1933.05.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 11η

ΤΕΤΑΡΤΗΣ 17 ΜΑΪΟΥ 1933

Προεδρία κ. Χ. ΒΟΖΙΚΗ

(Ὥρα 5.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς Συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ Β. Δ. Πρωτοπαπᾶς, συμβολαιογράφος Καβάλλας, ζητεῖ τὴν τελείαν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου 5413. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Μιραμβέλλου Κρήτης ὑποβάλλει ἀναφορὰν τοῦ Δ. Λεμπιδάκη, ζητοῦντος τὴν ἐνέργειαν ἐράνου μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν καὶ Γερουσιαστῶν, ἵνα διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀνεγερθῇ οἴκημα πρὸς ἐπέκτασιν τῶν Γραφείων τῆς Κοινότητος. Ἡ Ἕνωσις Τ.Τ.Τ. Ἀχαΐας, ἡ Ἕνωσις Δικαστικῶν ὑπαλλήλων Πατρῶν, οἱ Οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι Καλαμῶν, ἡ Ἕνωσις Ἐφορειακῶν ὑπαλλήλων Πατρῶν, ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑνώσεως Τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων Μακεδονίας–Θράκης, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ χορήγησιν ἀδείας συγκλήσεως τῆς Πανυπαλληλικῆς Διασκέψεως. Ἡ ἐργατ. βοήθεια Καβάλλας ζητεῖ τὴν κατάπαυσιν τῆς τρομοκρατίας, τὴν ἄμεσον κατάργησιν τοῦ Ἰτζεδὶν καὶ Καλπακίου, τὴν κατάργησιν τοῦ ἰδιωνύμου κλπ. Οἱ ἀνάπηροι Βόλου διαμαρτύρονται, διὰ τὴν διάλυσιν τῆς γενικῆς συνομοσπονδίας καὶ ζητοῦν τὴν ἀποδοχὴν τῶν αἰτημάτων τῆς συνομοσπονδίας Ἀθηνῶν. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος καὶ ἡ Ὁμοσπονδία Ἐπαγγελματιῶν Φλωρίνης, ζητοῦν τὴν μείωσιν τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος τῶν κατωτέρων κλάσεων εἰς τὸ ἥμισυ. Ὁ Βουλευτὴς κ. Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ καταθέτει ἀναφορὰν τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν, ἀπολυθέντων κατὰ τὸ 1922, ζητούντων τὴν ἐπαναφοράν των εἰς τὰς θέσεις των. Ὁ Ἑλληνοαμερικανικὸς Σύλλογος τοῦ Νομοῦ Χανίων, ὑποβάλλει ὑπόμνημα σχετικὸν μὲ τὴν δραχμοποίησιν τῶν εἰς χρυσὸν καταθέσεων, καὶ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων τῶν εἰς χρυσὸν δανείων εἰς τοὺς Ἕλληνας κομιστάς. Ἀντιπροσωπεῖαι κατοίκων Λεβαδείας παρακαλοῦν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις δώσῃ λύσιν εἰς τὸ χρονίζον σκανδαλωδῶς ζήτημα τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ τῆς πόλεώς των. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Γρεβενῶν ζητεῖ τὴν συμπλήρωσιν τῶν κενῶν θέσεων τοῦ Πρωτοδικείου τῆς πόλεώς των. Ἐπιτροπὴ κατοίκων Δραπετσῶνος Πειραιῶς διὰ τηλεγραφήματός της ζητεῖ τὸν χωρισμὸν τοῦ Συνοικισμοῦ των καὶ τὴν ἀνακήρυξιν τούτου εἰς Κοινότητα ἢ Δῆμον. Ὁ Σύνδεσμος Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν ὑπαλλήλων Ἠλείας ζητεῖ τὴν ἄρσιν τοῦ Διατάγματος, περὶ μειώσεως τῶν ἀποδοχῶν των κατὰ 6%. Ὁ ναυτεργατικὸς κόσμος Πειραιῶς ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ τῶν καταστροφῶν, ἃς ἐπέφερεν ὁ νόμος 5304 περὶ προστασίας δῆθεν τῆς ἐπιβατηγοῦ ναυτιλίας καὶ ζητεῖ τὴν τροποποίησίν του. Ὁ Βουλευτὴς κ. Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ καταθέτει ὑπόμνημα τῶν Σωματείων καὶ Ὀργανώσεων Ἀγρινίου, ζητούντων τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ Κυριακῆς ἀργίας. Οἱ Γεωργοὶ Καρλοβασίου Σάμου ζητοῦν τὴν ἀπαλλαγήν των ἐκ τοῦ φόρου ὑπὲρ τοῦ Φαρμακείου τῆς Κοινότητός των. Τὸ Πολιτικὸν Κέντρον Λαϊκῶν Ποντίων ὑποβάλλει ὑπόμνημα τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ Ποντιακῶν καὶ ἄλλων ὀργανώσεων περὶ λήψεως μέτρων πρὸς προστασίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν Ρωσσίᾳ. Ὁ Ἀντώνιος Παπανικολάου, συνταξιοῦχος δημοδιδάσκαλος, ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τοῦ σχετικοῦ Νόμου περὶ παροχῆς μερίσματος ἐκ τοῦ Μετοχ. Ταμείου Πολ. Ὑπαλλήλων. Ὁ Βουλευτὴς κ. Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ, καταθέτει ὑπόμνημα τῶν παρὰ τῇ Γενικῇ Διευθύνσει τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας ὑπηρετούντων ἀποφοίτων Ἐθνικῶν Ἀγροτικῶν Ὀρφανοτροφείων, ζητούντων τὴν τροποποίησιν καὶ συμπλήρωσιν τοῦ Νόμου 5698. Ὁ Βουλευτὴς κ. Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ καταθέτει τηλεγράφημα τῶν παραγγελιοδόχων Πρεβέζης, αἰτούντων ἀποζημίωσιν κατόπιν τοῦ περιορισμοῦ τῶν εἰσαγωγῶν. Ὁ Βουλευτὴς Κοζάνης κ. Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ ὑποβάλλει αἴτησιν κατοίκων Κοινότητος Βλεσαντοῦ–Κοζάνη, αἰτούντων διαρρύθμισιν τοῦ Ἀγροτικοῦ Νόμου καὶ προστασίαν μικροϊδιοκτησίας των. Ὁ αὐτὸς Βουλευτὴς καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ Ἐμπορικοῦ καὶ Βιομηχανικοῦ Ἐπιμελητηρίου Κοζάνης, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν ἰσχύουσαν τραπεζιτικὴν νομοθεσίαν. Ὁ αὐτὸς Βουλευτὴς κ. Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἀνεγέρσεως Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ ἐν Κοζάνῃ». Ὁ Βουλευτὴς κ. Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἐπανεκδικάσεως τοῦ ἀγροκτήματος Ἅγιος Σπυρίδων Ἄρτης». Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ καὶ Κ. ΟΙ-ΚΟΝΟΜΙΔΗΣ ὑποβάλλουν πρότασιν Νόμου «περὶ παρατάσεως τῶν προθεσμιῶν ὑποβολῆς αἰτήσεων βάσει τῶν διατάξεων Νόμου 3122 καὶ ἐνδίκων μέσων». Ἀνακοινῶ ἐπίσης, ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Διεθνοῦς Συνεργασίας κατηρτίσθη ἐκ τῶν κάτωθι Κυρίων Βουλευτῶν: 1) Η. Ἀντωνοπούλου, 2) Σ. Τρικούπη, 3) Δ. Χατζίσκου, 4) Δ. Χέλμη, 5) Π. Μαυρομιχάλη, 6) Α. Σιφναίου, 7) Κ. Βερροιοπούλου, 8) Λ. Εὐταξία, 9) Β. Δεληγιάννη 10) Α. Παπαδάτου, 11) Σ. Πιστολάκη, 12) Γ. Ἠσαΐα, 13) Κ. Ροδοπούλου, 14) Α. Σλήμαν, 15) Α. Παπαναστασίου, 16) Π. Ροζάκη, 17) Ι. Κουνδούρου, 18) Α. Μυλωνᾶ, 19) Χρ. Εὐελπίδη καὶ 20) Α. Μανωλάτου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἑξῆς ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἀπηύθυνεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων (ἀναγινώσκει). «Ἀθῆναι 16 Μαΐου 1933 Κύριε Πρόεδρε, Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν ὄχι μόνον δὲν ἐπροστάτευσε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου μου, τὴν ὁποίαν διετάρασσον οἱ φίλοι του, ἀλλὰ καὶ ἀνελθὼν εἰς τὸ Βῆμα ἐδικαιολόγησε μὲν αὐτούς, κατέκρινε δὲ ἐμὲ ὅτι, μνημονεύσας τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν, ὡς προσενεγκόντα εἰς τὸ παρελθὸν ὑπηρεσίας, ἐξηρέθισα εὐλόγως τοὺς φίλους του, καθόσον, δι’ ὅσων εἶπα, ἠθέλησα τάχα νὰ ἐγκρίνω τὰς ἐκτελέσεις τῶν ἕξ. Ἡ παρεξήγησις αὕτη τῶν λόγων μου δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένη εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, μετὰ τὰς ἐπιστολὰς, αἱ ὁποῖαι ἀντηλλάγησαν κατὰ τὴν 31ην Ἰανουαρίου καὶ τὴν 3ην Φεβρουαρίου 1929, μεταξὺ ἐμοῦ, γράφοντος ἐξ ὀνόματος ὅλων τῶν δημοκρατικῶν Ἀρχηγῶν, καὶ αὐτοῦ. Οὔτε ἠδύνατο νὰ ὑποτεθῇ ὅτι τὴν μνείαν τῶν ἐν τῷ παρελθόντι ὑπηρεσιῶν τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα ἔκαμα ἁπλῶς διὰ νὰ φανῶ δυσάρεστος, ἀφοῦ ἦτο ἀναγκαία διὰ τὴν ὑπεράσπισίν μου, ἐφόσον κατηγορούμην ὅτι δὲν ἐπεδίωξα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ καταστείλω αἱματηρῶς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶνε ἀδύνατον νὰ δεχθῶ, ὅπως ἐν τῷ προσώπῳ μου, καὶ ὡς Ἀρχηγοῦ κόμματος καὶ ὡς ἁπλοῦ Βουλευτοῦ καὶ ὡς κατηγορουμένου, ὑποστῇ οἱονδήποτε περιορισμὸν ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου πέραν τῶν ὁρίων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Καὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ συνεχίσω καὶ συμπληρώσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ὑπεράσπισίν μου, ἀλλὰ νὰ ἀφήσω ὅλην τὴν ἠθικὴν εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐρήμην, ἐμοῦ, τερματίσῃ τὴν συζήτησιν καὶ προκαλέσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Σώματος. Μετ’ ἐξόχου τιμῆς Ἐλευθέριος Βενιζέλος» Εἰς τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἀπήντησα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Ἐν Ἀθήναις τῇ 16 Μαΐου 1933 Κύριε Πρόεδρε, Ἀπαντῶν εἰς τὴν ὑπὸ σημερινὴν ἡμερομηνίαν Ὑμετέραν ἐπιστολήν, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διαβεβαιώσω Ὑμᾶς ὅτι, καίτοι μὴ διευθύνας αὐτοπροσώπως τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, κατέβαλα πρὸ αὐτῆς πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως αὕτη διεξαχθῇ κατὰ τρόπον ὁμαλὸν καὶ ἀποκλείοντα τὰς ὡς ἐκ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος φυσικὰς ἀντεγκλήσεις. Εἰς τοῦτο θέλω νὰ φέρω εἰς γνῶσιν Ὑμῶν ὅτι μέ ἐβοήθησεν αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἐπίσης, πρὸ τῆς συνεδριάσεως, συγκαλέσας τοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως, προέβη εἰς ὁμοιοτύπους συστάσεις. Οὕτως εἶχον, κ. Πρόεδρε, τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ συζήτησις ἤθελε διεξαχθῇ ἐν ἠρεμίᾳ καὶ τάξει, πεποίθησιν, ἥτις μοὶ ἐπέτρεψε νὰ μὴ ἀναλάβω κἄν τὴν διεύθυνσιν τῆς συνεδριάσεως, ὁπότε ἐξερράγη ὁ ἐκ τῆς Ὑμετέρας φράσεως τῆς σχετικῆς πρὸς τὴν ἐν τῷ παρελθόντι δρᾶσιν τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα προκληθεὶς θόρυβος. Πιστεύων ἀπολύτως ὅτι ὁ θόρυβος οὗτος προεκλήθη ἐκ μόνης τῆς φράσεως ταύτης αὐθόρμητος, καὶ εἰς οὐδεμίαν ἄλλην αἰτίαν ἢ διάθεσιν ὀφειλόμενος, δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι τὸ ἐξ αὐτοῦ ἐπισυμβὰν ἐπεισόδιον κατ’ οὐδὲν εἶνε δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ δεσμεῦον, τώρα ἢ ἐν τῷ μέλλοντι, τὴν ἐν τῇ Βουλῇ ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, ἥτις, βοηθοῦντος καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις μοὶ παρέχει πᾶσαν σχετικὴν ἀρωγήν, ἔσται ἀπολύτως ἐξησφαλισμένη. Ἐπί τούτοις, ἐλπίζω ὅτι διὰ τῶν ἐξηγήσεών μου τούτων, παρέχω ἔδαφος ὅπως κριθῇ τὸ ἐπεισόδιον τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως τερματισθέν, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω Ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, ὅπως προσέλθητε εἰς τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ἵνα ὑπάρξῃ τρόπος καὶ συνεχίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ ἔργον της ἐν γαλήνῃ καὶ ὁμαλότητι.

Μετ’ ἐξόχου τιμῆς

Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ

Σήμερον ἔλαβα καὶ ἑτέραν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀξιότιμον κύριον Χ. Βοζίκην Πρόεδρον τῆς Βουλῆς Ἐνταῦθα Ἀθῆναι 17 Μαΐου 1933 Κύριε Πρόεδρε, Ἐὰν θελήσητε νὰ παραθέσητε τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσίν μου, ἀπολογουμένου κατὰ τῆς ἀποδοθείσης μοι δεινῆς κατηγορίας, πρὸς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κραναίας, θὰ ἴδετε πόσον ἡ ὁμιλία μου ἔφερε τὴν σφραγῖδα τῆς ἠρέμου συζητήσεως. Ἐν τούτοις, ἐπεξηγῶν, διατὶ τόσον ἐπιμόνως ἀπέφυγα πᾶσαν στρατιωτικὴν σύγκρουσιν μὲ τὸν στρατηγὸν Πλαστήρα καὶ προσεπάθησα νὰ ἐπιτύχω καὶ ἐπέτυχα συνεννόησιν μὲ αὐτὸν διὰ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ κίνημά του, ἀνέφερα ὅτι οὗτος προσέφερεν εἰς τὸ παρελθὸν μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον. Ἡ φράσις δὲ αὐτὴ ἐξαπέλυσεν ἐναντίον μου καὶ ἀπὸ τὰ ἑδώλια τῶν Κυβερνητικῶν Βουλευτῶν καὶ ἀπὸ τὰ θεωρεῖα διακοπὰς ἀναμίκτους μέ ὕβρεις καὶ ἀπειλάς, αἱ ὁποῖαι μὲ ἠνάγκασαν νὰ διακόψω τὴν ἀγόρευσίν μου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνῆλθεν μετὰ τοῦτο εἰς τὸ Βῆμα, καὶ ἀντὶ νὰ ἐκφράσῃ, ὡς εἶχε καθῆκον, τὴν λύπην του, διότι ἠμποδίσθη ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἑνὸς Ἀρχηγοῦ μεγάλου κόμματος, ὑπερασπιζομένου μάλιστα ἑαυτὸν ἐναντίον τῆς διατυπωθείσης κατ’ αὐτοῦ δεινῆς κατηγορίας, καὶ νὰ βεβαιώσω αὐτὸν ὅτι δύναται νὰ συνεχίσῃ ἐλευθέρως τὴν ὑπεράσπισίν του, διετύπωσε τοὐναντίον ἐναντίον μου ἄλλην δεινὴν κατηγορίαν ὅτι, μνημονεύσας τὰς ἐν τῷ παρελθόντι ὑπηρεσίας τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα, σκοπὸν εἶχα νὰ ὑπαινιχθῶ τὰς ἐκτελέσεις τῶν ἕξ καὶ οὕτω ἀντὶ νὰ κατευνάσῃ τὴν δημιουργηθεῖσαν ταραχὴν ἐξῆψε τοὐναντίον αὐτήν. Καὶ ὅμως, δίδων τοιαύτην ἑρμηνείαν εἰς τοὺς λόγους μου, ἐγνώριζεν ὅτι μὲ συκοφαντεῖ. Διότι ἀπὸ τὰς ἐπιστολάς, ποὺ ἀντηλλάγησαν μεταξὺ ἐμοῦ, γράφοντος ἐξ ὀνόματος ὅλων τῶν δημοκρατικῶν Ἀρχηγῶν καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν πρώτων γερουσιαστικῶν ἐκλογῶν, ἐγνώριζεν ὅτι τοὺς πρωτεργάτας τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922, ἐξ ὧν δύο μετέχουν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεώς του, ἐτιμῶμεν καὶ τιμῶμεν πάντοτε, ὄχι διὰ τὰ σφάλματα, ποὺ διέπραξαν, ἀλλὰ παρ’ ὅλα τὰ σφάλματά των, κυρίως διότι, ἀνασυγκροτήσαντες τὸν διαλυθέντα μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν στρατὸν, ἐπρόλαβαν τὸν διαμελισμὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐπέτρεψαν νὰ συναφθῇ ἔντιμος εἰρήνη εἰς τὴν Λωζάνην. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, μολονότι ἀναγνωρίζω ἀνεπιφυλάκτως ὅλην τὴν εἰλικρινῆ διάθεσιν τὴν ὁποίαν ἐπεδείξατε πάντοτε ὅπως προλάβετε τὰς ἐν τῇ Βουλῇ παρεκτροπὰς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ συμφωνήσω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σᾶς παρέχει πᾶσαν σχετικὴν ἀρωγὴν πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου καὶ νὰ ἐπιμείνω ὅπως μὴ συνεχίσω οὐδὲ συμπληρώσω τὴν ὑπεράσπισίν μου κατὰ τῶν διατυπωθεισῶν ἐναντίον μου κατηγοριῶν, ἀφοῦ τοιουτοτρόπως ἄλλο δὲν θὰ ἐκερδίζαμε παρὰ νέας παρεκτροπάς, αἱ ὁποῖαι μόνον εἰς περαιτέρω τραυματισμὸν τοῦ ἐλευθέρου πολιτεύματός μας ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσουν.

Μετ’ ἐξόχου τιμῆς

ΕΛ. Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ»

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§5Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, αἱ ἐπιστολαί, αἱ ὁποῖαι ἀντηλλάγησαν μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ αἵτινες πρὸ μικροῦ ἀνεγνώσθησαν πρὸς ἡμᾶς, ὡς ἐπίσης καὶ ἡ ἀπουσία τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἐκ τῆς συνεδριάσεως, μέ ἀναγκάζουν νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ Βῆμα, ἵνα εἴπω ὀλίγας λέξεις. Γνωρίζετε πολὺ καλῶς πόσην κατέβαλα προσπάθειαν, ὥστε ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων νὰ μὴ διεξαχθῇ ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ζωτικώτατα τῆς Χώρας συμφέροντα πρόκειται νὰ κριθοῦν καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἰδικώτερον δέ ὁ Πρόεδρος αὐτῆς καὶ οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι ἐξαιρετικῶς ἀπησχολημένοι μὲ τὰ ὑπὸ ἐπίλυσιν ζητήματα. Ἐπεζήτησα ἐπιμόνως τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, διότι ἀκριβῶς, λόγῳ τῶν περιστάσεων, ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι, ὑπέρ ποτε ἢ ἄλλοτε, κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμήν, δέον νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἠρεμία καὶ ἡ γαλήνη καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ ἐκτὸς αὐτῆς παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ. Γνωρίζετε ἐξ ἴσου πολὺ καλῶς, ὅτι ἡ προσπάθειά μου αὐτὴ προσέκοψεν εἰς τὴν ζωηρὰν ἀντίθεσιν, τόσον ἀπὸ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τοῦ Σώματος νὰ ὑποβάλῃ τὴν πρότασιν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος ἐπέμενεν ἀνενδότως εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως. Καὶ ὁ μὲν Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἐδείχθη ἐν τέλει ὑποχωρητικός, ἀναγνωρίσας τὴν βασιμότητα τῆς Κυβερνητικῆς αἰτήσεως περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅμως ἐπέμεινε μέχρι τέλους εἰς τὴν ἄμεσον διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως. Ὁ κ. Βενιζέλος, ἐν γνώσει τῶν ἀνωμαλιῶν, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ ἡ διεξαγωγὴ τῆς συζητήσεως, ἐπέμεινε νὰ γίνῃ αὕτη, Ὅταν ἀνῆλθεν εἰς τὸ Βῆμα διὰ νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς διατυπωθείσης ἐναντίον του κατηγορίας, ἐδήλωσεν ὅτι δὲν προτίθεται νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀλλ’ ὅτι θὰ ὁμιλήσῃ μόνον ἐπὶ τῆς περικοπῆς τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἀναφερομένης εἰς τὰ γεγονότα τῆς 6ης Μαρτίου. Ἀντιφάσκων ἐν τούτοις εὐθὺς ἀμέσως προσέδωκεν ὁ ἴδιος εἰς τὴν ἀγόρευσίν του τὴν ἔννοιαν ἀπαντήσεως ἐπὶ τῆς ἐναντίον αὐτοῦ ὑποβληθείσης προτάσεως. Ἡ συζήτησις διεξήγετο ὁμαλῶς, ὁμαλότατα, μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἥν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐξεσφενδόνισε μίαν φράσιν, ἡ ὁποία, διὰ πλείονας τοῦ ἑνὸς λόγους, δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ διαταράξῃ τὴν ἐπικρατοῦσαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἠρεμίαν. Γνωρίζει καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, γνωρίζουν καὶ οἱ φίλοι μου τίνας κατέβαλον προσπαθείας πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις, ὅπως ἐπιτύχω τὴν διεξαγωγὴν αὐτῆς ἐν πάσῃ ψυχραιμίᾳ. Συνεκέντρωσα τοὺς φίλους μου, τοὺς παρεκάλεσα, τοὺς ἱκέτευσα δύναμαι νὰ εἴπω, ἔφθασα μέχρι καὶ νὰ παρεξηγηθῶ ἀπὸ ὡρισμένους ἐξ αὐτῶν, ἐπιμένων ὅπως μὴ προβαίνουν εἰς διακοπάς, μὴ ὑποβάλλουν ἐρωτήσεις, καὶ νὰ μὴ λάβουν τέλος τὸν λόγον παρὰ μόνον εἷς δύο ἐξ αὐτῶν, καὶ μάλιστα μόνον ἐν ἀνάγκῃ. Ἤσκησα τοιαύτην ἐπὶ τῶν φίλων μου πίεσιν, ὥστε νὰ εὑρεθοῦν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μοῦ εἴπουν: Κάμετε τότε, Κύριε Πρόεδρε, μίαν δήλωσιν ὅτι σεῖς δὲν μᾶς ἀφήνετε νὰ μετάσχωμεν ἐνεργῶς εἰς τὴν συζήτησιν διὰ νὰ δικαιολογηθῶμεν τουλάχιστον ἔναντι τῶν ἐντολέων μας, ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, εὐλόγως διαποροῦντος διατὶ παραμένομεν βωβοὶ! εἰς τὴν συζήτησιν θέματος τοιαύτης σημασίας. Καὶ εἰς αὐτὸν ἀκόμη τὸν κ. Τσουκαλᾶν, εἰς τὸν ὁποῖον μόνον, ὡς δικανικόν, ἐπέτρεψα νὰ ὁμιλήσῃ, ἐφόσον παρουσιασθῇ ἀνάγκη, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ ἀπὸ νομικῆς πλευρᾶς τὴν κατηγορίαν, συνέστησα ἐντόνως νὰ περιορίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του. Εὐλόγως δὲ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν Βουλευτὴς ἐξεδήλωσε κάποιαν δυσαρέσκειαν διὰ τὸν περιορισμόν, τὸν ὁποῖον τοῦ ἔθεσα. Πᾶσαν ἑπομένως ἐξήντλησα προσπάθειαν, ὥστε ἡ συζήτησις, ἡ δυναμένη νὰ προκαλέσῃ ἔξαψιν τῶν πνευμάτων εἰς πᾶσαν στιγμήν, νὰ διατηρηθῇ ἐν ἠρεμίᾳ. Δὲν γνωρίζω, Κύριοι Βουλευταί, τὶ ἄλλο δύναται νὰ πράξῃ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει ἀπόφασιν νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν τάξιν καὶ τὴν γαλήνην, μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εὐλαβεῖται τὸ Κοινοβουλευτικὸν ἡμῶν πολίτευμα, διότι πιστεύει ἀπολύτως εἰς αὐτό. Ἡ εὐθύνη διὰ τὰ γενόμενα κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Δευτέρας βαρύνει τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος ὡμίλησεν ὑπὲρ ἑνὸς προσώπου, τοῦ ὁποίου καὶ ἡ τελευταία ἀκόμη δρᾶσις ὑπῆρξεν στίγμα διὰ τὴν Χώραν μας. Ἡ φράσις τοῦ κ. Βενιζέλου, ὑπομνήσαντος τὴν παλαιοτέραν δρᾶσιν τοῦ συνταγματάρχου Πλαστήρα διὰ νὰ χαρακτηρίσῃ αὐτὸν ὡς δικαιούμενον, λόγῳ τοῦ παρελθόντος του, νὰ μὴ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ Κράτους, διὰ τὴν τελευταίαν ἀπόπειράν του, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀφήσῃ ἀδιάφορον τὴν μίαν πτέρυγα τῆς Βουλῆς. Δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ σοβαρῶς κανεὶς ὅτι ἡ θύελλα ἐξεγέρσεως, ἡ ὁποία ἐκάλυψε τὴν φράσιν τοῦ κ. Βενιζέλου, δὲν ὑπῆρξε καὶ αὐθόρμητος καὶ δικαιολογημένη; Ἀνῆλθον, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὸ Βῆμα διὰ νὰ ἐπιτύχω κατασίγασιν τῆς ἐξεγέρσεως καὶ δὲν εἶπον τίποτε ἄλλο πέραν τοῦ ὅτι, ποτὲ δὲν ἐδικαιολογοῦντο οἱ ἔπαινοι ὑπὲρ ἑνὸς προσώπου, τὸ ὁποῖον τὴν ἑπομένην τῆς ἐκδηλώσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως ἀσεβοῦν πρὸς αὐτήν, ἀπεπειράθη βίᾳ νὰ καταλύσῃ τὸ ἐλεύθερον ἡμῶν πολίτευμα. Χάρις εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν, χάρις εἰς τὰς ἐνόπλους τῆς Χώρας δυνάμεις, ἡ ἀπόπειρα ἐκείνη κατεπνίγη χωρὶς δυστυχῶς νὰ ἀποφευχθοῦν ἀνθρώπινα θύματα. Δύο ἐφονεύθησαν, ἀκρωτηριάσθησαν δύο ἄλλοι, ἄλλοι ἔχασαν τὸν ὀφθαλμόν των, εἷς παρεφρόνησεν. Νομίζετε ὅτι εἶνε τοὐλάχιστον εὐπρεπὲς εἰς πολιτικόν, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζεται ὅτι ἀγωνίζεται διὰ τὴν ἐξύψωσιν τῶν συζητήσεων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐργάζεται διὰ τὴν ἐμπέδωσιν τῆς γαλήνης παρὰ τῷ λαῷ, νὰ ἐξυμνῇ ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου τὸ πρόσωπον τοῦ ὁποίου ἡ δρᾶσις ὑπῆρξε στῖγμα διὰ τὸν τόπον; Ἰσχυρίζεται ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι τὸν παρεξήγησα, διότι οὐδέποτε ἀνεμνήσθη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς φροντίζομεν νὰ καλύπτωμεν μὲ τὴν λήθην χάριν τῆς ἠρεμίας τῆς Χώρας. Διατὶ, ἐὰν πράγματι παρηρμήνευσα τοὺς λόγους του δὲν ἀνήρχετο καὶ πάλιν ἐπὶ τοῦ Βήματος νὰ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν, ἵνα τέλος πάντων καὶ μετὰ τὴν ἀτυχῆ του φράσιν κοπάσῃ ὁ σάλος καὶ καταστῇ δυνατὴ ἡ συνέχισις τῆς συζητήσεως; Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ἐβεβαίωσεν αὐτὸν κατὰ τρόπον ἐντελῶς πειστικόν ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ ὁ σεβασμὸς τοῦ λόγου εἶναι ἀπόλυτος. Ὀφείλω νὰ τονίσω, Κύριοι, ὅτι οὔτε τὰ πολιτικὰ ἡμῶν ἤθη προάγονται, οὔτε ἡ πρὸς τὸν κοινοβουλευτισμὸν πίστις τοῦ λαοῦ ἐμπεδοῦται, ὅταν εἷς ἀρχηγὸς κόμματος, ὁ ὁποῖος γνωρίζει ποῖαι εἶναι αἱ τάσεις καὶ τῆς μερίδος, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπῶ, καὶ ἐμοῦ τοῦ ἰδίου προσωπικῶς, γράφει ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην πρὸς ἐμέ, ὅτι θὰ συμβάλω ἀπὸ τῆς ὑπευθύνου θέσεώς μου διὰ τὴν διασφάλισιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα, πρὸ παντὸς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος θρασείαν, θρασυτάτην, ὑβριστικὴν μετεχειρίσθη γλῶσσαν, πρὸ ὀλίγου μόλις, κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἀπέναντι ἐμοῦ καὶ τοῦ κόμματός μου, νὰ γράφῃ ὅσα ἔγραψεν εἰς τὴν σημερινὴν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἐπιστολήν του. Κατόπιν ὅσων ἐμεσολάβησαν, νομίζω, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἕν ἐκ τῶν δύο δύναται πλέον νὰ πράξῃ, ἢ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ συμπληρώσῃ ὅσα θέλει νὰ εἴπῃ πρὸς ὁλοκλήρωσιν τῆς ἀπολογίας του, βέβαιος ὅτι ἡ Βουλὴ μετὰ προσοχῆς θὰ τὸν ἀκούσῃ, ἢ νὰ ἐπιμείνῃ νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς στάσεώς του αὐτῆς καὶ νὰ μὴ κατηγορῇ τοὺς ἀντιπάλους του. Διότι ἡμεῖς οἱ ἀντίπαλοί του ἀπολαύομεν τόσης ἐμπιστοσύνης παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ, ὅσον ἀφορᾷ τὸν σεβασμόν μας πρὸς τὸν Κοινοβουλευτισμὸν καὶ τὸν χειρισμὸν τῶν συζητήσεων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὥστε τὰ «φερσίματα» τοῦ κ. Βενιζέλου δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ μᾶς θίξουν. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§7ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἀνέρχομαι εἰς τὸ Βῆμα, διὰ νὰ ὑπερασπίσω τὸν ἀπόντα Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ἔναντι τοῦ ὁποίου μὲ τόσην δριμύτητα ἐξεφράσθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Σκοπός μου εἶνε νὰ ἐξηγήσω τὴν στάσιν τοῦ Ἀγροτικοῦ καὶ Ἐργατικοῦ Κόμματος κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κραναίας πρὸς σύστασιν ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ τὴν ἀπευθυνθεῖσαν κατηγορίαν ἔναντι τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ δύο ἐκ τῶν μελῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Τὴν 6 Μαρτίου ἔγινε μία ἀπόπειρα διακοπῆς τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ βίου τῆς Χώρας ἀπόπειρα, ἡ ὁποία ἀπέτυχεν εὐτυχῶς. Ὅσον καὶ ἂν ἡ ἀπόπειρα αὐτὴ ἀποτελεῖ μίαν ἀπὸ τὰς πολλὰς ἐκδηλώσεις ἀνωμάλου πολιτικοῦ βίου, τὰς ὁποίας ὑπέστη ἡ Χώρα κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον τῆς μεγάλης ἀντιθέσεως τῶν δύο μεγάλων πολιτικῶν μερίδων τοῦ τόπου, ὅσον, λέγω, καὶ ἂν αὕτη δὲν ἠμπορεῖ νὰ κριθῇ μειονωμένως, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τύχῃ τῆς ἀπολύτου ἀποδοκιμασίας καὶ κατακρίσεως. Δὲν πιστεύω εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς, ὁ ὁποῖος εἴτε ἐκ συνειδήσεως, εἴτε ἐκ τῶν ἀγώνων τοὺς ὁποίους ἐπετέλεσε, νὰ εἶνε ἀσπονδότερος ἐχθρὸς οἱασδήποτε δικτατορικῆς ἐκδηλώσεως εἰς τὸν τόπον τοῦτον ἀπὸ ἐμέ. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι βεβαίως ἐπίσης ἀδιάλλακτοι ἐχθροὶ τῶν διαθέσεων αὐτῶν, τῶν τάσεων αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἀναφαίνονται δυστυχῶς εἰς τὸν τόπον μας. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι κανεὶς συνεπέστερος ἀπὸ ἐμὲ καὶ μὲ μεγαλύτερον φανατισμὸν ἐπολέμησε καὶ ἀντετάχθη κατὰ οἱασδήποτε τοιαύτης ἐκδηλώσεως, καὶ δι’ αὐτὸ δικαιοῦμαι νὰ ἀκουσθῶ μὲ τὴν ἁρμόζουσαν ψυχραιμίαν. Ἡ ἀπόπειρα αὐτὴ, ἐπαναλαμβάνω, εἶνε ἀξία οἱασδήποτε κατακρίσεως καὶ εἶνε ἄξιος συγχαρητηρίων ὁ Ἀθηναϊκὸς ἰδίᾳ λαός, διὰ τὴν ἐξέγερσιν ἀπέναντι τῆς ἀποπείρας ἐκείνης τῆς ἐγκληματικῆς. Καὶ εἶμαι βέβαιος καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁμοίαν συμπεριφορὰν θὰ δείξῃ ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν καὶ ὁ λαὸς τῆς ἄλλης Ἑλλάδος εἰς οἱανδήποτε προσπάθειαν ἢ ἀπόπειραν, ποὺ θὰ ἐξεδηλοῦτο εἰς τὸ μέλλον τυχόν, πρὸς διακοπὴν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ μας βίου, τοῦ δημοκρατικοῦ μας βίου. Καὶ ὅταν λέγω ὅτι εἶνε ἄξιος συγχαρητηρίων καὶ σεβασμοῦ ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν διὰ τὴν ἐξέγερσιν αὐτήν, δὲν ἐννοῶ τὰς ἐκτρόπους σκηνάς, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν καὶ εἰς τὰς Ἐπαρχίας καὶ τυχὸν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἅμα τῇ ἀναγγελίᾳ τῶν πρώτων ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν. Διὰ τὴν ἀπόπειραν αὐτὴν τῆς καταλύσεως τοῦ Δημοκρατικοῦ μας βίου, ἐπεδιώχθη νὰ θεωρηθῇ ὑπεύθυνος, ὡς ἠθικὸς αὐτουργὸς ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητηθῇ ἀπὸ κανένα ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔπραξεν ὅ,τι ἦτο δυνατόν, ὅ,τι ἐξηρτᾶτο ἀπὸ αὐτόν, ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ διεκπεραίωσις αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως. Δὲν συμφωνῶ καθόλου μὲ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναβληθῇ ἡ ὑπόθεσις. Νομίζω ὅτι ἐφόσον ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον ὑπεστήριξεν, ὤφειλε νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως. Τὰ γεγονότα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθησαν διὰ νὰ διατυπώσουν αὐτὴν τὴν κατηγορίαν, ὅσον καὶ ἂν εἶνε δυνατὸν νὰ δώσουν λαβὴν πολιτικῆς ἐπικρατήσεως, ζητήσεως πολιτικῶν εὐθυνῶν, ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως πολὺ ἀπέχουν ἀπὸ τοῦ νὰ εἶνε ἱκανὰ νὰ στηρίξουν κατηγορίαν διὰ ποινικὰς εὐθύνας. Ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, ἡ κατηγορία εἶνε ἐντελῶς ἀβάσιμος. Δὲν εἶνε σοβαρά, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶνε ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως, ὅτι ἄνευ τῆς συνδρομῆς τῆς πτέρυγος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις πρὸς σύστασιν ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἀναμφισβητήτως ὑπάρχουν τινὲς μεταξὺ τῆς πλειονοψηφίας, οἱ ὁποῖοι δὲν συμμερίζονται τὴν γνώμην αὐτήν, καὶ δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἀνοίξῃ μία ὑπόθεσις ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶχε τὸν χαρακτῆρα πολιτικῆς ὑποθέσεως, ἀλλὰ ζητήσεως ποινικῶν εὐθυνῶν, λόγῳ ἐλλείψεως τῆς νομικῆς βάσεως καὶ θὰ εἶχε τὸν χαρακτῆρα τῆς ἀνταποδόσεως ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ ποινικοῦ νόμου, τοῦ Ἰουδαϊκοῦ νόμου.

§8Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§9Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μεταχειρίζομαι τὰς ἐλαφροτέρας φράσεις, διὰ νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ἠπιωτέρα.

§10Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μεταχειρισθῆτε ὁποιανδήποτε φράσιν θέλετε. Ἡ χρῆσις τῶν καταλλήλων φράσεων εἶνε διὰ τὸν ἀγορεύοντα καὶ ὄχι διὰ τὸν ἀκούοντα.

§11Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ πρόσφατα γεγονότα ἀπέδειξαν ὅτι εἶνε περισσότερον διὰ τὸν ἀκούοντα παρὰ διὰ τὸν ἀγορεύοντα. Ἐπίσης, νομίζω ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητηθῇ, ὅτι κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς σχετικῆς συζητήσεως ἐκ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων κατεβλήθη κάθε προσπάθεια, ὅπως ἡ συζήτησις διεξαχθῇ κατὰ τὸν ἀντικειμενικώτερον τρόπον, ὅπως διεξαχθῇ ἐν ἀπολύτῳ ψυχραιμίᾳ. Ἡ πρώτη του ἀγόρευσις, πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὑπῆρξεν ἕνα πρότυπον ψυχραίμου καὶ ἐμπεριστατωμένης συζητήσεως. Καὶ ἡ δευτέρα ἀγόρευσις εὗρεν ἐπίσης τὸ αὐτὸ χαρακτηριστικόν. Ἀλλὰ παρέπεσε μία φράσις, ἡ ὁποία ἐπροκάλεσε τὴν ἔξαψιν καὶ τὸ δυσάρεστον ἐπακόλουθον αὐτῆς, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἀποκρούομεν. Ἔ! λοιπόν. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἔξαψιν ἐκείνην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν κατώρθωσε νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι ἦτο δικαιολογημένη αὐτὴ ἡ ἔξαψις, ὅτι ἦτο δικαιολογημένη καὶ ἡ ἰδική του συμπεριφορὰ κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας ὑπῆρξεν ἐγκληματίας, ὅτι ἀπεπειράθη νὰ καταλύσῃ τὸ νόμιμον πολίτευμα. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλὰ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἕνας ἄνθρωπος, πολίτης οἱοσδήποτε ὑποπέσῃ εἰς ἀδίκημα καὶ δικάζεται —καὶ ἐλησμονήσατε πολὺ γρήγορα ὅτι, ὅταν ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἡ Βουλὴ εἶχε μεταβληθῆ εἰς δικαστήριον—δὲν εἶνε ἄδικον νὰ ἀρνῆται νὰ ἀκούῃ τὸ δικαστήριον, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἰς τὸ παρελθὸν διέπραξεν ἀγαθὰς πράξεις καὶ πράξεις πατριωτικάς.

§12ΠΕΡ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα.

§13Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατὰ μείζονα λόγον. Ἡ διακοπή σας ἔρχεται εἰς ἐπικουρίαν πρὸς τὴν ἰδικήν μου γνώμην. Ἰσχυρίσθητε πολὺ ὀρθῶς ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα· κατὰ συνέπειαν ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ φράσις ἐκείνη ἦτο χρήσιμη, ἦτο ἀναγκαία πρὸς ὑπεράσπισιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, διότι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, χωρὶς νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως, ὅ, τι εἶπεν ἐσχετίζετο μὲ τὰς ἐπικρίσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις. Ὤφειλε νὰ δώσῃ τὴν ἐξήγησιν πῶς συμπεριεφέρθη καὶ διατὶ συμπεριεφέρθη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀπέναντι τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶχεν ἀνάγκην νὰ μεταχειρισθῇ τὴν φράσιν αὐτήν. Καὶ ἀφοῦ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα, ἀλλὰ περὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος ὤφειλε νὰ δώσῃ τὴν ψυχολογικὴν ἐξήγησιν καὶ νὰ δώσῃ νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλὴ διὰ ποίους λόγους συμπεριεφέρθη, ὡς συμπεριεφέρθη, πῶς ἠμποροῦσε νὰ δικαιολογηθῇ αὐτὴ ἡ ἐξέγερσις; Κατὰ μείζονα λόγον, πῶς ἠμπορεῖ νὰ δικαιολογηθῇ ἡ συμπεριφορὰ αὐτὴ καὶ νὰ συσχετισθῇ μὲ θλιβερὰ γεγονότα τοῦ 1922, ὅταν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἐδέθησαν ἐξηγήσεις; Πῶς εἶνε δυνατόν, ἐπὶ τέλους, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρόσωπα δυσάρεστα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ θεωρῇ ὡς πρόσωπα δικαιούμενα νὰ ἐπικαλεσθῶσι παλαιάς των ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον αὐτὸν μόνον καὶ μόνον, διότι μέχρι σήμερον ἀκόμη δὲν συνεργάζονται μὲ τὸ Λαϊκὸν κόμμα, μόνον καὶ μόνον, λέγω, διότι προσεχώρησαν εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ ἄλλα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔδρασαν ὁμοίως καὶ τὰ ὁποῖα, διότι δὲν προσεχώρησαν εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, νὰ μὴν εἶνε ἄξια παντὸς ἐπαίνου καὶ πάσης ἐπιδοκιμασίας;

§14Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ζητῶ τὸν λόγον μετὰ τὸν ρήτορα ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος.

§15Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι θὰ ὑπάρχει τοιαύτη διάκρισις; Ὅτι αὐτὴ ἡ φράσις, ἡ τόσον σπουδαία διὰ τὴν ὑπεράσπισιν αὐτοῦ, θὰ προεκάλει τοιαύτην θύελλαν; Καὶ ἂν ἐπίσης ἠμπορεῖ νὰ ἐξηγηθῇ αὐτὴ ἡ θύελλα, λόγῳ τῶν προσφάτων γεγονότων, πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον διακρίνει σύνεσις, τὸν ὁποῖον διακρίνει ψυχραιμία, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν μεγαλυτέραν εὐθύνην διὰ τὴν ὁμαλὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν, θὰ ἦτο συνεπὴς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν, ἐφόσον ἡ θέλησίς του ἦτο νὰ καταστείλῃ τὴν ἐξέγερσιν καὶ νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ τοῦ λόγου, προκειμένου περὶ ἑνὸς ἀντιπάλου τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ πρώην Κυβερνήτου, καθ’ ἥν στιγμὴν ὁ πολιτικὸς οὗτος ὑπερασπίζεται ἑαυτὸν ἀπέναντι μιᾶς δεινοτάτης κατηγορίας. Λέγω, λοιπόν, ὅτι δὲν εἶνε καθόλου συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος, ἀντὶ νὰ θελήσῃ νὰ κατασιγάσῃ τὰ πάθη, ἀνῆλθεν εἰς τὸ Βῆμα καὶ ἔρριψεν ἔλαιον εἰς τὴν πυρὰν, διότι οἱ λόγοι του τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὑπῆρξαν ἔλαιον εἰς τὴν πυράν. Καὶ ἐὰν μετὰ τοὺς λόγους ἡ θύελλα ἐξερράγη περισσότερον, ἐὰν ἠκούσθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν φωναὶ καὶ φράσεις, αἱ ὁποῖαι φαντάζομαι ὅτι οὐδέποτε ἠκούσθησαν εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν διὰ πρώτην φοράν, καθόσον ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω, φορὰν ἀφ’ ἧς λειτουργεῖ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα, διὰ πρώτην φορὰν ἐθεάθησαν φονικὰ ὅπλα, ἐὰν ὅλα αὐτὰ ἔλαβον χώραν (φωναὶ καὶ θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς) ἐὰν ἀπὸ ὅλα τὰ θεωρεῖα ἀπέλειπε κάθε σεβασμὸς πρὸς τὸ Σῶμα τοῦτο...

§16ΒΡ. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Νομίζω, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ ρήτωρ ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ κατονομάσῃ καὶ νὰ μὴ λέγῃ αὐτὰ τὰ πράγματα, νὰ κατονομάσῃ ἐὰν εἶναι ἀληθὲς καὶ ἀκριβὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεται, τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἔκαμαν αὐτό. Διότι ἄλλως ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι ψεύδη.

§17ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι πολὺ μικρὸν τὸ ἀνάστημα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κεφαλληνίας....

§18ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἰδικόν σου τὸ μεγάλο.

§19Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ νὰ διαψεύσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἀναμφισβητήτως λέγω.

§20ΒΡ. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἀνεφέρατε τὰ πρόσωπα...

§21Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καθῆστε κάτω ἐπὶ τέλους.

§22ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Εἶναι πράγματα αὐτὰ νὰ λέγωνται δι’ ἕναν Ἀρχηγὸν Κόμματος, ὅτι λέγει ψεύδη;

§23ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ παρακαλέσω τὰ μέλη τῶν κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ μὴ λαμβάνουν τὸν κόπον νὰ μὲ ὑπερασπίζουν. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶναι ἱκανὸς νὰ ἐπιβάλῃ τὸν σεβασμὸν καὶ εἶναι ἱκανὸς φυσικὰ νὰ περιφρουρήσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. Καὶ δι’ αὐτὸ τὸ κόμμα ἡμῶν εὑρίσκει ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, νὰ μὴ συνεχίσῃ τὴν ὑπεράσπισιν αὐτοῦ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν συζήτησιν πρὸς σύστασιν ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, εἶνε μία ἀπόφασις ἀπορρέουσα ἀπὸ βαθὺν σεβασμὸν πρὸς τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα, ἀπὸ εὐλάβειαν καὶ ἀγάπην πρὸς τὴν Κοινοβουλευτικήν μας ζωήν, ἀπὸ τὸν πόθον νὰ μὴ ἴδῃ ἡ Βουλὴ αὐτὴ καὶ πάλιν τὰς σκηνὰς τὰς προχθεσινάς, αἱ ὁποῖαι ἐκηλίδωσαν ὁμολογουμένως, τὴν ἱστορίαν τοῦ Νομοθετικοῦ μας Σώματος. (Χειροκροτήματα). Ὅλα τὰ γεγονότα αὐτά, περισσότερον παντὸς ἄλλου συμβάντος, ἀποδεικνύουν ὅτι τὰ γενόμενα δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα ἐξάψεως, προκληθείσης ἀπὸ μίαν φράσιν. Αὐτὸ τὸ συμβάν, ὅτε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, διότι ἐμνημόνευσε, διότι εἶπεν ἁπλῶς ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶναι ἕν ἱστορικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτε τὸ κόμμα ἐκεῖνο περιεπλάκη — ἦτο πολὺ περίτεχνος ἡ φράσις καὶ ὀφείλω νὰ συγχαρῶ διὰ τὴν τέχνην μὲ τὴν ὁποίαν.....

§24Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἱστορία δὲν εἶνε τίποτε ἄλλο, κατ’ ἐμέ, παρὰ περιπλοκὴ ὡρισμένων πραγμάτων περί τι πρόσωπον.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴμεθα σύμφωνοι περὶ τῆς περιπλοκῆς αὐτῆς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ τονίσω εἶναι τοῦτο, ὅτι μολονότι πρόκειται περὶ πράγματος πασιγνώστου, μὴ χρῄζοντος οὐδεμιᾶς ἀποδείξεως, καὶ μὴ δυναμένου νὰ θίξῃ κανένα, ἡ φράσις αὐτὴ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν προεκάλεσε θύελλαν, ἡ ὁποία εἶχεν ὡς συνέπειαν νὰ διακοπῇ πρὸς στιγμὴν ἡ συνεδρίασις καὶ νὰ λεχθοῦν φράσεις ὄχι εὐχάριστοι ἀπὸ μίαν ἄλλην πτέρυγα. Βλέπετε ὅτι δὲν ἦτο ἡ φράσις ἐκείνη, ἡ ἀναγκαία διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία ἐξήγειρε τὰ πνεύματα.

§26Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθ.). Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Ἀγροτικοῦ καὶ Ἐργατικοῦ Κόμματος δὲν σᾶς διέκοψα. Θὰ εἶχον πολλὰ ἴσως νὰ εἴπω. Ἀλλὰ σᾶς λέγω τοῦτο ὅτι μολονότι λέγετε ὅλα αὐτά, γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἀρνηθῆτε σεῖς, εἶνε ὅτι ἡ φράσις ἐκείνη προεκάλεσε τὴν ταραχήν. Ἄλλως μέχρι τῆς φράσεως ἐκείνης μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ μετὰ παντὸς σεβασμοῦ ἀκόμη, δύναμαι νὰ εἴπω, ἠκούετο ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας πτέρυγα, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας, χωρὶς νὰ γίνῃ καμμία διακοπή.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λυποῦμαι, διότι εἶσθε ἐπιλήσμων. Μοῦ λέγετε «χωρὶς διακοπήν». Διαρκῶς ἐγένοντο διακοπαὶ (Θόρυβος καὶ φωναὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐπανειλημμένως ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων σᾶς παρεκάλεσε νὰ ἐπέμβητε. (Θόρυβος).

§28Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βλέπετε καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅτι σεῖς, ὁ ὁποῖος τόσον ἀξιαγάπητος εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν διακόπτεσθε. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι δὲν ἔχομεν σεβασμὸν εἰς τὴν ὁμιλίαν σας, ἀλλὰ διότι τὸ Σῶμα εἶνε τόσον πολυμελές, ὥστε ἀποτέλεσμα νὰ εἶνε νὰ μὴ τηρῆται ἡ ἀπόλυτος γαλήνη.

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τώρα ἀναγνωρίζετε τὴν ἀπόλυτον γαλήνην.

§30Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι εἰς πᾶσαν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο μία διακοπή, ἐλάμβανα τὴν φροντίδα εὐθὺς ἀμέσως νὰ παρακαλέσω καὶ νὰ συστήσω εἰς τοὺς φίλους μου ὅπως τηρηθῇ ἡ τάξις. Καὶ ἀναντιρρήτως δὲν ἐγένετο τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ ἀναγκάσῃ τὸν ὁμιλοῦντα τότε Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ διακόψῃ τὴν ὁμιλίαν του, ἀλλὰ μόνον ὅταν ἐξεστόμισε τὴν φράσιν ἐκείνην ἐγένετο θόρυβος εἰς τὴν μίαν πτέρυγα. Ἠδύνατο δὲ νὰ εἴπῃ τότε ὅτι πρέπει νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν, ὅτι δὲν ἐννοῶ ἐκεῖνα τὰ γεγονότα.

§31Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σεῖς ἀνήλθατε εἰς τὸ Βῆμα καὶ εἴπατε ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψητε αὐτὰ τὰ πράγματα (θόρυβος). Σᾶς τὸ εἶπα ὅταν ἐξήρχεσθε ἀπὸ τὴν αἴθουσαν.

§32Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπα ὅτι τηροῦμεν ὅλον τὸν σεβασμόν, ὁ ὁποῖος ὠφείλετο εἰς αὐτόν, ὡς Ἀρχηγὸν ἑνὸς κόμματος, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι δὲν δύναται.....

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς αὐτό, διαφωνοῦμεν, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως.

§34Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύνασθε νὰ διαφωνεῖτε ὅσον θέλετε. Δὲν δύναται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅπου ἐξετελέσθη ἕνα ἔγκλημα ἀπὸ τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον...

§35Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως λυποῦμαι ὅτι ἐπαναλαμβάνω αὐτά, τὰ πράγματα. Ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγὼ ὅτι ἦτο λυπηρὰ ἡ πρᾶξις τοῦ κ. Πλαστήρα. Ἐφόσον ὅμως διὰ τὴν ὑπεράσπισίν του ὁ κ. Βενιζέλος ἐδικαιοῦτο νὰ εἴπῃ αὐτά;

§36Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἀδιαμαρτυρήτως ἤκουον ὅτι ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας εἶνε πρόσωπον ἄξιον ἰδιαιτέρου σεβασμοῦ, ἐνῷ ἐγνώριζα ὅτι εἰς τὰς πράξεις αὐτοῦ περιλαμβάνονται καὶ μερικαὶ ἄλλαι πράξεις...

§37Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἠξεύρετε πολὺ καλὰ ὅτι αὐταὶ δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας ἐπεδοκιμάσαμεν. Εἴχετε ἐπιστολὴν ἀπὸ τὸ 1929 διὰ τῆς ὁποίας ἐδηλοῦτο ὅτι τὰς ἀποδοκιμάζομεν.

§38Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθ.). Ἠμποροῦσεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ παράσχῃ τὰς ἐξηγήσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐνόμιζεν, ἀλλὰ ὑπῆρχεν ἡ πρόθεσις νὰ δημιουργηθῇ μία κακὴ ἐντύπωσις καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἀληθῶς λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔδωσε τοιαύτην τροπήν.

§39Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πολὺ καλά, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶνε ἡ ἀντίληψίς σας. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι τοιαύτη ἀντίληψις σημαίνει ἔλλειψιν σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου εἰς μίαν ὑπόθεσιν....

§40Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἰπῆτε αὐτά. Ἐγὼ ἠγωνίσθην διὰ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. Ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς πτέρυγος ἐκείνης συνέβη, ν’ ἁρπάζωνται οἱ ἄνθρωποι ἀπὸ τὸ σβέρκο καὶ νὰ κατεβάζωνται κάτω. Τὸν μακαρίτην τὸν Ράλλην τὸν κατέβασαν κάτω. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, δυνάμεθα νὰ κάμωμεν αὐτά. Ἡμεῖς σεβόμεθα...

§41Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶνε ὀρθὸν νὰ σέβεσθε ὄχι μόνον μὲ τοὺς λόγους, ἀλλὰ καὶ μὲ ἔργα. Λοιπὸν καὶ αἱ τελευταῖαι αὐταὶ σκηναί, αἱ ὁποῖαι προεκλήθησαν ἀπὸ μίαν φράσιν τόσον εὔλογον ἐκ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ἄλλα ἐπεισόδια, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν χώραν καὶ τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, μαρτυροῦν, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι παρ’ ὅλην τὴν γαλήνην, ἡ ὁποία ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν φαίνεται ὅτι ἀποκαθίσταται εἰς τὸν τόπον αὐτόν, κάτω ἐξακολουθεῖ ἀκόμη, κ. Ἀρχηγέ, κάτω εἰς τὸ βάθος τῆς ψυχῆς πολλῶν ἀνθρώπων, ἐξακολουθεῖ ἡ τρικυμία τῶν παλαιῶν παθῶν.

§42Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς εἴμεθα, ποὺ ἐκάμαμε τὴν ἀρχήν, ὅτε ἐλέγετε ὅτι θὰ διαλύσητε τὸ Λαϊκὸν κόμμα;

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὰ ἐγὼ τὸ εἶπα αὐτὸ, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Λοιπόν ἀποδεικνύεται, κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ὑπάρχει ἀκόμη τρικυμία τῶν παλαιῶν παθῶν, καὶ δι’ αὐτό, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶπον ὅτι εἶνε ἀνάγκη νὰ ἐξηγηθῶμεν. Ἔχομεν ὅλοι εὐθύνας ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Ἔχομεν μεγάλας εὐθύνας ἀπέναντι τῆς εὐτυχίας καὶ τῆς ζωῆς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ νομίζω ὅτι εἴμεθα οἱ ἁρμόδιοι ἄνθρωποι νὰ ἐξηγηθῶμεν μίαν φοράν, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν εἶνε δυνατόν, νὰ λειτουργήσῃ πράγματι ὁμαλῶς τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἢ μήπως εἴμεθα καταδικασμένοι νὰ ἀντιμετωπίζωμεν μίαν ἀσθενῆ ἐκδήλωσιν δικτατορικὴν ἢ ἄλλας αὐθαιρεσίας, διότι παρ’ ὅλην τὴν κατακραυγήν σας, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ἐναντίον τῆς ἀποπείρας τῆς 6 Μαρτίου τὸ περίεργον εἶνε ὅτι καί πάλιν σήμερον ἡ ἀτμόσφαιρα εἶνε κεκορεσμένη ἀπὸ μίαν γενικὴν ἀνησυχίαν, ἀπὸ μυρίας διαδόσεις μὴ προερχομένας, ἀπὸ ἡμᾶς τοὐλάχιστον, περὶ πιθανῆς, αʹ ἢ βʹ ἐκδηλώσεως, ἀνωμάλου, ἐξελίξεως τοῦ πολιτικοῦ βίου. Παρ’ ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις αὐτάς, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἐκάλουν σήμερον νὰ βάλουν τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος κατὰ τῶν ὑπαιτίων τῆς ἀποπείρας τῆς 6ης Μαρτίου, ἐὰν ἐκάλουν ὅλους τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, οἱ ὁποῖοι εἶνε πράγματι κατὰ πεποίθησιν καὶ εὐσυνειδήτως ἐχθροὶ ἀδιάλλακτοι τῆς δικτατορίας, δὲν ἠξεύρω, ἄν βλέποντες εἰς τὸ βάθος τῆς συνειδήσεώς σας, ὅλοι οἱ παρακαθήμενοι εἰς τὴν πτέρυγα αὐτήν, ὅλοι μέχρις ἑνός, ὅλοι οἱ παρακαθήμενοι εἰς τὰ Ὑπουργικὰ ἑδώλια, θὰ ἔβαλον εὐσυνειδήτως τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος, λέγοντες ὅτι εἶνε πράγματι ἐκ πεποιθήσεως ἐχθροὶ ἀδιάλλακτοι τῆς δικτατορικῆς ἰδέας, τοῦ δικτατορικοῦ πολιτεύματος.

§44Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς βεβαιῶ, κ. Παπαναστασίου, ὅτι οὐδέποτε ἐσκέφθην νὰ διοικήσω δικτατορικῶς τὴν Ἑλλάδα.

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως σεῖς δὲν ἔχετε οἱανδήποτε τοιαύτην ἐκδήλωσιν, διότι ἄλλως δὲν θὰ εὑρισκόμεθα σήμερον ἐδῶ, ἀλλ’ ἴσως ἐξόριστοι εἰς κανέν μέρος. Σᾶς λέγω ὅμως τὸ ἑξῆς, διὰ νὰ ἐξηγηθῶμεν μίαν φοράν, ἐὰν ἐκαλοῦντο διὰ νὰ ἀποφανθῶσιν οἱ παρακαθήμενοί σας, ἐὰν εἶναι ἢ ὄχι ἐρασταὶ τῆς δικτατορικῆς ἰδέας, ἡ πεποίθησίς μου εἶνε ὅτι θὰ ὑπῆρχον καὶ ἐξαιρέσεις. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ γίνῃ ὅ,τι εἶνε δυνατὸν ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας, διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ τόπος αὐτὸς ἀπὸ μίαν νόσον, προερχομένην ἀπὸ ἀσθενικοὺς ἐγκεφάλους. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ μακρὰν ἀποχὴν ἀπὸ τῆς Ἀρχῆς, καὶ ὅταν λέγω ἀποχὴν ἀπὸ τῆς Ἀρχῆς δὲν περιλαμβάνω τὴν σύμπραξίν σας εἰς μίαν συμμαχικὴν Κυβέρνησιν, ἀποχὴν δηλαδὴ ἀπολύτως ἀπὸ τὴν διαχείρισιν τῶν Δημοσίων πραγμάτων, μετὰ μακρὰν ἀποχὴν ἀπὸ τῆς Ἀρχῆς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα κατέλαβε τέλος πάντων τὴν Ἀρχὴν καὶ πάλιν καὶ εἶναι αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ κυρίως ὑπεύθυνον τῆς ὅλης καταστάσεως καὶ εἰς τὰ χέρια αὐτοῦ τοῦ κόμματος εἶνε τὸ κλειδὶ τῆς λύσεως τῶν μεγάλων προβλημάτων τοῦ τόπου, ἢ ἡ εὐτυχία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐδώκατε μεγάλας ὑποσχέσεις εἰς τὸν Ἑλλην. Λαὸν, ἠξεύρετε δὲ πόσον πιέζει ὅλας τὰς λαϊκὰς τάξεις ἡ δυστυχία, ἠξεύρετε πόσον βαρυτάτη εἶνε ἡ κρίσις, ἡ οἰκονομικὴ καὶ τοῦτο τὸ γνωρίζετε καλύτερον ἀπὸ κάθε ἄλλον, ἀφοῦ εἶσθε ὁ ἁρμοδιώτερος, ὡς χειριζόμενος τὰ πράγματα, ἠξεύρετε πόσον δύσκολα εἶνε τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἀντιμετωπίζει ὁ τόπος. Καὶ ὅμως, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ποῖαι ἦσαν αἱ πράξεις τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον κατέλαβε τὴν Ἀρχήν, τοῦ κόμματος τοῦ ἰδικοῦ σας; Ἦσαν πράξεις ἀπειλῆς, ἀντισυνταγματικῶν ἐκδηλώσεων. Ὄλαι αἱ ἀπειλαί, αἱ ὁποῖαι ἐξετοξεύθησαν ἐναντίον τοῦ Βʹ Νομοθετικοῦ Σώματος καὶ ἐξετοξεύοντο καὶ χθὲς ἀκόμη, ἂν τυχὸν συμβῇ νὰ φέρῃ ἀντιρρήσεις εἰς τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅλαι αἱ ἀπειλαὶ ἐναντίον τῆς νομίμου......

§46Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Παπαναστασίου, ἀπὸ τοῦ Βήματος ἀπὸ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, καὶ εἶσθε καὶ Ἀρχηγὸς κόμματος, δὲν δύνασθε νὰ μεταχειρίζεσθε ὡς ἐπιχειρήματα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ὑπεύθυνον πηγήν. Διότι τότε μόνον ἠμπορεῖτε νὰ στηρίζεσθε ἐπ’ αὐτῶν, ἄν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε ἔχουν ὑπεύθυνον πηγήν, ὀνομάσατε αὐτήν. Ἄν τὰ λέγετε ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας τὰς ἰδικάς σας, ἔχουν τὴν ἀξίαν ἐκείνην τὴν ἀντιπολιτευτικὴν, ἡ ὁποία ἀκριβῶς εἰσήχθη εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τρόπον καταστρεπτικὸν διὰ τὸν τόπον. Εἴπατε λοιπὸν τὴν πηγὴν αὐτῶν.

§47Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Χαίρω πολύ, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐξανίστασθε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐναντίον αὐτῶν τῶν διαθέσεων, τῶν ἐκθέσμων πράξεων.

§48Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Ἐργατικοῦ καὶ Ἀγροτικοῦ κόμματος δὲν ἐξανίσταμαι καθόλου δι’ ὅσα γράφουν αἱ ἐφημερίδες, διότι ἐσυνήθισα καὶ ἐγὼ νὰ διαβάζω καὶ νὰ μὴ καταλαμβάνω τίποτε. Ἀλλ’ ἐξανίσταμαι καὶ ἐξανίσταμαι δικαιότατα, διότι Ἀρχηγὸς κόμματος, ὁ ὁποῖος ἐσχημάτισε καὶ Πρωθυπουργὸς υἱοθετεῖ τὰ οὕτω πως λεγόμενά των καὶ ἐπ’ αὐτῶν θέλει νὰ στηρίξῃ κριτικήν. Ἀλλ’ ἄν θέλωμεν, κ. Παπαναστασίου, νὰ κάμωμεν τοιαύτας συζητήσεις ἐδῶ καλύτερον εἶνε νὰ τὸ καταργήσωμεν τὸ Βῆμα αὐτό. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κέντρου καὶ τῆς δεξιᾶς).

§49Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βλέπω, Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ὁμιλῆτε περὶ καταργήσεως τοῦ Βήματος, ἀποσπᾶτε χειροκροτήματα ἀπὸ τοὺς ὀπαδούς σας, (γέλωτες ἐκ τῆς ἀριστερᾶς)....

§50Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός).....

§51Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπερίμενα νὰ κάμετε τὴν παρατήρησιν, ποὺ ἐκάματε, διότι δὲν ἐφανταζόμην ὅτι ἐλησμονήσατε τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε εἰς τὸ Βʹ Νομοθετικὸν Σῶμα, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐκφράζεσθε ἀπειλητικῶς ἐναντίον τοῦ Σώματος ἐκείνου. Ἐνθυμεῖσθε περὶ τίνος ὡμιλήσαμεν εἰς τὸ Βʹ Νομοθετικὸν Σῶμα καὶ δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπικαλεσθῶ, ποῦ στηρίζω τὰς πηγὰς περὶ αὐτῶν, ἀφοῦ συνεζητήσαμεν αὐτὰ τὰ πράγματα διὰ μακρῶν εἰς τὸ Βʹ Νομοθετικὸν Σῶμα. Ἀλλ’ ἂς μὴν ἀρχίσωμεν νὰ ἐπαναλαμβάνωμεν καὶ νὰ ἀναμασῶμεν, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἴπαμεν ἄλλοτε. Ἐν τούτοις χαίρω πολὺ, διότι ἐξανίστασθε, διότι τὸ γεγονὸς τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ συνείδησίς σας φυσικὰ ἤρχισε πλέον νὰ μὴ δέχεται συζητήσεις περὶ ἐκθέσμου ἐξελίξεως τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς καὶ αὐτὸ ἐμὲ εὐχαριστεῖ ὑπερβαλλόντως. Κύριε Πρόεδρε. Λοιπὸν ὁ κόσμος ἀναμένει τὰ μέτρα τὰ ἰδικά σας διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν αὐτῶν τῶν προβλημάτων, ἀναμένει ἔναρξιν ἐκπληρώσεων τῶν δοθεισῶν εἰς αὐτὸν ὑποσχέσεων, καὶ ἀντὶ τούτου βλέπει προσπάθειαν διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος, καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο ἀπειλάς. Καὶ ἀπὸ τώρα βλέπω, δὲν σᾶς ἀποκρύπτω, ἕνα πνεῦμα κομματικὸν νὰ διαπνέῃ τὰς Κυβερνητικὰς πράξεις. Καὶ ἐπειδὴ μὲ ἐπρόλαβεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Σπετσῶν, λέγω, καὶ ἔχω πρόσφατον τὸ παράδειγμα τοῦ κομματικοῦ πνεύματος, ἀπὸ τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν Ροδόπης. Τὰ μέρη τὰ ἀπομεμακρυσμένα ἀπὸ τὸ κέντρον, δὲν βλέπουν τόσον ἐναργῶς τὴν Κυβερνητικὴν εὔνοιαν, ὅπως τὴν βλέπουν τὰ μέρη, τὰ εὑρισκόμενα ἐγγύτερον πρὸς τὸ κέντρον. Τὰ μέρη ἐκεῖνα εἶνε τὰ περισσότερον παθόντα ἀπὸ τὰς ἀνωμάλους περιστάσεις τῶν τελευταίων ἐτῶν. Οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι εἶνε οἱ περισσότερον παθόντες καὶ ἔχοντες ἀνάγκην μεγαλυτέρας προστασίας, μεγαλυτέρας προσοχῆς καὶ μεγαλυτέρας εὐνοίας, καὶ δι’ αὐτὸ, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκλέγῃ καὶ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους στέλλει ὡς ἀντιπροσώπους της εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὅπου οἱ πληθυσμοὶ ὑποφέρουν τὰ μέγιστα, νὰ προσέχουν, ὥστε εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τοὺς τοσαῦτα παθόντας νὰ ἐμπνέεται τὸ αἴσθημα τῆς ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης, νὰ κρατύνεται ἡ πεποίθησις ὅτι τὸ Κράτος πρωτίστως, καὶ κάθε Κυβέρνησις πρωτίστως, μεριμνᾷ διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν των, αἱ ὁποῖαι εἶνε μέγισται. Ἔ! λοιπόν, σᾶς λέγω, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ διάστημα αὐτό, τὸ τελευταῖον, οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔκαμαν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ φατριάσουν κατὰ τὸν ἀπεχθέστερον τρόπον.

§52Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς, ὁ ὁποῖος τόσον καλὰ γνωρίζετε πῶς χειρίζονται τὰ ζητήματα εἰς τὴν Βουλήν, δὲν δύνασθε ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ μιᾶς συζητήσεως νὰ εἰσέρχεσθε εἰς ἄλλο θέμα καὶ νὰ ἐπικρίνετε τὴν διαχείρισιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἕν μέρος δι’ ἑνὸς ἀντιπροσώπου καὶ νὰ τὴν ἐπικρίνετε μὲ τόσον ἀορίστους φράσεις, αἱ ὁποῖαι, ἐνῷ οὐσιαστικῶς δὲν λέγουν τίποτε, τυπικῶς ἐξεγείρουν τὴν δυσφορίαν. Δὲν εἶνε ἐπιτετραμμένον, λέγω, εἰς σᾶς νὰ λέγετε τοιαῦτα πράγματα. Ἔχετε παραδείγματα νὰ κάνετε ἐπικρίσεις....

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πολὺ καλά. Θὰ ἔλθῃ καὶ αὐτῶν ἡ σειρά.

§54Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κάμετε μίαν ἐπερώτησιν, ἀναφέρατε ὅσα λέγετε. Τώρα θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ περιορισθῆτε εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν.

§55Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὴ ἀσχάλλετε.

§56Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀσχάλλω καθόλου Σεῖς, ὅταν ἀνέρχεσθε καὶ κρατῆτε τὸ Βῆμα ὡς Ἀρχηγὸς ἑνὸς κόμματος, διὰ νὰ ἀοριστολογῆτε, μὲ ἕνα ὕφος κομματικῆς ἀντιθέσεως, ἡ ὁποία γίνεται εἰς ἄλλας αἰθούσας, ὄχι ὅμως εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν...

§57Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς λέγω, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐκθέτω περιληπτικῶς, τὰ κατήγγειλα δημοσίᾳ διὰ τοῦ τύπου καὶ ἐπανειλημμένως.

§58Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ, Κύριε Παπαναστασίου, ἐὰν ἔχετε τὸ θάρρος...

§59Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Περιμένετε. Θὰ ἔλθῃ καὶ αὐτῶν ἡ σειρά. Μὴ στενοχωρεῖσθε.

§60Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν στενοχωροῦμαι· τοὐναντίον ἀγάλλομαι.

§61Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀνεξαρτήτως ὅμως πάσης ὑποσχέσεως ἀπατηλῆς, ἀνεξαρτήτως τῆς περιοδείας ὅλων τῶν προσώπων τῶν τεχνικῶν διὰ νὰ γίνουν ἀποξηράνσεις, ἀνεξαρτήτως τῶν ψευδῶν ὑποσχέσεων...

§62Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλῆτε περὶ ἑνὸς κόμματος ὅτι δίδει ψευδεῖς ὑποσχέσεις.

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐφόσον μοῦ λέγετε αὐτό, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, σᾶς λέγω καὶ ἐγὼ τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἐνῷ ἀπομακρύνετε ἀπὸ ὑμᾶς τὴν εὐθύνην δι’ οἱανδήποτε ὑπόσχεσιν ρητὴν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πρὸς παροχὴν εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον τοῦ 25%, καίτοι δίδεται ἡ ὑπόσχεσις....

§64Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἄξια ὑμῶν ἡ συζήτησις....

§65Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ κύριος ρήτωρ εἶνε ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Παρακαλῶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός.

§66Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. ... Ἐδίδετο ρητὴ δήλωσις ὅτι εἶνε ζήτημα τιμῆς διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἡ παροχὴ τοῦ 25% Καὶ θέλετε νὰ σᾶς εἴπω ποῦ ἔφθασαν;

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψω συζήτησιν ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§68Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πείθομαι ὅτι σεῖς, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἔχετε ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ διοικηθοῦν καλῶς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν πρόκειται νὰ συνεδριάσωμεν, δι’ αὐτὸ τὰ λέγω. Ἠξεύρετε ποῦ ἔφθασεν ἡ ἱεροληπτικὴ στάσις τῶν Ἀρχῶν καὶ μετὰ τὴν ἐκλογήν; Ἐστρατοκρατήθη ὁλόκληρος ἡ Κομοτινὴ διὰ νὰ μὴ γίνῃ ὑποδοχὴ εἰς ἐμέ. Ἠξεύρετε δὲ τὶ ἐδημοσιεύθη; Ὅτι ἐστρατοκρατήθη ἡ πόλις κατ’ αἴτησίν μου, διὰ νὰ μὲ προστατεύσῃ ὁ στρατὸς ἀπὸ τὴν ἐπίθεσιν τοῦ λαοῦ. Καὶ ὅταν μετέβην εἰς τὴν Ξάνθην, ἐξεδόθη Ἀστυνομικὴ διαταγή, ἡ ὁποία ἔλεγεν ὅτι ἀπαγορεύονται ἐπὶ τῇ ἐλεύσει μου αἱ συγκεντρώσεις καὶ μόνον εἰς μίαν Ἐπιτροπὴν ἐκ τεσσάρων προσώπων ἐπετράπη νὰ ἔλθῃ νὰ μὲ χαιρετίσῃ. Καὶ ἐρωτῶ ἐὰν ἐπὶ οἱασδήποτε ἄλλης Κυβερνήσεως ἐλήφθη τοιοῦτον μέτρον κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν.

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Λησμονεῖτε τὸ δημοψήφισμα;

§70Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ δημοψήφισμα ἔγινε κατὰ τὸν καλύτερον δυνατὸν τρόπον καὶ ὅλαι αἱ κατόπιν ἐκλογαὶ ἀπέδειξαν ὅτι ἦσαν οἱ ἀριθμοὶ ἐκεῖνοι ἀκριβεῖς.

§71Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐκδηλώσω παράπονα, Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, διότι χάριν τοῦ συμπολίτου σας τὸν ἀφήνετε νὰ ἐξέλθῃ τοῦ θέματος.

§72Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λυποῦμαι, Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅμως ὅτι εἶνε καιρὸς τὸ Λαϊκὸν κόμμα νὰ ἀναλογισθῇ τὰς μεγάλας του εὐθύνας, ὅτι εἶνε καιρὸς νὰ ἀρχίσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθη, νὰ ἀρχίσῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν μεγάλων ὑποσχέσεων. Ἐκ μέρους ἡμῶν δὲν πρόκειται νὰ ἐκδηλωθῇ καμμία ἀντίδρασις κατὰ τῶν θετικῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποβλέψουν εἰς τὴν καλλιτέρευσιν τῆς καταστάσεως. Ἀναγνωρίζομεν ὅλα τὰ δικαιώματα ἐπὶ τέλους ἑνὸς κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τόσα ἔτη εὑρέθη μακρὰν τῆς ἐξουσίας καὶ αὐτὸς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, λόγῳ τῶν ἀρετῶν, ποὺ τὸν διακρίνουν, προσελκύει καὶ τὴν ἰδικήν μας συμπάθειαν καὶ ἔχομεν ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ τὸν βοηθήσωμεν. Ἡ συμπάθειά μας μάλιστα ἔγινεν ἀκόμη μεγαλυτέρα ὅταν, μετὰ μακρὰς προσπαθείας, κατώρθωσεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, νὰ ὁδηγήσῃ τὸ μεγάλον καὶ ἱστορικὸν αὐτὸ κόμμα, νὰ τὸ ὁδηγήσῃ ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος καὶ νὰ τὸ καταστήσῃ θετικὸν παράγοντα τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἀποβλέπωμεν καὶ εἰς τὸ κόμμα αὐτό, διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῆς Δημοκρατίας. Δὲν πρόκειται λοιπὸν ἀπὸ τὸ μέρος ἐκεῖνο νὰ ἐκδηλωθῇ ἀντίδρασις κατὰ τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ θετικοῦ καὶ δημιουργικοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι ἀναμένομεν τὸ ἔργον τὸ δημιουργικόν, τὸ ἀναμένομεν, ἀκόμη τὸ ἀναμένομεν. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἔχει τὸ πλεονέκτημα νὰ συγκαταλέγῃ μεταξὺ τῶν μελῶν του ἕνα ἀριθμὸν νέων ἀνθρώπων. Ἐγώ, ἀφ’ ὅτου ἀνεφάνην εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν, ἀγωνίζομαι ἐκ τῶν πρώτων διὰ ριζικὰς κοινωνικὰς μεταρρυθμίσεις καὶ ὑπῆρξα πάντοτε ἐκ τῶν πρωτοπόρων ὅλων τῶν μεγάλων μεταρρυθμίσεων, αἱ ὁποῖαι καλυτερεύουν τὴν κοινωνικὴν καὶ πολιτικὴν κατάστασιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Βλέπω ζηλοτύπως τὸ Λαϊκὸν κόμμα νὰ περικλείῃ, ὅπως εἶπον, ἕνα μέγα ἀριθμὸν νέων ἀνθρώπων, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ κάμω τὸ ἐγκώμιον τῆς νεότητος, ἀλλὰ πάντοτε τὸ γεγονὸς ὅτι εἶνε τόσοι νέοι ἄνθρωποι, εἶνε ἕνα πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μὴ μείνῃ ἀχρησιμοποίητον. Περικλείει τὸ Λαϊκὸν κόμμα εἰς τοὺς κόλπους του ἕνα μέγα ἀριθμὸν νέων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ μόρφωσιν ἀρτιωτάτην καὶ ἔχουν καὶ μίαν κληρονομίαν βαρεῖαν, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν φέρουν τὰ ὀνόματα οἰκογενειῶν, ποὺ ἔδρασαν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν καὶ ἔχουν καὶ δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις ἀπέναντί του. Καὶ ὅμως θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι τὰ μεγάλα αὐτὰ πλεονεκτήματα τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος δὲν ἐξεδηλώθησαν ἀκόμη ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου, παρ’ ὅλην τὴν ἀρτίαν κατάρτισιν, παρ’ ὅλην ἣν προέλευσιν τῶν μελῶν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, παρ’ ὅλην τὴν νεότητα, ποὺ τοὺς διακρίνει. Μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἡ δρᾶσις κοινωνικῶς τοῦ κόμματος ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ παρέχῃ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι τὸ κόμμα αὐτὸ εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς μίαν ἐποχὴν περασμένην καὶ ὅτι τὸ κόμμα αὐτὸ δὲν ἔχει ἀντιληφθῆ ἐπαρκῶς τὶ κολοσσιαῖαι μεταβολαὶ ἔγιναν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἀπὸ τοῦ 1910 μέχρι σήμερον. Καὶ ἐξεγείρεται τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὡς ἂν ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἁπλοῦς ἀναγνώστας τῶν ἐφημερίδων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὡς ἀρχὴν νὰ ἐξάπτουν τὰ πάθη, τῶν ἐφημερίδων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε, ὅπως ἐνθυμεῖσθε ἔγραφον, ὅτι ἔπρεπε νὰ μὴ ὑπάρχῃ εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν ἕνας ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἐξετέλεσε μεγάλα ἔργα, ἐφημερίδες, αἱ ὁποῖαι χθὲς ἀκόμη μὲ ὡραίας καὶ περιτέχνους φράσεις ἔλεγον ὅτι θὰ εὐτυχήσῃ ἡ Ἑλλὰς ὅταν ἐκλείψῃ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων.

§73ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ εἶνε ἀληθές.

§74ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αἶσχος! Αἶσχος!

§75Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἰδοὺ διατί, Κύριοι Βουλευταί, εἶνε ἀνάγκη νὰ ἐξηγηθῶμεν. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εὑρισκόμεθα εἰς μεγάλην ἀντίθεσιν, λόγῳ πολιτικῶν κατευθύνσεων, κοινωνικῶν μεταρρυθμίσεων, σᾶς λέγομεν ὅτι ἔχομεν κάθε συμφέρον παγιώσεως πλήρους ὁμαλότητος, διότι τὰς πολιτικὰς διεκδικήσεις ἐννοοῦμεν νὰ τὰς ἐπιδιώξωμεν μὲ μέσα δημοκρατικά, μέ μέσα ἐξελίξεως. Διότι μόνον μέ τὴν πλήρη ὁμαλότητα, τὴν πολιτικήν, ἐλπίζομεν νὰ καλυτερεύσῃ ἡ θέσις τῶν ἐργαζομένων τάξεων, ἐλπίζομεν νὰ καλυτερεύσῃ ἡ θέσις τοῦ λαοῦ εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Δι’ αὐτὸ εἴμεθα φανατικοὶ θιασῶται τῆς ἀπολύτου πολιτικῆς ὁμαλότητος, δι’ αὐτὸ εἴμεθα θιασῶται τοῦ Δημοκρ. πολιτεύματος καὶ τῆς πλήρους λειτουργίας αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ἀποκτήσῃ καὶ περιεχόμενον δημοκρατικὸν καὶ περιεχόμενον κοινωνικὸν καὶ λαϊκόν. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐρχόμεθα νὰ σᾶς εἴπωμεν· Κύριοι, ὁρίστε. Σήμερον ἔχετε τὸ κλειδὶ στὰ χέρια σας. Ἐλᾶτε νὰ συνεννοηθῶμεν. Δὲν θέλομεν νὰ ἐγκαταλείψετε τὰ ἑδώλια αὐτά. Γνωρίζομεν πόσον τὰ ἑδώλια αὐτὰ δι’ ἀνθρώπους εὐσυνειδήτους ἔχουν ἀκάνθας, γνωρίζομεν εἰς ποίας θυσίας πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται οἱ ἄνθρωποι οἱ καθήμενοι εἰς τὰς θέσεις ἐκείνας, γνωρίζομεν πόσον μαρτυρικὸς εἶνε ὁ βίος τῶν ἀνθρώπων τῶν ἐχόντων τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θέλομεν νὰ ἀπομακρυνθῆτε, ἔχετε τὴν πλειονοψηφίαν, παραμείνατε. Ἐκεῖνο, ποὺ θέλομεν εἶνε νὰ συνεργασθῆτε μαζί μας, διὰ νὰ στερεώσωμεν τοὺς ὅρους πραγματικοῦ δημοκρατικοῦ βίου. Οἱ πρόγονοί μας κατώρθωσαν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν νὰ πολιτεύωνται ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον καθιέρουν. Καθιέρωσεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα. Εὐτυχῶς σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀρχικῶς ἀντετάχθητε, εἰσήλθατε εἰς τὸ πλαίσιον αὐτοῦ τοῦ πολιτεύματος καὶ θέλετε νὰ εἶσθε παραγωγοὶ θετικοὶ τῆς ζωῆς τῆς δημοκρατικῆς τοῦ τόπου Ἐλᾶτε λοιπὸν νὰ ἐξηγηθῶμεν. Ἐλᾶτε νὰ θάψωμεν ἐντελῶς τὸ παρελθόν, ἐλᾶτε νὰ πλήξωμε τὴν ἰδέαν τῆς δικτατορίας ὁπουδήποτε καὶ ἂν κυοφορῆται αὐτὴ ἡ ἰδέα. Ἐλᾶτε παρ’ ὅλας τὰς ἀντιθέσεις μας, νὰ προβῶμεν εἰς θετικὴν ἐργασίαν πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν μεγάλων προβλημάτων τοῦ τόπου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἡμεῖς, ἀναγνωρίζοντες δικαίαν τὴν ἀποχὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, θὰ ἀποχωρήσωμεν καὶ ἡμεῖς.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον. (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. ΣΠΥΡ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ).

§77Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔλαβον τὸν λόγον διὰ νὰ καθορίσω τὴν θέσιν μου ἀπέναντι τῶν ὑπαινιγμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ρίπτονται ἀπὸ τὸν ἀντίπαλον τύπον, καὶ οἱ ὁποῖοι καὶ προχθὲς ἐδῶ ἀνεφέρθησαν καὶ ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγοὺς κομμάτων, ὅπως ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν ἐπιστολήν του πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον, καὶ ὁ προλαλήσας Ἀρχηγὸς τοῦ Ἀγροτικοῦ καὶ Ἐργατικοῦ κόματος. Κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις περὶ παραπομπῆς εἰς τὸ Στρατοδικεῖον τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ τοῦ Ἀρχιστρατήγου, δὲν εὑρισκόμην εἰς καμμίαν ὑπεύθυνον θέσιν τῆς δικτατορίας ἐκείνης. Ἤμην ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ. Ὅτε ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις, συνήντησα τὸν Πλαστήραν καὶ ὑπέβαλα εἰς αὐτὸν παράκλησιν ἐντονωτάτην, ὅπως δώσῃ χάριν εἰς τοὺς ἐκτελεσθέντας πολιτικοὺς Ἀρχηγούς (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τοῦ παρέταξα διάφορα ἐπιχειρήματα καὶ τέλος τοῦ εἶπα ὅτι, ἐφόσον ἔχετε τὴν βεβαιότητα ὅτι ὁ πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας πρόκειται νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς Ἀθήνας, μᾶς λέγετε ὅτι πρέπει νὰ παρασκευασθῶμεν καλῶς, ἵνα ἀνακτήσωμεν τὴν Ἀνατολικὴν Θράκην. Πῶς θὰ κάμωμεν πόλεμον χωρὶς πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας ἐδῶ; Δὲν κατώρθωσα τότε νὰ ἐπιτύχω. Μοῦ εἶπεν ὅτι ἐξεγείρονται οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοί, ὅτι ἐζήτουν δὲ αὐτοὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἕξ. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τοῦ ἐπρότεινα, ἐὰν θέλῃ νὰ ἀναλάβω ἐγὼ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα πειθαρχήσω τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικούς. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, οὐδέποτε ἐγὼ εἰς τὴν ζωήν μου μετέσχον εἰς δίκας οἱασδήποτε. Ἀντετάχθην πάντοτε κατ’ ἀντιπάλων ἐνόπλων καὶ μὲ τὰ ὅπλα εἰς τὰς χεῖρας, ἐπολέμησα τιμίως, ὅπως καὶ αὐτοί. Πολεμιστὴς ὑπῆρξα, δήμιος ὅμως ποτέ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἀλλὰ, Κύριοι Βουλευταί, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἀγροτικοῦ καὶ Ἐργατικοῦ κόμματος εἶπεν ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου ὄχι κυρίως διὰ τὴν δικτατορίαν, πρὸς ἐγκατάστασιν τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ ἀπόπειρα τῆς 6ης Μαρτίου, ἀλλὰ δι’ ἐκείνην, ποὺ θὰ γίνῃ. Καὶ ὡμίλησε περὶ ὑστερικῶν ἐγκεφάλων. Ἴσως νὰ μὴ ἐννόει ὡρισμένον πρόσωπον, διότι καὶ ἄλλοτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἶπον ὅτι τὸ μέν πνεῦμα εἶνε πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Δὲν ἔδωκα ἀπάντησιν, διότι τὶ νὰ ἀπαντήσω; Ὅτι τὸ Σῶμα εἶνε πρόθυμον νὰ ὑπερασπίσῃ τὰς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ γίνεται πρόθυμον νὰ καταπατᾷ αὐτάς; Τώρα ὅμως εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἐὰν κατ’ ἐμοῦ ἀπευθύνεται ὁ ὑπαινιγμὸς τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐργατοαγροτικοῦ κόμματος, νὰ τοῦ ἀπαντήσω ὅτι κίνδυνος δικτατορίας δὲν ὑπάρχει. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ θεραπεύσω τοὺς φανατικοὺς φόβους, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν εἰς πανικοβλήτους ἐγκεφάλους. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ, Κύριοι Βουλευταί, ἐφόσον ἀνῆλθεν εἰς τὸ Βῆμα, ὀφείλω νὰ συνεχίσω. Ὑπάρχει βεβαίως ὑπὸ συζήτησιν ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Ἀλλ’ ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε συζητήσεως ἐδημιουργήθη ἕν νέον ζήτημα εἰς ποῖον ἀνήκει ἡ εὐθύνη τῆς ἀποτροπῆς τῆς Χώρας ἀπὸ τῆς κατευθύνσεως πρὸς τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον; Ποῖος ἠθέλησε νὰ ἀγάγῃ τὴν Χώραν πρὸς ἀνωμαλίας, τῶν ὁποίων, οὔτε τὴν ἔκτασιν, οὔτε τ’ ἀποτελέσματα δυνάμεθα νὰ προβλέψωμεν; Εἶνε ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὁ ταραξίας, ὁ ὁποῖος δὲν ἀφήνει τὴν Χώραν νὰ ἡσυχάσῃ, ἢ ἄλλος τις; Κατὰ τὸν τελευταῖον τοῦτον χρόνον συνέβησαν εἰς τὴν Χώραν μας κυρίως γεγονότα ἐξαιρετικά, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἡ περίοδος, ἡ ὁποία ἤρχισεν ἀπὸ τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος ὑπὸ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, εἶναι περίοδος πραγματικῶς ἀξιομελέτητος διὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν εἰργάσθησαν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ἀνεγνωρίσθη ἤδη ὅτι ἡ ἀναγνώρισις τοῦ πολιτεύματος ὑπὸ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀποτελεῖ σταθμὸν εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Χώρας καὶ ἀφετηρίαν πρὸς νέας κατευθύνσεις ὁμαλῆς, ἀπολύτως ὁμαλῆς ἐξελίξεως τοῦ πολιτικοῦ μας βίου. Ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἐσπεύσαμεν νὰ δηλώσωμεν πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ἡμεῖς καὶ οἱ ὀλίγοι φίλοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς κάνουσι τὴν τιμὴν νὰ μᾶς ἀκολουθῶσιν, θὰ τὸν ὑποστηρίξωμεν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀξιώσεως. Κύριοι Βουλευταί, τὶ ἔπραξαν τὰ ἄλλα κόμματα ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ εὑρισκόμενα, διὰ τὴν ὑποβοήθησιν τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τοῦ ἔργου τῆς καθοδηγήσεως τῆς Χώρας εἰς πράγματι ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον; Πρέπει, Κύριοι, νὰ λεχθῶσιν αὐτὰ σήμερον, διότι ἐντεῦθεν θὰ ἀρυσθῇ ὁ ἱστορικὸς τοῦ μέλλοντος, διὰ νὰ κατανείμῃ τὰς εὐθύνας ἐπὶ τῶν γεγονότων τῶν λαβόντων χώραν καὶ ἐκ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα θὰ λάβουν χώραν βραδύτερον. Ἀντὶ πάσης ὑποστηρίξεως τὰ μὲν δύο κόμματα, τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ τὰ ὁποῖα εἶχον περιέλθει εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, πολὺ μεγαλυτέραν ἐκείνης εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε περιέλθει τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ τὸ Ἐθνικὸν Ριζοσπαστικόν, οἱ Ἀρχηγοί, λέγω, τῶν δύο τούτων κομμάτων, προσκληθέντες νὰ συμμετάσχουν τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἠθέλησαν. Ἠξίωσαν τὸν σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλά, Κύριοι, τὰ κόμματα δὲν εἶνε μηχαναί, τὰς ὁποίας νὰ δύναται νὰ κινῇ ὁ Ἀρχηγός. Εἶνε ζωντανὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουν, καὶ πρέπει νὰ ἔχουν, τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς σκέψεως ἔν τινι μέτρῳ. Καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος δὲν ἠδύνατο τὴν μίαν ἡμέραν νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ πολίτευμα καὶ τὴν ἑπομένην νὰ ἐπιφέρῃ τὴν πλήρη συμφιλίωσιν ὅλου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ κατορθώσῃ νὰ λησμονηθοῦν ἐν μιᾷ στιγμῇ καὶ μόνῃ αἴτια καὶ διαιρέσεις, αἵτινες μᾶς ἐχώρισαν δεκαετηρίδας ὁλοκλήρους. Ἐὰν τότε τὰ δύο δημοκρατικὰ κόμματα συνέπραττον μὲ τὸ κόμμα τὸ Λαϊκόν, μὲ τὸ ὁποῖον συνεπράξαμεν καὶ ἡμεῖς, θὰ ἀπεφεύγωμεν τὰς τελευταίας ἐκλογὰς καὶ πολλὰ ζητήματα θὰ εἶχον λυθῇ κατ’ εὐχήν. Δὲν ἐγένετο ὅμως αὐτό. Μᾶς ἐδόθη ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ δύο μόνον μῆνας καὶ καθ’ ὅλον τὸ δίμηνον ἐκεῖνο διάστημα καθ’ ἑκάστην πρωΐαν μᾶς ὑπενθυμίζετο ὅτι τὴν 10ην Ἰανουαρίου θὰ ἐκτελεσθῶμεν πολιτικῶς. Καὶ πράγματι, τὴν 10ην Ἰανουαρίου ἀνετράπη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη καὶ ἐσχηματίσθη Κυβέρνησις ἐξ ὅλων τῶν ἄλλων παλαιοδημοκρατικῶν κομμάτων. Καὶ ἠκούσθη μία ἰαχή, ἡ ὁποία διὰ μίαν στιγμὴν συνεκλόνισεν τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον, λόγῳ ἀποσκιρτήσεών τινων τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα διαλύεται. Καὶ τότε ἐξηγέρθη περισσότερον ἐν ἐμοὶ τὸ ἐνδιαφέρον νὰ ἐπιτύχωμεν. Ἀλλὰ κατὰ τὸν προεκλογικὸν ἀγῶνα ἠπειλήθησαν ἐπανειλημμένως καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ ἡμεῖς μὲ διάλυσιν. Καὶ ὅλα αὐτὰ ἐγένοντο διὰ τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα τοῦ ἐπισήμου Δερβέναγα τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ὁ ἑλληνικὸς λαός, Κύριοι, ἄλλως ἔκρινε, δώσας τὴν πλειονοψηφίαν εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Καὶ ὅταν τὰ τελευταῖα τηλεγραφήματα ἔφεραν τὸ μήνυμα τῆς νίκης εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τὸν ἐκλεκτὸν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, οἱ χωροφύλακες ἔκρουαν τὴν θύραν του, καὶ τὸν συνελάμβανον καὶ τὸν ἔθετον ὑπὸ κράτησιν! Ἄλλος Ὑπουργὸς, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, συνελαμβάνετο, ὁ δὲ κ. Στράτος ἔχασε τὸ πόδι του. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἐγένετο στόχος τῶν πολυβόλων. Ἕνας ἄνθρωπος εἰσῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὡσεὶ ἡ ἐξουσία νὰ μὴ εἶχε κανένα ὑπερασπιστήν, ὡσεὶ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς νὰ μὴν εἶχε Κυβέρνησιν διορίσει, διὰ νὰ τοῦ προστατεύσῃ τὰς ἐλευθερίας του, ἐξέδωσεν ἕνα Διάγγελμα διὰ τοῦ ὁποίου εἶπεν ὅτι δὲν τοῦ ἀρέσουν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος). Τὸ κίνημα αὐτὸ προεκάλεσε τὴν τρομερωτέραν ἐξέγερσιν. Οὐδέποτε ἴσως ἀπόπειρα κατὰ τῆς ἐξουσίας, ἐπιδρομὴ κατὰ τῆς Ἀρχῆς ἔτυχε τοιαύτης καταλύσεως διὰ μιᾶς πανελληνίου ἰαχῆς ὑπὸ τὴν ἀγριωτέραν ἀγανάκτησιν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ! Ὅτε κατερχόμενος ἐκ Θεσσαλονίκης εἰς Λάρισαν καὶ ἐκ Λαρίσης ἐνταῦθα, ἐπερνοῦμεν τοὺς διαφόρους σταθμοὺς μία ἰαχὴ ἠκούετο: ἡ τιμωρία τῶν ἐνόχων! Τὶ ἔκαμεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τοῦ τυχόντος τοιαύτης κακομεταχειρίσεως, τοῦ κόμματος, τοῦ ἀπειληθέντος μυριάκις, τοῦ κόμματος τοῦ ὁποίου τὴν νίκην προσεπάθησαν ν’ ἀφαρπάσωσι, τοῦ κόμματος τοῦ ὁποίου οἱ φίλοι νικηταί συνελήφθησαν; Μήπως ἔστησε Δικαστήριον ἀνεξαρτησίας διὰ νὰ τιμωρήσῃ τοὺς ἐπιδρομεῖς κατὰ τῆς ἐξουσίας; Μήπως προεκήρυξε δημοψήφισμα διὰ τὴν κατάργησιν τῆς Γερουσίας, τῆς ὁποίας ἡ σύνθεσις εἶνε προφανές ὅτι ἀντιτίθεται εἰς τὸ σημερινὸν δημόσιον φρόνημα; (Χειροκροτήματα). Μήπως ἔλαβε μέτρα ἀντεκδικήσεως; Τίποτε ἀπὸ ὅλα αὐτά! Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐξήρθη εἰς ὕψος ἀνθρωπιστικόν, ἄφθαστον! Ἐλησμόνησε περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλον ὅλας τὰς κακώσεις, ὅλας τὰς ὕβρεις, ὅλας τὰς συλλήψεις, ὅλην ἐκείνην τὴν σωρείαν τῶν θυμάτων καὶ συνεχώρησεν! Ἡ κοινὴ ποινικὴ δικαιοσύνη ἐκινήθη μόνη της. Ἄν δέν ἐκινεῖτο δὲν θὰ τὴν ἐκίνει κανείς. Μήπως ἐπεζητήθη νὰ τοποθετηθοῦν εἰς Ἀθήνας δικασταί φίλα φρονοῦντες πρὸς τὸ σημερινὸν κυβερνητικὸν καθεστώς, διὰ νὰ ἐνεργήσουν τὰς ἀνακρίσεις καὶ τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην; Τὶ περισσότερον τούτου ἠθέλατε νὰ κάμῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διὰ τὴν καθοδήγησιν τοῦ τόπου εἰς πλήρη ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον; Καὶ ὅτε ἦλθεν ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐγὼ εἶμαι ἀλληλέγγυος, ὅτε ἦλθεν ἡ πρότασις αὐτὴ πρὸ τῆς Βουλῆς, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος κατέβαλε προσπαθείας ὅπως μὴ ἔλθῃ. Καὶ τὴν ἑσπέραν, ποὺ συνεζητοῦντο τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν ἀποχὴν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, εἶχεν ἕτοιμον διάταγμα ἀμνηστείας διὰ τὰ πολιτικὰ ἀδικήματα... Φέρει λοιπὸν εὐθύνας ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διότι τὰ πράγματα δὲν ἠκολούθησαν τὴν ὁδὸν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐφρόντισε νὰ τὰ κατευθύνῃ, λησμονήσας ὅλας τὰς ἀδικίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, καὶ δὲν φέρουν εὐθύνην ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, μολονότι γνωρίζουν ὅτι ὑπάρχει ἕν εὐπαθὲς σημεῖον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διὰ τὸ ὁποῖον κανεὶς δὲν δύναται νὰ τὸ μεμφθῇ, διότι κανεὶς κανένα ποτὲ δὲν δύναται νὰ μεμφθῇ ἐπειδὴ ἐνθυμεῖται τὸν ἀδικοσκοτωμένον πατέρα του, ἐπειδὴ ἐνθυμεῖται.... (χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Καὶ ἐνῷ, λέγω, γνωρίζουν ὅτι ὑπάρχει αὐτὸ τὸ εὐπαθὲς σημεῖον, ἐν τούτοις ἐπιμένουν νὰ κρατοῦν Πρόεδρον τῆς Γερουσίας πρόσωπον ἐκ τῶν πρωτοστατησάντων εἰς τὴν ἐκτέλεσιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Καὶ λέγουν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰς μίαν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν τέλος πάντων ἦσαν ὁπωσδήποτε ἐξημμένα τὰ πνεύματα, ὅτι ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας προσέφερε μεγίστας ὑπηρεσίας, χωρὶς νὰ διευκρινίζεται ὅτι μεταξὺ τῶν ὑπηρεσιῶν ἐκείνων δὲν περιλαμβάνεται καὶ ὁ τυφεκισμὸς τῶν ἕξ πολιτικῶν. Εἶνε λοιπὸν ὑπεύθυνος ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διότι ματαιοῦται ἡ ὁμαλὴ ἐξέλιξις καὶ ἡ Χώρα κινδυνεύει νὰ ριφθῇ πάλιν πρὸς ἕνα ἀγῶνα, τοῦ ὁποίου οὔτε τὴν ἔκτασιν, τὸ τελικὸν κατάντημα δύναταί τις νὰ προΐδῃ; Καὶ ὅλα αὐτὰ λέγω γίνονται καθ’ ἣν στιγμὴν ἀπετολμήθη ἐναντίον τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ μία ἰταμὴ ἐπίθεσις καὶ καθ’ ἣν στιγμήν, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἀπαντῶν ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, κατηγόρησεν ἑαυτὸν περισσότερον ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Διότι, τῇ ἀληθείᾳ, παρουσιάσθησαν γεγονότα, τὰ ὁποῖα τοὐλάχιστον ἐγώ, δὲν γνωρίζω. Ἐκείνη ἡ πρότασις τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα, ἡ τρομερὰ ἐκείνη πρότασις, γενομένη εἰς τὸ γραφεῖον, ὅπως ὁπλίσῃ τοὺς Συνοικισμοὺς τῶν προσφύγων καὶ τοὺς ὁδηγήσῃ κατὰ τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν. Ἕνα κίνημα, Κύριοι Βουλευταί, στρατιωτικὸν δύναται νὰ λησμονηθῇ ταχέως. Ἡ διάλυσις τοῦ λαοῦ ὑπὸ τοῦ στρατοῦ, εἰς μίαν στιγμήν, ἔστω καὶ ἐνόπλως, δύναται νὰ σωθῇ. Ἀλλ’ ἡ ἐπίθεσις ἑνὸς ὡρισμένου τμήματος, τοῦ τμήματος ἐκείνου τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον τόσα δεινὰ ὑπέστη καὶ τὸ ὁποῖον συγκεντρώνει τὴν συμπάθειαν ὅλων μας, ἡ ἐπίθεσις αὐτοῦ ἐναντίον τοῦ γηγενοῦς πληθυσμοῦ εἶνε τὸ στυγερώτερον τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ συλλάβῃ ἀνθρωπίνη διάνοια. Ἀλλὰ ἠκούσαμε καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶχε τὴν ἀπόφασιν ὅπως ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ συγκρουσθῇ μὲ τὸν Πλαστήραν. Ἐὰν λοιπὸν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἀγνώστου— οἱ ἀξιωματικοί, οἱ περισσότεροι, ἐπίστευον ὅτι εἶνε σύμφωνος ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μὲ τὸν Πλαστήρα — ἐὰν οἱ ἀξιωματικοί, παρασυρόμενοι ἀπὸ τὴν ἄγνοιαν τῶν πραγμάτων, ἀπεδέχοντο τὸ κίνημα, τὸ κίνημα θὰ ἐγίνετο πλέον καθεστὼς καὶ αἱ λαϊκαὶ ἐλευθερίαι θὰ ἐτελείωναν διὰ πολὺ μάλιστα χρόνον κατὰ τὰς ἐπαγγελίας τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα. Καὶ διερωτῶμαι, Κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ λαὸς εἰς τὰς Κυβερνήσεις, ὑπάρχει τόση ἐλαστικότης ὥστε, ἐὰν μὲν εἶνε φίλοι των ἐκεῖνοι, ποὺ τοῦ προσβάλλουν τὰς ἐλευθερίας νὰ τοὺς ἀφήσουν νὰ τοὺς κτυποῦν, ἐὰν δὲ ἐχθροί των, τότε νὰ ἀμυνθοῦν πράγματι; Ἐγώ, ὁ προερχόμενος ἀπὸ τὸ ἐπάγγελμα τῶν ὅπλων, τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ περισσοτέραν ἀγριότητα ἀπὸ τὰ ἄλλα, δὲν τὴν καταλαμβάνω τὴν κοινοβουλευτικὴν αὐτὴν ἀρχήν. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, προκληθεὶς ἀπὸ ἕνα τῶν συναδελφῶν, διότι ἠπείλησεν ὅτι θὰ σπάσῃ τὸ κεφάλι μου, ὅταν ἔκαμα τὸν λόγον τῆς Θεσσαλονίκης, καὶ δὲν τὸ ἔκαμε διὰ τὸν Πλαστήρα, εἶπε· δὲν καταλαμβάνετε τὴν διαφοράν; Ἐκεῖνος θὰ ἔκαμε κίνημα ἐναντίον μου. Ὥστε λοιπὸν ἡ ἐλευθερία τοῦ λαοῦ προσβάλλεται μόνον ἀπὸ ἐχθροὺς καὶ ὄχι ἀπὸ φίλους. Τοιαῦτα πράγματα, Κύριοι Βουλευταί, δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀκούωνται, τέλος πάντων, ἐντὸς τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος, ἀξιοῦντος ὅτι ἐκπροσωπεῖ λαὸν ἐλεύθερον. Ἤθελα, Κύριοι Βουλευταί, δὲν ἠξεύρω τί θὰ ἀποφασίσῃ διὰ τὴν πρότασιν —, ἡμεῖς εἴμεθα ἀλληλέγγυοι μὲ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν—δὲν ἠξεύρω τί ἀπόφασις θὰ ληφθῇ, ἀλλὰ ἤθελα νὰ διακηρύξω, δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῶν πνευμόνων μου, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἀνυψώθη εἰς τὸν θαυμασμόν μου μὲ τὴν μεγαθυμίαν του καὶ τὴν ἀνεξικακίαν, διὰ τῆς ὁποίας προσεπάθησε νὰ ὁδηγήσῃ τὴν Χώραν εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον. Ἐὰν ἄλλοι τὸν παρεμποδίσουν, αὐτὸν ἡ ἱστορία θὰ τὸν δικαιώσῃ. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§79ΑΛ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι Βουλευταί, εἶνε ἀρκετὸς καιρός, ὅπου ἡ πτέρυξ ἐκείνη διαρκῶς μᾶς κατηγορεῖ ὅτι ἐκάμαμε τὸ μέγα ἔγκλημα νὰ συνεργασθῶμεν καὶ νὰ συνεργαζώμεθα μετὰ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§80Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν σᾶς κατηγόρησε κανείς.

§81ΑΛ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἀκόμη καὶ σήμερον ἐφημερίδες τινὲς διαρκῶς περὶ αὐτοῦ ἀσχολοῦνται, ὅτι τάχα, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε ἀνήκομεν εἰς τὴν ἄλλην μερίδα, δὲν ἔχομεν σήμερον τὸ δικαίωμα νὰ συνεργασθῶμεν μετὰ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς σκέπτεται ἡ ἀντιπολίτευσις εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ποῖοι εἶνε οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι τὴν ὤθησαν εἰς τὴν τοιαύτην ἀδιαλλαξίαν ἐναντίον ἡμῶν. Ὅταν, Κύριοι, συνεργαζόμεθα μὲ τὴν παράταξιν ἐκείνην, εἴμεθα λαμπροί. Σήμερον, ποὺ συνεργαζόμεθα μὲ τὴν παράταξιν αὐτήν, δὲν εἴμεθα καλοί. Ἐν τούτοις ὅμως πρέπει νὰ μάθετε, Κύριοι, ὅτι, ἐφόσον τὸ κόμμα τὸ Λαϊκὸν προῆλθεν εἰς τὴν γενναίαν καὶ πατριωτικὴν ἀπόφασιν νὰ δεχθῇ τὸ Πολίτευμα τοῦ τόπου, δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ μὴ συνεργασθῶμεν μὲ τὸ κόμμα αὐτὸ καὶ νὰ μὴ βοηθήσωμεν τὸ κόμμα αὐτὸ εἰς τὴν προσπάθειαν διὰ νὰ ἀναλάβῃ τὰ κοινὰ καὶ νὰ διευθύνῃ τὸν τόπον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον, ὅπως καὶ ὁ προλαλήσας Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν, ἀνέμενα καὶ ἀπὸ πολλοὺς ἐξ ὑμῶν. Διότι, ποῖον ἦτο τὸ αἴτιον τοῦ χωρισμοῦ μας καὶ ποία εἶνε σήμερον ἡ κατάστασις ἡ ἑλληνική; Μήπως μᾶς χωρίζουν ἐκ νέου κανεὶς εὐρωπαϊκὸς πόλεμος, ὅπου πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἐὰν πρέπει νὰ ἐξέλθωμεν ἢ μὴ ἐκ τῆς οὐδετερότητος; Ἢ μήπως μᾶς χωρίζει τὸ Πολιτειακὸν ζήτημα; Ὅλα αὐτὰ παρῆλθον καὶ ὁ λαὸς ζητεῖ τὴν ὁμαλότητα καὶ τὴν ἡσυχίαν του. Καὶ ἀντὶ αὐτοῦ, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἰδίως, ἀντὶ νὰ εὐχαριστηθῇ μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τὴν ὁποίαν συνεμερίσθησαν καὶ ὅλοι οἱ ὀπαδοί του, ἀντὶ νὰ εὐχαριστηθῇ καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς ἕν ὡραῖον σημεῖον, ἐφθάσαμεν εἰς μίαν ὁμαλὴν πλέον περίοδον καὶ ὅτι πρέπει νὰ βοηθήσωμεν καὶ τὸ κόμμα τοῦτο νὰ ἀναλάβῃ τὴν Ἀρχὴν καὶ νὰ τὸ βοηθήσωμεν μὲ ὅλας μας τὰς δυνάμεις καὶ νὰ τοῦ κάμωμεν ἀκόμη ὑποχωρήσεις, ἀντ’ αὐτοῦ ἠγέρθη ἕνας θόρυβος ἀδικαιολόγητος, μία ἀντίδρασις λυσσαλέα, διότι τὸ κόμμα τοῦτο ἀνῆλθεν εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἔχω νὰ ἐκφράσω τὸ παράπονον ὅτι ἡ κρίσις μου αὐτὴ δὲν ἀφορᾷ τόσον τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, διότι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τόσην φιλοδοξίαν ὥστε τοῦ εἶνε ἀδύνατον νὰ κάμῃ ὑποχωρήσεις πρὸς ἀντιθέτους. Ἀνέμενα ὅμως, ὅπως ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Ἀγροτσεργατικῶν τάξεων, καθὼς καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος, οἱ ὁποῖοι, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ἔθεσαν ὑποψηφιότητα, ὡς ἀντίπαλοι τοῦ Βενιζελισμοῦ, ἐάν, ὅπως ὁ προλαλήσας Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν, ἤρχοντο μὲ τὴν παράταξιν μὲ τὴν ὁποίαν ἐξελέγημεν Βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη θὰ ἦτο ἀκόμη εἰς τὴν Ἀρχήν. Διότι, ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὅτε συνηντήθην μετ’ αὐτοῦ, διὰ ποῖον λόγον, κ. Ἀρχηγὲ δὲν θέλετε νὰ σχηματίσητε Κυβέρνησιν; Ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχει 140 Βουλευτάς, ἐλᾶτε νὰ βοηθήσητε τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐλᾶτε νὰ ἀναγνωρίσετε τὴν ὡραίαν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, διὰ νὰ συνεργασθῶμεν ὅλοι μαζί, ἵνα βγάλωμε τὴν Χώραν ἀπὸ τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ τὴν ἀδιαλλαξίαν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ διατηρήσῃ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. (Χειροκροτήματα). Ἀτυχῶς δὲν εἰσηκούσθην, οὔτε παρὰ τοῦ ἑνός, οὔτε παρὰ τοῦ ἑτέρου Ἀρχηγοῦ. Προσεπάθησα, ἐξελιπάρησα, ἔκαμα τὰ πάντα, χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς Χώρας. Δὲν εἰσηκούσθην ὅμως. Καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὰς νέας ἐκλογάς. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι ὅτι οἱ πρώην ἀντιβενιζελικοὶ Ἀρχηγοὶ ἔγιναν Βενιζελικοὶ καὶ κατῆλθον εἰς τὰς ἐκλογὰς ὑπὸ τὴν σημαίαν τῶν Φιλελευθέρων. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἶνε ἐποικοδομητικὸν τῶν Κοινοβουλευτικῶν ἠθῶν τοιαῦται κατευθύνσεις πολιτικῶν κομμάτων. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐργατοαγροτικοῦ κόμματος πρὸ ὀλίγου εἰς τὸ Βῆμα ἤρχισε καὶ πάλιν τὸ τροπάριον μιμούμενος τὸν πραγματικὸν αὑτοῦ Ἀρχηγὸν, τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων. (χειροκροτήματα). Ἤρχισε πάλιν τὸ περίφημον τροπάριον τῶν δικτατοριῶν. Εἶναι ἐναντίον τῶν δικτατοριῶν, ἀλλὰ πράγματι εἶνε εἰς τὸ πλευρὸν τῶν δικτατοριῶν. Εἶνε ὡραῖοι οἱ λόγοι ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου, ἀλλὰ εἶνε ὡραιότεραι αἱ πράξεις, αἱ ὁποῖαι πράξεις κάμουν τοὺς ἀνθρώπους. Καὶ πρὸ πολλοῦ, ὅτε ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐπὶ τρία ἔτη ἀπεῖχε τῆς πολιτικῆς, ὑποσχόμενος εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὅταν, λέγω, ἐπανῆλθεν ἐξαίφνης ὡς θύελλα πάλιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, τότε ὅλοι ἡμεῖς συνεργαζόμενοι εἰς τὴν πλευρὰν ἐκείνων, ὅλοι ἡμεῖς ἀντεστάθημεν κατὰ τῆς ἐπανόδου ἐκείνης καὶ ἀπὸ κοινοῦ εἰς τὴν δημοκρατικὴν ἕνωσιν ἐνεργήσαμεν. Τοιουτοτρόπως ἐπολιτεύθημεν ὥστε νὰ ἐπιτύχωμε τὴν ἐκ νέου ἀπομάκρυνσιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὡς ἐπικινδύνου εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ λέγων τοῦτο, δὲν θέλω, διότι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν εἶνε παρών, νὰ εἴπω τι ἐναντίον του. Ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω ὅτι Ἀρχηγοὶ κομμάτων, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν νὰ γίνουν δικτάτορες, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν πάλιν νὰ διώξουν τὴν Βασιλείαν, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν νὰ κάμουν πολέμους Εὐρωπαϊκοὺς καὶ μή, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν νὰ τουφεκίσουν ἀνθρώπους διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον, δὲν δύνανται νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον τοῦ τόπου. Πρέπει νὰ ἀπόσχουν, ἐὰν εἶνε μεγαλόψυχοι, καὶ νὰ ἀφήσουν τοὺς διαδόχους αὐτῶν νὰ τοὺς διαδεχθοῦν. (χειροκροτήματα). Αὐτὸς εἶνε ὁ λόγος, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Ἀγροτικῶν, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶναι ἀνωμαλία ἐν τῇ Χώρᾳ. Ὅλα τὰ ἄλλα τοῦ τὰ συγχωρῶ. (Χειροκροτήματα). Καὶ αὐτὸ τὸ γνωρίζετε πολὺ καλύτερα ἀπὸ ἐμένα, διότι τὸ συνεζητήσαμε πολλὲς φορὲς, καὶ ἐν τούτοις σεῖς τὸν ἐβοηθήσατε διὰ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ τὸν ἐθλάψατε, διότι ἂν εἶχεν ἕνα γόητρον τοῦ τὸ ἀφῃρέσατε καὶ αὐτό. Δὲν ἠμπορεῖ, ὅπως λέγει ἡ κοινὴ παροιμία, ἀπὸ δήμαρχος νὰ γίνῃ κανεὶς κλητήρας. Δὲν εἶνε εὔκολον, ὅταν ἔφθασεν εἰς τὰ ὕψη, ποὺ ἔφθασεν ἐκεῖνος, ἀδιαφόρως πῶς, καὶ πῶς ἔκαμε χρῆσιν τῶν περιστάσεων ἐκείνων, καὶ ἐὰν διῴκησε καλῶς ἢ ὄχι —αὐτὸς εἶνε ἄλλος λογαριασμός— καὶ δὲν θέλω νὰ ἐπιληφθῶ, ἐφόσον εἶνε ἀπὼν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ ὅταν κανεὶς φθάσῃ εἰς τέτοια ὕψη, δὲν δύναται νὰ ἐπανέρχηται καὶ νὰ κάμῃ τὸν κοινὸν Πρόεδρον μιᾶς Κυβερνήσεως, ὅπου δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀκούσῃ κανὲν παράπονον, οὔτε τῶν μικρῶν, οὔτε τοῦ λαοῦ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, Κύριοι Βουλευταί, ὁ ὁποῖος κρατεῖ καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ποὺ κρατεῖ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ πολλὰ χρόνια ἀνάστατον, αὐτὸς εἶνε ὁ λόγος, ποὺ δὲν ἀφήνει τὸν κόσμον νὰ ἡσυχάσῃ, αὐτὸς εἶνε ὁ λόγος, ποὺ ἐπηρεάζει τὴν γαλήνην καὶ τὴν ὁμαλότητα τῆς Χώρας. Καὶ ἐὰν ἡ πτέρυξ ἐκείνη ἠσθάνετο τὴν ἀλήθειαν αὐτήν, θὰ εἶχε νὰ προσφέρῃ μίαν μεγάλην ὑπηρεσίαν πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, νὰ τοῦ ὑποδείξῃ νὰ ἀφήσῃ τὴν Χώραν αὐτὴν ἥσυχον καὶ νὰ ἀπέλθῃ. Νὰ ἀπέλθῃ ἐκ τῆς Χώρας αὐτῆς καὶ νὰ ἀφήσῃ ἡσύχους ἡμᾶς τοὺς μικροὺς νὰ κανονίσωμε τὰ τῆς Χώρας, διότι εἴμεθα ὅλοι μικροὶ—ἀλλὰ ἴσοι—ἀπέναντι τοῦ μεγαλείου του. Μαζὶ μὲ τὰς δικτατορίας, αἱ ὁποῖαι γράφονται εἰς ὡρισμένα φύλλα καὶ τὰς εἰδήσεις αὐτὰς ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐργατοαγροτικοῦ Κόμματος ἔσπευσε νὰ υἱοθετήσῃ, ὡσὰν νὰ προήρχοντο ἀπὸ ἐπισήμους τρομερὰ κύκλους, ἔσπευσεν ἀμέσως νὰ μᾶς μεταδώσῃ τῶν «Ἀθηναϊκῶν Νέων» καὶ τοῦ «Ἐλευθέρου Βήματος» τὰς εἰδήσεις περὶ δικτατορίας, ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ γίνουν ἢ σήμερον, ἢ αὔριον, ἢ μεθαύριον. Δὲν εἶνε σοβαρὸν, ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἕνα Ἀρχηγὸν κόμματος νὰ υἱοθετήσῃ τοιαύτας εἰδήσεις, διότι δὲν εἶνε σοβαρὸν νὰ ἀνησυχῇ τὴν κοινὴν γνώμην, ἕνας Ἀρχηγὸς κόμματος εἰς τοιαύτας δυσχερεῖς διὰ τὴν Χώραν στιγμὰς, νὰ τὴν ἀνησυχῇ μὲ τοιαύτας ἀνακριβεῖς καὶ ἀνοήτους, ἠμπορῶ νὰ εἴπω, εἰδήσεις. Εἶνε περίεργον, Κύριοι Βουλευταί, πῶς, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις αὐτή, ἀφ’ ἧς ἀνῆλθεν εἰς τὴν Ἀρχήν, δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ φέρεται μὲ τὴν μεγαλυτέραν εὐγένειαν καὶ τὴν μεγαλυτέραν διαλλακτικότητα, τὸ κόμμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμάρτησε, ἡμάρτησε διότι ἐπέτρεψε νὰ γίνῃ τὸ κίνημα τῆς 6 Μαρτίου, χωρὶς νὰ καταστείλῃ αὐτὸ, μᾶς κατηγορεῖ ἐπὶ ἀδιαλλαξίᾳ. Κατηγορεῖ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐμὲ καὶ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων, διότι θὰ ἐκάμαμεν δικτατορίαν, καὶ εἶχεν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐτοποθέτησε τὰ μεσάνυκτα, ἄνευ διαταγῆς, καταλυθείσης τῆς ἰδέας τῆς πειθαρχίας καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ στρατιωτικοῦ, διότι ἐπῆγαν τὴν νύκτα καὶ κατέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον ἄνευ διαταγῆς καὶ ἄνευ ἐγγράφων. Καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς, σκοπίμως τοὺς ἐτοποθέτησε, διότι πράγματι εἴχετε προσχεδιασμένον τὸ κίνημα ἐκεῖνο, τολμῶ νὰ εἴπω. (Χειροκροτήματα). Ἄλλωστε, αὐτὸ δὲν τὸ λέγω ἐγώ· τὸ λέγει ὅλη ἡ κοινὴ γνώμη· τὸ λέγουν οἱ συνεχεῖς λόγοι τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅστις ἔλεγε πότε ὅτι θὰ σπάσῃ τὸ κεφάλι τοῦ ἑνός, πότε ὅτι δὲν θὰ παραδώσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Τὶ εἶναι αὐτὰ τὰ πράγματα; Μόνον ὑμεῖς δὲν τὰ ἀντιλαμβάνεσθε, κύριε Παπαναστασίου; (Γέλωτες). Ἡ ἀδιαλλαξία μας, Κύριοι, ὅλη εἶναι ὅτι ὀλίγους ἐπὶ κεφαλῆς ἀξιωματικοὺς πρόκειται νὰ θέσωμεν εἰς ἀποστρατείαν, ὀλίγους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἐπολιτεύθησαν, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ἐπανάστασιν, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ διοικήσουν τοὺς ὑποδεεστέρους καὶ ὑφισταμένους των, διότι κατ’ ἀνάγκην, ὅσους ἔβγαλαν μέσα ἀπὸ τὰ πλοῖα, ὡς μὴ ὑπακούσαντας εἰς αὐτούς, κατ’ ἀνάγκην θὰ δυσφοροῦν καὶ δὲν θὰ ἔχουν καμμίαν πεποίθησιν εἰς τοὺς ἀνωτέρους των.

§82Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Οἱ ὁποῖοι ἔστρεψαν τὰ ὅπλα καὶ κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸ πάντων.

§83ΑΛ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργ. Ναυτικῶν). Εἶπεν ἀκόμη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐργατικοῦ κόμματος, ὅτι τώρα τελευταίως ἔγιναν τόσα μεγάλα ζητήματα καὶ κολοσσιαία ἐξέλιξις εἰς τὸν κόσμον καὶ τὴν Ἑλλάδα, ἴσως ἐκ μέρους ἐκείνου, ὥστε μᾶς συμβουλεύει καὶ ἡμᾶς νὰ ἀκολουθήσωμεν αὐτὴν τὴν ὡραίαν καὶ μεγάλην ἐξέλιξιν, τὴν μεγάλην κατεύθυνσιν καὶ νὰ μὴ εἴμεθα ἀσυγχρόνιστοι πρὸς τὴν πρόοδον αὐτήν. Μακάρι, κατὰ τὴν γνώμην μου, αἱ μεταβολαὶ αὐταί, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν νὰ μὴ εἶχον γίνει, ὅπως ἔγιναν εἰς τὸ γόνατο. Οὔτε αἱ ἀριστεραὶ ἰδέαι, τὰς ὁποίας σεῖς καὶ ἐκεῖνοι εἰσήγαγον εἰς τὴν Χώραν, νὰ μὴ εἶχον γίνῃ ὡς προοδευτικὰ πράγματα, διότι κατέστρεψαν ἐντελῶς τὴν Χώραν, καὶ εὐχαρίστησαν μόνον ὑμᾶς καὶ τὸ κόμμα σας, τὸ ὀλιγάριθμον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς παραπομπῆς τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, δηλῶ καὶ ἐγὼ τὸν ἑαυτόν μου ἀλληλέγγυον μὲ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων, καὶ εἶμαι σύμφωνος διὰ τὴν παραπομπὴν ταύτην τὴν ὁποίαν θὰ ψηφίσω καὶ ἐγὼ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ὁ κ. Παππᾶς, βουλευτὴς Ψαρῶν, μετὰ τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συνεργάζωμαι. Καὶ ἐπείσθην περὶ τούτου ἐντελῶς καθόσον, τόσον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἐξέθηκε μετὰ σαφηνείας καὶ κύρους ὅλας τὰς ἀποδείξεις καὶ ἀπέδειξεν ὅτι τὴν ἑσπέραν ἐκείνην ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἠδύνατο νὰ καταστείλῃ τὸ κίνημα καὶ δὲν τὸ ἔπραξεν. Ἐπιπροσθέτως δὲ ἡ ἀπολογία τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ὑπῆρξεν ἀληθῶς μία ἀναγνώρισις ὅλων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων τοῦ ἠρίθμησεν, ἐπιπροσθέτως δὲ εἶπε καὶ ἄλλα τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ἠγνόει. Συνεπῶς δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ νὰ μὴ παραπεμφθῇ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἰς ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν, διὰ νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἡ κατάστασις ἐκείνη. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ἀδιαλλάκτων καὶ ἂς θεωροῦμαι τοιοῦτος.

§84Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἠξεύρετε ὅτι δὲν ἀνησυχοῦμεν.

§85Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Θὰ ἤμην εὐτυχής, λέγω καὶ ἐγὼ ὄχι μόνον διότι ἀκολουθῶν τὸ πρόγραμμα τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἰδίας θελήσεως θὰ ἐπεθύμουν, λέγω, νὰ ἐξευρίσκετο οἱοσδήποτε τρόπος ὥστε ἡ χώρα νὰ ἔλθῃ εἰς ὁμαλότητα καὶ γαλήνην καὶ ἡσυχίαν, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἀντεπεξέλθωμεν εἰς τὰ μεγάλα προβλήματα, τὰ ὁποῖα σήμερον εἶναι πρὸ ἡμῶν. Θὰ ἤμην λέγω εὐτυχὴς ἐὰν συνέβαινε τοῦτο. Καὶ ὅπως καὶ πρίν, ἀναφερόμενος πρὸς τὴν ἀνωμαλίαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν εἰς τὴν Χώραν ταύτην, ἀπέδωκα ταύτην ἀκριβῶς εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, λέγω ὅτι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον διὰ νὰ ἡσυχάσῃ ὁ τόπος νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀπομακρυνθῇ ὁ Ἀρχηγὸς οὗτος, ἔστω καὶ προσωρινῶς ἐκ τῆς χώρας ταύτης, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιληφθῶμεν τῶν μεγάλων ζητημάτων, χωρὶς νὰ διαταράσσεται ἡ τάξις καὶ ἡ ἠρεμία. Ἄλλως πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἀδιαλλαξία αὐτή, τὴν ὁποίαν ἡ πτέρυξ ἐκείνη κρατεῖ συνεχῶς καὶ ἀδιαλείπτως, θὰ φέρῃ πλεῖστα ὅσα κακὰ εἰς τὴν χώραν ἐὰν ἐξακολουθήσῃ. Ἔχω ἀκόμη καθῆκον, ἐπειδὴ ὁ ἀντίπαλος τύπος ἔγραψε χθὲς καὶ προχθὲς ἀκόμη, ὅτι ὑπῆρξα ἕνας ἐκ τῶν ἀδιαλλάκτων τῆς ἐπαναστατικῆς ἐποχῆς τοῦ 1922, ἔχω νὰ εἴπω ὅτι ἐξέθηκα σήμερον εἰς τὸν τύπον, ποίας εὐθύνας ἔχω εἰς τὴν ἐπανάστασιν ἐκείνην. Οὐδὲν ἀξίωμα ἀπὸ τὴν ἐπανάστασιν ἐκείνην ἐδέχθην. Προτοῦ δὲ τὸ δικαστήριον ἀποφασίσει περὶ τῆς τύχης τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἐγὼ παρῃτήθην. Τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους παρῃτήθην ἐξέθηκα σήμερον εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ τοὺς ἀναπτύξω ἐκ νέου. Εἶπα καὶ μίαν ἄλλην φράσιν, ὅτι διεφώνουν ριζικῶς καὶ συνεχῶς μὲ τὴν ἐπανάστασιν ἐκείνην. Θὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν τῆς διαφωνίας μου ἐκείνης. Ἡ διαφωνία μου ἐκείνη ἦτο ὅτι δὲν εἶχα ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι θὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα εἰς τὴν Λωζάνην ἐπαξίως καὶ εὑρέθην ἀληθινός, διότι παρὰ τὴν θέλησιν τῆς ἐπαναστάσεως ἐκείνης ὑπέγραψε τὴν ἀτιμωτικὴν συνθήκην τῆς Λωζάνης. (Χειροκροτήματα).

§86Σ. ΜΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς παράκλησιν ὅπως τὰ Πρακτικὰ τῶν δύο τελευταίων συνεδριάσεων ἐκτυπωθοῦν εἰς ἰδιαίτερον βιβλίον, τὸ ὁποῖον νὰ διανεμηθῇ εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν, διὰ νὰ πληροφορηθῇ οὗτος καλῶς τὴν ἱστορίαν αὐτήν.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§88Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχω τὸ ἀτύχημα, Κύριοι Βουλευταί, νὰ μὴ εἶμαι τόσον συμπαθὴς ὅσον ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐργατοαγροτικοῦ κόμματος. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω νὰ τηρηθῇ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, μὴ ἐπιτρεπομένων τῶν διακοπῶν. Ἐλευθερία τοῦ λόγου δὲν εἶνε νὰ ἀκούωμεν μόνον ὅσα μᾶς εἶνε εὐάρεστα, εἶναι πρὸ παντὸς νὰ ἀκούωμεν μετ’ εὐλαβείας καὶ ἐκείνους, ποὺ λέγουν ἀντίθετα πρὸς ὅσα ἡμεῖς πιστεύωμεν. Καὶ πρὸ τοῦ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα μου διὰ νὰ διατυπώσω ἁπλῶς μίαν δήλωσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν περαιτέρω συμμετοχὴν τοῦ κόμματός μου εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ διώξεως, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων εἰς ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ πλήρη ἐκτροπὴν τῆς συζητήσεως ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Ριζοσπαστικοῦ κόμματος. Εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ πασίγνωστον ὅτι ἡ πολιτεία μου ὑπῆρξεν ἐντελῶς διάφορος πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν οὗτος καὶ κατὰ τὴν περίοδον τῆς τετραετίας μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 25 Σεπτεμβρίου. Δὲν χρειάζεται, Κύριοι, μεγάλη σοφία διὰ νὰ ἐννοήσουν καὶ οἱ κοινοὶ θνητοί, καὶ ἐγὼ συνεπῶς, ποῖος εἶναι ὁ τρόπος ὁ ἐξασφαλίζων εἰς τοὺς ὁμιλοῦντας ἀπὸ τοῦ Βήματος ραγδαῖα χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίας. Θὰ ἤρκει κατὰ τὴν περίοδον τῆς τετραετίας νὰ ἀναφέρῃ τις τὸ ὄνομα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, συνοδεύων αὐτὸ μετ’ ἐγκωμίων, διὰ νὰ προκαλέσῃ θύελλαν ἐπευφημιῶν μεταξὺ τῶν φίλων του, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἦτο τότε ἡ αἴθουσα αὐτὴ ἀσφυκτικῶς πλήρης, καὶ ἀρκεῖ σήμερον νὰ καταφέρεται κατὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ νὰ ἐκθειάζῃ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ προκαλῇ καὶ πάλιν ἀλαλαγμοὺς ἐνθουσιασμοῦ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος. Ἐγὼ ἠκολούθησα ἐντελῶς διάφορον τακτικήν Ὑπῆρξα ἀντίθετος τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἀντήλλαξα μετ’ αὐτοῦ βίαια πλήγματα κατὰ τὴν περίοδον τῆς παντοδυναμίας του, ἐνῷ κάλλιστα, γνωρίζουν τοῦτο πάντες, θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐπωφεληθῶ τῆς παντοδυναμίας ἐκείνης, παραμένων παρὰ τὸ πλευρόν του. Καὶ εἶμαι ἤδη δυσάρεστος καὶ εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, μολονότι θὰ ἠδυνάμην νὰ συμμερισθῶ μετ’ αὐτῆς τὰ ἀγαθὰ τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ παρεσκεύασα διὰ τῶν ἀγώνων οὓς διεξήγαγον. Εἶναι προφανὴς ἡ τακτική, ἡ ἰδική μου, ἀπὸ τῆς πρακτικῆς πολιτικῆς ἀπόψεως ἀδεξία. Ἀλλὰ προτιμῶ, Κύριοι Βουλευταί, τὴν ἰδικήν μου τακτικήν, διότι θεωρῶ τιμήν μου ἂν πρόκειται νὰ μεταβάλω θέσιν, νὰ τίθεμαι ἀντιμέτωπος τῶν ἰσχυρῶν καὶ παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν διωκομένων, ἀκολουθῶν βεβαίως πάντοτε τὰς πεποιθήσεις μου. Ἦλθον εἰς διάστασιν μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 25ης Σεπτεμβρίου πρὸς τὸ Λαϊκόν κόμμα, διότι ἀκραδάντως ἐπίστευα ὅτι ἡ μόνη ἐνδεδειγμένη λύσις ἦτο ὁ σχηματισμὸς τῆς Οἰκομενικῆς Κυβερνήσεως καὶ δὴ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἡ ἀντίστασις αὐτοῦ ἐματαίωσεν. Ἠκολούθησα τὰς ἰδικάς μου ἀντιλήψεις, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ἔχω λόγους νὰ μεταμελοῦμαι, καὶ θὰ ηὐχόμην νὰ τὰς εἶχεν ἀσπασθῇ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, διότι βεβαίως ὅλως διάφορος θὰ ἦτο ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ θέσις τῆς Χώρας μας σήμερον.

§89Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἀλλέως ἀπεφάσισεν.

§90Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Γνωρίζω ὅτι ἔχετε ἰδιάζοντα ἔρωτα πρὸς τὰς διακοπάς, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ἱκανοποιῇ τοὺς ἔρωτάς του καὶ ὅταν ἀκόμη εἶνε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀφήσατέ τας λοιπόν. Καὶ ἤδη κυρίως εἰσέρχομαι εἰς τὸ κύριον ἀντικείμενον διὰ τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὸν λόγον. Αἱ λυπηραὶ σκηναί, αἱ ὁποῖαι ἐξετυλίχθησαν κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, καὶ αἱ ἐπ’ αὐτῶν δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἔφεραν τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην ν’ ἀπευθύνῃ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἐπιστολὴν ἀναγνωσθεῖσαν πρὸ ὀλίγου καὶ νὰ δηλώσῃ ὅτι ἀποβαίνει εἰς αὐτὸν ἀδύνατον νὰ παραστῇ τοῦ λοιποῦ εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ κινήματος καὶ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις ζητηθείσας καὶ νὰ συμπληρώσῃ τὴν ἀπολογίαν του. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐπιστολὴν ἐκείνην, καὶ τὴν δευτέραν, ἥτις ἐπηκολούθησε, καὶ ἀπήντησεν εἰς τόνον καὶ διὰ φράσεων μὴ προωρισμένων νὰ ἀποκαταστήσουν ἠρεμωτέραν ἀτμόσφαιραν καὶ ἐνεθάρρυνεν εἰς διακοπὰς ἀναρμόστους εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσω τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὴν σημασίαν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὰ αἴτια, τὰ προκαλέσαντα αὐτήν. Ἐπιθυμῶ μόνον νὰ εἴπω ὅτι, ὑπὸ τοὺς δημιουργηθέντας ὅρους, δὲν βλέπω ποῖον σκοπὸν ἤθελεν ἐξυπηρετήσει καὶ ἡ ἰδική μας συμμετοχὴ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτήν, συζήτησιν δυναμένην νὰ δώσῃ λαβὴν εἰς νέας παρεκτροπὰς καὶ νὰ συντελέσῃ εἰς μεγαλυτέραν ἔξαψιν τῶν πνευμάτων, τὴν ὁποίαν δὲν ἔπαυσε νὰ διεκτραγῳδῇ καὶ διεξετραγώδησε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς λίαν ἐπιζημίαν διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Καὶ ἐπιβάλλεται, προκειμένου περὶ τῆς προκλήσεως ὀξύτητος, νὰ μὴ λησμονῶμεν, καὶ τὸ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι χάριν τῆς ἡσυχίας, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θεωρεῖ ἀπαραίτητον διὰ τὴν εὐόδωσιν τῶν ζητημάτων μας χάριν, λέγω, τῆς ἡσύχου διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως κατὰ τὸ διάστημα τοὐλάχιστον τοῦτο τῆς διαδικασίας, δὲν ἐδίστασεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ προβῇ εἰς ἀληθῆ θυσίαν καὶ νὰ ὑποβάλῃ τοὺς φίλους του εἰς τὴν σκληράν, τὴν σκληροτάτην δοκιμασίαν, νὰ προσυπογράψουν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι διὰ τῆς ψήφου των, παρὰ τὴν βαθεῖαν συναίσθησιν τῆς ἀδικίας, τὴν παραπομπήν του εἰς τὴν Ἀνακριτικὴν Ἐπιτροπήν. Καὶ ὅμως παρὰ ταῦτα, δὲν ἐπετράπη εἰς αὐτὸν προχθὲς νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὴν ἀγόρευσίν του, καὶ ἐξηναγκάσθη νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἀπολογίαν του διὰ τῆς ἀσκήσεως καθαρᾶς βίας, τὴν ὁποίαν ἐκάλυψε δυστυχῶς, διὰ τῶν δηλώσεών του καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐχρησιμοποιήθη πρὸς τοῦτο, ὡς ἀφορμὴ ἡ πρόφασις, ἡ ὁποία κατὰ τὰς δοθείσας εἰλικρινεῖς ἐξηγήσεις, δὲν ἐσκόπει κανένα νὰ θίξῃ καὶ κανένα δὲν ἔθιξε.

§91Β. ΣΑΓΙΑΣ (Ὑφυπουργ. Πολ. Γραφείου). Σήμερον ἐδόθησαν ἐξηγήσεις.

§92Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. .... καὶ δὲν ἔθιξε κανένα. Ἦτο δὲ τοὐναντίον στοιχεῖον ἀναγκαῖον καὶ ἀπαραίτητον τῆς ἀπολογίας του. Ἡ πρότασις περὶ διώξεως, ἡ ἀπευθυνομένη ἐναντίον του, ἔχει, ὅπως γνωρίζετε, διπλῆν βάσιν. Ἔχει ὡς βάσιν πρῶτον τὴν κατηγορίαν δι’ ἠθικὴν αὐτουργίαν, καὶ ὡς βάσιν δευτέραν τὴν κατηγορίαν διὰ συνεργίαν. Ἡ βάσις τῆς ἠθικῆς αὐτουργίας δὲν θὰ ἦτο ὑπερβολὴ νὰ εἴπω, εἶνε παρεπομένη καὶ ἐπουσιώδης, κατέπεσε δ’ εὐθὺς ἀμέσως ἀφ’ ἑαυτῆς ἐκ μόνης τῆς σκέψεως ὅτι, ἐὰν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἦτο πράγματι ὑποκινητὴς τῆς ἐπαναστάσεως, θὰ εἶχε τὴν στοιχειώδη πρόνοιαν νὰ ἐνισχύσῃ καὶ ὄχι νὰ ἐξασθενήσῃ αὐτήν. Θὰ ἐφρόντιζεν ἂν μή τι ἄλλο, νὰ μὴ ἀφήνῃ νὰ κλονισθῇ ἡ πίστις πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν εἰς τὸν ἀναλαβόντα τὴν διεξαγωγήν της καὶ θὰ ἤσκει ὅλην τὴν ἠθικὴν ἐπιβολὴν διὰ νὰ συσπειρώσῃ πέριξ αὐτοῦ τοὺς ἡγέτας τοῦ στρατεύματος. Ἀντὶ τούτου, εἶναι βεβαιωμένον παντοιοτρόπως, εἶνε πλέον ἢ βεβαιωμένον ἀπὸ τὴν ὁμόφωνον τῶν ἀντιστρατήγων μαρτυρίαν, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς δὲν ἔπαυσε νὰ ἐκδηλώνῃ εἰς ὅλους, ὅσοι ἦλθον εἰς ἐπαφὴν μετ’ αὐτοῦ, τὴν ζωηρὰν δυσφορίαν ἐναντίον τῆς δημιουργηθείσης περιπλοκῆς, καὶ νὰ ἐργάζηται ἀκαταπαύστως νύκτα καὶ ἡμέραν πρὸς ἄμεσον ἐξουδετέρωσιν τῆς ἀνωμαλίας. Ἡ ἠθικὴ αὐτουργία καὶ οἱ ἠθικοὶ αὐτουργοὶ τοιούτου εἴδους δὲν ἀπαντῶνται εἰς τὸν κόσμον, ἀλλ’ οἱ διατυπώσαντες κατηγορίαν φαίνονται ἀποδίδοντες μεγαλυτέραν σημασίαν εἰς τὸ δεύτερον κεφάλαιον αὐτῆς, ὄχι ὀλιγώτερον οἰκτρόν. Καὶ τὸ κεφάλαιον αὐτὸ ἀναφέρεται εἰς τὴν παθητικὴν στάσιν, διὰ νὰ δεχθῇ τοὺς καθιερωθέντας ὅρους, τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀπέναντι τοῦ κινήματος, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίχθησαν διὰ νὰ διατυπώσουν, ὁ μὲν κ. Πρωθυπουργὸς μομφὰς κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, ὁ δὲ Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων τὴν κατηγορίαν διὰ συνεργίαν. Καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἀκριβῶς ἀπήντα ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, καθ’ ἥν στιγμὴν ἠναγκάσθη νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν λόγον καὶ ἀναλύων εἰς τόνον ἠρεμώτατον καὶ ἄνευ τῆς ἐλαχίστης προκλητικότητος παρὰ τὰς προηγηθείσας κατ’ αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ Βήματος προκλήσεις, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, διότι ὡμιλήσατε περὶ αὐτοῦ ὡς περὶ ἀνθρώπου αἱμοδιψοῦς, τοὺς πραγματικοὺς λόγους, ἀλλὰ καὶ τὰς ψυχολογικὰς συνθήκας, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐξέλεξε τὴν μίαν ὁδὸν καὶ ὄχι τὴν ἄλλην, τὰ ἤπια μέσα καὶ ὄχι τὴν βίαν, τὴν πειθὼ καὶ τὴν συνεννόησιν καὶ ὄχι τὴν αἱματοχυσίαν πρὸς ἐπαναφορὰν τῆς τάξεως καὶ ἐκθέτων τὰ ψυχολογικὰ ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα τὸν ἐπηρέασαν, ἀνέφερε μεταξὺ αὐτῶν τὴν γνώμην, τὴν προσωπικὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ἔτρεφε περὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ κινήματος. Πῶς θὰ ἐδικαιοῦτό τις νὰ ἀξιώσῃ, ἢ πῶς θὰ ἐπετρέπετο εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ μὴ ἀναφέρῃ εἰλικρινῶς, ποῖαι ἦσαν, ὄχι μόνον αἱ πραγματικαὶ περιστάσεις, ἀλλὰ καὶ αἱ σκέψεις καὶ αἱ ἰδιαίτεραι αὐτοῦ ἀντιλήψεις καὶ τὰ ὑποκειμενικὰ συναισθήματα, τὰ ὁποῖα τὸν ἤγαγον νὰ ἀκολουθήσῃ οἵαν ἠκολούθησε πολιτικὴν ἀπέναντι τοῦ κινήματος, διότι περὶ πολιτικῆς πρόκειται, πολιτικῆς δικαιωθείσης ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων; Καὶ ὅμως ἡ ἐκπλήρωσις τῆς ὑποχρεώσεως, ὅπως φανῇ καθ’ ὅλα εἰλικρινὴς ἀπέναντι τοῦ Σώματος καὶ δώσῃ πάσας τὰς ζητουμένας παρ’ αὐτοῦ πληροφορίας, ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὰς γνωστὰς σκηνάς, τὰς ὁποίας ἐδικαιολόγησε διὰ τῶν δηλώσεών του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, αἵτινες σκηναὶ ἀποτελοῦν πλήρη κατάλυσιν τῆς θεμελιωδεστέρας τῶν συνταγματικῶν ἐγγυήσεων καὶ ἐλευθεριῶν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου ἀπὸ τοῦ Ἐθνικοῦ Βήματος καὶ τοῦ ἱερωτέρου τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, τοῦ δικαιώματος τῆς ὑπερασπίσεως καὶ τῆς ἀπολογίας τῶν κατηγορουμένων. Αἰσθανόμεθα τὸ καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶμεν διὰ τοῦτο μὲ ὅλην τὴν δύναμιν καὶ νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐρευνήσῃ μὲ μεγαλυτέραν προσοχὴν καὶ σύνεσιν τὸν δρόμον, εἰς τὸν ὁποῖον φαίνεται, δυστυχῶς, ὅτι εἰσῆλθε, συμπαρασύρουσα μετ’ αὐτῆς καὶ τὸν τόπον ὁλόκληρον. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν, κατόπιν τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπουσίας τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ἄς λάβῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειονοψηφία, τὴν ὁποίαν διευθύνει μόνη τὰς ἀποφάσεις της. Ἀποχωροῦντες ἐκ τῆς αἰθούσης κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως αὐτῆς, θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς θέσεις μας μετὰ τὸ πέρας τῆς ψηφοφορίας, ἐν τῇ εἰλικρινῆ ἐπιθυμίᾳ νὰ μὴ παράσχωμεν προσκόμματα, ἀλλὰ τουναντίον νὰ ὑποβοηθήσωμεν τὸ ἔργον αὐτῆς, τὸ ἀφορῶν τὴν οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν καὶ μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ ἐξασφαλισθῇ τοῦ λοιποῦ πλήρως ἡ Κοινοβουλευτικὴ τάξις, καὶ ἀπεριόριστος ἡ ἄσκησις τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Ἐὰν ὄντως ἡ Κυβέρνησις εἰλικρινῶς ἐπιδιώκῃ τὴν γαλήνευσιν, ὡς θέλει νὰ φαίνεται, ἄς ἀφήσῃ τὰς ἀκάρπους διώξεις καὶ ἄς ἐπιδοθῇ ἀπερίσπαστος εἰς ἐργασίαν θετικὴν καὶ γόνιμον, συναισθανομένη τὰς κολοσσιαίας εὐθύνας, αἱ ὁποῖαι τὴν βαρύνουν. Ἐὰν διαταραχθῇ ἡ κοινὴ ἡσυχία, τὸ γνωρίζει καλῶς ὁ κ. Πρωθυπουργός, θὰ διαταραχθῇ ἀπὸ τοὺς φίλους του καὶ αὐτὸν τὸν ἴδιον. Ἐκ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης, τῆς πλευρᾶς τῆς ἰδικῆς μας, ἡ ἡσυχία τοῦ τόπου καὶ ἡ ἀνασυγκρότησις αὐτοῦ δὲν διατρέχουν κανένα κίνδυνον. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). (Ἀνερχομένου ἐπὶ τοῦ Βήματος τοῦ κ. Μυλωνᾶ, οἱ κ. κ. Μεταξᾶς καὶ Μπούμπουλης ζητοῦν τὸν λόγον)

§93Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ (Πρόεδρος). Θὰ τηρηθῇ ἡ σειρὰ τῶν ἐγγραφέντων.

§94Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ἤθελα, ν’ ἀπαντήσω ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος, ἀνακινηθέντος παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος. Μὴ θέλων ὅμως διὰ τῆς ἐπιμονῆς μου νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς τὴν πτέρυγα τῶν Φιλελευθέρων ν’ ἀποσυρθῇ, δὲν ἐπιμένω, ἐφόσον αὕτη πειράζεται τόσον ἐκ τῶν λόγων μου.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§96Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἤλθομεν ἐνταῦθα ἀπόψε ὄχι διὰ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἡμεῖς, οἵτινες κατακρίνομεν τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, ἐνθυμεῖσθε δὲ ὅτι τὸ κατεδικάσαμεν διὰ τῆς ἀπαντήσεώς μας εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἤλθομεν διὰ νὰ διατυπώσωμεν καὶ ἡμεῖς μίαν διαμαρτυρίαν διὰ τὴν ἀντικοινοβουλευτικὴν καὶ ἀνελευθέραν παρακώλυσιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἀπὸ τοῦ νὰ συνεχίσῃ τὴν ὁμιλίαν του καὶ ἐφόσον ὑπερησπίζετο ἑαυτὸν κατὰ μιᾶς δεινῆς κατηγορίας, ἡ ὁποία τοῦ διετυπώθη. Ἤλθομεν διὰ νὰ ἐκφράσωμεν τὴν λύπην μας, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον ἐκάλυψε διὰ τῶν δηλώσεών του κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, τὴν ἀνωμαλίαν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐξέτεινε διὰ τῶν δηλώσεών του. Ἀπέχοντες τῆς συζητήσεως ἀπόψε, εὐχόμεθα νὰ ὑπερισχύσῃ εἰς τὴν παράταξίν σας ἡ συναίσθησις τοῦ καθήκοντος πρὸς τὸν τόπον (θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς)... διὰ νὰ ἀντιμετωπίσητε τὰ μεγάλα ἐκεῖνα προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἀναμένουν τὴν λύσιν, διὰ ν’ ἀντιμετωπισθῇ ἡ δεινὴ κρίσις, ἡ ὁποία μαστίζει τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν ἀποκρύπτω τέλος τὴν εὐχαρίστησίν μου ὅ,τι λυόμεθα μιᾶς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἐξ ἀλληλεγγύης πρὸς τὰ ἄλλα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἴχομεν ἀναλάβει καὶ ἡμεῖς, νὰ ὑπερψηφίσωμεν τὴν πρότασιν κατὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων πρὸς ἐξακρίβωσιν τοῦ ἀσυστάτου τῆς κατηγορίας. Θὰ ἐψηφίζομεν ὑπὲρ τῆς προτάσεως ἐξ ἀλληλεγγύης καί μόνον καὶ ὄχι, διότι θεωροῦμεν βάσιμον καὶ ἐστηριγμένην που τὴν πρότασιν. Θεωροῦμεν ἀπ’ ἐναντίας, ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ ἐνέχει μίαν λυπηρὰν παρερμηνείαν περιστατικῶν, παρερμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἐνέπνευσεν ἐχθρότης, παρερμηνείαν περιστατικῶν ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἠθέλησεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ καταστείλῃ βιαίως τὸ κίνημα, ἀλλ’ ἐπεδίωξε τὸν συμβιβαστικὸν τερματισμόν. Καὶ ἐκ τούτου συνάγουν, ὅτι ἦτο καὶ ὁ ἠθικὸς αὐτουργός. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι χαίρω, ὅτι δίδεται αὐτὴ ἡ διέξοδος νὰ μὴ ψηφίσωμεν μίαν τοιαύτην πρότασιν. Δὲν θέλω νὰ προσθέσω ἄλλο τι, διότι ἐμμένω εἰς τὴν πρόθεσιν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἐρχόμενοι ἐδῶ νὰ μὴ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, διότι ἐὰν εἰσερχώμεθα εἰς τὴν συζήτησιν βεβαίως πολλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ λεχθοῦν.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προκείμενον θέμα ἔχει μεγάλην σχέσιν ἢ δύναμαι νὰ εἴπω εἶνε αὐτὸ τοῦτο τὸ θέμα τῆς διώξεως τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἐγγραφὴ ὑπὸ τῶν κ.κ. Γραμματέων ἀπὸ προχθές, ὅτε ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ ποινικῆς διώξεως. Ἕως τότε εἶχον ἐγγραφεῖ ἀρκετοί. Σήμερον ἔχουν γίνει νέαι ἐγγραφαί. Οἱ κ.κ. Γραμματεῖς μοῦ παρέδωκαν ἕνα κατάλογον. Ἔχω τὴν γνώμην, ἐφόσον ἡ Βουλὴ δὲν ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ ἐναντίου, νὰ ἐπαναφερθῇ πρῶτον ὁ πρῶτος κατάλογος.

§98Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νὰ διαβάσετε τὰ ὀνόματα.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφόσον δὲν ἐξηντλήθη τὸ θέμα θεωρεῖται, ὅτι ἰσχύει ὁ πρῶτος. Ἔχουν δὲ ἐγγραφεῖ οἱ κ.κ. Γ. Μπακόπουλος, Γρ. Εὐστρατιάδης, Ν. Κωνσταντόπουλος, Κ. Τσουκαλᾶς, Βρ. Ἀλεξᾶτος, Ἀν. Λιβιεράτος, Π. Μπούμπουλης, Δ. Μπαμπάκος, Ἰωσὴφ Κούνδουρος κλπ.

§100Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἄρα, δὲν εἶνε ὁ κ. Σοφιανόπουλος ἐγγεγραμμένος....

§101Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Συνάδελφον νὰ μὴ ἐπιμείνῃ.

§102Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπιμένω. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Πρῶτος ἐγὼ εἶμαι ἀντιλέγων κατ’ ἀρχὴν καὶ ἑπομένως δὲν ἠμποροῦν τρεῖς ρήτορες ἐκ τοῦ αὐτοῦ κόμματος νὰ ἀγορεύσουν. Καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Πρόεδρος, ὁ ὁποῖος γνωρίζει πολὺ καλὰ τὸν Κανονισμόν, θέλει νὰ σᾶς ὑποστηρίξῃ.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν: Ποῖον κατάλογον θέλει νὰ προτιμήσωμεν;

§104Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται νὰ ἐκφράσωμεν πρῶτον τὴν εὐγνωμοσύνην διὰ τὴν ὑποστήριξίν σας καὶ δεύτερον νὰ διαβεβαιώσωμεν τὸν κ. Συνάδελφον ἐκ Σπετσῶν, ὅτι ὁ κ. Σοφιανόπουλος δὲν πρόκειται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ κάμῃ ἀγόρευσιν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ κάμῃ μίαν δήλωσιν ἁπλῶς.

§105Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἴτε δήλωσιν, εἴτε ἀγόρευσιν, ὀφείλει νὰ τηρηθῇ ὁ Κανονισμός.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, πρέπει νὰ διακόψωμεν 5 λεπτά.

§107ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΕΚ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ. Ὄχι. Ὄχι.

§108Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἕνεκα ὑποχρεώσεως, συνδεομένης μὲ τὴν θέσιν μου, ὡς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναχωρήσω. Πρέπει νὰ παρευρεθῶ εἰς ὡρισμένην ὥραν, ἐγγίζουσαν, εἰς κάποιο γεῦμα. Παρακαλῶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἀντὶ νὰ διακόψητε διὰ 5 λεπτά, νὰ λύσετε τὴν συνεδρίασιν δι’ αὔριον.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον ὥραν 5 μ. μ. (Ὥρα 9 καὶ 30 μ.μ.)