιβάλουν τὸν φασισμὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, διὰ τὰ ἕξ δισεκατομμύρια δραχμῶν, τὰ ὁποῖα, τὸ τράστ τῶν κεφαλαιούχων, ποὺ κρύπτεται ὀπίσω ἀπὸ τὴν «Ἑστίαν», θέλει νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τῶν ὁμολογιούχων, εἰς τὴν ράχην τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, μὲ τὰ ἀπατηλά κηρύγματα τῆς πατρίδος καὶ τῆς θρησκείας καὶ τῆς οἰκογενείας, ποὺ οὐδέποτε ἐκινδύνευσαν ἐδῶ. Εἶναι μία προσπάθεια νὰ πέσῃ τὸ κῦρος τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε, οἱ ὁποῖοι πιστεύομεν εἰς τὰς ἐλευθερίας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, οἱ ὁποῖοι πιστεύομεν εἰς τὴν δημοκρατίαν, ἀξιοῦμεν, κ. Πρόεδρε, ἄν δὲν ἀρκοῦν τὰ μέσα τὰ ὑπάρχοντα, νὰ ληφθοῦν καὶ ἄλλα, ὥστε ἐκεῖνοι, ποὺ δίδουν τὰ συνθήματα αὐτά, νὰ μὴ ἠμποροῦν νὰ μένουν ἀσύδοτοι. Εἴμεθα πολὺ ἀφελεῖς ἄν βλέπομεν ἀπαθῶς κινήσεις ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι, ἐνῶ διαλαλοῦν ὅτι κόπτονται ὑπὲρ τοῦ συνόλου, ἐνδιαφέρονται μόνον καὶ μόνον νὰ ἐξυπηρετήσουν ἴδια κεφαλαιοκρατικὰ συμφέροντα. Θέλουν νὰ ρίψουν τὸ κῦρος τῆς δημοκρατίας καὶ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλή, καὶ εἰς ἐμφάνισιν καὶ εἰς ἐργατικότητα καὶ εἰς λαϊκότητα καὶ εἰς ριζοσπαστικότητα, εἶναι μία ἀπὸ τὰς καλυτέρας Βουλάς, αἱ ὁποῖαι ὡρκίσθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, τὸ πιστεύω ἀπόλυτα, καὶ ἄν ἡ Βουλὴ αὐτή, ὕστερα ἀπὸ τὴν 6ην Μαρτίου καὶ ὕστερα ἀπὸ τὴν 6ην Ἰουνίου, ἔχει περάσει τὰς συμπληγάδας πέτρας, εἶναι πρός τιμήν της, καὶ πιστεύομεν, ὅτι δύναται ὁ ἑλληνικός λαὸς νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν συναίσθησιν τῆς παρούσης Βουλῆς διὰ τὴν ἀποστολήν της καὶ τὴν ἐμμονὴν αὐτῆς εἰς τὸν κοινοβουλευτισμόν. Δέν ἀρκοῦν μόνον οἱ ὀλίγοι λόγοι τοῦ κ. Κουνδούρου. Θὰ ἤθελα δηλώσεις ἰδικάς σας, κ. Πρόεδρε καὶ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διαμαρτυρίας ἐναντίον τῆς ὑπονομεύσεως τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν μας, καὶ τὴν λῆψιν μέτρων νομοθετικῶν ἐν ἀνάγκῃ ὅπως προστατευθῇ τὸ κῦρος καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Σώματος αὐτοῦ. (χειροκροτήματα).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ καὶ ὑμᾶς, κ. Χατζηγιάννη, νὰ ἐπιθεωρήσητε τὴν ἀγόρευσίν σας ἀπόψε ἀπὸ τὰ ἐστενογραφημένα. Τὶ θὰ γίνῃ πάρα πέρα, ἄλλος λόγος.

§169Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπουσιάζει, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀποστείλητε τὰς ἀγορεύσεις αὐτὰς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ εἰσφορῶν τινων ὑπὲρ τῆς Ἀγροφυλακῆς τῶν νήσων Κεφαλληνίας καὶ Ἰθάκης καὶ ἐλαττώσεως τῶν ποινῶν καὶ ποινικῶν ἐξόδων καὶ τελῶν ἐπὶ ἀγροτικῶν ἀδικημάτων τοῦ νόμου 4491». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 602 περὶ συνεταιρισμῶν καὶ τῶν τροποποιησάντων αὐτὸν μεταγενεστέρων νόμων».

§172Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἀπουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀκούσητε τὸ ζήτημα αὐτό. Δυστυχῶς ψηφίζεται τὸ σύνολον. Χθὲς ἀπουσίαζον κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην. Εἶναι μία τροποποίησις εἰς τὸν νόμον 602. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη αὐτὴ ἡ τροποποίησις νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν κατάργησιν δύο ἄρθρων τοῦ νόμου 289)1931, ὁ ὁποῖος ἐτροποποίησε τὸν νόμον 602 «περὶ συνεταιρισμῶν». Ὁ νόμος 5289 ἐψηφίσθη ὑπὸ τὸ κράτος μιᾶς ἐντυπώσεως, ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ πολιτεύονται. Εἶναι νόμος δεσμευτικὸς διὰ τοὺς συνεταιρισμούς. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) «Ὁ συνεταιρισμὸς παρίσταται κλπ.». Δηλαδή, ὑπάρχουν παραδείγματα ὅτι συνεταιρισμοὶ ἐν γενικῇ συνελεύσει ἀπήλλαξαν τὰ Διοικητικὰ Συμβούλια αὐτῶν πάσης εὐθύνης ἀστικῆς καὶ ποινικῆς. Δηλαδή, εἶπον, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία δαπάνη, ἡ ὁποία νὰ ἔγινεν ἀδικαιολογήτως. Ἔχω ἐπ’ αὐτοῦ πρακτικὸν τοῦ Συνεταιρισμοῦ Σερβίων, ποὺ λέγει, ὅτι ἡ δαπάνη αὐτὴ καλῶς ἐγένετο. Ὁ ἐποπτεύων τὸν Συνεταιρισμὸν διὰ λόγους, ἴσως πολιτικούς, εἶπεν ὅτι τὸ Συμβούλιον τὸ Διοικητικόν, οὐχὶ ὀρθῶς προέβη εἰς τὴν δαπάνην αὐτήν. Ἦλθεν ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Ἐφετεῖον Λαρίσης. Ὁ Συνεταιρισμὸς ὑπέβαλε πρακτικόν, ὅτι δὲν εἶχε καμμίαν ἀξίωσιν, καὶ παρέστη ἡ Πολιτικὴ Ἀγωγή, ἥτις διωρίσθη ἀπὸ τὸν ἐπόπτην Συνεταιρισμοῦ ἀναλώμασι φυσικὰ τοῦ Συνεταιρισμοῦ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι μία ἀνισότης. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ νομοθεσία ἡ ἰδική μας, θεσπίζει πολιτικὴν ἀγωγὴν εἰς βάρος Τραπεζῶν καὶ Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν, διὰ ζημίας, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οἱ μέτοχοι καὶ οἱ καταθέται, ὤφειλε νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ περὶ τῶν Συνεταιρισμῶν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι, ἐφόσον ψηφίζεται νόμος περὶ τροποποιήσεως τοῦ παλαιοῦ, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ οὗτος καὶ εἰς τὴν κατάργησιν τῶν δύο αὐτῶν ἄρθρων ποὺ σᾶς ἀνέφερα. Ἐπειδὴ ὅμως ἐψηφίσθη χθὲς ἀπὸ τὴν Βουλὴν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, καὶ τώρα ποὺ ψηφίζεται τὸ σύνολον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προστεθοῦν τροπολογίαι, θὰ παρακαλέσω νὰ εἰσηγηθῇ τὴν κατάργησιν τῶν ἄρθρων αὐτῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κατὰ τὴν ἐν τῇ Γερουσίᾳ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§173Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ δὲν ἐλήφθη πρόνοια ἐδῶ, κατὰ τὴν συζήτησιν, θὰ σᾶς παρακαλέσω, νὰ διατυπώσητε ἐγγράφως αὐτὴν τὴν τροπολογίαν καὶ νὰ τὴν δώσητε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὥστε νὰ τὴν ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του κατὰ τὴν ἐν τῇ Γερουσίᾳ συζήτησιν. Δέν γνωρίζω βέβαια τίνα γνώμην ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ὑπουργός, ἐγὼ πάντως θὰ τοῦ συστήσω νὰ τὴν ἐξετάσῃ εὐμενῶς.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (Ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου. «Περὶ τῶν δαπανῶν τῶν ὑδραυλικῶν συνεργείων Ὑπουργείου Γεωργίας». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τῆς ὑπὸ τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον ψηφισθείσης προτάσεως νόμου: «Περὶ ἀπονομῆς βαθμοῦ τμηματάρχου βʹ τάξεως εἰς γραμματεῖς αʹ τάξεως κατέχοντας εἰδικὰς θέσεις ἐν τῳ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν». (Γίνεται δεκτὴ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ τῆς σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ».

§178Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Συζήτησις θὰ γίνῃ ἐπὶ τοῦ ἀρχικῶς ὑποβληθέντος νομοσχεδίου.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ εἴκοσι βουλευτῶν οἱ ὁποῖοι ἀντικρούουν τὴν γνώμην ταύτην, καὶ θὰ συζητηθῇ ἑπομένως εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἀπόψε.

§180Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ νομοσχέδιον, κ. Βουλευταί, τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, εἶναι τὸ ἀρχικῶς κατατεθὲν καὶ ἀποτελούμενον ἀπὸ ἓν μόνον ἄρθρον, ὅπερ λέγει ὅτι «ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα διὰ Διαταγμάτων κλπ.». Τὸ δεύτερον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀφεώρα τὸ ζήτημα τῆς ἐπανορθώσεως ἀδικημάτων εἰς τὴν Χωροφυλακήν, ἔχει χωρισθῆ καὶ πάλιν, διότι θὰ ἐπανέλθῃ τὸ ὑποβληθὲν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νομοσχέδιον.

§181Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα Ὑπουργοῦ Ἐσωτερικῶν. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, εἶναι ὑπόθεσις Ὑπουργοῦ Στρατιωτικῶν. Συνεπῶς δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἡ συζήτησις...

§182Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ὑπάρχει, Κύριοι, εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν μας κἄτι τὸ σόλοικον. Τὸ Σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς παρέχει τὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπιβλέπεται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακολουθεῖται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ κατὰ λογικήν, τῇ ἀληθείᾳ, περίεργον, προβιβάζεται, τιμωρεῖται δι’ ὡρισμένα ζητήματα, καὶ ἐν γένει διὰ τὰ ζητήματα τῆς παραστάσεως, τῶν προαγωγῶν κλπ., ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅτε ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶχον καταρτίσει νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐχώριζα ὁριστικῶς τὴν Χωροφυλακὴν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ δὲν ἐψηφίσθη τότε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ παρέμεινε τὸ ζήτημα ὡς εἶχε. Καὶ τώρα ἐπανειλημμένως εἶπον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θὰ τὸν παρακαλέσω καὶ πάλιν, νὰ δεχθῇ νὰ ὑποβληθῇ ἕν ν)διον, διότι νομίζω, ὅτι εἶναι σόλοικον καὶ ἀφύσικον αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται. Ἐγὼ τουλάχιστον, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔρχεται ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Χωροφυλακῆς ἢ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ μοῦ λέγει ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον αὐτὸ τὸ μέτρον δι’ ὡρισμένους λόγους, δὲν ἔχω οὔτε τὰ στοιχεῖα, οὔτε τὸ δικαίωμα κἄν δι’ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι παρέχουν ὑπηρεσίαν εἰς αὐτόν, νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ αὐτό. Καὶ δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον, εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν κάμνω τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἐκτελῶ τὰς προτάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ὁσάκις ἀκόμη ἔχω ἀντίθετον γνώμην. Δὲν ἐπιμένω ἀπολύτως, καίτοι ἔχω ἀντιθέτους γνώμας μου. Δὲν πρόκειται συνεπῶς περὶ δικαιοδοσίας ἰδικῆς μου. Οὐσιαστικῶς εἶναι δικαιοδοσία τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν χωρισμὸν δὲ τοῦ ζητήματος τὸν ἀπεφάσισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἀπουσίᾳ μάλιστα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον τίθεται, ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι πῶς θὰ ρυθμισθῇ ἡ Ἐπετηρὶς τοῦ Στρατοῦ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἄλλο. Πρέπει νὰ ρυθμισθῇ ἡ Ἐπετηρὶς ἤ δὲν πρέπει; Καὶ ἐὰν πρέπει νὰ ρυθμισθῇ, τίνες θὰ εἶναι οἱ ρυθμισταί της; Οἱ βουλευταὶ καὶ γερουσιασταὶ ὡς ἐγένετο ἄλλοτε;

§183Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἔγινε ποτέ!

§184Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιτροπῆς ἠλλοιώθησαν κατὰ πρότασιν τοῦ γερουσιαστοῦ κ. Παπαστράτου.

§185Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅτε ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐγένετο ἀπόπειρα συζητήσεως, καὶ τροπολογίαι ὑπεβλήθησαν. Κατόπιν ὅμως ἀγορεύσεώς μου ἐπὶ δύο ὥρας, ἐπείσθη ἡ Βουλὴ καὶ δὲν ἔγινε καμμία συζήτησις. Εἰς τὴν Γερουσίαν ἔγινε συζήτησις, ἀλλὰ τοῦτο ἦτο σφάλμα τοῦ τότε Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἐδέχθη συζήτησιν, προκειμένου περὶ Ἐπετηρίδος.

§186Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Κύριοι, ἡμεῖς ἐπιμένομεν εἰς τὸ ὅτι τὰ ζητήματα, κυρίως τῆς ἀρχαιότητος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ κανονίσουν ἄλλοι, παρὰ οἱ φυσικοὶ ἀρχηγοὶ τοῦ στρατοῦ, τὰ Ἀνώτατα Συμβούλια, μαζὶ μὲ τοὺς Διοικητὰς τῶν Σωμάτων. Πράγματι δὲ ἐξεπλάγην τότε, διότι ἄριστος πολίτης, καλὸς καπνέμπορος, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τόγκας ἢ περὶ καπνεμπορίου, ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα τῆς Γερουσίας διὰ νὰ ὑποβάλῃ μίαν πρότασιν, τροπολογοῦσαν τὸ πόρισμα ἐπιτροπῆς στρατιωτικῆς. Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐξεπλάγη κατόπιν, καὶ ὁ κ. Πετρίτης ὁ στρατηγὸς ἔλεγε, διὰ τίνα λόγον μᾶς διωρίσατε; Ἐν τούτοις ἐστάθη καὶ ἰσχύει καὶ σήμερον ἡ τροπολογία αὐτή. Βεβαίως ἡ τροπολογία αὐτὴ μεταξὺ ἄλλων ἀφορᾷ καὶ τὸν ἀδελφὸν τοῦ κ. Μπουρδάρα, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄριστος ἀξιωματικός, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν καλλίστην ἰδέαν, ἀλλὰ δὲν σημαίνει τίποτε αὐτό. Ὅλοι εἰς τὸν στρατὸν ὑπηρετήσαμεν καὶ ὅλοι ἐσταδιοδρομήσαμεν διὰ μαχῶν, καὶ ὄχι διὰ τροπολογιῶν τοῦ κ. Παπαστράτου.

§187Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Διὰ τροπολογίας τοῦ κ. Παπαστράτου, κ. Ὑπουργέ, ὁ ἀδελφός, ὁ ἰδικός μου, δὲν ἐσταδιοδρόμησε. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοῦ εἴπῃ ἐὰν ὁ ἀδελφός μου, διότι πρόκειται περὶ προσωπικοῦ ζητήματος, ἐσταδιοδρόμησε διὰ τῆς τροπολογίας ἢ διὰ τὰς πολεμικὰς ὑπηρεσίας του, τὰς ὁποίας καλλίτερον παντὸς ἄλλου γνωρίζει ὁ κ. Κονδύλης.

§188Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ τὸν ταγματάρχην Μπουρδάραν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Παπαστράτου δὲν εἶχεν ἀκόμη οὐδεμίαν συνέπειαν, διότι ταγματάρχης ἦτο καὶ ταγματάρχης εἶναι. Δὲν τὸ εἶπον τοῦτο, διότι ἤθελον νὰ ἀποδώσω μομφὴν εἰς τὸν ταγματάρχην Μπουρδάραν. Ἐπρόκειτο νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ διακανονισμὸς τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν Ἐπετηρίδα τοῦ Στρατοῦ, πρέπει νὰ γίνεται ὑπὸ γενικώτερον καὶ ἀντικειμενικὸν πνεῦμα, δηλ. ἐκ μιᾶς ρυθμίσεως ἥτις ἱκανοποιεῖ τὸ κοινὸν συμφέρον, ἡ ὁποία ἱκανοποιεῖ τὸ κοινὸν αἴσθημα καὶ ἡ ὁποία δὲν ἀντίκειται εἰς τὴν δικαιοσύνην. Ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν ἀγογγύστως τὰς ἀποφάσεις της, διότι περισσότερον ἴσως ἐξυπηρετοῦμεν καὶ τὸ ἴδιον συμφέρον ἡμῶν, καὶ τοῦτο διὰ νὰ δημιουργήσωμεν τὸ ταχύτερον στρατὸν εὐχαριστημένον ἀπὸ τὴν θέσιν, στρατὸν ὅστις δὲν θὰ ἀλληλοβλέπεται καὶ δὲν θὰ διατηρῇ εἰς τὸ βάθος τῆς ψυχῆς του τὸ παράπονον καὶ τὴν πικρίαν, ὅτι ἔχει ἀδικηθῆ.

§189Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Αὐτὸ εἶναι σχετικὸν μὲ τὴν οὐσίαν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω, νὰ μοῦ δώσητε διασαφήσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἀφορῶντος τὸν ἀδελφόν μου, διότι δὲν πρόκειται κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, περὶ τυχαίου ἀξιωματικοῦ, οὔτε περὶ ἀνδρός ὁ ὁποῖος ἐπεδίωξε τὴν ἄνοδόν του εἰς ἀνωτέρους βαθμούς. Πρόκειται περὶ ταγματάρχου, ὁ ὁποῖος, καθὼς γνωρίζετε, εἶνε ἐκεῖνος ὅστις ἀντέστη κατὰ πάσης κινήσεως πρὸς ἐπαναφορὰν τῶν ἀπετάκτων καὶ ἔτυχε τῆς μήνιος ὅλων τῶν συναδέλφων του.

§190Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Κύριοι Βουλευταί, εἶσθε ὅλοι παρόντες καὶ μὲ ἠκούσατε, καὶ εἶσθε εἰς θέσιν νὰ κρίνητε τὶ εἶπον.

§191Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἀφορᾷ τὸν κ. Μπουρδάραν.

§192Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶπον καὶ κἄτι παραπάνω, ὅτι τὸν θεωρῶ ἀξιωματικὸν ἀξίας. Δὲν πρόκειται συνεπῶς νὰ ἐξετάσωμεν καὶ νὰ συνθέσωμεν Ἐπετηρίδα τοῦ Στρατοῦ, ὅπως ἀνέγραφε τὸ νομοσχέδιον, τό ὁποῖον ἐτέθη ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν. Διὰ τὴν Ἐπετηρίδα τοῦ Στρατοῦ θὰ ἀπασχοληθῶσι τὰ ἀνώτατα αὐτοῦ στελέχη, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶνε εἰς θέσιν, καὶ διότι εἶνε ἀξιωματικοί, καὶ διότι γνωρίζουν τοὺς ἀνθρώπους τούς ὁποίους θὰ κρίνουν, νὰ δώσουν μίαν ὁριστικὴν εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ λύσιν, ἥν, εἰς μάτην, ἀναμένει ὁ στρατός ἐπὶ μίαν δεκαπενταετίαν. Τώρα γεννᾶται τὸ ζήτημα ἐὰν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἡ ἀναθεώρησις τῆς Ἐπετηρίδος τοῦ στρατοῦ. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω, κ. Βουλευταί, ὅτι, ὄχι μόνον δίκαιον καὶ ὀρθὸν εἶναι διότι καὶ ὁ στρατός, ὡς εἶνε σήμερον συντεθειμένος, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ τὰς ἀποφάσεις τοῦ παρελθόντος, μεταξὺ τῶν ὁποίων πολλοὶ προέρχονται καὶ ἀπὸ ἐμὲ τὸν ἴδιον ὡς Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι, διατί νὰ τὸ ἀποκρύπτωμεν, εἰς τὸν στρατόν μας ἀπὸ τοῦ 1917 μέχρι σήμερον εἴχομεν μίαν ἄμπωτιν καὶ μίαν παλίρροιαν, καὶ ὅτε ἐπεκράτει τὸ ἕν στοιχεῖον, ἡ νοοτροπία του κατηυθύνετο πρὸς ἄρσιν ἐκείνων τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπῆρεν ἡ μία μερίς καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἐδόθησαν εἰς τὴν ἄλλην μερίδα εἴτε διότι ἀνῆκεν εἰς ἄλλο καθεστώς, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους. Ὅταν βεβαίως μετὰ τὴν ἀνακήρυξιν τῆς Δημοκρατίας, καὶ τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκ τοῦ στρατεύματος, δικαίως ἢ ἀδίκως, τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν μετασχόντων ἢ εὐνοησάντων, ὡς ἐφευρέθη ὁ ὅρος αὐτός, τὸ κίνημα Λεοναρδοπούλου, δὲν εἴχομεν εἰς τὸν στρατὸν παρὰ μίαν πλειονοψηφίαν κολοσσιαίαν, ἀξιωματικῶν, προερχομένων ἐκ τοῦ στρατοῦ τῆς Ἀμύνης, καὶ ἐκ τῶν νεοδημοκρατικῶν καὶ ἐκ τῶν νεοεπαναστατικῶν, τῶν προσκολληθέντων εἰς τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1922, ὅπως ὠνομάζοντο. Τότε βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑφίστανται παράπονα, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐβλάπτοντο, εἶχον ἀπομακρυνθῆ τοῦ στρατεύματος. Ἀλλ’ ὅτε οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἐπανῆλθον εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατεύματος καὶ ἀνέλαβον τοὺς βαθμούς των, καὶ ἀνέλαβον ὅλην τὴν ἐπιρροήν τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἀξιωματικός, δὲν εἶναι οὔτε εὔκολον, οὔτε φρόνιμον νὰ τοὺς κρατῶμεν μειωμένους ἀπέναντι τῶν συναδέλφων των. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἰδέα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπανῆλθον οἱ ἀξιωματικοί οὗτοι. Καὶ τότε εἶπον, ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἴσως, ἄν ὡρισμένοι ἀξιωματικοὶ ἐθεωροῦντο ἀκατάλληλοι, νὰ ἀπομακρυνθῶσι τοῦ στρατεύματος. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκρατοῦντο εἰς τὸ στράτευμα, θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ ὑποστοῦν μείωσιν τῶν δικαιωμάτων των. Ἀλλά, Κύριοι, δὲν πρόκειται μόνον περὶ αὐτοῦ. Καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία διώκει τὸν τόπον πρὶν ἤ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀναλάβῃ τὴν ἐξουσίαν, δὲν ἐθεώρησε ποτὲ σχεδὸν ὡς ὁριστικῶς συνταχθεῖσαν τὴν Ἐπετηρίδα τοῦ στρατοῦ. Καὶ τελευταίως ἀκόμη συνεκρότησεν ἐπιτροπὴν ὑπὸ τὸν στρατηγὸν κ. Μανέταν, ἡ ὁποία ἐπιτροπὴ ἠσχολήθη μὲ τὸ ζήτημα τῆς Ἐπετηρίδος. Τὸ ζήτημα δὲν ἦτο δυνατὸν ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις νὰ ἀγνοηθῇ. Ἐγὼ ὁ ἴδιος, προσωπικῶς, δὲν εἶναι δυνατόν, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ἀνεχθῶ, ὅπως ἡ πλειονότης τῶν ἀνωτέρων στελεχῶν σήμερον εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν μειωμένην ἀπέναντι τῶν συναδέλφων των. Βεβαίως, ἔπρεπε νὰ ἐφευρεθῇ μία λύσις, λύσις ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῆς Ἐπετηρίδος κατὰ ἕνα τρόπον λογικὸν καὶ δίκαιον, καὶ δυνάμενον νὰ γίνῃ ἀποδεκτόν ἀπὸ ὅλας τὰς μερίδας, ἀπὸ ὅλους ἐκείνους, τέλος πάντων, οἱ ὁποῖοι μετὰ καλῆς πίστεως θὰ ἐκτιμήσουν τὴν παροῦσαν κατάστασιν. Καὶ ἐσκέφθημεν ὅτι τὸ καλύτερον μέτρον πρὸς τοῦτο, θὰ ἦτο ὅπως τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, συμπληρούμενον ὅπως εἶνε διὰ τοὺς προβιβασμούς, ἀσχοληθῇ μὲ τὰ ζητήματα αὐτά, μελετήσῃ αὐτὰ καὶ δώσῃ τὴν γνώμην του διὰ τὴν ὁριστικὴν σύνθεσιν τῆς Ἐπετηρίδος, ὅπως θὰ ἦτο εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἐθέσαμεν ὡς ὑποχρεωτικὴν διὰ τὸν Ὑπουργὸν τὴν γνώμην τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, διότι λέγομεν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς μόνος του δὲν ἠμπορεῖ νὰ μεταβάλῃ τὴν Ἐπετηρίδα, παρὰ μετὰ σύμφωνον γνώμην τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου. Νομίζω, ὅτι οὐδεὶς καλῆς πίστεως ἀντιπρόσωπος τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας, τὴν στιγμὴν ταύτην θὰ ἀρνηθῇ νὰ μᾶς συντρέξῃ ὅπως λύσωμεν διὰ τῆς ἁρμοδίας αὐτῆς ὁδοῦ ἕν ζήτημα τὸ ὁποῖον τείνει νὰ ἀποβῇ πληγὴ τοῦ στρατεύματος. Διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, ἡ πλειονότης τῶν ἀνωτέρων στελεχῶν φέρει βαθύτατα ἐρριζωμένην εἰς τὴν καρδίαν των τὸ παράπονον καὶ τὴν πικρίαν ὅτι δὲν ἔχει τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ μεταξὺ τῶν συναδέλφων των. Συνεπῶς δὲν ζητῶ νὰ περιβάλητε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν δι’ ἐμπιστοσύνης τινὸς ἐξαιρετικῆς. Ζητῶ ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον νὰ δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀνωτάτους ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατεύματος νὰ ἀναθεωρήσουν τὴν Ἐπετηρίδα, κατὰ τρόπον ἀποδεκτὸν ἀπὸ ὅλους. Βεβαίως, ἐν τῇ τοιαύτῃ ρυθμίσει τῶν πραγμάτων, θὰ ὑπάρξουν καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ζημιωθοῦν, καὶ μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουν μερικοὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι διαπρεπεῖς ἀξιωματικοί, ὅπως εἶναι ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀξιοτίμου Συναδέλφου κ. Μπουρδάρα, τῆς ἐξαιρετικῆς του ἱκανότητος τοῦ ὁποίου ἔχω ἰδίαν ἀντίληψιν, ὅπως ἔχω ἰδίαν ἀντίληψιν καὶ τῶν ἐλπίδων ἀκόμη τάς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ στηρίξῃ περαιτέρω τὸ ἔθνος εἰς τὸν ταγματάρχην αὐτόν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διότι θεωρῶ τὸν ταγματάρχην Μπουρδάραν ὡς ἱκανόν, γενναῖον καὶ προωρισμένον νὰ παίξῃ περαιτέρω ρόλον μέγαν εἰς τὸν στρατόν, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω, ὅτι εὐχαρίστως θὰ ἀποδεχθῇ καὶ ἀτομικὰς θυσίας διὰ νὰ ἐκκαθαρισθῇ τὸ ζήτημα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἂν δὲν ἐκκαθαρισθῇ, δὲν θὰ μᾶς ἀφήσῃ ποτὲ νὰ ἀποκτήσωμεν στρατὸν ὁμονοοῦντα, στρατὸν ἱκανὸν νὰ ἐπιτελέσῃ τὸν ὑψηλόν του προορισμόν, τὸν ὁποῖον τοῦ ἔχει ἀναθέσει ἡ Πολιτεία.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπότσαρης.

§194Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, θὰ παρακολουθήσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸν ἤπιον τόνον μετὰ τοῦ ὁποίου προέβη εἰς σύντομον εἰσήγησιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ τηρήσω ἐνήμερον τὴν Βουλὴν εἰς τὸ ἑξῆς. Κατόπιν τῶν τελευταίων συζητήσεων, ἰδίως μὲ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς εὐνοήσαντας τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, ἔχω ἀρκετοὺς δισταγμοὺς περὶ τοῦ ἂν ἡ Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλῃ ὡρισμένας ἀποφάσεις, ληφθείσας ἐκ τῶν προτέρων. Ἔχω λοιπὸν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ εἰς τὸ προκείμενον μέτρον. Θεωρῶ ὅμως καθῆκόν μου νὰ ἐκθέσω ἀπόψεις τινάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχουν ἕνα διαφωτιστικὸν χαρακτῆρα, τόσον ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅσον καὶ ἐκτὸς αὐτῆς. Δὲν παραγνωρίζω βεβαίως τὸ γεγονός, ὅτι αἱ ἀνώμαλοι περιστάσεις, διὰ τῶν ὁποίων διήλθομεν, καὶ ἄλλα τινὰ φαινόμενα, ἔκαμαν, ὥστε ἀξιωματικοὶ κατ’ ἐπανάληψιν νὰ ἐξέλθουν ἐκ τοῦ στρατεύματος, νὰ ἐπανέλθουν εἰς αὐτὸ καὶ νὰ εὕρουν τοὺς συναδέλφους των ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἀπεμακρύνθησαν τούτου, εἰς μίαν κατάστασιν προαγωγῆς βεβαίως διάφορον ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν τοὺς εἶχον ἀφήσει πρὶν ἢ αὐτοὶ ἐξέλθουν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι ὁ κύριος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἐπετηρὶς τοῦ Στρατοῦ πάσχει ἐκ πληθωρισμοῦ, ὁ κύριος λόγος τῶν πιέσεων, αἱ ὁποῖαι ἐμμέσως προεκάλεσαν εἰς τὸ τέλος κυβερνητικὰ μέτρα, ἦτο ἡ ἀθρόα εἰσαγωγὴ κατὰ τὸ 1913 ὑπερτριακοσίων Εὐελπίδων εἰς τὴν Αʹ τάξιν τῆς Σχολῆς αὐτῆς, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ συμπύκνωσις ἀξιωματικῶν τῆς αὐτῆς ἡλικίας, τῆς αὐτῆς ἀρχαιότητος, ἐκ τῶν ὁποίων, ὅταν ὁ πρῶτος τούτων θὰ ἦτο ἀντ)ρχης, οἱ τελευταῖοι τῆς τάξεώς του θὰ ἦσαν ἀκόμη λοχαγοί. Ἀνάλογον φαινόμενον παρετηρήθη εἰς τὸ Πολ. Ναυτικόν, εἰς τὸ ὁποῖον δύο τάξεις ἀλληλοδιάδοχοι καὶ πολυάριθμοι ἐπέφεραν μίαν ἀσφυξίαν εἰς τὴν κανονικὴν ἐξέλιξιν τῶν προαγωγῶν. Καὶ βλέπει κανεὶς ἀντιπλοιάρχους, πλωτάρχας καὶ ὑποπλοιάρχους ἐξελθόντας τὸ αὐτὸ ἔτος ἐκ τῆς Σχολῆς, καὶ ὅμως τόσον ἀπέχοντας κατὰ τοὺς βαθμούς. Κύριοι Βουλευταί, τὸ ζήτημα τοῦ διακανονισμοῦ τῆς Ἐπετηρίδος τῶν Ἀξιωματικῶν τοῦ Στρατοῦ τῆς ξηρᾶς εἶχε καὶ ἄλλοτε ἀπασχολήσει τὴν Βουλήν, τῷ 1925, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὀλίγον πρὸ τῆς ἀνατροπῆς τῆς κοινοβουλευτικῆς τάξεως ὑπὸ τῆς δικτατορίας. Εἶχον δὲ τότε ὁρισθῆ εἰσηγητὴς ἐπὶ τοῦ διακανονισμοῦ τῆς Ἐπετηρίδος. Μολονότι δ’ ἐκ τῆς ἐν τῷ στρατεύματι προϋπηρεσίας μου, ἐγνώριζον τὰς κυριωτέρας τοὐλάχιστον, μορφὰς τῶν δυσχερειῶν τῆς τακτοποιήσεως τῆς Ἐπετηρίδος, μολονότι ἐπὶ μακρὸν συνειργάσθην μετὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν, ἀποτελουμένων ἐξ ἀξιωματικῶν εἰλημμένων ἐκ διαφόρων πλευρῶν καὶ ἐξ ὅλων τῶν ἐνδιαφερομένων κατηγοριῶν, ἀντελήφθην ἐν τούτοις πόσον περίπλοκον, πόσον χαῶδες, πόσον ἀνεφάρμοστον ἐν τῇ πραγματικότητι ἦτο τὸ ἔργον τῆς ἀναπροσαρμογῆς τῆς Ἐπετηρίδος τοῦ στρατεύματος. Ἐκαλούμεθα τότε, κατὰ πολὺ δὲ χειροτέραν πλευράν τώρα, ὁπότε τὰ ἤδη θεσπισθέντα ἐννέα ὁλοκλήρων προσθέτων ἐτῶν ὑπηρεσίας ἐπεκυρώθησαν, ἐκαλούμεθα τότε, ὅπως καὶ τώρα, πλὴν ὡρισμένων τινων ἐξαιρέσεων, ν’ ἀνατρέψωμεν τὰ καθιερωθέντα ἐπὶ 10, ἐπὶ 15, ἐπὶ 20 ὁλόκληρα ἔτη εἰς τὸν στρατόν, καὶ νὰ ἐπιφέρωμεν μεταβολὰς εἰς μίαν καθεστηκυῖαν τάξιν πραγμάτων, ἥτις, ἂν καὶ ἐπαρουσίαζεν ἀναμφιβόλως ἀτελείας, εἶχεν ὅμως ἐπὶ μακρὸν καθιερωθῆ. Ἄν αἱ μετατροπαὶ αὐταὶ ἐπήρχοντο, θὰ ἐπέφερον πραγματικὰς ἀνατροπὰς τῆς Ἐπετηρίδος, διότι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι διῴκησαν τμήματα στρατοῦ καὶ εἶχον κρίνει καὶ ἐν πολέμῳ καὶ ἐν εἰρήνῃ ὑφισταμένους των, θὰ ἐκαλοῦντο νὰ μεταβληθῶσιν εἰς τὸ τέλος τοῦ στρατιωτικοῦ των βίου εἰς ὑφισταμένους τῶν κριθέντων παρ’ αὐτῶν. Ἐκαλούμεθα εἰς τὸν ἀνεπίτευκτον βωμὸν τοῦ θεωρητικῶς καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ, νὰ διακυβεύσωμεν αὐτὴν ταύτην τὴν εὐστάθειαν τοῦ στρατεύματος. Καὶ πραγματικῶς δὲν γνωρίζω ποῖον ἐπαλήθευμα θὰ παρεῖχεν ἡ πεῖρα, καὶ δὲν τὸ γνωρίζω, διότι, ὡς σᾶς εἶπον, ἡ μελέτη ἐκείνη οὐδέποτε ἔλαβε τὴν τιμὴν τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως, λόγῳ τῆς ἐπακολουθησάσης ἀνατροπῆς. Ὅταν λοιπὸν πρόκειται τοιοῦτον ἐπώδυνον καὶ μακρὸν ἔργον νὰ κρίνωμεν, δὲν ἐννοῶ, μὰ τὴν ἀλήθειαν, τὴν σπουδὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ὥστε νὰ ἐπιδιώκῃ τὴν εἰς μίαν καὶ μόνην ἀνάγνωσιν ψήφισιν τόσον σπουδαίου νομοθετήματος. Καὶ βεβαίως ἔρχεται εἰς τὸν νοῦν...

§195Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἠμπορεῖ καὶ νὰ μὴ γίνῃ τίποτε.

§196Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἔχετε τὴν εὐχέρειαν νὰ παρουσιάζητε ἕν ἔργον τοιαύτης ἐκτάσεως εἰς τὴν Βουλήν, καὶ δὲν ἔχετε τὴν πρόβλεψιν τὶ θὰ εἴπῃ τὸ Συμβούλιον; Ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ νὰ πιστεύσῃ ὅτι δὲν ἤλθετε εἰς μίαν κἂν ἐξήγησιν, ὅσον ἀφορᾷ τάς ἀπόψεις τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου;

§197Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἐξηγήσεις δὲν κάμνω μὲ κανένα ἐγώ, ὅταν πρόκειται νὰ ἐκφέρω γνώμην. Εἶναι τόση ἡ πληθώρα τῶν διαφόρων γνωμῶν, ὥστε ἐὰν κανεὶς ἤθελε νὰ συνεννοηθῇ, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συνεννοηθῇ ποτέ. Βεβαίως ἔχω μελετήσει καὶ ἐπιμένω, ὅτι εἶναι ἀναθεωρητέα ἡ Ἐπετηρίς, ἀλλ’ ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι εἰσέρχεσθε εἰς τὴν οὐσίαν τῶν ζητημάτων, σᾶς λέγω ὅτι τὸ ἐξεταστέον ζήτημα εἶναι, ἄν πρέπει νὰ γίνῃ κατ’ ἀρχὴν ἀναθεώρησις ἢ ὄχι, διότι ἄλλως ἠμπορεῖτε νὰ λέγητε ὅ,τι θέλετε.

§198Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ σᾶς ἐπιστρέψω ὡς ἀπαράδεκτον τὴν φράσιν. Σᾶς ἐπαναφέρεται ἡ φράσις, ὡς ἀνήκουσα εἰς σᾶς καὶ εἰς γλῶσσαν ἰδικήν σας. Καὶ ἀνήκει εἰς σᾶς...

§199Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πῶς ἠθέλετε νὰ τὸ εἴπω αὐτό;

§200ΑΛ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἐνόει μὲ αὐτὸ νὰ σᾶς θίξῃ.

§201Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶπον ὅτι ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ λέγητε ὅ,τι θέλετε.

§202Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὁπωσδήποτε δὲν νομίζω, ὅτι πᾶς λογικευόμενος ἄνθρωπος δύναται νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει...

§203Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τοὐναντίον, ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ λέγῃ ὅ,τι θέλει.

§204Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ γνωρίζῃ βεβαίως τὴν περίπτωσιν τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Ἀμύνης, οἱ ὁποῖοι περικλείονται καὶ αὐτοὶ εἰς τοὺς κόλπους τοῦ στρατεύματος. Δὲν δυνάμεθα λοιπόν, νὰ δεχθῶμεν ὅτι τὴν τάξιν αὐτὴν δὲν εἶνεν ἐν νῷ...

§205Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Μοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔλθω εἰς συζήτησιν τῶν περιπτώσεων τὰς ὁποίας θὰ ἐξετάσῃ τὸ Συμβούλιον. Δὲν ἀνεγνώρισα εἰς τὸν ἑαυτόν μου δικαίωμα τοιοῦτον. Δι’ αὐτὸ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἔλθω εἰς συζήτησιν τοῦ τί θὰ γίνῃ.

§206Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἔχετε τὸ «βέτο» σεῖς. Δύναται νὰ σᾶς κάμῃ μίαν εἰσήγησιν τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων, καὶ σεῖς νὰ εἴπητε ὅτι αὐτό...

§207Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Θὰ ὁμιλήσω καὶ θὰ λάβητε τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπητε αὐτὰ ποὺ λέγετε.

§208Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Ἐπειδὴ ὅμως εἴπετε ὅτι δὲν εἶσθε ἐκτελεστὴς τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων, σᾶς λέγω, ὅτι θὰ εἶσθε, ἂν θέλετε καὶ ἐφόσον σᾶς ἀρέσει καὶ ἂν ἀναγνωρίσετε τὴν σκοπιμότητα τοῦ πράγματος αὐτοῦ. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ διαδραματίσω τὸ πρόσωπον τῆς Κασσάνδρας, ὅπερ γνωρίζω ὅτι εἶνε ἀπαισιόδοξον, φοβοῦμαι ἐν τούτοις ὅτι ἕν τοιοῦτον γενικὸν καὶ ἀόριστον μέτρον θὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὸ στράτευμα μίαν ἀνατροπὴν πολὺ ἰσχυροτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν κέκληται νὰ κατευνάσῃ, καὶ θὰ δώσῃ ἴσως τὴν εὐκαιρίαν εἰς τοὺς ἀξ)κοὺς ἐκείνους ὅσοι μεριμνοῦν διὰ νὰ ἐξασφαλίσουν ὑπὲρ αὑτῶν ἐκθέσεις εὐμενεῖς καὶ λοιπὰ παρομαρτοῦντα. Θὰ δώσῃ τὸ μέτρον τοῦτο στάδιον δράσεως ὄχι ἐποικοδομητικὸν διὰ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατεύματος. Τὸ νομοθέτημα αὐτό, ἵνα περατώσω τὴν μικρὰν ὁμιλίαν μου, τὸ βλέπω περιβαλλόμενον ὑπὸ τὴν εἰρηνικήν του ἐμφάνισιν, μὲ ἕν πνεῦμα πραγματικοῦ καισαρισμοῦ, διότι οὐδὲν ἄλλο ζητεῖ τοῦτο, παρὰ νὰ δώσῃ ἐν λευκῷ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία κατόπιν τὴν συγκατάθεσίν της εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀναθέσῃ εἰς τοὺς φυσικοὺς ἡγήτορας τοῦ στρατοῦ τὴν κρίσιν ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὴν ἐπανατάξίν των εἰς τὴν Ἐπετηρίδα, καὶ ἀπὸ τοῦδε τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων αὐτῶν μόνον κατὰ τὸ δοκοῦν.

§209Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πῶς τὸ εἴπετε;

§210Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Εἶπον, ὅτι βλέπω εἰς τὸ νομοθέτημα αὐτὸ ἕνα περίεργον καισαρισμόν, ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς εἰρηνικῆς ἐμφανίσεώς του, καὶ ὅτι ζητεῖτε νὰ σᾶς δώσωμεν ἀπὸ τώρα τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐπανατάξεως τῆς Ἐπετηρίδος εἰς μίαν νέαν σειράν, τὴν ὁποίαν θὰ κανονίσῃ τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων, μόνον δ’ ἂν αὐτὸ σᾶς ἀρέσῃ νὰ τὸ δέχεσθε, ἄν δὲν σᾶς ἀρέσῃ, νὰ μὴ τὰ ἐφαρμόζητε.

§211Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Τί νὰ κάμω;

§212Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς συνίστων ἐγώ, ἄν εἶχον τὸ τιμητικὸν δυστύχημα ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως νὰ εἶμαι εἰς τὴν θέσιν σας...

§213Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐμὲ μοῦ ἀρέσει νὰ ἔχω τὰς δυσκόλους θέσεις.

§214Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Εἶμαι πολὺ εὐχαριστημένος διὰ τὸ θάρρος σας, ἀλλὰ κάμνετε κακίστην χρῆσιν.

§215Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ (Πρόεδρος Βουλῆς). Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§216Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἐάν θέλετε νὰ ἀτακτήσητε, κ. Πρόεδρε.

§217Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ (Πρόεδρος Βουλῆς). Δὲν εἶμαι μόνον Πρόεδρος. Εἶμαι καὶ βουλευτής.

§218Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Πολὺ εὐχαρίστως.

§219Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ (Πρόεδρος Βουλῆς). Ἐὰν δὲν εἴχομεν τὴν διάταξιν αὐτήν, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν, μετὰ σύμφωνον γνώμην καὶ ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου, νὰ κάμνῃ μίαν μετάταξιν, εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου;

§220ΔΗΜ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἀναλόγως τοῦ τρόπου ποὺ θὰ θέσητε εἰς τὸν νόμον τὴν διάταξιν.

§221ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ (Πρόεδρος τῆς Βουλῆς). Μὰ δὲν τοῦ δίδομεν τίποτε παραπάνω.

§222Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Τοῦ δίδετε ἄπειρα παραπάνω. Ἄν ἀρέσῃ ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου εἰς τὸν Ὑπουργόν, τὴν ἐφαρμόζει, ἐὰν δὲν θέλει...

§223Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. (Πρόεδρος Βουλῆς). Καὶ ἄνευ αὐτοῦ, ἐὰν θέλῃ ὁ Ὑπουργὸς, δὲν γίνεται τίποτε. Δεσμεύει ὁ Ὑπουργὸς ἑαυτὸν τώρα καὶ λέγει ὅτι, μόνον ἄν εἶναι σύμφωνος ἡ γνώμη τοῦ Συμβουλίου τοῦ ἐπιτρέπεται νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν διάταξιν. Μίαν τοιαύτην ἀντίληψιν ἔχω τοῦ πράγματος ἐγώ.

§224Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς πολὺ ὀρθῶς ἔθεσε τὸ ζήτημα. Θέλει νὰ μάθῃ ἄν ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου θεωρηθῇ ὡς ἀντιτιθεμένη εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τί θὰ γίνῃ. Θὰ ἔλθωμεν πάλιν ἐδῶ. Δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ κάμωμεν τίποτε.

§225Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἰδοὺ τί θὰ σᾶς ἐπρότεινα, ἐὰν εἶχον, ἐπαναλαμβάνω, τὸ τιμητικὸν δυστύχημα νὰ εἶμαι εἰς τὴν θέσιν σας. Θὰ ἀνέθετον, χωρὶς τὸν νόμον αὐτὸν τὸν ὁποῖον ζητεῖτε νὰ ψηφίσητε, εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων τὴν μελέτην τῶν κυριωτέρων ἐκ τῶν περιπτώσεων αὐτῶν, καὶ ἀφοῦ κατετοπιζόμην ἐγώ, τότε θὰ κατετόπιζον ἐγκύρως καὶ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, πρὶν ἤ ζητήσω τὴν ἄδειαν αὐτῆς. Δὲν θὰ ἔφερα βεβαίως ἐδῶ λεπτομερειακὰς περιπτώσεις, διότι πρῶτος ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι θὰ ἐφέρατε τὸ χάος εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν τότε, καὶ εἷς ἕκαστος ἐξ ἡμῶν θὰ προσειλκύετο ἀπὸ τὰς ἀτομικὰς γνώμας ἤ καί συμπαθείας του, διὰ νὰ δεχθῶ καὶ μίαν ἀδυναμίαν τῶν ἀτόμων, νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του. Ἀλλ’ οὐδέποτε θὰ συνεβούλευον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐν λευκῷ διαχείρισιν αὐτοῦ τοῦ ἐπωδύνου ζητήματος. Τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοθετικοῦ μέτρου διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκρίνοντο ὡς συμμετασχόντες εἰς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, νομοθετήματος τὸ ὁποῖον καὶ τότε, οὐχὶ διὰ τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ διὰ τὴν μορφήν του, ἐχαρακτηρίσαμεν ὡς ἀστοχώτατον, θὰ ἔχωμεν τὴν λῆψιν τοῦ νέου αὐτοῦ μέτρου, οὗτινος, οὔτε τὴν ἔκτασιν, οὔτε τὰς συνεπείας δυνάμεθα νὰ προΐδωμεν, ἐὰν μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ δὲν ἐπακολουθήσῃ ἄλλο τι μέτρον, τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ προβλέψωμεν. Καὶ θὰ ἴδωμεν τοιουτοτρόπως συμπληρούμενον τὸ τρίπτυχον τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς ἀπομακρύνει τάς διοικητικάς μας μεθόδους ἀπὸ τὸ δημοκρατικὸν πλαίσιον τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτεύματος. Θὰ ἔλεγον λοιπὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἕν νομοθέτημα, ἕν σχέδιον νόμου μὲ μᾶλλον συγκεκριμένην μορφὴν, διὰ νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῇ ἀπὸ τοῦδε ἡ παρεξήγησις ὅτι θὰ ἐπεδιώκετο καμμίαν φορὰν μία ἀνατροπὴ τῆς ἱστορίας τῆς στρατιωτικῆς τοῦ τόπου αὐτοῦ. Διότι εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ σκέψις τὴν ὁποίαν σᾶς παρουσιάζω, ἐφόσον ὑμεῖς εἰς πᾶσαν στιγμὴν ἔχετε καὶ τὴν θέλησιν, κ. Βουλευταὶ τῆς πλειονοψηφίας, καὶ τὴν δύναμιν νὰ ψηφίσητε τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα προσάγονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἡ σκέψις ἣν σᾶς παρουσιάζω εἶναι ὅτι ἡ ψήφισις ἑνὸς νομοθετήματος, μᾶλλον μεμετρημένου, θὰ ἦτο κἄτι τὸ ἀπολύτως εὐκολώτερον παραδεκτόν. Τοῦτο δέ, διότι εἶναι πολὺ τολμηρὸν τὸ νὰ ἐπιδιώκηται ἡ παραχώρησις εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ κρίνῃ αὐτὴ ἐν συμφωνίᾳ μετὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων, ἐὰν τῆς ἀρέσῃ, ἂν δὲν τῆς ἀρέσῃ νὰ σταματήσῃ τὸ πόρισμα τοῦτο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤδη ἔχει τὴν ἐξουσιοδότησιν νὰ κρίνῃ ἐὰν ὁ ροῦς τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων βαδίζῃ τὴν εὐκταίαν ὁδόν, καὶ ἂν θὰ ἐπεθύμει νὰ ἀνακόψῃ τὸν ροῦν αὐτόν.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουρδάρας.

§227Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Δὲν ἐφανταζόμην, κ. Βουλευταί, ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ φέρῃ ἐνώπιον ἡμῶν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, ἵνα μεταβάλῃ τὴν σειρὰν ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν, ἐνσπείρουσα εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατεύματος τὸν σάλον καὶ τὴν ἀναστάτωσιν, τῶν ὁποίων τὰς εὐθύνας δὲν νομίζω ἱκανὴν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναλάβῃ. Ἀλλὰ δὲν ἐφανταζόμην ἐπὶ πλέον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, θὰ ἀνέφερεν ἐνώπιον ἡμῶν καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ μου, ἵνα καταστήσῃ τὴν ἀγόρευσίν μου ἐνώπιόν σας λίαν ἀσθενῆ. Διότι διὰ τοῦτον καὶ μόνον τὸν λόγον εἶχεν ἀναφέρει τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ μου, ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ εἴπω ὀλίγα περὶ τοῦ ἀδελφοῦ μου. Εἶναι γνωσταὶ αἱ ὑπηρεσίαι, εἶναι γνωστὴ ἡ ἱκανότης του, εἶναι γνωστὰ τὰ τραύματα τὰ ὁποῖα φέρει, καὶ εἶναι γνωστὴ ἡ ἀξία του, ἡ ὁποία ὑπερβάλλει πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ἔχοντες αὐτὸν κάρφος εἰς τοὺς ὀφθαλμούς των, ἐπιζητοῦν τὴν ἀνατροπὴν τῆς Ἐπετηρίδος. Δὲν ζητεῖται, κ. Βουλευταί, ἡ ἀνατροπὴ τῆς Ἐπετηρίδος, διότι θίγονται ἐκ τοῦ νόμου περὶ ἀνδραγαθίας τινές ἢ διότι θίγονται ἐκ τῆς μονιμοποιήσεως τῶν ἐφέδρων. Ζητεῖται ἡ ἀνατροπὴ ἐξ ὡρισμένης τάξεως ἀξιωματικῶν, ἥτις ἐπὶ δεκαπέντε ἔτη ἀγωνίζεται νὰ μεταβάλῃ τὴν σειρὰν ἀρχαιότητος, μὴ διστάσασα νὰ προσφύγῃ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν δικτάτορα διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ της. Προέρχονται οὗτοι ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ 1916, οἵτινες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶσι μίαν ὁμάδα ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι, τὰ πάντα θυσιάσαντες εἰς τὸν βωμὸν τῆς Πατρίδος, τὰ πάντα ἀπεμπολήσαντες, ἐπεδόθησαν εἰς τὸ νὰ καταστήσουν ἱκανοὺς τοὺς ἑαυτούς των, διὰ νὰ ὁδηγήσουν εἰς τὴν δόξαν τὸν στρατὸν, ὡς ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος. Ἀποτελοῦν οὗτοι τὸ κάρφος τῆς τάξεως αὐτῆς, καὶ αὐτὴ ἡ τάξις ἀγωνίζεται νὰ ἀνατρέψῃ τὴν σειρὰν τῆς Ἐπετηρίδος, ὑπονομεύουσα ὑπούλως τὴν κρατοῦσαν σειρὰν ἀρχαιότητος καὶ δημιουργοῦσα ζητήματα διαταραχῆς τῆς πραγματικῆς ἀρχαιότητος. Αὐτὸς λοιπὸν ἦτο ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνεφέρθη ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ μου, θιγομένου ὑπὸ τῆς ἀνατροπῆς, διὰ νὰ καταστῇ, ὡς προεῖπον, ἀσθενὴς ἡ ἀγόρευσίς μου, καὶ νὰ μειωθῇ ἡ δριμύτης τῶν ἐπιχειρημάτων μου. Εἶναι γνωστόν, κ. Βουλευταί, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1917, ἀφ’ ἧς τὸ Κράτος εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἐμπόλεμον περίοδον, ἔλαβον χώραν προαγωγαὶ διαφόρων κατηγοριῶν ἀξιωματικῶν ἐπὶ τῇ βάσει διαφόρων κειμένων νόμων, καὶ αἱ κατηγορίαι αὐταὶ ἦσαν τέσσαρες: Αʹ) Ἡ κατηγορία τῶν ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ. Βʹ) Ἡ κατηγορία τῶν κατ’ ἀπόλυτον ἐκλογήν, δυνάμει τοῦ νόμου 1399. Γʹ) Ἡ κατηγορία τῶν κατ’ ἐκλογήν, δυνάμει τοῦ παγίου νόμου περὶ προβιβασμῶν τοῦ 1861, καὶ Δʹ) Ἡ κατηγορία τῶν μονιμοποιηθέντων ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, λόγῳ τῆς πολεμικῆς ὑπηρεσίας. Ὡς ἦτο ἑπόμενον, αἱ γενόμεναι τοιαῦται προαγωγαὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων, ἦτο φυσικὸν νὰ θίξωσι τὴν μέχρι τοῦ 1916 κρατοῦσαν σειρὰν ἀρχαιότητος μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν. Καὶ ἐπεδίωξεν ἡ διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 1ης Νοεμβρίου Κυβέρνησις νὰ ρυθμίσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ τῆς ψηφίσεως τῶν νόμων 2644 καὶ 2771, διὰ τῶν ὁποίων τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος παρέπεμπεν εἰς Συμβούλιον Ἀντιστρατήγων, ὅπερ ἔδει νὰ συνέλθῃ ἐν Σμύρνῃ. Ἀλλὰ τὸ Συμβούλιον τοῦτο, καίτοι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη προήρχετο ἐκ τῆς ἀντιπάλου παρατάξεως τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐνήργησε τὰς προαγωγάς, δὲν ἐτόλμησε νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα ὑπὸ τὸ κράτος τῆς πολεμικῆς περιόδου, διότι ἔθιγε συμφέροντα κολοσσιαῖα, τὰ ὁποῖα εἶχον σχέσιν πρὸς τὴν διεξαγωγὴν τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων. Τὸ Συμβούλιον τοῦτο δὲν συνεκλήθη, καὶ δὲν συνεκλήθη παρὰ τῶν τότε διοικούντων τὸν στρατόν, ὄχι διότι δὲν ἤθελον νὰ ἱκανοποιήσουν τοὺς φίλους τῆς τότε Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι ἐπεζήτουν τὴν ἀνατροπὴν τῆς Ἐπετηρίδος — αὐτοὶ δὲν εἶναι φίλοι ἀληθῶς, ἀλλ’ εἶναι φίλοι ἐξ ὑπολογισμῶν προσωπικῶν — καὶ διὰ νὰ πείσουν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν προσωπικήν των ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἀναπτύξω παρακατιών, ἤ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, ὅταν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Τὸ Συμβούλιον ὅμως ἐν Σμύρνῃ δὲν συνῆλθε, διότι δὲν ἦτο δυνατόν, ὑπὸ τὸ γνωστὸν τότε κράτος τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων, νὰ θίξῃ τοὺς πολεμοῦντας ἀξιωματικούς. Ἦσαν δὲ ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ἐθίγοντο, ἀκριβῶς τὰ τέσσαρα πέμπτα τῶν μαχομένων ἀξιωματικῶν, καὶ ὡς παράδειγμα σᾶς φέρω τὸ 3)40 Σύνταγμα τῶν Εὐζώνων, τὸ ὁποῖον περιεῖχε τεσσαράκοντα τρεῖς ἀξιωματικούς, ἐξ ὧν τριάκοντα ἐννέα θὰ ἐθίγοντο, καὶ τέσσαρες μόνον θὰ ἦσαν οἱ μὴ θιγόμενοι. Δὲν ἦτο δυνατὸν λοιπὸν τὸ Συμβούλιον, τὸ Στρατιωτικὸν τῆς Σμύρνης, νὰ φέρῃ ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα τοῦτο. Καὶ ἐπηκολούθησεν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1922, ὁπότε τὰ ἴδια πρόσωπα, τὰ καὶ σήμερον κινούμενα, δηλαδὴ ὅσοι δὲν περιείχοντο εἰς τοὺς κατ’ ἐκλογὴν πίνακας τοῦ 1919, ὑπεστήριξαν τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1922, ὄχι διότι ἐπίστευον εἰς αὐτήν, ὄχι διότι ἦσαν ὑπὲρ τῆς μεταπολιτεύσεως, ἀλλὰ διότι ἐνόμιζον, ὅτι, συντρέχοντες τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1922, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχουν δι’ αὐτῆς τὴν ἀνατροπὴν τῆς σειρᾶς ἀρχαιότητος. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπανάστασις αὐτή, ὑποστηριχθεῖσα καθ’ ὃν τρόπον ὑπεστηρίχθη ὑπ’ αὐτῶν, διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀντικειμενικῶν της σκοπῶν, δὲν ἐτόλμησε νὰ θίξῃ οὐδεμίαν τῶν τεσσάρων κατηγοριῶν, εἰ μὴ μόνον νὰ καταργήσῃ τὸ δεκάμηνον τῆς Ἀμύνης, τὸ ὁποῖον προσέφεραν εὐχαρίστως οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς Ἀμύνης, θυσίαν εἰς τὸν βωμὸν τῆς συμφιλιώσεως τῶν ἀξιωματικῶν.

§228Π. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Αὐτὰ συνέβαινον εἰς τὰ 1922. Ἡ Κυβέρνησις, ἤ μᾶλλον ἡ ἐπανάστασις, — Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο ὁ κ. Γονατᾶς, ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Γερουσίας — ἐψήφισε τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς 6ης Νοεμβρίου, τὸ ὁποῖον κατήρτισαν τὰ Συμβούλια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπεπειράθησαν ὅ,τι ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ ἀπὸ τὸ 1917 καὶ ἐντεῦθεν...

§229Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ποῦ εὑρίσκονται αἱ ἀποφάσεις καὶ ποίαν δημοσιότητα ἔλαβον, κ. Ὑποστράτηγε;

§230Π. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ὑπάρχουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Λοιπόν, ἀπεφάσισε τὸ Συμβούλιον, ὅπως ὅλοι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ἀπὸ τοῦ 1917 καὶ ἐντεῦθεν προαχθέντες ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ ἢ κατ’ ἐκλογήν, νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸν στρατόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπόφασις τῶν Συμβουλίων αὐτῶν.

§231Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου τοῦ 1922, κ. Συνάδελφε, δὲν εἶδε τὸ φῶς τῆς ἡμέρας, οὔτε ἐτέθη εἰς ἐφαρμογήν, οὔτε ἐτέθη ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἀλλὰ νομίζετε, κ. Συνάδελφε, σεῖς οἱ γηράσαντες ἐν τῷ στρατεύματι καὶ ὑπηρετήσαντες καθ’ ὃν τρόπον ὑπηρετήσατε, νομίζετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ μετὰ δεκαπενταετίαν ἡ σειρὰ ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν;

§232Δ. ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Παρανόμως κατεῖχον τὴν σειρὰν αὐτήν...

§233Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ὄχι παρανόμως, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων.

§234Δ. ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Καὶ σεῖς ἐδέχθητε εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι ὑπάρχει ἀδικία.

§235Π. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἦσαν ἔργα τῆς ἐπαναστάσεως.

§236Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ἦσαν ἔργα τῆς πολεμικῆς περιόδου. Ἐτέθητε καὶ σεῖς, κ. Ὑπουργέ, εἰς τοὺς πίνακας ἐκείνους, τοὺς ὁποίους διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου θέλετε νὰ θίξετε.

§237Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα τὰ κυβερνητικὰ καθεστῶτα συνέστησαν ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι ἔκριναν τὰ πράγματα ἀντικειμενικῶς. Ἐπειδὴ ὅμως αἱ ἀποφάσεις τῶν Συμβουλίων αὐτῶν δὲν συνέφερε, δὲν ἔκαμαν τίποτε. Ἔκαμαν δηλαδὴ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποπτεύεται ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἰωαννίνων βουλευτής, ὅτι θὰ κάμω ἐγώ. Ἀλλὰ αὐτὰ θὰ τὰ εἴπωμεν κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν.

§238Δ. ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Θὰ εἴπωμεν τότε καὶ ὀνόματα καὶ πράγματα.

§239Σ. ΜΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ δὲν συνέστη ἀκόμη τὸ Συμβούλιον, πῶς δύνασθε νὰ γνωρίζητε ὅτι θὰ ἀδικηθοῦν ἀξιωματικοί;

§240Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διδάξητε τὸν κ. Βουλευτήν πῶς πρέπει νὰ φέρεται, διὰ νὰ μὴ λαμβάνῃ τὸ δικαίωμα ἡ «Ἀκρόπολις» νὰ γράφῃ ὅσα γράφει. Μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1922, Κύριοι Συνάδελφοι, ἡ προελθοῦσα ἐκ ταύτης Κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας μετεῖχεν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ καὶ νῦν τοιοῦτος κ. Κονδύλης, θέλουσα νὰ ρυθμίσῃ ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τῆς Ἐπετηρίδος, ἀπετάθη εἰς Συμβούλιον Στρατηγῶν, συνεδριάζον ἐν Θεσσαλονίκῃ ὑπὸ τὴν προεδρείαν του, καὶ εἰσηγήθη τὴν ρύθμισιν τῆς Ἐπετηρίδος. Τοῦτο διὰ τῆς ἀποφάσεώς του ἐκείνης, οὐδεμίαν τῶν τεσσάρων τούτων κατηγοριῶν ἔθιξε, οὔτε τὰς ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ προαγωγάς, οὔτε τὰς κατ’ ἐκλογήν, οὔτε τοὺς μονιμοποιηθέντας ἐφέδρους. Ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη τὴν ἀπόφασιν ταύτην νὰ περιβάλῃ διὰ τοῦ νομοθετικοῦ κύρους, καὶ δι’ αὐτὸ ἔμεινεν ἀνεκτέλεστος, καθὼς ἔμειναν καὶ αἱ ἄλλαι ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ ἐκ Μεγάρων βουλευτής. Τὰ πορίσματα τοῦ Συμβουλίου ἐκείνου, τοῦ ὁποίου εἰσηγητὴς ἦτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν...

§241Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Διὰ νὰ μὴ δημιουργῶνται ἐντυπώσεις...

§242Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Προεδρεύσατε τοῦ Συμβουλίου αὐτοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ.

§243Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Τὸ εἶπον μόνος μου πρότερον. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι ἦσαν ἐκτὸς τοῦ στρατεύματος οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ μετασχόντες τοῦ κινήματος Λεοναρδοπούλου.

§244Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὁ σκοπὸς ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, εἶναι ἡ ἱκανοποίησις τῆς τάξεως τοῦ 1916. Ὅταν συνετάχθησαν οἱ πίνακες τοῦ 1919, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι βάλλουσι κατὰ τῆς σημερινῆς Ἐπετηρίδος, ὑπηρέτουν, κ. Ὑπουργέ, εἰς τὸν στρατὸν καὶ τοὺς εἴχετε τοὺς περισσοτέρους ὑπὸ τὰς διαταγάς σας. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἀποταχθέντων καὶ ἐπανελθόντων.

§245Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν. Πέντε ὀνόματα...

§246Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ὅλη ἡ κλάσις τοῦ 1916 ὑπηρέτει εἰς τὸν στρατόν.

§247Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τῷ 1924 ἔκαμα τὸ Συμβούλιον.

§248Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Τὸ Συμβούλιον τὸ ἐκάμετε εἰς τὰ 1924 διὰ νὰ ρυθμίσῃ τὰ ζητήματα τὰ δημιουργηθέντα ἀπὸ τὸ 1917–1920. Αἱ ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου τῆς Θεσσαλονίκης εἰσήχθησαν εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων, τὸ πρῶτον λειτουργῆσαν τὸ φθινόπωρον τοῦ 1924 ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ τότε ἀντιστρατήγου Παπαθανασίου, ὅπερ καὶ τοῦτο ἀπεφάνθη σύμφωνα μὲ τὰς ἀπόψεις τοῦ Συμβουλίου τῆς Θεσσαλονίκης. Τὰς δύο ἀποφάσεις τῶν δύο αὐτῶν Συμβουλίων, εὑροῦσα ἐκκρεμεῖς ἡ δικτατορία, προέβη εἰς τὴν δημοσίευσιν τοῦ ἀπὸ 25 Αὐγούστου 1925 Νομοθετικοῦ Διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐρρυθμίζετο ἡ σειρὰ ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἐτέθη ἐν ἰσχύϊ ἡ σημερινὴ Ἐπετηρίς. Εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι τότε ἅπας ὁ πολιτικὸς καὶ στρατιωτικὸς κόσμος, εἶπεν ὅτι τὸ μόνον ἔργον τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ δικτατορία, ἦτο αὐτό, καὶ τοῦτο, διότι ἐρρύθμισεν ἕν ζήτημα τόσον ἀκανθῶδες. Ἀλλὰ τὸ Διάταγμα τοῦτο, ὤφειλε νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς μετὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἐκείνη καὶ αἱ μετ’ αὐτὴν συμμαχικαὶ Κυβερνήσεις, ἔχουσαι νὰ λύσωσιν ἐκκρεμῆ ζητήματα σοβαρώτατα, δὲν ἐπρόφθασαν νὰ ὑποβάλουν εἰς τὴν Βουλὴν σχετικὸν νομοσχέδιον. Καὶ ἡ ἐπακολουθήσασα τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1928 Κυβέρνησις, ὑποχρεωμένη οὖσα νὰ προβῇ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, δὲν προσῆλθεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ζητήσῃ ἐξουσιοδότησιν πρὸς κύρωσιν τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συμβουλίου, ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ ὁποίου θὰ ἐτίθετο ἡ Ἐπετηρίς, ἀντιλαμβανομένη ὅμως ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ θέσῃ τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον, τοὺς φυσικοὺς δηλ. Ἀρχηγοὺς τοῦ στρατεύματος, ἀντιδίκους καὶ ἀντιμετώπους πρὸς τοὺς ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτῶν, θέλουσα δὲ ἐξ ἄλλου ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην τῶν τεχνικῶν συμβούλων, προέβη εἰς τὴν σύστασιν Συμβουλίου ἀπαρτιζομένου κατὰ πλειονοψηφίαν ἐξ ἀξιωματικῶν μὴ ἀνηκόντων εἰς τὴν παράταξιν ὑπὸ τὸν νῦν Ἀντιστράτηγον Πετρίτην, καὶ παρέπεμψεν εἰς αὐτήν τὸ ὅλον ζήτημα τῆς Ἐπετηρίδος, διὰ νὰ λάβῃ τὴν γνώμην τοῦ τεχνικοῦ αὐτοῦ Συμβουλίου, τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὸ στράτευμα, καὶ τὴν γνώμην ταύτην περιβάλῃ μετὰ ταῦτα διὰ τοῦ κύρους τῆς Βουλῆς. Καὶ τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο, κ. Συνάδελφοι, εἰργάσθη ἐπὶ ἕν καὶ ἥμισυ ἔτος, καὶ ὄχι ἐπὶ δέκα, οὔτε εἴκοσιν ἡμέρας, οὔτε ἕνα μῆνα. Καὶ ἐξετάσαν λεπτομερῶς, ὄχι μόνον τὰ παράπονα τὰ ἀτομικά, τὰ ὑποβληθέντα, ἀλλὰ καὶ τὰς κατηγορίας τὰς ὑπαρχούσας εἰς τὸ στράτευμα καὶ διεκδικούσας διάφορον σειρὰν ἀρχαιότητος, κατέληξεν εἰς ἀπόφασιν ὁριστικὴν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐδέχετο τὴν Ἐπετηρίδα τοῦ 1925 μὲ ἐλαφρὰς τροποποιήσεις ἀτομικῶν παραπόνων, ἡ δὲ Κυβέρνησις τὴν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὡς πρότασιν νόμου πρὸς κύρωσιν. Καὶ τὴν πρότασιν αὐτὴν νόμου ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, μετὰ τοιαύτην βάσανον, ἐψήφισε, χωρὶς νὰ δεχθῇ καμμίαν τροπολογίαν. Τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς ὑποβληθεῖσαν παρὰ καπνεμπόρου, ὡς ἐὰν οἱ καπνέμποροι, ἢ οἱ διάφοροι ἄλλοι ἐπαγγελματίαι ἐκπροσωποῦντες τὸν λαὸν καὶ εὑρισκόμενοι εἰς τὰ Νομοθ. Σώματα, νὰ μὴ ἔχουν δικαίωμα νὰ ἔχουν γνώμην, εἰμὴ ἐπὶ ἑνὸς ὡρισμένου μόνον ζητήματος. Ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ἔκαμε δεκτήν ἡ Γερουσία, ὑποβληθεῖσα καθ’ ὃν τρόπον ὑπεβλήθη, ἀφεώρα σειρὰν ἀξιωματικῶν τῆς αὐτῆς κατηγορίας, δέκα ἕως δώδεκα ἀξιωματικοὺς τῆς Ἀμύνης προσχωρήσαντας κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν, καὶ ἦτο λελανθασμένον τὸ Διάταγμα τῆς χρονολογίας τῆς προσχωρήσεώς των. Δέν ἀφεώρα κατηγορίαν ὁλόκληρον, ἡ ὁποία θὰ μετέβαλε τὴν σειρὰν ἀρχαιότητος, νὰ καταστήσῃ τὸν πρῶτον 100ον καὶ τὸν 30ον νὰ τὸν καταστήσῃ 1ον Αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑπηνίχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ ὁποία οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὰς τέσσαρας κατηγορίας. Καὶ μετὰ τὴν κύρωσιν, κ. Συνάδελφοι, τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συμβουλίου Πετρίτη, τοῦ 1½ ἔτος ἐργασθέντος, ὑπεβλήθησαν ἀτομικὰ παράπονα ἀξιωματικῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τῷ 1931 ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν συνέστησεν ἐπιτροπὴν ὑπὸ τὸν στρατηγὸν Μανέταν, ἵνα κρίνῃ τὰ ἀτομικὰ ταῦτα παράπονα. Ἡ ἐπιτροπὴ ὑπὸ τὸν στρατηγὸν Μανέταν ἔκρινεν, ὄχι μόνον τὰ ἀτομικὰ παράπονα, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀναφερθείσας τέσσαρας κατηγορίας, κατόπιν ἀναφορῶν ὑποβληθεισῶν εἰς αὐτήν παρὰ τῶν ἐνδιαφερομένων. Καὶ κατέληξεν εἰς πόρισμα, διὰ τοῦ ὁποίου συνίστα νὰ μὴ θιγῇ ἡ ψηφισθεῖσα Ἐπετηρὶς καὶ νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν ὡρισμένα ἀτομικὰ παράπονα. Καὶ τὴν γνώμην ταύτην τῆς ἐπιτροπῆς Μανέτα, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐκεῖνος ἀπέστειλεν εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Στρατηγῶν, ζητῶν τὴν γνώμην αὐτοῦ. Καὶ τὸ Συμβούλιον τῶν Στρατηγῶν, κ. Συνάδελφοι, συνέταξε τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 115 πρακτικὸν τῆς 18ης Ἰουλίου 1932, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀπεφάνθη, ὅτι (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐργασία τοῦ Συμβουλίου Μανέτα εἶναι κλπ.». Αὐτή, κ. Βουλευταί, εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου τῶν Στρατηγῶν, ληφθεῖσα κατὰ παμψηφίαν τὸν Ἰούλιον τοῦ 1932, ἡ ὁποία ἀπόφασις ἀφορᾷ τὴν συνταχθεῖσαν καὶ κυρωθεῖσαν καὶ τεθεῖσαν εἰς ἐφαρμογὴν καὶ ἰσχύουσαν Ἐπετηρίδα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Τίς ὁ λόγος ὅστις ἐξηνάγκασε τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀχθῇ εἰς τὴν ἀπόφασιν ἵνα καὶ πάλιν φέρῃ τὸ ζήτημα τῆς Ἐπετηρίδος, κατόπιν ἐξουσιοδοτήσεως, εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων, τοῦ ὁποίου ὁμόψηφον τὴν γνώμην ἔχει πρὸ αὐτοῦ; Ποῖος εἶναι ὁ λόγος ἕνεκα τοῦ ὁποίου θὰ ἀνατραπῇ σειρὰ πραγματικῆς καταστάσεως δημιουργηθεῖσα ἀπὸ τὸ 1919 μέχρι τοῦ 1934; Καὶ τίς, κ. Συνάδελφοι, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι μεταβληθῇ ἡ Ἐπετηρὶς τοῦ 1934, μετὰ δεκαπενταετίαν ὁλόκληρον ἀπὸ τῆς συντάξεώς της, τῆς συντάξεως τῶν πινάκων, διότι διὰ νὰ μεταβληθῇ, εἶναι ἀνάγκη, ἢ νὰ ἀκυρωθοῦν οἱ πίνακες τοῦ 1919, ἢ νὰ τροποποιηθοῦν, ἢ νὰ ἀκυρωθοῦν αἱ προαγωγαὶ ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ, ἢ νὰ ἀναθεωρηθοῦν, τίς λοιπὸν νομίζει καὶ πιστεύει, ὅτι καὶ νόμιμον, καὶ νοητὸν εἶναι τοῦτο, ὅτι εἶναι δηλαδὴ δυνατὸν νὰ τροποποιηθοῦν μετὰ δεκαπενταετίαν ὁλόκληρον οἱ συνταχθέντες ὑπὸ τοῦ τότε Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων πίνακες; Πίνακες, συναχθέντες ὑπὸ τὸ κράτος πολεμικῆς περιόδου, ἑβδομήκοντα χιλιόμετρα ὄπισθεν τῆς γραμμῆς τῆς μάχης, καὶ οἱ ὁποῖοι, μετὰ τὴν ἔγκρισιν τῶν τότε διοικούντων τὸ στράτευμα, ἦσαν πίνακες ἀκριβεῖς, ὀρθοὶ καὶ δίκαιοι, ἱκανοποιοῦντες τοὺς πάντας, ἀνεξαρτήτως προελεύσεως, διότι κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν θὰ ἀναπτύξωμεν καὶ τὰς προελεύσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπήχθησαν εἰς τοὺς πίνακας τούτους— ἀνεξαρτήτως προελεύσεως ἱκανοποίουν τοὺς μετέχοντας τῶν μαχομένων μονάδων;

§249Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Συνάδελφε, δεκαπέντε ἐτῶν ἀναμοχλεύσεις;

§250Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Μάλιστα. Ὅταν θὰ ἀναπτύξω ἑκάστην κατηγορίαν χωριστά, θὰ πεισθῆτε, Κύριοι Συνάδελφοι, ὅτι αἱ τροπολογίαι τῆς Ἐπετηρίδος ἀναμοχλεύουν δεκαπέντε ἐτῶν σειρὰν ἀρχαιότητος. Καὶ ἐρωτῶ, πρὸ παντὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν: πιστεύει καὶ νομίζει ὅτι εἶναι δυνατόν, ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος ἐπὶ δεκαπέντε ἔτη διοικεῖ ἄλλον, εἶναι δυνατόν, τροποποιουμένης τῆς Ἐπετηρίδος, ἐὰν τροποποιηθῇ, εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν νεωτέρων του; Καὶ εἶναι δίκαιον νὰ παραμείνῃ εἰς τὸ στράτευμα ὁ οὕτω θιγόμενος; Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὠθήσωμεν πρὸς ἀπομάκρυνσιν ἐκ τοῦ στρατεύματος ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι, ὄχι μόνον τὸ ἠγάπησαν, ὄχι μόνον εἰργάσθησαν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ οἱ ὁποῖοι διέπρεψαν ἐν πολέμῳ καὶ ἐν εἰρήνῃ; Τὶς ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ ἐννοήσῃ ὅτι δύναται οἱονδήποτε Συμβούλιον, συνερχόμενον μετὰ δεκαπέντε ἔτη ἀπὸ τῆς συντάξεως τῶν πινάκων ἐκείνων, ὅτι δύναται νὰ τοὺς ἀκυρώσῃ ἢ νὰ τοὺς ἀναθεωρήσῃ; Ποῖοι συντάσσουν τοὺς πίνακας; Οἱ Ἀρχηγοὶ Σωμάτων Στρατοῦ. Ποῖοι εἶναι οἱ Διοικηταὶ τῶν Σωμάτων Στρατοῦ, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν τοὺς πίνακας τοῦ 1919 καὶ ποῖαι αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας συνετάγησαν οἱ πίνακες ἐκεῖνοι; Ποῖαι αἱ συνθῆκαι αἱ ὁποῖαι κρατοῦσι τῷ 1934, ὥστε νὰ τολμήσωμεν νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεταβάλῃ τοὺς πίνακας τούτους μετὰ οἱανδήποτε σύμφωνον γνώμην οἱουδήποτε Συμβουλίου; Πότε θὰ ἑδραιωθῇ, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ πειθαρχία ἐν τῷ στρατεύματι καὶ θὰ ἐξαλειφθῇ ἐξ αὐτοῦ ὁ σάλος; Ὅταν παραμείνῃ ἡ καθεστηκυῖα τάξις τὴν ὁποίαν πάντες ἐσεβάσθησαν, ἢ ὅταν μεταβάλετε ταύτην καὶ ἐξαναγκάζετε τοὺς μὲν νὰ ἀπομακρυνθοῦν, τοὺς δὲ νὰ ὑποχρεωθοῦν, ἂν παραμείνουν, νὰ σκέπτωνται κατὰ τίνα τρόπον θὰ δυνηθοῦν νὰ διορθώσουν τὸ καταστραφὲν δίκαιόν των; Καὶ διὰ τίνα λόγον, ἐν τῇ τελείᾳ γνώσει τῶν πραγμάτων τῶν στρατιωτικῶν, τὴν ὁποίαν ἔχετε— καὶ ὀφείλετε νὰ ἔχητε ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ζήσαντες ἐν τῷ στρατεύματι — ἂν νομίζετε καὶ πιστεύετε ὅτι ὑπάρχουν τινὲς ἀδικίαι διαπραχθεῖσαι ὑπὲρ ὡρισμένων ἀτόμων— τὰς κατηγορίας δὲν δύνασθε νὰ τὰς θίγετε, —δὲν αἴρετε τὰς ἀδικίας ταύτας, διὰ τῶν ἐτησίων πινάκων τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων; Διὰ τίνα λόγον δὲν καλεῖτε Συμβούλιον τεχνικόν, εἴτε Συμβούλιον Ἀντιστρατήγων εἶνε τοῦτο, εἴτε Συμβούλιον ἄλλων στρατηγῶν, νὰ ζητήσητε τὴν γνώμην του, καὶ ἐνστερνιζόμενοι ταύτην, νὰ τὴν φέρητε ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας ὡς γνώμην πλέον τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ, καὶ ὄχι νὰ θέτητε τὴν Ἐπετηρίδα ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, δηλαδὴ νὰ καταστήσητε τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων ἀντίδικον τῶν κρινομένων ἀξιωματικῶν; Καὶ τὶ θέλετε νὰ πιστεύουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τυχὸν εἶναι δυνατὸν ἐκ μέρους τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων νὰ ἀδικηθοῦν, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ διαπράξῃ τοιαύτην ἀδικίαν τὸ Συμβούλιον τοῦτο, πῶς θέλετε ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐπὶ μίαν δεκαπενταετίαν ἔχει μίαν σειρὰν ἀρχαιότητος, νὰ ἔχῃ τὸ αἴσθημα τῆς αὐταπαρνήσεως καὶ τῆς αὐτοθυσίας διὰ τοὺς φυσικούς του Ἀρχηγοὺς ἀνεπτυγμένον, ὅταν βλέπει ὅτι οὗτοι στραγγαλίζουν τὸ δίκαιόν των, ἔστω καὶ ὑποκειμενικὴ καὶ ἄν εἶναι ἡ κρίσις αὐτοῦ; Ἀλλά, κ. Συνάδελφοι, ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἤχθη εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς Ἐπετηρίδος, κατόπιν μιᾶς γνωματεύσεως ἑνὸς Συμβουλίου, ἑνὸς παρασυμβουλίου, τὸ ὁποῖον οὔτε κἄν συνέστησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπέστειλεν εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου τοῦ Στρατοῦ, διαταγὴν ὅπως ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ στρατηγοῦ Μανέτα, ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶχεν ἤδη ἀποφανθῆ τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων.

§251Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ διαταγή μου εἶναι νὰ ἐξετάσῃ ὅλα τὰ ζητήματα τὰ σχετικὰ μὲ τὰ παράπονα ὡρισμένων ἀξιωματικῶν.

§252Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαταγὴ πρὸς τὸν Ἐπιτελάρχην;

§253Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§254Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ὁ κ. Γενικὸς Ἐπιτελάρχης, ἀντὶ νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του, συνέστησεν ἐπιτροπὴν ἐξ ἑνὸς Ὑποστρατήγου καὶ τριῶν Συνταγματαρχῶν, εἰς ἥν ἀνέθηκε νὰ ἐκφέρῃ γνώμην. Μετά τινας ἡμέρας ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπέστειλε διαταγὴν πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν ἀπευθείας ἐξετάσεως καὶ τοῦ ζητήματος τῶν κατηγοριῶν.

§255Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ Γενικὸς Ἐπιτελάρχης ἔλαβε τὴν περὶ ἧς πρόκειται διαταγήν.

§256Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτή, Κύριοι Συνάδελφοι, ἀποτελουμένη, ὡς εἶπον, ἐκ τριῶν Συνταγματαρχῶν καὶ ἑνὸς Ὑποστρατήγου, ἐξεπροσώπει τὴν μίαν πλευρὰν τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος. Δὲν ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἀξιωματικοὺς ἐκπροσωποῦντας ὅλας τὰς κατηγορίας, ἵνα ἀναπτύξουν τὰς γνώμας των. Οἱ δὲ ἀποτελοῦντες τὴν Ἐπιτροπήν, ἐνδιεφέροντο διὰ τὴν ἀνατροπὴν τῆς Ἐπετηρίδος. Καὶ ὁ μὲν εἷς ἐξ αὐτῶν ἐτάχθη ὑπὲρ τῶν ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ, καὶ οἱ ἄλλοι δύο μὲ τοὺς κατ’ ἐκλογήν. Καὶ ἐνῶ τὸ προηγούμενον Συμβούλιον ἐξέφερε τὰς ἀποφάσεις του μετὰ δύο ἔτη, τοῦτο μὲ ταχύτητα ὄχι σιδηροδρόμου, ὄχι αὐτοκινήτου, ἀλλ’ ἀεροπλάνου καταδιωκτικοῦ, ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν ἀπεφάνθη, ὄχι ὁμοψήφως, ἀλλὰ μὲ ἰσοψηφίαν δύο μὲ δύο, ἀναλόγως τῶν συμφερόντων τὰ ὁποῖα εἶχεν ἕκαστος. Εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ, ἦσαν ἀντίθετοι ὁ Χασαπίδης καὶ ὁ Καδράκος, εἰς δὲ τὸ ζήτημα τῶν κατ’ ἐκλογὴν, ἦσαν ἀντίθετοι οἱ ἄλλοι.

§257Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ ὑποστηρίζετε ὅτι τὸ ἔκαμαν αὐτό, διὰ τοὺς ἑαυτούς των; Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν προεξώφλησε τὸ ζήτημα. Δὲν πρόκειται τὸ πόρισμα τῆς ἐπιτροπῆς νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν σήμερον. Ὁριστικὰς ἀποφάσεις θὰ φέρῃ τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον. Συνεπῶς δὲν ἔχομεν σήμερον τὸ τελικὸν πόρισμα. Τώρα, ἀφοῦ ἀνεφέρατε περὶ πορισμάτων, θὰ φέρωμεν ὅλα τὰ πορίσματα.

§258Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ἀσφαλῶς, κ. Ὑπουργέ, νὰ φέρητε ὅλα τὰ πορίσματα.

§259Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰ ἐννοοῦμεν τὰ πράγματα καὶ ἐννοοῦμεν ὅ,τι ἐξ αὐτοῦ συνάγεται. Πολλαὶ πλευραὶ ὑπάρχουν. Εἰς ὅσα ζητήματα συμφέρουν εἰς τὴν ἄποψίν σας, τὰ πραγματεύεσθε ὡσὰν νὰ πρόκειται περὶ στρατοῦ ἰδεώδους, ὁ ὁποῖος βγῆκε τώρα ἀπὸ τὸ κουτί, μὲ τὴν πειθαρχίαν του, μὲ ὅλα του, μὲ τὸν καθ’ ἕνα εἰς τὴν σειράν του, βγῆκεν ἀπὸ τὸ σχολεῖον, καὶ μᾶς λέγετε, ὅτι θὰ ρίψωμεν ἡμεῖς τὸν σάλον εἰς τὸν στρατὸν καὶ θὰ φέρωμεν τὴν ἀναστάτωσιν. Καὶ ὅταν δὲν συμφέρει εἰς τὰς ἀπόψεις σας, παραδέχεσθε ὅτι ὑπάρχουν καὶ μερικαὶ πληροφορίαι καὶ τὰ τοιαῦτα. Θὰ σᾶς εἴπωμεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι ἐπὶ εἴκοσιν ἔτη ἐρρυθμίζατε σεῖς τὸ ζήτημα αὐτὸ νομοθετικῶς, ἐνῶ ἡ ἄλλη πλευρά...

§260Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Σεῖς συνάγετε συμπεράσματα ἐκ λόγων μου, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐλέχθησαν ὑπ’ ἐμοῦ. Τὸ Συμβούλιον, κ. Συνάδελφοι, ἀπεφάνθη ἐπὶ τῶν διαφόρων ζητημάτων ἀναλόγως τῆς θέσεως ἥν ἔχει ἕκαστον τῶν μελῶν του ἐν τῇ Ἐπετηρίδι. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ δὲν ἐσεβάσθη οὔτε τὰς γνώμας τῶν Συμβουλίων Πετρίτη καὶ Μανέτα, ἀλλ’ οὔτε τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων, ἀποφανθέντος διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 115 πρακτικοῦ του τοῦ 1932. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἢ μᾶλλον ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις, ἀπεφάσισε νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον καὶ νὰ ἐξαρτήσῃ τὸν καθορισμὸν τῆς σειρᾶς ἀρχαιότητος ἐκ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων. Κατ’ ἀρχὴν διαφωνοῦμεν μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἀνακίνησιν τοῦ ζητήματος τῆς σειρᾶς ἀρχαιότητος καὶ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ὁρίζει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, διότι φρονοῦμεν καὶ πιστεύομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιήσῃ ὡς τεχνικοὺς συμβούλους, εἴτε τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, εἴτε ἕτερον Συμβούλιον ἐξ ἄλλων στρατηγῶν, καὶ τὰς γνώμας αὐτὰς τῶν τεχνικῶν συμβούλων νὰ τὰς κρίνῃ, ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς, καὶ ἂν τὰς ἐγκρίνῃ, νὰ τὰς μεταβάλῃ εἰς νομοσχέδιον καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἔγκρισιν αὐτοῦ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Διότι ἄν τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων ἀποφανθῇ ὅτι δὲν δέχεται τὴν γνώμην τῆς ἀναθεωρήσεως, εἰς τὶ θὰ χρησιμεύσῃ αὐτό; Θὰ ἐξαναγκάσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰ Νομοθετικὰ Σώματα καὶ νὰ ζητήσῃ ἐξουσιοδότησιν ἢ ψήφισιν νόμου ἀναθεωρήσεως τῆς Ἐπετηρίδος. Καὶ δὲν νομίζω, ὅτι τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφανθῇ ἄλλως ἢ σύμφωνα πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 115 πρακτικόν, ἀποτελοῦν τὸ προδεδικασμένον τῆς γνώμης τῶν Ἀντιστρατήγων...

§261Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τῶν νέων Ἀντιστρατήγων;

§262Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Κατὰ τὰ 9)10 τῶν παλαιῶν. Δέν νομίζω, κ. Βουλευταί, ὅτι, ἔχοντες πρόσφατον τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων, ἀποτελουμένου κατὰ πλειονοψηφίαν μεγίστην ἀπὸ τὰ ἴδια πρόσωπα, διατυπωθεῖσαν εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 115 πρακτικόν, δὲν νομίζω ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν οἱ κ. κ. Ἀντιστράτηγοι, τὰ μέλη τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, νὰ μεταβάλουν γνώμην. Οὔτε φαντάζομαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκηθῇ πίεσις οἱασδήποτε μορφῆς.

§263ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τότε διατὶ ἀνησυχεῖτε;

§264Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δεχθῇ τὴν ἄποψιν τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων, καθὼς δὲν δέχεται σήμερον τὴν διατυπωθεῖσαν εἰς τὸ πρακτικὸν 115, καὶ κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἴδιος προηγουμένως εἰς τὸν κ. Μπότσαρην, θὰ ἔλθῃ εἰς τὰ Νομοθετικὰ Σώματα καὶ θὰ ζητήσῃ νὰ λυθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον ἡ ρύθμισις τῶν ζητημάτων αὐτῶν. Διατί, λοιπόν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν παραπέμπει τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ πάλιν, ἂν νομίζῃ ὅτι δύναται νὰ ἀναμοχλεύσῃ τοῦτο ἀνωδύνως, διατί, λέγω, δὲν τὸ παραπέμπει καὶ πάλιν εἰς ἐπιτροπὴν τεχνικῶν Συμβουλίων, διὰ νὰ λάβῃ τὴν γνώμην τῶν Συμβουλίων αὐτῶν, νὰ μορφώσῃ σταθερὰς πεποιθήσεις καὶ νὰ φέρῃ ταύτας κατόπιν ὑπευθύνως ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, καὶ νὰ μὴ θέτῃ τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν διαφόρων ἀξιωματικῶν; Διότι αὐτὸ μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν: ὅτι, ἄν τὸ Συμβούλιον δὲν συμφωνήσῃ πρὸς τὰς ἀπόψεις του, θὰ φέρῃ ἕτερον νόμον...

§265Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶπον ἐγὼ ποτὲ τοιοῦτον πρᾶγμα;

§266Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Εἴπετε ὅτι, ἄν δὲν συμφωνῆτε μὲ τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων, θὰ φέρετε ἐδῶ τὸ ζήτημα.

§267Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶπον μόνον, ὅτι δὲν ἠξεύρω ποία θὰ εἶναι ἡ γνώμη τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων....

§268Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§269Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶπον, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τότε θὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις τί θὰ κάμῃ κατόπιν.

§270Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Εἰς τὸν κ. Μπότσαρην εἴπετε ὅτι...

§271Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς τὸν κ. Μπότσαρην εἶπον, ὅτι ἄν Κυβέρνησις δὲν συμφωνήσῃ μὲ τὴν γνώμην τῶν Συμβουλίων τῶν Ἀντιστρατήγων, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀλλάξῃ τὴν Ἐπετηρίδα, καὶ ἀναγκαστικῶς ὅ,τι γίνῃ πάλιν ἀπὸ ἐδῶ θὰ περάσῃ καὶ τότε βλέπομεν.

§272Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἄν ἀντελήφθην καλῶς, κ. Ὑπουργέ, ὁ κ. Μπότσαρης ἐνόμιζεν ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε τότε τὸ ἑξῆς πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον, ἐγὼ προσωπικῶς, δὲν φαντάζομαι. Ἄς ὑποθέσωμεν, π.χ. ὅτι τὸ Συμβούλιον σᾶς προτείνει πέντε τρόπους. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θὰ ἠμπορεῖτε νὰ δεχθῆτε τὸν ἕνα καὶ νὰ μὴ δεχθῆτε τὸν ἄλλον. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ. Ἢ ὅλους γενικῶς, ἤ κανένα.

§273Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Βέβαια. Ἑνιαία θὰ εἶναι ἡ πρότασις. Ἄν ἐκδώσῃ μίαν ἀπόφασιν, ἤ θὰ τὴν ἀποδεχθῶμεν ἀκεραίαν, ἤ θὰ τὴν ἀπορρίψωμεν ἐπίσης ἀκεραίαν.

§274Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Οὔτε μετὰ δύο χρόνια ὅμως δὲν θὰ λήξῃ τὸ ζήτημα αὐτό. Ὅταν θὰ ὁμιλήσω, θὰ σᾶς εἴπω τὸ διατί.

§275Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Νομίζω, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι καλῶς θέτω τὸ ζήτημα τῆς μὴ παροχῆς ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς ρύθμισιν ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων τῆς Ἐπετηρίδος τῶν ἀξιωματικῶν. Διότι ἄν ἀρχίσωμεν ἀνακινοῦντες καὶ πάλιν τὸ ζήτημα τῆς Ἐπετηρίδος καὶ ἀκυροῦντες ἤ ἀναθεωροῦντες ἀποφάσεις Συμβουλίων, αἱ ὁποῖαι ἐλήφθησαν πρὸ δεκαπενταετίας καὶ ὄπισθεν τῶν γραμμῶν τῆς μάχης, τίς θὰ μᾶς ἀρνηθῇ, Κύριοι Βουλευταί, τὸ δικαίωμα νὰ ἀναθεωρήσωμεν τὰς ἀποφάσεις τοῦ σημερινοῦ Συμβουλίου μετὰ δέκα χρόνια ἤ μετὰ τρία ἤ μετὰ πέντε; Καὶ τί θὰ γίνεται τότε ἐδῶ; Θὰ γίνεται «μπαλανσὲ» τῆς Ἐπετηρίδος; Θὰ γίνεται «μπαλανσὲ» τῶν πινάκων τῶν Στρατιωτικῶν, οἱ ὁποῖοι συνετάχθησαν ὑπὸ Συμβουλίων καὶ οἱ ὁποῖοι περιεβλήθησαν τὸ κῦρος τοῦ νόμου; Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ἀπουσιάζει ἀπόψε ὁ κ. Πρόεδρος, κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, ὅτε θὰ ἀναπτύξω λεπτομερῶς τὸ ζήτημα καὶ θὰ ὑπεισέλθω εἰς τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, θὰ πεισθῇ νὰ ἀναθεωρήσῃ τὰς ἀποφάσεις της καὶ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ μέτρου τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς Ἐπετηρίδος, διότι διὰ τοῦ μέτρου τούτου, παρ’ ὅλα ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν λέγει, ὅτι θὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἠρεμίαν εἰς τὸ στράτευμα, θὰ δημιουργήσῃ, ἐπιμένω, σάλον καὶ ἀναστάτωσιν, τὴν εὐθύνην τῶν ὁποίων δὲν ὀφείλομεν καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀναλάβωμεν, τὰ Νομοθετικὰ Σώματα καὶ ἡ Κυβέρνησις. (χειροκροτήματα).

§276ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡμεῖς οὐδεμίαν θέλομεν νὰ φέρωμεν δυσχέρειαν εἰς τὸ νομοθετικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις μὲ ἀπόντα τὰ ἐννέα δέκατα τῶν βουλευτῶν. Σᾶς παρακαλῶ, νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ συνεχισθῇ αὔριον ἡ συζήτησις.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ εἶναι καὶ ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον.

§278ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τότε, κ. Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ νὰ πληροφορήσητε τὴν Βουλήν, μετὰ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως τοῦ στρατιωτικοῦ νομοσχεδίου, ἔχομεν νὰ διεκπεραιώσωμεν ἄλλην νομοθετικὴν ἐργασίαν;

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ παρεκάλεσαν νὰ ἀναβληθῶσι τὰ σχετικὰ νομοσχέδιά των. Μόνον ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐφόσον εἶναι παρών...

§280ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς δίδετε αὐτὴν τὴν πληροφορίαν, «ἐφόσον θὰ εἶναι παρών». Θέλομεν νὰ γνωρίζωμεν ἄν θὰ ψηφισθοῦν ἄλλα νομοσχέδια ἤ ὄχι. Ἢ θὰ μείνωμεν ἤ θὰ φύγωμεν.

§281Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ (Πρόεδρος τῆς Βουλῆς). Ὅταν τελειώσῃ τὸ στρατιωτικόν, θὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§282Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡμεῖς θὰ ἐπιμείνωμεν νὰ ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, μόλις δὲ ψηφισθῇ θὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§283Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ βουλευταὶ νὰ ὁμιλοῦν ἐνώπιον κενῶν ἑδωλίων.

§284Β. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, διὰ νὰ ὁμιλήσω κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν. Ἀλλὰ θέλω νὰ θίξω τὸ ζήτημα τῆς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς.

§285Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον ζήτημα. Τὸ ἀφῄρεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§286Β. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον μίαν τροπολογίαν διὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς Χωροφυλακῆς.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐπερατώθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν: Δέχεται νὰ ὑπαχθῇ τοῦτο εἰς τὴν τακτικὴν διαδικασίαν τῆς ψηφίσεως;

§288ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§290Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι μερικὰ τυπικὰ νομοσχέδια.

§291ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συνεφωνήθη νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ψηφισθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς 16ης.

§293Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθοῦν, διότι ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κ. Χρυσοστόμου.

§294ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ ἀρχίζωμεν ἀπὸ τὰς 5½.

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον τὴν 5½ μ. μ. (Ὥρα 10 μ. μ.)