1933.09.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31η

ΣΑΒΒΑΤΟΥ 2 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1933

Προεδρία Βʹ ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ

(Ὥρα 6 καὶ 30′)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς 31 Αὐγούστου.

§2ΑΘ. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Εἶχα νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Ἔχει διατυπωθῇ κακῶς μία πρότασίς μου εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 31ης Αὐγούστου ἐ. ἔ. παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἡ σχετικὴ διόρθωσις. Τὴν διόρθωσιν θὰ στείλω ἐγγράφως.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά, κ. Τανούλα. Ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§4Γ. ΤΣΟΝΤΟΣ ΒΑΡΔΑΣ. Ἐζήτησα νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ ὁ λόγος τοῦ κ. Κίρκου καὶ οὐχὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὡς λέγουν τὰ πρακτικά.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά, κ. Βάρδα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. ΣΠΕΝΤΖΑΣ καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ λαοῦ Καλαμῶν σχετικῶς μὲ τὴν πλήρωσιν τῆς κενῆς θέσεως Μητροπολίτου. —Ὁ αὐτὸς βουλευτὴς κ. Ν. ΣΠΕΝΤΖΑΣ καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Παραλίας Κυπαρισσίας καὶ τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Κυπαρισσίας, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν μελετωμένην προσάρτησιν τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας εἰς τὴν Ἠλείαν. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ Ἐμποροεπαγγελματικοῦ Συλλόγου Πολυγύρου, διαμαρτυρομένου κατὰ τοῦ πτωχεύσαντος ἐμπόρου Ν. Σαμαρᾶ. —Ἡ Ἐργατικὴ Βοήθεια Πειραιῶς ζητεῖ τὴν τιμωρίαν τῶν δολοφόνων τῶν ἐργατῶν Ταμπουρίων. — Οἱ Δικαστικοὶ Κλητῆρες Χανίων ζητοῦν τὴν ψήφισιν τῶν καταρτισθέντων νομοσχεδίων περὶ ἀμίσθων δικαστικῶν κλητήρων. —Οἱ κάτοικοι τοῦ Συνοικισμοῦ Κυρτζῆ Καβάλλας ζητοῦν τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν καταδικασθέντων ἐργατῶν, τὴν ἄμεσον μεταφορὰν εἰς νοσοκομεῖα τῶν τραυματισθέντων φυλακισμένων, τὸ ἄνοιγμα τοῦ ἐργατικοῦ κέντρου κλπ. —Οἱ Δημόσιοι ὑπάλληλοι Φλωρίνης ζητοῦν τὴν κατάργησιν τοῦ 6% καὶ τὴν ἐπιστροφὴν τούτου ἀναδρομικῶς, τὴν ἐπέκτασιν τῆς χορηγήσεως τῶν 3) 16 εἰς τοὺς μὴ λαμβάνοντας, τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθυστερουμένων προαγωγῶν, τὴν βελτίωσιν τῶν ἀποδοχῶν ὅλων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων κλπ. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ἀγγειοπλαστῶν Καρλοβασίου Σάμου, παρακαλούντων ὅπως συμπεριληφθοῦν καὶ τὰ ἀγγειοπλαστικὰ εἴδη εἰς τὴν σύμβασιν Τουρκίας. —Ὁ Ἀμπελουργικὸς κόσμος Τυρνάβου ζητεῖ τὴν ἐπαναφορὰν τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου 4560 παρὶ ἀμβύκων. —Ὁ καπνοπαραγωγικὸς κόσμος τῆς Κοινότητος Ἐχίνου Ξάνθης ζητεῖ τὴν ψήφισιν τοῦ Καπνεργατικοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐξυπηρετικοῦ τῆς τάξεώς των. —Ὁ Ἐμπορικὸς καὶ Βιομηχανικὸς Σύλλογος Μεσολογγίου παρακαλεῖ ὅπως, ἐφόσον αὐξηθῶσιν οἱ μισθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν, αὐξηθῶσιν ἐκ παραλλήλου καὶ οἱ μισθοὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ καταθέτει τηλεγράφημα ἐπιτροπῶν Πολυγύρου, Μουδανιῶν καὶ Κασσάνδρας, διαμαρτυρομένων διὰ μελετωμένην ἐπέκτασιν τοῦ μονοπωλίου τοῦ φωτιστικοῦ πετρελαίου ἐν ταῖς Ν. Χώραις. —Ὁ βουλευτὴς κ. ΣΠ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ καταθέτει αἴτησιν τοῦ Γεωργίου Γαδινοῦ πρώην Βουλευτοῦ, ζητοῦντος τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου 4642 «περὶ ἱδρύσεως ταμείου ἀσφαλίσεως Βουλευτῶν καὶ Γερουσιαστῶν». —Ὁ βουλευτὴς κ. ΣΠ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ καταθέτει ὑπόμνημα τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς κρατουμένων ὑποδικικαταδίκων, ζητούντων τὴν ἐπέκτασιν τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀπολύσεως τῶν καταδίκων δι’ ὅλα τὰ ἀδικήματα. —Ὁ βουλευτὴς κ. ΕΥΣΤ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ καταθέτει τηλεγραφήματα τοῦ Ὀρειβατικοῦ Συνδέσμου Κορίνθου ὅπως συμπεριληφθῇ ἀντιπρόσωπος τοῦ Συλλόγου των εἰς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον Τουρισμοῦ. Ὁ κ. Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου: «Περὶ ἑρμηνείας τῆς § 2 τοῦ ἄρθρου Μόνου τοῦ Νόμου 5543 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Ὀκτωβρίου 1922 Ν. Δ. περὶ διακανονισμοῦ τοῦ χρόνου ὑπηρεσίας καὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἐξ ἀποστρατείας, διαθεσιμότητος κλπ. ἀνακληθέντων ἀξιωματικῶν Χωροφυλακῆς». Ἡ ἐπὶ τῆς ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒ. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως Νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως διὰ τοῦ ἄρθρου 3859 περὶ προσόντων δικαστικῶν ὑπαλλήλων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. ΣΧΙΝΑΣ, Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ, Σ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ, Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ, Α. ΨΑΡΡΟΣ, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν εἰς τὴν περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ πρότασιν. Ἡ ἐπὶ τῆς ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΟΙΝΟΒ. ΕΠΙ-ΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4642 «περὶ ἱδρύσεως ταμείου Ἀσφαλείας Βουλευτῶν καὶ Γερουσιαστῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ, Ξ. ΜΑΥΡΟΜ-ΜΑΤΗΣ, Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Ἰουλίου Ν. Δ. περὶ φορολογικῶν διευκολύνσεων καὶ μειώσεων εἰς τοὺς ὀφειλέτας ἐκ φόρων τοῦ Δημοσίου. Ὁ κ. ΑΛ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1ον) «περὶ μηχανικῶν ἀξιωματικῶν πληρωμάτων (Μηχ. Α. Π.), 2ον) «Περὶ ὀργανικῶν θέσεων Πυροβολητῶν (Π. Α. Π.), Τερπιλλητῶν (Τορ. Α. Π.) καὶ Ξυλουργῶν (Ξυλ. Α. Π.) ἀξιωματικῶν Πληρωμάτων, 3ον) «Περὶ προαγωγῆς Κελευστῶν Π. Ν.». Ὁ κ. Σ. ΤΣΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑφυπουργὸς Κρατ. Ὑγιεινῆς) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1ον) «Περὶ ὀργανώσεως τῆς περιφερειακῆς Ὑγειονομικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Κρατικῆς Ὑγιεινῆς καὶ Ἀντιλήψεως» 2ον) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4066 περὶ ἱδρύσεως σανατορίου νομοῦ Μεσσηνίας ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν σανατόριον ἡ «Ἰθώμη» 3ον) «Περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῶν δημοσίων ψυχιατρείων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. ΠΑΪΖΗΣ, Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ καὶ Α. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ καταθέτουσι πρότασιν νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Νόμου 281 περὶ Σωματείων». Ἡ ἐπὶ τῆς ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒ. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὰς κάτωθι ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1ον) «Περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων περὶ ἀπαγορεύσεως τῶν δικαιοπραξιῶν ἐπὶ ἀκινήτων». 2ον) Περὶ διαιρέσεως εἰς τμήματα τῶν Πταισματοδικείων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης». 3ον) «Περὶ ἐπεκτάσεως τῶν διατάξεων τοῦ Ν. Δ. τῆς 23)23 Μαρτίου 1928 περὶ κύρους συμβολαιογραφικῶν τινων ἐγγράφων ὡς τοῦτο ἐκυρώθη καὶ ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ νόμου 4534 καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τοῖς ἀρχείοις τῶν συμβολαιογράφων Ἄρτης Ἀλ. Μυλωνᾶ καὶ Ἀθηνῶν Γ. Μανταθάκου ἀναλόγων συμβολαιογραφικῶν ἐγγράφων». Ἡ ἐπὶ τῆς ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΟΙΝΟΒ. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: α) «Περὶ συστάσεως Εἰδικοῦ Ταμείου κατασκευῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Καστελίου–Μαυρολιθαρίου–Μουσονίτσης τῆς ἐπαρχίας Παρνασίδος» β) «Περὶ τοποθετήσεως διαθεσίμων τοῦ Ταχυδρομικοῦ Ταμιευτηρίου καὶ συστάσεως παρ’ αὐτῷ ἐνεχυροδανειστηρίου «Λαϊκῆς Πίστεως» γ) «Περὶ συντάξεως νέων πινάκων προαγωγῶν προσωπικοῦ Τ.Τ.Τ.» δ) «Περὶ στεγάσεως τῶν Τ.Τ.Τ. ὑπηρεσιῶν» ε) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 3496 καὶ 1 καὶ 2 τοιούτου τοῦ νόμου 5574 κλπ. περὶ χορηγήσεως δανείων παρὰ τῶν Ταχυδρομικῶν Ταμιευτηρίων εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς Τ.Τ.Τ. ὑπηρεσίας» Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, Κ. ΨΑΡ-

ΡΑΣ, Β. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ, Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ,

ΑΥΓ ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ, ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου: «Περὶ ὀργανισμοῦ Στρατιωτικῆς Σχολῆς Εὐελπίδων» Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Λ. ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΣ, Α. ΛΙΒΙΕ-

ΡΑΤΟΣ, Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ, Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ, Σ.

ΣΧΙΝΑΣ, Α. ΚΡΙΕΖΗΣ, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. ΚΟΜΗΣ, Δ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ,

Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ, Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ, Κ. ΚΟΡΟΖΟΣ,

Γ. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ, Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ, Α. ΣΤΡΑΤΟΣ, Δ.

ΝΤΑΛΙΠΗΣ καὶ Γ. ΠΟΝΤΙΚΑΣ ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐδ. 2 τῆς 12 παραγρ. τοῦ νόμου 4506» Οἱ κ. κ. Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) καὶ Μ. ΕΥΛΑΜΠΙΟΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου: «Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 1 Ἰουλίου 1933 περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τῶν ἀφορωσῶν τὴν ὀργάνωσιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν Σ.Ε.Ρ. τοῦ Πολυτεχνείου» Ὁ κ. Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) «Περὶ λειτουργίας ὑπηρεσίας μηχανικῆς καλλιεργείας». 2) «Περὶ ὀργανώσεως ἀναγκαστικῶν οἰνοποιητικῶν Συνεταιρισμῶν Ἀττικοβοιωτίας καὶ ὀργανισμοῦ προστασίας οἰνοπαραγωγῶν Ἀττικοβοιωτίας». Τὸ τελευταῖον, παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ἄρχεται ἡ βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ αὐτεπαγγέλτου ἀποστρατείας ἀξιωματικῶν μετασχόντων τοῦ κινήματος τῆς 6ης Μαρτίου 1933» Ὁ κ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§7ΠΕΡ. Θ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, κ. κ. Βουλευταί, ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ἐὰν κατὰ τὴν πρώτην ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησιν δὲν ἀνεπτύσσοντο ἐκ μέρους διαφόρων ἀγορητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἰδίᾳ δὲ λεπτομερέστερον ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀβραάμ, διάφοροι θεωρίαι περὶ ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νομοσχεδίου τούτου, λυποῦμαι δὲ ἐξαιρετικά, διότι ἡ τόσον κοπτομένη ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν Ἀντιπολίτευσις, διὰ τῆς σημερινῆς της ἐκ τῶν συνεδριάσεων ἀποχῆς, στερεῖ τὴν Βουλὴν τῆς εὐκαιρίας, ἵνα γίνῃ μία συζήτησις παρούσης αὐτῆς, ἥτις θὰ κατεδείκνυεν ὅτι πάντες οἱ προβληθέντες περὶ ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νομοσχεδίου ἰσχυρισμοὶ ἀποτελοῦν κατάφωρον παρερμηνείαν τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας οἱ παρελθόντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπεκαλέσθησαν. Λαμβάνω ὅμως τὸν λόγον κατὰ μεγαλειτέραν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν, κατὰ τὴν ἰδικήν μου τοὐλάχιστον ἀντίληψιν, ἡ ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης ἀπουσία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δημιουργεῖ. Ταῦτα, διότι νομίζω ὅτι ἡ εὐθύνη τῆς Βουλῆς, μονοπλεύρως πλέον ψηφιζούσης τὸ νομοσχέδιον, εἶναι μεγαλειτέρα, ἡ δὲ πλειονοψηφία, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ λογοδοτῇ πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ πρὸς τὸν λαόν, ἐπιβάλλεται νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, τοὺς δικαιολογοῦντας τὴν ὑπερψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§8Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι ἀναπτύσσονται ἐδῶ, δὲν ἀναπτύσσονται διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ Συμπολίτευσιν μόνον, ἀλλὰ ἀναπτύσσονται διὰ τὸν λαόν.

§9ΠΕΡ. ΡΑΛΛΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρόεδρον, διὰ τὴν διακοπήν, ἐτόνισα ὅμως καὶ ἐγὼ, καὶ τονίζω καὶ πάλιν, ὅτι προσωπικῶς ὡς ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω εἰς τὴν κυβερνητικὴν πτέρυγα, συναισθάνομαι μεγαλειτέραν ὑποχρέωσιν, ἀπούσης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ν’ ἀναπτύξω πρὸς τὴν Βουλὴν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐσκόπουν ν’ ἀναπτύξω, παρούσης αὐτῆς. Δὲν ἀποκλείεται νὰ πλανῶμαι εἰς τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας θὰ ἀναπτύξω, τὸ πράττω ὅμως, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι μὲν ἄριστος στρατιώτης, ἀλλ’ ὄχι καὶ νομικός, νὰ ἐπηρεασθῇ τυχὸν ἀπὸ τὰ μέχρι σήμερον λεχθέντα ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ μὴ θελήσῃ νὰ χωρήσῃ εὐθαρσῶς εἰς τὴν χαραχθεῖσαν διὰ τούτου ὁδόν, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς, κ. Βουλευταί, ἐξασφαλίζει ἀναμφισβήτητον τὴν πρὸς αὐτὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἔθνους. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, μὴ προλαβὼν νὰ ὁμιλήσῃ διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἐξέθηκεν ἀορίστως πως τὴν περὶ ἀντισυνταγματικότητος κατηγορηματικὴν πάντως γνώμην του, μετὰ τῆς τέχνης ἐκείνης, ἥτις τὸν χαρακτηρίζει. Τὸ συμπέρασμά του πάντως ὑπῆρξε σαφές, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον προσκρούει εἰς πολλὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ὁ ἀξιότιμος ὅμως ἐκ Πειραιῶς Βουλευτὴς κ. Ἀβραάμ, εἰδικώτερον καθώρισε τὰς διατάξεις ταύτας καὶ ὑπεστήριξεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον προσκρούει εἰς τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 9, 97, παρ. 1, 114, 118, καὶ 81 τοῦ Συντάγματος. Ὀφείλω νὰ τονίσω ἐξ ἀρχῆς, κ. Βουλευταί, ὅτι εἰς ἀπολύτως οὐδεμίαν διάταξιν τοῦ Συντάγματος προσκρούει τὸ νομοσχέδιον, οὐδὲ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ἔπραττέ τι προσκροῦον πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἡ ἑρμηνεία δὲ τῶν διατάξεων τούτων, εἰς ἥν ἀμέσως προβαίνω, νομίζω ὅτι θὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς βασιμότητος τοῦ ἄνω ἰσχυρισμοῦ μου. Εἶνε ἀληθὲς ὅτι ἐκ τῶν ἄρθρων 9 καὶ 97 §1 τοῦ νῦν ἰσχύοντος Συντάγματος, ἀντιστοιχούντων πρὸς τὰ ἄρθρα 8 καὶ 91 παρ. 1 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, ἐχόντων δὲ οὕτω. Ἄρθρον 9. «Οὐδεὶς ἀφαιρεῖται ἄκων τοῦ παρὰ τοῦ νόμου ὡρισμένου εἰς αὐτὸν δικαστοῦ» καὶ Ἄρθρον 97 παρ. 1 «Δικαστικαὶ ἐπιτροπαὶ καὶ ἔκτακτα Δικαστήρια, ὑφ’ οἱονδήποτε ὄνομα, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συσταθῶσι» δύναται νὰ ἐξαχθῇ τὸ συμπέρασμα, καὶ εἰς τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὴν ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐκτεθεῖσαν γνώμην, ὅτι Δικαστήρια τῶν ὁποίων ἡ σύστασις καὶ ἁρμοδιότης δὲν ὁρίζονται ἐκ τῶν προτέρων ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἅτινα προσωρινῶς συγκροτοῦνται κατὰ τὸ δοκοῦν μετὰ τὴν πρᾶξιν καὶ πρὸς δίκην ὡρισμένων προσώπων, εἶναι ἔκτακτα δικαστήρια, ἀπαγορευόμενα ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, μὴ δυνάμενα οὔτε διὰ νόμου νὰ συσταθῶσι. Τοιοῦτος νόμος καὶ κατὰ τὴν γνώμην τῶν Συνταγματολόγων, θὰ ἦτο ἀντισυνταγματικός. Συμφωνῶ ἐπίσης, ὅτι τὰ ἄρθρα ταῦτα τοῦ Συνάγματος ἀφορῶσιν εἰς οἱανδήποτε ἁρμοδιότητα, εἴτε ποινικήν, εἴτε πολιτικήν, εἴτε πειθαρχικήν, ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ τῶν διατάξεων τούτων ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, προϋπόθεσιν ἔχει, ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀνατίθεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου πειθαρχικὴ ἐξουσία. Αἱ γνῶμαι δὲ τὰς ὁποίας ἐξέθηκεν ὁ κ. Ἀβραάμ στηρίζονται ἐπὶ τῆς ψευδοῦς ταύτης προϋποθέσεως, ὅτι δηλαδὴ πρόκειται νὰ ἀσκηθῇ πειθαρχικὴ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐξουσία καὶ ἐπὶ ταύτης ὠκοδόμησαν οἰκοδόμημα φαινομενικῶς λαμπρόν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον καταρρέει μόλις καταπέσῃ ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται. Δὲν θὰ ἐδίσταζον νὰ προσχωρήσω ἀνεπιφυλάκτως πρὸς τὴν γνώμην αὐτῶν, ὅτι, ὄντως, τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀντισυνταγματικόν, ἐὰν διὰ τούτου ἀνετίθετο εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἡ ἄσκησις πειθαρχικῆς ἐξουσίας μετὰ τὴν πρᾶξιν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ἡ γνώμη των στηρίζεται ἐπὶ ἐσφαλμένης προϋποθέσεως, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου δημιουργεῖται πειθαρχικὴ ἁρμοδιότης τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Προκύπτει καὶ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ καὶ ἐκ ρητῶν διατάξεων νόμων, τοὺς ὁποίους δὲν ἀγνοεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι ἡ θέσις τοῦ ἀξιωματικοῦ εἰς ἀποστρατείαν εἶναι αὐτοτελὲς διοικητικὸν μέτρον· εἶναι μέτρον διοικήσεως καὶ ὄχι πειθαρχικὴ ποινή. Καὶ διὰ νὰ μὴ νομισθῇ ὅτι δογματικῶς καὶ ἐγὼ ἐκφέρω τοιαύτην γνώμην, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου νὰ ἐπικαλεσθῶ, ἐκτὸς τῶν ρητῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, καθ’ ἃς ἡ ἀποστρατεία εἶναι ἡ τελευταία κατάστασις τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐπανερχομένου εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον, καὶ ἀποστομωτικὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ὅπερ βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ τὴν νῦν κυβερνητικὴν παράταξιν κατὰ τὸ 1932. Ἐνώπιον τοῦ Ἀνωτάτου τούτου δικαστηρίου τὸ ζήτημα ἐτέθη ὡς ἑξῆς. Ὁ Α. τιμωρηθεὶς διὰ πρᾶξιν τινά, ἐτέθη εἶτα εἰς ἀποστρατείαν διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, τὸ δὲ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 112) 1932 ἀποφάσεώς του ἀπεφάνθη ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς. «Ἐπειδὴ καὶ ὁ δεύτερος λόγος τῆς αἰτήσεως, ὅτι ἀπεστρατεύθη ὁ αἰτῶν διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, δι’ ἣν ἐτιμωρήθη τῷ 1924 καὶ συνεπῶς δὲν ἠδύνατο νὰ τιμωρηθῇ δὶς διὰ τὴν αὐτὴν πρᾶξιν, ἀπορριπτέος κρίνεται ὡς ἀβάσιμος, διότι τὰ διοικητικὰ μέτρα, ἅτινα λαμβάνει ἡ διοίκησις, οὐχὶ ἐπὶ σκοπῷ ἀσκήσεως πειθαρχικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ χάριν συμφερωτέρας διαρρυθμίσεως τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, δὲν ἀποτελοῦσι πειθαρχικὰς ποινάς, οὐδὲ δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἐφαρμογῆς νέας ποινῆς διὰ πρᾶξιν, δι’ ἣν ἐπεβλήθη ἤδη τοιαύτη. Τοὐναντίον πραγματικόν τι γεγονός, ὅπερ ἐχρησίμευσεν ὡς αἰτιολογία ἐπιβολῆς πειθαρχικῆς ποινῆς, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ βραδύτερον ὡς αἰτιολογικὸν μεταβολῆς καταστάσεως, ἀποστρατεύσεως κλπ. Δεδομένου ὅθεν, ὅτι ἡ ἀποστρατεία εἶναι αὐτοτελὲς διοικητικὸν μέτρον, ὁ σχετικὸς λόγος τῆς αἰτήσεως δὲν εἶναι νόμιμος καὶ συνεπῶς ἀπορριπτέος». Συμπέρασμα τῶν ἀνωτέρω λεχθέντων εἶναι ὅτι αἱ περὶ ἀντισυνταγματικότητος αἰτιάσεις ἐκ μέρους τῆς ἀπούσης ἤδη ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης Ἀντιπολιτεύσεως, αἱ στηριζόμεναι ἐπὶ τῶν ἄρθρων 9 καὶ 97 παρ. 1 τοῦ Συντάγματος, εἶναι ἀπολύτως ἀβάσιμοι, διότι στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἀνακριβοῦς προϋποθέσεως, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἀνατίθεται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἡ ἄσκησις πειθαρχικῆς ἐξουσίας. Ἀλλὰ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐρωτήσῃ τις, ὅτι ναὶ μὲν δὲν πρόκειται περὶ πειθαρχικῆς ἀσκήσεως ἐξουσίας ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν ἀξιωματικῶν τούτων ἐκ τοῦ στρατεύματος, στερεῖ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς προστασίας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀπονέμει καὶ εἰς αὐτοὺς ὡς δημοσίους ὑπαλλήλους τὸ ἄρθρον 114 τοῦ Συντάγματος; Λυποῦμαι ἰδιαιτέρως, Κύριοι, ὅτι εἶναι ἀπὼν ὁ κ. Ἀβραάμ, ὅστις μετὰ δογματισμοῦ, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν ἰδικήν μου τοὐλάχιστον γνώμην, δὲν εἶναι ἐν προκειμένῳ δεδικαιολογημένος, ἀλλὰ πάντοτε εἶναι παρακεκινδυνευμένος, ὅταν πρόκειται περὶ καθαρῶς ἐπιστημονικῶν ζητημάτων, ὑπεστήριξεν ὅτι εἶναι ἀναμφισβήτητος ἡ προστασία, τὴν ὁποίαν παρέχει εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τὸ ἄρθρον 114 τοῦ Συντάγματος. Ἡ ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου τούτου ἀπησχόλησεν ἐν παρελθόντι, ὄχι μόνον τὴν Βουλήν, ἀλλὰ καὶ τοὺς συγγραφεῖς καὶ τὰ δικαστήρια. Παγίως δέ, καθ’ ἃ μοὶ εἶναι γνωστόν, ἐνομολογήθη, ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰ ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑποστηριχθέντα, δὲν εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἀπολαύοντες τῆς προστασίας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα παρέχει εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Τὸ ἄρθρον 114 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον προβλέπει περὶ τῆς προστασίας τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων, εἶναι ἀντιγραφὴ καθαρὰ τοῦ ἄρθρου 102 τοῦ παλαιοῦ Συντάγματος τοῦ 1911. Καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ ἄρθρου 114 οὐδεμία κατὰ τὴν ψήφισιν ἐγένετο συζήτησις, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου ὅμως 102, κατὰ τὴν Συνέλευσιν τοῦ 1911, ἐπὶ τῇ ἐρωτήσει βουλευτοῦ ὅπως «σαφέστερον δηλωθῇ τίνες οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι», ἐδηλώθη ὑπὸ τοῦ Εἰσηγητοῦ τῆς διατάξεως ταύτης Πρωθυπουργοῦ, τοῦ κ. Βενιζέλου, ὅτι, ὡς τοιοῦτοι ἐννοοῦνται πάντες οἱ ὑπάλληλοι, πλὴν τῶν στρατιωτικῶν, ναυτικῶν καὶ δικαστικῶν». Ἐφόσον δὲ ἡ αὐτὴ διάταξις, ἄνευ ἄλλης τινὸς ἐπεξηγήσεως, ἐπανελήφθη ἐν τῷ ἰσχύοντι Συντάγματι ἐν ἄρθρῳ 114, εἶναι προφανὲς ὅτι ἐπανελήφθη ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἔννοιαν. Εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι αἱ διατάξεις περὶ ὑποβιβασμοῦ καὶ ἀπολύσεως τοῦ ἄρθρου 114 τοῦ Συντάγματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσαρμοσθοῦν πρὸς τὰς ἐν τῷ στρατῷ κρατούσας καταστάσεις. Διὰ τὸν στρατόν, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀξιωματικούς, δὲν ὑπάρχουν Συμβούλια πληροῦντα τοὺς ὅρους τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 114 τοῦ Συντάγματος, ὠργανωμένου κατὰ νόμον συμβουλίου, τουτέστι συμβουλίου νομίμως συγκεκροτημένου ἐκ τῶν προτέρων κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ὀργανικοῦ ἑκάστης ὑπηρεσίας νόμου, ἁρμοδίου, ἵνα κρίνῃ ἐπὶ πάσης ἐμφανιζομένης περιπτώσεως, ἀφορώσης εἰς ὑπαλληλικὰς μεταβολὰς καὶ τοῦ ὁποίου ἡ λειτουργία δὲν συνδέεται πρὸς διάγνωσιν μιᾶς εἰδικῆς ὑποθέσεως. Τοιαῦτα συμβούλια εἶχον ἱδρυθῆ πρὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 διὰ νόμου παρὰ τοῖς πολιτικοῖς Ὑπουργείοις, λαβόντα συνταγματικὸν κῦρος διὰ τοῦ ἄρθρου 102 τοῦ Συντάγματος ἐκείνου, ὑπὸ τὴν αἵρεσιν τῆς συστάσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἀπολύτως δὲ κατὰ τὸ ἄρθρον 114 τοῦ νῦν Συντάγματος, ἐνῷ, προκειμένου περὶ στρατιωτικῶν, ἐκράτησε καὶ κρατεῖ διάφορον σύστημα, συνδεδεμένον πρὸς τὸν ἰδιάζοντα χαρακτῆρα τῆς στρατιωτικῆς πειθαρχίας καὶ τὰς ἀνάγκας ἐν γένει τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ὡς γνωρίζετε πάντες, κ. Βουλευταί, κατὰ τοὺς νόμους περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν, προκειμένου περὶ ἀσκήσεως πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐν τῷ στρατεύματι, συνιστῶνται ἑκάστοτε καὶ δι’ ἑκάστην συγκεκριμένην περίπτωσιν καὶ μετὰ ἔτι τὴν πρᾶξιν, συμβούλια πρὸς κρίσιν τῶν πειθαρχικῶς διωκτέων. Τὸ τοιοῦτον δὲ συμβαίνει, ὄχι μόνον περὶ τῶν πρωτοβαθμίων συμβουλίων, ἀλλ’ ἰσχύει καὶ περὶ τῶν δευτεροβαθμίων τοιούτων.

§10ΙΩΑΝ. ΜΕΤΑΞΑΣ. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀποφασίζει περὶ τῆς ἀποτάξεως τῶν Ἀντιστρατήγων.

§11ΠΕΡ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπωφελοῦμαι τῆς διακοπῆς τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, διὰ νὰ ἀντλήσω ἐντεῦθεν, ὄχι μόνον νομικόν, ἀλλὰ καὶ οὐσιαστικὸν περὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιχείρημα. Ἐφόσον εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἔχει ἀνατεθῆ τόσον μεγάλη ἐξουσία, προκειμένου περὶ Ἀντιστρατήγων, διατὶ δὲν παρέχει τοῦτο τὴν προσήκουσαν ἐγγύησιν, ὅτι καλῶς θὰ χειρισθῇ τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν τοῦ παρέχει τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ θέσῃ εἰς ἀποστρατείαν κατωτέρους αὐτῶν ἀξιωματικούς; Οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν ἀπολαύουσι συνταγματικῆς προστασίας τοῦ ἄρθρου 114, ἀπολαύουσι νομίμου προστασίας δυνάμει τοῦ ἄρθρου 81 τοῦ Συντάγματος, ὅπερ εὐρέως ἡρμηνεύθη, ὡς ἐξαρτῶντος ἐκ τοῦ νόμου, οὐ μόνον τὴν ἀπονομήν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ ἐκ τοῦ ἰσχύοντος περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν νόμου, μὴ δυναμένου νὰ μεταβληθῇ ἄλλως ἢ διὰ νομοθετικῆς ὁδοῦ, ὅπερ ἐν προκειμένῳ συμβαίνει, διὰ τῶν περιωρισμένης καὶ μεταβατικῆς ἰσχύος διατάξεων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δι’ ἐμὲ εἶναι ἀκατανόητον ἀπολύτως, εἶναι πῶς ὑπεστηρίχθη ὅτι ἐπὶ τῶν σημείων τούτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀπησχόλησα τὴν Βουλήν, δὲν ὑπάρχει σαφὴς καὶ ἀναμφισβήτητος ἡ γνώμη τοῦ Συμβούλου τῆς Ἐπικρατείας. Ἐὰν ταῦτα, ἔλεγον μὴ νομικοί, τὸ πρᾶγμα θὰ ἐδικαιολογεῖτο, ἀλλὰ τοιοῦτος ἰσχυρισμὸς, προερχόμενος ἐκ μέρους νομικῶν, εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, δημιουργεῖ μικράν τινα ἔκπληξιν. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, δι’ ἐπανειλημμένων ἀποφάσεών του, ἐκδοθεισῶν ἀπὸ τοῦ 1929 καὶ ἐφεξῆς, ἀπεφάνθη, σύμφωνα μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω, ἰδίᾳ δὲ διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 75) 1929 ἀποφάσεως τῆς ὁλομελείας του, τὰς σκέψεις τῆς ὁποίας ἐπὶ λέξει ἀνωτέρω ἀνέπτυξα.

§12Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὅταν ἡ Βουλὴ ἠσχολήθη μὲ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, ὁ κ. Βενιζέλος ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τὸ δικαίωμα τοῦ συνεταιρίζεσθαι καὶ τὸ ἐδικαιολόγησεν ὡς ἑξῆς. «Ἀλλοίμονον ἐὰν ἐπετρέπετο ἡ σωματειακὴ ὀργάνωσις εἰς τοὺς ἀξιωματικούς! Κατὰ τοιαύτην περίπτωσιν καταλύεται ἡ ἔννοια τοῦ Συντάγματος».

§13ΠΕΡ. ΡΑΛΛΗΣ. Προσθέτω καὶ ταῦτα, εἰς ὅσα ὀρθῶς λέγετε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ἀνεφέρατε, ἐθεωρήθη τότε ἄξιος, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν ὑπὸ τῆς Γερουσίας ἢ τῆς Βουλῆς, μεγαλειτέρας δημοσιότητος καὶ ἀπεφασίσθη ἡ δημοσίευσίς του. Εἶναι ὅμως ἀμφίβολον, ἐὰν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐφρόνει τότε ὅσα ἀνέπτυξε, τοῦτο δὲ ἀπέδειξε μεταγενεστέρως ἡ στάσις, ἥν οὗτος ἐτήρησε κατὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ Συνδέσμου τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ τὸ 1932. Ἑπομένως καὶ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ἀντληθέντα ἐκ τοῦ ἄρθρου 114, διὰ νὰ καταδειχθῇ ἡ ἀντισυνταγματικότης τοῦ νομοσχεδίου δὲν εὐσταθοῦν. Θὰ ἦτο ἴσως ἄξιον ὄχι τῆς Βουλῆς ν’ ἀπασχοληθῶ ἐπὶ τῆς παρακεκινδυνευμένης ἑρμηνείας ἢ μᾶλλον παρερμηνείας, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησεν ὁ κ. Ἀβραὰμ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 118 τοῦ Συντάγματος. Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀκριβῶς, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψει ὅτι τὰ τῆς πειθαρχίας τῶν ἀξιωματικῶν, τὰ τῆς ἀπολύσεως αὐτῶν, πρέπει νὰ διέπωνται ἀπὸ ἰδιαιτέρους κανόνας, τοὺς ὁποίους ἑκάστοτε θὰ νομοθετῇ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, δὲν ἠθέλησε τὸν διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ Συντάγματος ἔλεγχον νὰ τὸν ἐπεκτείνῃ καὶ ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν. Δὲν ἔπρεπε σοβαρῶς νὰ ἀντληθῇ ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ Συντάγματος ἐπιχείρημα περὶ συνταγματικῆς προστασίας τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐκ τοῦ ἄρθρου 118 ἀντλεῖται ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον ἐπιχείρημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀβιάστως ἄλλωστε ἀντλεῖται καὶ ἐκ τῶν λοιπῶν συνταγματικῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξα, ὅτι δὲν ἐξομοιοῦνται κατὰ τὸ Σύνταγμα οἱ ἀξιωματικοὶ πρὸς τοὺς διοικητικοὺς ὑπαλλήλους, ἀπολαύοντες τῆς εἰς τοὺς τελευταίους τούτους παρεχομένης συνταγματικῆς προστασίας. Ὁ Σεβαστὸς κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, τὸν ἀναφέρω διὰ νὰ μὴ θελήσω νὰ οἰκειοποιηθῶ ἐπιχείρημα, ὅπερ τοῦ ἀνήκει, εἰς παλαιοτέραν ἰδιαιτέραν συζήτησιν ἐπὶ σχετικοῦ θέματος, παρετήρησεν ὅτι ρητὴ διαστολὴ ἐν τῷ Συντάγματι ὑπάρχει μεταξὺ τῆς θέσεως τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου καὶ τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐν ἄρθρῳ 40 τοῦ Συντάγματος, ὅπερ διαπραγματεύεται περὶ τοῦ ἀσυμβιβάστου. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ρητῶς ἀναφέρεται ἡ λέξις δημόσιοι ὑπάλληλοι ἢ ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω καὶ διὰ νὰ τερματίσω τὴν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἀγόρευσίν μου, προκύπτει ὅτι ἀναμφισβητήτως κατὰ τὸν συνταγματικὸν νομοθέτην, ὁ ὁποῖος δὲν ἀπέρρευσεν ἐκ τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀπούσης σήμερον Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς δὲν παρέχεται ἐκ τοῦ Συντάγματος ἡ πρὸς τοὺς διοικητικοὺς ὑπαλλήλους παρεχομένη προστασία. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τῆς ἀγορεύσεώς μου ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου διὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νὰ διαδηλώσω πρὸς αὐτὴν τὴν ἔκπληξιν, ἥν προσωπικῶς δοκιμάζω διὰ τὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου στάσιν της. Χωρὶς νὰ κατέχωμαι ἀπὸ πνεῦμα ἀναμοχλεύσεως τῶν παθῶν, τὰ ὁποῖα εἰς τὸ παρελθὸν ἐχώρισαν τὰς δύο παρατάξεις, θὰ θίξω μερικὰ σημεῖα αὐτοῦ, ἀφορῶντα τὴν μέχρι τοῦ 1920 μόνον περίοδον, διὰ νὰ καταλήξω καὶ νὰ ἀπευθύνω πρὸς αὐτὴν ἕν ἐρώτημα. Δὲν θίγω τὴν ἀπὸ τοῦ 1929 καὶ ἐντεῦθεν ἐποχήν, ἥτις θὰ ἐτόνωνε τὴν ἀξίαν τοῦ ἐρωτήματος τούτου. Θὰ ἔλεγον πρὸς ταύτην τὰ ἑξῆς: Εἶσθε ἁρμόδιοι σεῖς νὰ ὁμιλῆτε περὶ ἀντισυνταγματικῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας δῆθεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ψηφίζει; Ἀλλ’ ἔτι περαιτέρω. Εἶναι σοβαρὸν νὰ ἰσχυρίζησθε, ὅτι εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀπομακρυνθοῦν μὲ ὅλας τὰς τιμὰς 35,40 ἢ ἔστω 50 ἀξιωματικοί, εὑρίσκετε ἐφαρμογὴν ἀδιαλλάκτου κυβερνητικοῦ προγράμματος, ἐνῷ δὲν πρόκειται, ἢ περὶ μέτρου ἀποσκοποῦντος νὰ ἀνακτήσῃ τὸ Κράτος τὸ κῦρος αὐτοῦ; Θὰ ἔλεγον δὲ ταῦτα, διότι, ἀτυχῶς, ἡ μέχρι σήμερον ἀκολουθουμένη ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τακτική, ἐμφανίζει ταύτην ἔχουσαν τὴν μνήμην ἀσθενῆ. Θὰ ὑπενθύμιζον εἰς ταύτην ὅ,τι ἐπράχθη, ἐν σκιαγραφίᾳ, εἰς βάρος τοῦ σήμερον κυβερνῶντος κόμματος, κατὰ τὴν μέχρις Ἰουλίου 1920 ἐποχήν, διότι δὲν θέλω, ὡς εἶπον, νὰ θίξω πλησιεστέραν τοιαύτην.

§14Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς. Ἡ κυβερνητικὴ παράταξις χαίρει ἐξαιρετικά, διότι καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις σήμερον ἀπέκτησε μεγαλειτέραν συνταγματικὴν εὐθιξίαν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐδείκνυεν ὅτι πραγματικὰ εἶχε.

§15ΠΕΡ. ΡΑΛΛΗΣ. Φρονῶ ὅτι τὴν ἀπέκτησε μόνον ἐν λόγοις καὶ ὄχι ἐν ἔργοις.

§16Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ αἰσθάνομαι χαρὰν δι’ αὐτό.

§17ΠΕΡ. ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τὴν ἐποχὴν λοιπὸν ἐκείνην, Κύριοι, τὰ λέγω δι’ ἐκείνους, οἵτινες δὲν τὴν ἔζησαν, ἐγένοντο τὰ ἑξῆς ἐν συνόψει. «Ἐγένοντο τρεῖς δίκαι ἐπὶ συνωμοσίᾳ κατὰ τοῦ καθεστῶτος, ἡ δίκη Ὑψηλάντου, Βούρου κλπ. τὴν 4 Ὀκτωβρίου 1918, ἡ δίκη Λυμπρίτου τὴν 12 Μαρτίου 1920 καὶ ἡ δίκη Π. Μαυρομιχάλη τὴν 25 Σεπτεμβρίου 1920. Ἐγένοντο δέκα ἕξ μεγάλαι δίκαι ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ, αἱ ἑξῆς: 23 Ἰανουαρίου 1918, στασιαστικὰ Λαμίας (2 καταδίκαι εἰς θάνατον), 20 Ἰανουαρίου 1918, στασιαστικὰ Θηβῶν (5 καταδίκαι εἰς θάνατον). 30 Ἰανουαρίου 1918, στασιαστικὰ Λαμίας (1 καταδίκη εἰς θάνατον), 1 Φεβρουαρίου 1918, στασιαστικὰ Λαμίας (1 καταδίκη εἰς θάνατον), 2 Φεβρουαρίου 1918, στασιαστικὰ Θηβῶν (1 καταδίκη εἰς θάνατον), 7 Φεβρουαρίου 1918 στασιαστικὰ Λαμίας, (1 καταδίκη εἰς θάνατον), 15 Μαρτίου 1918 δίκη Καλαμαρᾶ, Χατζοπούλου κλπ. (3 καταδίκαι εἰς θάνατον), 16 Ἰουνίου 1918 στασιαστικὰ Σερβίων (7 καταδίκαι εἰς θάνατον), 3 Ἰουλίου 1918 στασιαστικὰ Σερβίων (4 καταδίκαι εἰς θάνατον), 3 Ἰουλίου 1918 στασιαστικὰ Κορίνθου (1 καταδίκη εἰς θάνατον), 6 Ἰουλίου 1918, στασιαστικὰ Ναυπλίου (1 καταδίκη εἰς θάνατον), 18 Μαΐου 1919, δίκη Μερκούρη, Σαγιᾶ κλπ. (4 καταδίκαι εἰς θάνατον), 10 Ἰουλίου 1919, στασιαστικὰ Θηβῶν (4 καταδίκαι εἰς θάνατον), 25 Ὀκτωβρίου 1919 δίκη τοῦ Ἐπιτελείου τῶν Βαλκανικῶν πολέμων, (1 καταδίκη εἰς θάνατον), 29 Ὀκτωβρίου 1919, δίκη ὑποναυάρχου Δαμιανοῦ, ἀρχηγοῦ Χωροφυλακῆς Π. Ραζέλου κ. λπ., 9 Μαρτίου 1920 δίκη τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Γκαῖρλιτς. Ἐγένετο μία δίκη πρώην Ὑπουργῶν, ἡ δίκη τῆς Κυβερνήσεως Σκουλούδη, ἐνώπιον εἰδικοῦ δικαστηρίου τὴν 9ην Μαΐου 1919, συνελήφθησαν δ’ ἀφ’ ἑτέρου τὴν 16ην Μαΐου 1919 οἱ Ὑπουργοὶ τῆς κυβερνήσεως Λάμπρου, μὴ δικασθέντες. Κατεδικάσθησαν ἐπὶ δυσμενείᾳ κατὰ τοῦ καθεστῶτος, διαδόσει ψευδῶν εἰδήσεων, ἐξυβρίσει τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ «Ντεμβριανά» κλπ. τόσοι πολῖται, ὥστε μέχρι τῆς 10ης Ἰουλίου 1919 μόνον, δηλαδὴ κατὰ τὸ ἓν τρίτον τοῦ χρόνου τῆς βενιζελικῆς διοικήσεως, ν’ ἀπονεμηθοῦν χάριτες «εἰς 570 καταδίκους ἐπὶ δυσμενείᾳ κλπ. καὶ εἰς 85 καταδίκους διὰ τὰ Ντεμβριανά»!. (1) Ἐκτὸς τῶν καταδικασθέντων ἐσύρθησαν διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους εἰς τὰς φυλακάς, ὡς ὑπόδικοι ἁπλῶς, χιλιάδες πολιτῶν. Πόσοι, δὲν εἶναι ἀκριβῶς γνωστόν. Ἀλλ’ ἀφοῦ χιλιάδες ἐξ αὐτῶν ἀπελύθησαν καὶ ἄλλοι μετεβλήθησαν εἰς καταδίκους καὶ ἐξέτισαν τὴν ποινήν των, «ἀπέμειναν πάλιν τὴν 1ην Ἀπριλίου 1920 εἰς τὰς φυλακάς, 207 κατάδικοι καὶ 2440 ὑπόδικοι». (2) Ἀπηλάθησαν, μόνον ἐντὸς τοῦ ἔτους 1918, εἰς τὰς διαφόρους νήσους, 796 Ἕλληνες πολῖται καὶ 170 ἀλλοδαποί, 366 μόνιμοι ἀξιωματικοὶ καὶ 300 ἔφεδροι—πάντες οὗτοι ὑ-1) (Δηλώσεις Ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης Ι. Τσιριμώκου, εἰς γεῦμα τῶν ἐν Ἀθήναις Φθιωτιδοφωκέων τὴν 11ην Ἰουλίου 1919). 2) (Δηλώσεις Πρωθυπουργοῦ Ἐλ. Βενιζέλου εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 23ην Ἀπριλίου 1920). πὸ τῶν ἑλληνικῶν ἀρχῶν— καὶ 131 ἀξιωματικοὶ ἕλληνες, ὑπὸ τῶν συμμαχικῶν ἀρχῶν, ἀποσταλλέντες εἰς τὸ στρατόπεδον Μυτιλήνης. Ἀπεμακρύνθησαν δηλαδὴ βιαίως τῶν ἑστιῶν των, 1613 Ἕλληνες καὶ 170 ἀλλοδαποί. (3) Εἰς ταῦτα ἂς προστεθῇ ἡ ἀνατροπὴ εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὴν διοίκησιν, ἐξ ὧν ἀπετάχθησαν ὑπὲρ τοὺς τρισχιλίους ἀξιωματικούς, ἀπελύθησαν δὲ τῶν θέσεών των 1292 ἐν ὅλῳ ὑπάλληλοι ὧν 18 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, 240 τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, 30 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, 240 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, 264 τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, 354 τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, 65 τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας καὶ 40 τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. (4) Ἂς προστεθῇ ἀκόμη ἡ δολοφονία τοῦ Ἴωνος Δραγούμη, ἡ δολοφονία τοῦ Βαλλάκη, ἡ δολοφονία τοῦ 17ετοῦς Κωνσταντίνου Τσάκωνα καὶ ἡ εἰκών, ἡ μὲ τοὺς τύπους τῆς νομιμότητος, ὡς πλαίσιον, συμπληροῦται. Δὲν εἶπον ταῦτα διὰ νὰ ἀνακινήσω τὸ παρελθόν. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ ἰδίως τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ διὰ νὰ προχωρήσω περισσότερον, ὁ Πρόεδρος αὐτῆς, ἠναγκάσθη νὰ παρίδῃ τὸ κομματικόν του συμφέρον, νὰ πνίξῃ καὶ ἰδίᾳ αὑτοῦ βαθέως πληγέντα αἰσθήματα, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἡ ὁμαλότης καὶ ἡ γαλήνη. Ἀλλὰ θὰ ἐδικαιοῦτο, πᾶς τις ἀνήκων εἰς τὴν ἰδικήν μας παράταξιν, μετὰ θάρρους νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ὅταν, Κύριοι, εἰς βάρος τοῦ ἀντιβενιζελισμοῦ διεπράχθησαν, ὅσα ἀνέφερα καὶ διὰ νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶμεν ἔστω καὶ δεδικαιολογημένα, ἀλλὰ πάντως δημιουργήσαντα πένθη εἰς ὁλόκληρον τὸν ἀντιβενιζελισμόν, ὅταν τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἔθηκε τὴν σφραγῖδα τῆς λήθης ἐφ’ ὅλων αὐτῶν, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα σήμερον νὰ ἰσχυρίζεσθε ὅτι εἰς ἀντεκδίκησιν ὀφείλεται ἡ ἐκ τοῦ στρατεύματος ἀπομάκρυνσις 35 κινηματιῶν ἀξιωματικῶν....

§18Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ τονίσω τὰ ἑξῆς. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σκοπεῖ τὴν ἀποχώρησιν τῶν ἀξιωματικῶν, δὲν ἀποβλέπει καθόλου εἰς τὸ παρελθόν, δὲν ἀποβλέπει τονίζω, καθόλου εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλ’ ἀτενίζει πρὸς τὸ παρὸν καὶ πρὸς τὸ μέλλον, διότι ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι αὐτός· νὰ δημιουργήσῃ ἕν παρὸν καὶ ἕν μέλλον, μὲ γαλήνην καὶ ἡσυχίαν. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ἡ γαλήνη καὶ ἡ ἡσυχία ν’ ἀποκατασταθῇ, ἐφόσον ὑπάρχουν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν σέβονται τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Τὰ πρόσωπα δὲ αὐτά, ἐφόσον ἀνήκουν εἰς τὸ στρατιωτικὸν Σῶμα, δὲν σέβονται οὐδὲ τὸν στρατόν, καὶ δι’ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποσκοπεῖ εἰς τίποτε ἄλλο. Ἔχει καθολοκληρίαν θέσει ἐκτὸς μνήμης, καθολοκληρίαν, ἐπαναλαμβάνω, τὸ παρελθὸν καὶ ἀποβλέπει εἰς τὸ παρὸν καὶ εἰς τὸ μέλλον· θέλει νὰ καταστήσῃ σεβαστὴν τὴν λαϊκὴν θέλησιν ἀπέναντι τοῦ συνόλου τοῦ κόσμου καὶ ν’ ἀποκαταστήσῃ καὶ τὸν στρατόν, ὁ ὁποῖος διὰ διαφόρους λόγους ἐν τῷ παρελθόντι εἶχε κάμει ἐπεμβάσεις κατὰ τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ἀποβλέπει ν’ ἀποκαταστήσῃ τὸν στρατὸν ἐπίσης εἰς θέσιν ὑψηλήν, ὡς ὑψίστην κρατικὴν δύναμιν, πρὸς τὴν ὁποίαν ἀποβλέπει ὅλον τὸ Ἔθνος μετὰ σεβασμοῦ καὶ τιμῆς καὶ ἑκάστη Κυβέρνησις τὸν θεωρεῖ ἄξιον σεβασμοῦ. Αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Τίποτε ἄλλο. Καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἀνατρέχητε εἰς τὸ παρελθόν, διότι οὐδεὶς ἐκ τῆς Κυβερνήσεως ἀποβλέπει εἰς τὸ παρελθόν. Τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τοῦ τόπου ἔχομεν ὑπ’ ὄψει, τὸ ὁποῖον παρὸν καὶ μέλλον ἔχουν ἀνάγκην ἡσυχίας καὶ γαλήνης. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). 3) (Δηλώσεις ἀντιπροέδρου Κυβερνήσεως Ε. Ρέπουλη εἰς τὴν Βουλήν, τὴν 8ην Δεκεμβρίου 1918). 4) (Δηλώσεις Πρωθυπουργοῦ Ἐλ. Βενιζέλου εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 23ην Ἀπριλίου 1920).

§19ΠΕΡ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅτι τὸ πρᾶγμα ἔχει οὕτω, Σεβαστέ μοι κ. Πρόεδρε, προκύπτει καὶ ἐξ ἁπλῆς ἀναγνώσεως τῆς ἐκθέσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγώ, εἰς σχῆμα λόγου ἁπλῶς ἐτόνισα τὰ ἀνωτέρω, διὰ νὰ καταδείξω ἀκριβῶς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὴν ρύθμισιν τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος καὶ οὐδαμῶς συμπλέκεται μὲ τὸ ἀπώτερον παρελθόν. Πῶς δὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζηται, ὡς συμβαίνει ἐν τῷ τύπῳ, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα ἐγένετο ὑπαινιγμὸς ἐκ μέρους τοῦ κ. Παπαναστασίου, ὅτι κινδυνεύει ἡ Δημοκρατία ἐκ τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, καίτοι καὶ μόνη ἡ παρουσία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει καθιστᾷ μὴ σοβαρὸν τὸν ἰσχυρισμόν; Ἀλλοίμονον εἰς Δημοκρατίαν, ἐν ὀνόματι τῆς ὁποίας τόσα διαπράττονται, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ τύχη της ἐξαρτᾶται ἐκ τριάκοντα πέντε ἀξιωματικῶν καὶ μάλιστα τοιαύτης ψυχικῆς συνθέσεως, ὥστε νὰ στρέψουν τὰ ὅπλα αὐτῶν ἐναντίον τοῦ λαοῦ τὴν ἑπομένην τῆς ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεώς του.

§20Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἰς ἐπίρρωσιν τῶν ὅσων λέγετε, καὶ διὰ νὰ καταδειχθῇ ἡ εὐθύτης τῶν προθέσεων ἡμῶν, θὰ εἶχον νὰ προτείνω ὅπως ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου λάβῃ τοιαύτην διατύπωσιν, ὥστε ν’ ἀποτελέσῃ πάγιον νόμον, ἀναθέτοντα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ἀπὸ οἱανδήποτε Κυβέρνησιν καὶ ἂν ἀποτελῆται τοῦτο, τὴν τοιαύτην τιμωρίαν παντὸς ἀξιωματικοῦ, ὅστις ἤθελε τολμήσῃ νὰ κινηθῇ κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ. Τοιαύτη παγία διάταξις θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν τάξιν καὶ πειθαρχίαν ἐν τῷ στρατεύματι, διότι οὐδεὶς θὰ ἐτόλμα, ἔχων αὐτὴν ὑπ’ ὄψει του, νὰ διανοηθῇ κινήματα.

§21ΠΕΡ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλω μερικὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὀφειλομένας εἰς ἐπιφυλάξεις τινὰς καθαρῶς νομικάς. Νομίζω ὅτι, ὡς ἔχει διατυπωθῆ τὸ νομοσχέδιον, ἀφήνει κάποιο στάδιον περαιτέρω ἐνεργειῶν ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων. Δὲν εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ἀλλ’ ἔχω πάντως δισταγμούς. Ἐὰν, κατόπιν μιᾶς ἀποφάσεως Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ κρίνῃ ἐπὶ ὡρισμένων στοιχείων, δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ προσφυγὴ κατὰ ταύτης, ἐφόσον ἐχαρακτηρίζετο ὡς πρᾶξις διοικητική, ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας διὰ κακὴν ἐκτίμησιν τῶν φακέλλων, τῶν ἀφορώντων ἕκαστον τῶν ἀποστρατευτέων ἀξιωματικῶν. Ταῦτα πάντα, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ἡ πρᾶξις θὰ ἐχαρακτηρίζετο, ὡς πρᾶξις διοικητική, ὑπάρχει προηγούμενον ἐπὶ Κυβερνήσεως Βενιζέλου, καὶ οὐχὶ ἐὰν εἶναι, ὡς καὶ εἶναι, κυβερνητική, ὅτε δὲν θὰ ἐγεννᾶτο ζήτημα προσφυγῆς. Νομίζω ὅτι, κατόπιν τούτου, πρέπει, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐκπλήξεων, νὰ τεθῇ μετὰ τὴν φράσιν «Ὑπουργικὸν Συμβούλιον» ἡ φράσις «κατ’ ἀνεξέλεγκτον αὐτοῦ κρίσιν» καὶ ἀντὶ τῆς φράσεως «προκυψάντων στοιχείων» νὰ τεθῇ «προκυψασῶν ἐνδείξεων». Ἐπίσης νομίζω, ἐπειδὴ ἐδηλώθη ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅτι ἡ ἐπὶ δύο μῆνας παράτασις τῆς ἐκκρεμότητος δύναται νὰ δημιουργήσῃ ζητήματα, πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀναμφισβητήτου καλῆς πίστεως τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τεθῇ προθεσμία ἑνὸς μηνός, καὶ ἀντὶ τῆς φράσεως «ἐπὶ δύο μῆνας» νὰ τεθῇ «ἐπὶ ἕνα μῆνα». Οὐδεμία βλάβη δύναται νὰ προκύψῃ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν γνωρίζει ἤδη ποῖοι εἶναι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ παραμείνουν εἰς τὸ στράτευμα. Φρονῶ τὸ διάστημα τοῦ μηνὸς εἶναι ἀρκετὸν νὰ κρίνῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Θὰ παρεκάλουν νὰ γίνουν δεκταὶ αἱ τροπολογίαι αὐταί. Διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου θ’ ἀπομακρυνθοῦν ἐκ τοῦ στρατεύματος καὶ οὕτω νὰ καταστοῦν μονάδες ἀκίνδυνοι, οἱ εὐάριθμοι ἐκεῖνοι ἀξιωματικοί, τοὺς ὁποίους τοῦτο ἀφορᾷ, οἵτινες εἰς πάντας γνωστοί, ὡς καὶ ἡ ἔκθεσις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρει, προέβαλον τὴν ἰταμὴν ἀξίωσιν νὰ καταλύσουν τὸ ἐλεύθερον ἡμῶν πολίτευμα, τὴν ἑπομένην ἀκριβῶς τῆς ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Νὰ εἶσθε βέβαιοι, κ. κ. Βουλευταί, ὅτι ὁλόκληρος ὁ ἀγωνιῶν διὰ μίαν καλλιτέραν αὔριον λαός, θὰ χειροκροτήσῃ τὴν πρᾶξίν μας, διότι διὰ ταύτης δὲν δημιουργοῦνται ἀνωμαλίαι, ὡς ἰσχυρίζεται ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀλλὰ χαράσσεται ὁδὸς εὐρεῖα ἄγουσα εἰς τὴν γαλήνην καὶ τὴν ὁμαλότητα. Καὶ τὸ νομοσχέδιον ἔπρεπε νὰ ἐπιδοκιμάσῃ καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἐὰν, ὡς ὁ ἀξιότιμος κ. Παπανδρέου ἐτόνιζε χθὲς, τὸ κόμμα κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῶν Φιλελευθέρων δὲν θεωρεῖται ὡς σκοπός, ἀλλ’ ὡς μέσον, σκοπὸς δὲ εἶναι τὸ ἔθνος, ἔπρεπε νὰ χωρήσῃ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις εὐθαρσῶς εἰς τὴν ὑπερψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐξαιρομένη εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, χάριν τοῦ τόπου, ἀλλὰ καὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐξασφαλίζεται νὰ δημιουργηθῇ Στρατὸς, ὄχι ὄργανον τῶν κομμάτων, ἀλλ’ ὄργανον τοῦ Ἔθνους, Στρατὸς πράγματι ἐθνικός. Σκεφθῆτε, κ. κ. Βουλευταί, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀνήκει μόνον εἰς ἡμᾶς τοὺς συγχρόνους καὶ τὰ πάθη μας, ἀλλ’ ἀνήκει καὶ εἰς τὰς ἑπομένας γενεάς.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκανδαλάκης.

§23Ι. ΣΚΑΝΔΑΛΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, κ. Βουλευταί, ἐζήτησα τὸν λόγον, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ἀβραάμ. Ἀτυχῶς, τὰ ἀλλεπάλληλα ἐπεισόδια, τὰ ὁποῖα ἔγιναν ἐκεῖνο τὸ βράδυ, δὲν μοῦ ἐπέτρεψαν νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Καὶ ἡ μὲν νομικὴ ἄποψις τοῦ ζητήματος, κατόπιν τῶν ὅσων εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Πυλίας, ὁ κ. Ράλλης, ἐξηντλήθη. Οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι· αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις. Συνεπῶς τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικόν, οὔτε ἦτο δυνατὸν ἄλλως ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ φέρῃ πρὸς ψήφισιν μέτρα ἀντισυνταγματικά. Ἀλλὰ καὶ προχθές, Κύριοι, ἐζήτησα τὸν λόγον, καὶ σήμερον δὲν ἀποκρύπτω ὅτι συνέχομαι ἀπὸ ἓν βαθύτατον αἴσθημα πόνου καὶ λύπης διὰ τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν τηρεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Εἶμαι καὶ ἐγὼ κύριοι, εἷς ἐκ τῶν ὀλίγων ἢ πολλῶν, τῶν πολλῶν ἢ τῶν ὀλίγων ἑλλήνων πατριωτῶν, ἡ λέξις τώρα τελευταῖα ἔχασε τὴν ἔννοιαν της, ἡ λέξις «πατριώτης» ἐννοῶ, ἀλλ’ ἂν θέλωμεν νὰ ὑπάρξωμεν πρέπει νὰ τῆς δώσωμεν νέον περιεχόμενον, νέον βάθος καὶ νέαν στιλβηδόνα. Εἶμαι, λοιπόν, καὶ ἐγὼ εἷς ἐκ τῶν πολλῶν ἢ ὀλίγων, οἱ ὁποῖοι, καίτοι ἐβίωσαν ὅλην τὴν τραγικὴν τελευταίαν εἰκοσαετῆ περίοδον, συμφωνοῦν ἀπολύτως μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ μὲ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ πιστεύουν ὅτι θὰ εἰσέλθωμεν ἐπὶ τέλους εἰς τὸν δρόμον τῆς ὁμαλότητος, τῆς γαλήνης καὶ τῆς τάξεως, ἂς ρίψωμεν ἔν πέπλον λήθης εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ἂς μὴ ζητήσωμεν νὰ ἐπουλώσωμεν καμμίαν πληγήν, ἂς μὴ θεραπεύσωμεν κανένα πληγωμένον ἐγωϊσμὸν καὶ κανὲν τίμιον συμφέρον ἀπὸ τὰ ἀπειράριθμα, τὰ ὁποῖα ἔπληξε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν, καὶ βαρυαλγεῖς, ἀλλὰ πιστεύοντες ὅτι οὕτως ὠφελοῦμεν τὸ Ἔθνος, ἂς βαδίσωμεν ἕνα δρόμον συμφιλιώσεως, ἡ ὁποία θὰ ὠφελήσῃ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ, Κύριοι, κατόπιν τῆς στάσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐγείρεται τὸ ἐρώτημα εἰς τὴν ψυχὴν παντὸς ἀληθῶς σκεπτομένου ἀνθρώπου ἂν αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς ἀντίκρισις τῆς πραγματικότητος καὶ ἐγείρεται ἡ ὑπόνοια μήπως ἡ Ἀντιπολίτευσις ἄλλα λέγει, ἄλλα σκέπτεται καὶ ἄλλα πράττει, μήπως ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία, δυστυχῶς, δὲν εἶναι ἐδῶ —καὶ προχθὲς δὲν ἠμπόρεσα νὰ τὰ εἴπω— συμφωνεῖ ἀπολύτως μὲ ὅσα ὁ περίφημος Πρόεδρος τῆς Γερουσίας κ. Γονατᾶς εἶπεν ὅτι δηλαδὴ, ἂν αὐτοὶ ἐπανέλθουν ποτὲ εἰς τὴν ἐξουσίαν, θὰ τοὺς ξαναφέρουν τοὺς ἀξιωματικούς, ποὺ θὰ διώξωμεν ἡμεῖς. Ἐγὼ πιστεύω ὅτι τὸ δόγμα αὐτό, εἶναι δόγμα μόνον τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλ’ οὕτω πως σκεπτόμενοι καὶ δρῶντες, θέτουν μίαν ἀρχὴν δικαίαν, μίαν ἀρχὴν ἠθικῆς νέας, ἡ ὁποία ἐνομίζαμεν ὅσοι ἐπιστεύομεν εἰς τὸν πολιτισμὸν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ὡς ἀρχὴ φυσικοῦ δικαίου εἶχεν ἐκλείψει πρὸ πολλοῦ καὶ ὅτι ὑψηλότεραι ἰδέαι καὶ ὑψηλότεραι ἀρχαὶ διέπουν. Καὶ ἐρωτῶ τὴν ἀποῦσαν Ἀντιπολίτευσιν, ἂν θέλῃ νὰ προσχωρήσωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτὴν τὴν ἠθικὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἐπιβάλῃ, εἰς τὴν ἀρχὴν δηλονότι, ὅτι κάθε κόμμα ὅταν θὰ ἔρχεται εἰς τὴν ἐξουσίαν, θὰ θεραπεύῃ τοὺς ἀνθρώπους του. Ἔ, ἔτσι θέλει; —νὰ προσχωρήσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀρχήν; Ἀλλὰ τότε ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος, ἀπὸ τοῦ ὁποίου δὲν ὁμιλοῦμεν μόνον πρὸς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ πρὸς ὁλόκληρον τὸν ἑλληνικὸν λαόν, νὰ καλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰ συμπράττοντα μετ’ αὐτῆς κόμματα, ὅπως ἐπαναφέρουν ὅλους τοὺς ἀποτάκτους ἀξιωματικοὺς τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἔχουν κἄτι πλέον ὑπὲρ αὐτῶν, ὅτι ἀπετάχθησαν ὑπεραμυνόμενοι τοῦ νομίμου καθεστῶτος καὶ οὐχὶ προσπαθοῦντες νὰ καταλύσωσι τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας. Βέβαια καὶ σήμερον ἐξακολουθῶ νὰ συνέχωμαι ἀπὸ τὸ συναίσθημα ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, νὰ κατίδῃ ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους εἶναι νὰ ἀφήσῃ αὐτὰ τὰ παιχνίδια καὶ εἰλικρινῶς νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἀνορθώσῃ τὰ ἐρείπια, τὰ ὁποῖα τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν διοικοῦν τὸ Ἔθνος, κατέλιπεν. Ἀλλ’ ὀφείλω πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, νὰ δηλώσω, ὅτι ἐγὼ καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ὁμόφρονες, τὸ ἄνθος τοῦ Ἔθνους, ἡ καλλιτέρα μερὶς τοῦ Ἔθνους, ἂν συνεχίσῃ τὸν δρόμον αὐτὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἴτε τὸ θέλει ἡ Κυβέρνησις, εἴτε δὲν τὸ θέλει, τὰ πράγματα θὰ εἶναι τοιαῦτα, ὥστε θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, ποὺ θὰ θέσωμεν ἐπὶ τάπητος ὁλόκληρον τὸ παρελθόν. Προσκαλῶ διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν ἄλλων, τὴν Βουλήν, ὅπως περιβάλῃ διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης της τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Εἶναι πρᾶξις ἀνδρική, ἡ ὁποία τιμᾷ καὶ αὐτὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία λέγει ἀναλαμβάνει ὅλας τὰς εὐθύνας. Δὲν δύναται δὲ νὰ εἶναι ἀντισυνταγματικὸς ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ πατάξῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπετόλμησαν νὰ ὑψώσουν τὴν θρασεῖαν κεφαλήν των κατὰ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ πάλιν ἐσκότωσαν ἀνθρώπους καὶ οἱ ὁποῖοι, εὐτυχῶς, δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐπιτύχουν τοὺς βδελυροὺς σκοπούς, πρὸς τοὺς ὁποίους ἔτεινον. Εἶμαι βέβαιος ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, γενομένου νόμου, ἡ Κυβέρνησις δεικνύει ὅτι εἶναι ἑτοίμη εἰς πᾶσαν περίστασιν καὶ τοῦτο καὶ ἄλλα μέτρα νὰ λάβῃ, τὰ ὁποῖα πραγματικῶς θὰ κατοχυρώσουν τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν κινδυνεύουν ὄχι ἀπὸ ἡμᾶς, ἀλλ’ ἀπ’ αὐτούς, διὰ νὰ ἔρχωνται τὴν ἄλλην ἡμέραν καὶ ἐδῶ καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς νὰ ὁμιλοῦν περὶ διαλλακτικότητος καὶ ἀδιαλλαξίας, σχεδιασταὶ αὐτοὶ ὡραίων λόγων καὶ κατασκευασταὶ ἐγκληματικῶν πράξεων. Τίποτε ἄλλο. (Χειροκροτήματα).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀποστολίδης.

§25Β. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Δύο λέξεις, κ. Βουλευταί, θὰ εἴπω, διὰ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν τοὺς κινηματίας ἀξιωματικοὺς καί, γενικώτερον, τῶν ἀξιωματικῶν τὸ Σῶμα, ἐν μέσῳ τοῦ ὁποίου μακρὰν περίοδον τοῦ βίου μου ἔζησα καὶ ἐγώ. Ἤρεμος καὶ διαλλακτικὸς ἐξ ἰδιοσυγκρασίας, δὲν θὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλὰ θὰ συστήσω λήθην εἰς αὐτό. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν θὰ ἀναμοχλεύσω τὰ τοῦ παρελθόντος, τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ ἔζησα, ἐπικροτῶ καὶ χειροκροτῶ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς καὶ βεβαίως ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ψηφίσῃ, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ τεθῇ πλέον, ὡς ἐλπίζω καὶ εὔχομαι, ἕν τέρμα εἰς τὴν ἔκρυθμον αὐτὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε διὰ τὸ Σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν κατάστασιν, ἥτις δὲν εἶναι δυνατόν, οὔτε ἐπιτετραμμένον νὰ συνεχίζηται ἄνευ σοβαρωτάτων συνεπειῶν διὰ τὸ ἔθνος καὶ διὰ τὴν Χώραν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐπικροτεῖται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἄς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ συστήσω τὴν λῆψιν καὶ σειρᾶς ἄλλων μέτρων, δυνάμει τῶν ὁποίων καὶ διὰ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ κατοχυρωθῇ ἀσφαλῶς ἡ γαλήνη εἰς τὸ στράτευμα καὶ νὰ παύσῃ ἡ ἐκρυθμότης, ἡ ὑφισταμένη. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις αὐτὴ μέχρις ἑνὸς σημείου μόνον τερματίζεται διὰ τῆς σειρᾶς τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις. Ἵνα ὁλοκληρωθῇ ὅμως ἡ ὁμαλότης χρειάζεται νὰ καταβληθῇ ἰδιαιτέρα καὶ ἔμμονος προσπάθεια ἀπὸ αὐτοὺς τούτους τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνάγκη νὰ κατανοήσουν ὅτι ἕνα καὶ μόνον βασικὸν σκοπὸν ἔχουν καὶ ἕνα καὶ μόνον καθῆκον· νὰ εἶναι ἀξιωματικοὶ ἄξιοι τῆς Πατρίδος καὶ τοῦ ὀνόματος καὶ τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν τοὺς ἔχει τάξει καὶ τοποθετήσει ἡ κοινωνία. Ἀλλ’ ἵνα τοῦτο συμβῇ, εἶναι ἀνάγκη νὰ κατανοηθῇ ὅτι πρέπει νὰ ἀποβληθῇ ἅπαξ διὰ παντὸς ὁ πολιτικὸς μανδύας ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς, εἶναι ἀνάγκη νὰ κατανοηθῇ ὅτι, εὑρισκόμενοι ἐν τῷ στρατεύματι, δὲν ἔχουν εἰς τίποτε ἄλλο ν’ ἀσχολῶνται παρὰ μόνον μὲ τὴν μελέτην τῶν στρατιωτικῶν κανονισμῶν καὶ μὲ τὸν τρόπον τοῦ καλλιτέρου καταρτισμοῦ τῶν μονάδων, τὰς ὁποίας ἔχει ἐμπιστευθῆ εἰς αὐτοὺς ἡ πατρίς. Ταῦτα ἤθελον νὰ εἴπω ὡς παλαιὸς συνάδελφος, συναισθανόμενος πλήρως τὸν πόνον, τὸν ὁποῖον καὶ αὐτοὶ δοκιμάζουν, διὰ τὴν θέσιν εἰς ἥν περιῆλθον, ἐλάχιστοι μὲν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας καὶ εὐθύνης, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ ὑπεύθυνοι καὶ διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν ὁποίων θὰ χαρῶσι πάντες οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸ Σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ δὲ ἄλλοι ἀκουσίως, διότι δὲν ὑπῆρξαν παρὰ θύματα τραγικά, μιᾶς πολιτικῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία ἐπ’ αὐτῶν ἤθελε νὰ στηριχθῇ διὰ νὰ διαδραματίσῃ τὸν ὃν διεδραμάτισε ρόλον. Ἄς μὴ λησμονοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ ὅτι ἡ αὔριον εἶναι ἄγνωστος. Εὔχομαι ὅπως ἡ αὔριον αὐτὴ εἶναι εἰρηνική, ὅπως εὔχομαι νὰ εἶναι εἰρηνικαὶ καὶ πᾶσαι αἱ ἡμέραι τῆς ζωῆς ἡμῶν. Ἄν ὅμως, παρ’ ἐλπίδα, συμβῇ τὸ ἀντίθετον, τότε ἡ μεγάλη εὐθύνη, ἡ ὁποία θὰ βαρύνῃ εἰς μίαν περίπτωσιν ἀτυχίας, ἡ μεγάλη εὐθύνη αὐτὴ θὰ βαρύνῃ κατὰ μείζονα λόγον τοὺς ἀξιωματικούς. Συνιστῶ, λοιπόν, πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος τούτου, μὲ τὸν ἀληθῆ πόνον τὸν ὁποῖον αἰσθάνομαι, τὸν ἀδελφικὸν πόνον, πρὸς τὸ Σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν, νὰ ἐπανέλθουν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὸν μοναδικὸν προορισμόν των, ἵνα γίνωσιν ἄξια τέκνα τῆς πατρίδος, ὅπως ὑπῆρξαν καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, καὶ ἵνα τιμήσουν ὅπως ἐτίμησαν τὰς σελίδας τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας, ἥτις θὰ μείνῃ ὑπεράνω τῶν προσώπων. (Χειροκροτήματα).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βούλτσος.

§27Δ. ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἀρκετὰ ἐλέχθησαν, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ λόγος νὰ συνεχίσῃ κανεὶς ἀγορεύων, διὰ νὰ πείσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι μέτρον ἀνάγκης. Ἐν τούτοις ὅμως θὰ ἀπευθύνω μίαν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παρέσυρε τοὺς ἀξιωματικούς εἰς τὰ κινήματα, αὐτὸς μένει τελείως ἀτιμώρητος. Νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ μέριμνα οὕτως, ὥστε καὶ αὐτὸς νὰ στερηθῇ τῶν τίτλων, τοὺς ὁποίους ἀπέκτησε δι’ εἰδικοῦ Διατάγματος καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν τάξιν τοῦ στρατιώτου καὶ νὰ μετονομασθῇ ἀπὸ ἄξιος τῆς πατρίδος, εἰς ἀνάξιον. (Χειροκροτήματα).

§28Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἀνεμίχθη καὶ τὸ ὄνομα ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, τοῦ ἀξιωματικοῦ κ. Παπανικολάου, τοῦ ὁποίου ἔχω καθῆκον νὰ ἀποκαταστήσω τὴν θέσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἀεροπορίας, ἐλέγχων τὸν προκάτοχον αὐτοῦ κ. Ζάνναν, εἶπεν ὅτι προέβη οὗτος εἰς δαπάνας 1½ ἑκατομμυρίου δραχμῶν, διὰ νὰ κατασκευάσῃ τὴν βάσιν τοῦ Φαλήρου.

§29Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἀεροπορίας). Ὄχι. Δὲν εἶπον αὐτό...

§30Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἴπετε ἀκριβῶς τοῦτο. Ἐλέγχω σᾶς, κ. Ζάννα, διότι σεῖς φέρετε τὴν εὐθύνην!... Ἀλλὰ εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν ἐφημερίδων οἱ λόγοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διετυπώθησαν κατ’ ἄλλην ἔννοιαν καὶ ἔμεινεν ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ἐγένετο ὑπαίτιος ζημίας τοῦ Δημοσίου 1½ ἑκατομμυρίου δραχμῶν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελα νὰ εἴπω εἶνε, ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως ἤθους, χαρακτῆρος, ὑπηρεσίας καὶ μορφώσεως ὁ κ. Παπανικολάου εἶνε ἀπὸ τοὺς καλλιτέρους ἀξιωματικούς. Τὸν γνωρίζω πολὺ καλά. Ἂν εἶχε φρονήματα ἄλλα ἢ ἀνεμίχθη εἰς κινήματα, δὲν τὸ γνωρίζω. Αὐτὸ ἤθελα νὰ εἴπω διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ἠθικὴ θέσις τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου, ὅτι ὡς ἄτομον καὶ ἐπιστήμων εἶναι ἀπὸ τοὺς καλλιτέρους ἀξιωματικούς. Δύο λέξεις τώρα ἐπάνω εἰς τὴν συζήτησιν. Εἶναι καιρὸς νὰ ἀναγνωρισθῇ, ὅτι ἡ Δημοκρατία δὲν ἔχει μονάχα ὑποχρεώσεις. Ἔχει καὶ δικαιώματα. Καὶ ἓν ἀπὸ τὰ μεγάλα δικαιώματά της, εἶναι νὰ ἀμυνθῇ καὶ αὐτή. Καὶ ὅταν λέγωμεν Δημοκρατίαν, δὲν ἐννοοῦμεν μίαν ταμπέλα. Δημοκρατία εἶναι περιεχόμενον πολιτικὸν καὶ οἰκονομικόν.

§31Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ λαϊκόν....

§32Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἓν ἀπὸ τὰ μεγάλα περιεχόμενα εἶναι καὶ αἱ λαϊκαὶ ἐλευθερίαι, ὅταν δὲ ὄργανα τοῦ Κράτους, ἐντεταλμένα τὴν φρούρησιν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, δὲν ἐγκαταλείπουν τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ διὰ νὰ ἀσκήσουν μίαν πολιτικήν, ἀλλὰ ποιοῦνται χρῆσιν τῶν ὅπλων τῆς δημοσίας δυνάμεως, διὰ νὰ πλήξουν τὴν Δημοκρατίαν, διὰ νὰ πλήξουν τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας, δὲν δύνανται νὰ εἴπουν ὅτι ἀγωνίζονται ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας. Ἐγὼ, ὡς γνήσιος δημοκρατικός, πιστεύω σήμερον ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ μονάχα μὲ τὸν κοινοβουλευτισμόν, μονάχα μὲ τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα, μονάχα μὲ τὴν νομιμότητα. Λυποῦμαι ὡς ἄνθρωπος, διότι τὸ νομοσχέδιον θὰ θίξῃ ὡρισμένα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα οὔτε κἂν ἠξεύρω, ἀλλ’ ὡς δημοκρατικός, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Δημοκρατία δικαιοῦται νὰ ἀμυνθῇ. Καὶ ἄμυνα τῆς Δημοκρατίας εἶναι τὸ νομοσχέδιον αὐτό. (Χειροκροτήματα).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλεξᾶτος.

§34ΒΡ. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Μεταξύ, κ. Βουλευταί, τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ τοῦ συνταγματικῶς ἀπαραδέκτου τοῦ νομοσχεδίου εἶναι καὶ τὸ ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 118 τοῦ Συντάγματος προβλέπεται ἡ ἐξαίρεσις, λέγουν, τῶν Συμβουλίων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν κλπ. Καὶ εἰς αὐτὸ κυρίως ἐπιμένει ὁ κ. Ἀβραάμ, ἀποκρούων τὸ νομοσχέδιον. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν, κ. Βουλευταί, ὅτι οἱ ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ἐπικαλεσθέντες αὐτὸ τὸ ἄρθρον, διὰ νὰ ὑποστηρίξουν τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ νομοσχεδίου, ὑπέπεσαν εἰς μίαν πλάνην, ἢ μᾶλλον παρηρμήνευσαν τὴν σημασίαν καὶ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ ἄρθρον 118 τοῦ Συντάγματος. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν παρηκολούθησαν τὰς συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συνεζητεῖτο καὶ ἐψηφίζετο τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, θὰ ἠκούσατε ὑποθέτω, καὶ δύνασθε ν’ ἀναγνώσητε, ἂν προσφύγητε εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶχε καταβάλει προσπάθειαν πάντοτε νὰ πείσῃ τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἔδει νὰ καθορισθῶσιν διὰ τοῦ Συντάγματος τοιαῦται ἐγγυήσεις, ὥστε νὰ ἀποκλείηται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἡ δημοσία συζήτησις, προκειμένου περὶ στρατιωτικῶν ζητημάτων τῆς Χώρας. Εἰς πολλὰς περιστάσεις, ὁσάκις ἀνεφύησαν ζητήματα παρομοίας φύσεως, καὶ ἄλλοι ρήτορες τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ ἰδίως ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐπεκαλέσθη τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν καὶ ἐτόνιζεν ἰδιαιτέρως ὅτι λόγοι ὑπέρτεροι, ὑπαγορευόμενοι ἀπὸ καθαρῶς ἐθνικὰ συμφέροντα τῆς Χώρας, ἐπιβάλλουσιν ὥστε ν’ ἀποκλείηται, ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον, ἡ δημοσία συζήτησις, ὅσον ἀφορᾷ ζητήματα, ἀφορῶντα τὸν στρατόν, τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ τοῦ ἀέρος τῆς σημερινῆς ἐποχῆς. Αὐτὴν, λοιπόν, τὴν σημασίαν ἔχει ἡ καθιέρωσις τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν εἰρημένων Συμβουλίων, τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 118 τοῦ Συντάγματος. Διότι βεβαίως, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν παρέχεται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τὸ δικαίωμα, προκειμένου περὶ ἑνὸς κανονισμοῦ ὑφ’ ἑνὸς Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον κρίνει τοὺς στρατιωτικοὺς πειθαρχικῶς, τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, τῆς θαλάσσης καὶ τοῦ ἀέρος, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιτραπῇ κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ ἔρχηται συζήτησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν Συμβουλίων αὐτῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς μεταβολὰς, τὰς ὁποίας διαγράφει τὸ ἄρθρον 118 τοῦ Συντάγματος, αἱ δὲ μεταβολαὶ αὗται εἶναι μεταβολαὶ προαγωγῶν ἢ ἄσκησις πειθαρχικῆς ἐξουσίας, ἐκ δὲ τῶν μεταβολῶν προκαλοῦνται καὶ αἱ μεταθέσεις, θὰ ἐφηρμόζετο, ὅπως λέγει καὶ τὸ ἄρθρον 118 τοῦ Συντάγματος, θὰ ἐφηρμόζετο ἐπίσης καὶ τὸ ἄρθρον 55 τοῦ Συντάγματος διὰ τὸν ἔλεγχον ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῆς ἐνεργείας αὐτῆς ὑπὸ τῶν Συμβουλίων. Καὶ τὸ ἄρθρον 55 τοῦ Συντάγματος, διαγράφει μίαν διαδικασίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῶν μεταβολῶν θὰ γίνεται ἐν τῇ Βουλῇ δημοσία συζήτησις. Καὶ πρὸς τούτοις ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ τίθενται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς καὶ αἱ πράξεις αὐτοῦ τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον εἰς πᾶσαν εὐνομουμένην Πολιτείαν θεωρεῖται ὡς ἡ μᾶλλον ἀνεξάρτητος καὶ ἡ μᾶλλον ἀνεξέλεγκτος ἐξουσία. Καὶ ὅταν ἐπιτρέπεται κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ ἐλέγχωνται αἱ πράξεις καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διατὶ τὸ Σύνταγμα δὲν θὰ ἐπέτρεπε νὰ ἐλέγχωνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ αἱ πράξεις τῶν Στρ. Συμβουλίων, τὰ ὁποῖα, ἐκτὸς τῆς σημασίας, τὴν ὁποίαν ὑπονοεῖ ὅτι ἔχει ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Συντάγματος, ἐν πάσῃ ἄλλῃ περιπτώσει ἔχουν μικροτέραν σημασίαν ἀπὸ τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν τὰ Δικαστικὰ Συμβούλια; Αὐτὸς λοιπὸν ἦτο ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον καθιερώθη αὐτὴ ἡ διάταξις, ἵνα ἀποφεύγηται ὁ ἔλεγχος, προκειμένου περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν μεταβολὴν τοῦ στρατεύματος. Καὶ εὐλόγως, κ. Βουλευταί, οἱ στρατιωτικοί, ὁ στρατὸς τῆς ξηρᾶς, τῆς θαλάσσης καὶ τοῦ ἀέρος, καὶ ἂν θέλετε νὰ θεωρήσωμεν τοὺς στρατιωτικοὺς ὡς ὑπαλλήλους, ἂν θέλετε νὰ τοὺς θεωρήσωμεν ἔχοντας τὰς αὐτὰς ἰδιότητας, τὰς ὁποίας ἔχουν καὶ οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, πάντως δὲν πρέπει νὰ διαφύγῃ τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἓν σπουδαιότατον γεγονός, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ ἐξ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους εἶναι τὰ μόνα ὄργανα ἑκάστης Κυβερνήσεως, εἶναι τὰ μόνα ὄργανα διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ὁποίων, διὰ τὴν δρᾶσιν τῶν ὁποίων, διὰ τὴν θέσιν τῶν ὁποίων, διὰ τὴν κατάστασιν τῶν ὁποίων εἰς πᾶσαν σπουδαίαν περίστασιν τὴν βαρυτάτην εὐθύνην φέρει ἡ Κυβέρνησις. Διότι πᾶσα ἐνέργεια οἱουδήποτε ἄλλου ὑπαλλήλου, εἶναι μεμονωμένη, εἶναι ἐνέργεια περιωρισμένη ἐντὸς τῶν στενῶν, στενωτάτων ὁρίων, ἐνῷ ἡ τῶν στρατιωτικῶν ἔχει εὐρύτερον σκοπόν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονήσωμεν ὅτι ὁ στρατὸς δὲν εἶναι τὸ ὄργανον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον σήμερον ἐγγυᾶται τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας, ἐγγυᾶται τουτέστιν τὰ ὑψηλότερα καὶ τὰ μεγαλείτερα συμφέροντα, ποὺ ἔχει τὸ Κράτος, τὸ Ἔθνος, ἡ πολιτεία; Διὰ τὴν κήρυξιν τοῦ πολέμου, διὰ τὸν πόλεμον καὶ διὰ τὰς συνεπείας ἑνὸς πολέμου ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία φέρει τὴν μεγαλειτέραν εὐθύνην, αἱ τύχαι δὲ τῶν πολέμων πολλάκις δικάζουσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι χάνουσιν ἕνα πόλεμον, τοὺς φέρουν εἰς τὸ ἐδώλιον τοῦ κατηγορουμένου, τοὺς φέρουν εἰς τὴν λαιμητόμον, τοὺς φέρουν εἰς τὸν τυφεκισμόν, εἰς τὴν πολιτικὴν ἀφάνειαν, τὴν ἀφάνειαν ἀπέναντι τῆς ἱστορίας. Καὶ ἐφόσον φέρουν αὐτὴν τὴν εὐθύνην αἱ Κυβερνήσεις, τὴν τόσον μεγάλην, τὴν τόσον κολοσσιαίαν διὰ τὰ ὄργανα εἰς τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐμπιστευθῆ τὴν δρᾶσιν αὐτῶν, τὴν πολιτείαν αὐτῶν, τὴν τύχην ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, δὲν πρέπει τὰ ὄργανα αὐτὰ νὰ εἶνε τῆς ἀποκλειστικῆς ἐκλογῆς καὶ τῆς ἀποκλειστικῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως; Διὰ τοὺς λόγους αὐτούς, κ. Βουλευταί, δικαιολογῶν τὴν ψῆφόν μου, δηλῶ ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι, παρ’ ὅλας τὰς ἀερώδεις ἀπὸ νομικῆς καὶ πολιτικῆς ἀπόψεως ἀντιρρήσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ψηφίσῃ καὶ ἡ Βουλή.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τανούλας.

§36ΑΘ. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, μὴ προσελθοῦσα εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, κηρύσσεται ἀλληλέγγυος κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον μὲ τοὺς κινηματίας τῆς 6ης Μαρτίου. (Χειροκροτήματα). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ διαφύγῃ τὴν προσοχὴν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι ὅτι, ἐνῷ ἡ Ἀντιπολίτευσις εἰς τὴν πληθώραν τῶν νομοσχεδίων καὶ τῶν διαφόρων νόμων, ποὺ ἐψηφίσθησαν ἐδῶ κατὰ τὴν περίοδον τῶν συνεδριάσεων αὐτῶν, δὲν ἤσκησε καμμίαν πραγματικὴν ἀντιπολίτευσιν, ἐνῷ εἰς τοὺς νόμους, ποὺ ρυθμίζουν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου καὶ τὴν οἰκονομικὴν σχέσιν τῶν ἐργαζομένων τάξεων δὲν ἔκαμε τὸ καθῆκόν της, διὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντεταλμένη ἀπὸ τὸν λαόν, εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι καθαρῶς κομματικά, δημιουργεῖ ἀντιπολίτευσιν καὶ ἔχει τοιαύτας ἀντιρρήσεις, ὥστε νὰ προκαλῇ ἐρεθισμούς, ὄχι μόνον μέσα εἰς τὸ κοινοβούλιον, ἀλλὰ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, μεταξὺ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἰς ἕν μάλιστα νομοσχέδιον περὶ κανονισμοῦ τῶν λογαριασμῶν τῆς Τραπέζης Κοσμαδοπούλου, ἀπέσχε χαρακτηριστικῶς καὶ σιωπηρῶς καὶ δὲν παρέμεινε ν’ ἀντικρούσῃ καὶ ἀντιμετωπίσῃ τὰ ὄργια τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ποὺ διεπράχθησαν εἰς βάρος τοῦ λαοῦ. Αὐτὸ νομίζω ἔχει μεγάλην σημασίαν, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ διαφύγῃ τὴν προσοχὴν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ ἀκόμη ἔχω νὰ σημειώσω καὶ τὸ ἑξῆς, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι αἱ συμπράττουσαι μερίδες, αἱ δῆθεν ἀγροτικαί, αἱ δῆθεν προερχόμεναι ἐκ τοῦ Ἀγροτικοῦ κόμματος, μερὶς Σοφιανοπούλου, ἀφήνω τὴν μερίδα τοῦ κ. Μυλωνᾶ, ὁ ὁποῖος ἐλέῳ Βενιζέλου ἵδρυσεν ἀγροτικὸν κόμμα ἢ ἀγροτικὴν ὁμάδα, διότι οὐδέποτε ὑπῆρξεν εἰς τὸ Ἀγροτικὸν κόμμα, πράττουν τὸ ἴδιον. Καὶ ὡς πρὸς μέν τὴν στάσιν τῆς ὁμάδος Σοφιανοπούλου, ἡ ὁποία προέρχεται πράγματι ἀπὸ τὴν μερίδα τοῦ Ἀγροτικοῦ κόμματος, ἡ ὁποία ἐξεπήγασεν ἀπὸ τὸ Ἀγροτικὸν κίνημα, θέλω νὰ γνωρίζῃ ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ὅτι ἡ ὁμὰς αὐτή, ἐὰν πράγματι ἤθελε νὰ κάμῃ μίαν ἀντιπολίτευσιν τῆς ἀγροτικῆς ἰδεολογίας, ὑπάρχει πράγματι ἕν στάδιον διὰ νὰ δράσῃ ἀντιπολιτευτικῶς, ὄχι ὅμως νὰ κάμῃ βενιζελικὴν ἀντιπολίτευσιν. Θὰ ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ ἀγροτικήν, θὰ ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ ταξικὴν ἀντιπολίτευσιν, ποὺ εἶναι σύμφωνος καὶ μὲ τὰς διατάξεις τοῦ καταστατικοῦ καὶ μὲ τὴν ἰδεολογίαν τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Ἑπομένως ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτὸ ἦλθα διὰ νὰ καταγγείλω τὴν στάσιν αὐτὴν πρὸς τὰ στελέχη τοῦ ἀγροτικοῦ κόμματος, εἰς ὁλόκληρον τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, ἵνα μὴ τυχὸν παραπλανηθῇ, διότι ἡ ὁμὰς αὐτὴ ὡς καὶ εἰς τὸ παρελθόν ἀπέδειξεν, οὕτω καὶ τώρα ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι πιστὸν καὶ τυφλὸν ὄργανον τῶν κομματικῶν συμφερόντων τοῦ βενιζελικοῦ κόμματος καὶ τίποτε περισσότερον. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, ὡς πρὸς τὴν ἀποχώρησιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ τονίσω πρὸς τὴν Βουλήν, εἶναι ὅτι τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀποτελεῖ ζήτημα τιμῆς διὰ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ἡ ἐθνικὴ δὲ ἀντιπροσωπεία θ’ ἀπεδεικνύετο κατωτέρα τῆς ἀποστολῆς της, ἐὰν δὲν ἤθελε λάβει ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, ποὺ ἐξασφαλίζουν τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας, τὴν Δημοκρατίαν καὶ τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἐστράφησαν οἱ κινηματίαι τῆς 6ης Μαρτίου, ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἐστράφησαν αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι, κοπτόμενοι δῆθεν ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας, ἀγωνίζονται καὶ πιστεύουν ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ σωθῇ μὲ τὴν δικτατορίαν. Πιστεύουν δηλαδή, ὅτι ἡ Δημοκρατία θὰ σωθῇ μὲ τὴν δικτατορίαν. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν ὅτι αὐτὲς ἡ ἔννοιες, εἶναι δύο ἔννοιες ἐντελῶς ἀντίθετες. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκκαθαρισθῇ τὸ στράτευμα ἀπὸ τοὺς ἀνωτάτους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦν νὰ πιστεύουν ὅτι μόνον μία στρατιωτικὴ δικτατορία, ἕνα φασιστικὸν καθεστὼς μὲ στρατιωτικὴν δικτατορίαν εἶναι δυνατὸν νὰ σώσῃ τὸν τόπον. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ὁ κυριώτερος νὰ ταχθῶ ὑπὲρ τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ στρατεύματος καὶ νὰ ταχθῶ ὑπὲρ τοῦ προκειμένου νόμου. (Χειροκροτήματα).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν· δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς τοῦτο ἐτροπολογήθη;

§38ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου)

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 20 Μαρτίου 1933 Ἀναγκαστικοῦ Διατάγματος «περὶ ἀκυρώσεως γνωμοδοτήσεων δευτεροβαθμίων Ἀνακριτικῶν Συμβουλίων ἐκδοθεισῶν ἀπὸ 1 Ὀκτωβρίου 1932»

§41Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Παρακαλῶ, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἀεροπορίας, ἐπὶ τοῦ ὡς ἄνω νομοσχεδίου, νὰ δεχθῆτε μίαν τροπολογίαν, σχετικὴν μὲ ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἀπετάχθησαν λόγῳ τοῦ κινήματος τοῦ Παγκάλου. Ἐπειδὴ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἶναι ἐκ τῶν ἀρίστων, ἀπεδείχθη δὲ ὅτι οὐδόλως μετέσχον εἰς τὸ κίνημα, παρακαλῶ νὰ κάμητε δεκτὴν τὴν τροπολογίαν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἀεροπορίας ἔχει τὸν λόγον.

§43Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἀεροπορίας). Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω μόνον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ τοῦτο κατ’ ἀνάγκην, ἵνα τηρήσω τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα εἰς τὸν κ. Ζάνναν, ἀπόντα ἤδη, ὅτι θὰ ἀπαντήσω κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς τὰς αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξε σχετικῶς μὲ τὸ περιεχόμενον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι, ὅταν ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἀεροπορίας, ἠναγκάσθην νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὴν ἔγκρισιν ἀναγκαστικοῦ Διατάγματος, ἵνα ἐπιτραπῇ ἡ ἀναθεώρησις, ἐντὸς ὡρισμένης βραχείας προθεσμίας, ἀποφάσεων πρωτοβαθμίων καὶ δευτεροβαθμίων ἀνακριτικῶν Συμβουλίων, δυνάμει τῶν ὁποίων, ἐκδοθεισῶν ἐντὸς ὡρισμένου διαστήματος χρόνου, εἶχον τιμωρηθῆ ἀξιωματικοὶ τῆς Ἀεροπορίας διὰ βαρείας ποινῆς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν. Ἐπρόκειτο κατ’ οὐσίαν περὶ ἑνὸς μόνου ἀξιωματικοῦ, τοῦ κ. Ρέπα, ὁ ὁποῖος, ὢν ἐκ τῶν ἀρίστων ἀξιωματικῶν τῆς Ἀεροπορίας, εἶχε τιμωρηθῆ, διότι εἶχε μετάσχει εἰς τὴν κίνησιν, (ἡ ὁποία εἶχε γίνει ἐπὶ ὑπουργίας Βασιλειάδου) ἀξιωματικῶν τῆς Ἀεροπορίας, διαμαρτυρηθέντων διὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἀεροπορίας εἶχεν ἐνεργήσει ἐπί τινων ζητημάτων. Ἐνῷ δὲ πάντες οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι εἶχον μετάσχει τῆς κινήσεως αὐτῆς, εἶχον τιμωρηθῆ μὲ πειθαρχικὰς ποινάς, ἀκυρωθείσας κατόπιν ὑπὸ τῶν διαφόρων Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1932 ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἀεροπορίας, παρέμεινε μόνον ἡ ποινὴ τοῦ κ. Ρέπα, ἡ ὁποία δὲν ἠδύνατο νὰ ἀκυρωθῇ, διότι αὕτη δὲν ἦτο πειθαρχικὴ ποινή, τὴν ὁποίαν ἐδικαιοῦντο νὰ τροποποιήσουν οἱ Ὑπουργοί, ἀλλὰ ποινὴ ἐπιβληθεῖσα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν καὶ συνεπῶς εἶχε καταστῆ ἀνέκκλητος. Εἷς μόνον τρόπος ἀκυρώσεώς της ὑπῆρχεν, ὁ τῆς ἀκυρώσεως τῆς σχετικῆς ἀποφάσεως τοῦ συμβουλίου. Ἦτο δὲ ἐπιβεβλημένον νὰ γίνῃ τοῦτο, οὐ μόνον διότι ἐπέβαλεν αὐτὸ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἰσότης, μὴ ἀνεχόμεναι δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά, ἀλλὰ καὶ διότι ἐστερεῖτο ἡ πολεμικὴ Ἀεροπορία τῶν ὑπηρεσιῶν ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος πράγματι ἦτο ἀπαραίτητος διὰ τὴν εὔρυθμον αὐτῆς λειτουργίαν καὶ τὴν εὔρυθμον τοῦ Σώματος διοίκησιν. Ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡ ἐπικύρωσις τοῦ ἀναγκαστικοῦ αὐτοῦ Διατάγματος. Ὁ κ. Ζάννας μὲ κατηγόρησε δι’ αὐτό, ἀφήσας πολλὰ νὰ ὑπονοηθοῦν κατὰ τοῦ κ. Ρέπα. Ἠπείλησε δὲ, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἀναγνώσῃ καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐνεργήσαντος τὴν προανάκρισιν ὑποστρατήγου Παναγιωτοπούλου ὡς ἀποφαινομένου ἐναντίον τοῦ κ. Ρέπα. Ἀπήντησα τότε, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἀναγνώσω ἐγὼ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐνεργήσαντος τὴν προανάκρισιν ὑποστρατήγου κ. Παναγιωτοπούλου. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως ταύτης θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἐκθέσεως ἀκόμη ἐπεβάλετο ἡ ἐνέργειά μου, ὅτι ἐκ τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ ὑποστράτηγος κ. Παναγιωτόπουλος εἶχε προτείνει τὴν πειθαρχικὴν τιμωρίαν τοῦ κ. Ρέπα, ὅπως καὶ τῶν ἄλλων ἀξιωματικῶν. Ἐν τούτοις ὁ κ. Ρέπας δὲν ἐτιμωρήθη κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ἀλλὰ παρεπέμφθη εἰς ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, ἀποτελεσθέν, κατὰ πλειονοψηφίαν, ἀπὸ τοὺς κινηματίας τῆς 6ης Μαρτίου καὶ τοὺς πρωτοστατήσαντας εἰς τὸν τότε συγκροτηθέντα Στρατιωτικὸν Σύνδεσμον, καθ’ οὗ εἶχεν ἀντιταχθῇ ὁ κ. Ρέπας καὶ τοῦτο, κατὰ πλειονοψηφίαν πάλιν, τὸν κατεδίκασεν. Ὁ κ. Παναγιωτόπουλος λέγει ἀκριβῶς τὰ ἑξῆς· «δι’ ὃ θὰ ἐπρότεινον νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸν κ. Ρέπα ποινὴ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν, ἐὰν μὴ συνέτρεχον ὑπὲρ αὐτοῦ τὰ ἐλαφρυντικά, τὰ ὁποῖα ἐκτίθενται κατωτέρω». Καὶ ἐκθέτει τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους προτείνει τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν, δηλαδὴ τὰ συντρέχοντα ὑπὲρ αὐτοῦ γεγονότα. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, ἀναγινώσκων τὴν μακρὰν σχετικὴν περικοπήν, ἀρκοῦμαι, θέτων τὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑποστρατήγου κ. Παναγιωτοπούλου εἰς τὴν διάθεσιν παντὸς Συναδέλφου, νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς, ὅτι ἐκ τοῦ πορίσματος αὐτῆς τῆς προανακρίσεως προκύπτει σαφῶς, ὅτι ὁ ὑποστράτηγος κ. Παναγιωτόπουλος, εἰς οὗ τὴν κρίσιν προσέφυγεν ὁ κ. Ζάννας προχθές, διὰ νὰ ἐπιτεθῇ κατ’ ἀνωτάτων καὶ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τῆς Ἀεροπορίας, ὅτι ὁ ὑποστράτηγος Παναγιωτόπουλος κατακρίνει ὄχι τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους, ἀλλ’ ὅσα, σκανδαλώδη, πράγματι, ἐγένοντο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἀεροπορίας κατὰ τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας ὑπὸ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ καθ’ ὃν χρόνον διηυθύνετο τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἀεροπορίας ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν κ. κ. Ζάννα καὶ Βασιλειάδη. Ἀπορῶ λοιπόν, πῶς ὁ κ. Ζάννας ἀντίθετα ἀνευρίσκει ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ ὑποστρατήγου Παναγιωτοπούλου. Ὁ κ. Ζάννας ἐθεώρησεν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ νομισθῇ ὡς ἀπειλὴ κατὰ τῆς ἐνεργείας μου ἡ ἔκθεσις τοῦ ρηθέντος ὑποστρατήγου. Διὰ τοῦτο, ὅταν ταῦτα εἶπεν, ἀμέσως ἔσπευσα νὰ ἀπαντήσω πρὸς αὐτόν, ὅτι τὴν ἔκθεσιν τοῦ στρατηγοῦ Παναγιωτοπούλου δὲν θὰ ἀναγνώσῃ αὐτός, ἀλλὰ θὰ τὴν ἀναγνώσω ἐγώ. Τοσούτῳ μᾶλλον δὲ ὤφειλον νὰ ἀναγνώσω ἐγὼ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑποστρατήγου Παναγιωτοπούλου, καθόσον, μεταξὺ πολλῶν ἄλλων, λέγει αὕτη καὶ τὰ ἑξῆς. «Δὲν δύναται ὅμως ἡ προανάκρισις νὰ ἀντιπαρέλθῃ τὰ κύρια ἐλατήρια, ἅτινα ὤθησαν τοὺς ὑπογράφαντας τὸ περὶ οὗ πρόκειται ὑπόμνημα, ὅπως προβῶσιν εἰς τὴν ἀντιπειθαρχικὴν ταύτην ἐνέργειαν καὶ τοιαῦτα εἶναι οἱ νόμοι 5121, 5299 καὶ 5307, οἵτινες ἔθιξαν προσωπικῶς ἀξιωματικούς, ὅπερ ἡ προανάκρισις θεωρεῖ ὡς κυρίαν αἰτίαν τῆς ἀντιπειθαρχικῆς ἐνεργείας, εἰς ἣν προέβησαν οἱ προσυπογράψαντες τὸ περὶ οὗ πρόκειται ὑπόμνημα, χωρὶς αὕτη ν’ ἀποκλείῃ τὸ ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν περὶ ὧν πρόκειται ἀξιωματικῶν ὡρμήθησαν εἰς τὴν πρᾶξίν των ταύτην καὶ ἐκ μᾶλλον εὐγενῶν ἐλατηρίων καὶ ἐκ γενικοῦ ἐνδιαφέροντος διὰ τὸ ὅπλον των, καθόσον δὲν δύναταί τις νὰ ἀποκλείσῃ τοιαῦτα εὐγενῆ ἐλατήρια ἀπὸ ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι προσέφερον τοιαύτας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Ἀεροπορίαν, καί τινες τούτων φέρουσι τραύματα, καὶ οἱ ὁποῖοι, ἀπογενόμενοι ὑγιεῖς δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ προσγειωθῶσιν ὁμοίως ὑγιεῖς καὶ ἐφόσον ὑπάρχουν καὶ ἀξιωματικοί, μὴ θιγόμενοι διὰ τῶν ἀνωτέρω νόμων, ὡς εἶναι ὁ Σμήναρχος Οἰκονομάκος καὶ ἄλλοι». Καὶ ἀφοῦ ἡ ἔκθεσις τοῦ ὑποστρατήγου κ. Παναγιωτοπούλου, ἀναλύουσα λεπτομερῶς τοὺς τρεῖς ρηθέντας νόμους, ἀποδεικνύει τὰς ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν διαπραχθείσας ὑπὸ τοῦ κ. Ζάννα, ὡς Ὑπουργοῦ, ἀδικίας εἰς βάρος ὡρισμένων ἀξιωματικῶν καὶ πρὸς ὄφελος ἄλλων ἐκ τοῦ Ναυτικοῦ μεταταχθέντων καὶ οὐδὲν προσὸν διὰ τὴν Ἀεροπορίαν ἐχόντων, (ὅπερ ἀποτελεῖ φαβοριτισμὸν ἀληθῶς σκανδαλώδη), ἐπάγεται τὰ ἑξῆς. «Οἱ προμνησθέντες τρεῖς νόμοι, ἐπαναλαμβάνει ἡ προανάκρισις, ὑπῆρξαν αἰτία τῆς ὡς ἄνω ἀντιπειθαρχικῆς ἐνεργείας ὁμάδος ἀξιωματικῶν, χωρὶς νὰ ἀμφισβητῆται ὅτι καὶ τὰ λοιπὰ στελέχη ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, συμφωνοῦσι μὲν πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῶν προσυπογραψάντων τὸ περὶ οὗ πρόκειται ὑπόμνημα, πλὴν ὅμως δὲν συμφωνοῦσι, ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας των (ὅρα κατάθεσιν μάρτυρος ἀντισμηνάρχου Στάλιου καί τινων κατηγορουμένων), ἢ δὲν ἐζητήθη ἡ γνώμη αὐτῶν. Οἱ αὐτοὶ νόμοι, οὐ μόνον ἐματαίωσαν πᾶσαν πρόθεσιν τῆς ὑπηρεσίας πρὸς ἐπίτευξιν ψυχικῆς ἑνότητος, ἀλλὰ καὶ τὴν διάσπασιν αὐτὴν τῆς ναυτικῆς ἀεροπορίας ἐπέτυχον κλπ. Ἡ προανάκρισις ἐσχημάτισε τὴν γνώμην, ὅτι προέκυψαν πράγματι ἀδικίαι διὰ τῶν ἀνωτέρω νόμων, τῶν ὁποίων ἡ ὑπηρεσία ἂν καὶ ἔλαβε γνῶσιν ἀκόμη καὶ δι’ ὑποβληθεισῶν παραιτήσεων ὑπὸ τῶν ἀδικηθέντων ἀξιωματικῶν, δὲν ἐθεράπευσεν αὐτάς. Δι’ ὃ ἡ ἰδία προανάκρισις, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὸ προρρηθὲν ἄρθρον 1 τοῦ Κανονισμοῦ «περὶ ποινῶν καὶ πειθαρχίας ἐν γένει», συμφώνως τῷ ὁποίῳ ὁ ἀνώτερος ἔχει ἐπιβεβλημένον καθῆκον πάσῃ δυνάμει νὰ προσπαθῇ νὰ προλαμβάνῃ τὰ πταίσματα καὶ ὅτι δέον νὰ ἐξετάζῃ καὶ ἀποδέχηται πᾶσαν ἐν τῷ πταίσματι ἐλαφρυντικὴν περίπτωσιν, ἔχουσαν βάσιμον δικαιολογίαν, προτείνει τὸν μετ’ ἐπιεικείας πειθαρχικὸν ἔλεγχον ἁπάντων τῶν ἀνωτέρω, ἤτοι τὴν τιμωρίαν ἁπάντων πειθαρχικῶς καὶ ἐπιεικῶς, πλὴν τῶν σμηναγῶν Παπαγεωργίου, Λάππα καὶ Ζώτου, ἐπισμηναγοῦ Φαλκονάκη καὶ σμηνάρχων Ρέπα καὶ Ἀποστολοπούλου, οἵτινες δέον νὰ τιμωρηθῶσι, πειθαρχικῶς μέν, πλὴν αὐστηρῶς». Περαιτέρω ὁ αὐτὸς ὑποστράτηγος Παναγιωτόπουλος προτείνει τὴν αὐστηροτάτην καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν, τιμωρίαν τοῦ ἀντισμηνάρχου κ. Θεμελῆ. Παρὰ πάντα τὰ σαφέστατα συμπεράσματα τοῦ ἐνεργήσαντος τὴν προανάκρισιν ὑποστρατήγου κ. Παναγιωτοπούλου, ὁ τότε Ὑπουργὸς κ. Βασιλειάδης, τὸν μὲν ἀντισμήναρχον κ. Θεμελῆν οὐδαμῶς ἐτιμώρησε, τὸν δὲ σμήναρχον κ. Ρέπαν, ἀντὶ νὰ τιμωρήσῃ αὐστηρῶς μέν, πλὴν πειθαρχικῶς, ἐτιμώρησεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν, παραπέμψας αὐτὸν πρὸ ἀνακριτικοῦ συμβουλίου, ἀπαρτισθέντος, ὡς ἤδη σᾶς εἶπον, κατὰ πλειονοψηφίαν ἀπὸ ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ, οἵτινες ἦσαν οἱ κύριοι μοχλοὶ τοῦ συγκεκροτημένου τότε Στρ. Συνδέσμου, καθ’ οὗ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς εὐθαρσῶς εἶχεν ἀντιταχθῇ ὁ κ. Ρέπας. Μετὰ ταῦτα δὲν εἶναι ἄπορον ὅτι κατεδικάσθη, ἐξ ἄλλου ὅμως πλήρως δεδικαιολογημένον τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Τοιαύτην ἀναρχικὴν κατάστασιν εὗρον, κ. Συνάδελφοι, καθ’ ὃν χρόνον ἀνέλαβον τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἀεροπορίας. Ποῖα μέτρα πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως ταύτης ἐν γένει ἔλαβον καὶ θὰ λάβω, δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ νὰ ἐκθέσω πρὸς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ὅταν ὑποβάλω ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα μὲ καλεῖ τὸ καθῆκόν μου καὶ ἡ κατάστασις ἐκείνη νὰ λάβω, τότε θὰ ἀναπτύξω εὐρύτατα τὶ εὗρον ἐν τῇ Ἀεροπορίᾳ καὶ τὶ ἀποχωρῶν θὰ ἀφήσω. Κύριοι, ἤδη νομίζω ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ ἀποδεχθῶ τροπολογίαν, συντελοῦσαν εἰς τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν τοῦ δικαίου. Διὰ τοῦτο ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Σπετσῶν καὶ τοῦ κ. Νικολίτσα.

§44Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ καὶ «δευτεροβαθμίων».

§45Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἀεροπορίας). Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν αὐτήν σὺν τῇ διορθώσει, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον καὶ τὴν ὁποίαν ἐγγράφως θὰ δώσω εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἐτροπολογήθη;

§47ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου)

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ἀπασχολήσεως ἀνέργων καπνεργατῶν εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν Τόγκας»

§49Τ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νομίζω ὅτι ἔχει ἕνα εἰδικὸν σκοπὸν καὶ ἂν καὶ ἔχω βασικὰς ἀντιρρήσεις διὰ τὰ πρακτικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιφέρει, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ τὸ καταψηφίσω. Οὐχ’ ἧττον ὅμως, εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς ὡρισμένας παραδόσεις, τὰς ὁποίας ἔχω ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ ζητήματος νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ τὸ ἐφαρμόσουν καὶ νὰ τοὺς ὑποδείξω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ στηρίζουν πολλὰς ἐλπίδας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Βεβαίως ἡ κρισιμότης τῶν περιστάσεων ἀπαιτεῖ τὴν ἄμεσον λῆψιν μέτρων καὶ τὰ μέτρα ἃς ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ εἶναι αὐτά, ὡς ὀρθῶς τὰ διέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος Γεν. Διοικητὴς Θράκης καὶ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ πέραν τούτου, διὰ νὰ ἐπιτευχθῶσι τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα εἰσάγονται διατάξεις γενικαί, αἱ ὁποῖαι θίγουν καὶ ἄλλας περιφερείας τοῦ Κράτους καὶ τείνουν νὰ δημιουργήσουν ὅμοια μὲ τὰ ἐν Καβάλλᾳ ζητήματα, ἐκεῖ ὅπου ἀκριβῶς δὲν ὑπάρχουν σήμερον. Θέλω δὲ νὰ ἐξηγηθῶ καὶ κατατοπίσω τὸ ζήτημα. Εἰδικῶς ἐν Θεσσαλίᾳ ἡμεῖς ἔχομεν μίαν ἐργατικὴν ἰσορροπίαν παρὰ τὸ καπνεργατικὸν ζήτημα, τὸ ὁποίαν μὲ τὸ στανιὸ τὴν κρατᾶμε. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου λαμβάνομεν διάφορα ἄλλα μέτρα καὶ ἐπιβαρύνομεν τὸ προϊόν μας. Διὰ τῶν μέτρων αὐτῶν θὰ ἐπέλθῃ μία ἀναστάτωσις ἀκριβῶς εἰς τὴν φυτολογικὴν ἐν γένει διάδοσιν τῶν καπνῶν. Ὀφείλω ἀπὸ τοῦ βήματος, μολονότι τὸ θέμα εἶναι εὐρύτατον, νὰ κάμω μίαν σύστασιν, καὶ ἡ σύστασις αὕτη εἶναι, ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ παύσουν διάφοροι τάξεις, διάφοροι παράγοντες, οἱ ὁποῖοι ἀποζοῦν ἐκ τοῦ καπνοῦ, νὰ θέλουν νὰ θεραπεύσουν τὰς ἀνάγκας αὐτῶν διὰ μέσων, τὰ ὁποῖα δυσχεραίνουν τὴν κατανάλωσιν τοῦ καπνοῦ. Ὀφείλομεν δηλαδὴ νὰ τείνωμεν εἰς τὴν ἁπλοποίησιν ἐν γένει τῶν μέσων τῆς διαθέσεως καὶ τῆς καταναλώσεως αὐτοῦ καὶ νὰ μὴ δημιουργῶμεν βάρη, τὸ ὁποῖα μοιραίως ὅλα ἐπιπίπτουν εἰς τὸν δυστυχῆ παραγωγόν, ὅστις εἶναι ἀρκετὰ βεβαρημένος μὲ τὴν φοβερὰν δεκάτην ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου ποσότητος. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν δὲν θὰ μακρηγορήσω, θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν Γενικὸν Διοικητὴν Θράκης καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τῶν μέτρων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα τείνουν νὰ θεραπεύσουν ἕνα κακόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχομεν. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τοὺς δηλώσω ὅτι, ἐνῷ θὰ θεραπεύσουν ἓν κακόν, θὰ μᾶς δημιουργήσουν ἓν ἄλλο. Δὲν νομίζω ὅτι σκοπὸς τοῦ νομοθετήματος εἶναι αὐτός. Διὰ τοῦτο, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία περιορίζει τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου αὐτοῦ εἰς ὅσα μέρη οἱ ἄρρενες ἐργάται εἶναι ἐπαρκεῖς, ἵνα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀποφευχθῇ ἡ ἀναστάτωσις, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιφέρῃ εἰς ὅσας περιφερείας δὲν ἔχει ἐπιφέρει ἤδη ἡ ἔλλειψις ἐργατῶν ἀνδρῶν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης.

§51Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, κ. Βουλευταί, ἀναμφισβητήτως, καθ’ ἃ ὑπεστήριξε καὶ ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος Συνάδελφος, ἐπέρχεται μία ἐπιβάρυνσις εἰς μίαν τάξιν, εἰς τὴν τάξιν τῶν καπνοπαραγωγῶν. Ἀναμφισβητήτως διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ ἐπέλθῃ μία ἐπιβάρυνσις εἰς τὸ κόστος τῶν καπνῶν, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καθορισθῆ, πᾶσα δὲ ἐπιβάρυνσις θὰ ἐπιπέσῃ καὶ αὕτη, κατ’ ἀνάγκην, εἰς τὸν παραγωγόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ὑπάρχει καὶ ἕτερον ζήτημα ὀξύτατον, τὸ ζήτημα τὸ καπνεργατικόν, καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐπέρχεται μία λύσις ἀληθῶς εὐνοϊκὴ διὰ τοὺς καπνεργάτας, ὁ τερματισμὸς δὲ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, τὸν εἰσαγόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ κανονίζοντα ἀνωμαλίας τινάς, εἶναι ἀληθῶς πρὸς ἔπαινον τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ, τοῦ εἰσηγουμένου τὸ νομοσχέδιον. Διὰ τῆς τοιαύτης λύσεως φρονῶ, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον ὁ προλαλήσας Συνάδελφος, ὑποστηρίζων ὅτι ἐπέρχεται διαταραχὴ τῆς ὑφισταμένης σήμερον ἰσορροπίας, διότι τοιαύτη διαταραχὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἐκεῖ ὅπου αἱ ἐργατικαὶ χεῖρες εἶναι τόσαι, ὅσας ζητεῖ ἡ ἐπεξεργασία τῶν καπνῶν. Ἡ διατύπωσις δὲ τοῦ νομοσχεδίου, ὁρίζουσα τὰ ἐλάχιστα ὅρια, εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ ἐξυπηρετῇ τάσιν πρὸς διαταραχήν. Ἀντιθέτως ὅμως τὸ νομοσχέδιον ἐξυπηρετεῖ σπουδαίως τὴν τάξιν τῶν ἀρρένων καπνεργατῶν, οἱ ὁποῖοι ἕως τώρα ἀπετέλουν ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως ὀδυνηρᾶς ἐκ μέρους τῶν διαφόρων ἐμπορικῶν οἴκων. Διότι οἱ ἔμποροι, οἱ ἐπεξεργαζόμενοι καπνά, ἐν τῇ προσπαθείᾳ των νὰ ἐλαττώσουν τὸ κόστος αὐτῶν, ἐχρησιμοποίουν καὶ προσεπάθουν νὰ χρησιμοποιήσουν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον γυναῖκας, οἱ ὁποῖαι ἔχουν ἡμερομίσθιον 30–35 δρχ., ἐνῷ οἱ ἐργάται, οἱ ἄρρενες ἔχουν ἡμερομίσθιον 60–65 καὶ περίπου μὲ τὴν αὐτὴν ἀπόδοσιν, ἢ νὰ μὴ εἴπω ἀπόδοσιν ἀνωτέραν ἐκ μέρους τῶν γυναικῶν, ἰδιαιτέρως, προκειμένου περὶ τοῦ εἴδους αὐτοῦ τῆς ἐπεξεργασίας. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων ἐπέβαλε νὰ προστατευθοῦν οἱ ἄρρενες καὶ ἡ προστασία αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως παρὰ διὰ τῆς παρεμβάσεως τοῦ Κράτους. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον θὰ παρακαλέσω μόνον κατὰ μίαν μικρὰν προσθήκην νὰ τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὕπαρξιν ἀνέργων ἐργατῶν, διότι τὸ νομοσχέδιον καθιεροῖ βαρυτάτας ποινὰς διὰ τοὺς παραβάτας αὐτοῦ. Αἱ ποιναὶ δὲ αὗται εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπιπέσουν ἐπὶ ἐμπόρων, οἱ ὁποῖοι θὰ παραδῶσι τὸν νόμον, ἐλλείψει ἀνέργων ἐργατῶν. Ἑπομένως προϋπόθεσις τοῦ καθορισμοῦ τοῦ ἀδικήματος τοῦ εἰσαγομένου διὰ τοῦ νομοσχεδίου, πρέπει νὰ εἶναι ἡ πιστοποίησις τῶν ἁρμοδίων Γραφείων καπνοῦ περὶ τῆς μὴ ἐλλείψεως ἀνέργων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσθήκην αὐτήν, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει ἀντίρρησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς Γενικὸς Διοικητής. Κατὰ τὰ ἄλλα τὸ νομοσχέδιον νομίζω ὅτι καλῶς ἔχει καὶ ἀποτελεῖ μίαν εὐκταίαν λύσιν καὶ ἐπαινετὴν διὰ τὸν κ. Ὑπουργόν, τοῦ ἐργατικοῦ ζητήματος ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀποστολίδης.

§53Β. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἡ ἁπλοποίησις τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ καπνοῦ κατέστη ἀναγκαία διὰ τὸ καπνεμπόριον, ἵνα διὰ τῆς μειώσεως τοῦ κόστους ἐπιτυγχάνηται εὐχερεστέρα διάδοσις τοῦ προϊόντος, συναγωνιζομένου μὲ τὰ καπνὰ τῶν Ἀνατολικῶν Χωρῶν. Καὶ ναὶ μὲν ὠφελήθη ἐκ τοῦ μέτρου ἡ ἐπεξεργασία, ἐπλήγη ὅμως ὁ κόσμος τῶν καπνεργατῶν. Παντοῦ ἐμειώθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ἡμερομισθίων καὶ ἀντὶ πραγματοποιουμένων ἄλλοτε 150 ἡμερομισθίων, σήμερον μόλις πραγματοποιοῦνται 70–80 κατ’ ἔτος, δι’ ἕκαστον ἄτομον. Ἐπίσης ἡ ἐπεξεργασία ἔπαυσε νὰ εἶναι ἐπιμελημένη, ὅπερ ἐπέδρασεν ἐπὶ τῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καταναλώσεως αὐτοῦ. Ἐξ αἰτίας ὅλων αὐτῶν κατέστησαν ἄνεργοι οἱ ἐξ ἐπαγγέλματος καπνεργάται, ἀντικατασταθέντες διὰ γυναικῶν. Ἐκ τούτου ἐπῆλθε καὶ δυσανάλογος τῶν ἡμερομισθίων ἡ μείωσις, λόγῳ τῆς ἀθρόας προσφορᾶς τῆς ἐργασίας, καὶ ἐντεῦθεν πληροφορούμεθα καθ’ ἑκάστην σκηνὰς καὶ ἀναστατώσεις εἰς τὰ καπνεργατικὰ κέντρα, αἵτινες δὲν εἶναι οὔτε ἀδικαιολόγητοι, οὔτε αὐθαίρετοι. Τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχέδιον στερεῖται, τῇ ἀληθείᾳ, εὐρυτέρου φιλοκαπνεργατικοῦ περιεχομένου, διότι δὲν ἱκανοποιεῖ ἕνα καθεστώς, τὸ ὁποῖον θὰ ἐρρύθμιζεν ἱκανοποιητικῶς τὸ ζήτημα. Δεῖται λοιπόν, τροπολογήσεως τὸ νομοσχέδιον, καὶ προτείνω, ὅπως εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον μετὰ τὴν λέξιν «τόγκα», προστεθῇ καὶ ἡ λέξις «ἁρμάδα». Εἰς τὴν βʹ παράγραφον, προτείνω μίαν δεκάδραχμον αὔξησιν τῶν ἡμερομισθίων καὶ νὰ γίνουν τὰ γυναικεῖα τεσσαρακοντάδραχμα, δεδομένου ὅτι οἱ καπνέμποροι δημιουργοῦν τεχνικὴν ἀνεργίαν, προσκαλοῦντες ἐξ ἄλλων μερῶν καπνεργατρίας. Ἐπίσης εἰς τὸ 2ον ἄρθρον προτείνω νὰ προστεθοῦν αἱ λέξεις «μὴ ἐξαγοραζομένη», διότι ἄλλως οἱ καπνέμποροι θὰ ἐξαγοράζουν τὰς ποινάς των. Ἐν συνεχείᾳ προτείνω, ὅπως αἱ χρηματικαὶ ποιναί, καταβάλλονται εἰς τὸ Ταμεῖον Ἀσφαλίσεως καπνεργατῶν. Κρίνω ὡσαύτως ἐπιβεβλημένον νὰ προστατευθοῦν καὶ οἱ στιβαδόροι καὶ πρὸς τοῦτο προτείνω σχετικὴν τροπολογίαν. Τέλος προτείνω, ὅπως ἡ ἐπεξεργασία τῶν καπνῶν γίνεται εἰς τὰ ἀνεγνωρισμένα καπνεμπορικὰ κέντρα. Ἐνδεδειγμένην ἐπίσης θεωρῶ, ὅπως ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς του εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀντιθέτως δὲν θὰ προστατευθοῦν πραγματικῶς ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους θέλει νὰ προστατεύσῃ ὁ νόμος. Εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν θέλῃ νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν καπνεργατικὴν τραγῳδίαν, μετὰ τῶν γνωστῶν κοινωνικῶν παρακολουθημάτων της, ἀπόκειται νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῆς παραδοχῆς τῶν ὅσων ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ προτείνω.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Χατζηγιάννης.

§55Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἀνάγκη ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέριμναν ὑπὲρ τῶν καπνεργατῶν, ἀλλὰ νὰ προσέξωμεν μήπως καταδυναστεύσωμεν τὴν καπνοπαραγωγήν. Δὲν ὑπάρχει μερικὴ κρίσις καπνεργατική. Ὑπάρχει κρίσις καπνική, καπνοπαραγωγική. Καὶ νομίζω ὅτι ἦτο ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις, τοὐλάχιστον κατὰ τὸν χειμῶνα, νὰ φέρῃ ὁλόκληρον σύστημα καπνικῆς πολιτικῆς, διὰ νὰ προστατεύσῃ τὴν καπνοπαραγωγήν Κύριε Ὑπουργέ, φρονῶ ὅτι αἱ παρατηρήσεις, ποὺ ἔκαμεν ὁ ἐκ Τυρνάβου Συνάδελφος κ. Ροδόπουλος, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν καπνῶν εἰς Θεσσαλίαν ἔχει τεραστίαν διαφορὰν ἀπὸ τὰ καπνὰ τῆς Μακεδονίας, εἶναι πολὺ ὀρθαί. Ἐφόσον θὰ ἐπιβαρυνθοῦν μὲ τρεῖς δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν καὶ τὰ Μακεδονικὰ καὶ τὰ Θεσσαλικὰ καπνά, πολὺ φοβοῦμαι μὴ καταδυναστεύσωμεν τὴν καπνοπαραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας.

§56Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Αἱ αὐταὶ τιμαὶ εἶναι καὶ εἰς τὴν Αἰτωλοακαρνανίαν. Θὰ προστεθῇ εἰς βάρος τῆς παραγωγῆς ἡ διαφορὰ τοῦ καπνεργατικοῦ ἡμερομισθίου.

§57Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Μοιραίως.

§58Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ καπνικὸν παρακράτημα 3% ἰσοφαρίζει τὴν ἐπιβάρυνσιν αὐτήν, δεδομένων τῶν περιστάσεων τῶν ἐξαιρετικῶν, ποὺ ἐπέβαλον τὴν ψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἐργατῶν εἰς τὴν τόγκαν. Τελικῶς ἡ ἐπιβάρυνσις θὰ εἶναι τόσον μικρὰ τῆς παραγωγῆς, ἐπιβεβλημένη ἄλλωστε διὰ τὸν λόγον ὅτι μεταξὺ τῶν καπνεργατῶν καὶ τῆς παραγωγῆς ὑπάρχει μία ἀλληλεγγύη, ὅπως θὰ σᾶς ἀποδείξω κατόπιν, ὅταν ὁμιλήσω.

§59Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐγὼ δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἀρνηθῶ τὴν ἀλληλεγγύην μεταξὺ τῶν ἐργαζομένων τάξεων. Ἐγὼ ἀρνοῦμαι ἀλληλεγγύην μεταξὺ τῶν ἀνταγωνιζομένων τάξεων. Ἀλλ’ ἀπὸ τὸ πακέττο αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πληρώνει ὁ ἕλλην καταναλωτὴς 14 δραχμάς, παίρνει ὁ παραγωγὸς 30 ἕως 40 λεπτὰ καὶ παίρνει ὁ περιπτεριοῦχος μίαν δραχμὴν καὶ τὰς 13.50 τὰς παίρνει τὸ Κράτος, ὁ βιομήχανος καὶ τὰ ἐνδιάμεσα πρόσωπα. Καὶ χωρὶς νὰ παραβλέπω τὴν κοινωνικὴν ἀλληλεγγύην, ζητῶ νὰ καθορισθῇ, ὅτι θὰ ἀπορροφῶνται τὰ 50% τῶν ἐργατῶν τῆς τόγκας, ὅπου ὑπάρχουν ἐγχώριοι ἐργάται.

§60Μ. ΜΑΝΤΑΣ (Ὑπουργὸς Γεν. Διοικητὴς Θράκης). Εἰς τὴν 1 § εἰς τὸ τέλος λέγει: «Ἐφόσον ὑπάρχει κατὰ πιστοποίησιν τοῦ γραφείου προστασίας καπνῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ».

§61Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἄν τυχόν, ὅπως εἰς τὴν Καβάλλαν, θὰ μείνῃ ἕνας ἀριθμὸς καπνεργατῶν ἄνευ ἐργασίας, πρέπει νὰ ἀποκατασταθοῦν οὗτοι εἰς τὰς ἀποκαλυπτομένας γαίας καὶ νὰ γίνουν καπνοπαραγωγοί.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τανούλας.

§63Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ ὑπηγορεύθη ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐξευρέσεως ἐργασίας διὰ τοὺς ἀνέργους καπνεργάτας. Εἶνε εὐτύχημα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἐξέγερσιν τῆς Καβάλλας, ἐπείσθη διὰ τὸ ζήτημα τῆς τόγκας, ποὺ εἶναι ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ζητοῦν οἱ καπνεργάται πρὸ ἐτῶν πολλῶν νὰ κανονισθῇ. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἠξεύρῃ ἡ Κυβέρνησις εἶναι, ὅτι τὸ καπνεργατικὸν ζήτημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ μὲ τοιαῦτα ἡμίμετρα καὶ ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ πρέπει νὰ ἔχῃ προσωρινὸν χαρακτῆρα. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ θὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν παραγωγήν. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει, ὁ καπνὸς εἶναι ἕνα προϊόν, ποὺ δύναται νὰ ἀνθέξῃ εἰς βάρη. Καὶ τὸ ποσοστὸν αὐτό, ποὺ θὰ ζημιώσῃ ἡ παραγωγή, εἶναι ἐλάχιστον, ἀπέναντι τῆς κοινωνικῆς ὠφελείας ποὺ θὰ προέλθῃ. Ἦτο μία τάξις ἐργατῶν, ἡ ὁποία θὰ ἠμπορέσῃ νὰ φάγῃ ἕνα κομμάτι ψωμί. Ἐπίσης ἐκεῖνο, ποὺ θέλω νὰ τονίσω εἶναι ὅτι, ὅταν κάμῃ ἡ Κυβέρνησις Συμβούλια καὶ συνεδριάσεις, πρέπει νὰ καλῇ, ὄχι ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τώρα πηγαίνουν νὰ μάθουν τὸ καπνεργατικὸν ζήτημα, ἀλλ’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸ ἔχουν ζήσει. Διότι τὸ καπνεργατικὸν ζήτημα εἶναι πολυσύνθετον, ἔχει πάρα πολλὰς πλευράς. Εἶναι οἰκονομικὸν ζήτημα κλπ. Θὰ ἤθελα νὰ κάμω καὶ μίαν ἐρώτησιν εἰς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Τὶ σκέπτονται ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Ἐκάμαμεν, ἢ μᾶλλον ἔχομεν πρὸς ψήφισιν ἕνα νόμον, καὶ λέγομεν ὅτι θὰ δώσωμεν τὰ κέρδη εἰς τοὺς καπνοπαραγωγούς. Οἱ ἄλλοι δὲν θὰ ἔχουν κατὰ τὸν Μάρτιον ἢ Ἀπρίλιον νὰ δώσουν καπνά. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως οἱ καπνοπαραγωγοὶ θὰ βαρύνωνται μὲ τόκους κλπ. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι τὸ καπνικὸν ζήτημα πρέπει νὰ ἐξετασθῇ εὐρέως ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. Ἀποστολίδης εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ κατοχυρωθοῦν οἱ στιβαδόροι. Ὅπως ἠξεύρετε, δὲν ἠμποροῦν ἄλλοι νὰ κάμνουν τὴν δουλειὰ τοῦ στιβαδόρου, διότι ἀπὸ τὴν δουλειὰ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἡ καλὴ διατήρησις τῶν καπνῶν ἢ ὄχι καὶ τοὺς παίρνουν οἱ ἔμποροι. Ἑπομένως θεωρῶ περιττὴν τὴν διάταξιν αὐτήν. Ἐκεῖνο, ποὺ εἶπεν ὁ κ. Ροδόπουλος, νὰ προτιμῶνται οἱ ἐντόπιοι ἐργάται, εἶναι ὀρθόν. Ὑπάρχουν καπνεργάται, οἱ ὁποῖοι δὲν μένουν συνήθως εἰς μίαν πόλιν, ἀλλὰ μεταφέρονται ἀπ’ ἐδῶ καὶ ἀπ’ ἐκεῖ. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ ἀντίθετα ἀποτελέσματα, διότι ἂν ὑποτεθῇ ὅτι σήμερον παρουσιάζεται σπάνις ἐργατικῶν χειρῶν, δὲν ἠμπορεῖ οἱ καπνεργάται νὰ κατέρχωνται εἰς τὸν Βόλον ἢ εἰς τὰ Τρίκκαλα, διότι τότε θὰ ηὔξανε περισσότερον ἡ τιμὴ τοῦ καπνοῦ, διότι θὰ ἐπλήρωνον μεγαλεῖτερα ἡμερομίσθια.

§64Β. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Νὰ μεταφέρωνται καπνεργάται ἀπὸ μέρους εἰς μέρος, ὄχι εἰς τὸν Βόλον ἀπὸ τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλὰ μόνον ὅταν τοῦτο δὲν γίνεται διὰ νὰ δημιουργηθῇ τεχνικὴ μείωσις...

§65Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Ἐπίσης ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας, εἶναι τοῦτο...

§66Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. Συνάδελφε; Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀμφίστομον μάχαιραν, διότι, ἂν μὲν ἐπιτρέψωμεν τὴν μεταφορὰν καπνεργατῶν ἀπὸ τὸ ἕν μέρος εἰς τὸ ἄλλο...

§67Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Γίνεται αὐτό.

§68Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν γίνεται, προκειμένου περὶ τόγκας, διότι ἡ διεξαγωγὴ τῆς ἐπεξεργασίας εἰς τόγκαν εἶναι ὀλιγοήμερος, τὰ δὲ ἔξοδα μεταφορᾶς τῶν ἐργατῶν εἶναι τοιαῦτα, ὥστε ἐκμηδενίζουν τὸν σκοπόν, ἐνῷ, ἂν θέσωμεν μίαν τοιαύτην διάταξιν, θὰ δημιουργήσωμεν ζήτημα προπαρασκευῆς. Θὰ προπαρασκευασθοῦν οἱ ἔμποροι ὅταν πρόκειται νὰ γίνῃ μία ἐπεξεργασία.

§69Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Ἐγὼ λέγω νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει. Τὸ σπουδαιότερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶναι τοῦτο· νὰ λέγῃ ὁ ἴδιος ὁ νόμος ὅτι ἡ ἰσχύς του ὑφίσταται μέχρι τοῦ 1934, διότι θὰ ὑπάρξῃ σπάνις ἐργατῶν. (Δὲν ἠκούσθη).

§70Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑπάρχει τοιοῦτος φόβος νὰ παρουσιασθῇ σπάνις ἐργατῶν;

§71Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ.

§72Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ὅλην ἐπεξεργασίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν χρονικὴν διάρκειαν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν ἐπικρίνετε, ἐγὼ φρονῶ ὅτι αὕτη ἀποτελεῖ παρήγορον σημεῖον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ μεταξὺ θὰ δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν ὅπως ληφθῶσι μέτρα γενικῆς ἐπιλύσεως ὁλοκλήρου τοῦ ζητήματος. Νομίζω δὲ ὅτι ὁ χρόνος παρέχει ὅλην τὴν ἀπαιτουμένην εὐκαιρίαν, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν πλήρη ἐπίλυσιν τοῦ καπνικοῦ ζητήματος.

§73Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Θὰ ἦτο καλύτερον ἂν ἔμενεν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§74Μ. ΜΑΝΤΑΣ (Γεν. Διοικητὴς Θράκης, Ὑπουργός). Εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶναι.

§75Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Ἐπειδὴ ἐξεφράσθησαν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, φόβοι ὅτι θὰ ἀπολυθοῦν καὶ 100 καπνεργάται, θὰ ἤθελον νὰ ἔχω μίαν ἀπάντησιν καὶ ὑμῶν.

§76Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναγνωστόπουλος.

§78ΔΗΜΟΣΘ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει, κ. Βουλευταί, ἀμφιβολία ὅτι διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἐπιδιώκεται ἡ βελτίωσις τῆς θέσεως τῶν καπνεργατῶν. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος, διότι κατάγομαι ἀπὸ μέρη καπνοπαραγωγικά, νὰ σᾶς καταστήσω γνωστόν, ὅτι τὰ καπνὰ τῆς Θεσσαλίας πωλοῦνται 12–15 καὶ 20 δρχ. κατ’ ὀκᾶν, ἐνῷ τὰ καπνὰ τῆς Μακεδονίας πωλοῦνται εἰς πενταπλασίαν τιμήν. Διὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται ἤδη, θὰ ἐπιβαρυνθῶσιν τὰ καπνὰ τὰ Θεσσαλικά, διότι ὁ καπνέμπορος, ὁ ὁποῖος θὰ πληρώσῃ μεγαλύτερον ἡμερομίσθιον, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀγοράζῃ εὐθηνότερον τὰ καπνὰ ἀπὸ τοὺς παραγωγούς. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ σᾶς παρακαλέσω τὸ μέτρον αὐτὸ νὰ μὴ ληφθῇ, τοὐλάχιστον, διὰ τὴν Θεσσαλίαν, διότι οἱ καπνεργάται τῆς Θεσσαλίας δὲν παίρνουν ἡμερομίσθια οὔτε 5 δραχ. τὴν ἡμέραν, καίτοι ἐργάζονται ὄχι 8, ὄχι 12, ἀλλὰ 24 ὥρας ὁλοκλήρους, ἀνυπόδητοι δὲ καὶ τρεφόμενοι μόνον μὲ ψωμὶ καὶ ἐληές. Διαιτῶνται πολὺ χειρότερα ἀπὸ τοὺς ἐργάτας τῶν ἄλλων μερῶν. Διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ τὸ ἡμερομίσθιον τῶν καπνεργατῶν θὰ καταβῇ κάτω καὶ τῶν 5 δραχμῶν ἀκόμη. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον προτείνω τὸ ἑξῆς· Οἱ καπνοπαραγωγοὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν νὰ ἐπιτρέπεται νὰ κάμνουν οἱ ἴδιοι τὴν ἐπεξεργασίαν.

§79Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν ἀπαγορεύεται τοῦτο. Ἐπιτρέπεται.

§80ΔΗΜΟΣΘ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ταὐτοχρόνως τάσσομαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ μὴ μεταφέρωνται ἐργάται ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν διὰ τὴν Στερεὰν καὶ διὰ τὴν Θεσσαλίαν.

§81Μ. ΜΑΝΤΑΣ (Ὑπουργὸς Γεν. Διοικ. Θράκης). Τὸ δέχομαι.

§82ΔΗΜΟΣΘ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ δήλωσις αὐτὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι δέχεται τὴν πρότασιν αὐτήν.

§83Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Αὐτὸ ἔχει σχέσιν μὲ τὰς τιμὰς, διότι ἐκεῖ πωλοῦνται μόνον...

§84ΔΗΜΟΣΘ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. .. 18 δραχ. κατ’ ὀκᾶν καὶ τὰ σκάρτα φθάνουν 8 δρχ. κατ’ ὀκᾶν. Ἑπομένως ἡμερομίσθιον ἴσον μὲ ἕνα δίφραγκον τὴν ἡμέραν, κατὰ 24 ὥρας ἐργασία τὴν ἡμέραν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηδάκης.

§86ΕΜ. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ μίαν τροπολογίαν, κυρίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποινήν. Νομίζω ὅτι τὸ ἀνώτατον ὅριον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι πολὺ μεγάλο καὶ γνωρίζω ὅτι αἱ μεγάλαι καὶ βαρεῖαι ποιναὶ δὲν ἐφαρμόζονται. Πότε τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει ὡς ἀνώτερον ὅριον ποινῆς 200.000 δραχμῶν; Ἄν πρόκειται νὰ τιμωρηθῇ εἷς ἐργοδότης ὅτι ἐχρησιμοποίησεν ἑκατὸν ἐργάτας, χωρὶς τὴν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν ὁρίζει ὁ νόμος, ἢ ὅτι ἐπλήρωσε τοὺς καπνεργάτας ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅ,τι ἔπρεπε, τότε θὰ πρέπει ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς νὰ πληρώσῃ 100.000 δραχμῶν πρόστιμον. Μά, εἶναι τοῦτο δίκαιον; Εἶναι τοῦτο ὀρθόν; Τὶ θὰ γίνῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Ὁ δικαστὴς θὰ προσπαθῇ νὰ εὕρῃ τρόπον νὰ ἀθωώσῃ τὸν κατηγορούμενον, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβάλλῃ ποινὴν, τὴν ὁποίαν τοῦ ἀπαγορεύει ἡ συνείδησίς του. Δὲν θὰ ἦτο λοιπὸν καλύτερον νὰ ὑποβιβάσητε τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς ποινῆς;

§87Μ. ΜΑΝΤΑΣ (Ὑπουργὸς Γεν. Διοικ. Θράκης). Ἐφόσον ἔχομεν 100 δραχμὰς κατώτατον ὅριον καὶ ἀφήνομεν ἕν περιθώριον μέχρι χιλίων δραχμῶν, ἄν βάλω 400 δραχ. εἶναι χειρότερα.

§88ΕΜ. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Μίαν ἀκόμη παρατήρησιν ἔχω νὰ προσθέσω, ὅτι δὲν θεωρῶ ὀρθὸν καὶ ἀκίνδυνον νὰ ἀρχίσωμεν νὰ θέτωμεν ὅρια κατωτάτων ἡμερομισθίων.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§90Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριοι, λόγῳ τῆς ἐξαιρετικῆς σοβαρότητος τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου, ὅπερ ἐπιβάλλει ἕν μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰσάγει μίαν καινοτομίαν δι’ ἡμᾶς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παράσχω ὡρισμένας ἐξηγήσεις ἐκ τῶν ὁποίων θὰ καταδειχθῇ καὶ ἡ γραμμή, τὴν ὁποίαν πρόκειται ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ ζητήματος. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν, Κύριοι, νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται ἡ πρόσληψις ἀρρένων ἐργατῶν εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν τῆς τόγκας, δὲν νομίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρόκειται νὰ παράσχῃ μίαν ριζικὴν λύσιν εἰς τὸ καπνικὸν ζήτημα. Τὸ καπνικὸν ζήτημα ἔχει βαθυτέρας τὰς αἰτίας, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ριζικωτέρων μέτρων διὰ τὴν ἐπίλυσιν αὐτοῦ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ Κυβέρνησις ἁπλῶς σκοπεῖ νὰ ἀντιμετωπίσῃ μίαν κατάστασιν ἀνάγκης, μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη ἀπὸ τὰς περιστάσεις, αἵτινες ἐδημιουργήθησαν ἐσχάτως εἰς τὴν Μακεδονίαν — ἰδίως εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, Κύριοι, ἀφ’ ἑνὸς μὲν σκοπεῖ νὰ ἀπορροφήσῃ διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἀνδρῶν εἰς τὴν τόγκαν, τμῆμα τῶν ἀνέργων ἐργατῶν—τὸ λέγω τοῦτο εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Τανούλα —ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ μειώσῃ τὰ παρασχεθησόμενα ἐπιδόματα ἀνεργίας παρὰ τοῦ Τ.Α.Κ. καὶ τοιουτοτρόπως, νὰ καταστῇ τοῦτο ἐπαρκέστερον διὰ τὸ μέλλον. Ἀντιθέτως, τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, ἐνῷ τοιαῦτα ὠφελήματα συνεπάγεται, δὲν νομίζω ὅτι ἐπιβάλλει ἐξαιρετικάς τινας ἐπιβαρύνσεις εἰς τὴν τάξιν τῶν καπνοπαραγωγῶν καὶ τὴν τάξιν τῶν καπνεμπόρων. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡμῶν, εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι, διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἀνδρῶν εἰς τὴν τόγκαν, μὲ τὸ προβλεπόμενον ἡμερομίσθιον, θὰ ἐπιβαρυνθῇ κατ’ ὀκᾶν ὁ καπνὸς κατὰ 1.75–5 δραχμάς, ἀντιθέτως ὅμως, διὰ τῆς μειώσεως τοῦ συναλλαγματικοῦ παρακρατήματος μέχρι 3%, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις, δι’ ἑτέρου Διατάγματος ἐπέβαλε, θὰ ἐπέλθῃ ἀνακούφισις κατ’ ὀκᾶν τοῦ καπνοῦ κατὰ 4–3½ δραχμάς. Ἡ ὠφέλεια αὕτη, προφανῶς ἰσοφαρίζει, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν καὶ τῶν ἄλλων περιστάσεων, ἀπολύτως τὴν ζημίαν, ἡ ὁποία προκύπτει ἐκ τοῦ πρώτου λόγου. Κατὰ συνέπειαν, Κύριοι, ἡμεῖς τοὐλάχιστον, νομίζομεν ὅτι δὲν εἶναι δικαιολογημένη ἡ ἐξέγερσις, ἡ ὁποία παρετηρήθη τελευταίως τῶν καπνοπαραγωγικῶν τάξεων ἐναντίον τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου — ἔχομεν δὲ μᾶλλον τὴν ἀντίληψιν, ὅτι οἱ καπνοπαραγωγοὶ ἐν προκειμένῳ ὑπεκινήθησαν παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἰδιαίτερα συμφέροντα. Ἄλλωστε αὐτοὶ οὗτοι οἱ καπνέμποροι ἐβεβαίωσαν ἡμᾶς, ὅτι ὁ κύριος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀντιτίθενται εἰς τὴν εἰσαγωγὴν ἀνδρῶν εἰς τὴν τόγκαν, δὲν εἶναι ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ τὸ γεγονός, ὅτι φοβοῦνται μήπως, διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἀνδρῶν εἰς τὴν τόγκαν, ἐπικρατήσουν τὰ κομμουνιστικὰ στοιχεῖα. Ἡμεῖς εὑρίσκομεν τοὺς λόγους τούτους τελείως ἀστηρίκτους, διότι φρονοῦμεν ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς δημιουργεῖ τὸν κίνδυνον τῆς ἐπικρατήσεως ἀναρχικῶν στοιχείων, εἶναι ἡ ἀνεργία καὶ ἡ ἐξαθλίωσις τῶν ἐργατικῶν τάξεων. Ἀντιστρόφως κάθε μέτρον, τὸ ὁποῖον παρέχει ἐργασίαν, καθιστᾷ ὀλιγώτερον πρόσφορον τὸ ἐργατικὸν ἔδαφος εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν σπερμάτων τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ τῶν ἀναρχικῶν ροπῶν. Ἄλλωστε, Κύριοι, καὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τῶν καπνεμπόρων καὶ καπνοπαραγωγῶν νομίζομεν ὅτι ἐπιβάλλει εἰς αὐτοὺς ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας τῆς ἐξαιρετικῆς ἐξαθλιώσεως τῶν ἐργαζομένων τάξεων, μικράς τινας θυσίας ὑπὲρ τῶν τάξεων τούτων. Διότι, ἂν ἀφήσωμεν, Κύριοι, τοὺς καπνεργάτας νὰ ὠθηθοῦν εἰς τὴν ἐσχάτην ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν κατάπτωσιν, ἀναμφιβόλως πρέπει νὰ ἀναμένωμεν τὴν ἐκτροπὴν αὐτῶν πρὸς πράξεις ἐκθέσμους, πρὸς ἐνεργείας ἀνόμους τῶν ὁποίων τὸν ἀντίκτυπον θὰ αἰσθανθῇ ὁλόκληρος ἡ καπνικὴ ὑπόθεσις, οἱ καπνοπαραγωγοὶ καὶ οἱ καπνέμποροι. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, φρονοῦμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ καπνεμπόριον καὶ οἱ καπνοπαραγωγοὶ νὰ παρακολουθήσουν μετ’ ἀδιαφορίας τὴν σημερινὴν ἐξαθλίωσιν τῶν καπνεργατικῶν τάξεων. Εἴπομεν, Κύριοι, προηγουμένως, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν μέτρου δὲν πρόκειται νὰ λυθῇ ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τὸ καπνεργατικόν. Εἶναι τοῦτο μέτρον προσωρινόν, ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας. Τὸ καπνεργατικὸν ζήτημα καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θὰ ἐξακολουθῇ ἀτυχῶς νὰ ὑφίσταται ἀκέραιον καὶ ἀπειλητικὸν ἐνώπιον ἡμῶν. Διότι τὸ καπνεργατικὸν ζήτημα, ὅπως γνωρίζετε καλλίτερον ἐμοῦ, ἔχει γεννηθῇ ἐξ αἰτίας βαθυτέρων αἰτίων. Τὸ καπνεργατικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐκδηλοῦται διὰ μιᾶς ὑπερπροσφορᾶς ἐργατικῶν χειρῶν, ὀφείλεται ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν πύκνωσιν τῶν πληθυσμῶν τῆς Θράκης καὶ τῆς Μακεδονίας μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν ἁπλούστευσιν τῆς ἐπεξεργασίας τῶν καπνῶν. Συνεπείᾳ τοῦ γεγονότος τούτου, τὸ πλῆθος τῶν ἐργατῶν δὲν κατορθώνει νὰ πραγματοποιῇ, εἰμὴ ἐλάχιστα ἡμερομίσθια καὶ, κατὰ συνέπειαν, τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ χρόνου εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ζῇ εἰς κατάστασιν ἐξαθλιώσεως. Δὲν προτίθεμαι νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος. Τὸ γνωρίζετε καλῶς. Κατόπιν ἀγώνων, τοὺς ὁποίους ἔκαμον κατὰ τὸ παρελθὸν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ἐπέτυχον τῷ 1922 τὴν ἐπιψήφισιν ἑνὸς νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπηγορεύετο ἡ ἐξαγωγὴ τῶν ἐπεξειργασμένων καπνῶν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μετὰ ταῦτα, λόγῳ τῆς ἀντιδράσεως τῶν καπνεμπόρων κατηργήθη καὶ παρεσχέθησαν τότε ἐλπίδες ὅτι, καταργουμένου τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀποκαθισταμένης τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, θὰ καθίστατο μεγαλειτέρα ἡ διάθεσις τῶν καπνῶν μας εἰς τὸ ἐξωτερικόν—κατὰ συνέπειαν ἡ αὔξησις τῆς καπνοκαλλιεργείας καὶ ἡ ἀπορρόφησις ἐκ τούτου τῆς ἀνεργίας. Νομίζομεν ὅτι αἱ ἐλπίδες αὐταὶ οἰκτρῶς διεψεύσθησαν καὶ σήμερον ὀρθοῦται ἀπειλητικὸν ἐνώπιον ἡμῶν τὸ πρόβλημα τῆς ἀνεργίας, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν. Κύριοι, ἐξέθεσα πρὸς ὑμᾶς τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνιστοῦν τὸ καπνεργατικὸν πρόβλημα, ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ ὁποίου, κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν, ἐπιβάλλεται διὰ τῆς ἀραιώσεως τοῦ καπνεργατικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης, διὰ τῆς ἀποσυμφορήσεως τῶν κέντρων ἐκείνων εἰς τὰ ὁποῖα συνεσωρεύθησαν πλεῖστοι ὅσοι καπνεργάται. Πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, Κύριοι, προσανατολίζεται ἡ Κυβέρνησις καὶ ζητεῖ μίαν ριζικωτέραν ἀντιμετώπισίν του. Βεβαίως δὲν εἶναι εὐχερὴς ἡ ἐπίτευξις μιᾶς τοιαύτης λύσεως καὶ δι’ αὐτὸ ἀπαιτεῖται μακρὰ προμελέτη καὶ μακρὰ προεργασία διὰ τῆς ὁποίας θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐξακριβωθῇ κατὰ πρῶτον λόγον ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουν ἑκουσίως νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὴν γῆν ὁπόθεν προῆλθον καὶ ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἐργατικὴν συνείδησιν. Πρέπει νὰ ἐξακριβωθῇ ἂν ὑπάρχουν ἐπαγγέλματα κατ’ εὐκαιρίαν, ἐργαζομένων εἰς τὸ καπνεμπόριον καὶ τοὺς ὁποίους θὰ εἶναι δυνατόν, παρέχοντες μικρὰ ἐφόδια, νὰ ἀποστείλωμεν εἰς τὰς συγκεντρώσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιτύχωμεν διὰ τῆς παλινοστήσεως πρὸς τοὺς ἀγροὺς τῶν καπνεργατῶν. Ἡ μελέτη αὐτὴ πρόκειται νὰ γίνῃ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκεν ἐντολὴν εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν, ὅπως ἀρχίσῃ ὁ καταρτισμὸς τῆς μελέτης ταύτης. Μόλις θὰ ἔχωμεν τὰ πορίσματα αὐτῆς, τότε ἀναμφισβητήτως θὰ σκεφθῶμεν διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν ἀναγκαίων πόρων. Ἀκριβῶς δὲ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ παρακράτημα τοῦ καπνοῦ, ἀντὶ νὰ καταργηθῇ ἐξ ὁλοκλήρου, ἐμειώθη εἰς 3%, ἵνα χρησιμεύσῃ...

§91Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Εἰς 5%.

§92Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἰς 3% τὸν χρόνον γενικῶς...

§93Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Εἰς ὅλας τὰς ἐξαγωγὰς τὸ ἐμειώσαμεν εἰς 3%.

§94Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Τὸ παρακράτημα αὐτὸ εἶναι 130.000.000 καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ τὸ πληρώσῃ ὁ καπνός.

§95Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἡμεῖς δὲν μεταχειριζόμεθα τὸ παρακράτημα αὐτὸ δι’ ἄλλας ἀνάγκας. Ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν ὅτι δὲν ἔπρεπε διὰ τοιούτων μέτρων εἰς βάρος τοῦ ἄλλου λαοῦ νὰ κάμωμεν τὴν τεχνικὴν ἐλάττωσιν τοῦ καπνοῦ, ἡ ὁποία ἐλάττωσις ἐπληρώνετο πολὺ ἀκριβά. Ἀλλὰ τὸ 3% τὸ ἐκρατήσαμεν μόνον διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν ὡρισμένων σκοπῶν τοῦ εἴδους αὐτοῦ, ὅπως π. χ. τὸ 3% γίνεται πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν καπνεργατῶν, συμφώνως πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Συνάδελφος.

§96Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διὰ τῆς πραγματοποιήσεως τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, τῆς ριζικωτάτης, ἡ Κυβέρνησις ἐμείωσεν εἰς τὰ 3% τὸ συναλλαγματικὸν παρακράτημα, ἵνα διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου ἐξυπηρετηθῇ ἓν δάνειον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς μίαν ριζικωτέραν λύσιν τοῦ ζητήματος, διὰ τὴν παλινόστησιν τουτέστιν εἰς τοὺς ἀγρούς. Βεβαίως ἡμεῖς τουλάχιστον, ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἐν καιρῷ ὁ πόρος τοῦ συναλλαγματικοῦ παρακρατήματος νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου πόρου, ὁ ὁποῖος θὰ μελετηθῇ κατὰ τρόπον ἐπαρκέστερον καὶ ὁ ὁποῖος θὰ παρέχει ἴσως μεγαλειτέραν σταθερότητα καὶ ὀλιγωτέραν τέλος πάντων ἐπιβάρυνσιν δι’ ὡρισμένας τάξεις. Αὐτὸ ὅμως εἶναι ζήτημα μελέτης καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἀσχοληθῶμεν ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ τῆς μελέτης διὰ τὴν ὁποίαν σᾶς ὡμίλησα, εὑρεθοῦν δὲ καὶ οἱ ἀναγκαῖοι πόροι διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς μελέτης αὐτῆς. Μέχρις ὅτου, λοιπόν, ἡ Κυβέρνησις κατορθώσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ριζικώτερον αὐτὸ πρόβλημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἐργατῶν, τῆς παλινοστήσεως τουτέστιν αὐτῶν εἰς τοὺς ἀγρούς, μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν τὴν ἀναγκαίαν ἡσυχίαν καὶ νὰ μὴ σπεύδωμεν εἰς βεβιασμένας λύσεις, εἰσάγομεν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ θεραπεύσῃ ἀνάγκας στιγμῆς...

§97Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Προσωρινάς.

§98Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Προσωρινάς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ λάβωμεν τὸν χρόνον, τὸν ἀναγκαῖον, εἰς τρόπον ὥστε, ἄνευ ἐξεγέρσεων τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς ὑποφέρουν, νὰ μελετήσωμεν τὰ ἐνδεδειγμένα μέτρα καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν, ἄνευ φόβου, ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν ἐντὸς ὀλίγου πρὸ οὐσιαστικῶν ἐκπλήξεων. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσητε τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, ἂν πρόκειται νὰ μὴ λύσῃ τελικῶς τὸ καπνικὸν ζήτημα, ἀποτελεῖ ὅμως τὸ πρῶτον βῆμα καὶ τὴν ἀναγκαίαν προϋπόθεσιν διὰ τὴν ριζικὴν αὐτοῦ λύσιν. (Χειροκροτήματα).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαντᾶς.

§100Μ. ΜΑΝΤΑΣ (Ὑπουργὸς Γεν. Διοικ. Θράκης). Κύριοι Βουλευταί, ὅταν ἀνέλαβον τὴν Γενικὴν Διοίκησιν Θράκης, ἐπεσκέφθην τὰς διαφόρους ἐκείνας πόλεις, εἰς τὰς ὁποίας ἄλλοτε ἤνθει ὁ πλοῦτος, καὶ εὑρέθην πρὸ τοῦ ἑξῆς τραγικοῦ θεάματος. Ὁλόκληρος κόσμος ἐργατῶν καὶ ἐργατριῶν εἰργάζοντο ἀντὶ γλίσχρου ἡμερομισθίου, τοιούτου ὥστε ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εὑρίσκοντο ἐργάται, οἱ ὁποῖοι ἐπληρώνοντο μὲ εἴκοσι δραχμὰς μόνον καὶ ἀκόμη μὲ δέκα ἢ 12 δραχμὰς ἡμερησίως. Ἡ πεῖνα δὲ ἀπὸ τὴν ὁποίαν μαστίζονται οἱ ἐργάται εἶχε τὸν ἀντίκτυπον καὶ εἰς ὁλοκλήρους τὰς πόλεις αὐτάς. Ἡ ἀπαθλίωσις, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὰς πόλεις αὐτὰς, ἔχει φθάσει εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε οἱ μὲν καπνεργάται νὰ μένωσι τελείως ἄνεργοι καὶ ν’ ἀσχολῶνται εἰς μηδαμινὰς οἰκιακὰς ἐργασίας, νὰ ἐργάζωνται δὲ εἰς τὰς διαφόρους καπναποθήκας αἱ μητέρες αὐτῶν, αἱ σύζυγοι αὐτῶν, αἱ ἀδελφαὶ αὐτῶν, ἀντὶ γλίσχρου ἡμερομισθίου, καὶ δὴ τοιούτου, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα προηγουμένως. Ἡ ἀπαθλίωσις, Κύριοι, αὐτὴ τοῦ καπνεργατικοῦ κόσμου, ἔχει φέρει εἰς ἀπόγνωσιν κατὰ πρῶτον λόγον τὴν πόλιν τῆς Καβάλλας, ἡ ὁποία ἄλλοτε ἠρίθμει ἕνα πληθυσμὸν 25 χιλιάδων κατοίκων, ἤδη δὲ ὁ πληθυσμὸς αὐτὸς ἔχει φθάσει περὶ τὰς 60 χιλιάδας! Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐπέφεραν τὰ ἀποτελέσματα αὐτά. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις, εἶχον δώσει τοιαύτην ὤθησιν εἰς τὴν καπνοπαραγωγήν, ὥστε νὰ δυνηθῇ αὕτη νὰ φθάσῃ εἰς ὅ σημεῖον ἔφθασε, νὰ ἔχωμεν δηλαδὴ εἰς ὡρισμένα ἔτη 70 ἑκατομμύρια ὀκάδας καπνοῦ. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔπραξαν τοῦτο, δὲν ἔλαβον ταὐτοχρόνως καὶ τὴν δέουσαν πρόνοιαν πῶς θὰ διατίθεται ὁ καπνὸς αὐτὸς καὶ εὑρέθημεν οὕτω εἰς τὴν καπνικὴν κρίσιν, εἰς ἥν εὑρέθημεν, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι ἄμοιροι εὐθυνῶν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠκολούθησαν τὴν πολιτικὴν αὐτὴν εἰς ὁλόκληρον τὸ καπνικὸν ζήτημα. Καὶ ἐπαρουσιάσθη οὕτω τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον μᾶς προυξένησε πραγματικῶς ἐντύπωσιν, ὅτι συνετάχθησαν μὲ τὸ μέρος τῶν ἐργατῶν, ὄχι μόνον οἱ καπνεργάται, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρος ὁ ἀστικὸς κόσμος τῆς Καβάλλας. Πρὸ τῆς ἀπαθλιώσεως αὐτῆς, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται ὅλαι αὐταὶ αἱ τάξεις, οἱ καπνεργάται ζητοῦν, ἀπὸ πολλοῦ, ἀπὸ τὸ Κράτος, νὰ τοὺς ἐπιτρέψῃ νὰ εἰσέλθουν καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν καπνῶν τῆς τόγκας. Ἀλλὰ τὸ Κράτος πάντοτε ἐκώφευσεν καὶ ὁσάκις ἠθέλησαν νὰ ζητήσουν τοῦτο, καὶ διὰ τῶν νομίμων ἀκόμη μέσων, ἀντίκρυσαν τὴν βίαν, ἐν Καβάλλᾳ δὲ πολλοί, ἀτυχῶς, ἐργάται ἔπεσαν καὶ θύματα ἐν τῇ διεκδικήσει τῶν δικαίων αὐτῶν. Ἅμα τῇ ἐκρήξει τῆς ἀπεργίας τῆς Καβάλλας, μετέβην ἐκεῖ ὅπου ὑπῆρχον πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἐνόμιζον ὅτι ἐκ τῆς στάσεως αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως ἠδύναντο νὰ προσπορισθοῦν πολιτικὰ ὀφέλη καὶ παρώτρυνον ὅλον αὐτὸν τὸν κόσμον, ὅπως βιαίως ἐπιλύσῃ τὰ ζητήματα αὐτοῦ. Ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἐξετάσω μετὰ πάσης ψυχραιμίας τὰ αἰτήματα αὐτῶν, ἐκ τῆς ἐξετάσεως δὲ τὴν ὁποίαν ἔκαμα, διεπίστωσα, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπ’ ἄπειρον ἡ κατάστασις ἐκείνη, ἡ ὁποία εἶχε δημιουργηθῆ, ὄχι μόνον εἰς τὴν πόλιν τῆς Καβάλλας, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλην τὴν Μακεδονίαν. Καὶ ὄντως, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ ἡ ψυχὴ ἑνὸς Κυβερνήτου νὰ βλέπῃ νὰ ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐργάζωνται μίαν ὁλόκληρον ἡμέραν καὶ νὰ λαμβάνουν ὡς ἡμερομίσθιον 15 καὶ 20 δραχμάς; Διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἐργατῶν εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς τόγκας, ἀφ’ ἑνὸς ὁ ἐργατικὸς κόσμος θὰ κατορθώσῃ νὰ ζήσῃ ὡς ἄνθρωπος, ἀφ’ ἑτέρου ὁ ἀστικὸς πληθυσμός, διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἡμερομισθίων, θὰ κατορθώσῃ καὶ αὐτὸς ν’ ἀνταπεξέρχηται εἰς τὰς βιωτικάς του ἀνάγκας. Ἐνομίσαμεν δὲ ὅτι ἔπρεπε νὰ καθιερώσωμεν καὶ κατώτερον ὅριον ἡμερομισθίου, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἐργοδότου ἀπὸ τὸν ἐργάτην. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς φόβους, τοὺς ὁποίους ἐξέφρασαν οἱ ὁμιλήσαντες κ. Συνάδελφοι, ἐξ ἀφορμῆς τῆς μετακινήσεως ἐργατῶν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν, ἀπαντῶ ὅτι ἐθέσαμεν ὅρια, ἐξασφαλίζοντα τὴν μὴ μετακίνησιν πέραν τοῦ 3%, ἐφόσον ἡ αἰτοῦσα περιφέρεια κατὰ πιστοποίησιν τοῦ Τ.Α.Κ. ἔχει ἀνέργους καπνεργάτας. Τὸ πρόστιμον, τὸ ὁποῖον θέτομεν διὰ τὰς παραβάσεις τοῦ νόμου, τοῦτο θὰ περιέρχεται εἰς τὸ ταμεῖον ἀσφαλίσεως τῶν καπνεργατῶν καὶ θὰ ἐπιβαρύνῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἡμερομισθίων θὰ ἰσοφαρίζεται ἐκ τῆς μειώσεως τοῦ παρακρατήματος, τὸ ὁποῖον ἐθέσπισεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἡ λῆψις τῶν ἀνωτέρω εὐεργετικῶν μέτρων ὑπὲρ τῶν καπνεργατῶν θὰ ἔχῃ καὶ εὐχάριστα ἀποτελέσματα διὰ τὴν παραγωγήν, διότι, ἐφόσον θὰ εὐημερῇ ὁ καπνεργάτης, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀγοράζῃ καὶ τὰ λοιπὰ γεωργικὰ προϊόντα καὶ συνεπῶς θὰ ἐπέλθῃ φυσιολογικῶς ἡ ἐνίσχυσις τῆς παραγωγῆς. Καταλήγων, Κύριοι Συνάδελφοι, νομίζω ὅτι πᾶς καλῆς πίστεως συζητητής, θὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι, διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔδειξεν ὅλην της τὴν στοργὴν πρὸς τὴν τάξιν τῶν καπνεργατῶν, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔδειξεν ἀστοργίαν πρωτοφανῆ.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§102Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον προεκάλεσε πολλὴν συζήτησιν, ἐνῷ πρόκειται περὶ καθαρῶς προσωρινοῦ νομοσχεδίου. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, δι’ οὗ ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ νὰ λάβῃ μέτρα διὰ μίαν ἔκρυθμον κατάστασιν, ἡ ὁποία παρουσιάζεται εἰς τὴν πόλιν τῆς Καβάλλας. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἀποσκοπεῖ εἰς τὴν προστασίαν τοῦ ἐργάτου καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν μέτρων, ἀποβλεπόντων ἰδίως εἰς τὴν καλυτέρευσιν τῆς τύχης τῶν καπνεργατῶν. Οἱ καπνεργάται εἶναι σήμερον πολλοί, εἶναι περισσότεροι ἀπὸ ὅσους χρειάζεται ἡ ὑπάρχουσα ἐργασία, διότι, ἀτυχῶς, αἱ διάφοροι εὐκολίαι, αἱ δοθεῖσαι, συνετέλεσαν, ὥστε νὰ δημιουργηθοῦν ἄφθονοι καπνεργάται. Διὰ τοῦτο, ὡς ἐρρέθη, ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ νὰ λάβῃ ἄλλα ριζικώτερα μέτρα πρὸς ἀραίωσιν τῆς καπνεργατικῆς τάξεως, κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ν’ ἀπακατασταθῶσιν ἐξ αὐτῶν εἰς ἐργάτας ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν τοιοῦτοι πρὶν μεταφερθοῦν εἰς τὸ καπνεργατικὸν ἐπάγγελμα, τὸ ὁποῖον ἀνεπτύχθη ὡς εὐκολώτερον. Ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει πρὸς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, σᾶς εἶπον τινές τῶν κ. Συναδέλφων. Βεβαίως θὰ ἔλθῃ καὶ ἄλλοτε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ λάβῃ πληρεστέραν αὐτοῦ γνῶσιν αὕτη, ὥστε νὰ ληφθῶσι τελειότερα τοιαῦτα. Πάντως, τὰ λαμβανόμενα σήμερον μέτρα, εἶναι τὰ μόνα δυνάμενα νὰ ληφθοῦν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν ἄλλα πρὸς τελείαν λύσιν τοῦ καπνεργατικοῦ ζητήματος καὶ πρὸς ἀπορρόφησιν ὅλου τοῦ καπνεργατικοῦ κόσμου. Λαμβάνομεν λοιπὸν σήμερον ἕν προσωρινὸν μέτρον, καὶ τονίζω τοῦτο, διότι ἔχει σημασίαν, διότι δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἀποτελεῖ τοῦτο τὴν βασικὴν σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐν τῷ νομοσχεδίῳ φαίνεται ὅτι παρεμβαίνει πρὸς διαρρύθμισιν ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ κρατῇ ἡ ἐλευθερία τῆς θελήσεως τοῦ πολίτου. Διότι βεβαίως ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἔφθασαν σήμερον τὰ πράγματα, ἐνασκεῖ παρεμβατισμόν. Ἀλλὰ πάντως ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔχει ὑπ’ ὄψει, ὅπου ἐνεργεῖ παρέμβασιν ὑπὲρ τοῦ ἐργάτου, νὰ μὴ λησμονῇ τὸ κεφάλαιον, τὸν ἐργοδότην, ὁ ὁποῖος πρέπει ἐπίσης νὰ παραμείνῃ, ὅσον τὸ δυνατὸν, ἐλεύθερος εἰς τὴν ἐργασίαν του, διότι ἄλλως ἡ παρέμβασις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς περιορισμὸν ἐλευθέρας κινήσεως τοῦ κεφαλαίου, εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἀγάγῃ εἰς δυσάρεστα ἀποτελέσματα. Ἐὰν δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία κινήσεως εἰς τὸν ἐργοδότην καὶ τὸ κεφάλαιον ἀσφαλῶς διαρρέει. Νομίζω ὅτι ὁ ὁρισμὸς πόσους ἐργάτας θὰ πάρῃ ὁ ἐργοδότης, τὸ τὶ μισθὸν θὰ δώσῃ, ἂν θὰ πάρῃ περισσοτέρους ἐκεῖ ἢ ὀλιγωτέρους ἐδῶ, ἀποτελεῖ μίαν ὑπερβολικὴν ἐπέμβασιν καὶ εἶνε ἐνδεχόμενον νὰ ἔχῃ, ὡς εἶπον, δυσάρεστα ἀποτελέσματα. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται σήμερον, θὰ εἶναι προσωρινόν, θὰ ἰσχύσῃ ἕως τὸν Δεκέμβριον τοῦ ἑπομένου ἔτους. Εἶχον ἀνάγκην νὰ εἴπω τοῦτο, διότι ἐκ μέρους τῶν κυρίων ἀγορητῶν ἐτονίσθη ἰδιαιτέρως τὸ ζήτημα τῆς προστασίας τοῦ ἐργάτου καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μείνῃ κάπως ἐντύπωσις ὅτι, προστατεύοντες τὸν ἐργάτην, ἀδιαφοροῦμεν περὶ τοῦ κεφαλαίου. Ὄχι. Τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ κάμῃ ὅσον τὸ δυνατὸν τὸν καλύτερον συνδυασμὸν προστασίας τοῦ ἐργάτου καὶ τοῦ κεφαλαίου καὶ ἔχει τὴν βεβαιότητα ὅτι καὶ οἱ καπνοπαραγωγοὶ καὶ οἱ καπνοβιομήχανοι θὰ δεχθοῦν ἀσμένως τὸ μέτρον τοῦτο τῆς κυβερνητικῆς ἐπεμβάσεως ὑπὲρ τοῦ ἐργάτου, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ προστασίαν τοῦ κεφαλαίου. Διότι, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, ὅπως ἔχουν σήμερον τὰ πράγματα ἐν Καβάλλᾳ, καὶ αἱ ἐργάται, μένοντες ἄνεργοι, ἀναγκάζονται νὰ κάμνουν καὶ ἀπεργίας καὶ νὰ δημιουργῶσιν ἀνωμαλίας, αἵτινες πρέπει νὰ λείψουν. Εἶπα αὐτὰς τὰς ὀλίγας λέξεις, ἵνα μὴ δοθῇ καμμία κακὴ ἑρμηνεία τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τοῦ ἐργάτου, ἡ ὁποία εἶναι δι’ αὐτὸν φιλεργατική, ἀλλὰ καὶ ἀπέναντι τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ προστατεύσῃ κατὰ τρόπον ὅμως, ὁ ὁποῖος νὰ συντελῇ εἰς τὴν ἁρμονικωτέραν συνεργασίαν μετὰ τοῦ ἐργάτου.

§103Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, Κύριοι Συνάδελφοι, νὰ δευτερολογήσω ἐπὶ πέντε λεπτά, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους Ὑπουργοὺς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τὸν κ. Γενικὸν Διοικητὴν Θράκης. Ὁ κ. Γενικὸς Διοικητὴς Θράκης εἶπεν, ὅτι οἱ ἐργάται ἐπιβάλλεται νὰ κάμνουν τὴν ἐπεξεργασίαν τῆς τόγκας, καὶ εἶπε δικαίως, ὅτι τοῦτο εἶναι κακὸν καὶ νομίζει, ὅτι τώρα ποὺ τὸ ἐπέτυχεν, ὅτι ἐπέτυχε κἄτι τι μεγάλο. Ἀπὸ γενικῆς, καπνεργατικῆς ἀπόψεως, ἠμπορεῖ καὶ τοῦτο νὰ ἀποτελέσῃ μίαν ὠφέλειαν. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι πολὺ χειρότερα καὶ θὰ τὰ πληρώνωμεν ἄσχημα. Ἐὰν θέλετε νὰ μελετήσωμεν τὸ ζήτημα καλύτερον, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, τὸ ἑξῆς. Τὸ Κράτος ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅπως σκέπτεται ὁ ἔμπορος. Ἀφοῦ ἀρχίζει ἕνας παρεμβατισμός, πρέπει νὰ σκεφθῇ τὶ θὰ κάμῃ ὡς ἔμπορος, πρῶτον τὶ θέλουν οἱ πελάται καὶ δεύτερον τὶ κάμουν οἱ ἀνταγωνισταί. Αὐταὶ εἶναι αἱ δύο βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠμποροῦμεν νὰ συνεννοηθῶμεν. Λοιπόν, οἱ μὲν πελάται θέλουν νὰ εἶναι ἐλεύθεροι διὰ νὰ ἠμποροῦν νὰ ἀγοράζουν τὸ προϊόν, νὰ τὸ ἐπεξεργάζωνται ὅπως θέλουν καὶ νὰ τὸ ἐξάγουν ὅταν τὸ ἀγοράσουν, διότι αὐτὸ εἶναι δικαίωμά των καὶ διότι ἔχουν ἀνάγκην. Οἱ δὲ συναγωνισταί, ἡ Τουρκία καὶ ἡ Βουλγαρία, προσπαθοῦν νὰ παραγάγουν προϊόν καλύτερον διὰ νὰ ἠμπορῇ νὰ διατίθηται τοῦτο εὐχερέστερον. Συνεπῶς ἐρχόμενοι ἡμεῖς νὰ κάμνωμεν αὐτά, τὰ ὁποῖα προτείνομεν διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ, παρεμβάλλομεν δυσχερείας εἰς τὴν ἐλευθέραν κατανάλωσιν τοῦ προϊόντος μας. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ καταλάβωμεν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν, ὅταν ὡμίλησα, δὲν ἠθέλησα νὰ θίξω τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι εἶπον, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις κρίνει οὕτω, τὸ ζήτημα θὰ λυθῇ. Ἂς τὴν ἀφήσωμεν ἐλευθέραν. Αὐτὴ ἄλλωστε θὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην κατόπιν. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀρνηθῶ, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς καταργήσεως τῆς ἐπεξεργασίας τῆς ὑποχρεωτικῆς τὸ ἔλυσα ἐγώ, ὅτε ἤμην προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι καυχῶμαι διὰ τὴν πρᾶξίν μου αὐτήν, διότι οὕτω θὰ δοθῇ εἰς τὴν πώλησιν τοῦ καπνοῦ ἐλευθερία καὶ θὰ διατεθῇ οὗτος καλύτερον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶπεν ὅτι δὲν εἶδε τὰ ἀποτελέσματα αὐτά. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβές, διότι ηὔξησεν ἡ κατανάλωσις τοῦ καπνοῦ, ἀφότου κατηργήθη ἡ ὑποχρεωτικὴ ἐπεξεργασία. Ἔφθασαν ἐδῶ αἱ μεγάλαι Ἑταιρεῖαι, ἔκαμαν καλυτέραν ἐπεξεργασίαν καὶ ηὔξησεν ἡ κατανάλωσις. Ἂν προέκυψαν δυσχέρειαι εἰς τὸ καπνεργατικὸν ζήτημα, διότι ἐτριπλασιάσθη ἡ παραγωγή, δὲν σημαίνει τοῦτο, ὅτι ἐπειδὴ ἐτριπλασιάσθη ἡ παραγωγή, ὅτι ἐμειώθη ἡ κατανάλωσις. Ἠμπορῶ νὰ εἴπω —καὶ τοῦτο εἶναι «Pro domo meo»—ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπέτρεψε τὴν ἐλευθέραν ἐξαγωγὴν τῶν καπνῶν, ἄνευ ὑποχρεωτικῆς ἐπεξεργασίας, ἀπέδωκεν ἄριστα ἀποτελέσματα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐφόσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ δύο κ. Ὑπουργοὶ εἶπον, ὅτι τὸ μέτρον εἶναι προσωρινὸν καὶ τείνει νὰ ἀνακουφίσῃ, οὕτως εἰπεῖν, τὴν κατάστασιν, δὲν νομίζουν ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ σχῆμα ὀξύμωρον, νὰ δημιουργῶμεν δουλειὰ δι’ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κατόπιν θὰ παύσουν νὰ ἐργάζωνται;

§104Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λησμονεῖτε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι τώρα, ἕως ὅτου διαρρυθμισθῇ ἡ κατάστασις τῶν ἐργατῶν, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ δώσωμεν ἐργασίαν εἰς τοὺς ἀνέργους αὐτούς. Μὲ τὴν διαρρύθμισιν αὐτήν θὰ μείνῃ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν ἐργατῶν, ὥστε νὰ κανονίζωνται καὶ τὰ ἡμερομίσθια καὶ ἡ πρόσληψις ἐργατῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως. Λέγων τοῦτο, τὶ ἐννοῶ μὲ τὴν προσωρινότητα; Εἰς τὴν Καβάλλαν εὑρίσκεται εἷς πληθυσμός, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε ψωμὶ καὶ θέλει δουλειά. Ἐλάβομεν τὸ μέτρον αὐτό, καὶ ἄλλους μὲν θὰ τοποθετήσωμεν ἐκεῖ, ἄλλους δὲ θὰ ἀποκαταστήσωμεν ἐκεῖ, νὰ ἀσχοληθοῦν εἰς τὰ ἀποξηραντικὰ ἔργα. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ μείνῃ ἐν Καβάλλᾳ ὁ πληθυσμὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται ἤδη μὲ τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον. Ἐξοικονομοῦνται οὕτω αἱ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι πραγματικῶς ὑπάρχουν.

§105Τ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅσα εἶπον, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, βάσει καὶ τῶν προηγουμένων μου σκέψεων, ὅτι ἡ ἐπεξεργασία θὰ σταματήσῃ θᾶττον ἢ βράδυον.

§106Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω δὲν μὲ παρηκολουθήσατε. Ἐγὼ κάμνω μίαν προσωρινὴν ρύθμισιν τοῦ ἐργατικοῦ ζητήματος.

§107Τ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μὲ ἀφήνετε νὰ εἴπω τὸ συμπέρασμά μου.

§108Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ εἴπετε ὅτι δημιουργοῦμεν ἐργασίαν πρόσθετον.

§109Τ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δημιουργεῖτε. Τοὺς δίδετε δουλειά, ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω τοῦτο. Ἐφόσον, καλὰ ἢ κακά, τὰ καπνὰ ἐπιβαρύνονται κατά τι κατ’ ὀκᾶν, δὲν ἠξεύρω ἂν δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν ἂν πρέπῃ νὰ τοὺς βάλωμεν ἐξαγωγικὸν δασμὸν μιᾶς ἢ δύο δραχμῶν, τὸν ὁποῖον νὰ χρησιμοποιήσωμεν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἐργατῶν.

§110Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπαμε, ἀντὶ νὰ θέσωμεν ἕνα φόρον, νὰ ἔχωμεν τὸ 2%.

§111Τ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχα νὰ κάμω. Θὰ ἦτο προτιμότερον, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει, καὶ ὀρθῶς ἐπιμένει, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἐθέταμεν μίαν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν νὰ χρησιμοποιήσωμεν διὰ τὴν προσωρινὴν ἀνακούφισιν τῶν ἐργατῶν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀποκατάστασίν των, διότι θὰ ἔχωμεν μίαν ἀναστάτωσιν καὶ εἰς ἄλλα ζητήματα. Ἂν λείπῃ εἷς ἐργάτης, ἀμέσως θὰ εἰσάγεται ὁ καπνέμπορος εἰς τὴν φυλακήν. Θὰ δημιουργηθῇ σειρὰ ὅλη ζητημάτων, ἀπὸ τὴν ἀναστάτωσιν, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ μέλλον διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ. Διὰ τὴν καλυτέραν διάθεσιν τοῦ προϊόντος, νομίζω ὅτι εἷς δασμὸς, τιθέμενος εἰς τὴν ἐξαγωγήν, θὰ ἔλυε τὸ ζήτημα καὶ θὰ σᾶς παρεῖχε τὰ μέσα τῆς καλυτέρας ἀποκαταστάσεως τῶν ἐργατῶν. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἄλλην τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργός, μετὰ τὰς δηλώσεις ὅτι δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ μεταφορὰ καπνεργατῶν, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε.

§112Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δίδω ἰδιαιτέραν σημασίαν εἰς ὅσα λέγετε, διότι ἠξεύρω πόσον ἔχετε ἀσχοληθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις σᾶς ἐχρησιμοποίησεν ἄλλοτε διὰ σχετικὰ ζητήματα. Δὲν πρόκειται ὅμως νὰ θέσωμεν καμμίαν φορολογίαν. Θὰ πάρουν αὐτοὺς τοὺς ὀλίγους ἐργάτας τώρα, διὰ νὰ κάμουν τὴν εὐκολίαν τους, ἕως ὅτου εὕρωμεν τόπον νὰ τοὺς ἀποκαταστήσωμεν.

§113Τ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ διετύπωσα τὰς ἀπόψεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι ἐλπίζω νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν διὰ τὸ μέλλον.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν: δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς τοῦτο ἐτροπολογήθη;

§115ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου)

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφάπαξ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Ἰουλίου 1933 Ν. Δ. «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 3503 καὶ 4760 περὶ καλλιεργείας ἁλυκῶν».

§118ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν εἰς ἐφάπαξ συζήτησιν, γινομένης δεκτῆς τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ἀναγνωστοπούλου, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου)

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφάπαξ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22–7–33 Ν. Ν. περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου 4652 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10–9–29 Ν. Δ. «περὶ ἱδρύσεως Γραφείου Προστασίας Ἑλληνικῶν σύκων»

§120ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου)

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ἱδρύσεως Παιδαγωγικῶν Ἀκαδημιῶν» Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.

§122Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι Βουλευταί, εἶναι ἄκρως δυσάρεστον, ὅτι εἰς ἕν νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἀπουσιάζει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Διότι εἶναι νομοσχέδιον ἐξαιρετικῆς σημασίας, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ συζητηθῇ ἐν πλάτει καὶ νὰ ἀκουσθοῦν καὶ αἱ γνῶμαι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εὐτυχῶς, ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν μετέσχε καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐπεξειργάσθη τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ ἀπεφάνθη κατὰ τρόπον πάρα πολὺ κολακευτικὸν διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Ἐὰν σᾶς ἀναγνώσω μόνον ὀλίγας περικοπὰς τῆς ἐκθέσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ πεισθῆτε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εὑρίσκομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ψηφίσωμεν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐπωφελούμενοι τῆς εὐκαιρίας τῆς ἀπουσίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἀπευθυνομένη πρὸς τὴν Βουλήν, ὑποδεικνύει διαφόρους τροποποιήσεις, ἀποφαινομένη ταὐτοχρόνως λίαν κολακευτικῶς καὶ δι’ ἐμὲ καὶ διὰ τὸ νομοσχέδιον. Τὰς τροποποιήσεις αὐτὰς ἀποδέχομαι καὶ ἑπομένως ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ παραπονεθῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις αὔριον νὰ εἴπῃ διὰ τοῦ τύπου, ὅτι ἠθελήσαμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ κατὰ τρόπον μὴ ἐπιτρεπόμενον, διότι τὸ νομοσχέδιον, κ. Βουλευταί, ἀφορᾷ τὴν μόρφωσιν τῶν δημοδιδασκάλων. Δι’ αὐτοῦ λαμβάνομεν πρόνοιαν ὅπως ὁ μέλλων δημοδιδάσκαλος μορφωθῇ συμφώνως μὲ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς συγχρόνου παιδαγωγικῆς ἐπιστήμης, συμφώνως μὲ τὸ συμφέρον τῆς λαϊκῆς παιδείας καὶ συμφώνως μὲ τὰ πορίσματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξαν Κράτη, περισσότερον ἡμῶν προηγμένα εἰς τὸν πολιτισμόν, ἀσχοληθέντα μὲ τὴν ἔρευναν τοῦ σοβαροῦ αὐτοῦ ζητήματος. Βασικὸν γνώρισμα τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου εἶναι ὁ χωρισμὸς τῆς γενικῆς μορφώσεως ἀπὸ τῆς ἐπαγγελματικῆς μορφώσεως. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁρίζεται ὅτι γενικὴ μόρφωσις τοῦ δημοδιδασκάλου θὰ εἶναι ἡ γενικὴ μόρφωσις ὅλων τῶν ἐπιστημόνων, δηλαδὴ ἡ πλήρης γυμνασιακή. Μετὰ ταύτην θὰ εἰσέρχωνται εἰς παιδαγωγικὰς ἀκαδημίας, θὰ παραμένωσι δὲ ἐν αὐταῖς δύο ἔτη, ἵνα λάβωσι καὶ τὴν ἐπαγγελματικὴν μόρφωσιν. Οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι συνηγοροῦν ὑπὲρ τοῦ χωρισμοῦ τῆς διδασκαλίας τῶν δημοδιδασκάλων, εἶναι πολλοί· εἶναι λόγοι κοινωνικοί, λόγοι ψυχολογικοί, μορφωτικοί, ἀλλὰ καὶ οἰκονομικοὶ ἀκόμη. Καὶ πρῶτον λόγοι κοινωνικοί. Ὁ δημοδιδάσκαλος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ συμπληρώσῃ τὰς γυμνασιακὰς σπουδάς του εἰς τὸ μέρος εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐξασκήσῃ τὸ ἐπάγγελμά του, θὰ ἔχῃ πράγματι ἕν ἐπιβάλον, διότι οὐδεὶς ἄλλος ἐπιστήμων θὰ ἔχῃ γενικὴν μόρφωσιν ἀνωτέραν, διότι καὶ ὁ ἰατρὸς καὶ ὁ συμβολαιογράφος θὰ ἔχουν τὴν αὐτὴν μόρφωσιν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, ὁ δημοδιδάσκαλος, περατώνων τὰς γυμνασιακὰς σπουδάς, θὰ ἔχῃ συμμαθητάς του ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι βραδύτερον θὰ ἀποτελέσουν τοὺς ἡγέτας τοῦ ἔθνους. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κειμένης νομοθεσίας ἡ μόρφωσις τοῦ δημοδιδασκάλου, καὶ ἡ κοινωνικὴ καὶ ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐγίνοντο μαζύ. Ὁ τρόφιμος τοῦ διδασκαλείου ἀφαρπάζεται ἀπὸ τὴν βʹ τάξιν τοῦ γυμνασίου, ὁπότε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ σαφῆ ἀντίληψιν περὶ τῆς κλίσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει, διὰ τὸ ἐπάγγελμα ὅπερ πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ. Βραδύτερον ὅμως, ὅταν θὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ Διδασκαλεῖον καὶ θὰ ἀγαπήσῃ τὸ ἐπάγγελμά του, θὰ εἶναι ἀργά, διότι θὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ μέσον τῆς μορφώσεώς του καὶ ἑπομένως, θέλων καὶ μὴ θέλων, θὰ ἀκολουθήσῃ αὐτό. Τὴν κλίσιν του ὁ δημοδιδάσκαλος τὴν ἀντιλαμβάνεται ἀργότερον, καὶ δι’ αὐτό εἶναι ἀσφαλῶς καλλίτερον, ὅτι διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ζητοῦμεν πλήρη γυμνασιακὴν μόρφωσιν. Θὰ ἔχῃ τότε οὗτος μίαν ὡρίμανσιν διανοητικήν, εἰς τρόπον ὥστε, θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰς παιδαγωγικὰς ἐπιστήμας μὲ τὴν θέλησίν του καὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἐπαγγέλματός του. Ἐὰν τώρα ὁ δημοδιδάσκαλος λάβῃ ἐκ παραλλήλου μὲ τὴν ἐπαγγελματικὴν μόρφωσιν καὶ τὴν κοινωνικὴν ταὐτοχρόνως, ἀσφαλῶς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συμπληρώσῃ ἄριστα τὴν μόρφωσιν του. Ἐλπίζομεν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου θὰ καταρτίσωμεν τόσον ἀρτίως τὸν δημοδιδάσκαλον, ὥστε νὰ ἐπιτελέσῃ τὸν προορισμόν του, διότι ἀπὸ τὴν μορφήν, τὴν ὁποίαν θὰ δώσωμεν εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ δημοδιδασκάλου, ἐξαρτᾶται αὐτὴ ἡ ἀνύψωσις τῶν λαϊκῶν μαζῶν. Ἡ Κυβέρνησις ἀποδίδει μεγάλην σημασίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι οἱ δημοδιδάσκαλοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ θέσουν βραδύτερον τὰς βάσεις τῆς σκέψεως εἰς τὰς λαϊκὰς μάζας.

§123ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσα ἔτη σπουδὰς θὰ κάμουν;

§124Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μετὰ γυμνασιακὴν μόρφωσιν θὰ θέλουν ἀκόμη δύο ἔτη εἰς τὸ Διδασκαλεῖον. Σήμερον οἱ καλύτεροι τῶν δημοδιδασκάλων εἶνε, οἱ προερχόμενοι ἐκ τῶν μονοταξίων Διδασκαλείων, διότι αὐτοὶ ἔχουν τελειώσει τὸ γυμνάσιον. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπιλογὴ ἀκόμη τῶν δημοδιδασκάλων θὰ εἶναι καλλιτέρα, διότι θὰ γίνεται διαγωνισμὸς, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ λαμβάνωσι μέρος οἱ ἀποπερατώσαντες τὰς γυμνασιακὰς σπουδὰς μὲ βαθμὸν τοὐλάχιστον (6) καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν διαγωγὴν κοσμιωτάτην. Ἐξ ἄλλου περιορίζεται καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν εἰσερχομένων εἰς τὰς Παιδαγωγικὰς Ἀκαδημίας, εἰς τρόπον, ὥστε ἐκ τῶν διακοσίων ἢ τριακοσίων, οἱ ὁποῖοι θὰ προσέρχωνται, θὰ εἰσέρχωνται μόνον 40. Φαντάζεσθε λοιπὸν πῶς θὰ γίνεται ἡ ἐπιλογὴ ἀπὸ τοὺς ἀρίστους μαθητάς, ὥστε ὁ δημοδιδάσκαλος νὰ εἶναι ὅ,τι πρέπει ἀπὸ ἀπόψεως καταρτίσεως καὶ μορφώσεως, ἐνῷ σήμερον καταβάλλεται προσπάθεια, ὅπως συγκεντρωθοῦν μαθηταὶ εἰς τὰ Διδασκαλεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι 13 τὸν ἀριθμόν, διὰ νὰ μὴ κλείσουν, καὶ οὐδεμία κατ’ ἀκολουθίαν, ἀπολύτως, γίνεται ἐπιλογή. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡ κατάστασις μεταβάλλεται ἄρδην, διότι θὰ γίνεται ἐπιλογὴ μετ’ αὐστηρότατον διαγώνισμα καὶ θὰ εἰσάγωνται οὕτω εἰς τὰ Διδασκαλεῖα οἱ ἀριστεῖς. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, καὶ λόγοι οἰκονομικοὶ συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐκ τῶν δέκα τριῶν Διδασκαλείων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ καταργηθοῦν, θὰ λειτουργήσουν ἕξ Ἀκαδημίαι. Ἡ οἰκονομία, ἡ ὁποία προέρχεται κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, ἀνέρχεται εἰς 7–8 ἑκατομμύρια. Θὰ ἔχωμεν οὕτω καὶ καλυτέραν μόρφωσιν τῶν διδασκάλων, θὰ ἔχωμεν δὲ ταὐτοχρόνως καὶ μίαν οἰκονομίαν περὶ τὰ 7–8 ἑκατομμύρια. Ὑποθέτω ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν, τὴν ὁποίαν διατρέχομεν, ἔχει τὸ νομοσχέδιον καὶ αὐτὴν τὴν ἀρετήν, ὅτι δημιουργεῖ μίαν σημαντικὴν οἰκονομίαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου καὶ ἕν περιθώριον διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκτὸς θέσεως καὶ οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν τριῶν χιλιάδων, θὰ ἐξοικονομηθοῦν, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν διδασκάλων, οἵτινες θὰ ἐξέρχωνται ἐκ τῶν Ἀκαδημιῶν ἐν τῷ μέλλοντι, θὰ εἶναι μικρὸς καὶ θὰ ἀπορροφᾶται ἐντελῶς ἀπὸ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ δὲν θὰ εἶναι τραγική, ὅπως σήμερον, ἡ θέσις τῶν διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρουν θέσεις νὰ διορισθοῦν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως καταργουμένων, ὡς εἴπομεν τῶν Διδασκαλείων, λειτουργήσουν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1934–35, ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς δηλαδὴ ἔτους, ἐξαίρεσιν μόνον κάμνομεν διὰ τὸ Διδασκαλεῖον Μυτιλήνης, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ καταργηθῇ ἀπὸ ἔτους, διότι ἱδρύθη μόλις προπέρυσι, καὶ ἐνῷ πέρυσι οὐδὲν Διδασκαλεῖον ἐδέχθη μαθητάς, αὐτὸ κατ’ ἐξαίρεσιν ἐδέχθη τοιούτους καὶ ἔπρεπε τότε νὰ παραμείνῃ ἕνα χρόνον ἀκόμη ἐν λειτουργίᾳ μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἄλλων Διδασκαλείων. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ καταργηθῇ ἀπὸ φέτος καὶ οἱ τρόφιμοι αὐτοῦ νὰ καταταγοῦν εἰς τὰ ἄλλα Διδασκαλεῖα ἢ τὰ Γυμνάσια. Ἐπειδὴ ὅμως διετυπώθη μία ὁμόθυμος ἀξίωσις ὅλων τῶν κατοίκων τῆς Μυτιλήνης, ὅπως διατηρηθῇ τὸ Διδασκαλεῖον, κατελήξαμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν παράκλησιν ταύτην καὶ νὰ ἐπιτρέψωμεν, ὅπως καὶ τὸ Διδασκαλεῖον Μυτιλήνης καταργηθῇ μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα Διδασκαλεῖα, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι αὐτὸ θὰ καταργηθῇ ἕν ἔτος βραδύτερον ἀπὸ τὰ ἄλλα, διότι, ὡς εἴπομεν, πέρυσι, ὅτε τὰ ἄλλα Διδασκαλεῖα δὲν ἐδέχθησαν μαθητάς, αὐτὸ ἐδέχθη. Κύριοι Βουλευταί, ἔχομεν τὴν ἰδέαν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ τίθεται, δύναμαι νὰ εἴπω, μία βάσις ριζικὴ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι οἱ μέλλοντες δημοδιδάσκαλοι θὰ ἔχωσιν οὕτω ὅλην ἐκείνην τὴν μόρφωσιν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ νὰ ἀνταποκριθῶσιν οὗτοι εἰς τὸν προορισμόν των. Οὕτω τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μαζὶ μὲ τρία ἄλλα νομοσχέδια, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἕν ἐψηφίσθη ἤδη, τὰ δὲ ἄλλα μέλλουν νὰ ψηφισθοῦν, νομίζομεν ὅτι θὰ ἀποτελέσουν τὴν ἀπαρχὴν μιᾶς πραγματικῆς ἀναδημιουργίας ἐν τῇ ὅλῃ ἐκπαιδεύσει. (Χειροκροτήματα).

§125ΓΡ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΑΔΗΣ. Εὐχαριστῶ πολύ, διὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς τροπολογίας.

§126ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἐξετάσεων, ἀφοῦ θὰ γίνῃ διδασκαλία, ὅταν πρόκειται νὰ γίνῃ ἐξέτασις, διατὶ νὰ περιορίσωμεν τὸ «καλῶς». Γνωρίζομεν ὅτι πλειστάκις ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ Γυμνάσιον ἔλαβον «σχεδὸν καλῶς» καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον «καλῶς», κατέλαβον ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐπισήμους θέσεις. Ἐπειδή, εἶναι δυνατὸν εἰς τὰ Γυμνάσια νὰ μὴ εἶναι ἀκριβὴς ἡ ἰδία αὐστηρότης καὶ ἄλλα Γυμνάσια νὰ ἔχουν ἐλαφροτέραν βαθμολογίαν, ἀφοῦ γίνεται διαγωνισμός, ὀρθὸν εἶναι νὰ παραλειφθῇ τελείως ὁ βαθμός.

§127Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Λυποῦμαι, ποὺ δὲν ἠμπορῶ νὰ δεχθῶ μείωσιν ἱκανοτήτων τῶν ὑποψηφίων τροφίμων τῶν Παιδαγωγικῶν Ἀκαδημιῶν, διότι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἡ πρόθεσις τοῦ Ὑπουργείου εἶναι κατά τίνα τρόπον θὰ καταρτίσωμεν ἀρτιώτερον τὸν μέλλοντα διδάσκαλον. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ εἰς τὴν μείωσιν τῶν ἱκανοτήτων αὐτῶν.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροποποιήθη εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν;

§129ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου)

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ἀστικῶν σχολείων»

§131ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ διὰ τοῦ ἀπὸ 25–12–24 Ν. Δ. περὶ κωδικοποιηθέντος νόμου περὶ ἐνοριακῶν Ναῶν καὶ ἐφημερίων καὶ Ταμείου ἀποδοχῶν καὶ ἀσφαλίσεως τοῦ κλήρου τῆς Ἑλλάδος»

§133ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 15 Ἰουνίου 1933 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Ἀγροτικοῦ Νόμου» Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔχει τὸν λόγον.

§135Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριοι Συνάδελφοι, θὰ ὁμιλήσω δι’ ὀλίγων λέξεων ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ διαθέσεως τῶν ἀδιαθέτων κλήρων. Κατὰ τὴν συζήτησιν τότε, εἶχε δηλωθῆ ὅτι δὲν θὰ γίνουν δεκταὶ τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ μεταβάλουν τὸν ἀγροτικὸν νόμον, παρὰ μόνον αἱ τροπολογίαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ θίξουν τοὺς ἀδιαθέτους κλήρους. Λοιπόν, ἐπὶ τῆς πρώτης τροπολογίας τῶν κ. κ. Κουπαρούσου καὶ Νταλίπη, αὕτη, ὡς εἶχε διατυπωθῆ, δὲν ἦτο δυνατὸν νά γίνῃ δεκτή, διότι διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς ἐπήρχετο μία ἀναστάτωσις τῆς ὑπαίθρου χώρας, ἐνῷ ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην ἀπολύτου ἡσυχίας εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν. Τῆς τροπολογίας ταύτης μετέβαλα τὸ κείμενον, οὕτως ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἡ διατύπωσις τῆς τροπολογίας αὐτῆς ἔχει οὕτω. (ἀναγινώσκει) «Οἱ ἀδιάθετοι μετὰ τὴν ὁριστικὴν διανομὴν κλπ...». Ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μπινοπούλου, διετύπωσα ταύτην διαφορετικὰ (ἀναγινώσκει) «Μετὰ τὴν νέαν διάθεσιν κλπ.»

§136Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὑπάρχει καὶ μία τροπολογία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας εἰς τὸ ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκει) «Ἀπόφοιτοι μέσων ἢ ἀνωτέρων γεωργικῶν σχολῶν...». Εἶναι τὰ γεωργικὰ σχολεῖα, Κύριε Ὑπουργέ, τὰ ὁποῖα ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Ὑποθέτω ὅτι καὶ δι’ αὐτὰ πρέπει νὰ διατεθῇ ἕν ποσὸν κλήρου, διότι θὰ ἦτο ἄδικον νὰ μὴ παρασχεθῇ καὶ εἰς αὐτὰ ἕνας ἀριθμὸς στρεμμάτων γῆς ἀνηκούσης εἰς τὸ Δημόσιον.

§137Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὰ περιελάβομεν ὅλα τὰ γεωργικὰ σχολεῖα, Κύριε Ὑπουργέ. Τὴν τροπολογίαν τῶν βουλευτῶν Πρεβέζης κ. κ. Χαβίνη, Ἰωαννίνων κ. Καγιᾶ, τῶν κ. κ. Σαμαρᾶ καὶ Καλιγκάτση κάμνω ἀποδεκτήν, διότι εἶναι ὀρθοτάτη. Προσέθεσα καὶ ἄρθρον 5. Ἡ τροπολογία τῶν βουλευτῶν Πρεβέζης κ. κ. Τσιώκου καὶ Γαρουφαλιᾶ γίνεται δεκτὴ μὲ τὴν ἑξῆς διατύπωσιν (ἀναγινώσκει) «Ὡς κλῆροι ἀδιάθετοι κλπ». Αἱ τροπολογίαι τοῦ κ. Κύρκου, ὅπως εὐρυνθῇ ἡ διάθεσις τῶν κλήρων καὶ εἰς τοὺς ἐγγάμους πρόσφυγας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτή, διότι γίνεται μία εὔρυνσις τρομακτικὴ πλέον εἰς τοὺς δικαιούχους ἀποκαταστάσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατόν. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μαυρομμάτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτή, διότι θὰ περιελάμβανε τὸ ἑξῆς σόλοικον. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἱκανώτεροι καὶ εὐφυέστεροι καὶ κατέλαβον γαίας, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Ἑπομένως, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Συνάδελφον νὰ συμφωνήσῃ εἰς τὸ ὅτι ἡ τροπολογία αὐτὴ δέν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτή. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἀθηνογένη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀποδεκτή, διότι περιλαμβάνεται εἰς τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τέλος, προστίθεται καὶ 6ον ἄρθρον, ἀφορῶν τὸ χωρίον Λιόπεσι. Ἐκεῖ ἐγένετο μία ἀπαλλοτρίωσις πρὸς τὴν Κοινότητα. Ἡ Κοινότης τὰς γαίας αὐτὰς δὲν τὰς μετεχειρίσθη, δὲν τὰς ἐκαλλιέργησε καὶ οἱ καλλιεργηταὶ τοῦ Λιόπεσι εἰσῆλθον εἰς τὰς κοινοτικὰς γαίας, ἐκαλλιέργησαν ἀμπέλους καὶ φυσικὰ αὐτὰς τὰς ἀμπέλους ἤδη τὰς ἐκμεταλλεύονται. Σήμερον, ὁπότε οἱ κάτοικοι τοῦ Λιόπεσι ἐκαλλιέργησαν ἀμπέλους καὶ τὰς ἐκμεταλλεύονται, ἔρχεται ἡ Κοινότης καὶ τοὺς λέγει: «Κάμνω χρῆσιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως’ νὰ ἐξέλθητε ἀπὸ μέσα, διότι τὰ κτήματα εἶναι κοινοτικά». Διορθώνεται αὐτὸ μὲ τὸ ἄρθρον 6. Τελευταῖον τίθεται ἄρθρον 7ον. Δίδεται τὸ δικαίωμα, ἐκεῖ ὅπου ἔγιναν ὁριστικαὶ διανομαί, νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀνταλλαγὴ ἑνὸς κλήρου μὲ τὸν ἄλλον.

§138Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅλα αὐτὰ ἀφοροῦν τοὺς ἤδη ἀδιαθέτους κλήρους. Ἕνας, διότι ἠγόρασε δυὸ βώδια, ἔχει κινητὴν περιουσίαν! τοῦ διαγράψαμεν τόν κλῆρον. Πρέπει νὰ τεθῇ μία τελεία καὶ παῦλα εἰς τὰς διαγραφὰς ἐπὶ μίαν τριετίαν.

§139Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, ἀλλὰ χωρὶς νὰ περιληφθῇ εἰς τοὺς ἀδιαθέτους κλήρους.

§140Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ εἴπωμεν διὰ τοὺς ἤδη ἀδιαθέτους κλήρους.

§141Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Αὐτὸ θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον. Μίαν ἀπαίτησιν καὶ μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Συνάδελφος κ. Ἀναγνωστόπουλος καὶ ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸ Θεσσαλικὸν Ταμεῖον, τὴν ἀποδέχομαι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη.

§143ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου)

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ἐπαληθεύσεως τῶν πρὸς ἰδιώτας ἀγροτικῶν χρεῶν»

§145ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου 5643 περὶ ἐπιβολῆς ἐλέγχου κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν γεωργικῶν τινων προϊόντων»

§147ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφάπαξ συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας μετὰ τὴν ψήφισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου: «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 15–7–33 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Νόμου 3935 ὡς ἐτροποπιήθη ὑπὸ τῶν νόμων 5855, 5193, 5649».

§149ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀναγκαστικοῦ νόμου περὶ τοῦ σταφιδοψώμου»

§151ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: Περὶ κυρώσεως τῶν ἀναγκαστικῶν διαταγμάτων 1)τῆς 13–6–33 καὶ 2) τῆς 12–7–33 ἀμφοτέρων περὶ ἀναβολῆς τοῦ χρόνου τῶν ἐκλογῶν καὶ περὶ παρατάσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑφισταμένων Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν ἀρχῶν»

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ νόμου 5418 περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ὀργανισμοῦ προξένων κλπ. τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νόμων»

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ἀνανεώσεως τῶν ἐκλογικῶν βιβλιαρίων ταυτότητος» Ὁ κ. Τσουκαλᾶς.

§157Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν, κ. Συνάδελφοι, νὰ διαβιβάσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία, ἐπεξεργασθεῖσα τὸ νομοσχέδιον, ὁμοφώνως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ περιλαμβάνοντος τὰ περὶ τοῦ τρόπου τῆς συγκροτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ἐντεταλμένης τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων, κατέληξεν εἰς τὴν γνώμην, ὅτι ἡ συγκρότησις, ὡς αὕτη καθιδρύεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δὲν παρέχει τὰς ἀπαραιτήτους ὀρθῆς, εἰλικρινοῦς καὶ ἐπιτυχοῦς ἐκπληρώσεως τῶν σκοπῶν τοῦ νόμου ἐγγυήσεις. Διὰ νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, δηλαδὴ νὰ καταστῇ δυνατὸς ὁ ἀληθὴς ἔλεγχος, διὰ νὰ μὴ ὑπάρξουν ἔκτροπα καὶ πλάναι καὶ διπλοψηφίαι, διετύπωσε τὴν γνώμην ἡ Ἐπιτροπή, ὅτι ἀπαραίτητος ὅρος καὶ ἀπαραίτητος ἐγγύησις εἶναι, νὰ συμμετέχῃ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἕν δικαστικὸν πρόσωπον. Δικαστικοὺς δὲ δὲν ἐννοοῦμεν μόνον τοὺς Πρωτοδίκας καὶ Εἰρηνοδίκας, διότι εἶναι πάρα πολλαὶ αἱ ἐνορίαι καὶ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ τόσος ἀριθμὸς δικαστῶν καὶ εἰρηνοδικῶν. Ὡς δικαστικὰ πρόσωπα, κατ’ ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, δυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν καὶ τοὺς δικηγόρους, οἱ ὁποῖοι, ὡς δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι, ἀναπληρώνουν ἐν εὐρυτάτῃ ἐκτάσει τοὺς δικαστὰς καὶ γνωρίζομεν ὅλοι πόσον καρποφόρα καὶ πόσον ἱκανοποιητικὰ ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου ἐκείνου, διότι εἶναι γνωστὸν μετὰ πόσης ἀρετῆς, συνέσεως καὶ εὐσυνειδησίας ἐξεπλήρωσαν οἱ δικηγόροι τὰ καθήκοντα αὐτῶν ὡς δικαστικῶν ἀντιπροσώπων. Ἄν, κατ’ ἀπόφασιν τῶν διοικητικῶν συμβουλίων τῶν Δικηγορικῶν Συλλόγων, ἐκλεγῶσιν οἱ δικηγόροι καὶ εἷς τούτων προεδρεύει τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀκολούθως ὁρίσωμεν ὡς δεύτερον μέλος τὸν ἱερέα, ὁ ὁποῖος γνωρίζει τοὺς κατοικοῦντας εἰς τὴν ἐνορίαν του καὶ ὡς τρίτον μέλος ἕνα εὐϋπόληπτον πολίτην, νομίζει ὁμοφώνως ἡ ἐπεξεργασθεῖσα τὸ νομοσχέδιον Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐπιτροπήν, παρέχουσαν πάσας τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ἀπαιτουμένας διὰ νὰ γίνῃ ὁ ἔλεγχος τῶν βιβλιαρίων, ὁ προσήκων. Εἶνε ἀληθὲς ὅτι, κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο θ’ ἀπαιτηθῇ μία δαπάνη, διότι καὶ οἱ δικηγόροι ἀποσπώμενοι ἀπὸ τὰ ἔργά των θὰ θελήσουν νὰ λάβωσι μίαν ἀποζημίωσιν, ἔστω καὶ μικράν, καὶ τὰ ἄλλα δύο τῆς ἐπιτροπῆς μέλη. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ παρεκάλεσε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσέλθῃ διὰ νὰ δώσῃ τὴν γνώμην του καὶ συζητήσωμεν περὶ τοῦ πράγματος. Εὐηρεστήθη, πράγματι, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς νὰ προσέλθῃ, καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ὑπεστήριξεν ὅτι διὰ τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν κομμάτων δύνανται νὰ ἀποστείλωσιν ἕνα ἐκπρόσωπον αὐτῶν, ὁ ὁποῖος νὰ παρακολουθῇ καὶ ἐποπτεύῃ, διορθοῦται τὸ μειονέκτημα τῆς συγκροτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἀπὸ τὸν ἱερέα καὶ τοὺς δύο πολίτας, ἀλλὰ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἐνέκρινεν ἀρκοῦσαν καὶ τὴν ἐγγύησιν ταύτην. Ἐνέμεινεν εἰς τὴν ἄποψίν της καὶ ἐσταμάτησε μόνον εἰς τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικόν, διότι ἕνας πρόχειρος ὑπολογισμός, ἀπέδειξεν ὅτι δι’ αὐτὴν τὴν ἱστορίαν, διὰ τὴν ἀμοιβὴν τῶν προέδρων καὶ τῶν ἄλλων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ ἀπῃτεῖτο μία δαπάνη, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 3.000.000 περίπου δραχμῶν. Ἔμεινεν ἐκεῖ τὸ ζήτημα, διὰ νὰ συνεννοηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ τοῦ Συναδέλφου του τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ κατέληξεν εἰς τὸ ἐν τῇ ἐκθέσει της συμπέρασμα, ὅτι διὰ νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κρίνει νὰ διαμορφωθῇ ὡς ἄνω ἡ συγκρότησις τῆς ἐπιτροπῆς, ὁπότε καὶ ἔχει καλῶς τοῦτο, διότι ἡ βάσις του εἶναι ὄντως ὀρθή, διότι πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῶν καταλόγων, διότι δὲν ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐδῶ καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τὸν Πειραιᾶ, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχουν 5 καὶ 6 βιβλιάρια, ἀλλὰ, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τοῦ ὅρου ὅτι ἡ σύνθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ παρέχῃ πλήρεις τὰς ἐγγυήσεις, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι σύμφωνον πρὸς τὰς ἀξιώσεις τοῦ νόμου. Κατὰ ταύτην τὴν ἄποψιν καὶ ταύτην τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, ὑποβάλλω καὶ ἐγὼ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ παράσχῃ τὰς ἀναγκαίας ἐπὶ τῆς γνώμης ταύτης διασαφήσεις.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§159Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ἀληθές, κ. Συνάδελφοι, ὅτι ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ κληθῶ ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, προκειμένου νὰ συζητήσωμεν μετ’ αὐτῆς καὶ νὰ διασαφηνίσω τὰς ἀπόψεις τὰς ἰδικάς μου σχετικῶς μὲ τὸν σχηματισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ ἀλλαγὴ τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἠξίωσε, δὲν εἶναι δυνατὴ νὰ γίνῃ, διὰ πολλοὺς καὶ διαφόρους λόγους. Πρῶτον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθοῦν 160 δικαστικοί, οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται νὰ ἐγκαταλείψουν τὰς ἐργασίας των καὶ νὰ ἀσχοληθοῦν μὲ τὴν σύνταξιν τῶν βιβλιαρίων. Ἐπίσης δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν τὸ ἄλλο μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δικηγόρος, νὰ ἔχῃ σαφῆ ἀντίληψιν περὶ τῶν ἐν τῇ συνοικίᾳ κατοικούντων πολιτῶν. Σκοπιμώτερον ἐφρόντισα νὰ σχηματίσω τὴν ἐπιτροπὴν ἐκ τοῦ ἱερέως, γνώστου τῆς ἐνορίας, καὶ δύο κατοίκων τῆς συνοικίας, οἱ ὁποῖοι, διοριζόμενοι παρὰ τοῦ νομάρχου, ὡς εἰδικώτεροι ἢ καταλληλότεροι, θὰ ἔχουν τὴν ἀντίληψιν καὶ θὰ ἔχουν τὴν γνῶσιν τῶν 3) 4 τῶν κατοικούντων ἐν τῇ συνοικίᾳ. Τὸ μέτρον ἐκεῖνο, ἐπὶ πλέον, εἶναι προτιμότερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας κ. Τσουκαλᾶς ἠξίωσε, διότι εἶναι καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς δαπάνης. Ὁ ὑπολογισμός, ὁ ὁποῖος ἐγένετο διὰ τὴν ἀμοιβὴν αὐτήν, τὴν ὁποίαν θὰ ἀξιώσουν τὰ μέλη, ἀνῆλθεν εἰς τὰ πέντε ἑκατομμύρια σχεδόν. Τοῦτο δὲν τὸ ἐδέχθη ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Πρὸ ταύτης τῆς δυσχερείας, ἐθεώρησα σκοπιμώτερον νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν πρώτην μου ἄποψιν τοῦ σχηματισμοῦ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ πρὸς τοῦτο συνῆλθεν ἡ Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν συμμετεῖχε καὶ ὁ ἀξιότιμος Συνάδελφος Ἀθηνῶν, τῇ συγκαταθέσει τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐξητάσαμεν τὸ θέμα. Ἦσαν ὅλοι σύμφωνοι μὲ τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος κ. Τσουκαλᾶ, ἀλλὰ, κατόπιν τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα τοὺς ἀνέπτυξα, ἐπείσθησαν καὶ ἐδέχθησαν μὲ ἐλαφρὰς μόνον τροπολογίας τὰς ἀπόψεις μου. Ἑπομένως, ἐπειδὴ θεωρῶ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον, λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐπιμένης ἑβδομάδος νὰ περάσῃ ἀπὸ τὴν Γερουσίαν, καὶ ἐπειδὴ εἶναι συναφὲς μὲ τὸ ζήτημα τῶν συνοικισμῶν, παρακαλῶ νὰ προβῆτε εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ.

§160Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει, δὲν ἦτο ὅτι δὲν ἀναγνωρίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπολύτως ἐπεῖγον, ἀλλ’ ὅτι δὲν περιέχει τὰς προθεσμίας ἐντὸς τῶν ὁποίων νὰ κινοῦνται αἱ ἐπιτροπαί, καὶ αὐτὸ ἤθελον νὰ προστεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§161Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, κατηγορήθη ἀπὸ τὸν κ. Τσουκαλᾶν, ὅτι ἡ...

§162Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὁ κύριος λόγος δι’ ὃν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, εἶναι διότι ἀπουσιάζει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἥτις ὁμοφώνως μετὰ τῶν κυβερνητικῶν μελῶν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἐσωτερικῶν, διεφώνησε πρὸς τὸν τρόπον τῆς συγκροτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς ἐξέθηκα ἤδη. Ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, θὰ ἐθεώρουν παράλειψιν νὰ μὴ διαβιβάσω πρὸς τὴν Βουλήν, τὰς γνώμας αὐτῆς καὶ δὴ τῶν ἀπουσιαζόντων μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι δὲν θέλω νὰ μοῦ εἴπουν ὅτι, ἐνῷ ἐγνώριζον τὰς ἀπόψεις των, δὲν τὰς ἔθεσα ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς, ἵνα αὕτη ἐν γνώσει τῶν ἀντιρρήσεων τῆς Ἐπιτροπῆς ἀποφασίσῃ. Περαιτέρω, ἡ Βουλὴ εἶναι κυρίαρχος νὰ ἀποφασίσῃ.

§163Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὸ θεωροῦμεν πολὺ σοβαρόν, διότι εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπεμπολήσῃ πλέον τὴν κακοήθειαν τοῦ διπλοψηφίσματος καὶ θὰ γίνῃ μία ἀποκάθαρσις. Τὸ θεωρῶ δὲ ἐπεῖγον ἐπίσης, διότι δὲν μᾶς ἐπαρκοῦν αἱ προθεσμίαι. Πρέπει νὰ ψηφισθῇ μέχρι τοῦ Σαββάτου.

§164Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Πόσος χρόνος θ’ ἀπαιτηθῇ διὰ νὰ τελειώσῃ ἡ ἐργασία αὐτή;

§165Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἔκαμα, ἀπεδείχθη ὅτι θὰ χρειασθοῦν 33 ἡμέραι διὰ νὰ περατωθῇ τὸ ὅλον ἔργον.

§166Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θέσατε ἕνα περιορισμὸν διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δύναται μὲν νὰ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν, ἀλλὰ μέχρις ὁρίων, λ. χ. νὰ ὁρισθῇ τὸ πολὺ εἰς τὸ διπλάσιον.

§167Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μά, αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατόν, διότι ἅμα ἠξεύρουν ὅτι ἠμπορῶ νὰ αὐξήσω τὴν προθεσμίαν....

§168Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θέσατε προθεσμίαν, σᾶς τὸ συμβουλεύω εἰλικρινῶς, διότι θὰ σᾶς ζητοῦν διαρκῶς παρατάσεις προθεσμίας καὶ πιεζόμενος θὰ ὑποχωρῆτε, ἂν δὲν ἔχητε νομοθετικῶς καθωρισμένον, καὶ δὴ αὐστηρῶς, τὸ χρονικὸν ὅριον.

§169Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ νὰ γίνῃ αὐτὸ μόνον διὰ τὰς τρεῖς μεγάλας πόλεις; Τὸ σύστημα τῶν διπλοψηφιῶν ὑπάρχει καὶ εἰς τὰς ἄλλας πόλεις. Λοιπὸν νὰ προστεθῇ καὶ ἡ πόλις τῶν Πατρῶν.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη.

§171ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου)

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν Δευτέραν καὶ ὥραν 6 μ.μ. (Ὥρα 11 καὶ 45 μ. μ.)