1933.08.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29η

ΠΕΜΠΤΗΣ 31 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1933

Προεδρία κ. Χ. ΒΟΖΙΚΗ

(Ὥρα 5 καὶ 30 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: —Ὁ Βουλευτὴς κ. Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ καταθέτει ὑπόμνημα τῶν ὀργανώσεων Ἀνατολικῆς Μακεδονίας περὶ χορηγήσεως συμπληρωματικῆς ἀποζημιώσεως πολεμοπαθῶν. —Ὁ Ἑλληνικὸς ὀρειβατικὸς σύνδεσμος Ἀθηνῶν παρακαλεῖ ὅπως εἰς τὸ ψηφισθησόμενον νομοσχέδιον περὶ τουρισμοῦ περιληφθῇ διάταξις καθ’ ἥν θὰ ἀντιπροσωπεύεται καὶ ὁ σύνδεσμός των δι’ ἀντιπροσώπου τοῦ Ε.Ο.Σ. Ἡ Ὁμοσπονδία τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἑλλάδος παρακαλεῖ ὅπως ληφθοῦν μέτρα κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου ὑπὲρ τῶν ἀνέργων καὶ μειωθέντων ἀντικρυστῶν καὶ ὑπαλλήλων τοῦ Χρηματιστηρίου καὶ ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου 3632. —Ἡ Ὁμοσπονδία ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου Πελοποννήσου καὶ ἡ ἕνωσις ἀναπήρων Πατρῶν ζητοῦν τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκ τοῦ παραρτήματος τοῦ Ταμείου θυμάτων Ἀχαΐας τοῦ προέδρου αὐτοῦ, τὴν ἀπόλυσιν τοῦ κλητῆρος ἐκ τῆς Νομαρχίας Νικολάου κλπ. —Τὸ Ταμεῖον ἐφέδρων πολεμιστῶν Χανίων ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νόμου 5502. —Ὁ Βουλευτὴς κ. Κ. ΜΟΥΡΑΤΙΔΗΣ καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ προέδρου Ε.Ο.Σ. Σερρῶν, ζητοῦντος ὅπως περιληφθῇ ἀντιπρόσωπός των εἰς τὸ ἀνώτατον συμβούλιον Τουρισμοῦ. —Ὁ Βουλευτὴς κ. Θ. ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἐφημερίδος «Ἐληᾶς», ζητοῦντος τὴν παροχὴν ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς παραγωγοὺς σταφίδος καταστραφείσης τῆς παραγωγῆς των ἐκ τῶν βροχῶν, τὴν ἀναστολὴν πληρωμῆς φόρων κλπ. —Ὁ Ἑλληνικὸς ἐργατικὸς σύνδεσμος Τριπόλεως παρακαλεῖ ὅπως περιληφθῇ εἰς τὸ ἀνώτατον συμβούλιον Τουρισμοῦ καὶ ἀντιπρόσωπος τοῦ συνδέσμου. —Ὁ Βουλευτὴς κ. Γ. ΚΡΙΜΠΑΣ καταθέτει τηλεγράφημα τῶν παραγωγῶν Λόγκας Ἀνδρούσης, ζητούντων τὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως, λόγῳ τῆς καταστροφῆς ἐκ τῶν βροχῶν τῆς σταφιδοπαραγωγῆς καὶ συκοπαραγωγῆς. —Ὁ Πρόεδρος τοῦ συνεταιρισμοῦ καὶ οἱ κάτοικοι Ζαχάρως παρακαλοῦν ὅπως διαταχθοῦν αἱ γενικαὶ ἀποθῆκαι καὶ παραλάβουν τὸν ἐναπομείναντα ἐν ἁλωνίοις σταφιδόκαρπον πρὸς πρόληψιν νέων καταστροφῶν. —Ἡ ἐπὶ τῆς ΠΑΙΔΕΙΑΣ καὶ ΘΡΗΣΚΓΥΜΑΤΩΝ ΚΟΙ-ΝΟΒ. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ἀστικῶν σχολείων» —Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Σ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ καὶ Κ. ΚΟΥΚΟΥ-ΡΙΚΟΣ ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου: «Περὶ καταργήσεως διατάξεων ἐλαχίστου ὁρίου τιμῆς τῶν ὑπὸ τῶν ἐν Ἀθήναις κουρείων καὶ κομμωτηρίων παρεχομένων εἰς τὸ κοινὸν ὑπηρεσιῶν». —Ὁ Βουλευτὴς κ. Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνανεώσεως τῶν ἐκλογικῶν βιβλιαρίων ταυτότητος». —Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Ι. ΜΑΛΛΩΣΗΣ καὶ Ι. ΕΥΤΑΞΙ-ΑΣ ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4733 καὶ 4839 περὶ προστασίας πολυτέκνων». —Ὁ Βουλευτὴς κ. Α. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ κώδικος τῆς νομοθεσίας περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων καὶ τῶν σχετικῶν πρὸς ταύτας τοῦ νόμου 5493 περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν». —Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νοοσχεδίου «περὶ φορολογικῶν διευκολύνσεων». —Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Α. ΚΑΚΑΡΑΣ κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ἄρθρου 14 κλπ. τοῦ νόμου 4566». —Ἡ ἐπὶ τῆς ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΚΟΙΝ. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5653 περὶ ἐπιβολῆς ἐλέγχου κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν γεωργικῶν τινων προϊόντων» —Οἱ Βουλευταὶ κ.κ. Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ, Α. ΜΑΚΡΑΚΗΣ Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Ἰουλίου 1933 Ν. Δ. «περὶ φορολογικῶν διευκολύνσεων». —Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ, Γ. ΠΑΡΑ-

ΒΑΝΤΗΣ, Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ, Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ, Γ.

ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς Δημοσίων ὑπαλλήλων». —Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Α. ΚΑΚΑΡΑΣ, Κ. ΡΕΝΤΙΦΗΣ, κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». —Ὁ Βουλευτὴς κ. Α. ΖΟΥΡΜΠΑΣ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ ἐπαληθεύσεως τῶν ἀγροτικῶν χρεῶν» 2) «Περὶ καθορισμοῦ τῆς μεταβλητῆς «σ» κλπ.» —Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Ι. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ, Ν. ΑΒΡΑΑΜ, Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ, Α. ΖΟΥΡΜΠΑΣ καὶ Β. ΑΓΓΕΛΗΣ ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Εἰδικοῦ Ταμείου κατασκευῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Καστέλλου —Μαυρολιθαρίου–Μουσονίτσης τῆς Ἐπαρχίας Παρνασσίδος». —Ὁ Βουλευτὴς κ. Α. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ κώδικος τῆς νομοθεσίας περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων καὶ τῶν σχετικῶν πρὸς ταύτας». —Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Ι. ΜΑΛΛΩΣΗΣ καὶ Λ. ΕΥΤΑΞΙ-ΑΣ ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 4753 καὶ 4839 «περὶ προστασίας πολυτέκνων». —Ὁ Βουλευτὴς κ. ΓΡ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ὑποβάλλει πρότασιν νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. 513 περὶ προαγωγῆς τῆς σηροτροφίας». —Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ, Ι. ΝΙΚΟ-ΛΙΤΣΑΣ, Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ, Α. ΣΤΡΑΤΟΣ κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ». —Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ, Ι. ΓΑΛΑΝΟ-ΠΟΥΛΟΣ, Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ καὶ ΑΘ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τῆς τελευταίας περιόδου τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ Ν. 5237 περὶ στρατολογίας». Νὰ ἀναγνωσθῶσιν τὰ Πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως.

§2Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῶν Πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Μαζαράκη.

§4Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἀνεγνώσθη τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐκλογικῶν βιβλιαρίων» εἶπον, ὅτι συνετάχθη νέα ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψεν ὁ κ. Τσουκαλᾶς καὶ ὁ κ. Βερροιόπουλος καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετος πρὸς τὴν πρώτην ἔκθεσιν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ κανονικῶς μόλις ἔλθῃ ἡ σειρά του.

§6Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν παρατηρῶ, ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν χθεσινὴν ἑσπέραν ἔφερε τὸν ἀριθμὸν 27 τὸ «περὶ δασμολογικῶν ἀπαλλαγῶν», τὸ ὁποῖον ἀνεβλήθη, μόλις ἐζήτησα τὸν λόγον, καὶ ἐν τούτοις φέρεται σήμερον ὡς ψηφισθέν. Τοσοῦτον μᾶλλον δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, καθόσον εἶχε καὶ τυπικὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα ἐκθέτουν καὶ τὴν Βουλήν, ποὺ τὰ ψηφίζει. Ἀρχίζει ὡς ἑξῆς τὸ νομοσχέδιον. «Ἀπὸ 1ης Μαρτίου τοῦ 1933 ...». Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι ἔπρεπε, τοὐλάχιστον, νὰ διορθωθῇ ἡ ἡμερομηνία. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγῃ νομοσχέδιον «Ἀπὸ 1ης Μαρτίου 1933». Συνέβη δὲ τὸ ἑξῆς. Αὐτὸ τὸ ἴδιον εἶχε κατατεθῇ τὸ πρῶτον ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὸν Μάρτιον, ἀλλὰ σήμερον ἔπρεπε νὰ τὸ προσαρμόσωμεν. Καὶ φέρεται ψηφισθὲν ὁριστικῶς ἀπὸ τὴν Βουλήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταλῇ εἰς τὴν Γερουσίαν νομοσχέδιον λέγον ὅτι «ἀπὸ 1ης Μαρτίου τοῦ 1933... κλπ.», δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό, χωρὶς νὰ ἐκτεθῶμεν. Ἄν θεωρηθῇ ψηφισθέν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ διορθώσωμεν σήμερον. Δι’ αὐτό, λοιπόν, ζητῶ νὰ μὴ θεωρηθῇ ψηφισθέν, νὰ τεθῇ εἰς τὴν αὐριανὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ νὰ ἐπιφέρωμεν καὶ ὡρισμένας τροποποιήσεις, διὰ τὰς ὁποίας ἐπανειλημμένως ἐζήτησα τὸν λόγον.

§7Μ. ΕΥΛΑΜΠΙΟΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§8ΦΩΚ. ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν εἶναι σοβαρόν...

§9Μ. ΕΥΛΑΜΠΙΟΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἴπομεν νὰ ψηφισθῇ ὅπως ἔχει καὶ νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν.

§10ΦΩΚ. ΖΑΪΜΗΣ. Αὐτὸ φέρεται ψηφισθὲν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὁριστικῶς. Λοιπόν, ἐὰν θέλωμεν νὰ τὸ διορθώσωμεν, τώρα δὲν ἠμποροῦμεν.

§11Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐψηφίσθη κατὰ λάθος καὶ νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ ψηφισθέν. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς τὸ βράδυ, κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν διαφόρων νομοσχεδίων, περιελήφθη καὶ ἕν νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐζήτησεν ὁ κ. Ζαΐμης τὸν λόγον. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἡ Συμπολίτευσις ζητεῖ σήμερον νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ ψηφισθέν. Ἐὰν συμφωνῇ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις περὶ τούτου...

§12ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν.

§13Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐψηφίσθη καὶ ὁ Κανονισμὸς εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, ἐνῷ εἶχον στηριχθῆ εἰς τὴν δήλωσιν ὑμῶν...

§14Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔγινε δεκτὸν νὰ ψηφισθοῦν νομοσχέδιά τινα εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ Κανονισμός. Ἐπίσης ἐψηφίσθη καὶ τὸ νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς Ἀεροπορίας».

§15ΑΛ. ΖΑΝΝΑΣ. Διὰ τὸ ὁποῖον εἶχον ζητήσει τὸν λόγον.

§16Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λαμβάνετε τὸν λόγον κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν.

§17Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Χθές, κατὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν Πρακτικῶν τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως, δὲν παρευρισκόμην διὰ νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν, ποὺ θὰ κάμω τώρα. Ἐνῷ ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον «περὶ καθορισμοῦ τῶν διδάκτρων τῆς Σχολῆς τῶν Ναυτικῶν Δοκίμων» μὲ τὴν τροπολογίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥν ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός, χθὲς εἰς τὰ Πρακτικὰ τῆς Βουλῆς ἐδημοσιεύθη τὸ νομοσχέδιον ὡς ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διορθωθῇ.

§18ΑΛ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὴν τροπολογίαν περὶ ἧς ὁμιλεῖτε κ. Κιζάνη, τὴν ἀπεδέχθην.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῶν χθεσινῶν Πρακτικῶν;

§20Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Ἐπὶ τῶν προχθεσινῶν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἐπεκυρώθησαν.

§22Γ. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε εἰς τὸ Δελτίον τοῦ τύπου φέρομαι ὡς ὑποστηρίξας τὴν ἐπανασύστασιν τῆς Διευθύνσεως τῶν Θρησκευμάτων παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ Παιδείας, ἐνῷ τοὐναντίον ὑπεστήριξα. Ἐπίσης εἰς τὰ Πρακτικὰ φέρομαι ὡς ὑποστηρίξας τὰς ἀπόψεις τῆς μειονοψηφίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐνῷ ἐγὼ ἤμην εἰς τὴν πλειονοψηφίαν αὐτῆς καὶ ἐδήλωσα χθές, ὅτι ἐτάχθην ὑπὲρ τῆς γνώμης τῆς καταργήσεως τῆς διευθύνσεως τῶν θρησκευμάτων, ὡς εἰσηγεῖται, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Παρακαλῶ νὰ διορθωθοῦν τὰ Πρακτικά.

§23Δ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρεται ἐπίσης ὡς ἐψηφισμένη μία πρότασις νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Δημοσίων Ἔργων», ἡ ὁποία εἶχεν ἐγγραφῆ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Ἀλλ’ αὐτή, μαζὶ μὲ ἄλλα νομοσχέδια τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ἀνεβλήθη. Πρόκειται συνεπῶς περὶ παραδρομῆς καὶ παρακαλῶ νὰ διορθωθῇ.

§24Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΣ (Προεδρεύων). Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ ψηφισθεῖσα ἡ πρότασις;

§25ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§27Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τῶν νομοσχεδίων, ὅταν μάλιστα ταῦτα θεωροῦνται ὡς ψηφισθέντα ἄνευ συζητήσεως, θὰ συνίστων ὅπως γίνεται ἡσυχία καὶ νὰ ἐκφωνῶνται εὐκρινῶς ποῖα τὰ ψηφιζόμενα νομοσχέδια, ἵνα μὴ συμβαίνουν τὰ ἔκτροπα, ποὺ παρετηρήθησαν. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τὰ νομοσχέδια ποὺ δὲν ἔχουν συζήτησιν, δὲν θὰ φέρῃ ἀντιρρήσεις, ἀλλὰ θέλομεν ἐν πάσῃ συνεννοήσει μετὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ψηφίζωμεν τὰ νομοσχέδια ἐπὶ τῶν ὁποίων ζητεῖται ὁ λόγος. Διὰ τοῦτο θὰ παρεκάλουν ὅπως κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τῶν νομοσχεδίων φροντίσητε νὰ τηρῆται ἀπόλυτος ἡσυχία, ὅπως ὅλοι λαμβάνουν γνῶσιν ποῖα εἶναι τὰ ἑκάστοτε ψηφιζόμενα νομοσχέδια.

§28Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ (Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀπὸ τοῦ βήματος). Κύριοι Βουλευταί, ἀνέμενα αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν Πρακτικῶν καὶ τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἠκούσθησαν. Ἐνθυμεῖσθε μάλιστα ὅτι καὶ τὰ προανήγγειλα κατ’ ἐπανάληψιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅταν αὕτη ἐθορύβει, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἀκούωνται οἱ ὁμιλοῦντες οὔτε ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον, οὔτε κἂν ἀπὸ τοὺς στενογράφους καὶ τοὺς πρακτικογράφους. Εἶπα πρὸς τοὺς κ. κ. Βουλευτάς, ἡσυχάσατε, διότι αἱ παρατηρήσεις σας δὲν ἀκούονται καὶ θὰ ἴδητε αὔριον τὰ νομοσχέδια ψηφισθέντα, χωρὶς νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν αἱ μὴ ἀκουσθεῖσαι τροπολογίαι καὶ παρατηρήσεις σας. Παρὰ τὴν σύστασίν μου καὶ παράκλησιν ταύτην, ὁ θόρυβος δὲν κατέπαυσε καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ἀντελήφθητε σήμερον. Δράττομαι λοιπὸν τῆς εὐκαιρίας ταύτης τῶν παραπόνων σας, διὰ νὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὴν Βουλήν, ὅπως, ἰδίᾳ καθ’ ὃν χρόνον ψηφίζονται τὰ νομοσχέδια καὶ ἀναπτύσσονται ἐπ’ αὐτῶν τροπολογίαι τῶν κ. κ. Βουλευτῶν καὶ λοιπαὶ παρατηρήσεις, τηρῆται ἡ δέουσα ἡσυχία, διότι ἄλλως δὲν θὰ εἶναι δίκαια τὰ παράπονα καὶ αἱ αἰτιάσεις των. Ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ κάμω τὴν παράκλησίν μου ταύτην, τὴν ὁποίαν καὶ εἰς ἄλλας συνεδριάσεις ἀπηύθυνα πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐγώ— καὶ τὸ Προεδρεῖον γενικῶς — ἀπαλλάσσεται πάσης εὐθύνης δι’ ὅ,τι συμβαίνει ἕνεκα τῆς μὴ τηρήσεως τῆς ἡσυχίας, τῆς καὶ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιβαλλομένης.

§29Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΣ (Προεδρεύων). Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν Πρακτικῶν ὡς ἐδιορθώθησαν;

§30ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ Πρακτικὰ ἐπικυροῦνται, θεωρηθέντων ὡς μὴ ψηφισθέντων τῶν νομοσχεδίων περὶ ὧν ὡμίλησαν οἱ κ. κ. Ζαΐμης καὶ Γιαννόπουλος.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§33Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμήν, Κύριοι Βουλευταί, νὰ καταθέσω δύο νομοσχέδια. Τὸ ἕν εἶναι: «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5023 περὶ στελεχῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν» τὸ δὲ ἄλλο: «Περὶ ἀνασυστάσεως περιοδευόντων στρατολογικῶν συμβουλίων».

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλει νομοσχέδιον: «Περὶ μικροπτωχεύσεως».

§35Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου: «Περὶ ἀποκαταστάσεως καὶ στεγάσεως τῶν σεισμοπαθῶν Χαλκιδικῆς». Τὰ λαμβανόμενα διὰ τοῦ σχεδίου νόμου μέτρα, ὑποθέτω ὅτι ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν κοινὴν τοῦ Ἔθνους συνείδησιν, ἐπομένως καὶ τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Παρακαλῶ ἰδιαιτέρως, λόγῳ τοῦ κατεπείγοντος τοῦ σχεδίου νόμου, νὰ θεωρηθῇ ἐπεῖγον καὶ ὑπηρεσιακὸν καί, εἰ δυνατόν, νὰ γίνῃ τὸ ταχύτερον ἡ οἰκεία ἐπεξεργασία ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεταξᾶς πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§37Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, καταστρεπτικαὶ βροχαὶ εἰς τὴν Δυτικὴν Ἑλλάδα, κατέστρεψαν μέγα μέρος τοῦ σταφιδοκάρπου. Ἰδίως εἰς τήν περιφέρειαν Ζακύνθου καὶ Κεφαλληνίας, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀντιπροσωπεύω, αἱ καταστροφαὶ εἶναι μεγάλαι. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς ἀνακούφισιν τῶν κατοίκων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν καταστροφὴν τοῦ περονοσπόρου καὶ τοῦ σταφιδοκάρπου ἐκ τῶν τελευταίων καταστρεπτικῶν βροχῶν, εὑρίσκονται εἰς τελείαν ἀπόγνωσιν.

§38Δ. ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Θὰ ἤθελα καὶ ἐγώ, Κύριε Πρόεδρε, νὰ ὑποβάλω τὴν αὐτὴν παράκλησιν.

§39Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπ.). Ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει ὅτι πολλὰ σταφιδοφόρα μέρη ἔπαθαν καὶ ἐκ τοῦ περονοσπόρου καὶ τελευταίως ἐκ τῆς βροχῆς, ἡ ὁποία ἦτο ἀρκετὰ μεγάλη. Συνέβη δὲ μάλιστα, νὰ πνεύσῃ καὶ ἄνεμος καὶ ἡ καταστροφὴ νὰ εἶναι μεγαλειτέρα. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὰς ἐκ τοῦ περονοσπόρου ζημίας, ἡ Κυβέρνησις ἤδη ἐξεδήλωσεν τὴν μέριμνάν της καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν, ὅπου εἰς ἀπάντησιν σχετικῆς ἐπερωτήσεως, εἶπεν, ὅτι σκέπτεται νὰ λάβῃ μέτρα, ὄχι βεβαίως ἀποζημιώσεως, ἀλλὰ βοηθείας τῶν παθόντων πληθυσμῶν. Συνεστήσαμεν πρὸς τοῦτο διὰ τὰ κατ’ ἰδίαν μέρη καὶ ἁρμοδίας ἐπιτροπάς, ἵνα ἐκτιμήσουν τὰς ἐπελθούσας ζημίας εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς πληθυσμούς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τελευταίαν καταστροφήν, ἡ ὁποία ἐπῆλθε συνεπεία τῆς βροχῆς, φυσικὰ δὲν ἦτο δυνατὸν μέχρι τοῦδε νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις οἱονδήποτε μέτρον ἀποτελεσματικόν. Ἐν τούτοις καὶ ἀπέναντι τῆς ζημίας ταύτης ἐφροντίσαμεν καὶ ἀπεστείλαμεν τὰ κατάλληλα πρόσωπα, ἵνα ἐξετάσουν κατὰ πόσον, ἡ πάθησις τοῦ σταφιδοκάρπου αὐτῶν εἶναι μεγάλη. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐξετάσεως ταύτης δὲν τὰ ἔχομεν ἀκόμη. Μοὶ ἀνεφέρθη ἀκόμη, ὅτι οἱ σταφιδοπαραγωγοί, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἀληθῶς ἐν ἀπογνώσει ἕνεκα τῆς ζημίας ταύτης, δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσουν τὰ ὀφειλόμενα ἀγροτικὰ δάνεια κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ἡ Κυβέρνησις θὰ φροντίσῃ καὶ διὰ τὸ κακὸν τοῦτο, ἀφοῦ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἵνα παράσχῃ αὕτη τὰς σχετικὰς εὐκολίας. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιώξῃ μέτρα καταστρεπτικὰ διὰ παθόντας πληθυσμοὺς ἐκ τῶν ζημιῶν τούτων καὶ ὅτι δὲν θὰ ἀρνηθῇ νὰ παράσχῃ τὰς ἀπαιτουμένας διευκολύνσεις εἰς χρόνον βραδύτερον, ὅπου οἰκονομικῶς οἱ πληθυσμοὶ αὐτοὶ θὰ εἶναι ἱκανοὶ νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις των.

§40Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, τὰ εὐεργετικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνετε, νὰ ἐπεκταθοῦν καὶ εἰς τὰς νήσους αὐτάς, διότι οἱ σταλέντες ὑπάλληλοι γνωρίζουν μόνον τὰς καταστροφάς, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τὰ ἄλλα μέρη. Ἐὰν δέ, δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ σταλοῦν ὑπάλληλοι, ἠμποροῦν νὰ διαταχθοῦν οἱ οἰκεῖοι Νομάρχαι καὶ οἱ νομογεωπόνοι νὰ ἐκτιμήσουν τὰς ἐπελθούσας ζημίας.

§41Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ἡ ἐντολή, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τοὺς σταλέντας ὑπαλλήλους, εἶναι γενική· νὰ ἐξετάσουν παντοῦ ὅπου ἐγένοντο μεγάλαι καταστροφαί. Σχετικῶς δὲ πρὸς τὴν Κεφαλληνίαν καὶ Ζάκυνθον ἀπορῶ πῶς δὲν ἔγινεν ἀκόμη...

§42Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ὄχι δι’ αὐτό, ἀλλὰ διὰ τὰς καταστροφὰς ἐκ τῶν βροχῶν.

§43Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Ἔχω δώσει πάντως ἐντολὴν νὰ ἐξετάσουν παντοῦ ὅπου ἔχουν γίνει καταστροφαί. Ἴσως νὰ μετέβησαν πρῶτον ἐκεῖ ὅπου ἔγιναν μεγάλαι καταστροφαὶ καὶ νὰ μεταβοῦν βραδύτερον ἐκεῖ διὰ νὰ λάβουν μέτρα. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀληθές, εἶναι ὅτι ἡ ἐξέτασις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως θὰ γίνῃ παντοῦ καὶ θὰ συνεννοηθῶμεν σχετικῶς μὲ τὸν σταφιδικὸν ὀργανισμόν.

§44Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐστάλησαν καὶ πρὸς ἡμᾶς τηλεγραφήματα διὰ τὰς γενομένας καταστροφάς. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ διατάξῃ σχετικῶς διὰ νὰ ληφθοῦν ἀνάλογα μέτρα.

§45Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑφυπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ ἐντολὴ εἶναι γενική. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἐπαναλάβωμεν πάλιν τὴν ἐντολήν μας, διὰ νὰ ἐπεκταθοῦν τὰ μέτρα καὶ ἐκεῖ.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ τὴν συζήτησιν τῶν διαφόρων νομοσχεδίων, φέρονται ἐγγεγραμμένοι πολλοὶ Βουλευταὶ «ὅπως παρακαλέσουν τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐνισχύσῃ τὸ ἔργον τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως καὶ ἐφαρμοσθοῦν αἱ ἀποφάσεις αὐτῆς». Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις αὕτη;

§47ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§49ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρὸ τριῶν καὶ πλέον ἐτῶν, κ. Συνάδελφοι, ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, κατόπιν συζητήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον μέρος ὅλα τὰ κόμματα, ἔλαβεν ἀπόφασιν ὅπως ἐνισχύσῃ τὸ ἔργον τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως. Ἡ ἀπόφασις ἐκείνη τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς συνέβαλε τὰ μέγιστα, ὥστε αἱ προσπάθειαι, ποὺ εἶχον τότε ἀναληφθῆ κατόπιν σχετικῆς ἀποφάσεως τοῦ παγκοσμίου συνεδρίου τῆς Εἰρήνης, πρὸς προσέγγισιν καὶ συνεννόησιν τῶν Βαλκανικῶν λαῶν μὲ ἀπώτερον τελικὸν σκοπὸν τὴν ἕνωσιν τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, συνέβαλε, λέγω, νὰ εὐοδωθοῦν ἀρκετὰ σοβαρῶς αἱ προσπάθειαι ἐκεῖναι. Εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς καὶ τὴν ἔκκλησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν εἰς τὰς ἄλλας Βαλκανικὰς Βουλὰς καὶ Κυβερνήσεις, ὀφείλεται ὅτι ἡ πρώτη Βαλκανικὴ Διάσκεψις, ἡ ὁποία συνῆλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας τῷ 1930, ἐστέφθη μὲ πλήρη ἐπιτυχίαν. Ἀπὸ τὴν πρώτην ἐκείνην Διάσκεψιν τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία ἐτερμάτισε τὰς ἐργασίας της εἰς τὸν ἱερὸν καὶ ἱστορικὸν χῶρον τῶν Δελφῶν, ἀπέρρευσεν ἡ μόνιμος ὀργάνωσις τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως, ἡ ὁποία ἔθεσεν ὡς σκοπὸν τὴν συστηματικὴν ἐργασίαν πρὸς καλλιτέραν γνωριμίαν τῶν Βαλκανικῶν λαῶν μεταξὺ των πρὸς μελέτην τῶν κοινῶν συμφερόντων καὶ διαφώτισιν τῆς κοινῆς γνώμης περὶ τῆς συγγενείας αὐτῶν τῶν λαῶν μεταξύ των πρὸς διευκόλυνσιν τῆς συνεργασίας των εἰς τὰ διάφορα στάδια τῆς ἀνθρωπίνης δράσεως καὶ πρὸς προπαρασκευὴν τοῦ ἐδάφους διὰ κρατικὰς συνεννοήσεις καὶ συμφωνίας. Τὸ σπουδαιότερον ὅμως ἐξ ὅλων τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς πρώτης ἐκείνης Βαλκανικῆς Διασκέψεως εἶναι, ὅτι διὰ πρώτην φορὰν συνῆλθον ἐπὶ τῷ αὐτῷ ἀντιπρόσωποι τῶν ἓξ Βαλκανικῶν λαῶν, οἱ ὁποῖοι πρὸ ὀλίγου ἀκόμη ἐχωρίζοντο ἀπὸ ἀντιθέσεις καὶ μίση, θεωρούμενα ἀγεφύρωτα μέχρι τοῦ σημείου νὰ φαντάζωνται οἱ λαοί, ὅτι ἡ ὕπαρξις τοῦ ἑνὸς ἀπέκλειε τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν προαγωγὴν τοῦ ἄλλου, διὰ πρώτην, λέγω, φορὰν συνῆλθον ἐν τῷ αὐτῷ εἰς τὰς Ἀθήνας, κάτω ἀπὸ τὴν Ἀκρόπολιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Βαλκανικῶν λαῶν καὶ ἀπὸ τὴν πρώτην των ἐκείνην ἐπαφὴν καὶ συνεργασίαν διεπίστωσαν ὅτι εἶναι δυνατή, ὅτι εἶναι εὔκολος ἀκόμη, ἡ συνεννόησις μεταξύ των, εἶναι κατορθωτὴ ἡ χειραφέτησις τῶν Βαλκανικῶν λαῶν ἀπὸ ξένας ἐπιρροάς, εἶναι δυνατὴ ἡ ἐπίλυσις τῶν διαφορῶν, ποὺ ἐξακολουθοῦν ἐν μέρει νὰ χωρίζουν ἀκόμη ἀδελφοὺς Βαλκανικοὺς λαούς. Ἡ διαπίστωσις αὕτη ἐτονώθη ἀκόμη περισσότερον τὸ ἑπόμενον ἔτος, ὅτε εἴχαμεν τὴν εὐτυχίαν νὰ μεταβῶμεν, διὰ τὴν δευτέραν Βαλκανικὴν Διάσκεψιν, εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ Ἄγκυραν. Ἡ ὑποδοχή, τῆς ὁποίας ἐτύχομεν, τόσον ἀπὸ τὸν λαόν, ὅσον καὶ ἀπὸ τὴν ἐπίσημον Τουρκίαν, ἡ τόσον ἐγκάρδιος καὶ μεγαλοπρεπής, μᾶς ἔπεισεν ἀκόμη περισσότερον, ὅτι ἡ συνεννόησις αὐτὴ εἶναι κάτι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ. Καὶ ἡ πεποίθησις αὐτὴ ἰσχυροποιήθη ἀκόμη περισσότερον ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι οἱ δύο λαοί, οἱ ὁποῖοι περισσότερον διΐσταντο μεταξύ των, ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς καὶ ὁ Τουρκικός, εἰς τὰς παραμονὰς τῆς πρώτης Βαλκανικῆς Διασκέψεως ἔλυσαν τὰς διαφοράς των καὶ προῆλθον εἰς φιλικὴν συνεννόησιν μεταξύ των. Μετὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Ἄγκυραν, εἰς τὴν Ρουμανίαν, εἰς τὸ Βουκουρέστιον, εἴχομεν καὶ πάλιν τὴν διαβεβαίωσιν τῆς συγγενείας τοῦ Βαλκανικοῦ λαοῦ, τῆς ταυτότητος τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, τῆς ἀνάγκης τῆς συνεννοήσεως καὶ συνεργασίας των. Ἡ τρίτη αὐτὴ Βαλκανικὴ Διάσκεψις ἔχει ἐξαιρετικὴν σπουδαιότητα, διότι κατ’ αὐτὴν ἐτερματίσθησαν αἱ συζητήσεις ἐπὶ δύο σπουδαιοτάτων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὰς δύο πρώτας Βαλκανικὰς Διασκέψεις, καὶ τὰ ὁποῖα, ἂν τύχουν τῆς ἐπιλύσεως, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ἡ Γʹ Βαλκανικὴ Διάσκεψις, θὰ συμβάλουν ἀσφαλῶς εἰς τὴν παγίωσιν τῆς εἰρήνης εἰς τὰ Βαλκάνια καὶ εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς συστηματικῆς συνεργασίας τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν. Τὰ δύο αὐτὰ θέματα εἶναι, ἕν προσχέδιον πολιτικοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου ἀφ’ ἑνός, καὶ τὸ ἄλλο εἶναι ἕν προσχέδιον ἐπίσης μιᾶς συμβάσεως μεταξὺ τῶν Κρατῶν περὶ ἀναγνωρίσεως ἐλευθερίας κυκλοφορίας, ἐγκαταστάσεως καὶ ἐργασίας εἰς τοὺς ὑπηκόους τῶν Βαλκανικῶν κρατῶν ἐντὸς αὐτῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ περισσότερα Βαλκανικὰ Κράτη ἔχουν συνάψει σύμφωνα φιλίας καὶ εἰρηνικῆς λύσεως τῶν μεταξύ των διαφορῶν. Ἀλλὰ τὰ διμερῆ σύμφωνα δὲν εἶναι δυνατὸν ποτε νὰ ἔχωσι τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἔχουν τὰ πολυμερῆ σύμφωνα, τὰ ὁποῖα, λόγῳ τοῦ μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ τῶν μετεχόντων Κρατῶν, δημιουργοῦν σοβαρὰν ἐγγύησιν παγιώσεως τῆς εἰρήνης. Ἔχομεν παραδείγματα Κρατῶν, τὰ ὁποῖα συνῆψαν διμερῆ σύμφωνα φιλίας καὶ διαιτησίας, τὰ ὁποῖα ὅμως ἀκόμη εὑρίσκονται εἰς ἐχθρικωτάτας σχέσεις. Δι’ αὐτὸ ἀπὸ τῆς πρώτης Βαλκανικῆς Διασκέψεως ἐλήφθη ἀπόφασις ὅπως συνταχθῇ ἓν σχέδιον πολυμεροῦς Βαλκανικοῦ συμφώνου μὴ ἐπιθέσεως καὶ εἰρηνικῆς λύσεως τῶν διαφορῶν καὶ ἀμοιβαίας ἀσφαλείας. Εἰς τοῦτο προυτάθη καὶ ἓν ἄλλο κεφάλαιον περὶ προστασίας τῶν μειονοτήτων. Τὸ προσχέδιον αὐτό, ὅσον ἀφορᾷ τὴν μὴ ἐπίθεσιν καὶ τὴν εἰρηνικὴν λύσιν τῶν διαφορῶν, δὲν παρουσιάζει τίποτε νεώτερον, ἐκτὸς τῆς τελειοποιήσεως διαδικασίας, ἡ ὁποία ἐκτίθεται εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλαμεν. Τὰ περισσότερα Κράτη —καὶ μεταξὺ αὐτῶν καταλέγονται τὰ Βαλκανικὰ Κράτη—τὰ ὁποῖα ἔχουν ὑπογράψει τὸ σύμφωνον τῶν Παρισίων καὶ ἔχουν προσχωρήσει εἰς τὴν γενικὴν πρᾶξιν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἔχουν ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν, μὴ ἐπιθέσεως ἐναντίον οἱουδήποτε ἄλλου Κράτους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιλύσουν δι’ εἰρηνικῶν μέσων τὴν διευθέτησιν τῶν μεταξύ των διαφορῶν. Τὸ ἐκπονηθὲν ἀπὸ τὴν Βαλκανικὴν Διάσκεψιν προσύμφωνον περιέχει, ὅπως εἶπα, ἐκτὸς τῆς μὴ ἐπιθέσεως καὶ τῆς εἰρηνικῆς λύσεως τῶν διαφορῶν καὶ τὴν ἀμοιβαίαν ἀσφάλειαν καὶ πρόσθετον ἐγγύησιν διὰ τὴν προστασίαν τῶν μειονοτήτων. Καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ θεωρηθῇ πληρέστερον, τελειότερον ἀπὸ ἄλλα τοιούτου εἴδους πολυμερῆ σύμφωνα. Ἡ ἐκπόνησις τοῦ προσχεδίου τούτου προσέκοπτεν εἰς πολλὰς δυσκολίας. Κατὰ τὴν τελικὴν μάλιστα ψήφισιν αὐτοῦ διεφώνησε ριζικῶς μία ἐκ τῶν ὁμάδων μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἀπόσχῃ ἐκ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν Γʹ Βαλκανικὴν Διάσκεψιν, ἡ Βουλγαρικὴ ὁμάς, ἡ ὁποία ἐπέμενεν, ὅπως, πρὶν ψηφισθῇ τὸ ἐν λόγῳ προσχέδιον, ἐπιλυθοῦν τὰ ἐκκρεμῆ ζητήματα τῶν μειονοτήτων. Καὶ ἤθελεν ἀκόμη νὰ μὴ περιληφθῇ εἰς τὸ προσχέδιον τὸ κεφάλαιον περὶ ἀμοιβαίας ἀσφαλείας τῶν Κρατῶν. Ἀλλ’ ἡ Διάσκεψις δὲν ἠδύνατο νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς Βουλγαρικῆς ὁμάδος καὶ ἐψήφισε τὸ σύμφωνον. Μετ’ ὀλίγους μῆνας ἡ Βουλγαρικὴ ὁμάς, λαβοῦσα μέρος εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Συμβουλίου τῆς Διασκέψεως, ἀνεγνώρισε καὶ αὐτὴ ἐμπράκτως τὸ προσχέδιον τοῦ πολιτικοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον μὲ τὸ θέμα τοῦτο τοῦ πολιτικοῦ συμφώνου, διότι ὑπάρχει εἰδικὸς εἰσηγητής, ὁ ὁποῖος θὰ σᾶς τὸ ἀναπτύξῃ. Ἡ τρίτη Διάσκεψις ἐκτὸς τούτου, ἐψήφισε μετὰ μακρὰς συζητήσεις καὶ προεργασίας, ἓν ἄλλο προσχέδιον, ὅπως εἶπα, συμβάσεως περὶ ἐλευθερίας ἐγκαταστάσεως καὶ ἐργασίας τῶν ὑπηκόων τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν ἐντὸς αὐτῶν. Καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ προσέγγισις μεταξὺ λαῶν, ὅταν εἰς τὰ σύνορα ἑκάστου Κράτους ἐγείρονται ἀνιπέρβλητα τείχη εἰς τὴν ἐπικοινωνίαν καὶ συνεργασίαν καὶ συμβίωσιν τῶν λαῶν αὐτῶν μεταξύ των. Ἡ Τουρκικὴ ὁμάς, ἡ ὁποία ἐμελέτησεν ἰδιαιτέρως τὸ θέμα, ἀπεδέχθη τὸ προσχέδιον αὐτό, καθὼς καὶ ὁλόκληρος ἡ Διάσκεψις, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅπως ἀποτελέσῃ ἀναπόσπαστον μέρος τῶν δύο ἄλλων συμφώνων, δηλαδή, τοῦ πολιτικοῦ συμφώνου, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ μελέτην καὶ παρασκευήν, καὶ τῆς προστασίας τῶν μειονοτήτων. Αἱ ἀντιλήψεις αὗται τῆς Τουρκικῆς ἀντιπροσωπείας ἦσαν ἀληθῶς δικαιολογημέναι καὶ δι’ αὐτὸ ἔγιναν ἀποδεκταὶ καὶ ἀπὸ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα οἱ προτείνοντες καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο προσχέδιον. Ἐκτὸς αὐτοῦ προήχθη εἰς τὴν Διάσκεψιν τοῦ Βουκουρεστίου καὶ τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς συνεργασίας τῶν λαῶν. Ἔχομεν ἤδη καταλήξει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι, διὰ νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ οἰκονομία τῶν Βαλκανικῶν λαῶν, εἶναι ἀνάγκη οἱ φραγμοὶ οἱ δασμολογικοί, οἱ ὁποῖοι χωρίζουν τὰ Βαλκανικὰ Κράτη, αὐτοί, νὰ περιορισθοῦν διὰ νὰ κατορθωθῇ σὺν τῷ χρόνῳ νὰ δημιουργηθῇ μία ἑνιαία Βαλκανικὴ Ἀγορά, ἡ ὁποία νὰ διευκολύνῃ τὴν λογικωτέραν, τὴν ἐπιστημονικωτέραν, τὴν ἐντατικωτέραν ἐκμετάλλευσιν τῶν πλουτοπαραγωγικῶν πηγῶν ἑκάστης Χώρας καὶ συγχρόνως νὰ καταστῇ δυνατόν, ὥστε τὰ Βαλκανικὰ Κράτη νὰ προστατεύσουν ἀπὸ κοινοῦ τὰ βαλκανικὰ προϊόντα αὐτῶν εἰς τὰς ἐξωβαλκανικὰς ἀγοράς. Ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου τούτου ἐσημειώθη ἤδη καὶ μία ἐπιτυχία, διότι μετὰ τὰς προτάσεις τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως ἔγινε μία συνάντησις, ἐπίσημος, πλέον ἀντιπροσώπων τῶν τριῶν Κρατῶν, Ἑλλάδος, Βουλγαρίας καὶ Τουρκίας, ποὺ παράγουν, ὅπως ἠξεύρετε, ἀνατολικὰ καπνά, εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ οἱ ὁποῖοι προῆλθον εἰς τὴν ὑπογραφὴν ἑνὸς πρωτοκόλλου συνεργασίας μεταξὺ τῶν τριῶν αὐτῶν Κρατῶν πρὸς περιορισμὸν τοῦ ἀνταγωνισμοῦ, πρὸς ὑπεράσπισιν εἰς τὰς ξένας ἀγορὰς τοῦ καπνοῦ, πρὸς καθορισμὸν τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ. Ἡ συνάντησις τῆς Κωνσταντινουπόλεως εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα, ὥστε εἰς τὴν σύσκεψιν, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὴν Γενεύην τὸν παρελθόντα Μάρτιον διὰ τὸν καπνόν, συνεπείᾳ σχετικῆς ἀποφάσεως τῆς Διασκέψεως τῆς Στρέζας, τὰ τρία Κράτη ἐνεφανίσθησαν μὲ κοινὰς ἀντιλήψεις καὶ ὑπερήσπισαν τὰ συμφέροντα, τὰ κοινά, τῶν τριῶν Χωρῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν καπνόν, τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς συνεργασίας θὰ ἀπασχολήσῃ ἰδιαιτέρως τὴν Δʹ Βαλκανικὴν Διάσκεψιν, ὅπου θὰ συζητηθῇ ἕν προσχέδιον οἰκονομικοῦ συμφώνου, βασιζομένου εἰς δασμοὺς προτιμήσεως, μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, κατ’ ἀναλογίαν ἐσοδείας εἰσαγωγῆς ἑκάστου Κράτους ἐκ τοῦ ἄλλου καὶ ἐξ ἄλλου εἰς τὸν κοινὸν προσανατολισμὸν τῆς ἐξωτερικῆς ἐμπορικῆς πολιτικῆς αὐτῶν. Πλὴν αὐτῶν τῶν ἀποφάσεων ἡ Γʹ Διάσκεψις, καθὼς καὶ αἱ ἄλλαι Διασκέψεις, ἀπησχολήθησαν καὶ μὲ ἄλλα θέματα, ἀφορῶντα ὅλα τὰ ἐπίπεδα καὶ ἀνθρωπίνους ἐνεργείας, ὡς διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν συγκοινωνιῶν μεταξὺ τῶν Κρατῶν αὐτῶν. Διότι εἶναι λυπηρόν ὅτι, ἐνῷ εἴμεθα γείτονες, ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνιακῆς καθυστερεῖ ἡ μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν λαῶν ἐπικοινωνία. Μὲ τὴν Σόφιαν δὲν ἔχομεν ἀπευθείας συγκοινωνίαν, μὲ τὸ Βουκουρέστιον δὲν ἔχομεν ἐπίσης ἀπευθείας συγκοινωνίαν. Ἡ Γʹ Διάσκεψις, ὅπως καὶ αἱ προηγούμεναι Διασκέψεις, ἐξέφρασαν εὐχὰς καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Αἱ σχετικαὶ ἀποφάσεις περιλαμβάνονται εἰς τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν. Ἐκτὸς τούτου, τὰ ζητήματα τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς ἐμελετήθησαν καὶ ἐλήφθησαν πρακτικαὶ ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐφαρμοζόμεναι, θὰ προαγάγουν τὴν συνεργασίαν τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Ὁ ἀπὸ κοινοῦ καθορισμὸς τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς εἶνε ἀπαραίτητος, διότι ἄνευ ἑνιαίας κοινωνικῆς πολιτικῆς, δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ οἰκονομικὴ συνεργασία καὶ δὲν εἶνε ἐπίσης δυνατὴ ἡ ταχεῖα ἀνάπτυξις τῆς ἐργατικῆς προστατευτικῆς νομοθεσίας, διότι μονομερῶς δὲν δύναται μία Χώρα, ἄνευ κινδύνου ζημιῶν, νὰ προαγάγῃ μόνη της τὴν κοινωνικήν της νομοθεσίαν. Διὰ τὴν συνεργασίαν ἐπὶ τῶν ἐπιπέδων τούτων, ἡ Διάσκεψις συνιστᾷ, πλὴν ἄλλων, τὴν σύστασιν διαβαλκανικοῦ γραφείου ἐργασίας. Τέλος τὰς Βαλκανικὰς Διασκέψεις ἀπησχόλησαν ζητήματα πνευματικῆς προσεγγίσεως τῶν Βαλκανικῶν λαῶν, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ὀλιγώτερον σπουδαῖα καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐλήφθησαν κατάλληλοι ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας δύνασθε νὰ ἀναγνώσητε εἰς τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν. Αὐτὰ εἶναι, ἐν συνόψει, τὰ μέχρι τοῦδε τελεσθέντα ἐκ μέρους τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως. Εἶναι ὅμως λυπηρὸν ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως κυβερνητικῆς, μολονότι ἀπὸ ὅλα τὰ Κράτη ἐπεδείχθη ἐξαιρετικὴ εὔνοια καὶ ἐξεδηλώθη ἐξαιρετικὴ συμπάθεια διὰ τὸ ἔργον τῆς Διασκέψεως, ἐδῶ ἕως τώρα αἱ κυβερνητικαὶ μέριμναι σχετικῶς μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀποφάσεων τῆς Διασκέψεως εἶναι ἐλάχισται. Τὰ Κράτη παρηκολούθησαν μὲ ἐνδιαφέρον, μὲ τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἰδιαιτέρους παρατηρητὰς, τὸ ἔργον τῆς Διασκέψεως, ἐχειραγώγησαν πολλάκις τὸ ἔργον αὐτό, ἀλλ’ ἕως τώρα δὲν κατώρθωσαν νὰ προβοῦν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν πλείστων ἐκ τῶν εὐχῶν, τὰς ὁποίας ἐξέφρασαν. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἔχομεν νὰ σημειώσωμεν μόνον τὴν σύμβασιν τῆς Ταχυδρομικῆς Βαλκανικῆς Ἑνώσεως, ἡ ὁποία ἐπετεύχθη μὲ τὴν ἀνάληψιν μιᾶς πρωτοβουλίας ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος. Ἔχομεν ἐπίσης νὰ σημειώσωμεν τὴν σύστασιν τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ βιομηχανικοῦ βαλκανικοῦ ἐπιμελητηρίου Κωνσταντινουπόλεως, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῇ μὲ τὴν βοήθειαν τῶν μετεχόντων Κρατῶν. Ἐπίσης εἰς τὴν σειρὰν τῶν ἐφαρμογῶν τῶν εὐχῶν τῆς Διασκέψεως ὑπάγεται ἡ ἐπιτευχθεῖσα ἕως τώρα συνεργασία εἰς τὰ ζητήματα τοῦ καπνοῦ. Ὅλαι αἱ ἄλλαι ἀποφάσεις καὶ εὐχαὶ τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων ἀναμένουν τὴν ἀποδοχήν των ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις. Ἡ Βαλκανικὴ Διάσκεψις τοῦ Βουκουρεστίου ἔκαμε τὴν τιμὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐκλέξῃ ὡς ἕδραν τῆς Δʹ Διασκέψεως τὴν Θεσσαλονίκην. Αὐτὴ ἡ ἀπόφασις καὶ ἡ τιμὴ, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ λάβῃ κάποιαν ἐνεργοτέραν πρωτοβουλίαν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀποφάσεων τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως. Θὰ ἐπεθυμοῦμεν, ὅπως ἡ Βουλὴ πράξῃ καὶ σήμερον ὅ,τι ἔπραξεν εἰς τὰ 1930, ὁπότε, ὅπως σᾶς εἶπα, διὰ μιᾶς ἐκκλήσεως, ποὺ ἀπηύθυνεν εἰς τὰς Βουλὰς καὶ τὰς Κυβερνήσεις τῶν ἄλλων Βαλκανικῶν Κρατῶν ὑπὲρ τῆς Διασκέψεως, συνέβαλε τὰ μέγιστα εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῆς πρώτης Βαλκανικῆς Διασκέψεως. Ἐπιθυμοῦμεν, παρακαλοῦμεν, ὅπως ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἐκφράσῃ τὴν εὐχὴν, συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναλάβῃ, κατὰ τὸ δυνατὸν, ἐνεργοτέραν πρωτοβουλίαν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀποφάσεων τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅπως ἀπευθύνῃ μίαν ἔκκλησιν εἰς τὰς Βουλὰς καὶ τὰς Κυβερνήσεις τῶν ἄλλων Βαλκανικῶν Κρατῶν, ὅπως ἀποβλέψουν μὲ μεγαλείτερον ἐνδιαφέρον, ὅπως εὐνοήσουν περισσότερον τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀποφάσεων τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως. Ἡ ἐξέλιξις τῶν διεθνῶν σχέσεων ἀπὸ τὴν πρώτην Βαλκανικὴν Διάσκεψιν ἕως τώρα μᾶς ἔπεισε περισσότερον ὅτι ὁ δρόμος, τὸν ὁποῖον ἠκολουθήσαμεν, εἶναι ὁ πρακτικώτερος, εἶναι ὁ μόνος τὸν ὁποῖον ἠμποροῦμεν νὰ ἀκολουθήσωμεν, ἐὰν θέλωμεν νὰ παγιώσωμεν τὴν εἰρήνην εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν Βαλκανίων. Ἡ ἀποτυχία τῆς παγκοσμίου Οἰκονομικῆς Διασκέψεως, τὰ ὄχι ἱκανοποιητικὰ ἀποτελέσματα τῆς Διασκέψεως τοῦ Ἀφοπλισμοῦ, ἡ ἀποτυχία ἄλλων προσπαθειῶν πρὸς ἕνωσιν ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης, ἢ εὐρυτέρων ἀπὸ τὴν Βαλκανικὴν τμημάτων αὐτῆς, πείθουν ὅτι τοιαῦται συνεννοήσεις, εἴτε πολυετοῦς, εἴτε οἰκονομικῆς φύσεως, δὲν ἠμποροῦν νὰ πραγματοποιηθοῦν παρὰ κατὰ γεωγραφικὰς περιφερείας, ἀποτελοῦσαι ἐκ λόγων ἱστορικῶν, γεωγραφικῶν, οἰκονομικὴν ἑνότητα, ὅπως εἶναι ἡ Βαλκανικὴ περιφέρεια, ὅπως εἶναι αἱ Σκανδιναυϊκαὶ Χῶραι καὶ οὕτω καθεξῆς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὑπάρχει ἐλπὶς ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν ὄχι μόνον νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ συνεργασία ὡρισμένων Κρατῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ στερεωθῇ ἀκόμη περισσότερον ὁ ἀνώτερος παγκόσμιος ὀργανισμὸς τῆς εἰρήνης, ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία, ὅπως τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, λόγῳ ἀκριβῶς τῆς μεγάλης εὐρύτητος εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτείνει τὴν δρᾶσιν της, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προσεδόκων ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνέστησαν τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Ἡ τελευταία μορφή, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ σύμφωνον τῆς Μικρᾶς Συνεννοήσεως, ἐγέννησε τὸν φόβον ὅτι ἡ Ρουμανία καὶ ἡ Γιουγκοσλαυΐα, αἱ ὁποῖαι ἔχουν καὶ Μεσευρωπαϊκὰ συμφέροντα, θὰ ἀπεχωρίζοντο, θὰ ἀπεμακρύνοντο ἀπὸ τὴν κοινὴν προσπάθειαν πρὸς ἕνωσιν τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Εὐτυχῶς, καὶ ἐκ μέρους τῆς Γιουγκοσλαυϊκῆς ὁμάδος, καθὼς καὶ ἐκ μέρους τῆς Ρουμανικῆς, καὶ ἀκόμη ἐπισημότερον, ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ρουμανίας, εἰς τὴν Γενεύην εἰς συνάντησιν, ἡ ὁποία ἔγινεν ἐκεῖ, τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, καὶ εἰς τὸ Βουκουρέστιον, ἐδόθη ἡ πλέον κατηγορηματικὴ διαβεβαίωσις, ὅτι ἡ Ρουμανία καὶ ἡ Γιουγκοσλαυΐα ἐννοοῦν νὰ παραμείνουν πισταὶ εἰς τὸ ἰδανικὸν αὐτὸ τῆς ἑνώσεως τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Ὁ Ρουμανικὸς λαός, ἐτόνισεν ὁ κ. Τιτουλέσκο, εἶναι ὑπερήφανος, διότι ἀνήκει εἰς τὴν Βαλκανικὴν οἰκογένειαν καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συνεργασίαν εἰς τὴν Βαλκανικὴν Διάσκεψιν. Ἡ Βαλκανικὴ ἕνωσις εἶναι, εἶπε, κἄτι τὸ ὁποῖον ἔχει τὰς ρίζας του εἰς τὰς ψυχὰς καὶ τὰς καρδίας τῶν Βαλκανικῶν λαῶν καὶ διὰ τοῦτο ἡ πραγματοποίησίς της ἠμπορεῖ νὰ θεωρῆται βεβαία. Ἡ μετάβασις τῶν Ἑλλήνων ἀντιπροσώπων, τόσον εἰς τὴν Τουρκίαν, ὅσον καὶ εἰς τὴν Ρουμανίαν, καθὼς καὶ εἰς τὰς ἄλλας Βαλκανικὰς Χώρας, ὅπου ἔλαβον χώραν εἰδικαὶ διαβαλκανικαὶ συγκεντρώσεις, ὀργανωθεῖσαι ἀπὸ τὴν Βαλκανικὴν Διάσκεψιν, ἀντελήφθησαν ἀφ’ ἑνὸς πόσα στοιχεῖα πολιτισμοῦ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει λάβει ἀπὸ τοὺς ἄλλους Βαλκανικοὺς λαούς, ἀλλὰ καὶ πόσον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει πλουτίσει ὅλους τοὺς ἄλλους Βαλκανικοὺς λαοὺς καὶ μὲ ἀνθρώπινον ὑλικὸν καὶ εἰς στοιχεῖα οἰκονομικὰ, πνευματικά, ἐν γένει στοιχεῖα πολιτισμοῦ. Πόσον πράγματι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπ’ ἀρχῆς ἐτονίσαμεν, ὅτι εἴμεθα συγγενεῖς, ἀδελφοὶ λαοί, εἶναι πραγματικότης. Ἀπὸ αὐτὴν τὴν πραγματικότητα ἐμφορούμεθα καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ὁλόκληρος ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία θὰ θελήσῃ νὰ συντρέξῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀναληφθῆ ἀπὸ κοινοῦ ἀπὸ τὰς ἐθνικὰς ὁμάδας τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως. Θὰ θελήσῃ νὰ τὸ συντρέξῃ εἰς τρόπον, ὥστε ἡ Δʹ Βαλκανικὴ Διάσκεψις, ἡ ὁποία μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ συνέλθῃ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, νὰ σημειώσῃ ἕνα ἀκόμη σταθμὸν εἰς τὴν πραγματοποίησιν αὐτοῦ τοῦ μεγάλου καὶ ἰδανικοῦ τῶν Βαλκανικῶν λαῶν, τῆς Βαλκανικῆς ἑνώσεως. (Χειροκροτήματα).

§50Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῶν ἀνακοινώσεων τοῦ κ. Παπαναστασίου πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις;

§51ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, κ. Συνάδελφε, τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλαμεν, ὑπεβλήθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς διεθνοῦς συνεργασίας. Ἡ ἐπιτροπὴ τῆς διεθνοῦς συνεργασίας ὥρισε μερικοὺς εἰσηγητάς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναπτύξουν τὰς γνώμας των, καὶ φυσικά, ὅσοι ἄλλοι ἐκ τῶν κ. Συναδέλφων θέλουν νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ θέματος, ἠμποροῦν νὰ ὁμιλήσουν. Ἡμεῖς ἐκάμαμεν ὡρισμένην πρότασιν, τὴν πρότασιν, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐκφράσῃ τὴν εὐχήν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ δυνατὸν ἀναλάβῃ ἐνεργωτέραν πρωτοβουλίαν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀποφάσεων τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ κάμῃ μίαν ἔκκλησιν εἰς τὰς Βουλὰς καὶ τὰς Κυβερνήσεις τῶν ἄλων Βαλκανικῶν Κρατῶν, ὅπως μὲ εὐμένειαν ἀποβλέψουν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν εὐχῶν καὶ τῶν ἀποφάσεων τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. Συναδέλφους νὰ ἀναμείνουν τὴν σύντομον εἰσήγησιν, τὴν ὁποίαν θὰ κάμουν οἱ εἰσηγηταὶ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Διεθνοῦς Συνεργασίας, καὶ κατόπιν νὰ λάβουν τὸν λόγον.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πιστολάκης. Στ. ΠΙΣΤΟΛΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἡ ἰδέα τῆς προσεγγίσεως τῶν λαῶν τῆς Βαλκανικῆς, διὰ τῆς καταρτίσεως ἑνὸς πολιτικοῦ συμφώνου, πολυμελοῦς, περὶ μὴ ἐπιθέσεως μεταξὺ τῶν συμβαλλομένων Χωρῶν, περὶ εἰρηνικῆς συνεργασίας καὶ ἐπιλύσεως τῶν διαφορῶν, αἱ ὁποῖαι τυχὸν θὰ ὑπάρξουν μεταξὺ αὐτῶν, καὶ περὶ ἀμοιβαίας ἀσφαλείας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχῃ πρακτικῆς ἐφαρμογῆς καὶ νὰ φέρῃ τὰ ἀναμενόμεγα ἀποτελέσματα, ἐὰν δὲν συνδυασθῇ μὲ τὸν καταρτισμὸν καὶ ἄλλων συμφώνων, ἐὰν δὲν συμπληρωθῇ καὶ ὁλοκληρωθῇ διὰ τῆς συνάψεως καὶ ἄλλων συμφώνων, τοῦ οἰκονομικοῦ συμφώνου καὶ τοῦ συμφώνου περὶ προσωπικῆς καταστάσεως τῶν ὑπηκόων τῶν Κρατῶν αὐτῶν. Διὰ τοῦ οἰκονομικοῦ συμφώνου θὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ οἰκονομικὴ συνεργασία τῶν λαῶν τῆς Βαλκανικῆς, διὰ δὲ τοῦ συμφώνου περὶ προσωπικῆς καταστάσεως τῶν ὑπηκόων θὰ καθιερωθῇ ἡ ἰσοπολιτεία μεταξὺ τῶν λαῶν τῆς Βαλκανικῆς, θὰ καθιερωθῇ ἡ ἐλευθερία τῆς κυκλοφορίας καὶ τῆς ἐργασίας, ἡ δυνατότης τῆς μεταναστεύσεως τῶν κατοίκων ἀπὸ τῆς μιᾶς Χώρας εἰς τὴν ἄλλην καὶ τέλος θὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐλευθερία τῆς ἐγκαταστάσεως, τῶν ὑπηκόων μιᾶς ἑκάστης τῶν Χωρῶν αὐτῶν εἰς τὴν ἐπικράτειαν τῆς ἄλλης. Ποίαν σημασίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα μὲ τὸν πληθυσμὸν τὸν ὑπερπλεονάζοντα καὶ μὲ τὸ δυσεπίλυτον δημογραφικὸν πρόβλημα ἔχει ἡ ὑπογραφὴ τοῦ συμφώνου αὐτοῦ, ποίαν σημασίαν ἔχει, δεδομένου ὅτι εἰς τὸ σύμφωνον αὐτὸ τῆς προσωπικῆς καταστάσεως, θὰ ὑπογράψωσι καὶ Χῶραι ὡς ἡ Τουρκία καὶ ἡ Ρουμανία εἶναι περιττὸν νὰ τονίσωμεν. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἐκ τῶν συμφώνων αὐτῶν, ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὴν ἀπασχολήσω δι’ ὀλίγων. Ὡς γνωρίζετε, Κύριοι Βουλευταί, ἡ ἄλλοτε ἐπικρατοῦσα ἰδέα περὶ τῆς ἀλληλοσυγκρούσεως δῆθεν τῶν συμφερόντων τῶν διαφόρων λαῶν, ἤρχισε πλέον νὰ ὑποχωρῇ, ἐνῷ ἐξ ἀντιθέτου ἡ ἰδέα τῆς οἰκονομικῆς ἀλληλεξαρτήσεως τῶν λαῶν ἀπὸ κανένα πλέον δὲν ἀμφισβητεῖται. Βασικὴ ἰδέα τῆς συγχρόνου αὐτῆς προσπαθείας εἶναι, ὅτι ὁ κόσμος ὁλόκληρος, ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, ἀποτελεῖ ἕν ἑνιαῖον οἰκονομικὸν σύνολον, ἀποτελεῖ μίαν ἀδιάσπαστον οἰκονομικὴν ὁλότητα τῆς ὁποίας ἕκαστον τμῆμα ἀναλόγως τῶν γεωγραφικῶν, τῶν γεωλογικῶν, τῶν κλιματολογικῶν καὶ τῶν κοινωνιολογικῶν ὅρων, δέον νὰ ἀσχολῆται μὲ αὐτὸ ἢ μὲ ἐκεῖνο τὸ εἶδος τῆς παραγωγῆς. Συνεπῶς ἡ ἐσωτερικὴ ἑκάστης Χώρας παραγωγὴ δέον νὰ ἐρευνᾶται καὶ νὰ ρυθμίζεται, οὐ μόνον ἀπὸ στενῆς, ἀπὸ ἐσωτερικῆς ἀπόψεως, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῆς εὐρυτέρας, τῆς ἐξωτερικῆς, τῆς διεθνοῦς. Τοῦτο ἐπιβάλλει τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ μερικώτερον τὸ συμφέρον τῶν καθ’ ἕκαστα οἰκονομικῶν. Διότι ἡ μετατροπὴ ὅλων σχεδὸν τῶν εἰδῶν τῆς παραγωγῆς ἀπὸ ἐσωτερικῆς εἰς ἐξωτερικήν, εἰς διεθνῆ, κατάστασιν θεωρεῖ ἀπαραίτητον τὴν ρύθμισιν τῶν ζητημάτων τῆς παραγωγῆς συμφώνως μὲ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς διεθνοῦς Οἰκονομίας. Εἶναι περιττὸν νὰ τονίσω ὅτι ἡ ἀνάγκη αὐτή, προκειμένου περὶ Χώρας μικρᾶς, ἐχούσης μάλιστα παραγωγὴν εἰδῶν κυρίως ἐξωτερικῆς καταναλώσεως, ἀποτελεῖ τὴν βάσιν πάσης λελογισμένης οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Ἀλλ’ ἡ ρύθμισις τῆς ἐσωτερικῆς παραγωγῆς συνολικῶς ἢ καὶ ἐν μέρει, συμφώνως πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς διεθνοῦς καταναλώσεως, παρουσιάζει σχεδὸν πάντοτε σοβαρὰς δυσχερείας, ὀφειλομένας εἰς τὸ πολυσχιδὲς καὶ πολύπλοκον τῶν οἰκονομικῶν σχέσεων, τῶν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν καὶ τῆς οἰκονομικῆς δυναμικότητος τῶν διαφόρων λαῶν. Διὰ τοῦτο, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἔγινε παντοῦ ἀντιληπτὴ ἡ ἀνάγκη τῆς συστηματικῆς ρυθμίσεως τῆς παραγωγῆς κατὰ οἰκονομικὰς περιφερείας, κατὰ οἰκονομικὰς ζώνας, κατὰ οἰκονομικὰς ρεζιόν, ὡς τὰς ἀποκαλοῦν, αἱ ὁποῖαι, λόγῳ τῆς ἀλληλοσυμπληρώσεως μεταξύ των, τῶν ἐκδηλώσεων τῆς παραγωγῆς, ἀποτελοῦν οἰκονομικῶς αὐτοτελεῖς καὶ κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον αὐτάρκεις οἰκονομικὰς μονάδας. Μίαν τοιαύτην οἰκονομικὴν περιφέρειαν, μίαν τοιαύτην οἰκονομικὴν ρεζιόν, σπουδαιοτάτης μάλιστα, ὡς θὰ ἴδωμεν, σημασίας, ἀποτελεῖ καὶ ἡ Βαλκανικὴ Χερσόνησος, εἴτε αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν λαμβανομένη, εἴτε ὡς τμῆμα τῆς μεγαλειτέρας οἰκονομικῆς μονάδος, τὴν ὁποίαν ἀποτελεῖ ἡ Ἀνατολικὴ Εὐρώπη, ἢ καὶ τῆς ἀκόμη εὐρυτέρας, τὴν ὁποίαν ἀποτελεῖ ὁλόκληρος ἡ Εὐρώπη. Διότι τὰς Χώρας τὰς Βαλκανικὰς δὲν ἑνώνει μόνον ἡ ταυτότης τῶν παραδόσεων καὶ τῶν ἀναμνήσεων, ἀλλὰ κυρίως ἡ ἑνότης τῶν γεωγραφικῶν καὶ οἰκονομικῶν ὅρων. Οὕτω, μία φυσικὴ κατανομὴ τῆς ἐργασίας μεταξὺ τῆς ἀμυθήτου ποικιλίας τῶν καλλιεργειῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἀπὸ τοῦ Δουνάβεως μέχρι τῆς Κρήτης, μία δυνατότης σημαντικῆς ἀλληλοσυμπληρώσεως τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν σοβαρῶς τῶν εἰς τὰ κοινὰ ἀσχολουμένων πολιτικῶν. Ἡ τιμὴ αὐτὴ ἀνήκει παρ’ ἡμῖν εἰς τὸν ἐμπνευσμένον πολιτικὸν καὶ ἐπιστήμονα, εἰς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ Ἀγροτικοῦ καὶ Ἐργατικοῦ κόμματος, αἱ ἄοκνοι προσπάθειαι τοῦ ὁποίου ἐπὶ ἔτη ἔφεραν εἰς ὅ σημεῖον σήμερον εὑρίσκεται ἡ ἰδέα τῆς Βαλκανικῆς Ἑνώσεως. Ἡ αὐτὴ τιμὴ ἀνήκει καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς Ἀρχηγοὺς τῶν πολιτικῶν μας κομμάτων, καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, διότι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐνεστερνίσθησαν τὴν ἰδέαν τῆς Βαλκανικῆς προσεγγίσεως καὶ ἔπραξαν τὸ πᾶν πρὸς εὐόδωσιν αὐτῆς. Διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε, Κύριοι Βουλευταί, τὸν βαθμὸν τῆς οἰκονομικῆς ἀλληλεξαρτήσεως τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν, τὸν βαθμόν, εἰς τὸν ὁποῖον δύναται νὰ φθάσῃ ἡ οἰκονομικὴ συνεργασία μεταξὺ τῶν Χωρῶν αὐτῶν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω ἐλαχίστους τινὰς ἀριθμούς, λίαν χαρακτηριστικούς, εἰλημμένους ἀπὸ τὴν διεθνῆ στατιστικὴν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν τοῦ ἔτους 1929. Οὕτω... (ἀναγινώσκει) ...». Ἤτοι μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὸ παθητικώτερον ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον, ἐνῷ αἱ λοιπαὶ σχεδὸν ἰσοφαρίζουν τὰς εἰσαγωγὰς καὶ τὰς ἐξαγωγάς των. Ἄν ἤδη μετατρέψωμεν εἰς χρυσὸν τὸ συνολικὸν ποσὸν τοῦ Βαλκανικοῦ ἐμπορίου, θὰ ἴδωμεν ὅτι τοῦτο παρίσταται διὰ τῶν ἑξῆς ἀριθμῶν· «... (ἀναγινώσκει) ...». Συνεπῶς ἀπὸ ἀπόψεως συνολικῆς ἀξίας ἐμπορίου ἡ Ἑλλὰς ἔρχεται κατὰ σειρὰν δευτέρα, ἤτοι ἀμέσως μετὰ τὴν Ρουμανίαν καὶ πρὸ τῆς μεγάλης Γιουγκοσλαυΐας. Χαρακτηριστικὸν τῆς ἐμπορικότητος τῆς Χώρας μας. Ἐὰν ἤδη κατανείμωμεν τὸ ποσὸν τοῦ ἐμπορίου κατὰ εἴδη παραγωγῆς καὶ συσχετίσωμεν τοὺς ἀριθμοὺς τῶν εἰσαγωγῶν καὶ ἐξαγωγῶν, θὰ φθάσωμεν εἰς τὰ ἑξῆς συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω ἄνευ τῆς μνείας τῶν ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους ὅμως θέτω εἰς τὴν διάθεσίν σας. Πρῶτον, ὅτι ὅλαι σχεδὸν αἱ Χῶραι τῆς Βαλκανικῆς κατὰ πρῶτον λόγον ἐξάγουν γεωργικὰ προϊόντα, ἀφοῦ εἰς ὅλας τὸ ποσοστὸν τῆς ἐξαγωγῆς κυμαίνεται μεταξὺ 53% καὶ 86% τοῦ συνόλου τῶν ἐξαγωγῶν. Τὸ πρᾶγμα ἴσως φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως ἀποκαρδιωτικόν, διὰ τὴν δυνατότητα, ἀλλὰ καὶ σκοπιμότητα τῆς οἰκονομικῆς συνειδήσεως τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν. Ἐν τούτοις, ἐὰν ἐμβαθύνωμεν εἰς τὸ ζήτημα, θὰ ἴδωμεν ὅτι αἱ Χῶραι αὐταὶ ἐν τῇ γεωργικῇ των παραγωγῇ παρουσιάζουν τοιαύτην ποικιλίαν προϊόντων, ὥστε νὰ μὴ παρουσιάζηται σημαντικὸς συναγωνισμὸς μεταξὺ τῶν προϊόντων τῶν Χωρῶν αὐτῶν. Οὕτω ἡ Ἑλλὰς παρουσιάζεται ὡς χώρα παραγωγῆς νωπῶν καρπῶν, ἐλαίου, ἐλαιῶν, κηπουρικῶν, τῶν ὁποίων ὑπάρχει σημαντικὴ ζήτησις εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Βαλκανικῆς. Ἡ Ρουμανία, ὡς χώρα ἐξαγωγῆς σιτηρῶν καὶ πετρελαίου, ἐπίσης ζητουμένων εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς Βαλκανικῆς. Ἡ Γιουγκοσλαυΐα, ὡς χώρα παραγωγῆς δασικῶν προϊόντων, σφαζομένων ζώων κλπ. τῶν ὁποίων ἐπίσης ὑπάρχει σημαντικὴ ζήτησις εἰς τὰς περισσοτέρας Χώρας τῆς Βαλκανικῆς. Δεύτερον, ἀπὸ ἀπόψεως βιομηχανικῆς παραγωγῆς, ἡ Ἑλλὰς ὄχι μόνον σήμερον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μέλλον πολὺ περισσότερον εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς Βαλκανικῆς ἀγορᾶς. Μὲ ἀριθμοὺς δὲν θὰ σᾶς κουράσω, σᾶς παραπέμπω μόνον εἰς τὴν συγκριτικὴν στατιστικὴν τῶν ἐξαγωγῶν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Τρίτη παρατήρησις εἶναι, ὅτι καὶ ἄλλα προϊόντα τῆς Ἑλλάδος εἶναι δυνατὸν νὰ τοποθετηθοῦν εἰς τὴν Βαλκανικὴν ἀγοράν. Ὄχι δὲ μόνον προϊόντα τῆς Ἑλλάδος, ὡς τὰ προϊόντα τῆς ἁλιείας, ὁ μεταλλευτικὸς πλοῦτος κλπ., ἀλλὰ καὶ ὅλαι αἱ ἐκδηλώσεις τῆς ἑλληνικῆς ἐνεργείας εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρουν θέσιν εἰς τὴν βαλκανικὴν ἀγοράν, ὡς λ.χ. αἱ ἐργασίαι τῆς ἐμπορικῆς μας ναυτιλίας. Τετάρτη παρατήρησις εἶναι, ὅτι ἐξ ἀντιθέτου καὶ πολλὰ προϊόντα τῆς βαλκανικῆς ἀγορᾶς εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἐν Ἑλλάδι, τὰ ὁποῖα σήμερον, ὑπὸ ἀρκούντως βαρυτέρους ὅρους, εἰσάγονται ἀπὸ λίαν μεμακρυσμένας ἀγορὰς τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ τὰ ὁποῖα, κατὰ συνέπειαν, μεταφέρονται ὑπὸ ἀρκούντως βαρυτέρους ὅρους. Ἐνταῦθα ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω ὅτι ἡ συνεργασία τῶν λαῶν τῆς Βαλκανικῆς, εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν πρέπει νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς χορηγουμένης σήμερον προστασίας εἰς τὰ γεωργικά μας προϊόντα, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ζήτημα ὑπάρξεως καὶ διὰ τὴν ἐθνικήν μας παραγωγήν, ἀλλὰ ζήτημα ὑπάρξεως καὶ δι’ αὐτὴν τὴν δημοσίαν μας οἰκονομίαν. Ἀντιθέτως μάλιστα, νομίζω ὅτι δέον νὰ ἐνισχυθῇ ἡ προστασία τῆς παραγωγῆς μας μέχρι τοῦ σημείου, τοὐλάχιστον, εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι ἐνισχυμένη εἰς ἄλλας Χώρας, ὁπότε καὶ πάλιν θὰ ὑπάρξῃ ἕν περιθώριον, σημαντικώτατον προστασίας, τὸ ὁποῖον θὰ ἰσοῦται τοὐλάχιστον πρὸς τὴν διαφορὰν τῆς ἐπιβαρύνσεως τῶν εἰδῶν αὐτῶν, ἐρχομένων ἀπὸ τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης. Ἀλλὰ καὶ δι’ ὅσα εἴδη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν ἀγοραὶ καταναλώσεως ἐν τῇ Βαλκανικῇ, ὡς λ. χ. τοῦ καπνοῦ, τῆς σταφίδος, καὶ δι’ αὐτὰ ἀκόμη ἡ διαβαλκανικὴ συνεννόησις, ὄχι μόνον δὲν θὰ ἐδυσχέραινε τὴν τοποθέτησίν των εἰς τὴν ἐξωτερικὴν ἀγοράν, ἀλλ’ ἀντιθέτως, καὶ θὰ τὴν εὐχεραίνῃ. Ἐξετάζοντες ἤδη συνοπτικῶς τὸ ἐπιτελεσθὲν ἔργον παρὰ τῆς Διαβαλκανικῆς Διασκέψεως ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ πεδίου, παρατηροῦμεν ὅτι, τὸ ἐπὶ τοῦ πεδίου τούτου ἐπιτελεσθὲν ἔργον, δὲν εἶναι ἀνάλογον μὲ τὸ ἐπιτελεσθὲν ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ συμφώνου. Παρατηροῦμεν δηλαδὴ ὅτι αἱ ἐργασίαι ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συμφώνου δὲν ἔχουν προχωρήσει ὡς ἔχουν προχωρήσει ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία καὶ ἐν προκειμένῳ ἔπραξεν τὸ καθῆκόν της, καταρτίσασα ἕν ἄρτιον προσχέδιον Βαλκανικοῦ συμφώνου, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1932 κατέθεσεν εἰς τὴν Βαλκανικὴν Διάσκεψιν. Δυστυχῶς, ἡ Διάσκεψις δὲν ἐπελήφθη εἰσέτι τούτου. Ἁπλῶς τὸ παρέπεμψεν εἰς μίαν προπαρασκευαστικὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία καὶ ἔλαβε τὴν ἐντολὴν τῆς ἐπεξεργασίας του, ἀφοῦ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι ὡς βάσις τοῦ συμφώνου αὐτοῦ θὰ ἐτίθετο πρῶτον ἡ ἀρχὴ τῆς ἐναρμονίσεως τοῦ διαβαλκανικοῦ δασμολογίου προτιμήσεως, καὶ δεύτερον ἡ καθιέρωσις μιᾶς κοινῆς ἐμπορικῆς πολιτικῆς ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς Βαλκανικῆς, τὰ ὁποῖα ἔχουν τοποθέτησιν εἰς ἐξωβαλκανικὰς ἀγοράς. Ἡ Διάσκεψις, ἡ κατὰ τὸν ἐρχόμενον μῆνα συγκαλουμένη ἐν Θεσσαλονίκῃ, θὰ ἐξετάσῃ λεπτομερῶς τὸ ἑλληνικὸν προσχέδιον, ἂς ἐλπίσωμεν δὲ ὅτι θὰ φθάσῃ καὶ εἰς συμφωνίαν διὰ τὴν τελειωτικὴν διατύπωσον τοῦ διαβαλκανικοῦ οἰκονομικοῦ συμφώνου. Τελειώνων, Κύριοι Βουλευταί, θὰ ἐπεθύμουν νὰ τονίσω, ὅτι μόνον διὰ τῆς στενῆς αὐτῆς πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς συνεργασίας τῶν λαῶν τῆς Βαλκανικῆς, θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ μία εὐρυτέρα Βαλκανικὴ ἀγορά, διευκολύνουσα τὴν πλήρη ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἀφθόνου πλούτου, ὁ ὁποῖος περικλείεται εἰς τὴν ἱστορικὴν χερσόνησον τοῦ Αἵμου, ὅτι μόνον διὰ τῆς συνεργασίας αὐτῆς τῶν λαῶν τῆς Βαλκανικῆς, θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐκλογικευμένη χρησιμοποίησις τῶν ἐμψύχων καὶ ἀψύχων παραγόντων καὶ τῶν δυνάμεων τῶν Χωρῶν τῆς Βαλκανικῆς, ὅτι μόνον τοιουτρόπως θὰ ἐξασφαλισθῇ πληρέστερον ἡ τοποθέτησις τῶν Βαλκανικῶν προϊόντων εἰς τὰς ἐξωβαλκανικὰς ἀγοράς, μὲ μίαν λέξιν, ὅτι ὄχι μόνον θὰ καταστῇ ἡ Βαλκανικὴ χερσόνησος ὁ πρωτοπόρος καὶ τῆς εἰρηνεύσεως τῶν λαῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς συγχρονισμένης ὀργανώσεως τῆς οἰκονομίας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀναμένομεν, ὄχι μόνον τὴν βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν διαφόρων λαῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν ἐργαζομένων παραγωγικῶν τάξεων, διὰ μιᾶς κοινωνικῆς προοδευτικῆς, διὰ μιᾶς ριζοσπαστικῆς, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ρυθμίσεως ὅλων τῶν ζητημάτων τῆς ἐσωκρατικῆς καὶ ἐξωκρατικῆς οἰκονομίας. (Χειροκροτήματα).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπαμπᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§54Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Μεταξύ, Κύριοι Βουλευταί, τῶν ἀποφάσεων τῆς Γʹ Βαλκανικῆς Διασκέψεως, τῶν ἀφορωσῶν κυρίως τὴν κοινωνικὴν πολιτικήν, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου κεφαλαίου ὡρίσθην εἰδικὸς εἰσηγητής, ἵνα εἰσηγηθῶ διὰ βραχυτάτων τὸ θέμα, ὑπάρχει σχέδιον πολλοῦ λόγου ἄξιον συμφωνίας, ἀφορώσης τὴν προσωπικὴν κατάστασιν τῶν Βαλκανικῶν ὑπηκόων. Τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως ταύτης ἀναγνωρίζει πλήρη ἰσοπολιτείαν μεταξὺ τῶν ὑπηκόων τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν εἰς πᾶν ὅ, τι ἀφορᾷ τὴν κυκλοφορίαν αὐτῶν, τὴν ἐλευθέραν μετακίνησιν, τὴν ἐργασίαν καὶ τὴν ἐγκατάστασιν. Εὐλόγως δὲ ἐθεωρήθη, ὅτι ἡ ἐλευθερία αὕτη τῆς κυκλοφορίας ἀποτελεῖ μίαν ἀπὸ τὰς προϋποθέσεις τῶν ὁποίων ἡ τελεσφόρησις θέλει ἀγάγει εἰς τὴν εὐκταίαν προσέγγισιν τῶν πολιτῶν τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν, καὶ τῶν Χωρῶν τούτων πρὸς ἀλλήλας. Εἶναι ἄξιον ἰδιαιτέρας ἐξάρσεως ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη τῆς προσωπικῆς καταστάσεως συνεδυάσθη μὲ πολιτικὸν σύμφωνον καὶ ἐθεωρήθη ὡς ἀναπόσπαστον τμῆμα τοῦ πολιτικοῦ τούτου συμφώνου, ἐτέθη δὲ ὡς ὅρος τῆς ἐγκρίσεώς της ἡ πραγματοποίησις τοῦ πολιτικοῦ συμφώνου μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν, περὶ οὗ ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων ἐλέχθησαν τὰ δέοντα. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας μετακινήσεως καὶ ἐγκαταστάσεως δὲν καθωρίσθη κατὰ τρόπον ἀπόλυτον, οὔτε ἦτο εὐλόγως δυνατὸν νὰ καθορισθῇ κατὰ τρόπον ἀπόλυτον, ἀλλὰ περιωρίσθη ὑπὸ τοῦ δικαιώματος τῆς καθ’ ἑκάστην Χώρας, ὅπως διὰ κοινοῦ ἐσωτερικοῦ δημοσίου Δικαίου, καθορίσῃ τὰ τῆς μεταναστεύσεως ἐν τῇ Χώρᾳ. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ περιορισμὸς δὲν ἐτοποθετήθη ὑπὸ τῆς Διασκέψεως ἐν τῷ σχεδίῳ αὐτῆς κατὰ τρόπον ἀπόλυτον, ἀλλ’ ἐθεωρήθη σκόπιμον εἰδικῶς, ἡ ἔρευνα τῆς εὐρύτητος τοῦ ὅρου «μετανάστευσις», νὰ διαμορφωθῇ μετὰ σύμφωνον γνώμην ἑνὸς ἱδρυθησομένου Γραφείου Ἐργασίας Διαβαλκανικοῦ. Ὁπωσδήποτε ὅμως, δὲν ἤσκησεν ἡ Διάσκεψις, ἀκριβῶς διὰ νὰ προσδώσῃ μίαν πρακτικὴν ἐφαρμογὴν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθέρας μετακινήσεως, νὰ ὁρίσῃ οἱονεὶ προκαταρκτικῶς τὸν ὅρον «μετανάστευσις» κατά τινα τρόπον, εἰρήσθω, ἀποκλειστικόν, δηλονότι ἑρμηνεύσασα, ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς μεταναστεύσεως πάντως δὲν περιλαμβάνονται αἱ κατ’ ἄτομον μετακινήσεις. Ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, κ. Βουλευταί, ἡ εὐχή, τὴν ὁποίαν διεπίστωσεν ἡ Διάσκεψις ἐν αὐτῷ τῷ σχεδίῳ συμφωνίας, εἶναι πολλοῦ λόγου ἀξία, ὄχι μόνον διότι, ὡς ἐλέχθη, ἀποτελεῖ μίαν προϋπόθεσιν ἡ πραγματοποίησις αὐτῆς τῆς στενωτέρας ἐπικοινωνίας καὶ στενωτέρας συνεργασίας τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν, ἀλλὰ, διότι εἰδικῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἔχει μίαν ἰδιάζουσαν σημασίαν πολλοῦ λόγου ἀξίαν καὶ πολλῆς ὠφελιμότητος πρόξενον, δοθέντος ὅτι εἰς τὴν ἕνωσιν τῶν Βαλκανικῶν αὐτῶν Χωρῶν περιλαμβάνεται καὶ ἡ Τουρκία καὶ γνωστοῦ ὄντος πόσα συμφέροντα ἐκκρεμῆ ὑπάρχουν ἐκ μέρους τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐν τῇ ὁμόρῳ ἐπικρατείᾳ. Ὑποθέτω ὅτι, τοῦ θέματος τούτου ἡ σοβαρότης καὶ τοῦ συμφώνου ἡ ὠφελιμότης, καὶ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο ἰδιαιτέρως, κατανοεῖται ἐπαρκῶς εἰς τρόπον ὥστε, νὰ ἀποβαίνῃ περιττὴ ἡ τοῦ λεπτοτάτου τούτου ὠφελήματος ἔξαρσις. Τὸ κεφάλαιον, τὸ ἀφορῶν, κ. Βουλευταί, τὴν κοινωνικὴν πολιτικὴν ὑπὸ τῆς ὁποίας ἐνεπνεύσθη ἡ Γʹ Βαλκανικὴ Διάσκεψις, περιέχει καὶ ἄλλα τινὰ θέματα, ἐπίσης λόγου ἄξια, ὡς περὶ ἱδρύσεως τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος Βαλκανικοῦ Γραφείου Ἐργασίας, περιέχει θέματα ἀφορῶντα τὸν διεθνῆ χάρτην τοῦ παιδιοῦ, τὸν ἀγῶνα ἀπὸ κοινοῦ κατὰ τοῦ ἐμπόρου τῆς λευκῆς σαρκὸς διὰ τῆς προνοίας ἀκόμη καὶ μέχρι ἱδρύσεως ἀστυνομίας ἠθῶν, διευθυνομένης ὑπὸ γυναικῶν καὶ λήψεως μέτρων πρὸς ἠθικὴν διαπαιδαγώγησιν τῆς νεολαίας. Περιέχει ἐπὶ πλέον διατάξεις ἀφορώσας τὸν συγχρονισμὸν τῆς νομοθεσίας τῆς ἐγγάμου γυναικός, διατάξεις προβλεπούσας σύναψιν ὑγιειονομικῆς διαβαλκανικῆς συμβάσεως καὶ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν καὶ εἰδικωτέραν σημασίαν διὰ τὴν ἡμετέραν Χώραν, ἀπὸ κοινοῦ ἀγῶνος κατὰ τῆς φυματιώσεως διὰ τῆς ἑνώσεως καὶ συστηματικῆς συνεργασίας τῶν ἐθνικῶν ἀντιφυματικῶν ἑταιρειῶν τῶν διαφόρων Βαλκανικῶν Χωρῶν. Εἰσηγήθην, κ. Βουλευταί, τὸ θέμα διὰ πολλοὺς λόγους, διὰ βραχυτάτων. Εἷς ἐκ τῶν λόγων, πλὴν τῆς οἰκονομίας τοῦ πολυτίμου χρόνου, εἶναι, ὅτι ἡ ἔκθεσις, ἡ ὁποία συνετάγη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἡγέτην τοῦ Ἐργατοαγροτικοῦ κόμματος, εἶναι ἔκθεσις μακροσκελὴς καὶ ἐνδιατρίβει ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων, κατὰ τρόπον, ὥστε δύναται νὰ κατατοπίσῃ ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων τὸν ἐνδιαφερόμενον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελον ἰδιαιτέρως νὰ τονίσω ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς ἐξάρσεως τῆς εἰδικῆς σκοπιμότητος, τὴν ὁποίαν ἔχει διὰ τὴν Χώραν ἡμῶν τὸ σύμφωνον περὶ προσωπικῆς καταστάσεως, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμιλήσαμεν, θὰ ἦτο νὰ ἐξέθετον καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μετὰ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι εὐχῆς ἔργον, καθάπερ καὶ εἰς τὸ παρελθόν, καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἐὰν ἤθελε κρίνῃ τοῦτο ἀναγκαῖον καὶ συμμερίζεται τὰς γνώμας ταύτας καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ προσήρχοντο εἰς μίαν ἀπεύθυνσιν πρὸς τὰς Κυβερνήσεις τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν καὶ τὰς Ἐθνικὰς αὐτῶν Ἀντιπροσωπείας, ἐπὶ τῷ τέλει τῆς τονώσεως τῆς Βαλκανικῆς ἰδέας, τῆς ὁποίας ὡς προώθησις ἤθελεν εἶσθαι ἀπολύτως ὠφέλιμος καὶ διὰ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ πολιτισμοῦ τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν καὶ, προφανῶς, καὶ διὰ τὴν εὐημερίαν τῶν πολιτῶν αὐτῶν. (Χειροκροτήματα).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βερροιόπουλος.

§56Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μία ἐκ τῶν προϋποθέσεων, κ. Βουλευταί, πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς προσεγγίσεως καὶ τῆς ἀλληλεγγύης μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν λαῶν καὶ τῆς ἀναπτύξεως πνεύματος συμφιλιωτικοῦ, ἀναντιρρήτως εἶναι καὶ ἡ πραγματοποίησις τῆς συνδέσεως τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ τῶν ὁδικῶν δικτύων, διὰ τῆς κατασκευῆς τῶν γεφυρῶν καὶ τῶν ἄλλων ὁδικῶν τμημάτων, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἠμπόδιζον τὴν σύνδεσιν. Διότι, ἀληθῶς, τότε μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ προωθηθῇ ἡ ὑπόθεσις ἡ Βαλκανική, ὅταν διὰ τῆς διευκολύνσεως τῆς συγκοινωνίας ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς συχνῆς ἐπικοινωνίας ἡ γνωριμία τῶν λαῶν μεταξύ των, ἥτις ὡς ἀποτέλεσμα θέλει ἔχει τὴν διαπίστωσιν τῶν φυλετικῶν διαφορῶν καὶ τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν κατευθύνσεων τῶν Βαλκανικῶν λαῶν μεταξύ των, προϋποθέσεις αἵτινες κρίνονται ἀπαραίτητοι, προκειμένου νὰ συναφθοῦν μεταξὺ των συμφωνίαι, ἔστω ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ, ἔστω ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ, δημοσιονομικοῦ καὶ κοινωνικοῦ ἐπιπέδου. Ταῦτα ἀκριβῶς διεῖδε καὶ ἡ Γʹ Βαλκανικὴ Διάσκεψις, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν εἰς τὸ Βουκουρέστιον, καὶ διέγραψε σύστημα ὁλόκληρον βαλκανικῆς συνδέσεως τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν οἰκονομικῶν συνθηκῶν τῶν διαφόρων Βαλκανικῶν Κρατῶν, ἡ δὲ μέλλουσα νὰ συνέλθῃ ἐν Θεσσαλονίκῃ Δʹ Βαλκανικὴ Διάσκεψις, ἔθηκε μεταξὺ τοῦ προγράμματός της καὶ τὴν μελέτην τῶν Βαλκανικῶν συγκοινωνιῶν, ἐκδηλοῦσα οὕτω τὴν ἐμμονήν της εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν ἑνὸς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ὅρων τῆς ἐπιτυχίας τῆς προσεγγίσεως τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Δι’ ἡμᾶς δὲ ἔχει ἐξαιρετικὴν σημασίαν ἡ σύνδεσις τῶν γραμμῶν αὐτῶν, δεδομένου ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι Χώρα εἰσαγωγική. Εἶμαι εὐτυχής, διότι πρὸ ὀλίγου ἐπληροφορήθην παρὰ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, τοῦ κ. Στράτου, ὅτι ἐπὶ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, εἶχεν ἀποφασισθῇ ἡ σύνδεσις τῶν γραμμῶν μεταξὺ Βουλγαρίας καὶ Ἀλβανίας, ἐπὶ τῇ βάσει μελέτης ἐγκριθείσης ὑπὸ τῶν ὑπευθύνων ὑπηρεσιῶν. Δεδομένου λοιπόν, ὅτι ὑπάρχει τὸ προηγούμενον αὐτό, δὲν ὑπολείπεται παρὰ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ καὶ αὐτὴ τὴν εὐχὴν αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα συνεχίσῃ τὴν προσπάθειαν ἐκείνην καὶ φέρῃ εἰς πέρας τὴν ἀποφασισθεῖσαν σύνδεσιν τῶν σιδηροδρομικῶν δικτύων τῶν Βαλκανικῶν λαῶν, ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς χειραφετήσεως τῶν λαῶν τούτων ἀπὸ ξένων ἐπιρροῶν. (Χειροκροτήματα).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαρβούτης.

§58Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐργατοαγροτικοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωστόν, εἶχε τὴν ἔμπνευσιν τῆς ὀργανώσεως τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων, καὶ μαζὶ μὲ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν ὁμάδων τῶν ἄλλων Βαλκανικῶν Κρατῶν, κατέβαλε διὰ τὸ ἔργον αὐτὸ ἐπαινετὴν προσπάθειαν, ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀποφάσεις εἰς τὰς ὁποίας κατέληξεν ἡ Γʹ Βαλκανικὴ Διάσκεψις. Αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ εἰσήχθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Διεθνοῦς Συνεργασίας, ἀσχοληθείσης ἐπὶ τοῦ περιεχομένου αὐτῶν. Κατὰ τὴν παροῦσαν συνεδρίασιν δὲν θὰ ἐξετάσωμεν λεπτομερῶς ἕν ἕκαστον τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπετέλεσαν τὸ ἀντικείμενον τῶν ἐργασιῶν τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων, διότι ἡ Βουλὴ δὲν πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ, ὡς Νομοθετικὸν Σῶμα, καὶ ἐξετάσῃ τὰς καθ’ ἕκαστον διατάξεις τῶν συμφώνων καὶ τῶν θεμάτων ἐν γένει μὲ τὰ ὁποῖα ἠσχολήθη ἡ Διάσκεψις. Αἱ συζητήσεις ἄλλωστε αἱ ὁποῖαι ἀπησχόλησαν τὰς τρεῖς Βαλκανικὰς Διασκέψεις, ἔθιξαν ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις τῆς πολιτικῆς, οἰκονομικῆς, κοινωνικῆς, ἠθικῆς καὶ πνευματικῆς ζωῆς τῶν Βαλκανικῶν λαῶν, χωρὶς νὰ καταλήξουν ἐφ’ ὅλων τούτων εἰς τελικὰς ἀποφάσεις. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Διεθνοῦς Συνεργασίας ἐπιθυμεῖ μόνον νὰ τονίσῃ κατὰ τὴν παροῦσαν συνεδρίασιν τὴν ἀνάγκην τῆς στενωτάτης συνεργασίας τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν εὐχὴν τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς πρὸς τὰς Βουλὰς καὶ τὸν πολιτικὸν κόσμον τῶν γειτονικῶν Κρατῶν, διὰ τὴν ἀποτελεσματικωτέραν προώθησιν τῶν ἐργασιῶν τῶν Βαλκ. Διασκέψεων καὶ διὰ τὴν συμπλήρωσιν καὶ πραγματοποίησιν τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν. Αὗται συνίστανται εἰς τὸ προσχέδιον πολιτικοῦ συμφώνου, ὡς καὶ τοῦ συμφώνου ἐλευθέρας κυκλοφορίας καὶ ἐγκαταστάσεως. Ἡ ὑπεύθυνος ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων ἀποδοχὴ καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τῶν συμφώνων τούτων δὲν εἶναι βεβαίως εὐχερής, διότι τὸ Βαλκανικὸν πρόβλημα εἶναι κατ’ ἐξοχὴν σύνθετον, σημαντικὴν ὅμως ὤθησιν πρὸς τοῦτο θὰ δώσῃ ἡ πλήρης κατανόησις τῶν ἱστορικῶν, ἠθικῶν, γεωγραφικῶν καὶ οἰκονομικῶν δεσμῶν μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Τοὺς Βαλκανικοὺς λαούς, ὡς γνωστόν, συνδέει ἀρρήκτως μακρὰ ἱστορικὴ ἐξέλιξις. Αὐταὶ αἱ ἀντιθέσεις καὶ αἱ ὀξύταται συγκρούσεις τοῦ παρελθόντος, ἀποτελοῦν ἀπόδειξιν τοῦ στενωτάτου συγχρωτισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀνέκαθεν ὑφίστατο μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν λαῶν, ὡς καὶ ἀπόδειξιν τῆς ἀμοιβαίας ἀλληλεπιδράσεως διὰ τὴν διαμόρφωσιν τοῦ Βαλκανικοῦ πολιτισμοῦ καὶ τοῦ ἐθνικοῦ πολιτισμοῦ ἑκάστης Χώρας, ἰδιαιτέρως. Τοῦτο εἶναι μία πραγματικότης καὶ τὴν πραγματικότητα ταύτην ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς Διεθνοῦς Συνεργασίας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀφ’ ἑτέρου γεωγραφικοὶ καὶ οἰκονομικοὶ λόγοι, καθιστοῦν ἐπιτακτικὴν τὴν ἀνάγκην τῆς συνεργασίας τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι αἱ οἰκονομίαι τῶν Βαλκανικῶν λαῶν δὲν συμπληρώνουν ἀλλήλας μέχρι τοῦ σημείου τῆς αὐταρκείας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι τὸ Βαλκανικὸν γεωγραφικὸν ἔδαφος, ὡς ἐπίπεδον εὐρυτέρας ἀγορᾶς ἀμοιβαίας τοποθετήσεως τῶν προϊόντων τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς τῶν Κρατῶν, εἶναι ἐπαρκές, οὔτε δύναται νὰ θεωρηθῇ αὐτάρκης ἡ Βαλκανικὴ οἰκονομία ὡς μονὰς αὐτοτελής. Ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἄλλου ἐπίσης ἀληθές, καὶ δέον νὰ τονισθῇ τοῦτο, ὅτι ἡ σταθερὰ συνεργασία τῶν Βαλκανικῶν λαῶν δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ ἐπίπεδον εὐρυτέρας τοποθετήσεως τῶν προϊόντων τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς ἑκάστου, ὅπως ἐπίσης δύναται κατὰ μεγαλύτερον λόγον νὰ δημιουργήσῃ εὐρύτερον ἔδαφος εἰς τὴν κίνησιν τῶν πληθυσμῶν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς οἰκονομικῆς δραστηριότητος τούτων. Ἡ κίνησις αὕτη, τὴν ὁποίαν εὐνοεῖ ἡ διαφορὰ τῆς πυκνότητος τοῦ πληθυσμοῦ μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν εἶναι ἀναγκαία εἰς τὴν σημερινὴν ἰδίως ἐποχὴν τῆς κλειστῆς οἰκονομίας τῆς ὁποίας τὸ πνεῦμα διέπει δυστυχῶς ὅλα τὰ Κράτη. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Διεθνοῦς Συνεργασίας φρονεῖ ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ συνεννόησις καὶ συνεργασία ὅλων τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, ἐφόσον ἡ συνεννόησις καὶ ἡ συνεργασία αὕτη ἀπὸ πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀπόψεως δὲν παρουσιάζει οὐδεμίαν αἰχμὴν ἐναντίον τοῦ πολιτικοῦ ἢ τοῦ οἰκονομικοῦ συμφέροντος οἱασδήποτε ἐκ τῶν Βαλκανικῶν καὶ τῶν ἄλλων Χωρῶν. Τὸ πολιτικὸν Βαλκανικὸν σύμφωνον, ὅπως εἶναι διατυπωμένον ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν γνωστῶν συμφωνιῶν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, παρὰ τὰς παρεκκλίσεις, τὰς ὁποίας παρουσιάζει καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται ὑπὸ τῶν ἰδιαιτέρων Βαλκανικῶν συνθηκῶν, ὄχι μόνον δὲν ἀποτελεῖ ἐμπόδιον, ἀλλὰ καὶ προωθεῖ καὶ διευκολύνει τὸ πνεῦμα τῆς συνεργασίας καὶ τῆς εἰρήνης. Δὲν ἀποκλείει οὐδαμῶς τὸν καταρτισμὸν συμφώνων μετ’ ἄλλων Κρατῶν ἢ ὁμάδων Κρατῶν, εἴτε ἐκ μέρους τῆς ὁμάδος τῆς Βαλκανικῆς ἑνώσεως, εἴτε ἐκ μέρους ἑνὸς ἑκάστου Κράτους. Τοῦτο εἶναι οὐσιωδέστατον, διότι, ἐὰν συνέβαινε τὸ ἀντίθετον καὶ διὰ τῆς Βαλκανικῆς ἑνώσεως ἠθέλομεν ἐπιδιώξει νὰ τοποθετήσωμεν τὴν πολιτικήν μας ἐκτὸς τοῦ Βαλκανικοῦ πλαισίου, οὐδὲν ἐκ τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, ὡς καὶ τὰ Βαλκανικὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα μετέχουν τῆς Μικρᾶς Ἀντὰντ, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ περιορίσουν τὴν οἰκονομικὴν καὶ πολικήν του δραστηριότητα μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τοῦ Βαλκανικοῦ συμφώνου. Ἀφ’ ἑτέρου εἶναι δυνατὸν καὶ εὐκταῖον ὅπως διὰ κοινῶν συμφωνιῶν μεταξὺ τῶν Κρατῶν τῆς Βαλκανικῆς συντονισθοῦν αἱ προσπάθειαι διὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν προϊόντων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα, ὅπως ὁ καπνός, ἀποτελοῦν οὐσιώδη συντελεστὴν τῆς οἰκονομίας τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, καὶ ἰδιαιτέρως τῆς Ἑλλάδος, Τουρκίας καὶ Βουλγαρίας, νὰ συντονισθοῦν καὶ εἶνε ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη νὰ τοποθετηθοῦν εἰς ἄλλας Χώρας. Αἱ συζητήσεις, κ. Βουλευταί, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν Γʹ Βαλκανικὴν Συνδιάσκεψιν ἔθιξαν ὑπὸ μορφὴν ἀνταλλαγῆς γνωμῶν ὅλα τὰ θέματα τῆς δημοσίας ζωῆς ὡς καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς πνευματικῆς συνεργασίας τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Δʹ Βαλκανικῆς Διασκέψεως, ἡ ὁποία θὰ συνέλθῃ ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἀναφέρονται θέματα πνευματικῆς ἐπικοινωνίας, θέματα κοινωνικῆς πολιτικῆς, σωματικῆς καὶ ἠθικῆς ἀγωγῆς, διδασκαλίας τῶν Βαλκανικῶν γλωσσῶν καὶ ἄλλα. Αἱ συζητήσεις τῶν Διασκέψεων τείνουν νὰ προπαρασκευάσουν ἐπαρκῶς τὸ κατάλληλον ἔδαφος εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, ὥστε νὰ ὠθηθοῦν αἱ Κυβερνήσεις εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἀποφάσεων τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων καὶ εἰς στενὴν συνεργασίαν μεταξὺ αὐτῶν. Οὐσιώδη συμβολὴν εἰς τὸ ἔργον τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως καὶ εἰς τὴν πρεώθησιν τῆς ἰδέας τῆς Βαλκανικῆς συνεργασίας ἐν τῷ πνεύματι τῆς γενικῆς εἰρήνης τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, ἀπετέλεσε τὸ ἱστορικὸν γεγονὸς τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς συμφωνίας, τῆς ὁποίας τὴν πρωτοδουλίαν εἶχεν ὁ τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κ. Ἐλευθέριος Βενιζέλος καὶ οἱ ριζοσπαστικοὶ καὶ καινοτόμοι ἡγήτορες τῆς νεαρᾶς Τουρκικῆς Δημοκρατίας, τῶν ὁποίων εἶναι γνωστὴ ἡ ριζοσπαστικότης καὶ ἡ εὐρύτης τῶν σκέψεων. Ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ συμφωνία προωθεῖ τὸ πνεῦμα τῆς συνεργασίας μεταξὺ ὅλων τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Εἶναι ἐξαιρετικῶς εὐχάριστον, κ. Βουλευταί, ὅτι καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου τὴν πολιτικὴν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ τοῦτο πράττουσα θέλει συμβάλει καὶ προωθήσῃ τὸ ἔργον τῆς συνεργασίας ὅλων τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν καὶ τῆς παγιώσεως τῆς Εἰρήνης. Ἐξ ἄλλου αἱ Κυβερνήσεις ὅλων τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν ἐπέδειξαν βεβαίως στοργὴν πρὸς τὰς Βαλκανικὰς Διασκέψεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὅμως φρονεῖ ὅτι ἡ στοργὴ μόνον δὲν ἀρκεῖ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν καὶ τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἀποφάσεων τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων. Θὰ ἦτο εὐκταῖον ὅπως αἱ Κυβερνήσεις τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν ἀποφασίσουν νὰ ἐνισχύσουν ἀποτελεσματικώτερον τὸ ἔργον τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων καὶ χωρήσουν εἰς πραγματοποίησιν καὶ ἐφαρμογὴν τῶν ἀποφάσεών των, συμπληροῦσαι ταύτας ὅπου νομίζουν ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη συμπληρώσεων. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἀπασχολεῖ σήμερον τὴν Βουλὴν ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Διεθνοῦς Συνεργασίας καὶ παρακαλεῖ αὐτὴν ἐκ τῆς ὁποίας προῆλθε κατὰ τὸ 1930 ἡ πρωτοβουλία τῆς προωθήσεως τοῦ ἔργου τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων, καὶ τῆς συνεργασίας τῶν Βαλκανικῶν λαῶν, νὰ ἀναλάβῃ καὶ πάλιν τὴν αὐτὴν πρωτοβουλίαν διὰ τὴν οὐσιαστικωτέραν καὶ ἀποτελεσματικωτέραν ἐνίσχυσιν τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν, χάριν τῆς ἀναπτύξεως τοῦ πολιτισμοῦ ἁπάντων τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Τὴν εὐχὴν ταύτην κάμνει ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Διεθνοῦς Συνεργασίας μὲ μόνον σκοπὸν τὴν προώθησιν τοῦ πνεύματος τῆς συνεργασίας τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. (Χειροκροτήματα).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπότσαρης.

§60Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὡς ἠκούσατε ἀναπτυσσόμενον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Συναδέλφου κ. Βαρβούτη, κατὰ τὴν Γʹ Βαλκανικὴν Διάσκεψιν ἐν Βουκουρεστίῳ, μετὰ τῶν ἄλλων θεμάτων ἐξητάσθησαν καὶ τὰ γενικὰ συγκοινωνιακὰ ζητήματα. Προκειμένου ἡ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας μέλλουσα νὰ συνέλθῃ εἰς Θεσσαλονίκην Δʹ Βαλκανικὴ Διάσκεψις νὰ ἐπιληφθῇ, συγκεκριμένης πλέον ἐξετάσεως τῶν συγκοινωνιακῶν γενικῶν θεμάτων, ἐκρίθη σκόπιμον κατὰ τὴν Διάσκεψιν ἐν Βουκουρεστίῳ, ὅπως εἰδικὴ σύσκεψις, συνερχομένη κατὰ τὴν Βαλκανικὴν ἑβδομάδα, τὴν διεξαχθεῖσαν ἐν Σόφιᾳ τὸν παρελθόντα Ἰούνιον, παρασκευάσῃ τὸ ἔδαφος τῆς ὅλης ἐργασίας, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι κυρίως ζητήματα τεχνικά, ὡς τὰ συγκοινωνιακά, ἀπαιτοῦντα θυσίας χρηματικὰς καὶ δεσμεύοντα τὰ κεφάλαια τὰ κατατεθέντα πλέον εἰς τὸ διηνεκές, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶνται ὑπὸ τὴν γενικὴν ἀτμόσφαιραν τῶν μεγάλων συγκεντρώσεων. Ἀπεφασίσθη λοιπὸν κατ’ Ὀκτώβριον πέρυσιν, ὅπως συνέλθουν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς πολιτικῆς ἀεροπορίας, ὅπως συνέλθῃ ἐπίσης μία προπαρασκευαστικὴ συγκέντρωσις εἰς Σόφιαν, διὰ τὰ τουριστικὰ ζητήματα, ὅπως ἐπίσης μία ἄλλη Βαλκανικὴ Ἐπιτροπὴ Δημοσίων Ἔργων ἐπιληφθῇ ταὐτοχρόνως τῆς ἐξετάσεως τῶν Δημοσίων ἔργων κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν, καὶ ὑποβάλωσι τὰ πορίσματά των εἰς τὴν μέλλουσαν νὰ συνέλθῃ Διάσκεψιν. Προεκρίθη ἡ Σόφια καὶ διότι μέχρι τοῦδε οὐδεμία γενικὴ τοιαύτη σύσκεψις ἔλαβε χώραν εἰς τὴν Βουλγαρικὴν πρωτεύουσαν, καὶ διότι ἡ κεντρικὴ της θέσις παρουσιάζει πράγματι διὰ τὴν συγκέντρωσιν αὐτὴν πλεονεκτήματα. Παρακολουθῶν τὰς ἐργασίας τῆς συγκεντρώσεως ταύτης, ὡς Ἀρχηγὸς τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἀποτελουμένης, πλὴν τοῦ λαλοῦντος τὴν στιγμὴν αὐτήν, καὶ ἐκ τῶν κ. κ. Ἀγαπητοῦ καὶ Λασκαράκη, ἀντελήφθην ἐπιτοπίως πλέον πόσον αἱ συγκεντρώσεις αὐταὶ ἀποκτοῦν οὐσιαστικὸν περιεχόμενον, πόσον οἱ Βαλκανικοὶ λαοὶ δὲν σύρονται πλέον εἰς τὸ πνεῦμα αὐτὸ ἢ ἐνδεχομένως πρὸς τὸ ἀντίθετον ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων, ἀλλὰ καὶ πόσον ἡ ἰδέα τῆς ἐπαφῆς τῆς ποικίλης τῶν Βαλκανικῶν λαῶν ἀπέκτησε βαθείας ρίζας εἰς τὴν συνείδησιν τῶν λαῶν αὐτῶν, καὶ πῶς αἱ Κυβερνήσεις παρακαλοῦνται πλέον ὑπὸ τῶν λαῶν των, ὅπως θεσπίσουν καὶ κατοχυρώσουν τὰς εὐχὰς καὶ τὰς ἀποφάσεις τῶν συγκεντρώσεων τούτων, διὰ μέτρων πλέον ἐπισήμων. Ἡ ἱστορικὴ σημασία τῶν λόγων τούτων ἐπισφραγίζει ἅπαξ ἔτι καὶ διατρανώνει τὸν ὁριστικὸν τερματισμὸν τῶν ἱστορικῶν ἐκείνων μεταξὺ τῶν λαῶν διενέξεων. Καὶ, ἂν τυχόν, ὀλίγαι τινὲς ἀναλαμπαὶ αὐτῶν παρέμειναν, οὐχ ἧττον ἡ γενικὴ ἐθνικὴ συνείδησις τῶν λαῶν τούτων ὠθεῖ τὰ Βαλκανικὰ Κράτη πρὸς μίαν πραγματικὴν Βαλκανικὴν συνεννόησιν. Εἴδομεν τὸ φαινόμενον τῆς ἄρσεως τῆς δυσπιστίας τῆς ἀμοιβαίας, εἴδομεν αὐξάνουσαν διαρκῶς τὴν προθυμίαν διὰ τὴν κοινοπραξίαν αὐτὴν εἰς τὰς ὀλίγας συνεδριάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν εἰς Σόφιαν, μὲ θετικὸν περιεχόμενον. Ἐζητήθη ὑπὸ τῆς ἑλληνικῆς ἀποστολῆς πλῆρες πρόγραμμα μεγάλων σταθμῶν διαβαλκανικῶν ἀρτηριῶν καὶ ἐθεωρήθη ὅτι πρέπει νὰ ἐξασφαλισθοῦν πρῶτον αἱ δύο μεγάλης διαβαλκανικῆς σημασίας ὁδοί, ἡ μία ἡ τέμνουσα ἀπὸ Β πρὸς Ν, τὴν Χερσόνησον καὶ καταλήγουσα εἰς Κωνσταντινούπολιν, ἡ ἄλλη κάθετος ἐπὶ ταύτης ἑνώνουσα τὸ Βουκουρέστιον καὶ πέραν τούτου μέχρι τῆς Πολωνίας καὶ ἀπὸ Βουκουρεστίου μέχρι Σόφιας. Δεύτερον σύστημα ὁδικῶν συντεταγμένων τέμνει ἓν ἄλλο δίκτυον κυρίων ὁδῶν βαλκανικῆς σημασίας. Αἱ ὁδοὶ αὗται ἐξασφαλίζουν τὴν μεταξὺ τῶν Χωρῶν τούτων ἐπαφὴν πρὸς ἀλλήλας καὶ πρὸς τὰς περιβαλλούσας Χώρας. Καὶ ἐπειδὴ ἐθεωρήσαμεν ὅτι καὶ πρὸς τὴν Ἰταλίαν πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ κατὰ τὸ δυνατὸν μία τοιαύτη συγκοινωνία, ἡ ὁποία νὰ συνδέῃ τὴν Βαλκανικὴν Χερσόνησσον πρὸς τὴν Θεσσαλονίκην, προτάσει τοῦ ὁμιλοῦντος τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀνεγνωρίσθη ὡς μία τῶν ὁδῶν τούτων, ἡ ὁδός, ἡ ὁποία θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὰς ἀκτὰς τῆς Ἡγουμενίτσης τῆς Ἠπείρου ἕως τὴν Θεσσαλονίκην καὶ πέραν ταύτης μὲ τὸ ἄλλο δίκτυον. Τρίτον σύστημα ὁδῶν, δευτερευούσης σημασίας, ἀνεγνωρίσθη τὸ ἑνῶνον τὰς πρωτευούσας τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν πρὸς τοὺς κυρίους τούτων λιμένας. Ἐλήφθη ἀπόφασις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ σιδηροδρομικὸν ζήτημα, λόγῳ τῆς σημερινῆς στενότητος τοῦ χρήματος, ὅπως ὡρισμένα τμήματα ἐξυπηρετηθοῦν διὰ ναυσιπλοΐας καὶ αὐτοκινήτων μέχρις ὅτου καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐπικοινωνία τῶν Βαλκανικῶν Πρωτευουσῶν πρὸς ἀλλήλας. Ἐλήφθη ἐπίσης ἀπόφασις, σχετικῶς μὲ τὰ δρομολόγια, τιμολόγια, μεταφορὰν ζώων κλπ. Ὡς πρὸς τὴν Ἀεροπορίαν ἠτυχήσαμεν σχετικῶς, διότι παρὰ τὰς προωθήσεις τῶν ἄλλων Κρατῶν, οἱ Βούλγαροι ἀντιπρόσωποι ἐνόμισαν ἐπιβεβλημένον νὰ συνδυάσουν τὴν πολιτικὴν ἀεροπορίαν πρὸς τὴν στρατιωτικὴν τοιαύτην. Ἡ ἐντολὴ ἡμῶν δὲν ἦτο τόσης εὐρείας ἐκτάσεως καὶ διὰ τοῦτο δὲν κατέληξεν εἰς συγκεκριμένας ἀποφάσεις ἡ ἐπὶ τῆς ἀεροπορίας ὑποεπιτροπή. Ὑπάρχει ὅμως τὸ ἐνδόσιμον ὅτι τὰ πράγματα εἰς τὸ μέλλον θὰ βαίνωσι καλλίτερον. Ἐλήφθησαν ἀποφάσεις καὶ διὰ τὸν τουρισμὸν καὶ ἐφ’ ὅλων τῶν ἄλλων σχετικῶν θεμάτων. Αἱ ἐργασίαι αὗται εἶχον χαρακτῆρα, ὡς εἶπον, προδικαστικὸν εἰσηγητικὸν καὶ θὰ ἐπικυρωθῶσιν ὑπὸ τῆς Δʹ Βαλκανικῆς Διασκέψεως. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ καταπονήσω ὑμᾶς διὰ νὰ βεβαιώσω τὸ πόσον εἶναι κοινὸν τὸ αἴσθημα ἐπὶ τῶν φιλικῶν βαλκανικῶν συντελεστῶν, διὰ τὸν σύγχρονον πολιτισμόν. Ἡ πρόοδος τῶν Χωρῶν, ἡ ἀμοιβαία ἐμπιστοσύνη, ἡ ἀσφάλειά των ἡ ἐσωτερικὴ καὶ ἐξωτερικὴ, ἡ ἔννοια τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν πόρων τῶν ἐθνικῶν, ἡ ὑγιὴς δημοσιονομικὴ ἄποψις, ἡ ἰδέα τῆς δικαιοσύνης, ἡ γνωριμία μεταξὺ τῶν λαῶν καὶ ἡ ἀμοιβαία ἐμπιστοσύνη ἐξυπηρετοῦνται διὰ τῆς ἀκμῆς τῶν συγκοινωνιακῶν μέσων. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τονίσωμεν, μετὰ πραγματικῆς ἱκανοποιήσεως πόσον αἱ ἑλληνικαὶ εἰσηγήσεις ἐγένοντο ἀκουσταὶ, διότι ἐμορφώθη ἡ πίστις ὅτι αὗται δὲν ἔτεινον μόνον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν ἑλληνικῶν ἀναγκῶν, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἀντεπεκρίνοντο πρὸς τὰς γενικὰς Βαλκανικὰς ἀνάγκας καὶ ὅτι αὗται δὲν περιελάμβανον ἑλληνικὰ δεδομένα, ἀλλ’ ὅτι ἦσαν γενικώταται ἢ καὶ ἀκόμη ξέναι πρὸς τὰς ἑλληνικὰς προϋποθέσεις. Ἐμορφώθη ἡ πίστις ὅτι ἐν ἀμοιβαίᾳ συνεργασίᾳ, θ’ ἀποτελέσωσι μίαν ἡμέραν ὅλα ταῦτα, τὴν πραγματικήν, τὴν πνευματικὴν, τὴν ψυχικὴν καὶ τὴν ὑλικὴν ἐνίσχυσιν τῶν γειτονικῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν. Ἐθωράκισαν ὅλα αὐτὰ τὰς ψυχὰς ὅλων τῶν ἀντιπροσώπων, ὥστε μὲ πνεῦμα κοινοπραξίας νὰ φθάσωμεν εἰς καλὰ ἀποτελέσματα καὶ εἴδομεν πόσον ἐτιμήθη τὸ ἔργον τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐργατοαγροτικοῦ κόμματος εἰς τὴν Διάσκεψιν αὐτήν. Εἴμεθα βέβαιοι, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ μέλλουσα νὰ συνέλθῃ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας Διάσκεψις καὶ τὰς ἑλληνικὰς ἀπόψεις θέλει κυρώσει καὶ θέλει ἀποδείξει πῶς αἱ Βουλαὶ καὶ αἱ Κυβερνήσεις, ἑνώνουσαι τὰς προσπαθείας εἰς τὰς εὐχὰς ταύτας τῶν βαλκανικῶν λαῶν, θὰ κατορθώσωσι νὰ δημιουργηθῇ ἕν ἔργον πολιτισμοῦ σταθερὸν καὶ ἄξιον τῆς εὐγνωμοσύνης τῶν λαῶν αὐτῶν. (Χειροκροτήματα).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηγιάννης.

§62Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ἀναγινώσκει). (Ἐξ ὀνόματος τῆς ἀγροτικῆς παρατάξεως). Ἡ καλλιτέρα εὐχή, ποὺ ἔχω νὰ διερμηνεύσω εἶναι, ὅπως ἡ Ἑλλάς, παράλληλα πρὸς τὰ σύμφωνα, φιλίας καὶ εἰρηνικῆς συνεννοήσεως μὲ τοὺς γείτονάς της λαούς, ἀποκτήσῃ καὶ ἕν σύμφωνον ἐσωτερικῆς φιλίας καὶ γαλήνης τοῦ ἰδικοῦ της λαοῦ. Τὰ ἐξωτερικά της σύμφωνα θὰ ἔχουν τότε μείζονα ἀξίαν. Διὰ τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ ἀγροτικοῦ κόμματος τῆς Ἑλλάδος (Ἀγροτικὴ παράταξις) ἀποτελεῖ βασικὸν σημεῖον ἡ εἰρηνικὴ συνεννόησις καὶ συναδέλφωσις τῶν λαῶν τῆς Χερσονήσσου μέ τὸ ἀπώτερον ὅραμα μιᾶς Βαλκανικῆς Ὁμοσπονδίας. Ἡ Βαλκανική, ἡ ὁποία ἐκρατεῖτο διῃρημένη καὶ ἀλληλομισουμένη διὰ νὰ ἐξυπηρετῇ ξένα πολιτικὰ καὶ οἰκονομικὰ συμφέροντα, εἶναι καιρὸς καὶ εἶναι καὶ ἀξία νὰ χειραφετηθῇ ἀπὸ ξένας ἐπιρροὰς καὶ νὰ ἀφιερώσῃ ὅλας αὐτῆς τὰς ὑλικὰς καὶ ἠθικὰς καὶ πνευματικὰς δυνάμεις εἰς τὸν δρόμον τῆς ἰδικῆς της προόδου. Μέ βάσιν τὴν προστασίαν τῶν μειονοτήτων, ἀλλὰ καὶ τὴν διατήρησιν τοῦ σημερινοῦ ἐδαφικοῦ τῶν Κρατῶν καθεστῶτος, οἱ λαοὶ τῆς Βαλκανικῆς ἔχουν τεράστια οἰκονομικὰ καὶ πολιτικὰ συμφέροντα, ὥστε ἐπιβάλλεται νὰ συνεννοηθοῦν καὶ νὰ συνεργασθοῦν, τώρα εἰς τὸν συμφιλιωτικὸν καὶ οἰκονομικὸν ἐπίπεδον καὶ αὔριον πρὸς μίαν στενωτέραν πολιτικὴν προσέγγισιν, διὰ νὰ καταστοῦν, ὄχι μόνον ἐν τῷ ἰδίῳ αὐτῶν οἴκῳ κυρίαρχοι, ἀλλὰ καὶ σπουδαῖος παράγων τῆς παγκοσμίου εἰρήνης. Ἐκ μέρους τῶν ἀγροτῶν τῆς Ἑλλάδος ἀποστέλλομεν ἀδελφικὸν χαιρετισμὸν πρὸς τοὺς ἀγρότας καὶ τοὺς ἐργαζομένους τῶν Χωρῶν τῆς Βαλκανικῆς Χερσονήσου καὶ τοὺς καλοῦμεν, ὅπως ἀπὸ κοινοῦ ἐπιβληθῶμεν εἰς τὰς Κυβερνήσεις μας, νὰ υἱοθετήσουν τὸ ἔργον τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων, ὥστε νὰ καταστοῦν πραγματικότης ὅ, τι τώρα εἶναι πόθοι καὶ ὄνειρα τῶν λαῶν τῆς πολυπαθοῦς Χερσονήσου. (Χειροκροτήματα).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης.

§64Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἴμεθα καὶ ἡμεῖς, Κύριοι Βουλευταί, θιασῶται τῆς προσεγγίσεως καὶ τῆς στενωτέρας συνεργασίας τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Ὑπεστηρίξαμεν μάλιστα ἄλλοτε ἐπιμόνως, ὅτι πρακτικώτερον θὰ ἦτο, ἐὰν ἠθέλομεν ἀρχίσει ἀπὸ τὴν ἕνωσιν τῶν βαλκανικῶν λαῶν μετὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἦτο εὔκολον πάντως ἀπείρως εὐκολώτερον, νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπίλυσις ὅλων τῶν ἄλλων μερικωτέρων ζητημάτων οἰκονομικῶν, συγκοινωνιακῶν, τελονειακῶν, ἐθνολογικῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἐξαμάλυνσις προσκρούει σήμερον εἰς ἀμοιβαίας ἐθνικὰς καχυποψίας. Δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ἀκολουθηθῇ ἡ ὁδὸς ἐκείνη, ἢ προτιμήθη ἄλλη ὁδός. Αὐτὸ δὲν μᾶς ἐμποδίζει, νὰ παρακολουθῶμεν μὲ ἀμέριστον συμπάθειαν τὸ γόνιμον ἀληθῶς ἔργον τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων καὶ νὰ συστήσωμεν καὶ ἡμεῖς ὅπως ἐνεργωτέραν πρωτοβουλίαν ἀναλάβῃ, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν συνεννόησιν τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει, βεβαίως, ἡ ἐκτίμησις ἐν ταῖς λεπτομερείαις ἀπὸ ἐθνικῆς ἀπόψεως τῶν σχεδίων τῶν συμφώνων. Ἡ χειραφέτησις καὶ ἡ ἕνωσις τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν δὲν εἶναι ἁπλῶς εἰρηνικὸς μόνον πόθος· εἶναι ἀνάγκη ἐπιβλητικὴ τῶν λαῶν, τῶν δεινῶς ἐπὶ αἰῶνας δοκιμαζομένων ἐκ τῆς διαμάχης, καὶ δὲν χωρεῖ ἀμφιβολία ὅτι θὰ γίνῃ σὺν τῷ χρόνῳ πραγματικότης. Ὅσον τὸ ταχύτερον, τόσον τὸ καλλίτερον.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεταξᾶς.

§66Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Εἶναι πολὺ εὐχάριστον, ὅτι αἱ προσπάθειαι τῶν Βαλκανικῶν Συνδιασκέψεων ἔφθασαν μέχρι σημείου τοιαύτης προόδου, ὥστε συμφώνως μὲ τὴν ὑποβληθεῖσαν ἔκθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἀγροτικοῦ καὶ Ἐργατικοῦ κόμματος, νὰ ἀπασχολοῦν πλέον καὶ τὰς Κυβερνήσεις τῶν Βαλκανικῶν Λαῶν καὶ τὰς Βουλὰς. Τώρα, κατὰ πόσον τὸ σύμφωνον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ Ἐργατικοῦ καὶ Ἀγροτικοῦ κόμματος, θὰ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ καταστῇ ὁριστικὸν ἢ ὄχι, αὐτὸ βεβαίως ἐναπόκειται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κρίνῃ. Βεβαίως ἡμεῖς ἔχομεν νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, νὰ λάβῃ μίαν πρωτοβουλίαν ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν, ἡ ὁποία εὑρίσκει παρεσκευασμένας, ὅπως ἐλπίζομεν, καὶ τὰς λοιπὰς Κυβερνήσεις τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν, βεβαίως δὲ καὶ τὴν κοινὴν γνώμην τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Οἱ Βαλκανικοὶ ὑπέφεραν τόσον πολὺ ἀπὸ τὸν τελευταῖον μεγάλον πόλεμον, εἴτε ἐκέρδησαν ἐξ αὐτοῦ, εἴτε ἔχασαν ἐξ αὐτοῦ, ἰδίως δὲ ἡ Ἑλλὰς, ὥστε δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι οἱ λαοὶ ἀσμένως θὰ ἀποδεχθοῦν σύμφωνα, τὰ ὁποῖα τοὺς ἐξασφαλίζουν εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ μίαν τοιαύτην συμφωνίαν. Βεβαίως εἰς τὴν Εὐρώπην, ὁ εἰρηνιστικὸς ἄνεμος, ὁ ὁποῖος ἔπνεεν ἀπό τινος χρόνου, δὲν ἠπορεῖ νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι πνέει μετὰ τῆς αὐτῆς σφοδρότητος σήμερον. Ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν συσσωρεύονται εὔφλεκτοι ὕλαι διὰ διαφόρους λόγους, τοὺς ὁποίους ὅλοι γνωρίζομεν. Ὑπάρχουν δὲ καὶ βασικά τινα ζητήματα, τὰ ὁποῖα δρῶσι λίαν ἐπιζημίως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, ὅπως εἶναι τὸ δημογραφικὸν ζήτημα, ἡ διαφορὰ τῆς δημογραφικῆς καταστάσεως μεταξὺ τῶν διαφόρων Χωρῶν τῆς Εὐρώπης, ἡ ὁποία, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ βαίνουσα ὅπως μέχρι σήμερον, θὰ ἐπιφέρῃ πολὺ μεγάλας διαφορὰς ποσοστοῦ πληθυσμοῦ εἰς ἑκάστην Χώραν, ἐπὶ πλέον ὁ ἀντίκτυπος τῶν μεγάλων ρήξεων ἔξω τῆς Εὐρώπης, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχουν καὶ τὸν ἀντίκτυπόν των ἐπὶ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Χωρῶν. Ἀκόμη ἡ ἐπικράτησις εἰς διαφόρους Χώρας πολιτευμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι χροιὰν οὐχὶ πλέον ρεαλιστικὴν ἀλλὰ μᾶλλον θρησκευτικὴν καὶ ἑπομένως ἔχουν ἐν αὐτοῖς τὴν δόσιν προπαγάνδαν καὶ συνεπῶς τοῦ φανατισμοῦ. Ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν στοιχεῖα τὰ ὁποῖα παρουσιάζουν ὄχι πολὺ εὐοίωνον τὴν εἰρηνιστικὴν κατάστασιν τῆς Εὐρώπης. Ἂς εὐχηθῶμεν ὅτι ὅλα ταῦτα δὲν θὰ ἔχουν καμμίαν ἐπιρροὴν, καὶ ὅτι ἡ θύελλα, τὴν ὁποίαν θέλομεν ὅλοι νὰ ἀποφύγωμεν, θὰ ἀποφευχθῇ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡμεῖς, οἱ Βαλκανικοί, βεβαίως, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πῶς εἶναι δυνατὸν διὰ μιᾶς συνεννοήσεως μεταξύ μας, νὰ μὴ γίνωμεν ἕρμαιοι τῆς ἐπαπειλουμένης, ἔστω ἐνδεχομένης, θυέλλης. Ἀσχέτως, Κύριοι, βεβαίως, πρὸς τοῦτο, δὲν ἠξεύρει κανεὶς πόσος καιρὸς θὰ ἀπαιτηθῇ μέχρις ὅτου καταλήξωμεν οἱ Βαλκανικοὶ λαοί εἰς μίαν συμφωνίαν μεταξὺ μας, ἡ ὁποία νὰ μᾶς ἐξασφαλίζῃ πρωτίστως ἀπὸ τὴν συμφορὰν τοῦ πολέμου. Ἑπομένως ἀσχέτως μὲ τὰς εἰρηνιστικὰς προσπαθείας, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ—χωρὶς νὰ θελήσω διὰ τῆς συστάσεώς μου ταύτης νὰ ἐλαττώσω τὰς ἐλπίδας, τὰς ὁποίας ἔχω ἐπὶ τῆς Βαλκανικῆς συνεννοήσεως—ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν — πρᾶγμα ἄλλωστε τὸ, ὁποῖον καὶ ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει — ὅτι δὲν πρέπει καθόλου, ἐπὶ τῇ βάσει ἐλπίδων εἰρηνικῆς διευθετήσεως διαρκοῦς τῶν πραγμάτων, καὶ μονίμου, νὰ παραμελήσῃ καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον τὸν ἀμυντικὸν καταρτισμὸν τῆς Χώρας μας, καθὼς καὶ τῆς ἰδιαιτέρας ἐκείνης φιλίας, ἡ ὁποία μᾶς εἶναι πολύτιμος ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ἐνδεχομένων κινδύνων. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὸ παλαιὸν Ρωμαϊκὸν ρητὸν, τὸ ὁποῖον γνωρίζουν ὅλοι, τοῦ ὁποίου δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἡ ἰσχὺς ἔπαυσε καὶ σήμερον «si vis pacem para bellum». Ὁπωσδήποτε ἡμεῖς ἀνήκοντες εἰς παλαιοτέραν γενεὰν, εἴμεθα ὀλίγον συνεκτικώτεροι ἀπὸ τοὺς νέους ὡς πρὸς τὴν βεβαιότητα τῆς ἐπιτυχίας τοῦ εἰρηνιστικοῦ σκοποῦ. Λέγων τοῦτο, δὲν θέλω οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον νὰ μειώσω τὰς ἐλπίδας τῶν προσπαθειῶν πρὸς συνένωσιν τῶν Βαλκανικῶν λαῶν, καὶ τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα, μία τοιαύτη συνεννόησις καὶ συμφωνία μεταξύ των, θὰ ἔχῃ καὶ διὰ τὴν εἰρήνην τῆς Βαλκανικῆς, καὶ καθόλου δι’ ὁλόκληρον τὴν Εὐρώπην. (Χειροκροτήματα).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς.

§68ΑΛ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Αἱ οἰκονομικαὶ ἀντιθέσεις καὶ δυσαρμονίαι, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν μεταξὺ τῶν Ἐθνῶν, καὶ αἱ ὁποῖαι ἔχουν βαθύτερον καὶ προπολεμικὸν αἴτιον, τὸν ἄκρατον ἐλεύθερον ἀνταγωνισμόν, κατέστη πλέον ἀντιληπτὸν, εἶναι κοινὸν αἴτημα, εἶναι πόρισμα τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, ὅτι εἶναι δυνατὸν μόνον διὰ μιᾶς συνεννοήσεως, ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρυτέρας τῶν ἐνδιαφερομένων Κρατῶν, ν’ ἀντιμετωπισθῇ τοῦτο. Ἐγένοντο προσπάθειαι τοιαύτης συνεννοήσεως, τόσον ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ, ὅσον καὶ ἐπὶ τοῦ ἀλληλενδέτου πολιτικοῦ πεδίου. Ὁ Μπριὰν εἶχε συλλάβει νὰ καταρτίσῃ τὸ ὡραῖον σχέδιον τῆς Πανευρώπης. Δυστυχῶς τὸ σχέδιον αὐτὸ ἔμεινεν ἁπλοῦν σχέδιον, καὶ ὄνειρον τοῦ μέλλοντος, ἀπραγματοποίητον ἐπὶ τοῦ παρόντος. Διασκέψεις συχνὰ συγκροτοῦνται, καὶ ἡ τελευταία οἰκονομικὴ τοῦ Λονδίνου, ἡ ὁποία παρὰ τοὺς συντρέχοντας λόγους, δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ καταλήξῃ εἰς ὡρισμένας ἀποφάσεις δυναμένας νὰ θεραπεύσωσι τὴν κατάστασιν. Τοῦτο δεικνύει τὴν μεγάλην δυσχέρειαν, ἕνεκα τῆς περιπλοκῆς τῶν συμφερόντων ἐν γένει, εὐθὺς ἀμέσως εἰς εὐρύτερον διεθνῆ κύκλον, αὐτὴ ἡ ποθουμένη συνεννόησις, ἡ ὁποία θὰ καταδαμάσῃ καὶ θὰ πειθαρχήσῃ τὴν διεθνῆ οἰκονομίαν. Αἱ συνεννοήσεις μεταξὺ δύο μόνον Κρατῶν δὲν ἀρκοῦν. Πρέπει νὰ εἶναι συνεννοήσεις εὐρυτέρου ἀριθμοῦ Κρατῶν, καὶ ὡς μία τοιαύτη μᾶς ἐμφανίζεται εὐτυχῶς, ἡ Βαλκανικὴ, ἡ ὁποία συνδέεται ὄχι μόνον δι’ οἰκονομικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλων, δι’ ἀναμίξεως αἵματος, διὰ κοινῆς καταγωγῆς. Τὴν συνδέουν ἀκόμη καὶ αἱ ἐχθρότητες αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν ἐντὸς τοῦ εὐρυτέρου αὐτοῦ χώρου, ἔθιμα πολλὰ κοινά, εἶναι λαοὶ οἱ ὁποῖοι, εἶναι δυνατὸν νὰ συνεννοηθοῦν. Ἑπομένως εἶναι ἄξιος ἐξαιρετικῶν ἐπαίνων, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἀγροτοεργατικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἔσχε πρὸ ἐτῶν, τὴν ἰδέαν αὐτὴν, ἡ ὁποία ὅπως καὶ σήμερον, ἐτόνισεν, εἶναι πραγματοποιήσιμος καὶ ἐμφανίζεται, ὡς τοιαύτη ἀκριβῶς εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῆς διεθνοῦς καταστάσεως, ἡ ὁποία ἀπέδειξεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀκόμη νὰ καταλήξωμεν εἰς συνεννόησιν εὐρυτέραν, οὐδὲ κὰν συνεννόησιν τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Αἱ Βαλκανικαὶ Συνδιασκέψεις, παρεσκεύασαν, ὅπως ἐλέχθη, καὶ ἀπὸ τὸν κ. Παπαναστασίου καὶ ἀπὸ τοὺς λοιποὺς εἰσηγητὰς, ὡρισμένα σχέδια, ἀναφερόμενα τόσον εἰς τὸ πολιτικὸν ἐπίπεδον, ὅσον καὶ τὸ οἰκονομικόν. Τὸ σύμφωνον τὸ πολιτικὸν οὕτως εἶναι λίαν ἐπιτυχὲς καὶ πλῆρες, διότι ἀφορᾷ ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἐξομάλυνσιν τῶν διαφορῶν, καὶ ἐξ ἄλλου καὶ τὴν ἀμοιβαίαν συνδρομὴν μεταξὺ τῶν συμβαλομένων. Ὡς πρὸς τὸ κοινωνικὸν, ἀντετάχθη πολλάκις μία ἀντίρρησις, ὅτι καίτοι εἴμεθα γειτονικὰ Κράτη, δὲν συνδεόμεθα ἐπαρκῶς διὰ οἰκονομικῶν συμφερόντων, ὅτι ἰδιαιτέρως ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἐλαχίστην εἰσαγωγὴν εἰς τὰ Κράτη τὰ γειτονικά; ὅτι εἶναι γεωργικὸν Κράτος, καὶ ὅτι αὐτὴ δὲν θὰ δύναται ἑπομένως νὰ εἰσαγάγῃ γεωργικὰ προϊόντα εἰς τὰ ἄλλα Κράτη τὰ γειτονικὰ καὶ ὅτι τούτου ἕνεκα ἡ θέσις της καθίσταται μειονεκτικὴ ἀπέναντι αὐτῶν. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Δὲν εἶναι ἀληθὲς διότι δὲν πρόκειται περὶ προμηθείας γεωργικῶν προϊόντων, ἀλλὰ εἰς τὸν εὐρύτερον αὐτῶν κύκλον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωσι θέσιν καὶ οἰκονομικὰ προϊόντα, ἀλλὰ ἀκόμη θὰ εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν ἄλλων κλάδων, νὰ συμπληρωθοῦν τὰ ὀφέλη ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ἀποτέλεσμα τῆς συνεννοήσεως ταύτης θὰ εἶναι ὅτι ἡ Ἑλλὰς, π. χ., ζητοῦσα νὰ κανονίσῃ τὰς οἰκονομικὰς αὐτῆς σχέσεις μὲ τὰ ἐξωτερικὰ Κράτη, λ. χ., μὲ τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Γαλλίαν, θὰ ἔχῃ κοινὸν οἰκονομικὸν μέτωπον ἀπέναντι αὐτῶν. Τὰ Βαλκανικὰ Κράτη θὰ ἔχουν συμμάχους καὶ ὑποστηρικτὰς εἰς τὰς συμβάσεις καὶ τὰ ἕξ Βαλκανικὰ Κράτη. Αὐτὰ λέγει τὸ οἰκονομικὸν συμφέρον, ἑπομένως καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἔχει μάλιστα ὀφέλη ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀρυσθῇ. Κύριοι, δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ εὐχηθῶμεν, πάντες, ὅπως ἐγένετο καὶ ἀπὸ προγενεστέραν Βουλὴν, ὅπως συνεχισθῇ αὐτὴ ἡ εὐεργετικὴ ἐργασία τῆς Βαλκανικῆς Ἑνώσεως, καὶ δὲν ἀμφιβάλω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ θὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐχήν της διὰ τὴν εὐόδωσιν αὐτοῦ τοῦ ἔργου. Ἀλλὰ συγχρόνως δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, μελετήσασα τὰς ἀποφάσεις τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων καὶ ἀναγνωρίσασα τὸ ὠφέλιμον αὐτῶν διὰ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἂν ὄχι ὅλων, τῶν πλείστων ὅμως ἐξ αὐτῶν, θὰ ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἀποφάσεων τούτων. Ἁρμόζει δὲ ἡ πρωτοβουλία εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐφόσον καὶ ἡ πρωτοβουλία τῆς ἰδέας καὶ ἡ ἔμμονος καὶ ἡ ἄοκνος ἐργασία, διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἰδέας αὐτῆς, ἀνήκει εἰς ἕνα τῶν Ἑλληνικῶν κομμάτων. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ σημερινή, θὰ προωθήσῃ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Θὰ συνίστων δὲ ἰδιαιτέρως, ὅτι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ ἀνελάμβανεν ἡ Κυβέρνησις τὴν πρωτοβουλίαν τῆς συγκλήσεως τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν, πρὸς σύσκεψιν κοινὴν, καὶ μελέτην αὐτῶν τῶν ἀποφάσεων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δοθῇ καὶ ἕνας ἐπισημότερος τόνος. Δὲν πρόκειται ἀμελετήτως καὶ ἐπιπολαίως νὰ γίνωσι δεκταὶ αἱ ἀποφάσεις ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις, ἀλλὰ χρειάζεται μία συνεργασία καὶ τὴν συνεργασίαν αὐτὴν, φρονῶ, ὅτι πρέπει πρώτη ἡ Ἑλλὰς νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, καὶ τοῦτο ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Ἑλλάδος, καὶ φυσικὰ καὶ τῆς εἰρηνιστικῆς ἰδέας εἰς ὅλα τὰ Κράτη.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἐξηντάρης.

§70Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι αἱ γενόμεναι σήμερον πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν ἀνακοινώσεις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἀγροτικοῦ καὶ Ἐργατικοῦ κόμματος, ὡς καὶ τῶν ἄλλων κ. κ. Εἰσηγητῶν καὶ αἱ διάφοροι ἐκδηλώσεις τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων θὰ ἀκουσθοῦν μὲ ἰδιαιτέραν εὐχαρίστησιν καὶ πραγματικὴν ἱκανοποίησιν ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ ἰδέα τῆς εἰρήνης ἔχει τόσον ριζοβολήσει μέσα εἰς τὴν ἑλληνικὴν ψυχήν, ὥστε δὲν εἶναι νοητὴ παρ’ ἡμῖν πλέον οἱαδήποτε ἄλλη πολιτικὴ τῆς εἰρήνης. Διὰ τοῦτο οἱαδήποτε καὶ ὁσαιδήποτε καὶ ἂν εἶναι αἱ διαφοραί, αἱ ὁποῖαι χωρίζουν τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος, ὅλων αἱ ἀπόψεις συμπίπτουν, εὐτυχῶς, ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου καὶ ὅλα τὰ κόμματα, εἴτε εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀρχήν, εἴτε ἀνήκουν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅλα τὰ κόμματα, λέγω, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ μὲ ἐξαιρετικὴν συμπάθειαν νὰ ἀποβλέπουν πρὸς πᾶσαν κίνησιν, τείνουσαν εἰς τὴν ἑδραίωσιν τῆς εἰρήνης. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι καὶ πρέπει νὰ εἶναι ὑπερήφανος, διότι ἐξ αὐτῆς πρῶτον ἐξεπορεύθη ἡ ἰδέα τῆς Βαλκανικῆς συνεννοήσεως, ἂν δὲ ἐξελισσομένη, εἰ δυνατόν, μέχρι τῆς βαλκανικῆς ἑνώσεως, δυνηθῇ νὰ πραγματοποιηθῇ, προώρισται νὰ συντελέσῃ πολὺ περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλην πρᾶξιν εἰς τὴν παγίωσιν τῆς εἰρήνης ἐν Εὐρώπῃ. Τιμὴ δὲ ἰδιαιτέρα, πράγματι, καὶ ἔπαινος ἀνήκει διὰ τοῦτο εἰς τὸν ἐμπνευστὴν καὶ πρωταθλητὴν τῆς τοιαύτης ἰδέας, τὸν κ. Ἀλέξανδρον Παπαναστασίου, (χειροκροτήματα) ὁ ὁποῖος δὲν παύει καταβάλλων πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς ἰδέας ταύτης ὅλην ἐκείνην τὴν ἰδιαιτέραν ἐπιμονήν, τὴν θέρμην, τὸν ζῆλον καὶ τὸν ἐνθουσιασμόν, ποὺ ἀποτελοῦν τὰ διακριτικὰ γνωρίσματα τοῦ χαρακτῆρός του. Ἐκ τῶν γενομένων ἡμῖν ἀνακοινώσεων, κ. Βουλευταί, προκύπτει ὅτι, ἐὰν πολλὰ θέματα ἐξητάσθησαν ἐν τῇ Διασκέψει τῇ Βαλκανικῇ καὶ πολλαὶ ἐλήφθησαν ἐν αὐτῇ ἀποφάσεις, δὲν εἰσῆλθον, δυστυχῶς, μέχρι τοῦδε ταῦτα εἰς τὸ στάδιον τῆς πρακτικῆς ἐφαρμογῆς, οὐδὲ ἀπετέλεσαν τὸ ἀντικείμενον τῆς μερίμνης καὶ τῶν ἐνεργειῶν τῶν Κυβ)σεων, οὐδὲ οἱωνδήποτε διαπραγματεύσεων μεταξὺ αὐτῶν. Τοῦτο, ὁσονδήποτε καὶ ἂν δὲν εἶναι πολὺ εὐχάριστον, δὲν πρέπει οὔτε νὰ μᾶς ξενίζῃ, οὔτε νὰ μᾶς ἀποθαρρύνῃ. Αἱ Κυβερνήσεις, ἔχουσαι τὴν ὑπεύθυνον διαχείρισιν τῶν κοινῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κινοῦνται μὲ τὴν αὐτὴν εὐκολίαν, μὲ τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ τὸ πράξουν τὰ ἀπαρτίζοντα τὰς Διασκέψεις ἀνεύθυνα πρόσωπα, οὐδὲ δύνανται νὰ λάβουν ἀποφάσεις, πρὶν ἢ σταθμίσουν καλῶς ὅλας τὰς δυνατὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας δύνανται νὰ ἔχουν αὗται ἐπὶ τῶν λαῶν τῶν ὁποίων διευθύνουν τὰς τύχας, ἐξ οὗ καὶ ἡ ἐπιθεβλημένη ἐπιφυλακτικότης καὶ σύνεσις αὐτῶν. Εὐχῆς μόνον ἔργον θὰ εἶναι, ἐὰν, ἡ ἐνδεδειγμένη πράγματι λόγῳ τῆς ἰδιαιτέρας φύσεως τῶν τιθεμένων προβλημάτων καὶ τῆς λεπτότητος αὐτῶν, ἡ ἐνδεδειγμένη σύνεσις, μὴ ἐξικνεῖται μέχρι βαθμοῦ ἀποξηραντικῆς, θὰ ἔλεγον, ἀτολμίας, ἱκανῆς νὰ μαράνῃ πάντα ζῆλον καὶ πᾶσαν δρᾶσιν πρὸς εὐόδωσιν τοῦ ὑψηλοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Βαλκανικὴ Διάσκεψις. Ἐξ ἄλλου πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι, ἐὰν ἡ συμφιλιωτικὴ κίνησις ὑπὲρ τῆς συνεννοήσεως τῶν λαῶν τῶν Βαλκανικῶν ἔχῃ κατακτήσει, χάρις εἰς τὰς προσπαθείας τῆς Διασκέψεως, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον παντοῦ ἔδαφος, δὲν ἔχει ὅμως προοδεύσει παντοῦ κατὰ τὸν ἴδιον βαθμόν, δὲν εἶναι δὲ ἴσως καὶ ἀστήρικτοι οἱ φόβοι μερικῶν, οἱ ὁποῖοι ὑποπτεύονται ὅτι εἴς τινας ἐκ τῶν λαῶν αὐτῶν ἐξακολουθεῖ νὰ καλλιεργῆται συστηματικὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἐκδικήσεως, τὸ πνεῦμα τῆς ρεβὰνς. Τοῦτο ὅμως καταδεικνύει ἔτι μᾶλλον τὴν ἀνάγκην τῆς τονώσεως τοῦ ἔργου τῆς Διασκέψεως τῆς Βαλκανικῆς. Ἐὰν ἡ ἐξέλιξις τῶν πνευμάτων καὶ ἡ διάπλασις τῶν συμφερόντων εἶχον φθάσει εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον, εὐτυχῶς, εὑρίσκονται παρ’ ἡμῖν καὶ ἐν Τουρκίᾳ, τότε βασίμως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι δὲν θὰ παρήρχετο πολὺς καιρὸς καὶ θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ πανηγυρίσωμεν, ὄχι μόνον τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν ἴσως τὴν ὑπογραφὴν τοῦ καταστατικοῦ χάρτου τῆς Βαλκανικῆς Ὁμοσπονδίας. Τόσον στενή, τόσον ἐγκάρδιος, τόσον πλήρης ἀπολύτου ἀμοιβαίας ἐμπιστοσύνης εἶναι ἡ ἑλληνοτουρκικὴ συνεννόησις καὶ ἡ ἑλληνοτουρκικὴ φιλία, ἡ ὁποία πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἐτῶν θεωρουμένη ὡς μία χίμαιρα, ἀνεπτύχθη εἰς τόσον βαθμόν, ὥστε κατέκτησεν ὁλοκλήρως τὰς ψυχὰς τῶν δύο λαῶν καὶ ἀποτελεῖ κτῆμα τῶν δύο Χωρῶν καὶ ἐμφανίζεται καὶ ἐκλαμβάνεται ὡς ἕν φυσικὸν καὶ ἁπλοῦν φαινόμενον. Πόσαι ὅμως δυσκολίαι καὶ πόσα ἐμπόδια ἐδέησε νὰ ὑπερπηδηθοῦν καὶ πόσοι σκόπελοι ἐδέησε νὰ παρακαμφθοῦν πρὶν φθάσωμεν εἰς τὸ εὐχάριστον αὐτὸ ἀποτέλεσμα. Ἤρκεσε πρὸς τοῦτο ἡ ἀναγνώρισις τῶν ἀνωτέρων συμφερόντων τῶν δύο Χωρῶν, ἡ σταθερὰ θέλησις καὶ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὰς προκαταλήψεις τοῦ παρελθόντος ἐκ μέρους τῶν κυβερνώντων τὰ δύο Κράτη, διὰ νὰ λάμψῃ αἰφνιδίως ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν τῶν λαῶν τούτων ἡ ἀλήθεια, ὅτι, ἐὰν τόσα καὶ τόσα πράγματα μᾶς ἐχώριζον εἰς τὸ παρελθόν, ἄλλα τόσα μᾶς ἑνώνουν διὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον, καὶ ὅτι ἡ συνεργασία τῶν δύο λαῶν, φθάνουσα μέχρις αὐτῆς τῆς ἀπολύτου συνταυτίσεως τῶν ἐνεργειῶν των, ἀποτελεῖ μίαν ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην, ἐπιβαλλομένην ἀπὸ τὰ πράγματα. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ τὴν στιγμὴν ταύτην πρὸς ὑμᾶς, —ἂς τοῦ συγχωρηθῇ αὐτὴ ἡ μικρὰ περιαυτολογία,— εἶναι εὐτυχής, ἐνθυμούμενος ὅτι ὑπῆρξε μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρῶτοι ἐπίστευσαν εἰς τὸ δυνατὸν καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας. Καὶ ἡ πίστις του αὕτη τὸν ἐνέπνευσε καὶ δὲν τὸν ἐγκατέλιπε καὶ εἰς τὰς μᾶλλον δυσκόλους στιγμάς, καθ’ ἃς διεξῆγε κατὰ τὸ 1925 μετὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, τραχείας, πράγματι, διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι εὐτυχῶς εἶχον καταλήξει τότε εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῶν συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπεγράφησαν μετὰ τὸν πόλεμον μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας. Ἔχει ἀράγε, κατόπιν τούτου, ἀνάγκην νὰ τονίσῃ μὲ πόσην ἀνυπόκριτον χαρὰν παρηκολούθησεν ἔκτοτε τὴν θριαμβευτικὴν δικαίωσιν τῶν ἐλπίδων του, καὶ πόσον ἐκθύμως ἀπεκδέχεται ἐκ τῆς ἐπικειμένης ἐπισκέψεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν συνοδευόντων αὐτὸν Ὑπουργῶν εἰς Ἄγκυραν πᾶσαν νέαν θετικὴν ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ καὶ πρακτικοῦ ἐπιπέδου ἐκδήλωσιν καὶ διατράνωσιν τῆς τοιαύτης φιλίας; Ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία δύναται καὶ πρέπει νὰ ἀποβῇ ἡ βάσις, ὁ κυριώτερος παράγων τῆς συνεργασίας καὶ τῆς συνεννοήσεως τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Ἡ Βαλκανικὴ συνεννόησις, ἡ Βαλκανικὴ ἕνωσις, εἶναι μία ἀπὸ τὰς ὑψηλὰς καὶ εὐγενεῖς ἰδέας, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλείψουν ὅσοι κήδονται, ὄχι μόνον τῶν ἀνωτέρων καὶ ζωτικῶν συμφερόντων τῶν βαλκανικῶν λαῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ μέλλοντος τῆς ἀνθρωπότητος. Ἑστία μέχρι τοῦδε συνεχῶν ταραχῶν καὶ αἱματηρῶν πολέμων, τὰ Βαλκάνια, ἂν κατωρθώσουν νὰ συνεννοηθοῦν, προορίζονται νὰ ἀποτελέσουν τὸν κυριώτερον συντελεστὴν τῆς Εὐρωπαϊκῆς εἰρήνης. Ὅσοι πιστεύουν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς κατισχύσεως τοῦ πνεύματος ἐπὶ τῆς ὕλης, ὅσοι αἰσθάνονται, ὡς στίγμα διὰ τὴν ἀνθρωπότητα, νὰ ἐξακολουθοῦν νὰ ρυθμίζωνται αἱ τύχαι τῶν λαῶν, ὄχι ἀπὸ τὸν ἀνώτερον νοῦν, ἀλλ’ ἀπὸ τὰ κατώτερα ἔνστικτα τοῦ ἀνθρώπου, ὅσοι ἀντιλαμβάνονται ὅτι εἷς νέος πόλεμος θὰ σημάνῃ τὸ οἰκτρὸν τέλος τοῦ πολιτισμοῦ καὶ θὰ βυθίσῃ τὴν ἀνθρωπότητα μέσα εἰς τὰ σκότη τῆς πλέον ἀπαισίας βαρβαρότητος, καθῆκον ὑπέρτατον ἔχουν νὰ συντρέξουν μὲ ὅλας αὐτῶν τὰς δυνάμεις τὸ ἔργον τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως, ἔργον κατ’ ἐξοχὴν εἰρήνης, ἔργον πολιτισμοῦ. Διὰ τὴν ἔκβασιν, Κύριοι, τῆς συνεχοῦς μάχης, ἡ ὁποία δίδεται ἐκ μέρους τῆς ἰδέας τῆς εἰρήνης, κατὰ τῆς κτηνώδους βίας, δὲν πρέπει, ποσῶς νὰ ἀμφιβάλλουν. Ἡ εἰρήνη εἰς τὸ τέλος θὰ νικήσῃ, διότι κάθε μέχρι τοῦδε ἧττα αὐτῆς ἀπέδειξε καταφανῶς τὴν ἀνάγκην τῆς ὁριστικῆς της νίκης, τῆς ὁριστικῆς αὐτῆς κατισχύσεως. (Χειροκροτήματα).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κρανιωτάκης.

§72Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Εἶνε ἀναμφισβητήτως ἄξιος τῶν ἐπαίνων τῆς Βουλῆς ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Ἀγροτικοῦ καὶ Ἐργατικοῦ κόμματος, διότι εἰς τὴν ἰδικήν του ἰδίως πρωτοβουλίαν καὶ εἰς τὴν φανατικήν του πίστιν ἐπὶ τὸ βαλκανικὸν ἰδεῶδες, ὀφείλεται ἐξ ὁλοκλήρου σχεδὸν τὸ ἔργον τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ μείνῃ ἡ Βουλὴ μὲ πεπλανημένας ἐντυπώσεις καὶ διὰ νὰ μὴ παρέλθῃ ἄπρακτος ἡ παροῦσα εὐκαιρία ὅπως ὑποδείξωμεν μερικὰς ἀτελείας, σοβαρὰς, κατὰ τὴν κρίσιν μας, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διατυπώσωμεν παρατηρήσεις τινὰς ὅσον ἀφορᾷ τὴν Βαλκανικὴν Διάσκεψιν. Διὰ νὰ ἔχῃ πρακτικὰ ἀποτελέσματα τὸ περὶ οὗ πρόκειται ἔργον, ἔπρεπεν ἡ Διάσκεψις νὰ ἐπιδοθῇ κυρίως εἰς δύο τινά: Νὰ ἐπιδοθῇ, πρῶτον, εἰς τὸ νὰ ὀργανώσῃ μίαν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον συχνὴν καὶ περισσότερον ἐκτεταμένην ἐπικοινωνίαν μεταξὺ ὅλων τῶν τάξεων τῶν διαφόρων Χωρῶν. Θὰ ἔπρεπε διὰ τῆς τοιαύτης ἐπικοινωνίας καὶ τῆς ἀμοιβαίας γνωριμίας νὰ πέσουν αἱ πλάναι, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται εἰς τὰς διαφόρους Χώρας ὅπου δὲν ἔπαυσαν ἀκόμη νὰ νομίζουν ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἀνθρωποφάγοι, ὅτι οἱ Ἀλβανοὶ εἶναι λησταὶ τῶν ὀρέων, ἢ ὅτι οἱ Βούλγαροι εἶναι κατὰ 101% συμμορῖται! Τοῦτο θὰ εἶναι ἕν πρακτικὸν ἔργον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιδοθῇ ἡ ὀργάνωσις τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως. Ἐπίσης θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν διὰ τοῦ τύπου κυρίως καὶ ὄχι τὴν διὰ φυλλαδίων, τὰ ὁποῖα κυκλοφοροῦν μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Διασκέψεως, χωρὶς νὰ ἀναγινώσκωνται, εἰς τὴν διὰ τοῦ τύπου κυρίως διάδοσιν μεταξὺ τῶν λαῶν τῆς ἰδέας ὅτι ἡ Βαλκανικὴ Ἕνωσις, σύν τῷ χρόνῳ βεβαίως, πρέπει νὰ ἐπιτευχθῇ, διότι θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα καὶ τῶν λαῶν καὶ τῶν ἀτόμων. Ἀτυχῶς ἡ Βαλκανικὴ Διάσκεψις δὲν ἔχει ἐπιδοθῆ μετὰ πολλοῦ ζήλου εἰς τὰ δύο ταῦτα σημεῖα. Ἡ συγκρότησις τῆς ἰδικῆς μας ὁμάδος εἶναι ἐν πολλοῖς πλημμελὴς διότι, ἐκτὸς τῶν πολιτικῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν καὶ ταῦτα, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, εἰς τὸ στενὸν κοιμματικὸν περιβάλλον τοῦ κ. Παπαναστασίου, τὰ ἄλλα μέλη εἶναι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν κατάλληλα ἴσως ὡς τεχνικοὶ σύμβουλοι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ οἱ κατάλληλοι φορεῖς τῶν ἰδεῶν αὐτῶν ἀπὸ τῆς μιᾶς Χώρας εἰς τὴν ἄλλην. Θὰ ἔπρεπε λοιπὸν, νὰ καταβληθῇ κάθε προσπάθεια, ὥστε ἡ συγκρότησις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑλληνικὴν ὁμάδα, νὰ εἶναι ἡ πρέπουσα ἐκ τῆς πρακτικῆς αὐτῆς. Ἐπίσης θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιδοθῇ ἰδιαιτέρα φροντίς, διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ εὐρύτατα ὁ τύπος, ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ μόνον κατάλληλον ὄργανον διὰ τὸν σκοπὸν τῆς Διασκέψεως. Ἀτυχῶς, ἡ Διάσκεψις εὐκολώτερον καὶ συνηθέστερον πηδᾷ τὸν φράκτην τῆς πραγματικότητος. Ἐνθυμοῦμαι εἰς τὴν Βαλκανικὴν Διάσκεψιν, τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ ἀπετέλεσα μέλος, ὅτι πεντήκοντα ἄνθρωποι εἴχομεν κλεισθῆ εἰς τὸ ὡραῖον βεβαίως περιβάλλον τοῦ Γιλδὶζ καὶ συνεζητοῦμεν τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον, καὶ ἐπροσέχαμεν εἰς κάθε σ καὶ ν ὡς ἐὰν εἶχον λυθῆ ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐχώριζον τὰ διάφορα Κράτη, καὶ, ὡς ἐὰν εἶχον ἐκριζωθῇ ὅλαι αἱ ἄκανθαι αἱ ὁποῖαι φύονται δηλητηριώδεις καὶ πυκνόταται εἰς μερικοὺς μεθορίους ἰδίᾳ καὶ ὡς ἐὰν δὲν ἔλειπε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ παρουσιασθῇ εἰς τοὺς ὑπευθύνους Κυβερνήτας τῶν Χωρῶν ἓν συμβόλαιον διὰ νὰ ὑπογράφουν. Εἰς τὴν σύνταξιν καὶ τεχνολογίαν τοῦ συμφώνου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι τὸ Ω τῆς Βαλκανικῆς Συνεννοήσεως, ἐπιδίδονται τόσοι ἄνθρωποι καὶ καταναλίσκουν συζητήσεις πολυημέρους. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι αἱ προσπάθειαι αὐταὶ ἀξίζουν καλυτέραν τύχην καὶ δι’ αὐτὸ θὰ κάμω ἔκκλησιν, ἰδίως εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἀγροτικοῦ καὶ Ἐργατικοῦ κόμματος, νὰ φροντίσῃ νὰ τροποποιήσῃ καὶ τὸ πρόγραμμα καὶ τὴν τακτικὴν καὶ τὴν συγκρότησιν τῆς Διασκέψεως διὰ νὰ ἔχωμεν πραγματικῶς τὰ ἀποτελέσματα διὰ τὰ ὁποῖα εἴμεθα σύμφωνοι ὅλοι.

§73ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ εὐχαριστήσω ἰδιαιτέρως καὶ εὐχαριστῶ πάντας τοὺς ἀγορεύσαντας διὰ τὴν εὐμένειαν μὲ τὴν ὁποίαν ἔκριναν τὸ μέχρι τοῦδε ἐκτελεσθὲν ἔργον, εὐχαριστῶ καὶ διὰ τὰς συστάσεις του τὸν τελευταῖον ἀγορεύσαντα. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ εἴπω τὰ ἑξῆς· ὅτι, μολονότι ἔλαβε μέρος εἰς τὴν Βʹ Βαλκανικὴν Διάσκεψιν, δὲν εἶναι ἐπαρκῶς ἐνήμερος ὅλης τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία γίνεται, διότι ἡ Διάσκεψις δὲν περιορίζεται ἁπλῶς εἰς τὰς γενικὰς συνελεύσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἑκάστοτε καὶ αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσιν ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων ἐργασιῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἕν μόνον μέσον συναντήσεως καὶ γνωριμίας τῶν λαῶν μεταξύ των. Ἐκτὸς αὐτῶν ἡ Διάσκεψις ἐφρόντισε νὰ ὀργανώσῃ κατ’ ἔτος ἰδιαιτέρας συναντήσεις εἰς τὰ διάφορα Βαλκανικὰ Κράτη, συναντήσεις ἀνθρώπων, ἐχόντων τὰ αὐτὰ ἐπαγγέλματα, ἀγροτῶν, γεωργῶν, ἐμπόρων, βιομηχάνων, τραπεζιτῶν, ἐπιστημόνων κλπ. καὶ δι’ αὐτὸ ἐγένετο εἰς τὰς Ἀθήνας μία συνάντησις ἐμπόρων καὶ τραπεζιτῶν πρὸ ὀλίγων μηνῶν, συνάντησις ἐφοπλιστῶν, ὅπου παρεσκευάσθη καὶ εἰδικὸν σύμφωνον περὶ ἱδρύσεως ναυτιλιακοῦ Γραφείου, εἰς τὴν Σόφιαν ἔγινε συνάντησις ἀνθρώπων, ἐνδιαφερομένων διὰ τὴν γεωργίαν, ἐσχάτως δὲ, ὡς μοῦ εἶπεν ὁ κ. Μπότσαρης, καὶ διὰ τὴν συγκοινωνίαν. Εἰς τὸ Βελιγράδιον πρόκειται νὰ γίνῃ συνάντησις αὐτὰς τὰς ἡμέρας τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἰατρικοῦ κόσμου καὶ οὕτω καθεξῆς. Εἰς τὴν Τουρκίαν ἔγιναν ἐπανειλημμέναι τοιαῦται συναντήσεις. Ἡ Βαλκανικὴ Διάσκεψις ἀποβλέπει νὰ διευκολύνῃ τὴν προσέγγισιν καὶ τὴν συνεργασίαν εἰς ὅλα τὰ ἐπίπεδα τῆς ἀνθρωπίνης δράσεως. Δὲν παραλείπει κανὲν μέσον. Ὅλα εἶναι σπουδαιότατα. Δὲν παραλείπει τίποτε. Ἄν εἴδετε εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν νὰ ἐργάζηται μία ἐπιτροπὴ ἰδιαιτέρως διὰ τὴν προπαρασκευὴν συμφώνου, ἄλλαι ἐπιτροπαὶ εἰργάζοντο δι’ ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα καὶ ἦτο ἐκεῖ καὶ μία συνάντησις δημοσιογραφική, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ φυσικὰ συνέβαλεν εἰς τὸ νὰ προαχθῇ ἡ ἰδέα τῆς Βαλκανικῆς συνεργασίας. Τώρα, ἐπειδὴ ὡμιλήσατε περὶ τύπου καὶ ἐπειδὴ ἐκπροσωπεῖτε καὶ τὸν τύπον, θὰ κάμω μίαν ἔκκλησιν, ὄχι μόνον τοῦ ἑλ)κοῦ, ἀλλὰ ὅλων τῶν λαῶν, νὰ δείξῃ οὗτος μεγαλείτερον ἐνδιαφέρον διὰ τὸ ἔργον, διότι, ὄχι μόνον δὲν παρακολουθεῖ μὲ τὸ ἁρμόζον ἐνδιαφέρον τὰς ἐργασίας μας, μολονότι ἐγένετο ἡ ἐργασία τῆς διαφωτίσεως, ὄχι μόνον δὲν δεικνύει τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ κατάλληλον, ἀλλὰ πολλὲς φορὲς βλέπομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ τὰς ἑλληνικὰς καὶ τὰς ἄλλας τὴν ἀπήχησιν τῶν παλαιῶν ἀντιθέσεων μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Πολλὲς φορὲς βλέπομεν σχόλια μιᾶς πράξεως εἰς τὴν Βαλκανικήν, προερχόμενα, ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν σημερινὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία εὑρίσκετο εἰς ἔχθραν μεγίστην μὲ τὰ ἄλλα Βαλκανικὰ Κράτη. Τὸ ἴδιον βλέπομεν καὶ εἰς τὰς ἄλλας βαλκανικὰς ἐφημερίδας καὶ δι’ αὐτό, ἐπειδὴ μοῦ ἐκάματε τὴν τιμὴν νὰ κάμητε συστάσεις, νὰ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω τὴν σύστασιν δι’ ὑμῶν εἰς ὁλόκληρον τὸν ἑλληνικὸν τύπον, νὰ λησμονήσῃ τὸ παρελθὸν καί, ὅταν κρίνῃ τὰ Βαλκανικὰ πράγματα, νὰ μὴ τὰ κρίνῃ μὲ τὴν φρασεολογίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐσυνηθίζε νὰ κρίνῃ ἄλλοτε τὰ Βαλκανικὰ ζητήματα, ἀλλὰ μὲ τὴν φρασεολογίαν, ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰ σημερινὰ αἰσθήματα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἄλλων βαλκανικῶν λαῶν, οἱ ὁποῖοι τίποτε δὲν ποθοῦν περισσότερον, παρὰ τὴν παγίωσιν τῆς εἰρήνης καὶ τὴν χειραφέτησιν τῶν Βαλκανίων ἀπὸ ξένας ἐπιρροάς. Ὄσον ἀφορᾷ τὴν συγκρότησιν τῶν ἀντιπροσωπειῶν, αἱ ἀντιπροσωπεῖαι, κατὰ τὸ καταστατικὸν τῆς Διασκέψεως, πρέπει νὰ ἀπαρτίζωνται ἀπὸ ἐκπροσώπους ὅλων τῶν κύκλων, οἱ ὁποῖοι συμβάλλουν φυσικὰ εἰς τὴν προσέγγισιν τῶν Βαλκανικῶν λαῶν καὶ κατὰ πρῶτον καὶ κυριώτατον λόγον τῶν πολιτευτῶν. Μάλιστα δὲν σᾶς ἀποκρύπτω, ὅτι θὰ γίνῃ συζήτησις, ὅπως αἱ Διασκέψεις λάβουν περισσότερον κοινοβουλευτικὸν χαρακτῆρα. Ὁπωσδήποτε, ἐφόσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν ἐπίσημον χαρακτῆρα, νὰ λάβουν ἕνα ἡμιεπίσημον χαρακτῆρα διὰ τῆς συμμετοχῆς τῶν πολιτευομένων δηλαδὴ τῶν Γερουσιαστῶν καὶ τῶν Βουλευτῶν. Καταλαμβάνετε πολὺ καλά, ὅτι οἱ σπουδαιότεροι παράγοντες διὰ μίαν προσέγγισιν τῶν λαῶν εἶναι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι διευθύνουν τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῶν λαῶν. Κατὰ δεύτερον λόγον, ἐπίσης, καλοῦνται νὰ συμμετάσχουν ἀντιπρόσωποι τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, ἀντιπρόσωποι τοῦ τύπου, διότι, ὅπως σᾶς εἶπα, ἐπιθυμοῦμεν ὅλαι αἱ τάξεις, ὅλαι αἱ μεγάλαι ἀνωτερότητες τῆς ἀνθρωπίνης δράσεως νὰ ἀντιπροσωπεύωνται εἰς τὴν Διάσκεψιν. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἕν ἄλλο πρᾶγμα, ὅτι ἐκ μέρους τοῦ τύπου π.χ., ἢ ἐκ μέρους ἄλλων κύκλων δὲν ἐδείχθη ἡ δέουσα προσοχὴ συμμετοχῆς εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτήν, ἡ δέουσα προθυμία εἰς συνεργασίαν εἰς αὐτὰς τὰς ἐπιτροπάς. Εἴπετε ὅτι δὲν εὑρήκατε ἐπαρκῆ τὴν ἐκπροσώπησιν. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἀπετελέσθη ἀπὸ περισσοτέρους φίλους ἰδικούς μου. Οἱ πολιτικοί μου φίλοι ἦσαν ἕνας ἢ δύο εἰς τὴν ἐκ τριάκοντα μελῶν ἀντιπροσωπείαν. Οἱ ἄλλοι προήρχοντο ἀπὸ τ’ ἄλλα κόμματα, πάντοτε δὲ ἐκαλέσαμεν τὰ κόμματα νὰ μᾶς διορίσουν ἀντιπροσώπους, διότι ἡ ὁμὰς ἑκάστοτε ἀπαρτίζεται κατόπιν συνεννοήσεως μὲ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ κατόπιν αὐτῆς ἐζητήσαμεν ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα ἐκπροσώπησιν. Ἐὰν μερικὰ κόμματα ἐξεπροσωπεύθησαν ὀλιγώτερον, αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι δὲν ἔγινεν ἐγκύκλιος. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι δὲν ὑπῆρχεν εὐκολία, δὲν ὑπῆρχεν εὐχέρεια, ὅπως τὰ ἄλλα κόμματα μετάσχουν διὰ περισσοτέρων ἀντιπροσώπων. Ἀλλὰ καὶ τώρα ἐπαναλαμβάνω, καλοῦνται ὅλα τὰ κόμματα νὰ συντρέξουν εἰς τὴν καλλιτέραν συγκρότησιν τῆς ἀντιπροσωπείας. Δὲν εἶναι ἐπαναλαμβάνω, ἀκριβὲς ὅτι ἔχουν ὀλιγώτερον ἐνδιαφέρον οἱ ἐπιστήμονες. Ἐπὶ παραδείγματι, ἡ παρουσία εἰς τὸ Βουκουρέστιον καὶ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν τοῦ κ. Ἀνδρεάδου καὶ τοῦ κ. Σβώλου, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν καὶ δημοσίας διαλέξεις, συνέβαλε πολὺ εἰς τὸ νὰ τονωθῇ τὸ αἴσθημα ἀκριβῶς τῆς κοινῆς συνεργασίας. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Κρανιωτάκην, τὸν ὁποῖον ἐν πάσῃ περιπτώσει εὐχαριστῶ. Αὐτὰς τὰς ἡμέρας συνεδριάζουν ὅλαι αἱ ἐπιτροπαὶ τῆς Ἑλληνικῆς ὁμάδος, καὶ θὰ ἦτο εὐτύχημα, ἐφόσον ἐκλήθη, ἐὰν καὶ προσωπικῶς ἐρχόμενος εἰς τὰς συνεδριάσεις τῶν εἰδικῶν ἐπιτροπῶν, νὰ συντελέσῃ καὶ αὐτὸς ὅπου ὑπάρχουν ἐλλείψεις νὰ διορθωθοῦν αἱ ἐλλείψεις αὐταί.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τανούλας.

§75ΑΘ. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Ἡ ἰδέα περὶ Βαλκανικῆς Ὁμοσπονδίας, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἀποτέλεσμα οἰκονομικῆς ἀνάγκης καὶ οἰκονομικοῦ συμφέροντος τῆς ἰθυνούσης πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς τάξεως, τόσον τῆς Ἑλλάδος ὅσον καὶ τῶν λοιπῶν Βαλκανικῶν χωρῶν. Ἡ πραγματοποίησις, ὅμως τῆς ἰδέας αὐτῆς θὰ ἐπιτευχθῇ πρὸς ὄφελος τῶν ἐργαζομένων ἀπὸ τῶν ἐκμεταλλευομένων τὴν ἀγροτικὴν καὶ ἐργατικὴν τάξιν, τότε καὶ μόνον ὅταν τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν τῶν Χωρῶν αὐτῶν καταλάβουσιν αἱ ἀγροτικαὶ καὶ ἐργαζόμεναι τάξεις. Εὐχόμεθα καὶ ἡμεῖς ὅπως ἡ Συνδιάσκεψις τῆς Θεσσαλονίκης ἀποτελέσῃ τὸν συνθηματικὸν φανὸν εἰς τὴν ἀνακούφισιν τῶν ἐργαζομένων τάξεων καὶ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς ἐργατικῆς Βαλκανικῆς Ὁμοσπονδίας.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος.

§77Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἰδέα τῆς στενῆς συνεργασίας τῶν Βαλκανικῶν λαῶν ἢ τῆς Βαλκανικῆς Ὁμοσπονδίας, εἶνε ἀξιέπαινος καὶ ἀξία πάσης προσοχῆς. Τοιαῦται εὐγενεῖς καὶ ὑψηλαὶ ἰδέαι ἱκανοποιοῦν πάντας ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι εὐχαρίστως θὰ ἐβλέπομεν τὴν κατάργησιν τῶν ἐθνικῶν ὁρίων ὅλων τῶν Ἐθνῶν καὶ τὴν ἀδελφοποίησιν ὅλων τῶν λαῶν πρὸς πραγματικὴν εὐτυχίαν τῆς ἀνθρωπότητος. Τὸ τοιοῦτον θὰ ἀπετέλει πράγματι τὸν ἄκρατον σταθμὸν τῆς ἀνθρωπίνης ἐξελίξεως καὶ τοῦ ἀνθρωπίνου πολιτισμοῦ. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ μειώσω τὴν τιμὴν, τὴν ἀνήκουσαν εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ ἐργατικοῦ καὶ ἀγροτικοῦ κόμματος, διὰ τὴν εἰλικρινῆ καὶ ἐμπνευσμένην προσπάθειάν του πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ τῆς Βαλκανικῆς Ὁμοσπονδίας, ἀναφέρω, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη ἐξεπήδησε πρὸ πολλοῦ χρόνου ἀπὸ πολιτικοὺς ἄνδρας, τιμήσαντας τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Ἀνεφάνη αὕτη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Κουμουνδούρου, συνηγορήσαντος ὑπὲρ αὐτῆς, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Χαριλ. Τρικούπη, μεταβάντος μάλιστα εἰς Σόφιαν πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν. Ὁ ἀείμνηστος Ἴων Δραγούμης ἦτο θιασώτης τῆς ἰδέας αὐτῆς. Δυνάμεθα ὑπερηφάνως νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἰδέα αὐτὴ εἶναι ἑλληνικῆς προελεύσεως, καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Ἕλλην ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος, νὰ μὴ ἐμπνευσθῇ ἀπὸ αὐτὴν καὶ νὰ μὴ ἐργασθῇ πρὸς ἐπικράτησίν της. Πρέπει ὅμως, πρὸς ἀποτελεσματικωτέραν καὶ ἑδραιοτέραν ἐπικράτησιν αὐτῆς, νὰ στηριχθῇ ἐπὶ σταθερῶν βάσεων ἀπηλλαγμένων πάσης δυσπιστίας. Ἡ ἱστορία μᾶς διδάσκει ὅτι αἱ ὁμοσπονδίαι πολλάκις ἐγένοντο πρὸς ὄφελος τῶν ἐν αὐταῖς ἰσχυροτέρων καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν ἀδυνατωτέρων. Δὲν θὰ ἐπεκταθῶ εἰς παραδείγματα. Στοιχεῖον ἀπαραίτητον τῶν τοιούτων ὁμοσπονδιῶν εἶναι ἡ ἰσοτιμία, μεταξὺ τῶν ἀποτελούντων ταύτας Κρατῶν, ὁ ἀμοιβαῖος σεβασμὸς τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν καὶ ἡ πραγματικὴ μεταξύ των εἰλικρίνεια. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον θὰ ὑπάρξουν τὰ στοιχεῖα αὐτά, προκειμένου περὶ Βαλκανικῆς Ὁμοσπονδίας, ἀλλ’ οὔτε καὶ δύναμαι νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην νὰ ἀμφισβητήσω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν. Ἔχων ὅμως ὑπ’ ὄψει μου δύο γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναφέρω εὐθὺς ὡς διευκρινισθῇ ἡ ὑπὸ τοῦ ὑποβάλλοντος εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀνὰ χεῖρας σχέδιον συμφώνου, πρῶτον τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ὑπὸ τὸν τίτλον «Κοινωνικὴ Πολιτική» σχεδίου παρακαλῶ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ ἐργατικοῦ καὶ ἀγροτικοῦ κόμματος, νὰ διευκρινίσῃ τὴν ἔκτασιν τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἔχοντος οὕτω. «Οἱ ὑπήκοοι ἑνὸς οἱουδήποτε τῶν ὑψηλῶν συμβαλλο«μένων μερῶν θὰ εἶναι ἐλευθέρως δεκτοὶ, ἄνευ διατυπώσε«ων διαβατηρίου, ἐπὶ ἐδάφους τοῦ ἄλλου συμβαλλομένου μέ«ρους καὶ θὰ ἀπολαύουν συμμορφούμενοι πρὸς τοὺς νόμους «καὶ κανονισμοὺς του, τῆς ἰδίας ἐλευθέρας κυκλοφορίας δι«αμονῆς, ἐγκαταστάσεως κλπ». Καὶ ἐπιθυμῶ νὰ μάθω τὴν εὐρυτέραν ἔννοιαν τῆς περικοπῆς αὐτῆς, διὰ νὰ ἴδω κατὰ πόσον συμφωνεῖ αὕτη πρὸς τὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας ἀπεκόμισα, ὅτε πρὸ ἡμερῶν διηρχόμην ἐκ γειτονικῆς Ἐπικρατείας, καὶ κατὰ τὰς ὁποίας ὁ ἐθνικισμὸς ἐκεῖ ἔχει φθάσει εἰς τὸ ὑπέρτατον σημεῖον.

§78ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῦ;

§79Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως, ἂν καὶ θὰ ἤθελα ν’ ἀποφύγω τὸ τοιοῦτον, διότι δὲν ἐπιθυμῶ ποσῶς νὰ γίνω ἀφορμή, τρόπον τινά, δυσπιστίας πρὸς ἄλλον λαόν, ὁ ὁποῖος πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ ἀποτελέσῃ μέλος τῆς Βαλκανικῆς Ὁμοσπονδίας. Διερχόμενος ἐκ Σερβίας ἐπληροφορήθην, Κύριοι Συνάδελφοι, ὅτι ἐκεῖ ἀπαγορεύεται αὐστηρῶς, οὐ μόνον λειτουργία Ἑλληνικῶν Ἐκκλησιῶν καὶ Ἑλληνικῶν Σχολείων, ἀλλὰ καὶ ἡ χρῆσις τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἕν γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀναφέρω, καὶ πρὶν ἀκόμη λάβω τὴν ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν κ. Παπαναστασίου. Τὸ ἕτερον εἶναι, γνωστὸν εἰς ὅλους, ὅτι ἡ γείτων καὶ φίλη Τουρκία ἀπαγορεύει ἐπίσης τὴν παλινόστησιν ἢ καὶ μετάβασιν εἰς τὰ ἐδάφη τῆς τῶν ἐκεῖθεν ἐκδιωχθέντων Ἑλλήνων. Ἄν πράγματι οἱ γείτονες λαοὶ ἐπιθυμοῦν τὴν συνένωσίν μας εἰς μίαν Ὁμοσπονδίαν, ὅπως ἐπιθυμοῦμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ ἐπιθυμοῦμεν, ὄχι μόνον συνεννόησιν καὶ συνεργασίαν ἐπὶ τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ συγκοινωνιακοῦ ἐπιπέδου, ἀλλὰ καὶ ἕνωσιν εὐρυτέρου περιεχομένου, ἐὰν πράγματι οὕτως ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, ἐρωτῶ καὶ πάλιν τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ ἐργατικοῦ καὶ ἀγροτικοῦ κόμματος, ὅστις ὑπέβαλε τὸ σχέδιον συμφώνου, πῶς συμβιβάζεται ἡ ἐπιθυμία αὐτὴ πρὸς τοὺς ἰσχύοντας περιορισμοὺς καὶ ἀπαγορεύσεις, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς εἶπον. Θὰ ἐπιτραπῇ ἐν Σερβίᾳ νὰ λειτουργήσουν ἑλληνικαὶ ἐκκλησίαι καὶ ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἢ τοὐλάχιστον θὰ ἐπιτραπῇ ἡ χρῆσις τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης; Θὰ ἐπιτραπῇ ὑπὸ τῆς Τουρκίας ἡ παλινόστησις τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ αἰώνων εἶχον ἐγκατασταθῆ ἐκεῖ; Δὲν λέγω βεβαίως, ὅτι ταῦτα ἀποτελοῦσι λόγους δυναμένους νὰ ἀποτρέψουν τὴν ἵδρυσιν τῆς Ὁμοσπονδίας, πάντως ὅμως θὰ εἶναι πηγὴ ἀμοιβαίας δυσπιστίας. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Ἐργατικοῦ καὶ Ἀγροτικοῦ κόμματος, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἐὰν ἔχῃ λόγους νὰ πιστεύῃ ὅτι θὰ ἀρθῶσιν τὰ ἐμπόδια ταῦτα.

§80ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ζητεῖτε δίδεται διὰ τῶν σχεδίων αὐτῶν τῶν συμφωνιῶν, καὶ ὅταν αὐταὶ αἱ συμφωνίαι συναφθοῦν ἀπὸ τὰ Κράτη καὶ ἐφαρμοσθοῦν, τότε βεβαίως τὰ παράπονα θὰ ἐκλείψουν σὺν τῷ χρόνῳ καὶ ὅσα ὑπάρχουν ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅσα ὑπάρχουν ἐναντίον τῶν ἄλλων Κρατῶν ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι ὁ μόνος τρόπος νὰ ἀρθοῦν αὐταὶ αἱ διαφοραί, ὁ μόνος τρόπος νὰ ἀρθοῦν αὐταὶ αἱ ἀδικίαι, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὰ διάφορα Κράτη — δὲν ὁμιλῶ ἐμπεριστατωμένως, διότι δὲν ἔχω ἐξηκριβωμένα παραδείγματα — ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀδικίαι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀρθοῦν παρ’ ἄν συμφωνήσουν τὰ Κράτη τὰ Βαλκανικὰ νὰ καταργήσουν μεταξύ των τὸν πόλεμον, νὰ λύουν εἰρηνικῶς τὰς διαφοράς των, νὰ προστατεύουν τὰς μειονότητας καὶ νὰ ἐγγυηθοῦν ἀμοιβαίως τὰ σύνορά των, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δημιουργηθῇ ἕν πνεῦμα ἀμοιβαίας ἐμπιστοσύνης καὶ νὰ διευκολυνθῇ ἡ συνεργασία μεταξὺ τῶν Χωρῶν αὐτῶν.

§81Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, τὴν εὐνόητον ἄλλωστε, τοῦ σεβασμοῦ τῶν ἑλληνικῶν ἐδαφῶν καὶ ἀκεραιότητος τῆς Χώρας, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ οὐδεὶς δισταγμὸς ἐκ μέρους οὐδενὸς Ἕλληνος, ὅπως συγκροτηθῶμεν τὸ ταχύτερον μετὰ τῶν ἄλλων Βαλκανικῶν λαῶν εἰς μίαν Ὁμοσπονδίαν. Ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς χαιρετίζομεν τὴν ἰδέαν αὐτήν, ὡς τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἀδελφοποιήσεως ὅλων τῶν λαῶν ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς ἀνθρωπότητος καὶ τῆς πραγματικῆς εὐτυχίας αὐτῆς. (Χειροκροτήματα)

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρσέλλος.

§83Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὴν ὡραίαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐργατοαγροτικοῦ κόμματος ἐνεπνεύσθη, ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος συνέδραμεν. Ὕστερα ὅμως ἀπὸ αὐτὰ τὰ ὡραῖα λόγια, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω καὶ ἐγὼ τὴν συμβολὴν τῆς ἑλληνικῆς ἀθλητικῆς νεολαίας εἰς τὴν συναδέλφωσιν τῶν Βαλκανικῶν λαῶν. Ὁ ἑλληνικὸς ἀθλητισμός, δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὑπῆρξεν ὁ πρωτοπόρος τῆς πρώτης ἐπαφῆς τῶν λαϊκῶν μαζῶν τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν. Εἰς τὸ συνέδριον τὸ Παγκόσμιον, τῆς Βουδαπέστης, ὀλίγον ἔπειτα ἐνταῦθα, ἡ ἑλληνικὴ ποδοσφαιρικὴ ὁμοσπονδία καὶ ὁ σύνδεσμος Γυμναστικῶν καὶ Ἀθλητικῶν Σωματείων τῆς Ἑλλάδος ἔθετον τὰς βάσεις τοῦ Βαλκανικοῦ Κυπέλλου καὶ τῶν Βαλκανικῶν Ἀγώνων, οἱ ὁποῖοι τὸ πρῶτον εἰς τὸ 1930 ἐτελέσθησαν ἐν Ἑλλάδι. Καὶ εἴδομεν ἐκεῖ, εἰς τὸ Παναθηναϊκὸν Στάδιον, σύμπας ὁ ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ μεγάλου ἐνθουσιασμοῦ νὰ χειροκροτῇ καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους καὶ τοὺς ἀθλητὰς τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, εἰς δὲ τὰς Βαλκανικὰς Πρωτευούσας νὰ συναγωνίζωνται ἐναλλὰξ διὰ τὸ κύπελλον τῶν Βαλκανίων αἱ ἐθνικαὶ ποδοσφαιρικαὶ ὁμάδες Ἑλλάδος, Τουρκίας, Βουλγαρίας καὶ Σερβίας. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας, ὅτι ὀφείλουν νὰ ἐνδυναμώσουν, ὄχι μόνον ἠθικῶς ἀλλὰ καὶ ὑλικῶς τοὺς ἀγῶνας τούτους τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ τελεσθῶσιν εἰς τὰς Ἀθήνας τὸν μέν Ὀκτώβριον, ὡς Δʹ Βαλκανικοὶ ἀγῶνες, τὸν δὲ Δεκέμβριον οἱ ποδοσφαιρικοὶ διὰ τὸ Βαλκανικὸν κύπελλον. Τὰς ἀθλητικὰς αὐτὰς ἀρχὰς τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, αἵτινες περιποιοῦσι πραγματικῶς τιμήν, διὰ τὸ ἑλληνικὸν Κράτος, ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνισχύσῃ ὑλικῶς ἰδιαιτέρως. Ἐν τέλει εὐελπιστεῖ ὁ ἀθλητικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος ὅτι, ὅπως οἱ πολιτικοὶ ἡγέται κατώρθωσαν διὰ τῶν Βαλκανικῶν αὐτῶν Συνδιασκέψεων νὰ ἀμβλύνουν τὰ πάθη καὶ νὰ ἀποτελέσουν τὸν μέλλοντα γνώμονα τῆς Βαλκανικῆς συνεννοήσεως καὶ Ὁμοσπονδίας, οὕτω καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς τὴν κρισιμωτάτην αὐτὴν στιγμήν, εἰς τὴν καμπὴν αὐτὴν τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως θὰ σταματήσῃ τὰς διαμάχας καὶ διενέξεις, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ ἐσωτερικὴ γαλήνη καὶ παύσῃ ὁ διχασμὸς πρὸς τὸ καλὸν καὶ τὴν εὐημερίαν τῆς μεγάλης Ἑλλάδος.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§85Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, ἡ ἔκθεσις, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἡ ἀνάπτυξις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ μέρους τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἀγροτικοῦ καὶ Ἐργατικοῦ Κόμματος καὶ τῶν ἄλλων τῶν μετ’ αὐτοῦ συνεργαζομένων κ. κ. Βουλευτῶν διὰ τὸ ἔργον τῆς Διασκέψεως, κατέστησε γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ μέχρι σήμερον ἔργου των καὶ νομίζω ὅτι διερμηνεύω τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, ἐκφράζων τὰ θερμὰ συγχαρητήρια πρὸς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Ἀγροτικοῦ καὶ Ἐργατικοῦ κόμματος, τὸν κ. Παπαναστασίου, ἐκ τῶν ἐμπνευσμένων Ἀρχηγῶν τῆς Ἑλληνικῆς Ὁμάδος ἐν τῇ Βαλκανικῇ Διασκέψει, καὶ ἐμπνευσμένον πρωτουργὸν τῆς ἰδέας ταύτης, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν πολιτικῶν τῆς Χώρας παλαιότερον ἐκαλλιέργησαν. Ἀληθῶς περιποιεῖ τιμὴν τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον συνετελέσθη καὶ ἐκ τῶν λοιπῶν ἀντιπροσώπων τῶν λοιπῶν Ὁμάδων τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν καὶ διὰ τῶν εὐγενῶν προσπαθειῶν, ἃς οὗτοι κατέβαλον, προσπαθειῶν αἵτινες ἀληθῶς μέχρι σήμερον ὑπῆρξαν πολύτιμοι καὶ ἀποτελεσματικαί. Ἠκούσαμεν ἕως ποῦ ἔφθασε τὸ ἐκτελεσθὲν ἔργον διὰ τῶν διαφόρων συμφώνων, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ὑπὸ τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως. Τὰ σύμφωνα ταῦτα μέχρι σήμερον δὲν ἔμειναν ἁπλῶς θεωρητικά, ἀλλὰ συνετελέσθη ἐν μέρει καὶ πρακτικὴ ἐφαρμογὴ τούτων. Μία τῶν πρακτικῶν ἐφαρμογῶν εἶναι ἡ συνομολόγησις καὶ ἡ ἐφαρμογὴ μεταξὺ τῶν δύο ἐνδιαφερομένων Κρατῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας τῆς Ταχυδρομικῆς Συμβάσεως, τὴν ὁποίαν μετ’ ἀληθοῦς εὐχαριστήσεως ἔσχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὑπογράψῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις κατὰ τὴν πρώτην αὐτῆς συγκρότησιν, τὴν πρὸ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν. Ἑτέρα ἐπίσης ἀπόρροια μὲ πρακτικὰ ἀποτελέσματα εἶναι ὄχι μόνον τὸ γραφεῖον, τὸ ὁποῖον συνέστη ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπελθοῦσα συνεννόησις μεταξὺ τῶν τριῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, Ἑλλάδος, Βουλγαρίας καὶ Τουρκίας διὰ τὴν διάδοσιν τοῦ σπουδαιοτέρου ἡμῶν προϊόντος, τοῦ καπνοῦ. Θεωρῶ δὲ εὐτύχημα ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ λάβῃ εὐκαιρίαν νὰ φιλοξενήσῃ τοὺς ἀξιοτίμους ἀντιπροσώπους τῶν Βαλκανικῶν Λαῶν, κατὰ τὴν Δʹ Βαλκανικὴν Διάσκεψιν, ἡ ὁποία πρόκειται μετ’ ὀλίγον νὰ συνέλθῃ, περὶ τὰ μέσα Σεπτεμβρίου ἐν Θεσσαλονίκῃ. Τὸ ἔργον τῆς θέλομεν παρακολουθήσει μετὰ πάσης ὀφειλομένης προσοχῆς καὶ διὰ τὴν παρακολούθησιν ταύτης ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ στείλῃ καὶ εἰδικὸν παρατηρητήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἤδη νὰ ἐκφράσω σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, ἐφόσον αἱ συνεννοήσεις διεξάγονται μεταξὺ τῶν λαῶν, δὲν ἐπῆλθε δὲ οὐδεμία ἐπαφὴ σχετικὴ πρὸς τὰς σκέψεις αὐτὰς μετὰ τῶν Κυβερνήσεων, ἐκτὸς τῶν ὡρισμένων περιπτώσεων, περὶ ὧν ὡμίλησα. Εὔχομαι ὅμως καὶ ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπιχειρεῖται διὰ τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως, ἀκολουθήσῃ τὴν χαραχθεῖσαν ὁδόν, τὴν ὁποίαν μὲ σταθερὸν καὶ ἄκαμπτον βῆμα ἠκολούθησε μέχρι σήμερον, ὅπως καταλήξῃ εἰς τὴν παγίωσιν τῆς εἰρήνης, διὰ τὴν ὁποίαν εἶναι γνωστὸν πόσαι εὐγενεῖς προσπάθειαι καταβάλλονται ἐκ μέρους ὅλων. Καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ θὰ ἑνώσῃ τὰς εὐχὰς ὑπὲρ τοῦ ἔργου τούτου. (Χειροκροτήματα ζωηρὰ καὶ ἐνθουσιώδη ἐξ ὅλων τῶν σημείων τῆς αἰθούσης).

§86ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ ἰδιαιτέραν συγκίνησιν ἤκουσα τοὺς ρήτορας καὶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας μου διὰ τὴν εὐμένειαν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐκρίθη τὸ ἔργον τῆς Διασκέψεως, καὶ εὐελπιστῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ δείξῃ ἀμεσώτερον τὸ ἐνδιαφέρον της ὑπὲρ τῆς Διασκέψεως.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα, καὶ τὴν ὁμοφωνίαν, ποὺ ἐπεκράτησε κατὰ τὴν συζήτησιν, ὑποθέτω ὅτι γίνεται ἀποδεκτὴ ἡ γενομένη πρότασις, ὅπως ἡ Βουλή, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐκφράσῃ τὴν εὐχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναλάβῃ κατὰ τὸ δυνατὸν σχετικὴν πρωτοβουλίαν πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν ἀποφάσεων τῶν Βαλκανικῶν Διασκέψεων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δώσῃ ἐντολὴν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἵνα ἀπευθύνῃ ἔκκλησιν εἰς τὰς Βουλὰς καὶ τὰς Κυβερνήσεις τῶν ἄλλων Βαλκανικῶν Κρατῶν, ὅπως εὐμενῶς ἀποβλέψουν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἐν λόγῳ ἀποφάσεων καὶ ὅπως μετάσχουν ἐνεργώτερον καὶ ἀμεσώτερον τῶν ἐργασιῶν τῆς προσεχοῦς Διασκέψεως Θεσσαλονίκης.

§88ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ὅλων τῶν πτερύγων). Μάλιστα. Μάλιστα.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὴ ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσέρχεται ἤδη ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ὀργανώσεως τῆς Κεντρικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Θρησκευμάτων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον)

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Ἰουλίου 1933 Ν. Δ. «περὶ ἐνισχύσεως τῶν ἐν τῇ χώρᾳ βιομηχανιῶν παρασκευῆς ἁλιπάστων ἰχθυηρῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον)

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Δεκεμβρίου 1932 ἀναγκαστικοῦ νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ ἀγορᾶς καὶ πωλήσεως συναλλάγματος ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ κλπ.». (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον)

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας περὶ φορολογίας τῶν σφαζομένων ζώων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον)

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφάπαξ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Ἰουλίου 1933 Ν. Δ. «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 4733 καὶ 4830 περὶ προστασίας τῶν πολυτέκνων».

§96Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, Κύριοι, μὲ τινας τροπολογίας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀντιλήψεων τῆς Ἐπιτελικῆς κυρίως Ὑπηρεσίας, ἐν σχέσει πρὸς τὰς στρατιωτικὰς ἀπαλλαγὰς τῶν τέκνων πολυτέκνων οἰκογενειῶν. Ἐπίσης γίνεται καὶ μία ἄλλη διευκόλυνσις διὰ τὰ ταξείδια τῶν μελῶν τῶν πολυτέκνων οἰκογενειῶν, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν· δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη;

§98ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ νόμου 5058 περὶ ἐνισχύσεως τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων καὶ τεχνῶν». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ συστάσεως μονίμου Ἐπιτροπῆς πρὸς συμπλήρωσιν καὶ βελτίωσιν γλυπτῶν ἔργων νεκροταφείων». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2098 (1920) καὶ διαθέσεως τῆς δι’ αὐτῆς ἐπιβληθείσης ὑπὲρ τοῦ ἐν Γαργαλιάνοις Ἱεροῦ Ναοῦ φορολογίας πρὸς ἀνέγερσιν αὐτόθι Διδακτηρίου Δημοτικοῦ Σχολείου». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ κατατάξεως ἐφάπαξ ὑποκελευστῶν δευτέρας τάξεως τορπιλλοτεχνιτῶν πλοίων». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ κυρώσεως Διεθνοῦς Συμβάσεως γραμμῆς φορτώσεως πλοίων». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ Πολιτικῶν καθηγητῶν καὶ διδασκάλων». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ κώδικος νομοθεσίας «περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων καὶ τοῦ σχετικοῦ πρὸς ταύτας νόμου 5403 περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν».

§106ΜΙΧ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κ. Βουλευταί, ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν ἀπόσπασιν τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν καὶ τὴν συγκρότησιν αὐτῶν εἰς αὐτοτελεῖς Δήμους, ἀφ’ ἑνὸς μέν, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀφορᾷ εἰς τὰ συμφέροντα σημαντικῆς μερίδος τοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου, διότι ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, καὶ ἰδίᾳ ἐκ μέρους τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐχαρακτηρίσθη, ὄχι μόνον ὡς βλαπτικὸν τῶν συμφερόντων τῶν κατοικούντων τοὺς συνοικισμούς προσφυγικῶν πληθυσμῶν, ἀλλ’ ἐχαρακτηρίσθη ἀκόμη ὡς ἀποβλέπον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν κομματικῶν συμφερόντων τῆς Κυβερνήσεως. Ἐθεωρήθη δηλαδὴ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τρόπον τινά, ὡς μία ἐκδήλωσις τῆς συστηματικῆς ἐκείνης διώξεως τῶν προσφύγων, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου χθές, ὁ ἐκπροσωπῶν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀξιότιμος Συνάδελφος κ. Μαζαράκης. Ὡς ἀνεξάρτητος πρόσφυξ, Βουλευτής, παρέχων τὴν ἀσθενῆ μου κοινοβουλευτικὴν ὑποστήριξιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, αἰσθάνομαι ὅτι ἔχω, ὄχι μόνον τὸ καθῆκον, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ ἐξετάσω τὰς αἰτιάσεις αὐτὰς, τὰς προερχομένας ἐκ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, διότι, ὅπως καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς ἡμᾶς, ἐὰν αἱ αἰτιάσεις αὐταὶ καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον ἦσαν ἀληθεῖς, ἡ θέσις μου δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως· θὰ ἔπρεπε νὰ ἦτο ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς πλείστους ἐξ ἡμῶν ἀπὸ μιᾶς δεκαετίας συνεχῶς πολιτευόμενος, προκειμένου περὶ τῶν προσφυγικῶν συμφερόντων, προκειμένου περὶ τῶν προσφυγικῶν δικαιωμάτων, οὐδενὸς ὑστέρησα καὶ πάντοτε εὑρέθην εἰς τὴν πρώτην σειρὰν τῶν ἀγώνων, ἀγώνων εἴτε διεξαχθέντων ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, εἴτε διεξαχθέντων ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν κρίσιν σας, ἀποβλέπει κυρίως εἰς τοὺς Δήμους τῶν δύο μεγάλων πρωτευουσῶν πόλεων, εἰς τοὺς Δήμους Ἀθηνῶν καὶ τῆς Θεσσαλονίκης.

§107ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τοῦ Πειραιῶς.

§108ΜΙΧ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἔχει μικροτέραν σημασίαν διὰ τὸν Πειραιᾶ τοῦτο. Εὐκταῖον θὰ ἦτο ὁ δημοτικὸς ἀγὼν νὰ μὴ προσελάμβανε πολιτικὸν χαρακτῆρα καὶ νὰ ἀφίνοντο οἱ δημόται τῶν μεγάλων τούτων πρωτευουσῶν πόλεων ἀνεπηρέαστοι ἀπὸ κάθε πολιτικὸν ὑπολογισμόν, νὰ ἐκλέξουν μεταξὺ αὐτῶν τοὺς ἀρίστους καὶ εἰς αὐτοὺς νὰ ἀναθέσουν τὴν διαχείρισιν τῶν δημοτικῶν των πραγμάτων. Τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ἐκ τούτου θὰ ἀπεκόμιζον οἱ Δῆμοι Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης, θὰ ἦτο τεράστιον. Ἀλλ’ ἐφόσον ὑπὸ τὰς νῦν δεδομένας συνθήκας τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, καὶ μοιραῖον εἶναι ὁ δημοτικὸς ἀγὼν νὰ προσλάβῃ πολιτικὸν χαρακτῆρα, εὔλογον εἶναι καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν κομμάτων, διότι ἡ ἐκλογικὴ ἐπιτυχία εἰς τὸν Δῆμον Ἀθηνῶν καὶ εἰς τὸν Δῆμον τῆς Θεσσαλονίκης, ὄχι μόνον εἶχεν εὐρυτάτην ψυχολογικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς καθόλου διαμορφώσεως τῆς δημοσίας γνώμης τοῦ τόπου, ἀλλ’ ἐπιτρέπει καὶ εἰς τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεκράτει εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς, ἠθικὴν χρῆσιν ποιούμενον τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα παρέχει εἰς αὐτὸ ἡ ἄσκησις τῆς Δημοτικῆς ἐξουσίας, τὴν ἐπικράτησιν αὑτοῦ νὰ τὴν στερεώσῃ, νὰ τὴν εὐρύνῃ καὶ νὰ τὴν ἐπεκτείνῃ. Ἰσχυρίζεται, λοιπόν, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὅτι διὰ τῆς ὑποβολῆς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἡ Κυβέρνησις, ὄχι μόνον δὲν ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν οἰκούντων τοὺς συνοικισμούς προσφύγων, ἀλλά, τοὐναντίον, ἐν γνώσει τελοῦσα, ὅτι διὰ τοῦ ἀποχωρισμοῦ αὐτῶν, πρόκειται νὰ παραβλαβοῦν τὰ συμφέροντα αὐτῶν, ἐπιμένει ἐν τούτοις, εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ κομματικά της συμφέροντα. Θὰ ἐξετάσω λοιπόν, ἄν εἶναι ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτός, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἐπιζήμιον διὰ τὰ συμφέροντα τῶν προσφύγων, τῶν οἰκούντων τοὺς συνοικισμούς, καὶ ἄν ἡ Κυβέρνησις, ἐπιμένουσα εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, δὲν ἄγεται ἐκ σφαλερῶν δεδομένων καὶ ἐκ πεπλανημένων ἀντιλήψεων, ἀλλ’ ἄγεται ἐκ τῆς ἀνάγκης νὰ ὑπηρετήσῃ τὰ κομματικά της συμφέροντα. Ἀλλὰ θὰ ἐξετάσω ἀκόμη καὶ τὴν ἀντίθετον ἄποψιν, ἄν, δηλαδή, τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὄχι μόνον δὲν εἶναι βλαπτικὸν τῶν προσφυγικῶν συμφερόντων, ἀλλά, τοὐναντίον, ἂν εἶναι ἐξυπηρετικὸν τούτων, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἀντιτάσσον, τὴν ἥν ἀντιτάσσει κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀντίδρασιν, ἄγεται ἆράγε ἐκ σφαλερῶν δεδομένων καὶ ἐκ πεπλανημένων ἀντιλήψεων, ἢ ἄγεται ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐξυπηρετήσεως καθαρῶς κομματικῶν σκοπῶν καὶ κομματικῶν βλέψεων;

§109ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μόνον τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἢ ὅλη ἡ Ἀντιπολίτευσις;

§110ΜΙΧ. ΚΥΡΚΟΣ. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων κυρίως.

§111Ι. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ ὁποίου ἐξελέγητε.

§112ΜΙΧ. ΚΥΡΚΟΣ. Δὲν ἐξελέγην, Κύριε, ὑπὸ τὴν σημαίαν τῶν Φιλελευθέρων, καὶ πρέπει νὰ εἶσθε ὁ τελευταῖος σεῖς, ὁ ὁποῖος νὰ ἀπευθύνητε αὐτὴν τὴν μομφὴν πρὸς ἐμέ.

§113Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ σημειωθοῦν, κ. Πρόεδρε, αἱ διακοπαί, τὰς ὁποίας κάμνει ἡ Ἀντιπολίτευσις εἰς τοὺς ρήτορας, ὥστε νὰ μὴ παραπονῶνται ἔπειτα, ὅταν κανεὶς ἐξ αὐτῶν ἀγορεύει, καὶ διακόπτεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§114Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Εἶσθε σεῖς ὁ τελευταῖος ἐξ ὅλων, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἀπευθύνῃ αὐτὴν τὴν μομφὴν ἐναντίον μου, διότι σεῖς ἀπέλπιδας ἐκκλήσεις ἀπηυθύνατε εἰς ἐμέ, εὑρισκόμενον εἰς Δράμαν, νὰ συστήσω εἰς τοὺς πολιτικοὺς φίλους τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος τῆς Βερροίας νὰ ὑποστηρίξουν σᾶς καὶ τὸν συνδυασμόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει πόσην ἀνάγκην εἴχετε τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας διέθετεν ἐκεῖ τὸ Προοδευτικὸν κόμμα.

§115Ι. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Τὸ Προοδευτικὸν κόμμα συνεργάζεται μὲ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ εἴχετε ὑποχρέωσιν νὰ τὸ κάμητε ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος καὶ ὄχι ὡς Κίρκος, διότι, ὡς Κίρκος, δὲν ἐξεπροσωπεῖτε κανέναν ἀπολύτως.

§116Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐκεῖνο εἶναι ἄλλη δουλειά· ἀφορᾷ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων.

§117ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ εἴπω δύο λέξεις εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἔχει δίκαιον παραπονούμενος διὰ τὰς διακοπάς, ἀλλὰ θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ εἶναι ἐπιεικὴς διὰ τὰς διακοπὰς αὐτάς, διότι δὲν εἶναι σύνηθες πρᾶγμα, Βουλευτής, ἐκλεγόμενος ὑπὸ τὴν σημαίαν ἑνὸς κόμματος, νὰ μεταπηδᾷ τὴν ἑπομένην εἰς ἄλλο.

§118Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Τὸ παράδειγμα, κ. Ἀρχηγὲ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, τὸ ἠρύσθην ἀπὸ σᾶς. (Χειροκροτήματα). Σεῖς ἐξελέγητε ὑπὸ τὴν εἰκόνα τοῦ κ. Βενιζέλου εἰς τὰ 1928 καὶ εὐθὺς μετ’ ὀλίγον ἠρχίσατε ἀσκοῦντες δριμεῖαν κατ’ αὐτοῦ ἀντιπολίτευσιν.

§119ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ἐξελέγην ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ Ἐθνικοῦ Συνασπισμοῦ.

§120Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ὑποχρέωσιν ἔχω νὰ ἐξετάσω τὰς αἰτιάσεις αὐτάς. Ἡ ὑποχρέωσις αὕτη καθίσταται ἀκόμη μεγαλειτέρα, ὅταν ἡ αἰτίασις περὶ τῆς συστηματικῆς τοῦ προσφυγικοῦ στοιχείου διώξεως, ἐκ μέρους τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ἥν παρέχω τὴν κοινοβουλευτικήν μου ὑποστήριξιν, προέρχεται ἐκ μέρους τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον ἐπὶ μίαν τετραετίαν κρατῆσαν τὴν ἐξουσίαν μὲ μίαν πανίσχυρον κοινοβουλευτικήν πλειονοψηφίαν, μὲ ἀνθοῦντα τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ὄχι μόνον δὲν προήγαγε τὰ ζητήματα τὰ προσφυγικά...

§121Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Εἰς τὸν λαὸν τῆς Δράμας νὰ τὰ εἴπητε αὐτά.

§122ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κάθησε κάτω.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθῆστε κάτω. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§124Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀδύνατον νὰ παρέλθουν ὅσα συνέβησαν, χωρὶς νὰ προσδιορισθοῦν καὶ καταμερισθοῦν αἱ εὐθύναι. (Θόρυβος). Ἀποτελεῖ ζωηροτάτην ἐπιθυμίαν ἡμῶν νὰ διεξάγωνται αἱ συζητήσεις εἰς τὴν Βουλὴν μετ’ ἀπολύτου εὐπρεπείας καὶ τάξεως. (Θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς). Κύριοι, δώσατε τὸν καιρὸν νὰ ἀναπτύξω τὴν σκέψιν μου. Ὑποθέτω ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον ζητῶ ἀποτελεῖ κοινὴν ἐπιθυμίαν. Κύριε Πρόεδρε, εἷς ἀπὸ τοὺς Βουλευτάς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προέβη...

§125ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς δεξιᾶς). Πολλοί.

§126Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πρόκειται περὶ τῆς συγκεκριμένης αὐτῆς περιπτώσεως, προέβη εἰς μίαν διακοπήν. Τὸ ἄτοπον εἰς τὴν περίπτωσιν εἶναι, ὅπως εἰς ὅλας τὰς συνήθεις περιπτώσεις τῶν διακοπῶν, ὅτι ἡ διακοπὴ ἐγένετο χωρὶς ἄδειαν τοῦ Προέδρου καὶ χωρὶς ἄδειαν τοῦ ρήτορος, ὅπως ὁρίζει ὁ Κανονισμός.

§127ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΕΚ ΤΗΣ ΔΕΞΙΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἁπλῆς διακοπῆς. (Θόρυβος).

§128Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς διακοπῆς αὐτῆς, κ. Πρόεδρε τῆς Βουλῆς καὶ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀντετάχθη ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καθ’ ὃ εἶχε δικαίωμα καὶ καθῆκον ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀπαγορεύων εἰς τὸν Βουλευτὴν νὰ διακόψῃ. Ἀντετάχθησαν Βουλευταὶ τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, ἀπειλήσαντες χειροδικίαν. Τοῦτο καταγγέλλομεν καὶ διὰ τοῦτο διαμαρτυρόμεθα καὶ θέλομεν νὰ γνωρίζωμεν, ἐὰν ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος, ἐὰν τὸ Προεδρεῖον ἔχῃ ἁρμοδιότητα νὰ ἀποκαθιστᾷ τὴν τάξιν, ἐὰν τὸ Προεδρεῖον κατηργήθη καὶ ἡ χειροδικία ὡρισμένων Βουλευτῶν ἀπειλεῖ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§129Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, οἱ διδάσκοντες τὰ διδάγματα ταῦτα πρέπει καὶ νὰ τὰ τηροῦν. Τότε μόνον, ἐὰν ὑπάρχει ὁ σεβασμὸς πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μετὰ τόσης εὐγλωττίας ἀπαγγέλλουν, τότε βέβαια ἡ διεξαγωγὴ τῶν συζητήσεων θὰ εἶναι ἡ πρέπουσα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λέσβου μᾶς εἶπε ποῖος εἶναι ὁ Κανονισμός. Ἀλλ’ ὁ Κανονισμὸς ἀπαγορεύει πρὸ παντὸς τὰς προκλήσεις. Ἤμην ἐδῶ καὶ εἶδον τὸν κ. Βουλευτὴν κατὰ τίνα τρόπον διέκοψε τὸν ἀγορεύοντα. Ὄχι μόνον δὲν τοῦ ἐζήτησε τὴν ἄδειαν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀσέβεια πρὸς τὸν Κανονισμόν, ἀσέβεια πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ τὸν διέκοψεν ἀκόμη καὶ κατὰ τρόπον προκλητικώτατον. Προκλήσεις δέ, ὡς ἔμαθον, εἶχον γίνει πρὸς τὸν ἀγορεύοντα Βουλευτὴν καὶ καθ’ ἥν στιγμὴν ἤμην ἀπών,...

§130ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (Ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὑπάρχει ὁ Πρόεδρος.

§131Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός)... ὁ Κανονισμὸς δὲ ὁ ἰσχύων, εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν.... (Θόρυβος ἐκ τῆς ἀριστερᾶς καὶ διακοπαί).

§132Ι. ΜΑΛΛΩΣΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμε νὰ ἀνεχθῶμεν αὐτὴν τὴν ἀσέβειαν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. (Θόρυβος).

§133Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε, Κύριοι Βουλευταί, νὰ διεξαχθῶσιν αἱ συζητήσεις κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος προσήκει εἰς τὸ Σῶμα τοῦ ὁποίου ἀποτελεῖτε μέλος; Ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀκούητε μετὰ σεβασμοῦ, ἄνευ θυμῶν καὶ ἄνευ διακοπῶν καὶ ἄνευ προκλήσεων ἕκαστον ὁμιλοῦντα, ἀδιαφόρως ἂν τὰ λεγόμενα παρ’ αὐτοῦ συμφωνοῦν μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σεῖς σκέπτεσθε, ἢ εἶναι ἀντίθετα αὐτῶν δι’ οἱονδήποτε λόγον. Μόνον ἐὰν τοῦτο πράξητε πάντες οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, μόνον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ διεξαχθῶσιν αἱ ἐργασίαι ὁμαλῶς. Ἐὰν δὲν θελήσητε νὰ τὸ πράξητε, βεβαίως καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν κάποιαν εὐθύνην καὶ διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν, θὰ πράξωμεν ὅ,τι πρέπει νὰ πράξωμεν... (δὲν ἀκούεται) .... Καὶ ὅταν, λέγω, ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, δὲν ἐννοῶ μόνον τὸν ἑαυτόν μου, ὡς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι προΐστανται κόμματος, οἱ ὁποῖοι ὁμοῦ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἔχουν εὐθύνην διὰ τὴν καλὴν διεξαγωγὴν τῶν συζητήσεων. Νὰ θεωρήσωμεν λοιπὸν τὸ ἐπεισόδιον λῆξαν καὶ νὰ ἀσχοληθῶμεν μὲ τὴν ἐργασίαν μας, ἠξεύρετε δὲ ὅτι χάνεται ἡ γνώμη σας, ὅταν διακόπτετε ἕνα ρήτορα. Σημειώσατε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ εἴπητε, διὰ νὰ τὸ εἴπητε εἰς τὴν ἀγόρευσίν σας. Εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι, ὅτι σεῖς διαφωνεῖτε πρὸς ὅ,τι λέγομεν ἡμεῖς. Τὸ ἠξεύρομεν αὐτό. Δὲν σᾶς ζητοῦμεν νὰ μεταβάλητε γνώμην, ἀλλὰ σᾶς ζητοῦμεν νὰ ἀκούσητε τὰς γνώμας μας, ὅπως καὶ ἡμεῖς τὰς ἰδικάς σας.

§134ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπετάθη εἰς ὅλας τὰς πτέρυγας, εἰπὼν ὅτι πάντες πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρέπει νὰ γίνεται σεβαστὸς ὁ Κανονισμός. Αἱ διακοπαί, αἱ ὁποῖαι γίνονται κατὰ παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ, πρέπει νὰ λείψουν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε γίνονται ἀπὸ τὴν μίαν πτέρυγα, εἴτε ἀπὸ τὴν ἄλλην, δὲν θέλω δὲ νὰ εἴπω ἀπὸ ποῖον γίνονται αἱ περισσότεραι. Ἀλλ’ αἱ διακοπαί, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι κἄτι τι τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ παρεμποδισθῇ, διότι εἰς μίαν στιγμὴν διαφωνίας, ἢ γνώμης πεπλανημένως ἐκφραζομένης ἢ διατυπουμένης ἢ ἀναφορᾶς ἐσφαλμένων γεγονότων, φυσικὸν εἶναι νὰ διαμαρτυρηθῇ ἡ Βουλή. Αὐτὸ εἰς καμμίαν Βουλὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμποδισθῇ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ἄλλο, καὶ τὸ ἔθεσε καλὰ ὁ κ. Συνάδελφος. Γίνεται μία παράβασις τοῦ Κανονισμοῦ. Πρέπει νὰ κολασθῇ, ἠμπορεῖ νὰ κολασθῇ ἀμέσως ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸν μόνον ἁρμόδιον. Δύναται τέλος πάντων νὰ ἀποκρουσθῇ δι’ ἀντιθέτων διακοπῶν τῆς ἄλλης πτέρυγος. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀξιοθρήνητον πραγματικῶς καὶ τὸ ὁποῖον κατέρριψε τὸ γόητρον τῆς Βουλῆς εἶναι, ὅτι ὡρισμένοι Συνάδελφοι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νομίζουν ὅτι ἡ ἀποστολή των ἐνταῦθα εἶναι νὰ ἐπιβάλλουν τὸν σεβασμὸν τῶν ὁμοϊδεατῶν των, διὰ τῆς χειροδικίας. Αὐτὸ πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι κατέρριψε τὸ κῦρος τῆς Βουλῆς καὶ ἀπειλεῖ νὰ διαταράξῃ ὁριστικῶς τὴν ὁμαλὴν ἐξέλιξιν τῶν ἐργασιῶν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τίνες εἶνε οἱ Συνάδελφοι, ἀλλὰ καὶ προχθὲς ἀκόμη, μετὰ κόπου ἠμποδίσαμεν μίαν σύγκρουσιν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἀξιοθρήνητος καὶ ἀνεπανόρθωτος. Καὶ πρὸ ὀλίγου ἠμποδίσθησαν ὑπὸ τῶν Συναδέλφων πάλιν συγκρούσεις, ἕνεκα τῆς ἀπειλῆς χειροδικίας, τὰς ὁποίας ἐνόμιζον ὅτι δικαιοῦνται νὰ διαπράξουν Συνάδελφοι τῆς παρατάξεώς σας, ἔχοντες φαίνεται πεποίθησιν εἰς τὰς φυσικάς των δυνάμεις. Δὲν τὰ λέγω αὐτά, διότι θέλω νὰ προφυλάξω ἀπὸ ἐπιθέσεις τοὺς φίλους μου, διότι, ἐὰν πρόκειται ἐπὶ τέλους νὰ καθιερωθῇ ἡ ἐπιβολὴ τῆς τάξεως, διὰ τῆς ράβδου, θὰ ὁπλισθῶμεν καὶ ἡμεῖς διὰ ράβδων καὶ δὲν γνωρίζω τότε ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα. Τὸ λέγω, διότι σέβομαι τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Κανονισμὸν καὶ ἐπιθυμῶ ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καλέσῃ, ὅτι ἐδῶ εἰς τὴν αἴθουσαν, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ προσβλητικὸν δι’ αὐτόν, ὅπως καλέσῃ ἔξω τῆς αἰθούσης τοὺς ἡρωϊκωτέρους, τοὺς γιγαντοτέρους καὶ τοὺς συστήσῃ νὰ περιορίσουν ἢ νὰ ἐπιφυλάξουν τὴν ἡρωϊκήν των δρᾶσιν δι’ ἄλλους χώρους, ὄχι διὰ τὸν χῶρον αὐτόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἱερὸς καὶ εἰς τὸν ὁποῖον συνήλθομεν διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν, διὰ νὰ συζητήσωμεν καὶ ἀνταλλάξωμεν τὰς γνώμας μας καὶ νὰ ὑπερασπίσωμεν ἕκαστος τὰς ἰδέας του, καθὼς καὶ τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ τόπου.

§135Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Ἐργατικοῦ καὶ Ἀγροτικοῦ κόμματος, εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος ὅτι, μολονότι ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ δὲν δύναται νὰ γίνῃ διακοπὴ ἄνευ τῆς συναινέσεως τοῦ ἀγορητοῦ...

§136ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς Συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι δὲν παρίσταντο εἰς τὴν παρελθοῦσαν περίοδον τῆς Βουλῆς, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὄχι ἅπαξ, ἀλλ’ ἐπανειλημμένως ἔψεξε δριμύτατα τὴν Κυβέρνησιν, ἔφθασε δέ, μάλιστα, μέχρι τοῦ σημείου μία φορά, νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ἀπέλθῃ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα.

§137Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον αὐτὸ, κ. Παπαναστασίου.

§138ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ εἴπετε, καὶ ἠκούσθητε μὲ ἀπόλυτον σεβασμόν, χωρὶς οὐδεμίαν διακοπὴν καὶ καμμίαν διαμαρτυρίαν.

§139Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐκεῖνοι, ποὺ θὰ διαβάσουν τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς καὶ θὰ ἴδουν εἰς αὐτὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν ρητόρων, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ἐπὶ τῆς Βαλκανικῆς ἑνώσεως, τί θὰ εἴπουν ἅμα ἰδοῦν ἀμέσως, κατὰ τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν, τὰς οὐχὶ ἡσύχους συζητήσεις;

§140ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, γνωρίζετε διατί, διότι μετὰ τὴν ἕνωσιν τὴν Βαλκανικὴν εἰσήλθομεν εἰς τὸν χωρισμὸν τῶν Συνοικισμῶν. (Γέλωτες).

§141Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἔλεγον, λοιπόν, Κύριοι, ὅτι ἔχω μεγαλειτέραν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσω τὴν γνώμην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι προέρχεται ἐκ τῆς μείζονος αὐτῆς μερίδος, τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον, καίτοι ἐκυβέρνησεν ἐπὶ τετραετίαν μὲ μίαν καταθλιπτικὴν πλειονοψηφίαν καὶ διεχειρίσθη δισεκατομμυρίων περισσεύματα τοῦ Δημοσίου Προϋπολογισμοῦ, οὐ μόνον δὲν προήγαγε τὰ συμφέροντα τὰ προσφυγικά, ἀλλά, τοὐναντίον, ὑπῆρξεν ἀληθὴς αὐτῶν σφαγιαστής. Ἐάν, Κύριοι, ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι εὐλαβούμεθα τὴν ἀλήθειαν, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δὲν θὰ ἀνελάμβανε ποτὲ τὸν ρόλον τοῦ τιμητοῦ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ρόλον τοῦ κατηγόρου αὐτῆς ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων θὰ συνησθάνετο τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποσυρθῇ ἐν σιγῇ, ἵνα, διὰ τῆς κοσμίας ταύτης σιγῆς, ἐξαγοράσῃ τὰς βαρυτάτας εὐθύνας, τὰς ὁποίας ὑπέχει διὰ τὴν ἐσχάτην ἐξαθλίωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον μέγιστον τμῆμα τοῦ προσφυγικοῦ στοιχείου. Ἡ πολιτικὴ λοιπὸν πλευρὰ τοῦ ζητήματος νομίζω, κ. Συνάδελφοι, ὅτι προέχει καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν θέσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπέναντι τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ὅσον καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν θέσιν τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως. Διότι νομίζω ὅτι εὐθὺς ὡς ἠθέλομεν ἀποκαθάρει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς ὑπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπεισέλθουν, τότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ μορφώσωμεν ἀσφαλεστέραν κρίσιν καὶ περὶ τῆς οὐσίας αὐτοῦ καὶ νὰ ἀνεύρωμεν, ἂν ὄντως εἶναι ἐξυπηρετικὸν τῶν συμφερόντων τῶν προσφύγων ἢ ἂν εἶναι βλαπτικὸν τῶν συμφερόντων αὐτῶν. Θὰ ἐξετάσω πρῶτον τὴν θέσιν τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως ἀπέναντι τῶν ἐπικειμένων δημοτικῶν ἐκλογῶν, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν καὶ κατὰ πόσον ἔχει ὄντως τόσον ἐπιτακτικὸν κομματικὸν συμφέρον ἡ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν εἰσήγησιν καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Κύριοι Βουλευταί, πρὸ ἑνὸς περίπου μηνὸς διεξήχθησαν ἐκλογαὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Αἱ ἐκλογαὶ αὐταὶ διεξήχθησαν ὑπὸ τὰς δυσμενεστέρας διὰ τὴν Κυβέρνησιν συνθήκας...

§142ΦΩΝΑΙ ΕΚ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ. Μπᾶ!

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατὶ κάμνετε ἔτσι;

§144Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἄν ἀρχίσητε νὰ ταράσσεσθε ἀπὸ τώρα, ποὺ εὑρίσκομαι εἰς τὸν πρόλογον, θὰ κουρασθῆτε μέχρις ὅτου φθάσω εἰς τὸν ἐπίλογον. Πάντως δὲν θὰ μὲ κάμετε νὰ ξεχάσω, ἔστω καὶ μίαν λέξιν. Ἴσως, μάλιστα, νὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ εἴπω περισσότερα. Ἔλεγεν, λοιπόν, ὅτι αὐταὶ αἱ ἐκλογαὶ διεξήχθησαν ὑπὸ τὰς πλέον δυσμενεῖς διὰ τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν συνθήκας. Καὶ ἰδοὺ διατί: Πρῶτον, διότι ὡς σύνθημα τοῦ ἀγῶνος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐχρησίμευσεν ὁ δῆθεν κίνδυνος τῆς Δημοκρατίας, γνωρίζετε δὲ πόσον εὐαίσθητον εἶναι τὸ προσφυγικὸν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον καὶ ἀποτελεῖ τὴν μεγάλην μάζαν τῶν ἐκλογέων τῆς περιφερείας Θεσσαλονίκης, εἰς τὸν κίνδυνον αὐτὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος. Δεύτερον εἰς τὴν Θεσσαλονίκην συνεκεντρώθησαν ὅλοι οἱ πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ παρέμειναν ἐκεῖ ἐπὶ μακρότατον χρονικὸν διάστημα, ἀσκοῦντες ὅλην τὴν ἐπιρροήν, τὴν ὁποίαν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσκήσουν ἐπὶ τῆς μάζης τῶν ἐκλογέων καὶ ἰδιαιτέρως τῶν ἐκλογέων προσφύγων. Τρίτον, ἐν τῇ Θεσσαλονίκῃ συνεκεντρώθησαν ὅλοι οἱ Βουλευταὶ καὶ Γερουσιασταὶ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, μακροὺς ἔχοντες πρὸς τὸν κόσμον αὐτὸν δεσμοὺς καὶ ἀσκοῦντες σημαίνουσαν ἐπ’ αὐτοῦ ἐπιρροήν. Τέταρτον, διότι ἐκ πάσης ἑλληνικῆς γωνίας συνεκεντρώθησαν ὅλοι οἱ προσφυγικοὶ παράγοντες, οἱ δυνάμενοι νὰ ἐπηρεάσουν τὴν προσφυγικὴν κοινὴν γνώμην. Πέμπτον, διότι ἐκ πάσης ἑλληνικῆς γωνίας συνεκεντρώθησαν ψηφοφόροι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης, ἵνα διὰ τῆς ψήφου των συμβάλουν εἰς τὴν ἐπικράτησιν τοῦ ἀγῶνος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης, Κύριοι Βουλευταί, ἔχουν συνταχθῆ ἀπὸ τὸ 1925. Κατὰ τὸ 1925 τὸ προσφυγικὸν στοιχεῖον δὲν εἶχε κατασταλάξει ἐπαρκῶς, ὥστε νὰ ἔχῃ μόνιμον καὶ σταθερὰν κατοικίαν. Ἔκτοτε ἐδημιουργήθησαν μετακινήσεις χιλιάδων οἰκογενειῶν καὶ προσώπων ἐγγεγραμμένων εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης μέγιστον μέρος τῶν ψηφοφόρων αὐτῶν ἐξ Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ πάσης ἑλληνικῆς γωνίας, μετεφέρθη εἰς Θεσσαλονίκην διὰ νὰ συμβάλῃ διὰ τῆς ψήφου του εἰς τὴν ἐπικράτησιν τῶν ἐκλογῶν Θεσσαλονίκης. Καὶ τὸ κυριώτερον ἡ κυβερνητικὴ παράταξις εὑρίσκετο ὑπὸ τὴν βαρυτάτην κατηγορίαν, ὅτι, ἂν μὴ ἐνέπνευσε, τοὐλάχιστον, ὅμως ἠνέχθη τὴν κατὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων στυγερὰν δολοφονικὴν ἀπόπειραν. Ὁ δὲ χρόνος, ὁ μεταξὺ τῆς ἀποπείρας καὶ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν, ἦτο ἐντελῶς ἀνεπαρκής, ἵνα ἡ Κυβέρνησις δυνηθῇ καὶ ἀποσείσῃ τὴν κατηγορίαν καὶ νὰ διαλευκάνῃ τὴν κατάστασιν. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας διεξαχθεισῶν τῶν ἐκλογῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἡ κυβερνητικὴ παράταξις ἐπλειονοψήφισεν ἐν τῇ δημοτικῇ περιφερείᾳ κατὰ 1250 ψήφους. Ἐρωτᾶται, λοιπόν, ἐὰν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς 2ας Ἰουλίου, διεξαχθεῖσαν ὑπὸ αὐτὰς τὰς συνθήκας, ἐπλειονοψήφισεν ἡ κυβερνητικὴ παράταξις κατὰ 1260 ψήφους, τίνα λόγον ἔχει νὰ φοβηθῇ εἰς τὰς προσεχεῖς δημοτικὰς ἐκλογάς, ὁπότε οὐδεὶς κίνδυνος τῆς Δημοκρατίας θὰ ἀπειληθῇ, οὔτε ἡ ἐκμετάλλευσις τῆς δολοφονικῆς ἀποπείρας θὰ ὑπάρχῃ, τίνα λόγον ἔχει ἡ κυβερνητικὴ παράταξις νὰ φοβηθῇ καὶ νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ἵνα δι’ αὐτοῦ ἐνισχύσῃ τὴν θέσιν της, ὡς ἰσχυρίζονται οἱ Φιλελεύθεροι; Νομίζω ὅτι διὰ πάντα ἀντικειμενικὸν καὶ καλῆς πίστεως κριτήν, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τόσον ἰσχυρά, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην εἰδικῶν μέτρων, διὰ νὰ ἐνισχυθῇ. Ἂς ἔλθωμεν νὰ ἐξετάσωμεν τί συμβαίνει εἰς τὰς Ἀθήνας. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου ἡ κυβερνητικὴ παράταξις, ὡς ἀντιπολίτευσις, ἐπλειονοψήφισε κατὰ δύο χιλιάδας ψήφους. Ἡ ἐκλογικὴ βουλευτικὴ περιφέρεια Ἀθηνῶν καὶ ἐκλογικὴ δημοτικὴ περιφέρεια Ἀθηνῶν εἶναι περίπου τὸ ἴδιο πρᾶγμα Μάλιστα ἡ ἐκλογικὴ κατάστασις εἰς τὴν βουλευτικὴν περιφέρειαν Ἀθηνῶν, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, εἶναι εὐνοϊκωτέρα διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, παρ’ ὅ,τι εἶναι ἡ κατάστασις εἰς τὴν δημοτικὴν περιφέρειαν Ἀθηνῶν. Ὡς ἀντιπολίτευσις διεξάγουσα ἡ κυβερνητικὴ παράταξις τὸν ἀγῶνα, ὑπερτέρησεν εἰς τὰς Ἀθήνας κατὰ 2.000 ψήφων, ἔχουσα εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον δὲν λέγω ὅτι ἔκαμε κατάχρησιν τῆς κυβερνητικῆς δυνάμεως, ἀλλά, πάντως, ἐκαρπώθη τῶν ὠφελημάτων, τῶν νομίμων, ποὺ παρέχει εἰς τὸν κρατοῦντα τὴν ἐξουσίαν ἡ ἄσκησις αὐτῆς. Τῶν αὐτῶν ὠφελημάτων θὰ καρπωθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου νὰ διεξαγάγῃ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς αὐτή, κρατοῦσα τὴν ἐξουσίαν. Ἐὰν, ὡς ἀντιπολίτευσις, ἐπεκράτησεν ἡ κυβερνητικὴ παράταξις, τίνα λόγον ἔχει νὰ φοβηθῇ, ἀφοῦ αὐτοὶ μὲν θὰ στερηθοῦν τῶν ὠφελημάτων, ποὺ εἶχε τὴν 5 Μαρτίου, αὕτη δὲ θὰ καρπωθῇ τὰ ὠφελήματα ταῦτα; Συνεπῶς δὲν ὑπάρχει λόγος κανείς, ὅστις νὰ παρορμήσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ σπεύσῃ νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ψήφισιν ἑνὸς τοιούτου μέτρου, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀκίνδυνον, δι’ αὐτήν. Διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοήσῃ ὅτι πρόσφυγες δὲν κατοικοῦν μόνον εἰς τοὺς συνοικισμούς, τοὺς ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων Ἀθηνῶν, Θεσσαλονίκης, περὶ ὧν προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ πρόσφυγες κατοικοῦν καὶ εἰς τοὺς συνοικισμούς, τοὺς ἐντὸς τῶν πόλεων Ἀθηνῶν, Θεσσαλονίκης πρόσφυγες ἀκόμη κατοικοῦν καὶ εἰς τὰ κέντρα τῶν πόλεων καὶ ἡ μάζα αὐτὴ εἶναι ἀρκετὰ πολυπληθύς, καὶ ἀρκετὰ ἰσχυρὰ, ὥστε, ὑφισταμένη τυχὸν τὴν ἐπιρροὴν τὴν ἐκ τῆς ἐκστρατείας, τὴν ὁποίαν κάμνει τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις γενικῶς, κατὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, θὰ στραφῇ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβάλῃ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς προσεχεῖς δημοτικὰς ἐκλογάς. Δὲν εἶναι ἀκίνδυνον διὰ τὴν Κυβέρνησιν τὸ μέτρον αὐτό. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ, ὡς ἀπεδείχθη, δὲν ἔχει κανέν κομματικὸν συμφέρον νὰ ἐπισπεύδῃ τὴν ψήφισιν τοῦ μέτρου αὐτοῦ, διὰ τίνα λόγον ἐπιμένει εἰς τὴν ἐπιψήφισίν του τὴν ὥρα, ποὺ διατρέχει αὐτὸν τὸν κίνδυνον; Κύριοι Συνάδελφοι, ἐκ τῆς συνεργασίας μου μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἐννεαμήνου, ἐπὶ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, καὶ τῆς βραχείας μου συνεργασίας κατὰ τὸν τελευταῖον τοῦτον καιρόν, ἔχω μορφώσει ἑδραίαν πεποίθησιν, ὅτι ὁ χαρακτήρ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τοιοῦτος, ὥστε ὄχι μόνον δὲν θὰ ἐπέτρεπεν εἰς ἑαυτόν, ἀλλὰ καὶ εἰς οὐδένα ἄλλον νὰ εἰσηγηθῇ μέτρον κομματικόν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν μέτρων αὐτῶν θὰ ἐπρόκειτο νὰ ζημιωθοῦν μεγάλαι λαϊκαὶ μάζαι, ὅπως ἐν προκειμένῳ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ τὸ κίνητρον καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τῆς Κυβερνήσεως ὁλοκλήρου, εἶναι ἡ ἐπιθυμία, ἀσκοῦντες τὴν ἐξουσίαν τὴν στιγμὴν αὐτήν, νὰ ἀποδείξουν ἔργῳ εἰς τὸ προσφυγικὸν στοιχεῖον πόσον ἀσύστατος ἦτο ἡ κατηγορία, ἡ κατ’ αὐτῶν ἀπευθυνθεῖσα καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸ ὀλίγου ἀκόμη, ὅτι θὰ ἐπιδιώξουν συστηματικὴν τῶν προσφύγων δίωξιν. Ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν στιγμήν, καὶ λέγει εἰς τοὺς πρόσφυγας· ἀνῆλθον εἰς τὴν ἐξουσίαν χωρὶς τὴν ἰδικήν σας θέλησιν κατὰ τὸ πλεῖστον. Τοῦτο δὲν μὲ ἐμποδίζει νὰ πράξω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι καθῆκόν μου, ἀπέναντί σας. Καὶ πρῶτον καθῆκόν μου εἶναι, νὰ σᾶς ἀποδώσω τὴν κοινοτικήν σας ἐλευθερίαν. Νὰ σᾶς παράσχω τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξητε ὅλον ἐκεῖνον τὸν πλοῦτον τῶν ἀρετῶν, τὰς ὁποίας ἀναμφιβόλως ἔχετε, καὶ αἱ ὁποῖαι σᾶς ἐπέτρεψαν, ζῶντες ὑπὸ ἄκρως δυσμενεῖς συνθήκας ἐν τῇ δούλῃ πατρίδι, νά ἀναπτύξητε τὰς μικράς σας κοινότητας, κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀποτελέσουν αὐταὶ δόξαν καὶ δι’ ἡμᾶς, δόξαν αἰώνιον καὶ τιμὴν διὰ τὸν ὄνομα τὸ ἑλληνικόν. Αἱ κοινότητες αὐταὶ ἐν Τουρκίᾳ, Κύριοι Συνάδελφοι, καὶ ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα καὶ φιλανθρωπικὰ διετήρουν, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν τὰ καλλίτερα ἐν Τουρκίᾳ, ἦσαν τὰ καλλίτερα εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἀνατολήν. Ταύτην τὴν εὐκαιρίαν θέλει νὰ παράσχῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ προσφυγικὸν στοιχεῖον, ἔχουσα πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι καρπούμενον τοῦτο ὅλων τῶν ὠφελημάτων, τῶν ὁποίων δύναται νὰ καρπωθῇ ἐκ τῶν νόμων, καθιστάμενον κύριον ἐν τῷ οἴκῳ του, διεχειριζόμενον μόνον του τὰ οἰκονομικά του, καὶ τὰς κοινότητας θὰ ἀναδείξῃ καὶ συγχρόνως θὰ πεισθῇ πόσον ἀβάσιμον ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκ μέρους τῆς ἀντικυβερνητικῆς παρατάξεως ἐλέγετο ἐναντίον τῆς σήμερον κυβερνώσης παρατάξεως. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ κίνητρον, τὸ ὁποῖον ὤθησε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, καὶ νὰ ἐπιμείνῃ, ὡς δικαίως ἐπέμενεν, εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Ἄς ἔλθωμεν τώρα νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὴν πολιτικὴν θέσιν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀπέναντι τοῦ προσεχοῦς δημοτικοῦ ἀγῶνος, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἡ ἰδική του στάσις εἶναι ἀπηλλαγμένη κομματικῶν ὑπολογισμῶν. Ἀλλά, πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τῆς ἐρεύνης μου, Κύριοι Συνάδελφοι, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, νὰ κάμω μίαν μικρὰν ἀναδρομὴν εἰς τὸ πρόσφατον παρελθὸν καὶ συγχρόνως νὰ ἀναπτύξω δι’ ὀλίγων, ὡς ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι, τὴν πολιτικὴν ψυχολογίαν τῶν προσφύγων. Εἶνε γνωστόν, ὅτι ἡ πίστις καὶ ἡ ἀφοσίωσις ὁλοκλήρου τοῦ προσφυγικοῦ στοιχείου πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἦτο ἀμείωτος εἰς τὸ 1928. Ὄχι μόνον ἦτο ἀμείωτος, ἀλλὰ προσελάμβανε τὸν χαρακτῆρα ἀληθοῦς λατρείας. Τοῦτο, νομίζω, ἀπετέλεσε τὸ κυριώτερον θεμέλιον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, διὰ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἐνεργὸν πολιτικήν. Τοῦτο νομίζω ἤσκησε σπουδαιοτάτην ἐπίδρασιν καὶ ἐπὶ τῆς διαμορφώσεως τῆς ὅλης ἐκλογικῆς ψυχολογίας τοῦ 1928, εἰς τρόπον ὥστε νὰ καταλήξουν αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι εἰς ἃ κατέληξαν ἀποτελέσματα. Ἀλλ’ ἡ τετραετὴς Κυβέρνησις τοῦ τόπου, ἐκ μέρους τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἰδίᾳ ἡ προσφυγικὴ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε τοῦτο, ἤρχισεν ἀπὸ τὸ τέλος τοῦ 1929, ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1930, νὰ ρίπτῃ τὰ σπέρματα τῆς πρώτης ἀμφιβολίας εἰς τὰς ψυχὰς τῶν προσφύγων καὶ νὰ κλονίζῃ τὴν πίστιν αὐτῶν ἐπὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ἤρχισαν νὰ διερωτῶνται οἱ πρόσφυγες καὶ διηρωτῶντο ἂν ὄντως ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἦτο ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ἐφαντάζοντο, ἣν ἂν δὲν συνεκέντρωνεν ἐν ἑαυτῷ ὅλας ἐκείνας τὰς ἱκανότητας, αἱ ὁποῖαι ἐχρειάζοντο διὰ νὰ ἀντιμετωπισθοῦν τὰ μεγάλα ἐσωτερικά, κυρίως, προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλουν τὸν τόπον, τὰ προβλήματα τὰ οἰκονομικὰ καὶ ἰδιαιτέρως, βέβαια, τὰ προβλήματα τὰ προσφυγικά, τὰ ὁποῖα τοὺς ἐνδιέφερον εἰδικώτερον. Ἤρχισε λοιπὸν ἀπὸ τοῦ 1930 νὰ παρατηρῆται μία βραδεῖα μὲν, ἀλλὰ σταθερὰ διαρροὴ τοῦ προσφυγικοῦ στοιχείου ἀπὸ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ προσχώρησις αὐτοῦ εἰς τὰ ἄλλα ἀντιβενιζελικά, δημοκρατικὰ κόμματα. Θὰ ἦτο φυσικὸν τὴν διαρροὴν νὰ τὴν ἐπωφεληθῇ τὸ κόμμα τὸ Λαϊκόν, ὡς τὸ μεγαλείτερον, μετὰ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐν τῷ τόπῳ. Ἀλλὰ τὸ Λαϊκὸν κόμμα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διετήρει ἀκόμη τὰς τυπικάς του ἀπέναντι τοῦ πολιτεύματος ἐπιφυλάξεις. Οἱ δὲ πρόσφυγες ὅσον καὶ ἂν ἀφίσταντο καὶ ἀπεμακρύνοντο ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, παρέμειναν στερρῶς προσηλωμένοι εἰς τὸ δημοκρατικὸν ἰδανικόν, εἰς τὴν δημοκρατικὴν ἰδεολογίαν. Ἡ Δημοκρατία διὰ τοὺς πρόσφυγας εἶναι συνδεδεμένη καὶ πρὸς τὴν καταστροφὴν καὶ πρὸς τὰς πατρικάς των ἑστίας καὶ πρὸς τοὺς τάφους τῶν πατέρων των καὶ πρὸς πᾶν ὅ,τι πολύτιμον καὶ ἱερὸν ἔχει ὁ ἄνθρωπος. Ἀπεσχίζοντο λοιπὸν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ προσεχώρουν πρὸς τὰ ἄλλα ἀντιβενιζελικὰ δημοκρατικὰ κόμματα. Ὑπὸ αὐτὰς τὰς συνθήκας ἐφθάσαμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1928. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὀξύτατα ἀντελήφθη ποία κατάστασις εἶχε δημιουργηθῆ μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ κυρίως μεταξὺ τοῦ προσφυγικοῦ στοιχείου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐστηρίζετο. Καὶ δι’ αὐτό, ἀντὶ τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα νὰ κατευθύνῃ ἐπὶ τῶν μεγάλων καὶ θεμελιωδῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλουν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὴν Ἑλλάδα, κατηύθυνε τὸν ἀγῶνά του ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ἐπιπέδου, ἔρριψε τὸ σύνθημα τοῦ κινδύνου τῆς Δημοκρατίας, καὶ διὰ νὰ τὸ καταστήσῃ ἀκόμη σαφέστερον καὶ οὐσιαστικώτερον, ὤθησεν εἰς τὴν συγκρότησιν τοῦ Στρατιωτικοῦ Συνδέσμου, τὸν ὁποῖον καὶ καθωδήγησε διὰ νὰ τὸν χρησιμοποιήσῃ, ὡς ἕν κατάλληλον ἐκλογικὸν μέσον. Ἀλλὰ δὲν περιωρίσθη μόνον μέχρις αὐτοῦ. Ὅταν τὸ Λαϊκὸν κόμμα προέβη εἰς μίαν ἱστορικὴν ἀληθῶς πρᾶξιν, ὑπογράψαν ἀπὸ κοινοῦ μὲ τοὺς ἄλλους Ἀρχηγοὺς τὴν δήλωσιν διὰ τῆς ὁποίας ἤροντο αἱ τυπικαὶ του ἐπιφυλάξεις ἀπέναντι τοῦ πολιτεύματος, ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος ἀνησύχει δῆθεν διὰ τὴν τύχην τῆς Δημοκρατίας, ἀντὶ νὰ χαιρετήσῃ μετὰ τοῦ προσήκοντος ἐνθουσιασμοῦ τὴν πρᾶξιν αὐτήν, διὰ τῆς ὁποίας τὸ μόνον ἐν τῷ τόπῳ ἐναπολειπόμενον πολιτικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον εἶχε τυπικάς τινας ἐπιφυλάξεις ἀπέναντι τοῦ πολιτεύματος, ἦρε τὰς ἐπιφυλάξεις ταύτας, καὶ ἑπομένως τὸ πολίτευμα κατωχυροῦτο ἀπολύτως, εὗρε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὀξύνῃ τὴν ἐπίθεσιν τοῦ ἐναντίον τῶν δημοκρατικῶν Ἀρχηγῶν καὶ νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου νὰ κατηγορήσῃ τὸ κόμμα τὸ Προοδευτικὸν καὶ ἕνα Γ. Καφαντάρην, τὸ κόμμα τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ ἕνα Ἀλ. Παπαναστασίου, ὡς καταπροδώσαντας τὴν δημοκρατικὴν ἰδεολογίαν. Μή ψηφίζετε, ἔλεγε, τὸ Προοδευτικὸν κόμμα, μὴ ψηφίζετε τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν, διότι δὲν εἶναι κόμματα Δημοκρατικά. Σημειώσατε, Κύριοι, τοῦτο, διότι εὐθὺς μετ’ ὀλίγον θὰ κάμωμεν χρῆσιν αὐτῶν. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον κατώρθωσαν νὰ ἀποφύγουν τὸν ἀληθῆ ὄλεθρον, ὁ ὁποῖος τοὺς ἀνέμενεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ Σεπτεμβρίου, νὰ συγκεντρώσουν περὶ αὐτοὺς ἐπαρκῆ δύναμιν, διὰ νὰ ἔχουν καὶ πάλιν προέχουσαν θέσιν εἰς τὴν ἐκ τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων προελθοῦσαν Βουλήν. Καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου, εἰς τὰς ὁποίας ἐπλειονοψήφισεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Καὶ ἀντὶ νὰ παραδοθῇ ἡ ἐξουσία εἰς αὐτήν, ἐξερράγη αἰφνιδιαστικῶς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου. Νομίζω ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία εἰς τὴν ψυχὴν οὐδενὸς ἕλληνος, ὅτι τὸ κίνημα ἐκεῖνο, δὲν λέγω ὅτι ἐγένετο ὑπὸ τὴν ὤθησιν τοῦ κ. Βενιζέλου, ἀλλ’ ὅτι ἐγένετο τῇ σιωπηρᾷ αὐτοῦ ἐπινεύσει. Καὶ ὁ πολιτικὸς ἀρχηγός, ὁ ὁποῖος πρὸ δύο μόλις ἐτῶν ἐν ὅλῃ τῇ λάμψει καὶ τῇ αἴγλῃ τῆς δυνάμεώς του εὑρισκόμενος ἀπὸ τοῦ ἐξώστου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ἀγορεύων πρὸς τὰς χιλιάδας τῶν Ἀθηναίων πολιτῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον συγκεντρωθεῖ διὰ νὰ τὸν ἀκούσουν, ἔλεγε. «Μὴ φοβεῖσθε, ἐμοῦ κυβερνῶντος, δὲν γίνονται κινήματα, διότι, ἂν γίνῃ κίνημα καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ καταστείλω θὰ φύγω ἀπὸ τὰς Ἀθήνας καὶ θὰ ὑπάγω εἰς τὴν Λάρισαν, ἐὰν ἐπικρατήσῃ καὶ ἐκεῖ θὰ ὑπάγω εἰς τὴν Θεσσαλονίκην· ἂν ἐπικρατήσῃ καὶ ἐκεῖ θὰ ὑπάγω νὰ τὸ κτυπήσω ἀπὸ τὴν Δράμαν, ἐν ἀνάγκῃ εἰς τὴν Θάσον, εἰς τὴν Λῆμνον καὶ θὰ καλέσω ὅλους τοὺς δημοκρατικοὺς πολίτας νὰ μὲ συντρέξουν, ἵνα καταστείλωμεν τὸ κίνημα αὐτό», ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος εἶπεν αὐτά, παρέδωκε τὴν ἐξουσίαν τὴν 6ην Μαρτίου εἰς τὸ ἐκραγὲν κίνημα. Καὶ ἔχει τοῦτο κάποιαν σημασίαν εἰς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ὑποστηρίξω. Τὸ κίνημα ἀπέτυχε καὶ θὰ παραμείνῃ ὡς μελανὸν σημεῖον εἰς τὸ δημοκρατικὸν στερέωμα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι θὰ παραμείνῃ ἐπίσης ἀνεξίτηλος κηλὶς εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ ἀνδρός, ὁ ὁποῖος ἐτήρησε τὴν ἥν ἐτήρησε στάσιν κατὰ τὴν νύκτα τῆς 5ης πρὸς τὴν 6ην Μαρτίου. Καὶ τώρα, κ. Συνάδελφοι, ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ζήτημά μας. Οἱ φιλελεύθεροι, ἐν συμπράξει μετὰ τῶν ἄλλων κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἔχασαν τὰς ἐκλογὰς τῆς 2ας Ἰουλίου εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης διὰ 1260 ψήφων· ἔχασαν τὰς ἐκλογὰς ὅταν δῶρον πλουσιώτατον, ὅσον καὶ ἀνέλπιστον εἶχε καταπεμφθῆ εἰς αὐτοὺς ἐξ οὐρανῶν, ἡ ἐναντίον τοῦ Ἀρχηγοῦ των δολοφονικὴ ἀπόπειρα. Θὰ ἦτο τοῦτο λόγος ἐξυπηρετῶν αὐτοὺς καὶ ἐὰν ἀκόμη δὲν ἐξεμεταλλεύοντο τὴν ἀπόπειραν εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως. Τί φυσικώτερον νὰ γίνῃ συμπαθὲς τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου ὁ Ἀρχηγὸς ὑπέστη μίαν τοιαύτην ἀγρίαν δολοφονικὴν ἐπίθεσιν; Ἐξεμεταλλεύθησαν ὅμως δημαγωγικῷ τῷ τρόπῳ τὴν ἀπόπειραν καὶ, παρ’ ὅλα ταῦτα, ἀπέτυχαν εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ 1260 ψήφους. Πῶς θὰ ἐμφανισθοῦν εἰς τὰς προσεχεῖς Δημοτικὰς ἐκλογάς, πῶς θὰ ἐμφανισθοῦν διατηρουμένου ἀκόμη τοῦ σημερινοῦ δημοτικοῦ καθεστῶτος, ὅταν, οὔτε ἀπόπειρα ἐκμεταλλεύσιμος θὰ ὑπάρχῃ, οὔτε κίνδυνος τῆς Δημοκρατίας, πῶς θὰ ἐμφανισθοῦν μετά τινος ἔστω ἐλπίδος ἐπιτυχίας; Ἀλλὰ πῶς θὰ ἐμφανισθοῦν, ὅταν πέραν τοῦ σημερινοῦ καθεστῶτος ἀποχωρισθοῦν οἱ συνοικισμοί, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθησαν; Δὲν πρόκειται λοιπὸν διὰ τοὺς φιλελευθέρους περὶ μιᾶς ἀποτυχίας εἰς τὴν περιφέρειαν Θεσσαλονίκης, εἰς τὸν ἀγῶνα ποὺ θὰ δώσουν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μιᾶς ἀληθοῦς καὶ πραγματικῆς συντριβῆς, καὶ ἵνα ἀποφύγωσι τὴν συντριβὴν αὐτήν, ἀγωνίζονται καθ’ ὃν ἀγωνίζονται τρόπον. Ἔρχομαι εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἐν τῇ Κυβερνήσει εὑρισκόμενοι ἔχασαν τὰς ἐκλογὰς μὲ 2000 ψήφους. Μὲ ποίας ἐλπίδας θὰ ἀντιμετωπίσουν τὸν ἀγῶνα σήμερον ὅτε εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ ὅτε ἡ Κυβέρνησις, κάμνουσα ἠθικὴν χρῆσιν τῶν μέσων ποὺ διαθέτει, θὰ ἠμπορέσῃ βεβαίως νὰ προσεταιρισθῇ ἕν ἔστω μικρόν, μέρος τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι εἶχον στραφῆ εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου ἐναντίον αὐτῆς; Ἀλλὰ πῶς θὰ ἐμφανισθοῦν εἰς τὴν ἐκλογήν, ὅταν ἀποκοποῦν οἱ συνοικισμοί, ὅταν ἀποστερηθοῦν τῶν χιλιάδων ψήφων, τὰς ὁποίας περιμένουν νὰ λάβουν ἀπὸ τοὺς συνοικισμούς; Θὰ ἀποκαλυφθῇ ἢ δὲν θὰ ἀποκαλυφθῇ ἡ πλήρης γυμνότης των καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Δήμου Ἀθηναίων; Ἰδοὺ διὰ τίνα λόγον ἀγωνίζονται, ὡς ἀγωνίζονται, ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου. Μὴ περιμένετε ποτὲ ὅτι θὰ ἔλθουν οἱ φιλελεύθεροι νὰ συμφωνήσουν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Δὲν θὰ ἔλθουν. Δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ νὰ ἔλθουν οἱ φιλελεύθεροι καὶ νὰ εἴπουν ἀληθῶς, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἡμεῖς θὰ ὑποστῶμεν μίαν ἐκλογικὴν συντριβήν, ἀλλὰ ἐπειδὴ ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθοῦν τὰ συμφέροντα τῶν προσφύγων τῶν οἰκούντων εἰς τοὺς συνοικισμούς, συντασσόμεθα μὲ τὴν γνώμην σας καὶ ψηφίζομεν τὸ νομοσχέδιον. Αὐτὴν τὴν θυσίαν δὲν πρέπει νὰ τὴν περιμένετε καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὴν περιμένετε ἀπόδειξις εἶναι τὰ δύο σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἔθιξαν προηγουμένως, καὶ ἐφ’ ὧν ἐπέστησα τὴν προσοχήν σας. Οἱ φιλελεύθεροι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπιμείνουν ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ ἐὰν πρόκειται ἐκ τῆς μὴ ψηφίσεώς του νὰ ἐνταφιασθοῦν οἱ συνοικισμοί. Θὰ τοὺς ἐνταφιάσουν μετὰ τιμῶν ἀληθῶς καὶ ὀδυρμῶν καὶ θρήνων, ἀλλὰ καὶ δὲν θὰ ψηφίσουν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διότι ἔχουσι πρόχειρον τὴν δικαιολογίαν καὶ διότι ξεύρουσιν ὅτι εἶναι ἕτοιμος ἡ μάζα, ἡ προσφυγική, νὰ ἀποδεχθῇ πᾶσαν ἐκ μέρους των προβαλλομένην δικαιολογίαν. Ἀλλὰ σκέπτονται ἀκόμη καὶ τὸ ἑξῆς· ἐὰν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους καὶ μετὰ πάροδον ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος ἴδουν οἱ πρόσφυγες πόσον εὐεργετικὸν εἶναι δι’ αὐτοὺς τὸ νομοσχέδιον, ἅμα ἴδουν ὁποῖα πραγματικὰ ὠφελήματα ἔχουν νὰ ἀντλήσουν ἐξ αὐτοῦ, τότε, αἵ τότε, τί λέγετε, δὲν θὰ σκεφθοῦν διὰ ποῖον λόγον μᾶς εἶχον προσκεκολλημένους εἰς τοὺς Δήμους Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, Θεσσαλονίκης, καὶ θὰ διερωτηθοῦν, ὄχι μόνον οἱ πρόσφυγες, τοὺς ὁποίους ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ ὅλη ἡ δημοσία προσφυγικὴ γνώμη, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρεται τὰ μέγιστα διὰ τὴν τύχην τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Ὁ κίνδυνος διὰ τοὺς φιλελευθέρους δὲν εἶναι μικρός. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ χάσουν τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς, θὰ ἐκτεθοῦν ὁλοσχερῶς μέσα εἰς τὴν δημοσίαν προσφυγικὴν γνώμην παρὰ τῇ ὁποίᾳ πλέον ἑδραία θὰ σχηματισθῇ ἡ πεποίθησις, ὅτι τοὺς πρόσφυγας, τοὺς οἰκοῦντας τοὺς συνοικισμούς, τοὺς ἐκράτουν ἐκεῖ διὰ νὰ ὑπηρετήσουν τὰ κομματικά των συμφέροντα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Νομίζω, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν ἦτο καθόλου ἀνωφελὴς ἡ ἔρευνα τῆς πολιτικῆς πλευρᾶς τοῦ ζητήματος. Καὶ τώρα, ἄς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν. Ἡ οὐσία θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ἐπ’ ἐλάχιστον, διότι εἶναι τόσον φανερὰ τὰ πλεονεκτήματα, ὥστε δὲν χρήζουν μεγάλης καὶ βαθείας ἐρεύνης. Τί εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατηγοροῦν εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό; Λέγουν, πῶς τολμᾶτε νὰ ἀποσπάσητε τοὺς συνοικισμοὺς ἐκ τῶν Δήμων, ἐὰν δὲν ἐξασφαλίσητε εἰς αὐτοὺς πλήρη οἰκονομικὴν ἐπάρκειαν; Ἀλλὰ καὶ ἐγὼ ἐρωτῶ, εἶναι σύμφωνοι εἰς τὴν βάσιν; Δέχονται τὴν ἀπόσπασιν τῶν συνοικισμῶν ὡς ὑπηρετοῦσαν τοὺς πρόσφυγας τοὺς κατοικοῦντας ἐκεῖ; Ἐὰν εἶναι σύμφωνοι εἰς τὴν βάσιν, διὰ τίνα λόγον ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἀνέλαβον πολεμικὴν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ δὲν λέγουν· σύμφωνοι εἴμεθα, νὰ ἀποσπασθοῦν, ἀλλὰ ἐλᾶτε νὰ ἴδωμεν κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἐξασφαλίσωμεν πληρεστέραν οἰκονομικὴν ἐπάρκειαν. Εἰπέτε τώρα, δηλώσατε τώρα, ὅτι συμφωνεῖτε εἰς τὴν βάσιν, ὅτι δέχεσθε, ὅτι οἱ συνοικισμοὶ ἐξυπηρετοῦνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ σᾶς παράσχωμεν πᾶσαν ἐνίσχυσιν, εἰς τὴν ἐξασφάλισιν μεγαλειτέρων ὑπὲρ αὐτῶν πόρων. Εἰπέτε τὸ αὐτό. Ἀλλὰ δὲν θὰ τὸ εἴπητε, διότι προτιμᾶτε νὰ καταστρέψητε τοὺς πληθυσμούς, ἀλλὰ νὰ μὴ θυσιάσητε οὔτε μία τρίχα ἀπὸ τὰ κομματικά σας συμφέροντα. (Χειροκροτήματα). Δὲν θὰ τὸ εἴπητε καμμιὰ φορά.

§145Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Τὸ εἴπομεν καὶ τὸ λέγομεν.

§146Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δέχεται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποδείξητε, ἐὰν εἶσθε σύμφωνοι μὲ τὴν βάσιν. (Χειροκροτήματα).

§147Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ προτείνωμεν ὀργανικὰς δημιουργικὰς λύσεις, αἱ ὁποῖαι περιέχουν καὶ τὴν ἀνωτέραν ὀντότητα εἰς τὸ συγκράτημα Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, περιχώρων καὶ τὴν αὐτοτέλειαν τῶν συνοικισμῶν, καὶ τότε θὰ σᾶς ὑπενθυμίσωμεν τὴν ὑπόσχεσιν καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσωμεν νὰ τὴν τηρήσητε.

§148Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὁ ἰσχυρισμὸς, λοιπόν, αὐτός, ὅτι ἀντιτίθενται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι δῆθεν δὲν ἐξασφαλίζεται εἰς τοὺς συνοικισμοὺς ἡ οἰκονομικὴ ἐπάρκεια, ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς καταπίπτει ἀφ’ ἑαυτοῦ. Ἀλλὰ τὶ νὰ σᾶς εἴπω διὰ τὴν μέριμναν τῶν Δήμων διὰ τοὺς συνοικισμούς! Ὡς Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας τῷ 1927–28 διεχειρίσθην αὐτὸ τὸ ζήτημα τῶν συνοικισμῶν καὶ εἶχον νὰ διεξαγάγω, κ. Συνάδελφοι, ὁμηρικοὺς ἀγῶνας καὶ μὲ τὸν Δῆμον Ἀθηνῶν καὶ μὲ τὸν Δῆμον Πειραιῶς διὰ νὰ τοὺς ἐξαναγκάσω νὰ πράξουν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει στοιχειώδη ὑποχρέωσιν ἔναντι τῶν κατοίκων τῶν συνοικισμῶν. Οὔτε περὶ τῆς καθαριότητος ἐμερίμνων, οὔτε περὶ τῆς ὑδρεύσεως, οὔτε περὶ τῆς στοιχειώδους δημοτικῆς προνοίας ὑπὲρ τῶν συνοικισμῶν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ἠναγκάζετο νὰ δαπανᾷ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐπίσης νὰ δαπανᾷ, ἐξ ἰδίων, ἵνα τύχουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι στοιχειώδους μερίμνης διὰ τὰς κυριωτέρας ἀνάγκας των. Ὅτι ἀφ’ ἑτέρου ἐκ τῆς ἀποσπάσεως τῶν συνοικισμῶν προάγεται ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιοικήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ οὐδ’ ἠμφισβητήθη ἀπὸ κανένα. Ὅτι οἱ πρόσφυγες θὰ εὕρουν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξουν τὰς γνωστὰς ἀρετάς, τὰς ὁποίας ἔχουν, καὶ τοῦτο ἀπὸ κανένα δὲν ἠμφισβητήθη. Ὅτι ἐπὶ πλέον, ἀσκοῦντες αὐτὴν τὴν μικρὰν ἐξουσίαν καὶ ἀρχὴν καὶ ἐξασκούμενοι εἰς αὐτὴν θὰ γίνουν πολῖται ἱκανώτεροι, χρηστότεροι καὶ ὠφελιμώτατοι εἰς τὸν τόπον, καὶ περὶ αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν λόγος, κανεὶς ἀπολύτως οὐσιαστικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κινήσῃ μίαν τοιαύτην ἐκστρατείαν ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω, Κύριοι Συνάδελφοι, ὅτι ἐξ ὅσων ἔχω εἴπῃ, ἐπαρκῶς ἔχει καταδειχθῇ καὶ ἡ χρησιμότης τοῦ νομοσχεδίου ἀφ’ ἑνός, ἀλλὰ καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ποῦ κεῖται ἡ βαθυτέρα αἰτία ἐκ τῆς ὁποίας ἐλαύνεται ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ ἰδίᾳ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐκτείνω τὸν λόγον μου περισσότερον. Ἀλλὰ πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην ν’ ἀπευθύνω πρὸς τοὺς ἀποτελοῦντας τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑστάτην ἔκκλησιν καὶ νὰ εἴπω πρὸς αὐτούς. Τῷ 1928 αἱ Κυβερνήσεις τῆς ἐθνικῆς συνεργασίας, παρέδωκαν εἰς τὸν τότε ἐπανελθόντα εἰς τὴν πολιτικὴν Ἀρχηγόν σας μίαν Ἑλλάδα γαληνιῶσαν ἐσωτερικῶς, μίαν Ἑλλάδα εὐνομουμένην, μίαν Ἑλλάδα ἀνθηράν οἰκονομικῶς, μίαν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία εἶχε λύσει ἤδη τὸ δημοσιονομικόν της πρόβλημα καὶ ἡ ὁποία ἠσχολεῖτο μετὰ μόχθου νὰ ἐπουλώσῃ τὰς καταστροφάς, τὰς ὁποίας εἶχεν ἐπιφέρει εἰς αὐτήν ὁ πόλεμος καὶ ἡ ἐσωτερικὴ διαίρεσις. Ὁ Ἀρχηγός σας μετὰ μίαν πενταετῆ διακυβέρνησιν τοῦ τόπου αὐτοῦ, μετὰ μίαν καταθλιπτικὴν πλειονοψηφίαν, ἀνεμπόδιστος ἐντελῶς παρέδωκε τὴν Ἑλλάδα εἰς τοὺς διαδόχους του, ἀναρχουμένην, σπαρασσομένην ἀπὸ τὰς ἐμφυλίους ἔριδας, πτωχεύσασαν, μὲ ἄπελπι στρέφουσαν εἰς τὸ μέλλον τὸ ὄμμα. Προσέξατε! Πρὸ δύο ἐτῶν ὁ Ἀρχηγός σας εἰσῆλθε μίαν ἑσπέραν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν καὶ ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ αὐτοῦ βήματος, ἐν συγκινητικῇ εἰλικρινείᾳ, ἔλεγε πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους καὶ δι’ αὐτῶν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν: «Ἐγὼ προυκάλεσα τὸν ἐθνικὸν διχασμόν, ἀλλὰ τὸν ἐθνικὸν διχασμὸν τὸν προυκάλεσα, διὰ νὰ ἐπιβάλω τὴν πολιτικήν μου, ἥτις ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν δούλων ἀδελφῶν». Ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἀνῃρέθη, καὶ ἀνηρέθη ἐξ αἰτίας τοῦ ἐθνικοῦ διχασμοῦ, καὶ δέκα πέντε ὁλόκληρα ἔτη ἐσπαράχθη ὁ τόπος, ἐκλονίσθη ἐκ θεμελίων, ἐξ αἰτίας καὶ πάλιν αὐτοῦ τοῦ ἐθνικοῦ διχασμοῦ. Προσέξατε, λοιπόν, μὴ σπείρετε καὶ πάλιν νέα σπέρματα αὐτοῦ τοῦ ἐθνικοῦ διχασμοῦ, διότι οὔτε τὸ ἐλαφρυντικόν, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ Ἀρχηγός σας ἔχετε, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὸ ἄλλο ἐλαφρυντικόν, ὅτι διετελεῖτε ἐν ἀγνοίᾳ τῶν καταστρεπτικῶν συνεπειῶν, τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὁ νέος ἐμφύλιος σπαραγμός. Προσέξατε! Εὑρίσκεσθε περὶ τὰς δυσμὰς τοῦ πολιτικοῦ σας σταδίου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐγράψατε εἰς τὸ παρελθὸν πράξεις λαμπράς, σελίδας λαμπράς. Ἀλλ’ ἐγηράσατε καὶ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν γράφετε τὴν τελευταίαν σελίδα τῆς ἱστορίας σας. Μὴ πρὸς Θεοῦ τὴν κηλιδώσητε ἐνσπείροντες καὶ πάλιν τὸ σπέρμα ἑνὸς νέου ἐμφυλίου διχασμοῦ. Διότι, ἂν τοῦτο πράξητε, καὶ τοῦτο πράττετε ἀκολουθοῦντες τὴν ἣν ἀκολουθεῖτε πολιτικήν, θὰ ἐγκολάψητε ἐφ’ ὑμῶν αἰώνιον στῖγμα καὶ αἰώνιον ὄνειδος, θὰ ἐπισύρητε δὲ ἐπὶ πλέον καὶ τὴν ἀρὰν ὅλων τῶν ἐπερχομένων ἑλληνικῶν γενεῶν. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀποστόλου ἔχει τὸν λόγον.

§150Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας Συνάδελφος, ἀφοῦ βεβαίως προηγουμένως ἐπετέλεσε τὸ καθῆκόν του, ὑμνήσας ὡς νεοφώτιστον μέλος τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, τοὺς σκοπούς, τούς ὁποίους ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ἐκτραπείς, κατηγόρησεν ὁλόκληρον τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἰδικῶς δὲ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι τοῦτο καὶ αἱ κυβερνήσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπῆρξαν μέχρι τοῦδε σφαγιασταὶ τῶν προσφυγικῶν δικαιωμάτων.

§151Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Δέν εἶπον αὐτό.

§152Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Τὸ εἴπετε. Εἶπε δηλαδὴ ὁ κ. Συνάδελφος, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὄχι μόνον δὲν προήγαγε τὰ προσφυγικὰ συμφέροντα...

§153Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, δίδονται ἐξηγήσεις εἰς τὰς διακοπάς, παρ’ ὅλων ἀνεγνωρίσθη, ὅτι εἶναι φυσικὸν νὰ διακόψῃ εἷς Βουλευτής, ὅταν ἀκούσῃ εὐθὺς ἀμέσως μάλιστα, μόλις κατέλθῃ τοῦ βήματος καὶ νὰ διαμαρτυρηθῇ διότι τοῦ ἀποδίδονται ἰδέαι, τὰς ὁποίας δὲν ἐξέθηκεν.

§154Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὥστε λοιπὸν ἔχομεν δύο εἴδη κρίσεως. Ὅταν πρόκειται περὶ διακοπῆς προερχομένης ἀπὸ ἐκεῖ, ἐπιτρέπεται ἡ διακοπή, ἄλλως δὲν ἐπιτρέπεται. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἐμποδίσω τὸν κ. Βουλευτὴν ἀπὸ τὸ νὰ διακόψῃ, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀνεχθῶ αὐτὴν τὴν διαφοράν.

§155Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, εὑρεθέν ἐπὶ τετραετίαν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐσφαγίασε τοὺς πρόσφυγας. Δὲν ἐνόουν τὰ κόμματα τοῦ ἐθνικοῦ συνασπισμοῦ.

§156Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ κ. Συνάδελφος δὲν μὲ ἀντελήφθη καλῶς. Εἶπον ὅτι, ἀφοῦ οὗτος κατηγόρησεν ὁλόκληρον τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἶπεν ἰδιαιτέρως διὰ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὅτι, κυβερνῆσαν ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον τετραετίαν, ὄχι μόνον δὲν προήγαγε τὰ συμφέροντα, τὰ προσφυγικά, ἀλλά, τοὐναντίον, τὰ ἐσφαγίασεν. Αὐτὸ εἶπον. Οἱοσδήποτε ἄλλος ἐκ τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως ἐὰν ἔλεγεν ἕνα τέτοιο πρᾶγμα, θὰ εἶχεν, ἴσως, ἐλαφρυντικὰ ὑπὲρ ἑαυτοῦ.

§157Μ. ΚΥΡΚΟΣ....

§158Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δηλώσητε, ἐὰν δέχεσθε διακοπάς, διότι, ἐὰν δὲν δέχεσθε, δὲν εἶναι κανενός δικαίωμα νὰ διακόπτῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου λόγου, ἐκ λόγων προσχηματικῶν καὶ ἀβασίμων. Κάμετε μίαν δήλωσιν, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον προστατεύεται ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ κατὰ ποῖον εἰς τὴν ἄλλην.

§159Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Δὲν δέχομαι διακοπάς. Δὲν ἐπετρέπετο, λέγω, εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Συνάδελφον νὰ εἴπῃ αὐτὴν τὴν δεινὴν κατηγορίαν κατὰ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀπέρρευσε καὶ ἐκεῖνος καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου ἐξελέγη Βουλευτής, ὁσάκις ἐξελέγη.

§160Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὄχι. Ὄχι.

§161Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ἑαυτὸν νὰ διαπράξῃ τοιοῦτον ἀδίκημα κατὰ τῆς ἱστορικῆς ἀληθείας καὶ νὰ ἐπιδείξῃ ἔλλειψιν στοιχειώδους σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς δικαιοσύνης. Διότι εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλην τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι, ἀφ’ ἧς ἐδημιουργήθη τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικόν, ὑπῆρξε συνεχὲς καὶ ἀδιάπτωτον τὸ ἐνδιαφέρον ὅλων τῶν Κυβερνήσεων ὑπὲρ τῆς θεραπείας τῶν προσφυγικῶν ἀναγκῶν καὶ τὴν ἐπούλωσιν τῶν πληγῶν αὐτῶν. Ἰδιαιτέρως δὲ δημιουργικόν, ἰδιαιτέρως στοργικὸν ὑπῆρξεν τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως τῆς τετραετίας τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. (Χειροκροτήματα). Μάλιστα, Κύριοι, οἱ ἀριθμοὶ ὁμιλοῦν. (Φωναὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§162Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ προχωρήσῃ ἡσύχως ἢ ὄχι ὁ ρήτωρ;

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρῆτε, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν.

§164Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κατὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ προαγορεύσαντος Συναδέλφου, δὲν ἐπετράπησαν διακοπαὶ μετὰ τὰ ἐπεισόδια. Θὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ρήτορας νὰ συνεχίσουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον;

§165Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπάρχει ἰσότης; Αὐτὸ ἀναμένομεν νὰ ἴδωμεν.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω τίποτε. Ἠξεύρω μόνον τὶ μοῦ ἐπιβάλλει νὰ πράξω ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς.

§167Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Δὲν πρέπει, κ. Συνάδελφοι, ἐὰν θέλετε νὰ εἶσθε δίκαιοι, προκειμένου νὰ κρίνητε τὸ ἔργον τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, νὰ ἔχητε ὡς βάσιν τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῶν διαφόρων συνοικισμῶν. Βεβαίως ὑπάρχουν ἀνάγκαι ἀκόμη πολλαί, πλεῖσται, καὶ δὲν θὰ εἶναι ἡ ἐντελὴς θεραπεία των δυνατὴ οὔτε καὶ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεώς σας, καὶ ἂν ἀκόμη κατορθώσητε νὰ παραμείνητε ὅλην τὴν περίοδον τῆς παρούσης Βουλῆς. Διότι δὲν ἦτο δυνατόν, Κύριοι, συνοικισμοὶ πολλοὶ εἰς ἀριθμὸν καὶ μεγάλοι εἰς ἔκτασιν, νεότευκτοι δὲ ὅλοι, νὰ συμπληρώσουν τὰς ἀνάγκας των ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος. Παρ’ ὅλην τὴν στοργικὴν δρᾶσιν, παρ’ ὅλον τὸ συνεχὲς ἐνδιαφέρον τῶν διαφόρων κυβερνήσεων, ἐντὸς βεβαίως πάντοτε τῆς δυναμικότητος τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ, δὲν ἦτο δυνατὸν, λέγω, νὰ τελειώσουν καὶ νὰ συμπληρωθοῦν αἱ ἀνάγκαι αὐτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἠμπορεῖ νὰ σᾶς πληροφορήσῃ περὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν ἀναγκῶν τούτων, καὶ περὶ τῆς πληθώρας αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἶναι ἀνάγκη νὰ δηλωθῇ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων διετέθησαν διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν τῶν ἀστικῶν μόνον συνοικισμῶν 500 ἑκατομμύρια. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§168Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Δὲν εἶναι εἰς τὸ ἐνεργητικόν των ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον διετέθησαν.

§169Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Αὐτό, κ. Ὑπουργέ, εἶναι ἄλλο θέμα. Φέρετέ το εἰς συζήτησιν καὶ βλέπομεν, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατηγορηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὅτι δὲν ἐπέδειξεν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ζητημάτων καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Οἱ πρόσφυγες, κ. Συνάδελφοι, θὰ θεωρήσουν ἑαυτοὺς εὐτυχεῖς ἐὰν καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις συνεχίσῃ τὸ ἐνδιαφέρον της πρὸς τοὺς προσφυγικοὺς πληθυσμοὺς εἰς τὸν αὐτὸν τόνον καὶ εἰς τὸν ἴδιον παλμόν, μὲ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν καὶ θὰ εἶναι εὐγνώμονες πρὸς αὐτήν. Ἐὰν, λέγω, ἡ Κυβέρνησις, οὖσα ἄλλωστε ὑποχρεωμένη νὰ φανῇ συνεπὴς εἰς τὰς πλουσίας προεκλογικὰς ὑποσχέσεις της εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα, ἐπιδείξῃ καὶ αὐτὴ τὸ ἴδιον ἐνδιαφέρον, νὰ εἶσθε βέβαιοι καὶ φίλους ἠμπορεῖτε νὰ ἀποκτήσητε καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῶν νὰ ἐπισύρητε. Ὑπάρχει εὐρὺ στάδιον δράσεως διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὅσον ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Διέπραξε, λοιπὸν, βαρύτατον ἀδίκημα καὶ κατὰ τῆς ἱστορικῆς ἀληθείας ὁ κ. Συνάδελφος, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῆς ἐννοίας τῆς δικαιοσύνης, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἔναυλοι εἶναι ἀκόμη οἱ λόγοι του εἰς τὰ ὦτα τῶν ἐκλογέων του ἐνώπιον τῶν ὁποίων ἐμφανιζόμενος καὶ ζητῶν τὴν ψῆφον των, ἐξύμνει τὸ ἔργον τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὴν μεγάλην προσωπικότητα τοῦ Ἀρχηγοῦ αὐτοῦ. Δὲν ὤφειλεν ὁ κ. Συνάδελφος νὰ κατέλθῃ εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἀγνωμοσύνης καὶ νὰ εἴπῃ ὅσα ἐξεστόμισεν ἐκ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἐναντίον τοῦ κόμματος ἐκείνου. (Ὁ κ. Κίρκος ζητεῖ νὰ διακόψῃ τὸν ρήτορα).

§170Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, σεῖς θὰ τηρήσητε τὸν Κανονισμόν, ἡμεῖς δὲν διεκδικοῦμεν νὰ σᾶς ὑποκαθιστῶμεν εἰς τὸ ἔργον σας.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κίρκος δὲν ἔχει τὸν λόγον.

§172Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Δὲν θὰ ἀπαντήσω, κ. Συνάδελφοι, εἰς ὅλην τὴν ἄλλην φιλολογίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, τὴν ἄσχετον πρὸς τὸ θέμα μας, ἣν ἀνέπτυξεν, ἀναφερόμενος εἰς τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν τῆς Θεσσαλονίκης. Περὶ τούτων θὰ ὁμιλήσωμεν προσεχῶς, ἐκθέτοντες ἐν πλάτει ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην κυβερνητικὰ ἔκτροπα. Ὅσα ὅμως εἶπεν αὐτός σχετικὰ μὲ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ταῦτα ἐνισχύουν τὰς ἀπόψεις μας, καὶ ἀποτελοῦν ἐπιχειρήματα ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς θὰ ἀποδείξωμεν παρακατιόντες. Καὶ ἡμεῖς, Κύριοι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐζήτει διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου νὰ ρυθμίσῃ ζητήματα λεπτομερειακά, ἀφορῶντα τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων, οὐδεμίαν θὰ εἴχομεν ἀντίρρησιν καὶ οὐδένα λόγον καὶ οὐδεμία συζήτησις θὰ ἐγίνετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ τὰς συζητήσεις, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προκαλεῖ τοὺς ἐνδοιασμοὺς καὶ τὰς διαμαρτυρίας μας, εἶναι ὅτι διὰ τοῦ κυβερνητικοῦ μέτρου οἱ πρόσφυγες ἐξαιροῦνται τοῦ κοινοῦ νόμου. Οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ δηλ. χωρίζονται εἰς δήμους καὶ κοινότητας, εἴτε τὸ θέλουν, εἴτε δὲν τὸ θέλουν, ἀρκεῖ μόνον νὰ τὸ θέλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὅταν ἐρωτῶμεν τὸν λόγον τῆς ἐξαιρέσεως μας ταύτης, μᾶς ἀπαντοῦν ὅτι τοῦτο γίνεται πρὸς εὐημερίαν καὶ πρὸς ὄφελος τῶν προσφύγων. Ἀναφέρει ἄλλωστε καὶ ὁ Ὑπουργὸς εἰς τὴν εἰσηγητικήν του ἔκθεσιν καὶ μερὶς τοῦ κυβερνητικοῦ τύπου ἀνέπτυξε δημοσίᾳ ὅτι μὲ τὴν αὐτοδιοίκησιν αὐτήν, τὴν ἐπιτακτικήν, οἱ πρόσφυγες πρόκειται νὰ ἀποκτήσουν καὶ λεωφόρους εὐρείας καὶ πλατείας καταφύτους καὶ ἐπάρκειαν ὑδρεύσεως καὶ φωτισμὸν ἄπλετον καὶ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα καὶ ὅσα ἄλλα ἀγαθὰ δύναταί τις νὰ ἀναμείνῃ σήμερον ἀπὸ δημοτικοὺς καὶ κοινοτικοὺς ὀργανισμοὺς συγχρόνου Κράτους. Ἐὰν, κ. Βουλευταί, ταῦτα εἶναι ἀληθῆ, ἐὰν τὰ πιστεύῃ ἡ Κυβέρνησις, τότε πρὸς τὶ λαμβάνει τὸν κόπον νὰ φέρῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ τοῦ ὁποίου παραγνωρίζεται βασικὴ συνταγματικὴ ἀρχὴ περὶ αὐτοδιοικήσεως καὶ ἐξαρτᾷ τὴν ρύθμισιν τῶν τοπικῶν αὐτῶν ζητημάτων, ὄχι ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν κρίσιν τῶν κατοίκων, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ἐσκεμμένην ἢ μὴ θέλησιν καὶ ἀπόφασιν τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ; Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος συνηγόρησε κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, μᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι, εὑρισκόμενος εἰς συχνὴν ἐπαφὴν μὲ τὸν προσφυγικὸν κόσμον, ἀκούει πανταχόθεν ἐπιδοκιμασίας ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ἴδιον ἄλλωστε μᾶς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καθὼς καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας. Ἰδοὺ λοιπόν, Κύριοι, ἐὰν ταῦτα εἶναι ἀληθῆ, μία εὐτυχὴς εὐκαιρία διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ μία εὐκαιρία νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιόν της, διότι τίποτε δὲν ἔχει νὰ χάσῃ· τοὐναντίον ἔχει νὰ κερδήσῃ. Ἐφόσον ταῦτα εἶναι ἀληθῆ, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὅλοι αὐτοὶ οἱ πολῖται θὰ σπεύσουν νὰ ζητήσουν τὸ κυβερνητικὸν τοῦτο μέτρον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων καὶ ἔτσι ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ ἀγαθά, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται νὰ τοῖς ἐπιδαψιλεύσῃ καὶ σεβασμὸν πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ κόσμου τούτου θὰ ἐπιδείξῃ καὶ ἡμᾶς θὰ ἀφοπλίσῃ ἀπὸ πᾶσαν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ θὰ ἀπαλλαγῇ καὶ ἀπὸ τὴν ἐπίμονον αὐτὴν προσπάθειαν, ἀπὸ τοῦ νὰ ψηφίσῃ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν δύναται ἢ νὰ θεωρηθῇ σύμφωνον πρὸς τὸ Σύνταγμα. Ἡ διάταξις, Κύριοι Βουλευταί, ἡ σχετικὴ τοῦ Κώδικος περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων, δὲν εἶναι κοινή, τις διάταξις, ἡ ὁποία νὰ δύναται νὰ τροποποιῆται ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἔξω τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος. Ἡ διάταξις αὕτη ἀποτελεῖ ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος, κατόπιν μάλιστα τῆς προσαρμογῆς τοῦ κώδικος περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ Συντάγματος...

§173Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Ποῦ τὸ βλέπετε αὐτό;

§174Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Εἰς τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι οἱ πολῖται διαχειρίζονται ἀπευθείας τὰ τοπικά των ζητήματα, καὶ εἰς τὸν νόμον 4759 ὁ ὁποῖος, τροποποιήσας τὴν παλαιὰν διάταξιν τοῦ Κώδικος περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων ὥρισεν ὅτι, διὰ νὰ συσταθῇ κοινότης τις, πρέπει νὰ τὸ θελήσουν τὸ ἥμισυ τῶν ἐκλογέων κατοίκων. Αὐτοδιοίκησις, Κύριοι Βουλευταί, ὑποκαθιστῶσα τὴν θέλησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς τὴν θέλησιν τῶν πολιτῶν τῶν δικαιουμένων δυνάμει συνταγματικῆς διατάξεως νὰ διαχειρίζωνται ἀπευθείας καὶ ἐλευθέρως τὰ τοπικά των ζητήματα, δὲν εἶναι αὐτοδιοίκησις. Εἶναι κατάργησις πάσης ἐννοίας αὐτοδιοικήσεως· εἶναι ἑτεροδιοίκησις· εἶναι διοίκησις ἔξωθεν ἐπιβαλλομένη, ἡ ὁποία καταντᾷ νὰ εἶναι ἀπολυταρχική, τυραννική. Γνωρίζει ὅλη ἡ Βουλή, ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι οἱ πρόσφυγες δὲν τὸ θέλουν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ δὲν τὸ ἐπιδοκιμάζουν, τοὐναντίον διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ. Γνωστὴ εἶναι ἡ στάσις ὅλων, ὅτε πρὸ ὀλίγου καιροῦ ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἐπιτύχῃ τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει σήμερον δι’ ἁπλοῦ Διατάγματος. Ἐξηγέρθησαν σύσσωμοι καὶ διεμαρτυρήθησαν, ἐζήτησαν νὰ κατέλθουν καὶ εἰς συλλαλητήριον καὶ θὰ κατήρχοντο, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐφρόντιζε διὰ τῆς ἀστυνομίας νὰ ἀπαγορεύσῃ τοῦτο, ἀπειλήσασα νὰ κάμῃ χρῆσιν, ἐν ἀνάγκῃ, καὶ ἐνόπλου βίας. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. Συνάδελφοι, νὰ μένουν οἱ πρόσφυγες εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὸ μέτρον αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ πολλοὺς λόγους, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους οἰκονομικούς. Μία λεπτομερὴς ἐξέτασις τῆς οἰκονομικῆς πλευρᾶς τοῦ νομοσχεδίου χαρακτηρίζει ἀρκούντως τὴν σκοπιμότητα αὐτοῦ. Ἡ μέση ἀπόδοσις ἐξ ἁπασῶν τῶν φορολογιῶν, τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν, τῶν τε ἀμέσων καὶ ἐμμέσων κατὰ τὰ ἔτη 1929–30, ὅπου ὑπάρχουν ἀκριβῆ στατιστικὰ δεδομένα, ὑπῆρξεν ἡ ἑξῆς κατὰ κάτοικον. Διὰ τὸν Δῆμον Ἡρακλείου 390 δραχμαί, διὰ τὸν Δῆμον Θεσσαλονίκης 325 δραχμαί, διὰ τὸν Δῆμον Ἀθηνῶν 280 δραχμαί, ὁ Δῆμος Χανίων 180, ὁ Δῆμος Πατρῶν 270, ὁ Δῆμος Παγασῶν 170...»...(ἀναγινώσκει) ...». Ἡ ἐπιβάρυνσις ἐπὶ τῶν ἐσόδων κατὰ κεφαλὴν ἀναλόγως τῶν πληθυσμῶν τῶν Δήμων ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σύνολον κατοίκων 1.700.000, κατὰ τὸ 1929, εἶναι 480.000.000. Πραγματικὰ ἔσοδα. Εἶναι περίπου 250 δραχμαὶ κατὰ κεφαλήν. Τὰ ἔσοδα τῶν Κοινοτήτων κατὰ τὸ 1929 – 1930Χ5094 εἶναι 260574, δοθέντος ὅτι ὁ πληθυσμὸς τούτων ἀνέρχεται εἰς 4.500.000, ὁ μέσος ὅρος τῆς φορολογικῆς ἀποδόσεως κατὰ κάτοικον εἰς τὰς κοινότητας εἶναι 65.60. Γενικῶς ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ Ἕλληνος πολίτου διὰ τὴν αὐτοδιοίκησίν του εἶναι 120 δραχμαί. Τὰ ἔσοδα ταῦτα προέρχονται ἀπὸ δύο πηγάς. Ἀπὸ τὰς περιουσίας των, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσουν, καὶ δὲν ὑπάρχουν τοιαῦται, προκειμένου περὶ προσφυγικῶν συνοικισμῶν, καὶ ἀπὸ τὰ τακτικὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα καθιεροῦνται διὰ πληθύος νόμων καὶ εἰς τὰ ὁποῖα, κατὰ μέγιστον μέρος, πλεονάζουν αἱ ἄμεσοι φορολογίαι, ὀλίγοι δὲ εἶναι οἱ ἔμμεσοι φόροι, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ τοὺς ἐνέβαλεν εἰς τὸ νομοσχέδιόν του.

§175Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κοκκινιά, ἂν γίνῃ Δῆμος, θὰ προικοδοτηθῇ ἀπὸ τὸν φόρον τῶν σφαζομένων ζώων καὶ τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων...

§176Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Τὸ νομοσχέδιον προβλέπει ὡς πόρον διὰ τοὺς ἱδρυομένους Δήμους τὴν συμμετοχήν, τῆς ὁποίας τὸ ποσὸν θὰ ὁρίζῃ ὁ Ὑπουργὸς καὶ ἡ ὁποία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπερβῇ τὴν ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ προκύπτουσαν ἀναλογίαν, εἰς τὸν φόρον τῶν ἐγχωρίων προϊόντων, εἰς τὸν φόρον τῶν εἰσαγομένων ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς καὶ τοῦ φιλανθρωπικοῦ φόρου. Δηλαδὴ ἀκολουθεῖται περίπου ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔγινεν ὅτε ἀπεσπάσθη εἷς παλαιὸς καὶ εὐπορῶν συνοικισμός, ὁ τῆς Καλλιθέας, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπίσης παρεχωρήθησαν οἱ πόροι αὐτοί. Ἀφοῦ δὲ ὑπάρχει τὸ προηγούμενον τῆς ἀποσπάσεως τῆς Καλλιθέας, ἂς πάρωμεν ὡς βάσιν, διὰ νὰ προχωρήσωμεν περαιτέρω, τὸν συνοικισμὸν αὐτόν. Εἰς τὴν Καλλιθέαν, Κύριοι Βουλευταί, ἀναλογοῦν 80 δραχμαὶ κατὰ κάτοικον ἐκ συμμετοχῆς εἰς τὸν φόρον τῶν ἐγχωρίων προϊόντων, 32 δραχμαὶ κατὰ κάτοικον ἐκ τῆς συμμετοχῆς της εἰς τὸ φόρον τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων καὶ δρχ. 100.000 — δὲν ὁμιλῶ διὰ τὸ ἔτος αὐτό — κατὰ κάτοικον ἐκ τῆς συμμετοχῆς τῶν ἄλλων τῶν φόρων, δηλ. ἔρχεται 4 δρχ. περίπου κατὰ κάτοικον, ἤτοι ἐν συνόλῳ ἀναλογοῦν ἐκ τῶν φόρων αὐτῶν εἰς τὴν κοινότητα Καλλιθέας δρχ. 116. Ἐὰν, λοιπόν, ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐξασφαλίζεται τὸ αὐτὸ μέτρον συμμετοχῆς εἰς τὰς εἰσπράξεις τῶν φόρων αὐτῶν καὶ εἰς τοὺς χωριζομένους συνοικισμούς, τότε, προκειμένου περὶ τῆς Ν. Ἰωνίας, φέρ’ εἰπεῖν, θὰ ἔχωμεν μίαν ἀπόδοσιν 3.380.000 ἐπὶ κατοίκων 30–33.000, περὶ τῆς Καισαριανῆς θὰ ἔχωμεν 1.650.000 περίπου. Διὰ τὸν συνοικισμὸν τοῦ Βύρωνος 1.050.000 δρχ. Περὶ τῆς Νέας Φιλαδελφείας ἐπὶ 6.000 κατοίκων, ὅση εἶναι ἡ στατιστικὴ τοῦ 1928 θὰ ἔχωμεν 680.000 δρχ., περὶ τῆς Καλογρέζης 280.000 δρχ., καὶ περὶ τῆς Κοκκινιᾶς, ποὺ εἶναι μεγαλείτερος συνοικισμὸς μὲ 40.000 κατοίκους, θὰ ἔχωμεν 4.650.000 δρχ. περίπου. Βέβαια, τὰ ἄλλα ἔσοδα τῶν συνοικισμῶν αὐτῶν ἐκ τῶν ἄλλων φόρων δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι σπουδαῖα, οὔτε σοβαρά, διότι δὲν ὑπάρχουν εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τούτους ὅλαι αἱ προβλεπόμεναι ὑπὸ τῶν νόμων προϋποθέσεις, διὰ νὰ φέρουν ἔσοδα, διότι οὔτε μεταβιβάσεις ἀκινήτων γίνονται, οὔτε ξενόγλωσσοι ἐπιγραφαὶ ὑπάρχουν, οὔτε μέρη δι’ ἐνοικιάσεις, οὔτε βιομηχανία, οὔτε αἰγοπρόβατα, οὔτε τίποτε ἄλλο ἐκ τῶν ὁριζομένων περιπτώσεων, ἐν τῷ νόμῳ. Ἀλλά, Κύριοι, παρ’ ὅλα ταῦτα, ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι ἐξασφαλίζονται ἀπὸ τὰ ἔσοδα ταῦτα τὰ 50% τῶν προερχομένων ἐκ τῶν ἄλλων φόρων καὶ τότε θὰ ἔχωμεν ἕνα μέσον ὅρον δρχ. 174 κατὰ κάτοικον καὶ οὕτω εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θὰ εἶναι ἕν μέγα κατόρθωμα ἂν ἡ Νέα Ἰωνία ἐξασφαλίσῃ 5.200.000 δρχ. καὶ ἡ Καισαριανή.... (ἀναγινώσκει) .....κλπ. Ἔλθετε τώρα, κ. Βουλευταί, ἂν θέλετε, νὰ συγκρίνωμεν τὰ ποσὰ ταῦτα, μὲ προϋπολογισμοὺς ἄλλων Δήμων τῆς Χώρας ἴσης δυνάμεως εἰς πληθυσμόν, ἀλλὰ Δήμων ὑπαρχόντων ἀπὸ πολλοῦ καὶ προηγμένων εἰς ἔργα κοινῆς ὠφελείας, προηγμένων δηλαδὴ ἐν τῇ ἐπιδιώξει τοῦ σκοποῦ των. Θὰ ἴδωμεν ὅτι ὁ Δῆμος Χανίων, χρῆσις 1930–31, μὲ πληθυσμὸν 33.000 κατοίκων, ἔχει προϋπολογισμὸν 9.500.000. Ἡ Νέα Ἰωνία μὲ πληθυσμὸν 32.000 κατοίκων, δὲν ἐπιτρέπεται ποτὲ νὰ ἐλπίζῃ πάρα πάνω ἀπὸ 5 ἕως 5.200.000. Ὁ Δῆμος Φλωρίνης μὲ 12.000 κατοίκων προέβλεψε κατὰ τὸ 1930–31 ἔξοδα 5.330.000. Ἡ Καισαριανὴ μὲ 14.000 κατοίκων, 2.400.000 θὰ ἐλπίζῃ.

§177Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατ’ ἀνάγκην, θὰ σᾶς διακόψω ἐδῶ. Ὁ Δῆμος Φλωρίνης ἔχει προϋπολογισμὸν 3.000.000 μόνον.

§178Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ποῖον ἔτος, κ. Ὑπουργέ;

§179Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τῷ 1930–31 καὶ τῷ 1931–32.

§180Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. Ὑπουργέ. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι οἱ ἀριθμοί μου προέρχονται ἀπὸ εἰδικὸν τεῦχος ἐκδόσεως τῆς Ἑνώσεως Δήμων καὶ Κοινοτήτων.

§181Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τότε ἔκαμε λάθος ἡ μολυβδίς σας!

§182Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ὄχι δά! Ὁ Δῆμος Παγασσῶν μὲ πληθυσμὸν 47.000 κατοίκων, ἔχει προϋπολογισμὸν 24.000.000. Ἡ Νέα Κοκκινιά, μὲ 40.000 κατοίκων, θὰ ἔχῃ 6.000.000.

§183Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὲ ποίους φόρους; Μὲ τοὺς στοιχειώδεις φόρους, ἢ μὲ τὴν ὅλην φορολογίαν;

§184Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Μὰ πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπον...

§185Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργ. τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁμιλεῖτε περὶ τῆς Κοκκινιᾶς, προκειμένου περὶ τῶν τριῶν στοιχειωδῶν φόρων, καὶ ὁμιλεῖτε περὶ Χανίων, ὅπου ἐξηντλήθη τὸ ἀνώτερον ὅριον τῶν φόρων, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει ὁ κῶδιξ περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων.

§186Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐγὼ ἔθεσα τὴν ἑξῆς βάσιν, ἀφοῦ ἐδέχθην καὶ προϋπελόγισα τὰς προσόδους ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας τὴν διάταξιν, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθοῦν ἀπὸ τοὺς ἄλλους φόρους μεγάλα πράγματα, μὲ μεγάλην μάλιστα ἐλευθεριότητα. Σᾶς ἔδωκα ἐξ ὅλων τῶν ἄλλων φόρων τὰ 50%, τῶν προερχομένων ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ σας ὁριζομένων τοιούτων, διότι ἡ κατάστασις τῶν συνοικισμῶν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ ἠμποροῦν νὰ ἐλπίσουν τίποτε περισσότερον.

§187Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀντιγραφὴ τῶν προτάσεων τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας.

§188Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Εἶπα προηγουμένως ἀπὸ ποῦ εἶναι... Ἄλλωστε δὲν σᾶς ἀρκεῖ ὅτι εἶναι ἀληθῆ καὶ πραγματικά; Φαντάζεσθε τώρα ποία θὰ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν συνοικισμῶν αὐτῶν, ὅταν χωρισθοῦν εἰς Δήμους καὶ Κοινότητας. Θὰ ἀντικρύσουν ἀμέσως τὸ οἰκονομικὸν ἀδιέξοδον. Ἐὰν δὲ, κ. Βουλευταί, λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ὅλα τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν ἀμέσως οἱ Δῆμοι αὐτοὶ καὶ αἱ Κοινότητες, ἐὰν δηλαδὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ὅλα ἐκεῖνα τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες ἐκ τῶν κειμένων νόμων, νὰ προβλέψουν κατὰ προτίμησιν εἰς τοὺς προϋπολογισμούς των, ἀκόμη περισσότερον θὰ χρειασθῇ νὰ περιορισθοῦν τὰ κονδύλια αὐτὰ, τὰ προωρισμένα διὰ τὴν θεραπείαν τῶν κυρίων σκοπῶν των. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς δηλαδὴ οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες αὐταὶ θὰ ἔλθωσιν εἰς ἕνα οἰκονομικὸν ἀδιέξοδον. Θὰ ὑπάρχουν ἀπὸ τῆς ἱδρύσεώς των ὀργανισμοὶ θνησιγενεῖς καταδικασμένοι εἰς μαρασμὸν, εἰς ἀφάνειαν. Οὐδὲ πολλοστημόριον τοῦ σκοποῦ αὐτῶν θὰ ἠμπορέσουν νὰ ἐπιτελέσουν. Ἀποδεικνύεται λοιπόν, κ. Βουλευταί, ἐξ ὅλων αὐτῶν, ὅτι ἀβασανίστως εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον καὶ δὲν ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῶν συνοικισμῶν αὐτῶν, ἀλλὰ εἰδικῶς εἰς ἄλλα πράγματα. Ἀποδεικνύεται ὅτι, διὰ τοῦ νομοσχεδίου της, ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει ἄλλους σκοπούς, σκοποὺς καθαρῶς κομματικούς. Τὸ νομοσχέδιον δὲν ὠφελεῖ τοὺς πρόσφυγας. Οἱ κάτοικοι τῶν συνοικισμῶν δὲν τὸ θέλουν καὶ διαμαρτύρονται. Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει καὶ ζητεῖ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ οὕτω δημιουργεῖ, κ. Βουλευταί, διὰ τοῦ μέτρου της ἡ Κυβέρνησις δύο κατηγορίας πολιτῶν, μίαν κατηγορίαν, ἡ ὁποία νὰ δικαιοῦται νὰ κρίνῃ μόνη της τὰ τοπικά της ζητήματα, καὶ μίαν ἑτέραν νὰ ρυθμίζῃ τὰ δίκαιά της καὶ τὰς βλέψεις τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ. (Χειροκροτήματα). Δημιουργεῖτε δύο τάξεις, μίαν τάξιν ὑποδεεστέραν τῶν ἄλλων πολιτῶν. Διὰ τῆς ἀντισυνταγματικῆς αὐτῆς διακρίσεως, δημιουργεῖ ἰδίαν τάξιν πολιτῶν ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ἐπιδιώξῃ μόνον κομματικοὺς σκοπούς. Ἡμεῖς, Κύριοι Βουλευταί, καταψηφίζομεν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὄχι μόνον δὲ τὸ καταψηφίζομεν, ἀλλὰ καὶ διαμαρτυρόμεθα ἐντόνως διὰ τὴν ἀντισυνταγματικὴν αὐτὴν διάκρισιν τῶν προσφύγων, διαμαρτυρόμεθα διὰ τὸν ὑποβιβασμὸν αὐτῶν καὶ λυπούμεθα σφόδρα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι, χωρὶς νὰ τὸ θέλετε, φέρετε καὶ ἕν πλῆγμα εἰς τὴν ἑνότητα τοῦ λαοῦ. Ἐκφράζομεν τὴν βαθεῖαν μας λύπην, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐδηλώσατε καὶ σεῖς καὶ οἱ Ὑπουργοί σας, ὅτι βασικὸν μέρος τοῦ προγράμματός σας θεωρεῖτε τὸν χωρισμὸν τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Βασικὸν λοιπὸν ζήτημα θεωροῦμεν καὶ ἡμεῖς ὅταν κάποτε ἀνατείλουν εὐτυχέστεραι ἡμέραι εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς Χώρας, νὰ ζητήσωμεν τὴν ἄρσιν τῆς γενομένης ἀδικίας καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἰσότητος μεταξὺ τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§189Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ λέγω ὅτι διὰ τὸν ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔχει τάξει εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, εἶναι εὐτυχεῖς ἡμέραι αἱ σημεριναί.

§190Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἐὰν ἐρωτήσητε τὸν λαὸν καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀκόμη, βεβαιωθῆτε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀμέσως θὰ σᾶς ἀπαντήσῃ ...

§191Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐφόσον ἐπιμένει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ διακόψωμεν, ἄς διακόψωμεν, ἀλλ’ ἡμίσειαν μόνον ὥραν.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις δι’ ἡμίσειαν ὥραν.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 12 καὶ 10)

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Εὐθυμιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§194Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐγὼ δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ κομματικὸν καὶ πολιτικὸν μέρος τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, θέλω μόνον νὰ κρίνῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ πόσον θὰ ἐπιτύχῃ τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Εἶναι γνωσταὶ αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας ἀνηγέρθησαν οἱ λεγόμενοι προσφυγικοὶ συνοικισμοί. Ἦτο μία περίοδος ὅπου ἑκατοντάδες χιλιάδων κόσμου εὑρέθησαν εἰς τὸ ἔδαφος τῆς Ἑλλάδος, καὶ αἱ Κυβερνήσεις τότε ἠσχολοῦντο πῶς καὶ πῶς νὰ στεγάσουν τὸν κόσμον αὐτόν. Οὔτε κἄν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὴν περαιτέρω ἀνάπτυξιν καὶ αὐτοτελῆ ὕπαρξιν αὐτῶν τῶν συνοικισμῶν. Μήπως αἱ Κυβερνήσεις τότε εἶχον ὑπ’ ὄψει πῶς αὐτοὶ οἱ συνοικισμοὶ θὰ εἶναι αὐτάρκεις, πῶς ἀργότερον θ’ ἀποσπασθοῦν εἰς ἰδίας κοινότητας, διὰ νὰ ἠμπορέσουν ἀνεξάρτητοι νὰ διάγουν μίαν οἰκονομικὴν ζωήν; Κάθε ἄλλο. Διὰ νὰ διευκολύνουν τὰ κέντρα αἱ τότε Κυβερνήσεις εἰς κάθε μέρος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέτρεπε νὰ κάμνουν οἰκοδομάς, προσπαθοῦν ὅπως–ὅπως νὰ ἀνεγείρουν στέγας. Οἱ συνοικισμοί, οἱ προσφυγικοὶ λεγόμενοι, εἶναι μᾶλλον κατοικίαι στεγάσεως. Δὲν ἠξεύρω ὑπὸ ποίας συνθήκας ἀνηγέρθησαν οἱ συνοικισμοὶ τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ ἠξεύρω θαυμάσια καὶ παρηκολούθησα τὸ ἔργον τῆς ἀνεγέρσεως τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν Θεσσαλονίκης. Ἡ πτωχοτέρα τάξις τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ἀπεστάλη προσωρινῶς νὰ στεγασθῇ μέσα σὲ παράγκες ἕως ὅτου ἀργότερον, ἀναλόγως τῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους, ἀνεγερθῶσι μόνιμοι κατοικίαι. Πῶς εἶναι δυνατὸν τώρα αὐτοὶ οἱ συνοικισμοὶ νὰ καταδικασθοῦν εἰς αὐτοτέλειαν, νὰ ζήσουν ἀνεξάρτητον ζωήν; Καταδίκην τὸ ὀνομάζω, διότι ἠξεύρω θαυμάσια καὶ τὰς οἰκογενείας καὶ μὲ τὶ ἀσχολοῦνται. Ὅταν αὐτὸς ὁ ἀνεξάρτητος λεγόμενος συνοικισμὸς θὰ κατέλθῃ νὰ εὕρῃ ἐργασίαν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, οἱ ἄρχοντες τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης, αἱ ἐργασίαι τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης, θὰ προτιμήσουν πάντοτε τοὺς δημότας των, ὅσον ἀφορᾶ τὴν παραχώρησιν ἐργασίας. Πῶς θέλετε νὰ παραχωρήσουν ἐργασίαν εἰς ξένας κοινότητας; Θὰ εἶναι κατ’ ἐμὲ εὐχῆς ἔργον νὰ παρεχωρεῖτο ἡ αὐτοδιοίκησις εἰς τοὺς λεγομένους αὐτοδημιουργήτους συνοικισμοὺς καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ καμμία σύγκρισις μεταξὺ τοῦ Χαλανδρίου καὶ κοινότητος Καισαριανῆς. Τὸ μὲν Χαλάνδρι ἔχει πόρους ἀπὸ τὰς ἐργασίας τῶν κατοίκων του, ἔχει ἕνα κέντρον ξεχωριστόν. Οἱ προσφυγικοὶ ὅμως συνοικισμοί, οὔτε αὐτοτελεῖς εἶναι, οὔτε αὐτοδημιούργητοι, ὅπως τὸ Χαλάνδρι. Συνεπῶς ὁ χωρισμὸς αὐτῶν τῶν συνοικισμῶν ἀπὸ τὰ κέντρα, τοὺς καταδικάζει εἰς οἰκονομικὸν μαρασμόν. Διότι, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οἱ συνοικισμοὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι αὐτοδημιούργητοι. Τοὺς ἐδημιούργησε τὸ Κράτος, χωρὶς νὰ προβλέψῃ διὰ τὴν ἀνεξάρτητον ὕπαρξίν των. Ἀλλ’, ὅπως σᾶς ἀνέφερα, εἰς τοὺς συνοικισμοὺς αὐτοὺς κατοικοῦν πτωχότεραι τάξεις καὶ μὲ τὸν ξεχωρισμὸν αὐτὸν θὰ καταστῇ πλέον δυσχερὴς καὶ ἡ ὕπαρξίς των ἀκόμη. Καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἂν θέλῃ νὰ ἐνδιαφερθῇ διὰ τὸν κόσμον αὐτόν, τὸν προσφυγικόν, τουλάχιστον, διὰ τὴν Θεσσαλονίκην, τὸν νόμον αὐτὸν ἐπί τινα χρόνον νὰ μὴ ἐπεκτείνῃ εἰς τὴν πόλιν τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἀργότερον—θὰ φέρω παράδειγμα ἀπὸ τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς τῶν Ἀθηνῶν— ἂν ἐπιτύχῃ ἡ εὐημερία των, ἂν ἀποκτήσουν μίαν ἀνθηρὰν κατάστασιν, ὅπως ἔλεγε πρὸ ὀλίγου ὁ τέως Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, τότε, ἂς εἶσθε βέβαιοι, οἱ ἴδιοι οἱ συνοικισμοὶ τῆς Θεσσαλονίκης θὰ ζητήσουν ἐπιμόνως τὴν ἀνεξαρτησίαν, ἀνεξαρτήτως κομματικῶν λόγων, ἀνεξαρτήτως ἄλλων συμφερόντων. Αὐτὴ ἡ ὕπαρξίς των μὲ ἀναγκάζει νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, αὐτὸν τὸν νόμον νὰ μὴ ἐπεκτείνῃ εἰς τὸν νομὸν Θεσσαλονίκης. (Χειροκροτήματα).

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σακαλῆς.

§196Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐν σχέσει μὲ τὴν αὐτοδιοίκησιν, τῆς ὁποίας λεπτομερειακὴν ἄποψιν θίγει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, πάντες γνωρίζομεν ὅτι ἐπιβάλλεται σύντονος εἰς τὸ Κράτος ἡ μέριμνα ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν καλλιτέραν λειτουργίαν της, δοθέντος ὅτι, ὡς ὁμολογεῖται γενικῶς, δὲν ἐξυπηρετοῦνται ἱκανοποιητικῶς αἱ τοπικαὶ ἀνάγκαι μὲ τὴν σημερινὴν αὐτοδιοίκησιν ὡς λειτουργεῖ, κοινὴ ἐξ ἄλλου συνείδησις ἔχει καταστῆ ὅτι ἡ γενικὴ τοῦ Ἔθνους πρόοδος δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ ἄνευ τῆς προόδου τῶν διαφόρων τμημάτων τῆς Χώρας, τῶν ἀστικῶν καὶ τῆς ὑπαίθρου, ἀπὸ τῆς πρωτευούσης μέχρι τοῦ ταπεινοτέρου χωρίου. Προβάλλεται συνήθως ἡ συντελεσθεῖσα ἐργασία ὑπὲρ τῆς αὐτοδιοικήσεως ἀπὸ τοῦ 1912, κατ’ οὐσίαν ὅμως, καθ’ ὅλην τὴν διαρρεύσασαν εἰκοσαετίαν, δὲν ἔγινε τίποτε ἄλλο παρὰ πολλαπλασιασμὸς τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων. Τὸν πολλαπλασιασμὸν τοῦτον συνεχίζει καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἀλλὰ διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ δὲν θεραπεύονται αὐτομάτως αἱ τοπικαὶ ἀνάγκαι. Ὁ πολλαπλασιασμὸς καθ’ ἑαυτὸν εἶναι κενὸς ἐννοίας εἰς ἀπόδοσιν ὠφελείας διὰ τὰς τοπικὰς ἀνάγκας. Μὲ τὸν πολλαπλασιασμὸν αὐτόν, καθ’ ἃ μαρτυρεῖ ἔγκυρος ἐρευνητὴς τῶν κοινοτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, κατήντησαν τὰ ¾ τῶν πεντακισχιλίων καὶ ἄνω κοινοτήτων νὰ καταναλίσκωνται διὰ νὰ καλύπτουν τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεώς των, ὡς διοικητικῶν γραφείων, τίποτε δὲ τὸ χρήσιμον, τὸ ἄξιον λόγου δὲν προάγεται διὰ τὰς τοπικὰς ἀνάγκας. Ταῦτα, βεβαίως, παρὰ τὰς ἐπὶ μέρους ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας ὑποχρεοῦμαι νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει, λόγῳ τῆς παρουσίας μάλιστα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Φθιώτιδος πολιτευτοῦ καὶ Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἀντιλήψεως, ἡ δημοτικὴ δρᾶσις τοῦ ὁποίου εἶναι γνωστή. Ψέγεται, κυρίως, ἀπὸ πολλοὺς καὶ ἰδιαιτέρως ἀπὸ τοὺς κοινοτικοὺς καὶ δημοτικοὺς ἄρχοντας ἡ περιωρισμένη ἐξουσία των, καθόσον ἀφορᾷ τὸν καθορισμὸν τῶν τοπικῶν ὑποθέσεων. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι ἡ δρᾶσις αὐτῶν ἡ μέχρι τοῦδε δὲν θὰ ἐδικαιολόγει ἐπέκτασιν τῆς ἐξουσίας αὐτῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐρωτήσῃ κανείς· καὶ ποῦ τῆς γῆς οἱ τοπικοὶ ὀργανισμοὶ εἶναι ἀνεπιτήρητοι; Ἐν τούτοις οἱ δημοτικοὶ καὶ κοινοτικοὶ ἄρχοντες ζητοῦν ἐπέκτασιν τῆς ἐξουσίας εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν ἐμπεπιστευμένων εἰς αὐτοὺς ὑποθέσεων, δηλαδὴ χαλάρωσις τῆς ἀσκουμένης ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐπ’ αὐτῶν ἐποπτείας. Εἰς τὴν Χώραν εἰδικῶς, τὴν ὁποίαν συνήθως λαμβάνομεν τὰ πρότυπα τῆς διοικήσεως ἐν γένει, εἰς τὴν Γαλλίαν δηλαδή, λειτουργεῖ ἐποπτεία κρατικὴ ἐπὶ τῶν τοπικῶν ὀργανισμῶν αὐστηροτέρα ἢ ὅσον παρ’ ἡμῖν. Εἰς ἕν ὅμως σημεῖον εἶναι δεδικαιολογημένα πράγματι τὰ παράπονα τὰ ἀπὸ μέρους τῶν τοπικῶν ὀργανισμῶν. Εἶναι τὰ παράπονα ὅσα στρέφονται εἰς τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἀσκεῖται ἡ ἀπὸ μέρους τοῦ Κράτους ἐποπτεία. Εἶναι ὁ τρόπος, ὁ παρομοίως πλημμελὴς τῆς ὅλης ἀσκήσεως τῆς διοικήσεως, δυστυχῶς, παρ’ ἡμῖν. Οἱ καλλίτεροι τῶν πραγμάτων ἐρευνηταὶ συνομολογοῦν ὅτι θὰ ἐξυπηρέτει, πράγματι, τὴν αὐτοδιοίκησιν, δηλαδὴ τὰς τοπικὰς ἀνάγκας, ἡ μελετωμένη οἰκονομικὴ βελτίωσις τῶν τοπικῶν ὀργανισμῶν, ἀλλ’ ἐκ παραλλήλου πρὸς αὐτήν, ἴσως καὶ ὑπὲρ αὐτήν, θὰ ὑπηρέτει τὴν αὐτοδιοίκησιν ἀποτελεσματικώτερον ἡ ἀρτία συγκρότησις τῆς κρατικῆς ὑπηρεσίας, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἐμπεπιστευμένη ἡ ἐποπτεία τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων. Ὑπηρεσία σοφὴ καὶ ἐμπνευσμένη θὰ μετέδιδεν εἰς τοὺς τοπικοὺς ἄρχοντας ὅ,τι κυρίως ἐλλείπει εἰς αὐτοὺς, ζωηροτέραν τὴν συναίσθησιν τῆς εὐθύνης, ζωηροτέραν τὴν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος καὶ δαψιλέστερον τὸ φῶς τῆς γνώσεως. Συγκεκριμένως ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου θὰ εἶχον νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς. Ἡ ἐπιδιωκομένη δι’ αὐτοῦ ἀπόσπασις, πολλῶν ἢ ὀλίγων προσφυγικῶν συνοικισμῶν ἐκ τῶν τριῶν μεγάλων πόλεων, ἀποτελεῖ τὸ μοναδικὸν μέτρον, εἰς τὸ ὁποῖον συνοψίζεται ἡ ἐκδήλωσις τοῦ κυβερνητικοῦ ἐνδιαφέροντος ὑπὲρ τῆς διοικήσεως. Καὶ ὅμως δὲν παρέλιπεν εὐκαιρίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ πρόσφατον παρελθόν, διὰ νὰ μὴ ἐκδηλώνῃ παντοιοτρόπως τὸ ἐνδιαφέρον του ὑπὲρ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Διατηρῶ εἰς τὴν μνήμην μου τὰ ὅσα ἐξέθεσεν εἰς τὸ Βʹ Συνέδριον τῶν πόλεων, εἰς τὸ ὁποῖον κατήγγειλε τὸ Κράτος, ὡς σφετεριζόμενον τὰς ἐκ τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν φορολογιῶν εἰσπράξεις, τὰς συνεισπραττομένας ὑπὸ τοῦ Κράτους μετὰ τῶν τελωνειακῶν δασμῶν. Διότι τὸ Κράτος, ἔλεγε, δὲν εἶναι ἐν προκειμένῳ παρὰ ἁπλοῦς διαχειριστὴς τῆς δημοτικῆς καὶ κοινοτικῆς περιουσίας, ὤφειλεν ὡς ἐκ τούτου νὰ ἀποδώσῃ τὰ παρακρατούμενα ὑπ’ αὐτοῦ περισσεύματα ἐκ τῶν τοιούτων εἰσπράξεων τὸ ταχύτερον εἰς τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας. Ὅτι σφετερίζεται τὸ Κράτος ἐπίσης καὶ ἄλλους φόρους, τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν καὶ τοὺς φόρους τοὺς ἀστυνομικούς, τοὺς ἀνήκοντας κατὰ τὸ μεγαλείτερον αὐτῶν μέρος εἰς τοὺς Δήμους καὶ τὰς κοινότητας. Ἀντ’ αὐτῶν τῶν μέτρων ἔχομεν πρὸ ἡμῶν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν.

§197Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζετε ὅτι αὐτὸ ἀντίκειται πρὸς ὅσα εἶπον; Δὲν ἀνέπτυσσα πρόγραμμα. Ἔλεγον ὅτι ἡ αὐτοδιοίκησις εἶναι ἕν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιτύχῃ καὶ νὰ εἶναι σεβαστόν, προσέθετον δὲ ὅτι τὸ Κράτος ἐφαρμόζει οἰκονομικὸν σύστημα τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀρύεται φορολογίας ἀπὸ τὰς πηγὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι προωρισμέναι διὰ τὰς πρώτου βαθμοῦ αὐτοδιοικουμένας περιφερείας καὶ κάμνει σφετερισμόν.

§198Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τοὺς λόγους σας ἐκείνους, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀναγινώσκοντες οἱ Δημοτικοὶ Ἄρχοντες καὶ πάντες οἱ Ἕλληνες, ἀνέμεναν ὅτι ἕν τῶν πρώτων νομοθετικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ ὑπεβάλλετε, θὰ ἦτο ἡ ἀναγνώρισις τοῦ δικαίου τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων.

§199Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν αὐτὸ τὸ λέγετε διότι δὲν φέρω ἕν τοιοῦτον νομοσχέδιον, δὲν εὑρίσκεσθε ἐν Ἑλλάδι καὶ δὲν γνωρίζετε τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα.

§200Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τὸ Κράτος εἶναι ὀφειλέτης.

§201Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατεδίκαζον καὶ τότε τὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανε φόρους ἀπὸ τὰς πηγὰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἀνῆκον εἰς τὰ οἰκονομικὰ μέσα τῶν αὐτοδιοικουμένων περιοχῶν. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν κατηγορίαν, ποὺ μοῦ κάμνετε ὅτι δὲν λαμβάνω ἕν τοιοῦτον μέτρον.

§202Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἐκάματε ἐπαγγελίας.

§203Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔκαμα ἐπαγγελίας.

§204Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θέλομεν νὰ καθορίσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν θέσιν μας. Σᾶς δὲν σᾶς ἀκούομεν, διότι δὲν ὁμιλεῖτε. Τὸν κ. Πρόεδρον, ποὺ ὁμιλεῖ δὲν τὸν ἀκούομεν. Τὶ θὰ γίνωμεν;

§205Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπόψε παρατηρῶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν νὰ αἰσθάνεται μίαν εὐθιξίαν, διὰ τὴν κανονικὴν συζήτησιν, καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ συζήτησις διεξάγεται κανονικῶς, ἀφοῦ ὁ ρήτωρ ἀποδέχεται τὰς διακοπάς.

§206Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶσθε πάντοτε κανονικὸς εἰς τὴν συζήτησιν.

§207Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἀλλ’ ἡ ἀπορία ἐντείνεται ἐκ τῆς σημασίας, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον.

§208Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Κρ. Ὑγιεινῆς). Ἤμην Δήμαρχος, ὅτε ἐγένετο τὸ πρῶτον Συνέδριον τῶν Δημάρχων, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὸ παράπονον τῶν Δημάρχων ἦτο ὅτι τὸ Κράτος ἐσφετερίζετο τοὺς δημοτικοὺς φόρους, ὅτι ἡ φράσις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, ὅτε οἱ ἀντιπρόσωποι μετέβησαν τότε παρ’ αὐτῷ, ὡς μέλους τότε τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο, ὅτι τὸ Κράτος ἐσφετερίζετο τὰ περισσεύματα ἀπὸ τοὺς φόρους τοὺς δημοτικοὺς καὶ κοινοτικοὺς ἐκ τῶν εἰσαγομένων ἐξ ἀλλοδαπῆς ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦνται διὰ τὴν κάλυψιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ὑπάρχουν τοιαῦτα περισσεύματα, ἵνα τὰ ἀποδώσῃ τὸ Κράτος;

§209Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἔχω προσωπικῶς ἐγὼ τὴν γνώμην, ὅτι ἀπὸ τὰς δοσοληψίας, τὰς μεταξὺ Κράτους καὶ Δήμων, κερδισμένοι εἶναι οἱ Δῆμοι.

§210Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Κρ. Ὑγιεινῆς). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ὡμίλει κατὰ τὸ Βʹ Συνέδριον τῶν Δημάρχων, εἶπεν, ὅτι γίνεται ἕνας σφετερισμός. Γνωρίζετε νὰ ὑπάρχουν τοιαῦτα περισσεύματα;

§211Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Λέγω ὅτι τὸ Κράτος τότε, κατὰ τὰς μελέτας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑμῶν, ἦτο ὀφειλέτης τῶν Δήμων.

§212Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Κρ. Ὑγιεινῆς). Ἦτο τότε ὀφειλέτης, σήμερον ὅμως δὲν σφετερίζεται τίποτε τὸ Κράτος. Ἀλλ’ αἱ εἰσπράξεις τῶν δασμῶν ἐξέπεσαν εἰς τὸ ἥμισυ, εἶναι ὀφειλέτης ὅπως καὶ διὰ τὰ 1.200 ἑκατομμύρια, διὰ τὰ οἰκόπεδα, τὰ διατεθέντα διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων.

§213Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἐπισημότατον συνέδριον διεδήλωσε τὴν γνώμην, ὅτι τὸ Κράτος εἶναι ὀφειλέτης πρὸς τοὺς Δήμους.

§214Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ ἐκκαθαρισθῇ τὸ ζήτημα τῆς δηλώσεώς μου ἐκείνης, διότι λαμβάνετε ἀφορμὴν ἐκ τῶν δηλώσεών μου, τὰς ὁποίας ἔκαμα εἰς τὸ συνέδριον ἐκεῖνο τῶν Δημάρχων, διὰ νὰ μὲ κατηγορήσητε, ὅτι δὲν ἀκολουθῶ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν τότε ὑπεστήριξα.

§215Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἐκεῖ ὁμιλεῖτε περὶ οὐσιαστικῶν πρὸς τὴν αὐτοδιοίκησιν ὑπηρεσιῶν.

§216Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠθέλετε νὰ ἀκολουθήσω τὴν πολιτικὴν ἐκείνην;

§217Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε. Ἐγὼ σήμερον συγκρίνω τὰς τότε ἐπαγγελίας σας μὲ τὰς σημερινὰς πράξεις σας....

§218Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν ἔκαμα ἐπαγγελίας, οὔτε τὸ Συνέδριον ἐγένετο δι’ ἐπαγγελίας. Ἀλλὰ τί σημασίαν σεῖς ἀποδίδετε εἰς τὸ ὅτι ἐκεῖνα, ποὺ ἔλεγα τότε, δὲν συμβιβάζονται πρὸς τὸ παρὸν νομοσχέδιον;

§219Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι, ἀντὶ τῶν ἐπαγγελιῶν, αἱ ὁποῖαι περιέχουν οὐσιαστικὴν συνδρομὴν πρὸς τὴν αὐτοδιοίκησιν, παρουσιάζεται τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κάθε ἄλλο περιέχει παρὰ ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν αὐτοδιοίκησιν.

§220Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι, ἐὰν δὲν ἐκπληρωθῶσιν αἱ ἰδέαι τὰς ὁποίας τότε ἀνέφερα, ἐκεῖνα ποὺ εἶναι ἀνάγκη δὲν πρέπει νὰ γίνουν;

§221Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Νομίζετε ὅτι ἡ αὐτοδιοίκησις ὑπηρετεῖται διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων; Ἡ ἀπορία ἐπιτείνεται, λέγω, ἐκ τῆς σημασίας, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ὅπως γνωρίζετε ὅλοι, ἐνῷ μέχρι τῆς ὑποβολῆς τοῦ μέτρου τούτου οὐδὲ μνείας ἐτύγχανε τοῦτο ποτέ, ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως σήμερον παρουσιάζεται τοῦτο ὑπὸ μορφὴν βασικοῦ σημείου τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος, ἀνάγεται δηλαδὴ εἰς τὴν αὐτὴν παράλληλον μὲ τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος τῆς Χώρας. Οὐδεμίαν ἄλλην ἀνάγκην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκρινεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσῃ βασική, κυβερνητικὴν ἐπιδίωξιν ἐκτὸς δύο μόνον. Εἰς τὰς προγραμματικάς του δηλώσεις ὡς βασικὴν ἐπιδίωξιν ἐχαρακτήρισε τὴν ρύθμισιν τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος τῆς Χώρας. Ἐκ τῶν ὑστέρων δὲ, οἱονεὶ συμπληρῶν τὰς δηλώσεις ἐκείνας, ἐχαρακτήρισεν ὡς βασικὴν ἐπίσης ἐπιδίωξιν τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀπόστασιν τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν τῶν τριῶν μεγαλουπόλεων. Αὐτὴ εἶναι ἡ πιστὴ τῶν πραγμάτων ἀπεικόνισις καὶ τίθεται πρὸς ἐκτίμησιν ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Καὶ ἡ ἐξαιρετικὴ αὐτὴ σημασία, τὴν ὁποίαν παραδόξως ἀποδίδει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ προκείμενον μέτρον εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία καθιστᾷ εἰς πολλοὺς ὑπόπτους τὰς προθέσεις αὐτῆς, τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐγκρύπτει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐξηγῶν τὸ ληφθὲν κατὰ πρῶτον ὑπ’ αὐτοῦ μέτρον, εἶπεν ὅτι τοῦτο ὠφείλετο εἰς τὴν εὐλάβειαν τὴν ὀφειλομένην εἰς τὸν νόμον. Ἐξέδωκεν, ὅπως εἶπε, τὸ σχετικὸν διάταγμα κατ’ ἐπιταγὴν τοῦ νόμου 4227 πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ἀμεληθεῖσαν ὑπὸ τῶν προκατόχων κυβερνήσεων.

§222Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Δὲν εἶπον τότε τέτοιο πρᾶγμα.

§223Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Λέγετε: «ἐφαρμόζω τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἠμέλησαν αἱ μέχρι τοῦδε κυβερνήσεις νὰ ἐφαρμόσουν».

§224Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Εἶπον τότε, ὅτι ἠμέλησαν αἱ κυβερνήσεις ἐκεῖναι νὰ ἐφαρμόσουν τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας ἀπὸ τῆς ἀποδοχῆς νὰ προβῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς ὡρισμένην ἐνέργειαν. Αὐτὸ εἶπον καὶ ὅτι ὁ νόμος 4227 ἔγινεν ἀκριβῶς διὰ νὰ καλύψῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχεν ἐνεργήσει συμφώνως πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐπιταγήν. Αὐτὸ εἶπον.

§225Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Σύμφωνοι. Εἴπετε ὅτι ἐξ εὐλαβείας πρὸς τοὺς κειμένους νόμους ἐκδίδετε τὸ διάταγμα τῆς ἀποσπάσεως τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Καὶ ὅταν ἡ ἀπόπειρά σας ἐκείνη προσέκρουσεν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἐπεδιώξατε μὲ τὴν αὐτὴν δικαιολογίαν νὰ ἐπιτύχητε τὸ μέτρον τοῦτο, εἰσάγοντες ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἐξουσιοδοτήσεως τὸν λεγόμενον ἑρμηνευτικὸν νόμον.

§226Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Ἀφήσατε τὰ κείμενα καὶ ἀκούσατε τὰ πράγματα. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ δροσίσω ὀλίγον τὴν μνήμην σας, διότι βλέπω ὅτι ἔχει ἀνάγκην δρόσου. Σᾶς λέγω ὅτι, ὅταν ἐξεδόθη τὸ πρῶτον Διάταγμα, συγχρόνως ἐζητήθη καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν ἐξουσιοδοτήσεως ἐπίσημος ἑρμηνεία, διότι ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἀπεδείχθη βάσιμος ἦτο ὁ κίνδυνος καὶ ὁ φόβος μας, ὅτι τὸ Συμβούλιον Ἐπικρατείας θὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν ἀντίθετον πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ζητήματος, τοῦ ὁποίου ἡ ἑρμηνεία ἀνήκει κατὰ φυσικὸν λόγον ὄχι εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἀλλ’ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν.

§227Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Αὐτὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ, λέγω, ὅτι αἱ ἐνέργειαι ὑμῶν, αἱ τείνουσαι εἰς τὴν τήρησιν τοῦ νόμου καθ’ ὑμᾶς, προσέκρουσαν ἡ μὲν πρώτη εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἡ δὲ δευτέρα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως.

§228Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Εἴπετε ὅτι: «ὅταν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας...».

§229Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Καὶ αἱ δύο ἐνέργειαι ἠθροισμέναι ἐκινήθησαν ἐξ εὐλαβείας πρὸς τὸν κείμενον νόμον, ὡς ἐπιστεύατε ἐκ πλάνης βέβαια, καθὼς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἀπεφάνθη. Ἀλλὰ τὸ ἐνώπιον ἡμῶν προσαγόμενον ἤδη νομοσχέδιον φέρει ἄλλην, Κύριοι, δικαιολογίαν. Καὶ τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ πρώην κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ υἱοθετημένον ὑπὸ τοῦ νῦν, καὶ ὡς μάλιστα εὐγλώττως ἐτονίσθη ὑπὸ τῶν καταλλήλων διερμηνευτῶν τῶν κυβερνητικῶν προθέσεων, ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ εἰσηγητοῦ ταύτης, ἐλατήριον τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἡ στοργὴ πρὸς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, εἶπον, αὐτοῦ θὰ ὑπηρετηθοῦν οἱ μέχρι τοῦδε τόσον πολὺ ἠμελημένοι προσφυγικοὶ συνοικισμοί.

§230Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Αὐτὸς ἦτο ὁ δικαιολογητικὸς λόγος καὶ τῆς ἐνεργείας μου τῆς πρώτης.

§231Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τώρα, ἀπεσύρθη τὸ πρῶτον σας ἐπιχείρημα καὶ ἀπομένει τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐξοχὴν τονίζεται ἀπὸ τοὺς ρήτορας, τοὺς παρελθόντας τὸ βῆμα καὶ συνηγορήσαντας ὑπέρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅτι σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ ἐξυπηρετηθοῦν οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοί, ὅπως τύχουν καὶ οὗτοι πλέον ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης.

§232Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Αὐτὸς ἦτο ὁ σκοπὸς καὶ τώρα καὶ τότε. Δὲν ἤλλαξε ποτὲ ὁ δικαιολογητικὸς λόγος.

§233Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἀλλὰ καὶ πάλιν θὰ ἔλεγα, ὅτι διὰ πρώτην φορὰν ἐκδηλώνεται τὸ φιλοπροσφυγικὸν ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον. Μέχρι τῆς ὑποβολῆς τοῦ προκειμένου μέτρου, οὐδεὶς ἔγινε λόγος ἐνώπιον τῶν προσφυγικῶν πληθυσμῶν, ὅταν ἐνεφανίζοντο πρὸ αὐτῶν τὰ διάφορα κόμματα περὶ τῆς τοιαύτης ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν ἐπεφύλασσον εἰς αὐτούς, τόσον τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ὅσον καὶ τὰ μετ’ αὐτοῦ συμπράττοντα. Τοὐναντίον, προεκλογικῶς, ἄλλα ἐπηγγέλθησαν τὰ κόμματα ταῦτα εἰς τοὺς προσφυγικοὺς πληθυσμούς, μέτρα ἄλλα τὰ ὁποῖα ἐναγωνίως ἀναμένει ὁ προσφυγικὸς κόσμος νὰ πραγματοποιηθοῦν. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τῶν ἐλατηρίων ἐκ τῶν ὁποίων ὠθουμένη ἡ Κυβέρνησις προσήγαγε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὶ τάχα θὰ προκύψῃ ἐξ αὐτοῦ, ἐφαρμοζομένου τυχὸν, πόσα τάχα ὀφέλη καὶ ὑπὲρ τίνος; Μερικοὶ λέγουν ὅτι θὰ ὠφεληθοῦν πρωτίστως οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοί, ἄλλοι ὅτι θὰ ὑπηρετηθοῦν κυρίως οἱ ἀπομένοντες Δῆμοι, τρίτοι λέγουν, ὅτι θὰ ὑπηρετηθοῦν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δέ, διότι ὁ καθένας θὰ νοιάζεται τὶς ἰδικές του δουλειὲς ἐφεξῆς καὶ ὄχι τὶς ξένες. Ὑπάρχει καὶ τετάρτη ὅμως κατηγορία, ὑπάρχουν οἱ πιστεύοντες, ὅτι ἀπὸ τὸ προτεινόμενον μέτρον θὰ ζημιωθοῦν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ, καὶ οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ καὶ οἱ μέλλοντες νὰ ἀπομείνουν Δῆμοι, μετὰ τὴν ἀπόσπασιν ἐκείνων. Πολύ φοβοῦμαι, ὅτι οἱ τελευταῖοι θὰ δικαιωθοῦν ἐκ τῶν πραγμάτων. Τὸ ζήτημα τῆς διαιρέσεως τῶν τριῶν μεγαλοπόλεων εἰς πλείονας τοπικοὺς ὀργανισμούς, δύναται πράγματι νὰ συζητηθῇ, διότι τὸ βλέπομεν συμβαῖνον καὶ ἀλλαχοῦ. Αἱ μεγάλαι πόλεις τῆς Εὐρώπης δὲν ἀποτελοῦν ἑνιαῖον τοπικὸν ὀργανισμόν, ἀλλὰ κατανέμονται εἰς πλείονας. Θὰ ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ ἐὰν καὶ κατὰ πόσον θὰ ὑπηρετοῦντο αἱ ἀνάγκαι καὶ τῶν ἰδικῶν μας μεγαλοπόλεων ἐὰν κατενέμοντο εἰς πλείονας τοπικούς ὀργανισμούς. Ἀλλὰ πῶς γίνεται διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἡ κατάτμησις αὐτῶν; Ἡ οἰκονομικὴ ἄποψις τοῦ ζητήματος δὲν ἐξετάζεται τὸ παράπαν. Θὰ διαθέσουν ὑπὲρ τῶν ἀποσπωμένων συνοικισμῶν ἐκ τῶν σημερινῶν πόρων τῶν Δήμων τὰ ποσοστὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν καὶ εἰς τὰς ἀπὸ τοῦ 1924, ἀποσπασθείσας κοινότητας ἐκ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς; Οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοί ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ λαμβάνουν εἰς μερίδια ἀνάλογα τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν, ὄχι δὲ ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν δημοτικῶν προσόδων, ἀλλὰ ἐπὶ ὡρισμένων προσόδων τῶν Δήμων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸ ἥμισυ περίπου τοῦ συνόλου τῶν δημοτικῶν προσόδων. Καὶ τὶ θὰ προκύψῃ ἐκ τούτου; Ἄν σήμερον —ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, τοῦ 1931–32, δὲν ἔχω νεώτερον, δυστυχῶς,— ἄν σήμερον τὰ συνολικὰ ἔσοδα τοῦ Δήμου Ἀθηναίων κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον ἀναλογοῦν εἰς 344 δρχ. κατὰ κεφαλὴν ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν κατοίκων αὐτοῦ, μεταξὺ τῶν ὁποίων περιλαμβάνονται καὶ οἱ κάτοικοι τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν, διὰ τῆς ἀποσπάσεως τῶν τελευταίων θὰ ἀναλογοῦν, λόγῳ τῶν παρεχομένων εἰς αὐτοὺς μεριδίων ὑπὸ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, εἰς τοὺς κατοίκους τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν, κατὰ κεφαλὴν μόνον 141 δρχ. Τὸ αὐτὸ φαινόμενον θὰ παρατηρηθῇ καὶ εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐκεῖ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Θὰ ὑποβληθῇ ἡ ἔνστασις: ἀλλὰ σήμερον οἱ Δῆμοι διαθέτουν ὑπὲρ τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν 344 δραχμὰς κατὰ κεφαλὴν τῶν κατοίκων των; Βεβαιότατα ὄχι, καὶ θὰ συνομολογήσω καὶ ἐγὼ ὅτι οἱ Δῆμοι καθυστέρησαν ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῶν καθηκόντων των ἀπέναντι τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν ὑπερβαίνει τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ λαμβάνουν οἱ συνοικισμοὶ ἀπὸ τὸ σήμερον ὑπὲρ αὐτῶν διατιθέμενον, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ, τοῦ μέλλοντος νὰ περιέλθῃ εἰς αὐτούς, θὰ ἀφαιρεθῇ ἓν σημαντικὸν μέρος, τὰ γενικὰ ἔξοδα διοικήσεως δηλαδή, θὰ ἴδωμεν ὅτι καμμίαν οὐσιαστικὴν ὑπηρεσίαν ὑπὲρ τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν δὲν ὑπόσχεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Καὶ θὰ ἔλεγον, ἄν ἀληθῶς διαπνεόμεθα ἀπὸ εἰλικρινῆ πρὸς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς στοργήν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπηρετηθοῦν οὗτοι πολὺ καλλίτερον ἢ ὅσον μέχρι σήμερον, ἄν ἀντὶ τοῦ λαμβανομένου μέτρου, ὑπεχρεοῦντο διοικητικῶς, ἐν ἀνάγκῃ δὲ καὶ νομοθετικῶς, οἱ Δῆμοι νὰ ἐπεκτείνουν τὴν μέριμναν αὐτῶν ἀναλόγως πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο μέτρον, εἰσηγμένον πανταχοῦ τοῦ κόσμου, θὰ ἦτο ἐξυπηρετικὸν τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν, μέτρον ἀναφερόμενον εἰς τὴν συγκρότησιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Αἱ ἐκλογαὶ τῶν δημοτικῶν συμβούλων δηλαδή, νὰ ἐνεργῶνται κατὰ τμήματα τῶν πόλεων, ὁπότε θὰ ἔχωμεν καὶ πληρεστέραν τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ Δήμου καὶ ἐγγυήσεις καλλιτέρας ἐξυπηρετήσεως οὐ μόνον τῶν συνοικισμῶν, ἀλλὰ καὶ ὅλων ἐν γένει τῶν πτωχοτέρων συνοικισμῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, τῶν τόσον μέχρι σήμερον παραμελουμένων ὑπὸ τῶν Δήμων. Ἀλλ’ εἶναι καὶ μία ἄλλη γενικωτέρα ζημία, ἡ ὁποία ἀπειλεῖται νὰ προκύψῃ τόσον διὰ τοὺς συνοικισμούς, ὅσον καὶ διὰ τοὺς ἀπομένοντας Δήμους. Εἶναι κοινὴ ἡ γνώμη ὅτι ὁ κατακερματισμὸς τῶν πόλεων ἐνέχει μεγάλους κινδύνους ὡς πρὸς καιριώτατα ζητήματα τῆς διοικήσεως τῶν τοπικῶν ὀργανισμῶν, ὡς πρὸς πολλὰς πολεοδομικὰς ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι, ἂν δι’ ὅλας τὰς πόλεις ἔχουν σημασίαν σοβαράν, γνωρίζετε ποίαν σημασίαν ἔχουν διὰ τὰς Ἀθήνας. Ἐνέχει λοιπὸν ὁ κατακερματισμὸς τῶν μεγάλων πόλεων εἰς πλείονας τοπικοὺς ὀργανισμούς, ἐνέχει ἐν ἑαυτῷ τὸν μεγάλον αὐτὸν κίνδυνον ἐφόσον ἐκ παραλλήλου δὲν λαμβάνεται πρόνοια συντηρήσεως ὅλων αὐτῶν τῶν τοπικῶν ὀργανισμῶν, ὅπως ἐμφανίζεται ἑνιαία ἡ διοίκησις εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶνε κοινοῦ ἐνδιαφέροντος δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς ὀργανισμούς, τοὺς ἀποτελοῦντας ἑνιαῖον ὀργανικὸν σύνολον.

§234Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Νομίζετε, κ. Συνάδελφε, ὅτι εἰς τὴν Νέαν Κοκκινιάν, ἐπὶ παραδείγματι, ὁ Δῆμος Πειραιῶς ἐπαρκεῖ διὰ τὰς στοιχειώδεις ἀνάγκας τοῦ συνοικισμοῦ; Ἡ καθαριότης, ἂς εἴπωμεν, συντελεῖται ἐκεῖ ὑπὸ τοῦ Δήμου Πειραιῶς;

§235Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τὰ οἰκονομικὰ μέσα τοῦ Δήμου Πειραιῶς οὔτε διὰ τὸν πυρῆνα τῆς πόλεως δὲν ἐπαρκοῦν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν διορθώνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας, διότι ἡ Κοκκινιὰ θὰ λάβῃ ἐλάχιστον μερίδιον ἀπὸ τὰς πτωχὰς προσόδους.

§236Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Δὲν θὰ μετέχουν τῶν δημοτικῶν χρεῶν.

§237Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Δὲν ἔχει τοῦτο σοβαρὰν σημασίαν. Εἰς τὰς Ἀθήνας ἀνέρχεται εἰς 10 ἑκατομμύρια ἡ ἐτησία ὑπηρεσία τοῦ δημοτικοῦ χρέους ἐπὶ ὁλικοῦ Προϋπολογισμοῦ 165 ἑκατομμυρίων.

§238Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς ἀπηύθυνε κατὰ Δεκέμβριον πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον τὸ ἑξῆς ἔγγραφον: «... (ἀναγινώσκει) ...ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσωμεν ὑμᾶς ὅπως, εὐαρεστούμενοι, ἐπιστήσητε τὴν προσοχὴν τοῦ Δήμου Πειραιῶς σχετικῶς μὲ τὴν ὑγιεινὴν κατάστασιν τῆς Κοκκινιᾶς κλπ.». Εἰς τὰς 3 Ἰανουαρίου τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διαβιβάζει τὸ ἔγγραφον αὐτὸ εἰς τὴν Νομαρχίαν Ἀττικῆς. Ἡ Νομαρχία Ἀττικῆς τὸ διαβιβάζει ἀμέσως εἰς τὸν Δῆμον Πειραιῶς καὶ ὁ Δῆμος Πειραιῶς τρεῖς μῆνας ὁλοκλήρους μετὰ τὸ ἔγγραφον αὐτό, τὴν 27ην Μαρτίου τοῦ 1933 ἀπαντᾷ τὰ ἑξῆς: «Διὰ νὰ ἀποφευχθῶσιν οἱ κίνδυνοι πρέπει νὰ διαλυθῇ ὁ συνοικισμός....».

§239Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὁ Δῆμος Πειραιῶς δὲν ἠξεύρω τὶ λέγει. Ἐγὼ λέγω, μακάρι νὰ ἦσαν συγκεκροτημέναι πολλαὶ συνοικίαι τῆς πόλεως Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν σἂν τὴν Κοκκινιάν.

§240Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Ἐφόσον ὁ Δήμαρχος Πειραιῶς, ὁ ὁποῖος πρόσκειται εἰς ὑμᾶς, δὲν ἠξεύρει τὶ λέγει διὰ τὴν Κοκκινιάν, δὲν νομίζετε, ὅτι τοῦτο καὶ μόνον ἀποτελεῖ ἕν ἐπιχείρημα ὑπὲρ τοῦ μέτρου, τοῦ νομοθετικοῦ, διὰ νὰ ὑπαχθῇ ἡ Κοκκινιὰ ὑπὸ δημοτικὰς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι νὰ ἠξεύρουν τὶ λέγουν; (Γέλωτες ἐκ τῆς δεξιᾶς)

§241Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τὸ ζήτημα τῶν καλῶν δημοτικῶν ἀρχόντων δὲν ρυθμίζεται διὰ τοῦ μέτρου σας αὐτοῦ. Τὸ ζήτημα τοῦτο εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ποὺ διαθέτουν τὰ χρίσματα εἰς τοὺς ὑποψηφίους. Οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων εἶναι οἱ δημιουργοὶ τῶν κακῶν ἢ καλῶν Δημάρχων.

§242Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Ἐδῶ ἔχω ἕνα πίνακα ἐπίσημον. Ἡ Κοκκινιά....

§243Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Διατὶ δὲν μᾶς τὰ ἐθέσατε ὑπ’ ὄψιν τὰ ὅπλα αὐτά, κ. Ὑπουργέ; Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι τόσον ἀμβλέα, ὥστε νὰ μὴ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν.

§244Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Τὰ ὅπλα αὐτὰ εἶναι τόσον ὀξέα, ὥστε νὰ δημιουργοῦν ὅλην τὴν τρομερὰν ἐκστρατείαν ὅλων σας. Τὰ ὅπλα αὐτὰ δὲν τὰ ἔφερα σήμερον τὸ πρῶτον. Τὰ ἔφερα καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν, τότε, καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν. Δυστυχῶς, δὲν ἠθελήσατε νὰ τὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν.

§245Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Μέσα εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν εἰσηγητικὴν ἔπρεπε νὰ ἐνσωματωθοῦν τὰ ἐπιχειρήματά σας.

§246Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Δὲν ἠθελήσατε νὰ τὰ ἀκούσητε, διότι εἴχετε ἐμφορηθῆ ὑπὸ τῆς ἀρχῆς: «οὐ μὲ πείσῃς κἂν μὲ πείσῃς». Κύριε Σακαλῆ, ἐδῶ ἔχομεν τὸν Δῆμον Κερκυραίων, ὁ ὁποῖος ἔχει ἔσοδα τριῶν ἑκατομμυρίων...

§247Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Μά, δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτό.

§248Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας).... 3 ἑκατομμύρια 433 χιλιάδες καὶ 267 δραχ. τῆς χρήσεως 1931–1932, κατὰ τοὺς ἐπισήμους πίνακας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§249Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὑπάρχει ἀσφαλῶς λάθος εἰς τοὺς πίνακας αὐτούς.

§250Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Ἄν θέλετε ἠμπορεῖτε νὰ τοὺς προσβάλητε ἐπὶ πλαστότητι. Ἔχω καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ Κοκκινιὰ θὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῶν τριῶν φόρων, τοὺς ὁποίους ἔχει 2.170.000. Κύριε Σακαλῆ, ἂν ὁ Δῆμος Κερκυραίων δύναται νὰ συντηρηθῇ μὲ 3.400.000, θὰ εἶναι ἀστεῖον νὰ λέγωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κοκκινιὰ νὰ συντηρηθῇ μὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ περίπου.

§251Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Θὰ σᾶς ἔλεγα, κ. Ὑπουργέ, ὅτι, ἂν ὁ Δήμαρχος Πειραιῶς κατήγγειλε τὸν Δῆμον, ὡς μὴ δυνάμενον νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς Κοκκινιᾶς, ἐγὼ σᾶς καταγγέλλω ὅλους τοὺς Δήμους τῆς Ἑλλάδος δι’ ἀνάλογον ἀνεπάρκειαν. Ὅλοι οἱ Δῆμοι φωνάζουν, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκεῖς νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς στοιχειώδεις ἀνάγκας των.

§252Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἀεροπορίας). Εἴμεθα σύμφωνοι.

§253ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΑΚΑΛΗΣ. Δέν ἔχω ἐν προκειμένῳ τὴν στιγμὴν αὐτὴν πρόχειρα συγκεκριμένα στοιχεῖα, διὰ νὰ ἀμφισβητήσω τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἀεροπορίας. Ἀλλ’ εἶναι γενικὸν τὸ φαινόμενον, ὅτι ὅλοι οἱ Δῆμοι κλαίονται διὰ τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν προσόδων καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τοῦ παρακαθημένου σας κ. Ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας.

§254Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Βεβαίως.

§255Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς οἰκονομικῆς καὶ πολεοδομικῆς ἀπόψεως τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἔχει καὶ ἄλλην ἄποψιν σοβαρωτάτην. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον θίγει ἀναμφισβητήτως θεμελιώδη ἀρχὴν τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Καθ’ ὅλην τὴν ἐξέλιξιν τοῦ θεσμοῦ, ἀφ’ ἧς τὸ πρῶτον ἐτέθη μέχρι τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἐτηρήθη ὁ σεβασμὸς πρὸς τὰς ἀρχὰς αὐτὰς τὰς θεμελιώδεις. Μέχρι τοῦ 1929 οὐδεμία ἐπῆλθε διαταραχὴ ἐν προκειμένῳ. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐσεβάσθη ἕως τότε τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοκαθορισμοῦ τῶν τοπικῶν ὑποθέσεων ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Κράτους, ἀσκουμένην ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις τὰς γνωστὰς τοῦ νόμου.

§256Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβές, διότι διὰ τοῦ νόμου 4108 τοῦ 1927 ἡ κοινότης Τήνου ἐγένετο Δῆμος, χωρὶς νὰ ἐρωτηθοῦν οἱ κάτοικοι. Ἐπίσης ἡ Κοινότης Πολυγύρου ἐγένετο Δῆμος, χωρὶς νὰ ἐρωτηθοῦν καὶ πάλιν οἱ κάτοικοι.

§257Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὑπῆρξε καὶ αὐτὸ παρεκτροπή, ἀλλὰ παρεκτροπὴ ἄλλης φύσεως. Ἡ προαγωγή, ἡ ἀδικαιολόγητος ἴσως, μιᾶς κοινότητος εἰς Δῆμον...

§258Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι οὔτε ἄλλης φύσεως. Δὲν ἔχει ἀναλογίαν καμμίαν. Εἶναι τελείως ἄσχετον αὐτό.

§259Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἴτε περὶ συστάσεως Δήμων ὅμως ἐπρόκειτο, εἴτε περὶ ἀποσπάσεως, εἴτε περὶ ἑνώσεως, εἴτε περὶ προσαρτήσεως, ὁ νόμος παγίως ἐξαρτᾷ τὰς πράξεις ταύτας ἐκ τῆς θελήσεως τῶν ἐνδιαφερομένων πληθυσμῶν.

§260Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διὰ νὰ προαχθῇ ἡ Κοινότης εἰς Δῆμον δὲν μεταβάλλεται τὸ δικαίωμα τῶν κατοίκων διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν.

§261Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνάμει τοῦ νόμου 4852 κατηργήθη κοινότης σταθμοῦ.

§262Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὑπάρχει περίπτωσις καταργήσεως κοινότητος κατὰ τὸν πάγιον νόμον.

§263Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀπεσπάσθη ἡ κοινότης παρὰ τὸν νόμον ἐκθέσμως καὶ διὰ διατάγματος ἐπανῆλθεν εἰς τὴν κανονικήν της θέσιν.

§264Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς αὐτὸ σᾶς ἀπαντῶ, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, τὸ ἑξῆς: Τὸ Συμβούλιον Ἐπικρατείας λέγει τὸ ἑξῆς: ὅτι ἅμα εἷς συνοικισμὸς αὐτοδιοικηθῇ, ἔστω καὶ κακῶς, δὲν ἠμπορεῖς νὰ τὸν καταργήσῃς.

§265Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀφοῦ δὲν τὸ ἤθελαν οἱ κάτοικοι;

§266Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὑπάρχει, λέγω, περίπτωσις δεδικαιολογημένης καταργήσεως κοινότητος. Τί διδάσκει δὲ ἡ πολιτικὴ ἐπιστήμη; Θὰ σᾶς ἀναφέρω τρία δόγματα. Πρῶτον τὸ περιεχόμενον τῆς κοινοτικῆς πολιτικῆς πρέπει νὰ συμφωνῇ πρὸς τὰς παρὰ τῷ λαῷ κρατούσας ἰδέας, ἡ νομοθεσία νὰ μὴ εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὰ πράγματα καὶ τὰ συνθλίβῃ. Δεύτερον, ὁ νομοθέτης πράττει ὀρθῶς ὅταν ἀπέχει πάσης μονομεροῦς ἑνώσεως ἢ ἀποσπάσεως κοινοτήτων, ἀφιέμενος ταύτην εἰς τὴν ἰδίαν τῶν κατοίκων θέλησιν. Τρίτον, ἡ καθιέρωσις τοῦ δικαιώματος συνοικισμοῦ τινος, ὅπως συνιστᾷ κοινότητα συνεπάγεται ὅτι κατ’ ἐλευθέραν βούλησιν προσηκόντως δηλουμένην, δύναται συνοικισμός τις ἄλλως νὰ ρυθμίσῃ τὰ τῆς τύχης του, νὰ μὴ ζητήσῃ λόγου χάριν τὴν νομικὴν αὐθυπαρξίαν του, ἀλλὰ νὰ ἀπαρτίσῃ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν κοινότητα μετ’ ἄλλου συνοικισμοῦ. Ἀλλὰ πέραν τῶν τριῶν αὐτῶν ἐπιταγῶν τῆς ἐπιστήμης, ἔχομεν κατὰ τὴν κρατοῦσαν γνώμην καὶ τὴν συνταγματικὴν ἐπιταγήν. Θὰ ἦτο ἀκατανόητον, Κύριοι Βουλευταί, νὰ νομίζωμεν ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ παρεμποδίζῃ τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ λαοῦ, τοῦ ἐνδιαφερομένου πληθυσμοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὰς θεμελιωδεστέρας ἀρχὰς τῆς αὐτοδιοικήσεως, ὅσον ἀφορᾷ αὐτὴν τὴν γένεσιν τῆς κοινότητος, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὕπαρξιν τῆς κοινότητος. Εἶπον προηγουμένως ὅτι, κατ’ ἀρχήν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ τὸ ἐπὶ τάπητος ζήτημα τῆς διαιρέσεως τῶν τριῶν μεγάλων πόλεων εἰς πλείονας τοπικοὺς ὀργανισμούς. Ἀλλὰ τοῦτο ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις ἀπαραιτήτους· ἀφοῦ δηλαδὴ προηγεῖτο μελέτη ἐμπεριστατωμένη τῶν τοπικῶν συνθηκῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ τῶν κοινωνικῶν καὶ ἐβεβαιώνετο ὅτι διὰ τῆς διαιρέσεως ταύτης δὲν θὰ ἐπέλθῃ ζημία τόσον εἰς τοὺς ἀποσπωμένους ὀργανισμούς, ὅσον καὶ εἰς τοὺς ἀπομένοντας. Δεύτερον, ἀφοῦ ἐπετυγχάνετο στερεὰ ἡ συνάρτησις ὅλων τῶν ἐπὶ μέρους τοπικῶν ὀργανισμῶν, τῶν ἤδη ἀπεσπασμένων καὶ τῶν μελλόντων ν’ ἀποσπασθοῦν ἀπὸ τὰς τρεῖς μεγαλοπόλεις, ὅλων μὲ ἄλλους λόγους ὅλων τῶν συνοικισμῶν τῶν κειμένων ἐντὸς τοῦ Ἀθηναϊκοῦ πεδίου, πόλεων, προαστείων καὶ χωρίων, διὰ νὰ εἶναι ἑνιαία ἡ διοίκησις τοῦ ὅλου ἀθηναϊκοῦ συγκροτήματος, καθόσον ἀφορᾷ τὰς κοινοῦ ἐνδιαφέροντος σπουδαίας ὑποθέσεις. Διαφορετικά, ἀπειλοῦνται δεινά, φοβερώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μαστίζουν τὴν ὅλην πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, τὸ κατὰ τὸν Μέντελσον σύμφυρμα τοῦτο. Ἀλλὰ προαπαιτεῖ ἀκόμη, διὰ νὰ ἐμμείνωμεν μετὰ σεβασμοῦ εἰς τὰς ἐπιταγὰς τῆς ἐπιστήμης καὶ τοῦ συντάγματος καὶ τῶν παγίων νόμων, νὰ προπαγανδισθῇ παρὰ τῷ λαῷ ἡ λύσις αὕτη, ὡς ὀρθὴ καὶ ὠφέλιμος, ὅπως περιβληθῇ τὴν ἔγκρισιν αὐτοῦ. (Χειροκροτήματα).

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεβαντῆς.

§268Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, κ. Βουλευταί, ὅπως ἀνέπτυξαν καὶ ἄλλοι Συνάδελφοι τῆς πλευρᾶς ἐκείνης, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχῃ οὔτε τῆς ἐγκρίσεως, ἀλλ’ οὔτε κἂν τῆς ἁπλῆς ἀνοχῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συσσώμου. Διότι μακρὰν τοῦ νὰ ὑπηρετῇ τοῦτο τὰ συμφέροντα μιᾶς τάξεως πολιτῶν, μικρᾶς ἢ μεγάλης, μακρὰν τοῦ νὰ ὑπηρετῇ τὸ γενικώτερον συμφέρον, πλήττει τοὐναντίον καὶ ἐκεῖνα καὶ αὐτό, καὶ εἰς ἕνα ἀποβλέπει καὶ μόνον σκοπόν, εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν δηλονότι τῶν κομματικῶν, τῶν στενῶς κομματικῶν ἀντιλήψεων τῆς κυβερνώσης μερίδος, κατὰ τὰς ἀντιλήψεις αὐτῆς τὰς ὀρθὰς ἢ ἐσφαλμένας — δὲν ἀπόκειται εἰς ἐμὲ νὰ κρίνω. Ἡ κυβερνητικὴ αὕτη πρόθεσις εἶνε ἔκδηλος. Εἶνε φανερὰ καὶ ἐξόφθαλμος ἡ πρόθεσις αὕτη, καὶ καμμία δικαιολογία, πολὺ δὲ περισσότερον τὰ ἐκτεθέντα ἀσθενῆ ἐπιχειρήματα ἠμποροῦν νὰ συγκαλύψουν τὸν σκοπόν. Αἱ στῆλαι τοῦ φιλικῶς προσκειμένου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τύπου, ὑπῆρξαν ὠμαὶ ἐν τῇ εἰλικρινεῖ ἐκδηλώσει τῆς προθέσεως ταύτης. Χείλη ὑπουργικὰ τὴν ὑπετονθώρισαν, διὰ νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν σήμερον ἐκθέσεις, ὅπως ἡ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Εἰσηγητικῆς Ἐπιτροπῆς, οὐδὲ ἡ στωμύλος εἰσήγησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀθηνῶν Συναδέλφου κ. Βερροιοπούλου, νὰ μειώσουν ὁπωσδήποτε τὸν κομματικὸν χαρακτῆρα τοῦ νομοσχεδίου. Διαπιστώνομεν τὴν πρόθεσιν ταύτην, καὶ ἡ διαπίστωσις αὕτη, ἀποτελοῦσα οἱονεὶ τὴν ἐξήγησιν μεταξὺ τῶν δύο πτερύγων τῆς Βουλῆς, θὰ ἤρκει καὶ μόνον αὕτη, ὅπως δικαιολογήσῃ ἀπολύτως τὴν ἀπορριπτικὴν τοῦ νομοσχεδίου ψῆφον μας, ψῆφον διδομένην κατὰ συνείδησιν. Ἀλλ’ ὡς ὑπάρχει ἐκτὸς τοῦ πλαισίου τῶν κομμάτων, μία μεγάλη μερὶς πολιτῶν, ἡ μερὶς τῶν πολιτῶν, ἡ κρίνουσα ἐλευθέρως, ἡ ἀδέσμευτος κομματικῶς μεγάλη μερίς, ἥτις τόσον ἀποφασιστικὸν παίζει ρόλον ἑκάστοτε διὰ τῆς ψήφου της ἐπὶ τὴν διακυβέρνησιν τοῦ τόπου, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξωμεν ὀλίγον ἀναλυτικώτεροι, διὰ ν’ ἀνατραπῇ ὅλη ἡ κυβερνητικὴ ἐπιχειρηματολογία, ὑπὸ τὴν ὁποίαν προσπάθεια γίνεται νὰ ἀποκρυβῇ ὁ κομματικὸς χαρακτὴρ τοῦ νομοσχεδίου, ὁ ὁποῖος, ἐν τούτοις, ἀποτελεῖ τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον τοῦ μέτρου. Κύριοι Βουλευταί, ἀμφότεραι αἱ ἐκθέσεις, καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ ἡ ὡραία εἰσήγησις τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν κ. Συναδέλφου, συναισθανόμεναι τὸ ἀκάλυπτον τῶν πλευρῶν τοῦ νομοσχεδίου μεταχειρίζονται δύο ἀσπίδας πρὸς ἄμυναν αὐτοῦ. Ἡ πρώτη ἀσπὶς πλέκεται ἀπὸ ἕνα ἀπάνθισμα τῶν ὡραίων ἀρχῶν περὶ αὐτοδιοικήσεως. Εἶνε περίτεχνος ἡ ἀσπίς, διότι, ὁμολογουμένως, οὐδεὶς ὑπάρχει εἴτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἴτε ἐκτὸς αὐτῆς, ὁ μὴ ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἡ πτέρυξ μάλιστα ἐκείνη τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία τόσον ἐνσαρκώνει τὴν ἀνήσυχον ζωτικότητα τοῦ Ἔθνους, ἡ πτέρυξ ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐζωογόνησε τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἐθέσπισε τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Συντάγματος, ἡ πτέρυξ αὐτὴ ὑπερβάλλει εἰς τὰς ἰδέας ταύτας ἀμφοτέρας τὰς εἰσηγητικὰς ἐκθέσεις, ἀσχάλλουσα, διότι δὲν προήχθη ἀκόμη ὁ θεσμὸς μέχρι τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ δευτέρου βαθμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως. Ὡς πλέγμα στερεώσεως, ἡ ἀσπὶς αὕτη φέρει μίαν διακήρυξιν τὴν ὕπαρξιν δηλαδὴ κοινοτικῆς πολιτικῆς συνειδήσεως εἰς τοὺς πρόσφυγας. Μὲ τὸ πλέγμα αὐτὸ, αἱ εἰσηγητικαὶ ἐκθέσεις πειρῶνται νὰ στερεώσουν τὴν ἀσπίδα τὴν ἀμυντικὴν τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ μᾶς εἶναι εὐχάριστον τοῦτο, μᾶς εἶναι εὐχάριστον καὶ δὲν δυσκολευόμεθα νὰ εὐχαριστίας ἀκόμη νὰ ἀπευθύνωμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἀναγνωρίζει ἐπὶ τέλους τὴν ὕπαρξιν πολιτικῆς συνειδήσεως εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον, τὴν ὁποίαν, ἐν τούτοις, ἠρνεῖτο πεισμόνως μέχρι πρό τινος τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀπετόλμησε καὶ χωριστοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους νὰ προτείνῃ διὰ τοὺς πρόσφυγας. Ὄντως, ὑπάρχει ἡ πολιτικὴ αὐτὴ καὶ κοινοτικὴ συνείδησις εἰς τοὺς πρόσφυγας. Ὁ ἐξ Ἀθηνῶν Συνάδελφος κ. Ἀθηνογένης, εἰς τὴν ἀγόρευσίν του, τὴν προχθεσινὴν, ἔπλεξε τὸ ἐγκώμιον τῆς συνειδήσεως αὐτῆς. Καὶ ἀξίζει παντὸς ἐγκωμίου. Ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἔζησε τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως διὰ τοῦ κοινοτικοῦ βίου, τὸν ὁποῖον διῆγεν ἐν τῇ δούλῃ, σπέρμα τὰς παρανομίας τοῦ Γένους, ὁ κοινοτικὸς αὐτὸς θεσμὸς ἀνεπτύχθη εἰς τοιαύτην ἔντασιν καὶ τοσαύτην ἔκτασιν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ γνώμη, ὅτι χάρις εἰς αὐτόν, πλαισιωμένον ἀπὸ τὴν γενικὴν τοῦ Ἔθνους θέλησιν, ὅπως ζήσῃ, κατωρθώθη νὰ διατηρηθῇ ἡ ὁρμὴ τοῦ Δούλου Γένους, τὸ ὁποῖον ἠγωνίσθη ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μὲ τοὺς ἄλλους ἀδελφούς, οἱ ὁποῖοι ηὐτύχησαν πρῶτοι ν’ ἀποκατασταθοῦν ἐθνικῶς, ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας. Ναί, Κύριοι Συνάδελφοι, ὑπάρχει ἡ συνείδησις αὐτή, καὶ εἶναι μακρὰ ἡ ἱστορία της καὶ εἶναι μεγαλειώδεις αἱ ἐκδηλώσεις της ἀποτελέσασαι τὴν κρηπῖδα τῆς νέας ἐθνικῆς ἀνθήσεως. Αἱ ποικιλώνυμοι τοῦ Γένους Σχολαί, τὰ παντοειδῆ καθιδρύματα, τὰ ἱδρύματα τὰ ἐκκλησιαστικὰ, τὰ ἱδρύματα τὰ ἀθλητικά, τὰ ἱδρύματα τὰ πνευματικά, τὰ ἱδρύματα τὰ νοσοκομειακά, τὰ ἱδρύματα Κοινωνικῆς Ἀλληλεγγύης, τὰ ἱδρύματα τὰ ἐθνικὰ ἀποτελοῦν τῷ ὄντι τὸ ζῶν δεῖγμα καὶ τοὺς ὡραίους καρποὺς τῆς κοινωνικῆς ζωῆς τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος δράσας, ὡς ἔδρασεν, διατηρήσας τὸν ἐθνισμόν του, ἀγωνισθεὶς καὶ διὰ θυσιῶν αἵματος ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως, ἀπέβη ἄξιον τμῆμα τῆς ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἔπεσεν αἱμόφυρτος, συντριβεὶς εἰς τὰς ἐπάλξεις τῆς Ἐθνικῆς ἰδέας ὡς ἄλλος πολεμικὸς διπλοσκοπὸς τοῦ Ἔθνους. Μάλιστα! Ὑπάρχει ἡ συνείδησις αὐτὴ καὶ ἐν γνώσει τοῦ τὶ ἐπετέλεσεν, εἴμεθα θαυμασταὶ της, εἴμεθα οἱ κήρυκές της, εἴμεθα, ἂν θέλετε, οἱ κήρυκες τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν σχετικῶν ἰδιοτήτων τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, χάριν τοῦ συμφέροντος αὐτοῦ, χάριν τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος. Καὶ ἂς μὴ νομισθῇ ὅτι οἱ λόγοι μας ὑπερβάλλουν τὰ ἔργα μας ἐν προκειμένῳ. Ὅστις διατρέξει τὴν Βόρειον ἰδίᾳ Ἑλλάδα, θὰ διαπιστώσῃ τὴν ὕπαρξιν πολλῶν ἑκατοντάδων κοινοτήτων. Παντοῦ, ὅπου ὑπῆρχεν ἡ δυνατότης, παντοῦ, ὅπου ὑπῆρξαν στοιχεῖα ἁπλῶς δυνατότητος, προώθησαν τὴν σύμπηξιν τῶν νέων κοινοτήτων, τῶν ὁποίων πολλαὶ δεκάδες ἀποτελοῦν ἤδη κέντρα προόδου ἢ μᾶλλον εἶναι κίνητρα εὐγενοῦς ἁμίλλης, προοδευτικῆς ἁμίλλης μεταξὺ ὅλων τῶν περιοίκων συνοικισμῶν. Ἀλλ’ ἐδῶ, ἀλλά τώρα τὸ πρᾶγμα διαφέρει.

§269ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (τῆς δεξιᾶς). Δὲν σᾶς συμφέρει.

§270Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ὄχι, Κύριε Συνάδελφε. Λάθος κάμνετε, ἐὰν νομίζετε καὶ σεῖς, ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Δράμας Συνάδελφος, ὅτι φοβούμεθα μήπως χάσωμεν τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς εἰς τὴν Θεσσαλονίκην μὲ τὸν χωρισμὸν τῶν συνοικισμῶν. Καὶ ἂν πραγματοποιηθῇ ὁ χωρισμός, πάλιν θὰ τὰς πάρωμεν τὰς ἐκλογάς. Θὰ τὰς παίρνωμεν ἐπὶ πολύ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§271ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (τῆς δεξιᾶς). Μὲ τοὺς κομμουνιστὰς θὰ τὰς πάρετε.

§272Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ὅταν θὰ ἔλθῃ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐδῶ ἡ ἐπερώτησις διὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς Θεσσαλονίκης, θὰ μᾶς δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ σᾶς εἴπωμεν μερικὰ πράγματα. Θὰ κάμωμεν τότε καὶ ἀνάλυσιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν τῆς 2ας Ἰουλίου καὶ θὰ ἴδωμεν ποῖοι θὰ βγοῦν ζημιωμένοι. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Θὰ σᾶς εἴπωμεν τότε, ἢ μᾶλλον θὰ σᾶς ἐρωτήσωμεν τότε· μήπως αἱ χιλιάδες τῶν Ἑβραίων κομμουνιστῶν ἐψήφισαν καὶ αὐτοὶ τὸν Ἐθνικὸν Συνασπισμόν; (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ θέματός μας. Μὴ ἀναμένετε, Κύριοι Συνάδελφοι, νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τῆς νομικῆς καὶ συνταγματικῆς ἀπόψεως τοῦ ζητήματος. Δὲν θὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὴν παράβασιν τοῦ βασικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος θέτει ὡς προϋπόθεσιν ἀπαραίτητον τὴν βούλησιν τῶν κατοίκων καὶ τὴν ὕπαρξιν ἐπαρκῶν οἰκονομικῶν πόρων. Κρίνων πρακτικῶς τὸ ζήτημα, εἰς διάψευσιν τῆς ἀντιθέτου βεβαιώσεως τοῦ ἐκ Δράμας κ. Συναδέλφου, θὰ ἐδεχόμην κατ’ ἀρχὴν τὴν αὐτοδιοίκησιν τῶν συνοικισμῶν καὶ θὰ παρεδεχόμην ὅτι καὶ ἡ ἐκ τῶν ἄνωθεν ἐπιβολὴ τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐφόσον πιστεύομεν εἰς τὴν εὐεργετικὴν ἐπίδρασιν τοῦ θεσμοῦ, εἶναι συγγνωστή, ἐὰν πεισθῶμεν ὅτι ὑπάρχουν αἱ ἀπαραίτητοι οἰκονομικαὶ προϋποθέσεις πρὸς τοῦτο.

§273Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑπάρχει αὐτοδιοίκησις.

§274Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τοῦτο εἶναι ἐπιβουλὴ αὐτοδιοικήσεως.

§275Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτοδιοίκησις ὁ θρυμματισμός.

§276Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Συγκαταβάσεις κάμνω, κ. Πρόεδρε. Οὐδὲ πρέπει νὰ περιμένετε ὅτι θὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τῆς ἱστορίας τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἦτο ἐδῶ καὶ δὲν θὰ συνεζητεῖτο τώρα, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐθραύσθη ἡ πρώτη ἀπόπειρα τοῦ κ. τέως ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ διὰ τὸν χωρισμὸν τῶν συνοικισμῶν. Ἡ ἱστορία τοῦ νομοσχεδίου τούτου, χάριν τοῦ ὁποίου δὶς ἀνεβλήθησαν αἱ Δημοτικαὶ ἐκλογαί, προδίδει καὶ χρωματίζει τὸν σκοπὸν αὐτοῦ. Καὶ εἶναι τόσον ἔντονος ὁ χρωματισμός, ὥστε δὲν παρίσταται ἀνάγκη νὰ λεχθῇ, ὅτι πρὸς μικρὰ παιδία πρέπει νὰ ἀπευθύνωνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον καμμίαν τάχα σχέσιν δὲν ἔχει πρὸς τὰς κομματικὰς βλέψεις τῆς κυβερνώσης μερίδος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ λοιπόν, οὔτε ἐπὶ τοῦ ἑνὸς σημείου, οὔτε ἐπὶ τοῦ ἄλλου. Καὶ διότι ἤδη ἀρκετὰ ἐλέχθησαν, καὶ διότι πιστεύω, ἄλλοι Συνάδελφοι, ἁρμοδιώτεροι ἐμοῦ, θὰ ἀναπτύξουν τὴν συνταγματικὴν καὶ νομικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος, ἵνα ἀποδείξουν ὅτι ὀρθῶς ἀπεκάλεσεν ἐπιβουλὴν τὴν διδομένην αὐτοδιοίκησιν ὁ ἀξιότιμος Συνάδελφος κ. Παπανδρέου. Ἐπιθυμῶ ἄλλωστε, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, νὰ πραγματολογήσωμεν ὀλίγον, συμβουλευόμενοι τοὺς ἀριθμούς. Ἐν προκειμένῳ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Δράμας κ. Κίρκος νὰ ἐκφράσω μίαν ἀπορίαν καὶ νὰ τῷ ἀπευθύνω ἕν ἐρώτημα· μαθηματικὸς ὢν αὐτὸς ἐκ τῶν καλυτέρων, πῶς, ἐνῷ ἠσχολήθη διὰ μακρῶν περὶ τὴν πολιτικὴν φιλολογίαν δὲν ἠσχολήθη καθόλου μὲ τὸ θέμα, μὲ τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἀσχοληθῇ ἰδιαζόντως μὲ τοὺς ἀριθμούς; Οἱ ἀριθμοὶ ἀποτελοῦν τὴν εἰδικότητά του. Ἀλλ’ ἀντὶ τῆς γνώμης του ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν ἠκούσαμεν πολιτικὴν φιλολογίαν μακράν, μετὰ πολλῆς καταπλήξεως, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς ὀδύνης. Πιστεύετε λοιπόν, εἰλικρινῶς, ὅτι ὑπάρχει ἡ δυνατότης ἢ κἄν τὰ στοιχεῖα τῆς δυνατότητος ὅπως προχειρίσωμεν τοὺς συν)σμοὺς περὶ τὴν Θεσσαλονίκην τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ εἰς Δήμους καὶ Κοινότητας; Πιστεύετε ὅτι θὰ ὑπάρξῃ οἰκονομικὴ ἐπάρκεια αὐτῶν ἵνα δυνηθοῦν νὰ σταδιοδρομήσουν καὶ νὰ ἐπιτελέσουν τὸν προορισμόν των;». Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀμείλικτον ἐρώτημα καὶ εἰς αὐτὸ ἀπάντησιν ἱκανοποιητικὴν δὲν λαμβάνομεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀντιθέτως, ὅλοι οἱ παρελάσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου Συνάδελφοι, κατέδειξαν μὲ ἀριθμοὺς τὸ ἀδύνατον τῆς σταδιοδρομήσεως τῶν συνοικισμῶν, λόγῳ τῆς ἐλλείψεως ἐπαρκῶν οἰκονομικῶν πόρων. Συνάδελφοι ἐκ Πειραιῶς, ὁμιλήσαντες ἐπὶ τοῦ θέματος, ὑπῆρξαν διαφωτιστικοὶ καὶ μόνον ὁ ἀξιότιμος Συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν κ. Ἀθηνογένης ἐξεφώνησε λόγον πλήρη ὁραματισμῶν. Οἰστρηλατούμενος ὁ ἀξιότιμος Συνάδελφος ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ, ὅπως φανῇ ἀρεστὸς εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ἔκτισε πύργους ἐν Ἱσπανίᾳ, ὁραματισθεὶς αἴφνης, ὅτι αἱ τρῶγλαι τῶν κλιτύων τῆς Ἀκροπόλεως, ποὺ χρησιμεύουν ὡς κατοικίαι προσφυγικαί, θὰ μεταβληθοῦν, ὡς διὰ μαγείας, εἰς παραδεισιακὴν πόλιν. Δὲν ἀμφισβητοῦμεν τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Συναδέλφου ὑπὲρ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου; ἀλλὰ καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀγορεύσεώς του, ἐπειδὴ πιστεύομεν, ὅτι αἱ πολιτικαί του ἀπόψεις ὑπὲρ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐπισκιάζουν τὸ ἐνδιαφέρον του ὑπὲρ τῶν προσφύγων. Καὶ ὅμως, ὁ κ. Συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν, ὅστις τόσον κόπτεται ὑπὲρ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐζήτει ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν παρὰ τοῦ κ. Καφαντάρη νὰ περιληφθῇ εἰς τὸν συνδ)σμὸν τὸν Ἐθνικόν.

§277ΑΝΤ. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ. Ἀνακριβέστατον, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν του. Ἐπρόκειτο νὰ περιληφθῶ εἰς τὸν συνδυασμὸν τοῦ Σεπτεμβρίου. Ἔχει μεγάλην διαφορὰν τὸ πρᾶγμα.

§278Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ἡ ἀνακρίβεια, λοιπόν, ἔγκειται εἰς τὸν χρόνον. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πειραιῶς Συναδέλφου, κ. Σακαλῆ, ἔρριψε πλῆρες φῶς εἰς ὅσα ἀμφίβολα σημεῖα εἶχον ἀπομείνει ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πλευρᾶς τοῦ ζητήματος, τόσον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς συνοικισμοὺς τῶν Ἀθηνῶν, ὅσον καὶ τοῦ Πειραιῶς. Εἰς ἐμέ, γνώστην τῶν πραγμάτων τῆς Θεσσαλονίκης, ἀλλὰ καὶ φορέα τῆς θελήσεως, τῆς λαϊκῆς, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀσχοληθῶ δι’ ὀλίγων περὶ τῶν πραγμάτων αὐτῆς. Ἐν πρώτοις ἐπιθυμῶ νὰ διαλευκανθῇ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠγέρθη ἐκ μιᾶς συζητήσεως μεταξὺ τοῦ κ. Εἰσηγητοῦ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν. Ὁ κ. Συνάδελφος ὑπέμνησε τὴν κατάργησιν τῆς κοινότητος Σταθμοῦ τῆς Θεσσαλονίκης, ἐπὶ τῆς προκατόχου κυβερνήσεως, ἵνα συναγάγῃ τὸ συμπέρασμα ὅτι ὑπῆρξε κατάχρησις ἐξουσίας καὶ ὅτι ὑπέστη πλῆγμα ὁ θεσμὸς τῆς αὐτοδιοικήσεως. Τὸ συμπέρασμα δὲν εἶναι ὀρθόν. Ἡ κοινότης Σταθμοῦ ἀπηρτίσθη ἀπὸ τὸν συνοικισμὸν Χαρμάνκιοϊ, τὴν Νέαν Μεναιμένην, τὸ Κορδελιό, τὸν Νέον Κουκλουτζᾶ καὶ τὴν Εὐκαρπίαν, διὰ διατάγματος τῆς 16ης Ἰουνίου τοῦ 1926, ἐπὶ Παγκάλου, δίχως νὰ προηγηθοῦν τοῦ διατάγματος αἱ προϋποθέσεις, τὰς ὁποίας καθορίζει ὁ νόμος, δηλαδή, δίχως τὴν βούλησιν τῶν κατοίκων καὶ δίχως τὴν γνωμάτευσιν τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, περὶ τῆς ἐπαρκείας τῶν οἰκ)κῶν πόρων τῆς κοινότητος ταύτης. Ἐπρόκειτο, ἑπομένως, περὶ παρανόμου διατ)τος, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη ἐπὶ Παγκάλου εἰς παραμονὰς δημοτικῶν ἐκλογῶν πρὸς καταπολέμησιν ὡρισμένου ὑποψηφίου. Καὶ τὸ παράνομον αὐτὸ διάταγμα, ἦλθε νὰ θεραπεύσῃ ὁ νόμος τοῦ 1930 διὰ τοῦ ἄρθρου 25. Τὶ τὸ κοινὸν μεταξὺ τῆς ἐπανορθώσεως ταύτης καὶ τῆς σημερινῆς ἐπιβουλῆς κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως; Πιστεύω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Εἰσηγητής, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας δίδω εἰς αὐτόν, δὲν θὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἡ προκάτοχος κυβέρνησις διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1930 ἐπεχείρησε κἄτι παραπλήσιον πρὸς ὅ,τι ἐπιχειρεῖ τὸ σημερινὸν ἀντισυνταγματικὸν νομοσχέδιον. Μετὰ τὴν διευκρίνισιν ταύτην θὰ ἔλθω εἰς ἕνα ἐκ τῶν μεγάλων συνοικισμῶν τῆς Θεσσαλονίκης πρὸς ἐξέτασιν τῆς οἰκονομικῆς αὐτοῦ ἐπαρκείας, ἐὰν ἤθελε προχειρισθῇ εἰς Δῆμον. Καὶ ἐπειδὴ ἡ Καλαμαριά, μεταβληθεῖσα εἰς σύμβολον, μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς 2ας Ἰουλίου, ἐνδέχεται νὰ ἐκνευρίζῃ, θὰ σταματήσω εἰς τὴν Τούμπαν. Ἡ Τούμπα, Κύριοι Συνάδελφοι, ἀποτελεῖ τὸ ἓν ἔννατον τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Θεσσαλονίκης. Τὸ ἓν ἔννατον αὐτὸ τοῦ πληθυσμοῦ, πρόκειται νὰ προικοδοτηθῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου, μὲ τὴν ἀναλογοῦσαν μερίδα ἀπὸ τοὺς τρεῖς φόρους. Τὸν φόρον τῶν σφαζομένων ζώων, τὸν φόρον ἐγχωρίων προϊόντων καὶ τὸν φόρον τὸν λεγόμενον τῶν Φιλανθρωπικῶν Ἱδρυμάτων. Τὶ ἐκπροσωποῦν οἱ φόροι διὰ τὸν Δῆμον Θεσσαλονικέων, ὡς εἶναι σήμερον; Ἰδοὺ οἱ ἀριθμοί: Ὁ φόρος τῶν σφαζομένων ζώων ἀποδίδει 1.780.000 δρχ. Ὁ φόρος τῶν Φιλανθρωπικῶν Ἱδρυμάτων 13.500.000 δρχ. Καὶ ὁ φόρος τῶν ἐγχωρίων προϊόντων 17.501.000 δρχ. Βάσει τοῦ νομοσχεδίου ἡ Τούμπα θὰ προικοδοτηθῇ μὲ 3.000.000 δραχ., ἐνῷ ἐξ ἄλλου θὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ τὸ μερίδιόν της εἰς τὴν καταβολὴν τῶν τοκοχρεωλυτικῶν δόσεων, τῶν τελευταίων δύο δανείων, ἤτοι τοῦ δανείου τῶν 10.000.000 δρχ., τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τοῦ τελευταίου δανείου τῶν 75.000.000 δρχ., τῶν ὁποίων ἡ ὑπηρεσία ἐγγίζει ἐτησίως τὰ 10.000.000 δρχ.

§279Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὶ εἴδους ἔργα διετέθησαν;

§280Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Διετέθησαν εἰς ἔργα ὁδοποιΐας, ὑδρεύσεως, φωτισμοῦ καὶ ὑγειονομικά. Ἐν τούτοις θὰ κάμω ἕνα σκόντο, ἀφαιρῶν ἀπὸ τὴν ἀναλογοῦσαν εἰς τὸν νέον Δῆμον μερίδα, ἕν ποσοστόν, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἔργα, ἔχοντα σχέσιν μὲ τὴν κυρίαν πόλιν.

§281Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἔργα αὐτὰ ὠφελοῦν τὴν Θεσσαλονίκην.

§282Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ὁ φωτισμὸς εἶναι ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον φωτισμὸς τῆς Τούμπας. Κανένα ἄλλον ἑπομένως δὲν ὠφελεῖ. Ἐπίσης, οὐδένα ἄλλον ὠφελεῖ καὶ ἡ ὕδρευσις τῆς Τούμπας. Ἡ ὁδοποιΐα μόνον εἶναι δύο εἰδῶν: Ἡ ὁδοποιΐα τοῦ ἐσωτερικοῦ συνοικισμοῦ καὶ ἡ ὁδοποιΐα, ἡ ὁποία συνδέει τὸν συνοικισμὸν μὲ τὴν πόλιν. Ἡ τελευταία αὕτη ἐξυπηρετεῖ, βέβαια, καὶ τὴν Θεσσαλονίκην. Καὶ ἰδοὺ διατὶ λέγω ὅτι θὰ γίνῃ μείωσις τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὸν νέον Δῆμον ποσοστοῦ.

§283Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κάμνετε μίαν σύγχυσιν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὸ «ἐφόσον, δὲν ἐξυπηρετοῦν τὰ ἔργα αὐτὰ ἀμέσως», τὸ «ἀμέσως» λαμβάνεται ὑπὸ τὴν ἔποψιν «ἀποκλειστικῶς».

§284Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει;

§285Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀναμφισβητήτως καὶ ἂς δώσωμεν μίαν ἐξήγησιν, ἂν κάμῃ ἓν δάνειον ὁ Δῆμος Ἀθηναίων πρὸς ἐξυγίανσιν τοῦ Δήμου, εἶναι φανερὸν ὅτι ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἔργου θὰ ὠφελοῦντο καὶ οἱ συνοικισμοί. Ἐὰν γίνῃ ἕνας ὑπόνομος, τὸ ἔργον αὐτὸ ἀσφαλῶς θὰ ἐξυπηρετῇ καὶ τοὺς συνοικισμούς, τοὺς ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν συνοικισμούς.

§286Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Συμφωνότατοι, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν. Καὶ παρὰ τὴν σαφῆ ἐν προκειμένῳ διάταξιν τῶν νόμων, κάμνω τὴν ἀνωτέρω συγκατάβασιν, διότι κατ’ οὐδὲν κλονίζεται τὸ ἐρώτημά μου: Νομίζετε, ὅτι μὲ αὐτοὺς τοὺς πόρους καὶ μὲ αὐτὰς τὰς ἐπιβαρύνσεις εἶναι δυνατὸν νὰ σταδιοδρομήσῃ ὁ νέος Δῆμος;

§287Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Βεβαιότατα.

§288Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπαντᾷ ἀντ’ ἐμοῦ καταφατικῶς. Ἀλλ’ ἡ ἰδική μου ἀπάντησις εἶναι ἀρνητική. Διότι, εἶναι κοινῶς παραδεδεγμένον, ὅτι ἕνας Δῆμος δευτέρας κατηγορίας, ὅπως θὰ εἶναι ὁ Δῆμος Τούμπας, ἔχει ἔξοδα διοικήσεως περὶ τὰ 2.000.000 δραχ. Ἔχομεν, λοιπόν, περὶ τὰ 3.000.000 δρχ. ἔσοδα, ἔχομεν ἔξοδα διοικήσεως περὶ τὰ 2.000.000 δρχ. καὶ ἔχομεν τὴν συνεισφοράν, τὴν ἀναλογοῦσαν διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τῶν δύο τελευταίων δανείων.

§289Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν λέγει τοιοῦτόν τι ὁ νόμος.

§290Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Τὸ λέγει, κ. Ὑπουργέ.

§291Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι.

§292Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ναί. Καίτοι δὲν θὰ ἐπεθύμουν νὰ καταληφθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀγνοῶν τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον εἰσάγει εἰς τὴν Βουλήν, τὸ λέγει ὁ νόμος εἰς τὸ ἄρθρον 4, εἰς τὸ ὁποῖον καθορίζεται, ὅτι οἱ νεότευκτοι Δῆμοι καὶ Κοινότητες θὰ μετάσχουν τῶν δανειακῶν ὑποχρεώσεων τῶν Δήμων ἐξ ὧν ἀποσπῶνται, ἐφόσον ἔγιναν εἰς τοὺς πρώτους ἔργα τοῦ προϊόντος τῶν δανείων τούτων. Ἔχομεν, λοιπόν, κατὰ ταῦτα, τὸν νεότευκτον Δῆμον Τούμπας, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ αὐτὰ τὰ ἔσοδα καὶ αὐτὰς τὰς ἐπιβαρύνσεις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Καὶ ἐρωτῶ: Πῶς θὰ ζήσῃ καὶ πῶς θὰ σταδιοδρομήσῃ; Πῶς θὰ φωτίσῃ τὸν Δῆμον; Πῶς θὰ ὑδρεύσῃ αὐτόν, συντηρῶν μηχανικούς καὶ ἀντλιοστάσια; Ποίους πόρους θὰ ἔχῃ διὰ τὴν καθαριότητα; Ποίους διὰ τὴν ὑγείαν; Ποίους δι’ ἔργα κοινωνικῆς προνοίας, κ. Ὑπουργὲ τῆς Προνοίας;

§293Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Ἐφόσον μὲ ἐρωτᾶτε...

§294Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Δὲν σᾶς ἐρωτῶ, κ. Ὑπουργέ. Εἶναι σχῆμα λόγου, ἀλλ’ ἐφόσον ἐπιθυμεῖτε, δέχομαι οἱανδήποτε διακοπήν. Τὸ σχῆμα λόγου, τὸ ὁποῖον μετεχειρίσθην ἀπέβλεπεν εἰς τὸ νὰ καταστήσω ὑμᾶς σύμμαχον ὡς πρὸς τὴν ἀνάγκην σπουδαίων πόρων διὰ τὴν κοινωνικὴν πρόνοιαν.

§295Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Προνοίας). Ἐφόσον θὰ ἔχῃ δαπάνας θὰ ἔχῃ καὶ ἀντιστοίχους πόρους. Φερ’ εἰπεῖν, θὰ ἔχῃ δικαιώματα εἰσπράξεων ἐπὶ τοῦ χορηγουμένου νεροῦ.

§296Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει εἰμὴ εἰς ἐλάχιστον βαθμόν διοχέτευσις νεροῦ κατ’ οἶκον. Ἡ ὕδρευσις γίνεται ἀπὸ κοινὰς κρήνας.

§297Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Τότε δὲν θὰ εἶναι μεγάλαι αἱ δαπάναι.

§298Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Εἶνε σημαντικαί. Διότι ὑπάρχει ἀντλιοστάσιον καὶ ὑπάρχει ἀνάγκη συντηρήσεως μηχανημάτων καὶ μισθοδοσίας προσωπικοῦ.

§299Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, γνωρίζω ὅτι ἀκόμη τὸ Ὑπουργεῖον μου ἀσχολεῖται καὶ μὲ τὴν ἐκκένωσιν βόθρων εἰς τὴν συνοικισμούς.

§300Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Δὲν θὰ δυσκολευθῶ νὰ συμφωνήσω μαζί σας, εἰς τὸ ὅτι ἐσημειώθησαν παραλείψεις τῶν Δήμων πρὸς τοὺς συνοικισμούς. Οὔτε ἀμφισβητῶ τὴν ἀκρίβειαν τῆς πληροφορίας, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε πρὸς τὴν Βουλήν. Αἱ παραλείψεις αὗται, ὡς ἀκούω, τῶν Δήμων ἐσημειώθησαν εἴς τινας συνοικισμοὺς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ὀφείλω ὅμως ἐξ ἄλλου νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι διαφέρουν τὰ πράγματα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ἐκεῖ διεκδικοῦμεν τὸ δίκαιόν μας σταθερῶς καὶ τὸ ἐπιτυγχάνομεν. Ἐκεῖ, ἐξ ἄλλου, ἡ κοινωνία ἔχει ἐνστερνισθῆ ὅτι οἱ ἰσχυρότεροι ὦμοι πρέπει νὰ βαστάζουν τὰ βάρη τῶν πλέον ἀδυνάτων. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐκεῖ τὸ αἴσθημα τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης εἶναι περισσότερον ἀνεπτυγμένον. Καὶ ἐπειδὴ περὶ κοινωνικῆς προνοίας ὁμιλοῦμεν, γνωρίζετε τί διετέθησαν πέρυσι μόνον διὰ συσσίτια;

§301Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ὁ Δῆμος Κερκύρας συντηρεῖται μὲ 5.600.000 δραχμῶν.

§302Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Μόνον διὰ συσσίτια, κ. Ὑπουργέ, διετέθησαν περὶ τὰ 13.000.000 δρχ. Καὶ γνωρίζετε ὅτι κατ’ ἀναλογίαν ἀντίστροφον πρὸς τὸν πληθυσμὸν χορηγεῖται τὸ συσσίτιον. Ἀντιλαμβάνεσθε δηλαδὴ πιστεύω ὅτι τὰ 3–4 μόλις ἑκατομμύρια διετέθησαν διὰ τὸ κέντρον τῆς πόλεως.

§303Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διότι τοὺς συνεκεντρώσατε πέριξ τῶν μεγάλων πόλεων.

§304Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ἰσχυρίζεσθε τοῦτο, διότι δὲν ἔχετε γνῶσιν τῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως. Ἰσχυρίζεσθε τοῦτο, διότι δὲν ἐλάβατε μέρος εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς ἐγκαταστάσεως. (Χειροκροτήματα).

§305Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Γνωρίζω καὶ ἕν ἄλλο καὶ τὸ ὁποῖον πιστοποιῶ ἐπισήμως, ὅτι τότε, τοὺς συνεκεντρώσατε πέριξ τῶν πόλεων, διὰ νὰ τοὺς ἐκμεταλλευθῆτε κομματικῶς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§306Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Λυποῦμαι διὰ τὴν διακοπήν, διότι δὲν εἶχε καμμίαν θέσιν καὶ ἀποτελεῖ ὕβριν πρὸς τὸν Δημοκρατικὸν κόσμον. Ὁ Δημοκρατικὸς κόσμος, ὅταν ἐγένετο ἡ Μικρασιατικὴ καταστροφὴ εἶχε λησμονήσει τὸ κόμμα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἕν εἶχεν ὑπ’ ὄψει του ὁ Δημοκρατικὸς κόσμος: τὴν συντριπτικὴν συμφοράν. Καὶ δι’ ἕν ἄλλο ἐμερίμνα: Πῶς νὰ περισυλλέξῃ τὰ θύματα τῆς συμφορᾶς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἔτσι ἔδρα καὶ ἐσκέπτετο τότε ὁ Δημοκρατικὸς κόσμος καὶ σεῖς παντὸς ἄλλου γνωρίζετε καλύτερον, ὅτι τότε δὲν ἠδύνατο κἄν νὰ γεννηθῇ εἰς τὴν σκέψιν μας κομματικὸς ὑπολογισμός. Διότι τότε, σύν τοῖς ἄλλοις, τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ποὺ ἦτο ἀντίπαλον κόμμα, δὲν ἐτόλμα κἄν νὰ ξεμυτίσῃ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ἀλλὰ, κ. Συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι διεξάγω ἀγῶνα καλῆς πίστεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Διατὶ ἀναμιγνύομεν ἄλλα ζητήματα καὶ ἐκτρέπομεν τὸν ἀγῶνά μας ἀπὸ μίαν καλόπιστον συζήτησιν; Ἔλεγον, λοιπόν, ὅτι ἔχομεν ἕνα Δῆμον νεότευκτον, τὸν Δῆμον τῆς Τούμπας, ὁ ὁποῖος θὰ ἀρχίσῃ τὰ πρῶτα του βήματα βεβαρημένος. Τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως καὶ αἱ δανειακαὶ ὑποχρεώσεις θὰ καλύψουν τοὺς κυρίους αὐτοῦ πόρους, καὶ εἰς ἀντάλλαγμα, ἐνῷ δὲν θὰ ἠμπορῇ οὔτε φωτισμὸν καὶ καθαριότητα νὰ ἀσφαλίσῃ εἰς τοὺς δημότας του, θὰ στερηθοῦν οὗτοι καὶ τοῦ γλίσχρου συσσιτίου καὶ τῆς ὑγιεινῆς ἀντιλήψεως καὶ τῆς νοσοκομειακῆς περιθάλψεως, ποὺ ἔχουν σήμερον.

§307ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (κυβερνητικοί). Δέν θὰ ἔχῃ ἄλλους πόρους;

§308Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Θὰ ἱκανοποιήσω ἀμέσως τὸ ἐρώτημά σας. Εἶναι εὔλογον, ἄλλωστε, τὸ ἐρώτημα, διότι κρίνετε τὰ πράγματα μὲ τὸ σύνηθες μέτρον. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦτο δὲν ὑπάρχει, προκειμένου περὶ τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν δὲν θὰ ἔχῃ.

§309ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (κυβερνητικοί). Διατὶ θὰ συμβῇ αὐτό;

§310Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Φροντιστήριον δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν, κ. Συνάδελφοι. Ἀλλ’ ἐφόσον ἀγνοεῖτε τὰ πράγματα, σᾶς ἐξηγῶ: Ὁ Δῆμος Θεσσαλονίκης εἰσπράττει περὶ τὸ ἕν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ἐκ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν. Ἀλλ’ ὁ νεότευκτος Δῆμος τῆς Τούμπας θὰ ἔχῃ ἔσοδον μηδέν, πρῶτον, διότι τὸ Κράτος κτίζει εἰς τοὺς συνοικισμούς, καὶ δεύτερον, διότι αἱ προσφυγικαὶ οἰκοδομαὶ ἀπαλλάσσονται ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν παντὸς φόρου. Μηδέν, λοιπόν, ἔσοδον ἀπὸ τὸν φόρον τοῦτον. Μηδὲν ἔσοδον ἀπὸ τὸν φόρον μεταβιβάσεων καὶ μηδὲν ἔσοδον ἀπὸ τὸν συνήθη φόρον κληρονομιῶν. Καὶ ἀπὸ τὸν συνήθη φόρον τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων;

§311ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (κυβερνητικοί). Μηδέν.

§312Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Καὶ ἔσοδον ἐκ τῆς χρήσεως πεζοδρομίων;

§313ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (κυβερνητικοί). Μηδέν.

§314Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Καὶ δικαιώματα ἐπὶ τῆς Ἑταιρίας Ὑδάτων;

§315ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (κυβερνητικοί). Μηδέν.

§316Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Εὐχαρίστως διαπιστώνω ὅτι ἐμάθατε καλῶς τὸ μάθημα. Τῇ ἀληθείᾳ, μηδὲν ἔσοδα ἐπὶ τῶν ἄνω συνήθων περιπτώσεων.

§317ΛΑΖ. ΚΡΙΕΖΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὅλαι αἱ πόλεις ἔχουν τὰς ἰδίας ἀνάγκας καὶ τοὺς αὐτοὺς πόρους εἰσπράττουν.

§318Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Εὔλογος ἡ ἀπορία σας, κ. Συνάδελφε. Ἀλλ’ ὅπως εἴδετε, ἀπηρίθμησα τόσα καὶ τόσα συνήθη ἔσοδα ἐκ τῶν ὁποίων οὐδὲν θὰ πραγματοποιήσῃ ὁ νεότευκτος προσφυγικὸς Δῆμος. Καὶ νομίζω, ὅτι δὲν προέρχεται τοῦτο ἐξ ὑπαιτιότητός του. Διότι τὶ νὰ γίνῃ τέλος πάντων, ἀφοῦ οἰκοδομαὶ δὲν γίνονται, κληρονομίαι δὲν ὑπάρχουν, ἐμπορικαὶ ἐπιχειρήσεις δὲν ὑπάρχουν, καταστήματα δημοτικὰ διὰ νὰ ἀποφέρουν πρόσοδον δὲν ὑπάρχουν, βιομηχανικαὶ ἐπιχειρήσεις διὰ νὰ φορολογηθοῦν δὲν ὑπάρχουν, ἀποβάθραι, ἵνα εἰσπραχθοῦν τέλη δὲν ὑπάρχουν; Καὶ θὰ ὑπάρχουν μόνον ὀλίγα καφενεῖα, ἵνα φορολογηθοῦν, ἀλλὰ τῶν ὁποίων οἱ ἰδιοκτῆται, ἐπειδὴ θὰ εἶναι ἐκλογικοὶ παράγοντες, θὰ προσπαθοῦν νὰ ἀπαλλαγοῦν τῆς φορολογίας.

§319Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Τὶ παίρνει ὁ Δῆμος Θεσσαλονίκης ἀπὸ τὴν ἐπιχορήγησιν τοῦ Κράτους;

§320Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Δέκα τρία ἑκατομμύρια.

§321Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Τὶ ἀναλογεῖ εἰς τὸν Δῆμον;

§322Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Τὸ ⅑.

§323Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Προνοίας). Ἔχομεν 1.300.000, ἐπίσης τὸ 1)25 τῶν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων. Ἀλλὰ σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ Τούμπα θὰ πάρῃ 1 ἑκατομμύριον ἀκόμη, διότι εἶναι Δῆμος, εὑρισκόμενος εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ ἔχει τὴν εὐκαιρίαν νὰ δημιουργήσῃ προσαρμοζόμενος ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς νέους πόρους, διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν στοιχειωδῶν ἀναγκῶν του, ὥστε τὰ 3½ ἑκατομμύρια, νὰ γίνουν 6 καὶ 7, ἐπαρκῆ διὰ νὰ καλύψουν αὐτὰς τὰς ἀνάγκας. Αὐτὰ τὰ λέγω διὰ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ συζήτησις εἰς κάποιαν λεπτολόγον ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων.

§324Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Χαίρω πολὺ διὰ τὴν πληροφοριακὴν διακοπήν, κ. Ὑπουργέ τῆς Προνοίας. Ἐν τούτοις, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ἄλλας, πλὴν τῶν ἀπαριθμηθεισῶν προσόδων, ἐφόσον δὲν τὰς ἀναγράφει ὁ νόμος. Ἐξ ἄλλου, σεῖς, ὁ εἰδικώτατος πάντων ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, καθὸ Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, γνωρίζετε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιμένωμεν ἔσοδα ἀπὸ τοὺς συνοικισμούς. Ἄλλωστε, ἀπηρίθμησα ἕνα ὁρμαθὸν τακτικῶν ἐσόδων, ποὺ ἔχουν οἱ Δῆμοι, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχουν οἱ νεότευκτοι Δῆμοι.

§325ΦΩΝΑΙ ΕΚ ΤΗΣ ΔΕΞΙΑΣ. Δὲν τοὺς ἀπηριθμήσατε ὅλους.

§326Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Δὲν ἀπομένουν παρὰ ἐλάχιστα πράγματα.

§327Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Κρ. Ὑγιεινῆς). Μὲ τὴν συγκατάθεσίν σας, μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν, διότι ὑπολογίζω αὐτὴν τὴν συζήτησιν, διεξαγωμένην μὲ πνεῦμα ἀντικειμενικὸν καὶ μὲ μοναδικὸν σκοπὸν νὰ ἐξευρεθῇ ἡ ἀλήθεια ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου τῆς οὐσίας; Ἐὰν θέλετε τὴν οὐσίαν.

§328Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ἀλλ’ εἶπα, κ. Ὑπουργὲ τῆς Προνοίας, πραγματολογῶν, ὅτι, ἐνῷ δὲν πρέπει νὰ περιμένετε ἔσοδα ἀπὸ τοὺς νέους Δήμους, πλὴν τῶν διαλαμβανομένων εἰς τὸν νόμον, θὰ εἴχατε, ἀντιστρόφως, αὔξησιν ὑποχρεώσεων, ποὺ ἀπορρέουν, κυρίως, ἀπὸ τὰ ἐπιβεβλημένα μέτρα κοινωνικῆς προνοίας. Κύριοι Συνάδελφοι, τὰ βέλη μας, βέλη οἰκονομικῆς ἀδυναμίας, ἔπληξαν καιρίως τὴν πρώτην ἀσπίδα, ἥτις ἐπλέχθη πρὸς ἄμυναν τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἀσπὶς συνετρίβη, καὶ δὲν ἀπομένει εἰμὴ τὸ πλέγμα αὐτῆς, τὸ ὁποῖον εὐχαρίστως αἰωροῦμεν, ἐπειδὴ ἀποτελεῖ μίαν ὁμολογίαν καὶ μίαν ἀναγνώρισιν: Τὴν ὁμολογίαν ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἔχει πολιτικὴν καὶ κοινοτικὴν συνείδησιν καὶ τὴν ἀναγνώρισιν ταύτης ἐκ μέρους τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Καὶ πιστεύομεν ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν θὰ παλινῳδήσῃ ἐν τούτῳ, ἵνα ψιθυρίσῃ καὶ πάλιν χωριστοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους τῶν προσφύγων, ἔστω καὶ ἂν δὲν εὐτυχήσῃ νὰ ἔχῃ αὐτοὺς τοὺς ὀπαδοὺς καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὴν δευτέραν ἀσπίδα. Ἡ ἀσπὶς συνίσταται εἰς τὴν σκέψιν, τὴν ὁποίαν εἶχε καὶ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὅπως προχειρισθοῦν εἰς κοινότητας καὶ Δήμους οἱ συνοικισμοὶ τῶν μεγάλων πόλεων. Ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις ἐπικαλεῖται συναφῶς τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἔτος 1929 καὶ τὸν νόμον, τὸν εἰσαχθέντα εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 31 Μαΐου τῷ 1931, ὑπουργοῦντος τότε ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ κ. Ἀργυροπούλου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐσκέφθη τῷ ὄντι διὰ τὴν αὐτοδιοίκησιν τῶν συνοικισμῶν περὶ τὰς μεγάλας πόλεις. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἦτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἵνα ἀκούσῃ ὅ,τι θὰ εἴπω σχετικῶς. Διότι τὸ ἅπαντον τῶν διακοπῶν καὶ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμε κατὰ τὴν παροῦσαν συνεδρίασιν, συνίσταντο εἰς τὸ ἐρώτημα: Διατὶ δὲν ἀντεδράσατε ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος τοῦ 1929; Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶχε τὴν σκέψιν καὶ εἶχε τὴν πρόθεσιν, καὶ δι’ αὐτὸ ἐψήφισε τὸν νόμον. Ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ δὲν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ εἰμὴ κατόπιν μελέτης ἐκ τῆς ὁποίας θὰ διεπιστοῦτο ἡ οἰκονομικὴ ἐπάρκεια τῶν νέων Δήμων καὶ Κοινοτήτων. Ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν αὐτήν, καὶ τὴν ἄλλην φυσικὴν προϋπόθεσιν ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι κάτοικοι θὰ ἦσαν σύμφωνοι, ἡ κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων θὰ ἐχώρει εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἡ μελέτη ἡ ὁποία ἔγινεν ἀπέδειξεν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ ἀπαιτουμένη οἰκονομικὴ ἐπάρκεια καὶ ὅτι οἱ χορηγούμενοι καὶ διὰ τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου πόροι, οὔτε τὸ δέκατον τῶν ἀναγκῶν τῶν νέων Κοινοτήτων ἠμποροῦν νὰ καλύψουν. Ἐπίσης ἡ μελέτη ἐκείνη διεπίστωσεν ὅτι καὶ ἔνιαι σχετικαὶ αἰτήσεις κατοίκων μερικῶν συνοικισμῶν ἦσαν ὑποβολιμαῖαι, μὴ ἐκπροσωποῦσαι τὴν θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ τῶν ἐν λόγῳ συνοικισμῶν.

§329Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαύτη μελέτη δὲν ἐγένετο.

§330Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ἐγένετο κ. Συνάδελφε, καὶ νὰ μᾶς ἐπιτρέψητε νὰ γνωρίζωμεν ἡμεῖς καλύτερον ἐν προκειμένῳ, ἐγένετο ἡ μελέτη μετεχόντων Συναδέλφων καὶ ἐκ τῆς Βορείου Ἑλλάδος, ἀπολήξασα εἰς τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον ἀνωτέρω. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ νόμος δὲν ἐφηρμόσθη. Διὰ τοῦτο παρῆλθον ἄκαρποι αἱ προθεσμίαι, αἱ ὁποῖαι ἐτάσσοντο, διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῶν σκοπῶν τοῦ νόμου. Καὶ διὰ τοῦτο ἐν συνεχείᾳ παρεῖλκον καὶ αἱ διακοπαὶ καὶ ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν εἰς τὴν ἔντονον ἀντίθεσίν μας ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἔγινεν ἡ μελέτη περὶ τῆς ὁποίας ἀνέφερον καὶ ὅτι ἀκόμη τὰ πορίσματά της, ἐν συνεξαρτήσει μὲ τὴν ἄρνησιν τῶν ἐνδιαφερομένων πληθυσμῶν, ἦσαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπεγράμμισα πρὸ ὀλίγου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν νόμον τοῦ Μαρτίου τοῦ 1931, οὗτος ἐγένετο δι’ ὡρισμένην περίπτωσιν ἄσχετον τελείως, μὲ τὴν προσπάθειαν, ποὺ ἐνυπάρχει εἰς τὸν νόμον τοῦ 1925.

§331Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ (Εἰσηγητής). Τὸν Μάρτιον τοῦ 1931 ἡ κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ αὖθις. Ὥστε, ἂν εἶναι ἀληθές ὅτι λόγοι οἰκονομικῆς ἀνεπαρκείας ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν μὴ κύρωσιν τοῦ διατάγματος, ποῖος ἦτο ὁ λόγος νὰ τὸ ὑποβάλῃ καὶ αὖθις;

§332Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ἐκ τῆς εἰσηγήσεώς σας ἐπείσθην, ὅτι εἶσθε λίαν μελετημένος, διὰ νὰ ἀπορῶ πῶς σᾶς διέφυγεν αὐτὸ τὸ περιστατικόν. Ὁ νόμος τοῦ Μαρτίου τοῦ 1931, καθὼς ἐξηγήθη διὰ μακρῶν καὶ εἰς τὴν Βουλήν, καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν, ἐγένετο δι’ ἕνα καὶ μόνον λόγον: διὰ νὰ κατορθωθῇ νὰ διευθετηθῇ τὸ ζήτημα Ζωγράφου.

§333Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ. (Εἰσηγητής). Μετὰ τὸ ζήτημα τοῦ Ζωγράφου ἐγένετο αὐτό.

§334Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ὄχι, κ. Συνάδελφε. Ἄλλωστε πρόκειται περὶ πραγματικοῦ γεγονότος, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἐξακριβώσωμεν. Κύριοι Συνάδελφοι. Νομίζω ὅτι καὶ ἡ δευτέρα ἀσπίς, τὴν ὁποίαν μεταχειρίζεται ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἀδυνάτων πλευρῶν τοῦ νομοσχεδίου, διετρήθη καὶ αὕτη καὶ διὰ νὰ περάνω τὴν μακρὰν ὁμιλίαν μου ἀπαντῶ εἰς τὴν ἔκκλησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ κ. Εἰσηγητής, καταστρέφων τὸν λόγον του. Ἀλλά, πρὶν φθάσω ἐκεῖ, εἶναι ἀνάγκη νὰ σταματήσω ἐπ’ ὀλίγον ἐπὶ μιᾶς ἄλλης παραδόξου ἐκκλήσεως, μὲ τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Συνάδελφος ἐκ Δράμας μᾶς ἐβομβάρδισεν, ἐν εἴδει παραινέσεως πρὸς Δημόνικον. Ὁ κ. Κίρκος, κατερχόμενος τοῦ βήματος, ἀφοῦ ἐλησμόνησε προγενεστέρως τὴν πολιτικήν του καταγωγήν, μᾶς ἐτίμησε διὰ τῶν συμβουλῶν του καὶ τῶν νουθεσιῶν του. Νομίζω, ὅτι εἶναι ὁ μᾶλλον ἀναρμόδιος νὰ ἀπευθύνῃ παρομοίας συμβουλάς. Ὁ κ. Συνάδελφος ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε πολιτικῆς του σταδιοδρομίας ἀπέδειξεν ὅτι οὔτε εἰς τὸν ἴδιον ἑαυτὸν του δίδει συμβουλὰς σοφάς. Καὶ ἀπόδειξις, ὅτι ὁσάκις ἔφυγεν ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ συμβουλὴν πρὸς ἑαυτόν, ὅπως ἀκολουθήσῃ ἄλλην πολιτικὴν κατεύθυνσιν, πάντοτε ἀπέτυχε καὶ πάντοτε ἐναυάγησε. Καὶ τοιοῦτος ὑπάρξας, δι’ ἑαυτόν, εἶναι προφανές, ὅτι εἶναι ὁ μᾶλλον ἀναρμόδιος καὶ μᾶλλον ἀκατάλληλος, ἵνα μᾶς ἀπευθύνῃ συμβουλάς. Ἡμεῖς ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὑπερήφανοι διὰ τὴν πολιτικήν μας καταγωγήν, θὰ ἐμμείνωμεν εἰς αὐτήν, καὶ ἄν τολμᾷ ὁ κ. Συνάδελφος νὰ εἴπῃ, ὅτι αὐτὸς ἐκπροσωπεῖ τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων του, θὰ ζητήσωμεν τὴν ἀπόδειξιν. Καὶ ἡ ἀπόδειξις συνίσταται εἰς τὸ νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του καὶ νὰ ζητήσῃ ἐκ νέου τὴν ψῆφον τῶν ἐκλογέων του. Τότε μόνον, ὅταν, δηλαδή, τοῦ ἀνανεωθῇ ἡ λαϊκὴ ἐμπιστοσύνη, τότε μόνον δύναται νὰ ἀνέρχεται τὸ βῆμα. Ἄλλως δὲν δύναται νὰ ἰσχυρίζεται ὅτι ἐκπροσωπεῖ προσφυγικὸν κόσμον, διότι ἐν τῇ πραγματικότητι οὐδένα ἐκπροσωπεῖ. Ὁ κ. Συνάδελφος ἔχει εἰς τὰ θυλάκια ἑκατοντάδας τηλεγραφημάτων ἐκ Δράμας, διὰ τῶν ὁποίων ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸν ἐξέλεξαν, ὅταν ἐστεγάζετο ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ Ἐθνικοῦ Συνασπισμοῦ, τοῦ δηλοῦν ὅτι παύει νὰ ἐκπροσωπῇ τὴν γνώμην αὐτῶν. Κατὰ συνέπειαν, ὁ κ. Συνάδελφος ἐκ Δράμας, διὰ νὰ ἦτο ἐν τάξει καὶ εἰς θέσιν νὰ μᾶς ἀπευθύνῃ συμβουλὰς, ὤφειλε νὰ πράξῃ πρὸς ἑαυτὸν ἕν καθῆκον, τὸ καθῆκον νὰ παραιτηθῇ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος. Τότε, ἄν ἐξελέγετο καὶ πάλιν ὑπὸ τοῦ λαοῦ, τοῦ προσφυγικοῦ, θὰ εἶχε δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ περὶ τῶν ζητημάτων του, ἕν τῶν ὁποίων εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τοῦ χωρισμοῦ τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν, ζήτημα τεραστίας σημασίας, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ ὄντως διαιρέσεις ἀνὰ μέσον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὰς διαιρέσεις ταύτας προκαλεῖ ἡ Κυβέρνησις, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον οὔτε τὰς ἐπεδίωξεν, οὔτε τὰς ἐπιδιώκει, ἀγωνιζόμενον ὑπὲρ τῆς ἁρμονικῆς συμβιώσεως τῶν πάντων. (Χειροκροτήματα ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§335Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Τὸν κ. Κίρκον τιμᾷ αὐτὸ ποὺ ἔκαμε. Ὁ κ. Κίρκος εἰργάσθη διὰ τοὺς πρόσφυγας περισσότερον ἀπὸ τὸν καθένα.

§336Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Διὰ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας ὑπάρχει πολιτικὸν δόγμα, καθ’ ὅ δύνανται οὗτοι εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν ν’ ἀκολουθοῦν τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεώς των.

§337Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Κι’ ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι παντοῦ τοῦ κόσμου ὑπάρχει ἄγραφος νόμος, ἐπιβάλλων τὴν παραίτησιν ἐκ τοῦ ἀξιώματος καὶ τὴν ἐπιδίωξιν τοῦ ἀναβαπτίσματος, ὑπὸ τὴν νέαν πολιτικὴν σημαίαν. Κι’ ἐφόσον ταῦτα δὲν ἔπραξεν, ὁ κ. Συνάδελφος, δὲν ἠδύνατο νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι ἐγκύρως ὁμιλεῖ ἐκ μέρους τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Καὶ εἶναι φυσικόν, ἐφόσον ταῦτα δὲν ἔπραξε, νὰ μὴ σταματήσωμεν περισσότερον ἐπὶ τῶν γνωμῶν του. Οὔτε θὰ σταματήσωμεν ἐπὶ πολὺ ἐπὶ τῶν περιέργων ἰσχυρισμῶν του περὶ τῶν αἰτίων τῆς κυβερνητικῆς ἥττης εἰς τὸν νομὸν Θεσσαλονίκης. Ὁ κ. Συνάδελφος μᾶς εἶπε τοῦτο τὸ καταπληκτικόν· ὅτι ἡ Κυβέρνησις διεξήγαγε τὰς ἐκλογὰς τῆς 2ας Ἰουλίου ὑπὸ δυσμενεστάτας δι’ αὐτὴν συνθήκας! Μᾶς εἶπεν ὅτι διεξήγαγεν ἐκλογὰς μὲ μίαν ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία κατῆλθε πάνοπλος εἰς τὸν ἀγῶνα, μὲ μίαν ἀντιπολίτευσιν, τῆς ὁποίας οἱ Ἀρχηγοὶ ἠγωνίσθησαν ἐν Θεσσαλονίκῃ, μὲ μίαν ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία εἶχε κέρδος κομματικὸν ἐκ τῆς στυγερᾶς ἀποπείρας τῆς ὁδοῦ Κηφισίας, μὲ μίαν ἀντιπολίτευσιν παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς ὁποίας ἦλθον νὰ ἀγωνισθοῦν ὅλοι οἱ προσφυγικοὶ παράγοντες! Ἦσαν αὐταὶ αἱ δυσμενεῖς συνθῆκαι διὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν. Καὶ δυσμενής, δυσμενεστάτη συνθήκη διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἦτο ὅτι χάρις εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου τῶν Ἑβραίων, ἤρχισε νὰ μετρᾷ ἀπὸ τὰς δέκα χιλιάδας, ὅταν ἡ ἀντιπολίτευσις ἐμέτρα μίαν ψῆφον. (Χειροκροτήματα ζωηρά). Ἦτο δυσμενὴς συνθήκη αὐτὴ διὰ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ πάρῃ δηλαδὴ δέκα χιλιάδας ψήφους ἑβραϊκὰς μονοκοῦκι! Καὶ ἦτο δυσμενὴς συνθήκη διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι διέθεσε δεκάδας ἑκατομμυρίων ἐκ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ δι’ ἐκλογικοὺς σκοπούς! Μόνον τὸ Ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας ἐμοίρασε κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν χωματουργικὰ ἔργα ἀξίας δέκα τριῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν εἰς φίλους καὶ παράγοντας καὶ προπαγανδιστάς.

§338Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Εἰς τὸν τόπον τὰ ἔδωκεν.

§339Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Εἰς τοὺς φίλους τὰ ἔδωκε καὶ διὰ τὰς ἐκλογὰς τὰ ἔδωκεν. Εἶναι μειονεκτήματα λοιπὸν αὐτὰ διὰ τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν καὶ εἶναι μειονεκτήματα ἀκόμη ὅτι ἐγένοντο κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν παροχαὶ καὶ δωρεαὶ καὶ ρουσφετολογίαι ἀναμέτρητοι, εἰς τὰς ὁποίας μετέσχον ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ Ὑπουργεῖα; Εἶναι μειονέκτημα διὰ τὴν συμπολίτευσιν ὅτι μετέθησαν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ δὲν ἀποτελεῖ πλεονέκτημα διὰ τὴν Συμπολίτευσιν ὅτι ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον μετεκομίσθη εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἵνα δράσῃ εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τοῦ ἀγῶνος; Εἶναι μειονεκτήματα ὅσα ἀπηρίθμησεν ὁ κ. Κίρκος διὰ τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν καὶ εἶναι μειονέκτημα ἐπίσης ὅτι διετέθησαν ἀφθόνως τὰ ἑκατομμύρια τοῦ Δημοσίου, ἵνα μετακινηθοῦν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τὴν περιφέρειαν ἑκατοντάδες ἑκατοντάδων ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν τῆς χωροφυλακῆς καὶ ἄλλων ὑποκειμένων, ἵνα χρησιμοποιηθοῦν ὡς ἐκλογικοὶ πράκτορες καὶ τρομοκράται; (Χειροκροτήματα). Εἶναι αὐτὰ τὰ μειονεκτήματα, ποὺ εἶχεν ἡ κυβερνητικὴ παράταξις καὶ εἰς τὴν σειρὰν τῶν μειονεκτημάτων αὐτῶν δὲν πρέπει νὰ λησμονηθῇ τὸ ὅτι ἔγιναν χίλιοι καὶ πλέον διορισμοὶ εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Κύριοι Συνάδελφοι, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ συζητηθοῦν τὰ ἐν Θεσσαλονίκῃ γενόμενα κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 2ας Ἰουλίου, θὰ ἀπαριθμήσωμεν ἕν πρὸς ἕν τὰ μειονεκτήματα καὶ τὰ πλεονεκτήματα τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τῶν ὁποίων ὀρθῶς νομίζω ἔθηκα τὸ γεγονὸς ὅτι, ἐνῷ ἡμεῖς ἐμετρούσαμεν μίαν ψῆφον, οἱ κυβερνητικοὶ ἐμετροῦσαν κατὰ τὸ ἄνοιγμα τῶν καλπῶν δέκα χιλιάδας μίαν, ἐμετροῦσαν δηλαδὴ μίαν καὶ μόνην ἑλληνικὴν ψῆφον προσθέτοντες τὰς δέκα χιλιάδας τῶν Ἑβραίων ψηφοφόρων, τῶν ἀληθινῶν καὶ τῶν πολυψηφισάντων, μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ ἑβραϊκοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου. (Χειροκροτήματα). Καὶ εἰσέρχομαι τώρα εἰς τὴν ἔκκλησιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀπηύθυνεν ὁ κ. Εἰσηγητὴς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, περαίνων τὸν λόγον του. Μᾶς ἐκάλεσεν ὁ κ. Εἰσηγητὴς νὰ ψηφίσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ νομοσχέδιον, ἵνα μὴ ἡ Κυβέρνησις καρπωθῇ ὁλόκληρον τὴν τιμὴν τοῦ προχειρισμοῦ τῶν νέων Δήμων καὶ Κοινοτήτων καὶ τῆς δημιουργίας τῆς νέας λαμπρᾶς ζωῆς, ἡ ὁποία τάχα θὰ πάλλῃ ἐφεξῆς εἰς αὐτούς. Λυποῦμαι, διότι ἀνάλογον ἔκκλησιν, ἢ μᾶλλον ἀντίστροφον ἔκκλησιν, δὲν δύναμαι νὰ κάμω πρὸς τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν, τῆς ὁποίας ἡ ἀπόφασις ὅπως χωρίσῃ τοὺς συνοικισμούς, εἶναι ἀμετάτρεπτος. Ὡς τόσον, ἐπειδὴ ὑποτίθεται ὅτι συζητοῦμεν ἐδῶ καλοπίστως, καὶ ὅτι δὲν ἐπιδιώκομεν νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν βίαν τοῦ ἀριθμοῦ, σᾶς λέγομεν: Θέλετε νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι τὸ μέτρον σας ἔχει ἀγαθὴν τὴν ἔμπνευσιν καὶ ἀγαθὴν τὴν προέλευσιν; Νὰ τὸ πιστεύσωμεν. Θέλετε νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ὄντως ἐπιδιώκετε τὸ καλὸν τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν; Νὰ τὸ παραδεχθῶμεν. Θέλετε, ἀκόμη, νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι πιστεύετε εἰς τὴν δυνατότητα τῆς οἰκονομικῆς συγκροτήσεως τῶν νέων Δήμων καὶ τῶν νέων Κοινοτήτων; Τὸ παραδεχόμεθα καὶ αὐτό. Ἀλλ’ ἐφόσον τὸ μέτρον ἐπιδιώκεται νὰ ἐφαρμοσθῇ μετὰ τόσου πείσματος, τὸ μέτρον σας αὐτὸ παρεξηγεῖται εὐκόλως. Ἐφόσον διακηρύσσετε, ὅτι λαμβάνετε τὸ μέτρον ἐκ στοργῆς περισσῆς πρὸς τὸν προσφυγικὸν κόσμον, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐν τούτοις ἐδώκατε ἄλλας ὑποσχέσεις, αἱ ὁποῖαι παραμένουν ἀνεκτέλεστοι, τὸ μέτρον αὐτὸ θεωρεῖται ἐχθρικόν. Ἐφόσον λαμβάνεται τὸ μέτρον τοῦ χωρισμοῦ τῶν προσφύγων καθ’ ὃν χρόνον ἐπιδιώκετε καὶ ἐπιβάλλετε τὴν κατάργησιν τοῦ χωριστοῦ συλλόγου τῶν Ἑβραίων, τὸ μέτρον αὐτὸ προκαλεῖ εὐνόητον δυσανασχέτησιν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος διαπιστώνει ὅτι τίθεται εἰς ἥσσονα μοῖραν ἀπὸ τοὺς Ἑβραίους. Ἐφόσον κρίνετε τὸ μέτρον σας, ἔλθετε νὰ κάμωμεν κἄτι ἄλλο, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξυψώσῃ καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Ἔλθετε νὰ κάμωμεν ἕνα πειραματισμόν· νὰ ἐφαρμόσωμεν δηλονότι τὸ μέτρον εἰς ἕνα ἐκ τῶν συνοικισμῶν τῶν Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος μάλιστα νὰ μὴ εἶναι ἐκ τῶν καλλιτέρων, διὰ νὰ ἴδωμεν τὰ ἀποτελέσματά του. Ἄν τὸ μέτρον ἐπιτύχῃ, τότε νὰ προβῶμεν μετεκλογικῶς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν του εἰς ὅλους τοὺς συνοικισμούς, βελτιοῦντες τὸ μέτρον κατὰ τὰ πορίσματα τῆς μελέτης, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ διὰ τοῦ πειραματισμοῦ. Ἐὰν προσχωρήσητε εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν, ἡμεῖς θὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, ὁ δὲ προσφυγικὸς κόσμος θὰ πεισθῇ ὅτι ἀγαθὴ εἶναι ἡ προέλευσις τοῦ νόμου. Ἐὰν ὄχι, κανεὶς δὲν θὰ πιστεύσῃ εἰς τὴν ἁγνότητα τῶν προθέσεών σας.

§340ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (κυβερνητικός). Σεῖς ἐδημιουργήσατε τὸ χάσμα μεταξὺ προσφύγων καὶ γηγενῶν.

§341Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἠκούσαμεν ὕβρεις βαρυτάτας σιγῶντες. Ἀξιοῦμεν σεβασμὸν πρὸς τὸν ρήτορα.

§342Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Λυποῦμαι βαθύτατα διὰ τὴν ἀνοίκειον αὐτὴν διακοπήν.

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§344Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ὁ πρῶτος ρήτωρ ὡμίλησε περὶ τῆς ὅλης ἱστορίας τῆς Χώρας καὶ οὐδεὶς τοῦ τὸ ὑπέμνησεν. Ἀπορεῖτε τώρα, διότι οἱ ἑπόμενοι ρήτορες εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπαντοῦν;

§345Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Εἶμαι ἀπολύτως ἐντὸς τοῦ θέματος, Κύριε Πρόεδρε. Περὶ τοῦ νόμου ὁμιλῶ, τοῦ ὑπὸ κρίσιν, ἄλλοι δὲ ὑπῆρξαν ἐκτὸς τοῦ θέματος, δίχως νὰ γίνῃ οὐδεμία παρατήρησις τοῦ προεδρείου. Οὐδὲ δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε ὅτι εὑρίσκομαι ἐκτὸς τοῦ θέματος, διότι εἶμαι ὑπιχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν διακοπήν. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὄχι μόνον δὲν προεκάλεσε διαιρέσεις, ἀλλὰ καὶ φυσικὰς τοιαύτας ἐγεφύρωσε καὶ ἐξήλειψε. Ἡ ὅλη πολιτεία του ἀποτελεῖ μίαν ἀδιάκοπον προσπάθειαν, ὅπως οὐδεμία ὑπάρξῃ διαίρεσις. Καὶ ὀφείλετε νὰ γνωρίζετε ἐπιπροσθέτως, κ. Συνάδελφοι, ὅτι ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς ταύτην τὴν στιγμήν, συγκαταλέγεται μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες ἠγωνίσθησαν εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τῆς συγχωνεύσεως γηγενῶν καὶ προσφύγων. Ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε ὅτι μετὰ τῶν ἄλλων Συναδέλφων τῆς Θεσσαλονίκης ἐφθάσαμεν μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ προπαγανδίζωμεν ὑπὲρ τῆς ἐπιμιξίας μεταξὺ τῶν δύο στοιχείων, πιστεύοντες ὅτι οἱ δεσμοὶ τῆς ἀγχιστείας ἀποτελοῦν τὸ καλλίτερον μέσον τῆς συγχωνεύσεως. Καὶ ἐπανέρχομαι καὶ πάλιν εἰς τὴν ἔκκλησιν τοῦ κ. Εἰσηγητοῦ. Ἄν οἱ σκοποί σας εἶναι ἁγνοί, δὲν δύνασθε νὰ μὴ ἀποδεχθῆτε τὴν πρότασιν, ὅπως ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον πειραματικῶς εἰς ἕνα μόνον συνοικισμόν. Πράττοντες ἄλλως, ἐνισχύετε τὴν παρεξήγησιν, ἢ μᾶλλον στερεώνετε τὴν κρατοῦσαν πεποίθησιν περὶ τοῦ κομματικοῦ χαρακτῆρος τοῦ νομοσχεδίου σας. Καὶ ἰδοὺ διατὶ ἀποκρούει ὁ προσφυγικὸς κόσμος τὸ νομοσχέδιον, ἰδοὺ διατὶ τὸ καταπολεμοῦμεν ἀπολύτως καὶ ἡμεῖς. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μανούσης ἔχει τὸν λόγον.

§347Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, λυποῦμαι, διότι ἡ ἀναδρομὴ ἑνὸς τῶν προλαλησάντων κ. Βουλευτῶν εἰς τὴν ἔρευναν τῆς προσφυγικῆς πολιτικῆς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ τὴν διαρρεύσασαν τετραετίαν, μὲ ἀναγκάζει, πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὸ κύριον θέμα τοῦ λόγου μου, νὰ κάμω μίαν παρέκβασιν, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ἀσύστατα κατὰ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐλέχθησαν. Εἶναι μοιραῖον, φαίνεται, διὰ τὸν προλαλήσαντα κ. Κίρκον, Βουλευτὴν ἤδη Δράμας, νὰ λησμονῇ, νὰ ἀπαρνῆται ἑκάστοτε τὸ παρελθόν του, καὶ νὰ ἐκτρέπηται εἰς μύδρους καὶ κατηγορίας ἐναντίον ἐκείνων, εἰς τὴν παράταξιν τῶν ὁποίων μέχρι χθὲς ἀνῆκε. Κατὰ Ἀπρίλιον καὶ Μάϊον τοῦ 1925, ἀποσκιρτήσας ἀπὸ τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπεστήριζον τότε ἐν τῇ Βουλῇ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, δὲν ἐδίστασε, παρελθὼν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ κατηγορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην μὲ φράσεις βαρυτάτας καὶ ἥκιστα κοινοβουλευτικὰς ὡς «παραπαίουσαν ἐντελῶς ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, ὡς ἀντικρύζουσαν αὐτὰ μετὰ προφανοῦς ἐλαφρότητος καὶ ἐπιπολαιότητος, ὡς οὐδεμίαν ἀπολύτως ἐκδηλώσασαν ὑπὲρ τῶν προσφύγων μέριμναν». Ἤδη, ἀποσκιρτήσας, ἀποστατήσας ἀπὸ τὴν παράταξιν τοῦ Ἐθνικοῦ Συνασπισμοῦ, ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς ὁποίας ἐξελέγη Βουλευτής, ἀποτολμᾷ τὰ αὐτά. Ὑπερπηδῶν πᾶσαν ἔννοιαν καὶ πᾶσαν συγκράτησιν πολιτικῆς κοσμιότητος καὶ εὐπρεπείας, κατηγορεῖ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, μεθ’ οὗ μέχρι χθὲς προεκλογικῶς συνηγωνίσθη, ὄχι μόνον ὡς οὐδὲν πράξαν κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἀλλ’ αὐτόχρημα ὡς σφαγιαστὴν τῆς προσφυγικῆς ὑποθέσεως καὶ τῶν προσφυγικῶν δικαίων. Πῶς νὰ χαρακτηρίσω τὰς κατηγορίας ταύτας; Νὰ χαρακτηρίσω αὐτὰς ὡς μὴ σοβαράς, ὡς ἐχαρακτήριζε τὰς ἐναντίον τῆς τότε Κυβερνήσεως ὁ Πρόεδρος αὐτῆς κ. Μιχαλακόπουλος καὶ οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι ἀπαντήσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀνεδίπλωσαν τὴν ὑπὲρ τῶν προσφύγων δημιουργικὴν προσπάθειαν αὐτῶν καὶ ἀπέδειξαν μὲ κείμενα καὶ ἀριθμοὺς τὸ ἀσύστατον, τὸ ἀβάσιμον, τὸ ἐπιπόλαιον, ἵνα μὴ μεταχειρισθῶ ἄλλην φράσιν, τῶν ἐναντίον των διατυπωθεισῶν κατηγοριῶν;

§348Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶσθε ἐντὸς τοῦ θέματος, κ. Βουλευτά.

§349Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἐδήλωσα ὅτι ἡ ἀναδρομὴ τοῦ προλαλήσαντος κ. Βουλευτοῦ ἐκ Δράμας, μὲ ἀναγκάζει νὰ κάμω μία παρέκβασιν.

§350Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι ὅμως, ὅτι αὐτὴν τὴν ὀδυνηρὰν παρέκβασιν θὰ τὴν ὑποστῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ Βουλὴ εἰς τοιαύτην δὲ ὥραν.

§351Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Μετ’ αὐτὴν θὰ εἰσέλθω ἀμέσως εἰς τὸ θέμα.

§352Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅσον θέλετε, νὰ ἐξακολουθήσητε, κ. Βουλευτά Κανεὶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς κάμῃ παρατηρήσεις.

§353Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Συνεχίζω. Νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν ἀποστατήσαντα καὶ ἤδη κατήγορον Βουλευτήν, ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ Μάρτιον τοῦ 1928, ἐπικρίνων τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας, ὑπενθύμιζον εἰς αὐτόν. ἐρωτῶν αὐτόν· «πῶς ἔπρεπε καὶ μὲ ποίας φράσεις νὰ χαρακτηρίσω τὴν δρᾶσίν του, ὡς Ὑπουργοῦ, μὴ δυνηθέντος εἰς διάστημα ἔτους καὶ πλέον νὰ πράξῃ οὐδὲ ἐλάχιστον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡ κυβέρνησις Μιχαλακοπούλου κατώρθωσε νὰ ἐπιτελέσῃ ἐντὸς ἑπτὰ μόλις μηνῶν, καὶ μὴ δυνηθέντος οὐδὲ χιλίας οἰκογενείας νὰ στεγάσῃ, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν κατηγόρει ὡς παραπαίουσαν καὶ ἀνάλγητον πρὸ τῆς προσφυγικῆς συμφορᾶς ἠδυνήθη ἐντὸς μικροτέρου διαστήματος νὰ στεγάσῃ πλέον τῶν ὀκτὼ χιλιάδων οἰκογενειῶν ἐντὸς μονίμων κατοικιῶν καὶ πλέον τῶν ἐννέα χιλιάδων οἰκογενειῶν ἐντὸς ξυλίνων παραπηγμάτων»;

§354Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ παραβιάζητε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, τὸν κατάφωρον, τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς.

§355Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν παραβιάζω ἐγὼ τὸν Κανονισμόν. Ὁ κ. Κίρκος ὡμίλησεν ἐπὶ ὥραν καὶ πλέον περὶ ὅλων τῶν ζητημάτων καὶ οὐδόλως περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος τὸν χωρισμὸν τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Πῶς θέλετε νὰ ἀφήσω ἀναπάντητον τὴν δεινὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τόσην ὥραν διετύπωνεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὡς σφαγιαστοῦ τῶν προσφύγων; Ἐὰν ἐναντίον τοῦ κόμματός σας διετυπώθη τοιαύτη κατηγορία, θὰ ἀντιπαρέρχεσθε αὐτὴν ἀπαρατήρητον καὶ ἀναπάντητον; Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώσητε ἀπὸ ἐμὲ τοιοῦτόν τι, ἀφοῦ οὐδεμίαν διετυπώσατε ἀντίρρησιν καὶ διαμαρτυρίαν, ὅταν ὁ προλαλήσας Βουλευτής, πελαγοδρομήσας εἰς τὸ παρελθόν, ὡμίλησε μόνον περὶ τῆς προσφυγικῆς πολιτικῆς τῶν Φιλελευθέρων καὶ οὐδόλως περὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου;

§356Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ ἀναδρομὴ, τὴν ὁποίαν ἐκάματε, θίγει καὶ ἐμὲ καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι εὐχάριστος. Ἐν τούτοις πρέπει νὰ ἀναπτύξητε τὴν γνώμην σας.

§357Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Δὲν θίγει σᾶς. Θίγει τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας.

§358Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὁ ὁποῖος νὰ σᾶς περιορίσῃ τὰ ὅρια τῆς συζητήσεως. Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν θὰ ἀναπτύξητε τοὺς συλλογισμούς σας, ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς ὑμᾶς. Δὲν ἠμπορεῖ ἡ κυβερνητικὴ πτέρυξ νὰ σᾶς καθορίσῃ τὰ ὅρια, ἀφοῦ, ἄλλωστε, ἄλλοι συνέπεσε νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ ὥραν ἐπὶ θεμάτων ἐντελῶς ξένων καὶ ὡμίλησαν χειροκροτούμενοι ἐπὶ δευτερόλεπτα ἀπὸ τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν.

§359Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Ἀρχηγέ τῶν Προοδευτικῶν, ὁ κ. Κίρκος, ὅταν ὡμίλησε περὶ τῆς πολιτείας του, συνέδεσε τὴν ὁμιλίαν του μετὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ὁ δὲ κ. Βουλευτής, ὁ ἤδη ὁμιλῶν, εἶπεν ὅτι κάμνει παρέκβασιν. Καὶ, ἐὰν μὲν ἐπρόκειτο περὶ μικρᾶς τινος παρεκβάσεως, οὐδεὶς θὰ εἶχε τὴν διάθεσιν νὰ κάμῃ τὴν παρατήρησιν. Ἀλλ’ ὅταν ἤρχισε προβαίνων εἰς τὴν ἐξιστόρησιν ὅλης τῆς παλαιᾶς ἱστορίας, διὰ νὰ κάμῃ τὴν παρέκβασιν, τοῦ παρετήρησα ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα...

§360Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα.

§361Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τώρα καὶ σεῖς κάμνετε παράβασιν, διότι διακόπτετε.

§362Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σεῖς αὐτὸ τὸ κάμνετε κατ’ ἐπάγγελμα. Δὲν ἀφήνετε κανένα νὰ ὁμιλήσῃ χωρὶς νὰ τὸν διακόπτητε.

§363Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ἔλλειψις σεβασμοῦ πρὸς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς.

§364Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σεῖς οὐδέποτε ἐσεβάσθητε τὸν Κανονισμόν, διότι διαρκῶς διακόπτετε τὸν ρήτορα, ὁσάκις λέγει οἱανδήποτε σκέψιν μὴ ἀρεστὴν πρὸς ὑμᾶς. Εἶσθε, λοιπόν, πάντοτε ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁμιλεῖτε διὰ παρεκβάσεων, ὅταν εἰς τὰς ἀγορεύσεις ἔχωμεν καὶ ἱστορικὰς παρεκβάσεις καὶ φιλολογικὰς παρεκβάσεις καὶ ἱστορικὰς ἀναδρομάς. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, εἶσθε ὁ ἐπόπτης τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ πρέπει νὰ τὸν ἐφαρμόζητε καὶ εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως.

§365Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Νὰ ὑπενθυμίσω ἀκόμη εἰς τὸν ὄψιμον ἐγκωμιαστὴν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, κ. Βουλευτήν, ὅσα ἄλλοτε, καὶ δή, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 24ης Ἰανουαρίου 1928, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, κατὰ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐφθέγγετο, κατηγορῶν αὐτό, ὡς ἐξωθοῦν διὰ τῆς ἀντιπροσφυγικῆς ἐπὶ τῶν ἀπαλλοτριώσεων πολεμικῆς του, τὸν τόπον εἰς τὸν ὄλεθρον καὶ τὴν καταστροφήν, καθ’ ἣν ὥραν τὸ χειροκροτοῦν σήμερον αὐτὸν Λαϊκὸν κόμμα, διὰ τῶν ἐπερωτώντων τότε Βουλευτῶν του, ἀπεκάλει αὐτὸν Ζακχαῖον ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων καὶ μονονουχὶ προεξάρχοντα εἰς τὸ ἄγος, ὡς τὸ ἀπεκάλουν, τῶν ἀπαλλοτριώσεων, καὶ εἰς τὴν ἀδηφαγίαν τῶν λυμεώνων, ὡς τοὺς ἀπεκάλουν, τῆς προσφυγικῆς ὑποθέσεως; Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐλησμόνησεν ἤδη ὅλα αὐτά. Καὶ ὅπως ἐλησμόνησεν ὅλα αὐτὰ, ἐλησμόνησε κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὸ μέγα καὶ πασίδηλον γεγονός, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, χάρις εἰς τὸ ὁποῖον ἐξελέγη Βουλευτής, ὄχι μόνον δὲν ἐσφαγίασε κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐνεφάνισεν ὑπὲρ τῶν προσφύγων ἔργον τεράστιον, μέριμναν καταπλήσσουσαν καὶ δημιουργικήν. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ τὴν διαρρεύσασαν τετραετίαν, εἰς τὰς κυρίας ὄψεις τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος ἤσκησε πολιτικὴν κατ’ ἐξοχὴν φιλοπροσφυγικήν. Διὰ τὴν στέγασιν τῶν ἀστῶν προσφύγων διέθεσεν ἐκ μὲν τοῦ Δημοσίου Προϋπολογισμοῦ ποσὸν δρχ. 516.000.000, ἐκ δὲ τοῦ Βʹ Προσφυγικοῦ Δανείου ποσὸν δρχ. 400.000.000, καὶ κατωρθώθη νὰ ἀνεγερθοῦν διὰ μὲν τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας καὶ τῶν Γενικῶν Διοικήσεων οἰκήματα 12.130, διὰ τῶν οἰκοδομικῶν συνεταιρισμῶν οἰκήματα 3.920 καὶ διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων οἰκήματα 9.436, ἤτοι ἐν συνόλῳ οἰκήματα 24.586, εἰς τὰ ὁποῖα ἐστεγάσθησαν ἰσάριθμοι προσφυγικαὶ οἰκογένειαι, ἔχουσαι ἄμεσον ἀνάγκην στεγάσεως. Ποία ἄλλη περίοδος ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ τόσον δαψιλῆ ἀπόδοσιν εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ τῆς στεγάσεως; Διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἀστῶν προσφύγων, ὄχι μόνον ἐσυνέχισε τὴν ἀπρόσκοπτον καὶ ἀνελλιπῆ καταβολὴν τῶν ἀποζημιώσεων εἰς τοὺς δικαιούχους τοῦ Αʹ Μητρῴου καὶ τῶν Παραρτημάτων αὐτοῦ τοῦ Συμπληρωματικοῦ Μητρῴου καὶ τοῦ Αʹ φύλλου αὐτοῦ, ἀλλὰ κατήρτισε καὶ τὸ Βʹ φύλλον Συμπληρωματικοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον κατεχωρήθησαν 40.000 περίπου δικαιοῦχοι, παραλειφθέντες ἐκ τῶν ἄλλων Μητρώων, καὶ κατέβαλεν ἐν συνόλῳ ἀποζημιώσεις, ὑπερβαινούσας τὰ 900.000.000 δραχμῶν. Ἐπὶ πλέον, διὰ τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν, τερματίσαν μίαν ἐκκρεμότητα ἐπικίνδυνον, ὡς καὶ τὴν χίμαιραν καὶ φαντασίωσιν τῆς ὁλοκληρωτικῆς ἀποζημιώσεως, διὰ τῆς καταβολῆς χρεωστικοῦ ὑπολοίπου ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας, ἔθηκε μίαν βάσιν παγίαν, θετικῆς καὶ νομίμου ἀξιώσεως, τὴν ἀξίαν ὁλοκλήρου τῆς ἐνταῦθα Μουσουλμανικῆς περιουσίας. Ἀποτελοῦσι ταῦτα σφαγιασμὸν ἢ τοὐναντίον δικαίωσιν καὶ ρύθμισιν θετικὴν τῶν προσφυγικῶν διεκδικήσεων; Διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν ἐμερίμνησε κατὰ τρόπον ὑπέροχον. Συνεπλήρωσε τὴν στέγασιν καὶ τὰς λοιπὰς ἀνάγκας τῆς γεωργικῆς αὐτῶν ἐπιδόσεως, διαθέσαν τὸ μέγιστον μέρος τοῦ Βʹ Προσφυγικοῦ Δανείου, ἐπύκνωσε τὰ συνεργεῖα διανομῆς καὶ κατωρθώθη ὥστε, κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας, νὰ ἀποτυπωθῶσι καὶ καταμετρηθῶσι συνοικισμοὶ καὶ γαῖαι πέραν τῶν 17.000.000 στρεμμάτων, νὰ διανεμηθῶσι δὲ ὁριστικῶς ἐκ τούτων γαῖαι καὶ συνοικισμοὶ πέραν τῶν 10.000.000 στρεμμάτων. Ἀλλὰ τὸ μέγιστον, διὰ τοῦ νόμου 4745, ἐρρύθμισε τὸ ἄλυτον μέχρι τότε ζήτημα τῶν πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων χρεῶν τῶν ἀγροτῶν προσφύγων καὶ τῆς συναφοῦς πρὸς αὐτὸ ἀποζημιώσεως αὐτῶν, ὡς δικαιούχων ἀνταλλαξίμων, μὲ σύστημα ἀληθῶς καταπλῆσσον. Ἐκ τοῦ συνόλου τῶν χρεῶν τούτων, ἀνερχομένων περίπου εἰς δραχμὰς 10 δισεκατομμύρια, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διέγραψεν ὁριστικῶς ποσὸν δρχ. 3.600.000.000, δι’ ἔξοδα ἔργων κοινῆς ὠφελείας τόκους καὶ λοιπὰ ἔξοδα διοικήσεως, ἀφ’ ἑτέρου συνεψήφισε ποσὸν περίπου δρχ. 3.600.000.000 δι’ ἀποζημίωσιν τῶν δικαιούχων καὶ διὰ τὸ ἀπομεῖναν χρεωστικὸν ὑπόλοιπον ἐκ δρχ. 3.000.000.000 περίπου ἐνομοθέτησε, διὰ τοῦ νόμου 5151 ὅτι δύναται νὰ καταβληθῇ εἰς δόσεις μὲ τόκον 3% καὶ μὲ ὁμολογίας ἀγροτικὰς ἀνταλλαξίμους, ἀφοῦ ἐδέχθη νὰ καταβάλῃ καὶ τὰ πιστωτικὰ ὑπόλοιπα τῶν ἀγροτῶν, ἐκδόσαν δάνειον περίπου δρχ.300.000.000. Ἀποτελεῖ ὅλη αὕτη ἡ διαδικασία, ἥτις συνέστειλεν τελικῶς τὰ ἀγροτικὰ προσφυγικὰ χρέη ἀπὸ 10 δισεκατομμύρια μόλις εἰς 1 δισεκατομμύριον, δεδομένου ὅτι αἱ ἀγροτικαὶ ἀνταλλάξιμοι ὁμολογίαι τιμῶνται εἰς τὸ τρίτον τῆς ὀνομαστικῆς των ἀξίας, σφαγιασμὸν ἢ στοργὴν καὶ μέριμναν ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν ἀληθῶς μεγαλειώδη καὶ εὐεργετικήν; Νὰ τονίσω ἀκόμη ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ μεγάλα παραγωγικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα συνετελέσθησαν κατὰ τὴν ὑπὸ κρίσιν τετραετίαν, ὡς πρωτεύοντα καὶ βασικὸν λόγον τῆς ἐκτελέσεώς των, κατὰ τὰς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δηλώσεις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, εἶχον τὴν μέριμναν διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων καὶ διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τῶν παραποταμίων ἐγκαταστάσεων αὐτῶν; Ἰδοὺ ἐν συντόμῳ ἡ τεραστία, ἡ γιγαντιαία, ἡ μεγαλειώδης προσπάθεια, ἡ ὁποία κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας κατεβλήθη ὑπὸ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὑπὲρ τῶν προσφύγων. Καυχώμεθα ὑπερήφανοι ὅτι ἐπετελέσαμεν ὑπὲρ τῶν προσφύγων ἔργον κατ’ ἐξοχὴν δημιουργικὸν καὶ βαρυσήμαντον, ἔργον γόνιμον, ἔργον ἐσαεί, τὸ ὁποῖον οὐδεμία διαστροφή, οὐδεμία κατασυκοφάντησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμαυρώσῃ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Καὶ ἤδη, Κύριοι Βουλευταί, εἰσερχόμενος εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, θὰ ἐξετάσω κατὰ πρῶτον τὴν συνταγματικότητα αὐτοῦ. Εἶναι πρόσφατοι αἱ τεράστιαι συνέπειαι, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἡ ἀκύρωσις τῶν ἐκλογῶν Θεσσαλονίκης, λόγῳ ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νόμου περὶ χωριστοῦ Συλλόγου τῶν Ἰσραηλιτῶν, ὡς ἀπεφάνθη τὸ δικάσαν Ἐκλογοδικεῖον. Εἶναι αὐτονόητον ποίας ἐκτάσεως θὰ ἦσαν αἱ συνέπειαι, αἱ πολιτικαὶ καὶ οἰκονομικαί, ἐξ ἐνδεχομένης ἀκυρώσεως τῶν βάσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου ψηφιζομένου τυχὸν ὑπὸ τῶν Βουλῶν διενεργηθησομένων δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἐκλογῶν, λόγῳ ἀντισυνταγματικότητος αὐτοῦ. Συνεπῶς, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ ἐρευνήσῃ μετὰ πάσης προσοχῆς καὶ ἐπιμελείας τὴν συνταγματικότητα τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, καὶ διότι ἐπὶ πλέον τόσοι ἄλλοι λόγοι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ἐρεύνης ταύτης. Τὰ δικαστήρια σήμερον καὶ ἐν πλείστοις τῶν εὐρωπαϊκῶν κρατῶν καὶ παρ’ ἡμῖν, ἐπιλαμβάνονται τῆς ἐρεύνης τῆς συνταγματικότητος, οὐ μόνον κατ’ αἴτησιν τῶν διαδίκων, ἀλλὰ καὶ αὐτεπαγγέλτως. Θεσμοὶ ὁλόκληροι, ἐπὶ τούτῳ ὑφιστάμενοι, ὡς εἶπα, ἰδίᾳ τὸ Συμβούλιον Ἐπικρατείας, θεσμοὶ ἐκπορευθέντες ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν περὶ τοῦ Κράτους, ὡς Κράτους δικαίου, κατέστησαν διάχυτον τὴν κοινὴν ἐκδοχήν, ὅτι ἡ συνταγματικότης τῶν νόμων δέον νὰ ἐρευνᾶται ἀνὰ πᾶσαν περίπτωσιν. Εἰς τὴν ἐπιστήμην καθιερώθη περίπου ἡ προηγμένη καὶ κατ’ ἐξοχὴν δικαιοκρατικὴ καὶ δημοκρατικὴ ἄποψις, ἡ διατυπωθεῖσα ὑπὸ τοῦ διασήμου Hauriou, καθ’ ἥν «ἡ ἔρευνα τῆς συνταγματικότητος τῶν νόμων δέον νὰ χωρῇ ὄχι μόνον βάσει καὶ ἐν ὄψει τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ ἐν ὀνόματι τῶν γενικῶν ἀρχῶν καὶ τοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον διέπει τὸ Σύνταγμα, αἵτινες γενικαὶ ἀρχαί, καίτοι σπανιώτατα διατυποῦνται ρητῶς οὐχ’ ἧττον ἀποτελοῦσι τὴν πραγματικὴν συνταγματικὴν νομιμότητα (legitimité constitutionnelle)». Θὰ ἀπετέλει συνεπῶς παράλειψιν καθήκοντος ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐὰν δὲν ἠρευνᾶτο ἐπαρκῶς ἡ συνταγματικότης νομοσχεδίου, ἀφορῶντος ἰδιαίτατα ἄσκησιν ἐκλογικῶν δικαιωμάτων καὶ δικαιωμάτων πηγαζόντων ἐκ τῶν ἀρχῶν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Καὶ ἤδη ποῖαι εἶναι ἆράγε αἱ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος καθιερούμεναι γενικαὶ ἀρχαὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τὰς ἀρχὰς αὐτὰς δὲν παραβιάζει ἆράγε τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον; Ἀναχωροῦντες ἀπὸ τὸν ὁρισμόν τῆς αὐτοδιοικήσεως —ὡς οὗτος ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος, ὡς θεσμοῦ δημοκρατικοῦ,— καθ’ ὃν οἱ κάτοικοι ὡρισμένης ἐδαφικῆς περιοχῆς ἔχουν κατ’ ἀρχὴν τὸ δικαίωμα ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις νὰ ζητήσωσι παρὰ τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἀναγνωρισθῶσιν εἰς νομικὸν πρόσωπον δημοσίου δικαίου αὐτοδιοίκητον, καλούμενον Κοινότης, ἐπὶ σκοπῷ νὰ διαχειρισθῶσι δι’ ἀρχόντων ὑπ’ αὐτῶν ἐκλεγομένων ὡρισμένας τοπικὰς αὐτῶν ὑποθέσεις, διὰ πόρων ἰδίων, τοπικῶν, ἰσχυριζόμεθα ὅτι ἡ κοινοτικὴ αὐτοδιοίκησις, ὡς βασικὴν προϋπόθεσιν, ἔχει τὴν βούλησιν τῶν ἐνδιαφερομένων κατοίκων. Τοῦτο συνάγεται ἄλλωστε καὶ ἐκ τῶν ἑξῆς. Πρῶτον ἡ αὐτοδιοίκησις εἶναι δικαίωμα, ἐκ τῶν καλουμένων ἀτομικῶν δικαιωμάτων, τὸ δὲ Γερμανικὸν Σύνταγμα κατατάσσει αὐτὴν μεταξὺ τῶν ἀτομικῶν δικαιωμάτων (ἄρθρον 127) Ποία δὲ εἶναι ἡ θέσις τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῶν ἀτομικῶν δικαιωμάτων, εἶναι γνωστόν. Εἶναι, στάσις καὶ θέσις μᾶλλον ἀρνητική. Τὸ Κράτος δὲν δημιουργεῖ τὰ ἀτομικὰ δικαιώματα. Συνεπῶς καὶ τὸν αὐτοδιοικούμενον ὀργανισμόν. Τὸ Κράτος ὑποχρεοῦται νὰ μὴ θίξῃ, νὰ σεβασθῇ, νὰ ἀναγνωρίσῃ τὰ δικαιώματα ταῦτα, καὶ δὴ ὅταν ἐκδηλωθῇ ἡ βούλησις τῶν δικαιουμένων ὅπως ἀσκήσωσιν αὐτά. Τὸ Κράτος δὲν δικαιοῦται νὰ ἐπιβληθῇ, οὔτε εἰς τὰ ἄτομα, οὔτε εἰς τὰς ὁμάδας, καὶ νὰ ἐξαναγκάσῃ αὐτὰ κατὰ τὸ ρητὸν «ἀνάγκασον εἰσελθεῖν» νὰ ἀσκήσωσιν ὡρισμένα αὐτῶν ἀτομικὰ δικαιώματα, ὑποχρεοῦται ἁπλῶς νὰ μὴ παρεμποδίσῃ τὴν ἄσκησιν. Διὰ νὰ καταστήσωμεν τὴν ἄποψιν αὐτὴν σαφεστέραν, δὲν ἔχομεν ἢ νὰ παραλληλίσωμεν τὸ δικαίωμα, τὸ ἀτομικόν, τῆς κοινοτικῆς αὐτοδιοικήσεως, πρὸς τὸ δικαίωμα τοῦ συνεταιρίζεσθαι, τὸ ὁποῖον κατοχυροῦται ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ Συντάγματος. Δικαιοῦται τὸ Κράτος νὰ ἐξαναγκάσῃ ὡρισμένους πολίτας νὰ συνεταιρισθῶσιν; Οὐχὶ βεβαίως. Τοιοῦτος ἐξαναγκασμὸς καὶ διὰ νόμου ἐπιβαλλόμενος θὰ ἦτο προφανῶς ἀντισυνταγματικός. Τὸ Κράτος ὑποχρεοῦται, ὁσάκις ὡρισμένοι πολῖται ἐκδηλώσωσι τὴν βούλησιν αὐτῶν, ὅπως ἀσκήσωσι τὸ δικαίωμά των τοῦ συνεταιρίζεσθαι, νὰ μὴ ἀρνηθῇ, ἀλλὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς αὐτοὺς τὴν ἄσκησιν τούτου, ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις. Ἡ ἔνστασις, ἡ προβαλλομένη, ἐκ τῶν ἀναγκαστικῶν συνεταιρισμῶν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, δὲν κλονίζει οὐδαμῶς τὴν βασιμότητα τοῦ ἰσχυρισμοῦ μας, διότι ἐκεῖ δὲν πρόκειται κυρίως εἰπεῖν, περὶ συνεταιρισμῶν, ἀλλὰ περὶ ἰδιοτύπου διαδικασίας περιαγωγῆς τῆς νομῆς καὶ καρπώσεως τῶν ἀπαλλοτριουμένων κτημάτων εἰς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς θεωρουμένους, ἄλλωστε, δι’ ὅλων τῶν διατάξεων τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ὡς προσώπων διατελούντων ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν καὶ ἀντίληψιν τοῦ ἀποκαθιστῶντος αὐτὰ Κράτους. Ἡ ὕπαρξις συνεταιρισμοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 14 τοῦ Συντάγματος, προϋποθέτει ἀπαραιτήτως καὶ πρωτευόντως τὴν ἐκδήλωσιν τῆς βουλήσεως τῶν συνεταιριζομένων, νόμος δὲ καθιερῶν τυχὸν ἀντίθετον ἀρχήν, εἴτε αὐτεπαγγέλτου καὶ ἄνωθεν ἐπιβολῆς τοῦ συνεταιρισμοῦ, εἴτε παρεμποδίσεως τῆς συγκροτήσεως αὐτοῦ, ἐφόσον τηροῦνται αἱ λοιπαὶ προϋποθέσεις, θὰ ἦτο ἀντισυνταγματικός. Τοῦτ’ αὐτὸ δέον νὰ παραδεχθῶμεν καὶ διὰ τοὺς αὐτοδιοικουμένους ὀργανισμούς. Διὰ τὴν συγκρότησίν των, ἀπαιτεῖται, ὡς βασικὴ προϋπόθεσις, ἡ βούλησις τῶν κατοίκων. Ἀλλ’ ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ 107 τοῦ Συντάγματος καθιερουμένη ἀρχὴ καὶ οὐχὶ ἄλλη, συνάγεται κι’ ὅταν ἀφορμηθῶμεν καὶ ἀπὸ ἄλλων συλλογισμῶν. Τί σκοπεῖ καὶ τί πρόκειται κυρίως νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἡ αὐτοδιοίκησις; Ἆράγε σκοπούς, οὕτως εἰπεῖν, τεχνικούς, ὑλικοῦ ἐκπολιτισμοῦ καὶ καλλιτέρας διοικήσεως; Κατὰ τὴν γνώμην τῶν πλείστων δημοσιολόγων, κυρουμένην καὶ ἀπὸ τὴν πεῖραν, τὴν παρὰ τοῖς ξένοις καὶ παρ’ ἡμῖν, ἡ αὐτοδιοίκησις δὲν ἐξυπηρετεῖ, κυρίως εἰπεῖν, τὸ αἴτημα τῆς καλυτέρας διοικήσεως, ἐξυπηρετεῖ, ἢ μᾶλλον ἀφορᾷ καὶ ἱκανοποιεῖ τὴν ἀπαίτησιν τῆς πολιτικῆς ἐλευθερίας. Θέλομεν τὴν αὐτοδιοίκησιν, ὄχι κυρίως διότι, δι’ αὐτῆς θὰ ἐξυπηρετήσωμεν καλύτερον τὰς τοπικάς μας ἀνάγκας, ἀλλὰ διότι τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ βαθὺ αἴσθημα καὶ ἡ ἀμείλικτος ἀξίωσις τῆς πολιτικῆς μας ἐλευθερίας, ὡς τοῦτο ἐπιγραμματικῶς διατυποῦται ὑπὸ τοῦ κορυφαίου τῶν περὶ τὸ Διοικητικὸν Δίκαιον ἐπιστημόνων, τοῦ Hauriou: «Ἐὰν, γράφει εἰς τὸ σύγγραμμα αὐτοῦ περὶ Διοικητικοῦ Δικαίου, σελ. 110 τοῦ 1924, δὲν ἐπρόκειτο παρὰ μόνον περὶ τῆς διοικητικῆς ἀπόψεως, τὸ συγκεντρωτικὸν σύστημα θὰ ἐξησφάλιζεν εἰς τὸν τόπον διοίκησιν ἱκανωτέραν, μᾶλλον ἀμερόλυπτον, ὡλοκληρωμένην καὶ ὀλιγώτερον δαπανηράν. Ἀλλ’ οἱ νεώτεροι λαοὶ χρειάζονται καὶ ἄλλο πρᾶγμα. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι κανεὶς σοφός, ὅπως ἐννοήσῃ ὅτι, ἂν αἱ δημοκρατίαι ἀποκεντρώνωνται, τοῦτο γίνεται, ἵνα δοθῇ μεγαλειτέρα ἐμφάνισις εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου». Ἀλλ’ ὅτι ἡ βούλησις τῶν αὐτοδιοικουμένων δέον νὰ θεωρῆται ἀπαραίτητος, διὰ τὴν δημιουργίαν τοῦ αὐτοδιοικήτου ὀργανισμοῦ, συνάγεται καὶ ἐκ τῶν οἰκονομικῶν συνεπειῶν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Κατὰ κανόνα, δὲν ἐννοεῖται καὶ δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ νοηθῇ αὐτοδιοίκησις, ἄνευ ἰδίας τινὸς οἰκονομικῆς, οἱονεὶ περιουσίας καὶ αὐθυπαρξίας. Οἱ αἱρετοὶ ἄρχοντες τῆς αὐτοδιοικήσεως τότε καὶ μόνον ἔχουσι πραγματικὴν πρωτοβουλίαν καὶ ἐλευθέραν δρᾶσιν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν τοπικῶν αὐτῶν ὑποθέσεων, ὅταν στηρίζωνται ἐπὶ ἰδίων οἰκονομικῶν πόρων. Ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπάρξωσιν οἱ ἴδιοι αὐτοὶ πόροι, πρέπει νὰ φορολογηθῶσιν εἰδικῶς οἱ κάτοικοι τῆς αὐτοδιοικουμένης περιοχῆς. Συνεπῶς ἡ αὐτοδιοίκησις συνεπάγεται ἀναγκαίως, μοιραίως, πρόσθετα οἰκονομικὰ βάρη διὰ τοὺς αὐτοδιοικουμένους. Ἰδοὺ ὁ ἕτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εἰς τὴν δημιουργίαν τῶν αὐτοδιοικουμένων κοινοτικῶν ὀργανισμῶν δέον νὰ πρυτανεύῃ ἡ θέλησις τῶν κατοίκων, ἐφ’ ὧν πρόκειται νὰ ἐπιπέσῃ τὸ εἰδικὸν καὶ πρόσθετον βάρος τῆς οἰκονομικῆς των ἐπαρκείας. Ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς ἐκδοχῆς ταύτης συνηγορεῖ καὶ αὐτὴ ἡ ἐξέλιξις τῆς νομοθεσίας μας. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ ἀρχικὸς νόμος ΔΝΖ καὶ δὴ τὸ ἄρθρον 2 §1, ἐδ. 1 αὐτοῦ περιέχει τὴν διάταξιν· «πᾶς μόνιμος συνοικισμὸς ἔχων ὑπὲρ τοὺς τριακοσίους κατοίκους καὶ σχολεῖον στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀποτελεῖ ἰδίαν Κοινότητα», τὴν δυναμένην νὰ ἑρμηνευθῇ, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖ τὴν βούλησιν τῶν κατοίκων διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Κοινότητος. Ἀλλὰ τόσον ἡ πρόθεσις τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ ἀρχικοῦ τούτου νόμου, — ψηφισθέντος ἄλλωστε πρὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927.— ἡ ἐμφαινομένη εἰς τὴν δυνατὴν διατύπωσιν τοῦ ἀειμνήστου Ρέπουλη, ὑποστηρίξαντος κατὰ τὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀγόρευσίν του τῆς 28ης Ἀπριλίου 1914 «ὅτι πλημμελής, πλημμελεστάτη εἶναι ἡ ἀρχή, καθ’ ἣν οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες δημιουργοῦνται ὑπὸ τῆς Πολιτείας, οἱ Δῆμοι γεννῶνται καὶ δημιουργοῦνται ἐξ ἑαυτῶν, τοὺς εὑρίσκει ἡ πολιτεία, καὶ θέτει μόνον ἐπ’ αὐτῶν τὴν σφραγῖδα τῆς ἀναγνωρίσεως καὶ μόνον ὅταν οὕτω δημιουργῶνται ἐξ ἑαυτῶν καὶ ἀναγνωρίζωνται ὑπὸ τῆς Πολιτείας, προάγονται καὶ εὐδοκιμοῦσιν»,— ὅσον καὶ αἱ λοιπαὶ συναφεῖς διατάξεις, αἱ ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 περὶ ἀποσπάσεως συνοικισμῶν, αἱ ἀξιοῦσαι ἀπαραιτήτως τὴν συναίνεσιν τῶν ἐκλογέων κατοίκων, ὡς καὶ ἡ ἀποκρυστάλλωσις τοῦ ἄρθρου 2 διὰ τῆς βασικῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου 4759 τῆς 26 Μαΐου 1930, νόμου, δηλαδή, ψηφισθέντος μετὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927, καὶ καθ’ ἣν διάταξιν ἀντικαταστήσασαν πάσας τὰς λοιπάς, «πᾶς μόνιμος συνοικισμός, ἔχων σχολεῖον στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἰδίαν κοινότητα, ἐὰν ζητήσῃ τοῦτο τὸ ἥμισυ τῶν ἐκλογέων κατοίκων αὐτοῦ»— τεκμηριοῦσιν ἀριδήλως, ὅτι ἡ κατὰ τρόπον ὁπωσδήποτε ἀμφισβητούμενον καθιερωθεῖσα ἐν τῇ νομοθεσίᾳ περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων καὶ πρὸ τοῦ νέου Συντάγματος ἀρχὴ τῆς συναινέσεως τῶν κατοίκων, μετὰ τὸ Σύνταγμα ἀπεσαφηνίσθη καὶ ἐπαγιώθη κατὰ τρόπον ἀναντίλεκτον. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐξέλιξις τῆς διοικητικῆς μας νομολογίας, ἀρκούντως ὑποδηλοῖ, ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια, ὑφ’ ἣν δέον νὰ ἑρμηνεύωμεν τὴν διὰ τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος διασφαλιζομένην αὐτοδιοίκησιν. Οὕτω, ἐνῷ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 35) 1931 ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας, μὴ θίγουσα, ἄλλωστε, εἰδικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο, εἶναι μᾶλλον ἀσαφής, ἡ ὑπ’ ἀριθ. 92) 1931 σαφέστερον διατυπώνει, ὅτι ἡ βούλησις τῶν αὐτοδιοικουμένων ἀποτελεῖ προϋπόθεσιν, οὐ μόνον ἐκ τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ συνταγματικῶς ἐπιβαλλομένην, διὰ τὴν κατάργησιν τῶν Κοινοτήτων, ἡ δὲ τελευταία ὑπ’ ἀριθ. 509) 1933 σαφέστατα εἰς τὸ σκεπτικὸν αὐτῆς ἀναγνωρίζει, ὅτι ἡ τοιαύτη διὰ διατάγματος ἢ διὰ νόμου ἄνωθεν ἐπιβολὴ τῆς αὐτοδιοικήσεως «ἀντιτίθεται πρὸς τὰς διεπούσας τὴν αὐτοδιοίκησιν βασικὰς ἀρχάς». Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησίς τις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος, προκειμένου περὶ ἱδρύσεως καὶ ἀναγνωρίσεως Κοινοτήτων, οὐδεμία ἀμφιβολία, οὐδεὶς δισταγμὸς δύναται εὐλόγως νὰ χωρήσῃ, προκειμένου περὶ ἀποσπάσεως συνοικισμῶν ἐκ Δήμων ἢ Κοινοτήτων, εἰς οὓς οὗτοι ἀνήκουσι. Περὶ τούτου τόσον ἡ θεωρία, ὅσον καὶ ἡ νομοθεσία μας, ἡ προσυνταγματικὴ καὶ ἡ μετασυνταγματική, οὐδεμίαν ἐπιτρέπουσιν ἀμφιβολίαν.

§366Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐπὶ Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων ἐψηφίσθη παρόμοιος νόμος καὶ ἐσχηματίσθη Κοινότης, ἄνευ τῆς θελήσεως τῶν κατοίκων.

§367Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἐζητήθη πάντοτε ἡ συναίνεσις τῶν ἐκλογέων κατοίκων. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἐψηφίσθη τότε ὁ νόμος 4227 δὲν δύναται νὰ κλονίσῃ οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον τὴν βασιμότητα τῆς ὑπ’ ἐμοῦ ὑποστηριχθείσης ἐκδοχῆς, ἀφ’ ἑνὸς μέν, διότι ὁ νόμος οὗτος, ὡς παρακατιὼν θὰ ἀναπτύξω, ὡς ἀρχικὸν καὶ πρωτεύοντα σκοπόν εἶχε νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἀπόσπασιν τῶν συνοικισμῶν ἐκ τῶν Δήμων εἰς οὓς ἀνῆκον, ὡς τροπολογία δὲ τῶν Βουλευτῶν τότε κ. κ. Τζιγδέμογλου καὶ Βαρδαπούλου εἰσήχθη ἡ ἐξαιρετικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, διότι ὡς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὸ τῶν προσφύγων Βουλευτῶν Πειραιῶς ὑπεστηρίχθη, καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου τούτου, ἐζητήθη ἡ γνώμη τῶν κατοίκων, ἥτις καὶ ἐξεδηλώθη πανηγυρικῶς ἀντίθετος πρὸς πᾶσαν ἀπόσπασιν.

§368Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡ τροπολογία ψηφισθεῖσα ἀποτελεῖ νόμον, καὶ οἱ νομοθετήσαντες, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐδέχθησαν ὅτι, εἴτε οὕτως, εἴτε ἄλλως, δύναται νὰ συσταθῇ κοινότης. Ἡ διάταξις αὕτη συνεπῶς τοῦ Συντάγματος δὲν ἔχει σημασίαν μεγάλην.

§369Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Δὲν φρονῶ, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Συντάγματος δὲν ἔχει μεγάλην σημασίαν. Διότι, ἐὰν αὔριον τὸ Ἐκλογοδικεῖον κηρύξῃ τὸν ὑπὸ ψήφισιν νόμον, ὡς ἀντισυνταγματικὸν καὶ ἀκυρώσῃ τὰς βάσεις αὐτοῦ Δημοτικὰς καὶ Κοινοτικὰς ἐκλογάς, ἀναλογίζεσθε ποίας τεραστίας συνεπείας, ἰδιαίτατα δι’ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησίν σας, δύναται νὰ ἔχῃ ἡ ἀκύρωσις αὕτη; Ἀναλογίζεσθε ποῖος σάλος καὶ ποία ἀναστάτωσις γενικὴ ἐκ τούτου θὰ προκληθῇ; Συνεπῶς προέχει καὶ ἐπιβάλλεται ἡ διερεύνησις τῶν συνταγματικῶν διατάξεων καὶ τῆς πρὸς ταύτας προσαρμογῆς ἢ μὴ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου.

§370ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ζήτημα ἄλλως τε εἶναι, ὅτι ὑπάρχει ἐξέγερσις ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου.

§371Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει καμμία.

§372ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄν δέν ὑπάρχει ἐξέγερσις, δεχθῆτε τροπολογίαν.

§373Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δέχομαι καμμίαν.

§374ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω, ὅτι τὰ μέτρα ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα κυρίως ἐπιμένετε καὶ καταπονεῖτε τὴν Βουλὴν καὶ θέτετε ὁλόκληρον τὸ κῦρος τῆς δυνάμεως, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Κυβέρνησις, εἶναι καθαρῶς κομματικά, ἐνῷ πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι ὁ λαός, ὁ ὁποῖος σᾶς ἀπέστειλεν ἐδῶ, ἀνέμενεν ἄλλα μέτρα σωστικὰ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ καὶ ὄχι κομματικά. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§375Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ λαὸς μὲ ἔφερεν ἐδῶ, κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Ἐργατοαγροτικοῦ κόμματος, ἐμὲ καὶ τὰ ἄλλα κόμματα, τὰ ὁποῖα συγκροτοῦν τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς ἰδέας μας, μία δὲ τῶν ἰδεῶν μας εἶναι νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν καθαρὰν αὐτοδιοίκησιν, τὴν ὀφειλομένην αὐτοδιοίκησιν ἐκείνην, ποὺ σεῖς μὲ τὴν παράταξιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκετε, τὴν εἴχετε καταστρέψει, ἀκριβῶς, διὰ λόγους κομματικούς. (Χειροκροτήματα).

§376Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἐπανερχόμενος εἰς τὸ θέμα μου ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ ἀπόσπασις τῶν συνοικισμῶν, ἡ διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ἄνωθεν καὶ παρὰ τὴν θέλησιν τῶν ἐκλογέων κατοίκων αὐτῶν ἐπιβληθησομένη, εἶναι ἀντισυνταγματική, ἀναμφισβητήτως. Αἱ σχετικαὶ διατάξεις τοῦ Κώδικος, τόσον αἱ πρὸ τοῦ Συντάγματος ψηφισθεῖσαι, ὅσον καὶ αἱ μετὰ τὸ Σύνταγμα, ἀποτελοῦσι τὴν ἀρίστην περὶ τούτου καὶ αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν. Ἀναγινώσκω αὐτὰς διὰ νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλή, ὅτι οὐδέποτε ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία, ὁσάκις ἐτέθη πρὸ αὐτῆς ζήτημα ἀποσπάσεως συνοικισμῶν, ἀμφέβαλλεν ὅτι ἀπαραίτητος καὶ θεμελιώδης προϋπόθεσις ἦτο ἡ συναίνεσις τῶν ἐκλογέων κατοίκων. «Συνοικισμὸς, ἔχων ἢ μὴ τὰ στοιχεῖα, ὅπως ἀπαρτίσῃ ἰδίαν Κοινότητα, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 2 § 1, δικαιοῦται νὰ ἀποσπασθῇ ἀπὸ τοῦ Δήμου ἢ τῆς Κοινότητος εἰς ἥν ἀνήκει καὶ νὰ ἑνωθῇ μετ’ ἄλλης Κοινότητος, ἐὰν ὑποβάλῃ περὶ τούτου αἴτησιν ὑπογεγραμμένην ὑπὸ τοῦ ἡμίσεος τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων αὐτοῦ, συναινέσῃ δὲ εἰς τοῦτο ἡ μεθ’ ἧς αἰτεῖται ἡ ἕνωσις Κοινότης διὰ δηλώσεως ὑπογεγραμμένης ὡσαύτως ὑπὸ τοῦ ἡμίσεος τῶν ἐκλογέων. Παρομοία αἴτησις ἀπαιτεῖται ἐὰν ἡ ἕνωσις ζητῆται μετὰ Δήμου, ἡ συναίνεσις ὅμως τούτου λαμβάνεται δι’ ἀποφάσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου». Εἶναι αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου ΔΝΖ. Ἐπίσης «Συνοικισμοὶ ἀποτελοῦντες μέρος ἄλλης Κοινότητος δικαιοῦνται νὰ ζητήσωσι διὰ τοῦ ἡμίσεος τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων τὴν ἵδρυσιν εἰς ἰδίαν κοινότητα». Εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου ΔΝΖ. Ἐπίσης «Ἐν ταῖς Νέαις Χώραις, εἷς ἢ πλείονες συνοικισμοί, συνεχόμενοι, δύνανται, ἀποσπώμενοι ἀπὸ τοῦ Δήμου ἢ τῆς Κοινότητος εἰς ἥν ὑπάγονται, νὰ ἀποτελέσωσιν ἰδίαν Κοινότητα, ἐὰν ζητήσωσι τοῦτο τὸ ἥμισυ τῶν ἐκλογέων κατοίκων τῶν διαμενόντων ἐν αὐτοῖς». Εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 11 ἐδ. 1, 2 καὶ 5 τοῦ Ν. 1051, αἱ διατάξεις δὲ αὗται οὐδόλως ἐθίγησαν ὑπὸ τῶν ὀργανικῶν νόμων, τῶν τροποποιησάντων πλείστας διατάξεις τοῦ Κώδικος καὶ δὴ τοῦ Νόμου 4108 τῆς 20 Μαρτίου 1929,4189 τῆς 6 Ἰουλίου 1929 καὶ 4759 τῆς 26 Μαΐου 1930. Ἀλλ’ ἡ ἀντισυνταγματικότης τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ἔτι μᾶλλον ἐξαίρεται, ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ παρὰ τὴν θέλησιν τῶν αὐτοδιοικουμένων ἐπιδιωκομένη κατάτμησις τῶν μεγάλων αὐτοδιοικουμένων ὀργανισμῶν, διὰ τῆς ἀποσπάσεως τῶν ἀνηκόντων εἰς αὐτοὺς συνοικισμῶν, δὲν ἐξυπηρετεῖ καὶ δὲν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ σκοποὺς καλυτέρας τῶν ἀποσπωμένων διοικήσεως καὶ πληρεστέρας ἱκανοποιήσεως καὶ ἐξυπηρετήσεως τῶν τοπικῶν αὐτῶν ἀναγκῶν. Εἴπομεν προηγουμένως ὅτι καθ’ ἡμᾶς, ἀκολουθοῦντας ἐν τούτῳ τὴν γνώμην συγγραφέων κατ’ ἐξοχὴν ἐγκύρων, ἡ αὐτοδιοίκησις σκοπεῖ κυρίως καὶ πρωτίστως τὴν διάτρυψιν καὶ ἱκανοποίησιν ἀναγκῶν οὐσιωδῶς ψυχικῶν συνταγματικῶν, ἀναγκῶν ὁλοὲν πλείονος, πληρεστέρας, δαψιλεστέρας πολιτικῶς ἐλευθέρας, ὁλοὲν ἐνεργοτέρας συμμετοχῆς τοῦ ἐλευθέρου πολίτου, εἰς τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, διὰ νὰ αἰσθανθῇ ἢ μᾶλλον διὰ νὰ αἰσθάνηται ἑκάστοτε τὸ πλήρωμα τῆς ἐλευθερίας, τὴν ἐγκαύχησιν ὅτι μετέχει καὶ αὐτός, δρᾷ, ἔχει λόγον εἰς τὴν διαχείρισιν καὶ ἐξέλιξιν τοὐλάχιστον τῶν τοπικῶν του ὑποθέσεων. Καὶ πιστεύομεν ἀκραδάντως ὅτι, πέραν τούτου, ἡ αὐτοδιοίκησις οὐδένα ὑλικὸν ἐκπολιτιστικὸν σκοπὸν ἐξυπηρετεῖ καὶ δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Πόσον ὅταν ἀναχωρήσωμεν ἀπὸ τὴν ἐκδοχὴν αὐτὴν προβάλλει τὸ ἀπαράδεκτον τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου εἶναι αὐτοφανές, ὡς ἀνελύσαμεν ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μας. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν πρὸς στιγμὴν προσχωρήσωμεν εἰς τὴν ἄποψιν ἐκείνην, οἱ ὁποῖοι ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἀπεκδέχονται τὴν πληρεστέραν ἱκανοποίησιν τῶν ὑλικῶν τοπικῶν ἀναγκῶν καὶ τὸν μείζονα ἐκπολιτισμὸν τῶν αὐτοδιοικουμένων ὀργανισμῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ κατάτμησις τῶν μεγάλων αὐτοδιοικουμένων ὀργανισμῶν, καὶ ὁ θρυμματισμὸς αὐτῶν εἰς φυτοζωοῦντας καὶ καχεκτικοὺς μικροοργανισμούς, (Δήμους ἢ Κοινότητας), παρακωλύει, σταματᾷ, ἀνακόπτει τὸν διὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως σκοπούμενον ἐκπολιτισμὸν καὶ οὐδόλως προάγει αὐτόν. Περὶ τούτου, πλὴν ἐλαχίστων καὶ ἀσημάντων ἐξαιρέσεων, ὁμόφωνος εἶναι σχεδὸν ἡ γνώμη τῶν συγγραφέων, καὶ πολιτικῶν, καὶ παρὰ τοῖς ξένοις καὶ παρ’ ἡμῖν. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τὰς ἀναφέρω διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία. Ὁ Richard, εἰς τὸ σύγγραμμά του περὶ «τεχνικῆς ὀργανώσεως τοῦ Κράτους», ἐν σελίδι 223 καταφέρεται κατὰ τῆς δημιουργίας πολλῶν Κοινοτήτων. «Ὄχι μόνον ὁ ἀριθμὸς τῶν Κοινοτήτων εἶναι ὑπερβολικός, τονίζει, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀπουσία οἱουδήποτε διαφορισμοῦ μεταξὺ αὐτῶν, ἐπαυξάνει τὰς δυσχερείας τῆς τοπικῆς διοικήσεως». Ὁ Ἄσλεϋ, τὴν γνώμην τοῦ ὁποίου ἀναφέρει ὁ κ. Γεραγᾶς εἰς τὴν πρόσφατον μελέτην αὐτοῦ περὶ τοῦ Διοικητικοῦ Προβλήματος ἐν σελ. 41, παρετήρει: «Ἀνάγκη νὰ λεχθῇ ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν Κοινοτήτων εἶναι τόσον μικραί, ὥστε δὲν ἔχουν οὔτε τὰς διοικητικὰς ἱκανότητας, οὔτε τοὺς ἀναγκαίους πόρους διὰ σημαντικόν τι ἔργον. Ἡ Κοινότης εἶναι γενικῶς πολὺ μικρά, ὅπως ἐκτελέσῃ ἔργον ὠφέλιμον καὶ συνεπῶς καὶ ἐν Πρωσσίᾳ, ὅπως καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, θὰ ἔπρεπε μᾶλλον νὰ ἑνωθοῦν αἱ Κοινότητες, πρὸς σχηματισμὸν περιφερειῶν εὐρυτέρων». Ἡ ἔκθεσις τῆς ὑποεπιτροπῆς ἐπὶ τῆς διοικητικῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς Γαλλίας, ἐπέμεινεν ἐπὶ τῶν ἀτόπων πάσης φύσεως, ἅτινα παρουσιάζει ἡ δημιουργία τόσον εὔκολος καὶ συνήθως νέων Κοινοτικῶν μονάδων. «Εὐνοοῦντες, τονίζει, χωρισμοὺς τοὺς ὁποίους ἠδύναντο νὰ ἀποφύγουν, δημιουργοῦν Κοινότητας ἀνισχύρους μὲ προϋπολογισμὸν ἀναιμικὸν, μὲ διοίκησιν ἄνευ, πείρας, αἵτινες συνεπῶς εἶναι ἀνίκανοι νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ χρέος των ἀπέναντι τοῦ ἔθνους, ἔναντι τῶν πολιτῶν καὶ ἔναντι αὐτῶν τῶν ἰδίων». Εἶναι ἡ ἄρνησις πάσης προόδου πρὸς ἱκανοποίησιν μωροφιλοδοξιῶν καὶ ἐλαφροτήτων. (ἰδὲ μελέτην Γεραγᾶ σελ. 41). Ἐπίσης μεταξὺ τῶν εὐχῶν τοῦ Γʹ Διεθνοῦς Συνεδρίου τῶν Διοικητικῶν Ἐπιστημῶν, εἶναι καὶ ἡ ζητοῦσα «ὅπως ἐνθαρρυνθοῦν καὶ διευκολυνθοῦν οὐχὶ αἱ κατατμήσεις, ἀλλ’ αἱ ἑνώσεις καὶ οἱ σύνδεσμοι Δήμων καὶ Κοινοτήτων, καὶ ὅπως εἴς τινας περιπτώσεις ὁ σχηματισμὸς συνδέσμων εἶναι ὑποχρεωτικός». Παρ’ ἡμῖν ὁ καθηγητὴς κ. Ἀγγελόπουλος, ἐπανειλημμένως ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ ἐπίτευξις τῶν σκοπῶν τῆς αὐτοδιοικήσεως δὲν φαίνεται ἄλλως δυνατὴ εἰμὴ ἐὰν οἱ νῦν ὑπάρχοντες Δῆμοι καὶ Κοινότητες, συγχωνευθῶσιν—καὶ ὄχι κατατμηθῶσι — εἰς εὐρυτέρας περιφερείας. Ἡ ἀντίρρησις ὅτι εὐρυνομένων τῶν κοινοτικῶν περιφερειῶν, θὰ συνέβαινεν ὥστε τὰ ἐκ τῶν διαφόρων συνοικισμῶν τῆς Κοινότητος ἢ τοῦ Δήμου ἔσοδα, νὰ δαπανῶνται ὑπέρ τινων μόνον ἐξ αὐτῶν ἢ καὶ ὑπὲρ μόνης τῆς ἕδρας τοῦ Δήμου ἢ τῆς Κοινότητος δὲν θὰ ἦτο εὔλογος. Ἐκτείνοντες τὰς περιφερείας συμπυκνοῦμεν τοὺς πόρους, καὶ οἱονεὶ ἐμφυσοῦμεν μείζονα σπουδαιότητα εἰς τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν». Ἀλλὰ καὶ ὁ ἀοίδιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, Δημήτριος Γούναρης, ὑπεστήριξε τὰ αὐτὰ κατὰ τὴν ἀνακοίνωσιν τῶν περὶ αὐτοδιοικήσεως γνωμῶν του, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βαμβέτσος ἔκαμε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 13 Φ)ρίου 1921, ἐνώπιον τῆς Νομοπαρασκευαστικῆς Ἐπιτροπῆς Διοικ. Κωδίκων. «Τὸν δεύτερον βαθμὸν ἐτόνιζε, τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, θὰ ἀπετέλει ὁ Δῆμος, ὅστις θὰ ἦτο δύο εἰδῶν. Δῆμος ἀστικὸς περιλαμβάνων τὰς πόλεις, καὶ Δῆμος ἀγροτικὸς, περιλαμβάνων περιφέρειαν ἀγροτικὴν, εὐρυτέραν τῆς τῶν παλαιῶν Δήμων. Ἡ ἔκτασις τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Δήμου θὰ ὡρίζετο ὡσαύτως ὡς καὶ ἡ τοῦ Νομοῦ μὲ τὴν δυνατότητα ὅπως ὁ Δῆμος, ἐπεκτείνῃ δι’ ἀμέσου καὶ ἐνταῦθα ἐκδηλώσεως τῆς βουλήσεως τῶν κατοίκων, (δημοψηφίσματος), τὴν δικαιοδοσίαν αὑτοῦ τόσον ἐνώπιον τοῦ Κράτους, ὅσον καὶ ἔναντι τοῦ Νομοῦ. Τὰ νῦν εἰς τοὺς Δήμους ἢ τὰς Κοινότητας, ἀνατιθέμενα διοικητικὰ καθήκοντα θὰ ἐνασκῶσιν οἱ Δῆμοι, διὰ τῶν αἱρετῶν αὐτῶν ἀρχόντων. Ὁ Δῆμος τέλος, δὲν θὰ ἐξηφάνιζε τελείως τὴν Κοινότητα, ἥτις θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπάρχουσα, ὡς ἑκούσιος οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς, ἔχων ὡς οἰκονομικὰ μέσα τὴν κοινοτικὴν περιουσίαν, τὴν εἰς εἶδος εἰσφορὰν καὶ τὴν προσωπικὴν τῶν μελῶν ἐργασίαν». Ὥστε βλέπετε ὅτι καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν γνώμην τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὄχι μόνον δέον νὰ ἀποκρουσθῇ πᾶσα κατάτμησις τῶν μεγάλων αὐτοδιοικουμένων Δήμων, ὡς μὴ ἐξυπηρετοῦσα τοὺς σκοποὺς τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἀλλ’ ἔτι πλέον, ἡ γνώμη καὶ ἡ θέλησις τῶν ἐκλογέων κατοίκων, τῶν αὐτοδιοικουμένων τούτων ὀργανισμῶν, δέον νὰ λαμβάνηται πρὸ παντὸς ὑπ’ ὄψιν. Τὸ Κράτος ὄχι μόνον δὲν δικαιοῦται οἴκοθεν νὰ ἐπιβληθῇ πρὸς κατακερματισμὸν ἑνὸς αὐτοδιοικουμένου Δήμου, ἀλλ’ ὑποχρεοῦται, ὅταν ἐκφρασθῇ ἡ βούλησις τῶν κατοίκων, νὰ ἐκχωρήσῃ καὶ ὡρισμένας αὐτοῦ ἁρμοδιότητας καὶ ὡρισμένους αὐτοῦ οἰκονομικοὺς πόρους. Καὶ ὅμως, σήμερον ὑποστηρίζονται, ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἀρχαὶ ὅλως ἀντίθετοι. Τὸ Κράτος δὲν εἶναι πλέον τὸ συμμορφούμενον πρὸς τὴν βούλησιν τῶν αὐτοδιοικουμένων, ἀλλὰ τὸ ἐπιβάλλον κυριαρχικῶς τὴν βούλησιν αὐτοῦ, ἐπὶ τῶν αὐτοδιοικουμένων. Ποία ἀντίφασις ριζικὴ καὶ ἀπότομος! Ἀλλ’ ὅτι ἡ κατεύθυνσις αὐτὴ τῆς κατατμήσεως καὶ τοῦ θρυμματισμοῦ τῶν αὐτοδιοικουμένων ὀργανισμῶν, δὲν ἐξυπηρετεῖ τοὺς διοικητικοὺς καὶ ἐκπολιτιστικοὺς σκοποὺς τῆς αὐτοδιοικήσεως, καὶ συνεπῶς ἀντίκειται πρὸς τὴν συνταγματικὴν ἐπιταγὴν τοῦ ἄρθρου 107, ἐφόσον δὲν ἐκπορεύεται ἐκ τῆς βουλήσεως αὐτῶν τούτων τῶν αὐτοδιοικουμένων, συνάγεται ἐμμέσως καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἐξελίξεως τῆς νομοθεσίας μας, ἡ ὁποία καὶ πρὸ τοῦ Συντάγματος μὲν ἰδιαίτατα ὅμως μετὰ τὸ Σύνταγμα, προώθησε κατὰ τρόπον συστηματικὸν καὶ ἔντονον τὰς ἑνώσεις καὶ τοὺς συνδέσμους τῶν Κοινοτήτων καὶ Δήμων. Ὁ Νόμος 4108 τῆς 20 Μαρτίου 1929, ὁ πρῶτος δηλ. μετὰ τὸ Σύνταγμα ψηφισθεὶς νόμος, «περὶ τροποποιήσεως βασικῶν διατάξεων τῆς νομοθεσίας περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων, καθιεροῖ καὶ συστηματοποιεῖ τὴν ἄποψιν ὅτι μόνον μεγάλοι αὐτοδιοικούμενοι ὀργανισμοὶ δύνανται πράγματι νὰ ἐπιτελέσουν γενναῖόν τι ἔργον ὑπὲρ ἑαυτῶν. Ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ νόμου τούτου, ἐμμέσως ἀποκρούουσα τὸν περαιτέρω κατακερματισμὸν τῶν δημιουργηθέντων ὀργανισμῶν ἐμφανῶς τονίζει τὸ ἑξῆς: «Αἱ μέχρι τοῦδε περὶ συνδέσμων Κοινοτήτων διατάξεων τοῦ Κώδικος εἶναι ἀτελέσταται, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οὔτε συμμετοχὴν τῶν Δήμων εἰς τοὺς ὡς ἄνω συνδέσμους προβλέπουσιν, οὔτε τὴν ἁρμοδιότητα τῶν ὀργάνων αὐτῶν ρυθμίζουσιν, οὔτε ἐπιβολὴν φόρων εἰς τοὺς συνδέσμους ἐπιτρέπουσιν, ἐπίσης δὲ δὲν προβλέπουσιν ἰδία περὶ διορισμοῦ ὑπαλλήλων, συνάψεως δανείων καὶ προϋπολογισμοῦ, ἐλλιπέστατα δὲ ὁρίζουσι τὰ τῆς ἐκτελέσεως ἔργων καὶ προμηθειῶν, οὕτω δὲ αἱ ἰσχύουσαι περὶ συνδέσμων Κοινοτήτων διατάξεις, ἥκιστα ἀνταποκρίνονται εἰς τὰ πράγματα, οὐδαμῶς δὲ δύνανται νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ σπουδαιοτάτου, εὐρέως δὲ ἀρξαμένου νὰ ἐφαρμόζηται ἤδη—τούτου θεσμοῦ. Ὅθεν ἐκρίθη ἀπαραίτητον ὅπως συμπληρωθῶσιν, αἱ περὶ συνδέσμων Κοινοτήτων διατάξεις κατὰ τὰ ἀνωτέρω, τοῦθ’ ὅπερ καὶ γίνεται διὰ τῶν ἄρθρων 4–7, δι’ ὧν ἀντικαθίστανται τὰ ἄρθρα 76, 79, 80 καὶ 81 τοῦ Κώδικος». Εἶναι αὐτονόητος ἡ θεμελιώδης μεταβολή, ἡ ὁποία διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ τοῦ πρώτου ἑρμηνεύσαντος ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ τὴν συνταγματικὴν διάταξιν ἐπῆλθεν εἰς τὴν κατεύθυνσιν τῆς Κοινοτικῆς νομοθεσίας μας. Ὕπερθεν τῶν μικρῶν Κοινοτήτων, εἰς τὴν ἀποστολὴν τῶν ὁποίων ἀπὸ ἀπόψεως ἔργων κοινῆς ὠφελείας οὐδεμίαν ἐφεξῆς ἔχει ἐμπιστοσύνην ὁ νομοθέτης, δημιουργεῖ μὲ βάσιν πρωταρχικὴν τὴν συναίνεσιν τῶν ἐνδιαφερομένων νέα νομικὰ πρόσωπα, τοὺς συνδέσμους τῶν Κοινοτήτων παρὰ τῶν ὁποίων καὶ μόνον ἀπεκδέχεται τὴν συντέλεσιν σκοπῶν ἐκπολιτιστικῶν. Δὲν ἀποτελεῖ τοῦτο κατάδηλον καὶ πανηγυρικὴν στροφὴν τῆς νομοθεσίας μας ἐναντίον πάσης περαιτέρω κατατμήσεως τῶν αὐτοδιοικουμένων ὀργανισμῶν; Ἀλλὰ τότε, θὰ μοὶ ἀντιτείνῃ ἴσως τις, διατί, ἀφοῦ αὐτὴ ὑπῆρξε μετὰ τὸ Σύνταγμα ἡ στροφὴ τῆς νομοθεσίας μας, ἐψηφίσθη ἐπὶ Κυβερνήσεως Φιλελευθέρων καὶ ὀλίγον μετὰ τὸν νόμον 4108 ὁ νόμος 4227, ὁ ὁποῖος ἀκριβῶς ἐπιτρέπει τὸν χωρισμὸν τῶν συνοικισμῶν καὶ δὴ ἄνευ τῆς βουλήσεως τῶν ἐνδιαφερομένων: Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, διὰ νὰ ἀντικρούσω τὴν οὕτω εὐλογοφανῆ ἐκ πρώτης ὄψεως προβαλλομένην ἔνστασιν. Ἀντικρούων λοιπόν ἰσχυρίζομαι ὅτι καὶ ὁ νόμος 4227 εἶναι ἀπότοκος τῆς αὐτῆς τάσεως πρὸς μὴ διάσπασιν τῶν αὐτοδιοικουμένων ὀργανισμῶν καὶ τῆς πίστεως, ὅτι μόνον, διὰ τῶν μεγάλων ὀργανισμῶν εἴτε τῶν ἤδη ὑπαρχόντων, εἴτε τῶν διὰ τῶν ἑνώσεων καὶ συνδέσμων σχηματιζομένων, ἐξυπηρετοῦνται πράγματι οἱ διοικητικοὶ σκοποὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Καὶ ὁ νόμος οὗτος εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἀπόσπασιν καὶ οὐχὶ νὰ ὑποβοηθήσῃ αὐτήν. Ἡ εἰσηγητική του ἔκθεσις καὶ τὸ ἀρχικὸν κείμενον τοῦ νομοσχεδίου μαρτυροῦσι περὶ τούτου κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον. Ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς τότε, ἀκριβῶς, ἐπειδὴ προέβλεψεν ὅτι ἐνδέχεται νὰ ζητηθῇ κατ’ ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ Κώδικος, ὁ χωρισμὸς συνοικισμῶν τινων καὶ ἀκριβῶς ἵνα μὴ διασπασθῇ «ἡ οἰκονομικὴ καὶ διοικητικὴ ἑνότης τῶν οἰκείων δημοτικῶν περιφερειῶν, συνδεομένη πρὸς εὐρυτέρας μελέτας καὶ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, μεριμνώσης διὰ τὴν κατάρτισιν ἑνιαίου σχεδίου ἀνταποκρινομένου εἰς τὰς παρούσας καὶ μελλοντικὰς ἀνάγκας τῶν πόλεων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Περιχώρων καὶ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς συγκοινωνίας, ἐξυγιάνσεως, ἐξωραϊσμοῦ, καὶ καθαριότητος ὁλοκλήρου τῆς ἄνω περιοχῆς», προέτεινεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάργησιν, ὡς πρὸς τὰς περιφερείας ταύτας, πάσης σχετικῆς γενικῆς διατάξεως τοῦ Κώδικος καὶ τὴν θέσπισιν ἐξαιρετικοῦ δικαίου, ἵνα δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ ὡς δῆμον ἢ κοινότητα συνοικισμῶν τῶν ὡς ἄνω περιφερειῶν.

§377Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ μεγάλων καὶ μικρῶν συνοικισμῶν. Ἡ Νέα Ἰωνία θὰ εἶναι ἀπὸ τοὺς μεγαλειτέρους Δήμους τῆς Ἑλλάδος.

§378Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Καὶ ἤδη, Κύριοι Βουλευταί, ἀφοῦ προσεπάθησα νὰ ἀναδείξω, ὅσον τὸ δυνατόν, σαφῶς καὶ ἐπαρκῶς τὰς δύο γενικὰς ἀρχάς, αἵτινες ἀπορρέουσιν ἐκ τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος, τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀπαραιτήτου τῆς βουλήσεως τῶν ἐκλογέων κατοίκων καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς μὴ κατατμήσεως τῶν αὐτοδιοικουμένων ἤδη ὀργανισμῶν, εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἔρευναν τῶν εἰδικῶν λόγων, δι’ οὓς οἱ συνοικισμοὶ Ἀθηνῶν, Πειραιῶς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀποσπασθῶσιν ἀπὸ τῶν οἰκείων δημοτικῶν αὐτῶν περιφερειῶν ἐν ὄψει καὶ τῶν ὡς ἄνω γενικῶν ἀρχῶν. Δὲν θὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἄποψιν, τὴν ὑποστηριχθεῖσαν ἄλλωστε καὶ παρ’ ἄλλων Συναδέλφων, ὅτι οἱ συνοικισμοὶ οὗτοι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἐὰν εἶναι συνοικισμοὶ καὶ ὄχι συνοικίαι. Γεγονὸς εἶναι, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅτι καὶ οἱ ὑπὸ κρίσιν συνοικισμοὶ εἰς τὸν τόμον τῆς Στατιστικῆς τοῦ 1928 φέρονται μεταξὺ τῶν συνοικιῶν τῶν Δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Οὕτω εἰς τὴν σελίδα 54 τοῦ τόμου τούτου, ἐν ὑποσημειώσει, ὁρίζεται ὅτι «εἰς τὸν πληθυσμὸν τῶν Ἀθηνῶν περιλαμβάνονται καὶ οἱ κάτωθι συνοικισμοί, οἵτινες ἀποτελοῦν τὴν ἐκτὸς σχεδίου περιοχήν: 1) Ἀβερωφείου, 2) Ἀμπελόκηποι, 3) Αʹ Νεκροταφείου, 4) Βοτανικοῦ, 5) Βύρωνος, 6) Γαλάτσι, 7) Γούβα, 8) Γουδί, 9) Δαφνί, 10) Δουργούτη, 11) Θυμαράκια, 12) Καισαριανή, 13) Κολοκυνθοῦ, 14) Κοπανᾶ, 15) Κυψέλη, 16) Νέα Ἰωνία (Ποδαράδες), 17) Νέα Σφαγεῖα, 18) Νέα Φιλαδέλφεια (Ποδονίφτης), 19) Παγκράτι, 20) Παλαιὰ Σφαγεῖα, 21) Πατήσια, 22) Περιστέρι, 23) Πετράλωνα, 24) Πολύγωνον, 25) Ριζόπολις, 26) Ροὺφ καὶ 27) Σεπόλια. Εἰς δὲ τὴν σελίδα 55 τοῦ τόμου τούτου, ἐν ὑποσημειώσει 2, ὁρίζεται ὅτι εἰς τὸν πληθυσμὸν τοῦ Πειραιῶς περιλαμβάνονται καὶ οἱ κάτωθι συνοικισμοί, οἵτινες ἀποτελοῦν τὴν ἐκτὸς σχεδίου πόλεως περιοχήν: 1) Ἅγ. Γεωργίου Κερατσινίου, 2) Βοῦρλα, 3) Γούβα, 4) Δραπετσῶνα, 5) Καλοκαιρινοῦ 6) Λιπάσματα, 7) Μανιάτικα, 8) Νέα Καλλίπολις, 9) Νέα Καμίνια, 10) Νέα Κοκκινιὰ, 11) Νεκροταφείου Ἀναστάσεως 12) Παλαιὰ Κοκκινιὰ 13) Πυριτιδαποθήκης 14) Σφαγεῖα 15) Σχολὴ Ναυτικῶν Δοκίμων καὶ 16) Ταμπούρια. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς συνοικισμοὶ αἱ συνοικίαι, φερ’ εἰπεῖν, Κολοκυνθοῦς, Κυψέλης, Παγκρατίου, Πατησίων, Πετραλώνων, Πολυγώνου, Σεπολίων Ἀθηνῶν, ὡς καὶ αἱ συνοικίαι Βούρλων, Γούβας, Πυριτιδαποθήκης, Σφαγείων Πειραιῶς, Οὐχὶ βεβαίως. Προφανῶς δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ συνοικισμῶν, ἀλλὰ περὶ συνοικιῶν. Ἀφοῦ ὅμως αἱ συνοικίαι αὗται, καίτοι χαρακτηριζόμεναι ἐν τῷ τόμῳ ὡς συνοικισμοὶ, παραμένουσι καὶ θεωροῦνται ὡς συνοικίαι, κατὰ ποῖον λόγον θὰ ἠρνεῖτό τις τὸν χαρακτηρισμὸν ὡς συνοικιῶν καὶ τῶν ὡς συνοικισμῶν μετ’ αὐτῶν φερομένων, ὡς τῆς Καισαριανῆς, τῆς Νέας Ἰωνίας, τῆς Νέας Φιλαδελφείας, τοῦ Βύρωνος, τοῦ Περιστερίου τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῆς Νέας Κοκκινιᾶς, τῆς Δραπετσῶνος καὶ τῶν Ταμπουρίων τοῦ Πειραιῶς; Ἀλλ’ ὅτι οἱ συνοικισμοὶ οὗτοι δὲν κέκτηνται τὴν αὐτοτέλειαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν προϋποθέτει καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ ἡ μέχρι τοῦδε νομοθεσία, ἀποδεικνύεται ἐπὶ πλέον ἐκ τῶν ἑξῆς. Οἱ συνοικισμοὶ οὗτοι, κατοικούμενοι καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπὸ προσφύγων, δὲν ἔχουν κέντρα ἰδίας καὶ αὐτοτελοῦς οἰκονομικῆς ζωῆς. Εἶναι ἁπλῶς ἀθροίσματα οἰκημάτων, κατοικιῶν, εἶναι συγκροτήματα ἁπλᾶ στεγάσεως καὶ οἰκήσεως τῶν ἐν αὐτοῖς ἐγκατεστημένων προσφύγων, οὐχὶ δὲ καὶ κέντρα ἐπαγγελματικῆς καὶ οἰκονομικῆς αὐτῶν ἐπιδόσεως καὶ ἐργασίας. Καὶ τὰ μὲν οἰκήματα εἶναι κατὰ μεγίστην πλειονότητα εἰσέτι κρατικά, οἱ ἐν αὐτοῖς οἰκοῦντες μὴ ἐξοφλήσαντες τὰ πρὸς τὸ Κράτος χρέη των δὲν ἔχουσι νομικῶς τὴν πλήρη κυριότητα καὶ ἀμετάβλητον κατοχήν των. Οὕτω ἡ χρέωσις τῶν οἰκιστῶν τοῦ Βύρωνος, μόνον διὰ τὰ πρὸς τὴν Ε.Α.Π. χρέη ἀνέρχεται σήμερον εἰς τὸ ποσὸν τῶν 200.000 λιρῶν, τοῦ συνοικισμοῦ τῆς Νέας Ἰωνίας 150.000 λιρῶν, Κοκκινιᾶς 275.000. Ἐπὶ πλέον εἰς τοὺς πλείστους συνοικισμοὺς τούτους κατοικεῖ πλῆθος, οὐχὶ μονίμων κατοίκων εἰς ξύλινα παραπήγματα καὶ ἡ μετακίνησις τῶν προσωρινῶν αὐτῶν οἰκιστῶν συντελεῖται ἑκάστοτε, ἐφόσον ἀνεγείρονται παρὰ τοῦ Κράτους νέοι λιθόκτιστοι συνοικισμοί. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει καὶ ἂν παραθεωρήσωμεν τὰ γεγονότα ταῦτα, ἕν σημεῖον δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὡς προέχον καὶ βασικόν, ἐν προκειμένῳ. Τόσον οἱ μόνιμοι, ὅσον καὶ οἱ ὑπὸ διαμετακόμισιν ὡς μὴ μόνιμοι κάτοικοι τῶν προσφυγικῶν τούτων, κυρίως εἰπεῖν, συνοικιῶν, ἐργάζονται καὶ ἀπασχολοῦνται οἰκονομικῶς ἐντὸς τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, κατερχόμενοι καθημερινῶς εἰς αὐτὰς καὶ ἐπιστρέφοντες τὸ ἑσπέρας εἰς τὰς οἰκίας των. Διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τούτου θὰ ἀνακοινώσω τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ἐξαγομένους ἀπὸ τὴν ἐπίσημον στατιστικὴν τῶν ἐπαγγελματιῶν τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ἐκ τῶν 103.599 προσφύγων τῆς πόλεως καὶ τῶν συνοικισμῶν τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, αἱ 62.000 εἶναι ἄνευ ἐπαγγέλματος ὡρισμένου, δηλ. ἄνευ ὡρισμένης καὶ παγίας ἐργασίας, μᾶλλον ἐργάται καὶ χειρώνακτες, ἀποζῶντες ἐκ τῶν ἡμερομισθίων, τὰ ὁποῖα τυχὸν θὰ εὕρωσι κατερχόμενοι καὶ ἐργαζόμενοι ἐν τῇ πόλει. Ἐκ τῶν 80.000 προσφύγων τῆς πόλεως καὶ τῶν συνοικισμῶν τοῦ Δήμου Πειραιῶς αἱ 48.000 εἶναι ἐπίσης ἄνευ ἐπαγγέλματος, ἀποζῶντες ἐκ τῶν ἡμερομισθίων τῆς ἡμέραν παρ’ ἡμέραν ἐργασίας αὐτῶν, τὴν ὁποίαν τυχὸν εὑρίσκουσιν ἐντὸς τῆς πόλεως καὶ εἰς τὰ κέντρα ἐργασίας τῆς πόλεως. Δὲν ἀποτελεῖ κατόπιν τῶν διαπιστώσεων τούτων πρᾶξιν ἥκιστα συμβιβαζομένην πρὸς τοὺς σκοποὺς τῆς αὐτοδιοικήσεως ἡ προσπάθεια ὅπως τοὺς οὑτωσὶ οἰκουμένους τούτους προσφυγικοὺς συνοικισμούς, τοὺς μὴ ἐμφανίζοντας οὐδεμίαν αὐτοτελῆ οἰκονομικὴν κίνησιν καὶ ζωήν, ἀποσπάσωμεν ἀπὸ τοὺς Δήμους, μεθ’ ὧν ἀναποσπάστως ἐκ τῶν πραγμάτων εἶναι συνδεδεμένοι καὶ ἀναδείξωμεν αὐτοὺς εἰς αὐτοδιοικήτους ὀργανισμούς, ἀφοῦ οὐδεμίαν ἔχουσιν ἰδίαν οἰκονομικὴν ζωὴν καὶ ἐπάρκειαν; Ἡ προπαρασκευαζομένη καὶ τόσον ἐμμόνως παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπιδιωκομένη ἀπόσπασις αὕτη, ἀπότοκος πλάνης περὶ τὰ πράγματα, μόνον τὴν συντριβὴν καὶ ἐξουθένωσιν τῶν συνοικισμῶν τούτων προοιωνίζεται. Ποία εἶναι ἡ πλάνη, ἢ μᾶλλον αἱ πλάναι αὗται περὶ τὰ πράγματα, αἵτινες εἰς μὲν τοὺς καλῆς πίστεως συζητητὰς καθιστῶσιν ἀκατανόητον τὴν ἐπιμονὴν τῆς παρατάξεώς μας, ὅπως μὴ συντελεσθῇ ἡ ἀπόσπασις, εἰς δὲ τοὺς κακῆς πίστεως καὶ ἐξ ἄλλων κομματικῶν ἐλατηρίων ὁρμωμένους συζητητὰς παρέχουσιν, ἐφόσον δὲν ἀποκαλύπτονται, τὸ εὐλογοφανὲς πρόσχημα, ὅτι πράγματι ἡ μέριμνα καὶ ἡ στοργὴ ὑπὲρ τῶν συνοικισμῶν, ὑπαγορεύουσι τὸ μέτρον τοῦτο; Ἀνάγκη νὰ ἀποκαλύψωμεν καὶ διὰ τοὺς μὲν καὶ διὰ τοὺς δὲ τὰς πλάνας ταύτας. Ἰσχυρίζονται λοιπὸν πολλοί, ὅτι οἱ συνοικισμοὶ σήμερον δὲν αὐτοδιοικοῦνται. Διατὶ ἀρνούμενοι νὰ ψηφίσητε τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἐπιμένετε νὰ κρατῆτε αὐτοὺς εἰς τὴν κατάστασιν τῆς κοινοτικῆς καὶ δημοτικῆς των ὑποτελείας καὶ ὑποδουλώσεως; Εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο ἀπαντῶμεν. Ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι οἱ συνοικισμοὶ σήμερον δὲν αὐτοδιοικοῦνται εἶναι πεπλανημένος καὶ ἀνακριβής. Οἱ συνοικισμοί, ἰδιαίτατα οἱ προσφυγικοί, τῶν Δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἵνα μὴ εἴπωμεν καὶ τῆς Θεσσαλονίκης, οἵτινες, ὡς ἀνέπτυξαν οἱ ἐκ Θεσσαλονίκης κ. κ. Βουλευταί, ἔχουσιν ὑπὸ τὸ σημερινὸν δημοτικὸν καθεστὼς αὐτοδιοίκησιν πλέον ἢ ἐπίζηλον, ἔχουσι τόσην αὐτοδιοίκησιν, ὅσην τουλάχιστον ἔχουν ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς καὶ αἱ κεντρικώτεραι συνοικίαι τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἀπὸ ἀπόψεως ἐκλογικῆς μετέχουσιν ἐνεργῶς εἰς τὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν Δημοτικῶν ἀρχόντων Ἐκλέγουν καὶ ἐκλέγονται. Μετέχουσι, συμπράτουσι, ἐπηρεάζουσιν ἐντόνως, ἐνεργῶς, μὲ δύναμιν, μὲ συνείδησιν, μὲ πειθώ, μὲ ἀξιώσεις, μὲ λόγον πρωτεύοντα εἴπερ πᾶσαν ἄλλην συνοικίαν εἰς τοὺς ἀγῶνας πρὸς ἀνάδειξιν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Οἱ συνδυασμοὶ καταρτίζονται μὲ ἀναλογικὴν, ἂν μὴ καὶ ὑπερβάλλουσαν συμμετοχὴν ἀντιπροσώπων τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Εἶναι τόσον αὐτοφανὲς καὶ πασίδηλον τὸ γεγονὸς τοῦτο, ἰδίᾳ εἰς τοὺς οἰκοῦντας ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ, ὥστε μόνον κακῆς πίστεως συζητηταὶ θὰ ἠδύναντο νὰ τὸ ἀρνηθῶσι. Κατὰ τὸ προεκλογικὸν λοιπὸν στάδιον οἱ συνοικισμοὶ ὑπὸ ἔποψιν τῆς ἐκλογικῶς ἐκδηλουμένης αὐτοδιοικήσεως, ἔρχονται εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν καὶ οὐδεμία συνοικία τῆς πόλεως δύναται νὰ ἀξιώσῃ μείζοντα αὐτοδιοίκησιν τῶν συνοικισμῶν τούτων. Μετεκλογικῶς, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐπικρατοῦντος ψηφοδελτίου, μετέχουσιν εἰς τὰ ἀγαθὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως τόσον ὅσον καὶ αἱ κεντρικώτεραι συνοικίαι τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἰσχυρίζονται ὅτι, δῆθεν, ὑπὸ τὴν σημερινὴν δημοτικὴν διοίκησιν, οἱ συνοικισμοί, οἱ προσφυγικοί, εἶναι ἐγκαταλελειμμένοι μακρὰν πάσης δημοτικῆς μερίμνης. Πλάνη καὶ τοῦτο καὶ ἀνακρίβεια πασίδηλος. Μεταβῆτε εἰς τὸν συνοικισμὸν Νέας Φιλαδελφείας. Θὰ ἀντιμετωπίσητε, καθαριότητα, ἐξωραϊσμόν, ὁδοποιΐαν, πάρκα καὶ λοιπὴν ἄνεσιν τοιαύτην οἵαν δὲν δύνανται νὰ ἐμφανίσωσιν, οὐδὲ αἱ κεντρικώτεραι συνοικίαι τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ δημοτικὴ ἐν τῷ κύκλῳ τῆς ἁρμοδιότητος αὐτῆς ἐπιμέλεια ἐν τῷ συνοικισμῷ τούτῳ εἶναι κατάδηλος. Μεταβῆτε εἰς τοὺς συνοικισμοὺς Βύρωνος, Καισαριανῆς, Νέας Ἰωνίας, Καλογρέζας καὶ εἰς τοὺς λοιπούς. Εἰς τὰ ἐκτισμένα καὶ διὰ λιθοκτίστων οἰκημάτων οἰκισμένα τμήματα τῶν συνοικισμῶν τούτων θὰ συναντήσητε καθαριότητα καὶ ἐξωραϊσμόν, ἂν μὴ ἀνώτερον, πάντως ὅμως οὐχὶ κατώτερον πάσης ἄλλης συνοικίας τῆς πόλεως. Ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ προσφέρει καὶ εἰς αὐτοὺς τοὐλάχιστον ὅσα ἀγαθὰ χορηγεῖ καὶ ὑπὲρ πάσης ἄλλης συνοικίας τῆς πόλεως. Οἱ συνοικισμοὶ οὗτοι δὲν ἔρχονται εἰς δευτέραν μοῖραν ἐν τῇ συμμετοχῇ αὐτῶν εἰς τὰ ἀγαθὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἀκούων τις τὰ ἐν τῇ Βουλῇ λεγόμενα περὶ τῆς ἐγκαταλείψεως τῶν συνοικισμῶν τούτων, θὰ ἐνόμιζεν ὅτι οἱ κάτοικοι αὐτῶν βιοῦσιν ὑπὸ συνθήκας αὐτόχρημα ἀπανθρώπους, στερούμενοι φωτός, καθαριότητος, ὕδατος. Ἔκρινα καθῆκον συνειδήσεως νὰ διαλύσω τὴν πλάνην ταύτην. Οἱ περιπατηταὶ τῶν κεντρικῶν ὁδῶν Βύρωνος, Καισαριανῆς, Ὑμηττοῦ, Νέας Ἰωνίας καὶ εἴτινος ἄλλου θὰ διεμαρτύροντο πρῶτοι, διότι τοιαῦτα ἀναληθῆ καὶ πεπλανημένα ἀκούονται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω περαιτέρω τὴν Βουλήν, ἀναγινώσκων σημείωμα τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, ἐμφαῖνον τὰ ἔργα, τὰ ποικίλα καὶ πολλαπλᾶ, τὰ ὁποῖα ὁ Δῆμος ἐν τῷ μέτρῳ τῆς οἰκονομικῆς του δυναμικότητος ἐξετέλεσεν εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τούτους, ἔργα πάντως οὐχὶ κατώτερα τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦνται συμμέτρως καὶ εἰς τὰς λοιπὰς συνοικίας τῆς πόλεως. Ἐὰν ὑπάρχουν παραλείψεις, τοιαῦται παραλείψεις ὑπάρχουν καὶ εἰς αὐτὰς τὰς καλυτέρας συνοικίας τῶν Ἀθηνῶν. Ἐπὶ πλέον ὑφίσταται πλάνη, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνάγκας καὶ ἐλλείψεις τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Αἱ ἀνάγκαι αὗται εἶναι ἰδιάζουσαι καὶ ἰδιότυποι. Δὲν ἀνάγονται κἄν εἰς τὸν κύκλον τῆς δημοτικῆς ἁρμοδιότητος τινές, αἱ δὲ ἀφορῶσαι τὴν δημοτικὴν πρόνοιαν, εἶναι τοιαύτης ὁλκῆς καὶ ἐκτάσεως, ὥστε μόνον ἀπὸ τὴν μέριμναν ἑνὸς Δήμου μεγάλου εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῶσιν. Αἱ ἐλλείψεις τῶν συνοικισμῶν εἶναι ἐλλείψεις προερχόμεναι ἐκ τῶν ἀναγκῶν τῶν ὑπὸ ἀθλίας συνθήκας στεγαζομένων καὶ ἐκ τῆς ἀνάγκης ἐκτελέσεως μεγάλων ἔργων. Ὁ κ. Ἀθηνογένης ἔψαλε τὸν διθύραμβον τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἰσχυρίσθη περίπου ὅτι πιθανώτατα, ὅταν αὐτοδιοικηθῶσιν οἱ συνοικισμοὶ αὐτοί, φερ’ εἰπεῖν ὁ συνοικισμὸς τοῦ Ἀσυρμάτου, θὰ μεταβληθῶσιν ἀπὸ Κόλασιν τοῦ Δάντη, εἰς παραδείσους. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐρωτῶ τὸν κ. Βουλευτήν, διατὶ οἱ πρόσφυγες τοῦ Συνοικισμοῦ τοῦ Σκοπευτηρίου τῆς Καλλιθέας ἐξακολουθοῦσι νὰ στεγάζωνται μέσα εἰς τρώγλας, ἂν καὶ ἡ Καλλιθέα ἔχει γίνει κοινότης ἀπὸ τεσσάρων καὶ πέντε ἐτῶν; Ἔχει μεταβληθῆ, ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον, ἡ κατάστασις τῶν δυστυχῶν τούτων προσφύγων, ἐκ τῆς αὐτοδιοικήσεως τῆς Κοινότητός των; Οὐχὶ βεβαίως. Ἡ ἀθλιότης συνεπῶς, ὡρισμένων συνοικισμῶν καὶ εἰς τὰ τμήματα ὅπου ὑπάρχει τοιαύτη προέρχεται οὐχὶ ἀπὸ τὴν ἀμέλειαν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἀμέλειαν τῆς Κρατικῆς ἀρχῆς, εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς ὁποίας ὑπάγεται ἡ στέγασις τῶν ἀστέγων ἢ τῶν ὑπὸ οἰκτρὰς συνθήκας στεγαζομένων προσφύγων. Ἰδοὺ ἡ πρώτη αἰτία. Ἀπὸ τὴν στατιστικὴν τῶν ἀναγκῶν τῆς στεγάσεως, τὴν γενομένην ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, περὶ τὸ τέλος τοῦ 1927 καὶ τὴν συμπληρωματικὴν τοιαύτην, τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας, κατὰ τὸ 1929, ἐξάγεται ὅτι εἰς μὲν τοὺς συνοικισμοὺς Ἀθηνῶν ἔδει νὰ ἀνεγερθῶσιν οἰκήματα περίπου 5.700, εἰς δὲ τοὺς συνοικισμοὺς Πειραιῶς οἰκήματα περίπου 6.120 πρὸς στέγασιν ἰσαρίθμων οἰκογενειῶν στεγαζομένων ὑπὸ οἰκτροτάτας συνθήκας. Ἔναντι τούτων ἀνηγέρθησαν κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ε.Α.Π. 3125 οἰκήματα εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τῶν Ἀθηνῶν καὶ δὴ εἰς τὸν συνοικισμὸν Περιστερίου 200, Μοσχάτου 127, Καλογρέζης 425, Ἀπόλλωνος 302, Καλλιθέας 316, Ἁγίου Σάββα 350, Γηροκομείου 120, Χαροκόπου 5, Τουρκοβουνίων 20, Ὄμορφης Ἐκκλησιᾶς 24, Καισαριανῆς 270, Νέας Ἰωνίας 350, Ὑμηττοῦ 626, εἰς δὲ τοὺς συνοικισμοὺς Πειραιῶς οἰκήματα 1.670 καὶ δὴ εἰς τὸν συνοικισμὸν Δραπετσῶνος 225, Ἀναστάσεως 250, Ταμπουρίων 227, Κοκκινιᾶς 790, Τουρκολιμάνου 110, Τζιτζιφιῶν 68. Συνεπῶς ἔχουσιν ἀνάγκην στεγάσεως εἰσέτι εἰς μὲν τοὺς συνοικισμοὺς Ἀθηνῶν οἰκογένειαι περίπου 2.575, εἰς δὲ τοὺς συνοικισμοὺς Πειραιῶς οἰκογένειαι περίπου 4.450. Ἂς μὴ διαβουκολῶμεν λοιπὸν τοὺς πρόσφυγας τῶν συνοικισμῶν μὲ φρούδας ἐλπίδας καὶ ἂς μὴ προοιωνιζώμεθα ὅτι διὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως θὰ ἐθεραπεύοντο αἱ ἀνάγκαι των. Τὸ πρόβλημα τῆς στεγάσεως πηγὴ καὶ αἰτία τῆς κακοδαιμονίας ὡρισμένων συνοικισμῶν καὶ ὡρισμένων περιοχῶν, εἶναι πρόβλημα χρῇζον τῆς ἀμέσου κρατικῆς ἐπεμβάσεως καὶ δαπάνης τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ. Ἡ αὐτοδιοίκησις οὐδὲ κατὰ κεραίαν θὰ συνετέλει εἰς τὴν μείωσιν τῆς ὀξύτητος τοῦ τεραστίου αὐτοῦ ζητήματος καὶ πᾶσα ἄλλη προοπτικὴ ἀποτελεῖ φενακισμὸν ἐνσυνείδητον ἢ ἀκούσιον, τὸν ὁποῖον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀποκαλύψωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Παραλλήλως ὅμως πρὸς τὰς στεγαστικὰς αὐτὰς ἀνάγκας, πηγαίαν ἀφορμὴν τῆς ἀθλιότητος ὡρισμένων συνοικισμῶν, ὑφίστανται, ὡς εἴπομεν, καὶ αἱ ἀνάγκαι ἐκτελέσεως μεγάλων δημοτικῶν ἔργων. Ἀναμφισβητήτως οἱ συνοικισμοὶ ἔχουσιν ἀνάγκην δικτύου ὑδρεύσεως, δικτύου ὑπονόμων, δικτύου πληρεστέρου φωτισμοῦ καὶ εἰς ὡρισμένας αὐτῶν περιοχὰς δικτύου ὁδικοῦ. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα εἶναι ἔργα μεγάλης δαπάνης καὶ ἑνὸς ἑνιαίου καὶ ὁλοκληρωτικοῦ σχεδίου. Πιστεύουν σοβαρῶς οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἀπόσπασιν τῶν συνοικισμῶν ὅτι θὰ δυνηθῶσι ποτε οὗτοι διὰ τῶν ἰσχνῶν αὐτῶν καὶ ἑτεροφώτων προϋπολογισμῶν νὰ ἀντιμετωπίσωσιν, ἔστω καὶ κατ’ ἀρχήν, τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μεγάλων αὐτῶν ἐγκαταστάσεων; Δὲν ἀποτελεῖ χίμαιραν, δὲν ἀποτελεῖ οὐτοπίαν νὰ ἰσχυριζώμεθα καὶ νὰ πιστεύωμεν ὅτι ὁ συνοικισμὸς Καισαριανῆς ἢ Καλογρέζας ἢ Νέας Ἰωνίας ἢ Βύρωνος ἢ Ὑμηττοῦ ἢ Κοκκινιᾶς ἢ εἴ τις ἄλλος, γινόμενος Κοινότης ἢ Δῆμος καὶ προικοδοτούμενος ἀπὸ τὰς γνωστὰς εἰσφορὰς τῶν τριῶν δημοτικῶν φόρων ἐγχωρίων προϊόντων, φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων καὶ σφαζομένων ζώων, θὰ δυνηθῶσι ποτε νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰ ἔξοδα διοικήσεως αὐτῶν, εἰς τὰ τρέχοντα ἔξοδα συντηρήσεως τῶν ὑπαρχουσῶν ἐγκαταστάσεων, φωτισμοῦ, ὑδρεύσεως, καθαριότητος καὶ νὰ δημιουργήσωσι καὶ περίσσευμα μὲ τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιχειρήσωμεν τὴν ἀνάληψιν τῶν ἔργων αὐτῶν, ἀφοῦ αὐτὸς ὁ Δῆμος Ἀθηναίων μὲ προϋπολογισμὸν 150 ἑκατομμυρίων μέχρι 200 ἑκατομμυρίων δὲν ἐτόλμησε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως καὶ ἐδέησε νὰ ἐπεμβῇ καὶ ἀναλάβῃ αὐτό, αὐτὸ τοῦτο τὸ Κράτος; Ἀποσπῶντες συνεπῶς τοὺς συνοικισμοὺς καὶ προάγοντες δῆθεν αὐτοὺς εἰς περισσότερον αὐτοδιοικουμένους ὀργανισμούς, ὄχι μόνον καταδικάζομεν αὐτοὺς εἰς φυτοζωΐαν καὶ ἀνεπαρκῆ ἀντιμετώπισιν τῶν τρεχουσῶν αὐτῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ καὶ ἀφαιροῦμεν ἐσαεὶ τὴν ἐλπίδα καὶ προσδοκίαν νὰ προικισθῶσι μὲ τὰ ἔργα ἐκπολιτισμοῦ καὶ ἐξωραϊσμοῦ, τὰ ὁποῖα μόνον οἱ μεγάλοι Δῆμοι εἰς οὓς ἀνήκουσι θὰ ἠδύναντο πράγματι νὰ ἀναλάβωσι καὶ νὰ φέρωσιν εἰς πέρας ὁριστικόν. Τοῦτο ἀκριβῶς ἔχουσα ὑπ’ ὄψει καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ἀνοικοδομήσασα οἰκήματα εἰς τοὺς πλείστους τῶν συνοικισμῶν, προκειμένου νὰ διαλυθῇ καὶ νὰ παραχωρήσῃ τοὺς συνοικισμοὺς εἰς τὸ Κράτος, περιέλαβεν εἰς τὴν Σύμβασιν, τὴν συναφθεῖσαν τὴν 23ην Ἰανουαρίου 1930 μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, διάταξιν εἰδικήν, καθ’ ἣν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως ἐξασφαλίσῃ ὑπηρεσίας δημοτικῆς φύσεως εἰς τοὺς ἀστικοὺς συνοικισμούς, ἐπιβάλλουσα εἰς τὰς ὑπαρχούσας Δημοτικὰς ἀρχὰς τὴν ὑποχρέωσιν δημιουργίας τοιούτων ὑπηρεσιῶν διὰ τὴν ἐξυγίανσιν, τὴν ὕδρευσιν, τὴν ἐκκένωσιν βόθρων, τὴν ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν ὁδῶν καὶ γεφυρῶν. Ἡ ὑποχρέωσις αὕτη, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἡ τότε Κυβέρνησις, κυρωθεῖσα διὰ τοῦ νόμου 4592 τῆς 30 Ἀπριλίου 1930, εὑρίσκεται ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν διήκουσαν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἤδη διὰ τοῦ νόμου 4227 τῆς 20ης Ἰουλίου 1929 ἐχάραξεν ἡ τότε Κυβέρνησις, ὡς σαφέστατα διατυποῦται αὕτη εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ, ἔχουσαν ἐπὶ λέξει, ὡς ἑξῆς. «Ἐπειδὴ πάντες οἱ ἀνωτέρω συνοικισμοί, οἱ κείμενοι ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων αὐτῶν, δύνανται νὰ ἀναγνωρισθῶσιν, τινὲς μὲν ὡς Δῆμοι, τινὲς δὲ ὡς Κοινότητες, κατ’ ἐφαρμογὴν τῶν ἄρθρων 1, 2 § 1 καὶ ἄρθρον 6 § 1 τοῦ Κώδικος τῆς περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων Νομοθεσίας, ἡ τοιαύτη ὅμως διάσπασις τῆς διοικητικῆς καὶ οἰκονομικῆς τῶν οἰκείων δημοτικῶν περιφερειῶν ἑνότητος, συνδεομένης πρὸς εὐρυτέρας μελέτας καὶ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, μεριμνώσης διὰ τὴν κατάρτισιν ἑνιαίου σχεδίου, ἀνταποκρινομένου εἰς τὰς παρούσας καὶ μελλοντικὰς ἀνάγκας τῶν πόλεων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ Περιχώρων πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς συγκοινωνίας, ἐξυγιάνσεως, ἐξωραϊσμοῦ καὶ καθαριότητος ὁλοκλήρου τῆς ἄνω περιοχῆς δὲν δύναται νὰ ἀποφασισθῇ ὑπὸ τὴν ἐπιβολὴν τῶν προθεσμιῶν τοῦ Νόμου καὶ ἄνευ ἰδιαιτέρας μελέτης τοῦ ζητήματος, ἐκρίνομεν, ὅτι ἐνδεδειγμένον τυγχάνει, ὅπως παρασχεθῇ ἡ εὐχέρεια, ἵνα κατὰ παρέκκλισιν τῶν ὡς ἄνω διατάξεων, ἀναγνωρίζωνται ἢ μὴ ὡς Δῆμοι ἢ Κοινότητες οἱ ἐν τῇ περιφερείᾳ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς κείμενοι συνοικισμοὶ κλπ.». Δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ χωρήσῃ εἰς τὴν γραμμὴν αὐτήν, ἥτις ἔκτοτε ἐχαράχθη; Δύναται ἡ Κυβέρνησις, τὰς μὲν ἀνάγκας στεγάσεως νὰ ἀντιμετωπίσῃ διὰ τῆς διαθέσεως ἐπαρκῶν καὶ σοβαρῶν πιστώσεων ἐκ τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ, τὰς δὲ ἀνάγκας ἐξυγιάνσεως καὶ ἐκπολιτισμοῦ διὰ τῆς ὑποβοηθήσεως τῶν μεγάλων Δήμων εἰς τὴν ἀνάληψιν τῶν ὡς ἄνω μεγάλων ἔργων ὑδρεύσεως, ὑπονόμων καὶ ὁδοποιΐας; Ἰδοὺ στάδιον γόνιμον καὶ δημιουργικὸν πρὸς τὸ ὁποῖον ἔδει ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ πρόσφυγες κυβερνητικοὶ βουλευταὶ νὰ στρέψωσι τὴν προσοχήν των. Οὕτω μόνον θὰ ἀπεδείκνυον ἐμπραγμάτως ὅτι ὠθοῦνται πράγματι ἀπὸ στοργικὸν ὑπὲρ τῶν προσφύγων καὶ τῶν συνοικισμῶν αὐτῶν ἐνδιαφέρον, ἄλλως, οὐδένα πείθουν οὐδὲ ἑαυτοὺς ὅτι ἡ ἐπιδιωκομένη διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ἀκουσία τῶν συνοικισμῶν ἀπόσπασις, πρόκειται ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον νὰ ἐξυπηρετήσῃ τοὺς συνοικισμούς. Πάντως ἀλλαχοῦ δέον νὰ ἀναζητηθῶσι τὰ ἐλατήρια καὶ τὰ αἴτια τῆς κυβερνητικῆς ἐπιμονῆς, καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῶν ἀποσπωμένων συνοικισμῶν, οἵτινες διὰ τῶν χορηγηθησομένων αὐτοῖς προικοδοτήσεων, ὡς ἐπαρκῶς ἀνεπτύχθη ὑπὸ τῶν προλαλησάντων κ. κ. Βουλευτῶν, καὶ ἐπακριβῶς κατεδείχθη, δὲν θὰ δυνηθῶσιν οὐδὲ τὰ τρέχοντα αὐτῶν διοικητικὰ ἔξοδα καὶ τὰς στοιχειώδεις αὐτῶν ἀνάγκας νὰ ἐξοικονομήσωσιν, ἀμφίβολον δὲ εἶναι ἐὰν δὲν θὰ ἐπιβαρυνθῶσι καὶ μὲ τὰ τοκοχρεολύσια ὡρισμένων δημοτικῶν δανείων, καὶ ἐὰν θὰ δυνηθῶσιν οἱ Δῆμοι ἀπροσκόπτως νὰ προβαίνωσι καθ’ ἕκαστον ἔτος εἰς τὰς ὑπεσχημένας προικοδοτήσεις. Εἶναι τόσον αὐταπόδεικτα ταῦτα, ὥστε ἡ παρὰ ταῦτα ἐπιμονὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ χαρακτηρίζῃ τὴν ἀπόσπασιν τῶν συνοικισμῶν, ὡς βασικὸν αὐτῆς πρόγραμμα, ἄλλα ἔχει ἐλατήρια. Ἡ Κυβέρνησις προεκλογικῶς διὰ τοῦ κ. Προέδρου αὐτῆς ὡς Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, καὶ δι’ ἄλλων Ὑπουργῶν αὐτῆς, ὡς Ἀρχηγῶν συνεργαζομένων μετ’ αὐτῆς κομμάτων, ἐπηγγέλθη τὴν πραγματοποίησιν ὑπὲρ τῶν προσφύγων μέτρων, αὐτόχρημα ἀνεφίκτων, καὶ ἄσκησιν προσφυγικῆς πολιτικῆς πλέον ἢ μεγαλοπράγμονος. Συγκεκριμένως ἐπηγγέλθη ὅτι θὰ καταβάλῃ εἰς τοὺς δικαιούχους ἀνταλλαξίμους τὸ δῆθεν παρακρατηθὲν 25%. Αἱ ἀγορεύσεις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἐν Θεσσαλονίκῃ κατὰ τὴν 27 Φεβρουαρίου καὶ ἐν Ἀθήναις κατὰ τὴν 1 Μαρτίου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἶναι κατηγορηματικαί. «Πᾶσαν, ἐτόνιζεν, ὡσαύτως τὰ συμπράττοντα Κόμματα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, θέλουσι καταβάλει προσπάθειαν διὰ τὴν ἐπίτευξιν καταλλήλων συνδυασμῶν, ὥστε χωρὶς οὐσιαστικὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἀπόδοσις εἰς τοὺς δικαιούχους ἀνταλλαξίμους πρόσφυγας, τοῦ παρακρατηθέντος ποσοστοῦ 25% ἐκ τῆς καταβληθείσης αὐτοῖς ἀποζημιώσεως. Τὴν σχετικὴν ἀξίωσιν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως (τότε), ἀναγνωρίζουν ὡς δικαιολογημένην». Ἐπίσης «εἴμεθα βέβαιοι, ἐτόνιζεν ἐν Ἀθήναις, ὅτι θὰ ἐπιτύχωμεν νὰ ἐξεύρωμεν τὰ ἀπαιτούμενα ποσὰ διὰ νὰ καλύψωμεν καλῶς διαχειριζόμενοι τὴν Μουσουλμανικὴν περιουσίαν, τὴν δαπάνην διὰ τὴν ἀπόδοσιν εἰς τοὺς πρόσφυγας τοῦ 25%». Ὡσαύτως ἐπηγγέλθη καὶ γοργὴν καὶ δαψιλῆ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν τῆς στεγάσεως. «Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἐτόνιζεν ἐν Θεσσαλονίκῃ, καὶ τὰ ἄλλα συμπράττοντα ἐν τῷ συνασπισμῷ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κόμματα, παρέχουν τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι ἀμέριστον θὰ ἐπιδείξουν ἐνδιαφέρον καὶ θεωροῦν ζήτημα τιμῆς διὰ τὸ Κράτος, καὶ στοιχειῶδες ἔργον ἀνθρωπισμοῦ τὴν ταχεῖαν συμπλήρωσιν τῆς στεγάσεως τῶν ἀστέγων ὡς ἀναποκαταστάτων προσφυγικῶν οἰκογενειῶν, τῶν ἐνδιαιτωμένων εἰσέτι εἰς ξύλινα παραπήγματα, ἀποθήκας καὶ τρώγλας. Ἀλλὰ τὸ μὲν 25% θὰ ἀπῄτει περίπου 3 δισεκατομμύρια καὶ ἡ Κυβέρνησις πρὸ τοῦ βαράθρου τῶν δισεκατομμυρίων αὐτῶν, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ κατεποντίζετο καὶ αὐτὴ καὶ τὸ Κράτος, ὀρρωδήσασα ἐγκατέλειψε τὰς προεκλογικάς της ἐπαγγελίας ὡς ἀπραγματοποιήτους. Ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπαγγελίαν περὶ ραγδαίας καὶ συντόνου στεγάσεως, ἠναγκάσθη ἐκ τῶν πραγμάτων νὰ ἐγκαταλείψῃ. Ἀναβιβάσαν προεκλογικῶς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐχουσῶν ἀνάγκην στεγάσεως οἰκογενειῶν εἰς 40.000, ἔδει διὰ νὰ εἶναι συνεπὴς ὡς Κυβέρνησις νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ποσὸν ὑπερβαῖνον καὶ αὐτὰ τὰ 100 ἑκατομμύρια ἐτησίως. Μόνον οὕτω θὰ ἔπειθεν ὅτι πράγματι ἀπέβλεψεν εἰς τὸ πρόβλημα μὲ τὴν εἰλικρινῆ πρόθεσιν νὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ, ἂν ὄχι ὁλοκληρωτικῶς τοὐλάχιστον ὅμως συστηματικῶς. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις πιεζομένη ἴσως καὶ ἀπὸ τὰς δημοσιονομικὰς δυσχερείας, τὰς γνωστὰς αὐτῇ καὶ προεκλογικῶς, δὲν ἐνέγραψεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἰμὴ τὸ ἀσήμαντον ποσὸν τῶν 50 ἑκατομμυρίων. Ἡ διάψευσις οὕτω τῶν προεκλογικῶν ἐπαγγελιῶν περὶ ἱκανοποιήσεως τῶν προσφυγικῶν αἰτημάτων, ἐπῆλθε μοιραία, παταγώδης καὶ ἀναμφισβήτητος. Καὶ ἐπῆλθεν ἡ διάψευσις καὶ ἡ ραγδαία ἐγκατάλειψις αὕτη παρὰ τὴν μεγαληγόρον ρήτραν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, «ὅτι ὅσα λέγομεν ἡμεῖς πρὸς τὸν λαὸν ἑπομένως καὶ πρὸς τὸν προσφυγικὸν κόσμον δὲν εἶναι «λόγια», τὰ ὁποῖα εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἀθετήσωμεν αὔριον, μιμούμενοι τὸ παράδειγμα τῶν ἀντιπάλων μας. Ἡμεῖς τὰς ἐπαγγελίας τὰς ὁποίας παρέχομεν, τὰς θεωροῦμεν ὅτι μᾶς δεσμεύουν καὶ μετὰ θρησκευτικῆς πίστεως πάντοτε τὰς ἐκπληροῦμεν». (Ἀγόρευσις 1 Μαρτίου 1933 εἰς τὸ «Τριανόν» Ἀθηνῶν). Ἡ Κυβέρνησις ἠσθάνθη τὸ μέγα κενόν, τὸ ὁποῖον ἡ κράζουσα αὕτη ἀνακολουθία της ἐδημιούργησεν εἰς τὴν προσφυγικὴν κοινὴν γνώμην, ὅση τοὐλάχιστον προεκλογικῶς ἐπίστευσεν εἰς αὐτήν. Τὸ ἠσθάνθη καὶ ἠθέλησε νὰ προβάλῃ εἰς τὸν ἀναμένοντα προσφυγικὸν κόσμον μίαν νέαν προοπτικήν, ἓν νέον ἴνδαλμα ἱκανοποιήσεως τῶν ἀξιώσεών του, τὴν πανάκειαν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἀντὶ τοῦ 25%, ἀντὶ τῆς ὁλοκληρωτικῆς στεγάσεως τὴν αὐτοδιοίκησιν τῶν συνοικισμῶν. Οἱ πρόσφυγες δὲν θὰ λάβωσι τὸ 25%, δὲν θὰ στεγασθῶσιν οἱ ἔχοντες ἀνάγκην, θὰ λάβωσιν ὅμως ἀντὶ τούτων ὡς δῶρον πολύτιμον τὴν αὐτοδιοίκησιν. Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον οἱ παρελάσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ρήτορες τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, ἔψαλαν τὸν διθύραμβον αὐτῆς, προοιωνισθέντες δι’ αὐτῆς τὴν πλήρωσιν ὅλων τῶν προσφυγικῶν προσδοκιῶν. Ὁ ἕτερος λόγος τῆς κυβερνητικῆς ἐπιμονῆς ἐπὶ τοῦ βασικοῦ τούτου προγράμματος ἀναδεικνύεται αὐτομάτως, ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου συνεδυάσθη ἀπαραιτήτως μὲ τὴν ἀναβολὴν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Δὲν θὰ ἐπιμείνω περαιτέρω εἰς τὴν ἀνάδειξιν αὐτοῦ. Κύριοι Βουλευταί. Ἐξέφρασα τὰς γνώμας μου. Πιστεύω ὅτι εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὰς ἀπόψεις ὁλοκλήρου τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐδηλώθη ἐπανειλημμένως, θὰ ἐπιμείνῃ, παρὰ ταῦτα, εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἐπιμάχου νομοσχεδίου. Ἄς εἶναι ὅμως βεβαία ὅτι, ἐνῷ οὐδένα πείθει περὶ τῶν φιλοπροσφυγικῶν αὐτῆς διὰ τοῦ μέτρου τούτου διαθέσεων, συγκομίζει σήμερον καὶ θὰ συγκομίσῃ αὔριον πυκνὴν καὶ ἀμέριστον τὴν δυσαρέσκειαν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, τὸν ὁποῖον ζητεῖ ἐπιμόνως νὰ ἀποσπάσῃ καὶ νὰ χωρίσῃ εἰς δῆθεν αὐτοδιοικήτους ὀργανισμούς, παρὰ τὴν θέλησιν αὐτοῦ, παρὰ τὴν συνταγματικὴν ἐπιταγήν, παραβιάζουσα θεμελιώδεις ἀρχὰς καὶ ἀναφαίρετα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὤφειλε, ὑπεχρεοῦτο ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἀπολύτως, νὰ σεβασθῇ. (Χειροκροτήματα ζωηρὰ ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§379ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου.

§380Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι Βουλευταί, θεωρῶ τὸ θέμα ἐξηντλημένον καὶ θὰ εἶμαι ἐντελῶς σύντομος. Ἤκουσα τὰς ἐξαιρέτους ἀγορεύσεις τῶν Συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι νομίζω, ὅτι ἀπέδειξαν, ὅτι οἱ πόροι, τοὺς ὁποίους προβλέπει ἡ Κυβέρνησις δὰ τοὺς νέους ὀργανισμοὺς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐμπνευσμένη ἀπὸ τὴν γνωστὴν περίσσειαν τῆς στοργῆς της πρὸς τοὺς πρόσφυγας, εἶναι ἀνεπαρκεῖς διὰ τὴν εὐόδωσιν τῶν σκοπῶν των. Ὑπάρχει ἡ ἐντύπωσις, καὶ ἐπὶ τῆς βάσεως αὐτῆς διεξάγεται ἡ συζήτησις, ὅτι οἱ πόροι αὐτοὶ θὰ ὁρίζωνται κατ’ ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ. Εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν;

§381Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ σᾶς εἴπω.

§382Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὑποδεῖξατέ μου τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον τὸ ἀναγράφει, διότι τὸ θέμα τοῦτο, δι’ ἐμέ, δὲν ἀποτελεῖ λεπτομέρειαν. Εἶναι τὸ θέμα τὸ βασικόν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ στηρίξω τὸν λόγον μου. Θὰ ἀποδείξω ὅτι ἡ βάσις τῆς μέχρι τοῦδε συζητήσεως εἶναι ἐσφαλμένη. Θὰ ἀποδείξω ὅτι ἡ ἐπαγγελία τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρόκειται νὰ δοθοῦν πόροι ἀνάλογοι πρὸς τὸν πληθυσμόν, εἶναι ἐπαγγελία ἀνακριβής. Ὅτι ἡ ὑπόσχεσις, ἥτις ἐδόθη πρὸς τοὺς πρόσφυγας, ὅτι πρόκειται νὰ τεθοῦν εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τοὺς γηγενεῖς, οἱ ὁποῖοι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἀπεσπάσθησαν ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν, εἶναι ἐπίσης ἀνακριβής, διότι ἄλλη ὑπῆρξεν ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία ἐφηρμόσθη διὰ τοὺς γηγενεῖς, καὶ ἄλλη εἶναι ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται διὰ τοὺς πρόσφυγας. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω, Κύριοι Βουλευταί, τὰς δύο διατάξεις, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε ποία εἶναι ἡ διαφορὰ καὶ θὰ πεισθῆτε τότε ἂν εἶναι ἡ στοργή, ἡ ὁποία ἐμπνέει τὴν Κυβέρνησιν, ἢ ἡ ἀντιπάθεια, ἡ ἐχθρότης καὶ ἡ δίωξις τῶν προσφύγων, ἡ ὁποία κάμνει τὴν Κυβέρνησιν νὰ θεωρῇ τοὺς πρόσφυγας πολίτας ὄχι ἰσοτίμους, ἀλλὰ πολίτας δευτέρας τάξεως, εἰς τοὺς ὁποίους δικαιοῦται νὰ ἐφαρμόζῃ μέτρα προνομιακῆς δυσμενείας. Ἰδοὺ ἡ διάταξις...

§383Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀμέσως.

§384Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ σᾶς ἀπαλλάξω τοῦ κόπου. Εἶναι ἆράγε τὸ ἄρθρον 3;

§385Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα.

§386Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ διαφωτίσω καὶ σᾶς, ἐπειδὴ φοβοῦμαι ὅτι δέν τὸ ἔχετε ὑπ’ ὄψει,—προτιμῶ νὰ ἀναγνωρίσω ὅτι εὑρίσκεσθε εἰς πλάνην—ἀκούσατε τὴν διάταξιν. Θὰ τὴν ἀκούσῃ καὶ ἡ Βουλή. Ἡ ἐπαγγελία ὑπῆρξε· Θὰ δώσωμεν πόρους ἀναλόγους πρὸς τὸν πληθυσμόν. Καὶ πράγματι, εἰς τὴν παλαιὰν διάταξιν ἡ διατύπωσις εἶχεν ὑπάρξει σαφής. Εἶναι τὸ ἄρθρον 281. «Ἐκ τῶν καθαρῶν εἰσπράξεων θὰ δοθοῦν πόροι ἀνάλογοι πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῶν ἀποσπωμένων κοινοτήτων». Ὑποθέτω ὅτι εἶναι ὁ συνοικισμὸς Κηφισιὰ καὶ οἱ ἄλλοι συνοικισμοὶ τῶν Ἀθηνῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνεγνωρίσθησαν ὡς κοινότητες. Ἀποδίδομεν λοιπόν, κ. Βουλευταί, ποσὰ ἀνάλογα κλπ.... (ἀναγινώσκει) ...». Ἡ διατύπωσις εἶναι ρητὴ καὶ κατηγορηματική. Εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι πρᾶξις μαθηματική. Ἀναλόγως πρὸς τὸν πληθυσμὸν αὐτῶν ὁ Ὑπουργὸς λαμβάνει μέτρα «... (ἀναγινώσκει) ... κλπ. μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς» (ἀναγινώσκει) «καὶ ἂν ὑπάρξῃ διαφωνία λύεται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς». Καὶ τώρα, Κύριοι Συνάδελφοι, ἀκούσατε τὴν ἰσότητα τοῦ μέτρου. Πρόκειται εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν περὶ τῶν προσφύγων, τοὺς ὁποίους τόσον ἀφθόνως καὶ τόσον ἐπικινδύνως συμπαθεῖ ἡ Κυβέρνησις. «Τὸ ποσοστὸν τῆς συμμετοχῆς δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὴν ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ των». Ἀποτελεῖ ἑπομένως ὁ πληθυσμός, ἡ ἀναλογία τοῦ πληθυσμοῦ, τὸ μάξιμουμ, τὴν ἀπαγόρευσιν πρὸς τὰ ἄνω καὶ τὴν ἐλευθερίαν πρὸς τὰ κάτω. Καὶ καθορίζεται κατὰ τὴν αὐθαίρετον κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ, μετὰ γνώμην, ἁπλῶς, τῆς ἐπιτροπῆς — ὄχι σύμφωνον γνώμην, ὅπως προεβλέπετο διὰ τοὺς γηγενεῖς! Ὥστε νὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον τὴν ἐγγύησιν μιᾶς ὑπηρεσιακῆς ἀμεροληψίας εἰς τὴν ἀνάλογον κατανομὴν τῶν πόρων. Οὔτε τοῦτο, Κύριοι Συνάδελφοι. «Καθορίζεται μετ’ ἀποφάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, μετὰ γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς». Ὄχι σύμφωνον. Τὶ σημαίνουν πάντα ταῦτα, Κύριοι Βουλευταί; Σημαίνουν ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἰσάγομεν, δὲν εἶναι ἴσα. Σημαίνουν ὅτι ἡ ἐπαγγελία τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐννοεῖ νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τῶν νέων συνοικισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀναγνωρίζονται ὡς ὀργανισμοὶ αὐτοδιοικήσεως, ποσὸν ἀνάλογον πρὸς τὸν πληθυσμόν, εἶναι ἐπαγγελία ἀνακριβής. Σημαίνουν, ὅτι πρόκειται νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ αὐτῶν ποσὰ ἀκόμη ὀλιγώτερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οἱ Συνάδελφοι ἀπὸ τοῦ βήματος ἀπέδειξαν ἀνεπαρκῆ, διὰ τὴν ζωὴν τῶν νέων συνοικισμῶν. Κατὰ τίνα τρόπον πρόκειται νὰ τὰ διαθέσῃ; Μήπως, καὶ ἂν ἀκόμη εἶναι ὀλιγώτεροι, πρόκειται τοὐλάχιστον νὰ τὰ διαθέσῃ κατὰ ἕνα ἴσον, κατὰ ἕνα δίκαιον, κατὰ ἕνα ἀμερόληπτον τρόπον; Πρόκειται νὰ διατίθενται, κατὰ τὴν αὐθαίρετον προσωπικὴν κρίσιν τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Θὰ εἶναι ἑπομένως ὑποχρεωμένοι οἱ νέοι ὀργανισμοί, οἱ ὁποῖοι ἀνακηρύσσονται εἰς ὄργανα αὐτοδιοικήσεως, νὰ διέλθουν κάτω ἀπὸ τὰ κλαυδιανὰ δίκρανα τοῦ κόμματος καὶ νὰ δηλώσουν πίστιν, διὰ νὰ ἐπιτύχουν ὀλίγα ψιχία ἀπὸ τὰ δῆθεν δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐπαγγέλλεται ὅτι προσφέρει εἰς τοὺς πρόσφυγας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§387Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀποδίδετε εἰς τὸν Ὑπουργὸν κατ’ αὐθαίρετον κρίσιν σας σκοπούς, τοὺς ὁποίους μόνον σεῖς ἠμπορεῖτε νὰ σκέπτεσθε.

§388Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, ὡμίλησα διὰ τὸν ἑκάστοτε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἂν παρηκολουθεῖτε τοὺς λόγους μου, θὰ ἐβλέπατε πόσην λεπτότητα εἶχεν αὐτὸς ὁ προσδιορισμὸς καὶ πόσον ἐπεθύμουν νὰ μὴ εἶχε καμμίαν αἰχμὴν κατὰ τοῦ προσώπου ὑμῶν. Τότε δὲν θὰ ἐδικαιοῦσθε νὰ διαμαρτυρηθῆτε. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ παγία ἀντίληψις περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἦτο ἐκείνη, τὴν ὁποίαν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐξέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐρωτῶμεν ἡμεῖς τότε. Διατὶ ἡ παλαιὰ παγία διάταξις προβλέπει σύμφωνον γνώμην τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς; Διατί, ἐρωτῶμεν ἡμεῖς· ἡ παραλλαγή; Αὐτὸ εἶναι τὸ σκληρὸν ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἀπευθύνομεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἀπευθύνομεν καὶ πρὸς τοὺς πρόσφυγας βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ἐξέφρασαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν εὐγνωμοσύνην των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τὸ νομοσχέδιον. Εἶναι ὑπερήφανοι, λοιπόν, οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν προσφύγων διὰ τὴν μειονεκτικήν, τὴν κακὴν μεταχείρισιν, τὴν ὁποίαν λαμβάνουν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία προσφέρει εἰς αὐτοὺς ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅσα, ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους καὶ τὰς αὐτὰς συνθήκας, προσφέρει εἰς τοὺς γηγενεῖς; Καὶ νομίζουν ὅτι ἐνώπιον αὐτῆς τῆς βαρείας ὑποτιμήσεως τῶν προσφύγων, ἔχουν λαϊκὴν ἐντολὴν νὰ χειροκροτοῦν τὴν Κυβέρνησιν; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὄχι, κ. Βουλευταί. Ὅταν ἡμεῖς λέγομεν ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐμπνέεται ἀπὸ στοργὴν εἰλικρινῆ πρὸς τοὺς πρόσφυγας, ὅταν λέγομεν ὅτι ἡ στοργὴ αὐτὴ ἀποτελεῖ φενάκην καὶ ὅτι, κατ’ οὐσίαν, ἡ Κυβέρνησις, ταλαιπωρηθεῖσα ἀπὸ τὴν σταθερὰν πολιτικὴν ἀντίθεσιν πρὸς αὐτὴν τῶν προσφύγων, ἐννοεῖ νὰ τοὺς τιμωρήσῃ καὶ νὰ τοὺς ἐκδικηθῇ, εἴμεθα σήμερον εἰς θέσιν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, νὰ παράσχωμεν καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, νὰ παράσχωμεν καὶ πρὸς τοὺς πρόσφυγας, νὰ παράσχωμεν καὶ πρὸς τὴν δημοσίαν γνώμην τῆς Χώρας πλήρη ἀπόδειξιν, ἀπόδειξιν φέρουσαν τὰς ὑπογραφὰς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Τὴν ἀπόδειξιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνεγνώσαμεν. Ποίαν χρείαν ἔχομεν ἄλλων μαρτύρων; Εἷς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων προσφύγων βουλευτῶν, ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀθηνῶν, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπὶ ὁλόκληρα ἔτη οἱ πρόσφυγες, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὑπῆρξαν δοῦλοι καὶ ὅτι σήμερον ἀπελευθερώνονται! Τὸν ἐρωτῶ...

§389ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος βουλευτής;

§390Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ κ. Ἀθηνογένης. Τὸν ἐρωτῶ: οἱ πρόσφυγες, ὅταν εἶχον πολιτικὰ δικαιώματα ἴσα πρὸς τοὺς ἄλλους Ἕλληνας πολίτας καὶ ἐρρύθμιζον ἐξ ἴσου τὰς πολιτικὰς τύχας τῆς Χώρας, οἱ πρόσφυγες τῆς περιοχῆς Ἀθηνῶν, ὅταν ἦσαν ἰσότιμοι μὲ τοὺς δημότας τῆς πρωτευούσης καὶ μὲ τὴν δημοτικὴν ψῆφόν των ἐξέλεγον τὸν Δήμαρχον τῶν Ἀθηναίων, οἱ πρόσφυγες τότε ἦσαν δοῦλοι ἢ πολῖται ἐλεύθεροι; Δικαιούμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Ἀθηνῶν: Ὄχι, κ. Ἀθηνογένη. Σήμερον οἱ πρόσφυγες δὲν ἀπελευθερώνονται. Σήμερον ἀποπέμπονται (ραγδαῖα χειροκροτήματα) καὶ ἀποροῦμεν, διότι εὑρίσκετε τόσην δύναμιν εἰς τὴν ψυχήν σας, ὥστε νὰ κλίνητε εὐγνωμόνως ἐνώπιον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἀποπέμπουν (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Εἶπεν ἀκόμη ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀθηνῶν, θέλω νὰ ἀναγνώσω τὸ ἰδικόν του κείμενον διὰ νὰ εἶναι βαρυτέρα ἡ νύξις του, εἶπεν· «ἂν ἐν τῇ ψυχῇ μου εἶχον δισταγμὸν διὰ τὴν εἰλικρίνειαν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ κατεπολέμουν τὸ μέτρον πάσῃ δυνάμει». Καὶ ἐπηγγέλθη ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀθηνῶν, ὅτι μέχρι τῆς βʹ συζητήσεως θὰ ἐβελτίωνε τὰς οἰκονομικὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Τοῦ ἀποδεικνύομεν σήμερον, ὅτι αἱ οἰκονομικαί του συνθῆκαι εἶναι ἀπείρως κατώτεραι τῶν ἀρχικῶν του προσδοκιῶν. Καὶ τὸν ἐρωτῶμεν: Ἔπειτα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀποκάλυψιν, δὲν αἰσθάνεται σήμερον τοὐλάχιστον δισταγμόν, καὶ δὲν αἰσθάνεται τὸ καθῆκον ἀπέναντι τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι, ὄχι τὸν ἐξέλεξαν, ἀλλὰ τῶν προσφύγων, ἀπὸ τοὺς ὁποίους προέρχεται, δὲν αἰσθάνεται τὸ καθῆκον νὰ ὀρθωθῇ ἀντιμέτωπος, κάμνων μίαν πρᾶξιν συνειδήσεως καὶ νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὴν Κυβέρνησιν; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπευθυνόμενος πρὸς ἡμᾶς εἶπε. Γνωρίζετε σεῖς καμμίαν λύσιν, ἡ ὁποία νὰ χωρίζῃ μὲν τοὺς συνοικισμούς, —διότι βλέπετε ὁ χωρισμὸς τῶν συνοικισμῶν παραμένει πάντοτε τὸ βασικὸν σημεῖον τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος, ὁ ὑπέρτατος νόμος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ νόμος ὁ ὑπαγορευόμενος ἀπὸ τὴν φροντίδα τῆς σωτηρίας τῆς Πατρίδος!— γνωρίζετε σεῖς, μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καμμίαν λύσιν, ἡ ὁποία νὰ περιέχῃ τὸν χωρισμὸν τῶν συνοικισμῶν καὶ ταὐτοχρόνως νὰ διευθετῇ τὸ ζήτημα κατὰ διάφορον καὶ καλλίτερον τρόπον; Καὶ ἀπηντήσαμεν τότε, καὶ λυπούμεθα, διότι ἀπουσιάζει τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ τοῦ εἴπωμεν. Γνωρίζομεν λύσιν, καὶ εἶναι ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν ἠρχίσαμεν νὰ ἐπιδιώκωμεν πρὸ ὀλίγων μηνῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Εἶναι ἡ λύσις, ἡ ὁποία, πράγματι, ἐξασφαλίζει ὀργανικὴν δημιουργικὴν ἀντιμετώπισιν τῶν μεγάλων ἀναγκῶν τοῦ συγκροτήματος Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, Περιχώρων. Κύριοι Βουλευταί. Ὑπάρχουν μεγάλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν καθῆκον ν’ ἀντικρύζωμεν ὑπὸ τὸ πρῖσμα, ὄχι τοῦ κομματικοῦ μόνον συμφέροντος, ἀλλ’ ἀπὸ ὑψηλότερον σημεῖον, τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος.

§391ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Συνάδελφε...

§392Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν δέχομαι καμμίαν διακοπήν. Ὅπως σέβομαι τοὺς ἄλλους ὁμιλητάς, ἀξιῶ καὶ ἐγὼ σεβασμόν. Γνωρίζομεν, λοιπόν, ὅτι ὑπάρχει, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ λύσις ὀργανική, λύσις δημιουργική. Ἡ σημερινὴ κατάστασις εἶναι κατάστασις ἀποσυνθέσεως. Βλέπετε πόσον προθύμως συνομολογοῦμεν τὴν κακὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον, ἀλλὰ μὲ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἰσάγετε δὲν δημιουργεῖτε αὐτοδιοίκησιν. Ἐπιχειρεῖτε μόνον τὸν διαμελισμὸν καὶ τὴν ἀποσύνθεσιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἶνε νὰ ἐπεκταθῇ πράγματι ἡ αὐτοδιοίκησις καὶ εἰς τοὺς συνοικισμοὺς καὶ εἰς τὰς συνοικίας, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως, νὰ δημιουργηθῇ μία ἀνωτέρα διοικητικὴ ἑνότης, ἡ ὁποία νὰ περιλαμβάνῃ ὅλους τοὺς Δήμους καὶ τὰς κοινότητας τοῦ συγκροτήματος Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Περιχώρων. Σᾶς ἀναγινώσκω τὰ σχετικὰς περικοπὰς ἀπὸ μίαν μελέτην τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνίας: «Ἀθῆναι. Πειραιεὺς καὶ Περίχωρα, ὡς πρὸς ὡρισμένας γενικὰς λειτουργίας των, ἀποτελοῦν ἑνιαῖον συγκρότημα ...κλπ». Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ ἑνιαία, ἡ ὀργανική, ἡ δημιουργικὴ λύσις, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἐμπνευσθῇ ἡ Κυβέρνησις. Θὰ ἠδύνατο βεβαίως τότε νὰ ἐπιτύχῃ καὶ τὴν ἐπέκτασιν τῆς αὐτοδιοικήσεως, διὰ τῆς ὑπάρξεως τοπικῶν Συμβουλίων, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχον ἁρμοδιότητα ἐφαρμογῆς τῶν γενικῶν ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι ὅμως θὰ ἐλαμβάνοντο ἀπὸ ἑνιαῖον γενικὸν συμβούλιον, ἀποτελούμενον ἀπὸ ἀντιπροσώπους ὅλων τῶν συμβουλίων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως τοῦ συγκροτήματος. Αὐτὴ εἶνε ἡ λύσις, ἡ ὁποία ὑπηρετεῖ τὰς Ἀθήνας, τὸν Πειραιᾶ, ὑπηρετεῖ τοὺς συνοικισμούς. Αὐτὴ εἶνε ἡ δημιουργικὴ λύσις, ἡ ὁποία θὰ ἐτίμα τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ θὰ ἠσθανόμεθα τότε τὸ καθῆκον νὰ εἴμεθα παράπλευροι, νὰ ἁμιλλώμεθα εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς διατυπώσεως τοῦ νομοσχεδίου, ὥστε ἡ ἐφαρμογή του νὰ ἀποτελέσῃ πραγματικὴν καὶ οὐσιώδη πρόοδον. Μὲ ἐρωτᾷ συνάδελφος τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως· «Καὶ τὶ βλάπτει σήμερον τὸ νομοσχέδιον;». Τοῦ ἀπαντῶμεν: Βλάπτει, διότι, καθὼς σήμερον εἰσάγεται, ἐπιδεινώνει τὴν ἀποσύνθεσιν. Καὶ διὰ τοῦτο τὸ καταγγέλλομεν. Καὶ ἂν ἀπετέλει πλάνην ἁπλῆν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐλέγομεν ὅτι ἡ πλάνη ἀνήκει εἰς τὰ ἀνθρώπινα ἐλαττώματα καὶ θὰ ἠλπίζομεν ὅτι ὑπάρχει τρόπος νὰ ἐπανορθωθῇ. Ἀλλὰ δὲν ἀποτελεῖ, δυστυχῶς, πλάνην· ἀποτελεῖ πρόθεσιν, τὴν ὁποίαν ἐμπνέει ἡ ἀνησυχία τῶν ἐπικειμένων δημοτικῶν ἐκλογῶν. Καὶ ὅταν εἶναι πασίγνωστιν εἰς τὴν Χώραν, ποῖα εἶναι τὰ ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα ἐμπνέουν τὴν κατάθεσιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ὅταν συνδυάζεται μὲ τὴν ἀναβολὴν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, ὅταν ἔχει αὐτόφωρα ἐλατήρια κομματικῆς καὶ ἐκλογικῆς σκοπιμότητος, πόθεν ἀντλοῦν τὸ δικαίωμα οἱ ρήτορες τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ ἐπικαλοῦνται τὴν ταλαίπωρον αὐτοδιοίκησιν, διὰ νὰ τῆς φορτώσουν ὅλας τὰς ἁμαρτίας τοῦ κακοῦ αὐτοῦ νομοθετήματος; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἡ Κυβερνητικὴ παράταξις, ὅταν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, εἶχεν ὑψώσει ἐμβλήματα, τὰ ὁποῖα ἐλάμπρυναν τὸν ἀγῶνά της καὶ ἐν ὀνόματι τῶν ὁποίων συνεκέντρωσε τὴν πτωχὴν λαϊκὴν ἐμπιστοσύνην, ἐν ὀνόματι τῆς ὁποίας κυβερνᾷ... (Διακοπαὶ: Τί ἐννοεῖτε;)

§393Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Βεβαίως ὑπῆρξε πτωχὴ ἡ λαϊκὴ ἐντολὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄφθονος ἡ λαϊκὴ ἐντολὴ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Εἴμεθα μεγίστη μειονοψηφία καὶ εἶσθε ἐλαχίστη πλειονοψηφία.

§394ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀλλ’ εἴμεθα Κυβέρνησις.

§395Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ διὰ τοῦτο σᾶς ἀναγνωρίζομεν ὡς Κυβέρνησιν καὶ ἀσκοῦμεν τὰ δικαιώματα ἀντιπολιτεύσεως, ἐλέγχοντες τὰς εὐθύνας σας.

§396ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ....

§397Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἐπιτρέπω εἰς κανένα διακοπάς, δὲν ἐπιτρέπω καμμίαν ἐκτόπισιν ἀπὸ τοῦ θέματος. Ἐπιδίωξις ἐκτοπίσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν, εἰμὴ μόνον τὸν φόβον ἀπὸ τὴν συνέχειαν τῆς ἀναπτύξεως τοῦ θέματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Εἴχετε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ὑψώσει ἐμβλήματα, τὰ ἐμβλήματα τῆς ὁμαλότητος, τὰ ἐμβλήματα τῆς νομιμότητος, τὰ ἐμβλήματα τῆς αὐτοδιοικήσεως — καὶ ἤρκεσαν ὀλίγοι μῆνες διὰ νὰ καταπέσουν ὅλα αὐτὰ τὰ ἐμβλήματα, νὰ καταπέσῃ τὸ προσωπεῖον. Ἐν ὀνόματι τῆς ὁμαλότητος εἰσήχθησαν προσωπικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκουν νὰ εἰσαγάγουν τὴν ἀνωμαλίαν εἰς τὸ Στράτευμα καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὸν πολιτικὸν βίον, καὶ γενικώτερον, εἰς τὴν Χώραν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἐν ὀνόματι τῆς νομιμότητος ἐξεδόθησαν παράνομα διατάγματα χωρισμοῦ τῶν συνοικισμῶν, τὰ ὁποῖα κατήργησεν ὁ θεματοφύλαξ τῆς νομιμότητος εἰς τὴν Χώραν, τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§398Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀπὸ κομματικὴν συνείδησιν.

§399Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἐν ὀνόματι τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἡ ὁποία σημαίνει καθιέρωσιν τῆς τοπικῆς πρωτοβουλίας, κατηργήσατε τὴν ἐλευθερίαν τῶν κατοίκων. (Χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ τύχη τῶν ἐμβλημάτων τῆς Κυβερνήσεως. Θλιβόμεθα, διότι ὑπῆρξε τόσον πρόωρος καὶ τόσον ραγδαία. Θέλομεν νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι εἰς τὸ μέλλον ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ψήφισιν νομοσχεδίων κομματικῶν, ὅτι θὰ ἐξαρθῇ εἰς τὴν μέριμναν καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν γενικωτέρων συμφερόντων τῆς Χώρας. Τότε ἠμπορεῖ νὰ εἶναι βεβαία ὅτι, ἀντὶ τῆς σφοδρᾶς ἀντιδράσεως, τὴν ὁποίαν σήμερον συναντᾷ, θὰ εὕρῃ τὴν ἐπικουρίαν μας.

§400ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὴν θέλομεν, διότι εἶναι ὕπουλος ἡ συνδρομὴ αὐτή.

§401Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διότι ἡμεῖς δὲν θεωροῦμεν τὸ κόμμα σκοπόν. Τὸ θεωροῦμεν μέσον. Σκοπὸν θεωροῦμεν τὸ Ἔθνος! (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§402ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις 15 Βουλευτῶν περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, λόγῳ τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας. Τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς ἔχει ὁ κ. Ράλλης.

§403Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἀεροπορίας). Θὰ ὁμολογήσητε, κ. Βουλευταί, ὅτι ὁ λυρισμὸς τοῦ ἄρτι κατελθόντος τοῦ βήματος, εὑρίσκεται ἐν ἀληθῶς τραγικῇ ἀντιθέσει καὶ πρὸς τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας καὶ πρὸς τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς. Πότε προτείνεται ἡ ἀναβολή, λόγῳ τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας καὶ τὸ προκεχωρημένον τῆς ὥρας ὀφείλεται εἰς τὸν λυρισμὸν ἐνίων, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ χαρακτηρίσουν ὡς φατριαστικόν, νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπιβεβλημένον, πλὴν βαθύτατα τοὺς θίγει. Διότι, ὡς ἔλεγον, ὅτε τὸ πρῶτον συνεζητεῖτο τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν, καθιστᾷ τοὺς δούλους αὐτῶν πρόσφυγας ἀπελευθέρους. Τοὺς καθιστᾷ ἀπελευθέρους, διότι ἀποκτῶσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ συνείδησιν πραγματικῶς πολιτικὴν καὶ ἐκεῖνοι, διὰ τοὺς ὁποίους μία προσπάθεια κατεβλήθη ὑπὸ τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον μετὰ τόσου λυρισμοῦ ἀντεπροσώπευσεν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο ὁ ἄρτι ἐξ αὐτοῦ κατελθών, μία προσπάθεια, πῶς δηλ. νὰ καταπνιγῇ πᾶσα αὐτῶν πολιτικὴ συνείδησις, πῶς νὰ καταστοῦν οὗτοι τυφλὰ καὶ ἀσυνείδητα ὄργανα τῶν σκοπῶν των, τῶν φατριαστικῶν. Δὲν θὰ ἀκολουθήσω τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα εἰς τοὺς ἀνεξαντλήτους λυρισμούς του. Θὰ ἀπαντήσω μόνον ἐπὶ δύο σημείων τῆς ἀγορεύσεώς του, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἀποδειχθῇ πόσον ἀνάρμοστον εἶναι νὰ ὑποβάλληται ἡ αἴτησις τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, δῆθεν, διὰ τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας. Ὁ κ. Βουλευτὴς Λέσβου ἐθεώρησεν ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ σκάνδαλον, εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου ἐκείνου τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ ποσοστὸν συμμετοχῆς καθορίζεται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν «μετὰ γνώμην» καὶ ὄχι «μετὰ σύμφωνον γνώμην» κλπ.

§404ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις ἀναβολῆς.

§405Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἀεροπορίας). Δὲν θὰ κανονίσητε σεῖς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγὼ σκέπτομαι, καὶ κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω. Ταῦτα συμφώνως πρὸς τὴν δοθεῖσαν τόσον ἐπιτυχῶς ἐπὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου ἑρμηνείαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Θεωρεῖ, λοιπόν, τὸ νομοσχέδιον σκανδαλῶδες, διότι λέγει «μετὰ γνώμην» καὶ δὲν λέγει «μετὰ σύμφωνον γνώμην». Σκάνδαλον σοβαρόν! Πρόκειται περὶ φατριασμοῦ ἀνέκραξε! Ἀλλά, Κύριοι, τίνα λόγον ἔχει ἡ διάταξις αὐτή; Ἡ διάταξις αὐτὴ ἐθεωρήθη ἐπιβεβλημένη ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὄχι ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν. Ὑπεδείχθη ὡς ἀναγκαιοτάτη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου διὰ τὸν λόγον ὅτι ὑπῆρχε κίνδυνος ἕνεκα τῶν μεγάλων εἰσπράξεων νὰ τρωθοῦν ἀνεπανορθώτως οἱ Δῆμοι ἀπὸ τῶν ὁποίων ἀπεσπῶντο αὐτοὶ οἱ συνοικισμοί. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς τόσον σκανδαλώδους!!... καὶ φατριαστικῆς διατάξεως, διὰ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ σφαγιασθοῦν τὰ συμφέροντα τῶν προσφύγων. Εἰς τοιαύτην μάλιστα ὥραν δὲν πρέπει νὰ λέγωνται τοιαῦτα πράγματα τοσούτου δὲ λυρισμοῦ διὰ νὰ δημιουργῆτε ἐντυπώσεις, καὶ, μόνον καὶ μόνον, διὰ νὰ δύνασθε νὰ δημοκοπῆτε. Ἐννοῶ πλήρως ὅτι θίγεται ἡ παράταξις ὑμῶν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐὰν θίγεται ἡ παράταξις ὑμῶν, τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι φατριάζομεν ἡμεῖς. Θεωρεῖτε σκάνδαλον τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπελευθεροῦνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσα δοῦλοι ὑμῶν; Ἐὰν ζητεῖται ταύτην τὴν στιγμὴν ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως, ζητεῖται μόνον διὰ κωλυσιεργίαν. Ἀπὸ τεσσάρων μηνῶν, ὅτε ὑπεβλήθη τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν τὸ θέμα τοῦτο διὰ τὴν ἐξουσιοδότησιν, ἀπὸ τεσσάρων μηνῶν ἤρχισε μία κωλυσιεργία πρωτοφανὴς εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικὰ καὶ ἡ κωλυσιεργία αὐτὴ ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε τὴν τετάρτην πρωϊνὴν σήμερον νὰ λέγηται ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις. Διὰ ποῖον λόγον; Διὰ νὰ φωτισθῇ ἡ Βουλή; Πάντες γνωρίζομεν περὶ τίνος πρόκειται. Δὲν ὑπάρχει Ἕλλην, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ γνωρίζῃ τὸ ζήτημα πλήρως. Καὶ σεῖς ἐξακολουθεῖτε νὰ καταπονῆτε τοὺς ἀντιπροσώπους ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τρόπον, ὅστις ἀντίκειται πρὸς πᾶν κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ἡ πλειονοψηφία, τὴν ὁποίαν, κ. Παπανδρέου, δὲν ἀνέχεσθε, διότι κανεὶς δὲν ζητεῖ τὴν ἀνοχήν σας, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ὑπεχρεώθητε ἀπὸ τὴν λαϊκὴν θέλησιν νὰ ὑποστῆτε, ὅτι ἡ πλειονοψηφία αὐτὴ μετ’ ὀλίγον θὰ ἀπορρίψῃ τὴν αἴτησιν τῆς ἀναβολῆς καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διετέλουν ἕως τώρα ὑπὸ τοὺς ὄνυχας ὑμῶν, θὰ καταστοῦν πληθυσμοὶ ἐλεύθεροι, δυνάμενοι νὰ κανονίζουν ἐλευθέρως τὰ καθ’ ἑαυτούς!