1933.01.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 7η

ΠΕΜΠΤΗ 12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1933

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2Λ. ΤΣΙΚΛΗΤΗΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον παρακαλῶ ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Βουλευτά.

§4Λ. ΤΣΙΚΛΗΤΗΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὡς παρετήρησα εἰς τὰ ἐκτυπωθέντα πρακτικά, κακῶς διετυπώθησαν τὰ ὅσα εἶπον χθές, καθόσον παρεμορφώθη τελείως ἡ ἔννοια τῶν παρ’ ἐμοῦ λεχθέντων. Εἶπα χθὲς ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπρεπε νὰ μᾶς ἐκθέσῃ τὴν συναλλαγματικὴν κατάστασιν τῆς Χώρας ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ μὲ ἀριθμούς, ὅπως ἐδημοσίευσε ταύτην καὶ ὁ κ. Ἀγγελόπουλος καὶ ὡς ζητῶ τοῦτο εἰς σχετικὴν ἐπερώτησίν μου, τῆς ὁποίας τὴν συζήτησιν εἰς τεταγμένην ἡμέραν ἐγνώριζεν οὗτος. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Μερκούρη, δὲν ἤκουσα ὅσα ἀναγράφονται εἰς τὰ πρακτικὰ λόγῳ τοῦ δημιουργηθέντος θορύβου, καὶ ἂν πραγματικῶς εἶπε ταῦτα, καὶ δι’ αὐτὸ ἀναμένω διάψευσιν ἐκ μέρους του. Τοῦ ἀπαντῶ δὲ ὅτι ἐὰν δὲν διαψεύσῃ ταῦτα, δύναμαι ἀπεριφράστως νὰ εἴπω ὅτι ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου παρεισφρήουν ὅσοι ἐκλέγονται μὲ παλαιοκομματικὰ τερτίπια καὶ μὲ τὴν δύναμιν τοῦ κεφαλαίου καὶ μπραβισμοὺς καὶ ὄχι μὲ σκληροὺς ἀγῶνας καὶ μὲ ἰδεολογίαν. Καταλαμβάνω ὅτι ἴσως ἡ φωνή μου νὰ μὴ σᾶς εἶναι ἀρεστή, ἀλλὰ θὰ κτυπάῃ σὰν σφυροκόπι διαρκῶς στὰ αὐτιά σας. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίρρησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κυροῦνται τὰ πρακτικά. Παρακαλῶ νὰ προσέλθουν οἱ βουλευταὶ τοῦ Ἑνιαίου Μετώπου ἵνα ὁρκισθοῦν. Προσέρχονται οἱ μήπω ὁρκισθέντες βουλευταὶ τοῦ Ἑνιαίου Μετώπου κ. κ. Δ. Παρτσαλίδης καὶ Πορφυρογένης, οἵτινες καὶ ὁρκίζονται τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθοριζόμενον ὅρκον.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ἡ πανεργατικὴ συγκέντρωσις Τυρνάβου ζητεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῶν ἀμύλων, τὴν δωρεὰν χορήγησιν εἰς τὰς πτωχὰς οἰκογενείας σίτου καὶ χορήγησιν ἐπιδομάτων εἰς τοὺς ἀνέργους. Ἡ ἕνωσις ἰδιοκτητῶν πλοιάρχων ἁλιέων Θεσσαλονίκης καὶ Χαλκιδικῆς ὁ «Ἅγιος Νικόλαος» ζητεῖ τὴν ψήφισιν νόμου περὶ προστασίας τῆς ἁλιείας. Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Φιλίππων καὶ τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Ζυγοῦ διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἀγροτικῶν ἰατρείων. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ προέδρου τῆς κοινότητος Δερβενακίου διαμαρτυρομένου διὰ τὴν μετάθεσιν τῶν δημοσίων ἀρχῶν Πωγωνίου εἰς Βατσάνην. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ καὶ Γ. ΠΑ-ΠΑΪΩΑΝΝΟΥ καταθέτουν τηλεγράφημα τῶν καπνοπαραγωγῶν Ἀγρινίου, Ζαπαντίου, Ἀμφιλοχίας καὶ Ξηρομέρου ζητούντων τὴν κατάργησιν τῆς νέας προσθέτου φορολογίας ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ τὴν διαρρύθμισιν τῆς μονοπωλήσεως αὐτοῦ. Ὁ βουλευτὴς κ. Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Κατούνης ζητούντων τὴν ἀνάκλησιν τῆς μεταθέσεως τοῦ καθηγητοῦ τῆς πόλεώς των. Οἱ πράκτορες πωλήσεως βενζίνης Καβάλλας διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ μελετωμένου νομοσχεδίου μονοπωλήσεως τῆς βενζίνης. Ὁ Γεώργιος Α. Μπόγδανος, κάτοικος Ἀμαρουσίου, ζητεῖ τὴν ψήφισιν νομοσχεδίου περὶ καταβολῆς ἀναδρομικῶς τῶν καθυστερουμένων χρημάτων πολεμικῆς συντάξεως. Οἱ ἰδιῶται τεχνῖται τοῦ Σώματος τῆς Ἀεροπορίας ζητοῦν τὴν μονιμοποίησίν των. Τὸ Σωματεῖον καταστηματαρχῶν καρροποιῶν Ἀθηνῶν– Πειραιῶς δι’ ὑπομνήματός του ζητεῖ τὴν παροχὴν ἀποζημιώσεως. Ἡ Γενικὴ Διοίκησις Μακεδονίας ὑποβάλλει διαμαρτυρίαν τῆς ὀργανωτικῆς ἐπιτροπῆς τῶν γνησίων ὀρθοδόξων χριστιανῶν περὶ ἐπαναφορᾶς τοῦ παλαιοῦ ἡμερολογίου. Ἡ Ἕνωσις διασωθέντων αἰχμαλώτων Λακωνίας διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐπιδειχθεῖσαν μέχρι τοῦδε κρατικὴν ἀστοργίαν καὶ ζητεῖ τὴν περίθαλψίν των εἰς τὰ στρατιωτικὰ νοσοκομεῖα ἢ ἀλλαχοῦ, τὴν ἀπαλλαγήν των ἀπὸ παντὸς φόρου πρὸς τὸ Δημόσιον καὶ τὴν χορήγησιν συντάξεως εἰς τοὺς ἀνικάνους. Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Ἀρβανιτοκερασιᾶς–Μαντινείας Ἀρκαδίας διαμαρτύρεται διὰ τὴν μετάθεσιν τοῦ ἀστυνομικοῦ σταθμάρχου Βλαχοκερασιᾶς ἐνωμοτάρχου Γιαννουκάκου Μιχαὴλ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐπὶ τῶν χθεσινῶν ἀνακοινώσεων τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θὰ φέρω τὸν λόγον καὶ εἰδικῶς μόνον ἐφ’ ἑνὸς σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον κυρίως δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀνακοινώσεως, ἀλλὰ περὶ ἐπικρίσεως τοῦ μεγαλυτέρου κόμματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπὶ τοῦ ζητήματος δηλαδὴ τῆς πληρωμῆς τοῦ 30% εἰς τοὺς ὁμολογιούχους. Γνωρίζετε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων εἶχε σαφῶς ἀνακοινώσει, ὅτι θὰ καταβάλῃ κάθε προσπάθειαν, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὴν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀναληφθεῖσαν ὑποχρέωσιν τῆς πληρωμῆς τοῦ 30%.

§11Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι δὲν λέγουν αὐτὸ αἱ προγραμματικαί μου δηλώσεις.

§12ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ τὰς διαβάσω;

§13Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§14ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐφρόντισα μάλιστα νὰ προμηθευθῶ ἕνα φύλλον φιλικῆς σας ἐφημερίδος, ὥστε νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅτι ἔγινε κανένα λάθος.

§15Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγὼ κάμνω τὸ ἴδιον διὰ τὰς δηλώσεις σας.

§16ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι καλὸ αὐτὸ τὸ σύστημα. Λέγετε λοιπόν: «Ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῆς καταστάσεως ταύτης θεωρεῖ ἐπιτακτικὸν αὐτῆς καθῆκον νὰ λάβῃ πάντα τὰ προσήκοντα ὅσον καὶ αὐστηρὰ μέτρα πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὑποσχεθέντος νὰ πληρωθῇ ποσοῦ τῶν 30% διὰ τοὺς τόκους τῶν δύο τοκομεριδίων, μὲ μεταφορὰν ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος τοῦ ποσοῦ τούτου, ἡ δὲ Κυβέρνησις, παρὰ πᾶσαν δυσχέρειαν τῆς Χώρας, θέλει πάσῃ δυνάμει προσπαθήσει νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην».

§17Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λέγομεν ὅτι θὰ καταβάλωμεν πᾶσαν δύναμιν.

§18ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπεκρίθην χθές, διότι ἔφερα τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ τὰ 30% διὰ τῆς συμφωνίας Βαρβαρέσου, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακρούσω τὴν κατηγορίαν αὐτὴν ἡ ὁποία μοὶ ἀπηυθύνθη, διότι θὰ συμφωνήσητε ἐλπίζω, ὅτι ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως συνήγετο τοῦτο σαφῶς, ὅτι ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ προηγουμένη συμφωνία Βαρβαρέσου, ἡ Κυβέρνησις, ἕνεκα τῶν δυσχερειῶν τῶν συναλλαγματικῶν, δὲν θὰ ἐπλήρωνε τὸ 30%. Νομίζω, ὅτι σαφῶς ἑρμηνεύω τὰ ὅσα εἴπατε χθές. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀντιστρέψω τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία μοῦ ἀπηυθύνθη καὶ εἶναι φυσικώτερον, ἐλπίζω, νὰ ἀναγνωρίσετε ὅτι πρέπει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ κατηγορῇ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὄχι ἡ Κυβέρνησις τὴν Ἀντιπολίτευσιν.

§19Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγὼ τὴν τότε Κυβέρνησιν κατηγόρησα.

§20ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχω λοιπὸν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικρίνω τὴν νέαν Κυβέρνησιν, διότι, ἐνῷ, ἀναλαμβάνουσα τὴν Ἀρχήν, εἶχε τὴν ἀπόφασιν νὰ καταβάλῃ ὅλας της τὰς προσπαθείας διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσου, ἐν τούτοις ἀφῆκε τὸν φιλικόν της τύπον νὰ ἀντιδράσῃ κατὰ τῆς ἐνδεχομένης πληρωμῆς τοῦ 30% καὶ νὰ παρουσιάζῃ εἰς τὸ κοινόν, ὅτι ἐνδεχομένη τοιαύτη πληρωμὴ θὰ μᾶς ἀφήρει αὐτὰ τὰ μέσα, νὰ ἐξασφαλίσωμεν καὶ τὸ ψωμί μας, καὶ κατὰ μίαν χαρακτηριστικὴν φράσιν, ἡ ὁποία δὲν ἀνεγράφη μὲν εἰς τὸν τύπον, ἀλλ’ ἐξῆλθεν ἐκ χειλέων ἐπισήμων θὰ ἐφθάναμεν εἰς τὸ νὰ φᾶμε τὰς σάρκας μας.

§21Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος τὸ εἶπεν αὐτό; Ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν βεβαίως δὲν ἐλέχθη.

§22ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἰσχυρίζομαι λοιπὸν ὅτι, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις, ἀνερχομένη εἰς τὴν Ἀρχὴν ἔκαμε μίαν δήλωσιν ὅτι θὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσσου, εἶχε καθῆκον νὰ κατευθύνῃ τὸν τύπον, τὸν φιλικόν της τοὐλάχιστον, διότι δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ κατευθύνῃ τὸν ἄλλον τύπον, διότι ὁ ἀντιπολιτευόμενος τύπος εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο δὲν ἐπετέθη κατὰ τῆς Κυβερνήσεως θὰ τὸ ὁμολογήσητε, εἶχε καθῆκον νὰ φροντίσῃ, ὥστε νὰ μὴ διασπείρεται αὐτὴ ἡ ἀνησυχία εἰς τὰ πνεύματα ὅλων, ἀνησυχία, ἡ ὁποία ἦτο φυσικὸν νὰ δημιουργήσῃ μίαν ἀτμόσφαιραν ἐντὸς τῆς ὁποίας τὸ ἐθνικόν μας νόμισμα θὰ ὑπετιμᾶτο. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ καὶ τὴν γνώμην τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ συνεκάλεσεν αὐτὴν δίς. Τὴν πρώτην φορὰν ἐπρόκειτο ἀληθῶς καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ρυθμίσεως τοῦ ἀλληλοχρέου λογαριασμοῦ μὲ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ θὰ ἐνθυμῆται ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἦλθεν ἐν παρόδῳ καὶ τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς τοῦ 30%. Καὶ ἐξέθηκαν ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τὴν γνώμην των, καὶ ἡ ἰδική μου γνώμη ἦτο ὅτι ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρει ὅτι διὰ τῆς καταβολῆς τοῦ 30% θὰ ἐστερούμεθα τῶν μέσων διὰ νὰ ἀγοράσωμε τὸ ψωμί, ὄχι διὰ νὰ μὴ φᾶμε τὰς σάρκας μας, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὸ νόμισμά μας νὰ κατρακυλήσῃ, ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς τὴν προκαταβολὴν τοῦ 30% καὶ ὅτι εἰς ἐνδεχομένην ἐπίθεσιν κατ’ αὐτῆς θὰ μὲ εὕρισκε σύμμαχον. Ἀλλά, πλὴν αὐτῆς τῆς πρώτης συναντήσεως, μᾶς ἐκάλεσε μίαν ἄλλην ἡμέραν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ μᾶς θέσῃ τὸ ἐρώτημα ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ 30% καὶ εἰδικώτερον διὰ τὸ χρέος τὸ Ἀμερικανικόν. Ὅλοι οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἔμειναν σύμφωνοι ὅτι ἐφόσον τὸ χρέος τὸ Ἀμερικανικὸν δὲν περιελαμβάνετο εἰς τὴν συμφωνίαν μετὰ τῶν ὁμολογιούχων, διότι ἡ Ἀμερικὴ δὲν εἶναι ὁμολογιοῦχος, οὔτε κατέχει ὁμολογίας — ἡ Ἀμερικὴ εἶναι δανειστής, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁμολογιοῦχος — ἐφόσον λέγω τὸ χρέος τὸ Ἀμερικανικὸν δὲν συμπεριελαμβάνετο εἰς τὴν συμφωνίαν ἐκείνην, δὲν ἔπρεπε νὰ καταβληθῇ τὸ Ἀμερικανικὸν χρέος τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως προέρχεται ἀπὸ τὰς πιστώσεις τὰς ὁποίας ἡ Ἀμερικὴ μᾶς εἶχεν ἀνοίξῃ κατὰ τὸ 1917–1918 διὰ τὰς δαπάνας τὰς πολεμικὰς τοῦ ἔτους 1918, πιστώσεις 48½ ἑκατομμυρίων δολλαρίων, ἀπέναντι τῶν ὁποίων δὲν ἔχει δώσει παρὰ μόνον 15 ἑκατομμύρια δολλάρια καὶ εἶχεν ἀρνηθῆ νὰ πληρώσῃ τὰ ὑπόλοιπα προβάλλουσα λόγους τοὺς ὁποίους ἄλλοτε εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν ἔλαβον εὐκαιρίαν νὰ ἐκθέσω. Μᾶς ἐλέχθη τότε ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐφοβεῖτο μὴ οἱ ὁμολογιοῦχοι ἐπιμείνουν εἰς τὴν πληρωμὴν καὶ τοῦ δανείου τοῦ Ἀμερικανικοῦ, καὶ τότε ὅλοι ἐδώκαμεν τὴν γνώμην ὅτι, ἐὰν πιστεύῃ ὅτι ἡ μεταβολὴ τῶν περιστάσεων, ἡ ὁποία ἔκτοτε ἐπῆλθεν, ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμφωνίας Βαρβαρέσσου, μέχρι σήμερον, ἐὰν πιστεύῃ ὅτι ἡ μεταβολὴ τῶν περιστάσεων καθιστᾷ ἐπικίνδυνον τὴν εἰς συνάλλαγμα πληρωμὴν τῶν 30%, τοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ ὑπαναχωρήσῃ ἐκ τῆς συμβάσεως, διότι οἱ ὁμολογιοῦχοι τὴν παραβιάζουν προβάλλοντες μετὰ τὴν πρώτην συμφωνίαν νέας ἑκάστοτε ἀξιώσεις, διότι προηγουμένως εἶχον προβάλει μετὰ τὴν συμφωνίαν καὶ τὴν ἀξίωσιν τῆς πληρωμῆς τοῦ 30% εἰς χρυσὸν δι’ ὡρισμένα δάνεια, τὴν ὁποίαν τότε ἡ Κυβέρνησίς μου τὴν εἶχεν ἀποκρούσει καὶ εἶχε δεχθῆ ὅπως τοῦτο ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον διαιτησίας.

§23Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μόνον εἴχετε προτείνει, ὄχι εἴχετε δεχθῆ, εἴχετε προτείνει διαιτησίαν τὴν ὁποίαν ἡ Ἀμερικὴ δὲν ἐδέχθη.

§24ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν πρόκειται διὰ τὸ ἀμερικανικὸν χρέος. Δὲν εἶναι ἡ μόνη παραβίασις τῆς ἀρχικῆς συμφωνίας μετὰ τῶν ὁμολογιούχων. Εἶπον ὅτι αὐτοὶ ὑπέβαλλον, τὴν μίαν μετὰ τὴν ἄλλην, πολλὰς ἀξιώσεις. Νομίζω μάλιστα, καὶ εἰς τοῦτο θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ βοηθήσετε, νομίζω ὅτι προέβαλον καὶ ἄλλην ἀξίωσιν περὶ τῶν παλαιῶν δανείων ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶχε γίνει ὁ συμβιβασμός, τῶν ἀξιώσεων εἰς τὰ παλαιὰ δάνεια τὸ 30% νὰ πληρωθῇ ὄχι ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ συμβιβασμοῦ, ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ ποσοῦ. Δὲν εἶναι τοῦτο ἀκριβές.

§25Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξ ὅσων ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἐκ τῶν σχετικῶν ἐγγράφων τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως μετὰ τοῦ κ. Βαρβαρέσσου, τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς τῶν 30% εἰς ποῖον νόμισμα θὰ ἐγίνετο, ἀφέθη ἀόριστον. Καὶ ἀφέθη ἀόριστον ἐπίτηδες, διότι ὑπῆρχον ἀξιώσεις τινὲς τῶν Γάλλων, αἱ ὁποῖαι ἐπροτάθησαν μετὰ ταῦτα. Τὸ ζήτημα, ἐὰν θὰ ἐπληρώνετο εἰς χρυσὸν ἢ ὄχι, ἐγεννήθη κατ’ αὐτὴν τὴν σύνταξιν τῆς συμβάσεως μετὰ τοῦ κ. Βαρβαρέσσου. Ἀλλὰ τότε τοῦ συνέστησαν νὰ ἀφεθῇ ἀόριστον τὸ εἶδος τοῦ νομίσματος καὶ βλέπομεν, καὶ κατόπιν ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τῆς διαιτησίας.

§26ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μίαν ἐξήγησιν σᾶς παρακαλῶ. Εἰς τὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσσου ἐμνημονεύετο αὐτό, ὅτι θὰ γίνουν αὐταὶ αἱ κρατήσεις;

§27Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Τὸ ἀφήκαμεν ἀόριστον ἐπίτηδες.

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ εἴπω, ὅτι ὑπῆρξε καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐκκρεμές, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δηλαδή, δὲν ἔχει ἐπέλθει, ὅπως μοῦ λέτε, συμφωνία κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως καὶ τὸ ὁποῖον δικαιοῦσθε νὰ ζητήσετε νὰ ρυθμισθῇ προτοῦ καταβάλετε τὸ 30%. Διότι ὅταν θὰ κατεβάλλετο τὸ 30%, θὰ ἐγεννᾶτο τὸ ζήτημα ἐπὶ ποίου ποσοῦ θὰ εἶναι τὸ 30%, ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ συνομολογουμένου ἢ ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ ποσοῦ.

§29Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Βενιζέλε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς δώσω μερικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοῦ φαίνεται δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας. Κατὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως μετὰ τοῦ κ. Βαρβαρέσσου, τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς ἐὰν θὰ ἐπληρώνετο εἰς χρυσὸν ἢ ὄχι, ἔμεινεν ἐπίτηδες ἀόριστον. Κατόπιν λοιπὸν ἦλθον ὡρισμέναι ἀξιώσεις, ὅτι ἔπρεπε ὡρισμένα δάνεια νὰ καταβληθοῦν εἰς χρυσὸν καὶ εἶχεν ἐπανέλθει ὁ κ. Βαρβαρέσσος, ἰδίᾳ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος, ὅτι ἐπροτάθη νὰ γίνῃ διαιτησία ἐὰν θὰ ἐπληρώνετο εἰς χρυσὸν ἢ ὄχι. Τὸ λέγω τοῦτο, διότι τότε ὁ κ. Βαρβαρέσσος ἐπεσκέφθη ὅλους τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἤμην καὶ ἐγώ, καὶ μᾶς ἠρώτησε· τί λέτε σεῖς διὰ τὴν διαιτησίαν, διότι ἡμεῖς θὰ κάμωμεν μίαν συμφωνίαν, ἀλλ’ εἶνε ἐνδεχόμενον νὰ μὴν τὴν πραγματοποιήσωμεν ἡμεῖς. Νὰ τὴν πραγματοποιήσῃ ἄλλη Κυβέρνησις.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐλπίζω νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι σᾶς ἐκρατήσαμεν ἐνημέρους.

§31Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐζητήσατε ἁπλῶς τὴν γνώμην μου. Κάμετε μίαν διαιτησίαν τοὺς εἶπα.

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἔγινε διὰ τὰ εἰς χρυσὸν δάνεια. Ἔγινε διὰ τὰς ἀξιώσεις τῶν ὁμολογιούχων τῶν παλαιῶν δανείων εἰς χρυσόν, οἱ ὁποῖοι τώρα τὸ πρῶτον ὅτε παρουσιάζεται τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς καὶ πρέπει νὰ ξεκαθαρίσωμεν τὶ ποσὰ πρέπει νὰ τοὺς δώσωμεν, μᾶς λέγουν, ὅτι θὰ τοὺς δώσωμεν τὸ 30% ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ τόκου καὶ ὄχι ἐπὶ ταῦ τόκου τοῦ συμβιβασμοῦ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν εἶχε ρυθμισθῆ διὰ τῆς συμβάσεως καὶ ἔχρῃζε κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ρυθμίσεως καὶ σᾶς παρέχεται, διὰ τὸ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶχεν ἐπέλθει συμφωνία, σᾶς παρέχεται τὸ δικαίωμα νὰ ὑπαναχωρήσετε ἐκ τῆς συμβάσεως.

§33Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα ἐγεννήθη τελευταίως κατὰ τὴν πληρωμήν.

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τότε θὰ ἐγεννᾶτο φυσικῶς. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γεννηθῇ παρὰ τότε μόνον, ὅτε θὰ ἐπληρώνομεν, διότι ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι 30% ἐπὶ τῶν ὀφειλομένων. Ποῖα εἶναι τὰ ὀφειλόμενα; Προδήλως ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπληρώνομεν ἐπὶ 40 χρόνια.

§35Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι διασαφηνισμένον ἐντελῶς.

§36Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτε ἔγινε συνεδρίασις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἐγνώριζε καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀκόμη τὸ νέον αὐτὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐνεφάνιζε τὰς ἀξιώσεις τῶν ὁμολογιούχων τῶν παλαιῶν εἰς χρυσὸν δανείων, ὅτι ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ τόκου. Καὶ ἑπομένως δὲν ἐγνώριζε παρὰ μόνον τὴν Ἀμερικανικὴν ἀξίωσιν, καὶ ὅλοι οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, πλὴν τοῦ κ. Σοφιανοπούλου, ὁ ὁποῖος φυσικὰ δὲν ἤθελε νὰ ἀκούσῃ, ὅτι θὰ ἐπληρώναμεν, ἐλέγομεν· σεῖς θὰ κρίνετε ἐὰν ἡ κατάστασις ἐχειροτέρευσε τόσον, ὥστε νὰ μὴ πληρώσωμεν τὰ 30%. Ἐὰν ἐκρίνατε τοῦτο, ἔχετε νὰ στηριχθῆτε εἰς τὰς νέας αὐτὰς ἀξιώσεις καὶ νὰ τοὺς πῆτε ὅτι ἡ συμφωνία δὲν συνετελέσθη καὶ ἡμεῖς θὰ τὴν ἀκυρώσωμεν, συγχρόνως δὲ ὀφείλετε νὰ εἴπητε ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν μὲ τοῦτο ὅτι δὲν θὰ πληρώσωμεν τίποτε, ἀλλὰ ἡ κατάστασις μας ἐχειροτέρευσεν οὐσιωδῶς ἔκτοτε καὶ σᾶς ζητοῦμεν νὰ στείλετε ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ ἐπιτοπίως τὴν κατάστασιν αὐτήν.

§37Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μία φορὰ καὶ δύο!

§38Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅτι δὲ ἐχειροτέρευσεν ἡ κατάστασις εἶναι προφανές, διότι ὅτε ὑπεγράφετο ἡ συμφωνία ἢ ὅτε συνωμολογεῖτο ἡ συμφωνία, ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ τότε, ἐπίστευον ὅτι ἔχομεν τὸν Προϋπολογισμὸν ἰσοσκελισμένον, διότι ἐγνώριζε ὅτι κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἴχομεν ὑπολογίσει, νομίζω, πτῶσιν τῶν εἰσπράξεων τοῦ νέου Προϋπολογισμοῦ, συνεπείᾳ τῆς κρίσεως τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1932, εἴχομεν ὑπολογίσει πτῶσιν τῶν εἰσπράξεων κατὰ 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν μηνιαίως τοῦ Σεπτεμβρίου, διότι ἔκτοτε εἶχεν ἐπέλθει κρίσις καὶ περιεμένομεν ὅτι αἱ νέαι εἰσπράξεις δὲν θὰ εἶναι ὅσαι καὶ αἱ παλαιαί. Καὶ δυστυχῶς αἱ εἰσπράξεις καὶ τοῦ Σεπτεμβρίου καὶ τοῦ Ὀκτωβρίου ἔδειξαν πτῶσιν διὰ τοὺς δύο μῆνας ὄχι μικροτέραν ἀπὸ τοὺς ἄλλους, ἀλλ’ εὐτυχῶς οἱ ἀκολουθήσαντες μῆνες Νοέμβριος καὶ Δεκέμβριος, ἦσαν ἀποδοτικώτεροι καὶ ἔγινε πολὺ μικρότερον τὸ ἔλλειμμα. Ἀλλ’ ἀπὸ τότε, ἐπαναλαμβάνω, ἐπῆλθεν αὐτὸ τὸ γεγονός, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς μας ἦτο ἀνισοσκελής. Δὲν ἐχειροτέρευσεν ἄμως ἡ κατάσπασις κατὰ τοῦτο καὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦτο ἐπὶ πλέον, ὅτι διὰ τῆς περαιτέρω ἐκπτώσεως τῆς τιμῆς τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος, ἡ πληρωμὴ τοῦ 30% ἀπήτει πολὺ περισσότερα ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐνῷ ὁ προϋπολογισμὸς εἶχε νὰ διαθέσῃ ὀλιγώτερον ποσόν. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, εἶπα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν σοῦ λέγω νὰ μὴ πληρώσῃς· ἐγὼ μάλιστα εἶπα, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ πληρώσῃς — ἀλλὰ ἂν σεῖς, ποὺ εἶσθε εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μελετᾶτε τὴν κατάστασιν, νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς πληρωμῆς νὰ ἐπέλθουν γενικώτεραι ζημίαι μὴ πληρώσετε. Προσέθεσα μάλιστα τότε ὅτι σᾶς ἐξουσιοδοτῶ, ἀρνούμενοι τὴν πληρωμὴν τοῦ Ἀμερικανικοῦ χρέους καὶ ἐρχόμενοι εἰς ἀθέτησιν τῆς συμφωνίας Βαρβαρέσσου, νὰ πῆτε ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος, ἀρχηγὸς ἑνὸς μεγάλου κόμματος, μᾶς λέγει ὅτι δὲν πρέπει νὰ πληρώσωμεν καὶ ὅτι μᾶς ἀπειλεῖ ὅτι ἐὰν πληρώσωμεν τὰ Ἀμερικανικὰ δάνεια θὰ μᾶς ἀνατρέψῃ. Ρίψετέ μου σᾶς εἶπα, ἕνα μεγάλο μέρος τῆς εὐθύνης διὰ τὴν μὴ πληρωμήν, τὴν παίρνω εὐχαρίστως. Τώρα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε χθὲς ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἀρνηθῇ τὴν πληρωμὴν τῆς συμφωνίας Βαρβαρέσσου, μόνον καὶ μόνον διότι τοῦ ἐζήτουν 65 χιλ. δολ. καὶ διότι τοῦτο ἦτο ἀσήμαντον σχετικῶς ποσόν. Ἐγὼ, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἦλθε μετὰ τὴν σύσκεψιν τῶν Ἀρχηγῶν διὰ νὰ μοῦ ἀνακοινώσῃ τὰ τῆς ἐπιμονῆς τῶν ὁμολογιούχων.....

§39Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὄχι τῶν ὁμολογιούχων. Τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως.

§40Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. ..... ὅπως συνδέσουν τὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσσου καὶ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς μὲ τὴν τοῦ Ἀμερικανικοῦ δανείου, εἶπα εἰς τὸν κ. Ράλλην: Ἐὰν, πραγματικῶς, σεῖς φθάνετε εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι συμφέρει εἰς ἡμᾶς νὰ πληρώσωμεν τὸ 30%, βέβαια πρέπει νὰ τὸ πληρώσωμεν, διότι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν θέσιν σας δὲν θὰ ἔφθανα νὰ ἀθετήσω τὴν συμφωνίαν. Ἂν ὅμως νομίζετε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πληρώσωμεν τὸ 30%, ἰδοὺ ἕνα ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον Σᾶς δίδετε, νὰ ὑπαναχωρήσητε, χωρὶς νὰ φοβῆσθε τίποτε, ἂν δηλώσετε ἀμέσως ὅτι εἶσθε πρόθυμοι νὰ ὑποβάλητε τὸ ζήτημα εἰς ἐξέτασιν ἁρμοδίων κριτῶν καὶ νὰ ἐκτελέσητε τὴν ἀπόφασίν των. Ἀλλὰ ἐνῷ ἐγὼ εἶπα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι συμφωνῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀθετήσητε τὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσσου, μόνον καὶ μόνον ἐπειδὴ ἐπρόκειτο νὰ δώσητε 65 χιλ. δολλάρια, ἀλλ’ αὐτὸ θὰ τὸ χρησιμοποιήσητε μόνον ὡς ἐπιχείρημα διὰ νὰ ἀθετήσετε τὴν συμφωνίαν αὐτήν, χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ πείσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι ἐπλήρωσε τὸ 30%, ὄχι διότι τοῦτο ἐπέβαλλε τὸ συμφέρον τῆς Χώρας ἀλλὰ...

§41Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοὐναντίον μάλιστα. Ρητῶς ἐδήλωσα ὅτι ἡ διατήρησις τῆς πίστεως τῆς Χώρας καὶ τῆς τιμῆς τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Κράτους ἦτο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐβάρυνε πολὺ εἰς τὴν συνείδησίν μου, ὥστε νὰ δεχθῶ νὰ ὑποβληθῇ ὁ λαὸς καὶ εἰς μίαν ἄλλην θυσίαν, διότι δὲν γνωρίζω ποῦ θὰ ἤμεθα σήμερον, ἂν ἠρνούμεθα διὰ τοιαῦτα μικροπράγματα τῶν 65.000 δολλαρίων νὰ καταβάλωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῆς ἑλληνοτουρκικῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν τότε ἀπετελεῖτε σεῖς, εἴχομεν δεχθῆ......

§42Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐδῶ εἶναι ποὺ δὲν συμφωνοῦμεν.

§43Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν συμφωνεῖτε, ἀλλὰ τὶ εἶπον ἐγὼ σᾶς λέγω.

§44Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ ἰσχυρίσθην τοῦτο: ὅτι σᾶς ἐδόθη αἰτία, ὄχι ἀφορμὴ κἂν ἢ πρόφασις, ἀλλ’ αἰτία σοβαρὰ νὰ ὑπαναχωρήσητε ἐντίμως ἀπὸ τὴν σύμβασιν....

§45Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἀμφισβητῶ· τὴν ἔντιμον ὑπαναχώρησιν.

§46Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κ. Πρωθυπουργέ. νὰ προσπαθήσω νὰ πείσω ἐγὼ τὴν Βουλήν, ἂν δύναμαι, περὶ τοῦ ὅτι ἔχω δίκαιον καὶ ὄχι Σεῖς καὶ διὰ τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τοὺς ἔξω τῆς αἰθούσης. Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι ὑπῆρχε μία συμφωνία ὑπογραφεῖσα μὲ τοὺς ὁμολογιούχους. Πρέπει δὲ νὰ προσθέσω ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ἦτο κἂν ὁριστικὴ, διότι δὲν εἶχεν ὑπογραφῆ ἀπὸ τοὺς ὁμολογιούχους οὔτε ἀπὸ τοὺς νομίμους ἀντιπροσώπους αὐτῶν, ἀλλ’ ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ὑποβάλουν αὐτὴν εἰς τὴν ἔγκρισιν αὐτῶν. Καὶ ὑπεβλήθη ἡ συμφωνία εἰς τὴν ἔγκρισιν τῶν ὀργανώσεων καὶ ἐπεκυρώθη καὶ ἔρχονται σήμερον καὶ σᾶς δημιουργοῦν νέα ζητήματα. Ἐδημιούργησαν πρῶτον εἰς ἐμὲ ζητήματα διὰ τὴν πληρωμὴν εἰς χρυσόν. Εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα τῆς εἰς χρυσὸν πληρωμῆς δὲν δύναμαι νὰ τὸ δεχθῶ, ἀλλὰ δέχομαι νὰ πάω εἰς διαιτησίαν. Ἀλλὰ ὅταν σᾶς ἦλθε νέα παράβασις τῶν συντεθειμένων ἐκ μέρους τῶν ὁμολογιούχων καὶ σᾶς ἐζήτουν νὰ πληρώσητε καὶ τὸ Ἀμερικανικὸν δάνειον, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο ὁμολογιακόν, εἴχατε καθῆκον, ἐφόσον, ὡς εἴπετε χθές, ἐπιστεύετε ὅτι ἡ συναλλαγματικὴ κατάστασις δὲν ἐπέτρεπε τὴν πληρωμὴν τοῦ 30%, εἴχετε καθῆκον νὰ ἀρνηθῆτε, χωρὶς νὰ φοβῆσθε ὅτι θὰ σᾶς ἔλεγον ὅτι δὲν εἶσθε ἔντιμοι! Ἦσαν οἱ μεθ’ ὑμῶν συμβληθέντες, οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν τὴν ὑπογραφήν των καὶ προέβαλον νέας ἀξιώσεις. Εἴχετε δὲ καὶ ἕνα πρόσθετον ἐπιχείρημα νὰ ἐπικαλεσθῆτε ὅτι ὁ κ. Βαρβαρέσσος ὑπέγραψε μίαν συμφωνίαν. Ἂν τώρα σεῖς θέλετε νὰ ἐπεκτείνητε τὸ βάρος τῆς συμφωνίας αὐτῆς, ἐνῷ ἀκριβῶς ἔκτοτε ἡ κατάστασις διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐγένετο χειροτέρα καὶ ἔχομεν μεγάλο ἔλλειμμα εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, θὰ ἀγοράσωμεν ἀκριβώτερα τὸ συνάλλαγμα διὰ νὰ σᾶς πληρώσωμεν, ἡμεῖς δυστυχῶς δὲν δυνάμεθα νὰ προσαρμοσθῶμεν πρὸς τὰς νέας ἀξιώσεις σας, καὶ μάλιστα ἐφόσον σεῖς ἀθετεῖτε τὴν συμφωνίαν αὐτήν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ οὔτε νομικῶς οὔτε ἠθικῶς δι’ ἡμᾶς.

§47Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐδόθη εἰς τὸν ἐν Λονδίνῳ ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλλάδος ἡ ἐντολὴ νὰ δηλώσῃ εἰς τοὺς ὁμολογιούχους, ὅτι ἡ ἐπιμονὴ διὰ τὴν καταβολὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἀμερικανικοῦ δανείου ἀποτελεῖ μίαν νέαν ἀξίωσιν, ἡ ὁποία δὲν εἶχε περιληφθῆ εἰς τὴν Συμφωνίαν, συνεπῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν λυπηρὰν θέσιν νὰ δηλώσῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ συμφωνία τοῦ Σεπτεμβρίου, ὄχι πταίσματι αὐτῆς, ἀλλὰ πταίσματι τῶν ὁμολογιούχων. Εἰς τοῦτο ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἀπήντησεν ὅτι οἱ ὁμολογιοῦχοι, πρὸς τοὺς ὁποίους ὑπεβλήθη τοῦτο, ἀπήντησαν ὅτι οὐδεμίαν ἀξίωσιν ἔχουν ὡς πρὸς τὴν καταβολὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἀμερικανικοῦ δανείου, ὅτι ἡ ἀξίωσις αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς ξένη πρὸς αὐτούς. Ἀντιθέτως ὅμως ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐδήλωσε ρητῶς εἰς τὸν ἀντιπρόσωπόν μας ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελε καταβληθῆ τὸ 30% ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις θὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν λυπηρὰν θέσιν νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν Ἔλεγχον νὰ ἄρῃ τοὺς περιορισμούς, τοὺς ὁποίους εἶχε θέσει.

§48Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν πληροφορίαν, διότι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσω, ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν. Ἐπληρώσαμεν λοιπόν, Κύριοι, τὸ 30%, ἐπλήρωσε δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐπίστευεν ὅτι δὲν ἔπρεπεν νὰ πληρωθῇ διότι ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ συμφωνία Βαρβαρέσσου δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ τὸ 30%, τὸ ἐπλήρωσεν ὅταν τῆς εἶπεν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ὅτι ἂν δὲν πληρώσῃ τὸ 30% δὲν θὰ συμφωνήσω ἐγὼ εἰς τὸν ἔλεγχον νὰ σᾶς ἀποδώσῃ τὰ παρακρατούμενα. Καὶ εἶμαι εὐτυχὴς διότι ἀπὸ ἐπισήμου στόματος ἐδηλώθη ποία ὑπῆρξεν ὅλη καὶ ὅλη ἡ πίεσις, ἡ ὁποία ἔγινεν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως.

§49Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀφήσω νὰ ἀντλήσετε ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀπολύτως σύμφωνα πρὸς τὰ πράγματα, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ μᾶς πιέσῃ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπίεζεν ἦτο ἡ συμφωνία τῆς ἰδικῆς σας Κυβερνήσεως, σύμφωνα μὲ μίαν ἄλλην σύμβασιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἴχετε φαίνεται ὑπ’ ὄψει σας τότε, ὅτε ὑπεγράφετο ἡ συμφωνία Βαρβαρέσσου. Ὅταν μεθ’ ὑμᾶς ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα, θὰ σᾶς ἐξηγήσω περισσότερον τὰ πράγματα. Ἄλλη πίεσις ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐγένετο.

§50ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶμαι εὐτυχὴς διὰ τὴν διακοπὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ ὁποία βεβαιώνει ὅτι περαιτέρω τὸ ἐκ τῆς διακοπῆς τοῦ κ. Ράλλη συναγόμενον συμπέρασμα, ὅτι καμμία ἀπειλὴ καὶ καμμία πίεσις ἀθέμιτος δὲν ἠσκήθη καθ’ ἡμῶν ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Εἶμαι λοιπὸν εὐτυχής, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ δηλωθῇ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι Κυβέρνησις μεγάλου Κράτους καὶ Κράτους, ὅπως ἡ Ἀγγλία, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῇ πρὸς ἐπιβολὴν χρηματικῶν ἀξιώσεων διὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὀφειλέτης ἦτο ἕτοιμος νὰ καταφύγῃ εἰς διαιτησίαν καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς διαιτησίας, ὅτι θὰ ἔφθανε νὰ ἐπιδιώξῃ διὰ τῆς λιμοκτονίας νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν ὀφειλέτην νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὰς ἀξιώσεις της. Ποτὲ δὲν θὰ τὸ ἐσκέπτετο.

§51Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἢ θὰ ὁμιλῆτε ἐπ’ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς εἴπομεν ἢ θὰ ἀπαντᾶτε εἰς τὰς ἐφημερίδας. Νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι προσῆκον.

§52ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὰ ἄσπρα μου μαλλιά, τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν εὑρίσκομαι ἀπὸ τοῦ 1889, δηλαδὴ ἀπὸ 44 ἐτῶν. Εἶσθε νεώτερος τὴν ἡλικίαν καὶ κατ’ ἀκολουθίαν καὶ κατὰ τὴν εἴσοδον εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Λοιπὸν ἀφήσατέ με νὰ διαχειρισθῶ τὸ ζήτημα, ὅπως νομίζω, καὶ δὲν θὰ παραβιάσω τοὺς κανόνας καὶ τὰ ἔθιμα τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν μᾶς ἔγινε λοιπὸν καμμία ἐκβίασις διὰ νὰ πληρώσωμεν τὸ 30%. Μᾶς εἶπον, ὅτι ἔπρεπε νὰ γνωρίζωμεν καὶ ἡμεῖς ὅτι, ἐπειδὴ εἰς τὸν Ἔλεγχον ἔχει δηλωθῆ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησίν μας, ὅτι πρέπει νὰ κρατῇ ἀπὸ τὰ περισσεύματα καὶ ἕνα ποσὸν ἀνάλογον πρὸς τὸ Ἀμερικανικὸν χρέος, ἦτο φυσικὸν ὅτι ὁ Ἔλεγχος θὰ μᾶς ἔλεγε: «δὲν μπορῶ ἐγὼ νὰ σᾶς ἀποδώσω τὰ περισσεύματα, ἂν δὲν μοῦ πληρώσετε καὶ αὐτὸ τὸ 30%». Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ μόνη πίεσις, ἡ ὁποία ἠσκήθη. Καὶ ἰσχυρίζομαι, κύριοι, ὅτι διὰ Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ εἶχε πλήρη τὴν συναίσθησιν τῶν εὐθυνῶν της, ὡς διαχειριζομένη τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἡ πίεσις αὐτὴ δὲν ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ τοιαύτην ἐπιρροὴν τὴν ὁποίαν ἤσκησε, διότι ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν Ἀρχὴν εὑρῆκε μίαν κατάστασιν πραγμάτων, τὴν ὁποίαν εἶχε δημιουργήσει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις καὶ ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐκείνη ἠδύνατο νὰ ἐπωφεληθῇ. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δι’ ὅλης τῆς ἐνεργείας της καὶ διὰ τῆς δηλώσεώς της ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὅτι εἶναι ἑτοίμη νὰ ὑποβάλῃ εἰς διαιτησίαν τὸ ζήτημα τοῦτο, εἶχε κατορθώσει, ὥστε ὁ Ἔλεγχος νὰ κλείσῃ τὰ μάτια του καὶ νὰ ἀφήσῃ νὰ λαμβάνωμεν ἡμεῖς ὑπὸ τύπον προκαταβολῶν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικὴν τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ἐκεῖνος εἰσέπραττε ἀπὸ τὰ περισσεύματα, ἀπὸ τὰς ἐκκεχωρημένας προσόδους καὶ τὰ ὁποῖα κατέθετεν εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικήν. Ποία πίεσις λοιπὸν ὑπῆρχε δι’ ὑμᾶς, ὅτι δὲν θὰ σᾶς ἔδιδεν ὁ Ἔλεγχος τὰ περισσεύματα, ὅταν δὲν εἴχετε ἀνάγκην αὐτῶν, διότι ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία εἶχε ληφθῆ κατὰ τὸ πρῶτον συμβούλιον τῶν Ἀρχηγῶν, σᾶς ἐξουσιοδοτήσαμεν, ὅταν μᾶς ἐζητήσατε, νὰ συνεχίσητε τὴν ἰδικήν μας τακτικὴν καὶ νὰ πάρητε ὑπὸ τύπον προκαταβολῶν τὰ ἀντίστοιχα ποσὰ ἕως ὅτου ρυθμισθεῖ τὸ ζήτημα; Δὲν εὑρέθητε λοιπὸν οὔτε ὑπὸ τὴν πίεσιν αὐτήν. Ἐν τούτοις θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω κἄτι τί. Ξέρετε τὴν κοινὴν παροιμίαν «ὅποιος καῇ εἰς τὴν κολοκύθα φυσάει καὶ τὸ γιαούρτι», δὲν ξέρω ἐὰν τὴν ἔχητε εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα, ἡμεῖς τὴν ἔχομεν εἰς τὴν Κρήτην. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα εἰς μίαν κρίσιμον περίοδον τῆς ἱστορίας μας ἐφήρμοσε μίαν πολιτικὴν, ἡ ὁποία συνωψίσθη εἰς μίαν λέξιν, τὴν ὁποίαν ὅλοι ἐνθυμεῖσθε, τῆς αὐτοτελείας. Κατὰ τὸν μέγαν πόλεμον ἐκρίναμεν, ὅτι μπορούσαμε νὰ ρυθμίσωμεν τὰ καθ’ ἡμᾶς, ἀσχέτως ἀπὸ κάθε συνεννόησιν μὲ τοὺς μεγάλους καὶ ἀπὸ κάθε πίεσιν τῶν μεγάλων. Ἡ πολιτικὴ αὐτὴ κανεὶς δὲν ἰσχυρίζεται, ὅτι εἶχεν ἀγαθὰ ἀποτελέσματα διὰ τὴν Χώραν. Φοβοῦμαι δὲ, ὅτι σήμερον ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐνθυμούμενος αὐτὸ τὸ γεγονὸς φθάνει εἰς τὴν ἄλλην ὑπερβολήν, φθάνει εἰς τὴν ὑπερβολήν, ὅταν εὑρεθῇ ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τῶν μεγάλων δυνάμεων, οἱ ὁποῖοι θὰ τοῦ εἰποῦν καμμίαν λέξιν παραπάνω, νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ, διότι πρόκειται περὶ μεγάλων Δυνάμεων. Ἔχω, κύριοι, ἀπὸ τὸν χθεσινὸν λόγον τοῦ κυρίου προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μίαν φράσιν χαρακτηριστικήν. Δὲν ἔχω δυστυχῶς πρόχειρον τὴν ἐφημερίδα, ἀλλὰ ἡ φράσις ἦτο περίπου ἡ ἑξῆς, ὅτι δὲν μᾶς ἐπίεσαν πολύ, ἀλλ’ ἡ Ἀμερικὴ σχεδὸν μᾶς ἔδωκε καὶ δίπλωμα καλῆς διαγωγῆς, διότι ἐπληρώσαμεν τὸ χρέος τὸ πολεμικὸν πρὸς αὐτήν.

§53Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Εἶπον ὅτι εἴχομεν ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Ἀμερικὴ ἔσπευσε νὰ μᾶς δώσῃ τὴν ἀναστολὴν τὴν ὁποίαν ἐζητήσαμεν, χωρὶς νὰ σκεφθῇ ὅτι ἡμεῖς τῆς ἠμφισβητοῦμεν τὴν πληρωμὴν ἄλλου χρέους. Ἐμνημόνευσα δὲ τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐν τῇ ἀγορεύσει μου, διὰ νὰ δηλώσω ὅτι, παρὰ τὴν ἀντίρρησιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς πληρωμῆς τοῦ περιφήμου αὐτοῦ 30%, ἐν τούτοις ἡ Ἀμερικὴ δὲν ἠθέλησε νὰ χρησιμοποιήσῃ τοῦτο καὶ μᾶς ἔδωκε τὴν ἀναστολήν.

§54ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δέχομαι τὰς ἐξηγήσεις σας, ἀλλὰ θὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου διατὶ ἐχρειάσθη χθὲς νὰ δοθῇ τὸ εὔσημον τῆς καλῆς διαγωγῆς πρὸς τὴν Ἀμερικήν. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀπὸ εὔσημα καλῆς διαγωγῆς ἡ Ἀμερική. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ μᾶς δώσῃ ἀναστολὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου διὰ μίαν διετίαν, διότι προεβλέπετο ἐπισήμως. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ 90 ἡμέρας πρίν, ἀλλ’ ἐζητήθη 60 ἢ 75, ἀλλὰ δὲν ἔχει σημασίαν αὐτό. Μία μεγάλη Δύναμις κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἡ Ἀμερικὴ δὲν ἐνεργεῖ εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ ὅπως ἐνεργεῖ ὁ δικολάβος. Δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Ἀμερικὴ νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι δὲν μᾶς δίδει τὴν ἀναστολήν, διότι εἶσθε καθυστερημένοι καὶ πρέπει νὰ πληρῶστε.

§55Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐζητήσατε ὅμως ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν Ἑλληνικὴν νὰ λάβῃ τὴν θέσιν δικολάβου, ἀλλ’ ἐγὼ πιστεύω ὅτι μία Κυβέρνησις καὶ ἓν Κράτος, σεβόμενον ἑαυτό, ὅσον μικρὸν καὶ ἂν εἶναι, θὰ τηρῇ τὴν θέσιν του ὑψηλὰ χωρὶς νὰ λαμβάνῃ τὴν θέσιν δικολάβου καὶ νὰ ἐπικαλῆται ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἁρμόζουν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§56Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ παράπτωμα τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τοσοῦτον μᾶλλον βαρύτερον καθόσον εἶναι καὶ διακεκριμένος νομικός. Ἐγνώριζε λοιπὸν ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ δικολαβισμὸς ἡ ἐπίκλησις ἐπιχειρήματος νομίμου ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων. Ἐὰν ἔλεγεν ὅτι: ὑπεγράψαμεν μίαν συμφωνίαν καὶ σεῖς τὴν ἀθετεῖτε καὶ μᾶς παρουσιάζετε νέας ἀξιώσεις, καὶ ἡμεῖς κρίνομεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὴν δεχθῶμεν, οὕτω παραβιαζομένην. Δὲν θ’ ἀπετέλει δικολαβισμὸν τοῦτο. Θ’ ἀπετέλει ἐνάσκησιν νομίμου δικαιώματος καὶ ἐπὶ πλέον, κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, καὶ μίαν ἐνάσκησιν καθήκοντος τοῦ κυβερνήτου πρὸς τὴν χώραν, τὴν ὁποίαν κυβερνᾷ. Εὑρῆκα τὴν φράσιν, κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, «ἡ Ἀμερικὴ μᾶς ἐφέρθη μετὰ πάσης ὀφειλομένης τάξεως» καὶ ἐπειδὴ μᾶς ἐφέρθη οὕτω καὶ ἐξετέλεσε τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν εἶχε, νὰ μᾶς δώσῃ τὴν προθεσμίαν τῶν δύο ἐτῶν, δι’ αὐτὸ καὶ ἡμεῖς ἐξετελέσαμεν μίαν συμφωνίαν, τὴν ὁποίαν ἐθεωρήσαμεν ὀλεθρίαν, ἐνῷ δὲν εἴχομεν ὑπογράψῃ αὐτήν.

§57Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπερίμενα σαφέστερα τὰ πράγματα καὶ νὰ διατυπώνονται ὅπως ἔχουν. Ἐγὼ δὲν ἀνέμενα ἀπὸ ὑμᾶς, παλαιὸν πολιτευόμενον καὶ τόσον δράσαντα νὰ θέλετε νὰ χρωματίσητε πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ὑφίστανται. Ἐγὼ εἶπον ἁπλούστατα ὅτι, ἂν ἡ Ἀμερικὴ ἤθελε νὰ μεταχειρισθῇ πλάγιά τινα μέσα, ἠδύνατο νὰ μᾶς εἴπῃ: δὲν σᾶς δίδω ἀναστολήν, διότι εἶσθε ἐκπρόθεσμοι. Καὶ ἠδύνατο νὰ μᾶς εἴπῃ ἀξιολογώτατα ὅτι ἔχει ἀπέναντί της ὀφειλέτας οἱ ὁποῖοι, κατ’ αὐτήν, ἠθέτησαν, παρεβίασαν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἦτο ἀναμφισβήτητος. Διατὶ λοιπὸν μοῦ λέγετε ὅτι ἐγὼ δὲν ἔκαμα τὸ καθῆκον μου.

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§59Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ λέγετε· θέλετε νὰ δώσητε χρωματισμόν.....

§60ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σεῖς μοῦ ἐπετέθητε χθὲς καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ ἀμυνθῶ. Δὲν σᾶς κατηγορῶ διατὶ ἐπληρώσατε τὸ 30%. Πιστεύω, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Χώρας ἐπέβαλλε τὴν πληρωμήν. Ἀλλὰ ἐὰν σεῖς δὲν εἴχετε αὐτὴν τὴν ἰδέαν καὶ ἐπιστεύατε ὅτι ἕνεκα τῶν μεταβληθεισῶν περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι κατέστησαν ἀληθῶς δυσχερεστάτην τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος, ἡ πληρωμὴ ἦτο βαρεῖα, δὲν ἐδεσμεύεσθε ἀπὸ τὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσου, τὴν ὁποίαν παρεβίασαν οἱ ὁμολογιοῦχοι, νὰ τὴν ἐκτελέσητε. Καὶ ἐκάματε πολιτικὸν σφάλμα νὰ πληρώσητε, ἐὰν ἐνομίζατε ὅτι ἦτο ὑπὲρ τὰς δυνάμεις μας. Καὶ σᾶς εἶπον ἐγὼ χθὲς ὅτι ἦτο διπλῆ ἡ εὐθύνη σας, διότι ἤλθετε νὰ βεβαιώσητε ἡ πληρωμὴ τοῦ 30% ὑπερέβαινε τὰς συναλλαγματικάς μας δυνάμεις. Καὶ ὅταν βεβαιώνετε σεῖς τοῦτο, πῶς θέλετε νὰ μὴ δημιουργῆται ἀτμόσφαιρα ἐξευτελιστικὴ τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος; Γνωρίζω ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν ἐκάμετε δηλώσεις διὰ νὰ ὑποστηρίξετε τὸ νόμισμα τὸ ἑλληνικὸν, ἀλλ’ ὅταν αἱ δηλώσεις αὐταὶ εἶναι ἀντιφατικαὶ δὲν γίνονται πιστευταί, διότι εἶνε δηλώσεις κατὰ παραγγελίαν. Εἶνε δηλώσεις τῶν περιστάσεων.

§61Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ πράγματα δεικνύουν ποίαν πίστιν ἔχει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν ὁ κόσμος.

§62ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως μᾶς λέγει ὅτι ἐὰν ἐγὼ ἐπωφελούμην τὴν παραβίασιν τῆς συμφωνίας ἐκ μέρους τῶν ὁμολογιούχων διὰ νὰ μὴ τὴν ἐκτελέσω καὶ ζητήσω ἀναθεώρησιν αὐτῆς, θὰ ἐξέθετε τὸ Κράτος τρομερὰ καὶ θὰ ἔχανε τοῦτο τὴν πίστιν του. Ὅταν ὅμως ἕνα Κράτος, ὄχι ἁπλῶς μεγάλο, ἀλλὰ μία παγκόσμιος Δύναμις, ὅπως ἡ Γαλλία, ἡ ὁποία τὸν σεβασμὸν πρὸς τὸν δοθέντα λόγον ἔχει ἀνέκαθεν ἀναγάγη εἰς σημαίαν τῆς πολιτικῆς της, καὶ ἡ ὁποία ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σεβασμοῦ στηρίζει καὶ τὴν ἀντίθεσίν της πρὸς τὴν αἴτησιν τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν συνθηκῶν, ὅταν, λέγω, μία τοιαύτη παγκόσμιος Δύναμις, ὅπως ἡ Γαλλία, ἀποβλέπουσα εἰς τὴν οὐσίαν τῶν πραγμάτων, ἔρχεται νὰ ἀρνηθῇ νὰ πληρώσῃ τὸ πρὸς τὴν Ἀμερικὴν χρέος της, τὸ ὁποῖον εἶνε σαφὲς καὶ καθαρόν, διότι λέγει ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ δὲν θὰ παίρνω ἐγὼ ἀποζημιώσεις ἀπὸ τὴν Γερμανίαν καὶ δὲν εἶνε δίκαιον νὰ πληρώνω σᾶς, νομίζω, ὅτι ἕνα Κράτος μικρόν, ὅπως ἡ Ἑλλάς, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ παράδειγμα αὐτό. Προσέξατε. Δὲν σᾶς κατακρίνω, διότι δὲν ἠκολουθήσατε τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας. Σᾶς κατακρίνω μόνον, ἐὰν εἶνε ἀληθὲς ἐκεῖνο ποῦ λέγετε, ὅτι ὑπερβαίνει τὰς δυνάμεις μας, τὸ νὰ πληρώσωμεν τὸ 30%, ἀλλὰ τὸ ἐκάμαμε αὐτό, διότι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ κάμωμεν, σᾶς κατακρίνω διότι τὸ ἐπληρώσατε. Ἐφόσον αὐτὸ ἰσχυρίζεσθε, σᾶς λέγω ὅτι δὲν ἦσθε ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ κάμετε καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς κατηγορῶ. Ἄλλως τε, κ. Βουλευταί, ἀπὸ τὴν διαλογικὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔγινε πρὸ μικροῦ, προκύπτει ὅτι μετὰ τὴν ἐπιχειρηθεῖσαν, τὴν γενομένην ἤδη πληρωμήν, ὑποθέτω ὅτι ἐτελείωσε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως.

§63Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα ἐστάλησαν τοὐλάχιστον τὰ χρήματα καὶ ἐδόθη ἡ ἐντολὴ τῆς πληρωμῆς.

§64Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐκ μέρους τῶν ὁμολογιούχων προεβλήθη νέα ἀπαίτησις, μὴ περιεχομένη εἰς τὴν ἀρχικὴν συμφωνίαν. Ἡ ἀπαίτησις ὅτι διὰ τὰ παλαιὰ δάνεια τοῦ ἐλέγχου τὸ 30% δὲν θὰ καταβληθῇ ἐπὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον πληρώνομεν 40 χρόνια, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ τόκου. Καὶ θὰ ἤρκει αὐτὴ μόνον ἡ ἀπαίτησις διὰ νὰ σᾶς δώσῃ ὅπλα ἐὰν ἐνομίζατε κακὴν τὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσσου διὰ νὰ μὴ τὴν ἐκτελέσετε. Θὰ ἤρκει καὶ μόνη αὐτὴ ἡ νέα ἀπαίτησις διὰ νὰ σᾶς κάμῃ νὰ ὑποχωρήσητε ἀπὸ τὴν σύμβασιν. Τί ἔγινε λοιπόν; Ἤλθατε εἰς τὴν Κυβέρνησιν διατεινόμενοι ὅτι θὰ κάνετε κάθε δυνατὸν διὰ νὰ κυρώσητε τὴν σύμβασιν Βαρβαρέσσου, ἀφήσατε τὸν τύπον σας τὸν φιλικὸν νὰ διακηρύττῃ ὅτι ἔχομεν πλήρη ἀδυναμίαν νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις μας ἤ, ἐὰν τὰς ἐκπληρώσωμεν, θὰ φάγωμεν τὰς σάρκας μας, καὶ κατηντήσατε νὰ ἐκπληρώσητε ὄχι πλέον τὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσσου, ἀλλὰ τὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσσου μὲ ἄλλα νέα βάρη διὰ τὴν χώραν μὲ τὸ βάρος τοῦ Ἀμερικανικοῦ δανείου, ἀφίνοντες ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα τοῦ ἐὰν θὰ πληρωθῇ τὸ 30% ἐπὶ τῶν πραγματικῶς καταβαλλομένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τῶν παλαιῶν ἢ τοῦ ἀρχικῶς συμφωνηθέντος ποσοῦ καὶ παρεπέμψατε τὸ ζήτημα εἰς τὴν διαιτησίαν. Ἀφήσατε ἀκόμη τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσσου τὴν ἐσεβάσθητε, διότι δὲν ἠμπορούσατε νὰ κάμετε ἄλλως καὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν τὴν ἐξωτερικήν. Καὶ ἐπὶ πλέον θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω ὅτι ἀφοῦ ἐρχόμενοι εἰς τὰ πράγματα εἴχατε δηλώσει ὅτι θὰ κάμητε ὅλα τὰ δυνατὰ διὰ νὰ πληρώσητε τὸ 30%, διατὶ ἔκτοτε δὲν ἠγοράζατε ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικὴν τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ 30% καὶ ἀφήσατε νὰ τὸ ἀγοράσητε σήμερον κατὰ 30–40 δραχμὰς περισσότερον τὸ δολλάριον;

§65Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοῦ καθορίζετε μίαν τιμὴν 30–40 δραχμῶν, ὅτι ἐπληρώσαμεν περισσότερα κατὰ δολλάριον, ἐνῷ δὲν γνωρίζετε πόσον εἶχε τὸ δολλάριον ὅτε ἀποχωρήσατε τῆς Ἀρχῆς. Ἀλλὰ σεῖς ἐκάματε τὴν σύμβασιν τὸν Σεπτέμβριον καὶ εἴχετε πεποίθησιν, ὅτι ἡ σύμβασις, ὡς ἐγένετο, ἦτο καλὴ καὶ ἔπρεπε νὰ τηρηθῇ. Διατὶ δὲν ἐπληρώσατε εἰς τὰς ἀρχὰς Ὀκτωβρίου τοὐλάχιστον τὰ δολλάρια αὐτά, διὰ νὰ γλυτώσητε τὴν διαφορὰν τοῦ δολλαρίου; Τὰ πράγματα εἶναι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς;

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ δώσω τὴν ἑξῆς ἱκανοποίησιν εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι 30 δραχμαὶ ἡ διαφορά μας, ἀλλὰ τοῦ λέγω ὅτι βραδύνας νὰ διατάξῃ τὴν πληρωμὴν ἔγεινε ἀφορμὴ νὰ πληρώσωμεν τὸ δολλάριον ἀκριβώτερον κατὰ πόσον; δὲν εἶναι 30, εἶναι 20, εἶναι 10.

§67Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου θέλετε νὰ κερδήσητε ἐντυπώσεις. Αὐτὰ κάμνετε. Θὰ σᾶς δώσω ὁλόκληρον τὸν φάκελλον.

§68Μ. ΕΥΛΑΜΠΙΟΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχω τοὺς ἀριθμοὺς ἐδῶ.

§69Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζω ὅτι εἶνε ὀρθὸν νὰ γίνεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἡ συζήτησις περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος ὄχι μόνον ἐσωτερικῶς ἀλλὰ καὶ ἐξωτερικῶς.

§70Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Εὐλάμπιον νὰ μᾶς δώσῃ ἀργότερα τὴν πληροφορίαν διότι θὰ λύσω ἕνα ζήτημα προσωπικὸν μὲ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως μοῦ λέγει ὅτι ἐπεδίωξα νὰ κερδίσω ἐντυπώσεις. Ἀλλὰ μὲ ἐκτιμᾷ, ἐκτιμᾷ δηλαδὴ τὴν εὐφυΐαν μου καὶ τὴν πεῖραν μου τὴν κοινοβουλευτικὴν τόσον ὀλίγον, ὥστε νὰ ὑποθέτῃ ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπω τὸν ἀριθμὸν 30 ἐπὶ παρουσίᾳ του, χωρὶς νὰ ἠξεύρω ὅτι θὰ διορθωθῇ ἐὰν εἶχα κάμει λάθος;

§71Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ τὸ εἴπατε τότε;

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διότι ἔπρεπε νὰ εἴπω ἕναν ἀριθμόν.

§73Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν εἶχε. Κανένα ἄλλον σκοπὸν δὲν ἐξυπηρέτει.

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τίνα σκοπὸν θὰ ἐξυπηρέτει, ἀφοῦ εἶσθε παρὼν καὶ μὲ διορθώσατε; Τώρα ὁ κ. Εὐλάμπιος ἂς μᾶς δώσῃ τὸν ἀριθμόν.

§75Μ. ΕΥΛΑΜΠΙΟΣ (Ὑφυπ. Οἰκονομικῶν). Εἰς τὰς 3 Νοεμβρίου τὸ δολλάριον, κατὰ τὸ δελτίον τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, εἶχε τιμὴν πωλήσεως 172. Ἡ Τράπεζα ὅμως τῆς Ἑλλάδος ἠγόρασε εἰς τιμὰς ἔξω τῆς ἀγορᾶς. Σημειωτέον, ὅτι σήμερον τὸ ἀπόθεμα, τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος δηλαδή, ἐννοῶ, προτοῦ ἀναλάβωμεν τὸ ποσὸν τὸ ἀναλογοῦν διὰ τὸ 30%, τὸ ἀπόθεμα εἶναι τὸ αὐτὸ τῆς 30 Σεπτεμβρίου.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί διαφορὰν ἔχει τὸ δολλάριον ἀπὸ τὰς 3 Νοεμβρίου ὡς τώρα;

§77Μ. ΕΥΛΑΜΠΙΟΣ (Ὑφυπουρ. Οἰκονομικῶν). Εἶναι ζήτημα ἂν ἔχει.

§78Γ. ΠΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ὑπάρχει καμμία διαφορά.

§79Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑπάρχουν κάτι κανόνες καλῆς συμπεριφορᾶς, οἱ ὁποῖοι ὅταν κάμνῃ κανεὶς ἕνα λάθος, ρυθμίζουν τὰ ζητήματα ἀμέσως. Λέγετε ὅτι τὸ συνάλλαγμα ἀπὸ τὴν 3 Νοεμβρίου δὲν ηὐξήθη· λυποῦμαι πολὺ διότι εἶπα ὅ,τι ηὐξήθη.

§80Μ. ΕΥΛΑΜΠΙΟΣ (Ὑφυπουρ. Οἰκον.). Ἔχω καὶ τιμὴν ἐλευθέρας ἀγορᾶς 185.

§81Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν σεῖς ἐπεχειρήσατε, εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγορὰν εἶχε 175.

§82Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν πραγματικὴν ἐρώτησιν; Ἐὰν τὸ δημόσιον ἐπρομηθεύετο τὸ συνάλλαγμα ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν καθοριζομένην παρ’ αὐτῆς τιμὴν ἢ εἰς τὴν τιμὴν τῆς ἀγορᾶς.

§83Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὴν καθοριζομένην ὑποθέτω.

§84Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τότε ἡ διαφορὰ εἶναι ἀναμφισβήτητος.

§85Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ προμηθεύεται ἀπὸ τὴν Τράπεζαν εἰς τὴν τιμήν, εἰς τὴν ὁποίαν τῆς κοστίζει.

§86ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ εὑρήκατε τὸ δολλάριον 170 καὶ τὸ πήγατε 195, χωρὶς νὰ δώσετε κανένα λόγον.

§87Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς Ἐθνικ. Οἰκονομίας). Ὅταν ἡ Κυβέρνησίς σας ἀνέγραφε τὸ δολλάριον 175, ἐδίδετο ἐντολὴ εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος ν’ ἀγοράζῃ μὲ ηὐξημένην τιμὴν ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν ἀγοράν.

§88Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, μοῦ ἐπιτρέπεται νὰ θέσω ἕνα τέρμα εἰς αὐτὸ τὸ ἐπεισόδιον κατὰ τρόπον ἱκανοποιητικὸν δι’ ὅλους; Ἐὰν ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Πεσματζόγλου ὅτι τὸ συνάλλαγμα τὸ ἠγοράσαμεν εἰς αὐτὴν τὴν τιμὴν εἰς τὰς 3 Νοεμβρίου, εἶναι ἀκριβής, δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου. Ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ ἠγοράσαμεν παραπάνω, τότε θ’ ἀναγνωρίσῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐπῆλθε κἄποια ζημία. Κύριοι Βουλευταί, δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον σήμερον διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου — τοὐλάχιστον χθὲς δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου πρὸ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἴχομεν συνεννοηθῆ μὲ τοὺς ἄλλους Ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ μελετήσωμεν τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ κ. Τσαλδάρη καὶ νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν τὴν Παρασκευὴν ἢ τὸ Σάββατον. Ἀλλὰ ὁ κ. Τσαλδάρης, ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἐνόμισε χθὲς ὅτι ἔπρεπε δι’ ἐνέργειαν ἰδικήν του — ὁποία εἶναι ἡ καταβολὴ τοῦ 30% ὄχι ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς συμφωνίας, ἀλλ’ ὑπὸ βαρυτέρους — ἐνόμισε, λέγω, ὅτι διὰ τὴν ἐνέργειάν του αὐτὴν ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ εὐθύνας ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀνεχθῶ τοῦτο καὶ διὰ τοῦτο καὶ χθὲς τὸν διέκοψα καὶ διὰ τοῦτο καὶ σήμερον λαμβάνω τὸν λόγον. Θὰ προσθέσω ἀκόμη, ὅτι ἡ συνεργασία μεταξὺ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν περιέχει ἡ ψῆφος ἀνοχῆς, ἡ ὑπόσχεσις τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων περὶ περικοπῆς τῶν δαπανῶν ἢ αὐξήσεως των δαπανῶν ἢ αὐξήσεως τῶν ἐσόδων, ἡ πρόθυμος προσέλευσίς μου εἰς ἀλλεπάλληλα οἰκονομικὰ συμβούλια — διότι, ἂν ἀπεκρούσθη ἡ Οἰκουμενική, τὰ οἰκουμενικὰ συμβούλια ὅμως γίνονται — ἡ προσέλευσίς μου ἡ πρόθυμος, λέγω, καὶ ἡ εἰς αὐτὰ παραμονή μου ἐπὶ 2, 3 καὶ 4 ὥρας, νομίζω ὅτι ἀποδεικνύουν μίαν συνεργασίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔπρεπε νὰ ἀμειφθῇ μὲ αὐτὴν τὴν ἐπίθεσιν ἐναντίον μου, διὰ πρᾶξιν ἰδικήν του, τὴν ὁποίαν ἠξεύρει. Ὅτι ἂν ἐδικαιολόγει ἐκ τούτου τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ συναλλαγματική μας κατάστασις βεβαίως δὲν εἶναι καὶ πολὺ εὐχάριστος, ἀλλὰ ἠμποροῦμεν νὰ τὸ πληρώσωμεν, χωρὶς νὰ ἐκθέσωμεν εἰς κίνδυνον τὸ Κράτος, τὸ ἠξεύρει ὅτι θὰ εἶχεν ἐμὲ λέγοντα: καλὰ ἔκαμες καὶ ἐπλήρωσες, ἀλλὰ τὸ νὰ ἔρχεται καὶ νὰ μὲ ἐπικρίνῃ δι’ ἰδικήν του ἐνέργειαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὲ ἀφήσῃ πλέον σιωπῶντα. Ἐν τούτοις, κύριοι Βουλευταί, οὔτε αὐτὴ ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως θὰ ἦτο ἀρκετὸς λόγος δι’ ἐμὲ νὰ ἀναθεωρήσω τὴν ὑπεσχημένην συνεργασίαν πρὸς τὸ σήμερον κυβερνῶν κόμμα καὶ ἰδίως πρὸς τὸ Λαϊκόν, διότι πόθος ἔμμονος ἰδικός μου ἦτο νὰ δώσωμεν εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, — καὶ ὅταν ἀναφέρω τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, παρακαλῶ τοὺς ἄλλους ἀρχηγοὺς νὰ πιστεύσουν ὅτι δὲν τὸ κάμω πρὸς ὑποτίμησιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ Λαϊκὸν εἶναι τὸ κύριον κόμμα τὸ κυβερνῶν δι’ αὐτὸ τὸ μνημονεύω ἰδιαιτέρως, χωρὶς καμμίαν ὑποτιμητικὴν διάθεσιν διὰ τὰ ἄλλα μετέχοντα τῆς Κυβερνήσεως κόμματα — λοιπὸν ἡ σταθερὰ ἐπιθυμία μας ἦτο νὰ δώσωμεν εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὅλον τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἑτοιμάσῃ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀντιμετώπιζε τὴν κατάστασιν. Καὶ ὅταν ἀκόμη ἐχάθησαν δύο περίπου μῆνες, διότι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπὶ ἕνα μῆνα δὲν ἔχετε ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, δεύτερον μῆνα ἔχετε μὲν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ὅμως ἦτο ὑπὸ ἀπαγόρευσιν, νὰ εἴπω, μόλις δὲ τὴν τελευταίαν στιγμὴν εἶχε τὸ εὐτύχημα ἡ Κυβέρνησις νὰ περιλάβῃ εἰς τοὺς κόλπους της τὸν διακεκριμένον ἀντιπρόσωπον τοῦ παραγωγικοῦ μας κόσμου, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐχάσαμεν ἀρκετὸν χρόνον. Ἐν τούτοις, οὔτε τοῦτο δὲν μὲ ἔκαμε νὰ σκεφθῶ ἂν πρέπῃ νὰ ἀναθεωρήσω τὰς σχέσεις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν διότι ἐνόμιζον ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ πρὸς τὸν νέον ὑπουργὸν ὁ ἀναγκαῖος χρόνος νὰ παρασκευάσῃ τὴν ἐργασίαν του. Ἀλλά, κύριοι, Βουλευταί, ὑπάρχουν ὡρισμέναι κυβερνητικαὶ ἐνέργειαι, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν ἀνησυχίας, ὄχι ἁπλῶς εἰς τὸν ὁμιλοῦντα ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου, οὔτε ἰδιαιτέρως νομίζω μόνον εἰς τὸ Φιλελεύθερον Κόμμα, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ εἴπω εἰς τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ εἰς εὐρύτατα στρώματα τῆς δημοσίας γνώμης, ἀνησυχίας, ἐξ ὡρισμένων ἐνεργειῶν, ὡρισμένων ὑπουργῶν. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐρχόμενος εἰς τὴν ἀρχὴν ἐνόμισεν, ὅτι ἦλθε κατόπιν μιᾶς ἐπαναστάσεως ἴσως, κατὰ τὴν ὁποίαν κατεβλήθη ὁ ἐχθρὸς καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ μὴ σταθῇ τίποτε εἰς τὴν θέσιν του. Ὅλοι, οἱ πλεῖστοι τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ἐκ τῶν πλέον διακεκριμένων, παρεμερίσθησαν. Ἐκ τῶν ἀνωτέρων καὶ ἀρχαιοτέρων, μόνον ὁ κ. Δεμέστιχας ἔμεινε νομίζω εἰς ἐνέργειαν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸς εἰς θέσιν ἄνευ δράσεως· ἦτο διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου καὶ μετετέθη εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ναυστάθμου, συγγνώμην ἂν δὲν ἀποδίδων καλῶς τὴν ἔκφρασιν, διευθυντὴς τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ναυστάθμου, εἷς ἐκ τῶν πλέον διακεκριμένων ἀξιωματικῶν, γνωρίζετε δὲ ὅσοι κατέχετε τὰ τοῦ Ναυτικοῦ, ἠμπορῶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Στράτου, ὅτι δὲν εἶναι καθόλου φίλος μου, εἶναι τῆς παρατάξεως τῆς ἰδικῆς σας, ἀπεμακρύνθη λέγω καὶ αὐτὸς διὰ νὰ ἀνατεθῇ εἰς νεώτερον ἡ ὑπηρεσία ἐκείνη. Ἦλθον τὰ δύο ἀντιτορπιλλικὰ μὲ τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι εἶχον μεταβῆ ἀπὸ μηνῶν νὰ παρακολουθήσουν τὰ τελευταῖα στάδια τῆς κατασκευῆς των καὶ νὰ τὰ φέρουν ἐδῶ· εἶχον σταλῆ ὁ κ. Φωκᾶς καὶ ὁ κ. Μανουσάκης, ἀφῃρέθη ἡ διοίκησις ἀπὸ αὐτούς, διὰ νὰ δοθῇ εἰς πολὺ νεωτέρους αὐτὴ ἡ διοίκησις, ἐνῶ αὐτοὶ τὰ παρακολούθησαν κατὰ τὰ τελευταῖα στάδια τῆς κατασκευῆς των καὶ αὐτοὶ τὰ ἔφεραν εἰς Πειραιᾶ. Ἀρχηγὸς τῆς μοίρας τοῦ Στόλου, ἡ ὁποία συνετέθη, διωρίσθη ὁ πλοίαρχος Σακελλαρίου, 16ος κατ’ ἀρχαιότητα, ὅλων τῶν πρὸ αὐτοῦ. Καλὸς βεβαίως ἀξιωματικὸς ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχε κανεὶς λόγος ὑποθέτω νὰ μὴ δοθῇ ἡ διοίκησις τοῦ Στόλου εἰς ἀρχαιότερον ἀξιωματικόν. Γνωρίζετε πόσον βαθύτατα πληγώνονται οἱ ἀποτελοῦντες τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις ὅταν νομίζουν ὅτι θίγεται ἡ ἀξιοπρέπειά των καὶ εἶνε εὐτύχημα ὅτι τόσον εἶναι εὔθικτοι εἰς τὰ σημεῖα αὐτά. Ὅταν λόγοι ἱκανότητος δὲν ἐπιβάλλουν τὸν παραγκωνισμόν των, οἱ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι παραγκωνίζονται, θεωροῦν ὅτι ὁ βίος των εἶναι ἀτιμασμένος. Εἰς τὴν ἀεροπορίαν ἀντίστοιχα ἐγένοντο. Ἐκεῖ μάλιστα ἔχομεν καὶ τὴν ἐσπευσμένην μεταφορὰν τῶν ὀβίδων καὶ τῶν βομβῶν καὶ εἰς τὸ ἀεροδρόμιον τοῦ Τατοΐου, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἀποθήκην διὰ τὴν ἀποθήκευσίν των, καὶ εἰς τὸ Φάληρον ὅπου ἐπίσης δὲν ὑπάρχουν ἀποθῆκαι. Σημειώσατε ἀκόμη, ἀλλὰ τοῦτο τὸ λέγω ὡς πληροφορίαν, καὶ δικαιοῦται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν δοθεῖσαν πληροφορίαν καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ ἀναγνωρίσω ὅτι ἔχει ἐκεῖνος δίκαιον ἐὰν ἐν τῇ Βουλῇ βεβαιώσῃ τὸ ἐναντίον, ὅτι μοῦ ἐδόθη πληροφορία ἀπὸ πολλὰς πηγὰς ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι τὸ ἐλεύθερον πολίτευμά μας εἶναι ἓν ἄχρηστον πρᾶγμα καὶ ὅτι δὲν θὰ σωθῇ ἡ Ἑλλάς, ἐὰν δὲν ἐγκαταστήσωμεν μίαν δικτατορίαν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι περὶ τούτου δὲν ἠμπορῶ νὰ βεβαιώσω τὸ πρᾶγμα, παρὰ μόνον ὡς πληροφορίαν καὶ δηλῶ ὅτι διὰ νὰ μὴ δημιουργηθῇ ἐπεισόδιον, εἶμαι ἕτοιμος, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, λαμβάνων τὸν λόγον βεβαιώσῃ ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές, νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, διότι ἔστω καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἐπιφύλαξιν ἔφερα τὴν πληροφορίαν αὐτὴν ἐνώπιον τοῦ Σώματος τῆς Βουλῆς. Τώρα θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τὸν ὁποῖον κατὰ τὴν πρώτην ἐμφάνισίν του εἰς τὴν Βουλὴν εἶχον λόγους ἐκτιμήσεως, τοὺς ὁποίους ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἤκουσα νὰ ὁμιλοῦν ὅτι ἐπιδιώκει νὰ ἐγκαταστήσῃ δικτατορίαν. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἐκεῖ νὰ παραπονεθῶ ὅτι προέβη εἰς τόσας ἀθρόας μετακινήσεις ἀξιωματικῶν, αἱ ὁποῖαι εἰς διάστημα ὀλίγων ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς ἐπέρασαν τὰς 100 διὰ νὰ φθάσουν σήμερον εἰς τὰς 178. Καὶ αὐταὶ αἱ ἐνέργειαι θεωροῦνται ὡς ἀσυμβίβαστοι πρὸς τὴν σημερινὴν σύνθεσιν τῆς Βουλῆς· δηλαδὴ καὶ διὰ Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ ἐστηρίζετο ἐπὶ μόνον τῶν ἰδίων δυνάμεων, δὲν θὰ ἦσαν νομίζω ἐνδεδειγμέναι τοιαῦται ἀθρόαι μεταβολαί, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀλλότριαι πρὸς τὰ κρατήσαντα τελευταίως παρ’ ἡμῖν. Αὐταὶ λοιπὸν αἱ ἀθρόαι μεταβολαί, συνδυαζόμεναι μὲ τὰς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἐνίσχυσαν τὰς ἀνησυχίας τῆς κοινῆς γνώμης. Ἔρχομαι τώρα εἰς ἄλλον Ὑπουργόν, τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, μὲ τὸν ὁποῖον εἶχον μίαν ἐξήγησιν κατὰ τὴν ἀρχικὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, μετὰ τὴν ὁποίαν ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἤμην ἥσυχος ἐκ μέρους του, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐνεργείας του. Ἐκεῖ ἔχω νὰ ἐπικρίνω— θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τὸ εἴπω— ὀλίγον ὀξέως, τὴν ἐπιδειχθεῖσαν αὐστηρότητα πρὸς ἕνα ἀνώτερον ἀξιωματικόν, Συνταγματάρχην, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς Πρώτης τοῦ ἔτους, καλούμενος κατὰ τὸν Κανονισμὸν Πόλεων ἵνα μεταβῇ ὅπως τεθῇ εἰς τὸ δεξιὸν τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ἔλειπε τὴν ὥραν ποῦ ἐπέρασε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ἑπομένως ἐθεωρήθη ὅτι εἶναι ἔστω καὶ τυπικῶς ὑπεύθυνος, διότι δὲν ἐχαιρετίσθη τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἡ τιμωρία ὑπῆρξεν αὐστηροτάτη καὶ ἐπῆρε τὸν χαρακτῆρα κάποιας σχεδὸν προσωπικῆς ἀντιπαθείας, τὴν ὁποίαν δὲν ἐπερίμενα ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§89Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶχον λόγον ἀντιπαθείας.

§90Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πῶς δικαιολογεῖται ἡ αὐστηρότης τῆς τιμωρίας;

§91Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Θὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ ἐπιθυμῶ νὰ κάμω τὴν ἑξῆς δήλωσιν: Ἔχω τὸν ἐγωϊσμὸν νὰ πιστεύω ὅτι εἶμαι ἀνώτερος τῶν ἀνθρωπίνων ἀδυναμιῶν, τοῦ μίσους καὶ τῆς ἀντιπαθείας.

§92Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κανεὶς δὲν εἶναι ἀνώτερος. Ὅλοι εἴμεθα κατώτεροι.

§93Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Οὐδένα ποτὲ ἀξιωματικόν, ἐφόσον διοικῶ, ἐτιμώρησα. Ἕνα μόνον. Καὶ ἄν ποτε κανεὶς μὲ εἶχε δυσαρεστήσει, δὲν εἶχον τὴν δύναμιν νὰ τὸν τιμωρήσω, διότι ἐφοβούμην μήπως ἤθελε νομίσῃ ὅτι τὸν τιμωρῶ διότι μὲ δυσηρέστησε. Διὰ τὸν τιμωρηθέντα ἀξιωματικὸν θὰ εἴπω κατόπιν.

§94Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ἕως ὅτου ἀκούσω τὰς ἐξηγήσεις σας, ὅτι εἶναι ὑπερόγκως αὐστηρά. ἡ τιμωρία. Ὄχι μόνον δίμηνος φυλάκισις, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀφαίρεσις τῆς διοικήσεως.

§95Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἤμην αὐτόπτης μάρτυς τοῦ γεγονότος. Ἔκαμε τοιαύτην ἐντύπωσιν ἡ ἐμφάνισις τοῦ στρατοῦ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ὥστε ὄχι διὰ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀλλὰ διὰ μόνην τὴν ἔλλειψιν τῆς μὴ κανονικῆς στάσεώς του, ὑποπεσούσης εἰς τὰ ὄμματα ξένων, ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ ἡ τιμωρία. Σεῖς μάλιστα, μὲ τὸν ὀξὺν χαρακτῆρα ποὺ ἔχετε, δὲν γνωρίζω τί θὰ ἐκάμνετε. Ἀφοῦ εἰς ἐμέ, ὁ ὁποῖος τόσον ὀλίγον προσέχω εἰς αὐτά, ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἡ στάσις αὕτη τοῦ στρατοῦ, φαντάζομαι τί θὰ ἐκάμνατε σεῖς, ὁ ὁποῖος ἔχετε τοιαύτην ὀξύτητα, ὅταν ἠκούετε τὰς πανταχόθεν ἀθρόας διαμαρτυρίας. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω ὅτι ἐγὼ εἶπον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι αὐτὸ δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἀπαρατήρητον. Λέγω καὶ τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μοῦ εἰσηγήθη ὅτι δύο ποιναὶ ἠδύναντο νὰ ἐπιβληθοῦν· ἡ πρώτη ἦτο ἡ δίμηνος φυλάκισις καὶ ἡ ἄλλη ἡ ἑξάμηνος ἀργία δι’ ἀπολύσεως. Εἶπον, ἂς μείνωμεν εἰς τὴν ἐπιεικεστέραν.

§96Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἴπετε ὅτι ἂν συνέβαινεν εἰς ἐμὲ τοιοῦτόν τι θὰ ἐτιμώρουν αὐστηρότερον; Θὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι μοῦ συνέβη εἰς τὰ 1929 κατὰ τὴν ἰδίαν ἡμέραν. Δὲν μὲ ἐχαιρέτησαν καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν. Καὶ πῶς συμβαίνει αὐτό; Ἂν ὁ εὑρισκόμενος εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς παρατάξεως δὲν ἴδῃ ὅτι περνᾷ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ δὲν δώσῃ τὸ σύνθημα καὶ δὲν στείλῃ ἕνα διαγγελέα, συμβαίνει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἀλλὰ δέχομαι ὅτι ἐμὲ δὲν ἠδύνατο νὰ μὲ θίξῃ, ἀλλὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἠδύνατο νὰ τὴν θίξῃ, διότι ἦτο.....

§97Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω μάλιστα ὅτι μὲ τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν συνδέομαι καὶ προσωπικῶς.

§98Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν σᾶς κατηγορῶ· σᾶς λέγω τοῦτο: ὅτι ἡ ἱκανοποίησις δι’ αὐτὴν τὴν ἀταξίαν ἠδύνατο νὰ εἶναι πλήρης, ἂν ὁ ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος ἀνεπλήρου τὸν κ. Διάμεσην ἐτιμωρεῖτο αὐτὸς καὶ ὄχι ὁ κ. Διάμεσης. Εἰς τὸν κ. Διάμεσην ἠδύνατο νὰ γίνῃ μία παρατήρησια καὶ ὄχι δίμηνος φυλάκισις καὶ στέρησις τῆς Διοικήσεως. Καὶ μάλιστα, καθὼς ἔμαθα σήμερον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι καὶ ἑξάμηνος παῦσις ἐπροτάθη, ἀλλ’ εὐτυχῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως .....

§99Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι ἐπροτάθη. Ἐπειδὴ τὸ ἀδίκημα προσέβαλε τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως......

§100Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἔκαμεν ἀδίκημα.

§101Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ὑποπτευόμενον ἀδίκημα, τὸ καθ’ ἡμᾶς ἀδίκημα, κατὰ τάξιν κρατοῦσαν ἀνέκαθεν εἰς τὸν στρατόν. Τὸ καθῆκόν μου ὡς ὑφισταμένου τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μοῦ ἐπέβαλε νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν αὐτοῦ τὰς ποινάς, αἱ ὁποῖαι προεβλέπονται καὶ νὰ ἀφήσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ κρίνῃ. Ὁ κ. Πρόεδρος μὲ ἠρώτησε καὶ τοῦ εἶπα ὅτι πρόθεσις δὲν ὑπῆρχεν. Ἂν παραδεχθῶμεν πρόθεσιν, ἡ ποινὴ εἶναι ἑξάμηνος ἀργία.

§102Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔπρεπε ν’ ἀποταχθῇ ἂν ὑπῆρχε πρόθεσις.

§103Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ ἑξάμηνος ἀργία εἶναι πάλιν ἀνεπαρκὴς, ἐὰν παραδεχθῶμεν πρόθεσιν, καὶ πολὺ αὐστηρὰ, ἐὰν θεωρηθῇ ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόθεσις καὶ συνεπῶς πρέπει νὰ πᾶμε εἰς τὴν φυλάκισιν τῶν δύο μηνῶν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοῦ εἶπεν: ἔχετε δίκαιον ὅτι ἡ ἀργία θὰ ἦτο πολὺ αὐστηρά, ἐφόσον παραδεχόμεθα ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόθεσις. Ἔτσι ἔχει τὸ πρᾶγμα καὶ ὄχι ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα ἀργίαν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέκρινε τὴν ποινὴν τῆς διμήνου φυλακίσεως.

§104Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἴπετε, Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ κ. Διάμεσης ἀνεπληροῦτο κατὰ τὸν κανονισμὸν ἀπὸ τοὺς εἰς τὸ ἕτερον ἄκρον τῆς παρατάξεως εὑρισκομένους ἀξιωματικούς, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπέμεινε νὰ τιμωρηθῇ ὁ κ. Διάμεσης τόσον αὐστηρῶς;

§105Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Πρώτην φορὰν ἀκούω ἀπὸ τὸν κ. Λεονάρδον ὅτι ὁ κ. Διάμεσης εἶχεν διορίσει ἐκεῖ ἀντικαταστάτην του, ὅταν μετέβη πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. (Ἡ συζήτησις μετατρέπεται εἰς ἀντιλογίας μεταξὺ διαφόρων κ. κ. Βουλευτῶν ἀπὸ τῶν θέσεών των, ὑπὸ τὰς διαμαρτυρίας ἄλλων βουλευτῶν, ἐπιζητούντων νὰ ἐπιφέρουν τὴν τάξιν, ἐνῷ ὁ κ. Πρόεδρος συνιστᾷ ἐντόνως εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς νὰ σιγήσουν διὰ νὰ διεξαχθῇ ὁμαλῶς ἡ συζήτησις).

§106Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐλπίζω ὅτι ἡ πτέρυξ ἡ κυβερνητικὴ θὰ μὲ βοηθήσῃ διὰ τῆς ἀνοχῆς της νὰ συνεχίσω ἄνευ διακοπῶν. Ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω ἀκόμη ὅτι, μετὰ τὰς βεβαιώσεις αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐγὼ εἶμαι ἥσυχος περὶ τῶν διαθέσεών του. Ἀλλ’ ἔχω καθῆκον νὰ τοῦ εἴπω, καὶ ὡς παλαιοῦ συνεργάτου, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου ὡς ἀρχηγοῦ ἑνὸς τῶν κομμάτων, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς διαχειριζομένους τὸ ἀνώτατον ἀξίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀκόμη δὲ περισσότερον, ὅταν προΐστανται δημοσίας δυνάμεως, δὲν εἶναι, λέγω ἐπιτετραμμένον νὰ ἀνακοινοῦν δημοσίᾳ, εἰς ἐπήκοον πολλῶν, ὥστε νὰ περιέρχωνται εἰς γνῶσιν τῶν ἄλλων διὰ τῶν ἐφημερίδων, τὰς ἰδιαιτέρας των προτιμήσεις, τὰς πολιτειακάς.

§107Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ποῦ ἐγένετο;

§108Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην πάλιν τελευταίως ἐλέχθη ὅτι, ὅταν θὰ γίνῃ πραξικόπημα, δηλ. κατὰ τοῦ πολιτεύματος, δὲν θὰ ἀνακοινωθῇ προηγουμένως. Ἀκοῦτε ἐδῶ. Ἐξηγήθημεν καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην φοράν. Σεῖς δὲν κρύπτετε τὰς προτιμήσεις σας δι’ ὡρισμένον τύπον πολιτεύματος, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω εἶναι ὅτι τὸν καιρὸν ποῦ εἶσθε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως Διευθυντὴς τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, ἀποφεύγετε κάθε σχετικὴν ὁμιλίαν διότι δημιουργεῖτε ἀνησυχίας.

§109Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ ποὺ λέγετε. Τὴν Δικτατορίαν τὴν θεωρῶ τυραννίδα, ἕνα ἀνώμαλον πολίτευμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ παρὰ μετὰ ἀνωμαλίαν.

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μετὰ ἀνωμαλίαν, ἀλλ’ ὄχι διὰ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ.

§111Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πῶς θὰ ἔλθῃ διὰ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ. Ξαναέκαμεν μίαν δικτατορίαν γιὰ 3½ μῆνας. Ἄλλο πολίτευμα καὶ ἄλλο δικτατορία. Ἡ δικτατορία δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὰ νόμιμα πολιτεύματα....

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε τὴν ἑξῆς διάκρισιν: Ἀπὸ μίαν ἀνωμαλίαν περιπίπτομεν εἰς τὴν Δικτατορίαν ἀναγκαστικῶς διὰ νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν ἀνωμαλίαν.

§113Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ ἐννοῶ καὶ ἐγώ.

§114Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σήμερον ὅμως, μετὰ τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον, διὰ τὸ ὁποῖον πάντοτε ὑπεστήριξα ὅτι σᾶς ὀφείλονται χάριτες, ἀπὸ τὸ 1926.........

§115Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ποῦ ἐπροπαγάνδισα, κύριε Πρόεδρε, τὴν δικτατορίαν; Δὲν τὴν ἐπροπαγάνδισα πουθενά.

§116Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑποστηρίζετε ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ πάῃ αὐτὸς ὁ τόπος μπροστά, παρὰ μόνον μὲ μίαν Δικτατορίαν.

§117Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ποῖος ἤκουσε νὰ εἶπα αὐτὸ τὸ πρᾶγμα;

§118Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ δημοσιογράφοι εἰς τὴν Θεσσαλονίκην διέδωκαν καὶ ἔγραψαν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν εἰς αὐτοὺς ὅτι ἡ Κυβέρνησις καταβάλλει πᾶσαν προσπάθειαν ὅπως ἐξέλθῃ ἡ Χώρα ἀπὸ τὴν κρίσιμον κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ἀλλ’ ὅτι εὑρίσκει φυσικὰ μεγάλας δυσκολίας ἐκ τῶν ἀντιθέτων ἰδεῶν τῶν ἄλλων κομμάτων καὶ ὅτι μόνον μία Δικτατορία φυσικὰ θὰ διευκολύνῃ τὰ πράγματα, ἀλλὰ δικτατορία, ἐπιβαλλομένη ἄνευ κινήματος. Αὐτὸ ἐγράφη.

§119Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Οὔτε κἂν ἀντίθετα κόμματα ἀνέφερον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος, τὸ εἶπον, ἀλλὰ τὸ εἶπον ὡς ἑξῆς· Μοῦ εἶπαν· «προαναγγέλλεται εἰς τὰς Ἀθήνας ὅτι κάμνετε κίνημα». Εἶπον ἀφῆστε δὲν κάμνομεν κινήματα.

§120Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὴν τὴν πληροφορίαν μοῦ ἔδωκαν οἱ δημοσιογράφοι καὶ ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι προσωπικῶς, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν ἔχω κανένα φόβον ὅτι θὰ δημιουργηθῇ ἀνωμαλία, πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ πολιτεύματος, διότι τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ σὰρξ του ὅμως εἶναι ἀσθενεστάτη.

§121Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐὰν προέβη εἰς τὰς δηλώσεις, περὶ τῶν συμπαθειῶν του πρὸς τὴν Δικτατορίαν, τὰς ὁποίας ἐδημοσίευσαν ὅλαι αἱ ἐφημερίδες τῆς Θεσσαλονίκης ἀνεξαιρέτως καὶ δὲν διεψεύσθησαν. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ γεῦμα ποὺ ἔγινεν, ἔγιναν δηλώσεις περὶ δικτατορίας. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§122Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε δὲν ὑπέθετον ὅτι θὰ προεκαλεῖτε σεῖς μὲ τὴν πεῖράν σας καὶ μὲ ἓν παρελθόν, τὸ ὁποῖον ἔχετε, πολιτικόν, τοιαύτης φύσεως συζητήσεις, λέγοντες ὅτι «εἶπε, ἔγραψαν αἱ ἐφημερίδες, διατὶ δὲν διεψεύσθησαν, ἔχετε προτίμησιν ὑπὲρ ἑνὸς πολιτεύματος κλπ.». ὅταν μάλιστα σεῖς ἐφηρμόσατε σύστημα ἐκλογικόν, διὰ τοῦ ὁποίου ἦλθον ἐδῶ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους νὰ ὑπερασπίσουν ὅλον τὸ Ἔθνος καὶ νὰ ἀγορεύσουν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, μὲ ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ἀνατροπὴν τῆς ὑποστάσεως τοῦ Κράτους. Καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, δὲν τὸ ἠξεύρω ἐγώ, οὔτε τὰς ἐφημερίδας ἀνέγνωσα, ὅτι ἐλέχθησαν τὰ πράγματα αὐτά, δὲν ἔχει σημασίαν. Καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἡ δικτατορία εἶναι ἴσως τὸ καλλίτερον πολίτευμα. Ἡ δικτατορία ὑπῆρχε εἰς μίαν ἐποχὴν καὶ εἰς τὴν ἀρχαίαν Ρώμην, ὅταν ἦσαν ἔκτακτοι περιστάσεις. Αὐτὸ λεγόμενον ἱστορικῶς ἀποτελεῖ σκέψιν ἀνατροπῆς τῆς τάξεως, ἀνατροπῆς τοῦ πολιτεύματος; Δὲν θὰ ἔλεγον καμμίαν λέξιν, ἐὰν ἔβλεπον ὅτι δὲν ἀποδίδετε σοβαρότητα, καὶ ἂν εἶπε τοιαῦτα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἠξεύρω ἂν τὰ εἶπε. Μήπως δὲν συνεζητήσαμεν πολλάκις ἐπὶ πολιτευμάτων καὶ μήπως δὲν ἐγράφησαν ὁλόκληρα βιβλία περὶ δικτατοριῶν; Μήπως δὲν ἐγένοντο καὶ ἐδῶ δικτατορίαι; Δυστυχῶς τὰς ἐδοκιμάσαμεν. Καὶ ἐνῷ τὰς ἐδοκιμάσαμεν, καὶ μάλιστα τόσον ἀγρίως, τώρα φθάνομεν εἰς τὸ εὔθικτον ἐκεῖνο σημεῖον, καὶ ἐρωτῶμεν· μήπως εἶπεν κανεὶς καμμίαν λέξιν; Δὲν νομίζω ὅτι οὕτω ἡ συζήτησις διατηρεῖται ἐντὸς τοῦ ὑψηλοῦ σημείου, ποὺ τὸ Κοινοβούλιον ἐπιτρέπει.

§123Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος διὰ τὴν συμβουλήν του. Ἀλλ’ εἶπον ρητῶς ὅτι ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐκφράζω τὴν λύπην μου, εἶναι ὅτι αἱ δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὰς πληροφορίας μου, ποὺ δὲν ἔχω λόγον νὰ ἀμφιβάλλω ὅτι ἦσαν ἀκριβεῖς μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, εἶναι ὅτι αὐταὶ αἱ δηλώσεις, ἐπανειλημμένως γενόμεναι προκαλοῦσιν ἀνησυχίας. Μοῦ εἶπον ὅτι εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐγράφη ὅτι, «ὅταν τοῦ εἶπαν ὅτι θὰ κάμῃ κίνημα, τοὺς ἀπήντησεν ὅτι τὰ κινήματα δὲν προλέγονται». Νομίζω ὅτι ὀρθοτέρα θὰ ἦτο ἡ ἀπάντησις «ἀφῆστε τὰ ζητήματα περὶ κινημάτων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν ποτὲ ἐγὼ νὰ ἀποτελῶ μέλος Κυβερνήσεως καὶ συγχρόνως νὰ ὁμιλῶ καὶ περὶ κινημάτων. Μὲ ἀτιμάζετε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὅταν μοῦ ἀποδίδετε αὐτὰ τὰ πράγματα». Ὁπωσδήποτε ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ τὰ δηλώσω καὶ δὲν ἀναφέρω καθόλου μίαν ἄλλην διαίρεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχω μὲ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τὴν διαίρεσιν ποὺ ἀφορᾷ τὸν ἠθικὸν καθαρμόν, διότι θὰ ἤθελον νὰ τὴν ἐπιφυλάξω, μετὰ τὴν συζήτησιν τῶν χθεσινῶν ἀνακοινώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἄλλην συζήτησιν, ἐὰν αὕτη ἤθελε λάβει χώραν, καὶ δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι θὰ μοῦ δοθῇ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἡ ἱκανοποίησις, τὴν ὁποίαν ἀξιῶ καὶ ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τοῦτο καὶ μόνον· νὰ διατυπωθοῦν αἱ κατηγορίαι αὐταὶ διὰ νὰ κινηθῇ ὁ νόμος περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ μᾶς χωρίσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἡ ἀνησυχία τῆς κοινῆς γνώμης, ἡ ὁποία προκαλεῖται ἀπὸ τὰς ἐνεργείας, τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσα, ὡρισμένου Ὑπουργοῦ, εἶναι τοιαύτη ὥστε νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἔκαμνα τὸ καθῆκόν μου ἐὰν διὰ τῆς ἰδικῆς μου ψήφου συνετέλουν νὰ παραμείνῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἀρχήν. Πρέπει νὰ προσθέσω ἀκόμη μερικά, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσετε μετὰ προσοχῆς. Πιστεύω ὅτι διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν σημερινῶν περιστάσεων, ἔπρεπεν ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος ὁλόκληρος νὰ δώσῃ τὰ χέρια του, ἵνα ἀπὸ κοινοῦ ἀντιμετωπισθοῦν αἱ περιστάσεις αὐταί. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἤθελεν ἐξέλθει ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς ἐν μειονοψηφίᾳ, καὶ κρίνῃ ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν της, θὰ ἦτο φυσικὸν νὰ κληθῶ καὶ ἐγὼ διὰ νὰ δώσω τὴν γνώμην μου εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Κράτους. Θὰ τοῦ ἔλεγα ὅτι Σοῦ συνιστῶ νὰ κυτάξῃς ἀκόμη μίαν φορὰν —ἂν καὶ μὲ ὀλίγας ἐλπίδας ἐπιτυχίας, ὡς ἐκ τῆς ἐπιμονῆς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος— νὰ κυτάξῃς ἀκόμη μίαν φορὰν νὰ ἐκπληρώσῃς τὸ καθῆκόν Σου πρὸς τὴν Χώραν καὶ νὰ προσπαθήσῃς νὰ κάμῃς τὴν Οἰκουμενικήν. Ἐὰν δὲν τὸ κατορθώσετε αὐτό, συνιστῶ ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων νὰ καλέσητε καὶ πάλιν τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, νὰ τοῦ ἀναθέσητε νὰ καταρτίσῃ μίαν κυβέρνησιν, ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρυτέρου συνασπισμοῦ, ἀλλὰ Κυβέρνησιν εἰς τὴν ὁποίαν τὰ στρατιωτικὰ Ὑπουργεῖα θὰ δίδωνται ὄχι προσωρινῶς, οὔτε εἰς πολιτικὰ πρόσωπα, ἀλλ’ εἰς ἀξιωματικοὺς ἐν ἐνεργείᾳ, ἐκλεγομένους, φυσικὰ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἀπολαύοντας κοινῆς ἐκτιμήσεως, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὴν ἡσυχίαν μας ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτῆς τῆς δημοσίας τάξεως. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἀρνηθῇ νὰ συγκροτήσῃ τοιαύτην Κυβέρνησιν, τότε θὰ συστήσω νὰ κληθῇ εἷς ἐκ τῶν ἀρχηγῶν τῶν ἄλλων κομμάτων, τῶν μικροτέρων κομμάτων, ὅπως συγκροτήσῃ καὶ ἐκεῖνος Κυβέρνησιν, ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρυτέρου συνασπισμοῦ διὰ νὰ κυτάξωμεν πῶς θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς περιστάσεις, ἐὰν εἶναι δυνατόν, χωρὶς νὰ ὁδηγηθῶμεν ἀμέσως εἰς ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπησχόλουν ἐπὶ δίμηνον πάλιν τὴν προσοχὴν τοῦ κόσμου ἀπὸ τὰ προβλήματα τὰ μεγάλα. Αὐτὰς τὰς δηλώσεις νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμω.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§126Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ Κανονισμός, κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέπει βεβαίως καὶ εἰς Ὑπουργοὺς νὰ λαμβάνουν τὸν λόγον κατὰ προτίμησιν, προηγούμενοι τῶν ἄλλων. Ἀλλὰ διὰ τὴν εὐκολίαν τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν καθιέρωσεν μακρὰ κοινοβουλευτικὴ παράδοσις, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν εὐκολίαν αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἀπαντήσῃ διὰ μιᾶς εἰς μίαν συζήτησιν, θὰ παρεκάλουν νὰ προηγηθῶμεν ἡμεῖς, οἱ ἄλλοι, εἰς τρόπον ὥστε ἡ συζήτησις νὰ τελειώσῃ τὸ ταχύτερον.

§127Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, αὐτὸ εἶναι τὸ σύνηθες. Ἀλλὰ κατὰ τὴν γενομένην συζήτησιν ἐνεφανίσθησαν πλείονα σχετικὰ καὶ ἄσχετα πρὸς αὐτὴν εἰς τὰ ὁποῖα ἔδωκε μεγαλυτέραν σημασίαν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ἡ Κυβέρνησις ἑπομένως ὀφείλει νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ὀφείλω δὲ νὰ προσθέσω, ὅτι καὶ προσωπικὸν ἐγεννήθη ζήτημα διὰ τοὺς τρεῖς τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν, τὸ ὁποῖον ἀντανακλᾷ εἰς ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἀφορᾷ ὅλην τὴν Κυβέρνησιν. Δι’ αὐτὸ ὀφείλουν καὶ αὐτοὶ νὰ προηγηθῶσι, διὰ τὰ νέα ζητήματα τὰ ἀναπτυχθέντα....

§128Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι θὰ ἀσχοληθῶμεν ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν.

§129Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως)..... Ὀφείλω δὲ νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἴσως ἀφορμὴ ἀπαντήσεως. Κύριοι Βουλευταί, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἀπαντῶν εἰς τὰς χθεσινὰς δηλώσεις μου, θὰ μὲ συγχωρήσῃ νὰ τῷ εἴπω ὅτι μετεχειρίσθη μέθοδον, τὴν ὁποίαν πολλάκις αὐτὸς κατηγόρησεν ὅτι μετήρχοντο κατ’ αὐτοῦ, ὄχι μόνον οἱ ἀντιπολιτευόμενοι τὴν Κυβέρνησίν του ἐν τῇ Βουλῇ ἀλλὰ καὶ ὁ ἀντίθετος πρὸς αὐτὴν τύπος. Μὲ κατηγόρησεν ὅτι, ἐνῷ εἶχον τὴν πρόθεσιν νὰ ἐκτελέσω τὴν συμφωνίαν τοῦ Λονδίνου, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις του εἶχεν ὑπογράψει, ἀφῆκα τὸν τύπον νὰ ἀσκήσῃ πολεμικὴν ἐναντίον τῆς συμφωνίας, τὴν ὁποίαν ἐν τέλει ἐξετέλεσεν ἡ Κυβέρνησίς μου. Ὅταν δὲ ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἐπὶ τῶν δηλώσεων, εἰς τὰς ὁποίας εἶχον προβῆ εἰς τὴν Βουλήν, κατεδείχθη ἀμέσως ὅτι τὸ πρῶτον ἐπιχείρημά του ἦτο ἀστήρικτον. Διότι ἐγὼ καὶ τότε καὶ ἐπ’ ἀρκετὸν ἀκόμη χρόνον μετὰ τὰς προγραμματικὰς τῆς Κυβερνήσεως δηλώσεις, ἐτόνισα ὅτι θὰ κατέβαλον πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ ἐκπληρώσω τὰς ἐκ τῆς συμβάσεως ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις, ἔπρεπεν ὅμως προηγουμένως νὰ μελετήσω ἐπισταμένως τὴν συμφωνίαν, ὑπὸ ποίας συνθήκας ὑπεγράφη καὶ κατὰ πόσον ἦτο δυνατὸν ἡ ἐκτέλεσίς της ν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὴν δυναμικότητα τῆς Χώρας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τύπον καὶ τὴν ἐναντίον τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων πολεμικήν του, δὲν εἶχον οὐδὲν δικαίωμα νὰ ἐπεμβῶ, εἴτε ἐπρόκειτο περὶ φιλικῶν ἐφημερίδων, εἴτε περὶ ἀντιθέτων. Ἐὰν δὲ ἀναγνωσθῇ ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη εἰς ἐφημερίδα, στενώτατα συνδεομένην πρὸς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, θὰ γίνῃ εὐχερῶς νοητὸν ποία ἦτο ἡ στάσις τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἔναντι τῶν προσπαθειῶν μιᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ καταβάλῃ πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν διὰ νὰ ἐξαγάγῃ τὴν Χώραν μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν μικροτέρας θυσίας, ἀπὸ μίαν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν ἡ ἀπρόσεκτος συνομολόγησις τῆς συμφωνίας Βαρβαρέσου, καὶ νὰ ἐπιτύχῃ συγχρόνως νὰ διατηρήσῃ ἀλώβητον τὴν πίστιν καὶ τὴν τιμὴν τοῦ τόπου εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Λέγω ὅτι ἡ σύμβασις ἐκείνη εἶχεν ἀπροσέκτως συναφθῆ, διότι δὲν ἀφεώρα τὴν πληρωμὴν τοῦ 30% μόνον, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ περιεῖχε καὶ ἄλλους περιπλέον ὅρους. Εἶχε πρῶτον τὸν ὅρον ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὤφειλε νὰ πληρώσῃ 30% ἐπὶ τοῦ τόκου ὁλοκλήρου τοῦ ἔτους 1932–33, καὶ δεύτερον, μετὰ τὴν πληρωμὴν ταύτην ἔπρεπε κατὰ τὸν παρελθόντα Ν)βριον νὰ ἐξετασθῇ ἡ δυναμικότης τῆς Χώρας καὶ ἀναλόγως τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐρεύνης ταύτης, θὰ ὑπεχρεοῦτο ἡ Ἑλλὰς νὰ καταβάλῃ ὅ,τι ἠδύνατο ἐπὶ πλέον. Εἶχεν ἀναληφθῆ ἀκόμη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἡ ὑποχρέωσις νὰ παραπεμφθῇ εἰς διαιτησίαν ἡ ἀξίωσις τῶν Γάλλων ὁμολογιούχων περὶ πληρωμῆς εἰς χρυσὸν τῶν δανείων διὰ τὰ ὁποῖα αὐτοὶ ἐνδιαφέροντο καὶ ἀναλόγως τοῦ ἀποτελέσματος τῆς διαιτησίας θὰ ἐπληρώνετο καὶ τὸ ἐπὶ πλέον ἀναλογοῦν ποσόν. Εἶχε λοιπὸν τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἴδῃ τὶ ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ ὅπως βελτιώσῃ τὴν θέσιν τῆς Χώρας μας, ἀπέναντι τῆς καταστάσεως τὴν ὁποίαν ἐδημιούργει ἡ σύμβασις. Εὐθὺς λοιπὸν ἐξ ἀρχῆς ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ καταστήσῃ γνωστὸν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ τῶν ἀντιπροσώπων της, καὶ ἰδίᾳ τοῦ κ. Κακλαμάνου, ἐν Λονδίνῳ, τὴν δυσχερῆ θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο ἡ Χώρα. Σᾶς εἶπα καὶ χθές, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ σήμερον, ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος συνωμολόγει τότε τὴν σύμβασιν, συνῃσθάνετο τὸ δύσκολον τῆς θέσεως τῆς Χώρας καὶ διὰ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀποστείλει πρὸς τὸν κ. Βαρβαρέσον, ἐτόνιζεν ἰδίᾳ διὰ τὸ δεύτερον μέρος αὐτῆς, ὅτι ἐδημιούργει ἀβάστακτα διὰ τὴν Ἑλλάδα βάρη. Καὶ ἀληθῶς τὸ δεύτερον μέρος τῆς συμβάσεως ἐδυσχέραινεν ἔτι μᾶλλον τὴν στενόχωρον θέσιν τῆς Χώρας, διότι ἐδεσμεύοντο ὅλα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα παρεκράτει ὁ Διεθνὴς Οἰκονομικὸς Ἔλεγχος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καὶ ταμιακὰς δυσκολίας διὰ τὸ Κράτος προεκάλει. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Βενιζέλου εἶχεν εὑρεθῆ μέθοδος κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεφεύγοντο αἱ δυσχέρειαι αὐταί, ἀλλὰ ἡ μέθοδος ἐκείνη δὲν ἀνταπεκρίνετο ποσῶς εἰς τὸν νόμιμον τρόπον, καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ διεξάγωνται αἱ συναλλαγαὶ μεταξὺ Κράτους καὶ Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι, ὅταν ἀνέλαβον τὴν Κυβέρνησιν, ἐζήτησα παρ’ ὑμῶν καὶ παρὰ τῆς Γερουσίας τὴν ἄδειαν καὶ ἔτυχον ταύτης, ἵνα διὰ Ν. Δ. συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 77 τοῦ Συντάγματος, ἐπαναφέρω τὴν ὀρθὴν ἄποψιν νομιμοποιήσας οὕτω τὸν ἔκθεσμον τρόπον τῆς συναλλαγῆς. Σημειωτέον ὅτι καὶ παρὰ τῶν ἄλλων Ἀρχηγῶν ἐδόθη ἡ συγκατάθεσις, κατόπιν εἰδικῆς συμφωνίας, ν’ ἀκολουθήσωμεν ἄλλην ὁδὸν διὰ γενικωτέρους λόγους. Εἶχον λοιπόν, λέγω, ὄχι δικαίωμα, ἀλλὰ ὑποχρέωσιν, νὰ φροντίσω νὰ βελτιώσω τὴν σύμβασιν ἐκείνην. Καὶ πρέπει νὰ εἴπω ὅτι μακρὸν διεξήγαγον ἀγῶνα ὅπως πείσω τοὺς ὁμολογιούχους καὶ τὰ Κράτη εἰς ἃ οὗτοι ἀνήκουν, ὅτι ἡ Χώρα μας δὲν ἠδύνατο νὰ ἀντιμετωπίσῃ περαιτέρω ὑποχρέωσιν διὰ 35%, οὔτε θὰ ἠδύνατο ἐπίσης νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κράτησιν τῶν πλεονασμάτων καὶ μετὰ τὴν πληρωμὴν τῶν 30%. Προσεπάθησα λοιπόν, ὅσον τὸ δυνατόν, νὰ ἐπιτύχω, ὅπως ἀπαλλαγῇ ἡ Χώρα τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς ἐπὶ πλέον πληρωμὴν οἱουδήποτε ποσοῦ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι πανταχόθεν ἀνεγνωρίζετο, ὅτι ἡ δυναμικότης τῆς Χώρας μας δὲν θὰ ἐπέτρεπεν εἰς καταβολὴν περιπλέον ποσοῦ καὶ ὀφείλω ἀκόμη νὰ δηλώσω, ὅτι εἰς ἐπίσκεψιν τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν ὁ ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀμερικῆς τοῦ εἶπα ὅτι ὄχι 30% δὲν εἴμεθα ἱκανοὶ νὰ πληρώσωμεν ἀλλὰ οὔτε καὶ 10%. Ἔπρεπε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποδεχθῇ ἐν τυφλῷ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ ἐνεργήσῃ νὰ ἐπιτύχῃ βελτιώσεις τινὰς τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως χάριν τῆς Χώρας; Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μοῦ εἶπε: «μὰ ἐὰν ἐβλέπετε ὅτι δὲν ἠδύνατο ἡ Χώρα νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν, διατὶ δὲν τὴν ἐχαλούσατε; Ποῖος σᾶς ἠμπόδιζε;» Ἐγὼ ὑποβάλλω τὸ ἀντίστροφον ἐρώτημα πρὸς τὸν κ. Βενιζέλον καὶ τοῦ λέγω. Ὅταν ἀνεγνώριζεν ὅτι οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως εἶναι βαρεῖς καὶ ἐτόνιζε τοῦτο τηλεγραφικῶς πρὸς τὸν κ. Βαρβαρέσον, διατὶ συνωμολόγησε τὴν σύμβασιν αὐτὴν μὲ τοιούτους βαρεῖς ὅρους; Εἶχεν ἆρά γε ὑπ’ ὄψει του ὅτι εἰς ἄλλους θὰ ἐνέπιπτεν τὸ βάρος τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἐκεῖνος ἀνελάμβανε καὶ ὅτι αὐτὸς θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὴν εὐχέρειαν νὰ ἰσχυρίζεται ἐλευθέρως ὅ,τι θέλει; Δὲν θέλω νὰ πιστεύσω ὅτι τοιαῦτα διενοεῖτο ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, παρ’ ὅλον ὅτι ἡ στάσις του τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἐχειρίσθη τὸ ζήτημα, μοῦ δίδουν τὸ δικαίωμα νὰ μὴ τὸν ἀπαλλάξω καὶ αὐτῆς τῆς ὑπονοίας. Ἰσχυρίζεται ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ὑπαναχωρήσωμεν τῆς συμβάσεως, διότι προεβλήθη ἡ ἀξίωσις διὰ τὸ Ἀμερικανικὸν δάνειον. Ἀλλὰ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εὑρίσκει πολὺ εὔκολον τὸ πρᾶγμα νὰ ὑπαναχωρήσωμεν πρὸ μιᾶς συμβάσεως, ἡ ὁποία δὲν δεσμεύει ἁπλῶς ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ νομικῆς, καὶ μάλιστα κατ’ ἀναμφισβήτητον τρόπον; Ἐξήτασεν ἆρά γε ποῖαι ἦσαν αἱ ὑποχρεώσεις μας, αἵτινες προέκυπτον ἐκ τῆς συμβάσεως τοῦ Ἀμερικανικοῦ δανείου; Ὁ κ. Βενιζέλος ἠρκέσθη μόνον νὰ χαρακτηρίσῃ τὸ δάνειον τοῦτο ὡς προπολεμικὸν καὶ ὅτι λόγῳ τοῦ χαρακτηρισμοῦ του τούτου, οὐδεμία ἐγεννᾶτο ὑποχρέωσις πρὸς πληρωμήν, συνίστα δὲ τὴν παραπομπὴν τῆς διαφορᾶς εἰς τὴν διαιτησίαν. Δὲν παρουσιάζει ὅμως οὐδὲν δικαιολογητικόν, πεῖθον ὅτι ἡ Ἀμερικὴ θὰ ἐδέχετο νὰ ὑπαγάγῃ τὸ ζήτημα περὶ τῆς φύσεως τοῦ χρέους τούτου εἰς τὴν διαιτησίαν. Ἠρκέσθη νὰ ὑποστηρίξῃ μόνον τὴν παραπομπὴν εἰς διαιτησίαν. Γνωρίζομεν δὲ ἐξ ὅλων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διημείφθησαν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀγγλίας ὡς καὶ τῆς Ἀμερικῆς, ὅτι ἡ Ἀμερικὴ ἐπιμένει εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ δανείου ὡς ἁπλῶς πολιτικοῦ. Βεβαίως καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι τὸ δάνειον εἶναι πολεμικόν, διότι ἀναμφισβητήτως προέρχεται ἀπὸ τὰς πολεμικὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας μᾶς ὑπεσχέθησαν κατὰ τὸ 1918 αἱ τρεῖς Μ. Δυνάμεις, Ἀγγλία, Γαλλία καὶ Ἀμερική, ἐκ 300 ἑκατομμυρίων ἑκάστη, καὶ τὰς ὁποίας, πιστώσεις, δὲν μᾶς παρέσχον, παρὰ μόνον κατὰ τὸ ἥμισυ ἡ Ἀγγλία, κατὰ ἓν μέρος ἡ Ἀμερικὴ καὶ κατ’ οὐδὲν ἡ Γαλλία. Ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἐκκαθαρίσωμεν τοὺς λογαριασμούς μας μετὰ τῆς Ἀμερικῆς διὰ τὸ πρῶτον δάνειον, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώριζεν ὡς πολεμικόν, μᾶς παρεχώρησε τὸ δεύτερον, δι’ εἰδικῆς Συμβάσεως, δυνάμει τῆς ὁποίας κατετάσσετο καὶ τὸ δάνειον τοῦτο εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶχον ἐκδοθῆ ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἐξησφαλίζοντο διὰ τῶν πλεονασμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπαχθὲν καὶ αὐτὸ εἰς τὸν Διεθνῆ Οἰκονομικὸν ἔλεγχον. Τὸ ζήτημα, βεβαίως, μένει καὶ θὰ παραμείνῃ ἐκκρεμὲς μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Ἀμερικῆς, μέχρις ὅτου κατορθώσωμεν νὰ τὸ φέρωμεν εἰς διαιτησίαν. Ἀλλὰ θέλει νὰ ὑποστηρίξῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι ἡ προβληθεῖσα ἀξίωσις διὰ τὸ Ἀμερικανικὸν δάνειον μᾶς ἦλθεν ἐξ οὐρανοῦ διὰ νὰ τὴν χρησιμοποιήσωμεν ὡς ἐπιχείρημα διὰ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τῆς συμφωνίας Βαρβαρέσου. Εἶπον καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βενιζέλου ὅτι δὲν ἔχει, νομίζω, ἐπαρκῶς μελετήσει, πῶς συνωμολογήθη τὸ δάνειον τῆς Ἀμερικῆς, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Ἡ Ἀγγλία, ὑποστηρίζουσα τὴν ἀξίωσιν τῆς Ἀμερικῆς, δὲν ἐστηρίζοντο ἁπλῶς ἐπὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς φύσεως τοῦ δανείου, ἐὰν δηλαδὴ εἶναι τοῦτο πολεμικὸν ἢ ὄχι, ἀλλ’ ἐστηρίζοντο καὶ ἡ Ἀμερικὴ καὶ ἡ Ἀγγλία ἐπὶ τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν συνῆψεν ὁ κ. Βενιζέλος, τοῦ ὁποίου νομίζω φέρει τὴν ὑπογραφὴν ἢ ἄλλων φίλων τοῦ κόμματός του. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 παράγραφος 2, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη αὕτη, τὸ δάνειον ἐξησφαλίζετο διὰ τῆς ὑπαγωγῆς του εἰς τὴν Δ.Ο.Ε. Καὶ ἡ Δ.Ο.Ε. δὲν ἠδύνατο νὰ δεχθῇ νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέρας τὰς ὑπεγγύους προσόδους ἐὰν δὲν πληρωθοῦν ὅλα τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ὑπήγοντο εἰς τὸν ἔλεγχον αὐτῆς. Ἦτο λοιπὸν τόσον στενῶς συνδεδεμένη ἡ ἀπαίτησις τῆς Ἀμερικῆς μετὰ τῶν ὁμολογιούχων τῶν ἄλλων δανείων μας, τῶν ὑπαγομένων εἰς τὸν ἔλεγχον, ὥστε θὰ εἴπω ὅτι θὰ ἦτο ἀνόητον ἐπιχείρημα νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι θὰ πληρώσωμεν τὰ μὲν καὶ ὅτι δὲν θὰ πληρώσωμεν τὸ ἄλλο. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰ κατ’ ἰδίαν τηλεγραφήματα, ἀλλὰ θὰ τὰ θέσω εἰς τὴν διάθεσιν οἱουδήποτε διὰ ν’ ἀντιληφθῇ ποῖος ἀγὼν διεξήχθη περὶ τὴν πληρωμὴν τοῦ δανείου τούτου. Καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπός μας ἐν Ἀμερικῇ, ὁ κ. Σιμόπουλος ὁ ὁποῖος εἶναι γνωστὸν εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον, πόσον ἐπωφελῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐχειρίσθη τὴν θέσιν του ἐν Ἀμερικῇ πρὸς διαρρύθμισιν τῶν πολεμικῶν μας χρεῶν καὶ τῶν ἄλλων δανείων, ὥστε ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διεχειρίζετο τότε τὸ ζήτημα, τοῦ ἐξέφρασε δημόσιον ἔπαινον. Ὁ κ. Βενιζέλος ἀναγνωρίσας καὶ αὐτὸς τὴν στενόχωρον θέσιν τοῦ ζητήματος ἀλλὰ μὴ ἔχων ὑπ’ ὄψει του τὴν σύμβασιν, ἐδέχθη ὅπως ἡ Ἀμερικὴ κρατήσῃ «μπλοκὲ» ὄχι μόνον τὰ 30% ἐκ τῶν περισσευμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπετέλουν τὸ πληρωτέον ποσόν, ἀλλὰ τὰ 100%, ἤτοι ὁλόκληρον τὸ ποσόν, ἀλλ’ ἡ Ἀμερικὴ ἐπέμενεν ὅτι εἶχε δικαίωμα ν’ ἀξιοῖ ὅπως μεταχειρισθῶμεν καὶ αὐτήν, ὡς πρὸς τὰ δάνειά της, ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸς τὰς ἄλλας Δυνάμεις. Καὶ ἡμεῖς, θέλοντες νὰ δώσωμεν τέρμα εἰς τὰς συνεννοήσεις, ἀφοῦ ἐβλέπομεν ὅτι δὲν ἠδύνατο ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἐπιτευχθῇ τι, ἐφθάσαμεν μέχρι τοῦ σημείου νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὅτι καταθέτομεν τὰ 30% ὡς μπλοκὲ ἕως ὅτου διευθετηθῇ τὸ ζήτημα, Ἐφόσον δὲ τὸ ζήτημα τὸ ἀμερικανικὸν ἔμεινεν ἐκκρεμές, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς οὐδεμίαν ἀποτελεσματικὴν συνεννόησιν μὲ τοὺς ἄλλους ὁμολογιούχους διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως Βαρβαρέσου, διότι πάντες μᾶς ἔλεγαν· πληρώσατε τὸ 30% πρῶτον. Εἴδομεν λοιπὸν ὅτι οὐδὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἀποτελεσματικόν, καὶ δι’ αὐτὸ προσεπαθήσαμεν νὰ ἐξοικονομήσωμεν τὴν κατάστασιν, διότι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ἔφθαναν νὰ μᾶς ζητήσουν 35% χωρὶς νὰ πληρώσωμεν τὸ 30%, καὶ δύναμαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἀνακοινώσω ὅτι αἱ προσπάθειαι ἐκεῖναι δὲν ἔμειναν ἄκαρποι, διότι πάντες ἀντελήφθησαν τὴν στενόχωρον οἰκονομικὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος, καὶ πολλαχῶς μᾶς ἐνέπνευσαν τὴν βάσιμον ἐλπίδα, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον θὰ κανονισθῇ, ἄνευ περαιτέρω ἀξιώσεως. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὀφείλω νὰ παράσχω μίαν ἐξήγησιν: Ὄταν προηγουμένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔθεσεν ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς τί ὑπεστήριζαν αἱ Δυνάμεις, ἀδίκως τὸν παρεξήγησα, παρασυρθεὶς ἀπὸ ὅσα ἤρχισε νὰ λέγῃ ὁ κ. Βενιζέλος, ὑπολαβὼν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπέδιδεν ἄλλην ἔννοιαν. Μάλιστα ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐπροχώρησεν νὰ εἴπῃ ὅτι διετυπώθη ἡ ἀπειλὴ ἀποκλεισμοῦ τῶν προϊόντων μας.

§130Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὰς ἐφημερίδας εἶπα ὅτι ἐγράφησαν.

§131Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύνασθε, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων νὰ συζητῆτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γραφομένων εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§132Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σωστά, ἀλλὰ νὰ μὴ λέγετε ὅτι τὰ ἀπέδωκα εἰς σᾶς.

§133Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε δὲ σεῖς πόσον λεπτὴ εἶναι ἡ θέσις, ὄχι μόνον τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν πραγματευόμεθα ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι ξένας Δυνάμεις. Δὲν δύνασθε δὲ σεῖς νὰ ἐπικαλῆσθε τὰς ἐφημερίδας, αἱ ὁποῖαι ἔγραφον ὅτι μᾶς ἠπείλησαν, ἐνῷ κανεὶς δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι. Σεῖς τοὐλάχιστον ἔπρεπε νὰ τὰ ἀποδοκιμάζετε αὐτά.

§134Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μὰ τὸ ἀπεδοκίμασα.

§135Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐχὶ ὅμως νὰ τὸ μεταχειρίζεσθε ὡς ἐπιχείρημα διὰ νὰ ἐλέγξητε τὴν πολιτικήν μας, ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ζημιώνει τὴν Χώραν διὰ τὰς ἐξωτερικάς μας σχέσεις.

§136Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἄλλως τε ἐδημοσιεύθη ἐπίσημος διάψευσις.

§137Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐν ἐγγράφῳ, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπηυθύνθη, μετὰ πάσης ἀληθῶς λεπτότητος, διετύπωσαν τὴν γνώμην των, τόσον ὁ Πρεσβευτὴς τῆς Ἀγγλίας, ὅσον καὶ τῆς Ἀμερικῆς. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον τοῦτο. (Ἀναγινώσκει).

§138Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἦτο εὐχαριστημένη ἐὰν ἐλέγετε τὸ περιεχόμενον, χωρὶς νὰ τὸ διαβάσετε.

§139Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. Πρεσβευτὴς τῆς Ἀγγλίας, ὅταν μοὶ ἐπέδωκε τὸ σημείωμα μοῦ εἶπεν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ χρῆσις αὐτοῦ.

§140Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Πατρῶν καὶ πρώην ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν χρηματίσαντα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἠκούσθη ἐδῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων αἰτίασις περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐχειρίσθη τὸ ζήτημα ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις. Θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ παραβιασθοῦν καὶ τὰ κρατοῦντα διπλωματικῶς διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ μία ἀλήθεια, καὶ μία τάξις, τὴν ὁποίαν ποτὲ δὲν ἔπρεπε νὰ παρίδῃ Ἀρχηγὸς κόμματος, ὡς ὁ κ. Ἐλευθέριος Βενιζέλος. Τὸ ἔγγραφον ἐν συνεχείᾳ λέγει: «....... (ἀναγινώσκει)....... Ὑπὸ τὸ ἴδιον πνεῦμα εἶναι συντεταγμένη καὶ ἡ ἐκ μέρους τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως γενομένη σχετικὴ ὑπόμνησις. Ὁ κ. Βενιζέλος θὰ ἠδύνατο κάλλιστα νὰ μᾶς ἔλεγε τότε· «εἶσθε μικροὶ καὶ ἀνίκανοι νὰ διοικῆτε Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει μίαν ἱστορίαν καὶ τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ τὸν σεβασμὸν ὅλων τῶν πολιτισμένων Κρατῶν, ἐπικαλούμενοι ἕνα δικολαβικὸν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἀνατρέπεται ἐξ αὐτῆς τῆς συμβάσεως». Ἀντὶ τούτου μᾶς κατηγορεῖ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, διατί δὲν ἐπεκαλέσθημεν τὸ δικολαβικὸν αὐτὸ ἐπιχείρημα διὰ νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ἐκπλήρωσιν ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων διὰ νὰ ἀθετήσωμεν τὴν ὑπογραφὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἐγὼ καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ὁλόκληρον, ὀφείλομεν νὰ δηλώσωμεν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ὅτι σεβόμεθα τὰς ὑποχρεώσεις πρὸς τοὺς ἄλλους, διότι δυνάμεθα τότε νὰ ἀξιῶμεν καὶ ἡμεῖς νὰ τηροῦν σεβασμὸν καὶ οἱ ἄλλοι πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Καὶ ἂν τὸ κόμμα τοῦτο ἐπάλαισε ποτὲ ὑπὲρ τῆς αὐτοτελείας του, ἐναντίον δυστυχῶς τῶν ἀντιθέτων ἐνεργειῶν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον καὶ φυλλάδια ὅλα ἐξέδωκε διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ὑποτελεῖς εἰς τὰς Εὐεργέτιδας Δυνάμεις, κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον παλαίει σήμερον διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι σέβεται τὰς ὑποχρεώσεις του καὶ ἐννοεῖ νὰ εἶναι σεβαστὸν παρὰ τῶν ἄλλων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ τοῦ κέντρου). Τὸ ἐπιχείρημα, λοιπόν, τὸ τόσον τρομερόν, διὰ τὸ ὁποῖον μᾶς κατηγόρησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δὲν ἀποδεικνύει τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον ὅτι ἠγνόει τὰς συνεπείας τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψε, καὶ δὲν ἐγνώριζε τὴν ἄλλην σύμβασιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑπογράψῃ αὐτὸς ὁ ἴδιος κατὰ τὸ 1929. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον μᾶς κατηγόρησεν. Ἀλλὰ μὲ ὅσα σᾶς ἀνέπτυξα, σχετικῶς πρὸς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, καταπίπτουν καὶ ὅσα ἄλλα ἰσχυρίσθη καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐχειρίσθημεν τὸ ζήτημα τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως Βαρβαρέσου. Μᾶς κατηγορεῖ ὁ κ. Βενιζέλος, ὅτι διὰ τῆς βραδύτητός μας προεκαλέσαμεν ζημίαν εἰς τὸν τόπον, καὶ ἂν ἡ ἐπιβάρυνσις αὐτὴ ἤθελε τυχὸν ἐπιφέρει ζημίαν εἰς τὸν τόπον, πρέπει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ τὴν ἀνεχθῇ, καὶ τὴν ἀνέχεται, διότι σκοπὸς τῶν προσπαθειῶν μας, διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ μεγαλυτέρων βαρῶν, ὅπως εἶμαι πεπεισμένος ὅτι θ’ ἀπαλλαγῇ, μὲ τὴν πληρωμὴν τοῦ 30%.

§141Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί ἐμπόδιζεν νὰ ἀγοράσετε ἐγκαίρως τὸ συνάλλαγμα τῶν 30%;

§142Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἴπω. Ἀκριβῶς δὲν τὸ ἠγοράσαμεν, διότι ἠθέλομεν νὰ ἴδωμεν ποῦ θὰ καταλήξῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν προσπαθειῶν μας, ἂν δ’ ἐσπεύδαμεν νὰ ἀγοράσωμεν χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀκόμη δεδομένον τι, θὰ ἐπεφέρομεν ἕνα αἰφνιδιασμὸν εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ θὰ προεκαλοῦμεν ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος, διὰ τὴν ὁποίαν σήμερον θὰ ἠδύνασθε νὰ μᾶς ἐπικρίνετε. Ἀλλὰ λέγω εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ἀντιστρέφων τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία μόνον ἐπ’ αὐτοῦ ἠδύνατο νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι, ἀφοῦ ἐκάματε τὴν συμφωνίαν τῆς 12 Σεπτεμβρίου, διατὶ δὲν ἐφροντίσατε νὰ ἀγοράσετε τὸ συνάλλαγμα, τὸ ὁποῖον εἴχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσετε; Εἴχετε ὑποχρέωσιν, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, νὰ χειροκροτῆτε ὅταν ἡ ἀλήθεια εἶναι ἐμφανής. Καὶ σεῖς, ὁ ὁποῖος συνήψατε τὴν σύμβασιν, εἴχετε πλήρως τὴν πεποίθησιν ὅτι αὐτὸ τὸ ποσὸν ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ καὶ εἴχετε τὰ μέσα νὰ τὸ πληρώσετε. Λοιπὸν ὠφείλατε νὰ ἀγοράσητε τὸ συνάλλαγμα διὰ νὰ δύνασθε νὰ τὸ πληρώσητε ἐν καιρῷ. Ἡμεῖς δὲν ἐσπεύσαμεν νὰ τὸ ἀγοράσωμεν, διότι προσεπαθοῦμεν, σύμφωνα μὲ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔδωκα, καὶ αἱ προσπάθειαί μας, ἐπαναλαμβάνω, ἔσχον ἀποτέλεσμα, νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐλαφρύνωμεν τὰς ὑποχρεώσεις μας.

§143Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι τὴν ἐλάττωσιν τοῦ 30%.

§144Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐλαφρύνωμεν τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας σεῖς εἴχετε ἀναλάβει. Ἐκάμαμε τὴν ἀπόπειραν αὐτήν, ἀλλὰ δὲν τὸ κατωρθώσαμεν, ἐν τούτοις ὅμως ἐπείσαμεν τοὺς ἐνδιαφερομένους ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει νὰ πληρώσῃ περιπλέον, καὶ κατὰ τοῦτο εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἴδετε τάχιστα τὸ ἀποτέλεσμα. Ἴσως μάλιστα σεῖς θὰ ἀπολαύσητε τοῦ ἀποτελέσματος αὐτοῦ, ἐρχόμενος εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§145Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἔπαυσε ποτὲ ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀγοράζῃ συνάλλαγμα; Λοιπὸν τὸ ἐπιχείρημα εἶναι αὐτό;

§146Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, ἐγὼ τὸ ἐχαρακτήρισα δεόντως, διότι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δυστυχῶς, πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι, ὅταν ἐγὼ ἤμην ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει καὶ αὐτὸς ἐν τῇ Κυβερνήσει, μοῦ εἶχεν ὑποσχεθῆ ὅτι θὰ ἐμιμεῖτο τὸ παράδειγμά μου, ὅταν θὰ κατεῖχεν αὐτὸς τὸ ἑδώλιον τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Δυστυχῶς τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν ἔχασε τίποτε ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζονται, αἱ θέλουσαι νὰ αὐξήσωσι τὴν κυκλοφορίαν τῶν ἐφημερίδες. Λοιπὸν θὰ ἀνέμενον ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ· βέβαια, βαρὺ ἦτο, ὅλοι τὰ ἠξεύρομεν, ἀλλὰ τέλος πάντων, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τ’ ἀποφύγωμεν διὰ νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν τὴν πεποίθησιν ὅτι εἴχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσωμεν αὐτό......

§147Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σύμφωνοι εἴμεθα καὶ εἰς αὐτό, μὴ λέτε ὅμως ὅτι τὸ ἐπληρώσατε, διότι ἡμεῖς εἴχομεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῶν ὁμολογιούχων.

§148Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ λέγω ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι ἡ ἐνέργεια, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ἡ Κυβέρνησις, ἦτο ἐνέργεια, ἥτις ὤφειλε νὰ γίνῃ, καὶ τόσον καλὰ τὴν ἐδέχθη, ὥστε οὐδεὶς παρεπονέθη διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν ταύτην. Θὰ σᾶς σημειώσω μάλιστα, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι καὶ ἀφ’ ὅτου ἠγοράσαμεν τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ τῶν 30%, οὐδὲ κἂν ἐκάμφθη ἡ ἀγορά. Καὶ δὲν ἐκάμφθη, χάρις εἰς τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἐγέννησεν εἰς τὸν λαὸν ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ὑψωθῇ τὸ συνάλλαγμα (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κέντρου)... Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ἀκόμη ὅτι, ὄχι μόνον δὲν ἐπτοήθη ὁ λαός, ἀλλὰ προχωρεῖ εἰς τὸ ἔργον του, ταὐτοχρόνως δὲ ἀνακτᾷ καὶ τὸ ἠθικόν του σθένος, βλέπων ὅτι οἱ Κυβερνῆται του, καὶ τὰ συμφέροντά του ἐργάζονται νὰ προστατεύσουν, ἀλλὰ καὶ τὸν σεβασμὸν τῆς τιμῆς αὐτοῦ ἀπέναντι τῶν ξένων νὰ τηρήσουν. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κέντρου). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις πρὸς τὰς κατηγορίας, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, σχετικῶς μὲ τὴν πληρωμὴν τοῦ 30%. Ἀλλὰ μᾶς λέγει καὶ κάτι ἄλλο ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Κύριοι, ἐκάματε καὶ ἓν ἄλλο λάθος. Ἐπληρώσατε 30% ἐπὶ τίνος ποσοῦ; Ἐδῶ εἶναι θανάσιμον τὸ σφάλμα μας. Εἶναι μία διαφορά, νομίζω, περὶ τὰς 4½–5 χιλιάδας λίρας, ἡ ὁποία προέκυψε μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτε κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐγεννήθη μία μικρὰ διαφορά, ὡς πρὸς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ πληρωτέου ποσοῦ, τὴν ὁποίαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν, διότι, φαντάσθητε τὶ θὰ ἦτο αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις καὶ τί θὰ ἦτο αὐτὸ τὸ Κράτος, ἐὰν κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐσπεύδομεν νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ξένους ὅτι ἀνακαλοῦμεν πᾶσαν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἀνελάβομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν ἕνεκα μιᾶς διαφορᾶς 4 χιλ. λιρῶν. Ἤθελον νὰ ἔβλεπον, ὄχι τὸν κ. Ἐλευθέριον Βενιζέλον, ἀλλὰ καὶ οἱονδήποτε, ὁ ὁποῖος θὰ ἔφθανε μέχρι τοῦ ἀξιώματος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τὶ θὰ ἔκαμνεν εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν, ζητῶν νὰ ὑπαναχωρήσῃ ἐκ τῆς συμβάσεως, ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, χωρὶς νὰ διατρέξῃ τὸν κίνδυνον νὰ καταπέσῃ εἰς τὴν συνείδησιν παντὸς καὶ χωρὶς νὰ ἐξευτελίσῃ τὸ Κράτος, οὗτινος ἦτο κυβερνήτης, ἀπέναντι ἐκείνων, μετὰ τῶν ὁποίων συνηλλάσσετο. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Σημειώσατε δὲ ὅτι ἡ διαφορὰ αὐτὴ ἐγεννήθη τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς εἴχομεν δώσει εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν ἐντολὴν νὰ μεταβιβάσῃ τὸ ποσόν. Προέκυπτε δὲ ἡ διαφορὰ αὐτὴ ἐκ δύο κονδυλίων ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἠξίου ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπή, καὶ ἀπεδείχθη ὅτι ἦτο εἰς βάρος μας. Τὸ πρῶτον ἀνεφέρετο εἰς τὸ Ἀμερικανικὸν δάνειον. Ἡμεῖς ὑπελογίζαμεν 65 χιλ. δολλάρια, ἐνῷ αὐτοὶ ἐζήτουν 3–4 χιλιάδας περιπλέον, κατὰ τὸν γενόμενον λογαριασμόν. Τὸ ἕτερον ἀνεφέρετο εἰς τὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσου, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἔγινε μνεία ἐπὶ τίνος ποσοῦ θὰ ἐπληρώνετο τὸ 30%. Δι’ αὐτὴν τὴν διαφορὰν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μᾶς εἶπεν ἀπόψε ὅτι παρεβιάσαμεν μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἴσχυε καὶ ἐφηρμόζετο ἐπὶ μίαν τεσσαρακονταετίαν. Ἔχω ὅμως τὴν ἰδέαν ὅτι οὔτε εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἐνδιεφέρθη οὗτος νὰ ἐξετάσῃ πῶς ἔχουν τὰ πράγματα, διότι, ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ Ἀμερικανικὸν δάνειον, ἐτηλεγραφήθη ἡ μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομ. Ἐπιτροπῆς διαφορὰ εἰς Ἀμερικήν, ἡ ὁποία εὐθὺς ἀμέσως ἀνεγνώρισεν ὅτι τὸ παρ’ ἡμῶν προσφερθὲν ποσὸν ἦτο τὸ ἀκριβὲς καὶ ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ μᾶς ἔδωκε τὸ δίκαιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν διαφοράν, περὶ τοῦ τρόπου δηλαδή, καθ’ ὃν θὰ ἐκανονίζετο ἡ πληρωμὴ τοῦ 30%. τὰς σχετικὰς συνεννοήσεις διεξήγαγον ἐγὼ προσωπικῶς, μετὰ τοῦ Δ.Ο.Ε., ἔχων ὡς συμβοηθούς μου τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, οἱ ὁποῖοι ἔδειξαν τόσον ἐνδιαφέρον καὶ τόσον ζῆλον, ὥστε εἶναι ἀληθῶς ἄξιοι παντὸς ἐπαίνου. Ὄχι μόνον μέχρι πεντάρας ἐφρόντιζον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ διεκδικήσουν τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ εἰς πλεῖστα ἄλλα ζητήματα ἐτήρουν τοιαύτας ἐπιφυλάξεις, ὥστε τίποτε νὰ μὴ μείνῃ τὸ ἀδιευκρίνητον εἰς βάρος τῆς Χώρας. Ὡς γνωρίζει ἡ Βουλὴ καὶ περισσότερον παντὸς ἄλλου ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τοὺς τόκους τῶν δανείων αὐτῶν, πληρώνομεν ἐκ τῶν πλεονασμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐφόσον ἤθελον ὑπάρξει τοιαῦτα καὶ μέχρι ποσοστοῦ, τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ φθάσῃ, ὥστε νὰ πληρωθοῦν οἱ τόκοι αὐτοὶ εἰς τὸ ἀκέραιον. Εἰς τὰς συνομιλίας μου, τὰς ὁποίας ἔκαμα μετὰ τοῦ Προέδρου τῆς Δ.Ο.Ε., κ. Ρουσέν, οἱ ὁμολογιοῦχοι ὑπελόγιζον ὅτι τὸ ποσὸν τῶν πλεονασμάτων ἦτο τόσον, ὥστε ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν εἰς τὸ ἀκέραιον, ἡμεῖς ἀντιθέτως, ὑπολογίζοντες τὴν ἀξίαν τοῦ χρυσοῦ, ὑπεστηρίξαμεν τὰς ἰδικάς μας ἀπόψεις. Διεξήχθη μακρὰ συζήτησις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεδείχθη ὅτι καὶ ἐκεῖνοι δὲν ἦσαν ἀρκετὰ ἐνήμεροι τοῦ ζητήματος, καὶ διὰ τοῦτο ἠξίουν νὰ πληρωθοῦν ὅσα ἐπληρώθησαν καὶ κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ ποσὸν ἦτο τοιοῦτον, ὥστε νὰ δικαιοῦνται νὰ λάβουν καὶ πέρα τοῦ ἀρτίου. Τοὺς ἐζήτησα νὰ μοῦ εἴπουν ἐπὶ τίνων βάσεων κάμνουν αὐτὸν τὸν λογαριασμὸν καὶ διὰ τὸ τρέχον ἔτος καὶ μοῦ εἶπον ὅτι ἡ πληρωμὴ αὐτὴ ἔχει καταστῆ πλέον ἔθιμον, διότι ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον πληρώνεται ἐκ τοῦ ἀπομένοντος καὶ ἐκ τῶν πλεονασμάτων, κανονίζεται κατὰ τὸ τέλος τοῦ προηγουμένου ἔτους ἢ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἑπομένου. Δηλαδὴ ἔπρεπε νὰ κανονισθῇ ἢ κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1931 ἢ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1932. Ἐὰν δὲν ὑπολογισθῇ κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, τότε ἦτο πέρα τοῦ ἀρτίου καὶ θὰ μᾶς δώσητε τὸ 30% ἐπὶ τοῦ ἀρτίου. Τοὺς λέγω: Ἐπὶ τίνων βάσεων κάμνετε τὸν τοιοῦτον λογαριασμόν; Μοῦ ἀντέταξαν ὅτι αὐτὸ εἶναι ἓν ἔθιμον. Ἀπήντησα: Τὸ ἔθιμον, δὲν δημιουργεῖται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Ἴσως πρόκειται περὶ μιᾶς ἁπλῆς συνηθείας, ἡ ὁποία ὅμως ἐὰν μᾶς βλάπτῃ δὲν μᾶς ὑποχρεοῖ νὰ τὴν δεχθῶμεν. Ὑπέμνησα μάλιστα εἰς αὐτὸν μίαν ἄλλην κακὴν συνήθειαν παλαιοτέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπελόγιζον τὸν τόκον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μετατροπῆς τοῦ συναλλάγματος εἰς φράγκα καὶ κατόπιν τὸν μετέτρεπον εἰς χρυσόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο ὀρθὸν καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου πολλὰ ἐζημιώθη ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν. Τὸν κακὸν αὐτὸν ὑπολογισμὸν εἶχεν ἀποκαλύψει ὁ ἀείμνηστος Π. Πρωτοπαπαδάκης καὶ ἐλύθη κατόπιν τούτου τὸ ζήτημα διὰ μιᾶς διαιτησίας ἡ ὁποία ἐδικαίωσε τὴν Ἑλλάδα. Τὴν συνήθειαν αὐτὴν τοῖς εἶπον δὲν δύναμαι νὰ τὴν δεχθῶ καὶ πρέπει νὰ ἐξεύρωμεν ἄλλην λύσιν. Μὰ — μοῦ λέγουν — ἡμεῖς εἴχομεν μετατρέψει ἔκτοτε τὰ δολλάριά μας εἰς χρυσόν. Δὲν ἐζητήσαμεν ὅμως νὰ τὰ πληρωθῶμεν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῇ παρακλήσει σας, διότι θὰ ἐζημιούσθε πολλά. Εἰς τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ τοῖς ἀντέταξα ὅτι ἐγὼ δὲν πιστεύω ὅτι ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Διεθνοῦς Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου θὰ ζητήσετε νὰ πληρωθῆτε τώρα διὰ μίαν καλωσύνην τὴν ὁποίαν ἐκάματε τότε. Τότε μοῦ λέγουν ἐξετάσατε καλλίτερον τὸ ζήτημα καὶ θὰ ἐξετάσωμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἀποφασίζομεν. Τὴν ἑπομένην ἡμέραν, τὴν πρωΐαν, ἔλαβον μίαν ἐπιστολὴν ἐκ τοῦ Διεθνοῦς Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου, ὅστις μοῦ ἔγραφεν ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη κατὰ τὰς χθεσινὰς μας ὁμιλίας, δὲν ἦτο οὔτε συνήθεια οὔτε ἔθιμον, ἀλλὰ ρητὴ συμφωνία στηριζομένη ἐπὶ τῆς συμβάσεως τοῦ Ἐλέγχου, μοῦ ἀνέφερον δὲ καὶ τὸ σχετικὸν ἄρθρον τῆς συμβάσεως ἐκείνης. Εἶδα τὴν σύμβασιν καὶ παρετήρησα ὅτι εἰς παράρτημα αὐτῆς ρητῶς συμφωνεῖται ὅτι ἡ μετατροπὴ θὰ γίνῃ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους. Δὲν ἠδυνάμην μετὰ τοῦτο νὰ ἐγείρω περαιτέρω ἀξιώσεις.

§149Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐζήτησα πληροφορίας διότι σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ξεύρω τὸ ζήτημα καλῶς.

§150Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπέθετον, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι σεῖς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀπαγγέλλοντες κατηγορίαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις βλάπτει τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, θὰ εἴχετε πλήρη γνῶσιν τοῦ ζητήματος.

§151Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἠρώτων τότε.

§152Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ζήτημα τῆς μετατροπῆς τοῦ χρυσοῦ μένει ἐκκρεμὲς καὶ θὰ λυθῇ καὶ τοῦτο καὶ ἄλλα τινὰ ζητήματα, περὶ ὧν συνεζήτησα μετὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων, διὰ διαιτησίας, καὶ ἂν δυστυχῶς, ἀποδειχθῇ ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσωμεν εἰς χρυσόν, θὰ πληρώσωμεν πολὺ περισσότερα ἀπὸ αὐτά, ἄλλως θὰ ἀναλάβωμεν καὶ τὰ κακῶς δοθέντα. Τὶ ἄλλο νομίζετε ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τὴν πίστιν αὐτοῦ καὶ ἐν ταυτῷ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι περιφρονεῖ τὴν ὑπογραφήν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἄλλη Κυβέρνησις; Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, εἰς τοὺς ἀγῶνας οἱ ὁποῖοι γίνονται εἰς τοιαύτας κρισίμους περιστάσεις εἰς τὸν τόπον καὶ εἰς τοὺς ὁποίους σεῖς ἀναγνωρίζετε ὅτι θὰ ἔπρεπεν ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος νὰ συνεργάζεται, δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ διαφωνία καὶ δὲν θὰ ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς σᾶς νὰ κάμνετε εἰς τοιαῦτα ζητήματα ἀντιπολίτευσιν καὶ νὰ ἐπιδιώκετε νὰ καταρρίψετε τὴν Κυβέρνησιν.

§153Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν σᾶς ἐπέκρινα διότι ἐπληρώσατε τὸ 30%. Σᾶς ἐπέκρινα διότι μὲ ἐπεκρίνατε χθὲς ὅτι ἔκαμα κακὰ νὰ κάμω τὴν σύμβασιν. Καὶ σᾶς λέγω ὅτι, ἀφοῦ ἐφρονεῖτε ὅτι ὑπερέβαινε τὰς συναλλαγματικάς μας δυνάμεις ἡ σύμβασις, διατὶ τὴν ἐξετελέσατε; Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ρίπτετε εἰς ἐμὲ τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελέσεως. Ἔπρεπε νὰ εἴπετε· ὑπεγράφη ἡ σύμβασις, ἐξητάσαμεν τὰ πράγματα, ἐκρίναμεν ὅτι συμφέρον τοῦ Κράτους εἶναι νὰ πληρώσωμεν καὶ ὅτι ἐπληρώσαμε καὶ θὰ σᾶς χειροκροτοῦσα καὶ ἐγώ. Δὲν σᾶς κατηγόρησα διότι ἐπληρώσατε.

§154Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν ἐφθάσαμεν νὰ καταβάλωμεν τὸ 30%, εἴχομεν ἐξαντλήσει ὅλα τὰ μέσα τὰ δυνατά, καὶ ἀφοῦ, τέλος πάντων, ἐδώκαμεν καὶ μίαν ἐλπίδα βάσιμον εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι ἐπετύχομεν νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν του διὰ τὸ μέλλον, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀληθῶς ἀνεγνώρισε τὴν ἰσχνότητα καὶ τὴν ἀδυναμίαν τῶν ἐπιχειρημάτων διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλησε νὰ πολεμήσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἶδεν ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, τὸ ὁποῖον καὶ μόνον ἦτο πολιτικὸν καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ μόνον ἠδύνατο νὰ γίνῃ κρίσις περὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ δι’ αὐτὸ εὗρεν ἄλλο πεδίον διὰ νὰ εἴπῃ ὅτι αἴρει τὴν ἀνοχὴν τὴν ὁποίαν παρεῖχε. Δὲν μοῦ κακοφαίνεται ποσῶς διότι μοῦ ἤρατε τὴν ἀνοχήν. Ὅπως θὰ ἐνθυμεῖσθε ὅταν μοῦ παρείχετε τὴν ἀνοχήν, εἶχα δηλώσει καὶ πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς ὅλους, ὅσοι θὰ εὑρεθῶσι σύμφωνοι πρὸς ὑμᾶς, παρέχοντες τὴν ἀνοχήν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι οὐδὲν μοῦ κάμνετε δῶρον. Τουναντίον, μὲ ἐβάλατε καὶ ἐμὲ καὶ τοὺς συγκυβερνήτας μου καὶ τὸ κόμμα μου, νὰ πάρω ὅλα τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα αἱ περιστάσεις ἔφερον καὶ τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ ὁδηγήσουν εἰς λῆψιν μέτρων ἀντιδημοτικῶν. Ἐὰν ἠθέλετε, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, καλλίτερον νὰ ἐξυπηρετηθῶσι τὰ πράγματα τῆς Χώρας, θὰ ἔπρεπεν ἐνθέρμως νὰ ὑποστηρίζετε τὴν κυβέρνησιν αὐτὴν καὶ ὄχι νὰ ἔρχεσθε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ νὰ κατηγορῆτε πότε διότι δὲν ἄφησε τὰς ἐφημερίδας νὰ γράψουν κάτι, πότε διότι ἔκαμε δὲν ξεύρω, τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Αὐτὰ εἶναι ἀνάξια συζητήσεως. Καὶ λέγω ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, αἰσθανθεὶς τὴν ἀδυναμίαν τῶν ἐπιχειρημάτων του, εὗρεν ἄλλο σημεῖον διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτησε νὰ ἄρῃ τὴν ἀνοχήν του ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Κατηγόρησε τρεῖς τῶν κ. Ὑπουργῶν διότι διαχειριζόμενοι, ὑπὸ τὴν ἰδιότητά των, ὡς Ὑπουργῶν, τὴν ἐξουσίαν, ἐκανόνισαν τὴν ὑπηρεσίαν, καθ’ ὃν τρόπον αὐτοὶ ἐνόμιζον...

§155ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παύοντες καὶ ἀπολύοντες.

§156Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν τοῦτο νομίζετε ὅτι ἦτο πρᾶξις, ἡ ὁποία σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ λέγετε, παραβλέποντες ὅλα τὰ ἄλλα ζωτικὰ ζητήματα τοῦ τόπου, ὅτι αἴρετε τὴν ἀνοχήν, δικαίωμά σας εἶναι. Δὲν σᾶς ἀμφισβητῶ καθόλου, οὔτε ἐπιζητῶ νὰ μοῦ τὴν δώσετε. Τὰ ἐπιχειρήματά σας ὅμως, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθητε λέγω ἦσαν ἐντελῶς ἀνάξια τῶν περιστάσεων. Δὲν θὰ ἀπαντήσω ἐγὼ κατ’ ἰδίαν ἐπὶ τῶν κατηγοριῶν, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν κατὰ τριῶν ἐκ τῶν συναδέλφων μου, ὀφείλω μόνον ὡς ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπω ὅτι αἱ συνέπειαι τῆς κατηγορίας σας αὐτῆς δὲν ἀφορῶσιν αὐτοὺς μόνους. Ἀφορῶσι τὴν ὅλην Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως καὶ ἀρρήκτως ἀλληλεγγύως συνδεδεμένη. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Καὶ οἱ τρεῖς ἐκ τῶν συναδέλφων μου, οἱ κατηγορηθέντες, ἔχουσι τόσην ἱκανότητα, ὥστε δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβω ἐγὼ τὸν λόγον ὑπὲρ αὐτῶν. Θὰ ἔλθωσι μετ’ ἐμὲ καὶ θὰ ἀποδείξουν πόσον ἕωλα καὶ ἀβάσιμα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματά σας, ὅταν, διὰ νὰ ρίψητε τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ τῆς ἀρνηθῆτε τὴν ἀνοχήν, τὴν ὁποίαν τόσον πανηγυρικῶς ὑπεσχέθητε μεταχειρίζεσθε τοιαῦτα ὅπλα, τοιαῦτα μέσα. Ἔχετε, κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορήσητε εὐθαρσῶς καὶ νὰ ἀνατρέψετε τὴν Κυβέρνησιν, μὴ μεταχειρίζεσθε ὅμως τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα καταρρίπτουσι τὸ γόητρον τοῦ Κοινοβουλίου (Μπράβο, μπράβο καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§158Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὀφείλω, Κύριοι Βουλευταί, νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, διὰ τὸ κοινοβουλευτικὸν εὔσημον, τὸ ὁποῖον εὐηρεστήθη νὰ μοὶ ἀπονείμῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, μὴ συμπεριλαβὼν με εἰς τοὺς ἔχοντας δικτατορικὰς τάσεις. Ἔχω ὅμως κάθε δικαίωμα νὰ θεωρήσω τὸ εὔσημον αὐτὸ ὡς φιλοφρόνημα, ἐφόσον ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰ κατ’ ἐξακολούθησιν γραφόμενα κατ’ αὐτὰς περὶ δικτατορίας, καὶ ἀσφαλῶς κατ’ ἔμπνευσιν, εἰς τὰ γνωστὰ φιλελεύθερα φύλλα. Ἤδη πρόκειται νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς γενομένας αἰτιάσεις, καὶ δὴ ἂν εἶχον δικαίωμα νὰ κάμω μεταβολὰς εἰς τὴν Χωροφυλακὴν διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦτο Κυβέρνησις ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ Κυβέρνησις ἀνοχῆς. Πρὸς τοῦτο, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἐπιστρέψω ὀλίγον πρὸς τὰ ὀπίσω. Αἱ μεταθέσεις τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς, μέχρι πρὸ ἑξαμήνου ἐγένοντο κατὰ τὰς ὑπαρχούσας διατάξεις, κατόπιν προτάσεως τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἠδύνατο ἁπλῶς νὰ μὴ δεχθῇ αὐτάς. Ὁ περιορισμὸς οὗτος ἐθεωρεῖτο φραγμὸς ἀπέναντι ἐνδεχομένων ὑπερβασιῶν τοῦ Ὑπουργοῦ. Τὸ ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν τὸ Ἀρχηγεῖον τῆς Χωροφυλακῆς, ἐπρότεινε μεταβολάς, ἐπιφερούσας δυσχερείας εἰς τὸ κυβερνῶν κόμμα, δὲν δύναμαι νὰ τὸ πιστεύσω. Πάντως αἱ προτεινόμεναι μεταβολαὶ δὲν θὰ ἦσαν τοιαῦται, ὥστε νὰ εὐνοοῦν τὰ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει κόμματα. Ὁπωσδήποτε ὁ τοιοῦτος φραγμὸς κατὰ τῶν ἐνδεχομένων ὑπερβασιῶν ἑνὸς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, κατηργήθη τὸν Ἰούλιον τοῦ 1932 οὐχὶ παρ’ ἡμῶν, ἀλλὰ παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐδόθη δὲ διὰ νέου νόμου εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτελῇ ἀπευθείας μεταθέσεις ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν τῆς Χωροφυλακῆς, ἄνευ προτάσεώς τινος τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς. Θὰ ἐνόμιζε κανεὶς ὅτι τότε ὁπωσδήποτε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔχον μίαν τοποθέτησιν ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθ)στῶν τῆς Χωροφυλακῆς οἱ ὁποῖοι θὰ ηὐνόουν τὰ ἀντιπολιτευόμενα κόμματα, θὰ ἔκαμνεν ὀλίγας τινὰς μεταθέσεις, τὰς ὁποίας ἴσως ἐπέβαλλον καὶ λόγοι ἀσφαλείας. Καὶ ὅμως αἱ μεταθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου τοῦ 1932 μέχρι τῶν ἐκλογῶν καὶ πέρα τῶν ἐκλογῶν, ἀνέρχονται ἐν συνόλῳ εἰς 84 ἀξιωματικοὺς καὶ ἀνθυπασπιστὰς τῆς Χωροφυλακῆς. Ἐπὶ πλέον, μ’ ὅλον ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ μεταθέσῃ ὁπλίτας καὶ στρατιώτας τῆς Χωροφυλακῆς, μετετέθη μέγας ἀριθμὸς ὁπλιτῶν τῆς Χωροφυλακῆς, οὐχὶ ἀπὸ τὸν ἴδιον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ τῇ παρεμβάσει του, διὰ σημειωμάτων καὶ διαταγῶν. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω, θὰ σᾶς φέρω δὲ ἓν καὶ μόνον παράδειγμα, διότι μοῦ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ ἀνεύρω τὸ σύνολον, ἀλλὰ τὸ παράδειγμα αὐτὸ εἶναι τόσον χαρακτηριστικόν, ὥστε ἀποδεικνύει τὸ τὶ ἐγένετο. Ἔδει νὰ μετατεθῶσι 50 ὁπλῖται τῆς Χωροφυλακῆς ἐκ τῆς δυνάμεως τῆς Ἀστυνομίας τῆς Θεσσαλονίκης. Δὲν φαίνεται πόθεν προῆλθεν ἡ σύστασις διὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτήν. Φαίνεται ὅμως ὅτι τὸ Ἀρχηγεῖον τῆς Χωροφυλακῆς εἶχε κάποιαν ἀντίδρασιν ὡς πρὸς τοῦτο, καὶ μὴ δυνάμενον νὰ εἴπῃ καθαρὰ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἔπρεπε νὰ γίνουν αἱ μεταθέσεις αὗται, ἀπέρριψε τὴν σχετικὴν αἴτησιν τῆς Διευθύνσεως τῆς Ἀστυνομίας τῆς Θεσσαλονίκης, ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς δαπάνης τῶν ὁδοιπορικῶν κλπ. Παρουσιάζεται τότε ὁ Διοικητὴς τοῦ Σώματος Στρατοῦ Θεσσαλονίκης, ἀγνοῶ πῶς, δὲν τὸν ἀδικῶ, δὲν τὸν μέμφομαι, ἀλλ’ ἀγνοῶ πῶς, καὶ μὲ ποῖον δικαίωμα, ὁ ὁποῖος προτείνει τὴν ἀντικατάστασιν 50 ἐν συνόλῳ ὑπαξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν τῆς Χωροφυλακῆς, ὑπηρετούντων εἰς Θεσσαλονίκην, δι’ ἑτέρων καταλλήλων, ἐπιβαλλομένων καθὼς λέγει, ὑπὸ τῶν σοβαρῶν ἀναγκῶν τῆς δημοσίας τάξεως. Κατόπιν τούτου, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διατάσσει τὴν μετάβασιν τῶν ὁπλιτῶν τούτων τῆς Χωροφυλακῆς, ὁ δὲ Γενικὸς Διοικητὴς τῆς Μακεδονίας, ἀπευθυνόμενος εἰς τὴν Ἀνωτέραν Διοίκησιν Χωροφυλακῆς Μακεδονίας τὴν διατάσσει νὰ μεταθέσῃ ἀμέσως εἰς τὴν ἐνταῦθα Ἀστυνομικὴν Διεύθυνσιν, ἐν Θεσσαλονίκῃ, τοὺς παρ’ ὑμῖν ἀπεσπασμένους διὰ τὴν διεθνῆ ἔκθεσιν 20 χωροφύλακας καὶ καταγομένους ἐκ Κρήτης. Λυποῦμαι πολὺ διότι προσθέτω αὐτό, διότι οὐδέποτε θὰ ἔπρεπε νὰ γίνεται χρῆσις τοιούτων ἐκφράσεων, μέσα σὲ διαταγὰς καὶ ἑτέρους 30 χωροφύλακας τῆς δυνάμεώς σας, καταλλήλους διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐνταῦθα πόλεως. Θὰ ἐνόμιζε κανεὶς ὅτι λόγοι δημοσίας ἀσφαλείας ἐπέβαλλον τὴν ἐνίσχυσιν τῆς δυνάμεως τῆς Θεσσαλονίκης, προσθέτει ὅμως «παρακαλεῖται ἡ ἀστυνομικὴ διεύθυνσις, πρὸς τὴν ὁποίαν κοινοποιεῖται ἡ παροῦσα, ὅπως μεταθέσῃ ταὐτοχρόνως 50 ἐν ὅλῳ ὁπλίτας ἐκ τῆς δυνάμεώς της εἰς τὴν δύναμιν ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποστέλλονται εἰς τὰ περίχωρα τῆς Μακεδονίας». Ὅπως γνωρίζετε, ἐγὼ δὲν μετέσχον τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος, ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω ὅτι οὐδὲ παρηκολούθησα τὰς λεπτομερείας αὐτάς. Ὅταν ὅμως ἦλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, κατεκλύσθην ἀπὸ διαμαρτυρίας, αἱ ὁποῖαι ἤρχοντο ἀπὸ τὰ διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἡ δρᾶσις διαφόρων ὀργάνων τῆς Χωροφυλακῆς ἦτο τοιαύτη, ὥστε εἶχον δημιουργηθῆ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῆς μεγάλης πλειονότητος τῶν κατοίκων, διαφοραὶ τοιαῦται, ποὺ παρημπόδιζον τὴν ὁμαλὴν ἐκπλήρωσιν τῆς περαιτέρω ὑπηρεσίας των. Μετὰ τὰς τοιαύτας μεταθέσεις, μετὰ τὰς μετακινήσεις, προεκλογικῶς καὶ εὐθὺς μετὰ τὰς ἐκλογάς, 84 ἐν συνόλῳ ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν τῆς Χωροφυλακῆς, τί θὰ ἔπρεπε νὰ κάμω, ὅπως ἐπαναφέρω μίαν κάποιαν ἰσορροπίαν, πρὸ παντὸς ὅμως ὅπως δώσω τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν κόσμον τὸν Ἑλληνικὸν ὅτι τὸ Σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς δὲν εἶναι Σῶμα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ τὸ μεταχειρίζηται πρὸς οἱουσδήποτε ἐκλογικοὺς καὶ ἄλλους σκοπούς, τί ἔπρεπε νὰ κάμω; Ἔπρεπε νὰ ἐπαναφέρω τὰ πράγματα εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ δώσω εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ἑνὸς μεγάλου μέρους, τοῦ μεγίστου μέρους τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου, τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν ἐπῆλθεν ἓν τέρμα. Ἰδοὺ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἔκαμα τὰς μεταθέσεις ταύτας.

§159ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πόσας;

§160Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρὰ τὸν νόμον.

§161Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ποῖος σᾶς εἶπε παρὰ τὸν νόμον;

§162Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, κ. Ὑπουργέ, τὴν περίπτωσιν ἐπανειλημμένων μεταθέσεων, λόγῳ τῶν ὁποίων οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ προσέφυγον εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, διότι δὲν συνεπληρώθη τὸ ἔτος καὶ δὲν ἐτηρήθησαν αἱ διατυπώσεις ποὺ ἔπρεπε.

§163Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐν συνόλῳ αἱ μεταθέσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον γίνει κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἀνέρχονται, ὑπὸ μὲν τοῦ Ἀρχηγείου Χωροφυλακῆς, πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νέου νόμου εἰς 77 ἀξιωματικοὺς καὶ ἀνθυπασπιστάς, αἱ δὲ μεταθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου, τοῦ δίδοντος τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν μέχρι τῆς μεταβολῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀνέρχονται εἰς 84. Αἱ μεταθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ὑπ’ ἐμοῦ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἀνέρχονται εἰς 125.

§164Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν; Βεβαιώνετε τὴν Βουλὴν ὅτι ἐν συνόλῳ μόνον 125 μεταθέσεις ἔγιναν;

§165Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ βεβαιώνω ἀπολύτως.

§166ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς τὸ λέγω αὐτό, διότι μοῦ ἐδόθη ἡ πληροφορία ὅτι εἶναι ἐν ὅλῳ 175 μεταθέσεις.

§167Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ποσῶς διὰ τίνα λόγον ἐγένοντο αἱ μεταθέσεις αὗται ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου, διότι ἀναμφισβητήτως μία Κυβέρνησις, ἔχουσα τὴν ἐξουσίαν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τοποθετῇ, πρὸ παντὸς τὰ ὄργανα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ διατηρήσῃ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον αὕτη νομίζει ἁρμόζοντα. Δὲν θέλω δὲ νὰ κάμω χρῆσιν οὔτε μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ προκατόχου μου, ἡ ὁποία τυχαίως περιῆλθεν εἰς χεῖρας μου καὶ τῆς ὁποίας τὸ περιεχόμενον δὲν μοῦ ἐπιτρέπει ἡ εὐπρέπεια νὰ ἀναγνώσω. (Αἴσθησις εἰς τὴν Βουλὴν. Ὁ κ. Μεταξᾶς κατερχόμενος τοῦ Βήματος ἐγχειρίζει εἰς τὸν κ. Ι. Τσιριμῶκον τὴν ἐπιστολήν).

§168Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη, τὴν ὁποίαν μοῦ ἐνεχείρισεν ὁ κ. Ὑπουργός, εἶναι ἐπιστολὴ ἀπευθυνομένη εἰς ἐμὲ ἀπὸ ἀσθενοῦντα τότε σεβαστόν μου φίλον, τὴν ὁποίαν κακῶς κατεῖχε, καὶ εἶχε τώρα τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ δώσῃ.

§169Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀφήνω δὲ κατὰ μέρος τὸ γεγονὸς ὅτι πολλαὶ ἐκ τῶν μεταθέσεων, τὰς ὁποίας ἐξετέλεσα, ἦσαν προτάσεις αὐτοῦ τούτου τοῦ Ἀρχηγείου. Ἀφίνω ὅτι τινὲς ἦσαν ἀναγκαῖαι διότι ὑπῆρχον ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι κατεῖχον θέσιν κατωτέρου βαθμοῦ ἀπὸ τὸν βαθμόν των. Π.χ. ὁ διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας Θεσσαλονίκης, ὁ κ. Καλογριστιανάκης Συνταγματάρχης, κατεῖχε θέσιν, τὴν ὁποίαν προέβλεπεν ὁ Ὀργανισμὸς δι’ Ἀντισυνταγματάρχην. Πῶς ἦτο δυνατόν. Ἔπρεπε νὰ μείνῃ τοῦτο; Νὰ τεθῇ ἐκεῖ Ἀντισυνταγματάρχης καὶ ὁ Συνταγματάρχης νὰ τεθῇ εἰς ἀνάλογον θέσιν. Καὶ ὀφείλω ἀκόμη νὰ σᾶς προσθέσω ὅτι ἐφάνην πολὺ φειδωλὸς εἰς τὰς μεταθέσεις, καίτοι, κατ’ ὀργάνων τῆς Χωροφυλακῆς, ὀλίγων εὐτυχῶς καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τῆς Χωροφυλακῆς τοῦτο, ὑπῆρχον καταγγελίαι ὅτι ἀνεμίχθησαν εἰς τὴν ἐκλογικὴν πάλην, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν ἥρμοζεν εἰς τὰ ὄργανα τοῦ Σώματος τούτου. Ἐν τούτοις, ἀναλογιζόμενος τὴν ὀξύτητα ἑνὸς προεκλογικοῦ ἀγῶνος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐγὼ δὲν μετέσχον, ἠθέλησα νὰ παραβλέψω παραπτώματα τοιαύτης φύσεως, διὰ νὰ μὴ δώσω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἦτο εἰς τὰ πράγματα, ἤθελε νὰ κάμῃ ἐκδικήσεις. Τώρα φρονεῖτε, κ. Βουλευταὶ σοβαρῶς ὅτι αἱ ὑπὸ τοιούτους ὅρους μεταθέσεις 125 ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν τῆς Χωροφυλακῆς φέρουσιν εἰς κίνδυνον τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα; Ἄν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα τρέχει κίνδυνον ἐκ τοιούτων ἐλαφρῶν αἰτίων, τότε ἀλλοίμονον εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος). Τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα στηρίζεται ἐπὶ τῆς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἑλληνικὸς λαός, ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος ἐργάζεται κυρίως πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν γενικῶν συμφερόντων τῆς Χώρας, θέτων κατὰ μέρος τὰ ἴδια αὑτοῦ συμφέροντα, θέτων κατὰ μέρος τὰς ἐσωτερικὰς αὑτοῦ ἀντιζηλίας. Ἄν ποτε χάσῃ—καὶ τὸ ἀπεύχομαι—ὁ ἑλληνικὸς λαὸς τὴν ἐμπιστοσύνην ταύτην, τότε κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν ὑφίσταται. Ὡμίλησα, Κύριοι, μέχρι τῆς στιγμῆς ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρίσκομαι καὶ ὑπὸ ἑτέραν τινὰ ἰδιότητα. Εἶμαι βουλευτής, ἀρχηγὸς ἑνὸς κόμματος, ὀλιγαρίθμου μὲν καὶ ἐκπροσωπουμένου ἐν τῇ Βουλῇ καὶ Γερουσίᾳ ὑπὸ ὀλίγων μόνων ἀντιπροσώπων, ὁπωσδήποτε ὅμως ἐκπροσωπουμένου. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἔθιξε ζήτημα μελλούσης πολιτικῆς ἐξελίξεως, μετὰ μίαν ἐνδεχομένην πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατόπιν τῆς θέσεως, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη δι’ ἐμὲ προσωπικῶς καὶ διὰ τὸ κόμμα μου συνεπῶς, κατόπιν τῶν αἰτιάσεων τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ λάβω μέρος εἰς καμμίαν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, (χειροκροτήματα) οὔτε εἰς Κυβέρνησιν εὐρυτέρου συνασπισμοῦ, μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς δικάσῃ τὰς αἰτιάσεις ταύτας καὶ ἀποδώσῃ εἰς ἐμὲ τὸ δίκαιον ἢ τὸ ἄδικον. (Χειροκροτήματα).

§170Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ψεχθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἅμα τῇ ἀναλήψει τοῦ Ὑπουργείου του ἐνήργησεν ἀθρόας μεταβολάς, ἔκρινε σκόπιμον καὶ ἦτο φυσικὸν, καὶ τὸ ἀνέμενον, νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι «ἂν ἔγιναν αἱ μεταβολαί, ἔγιναν διότι μοῦ ἐλύθησαν αἱ χεῖρες ὡς ὑπουργοῦ, τὰς χεῖρας μου δὲ τὰς ἔλυσεν ὁ προκάτοχός μου». Ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, προϊστάμενος τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας, δὲν εἶναι προσῆκον νὰ στερῆται τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμέσου μεταθέσεως ἀξιωματικῶν, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἀνάγκη, ἐγὼ δὲν εἰσήγαγον τὸν νόμον ὅπως ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς ἀμέσου μεταθέσεως. Ἔκρινα δὲ ὅτι τοῦτο ἦτο ὀρθόν, διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δικαιοῦται νὰ κάμῃ μεταθέσεις, ἄνευ γνώμης τοῦ Συμβουλίου, ἂν καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἢ τῶν Ναυτικῶν δὲν ἔχουν τὰς ἰδίας ἀνάγκας τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας. Ἀλλὰ τὸ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ ὑπουργὸς τῆς μεταθέσεως, σημαίνει ὅτι γίνεται χρηστὴ χρῆσις, ὅτι γίνεται τιμία χρῆσις, ὅτι γίνεται περιωρισμένη χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου, καὶ ἐν ἀπολύτῳ ἀνάγκῃ. Διότι δὲ ἔχει λελυμένας τὰς χεῖρας ὁ Ὑπουργός, δὲν σημαίνει ὅτι ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα ν’ ἐξαπολύῃ τὴν δύναμίν του καὶ ἀνατρέπῃ τὸ Σῶμα ἐν διαστήματι 30 ἡμερῶν, διὰ νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς φίλους του ἀξιωματικοὺς εἰς τὰς θέσεις ἀπὸ τὰς ὁποίας τυχὸν μετετέθησαν. Ὁ ὑπουργὸς λοιπὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ προεκλογικοῦ ἀγῶνος λέγει ὅτι ἔκαμα 84 μεταθέσεις. Σφάλλεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἐὰν ζητήσῃ θὰ ἴδῃ ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν μεταθέσεων ἔγιναν καὶ τῇ αἰτήσει τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἰδίαις δαπάναις. (Χειροκροτήματα). Εἰπέτε μου, παρακαλῶ, διατὶ θὰ ἐστερεῖτο ὁ Ὑπουργὸς τοῦ δικαιώματος καὶ τί χρειάζονται τὰ Συμβούλια ὅταν ζητῇ ἀξιωματικὸς ἰδίαις δαπάναις εἰς κενὴν θέσιν νὰ μετατεθῇ, διότι ὑπηρετεῖ εἰς ἕνα τόπον ἐπὶ 2 ἢ 3 ἔτη, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο; Αὐταὶ εἶναι μεταθέσεις κομματικαὶ, αὐταὶ εἶναι μεταθέσεις τὰς ὁποίας πρέπει νὰ καταλογίσητε εἰς τὸν Ὑπουργόν; Ἀλλὰ τοιούτου εἴδους ἦσαν αἱ μεταθέσεις, ὥστε, καὶ ὁ κ. Μεταξᾶς, ἔντιμος ἀνὴρ ἀντὶ νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ ἄνευ οὐδενὸς παραπόνου διατυπωθέντος κατὰ τῆς ἐνεργείας ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς, (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πλευρᾶς τῶν Λαϊκῶν) καὶ ὅτι οὐδεμία καταγγελία ὑπεβλήθη, εἶπε τὰ ἀντίθετα. Ὑπεβλήθησαν καταγγελίαι. Μόνον ὅταν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὡς Πρωθυπουργός, μετέβη εἰς τὴν Κόρινθον καὶ ὁ ἐκεῖ ἀξιωματικὸς μετέσχε τῆς κινήσεως πρὸς ἀποδοκιμασίαν του. Ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς μετετέθη τότε διὰ νὰ ἐπανέλθῃ ἤδη εἰς τὴν θέσιν του πρὸς ἐπιβράβευσιν τοῦ σφάλματος τὸ ὁποῖον ἔκαμεν. Ὑπεβλήθη παράπονον ὅτι ὁ συνταγματάρχης τῆς Χωροφυλακῆς Δροσόπουλος εἰς τὰ Ἰωάννινα μετέσχεν ἐνεργῶς τῆς διαδηλώσεως ὑπὲρ τοῦ κ. Τσαλδάρη. Καὶ τὸν συνταγματάρχην Δροσόπουλον τὸν ἐφέρατε νὰ διευθύνῃ τὴν Χωροφυλακήν, ἐκτοπίσαντες τὸν.....

§171Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὸν συνταγματάρχην Δροσόπουλον ἔχω νὰ εἴπω ὅτι παρέσχεν ὑπηρεσίας κατὰ τὴν γενομένην ἐν Ἰωαννίνοις ἐξέγερσιν, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἔτυχε μιᾶς ἰδιαιτέρως καλῆς ὑποδοχῆς. Διὰ νὰ ματαιωθῇ ἡ ὑποδοχὴ αὐτή, τινὰ ἐκ τῶν κομμάτων — ἐξαιρῶ ὡρισμένον κόμμα τὸ ὁποῖον ἔδειξε λαμπροτάτην διαγωγὴν — ἠθέλησαν δυστυχῶς νὰ προκαλέσουν ἀποδοκιμασίας, καὶ ἐὰν δὲν εὑρίσκετο ὁ κ. Δροσόπουλος ἐκεῖ δὲν ἠξεύρω τὶ θὰ ἐγίνετο. Ὁσάκις θέλετε, νὰ μεμφθῆτε ἀξιωματικόν τινα ἀφοῦ ἐπανειλημμένως διηυθύνατε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.....

§172Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἅπαξ μόνον.

§173Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ εἶσθε προσεκτικός, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὀφείλομεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦν τὸ καθῆκον των, νὰ τοὺς βραβεύωμεν καὶ οὐχὶ ἄνευ ὡρισμένης αἰτιάσεως — ἀλλὰ μόνον διότι οἱ φίλοι μας τὸ ἀπαιτοῦν — νὰ ἐρχώμεθα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ τοὺς κατηγορῶμεν. Ἐὰν ἤθελον τοιαύτην νὰ μεταχειρισθῶ πολιτικήν, θὰ σᾶς ἔλεγον κατὰ τὴν περιοδείαν μου πόσα εἶδον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὰς ἀνωμάλους περιστάσεις, αἱ ἐκλογαὶ διεξάγονται πάντοτε οὐχὶ κανονικῶς καὶ πολλὰ λαμβάνουν χώραν, δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταχειριζώμεθα τὰ δημόσια ὄργανα δι’ ἐκλογικοὺς ἀγῶνας.

§174Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸν κ. Δροσόπουλον ἔχω συμπολίτην καὶ τὸν τιμῶ διὰ τὴν ἱκανότητά του, ἐγὼ δὲ τὸν διέταξα νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἤπειρον — εἶναι καὶ αὐτὸς μεταξὺ τῶν μεταθέσεων τὰς ὁποίας ἐνήργησα — διὰ νὰ ἐνεργήσῃ τὴν δίωξιν τῆς ληστείας. Ὅτε ἦλθεν ἐνώπιόν μου καὶ τοῦ εἶπα διατὶ ἀνεμίχθη εἰς τὴν διαδήλωσιν καὶ διατὶ ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ ὑψώσῃ χεῖρα κατ’ ὑποψηφίου βουλευτοῦ, μοῦ ἀπήντησε ὅτι θὰ συνέβαινε μεγάλον κακὸν ἂν δὲν ἐλάμβανε μέρος. Τὸν ἠρώτησα τότε; Σεῖς τὶ θέσιν εἴχετε ἐκεῖ. Εἶσθε Ἀνώτερος Διοικητὴς τῆς Χωροφυλακῆς; Διατὶ ἐπενέβητε καὶ ἐνεργήσατε ἀστυνομικὰ καθήκοντα. — Δὲν ἐξετέλει ὁ ἀστυνόμος τὰ καθήκοντά του; — Ὠφείλατε τότε νὰ ἐνεργήσητε καὶ νὰ τιμωρήσητε τὸν ἀστυνόμον, ἐὰν δὲν ἐξετέλει τὰ καθήκοντά του. Δὲν εἴχετε δικαίωμα ἀμέσου ἐπεμβάσεως καὶ ὑποκαταστάσεως τοῦ ἀστυνόμου. Ἡ προθυμία σου αὐτὴ μοῦ εἶναι ὕποπτος. Μοῦ ἀπήντησεν. Ἔχετε δίκαιον, ἀλλ’ ἐφοβήθην μήπως γίνουν ταραχαί.

§175Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Καὶ εἶχε δίκαιον. Φαντάσθητε ἂν ἐγίνοντο ἐκεῖ μεγάλαι σκηναὶ καὶ ἂν ἔπιπτον καὶ θύματα, τὶ θὰ ἐγίνετο. Ὁ κ. Δροσόπουλος θὰ ἐδικαιολογεῖτο, ἐὰν ἔλεγεν ὅτι δὲν ἐπενέβη, διότι ἦτο Ἀνώτερος Διοικητὴς Χωροφυλακῆς; (Χειροκροτήματα).

§176Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, λέγουν ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον ἐκ τῶν ὑστέρων, διότι ἡ σπουδή σας νὰ ἀντικαταστήσετε τὸν Διευθυντὴν τῆς Χωροφυλακῆς, συνταγματάρχην Κατσιγιαννάκην διὰ τοῦ κ. Δροσοπούλου, μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ φρονῶ ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον.

§177Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε Συνάδελφε, νὰ μὲ συγχωρῆτε. Διὰ τὸν κ. Κατσιγιαννάκην δὲν ἔδειξα καμμίαν σπουδὴν νὰ τὸν ἀντικαταστήσω. Τὸν ἀντικατέστησα, ἀφοῦ ἐπέρασαν 15 ἡμέραι ἀφότου ἐγενόμην Ὑπουργός. Καὶ τὸν ἀντικατέστησα διότι αἱ προσωπικαί του σχέσεις μετὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Χωροφυλακῆς, τοῦ Ὑπ)γου Κατσώνα, ἦσαν τοιαῦται ὥστε ἐδυσχεραίνετο ἡ ὑπηρεσία. Τὸν ἀντικατέστησα δὲ καὶ τὸν ἐτοποθέτησα εὐμενῶς. Δὲν τὸν ἄφισα νὰ φύγῃ ἀπὸ τὰς Ἀθήνας. Τοῦ ἀνέθεσα μίαν ὑπηρεσίαν τοιαύτην, ὥστε νὰ μὴ ὑπάγεται ἀπευθείας ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Χωροφυλακῆς, ἀκριβῶς διὰ νὰ τὸν προφυλάξω ἐκ τῶν σχέσεων τούτων. Ἑπομένως ἐφάνην εὐμενέστατος.

§178Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν γνωρίζω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους μετετέθη. Γνωρίζω τὰς ὑφισταμένας διενέξεις μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ του. Ἐφόσον διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον εἶχα κατορθώσει, ὥστε ἡ διένεξις αὐτὴ νὰ μὴ εἶναι καταφανής. Ἀλλὰ ἀφοῦ μετετράπητε ἀπὸ κατηγορούμενον εἰς κατήγορον, καίτοι σᾶς κατηγόρησε ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων σᾶς ἐρωτῶ; τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς Χωροφυλακῆς τῆς Θεσσαλονίκης, διατὶ τοὺς μετεθέσατε; Ἐν Θεσσαλονίκῃ εἰδικεύονται οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς ἀστυνομικὰ καθήκοντα, διότι δὲν ὑπάρχει Ἀστυνομία Πόλεων. Αὐτοὶ ἦσαν ἀξιωματικοὶ ἀσχοληθέντες εἰς τὴν Ἀστυνομίαν Πόλεων. Τοὺς μετεθέσατε λοιπόν. Διατὶ τοὺς μετεθέσατε;

§179Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Νὰ σᾶς ἐξηγήσω. Σᾶς εἶπα διὰ τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας. Ἡ θέσις τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας εἶναι συνταγματάρχου, ἐνῶ ὁ διευθύνων εἶναι ἀντισυνταγματάρχης. Πῶς νὰ τὸν διατηρήσω;

§180Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἠδύνατο ὅμως νὰ ἐκπληρώνῃ καθήκοντα Διευθυντοῦ Ἀστυνομίας.

§181Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Νομίζετε ὀρθὸν, κ. Συνάδελφε, νὰ μένουν εἰς τὰς μεγάλας καὶ καλὰς πόλεις ἐπὶ ὀκτώ, δέκα χρόνια τινὲς ἀξιωματικοί, οἱ ἄλλοι δὲ νὰ στεροῦνται τῶν ἀγαθῶν μιᾶς καλῆς τοποθετήσεως; Εἶναι δικαιοσύνη αὐτὴ πρὸς ἕνα Σῶμα, τὸ ὁποῖον τοιαύτας ὑπηρεσίας προσέφερε καὶ προσφέρει εἰς τὴν Χώραν, νὰ γίνωνται διακρίσεις μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ νὰ ὑποστηρίζεται ὅτι εἷς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μένῃ εἰς μίαν πόλιν ἐπὶ δέκα χρόνια, ὁ δὲ ἄλλος νὰ τρέχῃ εἰς τὰ βουνὰ κατὰ τὸ διάστημα αὐτό;

§182Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν εἶναι μέτρον κρίσεως αὐτό, κ. Ὑπουργέ. Εἷς ἀξιωματικός, εἰδικευμένος εἰς τὰ καθήκοντα τὰ ἀστυνομικά, πρέπει νὰ μείνῃ ἐκεῖ ποὺ δὲν ὑπάρχει Ἀστυνομία Πόλεων.

§183Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἔλεγα εἰς τὸν κ. Μεταξᾶν, ὅτι, ὅπως δὲν ἠμποροῦν νὰ παραπονεθοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς Χωροφυλακῆς, διότι ἐν Ἀθήναις ὑπηρετοῦν ἀστυνόμοι, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον δὲν ἠμποροῦν νὰ παραπονεθοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς Θεσσαλονίκης, διότι ὅταν ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν τὸν νόμον περὶ Ἀστυνομίας Πόλεων καὶ ἠθέλαμεν νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτὸν καὶ εἰς Θεσσαλονίκην, ὁλόκληρος ὁ πληθυσμὸς ἐκεῖ, τὰ Σωματεῖα καὶ αἱ Ὀργανώσεις, ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ κάτοικοι, ἐξηγέρθησαν, λέγοντες δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μᾶς διώξητε τὴν Χωροφυλακήν, ἡ ὁποία ἀπὸ πολλὰ χρόνια εἰδικεύθη καὶ γνωρίζει τὰ πράγματα καὶ ἀπὸ τὴν ὁποίαν εἴμεθα πολὺ εὐχαριστημένοι. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐφηρμόσαμεν τὴν Ἀστυνομίαν Πόλεων εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, θεωροῦντες ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτῆς ἐπὶ μίαν δεκαετίαν καὶ πλέον εὑρισκόμενοι ἐν Θεσσαλονίκῃ, εἶχον γίνει ἀστυνομικοὶ καὶ ὄχι ἱκανοὶ διὰ τὴν ὕπαιθρον χώραν καὶ μόνον. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος. Τὸ ἐπιχείρημα δὲ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἰσχύσῃ καὶ διὰ τὰς Ἀθήνας. Αὐτοὶ εἶχον καταστῆ ἀστυνομικοὶ πλέον.

§184Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι καὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν ἤδη εἰς τὴν Ἀστυνομίαν Θεσσαλονίκης, εἶναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἄριστα καὶ θὰ ἐκτελέσουν τὸν σκοπὸν των θαυμάσια.

§185Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἠσκημένα.

§186Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κάμνετε λάθος νὰ νομίζετε ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἄλλα ὄργανα τῆς Χωροφυλακῆς, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐκτελέσουν λαμπρὰ τὸν προορισμόν των.

§187Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ἔχουν πεῖραν ὄχι εἰς μεγάλα κέντρα 400 χιλιάδων κατοίκων.

§188Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Διατὶ ὄχι; Φαντάσθητε τὴν θέσιν ἑνὸς ἀξιωματικοῦ τῆς Χωροφυλακῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι λαμπρός, ἄριστος, πολὺ καλὸς εἰς τὸ ἔργον του, καὶ ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται διαρκῶς εἰς μικρὰ χωριὰ καὶ πόλεις, ἐνῷ ὁ συνάδελφός του διαμένει ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὰς μεγάλας πόλεις. Δὲν εἶναι σωστὸ αὐτό. Δι’ αὐτὸ καὶ ὁ νόμος προέβλεψε περὶ αὐτοῦ, καὶ ὥρισε περιοδικῶς νὰ ὑπηρετοῦν εἰς τὰς πόλεις.

§189Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτῶν, κ. Ὑπουργέ, ἐν τῷ κατηφόρῳ τοῦ κατηγορητηρίου σας, ἐμνήσθητε καὶ τῶν μεταθέσεων καὶ κινήσεων τῆς Θεσσαλονίκης, αἰτήσει τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τῆς Μακεδονίας. Ἐὰν ἠθέλετε μελετήσει τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, διότι σᾶς ἔδωκεν ὅλα τὰ ἔγγραφα ἡ ὑπηρεσία, θὰ ἐβλέπετε ὅτι ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας καὶ ὁ Διοικητὴς τοῦ Σώματος Στρατοῦ ἐδήλωσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι κομμουνιστικαὶ κινήσεις τείνουν νὰ φέρουν ἀνωμαλίας, καὶ ὅτι στερούμεθα ἀνδρῶν. Ἐνισχύσατέ μας δι’ ἑκατὸν χωροφυλάκων. Ἐζήτησαν λοιπὸν ἀπὸ τὸν Ἀνώτερον Διοικητήν, διότι δὲν εἶχον περίσσειαν καὶ διότι δὲν εἶχον καὶ χρήματα διὰ νὰ τοὺς μετακινήσω, βλέπετε ἐστερούμεθα χρημάτων διὰ τὴν μετακίνησιν ἐκ τῆς λοιπῆς Μακεδονίας, ἐστείλαμεν 50 χωροφύλακας εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Καὶ δὲν ἀνεφέρατε ἔγγραφον τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, πρὸς τὸν Ἀνώτερον Διοικητήν, ὅτι πρέπει νὰ μετατεθοῦν καὶ εἴκοσι χωροφύλακες, οἱ ὁποῖοι εἶχον χαρακτηρισθῆ ὡς ὕποπτοι, καὶ ν’ ἀντικατασταθοῦν δι’ ἄλλων ἐγνωσμένων φρονημάτων, καὶ ἐγνωσμένης σταθερότητος εἰς τὸ ἀστικὸν καθεστώς. Αὐτὸ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι πρᾶξις, διὰ τὴν ὁποίαν εὐθύνεται ὁ Ὑπουργὸς ἀλλὰ δὲν εὐθύνεται βεβαίως οὔτε καὶ ὁ Γενικὸς Διοικητής, οὔτε καὶ ὁ Διοικητὴς τοῦ Σώματος Στρατοῦ.

§190Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε Συνάδελφε, ἐγὼ δὲν ἐμέμφθην τινός.

§191Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διατὶ τὸ ἀνεφέρατε λοιπόν;

§192Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἀναφέρω διὰ νὰ δείξω ὅ,τι ἔγινε.

§193Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐὰν ὁ Γενικὸς Διοικητής, κ. Δραγούμης, σᾶς ἔκαμνε τηλεγράφημα καὶ σᾶς ἔλεγεν ὅτι ἔχει ἀνάγκην χωροφυλάκων, θὰ ἀρνηθῆτε νὰ τοῦ στείλετε χωροφύλακας; Θὰ παραβῆτε τὸ καθῆκον σας;

§194Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὀνομαστικῶς τοὺς μετέθεσε. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ μετακινήσεις.

§195ΠΕΡ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τότε σεῖς διατὶ μᾶς μέμφεσθε;

§196Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ διαταγὴ δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἐνισχύσεως τῆς δυνάμεως Θεσσαλονίκης. Λέγει ὅτι πρόκειται περὶ ἀντικαταστάσεως.

§197Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐζητήσατε τὸ ἐμπιστευτικὸν τηλεγράφημα τοῦ Διοικητοῦ τοῦ Σώματος. Δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε ὅτι ἐγὼ ἦλθον εἰς συμφωνίαν, μὲ τὸν Γενικὸν Διοικητὴν Μακεδονίας, μὲ τὸν Διοικητὴν τοῦ Σώματος Στρατοῦ καὶ ὅλους τοὺς Διοικητὰς, διὰ νὰ κάμωμεν τί; Μίαν μετάθεσιν, ἡ ὁποία εἰς τὶ θὰ ἐχρησίμευεν, εἰς τόπον μάλιστα ὅπου ὑπερέχει τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων; Δὲν εἴχομεν ἡμεῖς ἀνάγκην ἐνισχύσεως κομματικῆς. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἐνδώσωμεν εἰς ἐμπιστευτικὸν τηλεγράφημα τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ Σώματος Στρατοῦ, ὑποστηριζομένου ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Καὶ τοῦτο διότι, ἐὰν ἐπήρχοντο ἀνωμαλίαι καὶ ταραχαί, τότε ἐγὼ θὰ ἔφερον τὴν εὐθύνην, καὶ τότε θὰ ἤρχεσθε σεῖς καὶ θὰ μοῦ ἐλέγετε: Ἀφοῦ ἐλάβετε τηλ)ματα τοῦ Διοικητοῦ τοῦ Σώμ. Στρατοῦ καὶ τοῦ Γεν. Διοικητοῦ περὶ μεταθέσεως καὶ ἀντικαταστάσεως, διατὶ, κ. Ὑπουργέ, δὲν ἠθελήσατε νὰ τοὺς ἀντικαταστήσετε; Δὲν τοὺς ἀντικατέστησα ὅμως ἐγὼ δι’ ἰδικῶν μου διαταγῶν, διότι δὲν εἶχα τὸ δικαίωμα. Οὐδέποτε δὲ ἐγὼ ὑπερέβην τὰ δικαιώματά μου. (Θόρυβος).

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ σιωπήσητε. Τώρα δὲν ἰσχύει Κανονισμός;

§199Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Δὲν ἀκούεται).....

§200Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Δὲν ἀκούεται στρεφόμενος πρὸς τὰ δεξιά).

§201Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν ἠθέλετε μὲ ἐρωτήσει, θὰ σᾶς ἔλεγον ὅτι συνέχισα τὴν τακτικὴν τοῦ προκατόχου μου.

§202Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀδείας μικροπωλητῶν ἔδωκα, ἀλλὰ διὰ ρουλέτταν καμμίαν.

§203Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Θὰ σᾶς δώσω ἀμέσως σημείωσιν τοιαύτην τῶν ὀνομάτων, καὶ τῶν διαταγῶν διὰ ρουλέτταν, ἐὰν θέλετε.

§204Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω, Κύριοι, μὲ ἠνάγκασε δὲ νὰ ὁμιλήσω ὁ κ. Μεταξᾶς, διότι ἐστράφη ἐναντίον μου διὰ τὰς μεταθέσεις. Ἐλπίζω, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος θὰ ὁμολογήσῃ ὅτι καθ’ ὃν τρόπον ἐγένοντο αἱ 125 αὐταὶ μεταβολαὶ μετεκλογικῶς ἐν διαστήματι ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνός, δὲν ἦσαν ἐν τάξει.

§205Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πόσον ἐστοίχισαν, κ. Ὑπουργέ;

§206Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Περίπου ὅσον καὶ αἱ μεταβολαὶ τὰς ὁποίας ἐκάμετε σεῖς.

§207Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὄχι. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω νὰ φέρετε σημείωμα πόσαι μεταβολαὶ ἐνηργήθησαν ἰδίαις δαπάναις τῶν μετατεθέντων καὶ πόσα ἐδαπανήθησαν ἀπὸ ἡμᾶς.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.

§209Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι Βουλευταί, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, διὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ αὐτοῦ, μοῦ ἀπέδωκε τὴν αἰτίασιν, ὅτι ἐνήργησα μεταθέσεις εἰς τὰ στρατιωτικὰ Ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα διευθύνω, διὰ νὰ προσπορισθῶ ἴδιον ὄφελος, ἤτοι νὰ τροποποιήσω κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὰς ὑπηρεσίας ταύτας, ὥστε νὰ ἠμπορῶ νὰ ἀναλάβω τὴν δικτατορίαν τοῦ τόπου. Κύριοι Βουλευταί, θὰ ἀσχοληθῶ πρῶτον μὲ τὸ ζήτημα τῶν μεταθέσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὅτε ἀνέλαβα τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο, τὰς πρώτας εἴκοσιν ἡμέρας οὐδένα τῶν ἀξιωματικῶν ἠθέλησα νὰ θίξω, καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ. Ἀτυχῶς, κ. Βουλευταί, διεπίστωσα ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας μίαν συστηματικὴν ἀντίδρασιν ἐναντίον ὅλων τῶν ἐνεργειῶν μου καὶ ὅλων τῶν διαταγῶν μου. Αἱ διαταγαὶ τὰς ὁποίας εἶχον δώσει ἐβράδυνον 5–10 ἡμέρας νὰ ἐκτελεσθῶσι. Χάριν τῆς συνδιαλλαγῆς ἔκαμα ὅτι δὲν ἀντιλαμβάνομαι τοῦτο. Ἡ ἀδράνειά μου αὐτὴ σιγὰ σιγὰ παρεξηγήθη ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους καὶ ἐθεωρήθη, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ὑποχωρητικός, εἴτε διότι ἐφοβούμην, εἴτε διότι εὑρισκόμην ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ ἐκτελέσω τὰ καθήκοντά μου ὡς Ὑπουργοῦ. Καὶ συγκεκριμένως, ὁ Γενικὸς Διευθυντής, προτοῦ παραλάβω, εἶχε κάμει δημοσίευσιν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι θὰ ἀπήρχετο μόλις ἐγὼ ἐπατοῦσα τὸ πόδι μου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Εὐτυχῶς, διὰ τὸν ἀνώτατον καὶ ἱκανώτατον αὐτὸν ἀξιωματικόν, εὐθὺς μόλις εἰσῆλθα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, μοῦ διέψευσε τὴν συνέντευξιν αὐτήν, μὲ παρεκάλεσεν ὅμως νὰ τοῦ ἐπιτρέψω ν’ ἀπομακρυνθῇ ἐκ τῆς θέσεως του, διότι ἐπὶ τέσσαρα συναπτὰ ἔτη ἦτο εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν καὶ ἦτο κουρασμένος καὶ ἤθελεν νὰ ἀναπαυθῇ. Τὸν παρεκάλεσα νὰ παραμείνῃ, διότι ἐγὼ δὲν εἶχον κανένα λόγον νὰ τὸν ἀπομακρύνω. Μετὰ 15 ἡμέρας ἐπανῆλθε καὶ πάλιν εἰς τὴν ἰδέαν του καὶ μοῦ ἐζήτησεν ἄδειαν. Δὲν ἠδυνήθην πλέον νὰ τὸν μεταπείσω καὶ τοῦ ἔδωκα τὴν ἄδειαν. Ἐδημιουργήθη τότε ζήτημα, περὶ τοῦ ποῖον ἀξιωματικὸν θὰ ἔπαιρνα πλησίον μου. Δὲν ἠθέλησα δέ, ὅπως ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων διατείνεται, νὰ ἀπομακρυνθῶ ἀκριβῶς ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον, τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου, ὑποναύαρχον κ. Δημούλην, ὁ ὁποῖος, καὶ ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εὑρίσκετο ἐκεῖ, τὸν μετέφερα πλησίον μου, εἰς τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν, καὶ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Ναυστάθμου κ. Δεμέστιχαν, κατ’ ἀνάγκην, ὡς ἀρχαιότερον, ἔφερα εἰς τὸ Ναυτικὸν Ἐπιτελεῖον, καὶ παρέλαβε τὴν ἐν Ναυστάθμῳ ὑπηρεσίαν ὁ νεώτερος καὶ ἑπομένως ἀξιωματικὸς προσωρινῶς μέχρις ὅτου ἀποσταλῇ ἕτερος. Ἐν τῷ μεταξὺ εἶχον ὑποσχεθῆ εἰς τὸν κ. Λούην, ἐάν ποτε ἐκενοῦτο ἡ θέσις τοῦ Ναυστάθμου, πολὺ εὐχαρίστως θὰ τοῦ τὴν ἔδιδον, διότι εἰς τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν ἀναγνωρίζω ἀρκετὴν ἱκανότητα. Καὶ ὄντως διετάχθη καὶ παρέλαβε τὸν Ναύσταθμον. Παρ’ ἐλπίδα ὅμως, μετά τινας ἡμέρας, ὅπως μοῦ εἶπε προφορικῶς καὶ κατόπιν μιᾶς παρεξηγήσεως ἡ ὁποία ἐγεννήθη καὶ ἡ ὁποία δὲν ἐβάρυνεν ἐμέ, ὑπέβαλε τὴν αἴτησιν περὶ διαθεσιμότητος. Ἀπέναντι τῆς καταστάσεως ταύτης ἔβαλα τὸν ἀρχαιότερον ἀξιωματικὸν τοῦ Ναυτικοῦ, τὸν Ναύαρχον κ. Πανᾶν, εἰς τὴν θέσιν ταύτην. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὰς μεταθέσεις τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν. Ἐλησμόνησα νὰ εἴπω ὅτι, λόγῳ οἰκονομιῶν, κατήργησα τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Στόλου καὶ ἀνέθεσα ὁμολογουμένως εἰς νεώτερον ἀξιωματικὸν τὴν διοίκησιν τοῦ στολίσκου τῶν ἀντιτορπιλικῶν. Ἠναγκάσθην δὲ νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν ταύτην, διότι ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος ὅστις ἔφερε τὸ πλοῖον, ὅπως εἴπατε, ἐκ τῆς Ἰταλίας, εἶναι ἕνας καλὸς καὶ ἔντιμος ἀξιωματικός, διὰ λόγους ὅμως ὑπηρεσιακούς, ὅπως θὰ ἴδητε καὶ εἰς μίαν συνέντευξιν ποὺ ἔδωκα εἰς τὸν τύπον, διὰ λόγους ὑπηρεσιακούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι γνωστοὶ καὶ εἰς τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον, δὲν μοῦ ἐπετρέπετο νὰ τὸν ἀφήσω εἰς τὴν θέσιν ταύτην, ἄλλος δὲ ἀξιωματικὸς δὲν ἤρχετο κατόπιν ἐκτὸς αὐτοῦ τὸν ὁποῖον ἔβαλα, καὶ τοῦτο διότι οἱ ἀρχαιότεροι δὲν καταδέχονται ὅταν πάρουν διεύθυνσιν νὰ ἐπανέλθουν εἰς πλοῖα ἀρχηγοὶ στολίσκων ἀντιτορπιλλικῶν, διότι τοιοῦτος ἀρχηγὸς εἶναι κατ’ ἀνάγκην ἕνας νεώτερος πλοίαρχος, ὅστις εἶναι ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ στόλου. Ἡ ἀρχηγία τοῦ στόλου ἐξέλιπε καὶ κατ’ ἀνάγκην ἔμεινεν ὁ στολίσκος τῶν ἀντιτορπιλλικῶν μὲ νεώτερον πλοίαρχον. Εἶχα προτείνει εἰς τὸν κ. Οἰκονόμου, ἀλλὰ δὲν ἐδέχθη. Ἐὰν πάρετε τὸ μητρῷον θὰ ἴδητε τὸν ἀξιωματικὸν ποὺ ἐτοποθέτησα. Ὁ ἀντιπλοίαρχος Μανουσάκης ἔπρεπε νὰ ὑπάγῃ ἐκεῖ ποὺ ἐπῆγε, διὰ νὰ γνωρίσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ποὺ εἶχε ἀναλάβῃ ἀντὶ τοῦ πλοιάρχου Μετζεβύρη.

§210ΓΕΡ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Καὶ ὁ Μετζεβύρης ὑπηρετοῦσε ἐπὶ πλοίου, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ περιορισθῆτε εἰς τοὺς Κυβερνήτας, ἀλλὰ νὰ μᾶς εἰπῆτε καὶ διὰ τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικούς, ποὺ μετεθέσατε ἀντικανονικῶς.

§211Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Δὲν γνωρίζετε τοὺς Κανονισμούς.

§212Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Γνωρίζω ἄριστα τοὺς Κανονισμούς.

§213Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Δὲν τοὺς γνωρίζετε, διότι ἐγίνατε ὑπουργὸς πολὺ νέος.

§214Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἔγινα εἰς κατάλληλον ἡλικίαν ὑπουργός. Ἐν πάσῃ περιπτώσῃ νομίζω ὅτι σεῖς, ὁ ἀρχαιότερος, ἔπρεπε νὰ ξέρετε ὅτι ἔπρεπε νὰ περάσουν αἱ μεταθέσεις ἀπὸ τὸ Συμβούλιον.

§215Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Αἱ τοποθετήσεις τῶν ἀνωτέρων εἶναι δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐγένετο μία σύσκεψις τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀρχηγῶν, τὸ ὁποῖον ἐνέκρινεν αὐτὰς καὶ κατόπιν ἔρχεται τὸ βʹ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐπικυρώνει. Σᾶς ἐξήγησα, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῶν τοποθετήσεων προσεπάθησα νὰ μὴ ἀπομακρυνθῶ ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς ἀρχαιότητος, τὸ δὲ Συμβούλιον τῶν Ἀρχηγῶν, σύμφωνα μὲ τοὺς νόμους, ἐνήργησε τὰς τοποθετήσεις τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν. Ἐπιπροσθέτως, ὡς ὑπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἔχω τὴν ἀντίληψιν νὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζω τὰς θέσεις τῶν ἀξιωματικῶν, ἀναλόγως τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς προηγουμένης ἀπομακρύνσεως αὐτῶν, ἀπομακρύνσεως ὀφειλομένης εἰς τὸ ὅτι δὲν ἀνῆκον εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἔπρεπε καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ νὰ ἱκανοποιηθοῦν. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ κυβερνήτου τοῦ «Ἀβέρωφ», τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀρχηγῶν εἶχε προτείνει ὅτι κυβερνήτης τοῦ Ἀβέρωφ ἔπρεπε νὰ ὑπάγῃ ὁ ἀντιπλοίαρχος Καββαδίας. Ἐκ τῶν τοποθετήσεων αὐτῶν, τῶν κανονικῶς γενομένων, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων θέλει νὰ ἐξαγάγῃ τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐγὼ προητοίμαζον τὸν στόλον διὰ νὰ τὸν ἔχω ὑποχείριον εἰς τὰς διαταγάς μου. Δὲν ἑτοιμάζω τὸν στόλον διὰ νὰ τὸν ἔχω εἰς χεῖρας μου, ἀλλὰ θέλω τὸν στόλον τοιοῦτον, ὥστε, ἐὰν ὡς ὑπουργὸς δώσω μίαν διαταγήν, νὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ διαταγὴ αὐτὴ θὰ ἐκτελεσθῇ καὶ δὲν θὰ κρατηθῇ ἐπὶ 4 ἡμέρας εἰς τὸ συρτάρι διὰ νὰ γίνῃ ἀντίδρασις πρὸς τὸν Ὑπουργόν. Ἐπίσης ὅπως καὶ ὑμεῖς, ὅπως καὶ τὸ κόμμα ὑμῶν, ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς ὡρισμένα ἄτομα, ἔτσι καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς ὡρισμένα ἄτομα, καὶ ὅπως σεῖς ἠθέλατε νὰ κοιμᾶσθε ἥσυχα, ἔτσι καὶ ἡμεῖς. Διατὶ ὅμως τὸ λέγομεν αὐτό. Μήπως μὲ τοὺς ἄλλους δὲν θὰ ἐκοιμούμεθα ἥσυχοι; Νομίζω ὄχι, διότι ἐδημιουργήθη κατάστασις ἀνώμαλος ἐσχάτως, διότι διαδίδουν μὲν πολλὰ εἰς βάρος μας, ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπωμεν καὶ πόσα διαδίδονται εἰς βάρος τῶν ἀντιθέτων. Διαδίδονται δηλαδὴ ὅτι ἀξιωματικοὶ εἴτε ἐν ἐνεργείᾳ εἴτε ἐν ἀποστρατείᾳ, συνεδριάζουν! κρίνουν, ἐπικρίνουν τὰς μεταβολάς, τὰς ὁποίας οἱ κοινοβουλευτικοὶ Ὑπουργοὶ ἐνεργοῦν, ἀνησυχοῦν, καὶ λόγῳ ἀνησυχίας, συγκεντροῦνται καὶ συγκεντρούμενοι ἀπειλοῦν. Ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὴν ἀπειλήν. Ἐὰν δὲν λάβωμεν καὶ ἡμεῖς ὡρισμένα μέτρα, κινδυνεύει ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐγὼ μίαν καλὴν νύκτα, ὅπως ἡ χθεσινή, νὰ πάω στὴν φυλακὴ ἢ νὰ δεθῶ ἀπὸ τοὺς ἀντιθέτους. Χθὲς τὸ βράδυ, κατόπιν τῆς ζωηρᾶς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεως καὶ ὀξύτητος, ἀπέφυγα νὰ μεταβῶ κἄν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ δώσω ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις. Ἀντιθέτως, αἱ πληροφορίαι ἡμῶν, ἴσως ἐν τῇ νευρικότητι, ὑπῆρξαν, ὅτι ἄτομα καὶ ἀξιωματικοὶ κατηυθύνθησαν πρὸς κατευθύνσεις, τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ πάρουν, καὶ ἀκριβῶς ἡ ψυχραιμία ἡ ἰδική μου δὲν ἔδωκε λαβὴν οὔτε εἰς ἐπεισόδια οὔτε εἰς γεγονότα. Ἐγὼ δὲν ἀποδίδω τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ὁ Πρόεδρος, ὁ Ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἔδωκεν εἰς τὰς ἰδικάς μας τοποθετήσεις. Δὲν θέλω λέγω καὶ ἐγὼ νὰ δώσω ἀνάλογον σημασίαν εἰς αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν, τὰ ὁποῖα ἴσως νὰ εἶναι ὑπερβολαί, ἴσως νὰ εἶναι πράγματα προερχόμενα ἐκ δημοσιευμάτων ἐφημερίδων. Πάντως ὅμως ἡ ὅλη κατάστασις καὶ ἀπ’ ἐδῶ καὶ ἀπ’ ἐκεῖ, ἔχει οὕτω δημιουργήσει μίαν ἀνησυχίαν. Βέβαια, κ. Βουλευταί, μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία κατέχει τὴν Ἀρχήν, δὲν ἐπαναστατεῖ ποτὲ ἐναντίον τοῦ ἑαυτοῦ της. Συνήθως οἱ ἐκτὸς τῆς Ἀρχῆς ἐπαναστατοῦσι. Δυστυχῶς εἰς τὸν τόπον μας ἔγιναν μερικὰ τέτοια πράγματα. Ἡ ἐποχή, αἱ ἀνάγκαι τῆς ἐποχῆς, διάφορα γεγονότα, σοβαραὶ καταστροφαί,—δὲν θέλω νὰ δικαιολογήσω τὰς ἐπαναστάσεις ποὺ ἔγιναν,—ὁπωσδήποτε ὅμως ἔγιναν. Ἀλλὰ δὲν ἠκούσθη ποτέ, ὅπως εἶπα καὶ πρίν, μία Κυβέρνησις νὰ ἐπαναστατῇ κατὰ τῆς ἰδίας της Κυβερνήσεως, διότι τότε καὶ οἱ Ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ διέπραττον μίαν τοιαύτην πρᾶξιν, δὲν θὰ ἦσαν οὔτε ἠθικοί, οὔτε τίμιοι, ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὁποίας ἔχουν τὴν τιμὴν νὰ συμμετέχουν. Ἐγὼ εἶμαι εὐχαριστημένος διότι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, μὲ ἤλεγξε. Ὁ ἔλεγχος μοῦ ἀρέσει καὶ δι’ αὐτὸ δικαιολογοῦμαι ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Ὅλοι εἴμεθα ἄνθρωποι καὶ ὅλοι κάμνομεν σφάλματα, καὶ ὁ ἔλεγχος αὐτὸς μοῦ εἶναι εὐχάριστος, διότι θὰ προσπαθήσω ν’ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἂν ὄντως ἔκαμα τοποθετήσεις τινας, τὰς τοποθετήσεις ταύτας προσεπάθησα νὰ μὴ τὰς κάμω οὔτε παρανόμως ἀλλ’ οὔτε καὶ νὰ ὠφεληθῶ ἐγὼ ἴδια ὀφέλη. Θὰ ἦτο σήμερον μέγα σφάλμα νὰ ζητήσῃ τις νὰ καταλάβῃ, βίᾳ μάλιστα, τὴν Ἀρχὴν εἰς τὴν κατάστασιν ποῦ εὑρίσκεται ἡ Χώρα, μὲ τὴν ἀπειλὴν ν’ ἀνέβῃ ἡ λίρα, δὲν ξέρω εἰς ποῖα ὕψη. Οὔτε ἡ ἡλικία μου, οὔτε ἡ πεῖρα μου μοῦ ἐπιτρέπουν νὰ σκέπτωμαι τοιαύτας τυχοδιωκτικὰς ἐπιχειρήσεις. Καὶ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ἀκόμη παραπάνω, διότι ἀνέφερε τὸ ζήτημα ὁ κ. Βενιζέλος, τὸ ζήτημα τῶν βομβῶν, δι’ αὐτὸ ἔχει γίνει πραγματικῶς μία παρεξήγησις, ἡ ὁποία δὲν θὰ διστάσω νὰ σᾶς εἴπω πῶς ἐγένετο. Ἤθελον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ κάμω μίαν δοκιμὴν παλαιῶν ὀβίδων τῶν 15 ἀχρηστοποιήτων διὰ τὸν στρατόν, καὶ ἕνα ἀριθμὸν τῶν 99 καὶ τῆς εἶχον βάλει κάτι σφαιρίδια. Ἀλλ’ οὐδέποτε ἐδοκιμάσθησαν. Αὐτὴν τὴν διαταγὴν τὴν εἶχεν ὁ «Ἀβέρωφ» καὶ ἐπρόκειτο νὰ τὰς δοκιμάσῃ. Ἐγώ, ὁμολογῶ, δὲν ἔδωκα τοιαύτην διαταγήν. Ἐπάνω εἰς τὴν συζήτησιν μοῦ τὸ ἀνέφεραν καὶ φαίνεται ὅτι ἡ ὑπηρεσία κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνόμισεν ὅτι ἔδωκα τὴν συγκατάθεσίν μου. Τοῦτο μόνον σᾶς λέγω, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ποὺ σᾶς ὁμιλῶ, πρὸ δύο δηλαδὴ ἡμερῶν, ἔδωκα τὴν διαταγὴν νὰ ἐπιστραφοῦν ὅλαι ἐκεῖ ὁπόθεν ἐλήφθησαν διὰ νὰ ἀποφύγω ἀκριβῶς τὰς παρεξηγήσεις. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἠμπόδισα πᾶσαν μετακίνησιν. Ὅσαι εἶχον μετακινηθῆ, διέταξα νὰ ἐπαναφερθοῦν εἰς τὰς θέσεις των. Σᾶς τὸ λέγω διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι ἀκόμη καὶ διὰ νὰ λείψῃ πᾶσα παρεξήγησις ἔδωκα αὐτὴν τὴν διαταγήν. Δὲν τὴν ἔδωκα πρὸς τὸν τύπον διότι δὲν ἠθέλησα. Ἐνῷ εἶχον ὅλον τὸ δικαίωμα νὰ διατάξω νὰ γίνουν αἱ δοκιμαί, δὲν τὸ ἔκαμα, διότι ὁ τύπος ἐχαρακτήρισεν ὡς ὕποπτον τὴν ἐνέργειαν αὐτὴν καὶ δὲν ἐπεθύμουν νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις.

§216Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἡ διαταγὴ τῆς μεταφορᾶς ἀπὸ τὸν Ναύσταθμον ἔγινεν ἀπὸ ὑμᾶς;

§217Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ὄχι.

§218Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἡ ρύθμισις τῶν βομβῶν ἐγένετο εἰς τὸ Τατόϊ;

§219Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ὄχι.

§220Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἡ βολὴ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ χωρὶς αὐτάς;

§221Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Δι’ αὐτὸ τὰς ἔστειλα ὀπίσω.

§222Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Πάντως ἡ ἀρχικὴ διαταγὴ εἶχε δοθῇ ἀπὸ σᾶς.

§223Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Δὲν εἶχε δοθῇ ἀπὸ ἡμᾶς.

§224Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς εἶπεν ὅτι δὲν ἐδόθη. Διατί ἐρωτᾶτε;

§225Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἡ διαταγὴ δὲν ἐδόθη ἀπὸ σᾶς. Τότε λυποῦμαι διότι ἡ μεταφορὰ ἐγένετο παρὰ τὴν διαταγήν σας.

§226Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ἐγὼ μόνον διέταξα διὰ 20 καὶ αὐτάς, διὰ νὰ ἀποφύγω τὴν παρεξήγησιν, διέταξα νὰ τὰς στείλωσιν ὀπίσω εἰς τὸν Ναύσταθμον. Μὲ κατηγόρησεν ὁ Ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι δὲν μετεχειρίσθην τὴν ἀρχαιότητα. Ἀλλὰ ἐὰν ἤθελον λάβει ὡς παράδειγμα τὴν προγενεστέραν Κυβέρνησιν, τότε καὶ ἐγὼ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ τὴν σεβασθῶ, διότι πράγματι, εἰς τὸ παρελθόν, καὶ δὴ συνεχῶς, ἀξιωματικοὶ πολλοὶ δὲν ἠξεύρω διὰ τίνας λόγους, ἀρκετὰ ἱκανοί, ἔμειναν εἰς θέσεις ξηρᾶς, καὶ δὲν τοὺς ἐδόθη ἡ δέουσα θέσις, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ λάβωσι.

§227Θ. ΔΕΣΥΛΛΑΣ. Σεῖς ἐστείλατε τὴν «Προῦσσαν» εἰς τὴν Κέρκυραν δι’ ἐκλογικοὺς λόγους.

§228Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ «Προῦσσα» ἐστάλη εἰς τὴν Κέρκυραν, κατόπιν ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῇ ἐκεῖ σοβαρὸν λαθρεμπόριον, καὶ τὸ καταδιωκτικὸν κατὰ τοῦ λαθρεμπορίου δὲν ἦτο ἀρκετὸν διὰ τὴν δίωξιν. Δι’ αὐτὸ ἀπεστείλαμεν τὴν «Προῦσσαν» εἰς τὴν Κέρκυραν.

§229Θ. ΔΕΣΥΛΛΑΣ. Ἦτο ἡ «Προῦσσα» μὲ τὰ πολυβόλα ἐστραμμένα ἐναντίον τοῦ σπιτιοῦ τοῦ κ. Θεοτόκη.

§230Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Καὶ συγκεκριμένως, λέγω, ὅτι δύο ἱκανώτατοι ἀξιωματικοί, ὅπως ὁ Ναύαρχος Δημούλης καὶ ὁ πλοίαρχος Ρουσέν, παρηγκωνίσθησαν ὑπὸ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως. Καὶ ὁ Δημούλης προήχθη μὲν εἰς ὑποναύαρχον, οὐδέποτε ὅμως διωρίσθη ὡς Ἀρχηγὸς Στόλου, ἐνῷ ἦτο ἀρχαιότερος ὅλων, ὁ δὲ πλοίαρχος Ρουσέν, ἐπίσης ἱκανώτατος ἀξιωματικός, παρηγκωνίσθη καὶ δὲν ἔλαβε ποτὲ καμμίαν ἀνάλογον θέσιν. Αὐταὶ λοιπὸν εἶναι αἱ τρομεραὶ μεταθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ἔχω νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐὰν ὁ Ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κήδεται τῆς ὁμαλότητος τοῦ Κράτους καὶ τοῦ τόπου, ἐγὼ κήδομαι κατὰ μείζονα λόγον τῆς ὁμαλότητος αὐτῆς, διότι τὴν στιγμὴν ταύτην μόνον ὁ Κοινοβουλευτισμὸς καὶ μόνον τὸ Πολίτευμα τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαγάγῃ τὴν Χώραν ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται. Ἐπιπροσθέτως ἔχω νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν ἤμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι κυβερνῶμεν τὸν τόπον αὐτὸν ἀπὸ εἰκοσαετίας. Συνεπῶς δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ὑπεύθυνοι καὶ οἱ αἴτιοι τῆς διαιρέσεως ἡ ὁποία καὶ σήμερον ἐξακολουθεῖ. Εἶπεν ὅμως ὁ Ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λοκρίδος, ὅτι μόλις προσέλαβον ἐγὼ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τὸ ἀνεστάτωσα. Κύριοι, ἐνῷ, ὁσάκις διοικῶ ἕνα Ὑπουργεῖον, ὡς τὸ τῶν Ναυτικῶν, δὲν τὸ διοικῶ, θέτων μόνον ὑπογραφὰς καὶ κάμνων περίπατον. Προσπαθῶ νὰ διοικήσω κατὰ ἕνα τρόπον καινοτόμον, νὰ ἀποδώσω εἰς τὸ Ναυτικὸν τὰς οἰκονομίας ἐκείνας ποὺ πρέπει νὰ γίνωνται, διότι αἱ σπατάλαι μεταμορφώνουν τοὺς ἀξιωματικούς. Οὔτε δίδω γαλόνια. Διοικῶν κατὰ ἕνα τρόπον αὐστηρόν, μὲ ἀνεκτικότητα εἰς οἱονδήποτε κόμμα καὶ ἂν ἀνήκω καὶ προασπίζω τοὺς ἱκανούς. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, ἕνα κόψιμο ἐπιδομάτων, βεβαίως δημιουργεῖ ἐπεισόδια. Σὲ σᾶς σπανίως θὰ ἐδημιούργει τοιαῦτα ἐπεισόδια διότι μόνον δίδετε καὶ ποτὲ δὲν κόπτετε.

§231Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Διαμαρτύρομαι, Κύριε Ὑπουργέ....

§232Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Νὰ ἀπαντήσετε ὕστερα, τώρα δὲν σᾶς ἐπιτρέπω. Παρέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἀεροπορίας, τὸ ὁποῖον εἴχετε σεῖς πρίν, καὶ εἴχετε πετάξει εἰς τοὺς δρόμους 57 ἀξιωματικούς.

§233Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Σεῖς πόσους ἔχετε πετάξει;

§234Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν καὶ Ἀεροπορίας). Κανένα. Ἐτιμώρησα μόνον ἕνα, ὁ ὁποῖος ἀνῆκεν εἰς τὴν παράταξίν μας, μόλις ἐτόλμησε νὰ κάμῃ κάτι, καὶ ὁ ὁποῖος ἔφυγεν ὅπως ἔπρεπε νὰ φύγῃ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀνεστατώσατε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἀεροπορίας, ἐδημιουργήσατε Συμβούλια, τὰ ὁποῖα ἔκοβαν καθημερινῶς, καὶ ἔστελλον εἰς τοὺς δρόμους δεκάδας ἀξιωματικῶν.

§235Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὁμολογῶ ὅτι λυποῦμαι διότι ζητεῖτε νὰ προκαλέσητε ἐντυπώσεις. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἐγὼ ὑπέβαλον ἐπερώτησιν σχετικήν. Λησμονεῖτε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι τῷ 1915 ἔλαβε χώραν πρωτοφανὲς γεγονὸς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἐπὶ τῆς ὑπουργείας σας, καὶ εἶμαι ἐξ ἐκείνων τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι σᾶς συνεκράτησαν τότε, κ. Ὑπουργέ. Λησμονεῖτε......

§236Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν καὶ Ἀεροπορίας). Αὐτὸ σᾶς τιμᾷ καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς συγκαταλέγω μεταξὺ τῶν φίλων μου. (Χειροκροτήματα).

§237Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ Ἀγγλικὸς Στόλος εἶχεν ἐπισκεφθῆ.

§238ΠΟΛΛΟΙ ΛΑΪΚΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καθῆστε κάτω. Μὴ διακόπτετε τὸν κ. Ὑπουργόν.

§239Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν καὶ Ἀεροπορίας). Σεῖς διελύσατε τὸ Ναυτικόν.

§240Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Θὰ συζητήσωμεν τὴν ἐπερώτησιν καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν διέλυσα ἐγὼ τὸ Ναυτικόν, ἀλλὰ σεῖς.

§241Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶναι οἰκογενειακὴ ὑπόθεσις ἡ Ἑλλὰς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἢ τοῦ Λαϊκοῦ. Ἐδῶ ἤλθαμεν νὰ ἀκούσωμεν ἂν αἱ αἰτιάσεις ἐναντίον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν εἶναι δικαιολογημέναι ἢ ὄχι.

§242Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν καὶ Ἀεροπορίας). Ὁ καθ’ ἕνας ἐξ ὑμῶν ἀντιλαμβάνεται ὅτι οὔτε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, οὔτε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἀεροπορίας, διελύθησαν ἐπὶ τῆς ὑπουργίας μου, ἀλλὰ διοικοῦνται καλά, καὶ θὰ διοικοῦνται, ἂν θὰ μείνωμεν εἰς τὴν Ἀρχήν, χωρὶς κανένα φόβον. Οὔτε συμβούλια ὁμαδικὰ ἐκάμαμεν οὔτε ἀποτάξεις ὁμαδικάς, οὔτε διώξεις καὶ καταδιώξεις. Καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀπεμάκρυνα ἐκ τοῦ Ὑπουργείου, δὲν ἐφρόντισα νὰ τοὺς καταδιώξω. Ἐπῆρα ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι συνεργάζονται μαζύ μου καλλίτερα, ὅπως καὶ σεῖς κάμνετε, καὶ ὅπως καὶ κάθε Ὑπουργὸς θέλει νὰ ἔχῃ ἕνα ἄνθρωπον μὲ τὸν ὁποῖον νὰ συνεννοῆται καλλίτερον, χωρὶς νὰ καταδιώκῃ τοὺς ἀντιθέτους. Τὰ περὶ καταδιώξεων, εἰς ὑμᾶς ἀνήκουσι καὶ μόνον, καὶ σᾶς εἶναι γνωστά.

§243Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Μὴ προκαλεῖτε, κ. Ὑπουργέ.

§244Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν καὶ Ἀεροπορίας). Ἐγὼ εἶμαι ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς εὐπρεπείας, καὶ ἐλπίζω ὅτι καὶ σεῖς θὰ μείνετε ἐντὸς αὐτῶν. Ἡ πρόκλησις λοιπὸν ἡ ὁποία προῆλθεν ἐκ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἀνατρέψωμεν τὸ Πολίτευμα, ἢ νὰ προβῶμεν εἰς ἐπιχειρήσεις διαφόρους, ἡ πρόκλησις λέγω αὐτή, κατ’ ἐμὲ δὲν προέρχεται ἐξ ἡμῶν, διότι οὐδεμία ἡμῶν πρᾶξις εἶχε πρόκλησίν τινα. Ἡ πρόκλησις αὕτη προῆλθεν ἐκ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ὅπως καὶ πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξα, καὶ ἀκόμη σήμερον ἀξιωματικοὶ τῆς παρατάξεως τῆς ἰδικῆς σας κάμνουν συμβούλια καὶ διαβούλια καὶ ἀνησυχοῦν διὰ πράγματα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ὤφειλον νὰ ἀνησυχοῦν. Ὀφείλω νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι καὶ ἐγὼ ἐπιθυμῶ τὴν ὁμαλότητα τῆς Χώρας πολὺ περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι τὴν ἐπιθυμεῖτε σεῖς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§246Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι Βουλευταί, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις κατέχει τὴν Ἀρχήν, μὴ στηριζομένη εἰς ἰδίαν πλειονοψηφίαν. Αἱ ἐκλογαὶ τοῦ Σεπτεμβρίου εἰς οὐδὲν κόμμα ἔδωκαν δύναμιν, ἐξασφαλίζουσαν τὴν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, διὰ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Κατετμήθησαν μάλιστα κατὰ τοιοῦτον τρόπον αἱ δυνάμεις αἱ πολιτικαί, ὥστε οὔτε συνασπισμὸς ὁμοιογενὴς νὰ δύναται νὰ γίνῃ. Ἐγώ, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐνόμισα ὅτι ὁ Θεὸς τῆς Ἑλλάδος, ἐνδιαφερόμενος διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος, τὴν ὁποίαν δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐπιφέρουν οἱ ἄνθρωποι, μᾶς ἐξηνάγκαζε νὰ συνεννοηθῶμεν. Ἐσχηματίσθη συνεπῶς ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, μετὰ τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ Πολιτεύματος ὑπὸ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, πρὸς τὸν σκοπὸν βεβαίως νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἰδέαν τῆς συμφιλιώσεως, τὴν ἰδέαν τῆς γαληνεύσεως, τὴν ἰδέαν τῆς ἐσωτερικῆς ὁμαλότητος. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀντελήφθην ἐγὼ τὰ πράγματα, καὶ οὕτως ἐνόμισα ὅτι ἐδόθη ἡ ψῆφος τῆς ἀνοχῆς ἀπὸ τὰ τρία ἄλλα παλαιοδημοκρατικὰ Κόμματα. Γνωρίζετε ὅτι, προεκλογικῶς, καὶ τὴν ἀνωμαλίαν ἀκόμη τοῦ Συνδέσμου ἠνέχθη ἡ τότε Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐσωτερικὴν συμφιλίωσιν.

§247Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶμαι εὐτυχὴς διότι διωρθώσατε τὴν φράσιν.

§248Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Βλέπετε ὅτι ἐγὼ τὰ διορθώνω ὅλα. (Γέλωτες). Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εἶπε κάποτε ὅτι ἐπεθύμει, ἐφόσον εὑρίσκεται ἀκόμη ἐν τῇ ζωῇ, νὰ γεφυρώσῃ τὸ χάσμα, νὰ ἄρῃ τὴν διαίρεσιν ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸ ἔθνος, λόγῳ διαφωνίας περὶ τῆς ἀκολουθητέας πολιτικῆς κατὰ τὸν μεγάλον πόλεμον καὶ ἐγὼ ἔμεινα τότε σύμφωνος μὲ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εὐλόγως λοιπὸν ἤλπισα ὅτι τῆς Κυβερνήσεως ταύτης ἡ συγκρότησις θὰ ἐγίνετο πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν, καὶ ὅτι, βελτιουμένων τῶν συνθηκῶν καὶ γνωριζομένου καλλίτερον τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς μιᾶς μερίδος πρὸς τὸν τῆς ἄλλης, θὰ κατωρθώναμεν τότε νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἤμην ἀνέκαθεν κεκηρυγμένος. Δὲν ἀνέμενον ὅτι ἀμέσως μετὰ τὸ τέρμα τῶν διακοπῶν θὰ ἤρετο ἡ ἐμπιστοσύνη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν δύναμαι μὲ τὸ μικρό μου μυαλὸ νὰ ἀνεύρω τὰ αἴτια, ποὺ μᾶς ἐδόθη ἡ ἀνοχὴ πρὸ δύο μηνῶν, καὶ τὰ αἴτια διὰ τὰ ὁποῖα μᾶς αἴρεται τώρα. Ὁ Ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Ἀγροτοεργατικοῦ Κόμματος ἐδήλωσεν εἰς κάποιαν ἐφημερίδα, ὅτι δὲν ἔχομεν ἰδίαν πλειονοψηφίαν. Ἀλλὰ μήπως εἴχομεν πρὸ δύο μηνῶν;

§249Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶπον ἰδίαν. Εἶπον πλειονοψηφίαν, ἡ ὁποία νὰ σᾶς ὑποστηρίζῃ.

§250Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐνόμιζον πλειονοψηφίαν ἰδίαν. Τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐξηνέχθησαν ἐκ τοῦ βήματος τούτου καὶ τὰ ὁποῖα ἐξηνάγκασαν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων νὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν τὰ εὑρίσκω σοβαρά. Ἡ διένεξις περὶ τοῦ ἂν τὸ 30% ἠδύνατο ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἐὰν ἐνόμιζεν ὅτι ἡ συναλλαγματικὴ κατάστασις τῆς Χώρας δὲν τῆς ἐπέτρεπε τὴν πληρωμὴν νὰ μὴ τὸ πληρώσῃ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπαρκής, ἐφόσον κατ’ ἀρχὴν ὅλοι εὑρέθημεν σύμφωνοι νὰ πληρωθῇ τὸ 30%. Καὶ βεβαίως, οὔτε ἡμεῖς ἠμποροῦμεν νὰ ἀποδώσωμεν εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, διότι ἔκαμε τὴν σύμβασιν αὐτήν, οὔτε καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις ἠμπορεῖ νὰ μᾶς κακίσῃ διότι ἐπληρώσαμεν τὸ ποσὸν αὐτό.

§251Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅπως τὸ λέγετε εἶναι καλὸν καὶ εὔλογον, ἀλλ’ ὁ κ. Τσαλδάρης ἠθέλησε νὰ μᾶς ἀποδώσῃ τὰς εὐθύνας ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως Βαρβαρέσου ἔγινα ἐγὼ αἰτία καὶ πληρώνει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς τὸ 30%, ἐνῷ ἄνευ αὐτῆς δὲν θὰ ἐπλήρωνε.

§252Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν τὸ ὑποθέτω αὐτό. Δὲν ἐξηγήθητε ἐπαρκῶς ἴσως. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εὑρισκομένη ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἐπικρίσεως ἄλλων κομμάτων ἢ καὶ ὑπὸ τοῦ Τύπου ὅτι ἠδύνατο νὰ μὴ πληρώσῃ καὶ ἐπλήρωσε τὰ 30%...

§253Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ καὶ κατὰ τὰς ἰδιαιτέρας συζητήσεις ἐδήλωσα ὅτι εἶμαι εἰς τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως ἐὰν πληρώσῃ....

§254Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶπεν ὅτι αὐτὴ ἡ σύμβασις ἔγινεν ἐπὶ Κυβερνήσεως προηγουμένης. Τώρα βεβαίως, ἤλλαξεν ἡ συναλλαγματικὴ κατάστασις, καὶ ἐὰν διεπραγματευόμεθα ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἴσως νὰ μὴ ἐδίδομεν τόσα. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία ἔκαμε τὴν σύμβασιν, φέρει καὶ εὐθύνην διότι τὴν ἔκαμε.

§255Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν τὸ ἐλέγετε αὐτὸ πρότερον, ἴσως δὲν θὰ εἴχομεν συζήτησιν. Ἄλλο ὅμως εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἄρσεως τῆς ἀνοχῆς.

§256Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Συνεπῶς αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον, ὅπως ἐδήλωσεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δὲν τὸ ἐθεώρησε ἱκανὸν νὰ τὸν πείσῃ ὅπως ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ μὴ εἶναι ἆρά γε σοβαρὰ τὰ ζητήματα τῶν φόβων περὶ παρασκευαζομένης δικτατορίας; Κύριοι, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐγὼ τουλάχιστον, ἐκπλήσσομαι διότι ὑποστηρίζονται σοβαρῶς τοιαῦτα ἐπιχειρήματα. Ἐάν, Κύριοι, θὰ διέτρεχε κίνδυνον τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, θὰ τὸν διέτρεχεν ἐκ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, διότι ὁ κόσμος ζῇ ἐπὶ τῆς ξηρᾶς. Εἰς τὴν θάλασσαν εἶναι τὰ ψάρια. Εἰς τοὺς ἀέρας εἶναι τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ. Συνεπῶς πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν τὸ στρατιωτικὸν συγκρότημα τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῆς Θεσσαλονίκης, τὸ ὁποῖον ἀφῆκεν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ὑπέστη ἀλλοίωσίν τινα. Δὲν μετετέθη οὔτε εἷς ἀξιωματικός, ἐκτὸς, βεβαίως, τοῦ Φρουράρχου, ὅστις ἀντεκατεστάθη μὲ ἄλλον, ὁ ὁποῖος ἔρχεται εἰς ἐπικοινωνίαν μὲ τὴν Κυβέρνησιν τέλος πάντων, καὶ ἦτο βεβαίως στοιχειῶδες νὰ ἀναλάβῃ τὴν θέσιν αὐτήν. Οὐδεὶς ἄλλος, ἐκτὸς αὐτοῦ, ἀξιωματικὸς μετεκινήθη ἐξ Ἀθηνῶν, οὐδὲ ὑπαξιωματικός τις ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπίτηδες ἔχουν ἔλθει ἐδῶ. Ἀκόμη ἠνέχθημεν καὶ ἀξιωματικοὺς νὰ παρέχουν ὑπηρεσίας εἰς στρατηγούς, ἐν ἀποστρατείᾳ εὑρισκομένους, διὰ νὰ μὴ δώσωμεν καμμίαν λαβὴν παρεξηγήσεως καὶ μάλιστα εἰς στρατηγούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄγριοι ἀντίπαλοί μας, ἀδημονοῦντες νὰ μᾶς καταβροχθήσουν! Παρουσιάσθη ἕν λυπηρὸν ἐπεισόδιον μὲ τὸν Συνταγματάρχην κ. Διάμεσην, τοῦ ὁποίου τὴν ἀξίαν πολὺ καλὰ γνωρίζω, καὶ περισσότερον παντὸς ἄλλου ἐξαίρω ἐγώ. Τὸ ἐπεισόδιον αὐτὸ ἦτο τυχαῖον. Ὁ κ. Διάμεσης βεβαίως ἐπέδειξεν ἀμέλειαν καὶ ὄχι πρόθεσιν. Ἀλλὰ τί ἠθέλετε νὰ κάμωμεν; Εἰς ὅλον τὸν κόσμον αὐτὰ τὰ παραπτώματα, αὐτὰ τὰ λάθη, αὐταὶ αἱ ἀμέλειαι τιμωροῦνται αὐστηρῶς, διότι ἡ στάσις τοῦ στρατοῦ ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως τῆς Χώρας, ἔστω καὶ κατ’ ἀνοχὴν κυβερνώσης, παρατηρεῖται ἀπὸ ὅλον τὸν κόσμον. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, διότι κατὰ σύμπτωσιν καὶ ἐγὼ ὑπῆρξα στρατιωτικὸς καὶ γνωρίζω τὰ πράγματα, ὅτι ὁ διοριζόμενος ἐπικεφαλῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως τῆς ἐχούσης σκοπὸν νὰ ἀποδώσῃ τιμὰς εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, πρέπει νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐντολῆς. Πῶς θὰ τὴν ἐξασφαλίσῃ; Ἁπλούστατα· θὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν Οἶκον τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, καὶ μὲ τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον, διὰ νὰ πληροφορηθῇ κατὰ τίνα ὥραν, καὶ διὰ τίνων ὁδῶν θὰ διέλθουν τὰ πρόσωπα, πρὸς τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἀποδοθοῦν αἱ τιμαί, καὶ θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀπόδοσιν τῶν τιμῶν, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποστολή του. Δὲν λέγω ὅτι ὁ κ. Διάμεσης ἔκαμεν ἕνα παράπτωμα ἐκ προθέσεως, ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἔκαμε μίαν ἀμέλειαν.

§257Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὁ ἔχων τὸ γενικὸν πρόσταγμα, γνωρίζετε κάλλιον παντὸς ἄλλου, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ συνοδεύσῃ τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας παρὰ τὸ αὐτοκίνητον, γνωρίζετε δὲ κάλλιον παντὸς ἄλλου ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κατῆλθεν, ὄχι ἐκ τῆς αὐτῆς ὁδοῦ, ἐκ τῆς ὁποίας κατῆλθεν ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· ποῦ ἠθέλετε νὰ εὑρίσκεται ὁ συνταγματάρχης Διάμεσης; Εἰς τὸ Κυβερνητικὸν Μέγαρον ἢ εἰς τὸ Ξενοδοχεῖον τῆς Μ. Βρετανίας, εἰς τὸ σημεῖον ὅπου εἰσῆλθεν ἡ σειρὰ τῶν αὐτοκινήτων τῶν Ὑπουργῶν; Ἐὰν ὑπάρχῃ εὐθύνη τις, ἡ εὐθύνη αὐτὴ βαρύνει τὸν ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο εἰς τὴν Μ. Βρετανίαν, ὅπου εἰσῆλθον τὰ αὐτοκίνητα τῶν ὑπουργῶν εἰς τὴν φάλαγγα τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν ὁ κ. Διάμεσης εὑρίσκετο ἐκεῖ ἵνα χαιρετήσῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ συνοδεύσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας, διότι ὡς γνωρίζετε καὶ ἐν καλπασμῷ ἐὰν ἤθελε νὰ μεταβῇ ἐκ τῆς Μ. Βρετανίας εἰς τὸ Κυβερνεῖον, θὰ ἐχρειάζετο ἓν τέταρτον, διότι σήμερον μὲ τὴν ἄσφαλτον δὲν εἶναι εὔκολος ὁ καλπασμὸς καὶ ὁ τροχασμός. Λοιπὸν ἡ τιμωρία τοῦ συνταγματάρχου Διάμεση εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος. Δὲν ὑπάρχει περίπτωσις οὔτε κἂν ἐπιπλήξεως. Εἶναι περίεργος ἡ τιμωρία. Ἠδύνασθε κάλλιστα νὰ τιμωρήσητε καὶ τὸν συνταγματάρχην τοῦ Συντάγματος Καλαμῶν, διότι δὲν ἐχαιρέτισε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐν Ἀθήναις κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον.

§258Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Καὶ αὐτὸς ἑαυτόν, διότι καὶ αὐτὸς φέρει εὐθύνην ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§259Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν ἡμεῖς, δὲν ἦτο βεβαίως ὅπως ὁ συνταγματάρχης Διάμεσης μὴ συνοδεύσῃ τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν, ἦτο, ὅπως ὁ συνταγματάρχης Διάμεσης διατάξῃ τὸν Διοικητὴν τοῦ Αʹ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἐκεῖ ποὺ θὰ εἰσήρχετο τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, νὰ σταθῇ διὰ ν’ ἀποδώσῃ τὰς τιμάς.

§260Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἔχει ὑποχρέωσιν ἐκ τοῦ κανονισμοῦ νὰ χαιρετᾷ;

§261Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὥστε ἡ δίμηνος φυλάκισις, καὶ ἀφαίρεσις διοικήσεως, εἶχεν ὡς ἀφορμὴν τὸ ὅτι ὁ κ. Διάμεσης δὲν διέταξε τὰ τμήματα νὰ χαιρετίσουν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Πῶς ὅμως θὰ ἔδιδε τὴν διαταγὴν αὐτήν; Ἐξηγήσατέ μου παρακαλῶ.

§262Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. Διάμεσης, λαμβάνων τὴν διαταγὴν τοῦ Σώματος Στρατοῦ ὅπως τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Στρατιωτικῆς δυνάμεως ποὺ θὰ παρετάσσετο διὰ τὴν ἀπόδοσιν τῶν τιμῶν, θὰ ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ νὰ πληροφορηθῇ.....

§263Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶχε καμμίαν ἀνάγκην.

§264Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχει ἀνάγκην κάθε στρατιωτικὸς ἡγέτης νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποστολῆς του.

§265Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ὑπάρχει τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον καθορίζει πόθεν θὰ διέλθῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας καὶ πόθεν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§266Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀκόμη καλλίτερον ἂν ὑπῆρχε πρόγραμμα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐὰν ἔβλεπεν ὅτι συμπίπτουν αἱ ὧραι, ὤφειλε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀπόδοσιν τῶν τιμῶν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας. Ἐκεῖ, ὄχι μόνον αὐτὸ δὲν ἐγένετο, ἀλλὰ παρουσιάσθη καὶ μία ἀναρχία, διότι ἄλλα τμήματα παρουσίαζον ὅπλα, καὶ ἄλλα δὲν παρουσίαζον, καὶ γνωρίζετε ὅτι εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ἔκαμε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὅσοι ἦσαν φίλοι τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἐχαιρέτων, καὶ ὅσοι δὲν ἦσαν, τὴν ἠγνόουν. Ἀλλ’ ὑπεστηρίχθη ὅτι ἡ ποινὴ ἡ ὁποία, ἐπεβλήθη εἰς τὸν κ. Διάμεσην εἶνε αὐστηρά. Τὶ νὰ σᾶς εἴπω, κ. Βουλευταί. Ὑπάρχει κανεὶς γνώμων, ὑπάρχει καμμία ζυγαριά, ἡ ὁποία νὰ ἠμπορῇ νὰ ζυγίσῃ καὶ καθορίσῃ τὰς ποινάς; Εἶνε ζήτημα ἐκτιμήσεως ἐκείνου, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ τιμωρήσῃ. Ἐπειδὴ τὸ παράπτωμα ἔθιγεν ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν, ἔθεσα ὑπ’ ὄψει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὰ δικαιώματα, δηλαδὴ τὰς πειθαρχικὰς ποινὰς κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιβάλλεται ἑξάμηνος ἀργία διὰ Διατάγματος Προεδρικοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε δικαίωμα νὰ τιμωρήσῃ μὲ δύο μηνῶν φυλάκισιν. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Μεταξᾶν, κληθέντα ἐπίτηδες εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶπα ὅτι ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι ὑπάρχει πρόθεσις, ἡ ἀργία ἡ ἑξάμηνος δὲν εἶνε ἐπαρκὴς ποινή. Ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόθεσις, ὅπως παραδέχομαι ἐγώ, εἶναι ὑπεράγαν αὐστηρὰ ἡ τιμωρία καὶ κατελήξαμεν εἰς τὴν τιμωρίαν τῆς διμήνου φυλακίσεως. Ἐλέχθη ἐπίσης ὅτι ἀντικατεστάθη ἐκ τοῦ Συντάγματος ὁ κ. Διάμεσης. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ἐπειδὴ τὸ Σύνταγμα ἔχει κληρωτούς, μετεκαλέσαμεν ἄλλον ἀξιωματικὸν ὅπως τὸν ἀναπληρώσῃ. Πραγματικῶς δὲ σήμερον ἐπληροφορήθην ὅτι μετετέθη ἀμοιβαίως μὲ τὸν ἄλλον συνταγματάρχην, δώσας δὲ τὴν διαταγὴν ἐπειγόντως τὴν ὑπέγραψα καὶ τὴν ἔστειλα, ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε τὸ ταχύτερον νὰ ἐπιβληθῇ ἡ ποινή, καὶ δὲν ἐπρόσεξα, δὲν τὴν ἐδιάβασα καθ’ ὁλοκληρίαν. Σήμερον ἠρώτησα τὸν κ. Γενικὸν Διευθυντὴν τοῦ Ὑπουργείου καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι, πράγματι ἐτοποθετήθη εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἐνῷ ἡ διαταγή μου ἦτο νὰ μείνῃ καὶ νὰ ἀναλάβῃ τὸ Σύνταγμά του, μόλις θὰ ἔληγεν ἡ ποινή του. Διὰ τὰς ἄλλας, Κύριοι, αἰτιάσεις, τὶ θέλετε νὰ κάμω; Λέγω, ὅτι δὲν ἔκαμον καμμίαν προπαγάνδαν ὑπὲρ τῆς δικτατορίας, ἀλλὰ λέγουν ὅτι ἔγραψαν αἱ ἐφημερίδες. Τὰ διέψευσα ἐγώ. Λέγω ὅτι δὲν μετέθεσα τὸν Σπαῆν καὶ τὸν Βεντήρην. Τὰ γράφουν αἱ ἐφημερίδες, τί θέλετε νὰ κάμω; Λέγω ὅτι δὲν ηὔξησα τὰς θέσεις τῶν ἀντιστρατήγων κατὰ δύο. Τὰ γράφουν αἱ ἐφημερίδες. Τί νὰ κάμω; Λέγω ὅτι δὲν κατήρτισα κανὲν τάγμα Δημοκρατικῆς Φρουρᾶς. Αὐτὸ ἦτο ἐντελῶς τῆς πρωτοβουλίας τῆς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐπῆγα καὶ ἐζήτησα σήμερον, διότι καλὰ–καλὰ δὲν ἐγνώριζα μὲ τὰς συμπτύξεις τῶν ὑπηρεσιῶν τί εἶχε λάβει χώραν, καὶ μὲ ἐπληροφόρησαν ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχει ἓν τάγμα εἰς τὸ Κυβερνεῖον διὰ τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας—εἶναι τὸ Πρότυπον Σύνταγμα—καὶ καταργοῦμεν μερικὰ Συντάγματα, φυσικὸν ἦτο νὰ καταργήσωμεν καὶ ἕνα τῶν ἐν Ἀθήναις, καὶ ὄχι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται πρὸς τὰ σύνορα. Ὑπάρχει καὶ ἕνας Λόχος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, Λόχος Ὑπουργείου. Ἐσκέφθημεν ὅλα αὐτὰ νὰ τὰ κάμωμεν ἓν Τάγμα, καὶ τὸ εἴπομεν «Τάγμα Δημοκρατικῆς Φρουρᾶς». Εἰς αὐτὸ εἴπομεν νὰ προσκολλήσωμεν καὶ μίαν Ἴλην, κατὰ τὸ Γαλλικὸν πρότυπον. Νὰ τοὺς δώσωμεν καὶ περικεφαλαίαν, νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς οὕτω μίαν παράστασιν τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος. Οὔτε ἐθελοντὰς ἠθέλομεν νὰ στρατολογήσωμεν, οὔτε στρατιώτας ἀπὸ ἀλλοῦ ἐπρόκειτο νὰ φέρωμεν, οὔτε τίποτε ἄλλο ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ, διότι ἁπλῶς εἴπομεν ὅτι θὰ μεταβληθοῦν καὶ θὰ συμπηχθοῦν... Συνεπῶς τὸ ἐπιχείρημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐβασίσθητε, Κύριοι, διὰ νὰ ἄρετε τὴν ἀνοχὴν ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι σταθερόν, οὔτε εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἀναλάβωμεν τὰς εὐθύνας τῆς πολιτικῆς πράξεως τὴν ὁποίαν θὰ κάμητε σεῖς. Ἴσως εἶναι μία ἱστορικὴ στιγμὴ ποὺ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ γεφύρωσις τοῦ χάσματος, τὸ ὁποῖον ἐχώρισε τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ μίαν δεκαπενταετίαν καὶ πλέον, καὶ τὸ ὁποῖον τοσαῦτα δεινὰ ἔφερεν εἰς τὸν τόπον, καὶ ἴσως διὰ τῆς πράξεως αὐτῆς τὴν ρίπτομεν πάλιν πρὸς τὸ πέλαγος τῆς ἐσωτερικῆς διενέξεως καὶ τοῦ ἐμφυλίου σπαραγμοῦ. Δὲν ἔχομεν συνεπῶς καμμίαν διάθεσιν νὰ ἀναλάβωμεν τὴν εὐθύνην μιᾶς πολιτικῆς πράξεως εἰς τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν μετέχομεν. Ἐὰν πιστεύετε ὅτι, πράγματι ὑπάρχει κίνδυνος τοῦ πολιτεύματος, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀδικεῖτε τὴν νοημοσύνην σας. Ἐὰν δὲν πιστεύετε τοῦτο, τότε ζητήσατε τὰ ἀληθῆ αἴτια καὶ στηρίξατε ἐκεῖ τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐγὼ προσωπικῶς ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω ἐκεῖνα, ἅτινα ἀπὸ τῆς πρωΐας καὶ πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων διεμήνυσα, ὅτι ἐὰν ἠμπορεῖ νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι πρόθυμος νὰ ὑποβάλω, διὰ λόγους ὑγείας, τὴν παραίτησίν μου. Ἐπίσης δὲ καὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερα ὅτι θέτω τὴν παραίτησίν μου εἰς τὴν διάθεσίν του, διὰ νὰ μὴ ματαιωθῇ μία προσπάθεια συμφιλιώσεως τῶν πολιτικῶν κόσμων, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐγὼ προσδοκῶ μεγαλείτερον καλὸν διὰ τὴν χειμαζομένην πατρίδα μας. Εἶμαι λοιπὸν διατεθειμένος διὰ κάθε θυσίαν, πλὴν τοῦ νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην τῆς ἀνατροπῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§267Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ προσωπικὰ ζητήματα δὲν δύνανται νὰ θεωρηθοῦν λήξαντα πρὶν ἢ ἀναγνωσθῇ ἡ ἐπιστολή. Ἔχει ἡ Βουλὴ τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἐπιστολή, τὴν ὁποίαν ἐνεχείρισεν ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸν κ. Τσιριμῶκον.

§268Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Ἀναγινώσκει). «Θεραπευτήριον ὁ Εὐαγγελισμός. Ἀθῆναι τῇ 25–7–32. Φίλε κ. Τσιριμῶκε. Ἐξακολουθῶ νὰ βασανίζωμαι ἐπὶ τρεῖς σχεδὸν μῆνας εἰς τὸν Εὐαγγελισμόν, ἀπὸ τὸ κρεββάτι τοῦ ὁποίου σᾶς γράφω. Ἀναχωρήσαντος σήμερον τοῦ ἀνεψιοῦ μου θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς γράψω καὶ ἐγὼ διὰ τὰς κάτωθι ὑποθέσεις καὶ θὰ ἐπιμείνω διότι εἶναι δίκαιον νὰ γίνουν ἀλλὰ καὶ ἀνάγκη. Παρακαλῶ θερμότατα νὰ μετατεθῇ ὁ ἀστυνόμος Κροκέων Νταμίρης ἀνθυπομοίραρχος ἢ ὑπομοίραρχος. Καθίσταται πολιτικὴ ἀνάγκη ἡ μετάθεσίς του ταχέως, πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Ἐὰν παραμείνῃ ἐκεῖ, εἶναι ἑπόμενον νὰ προκαλέσῃ λυπηρὰς σκηνὰς μὲ τοὺς φιλελευθέρους, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται πλέον νὰ τὸν ἀνέχωνται ὑβρίζοντα καὶ αὐτὸν τὸν Βενιζέλον καὶ ἀσυστόλως καὶ ἀπροκαλύπτως ὀργιάζοντα καθ’ ἡμῶν καὶ ὑπὲρ τῶν Λαϊκῶν. Ἔχει καταγγελθῆ ἐπανειλημμένως. Ἐπίσης παρακαλῶ ὅπως ὁ κατ’ ἀνάγκην μετατιθέμενος ἐκ Λακωνίας ταγματάρχης τῆς Χωροφυλακῆς Μαρῖνος Σκορδίλης μετατεθῇ εἰς Τρίπολιν καὶ ὄχι εἰς Κεφαλληνίαν, ὡς προτείνει ὁ Ἀνώτερος Διοικητὴς Χωροφυλακῆς Πελοποννήσου, παρὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ γίνωνται δὲ αἱ μεταθέσεις ὅσον τὸ δυνατὸν πλησιέστερον, πρὸς ἀποφυγὴν πληρωμῆς μεγάλων ὁδοιπορικῶν. Μετὰ τὰς ἀνωτέρω ὑποθέσεις ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅπως, προκειμένου νὰ γίνουν προαγωγαὶ ἀξιωματικῶν τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, προαγάγητε κατ’ ἐκλογὴν τὸν ἀνεψιόν μου Νικόλαον Κωνσταντάκην ἀστυνόμον βʹ τάξεως εἰς αʹ. Εἶναι πράγματι ἄξιος προαγωγῆς κατ’ ἐκλογήν. Ὑπάρχουν εὐνοϊκαὶ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐκθέσεις τῶν προϊσταμένων του· εἰς τὸν βαθμὸν βʹ τάξεως ἔχει ἑπτὰ ἔτη, ὑπηρετεῖ ἐν Πειραιεῖ ἐπὶ 9 ἔτη. Εἶναι ἄκρως φιλελεύθερος καὶ ἔχει προσφέρει πολλὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸ κόμμα. Μετὰ τιμῆς καὶ φιλίας, Γ. Δ. Φικιώρης». (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς καὶ τοῦ κέντρου).

§269ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, κ. Βουλευταί, θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ἓν ἢ δύο λεπτὰ τὸ πολύ. Θέλω νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑποθέσῃ ὅτι τὸν κατηγόρησα διότι ἐπλήρωσε τὸ 30%. Τὸν ἐμέμφθην διότι ἠθέλησεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ νὰ μοῦ ρίψῃ τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελέσεως πράξεως, τὴν ὁποίαν, λέγει, ὅτι ἐθεώρει ἐπιζημίαν, καὶ τοῦ εἶπα, ἂν τὴν θεωρῇς ἐπιζημίαν, ἔχεις τὰ μέσα νὰ ὑπαναχωρήσῃς.

§270Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ σᾶς ἀμφισβητῶ.

§271Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ κρίνῃ ἂν εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὑπαναχωρήσητε. Σᾶς εἶπα δὲ εἰς τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ὅτι παίρνω ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην, ὅτι δύνασθε νὰ μεταχειρισθῆτε καὶ ἐμὲ εἰς τὰ ἐπιχειρήματά σας. Θέλω ἐξ ἄλλου νὰ εἴπω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν δύο λέξεις: Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς, θὰ εἴπω μετὰ συγκινήσεως, τοὺς λόγους του, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ εἴπω ὅτι φοβοῦμαι ὅτι εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἡ ἀμοιβαία δυσπιστία δημιουργεῖ ὅλην τὴν ταραχήν, ὅπως περίπου εἰς τὸν διεθνῆ βίον τῶν λαῶν σήμερον κινδυνεύομεν νὰ ἴδωμεν πάλιν νὰ μὴ ἀποκατασταθῇ ὁριστικῶς ἡ εἰρήνη, διότι, ἡ μὲν Γερμανία φοβεῖται τὴν Γαλλίαν, ἡ δὲ Γαλλία τὴν Γερμανίαν, ὡς πρὸς τοὺς ἀφοπλισμούς. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς ἡμᾶς. Ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος φοβοῦνται ὅτι ὁ κ. Κονδύλης ἑτοιμάζει δικτατορίαν, καὶ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι εἶμαι βέβαιος, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὅτι ὁ κ. Κονδύλης δὲν ἐπιδιώκει τοιοῦτό τι. Εἶμαι βέβαιος περὶ τούτου, κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις, τὰς ὁποίας ἔσχον καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἄλλοθεν. Ἀλλ’ ὑπάρχουν ἄνθρωποι καλῆς πίστεως, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἕνας τοιοῦτος κίνδυνος καὶ αὐτὸ δημιουργεῖ τὰς ἀνησυχίας. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἦτο ἡ πλέον χαρακτηριστική. Περίπου αὐτὰ εἶπεν. Εἶπεν ὅτι ὑπάρχει μία δυσπιστία. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Δι’ αὐτὸ ἐζητήσαμεν, ἂν ἠθέλομεν νὰ δώσῃ καρποὺς αὐτὴ ἡ βουλευτικὴ περίοδος, νὰ δώσωμεν τὰ χέρια διὰ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῆς γεφυρώσεως τοῦ χάσματος, προσπάθεια, ἡ ὁποία ἀρκετὰ ἐξυπηρετήθη διὰ τῆς συγκροτήσεως αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν οἰκονομικῶν προβλημάτων. Μὴ ὑποθέσητε ὅτι σήμερον, διὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀνοχῆς, ἐπιδιώκω νὰ ἀπομακρύνω τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἀπὸ τὴν Ἀρχήν. Σᾶς εἶπον ὅτι θὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας, ἄλλην μίαν φοράν, νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν συγκρότησιν, τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, καὶ κατόπιν νὰ καλέσῃ τὸν κ. Τσαλδάρην νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Δὲν ἐπιδιώκω ν’ ἀπομακρύνω τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἀπὸ τὴν Ἀρχήν. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ συμπληρώσῃ τὴν ἐργασίαν της, νὰ μᾶς φέρῃ τὰ μέτρα διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν εὐχαρίστησιν καὶ ἡμεῖς νὰ τὰ κρίνωμεν, καὶ νὰ τὰ ἐπικρίνωμεν ἢ νὰ τὰ ἐπιδοκιμάσωμεν. Δὲν θέλομεν νὰ διαιωνίσωμεν τὸν διχασμόν. Ἡ ὁμιλία ὅμως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, εἰλικρινῶς βεβαιώσαντος τὴν ἀμοιβαίαν δυσπιστίαν, εἶναι ἡ καλλιτέρα ἀπόδειξις ὅτι δὲν δύναται νὰ συνεχισθῇ ἡ ταραχὴ αὐτή, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζω ποῦ θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ.

§272Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐπωφελήθη ἄλλην μίαν φορὰν τῆς εὐκαιρίας διὰ νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν δυσπιστίαν του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ μολονότι λέγει ὅτι ἄγεται ἀπὸ τὴν μεγάλην ἰδέαν, πῶς θὰ δυνηθῇ νὰ παγιωθῇ τὸ πνεῦμα τῆς συμφιλιώσεως τῶν δύο κόσμων, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ ἀρκετῶν ἐτῶν ἔχουσι διχασθῆ, ὅμως τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οὐδὲν ἄλλο ἔκαμε, παρὰ νὰ ἀποδείξῃ πόσον βαθεῖαι εἶναι αἱ ρίζαι τῆς διχονοίας. Τοῦτο καὶ μόνον ἀπεδείχθη ἐξ ὅσων εἶπε. Διότι τὸ κύριον βάρος συμφώνως πρὸς τὰ λεγόμενά του, πίπτει ἐπὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, κ. Κονδύλη, καίτοι τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐξῆρε τὰ πλεονεκτήματά του, ὅπως δὲν παρέλειψε νὰ ἐξάρῃ καὶ τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ Ναυάρχου Χατζηκυριάκου. Διὰ τὸν κ. Μεταξᾶν δὲν εἶπέ τι τὸ σοβαρόν, διότι δὲν εἶχε νὰ εἴπῃ τι. Νομίζω ὅμως, Κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν παραμένουσα ἐν τῇ Ἀρχῇ καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἀμέσως ψηφοφορία περὶ τῆς ἐμπιστοσύνης, ἣν ἐμπνέει ἡ Κυβέρνησις. Λέγω δὲ ταῦτα διότι οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ τῶν ἄλλων Κομμάτων δὲν ἔχουν πλέον λόγους νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ οὐσιαστικῶς Κυβέρνησις δὲν ὑπάρχει. Νὰ διεξαχθῇ δὲ τὸ ταχύτερον ψηφοφορία, διότι δὲν νομίζω, ὅτι δύναται, ἔστω καὶ ἐπὶ στιγμήν, νὰ διασυρθῇ τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως. (Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἑτοιμάζεται ν’ ἀποχωρήσῃ τῆς αἰθούσης. Ἐγείρονται διάφοροι Φιλελεύθεροι Βουλευταί, ὁ κ. Παπαναστασίου καὶ ὁ κ. Καφαντάρης ζητοῦντες νὰ ὁμιλήσουν).

§273Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδήλωσα ἤδη ὅτι δὲν δύναμαι νὰ παραμένω πλέον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§274Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας τὸν λόγον.

§275Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ Κυβέρνησις φοβεῖται τὰς ἀγορεύσεις τῶν Ἀρχηγῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ προσπαθεῖ νὰ τὰς προλάβῃ. Ἄν δὲν τὰς ἐφοβεῖτο, θὰ τὰς ἔστεργε (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως).

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄν ἡ Κυβέρνησις δηλοῖ αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι παραιτεῖται, εὑρισκόμεθα ἀπέναντι μιᾶς κυβερνητικῆς κρίσεως. Τότε δύναται νὰ θεωρηθῇ λήξασα ἡ συνεδρίασις. Ἄν ὅμως ζητῇ ψηφοφορίαν, τότε δέον ν’ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ψηφοφορίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως. Αὐτὸ ποὺ ἐπιζητεῖται εἶναι αὐθαιρεσία. Δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἄλλως. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§277Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ πέντε λεπτὰ καὶ ὄχι περισσότερον.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§280Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἴσθημα ἐκπλήξεως προεκάλεσε, νομίζω, εἰς πάντας ἡ ἀξίωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ ἀπευθείας εἰς ψηφοφορίαν, χωρὶς νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς τοὺς ἔχοντας τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ὁμιλήσουν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ δικαιολογήσουν τὴν ψῆφόν των. Θὰ εἶχεν ἴσως ἐξήγησιν τινά, καίτοι θὰ παρέμενεν οὐσιαστικῶς πάντοτε ἄτοπος ἡ διακοπὴ τῆς συζητήσεως, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε προβῆ εἰς ἄμεσον ὑποβολὴν τῆς παραιτήσεώς της, μετὰ τὴν ὁποίαν, κατὰ τὰ εἰθισμένα παρ’ ἡμῖν, ἐπέρχεται αὐτοδικαίως ἀναβολὴ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐργασιῶν. Εἶναι ὅμως πρωτάκουστον νὰ ζητῆται νὰ ἀπαγορευθῇ ὁ λόγος εἰς τοὺς βουλευτὰς διὰ διαταγῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἀρχίσῃ ἀμέσως ἡ ψηφοφορία. Πρέπει νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἡ αὐθαίρετος, διὰ νὰ μὴ εἴπω δικτατορική, αὕτη ἀξίωσις, ὀφείλεται εἰς τὴν δημιουργηθεῖσαν νευρικότητα καὶ ὅτι δὲν εἶναι συνέπεια ἀγνοίας ἢ βαθυτέρας ἀντιλήψεως τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τῆς κοινοβουλευτικῆς τάξεως, καὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς. Καὶ μετ’ αὐτὸ εἰσέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν χθεσινῶν πρωθυπουργικῶν δηλώσεων ὑποχωρεῖ κατ’ ἀνάγκην καὶ ἔρχεται εἰς δευτέραν μοῖραν, ἐνώπιον τοῦ ἄλλου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ζητήματος ἐπειγούσης φύσεως καὶ θεμελιωδῶς συνδεομένου πρὸς τὴν ὁμαλὴν τῆς Χώρας διαβίωσιν. Θὰ ἀρκεσθῶ διὰ τοῦτο εἰς γενικωτάτας παρατηρήσεις τόσον μᾶλλον, ὅσον αἱ πρωθυπουργικαὶ δηλώσεις περιωρίσθησαν ἐπὶ μόνου τοῦ δημοσιονομικοῦ προβλήματος, χωρὶς μάλιστα τὴν ἐλαχίστην καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου μνείαν τῶν καταρτισθέντων ἢ ὑπὸ μελέτην εὑρισκομένων μέτρων τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ὁριστικὴν αὐτοῦ ἀντιμετώπισιν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησεν ἢ δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ καταστήσῃ ἐνήμερον τὴν Βουλὴν τῆς οἰκονομικῆς της πολιτικῆς, καὶ ἀνέφερε μόνον ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι θεωρεῖ βέβαιον, ὅτι εἰς τὴν προσεχῆ χρῆσιν θέλει ἐπέλθει περιορισμὸς τῶν δαπανῶν κατὰ 358.000.000 δραχ., περιορισμὸς ὅστις δὲν ἀποτελεῖ, ὡς ρητῶς ἀνεγνώρισεν οὗτος, ὀργανικὰς οἰκονομίας, ἀλλὰ ἁπλᾶς ἐλαττώσεις πιστώσεων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καίτοι παρακληθείς, διὰ διακοπῆς, ἀπὸ τὸν ἔντιμον ἐκ Πατρῶν συνάδελφον, τὸν κ. Μάρκου, νὰ δώσῃ λεπτομερεστέραν ἀνάλυσιν τῶν κονδυλίων, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνεφέροντο αἱ ἐλαττώσεις, δὲν ἠθέλησε χθὲς νὰ τὸ πράξῃ, μόνον δὲ σήμερον μετὰ μεσημβρίαν μοῦ ἀνεκοινώθη σημείωμα τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας ἀναγράφον τὰς προβλεπομένας περικοπάς. Καὶ ἐξ ἄλλου βλέμματος τὸ ὁποῖον εἶχον τὸν καιρὸν νὰ ρίψω εἰς αὐτό, ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ ἐλαττώσεις αὐταὶ οὐ μόνον δὲν ἀποτελοῦν σπουδαίας οἰκονομίας, ἀλλὰ δὲν ἀνταποκρίνονται κἂν εἰς προσπάθειάν τινα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἶναι ἐλαττώσεις οὕτως εἰπεῖν φυσιολογικαὶ ἐπερχόμεναι αὐτομάτως. Τὸ μεγαλύτερον τῶν κονδυλίων τούτων, κονδύλιον 174.000.000, ἀναφέρεται εἰς πιστώσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διὰ προμήθειαν τροφῶν καὶ ἱματισμοῦ καὶ ἄλλων ὑλικῶν, πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι, κατὰ ρητὴν ἐντολὴν τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Βαρβαρέσου, ἀνεγράφησαν ἀπὸ τὰς στρατιωτικὰς ὑπηρεσίας ἐξωγκωμέναι, ἐξ ἐπαινετῆς προνοίας, διὰ τὴν ἐνδεχομένην ἕνεκα τῶν συναλλαγματικῶν ἀνωμαλιῶν ὕψωσιν τῶν τιμῶν, ἡ ὁποία ὕψωσις θὰ ἀπῄτει δαπάνας μεγαλυτέρας τοῦ συνήθους. Ἡ συναλλαγματικὴ κίνησις δὲν ἠκολούθησεν, ὡς ἦτο ἡ πρόβλεψις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ραγδαίαν ὑψωτικὴν καμπύλην, καὶ ἑπομένως σήμερον φαίνεται ὅτι θεωρεῖται ἤδη ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 174.000.000 δὲν θὰ χρειασθῇ πλέον νὰ διατεθῇ διὰ τὰς προμηθείας. Δὲν θὰ χρειασθῇ δηλαδὴ ὄχι μόνον διὰ τὴν μέλλουσαν χρῆσιν, ἀλλ’ οὔτε καὶ διὰ τὴν τρέχουσαν, καθόσον ἀμφότερα θὰ ἐπωφεληθοῦν τῆς αὐτομάτου ἐλαττώσεως. Πρέπει ὅμως νὰ σημειώσω ὅτι δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον δύναται πράγματι νὰ θεωρηθῇ βέβαιον ὅτι δὲν θὰ ἀπαιτηθῇ μέρος τοὐλάχιστον τοῦ ποσοῦ τῶν 174.000.000 καὶ κατὰ τὴν μὴ λήξασαν ἀκόμη τρέχουσαν χρῆσιν, πολὺ δὲ περισσότερον διὰ τὴν μέλλουσαν, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦτο φρόνιμον νὰ περικοπῇ καθολοκληρίαν ἡ αὔξησις διὰ τὸ 1933 –1934, διὰ τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται νὰ εἶναι τελείως ἀσφαλής, περὶ τῆς πορείας τὴν ὁποίαν θ’ ἀκολουθήσῃ τὸ συνάλλαγμα καὶ ὁ τιμάριθμος. Ἔργον προνοίας ἐπιβάλλει νὰ ἀναγραφῇ αὔξησίς τις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σημερινῆς βραδείας ἀλλὰ σταθερᾶς ὑψώσεως τοῦ τιμαρίθμου, εἰς τρόπον ὥστε πράγματι ὁ προϋπολογισμὸς νὰ εἶναι εἰλικρινὴς καὶ νὰ μὴ κινδυνεύωμεν νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ δυσαρέστων ἐκπλήξεων. Εἶναι ἄλλο τὸ ζήτημα κατὰ ποῖον τρόπον πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἀναγραφή, ἐφ’ ὅσον κρίνεται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ χρησιμοποίησις τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὄχι πρὸς ἐνίσχυσιν, ὡς γίνεται μέχρι τοῦδε, τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀλλὰ διὰ τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος. Ἐκτὸς τῶν 174 ἑκατομμυρίων ἔχομεν ἄλλα 24 ἑκατομμύρια, προερχόμενα καὶ ταῦτα ἐκ φυσιολογικῆς μειώσεως τῶν δαπανῶν τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν συντάξεων θυμάτων πολέμου, εἶναι αἱ λεγόμεναι ἀπὸ τὸ Λογιστήριον «ἀπαλλαγαί», προκύπτουσαι ὡς ἐκ τῆς βαθμιαίας κατὰ πᾶν ἔτος ὑποχωρήσεως τῶν ἐν λόγῳ συντάξεων. Ἔχομεν λοιπὸν 200 ἑκατομμύρια μηχανικῶν μειώσεων καὶ μένουν 150 ἑκατομμύρια ἐκ μειώσεων, αἵτινες, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι πρόχειρος ἔρευνα θὰ ἀπεδείκνυεν ὅτι ἔχουν χαρακτῆρα ὅλως τυπικόν, ὅτι εἶνε περικοπαί, πιστώσεων τυπικῶς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀναγραφομένων διὰ θέσεις ὀργανικὰς μὴ συμπληρουμένας, ἢ μειώσεις ἀπορρέουσαι ἐξ ἀναβολῆς ἐργασιῶν, ἥτις ὅμως ἀναβολὴ δὲν καθίσταται δυνατὸν νὰ ἀποφευχθῇ ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Ἐάν, λόγου χάριν, κρατήσωμεν τὰ πλοῖα τοῦ Στόλου δεμένα, θὰ ἀποφύγωμεν δαπάνην τινά, ἀλλὰ ἐπὶ μικρὸν μόνον, διότι ἄλλως ἠθέλομεν καταστήσει προβληματικὴν τὴν πολεμικὴν τοῦ Στόλου συγκρότησιν. Ἐκκαθαριζομένων τῶν τυπικῶν τούτων περικοπῶν, τὸ ἔργον τῶν οἰκονομιῶν τῆς Κυβερνήσεως, τὸ μόνον περὶ τοῦ ὁποίου προέβη εἰς ἀνακοινώσεις ἡ Κυβέρνησις, ἐμφανίζει ἀμητὸν πενιχρότατον, ἐὰν ἐπιτρέπεται νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἀμητοῦ προκειμένου περὶ οἰκονομιῶν, αἵτινες δὲν ἐπραγματοποιήθησαν μέχρι σήμερον, ἀλλὰ προβλέπεται ὅτι θὰ πραγματοποιηθοῦν εἰς τὸ μέλλον. Κατὰ τὰ ἄλλα ἡ Κυβέρνησις ἀπέφυγε νὰ ἀποκαλύψῃ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει ἐπιδιώξει τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τῆς προσεχοῦς χρήσεως. Ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνεκοίνωσεν ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 1.300 ἑκατομμύρια δραχμῶν.

§281Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. 1400 ἑκατομμύρια.

§282Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ἀγγελόπουλος δὲν συνεφώνει μετὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§283Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν διεφώνησε ὑποθέτω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Εἰπέτε μου σεῖς, εἰς πόσον ποσὸν ὑπολογίζετε τὸ ἔλλειμμα τῆς προσεχοῦς χρήσεως.

§284Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς ἔλεγα τὸ ἑξῆς:

§285Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μά, τί νὰ μοῦ εἴπητε...

§286Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά. Ἀφοῦ δὲν θέλετε νὰ σᾶς εἴπω.

§287Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ εἶπον 1300 ἑκατομ., οἱ ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης μὲ διώρθωσαν, ὑπομνήσαντες τὸν ἀκριβῆ ἀριθμὸν τῶν 1.400 ἑκατομ., ἐξ ὧν, ἐκπιπτομένων τῶν 350 ἑκατομμυρ. ὑπολείπεται κενὸν χρῆζον πληρώσεως 1.050 ἑκατομ., διὰ τὸ ὁποῖον ἐν πλήρει διατελοῦμεν σκότει, πῶς προτίθεται ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ καλύψῃ, τῆς Κυβερνήσεως μὴ ἀξιωσάσης τὴν Βουλήν, οὐδὲ ἁπλῶς περὶ τούτου νύξεως.

§288Γ. ΠΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πρόκειται περὶ παρεξηγήσεως. Ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπε τοῦτο, ὅτι ἂν ὑπετίθετο, ὅτι αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους παρέμενον οἷαι ἦσαν καὶ δὲν ἐλαμβάνετο κανὲν μέτρον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὁ προϋπολογισμὸς θὰ εἶχε 1.400.000 ἔλλειμμα.

§289Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τί ἄλλο εἶπον ἐγώ; Ὑπῆρξεν ἀτυχὴς ἡ παρέμβασίς σας, ἐνῷ τόσον εἶσθε προσεκτικός, ἐφόσον ἐγὼ ἤδη ἐξέπεσα τὸ ποσὸν 350 ἑκ., εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχονται αἱ περικοπαί. Ὑπολείπεται λοιπὸν ἓν ποσὸν 1.050 ἑκατομ., ἢ ἂν θέλετε 950 ἑκατομ., περὶ τοῦ ὁποίου εἶπα ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέφυγε νὰ μᾶς διαφωτίσῃ καὶ φρονεῖ ὅτι θὰ τὸ ἐξεύρῃ. Εἰς τὰς δηλώσεις του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερε μόνον ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς θὰ εἶναι ἰσοσκελής, καὶ ὅτι ἡ ἰσοσκέλισις θὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ ἐπιβολῆς φόρων ἐπὶ τῶν ἀπόρων τάξεων. Ἔχομεν διάθεσιν νὰ πεισθῶμεν εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ τὴν δεχθῶμεν ἀνεξελέγκτως. Καὶ προβάλλεται τὸ ἐρώτημα· πῶς θέλει καλυφθῇ τὸ κενὸν τῶν 1.050 ἑκατομμυρίων; Διὰ περαιτέρω ἐλαττώσεων εἰς τὰς πιστώσεις; Θὰ εἶναι τοῦτο προδήλως ἀνέφικτον. Κατ’ ἀνάγκην θὰ καλυφθῇ, κατὰ τὸ πλεῖστον τοὐλάχιστον, δι’ ἄλλων διαρρυθμίσεων, ὡς εἴθισται νὰ ἀποκαλῆται παρ’ ἡμῖν ἡ ἐπιβολὴ προσθέτων φορολογικῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα εἴτε ἀπευθείας, εἴτε καὶ ἐμμέσως, ἔχουν πάντως τὴν τελικὴν ἐπίπτωσιν ἐπὶ τῆς καταναλώσεως καὶ ἑπομένως ἐπὶ τῶν λαϊκῶν τάξεων. Δὲν ὑποθέτω οὔτε σεῖς κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πιστεύετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθοῦν εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν φορολογικαὶ διαρρυθμίσεις, τόσης εὐρείας ἐκτάσεως, αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ ἐπιπίπτουν τελικῶς ἐπὶ τῶν λαϊκῶν στρωμάτων. Ἐδώκατε παρομοίαν βεβαίωσιν εἰς τὰς προγραμματικάς σας δηλώσεις καὶ ὀλίγας ἡμέρας μετ’ αὐτὰς, διὰ τῆς αὐξήσεως εἰς 15 τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς, ἐπεβλήθησαν δασμοὶ βαρεῖς ἐπὶ εἰδῶν πρωτίστης καὶ καθημερινῆς ἀνάγκης τῶν μαζῶν. Καὶ θὰ ὤφειλε νὰ εἶναι εἰλικρινὴς ἐπὶ τούτου ἡ γλῶσσα τῆς Κυβερνήσεως προπαρασκευάζουσα τὴν δημοσίαν γνώμην, ὅτι αἱ θυσίαι ἐπιβάλλονται καὶ πρὸς θυσίας, αἵτινες δὲν θὰ θίξουν δυστυχῶς τοὺς ἐργάτας μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἠναγκασμένους νὰ ἐκπληρώσουν τὰς ὑποχρεώσεις των ἐκ τοῦ ὑστερήματός των. Ἰδοὺ λοιπὸν τὸ ἓν μέρος ἐκ τῶν δύο ἐνδιαφερόντων σημείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠσχολήθησαν αἱ χθεσιναὶ πρωθυπουργικαὶ ἀνακοινώσεις, αἵτινες κατὰ τὰ ἄλλα καταναλίσκονται εἰς ἔκθεσιν ἀσημάντων λεπτομερειῶν, εἰς οὐδεμίαν εὑρισκομένων σχέσιν πρὸς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Τὸ ἄλλο σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠσχολήθη χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ ὁποῖον ἀπερρόφησε τὸ πλεῖστον μέρος τῆς χθεσινῆς του ἀγορεύσεως καὶ ὁλόκληρον τὴν σημερινήν του ἀγόρευσιν, εἶναι ὁ τρόπος καθ’ ὃν διεχειρίσθη τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς τοῦ 30% ἡ Κυβέρνησις, ἐπὶ τοῦ ὁποίου διαφωτιστικὰς παρέσχε χθὲς ἐξηγήσεις ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Θεωρῶν ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶναι ἀξία πάσης προσοχῆς τῆς Βουλῆς καὶ στοιχεῖον οὐσιῶδες τῆς οἰκονομικῆς καὶ δημοσιονομικῆς μας ἐξελίξεως, θὰ προσθέσω παρατηρήσεις τινάς, διὰ νὰ εἴπω ὅτι περὶ ζητήματος τοσαύτης σπουδαιότητος τὸ ἐλάχιστον τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε νὰ ἀξιώσῃ τις ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἦτο νὰ καθορίσῃ σαφῶς πρῶτον τὰς ἀντιλήψεις της, ἐπὶ τῇ βάσει ὡρίμου καὶ ἐμπεριστατωμένης μελέτης ὅλων τῶν πλευρῶν τοῦ ζητήματος καὶ τῶν συνεπειῶν αὐτοῦ καὶ νὰ προσαρμόσῃ μετὰ τοῦτο πρὸς αὐτὰς ὅλα αὐτῆς τὰ διαβήματα, ὅλας τὰς ἐνεργείας καὶ τοὺς λόγους της. Εἴτε ἡ μελέτη ἤθελε φέρει αὐτὴν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος καὶ αἱ ἀνάγκαι της δὲν ἐπιτρέπουν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, ἄνευ βαθυτέρου συγκλονισμοῦ τῆς οἰκονομικῆς της ὑποστάσεως, τὴν καταβολὴν τοῦ 30%, εἴτε ἤθελε τὴν πείσει ὅτι, ἐπιζήμιοι συνέπειαι, αἱ ὁποῖαι θὰ προέκυπτον ἐκ τῆς ἀθετήσεως τῆς συμφωνίας θὰ ἦσαν βαρύταται διὰ τὸν τόπον μας ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτήν, νὰ ρυθμίσῃ ἀναλόγως τὴν ὅλην αὐτῆς στάσιν. Δὲν παρέμεινε μάλιστα νομίζω στάδιον ἐκλογῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἂν εἶχεν ἀρχῆθεν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν διετύπωσε σήμερον, γνώμην ἐνθουσιωδῶς χειροκροτηθεῖσαν παρὰ τῶν φίλων της, ὅτι ἱερὸν καθῆκον τιμῆς ἐπιβάλλει εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ μὴ διστάσῃ νὰ πληρώσῃ τὰ 30% καὶ νὰ μὴ σκεφθῇ ν’ ἀποστῇ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης. Ἀλλὰ τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις; Ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀπόφασις της καὶ ποῖαι αἱ προηγηθεῖσαι τῆς ἀποφάσεως δηλώσεις; Εἰς τὰς προγραμματικὰς ἀνακοινώσεις ἡ Κυβέρνησις ἀνέγραφεν ὅτι θὰ καταβάλῃ καὶ ἀπέδωκεν εἰς τοῦτο σημασίαν σοβαρὰν τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι θὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ φανῇ συνεπὴς εἰς τὴν ὑπογραφεῖσαν συμφωνίαν. Δὲν ἐθεώρει ἀκόμη ὅτι καθῆκον ἱερὸν τιμῆς δὲν ἄφινεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐλευθερίαν ἀποφυγῆς, ἀλλὰ ἦτο μόνον ἡ ἐπιφύλαξις αὐτή; Κατὰ τρόπον, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐπίσημον ἡ Κυβέρνησις προσεπάθησε νὰ καταστήσῃ γνωστὴν δημοσίᾳ τὴν πεποίθησίν της ὅτι ἡ πληρωμὴ τοῦ 30% καταδικάζει τὴν Χώραν μας εἰς τὴν ἐξάντλησιν τοῦ συναλλαγματικοῦ ἀποθέματος, καὶ καθιστᾷ δυσχερῆ ἂν ὄχι καὶ ἀδύνατον τὴν προμήθειαν αὐτοῦ τοῦ ἄρτου, ὅτι θὰ ὡδήγει ἡμᾶς εἰς ἀληθῆ ἀπόγνωσιν καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ φάγωμεν τὰς σάρκας μας. Ποῖον θὰ ἀνέμενε πᾶς τις νὰ εἶναι τὸ πόρισμα τῶν δηλώσεων τούτων;

§290Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῦ εὕρετε τὴν φράσιν ὅτι εἶπεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι «θὰ φάγωμεν τὰς σάρκας μας;»

§291Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀνεκοινώθη ἀπὸ ὑπουργὸν καὶ ἐπανελήφθη χιλιάκις εἰς τὸν ἔλεγχον τὸν ἀσκηθέντα παρ’ ἄλλων.

§292Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὶ μὲ ἐνδιαφέρει ἐμὲ τὶ λέγουν οἱ ἄλλοι;

§293Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑπεμνήσθη, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κατ’ ἐπανάληψιν παρὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἡ φράσις αὕτη καὶ δὲν διεψεύσθη παρ’ ὑμῶν.

§294Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρὰ τίνος τὴν ἠκούσατε; Ὁσάκις ἔρχεσθε καὶ ὁμιλεῖτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, πρέπει νὰ προσάγετε καὶ ἔγγραφα, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν.

§295Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔγγραφα. Ἀναφέρω γεγονὸς παγκοίνως γνωστόν.

§296Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλετε νὰ ἀποδείξετε τὶς εἶπεν αὐτά, ἄλλως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ συζητῆτε.

§297Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑπομιμνήσκω ἀναμφισβήτητα γεγονότα. Τὸ πόρισμα λοιπὸν τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως πᾶς τις ἀνέμενε, ὅτι θὰ ἦτο, ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ πληρώσωμεν παρὰ τὴν ἀντίθετον εἰλικρινῆ ἡμῶν ἐπιθυμίαν. Καὶ ὅμως τὸ πόρισμά της ἦτο τὸ ἀντίθετον ἀκριβῶς, ὅτι θὰ πληρώσωμεν, καὶ ἐπληρώσαμεν. Τὸ σπουδαιότερον ἀκόμη εἶνε ὅτι διὰ νὰ καταστήσῃ ἡ Κυβέρνησις πειστικωτέραν τὴν ἄποψιν, ὅτι ἡ πληρωμὴ τῶν 30% θὰ προκαλέσῃ ἀληθεῖς συμφοράς, δὲν ὤκνησε νὰ φέρῃ εἰς τὴν δημοσιότητα πρόβλεψιν τοῦ ξένου τεχνικοῦ συμβούλου τῆς Ἐκδοτικῆς, γενομένην, κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον ἐπὶ τῇ βάσει δεδομένων καθ’ ἣν ὑπελογίζετο ὅτι κατὰ τὸ τέλος Δεκεμβρίου τὸ διαθέσιμον συνάλλαγμά μας δὲν θὰ ὑπερέβαινε τὰς 470.000 χιλιάδας δολλαρίων. Ἡ ἔκθεσις αὕτη τοῦ κ. Φίνλενσον ἐνισχυτικὴ τῶν δικαίων μας εἰς τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν ὁμολογιούχων ἦτο ἔκθεσις ἀπόρρητος μὴ προωρισμένη νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα εἰς τὸ ἐσωτερικόν.

§298Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι γνώμη, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Φίνλενσον εἰς ἔκδοσιν τὴν ὁποίαν συνέταξεν, τὴν ὁποίαν ὅμως ἐγὼ δὲν εἶδον.

§299Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ κ. Φίνλενσον διετύπωσε τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν ὑπὸ τύπον ἐντελῶς ἀπόρρητον, τὸν ὁποῖον ὅμως παρεβίασεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἔφερε τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν εἰς τὴν δημοσιότητα.

§300Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό. Λέγετε ἀνακριβείας.

§301Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σεῖς λέγετε ἀνακριβείας.

§302Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Φέρετε τὴν ἀπόδειξιν.

§303Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς τὴν φέρω, ἀλλὰ δὲν ἐνόμιζον ποτὲ ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ προβληθῇ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἀμφισβήτησις.

§304Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λέγετε, ἐπαναλαμβάνω, ἀνακριβείας.

§305Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Λέγω λυπηρὰ πράγματα δι’ ὑμᾶς, ἀλλ’ ἀκριβέστατα.

§306Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἔχουν ὑποχρέωσιν νὰ ἔρχωνται ἐδῶ καὶ νὰ συζητοῦν μὲ ἀποδείξεις.

§307Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχω συναίσθησιν τῶν ὑποχρεώσεών μου καὶ ὡς Ἀρχηγὸς κόμματος καὶ ὡς Βουλευτὴς καὶ δὲν δέχομαι μαθήματα παρ’ ὑμῶν.

§308Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυστυχῶς δὲν φαίνεται ὅτι τὴν ἔχετε.

§309Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δυστυχῶς σεῖς δὲν ἔχετε συναίσθησιν τῶν συνεπειῶν τῶν ριζικῶν σφαλμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ὑποπίπτετε ἢ προσπαθεῖτε νὰ συγκαλύπτετε ταύτας δι’ ἀρνήσεων, μὴ ἐπιτρεπομένων εἰς Κυβερνήτας.

§310Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ὑποθέτω ὅτι ἡ ἔκθεσις Φινλίενσον ἥτις ἐδημοσιεύθη εἰς τὰ κυριώτερα κυβερνητικὰ ὄργανα, νὰ ἐδόθη εἰς αὐτὰ ἀπὸ ἡμᾶς ἢ ἀπὸ τὸν κ. Φίνλενσον;

§311Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Σᾶς λέγω ὅτι δὲν ἐδημοσιεύθη ἀπὸ ἡμᾶς τίποτε.

§312Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀπὸ ποίους ἐδόθη;

§313Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠξεύρω ἀπὸ ποίους ἐδόθη.

§314Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μέχρις ὅτου φθάσετε εἰς τὴν ἀπόφασιν περὶ πληρωμῆς, διήλθετε δι’ ἀλλεπαλλήλων σταδίων, καὶ εἰς ἓν ἐκ τῶν σταδίων τούτων, τῶν ἀμφιβολιῶν σας, ἐφέρατε ἐκ νέου τὸ ζήτημα πρὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τότε, ὁ τέως Ὑπουργός σας τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνεκοίνωσεν ὅτι δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὴν πληρωμὴν τῶν 30%, καθόσον ἔστερξε μὲν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, παρὰ τὰς ἀντιθέτους διὰ τὴν πληρωμὴν γνώμας του, ἐδέχθη ὅμως μὴ ἔχων γνῶσιν τῆς συναλλαγματικῆς καταστάσεως τῆς ὁποίας κατέστη ἐνήμερος, ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν Φίνλενσον, διαπιστοῦσαν, ὡς εἶπον, ὅτι εἰς τὸ τέλος Δεκεμβρίου δὲν θὰ εἶχεν ὁ τόπος συνάλλαγμα διαθέσιμον πλέον τῶν 470 χιλιάδων δολλαρίων. Καὶ τότε ἐδόθη εἰς τὸν τύπον τὸ περιεχόμενον ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ τοῦ ἀπορρήτου ἐγγράφου.

§315Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχετε κανένα δικαίωμα νὰ λέγετε ἀνακριβείας πρὸς τὴν Βουλήν.

§316Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ εἰς τοὺς ὀξυτάτους πολιτικοὺς ἀγῶνας γνωρίζω νὰ εἶμαι ἀκριβὴς καὶ σᾶς τὸ ἀπέδειξα καὶ σήμερον. Ἡ ἀνακοίνωσις θὰ ἐνοεῖτο ἴσως γενομένη εἰς περίπτωσιν ἀποφάσεως πρὸς ἄρνησιν τῆς πληρωμῆς, διότι τότε θὰ ὑπῆρχεν ἀντιστάθμισμα μετριάζον τὴν ἐντύπωσιν τῆς κοινῆς γνώμης ἢ παρακράτησις τῶν τριῶν καὶ ἥμισυ ἑκατομμυρίων δολλαρίων τοῦ 30%. Καὶ ἐπληροφορεῖτο τὸ ἑλληνικὸν κοινὸν ὅτι θὰ εἴχομεν 470 χιλ. δολλάρια εἰς τὸ τέλος Δεκεμβρίου συνεπείᾳ προβλέψεως γενομένης τὸν Σεπτέμβριον. Πότε; Εἰς τὸ τέλος ἀκριβῶς καὶ εἰς τὰ μέσα Δεκεμβρίου, ὅτε εἰς ἓν τῶν Συμβουλίων τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων ἐπεκαλέσθητε καὶ σεῖς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἔκθεσιν τοῦ Φίνλενσον διὰ νὰ δικαιολογήσητε τοὺς φόβους σας περὶ τῆς συναλλαγματικῆς καταστάσεώς μας, ἐξέφρασα ζωηρὰν ἀπορίαν, διατὶ ἐπικαλεῖσθε πρόβλεψιν ἁπλῆν, γενομένην τὸν Σεπτέμβριον διὰ τὸ τέλος Δεκεμβρίου, ἐνῷ εὑρισκόμεθα ἤδη εἰς τὸ τέλος Δεκεμβρίου καὶ ἔχει ἐκ τῶν πραγμάτων πλέον ἡ Κυβέρνησις γνῶσιν ἀκριβῆ τοῦ διαθεσίμου συναλλάγματος καὶ ἠρώτησα, ποῖον εἶναι τέλος πάντων τὸ ποσὸν τοῦ ἀποθέματος τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ἔλαβε παρ’ ὑμῶν τὴν ἀπάντησιν ὅτι τὸ ἀπόθεμα τοῦτο ἀνέρχεται εἰς δεκατρία ἑκατομ. δολλάρια, μετὰ δὲ τὴν ἀφαίρεσιν ὅλων τῶν ὑποχρεώσεών μας, περιλαμβανομένης καὶ τῆς πληρωμῆς τῶν 30%, θὰ ἀπέμενεν εἰς τὸ τέλος Δεκεμβρίου καθαρὸν ὑπόλοιπον 7.000.000 καὶ πλέον δολλαρίων. Ἐν γνώσει τοῦ γεγονότος τούτου διατελοῦσα ἡ Κυβέρνησις, διεβεβαίωνεν ἐν τούτοις ψευδῶς τὸν ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως Φίνλενσον δὲν ἔχομεν εἰς τὴν διάθεσίν μας εἰμὴ 470 χιλ., ἐνσπείρουσα τοιουτοτρόπως αὐτὴ τὸν πανικόν, ὅστις ἐπροκάλεσε τὴν πτῶσιν τοῦ νομίσματος τῆς ὁποίας αἰσθανόμεθα εἰσέτι τὰς ὀδυνηρὰς συνεπείας. Καὶ εἶπον τότε ὅτι, καλὰ εἶναι τὰ μέτρα κατὰ τῆς αἰσχροκερδείας, συμβαλλούσης κατὰ τι ποσοστὸν εἰς τὸν νομισματικὸν κλονισμόν, ἀλλὰ ἐκεῖνο ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ἀρυσθῇ τὸ νόμισμα τὴν δύναμίν του, εἶνε ἡ ἐμπιστοσύνη ποὺ θὰ ἐμπνευσθῇ εἰς τὸν λαὸν καὶ θὰ γεννηθῇ τὸ συναίσθημα τοῦτο ἐὰν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἐν γνώσει διατελοῦσα, ἐμπνέει τὸν πανικὸν διὰ ψευδῶν ἀνακοινώσεων. Ἐπληρώθη, ὡς εἶπον, μεθ’ ὅλα ταῦτα, τὸ 30% καὶ ἐπληρώθη παρ’ ὅλον ὅτι οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ ἰδιαιτέρως ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ καὶ ὑπογράψας τὴν συμφωνίαν, διεβεβαίωσαν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅτι καμμία νομικὴ ἢ ἠθικὴ δέσμευσις δὲν ἐπέβαλε τὴν ἐκτέλεσιν τῆς Συμβάσεως, ἐφόσον αἱ συναλλαγματικαὶ περιστάσεις δὲν ἐπέτρεπον τὴν πληρωμήν. Ἰσχυρίσθη σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι αἱ ὀψιγενεῖς ἀξιώσεις δὲν μᾶς ἐβοήθουν νὰ ἀποστῶμεν ἐκ τῆς συμφωνίας, ἰδίως ἡ ἀξίωσις τῆς ἴσης μεταχειρίσεως τοῦ Ἀμερικανικοῦ δανείου, ἐφόσον μᾶς ἐδηλώθη ὅτι ἡ πληρωμὴ τούτου δὲν ἐνδιαφέρει τοὺς ὁμολογιούχους οὐδὲ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἦτο ὑποχρέωσις τῆς Δ.Ο.Ε., προερχομένη ἐκ τῆς συμβάσεως δι’ ἧς ἀνετέθη εἰς αὐτὸν ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου τούτου, πῶς θὰ ἠδυνάμεθα, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός, νὰ συνδέσωμεν τὴν τύχην τοῦ Ἀμερικανικοῦ δανείου, μὲ τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς ὅταν ἡ ἄρνησις τῆς ἐξυπηρετήσεως καὶ τοῦ Ἀμερικανικοῦ δανείου θὰ ἐπροκάλει τὴν κατακράτησιν τοῦ συνόλου τῶν ὑπεγγύων προσόδων; Ἀλλ’ ἦτο τοῦτο μία πρόσθετος τάσις ἀρνήσεως, ἐὰν ἡ ἄρνησις ἐκρίνετο ἐπιβεβλημένη, διότι κάλλιστα ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις «Τὶ μᾶς ὠφελεῖ ἡ ἐκτέλεσις τῆς συμφωνίας αὐτῆς;» Ἐφόσον ἡ ἄρνησις νὰ ὑποκύψωμεν εἰς ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον ἀξίωσιν τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως, αὐτὴ καὶ μόνη εἶναι ἱκανὴ νὰ ματαιώσῃ τὸν σκοπὸν τῆς πληρωμῆς, τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων; Πλημμελέστατος συνεπῶς καὶ ὄχι ἀζήμιος ὑπῆρξεν ὁ τρόπος, δι’ οὗ ἡ Κυβέρνησις διεχειρίσθη καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, πολὺ δὲ φοβοῦμαι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μή, παρὰ τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν ἐξεφράσατε, αἱ ἀντιρρήσεις τὰς ὁποίας προεβάλατε, τὰς ὁποίας ἠναγκάσθητε εἰς τὸ τέλος νὰ ἐγκαταλείψητε, μὴ αἱ ἀντιρρήσεις σας ἐκ τῶν ὑστέρων πρόκειται νὰ δυσχεράνουν καὶ ὄχι νὰ διευκολύνουν τὰς περαιτέρω διαπραγματεύσεις. Δὲν πρέπει νὰ ἐμπνέεται ἡ πεποίθησις ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὑποκύπτει εἰς πᾶσαν ἀξίωσιν τῶν ὁμολογιούχων ἐνώπιον τῆς σταθερᾶς καὶ ἀκάμπτου αὐτῶν στάσεως. Αὐτὰ εἶναι, Κύριοι, τὰ δύο ἐνδιαφέροντα σημεῖα ἐκ τῶν χθεσινῶν διεξοδικῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀνακοινώσεων, σημεῖα ἀναφερόμενα ἀμφότερα εἰς τὰ πεπραγμένα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ δημοσιονομικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ οὐδαμῶς ἀποκαλύπτοντα τὴν οἰκονομικήν της πολιτικήν. Δὲν ἐξητάσθησαν αἱ ἀνακοινώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ ἄλλων σπουδαιοτάτων σημείων τῆς δράσεώς της, θὰ εἶχον νὰ ὑπομνήσω τὴν προσπάθειαν αὐτῆς πρὸς ὀπισθοδρόμησιν τῆς διοικήσεως, τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν κατευθύνσεων αὐτῆς, διὰ τῶν τροποποιήσεων, αἵτινες εἰσήχθησαν διὰ Διατάγματος δημοσιευθέντος εἰς τὸ σημερινὸν τῆς Κυβερνήσεως φύλλον.

§317ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπέλυσαν ὅλα τὰ προοδευτικὰ στοιχεῖα.

§318Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ ἀλλοιώσεις αὗται ἐπεζητήθη νὰ καλυφθοῦν ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῶν οἰκονομιῶν, ἀλλ’ ἁπλουστάτη ἔρευνα θὰ ἀπεδείκνυεν ὅτι οἰκονομίαι μεγαλύτεραι εὐκόλως θὰ ἐπετυγχάνοντο κατ’ ἄλλον τρόπον, χωρὶς νὰ θιχθοῦν αἱ βάσεις τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἡ διοίκησις αὐτῆς, ἐκ τῆς ὁποίας ἐπιδιώκεται νὰ ἀπομακρυνθοῦν ὅλα τὰ προηγμένα στοιχεῖα. Καὶ ἄλλη τῆς Κυβερνήσεως προσπάθεια, ἥτις πρέπει νὰ σημειωθῇ ἰδιαιτέρως, εἶναι ἡ προσπάθεια νὰ ἐνθαρρύνῃ αὕτη δι’ ὅλων της τῶν ἐνεργειῶν μερίδα καθυστερουμένων ἁπλοϊκῶν ἀνθρώπων ἐννοούντων νὰ ἀναγάγωσι τὸ ζήτημα τοῦ Ἡμερολογίου, εἰς ζήτημα θρησκευτικοῦ δόγματος. Καὶ ἀντὶ τὸ Κράτος νὰ διαφωτίσῃ τοὺς πεπλανημένους ἀτυχεῖς ἀνθρώπους, θέλει νὰ τοὺς παρασύρῃ νὰ προκαλοῦσιν ἀληθῆ τῆς Ἐκκλησίας περιπέτειαν, ὠθοῦν τὸν τόπον εἰς συγκρούσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἐξυψώνει ἡ θρησκευτικὴ πίστις καὶ ἡ θρησκευτικὴ συνείδησις, ξένη τελείως πρὸς τὰς ἐπιδιώξεις τῶν παλαιοημερολογητῶν. Ἔρχομαι ἤδη δι’ ὀλίγων εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα, τὸ φλέγον, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, καλῶς ἢ κακῶς, ἀπὸ φύσεως εὐάλωτος εἰς τὰς φήμας περὶ κινημάτων, ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἀπό τινος ἐπυκνώθη παρ’ ἡμῖν ἡ ἀτμόσφαιρα τῶν ἀνησυχιῶν, συνεπείᾳ ἀτυχῶν δηλώσεων ἢ ἀκαίρων μετακινήσεων, τὰς ὁποίας οὐδεμία ἀνάγκη ἐπέβαλεν, ἢ συνεπείᾳ, ὡς μετὰ τόσης εἰλικρινείας ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, τῶν ἑκατέρωθεν ὑφισταμένων ἀντιζηλιῶν καὶ τῆς ἀμοιβαίας δυσπιστίας διαφόρων στρατιωτικῶν μερίδων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ἡμᾶς εἶναι ὅτι αἱ ἀνησυχίαι αὐταί, αἱ ὁποῖαι εἶναι πραγματικαί, ἀναγνωρισθεῖσαι, ὡς εἶπον σήμερον, εἴτε στηρίζονται ἐπὶ γεγονότων — καὶ δὲν θέλω νὰ τὸ πιστεύσω — εἴτε προέρχονται ἐκ φόβων ματαίων, δὲν ἐπιτρέπουν τὴν ἐμπέδωσιν τῆς ψυχικῆς τῆς κοινωνίας γαλήνης, ἡ ὁποία εἶναι σήμερον ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν δεινῶν οἰκονομικῶν περιστάσεων. Εἶναι τοῦτο λίαν σοβαρὸν διὰ νὰ μὴ δυνάμεθα ἄνευ βαρυτάτων εὐθυνῶν νὰ παρατείνωμεν διὰ τῆς ψήφου μας κατάστασιν ἐπικινδύνων ὁπωσδήποτε ζυμώσεων. Δὲν ἀποβλέπει κανεὶς τὴν στιγμὴν αὐτὴν εἰς ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως ἢ κατάληψιν τῆς ἐξουσίας ἐξ ἄλλων λόγων. Ἡμεῖς, δι’ ὅλων τῶν δυνάμεών μας, πρῶτοι ὑπεστηρίξαμεν ὅτι μία εἶναι ἡ ἐνδεδειγμένη λύσις εἰς τοὺς σημερινοὺς καιρούς, ἡ ἐθνικὴ ἕνωσις, δι’ ἧς θὰ ἠδυνάμεθα ἐπιτυχῶς νὰ ἀντιμετωπίζωμεν μεγάλα προβλήματα τῆς χώρας. Ἡ ἀντίληψις αὐτὴ δικαιοῦται σήμερον ἐκ τῶν πραγμάτων. Δὲν ἀφιστάμεθα καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν, οὐδὲ καὶ πρόκειται νὰ ἀποστῶμεν εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ τὴν βασικὴν ταύτην ἄποψίν μας, μολονότι, μεσολαβήσασαι περιστάσεις, ἀποκλείουν ἐκ μέρους ἡμῶν ἀνάληψιν σχετικῆς πρωτοβουλίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐννοῶ εἶναι ὅτι ἀπεκλείσθη ἐν περιπτώσει κρίσεως ἐκ τῶν προτέρων ἡ ἐν τῇ Κυβερνήσει συνεννόησις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἰς τὴν ὁποίαν δὲν εἰσχωροῦν αἱ δυσπιστίαι. Διὰ τὴν ἐξάλειψιν τῆς δυσπιστίας ὀφείλουν πάντες ὅσοι πιστεύουν ὄντως εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐσωτερικῆς συνδιαλλαγῆς νὰ ἐργασθοῦν μετ’ αὐταπαρνήσεως, καὶ τὰ πρόσωπα ἀκόμη ἐκεῖνα, καθ’ ὧν ἄδικος στρέφεται καχυποψία, διὰ νὰ προσφέρουν τὴν συμβολὴν των εἰς Κυβέρνησιν ἐθνικῆς ἑνώσεως. Ἂς ἑνωθῇ ὁ πολιτικὸς κόσμος, λησμονῶν τὰς διαφοράς του καὶ τὰς θιγείσας φιλοτιμίας του, πρὸς ἐξασφάλισιν γαλήνης καὶ καρποφόρου ἐργασίας. (Χειροκροτήματα).

§319Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ δίμηνον διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον διεχειρίσθη τὰ κοινά, ἐκουράσθη φαίνεται νὰ ἀκούῃ τὰς γνώμας ὅλων τῶν κομμάτων τῆς Βουλῆς εἰς τὰ καλούμενα συμβούλια τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ ἡ ὑπομονή του ἐξηντλήθη. Διὰ τοῦτο δὲν ἐξεδήλωσεν ἀπόψε τὴν αὐτὴν προθυμίαν νὰ ἀκούσῃ τὰς γνώμας μας. Διὰ νὰ τὸν εὐχαριστήσω θὰ εἶμαι συντομώτατος, διότι ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ὄχι τόσον διὰ νὰ ἐπικρίνω τὴν Κυβέρνησιν, ὅσον διὰ νὰ ἀπευθύνω μερικὰς παραινέσεις, νομίζων ὅτι μοῦ δίδει πρὸς τοῦτο τὸ δικαίωμα ἡ συμπάθεια μὲ τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθην τὸν σχηματισμὸν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλή, ὅτε πρὸ διμήνου ἐνεφανίσθη ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιόν της καὶ ἀνέπτυξε τὸ πρόγραμμά της, τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξα καὶ εἰς τὰ ὁποῖα διεφώνουν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, σημεῖα ἀναφερόμενα, τόσον εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν, ὅσον καὶ εἰς τὴν καλλιτέρευσιν τῆς καταστάσεως τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας, καθὼς καὶ εἰς τὴν προστασίαν τῶν ἀγροτικῶν τάξεων. Ἐν τούτοις παρὰ τὰς διαφωνίας, τὰς ὁποίας ἐξέθεσα τότε, παρέσχομεν καὶ ἡμεῖς τὴν ψῆφόν μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι, ὅπως τότε ἐδήλωσα, ἐτρέφαμεν τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ ἄμεσος ἐπαφὴ μὲ τὴν πραγματικότητα, θὰ ἔπειθε τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίως τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι χρειάζονται ριζικὰ μέτρα, ἀναφερόμενα κυρίως εἰς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ ἐμπορίου, τόσον τοῦ ἐσωτερικοῦ, ὅσον καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ, πρὸς διόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν μας πραγμάτων καὶ πρὸς τοῦτο παρεῖχον μερικὰς ἐλπίδας, δηλώσεις τινὲς τότε τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸς τούτοις ἐτρέφομεν τότε ἀκόμη τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινή, θὰ ἀπετέλει σταθμὸν πρὸς συγκρότησιν μιᾶς Κυβερνήσεως ἐθνικοῦ συνασπισμοῦ, ὅπως ἄλλωστε εἶχε δηλώσει καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, Κυβέρνησιν ἐθνικοῦ συνασπισμοῦ, τῆς ὁποίας κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ὁ τόπος κατὰ τὰς σημερινὰς κρισίμους περιστάσεις, τὰς ὁποίας διέρχεται ὁ τόπος διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν δύσκολον θέσιν ποὺ εὑρίσκεται. Καὶ σήμερον, μετὰ τὸ δίμηνον αὐτὸ διάστημα, καλούμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ εἴπωμεν κατὰ πόσον αἱ προσδοκίαι μας ἐκεῖναι ἐδικαιώθησαν καὶ ἐὰν καὶ σήμερον πρέπει νὰ ἐκδηλώσωμεν ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως τὴν αὐτὴν συμπάθειαν τὴν ὁποίαν καὶ πρὸ διμήνου ἐξεδηλώσαμεν. Ἤκουσα μὲ προσοχὴν τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἔκθεσις ἡ ἀφορῶσα τὰ οἰκονομικὰ πράγματα τοῦ τόπου, πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ—τὸ εἶπεν ἄλλωστε καὶ ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως—, δὲν ἦτο ἱκανοποιητική. Ἦτο μιὰ ἔκθεσις μᾶλλον πενιχρά. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς οἰκονομίας, ὄχι μόνον τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρθη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πενιχρὸν ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν δὲν ἀφορᾷ, ὅπως ὡμολογήθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὀργανικὰς οἰκονομίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς καλύψεως τοῦ ἐλλείμματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν ἔχομεν σαφεῖς δηλώσεις. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐξηγγέλλοντο μέτρα φορολογικῶν ἐλαφρύνσεων, ἰδίως τῶν γεωργικῶν τάξεων. Τὰ μέτρα ταῦτα φαίνεται ἐγκατελείφθησαν μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ τέως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Οὔτε ἐπίσης βλέπομεν νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις σαφῆ γνώμην, νὰ βαδίζῃ μὲ σταθερὸν βῆμα εἰς τὰς ριζικὰς ἐκείνας μεταρρυθμίσεις τῆς ὀργανώσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ἐσωτερικοῦ ἐμπορίου, τὰς ὁποίας θεωρῶ ἱκανὰς καὶ τὴν δημοσίαν οἰκονομίαν νὰ ἀνακουφίσουν ἀλλὰ καὶ νὰ προαγάγουν τὴν κοινωνικήν μας οἰκονομίαν, νὰ διευκολύνουν τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν προϊόντων μας, καὶ νὰ συντελέσουν εἰς τὴν καλλιτέρευσιν τῆς νομισματικῆς μας καταστάσεως. Δὲν ἀποδίδω διὰ τοῦτο εὐθύνην εἰς τὸν συμπαθέστατον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, νὰ μελετήσῃ τὰ πράγματα καὶ νὰ καθορίσῃ μίαν σαφῆ οἰκονομικὴν πολιτικήν. Ὅλην τὴν εὐθύνην τὴν ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν ἐφρόντισεν ἐγκαίρως μετὰ τῶν συνεργατῶν αὐτῆς, νὰ ρυθμίσῃ κατὰ τρόπον σαφῆ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν. Ἐπίσης, ὅσον ἀφορᾷ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξα, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἀνακούφισιν τῶν ἐργατικῶν καὶ ἀγροτικῶν τάξεων, δὲν βλέπω οὐδεμίαν πρόθεσιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ σχετικὴν ἱκανοποίησιν. Ἐκτὸς αὐτῶν τῶν σημείων μερικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως—καὶ γνωρίζει τοῦτο καλῶς—προεκάλεσαν εἰς ἡμᾶς μεγάλην δυσαρέσκειαν. Εἶναι αἱ δῆθεν οἰκονομίαι, αἱ ἐκπαιδευτικαί, αἱ ὁποῖαι μαζὺ μὲ τὴν περιστολὴν τῶν δαπανῶν, —μίαν μικρὰν περιστολὴν τῶν δαπανῶν— περιλαμβάνουν καὶ τοιαύτην μεταβολὴν εἰς τὴν σύνθεσιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν συμβουλίων, ἡ ὁποία εἶναι προωρισμένη νὰ ἀποβῇ, ἐπὶ βλάβῃ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις πόσοι ἀγῶνες διεξήχθησαν ἵνα ἀχθῇ εἰς πέρας τὸ μεγάλο αὐτὸ ἔργον τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις πόσον ἐνδιαφέρον ἔχομεν διὰ τὰς μεταρρυθμίσεις αὐτάς, καὶ ἀκόμη μὲ ποίας ἀσυστόλους καὶ ἀνηθίκους συκοφαντίας ἐπολεμήθη τὸ ἐκπαιδευτικὸν αὐτὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα ἔργα, ἀπὸ ἀπόψεως τῆς πνευματικῆς ἀναπτύξεως τοῦ τόπου, τὰ ὁποῖα ἔγιναν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς μας ἀναγεννήσεως. Καὶ ἐνῷ γνωρίζει πάντα ταῦτα ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς σύμφωνον πρὸς τὰς ἰδικάς της ἀντιλήψεις, ἐν τούτοις προέβη εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς εἶναι προωρισμένη νὰ ὑπονομεύσῃ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἠνέχθη νὰ διεξάγηται ἀπὸ φιλικὰς της ἐφημερίδας ἡ παλαιὰ ἐκείνη καὶ ἀνήθικος συκοφαντία ἐναντίον ὁλοκλήρου τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κόσμου, ὡς δῆθεν ὑπονομεύοντος τὴν πατρίδα καὶ δῆθεν ἀπειλοῦντος τὸ κοινωνικὸν καθεστώς.

§320ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι γνωστὰ αὐτά.

§321Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ ποὺ εἴπετε ἀποδεικνύει τὴν βασιμότητα τῶν ἰσχυρισμῶν μου. Ἄλλοτε, μέλος τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων ἰσχυρίσθη τοιαῦτα πράγματα, καὶ ὅμως κατῃσχημένον ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι αἱ πληροφορίαι του ἦσαν ἐσφαλμέναι. Ἐκτὸς τοῦ ζητήματος τούτου, δυσαρέσκειαν ἐπίσης προεκάλεσεν εἰς ἡμᾶς ἡ ἔκδοσις δύο ἢ τριῶν ἀναγκαστικῶν νόμων, παρὰ τὴν σαφῆ δήλωσιν ἡμῶν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ περὶ αὐτῶν προηγουμένως ἡ ἔγκρισις τῆς Βουλῆς ἢ ἐὰν τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἐρρυθμίσθησαν διὰ τῶν ἀναγκαστικῶν αὐτῶν νόμων ἦσαν ἐξαιρετικῶς ἐπείγοντα, νὰ κληθῇ νὰ τὰ κυρώσῃ ἡ Βουλή, εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὴν δημοσίευσίν των. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅταν εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν εἶχε τὴν αὐτὴν μὲ ἡμᾶς γνώμην.

§322Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τώρα.

§323Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ τώρα τὴν ἔχετε θεωρητικῶς μόνον.

§324Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Πρακτικῶς.

§325Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι καὶ ἐμπράκτως.

§326Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω.

§327Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ μοῦ τὸ ἀποδείξετε διότι τὰ πράγματα εἶνε ἀντίθετα. Διότι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κανὲν κώλυμα δὲν ὑπῆρχε νὰ κληθῇ ἡ Βουλὴ διὰ τρεῖς ἡμέρας νὰ κυρώσῃ τοὺς ἀναγκαστικοὺς αὐτοὺς νόμους. Γνωρίζετε, ὅτι δὲν θὰ προεβάλλετο καμμία δυσχέρεια διὰ τὴν κύρωσιν αὐτῶν τῶν ἀναγκαστικῶν νόμων. Γνωρίζετε ὅτι οὐδὲ μία ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ προσέλθουν ἐδῶ ὅλοι οἱ Βουλευταὶ τῶν ἐπαρχιῶν διὰ νὰ κυρωθοῦν αὐτοὶ οἱ ἀναγκαστικοὶ νόμοι, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει πλέον ὁ θεσμὸς τῆς ἀπαρτίας.......

§328Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τότε οὔτε ὁ θεσμὸς τῆς Βουλῆς, ὅταν καλοῦμεν ἐδῶ 5–6 Βουλευτὰς καὶ ψηφίζομεν τοὺς νόμους.

§329Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν ψηφίζετε τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θέλετε, μὲ 5 Βουλευτάς, τότε ὑπάρχει Βουλή, ὅταν ὅμως θέλετε νὰ προβάλετε ὡς ἐπιχειρήματα τὴν ἔλλειψιν μεγάλου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, τότε βέβαια Βουλὴ δὲν ὑπάρχει.

§330Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶμαι συνειθισμένος νὰ εἰρωνεύωμαι τὸ Κοινοβούλιον.

§331Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄν δὲν ἠθέλετε νὰ εἰρωνευθῆτε τὴν Βουλήν, εἴχετε ἀρκετὸν ἀριθμὸν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπολαμβάνουν ἀτελείας συγκοινωνιακῆς καὶ ἠδύνασθε νὰ τοὺς μετακαλέσητε νὰ ψηφίσουν τὰ μέτρα σας. Ἐγὼ σᾶς τὸ εἶπον διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι δὲν ὑπῆρχε καμμία ἀντικειμενικὴ δυσχέρεια ὅπως κληθῇ ἡ Βουλὴ καὶ κυρώσῃ τοὺς νόμους αὐτούς. Ἀλλὰ σεῖς ὁ ὁποῖος, εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν εἶσθε τόσον αὐστηρὸς διὰ τὴν παραβίασιν τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων, τὰς ἐλησμονήσατε ὅταν ἤλθατε εἰς τὴν Ἀρχήν. Δὲν νομίζω βεβαίως, ὅτι κατεστράφη τὸ σύμπαν, διότι ἔγιναν αὐτοὶ οἱ ἀναγκαστικοὶ νόμοι. Οὔτε εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠρνοῦντο νὰ γίνῃ καὶ μία παρατυπία, ὅταν πρόκειται νὰ σωθῇ ὁ τόπος. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, δὲν πρόκειται νὰ σωθῇ ὁ τόπος καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ γίνῃ παρατυπία. Καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ ἐπιθυμῶ νὰ δημιουργοῦνται προηγούμενα, τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ δώσουν ἐπιχειρήματα εἰς τὸ μέλλον εἰς τοὺς ἄλλους κυβερνήτας νὰ χρησιμοποιήσουν τοιαῦτα μέτρα καὶ προκειμένου περὶ νομοθετήσεως πολὺ οὐσιαστικωτέρων διατάξεων ἀπὸ ἐκείνας τὰς ὁποίας ἐξεδώκατε σεῖς. Παρ’ ὅλα ταῦτα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ περιβάλλωμεν τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὴν αὐτὴν συμπάθειαν, διότι ἐπὶ τέλους δύο μῆνες δὲν εἶναι καὶ χρονικὸν διάστημα τοιοῦτον, ὥστε νὰ μᾶς ἐξαλείψῃ κάθε ἐλπίδα ὅτι εἶνε δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ ἐργασίαν περισσότερον καρποφόρον, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον νὰ δικαιωθοῦν κάπως αἱ ἐλπίδες, αἱ προσδοκίαι μας. Ἀλλὰ παρετηρήσαμεν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ὅτι καί, ἀνεξαρτήτως τῆς ἰδικῆς μας γνώμης, ἡ Κυβέρνησις ἔπαυσε νὰ ἔχῃ μὲ τὸ μέρος της τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Καὶ τώρα θὰ ἐξηγήσω τί ἐνόουν ὅταν ἔλεγον ὅτι δὲν ἔχετε πλειονοψηφίαν. Ὅτε ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἔλαβεν, ἐκτὸς τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα μετέχουν τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὰ ἄλλα κόμματα πλὴν τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος ψῆφον ἀνοχῆς. Ἡ ψῆφος ὅμως τῆς ἀνοχῆς τῶν κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἦτο κατὰ πολὺ διαφόρου σημασίας. Πολὺ στενὴ ἡ ψῆφος τῶν δύο σχετικῶς μεγαλειτέρων κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, εὐρυτέρα κάπως τῶν μικρῶν κομμάτων. Καὶ δι’ αὐτὸ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντῶν τότε εἰς τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἐκπροσωπούντων τὰ κόμματα τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶπεν ὅτι τὰς ψήφους τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων δὲν τὰς ὑπολογίζει προκειμένου νὰ ἀποφασίσῃ ἂν θὰ παραμείνῃ ἢ ὄχι εἰς τὴν Ἀρχήν. Τὸ ἴδιον εἶπε περίπου καὶ περὶ τῶν ψήφων τοῦ προοδευτικοῦ κόμματος, διότι καὶ μὲν καὶ ἀπὸ τὸ κόμμα αὐτὸ καθὼς καὶ ἀπὸ τὸ Φιλελεύθερον ἐδόθη ψῆφος ἀνοχῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐδόθη, αὕτη μὲ δριμεῖαν κριτικὴν τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, δριμεῖαν κριτικήν, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἐπέτρεπε ποτὲ εἰς καμμίαν Κυβέρνησιν νὰ στηρίξῃ τὴν ὕπαρξίν της, τὴν περαιτέρω πορείαν της ἐπὶ τῆς ὑποστηρίξεως τῶν δύο σχετικῶς μεγαλυτέρων κομμάτων. Κατ’ οὐσίαν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἐστηρίχθη μόνον εἰς τὰς ψήφους τῶν κομμάτων τῶν μετεχόντων τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὰς ψήφους τῶν ἀγροτικῶν ὁμάδων καὶ τοῦ κόμματος τοῦ ἰδικοῦ μας. Κατὰ τὸν τελευταῖον μάλιστα καιρὸν αἱ σχέσεις τόσον τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὅσον καὶ τοῦ προοδευτικοῦ κόμματος ἐκ τῶν διενέξεων, αἱ ὁποῖαι διὰ τοῦ τύπου ἔγιναν διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ 30% καὶ δι’ ἄλλα μερικὰ ζητήματα ἔγιναν ἀκόμη ὀξύτεραι. Ἐκτὸς τούτου, αἱ ἀγροτικαὶ ὁμάδες ἐξεδήλωσαν σαφῶς ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνεχίσωσιν παρέχουσαι πλέον, ἔστω καὶ ἀνοχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Κατόπιν τούτου ἦτο σαφές, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε μὲ τὸ μέρος της τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἀνεξαρτήτως τῆς ἰδικῆς μας γνώμης, τὴν ὁποίαν θὰ εἴχομεν διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ἕνεκα τούτου διεμήνυσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τοῦ τύπου ἐδήλωσα, ὅτι δὲν ἦτο πλέον σοβαρὸν νὰ ἐξακολουθῇ παραμένουσα αὕτη εἰς τὴν Ἀρχὴν, ὡς ἔχει, νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ διαχειρίζηται τὰ κοινὰ εἰς τόσον κρισίμους περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν τὴν ὕπαρξιν Κυβερνήσεως ἐχούσης ὄπισθεν αὐτῆς μίαν ἀσφαλῆ πλειονοψηφίαν. Καὶ εἶπον ὅτι ἦλθεν ἡ στιγμὴ νὰ ἀναλάβῃ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα τὴν πρωτοβουλίαν ὅπως σχηματισθῇ Κυβέρνησις ἐθνικοῦ συνασπισμοῦ. Καὶ ὅταν λέγω, ἐθνικοῦ συνασπισμοῦ, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὑποθέσετε ὅτι ἀξιῶ εἰς τοιαύτην Κυβέρνησιν νὰ μετέχῃ καὶ τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω. Εἶπον καὶ ἄλλοτε ὅτι, ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ Κυβερνήσεως Οἰκουμενικῆς, δὲν ἐννοοῦμεν ἀναγκαίως σύμπραξιν ὅλων ἀνεξαρτήτως τῶν κομμάτων. Ἀρκεῖ νὰ μετέχουν τὰ περισσότερα καὶ ἔχοντα τὴν μεγαλυτέραν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ. Ὅταν δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ὑπάρχει φόβος ὅτι ἕνας τοιοῦτος συνασπισμὸς θὰ ἐνίσχυε περισσότερον τὰ ἀδιαλλάκτως ἀριστερὰ στοιχεῖα, ἐδήλωσα ἐπανειλημμένως, ὅτι δεχόμεθα ἡμεῖς νὰ μείνωμεν ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ μὴ ἐνισχυθοῦν τὰ ἀδιαλλάκτως ἀριστερὰ στοιχεῖα. Ἡ ἀνάγκη τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως ἑνὸς Ἐθνικοῦ συνασπισμοῦ κατεφάνη ἀπόψε ἀκόμη περισσότερον. Ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐξέθεσεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἡ ὁποία μὲ συνεκίνησε καὶ ἡ ὁποία ὁμολογουμένως ἦτο ἀπολύτως εἰλικρινής, ἔχυσεν ἀρκετὸν φῶς εἰς τὴν ὑπόθεσιν Εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν: Τί θέλετε; Ἐγὼ φοβοῦμαι κινήματα ἀπὸ σᾶς, ἴσως καὶ κινήματα ἐκ μέρους ἄλλων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως.

§332Α. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Δὲν εἶπον αὐτό.

§333Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν τὸ εἴπατε ἐδῶ, ἀλλ’ ἐγὼ τὰ ἐμάντευσα. Καὶ σεῖς εἴπετε, ἀποτεινόμενος εἰς τοὺς φιλελευθέρους, φοβεῖσθε τὸ ἴδιον πρᾶγμα. Παρασκευάζομαι καὶ ἐγὼ καὶ θέλω νὰ ἔχω τὸν στόλον πειθαρχοῦντα εἰς τὰς διαταγάς μου καὶ σεῖς καὶ οἱ φίλοι σας παρασκευάζεσθε καὶ ἔτσι δημιουργεῖται μία γενικὴ ἀνησυχία, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν ἐπιτρέπει νὰ ζήσωμεν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον, δὲν ἐπιτρέπει νὰ κυβερνᾶται ὁ τόπος, ὅπως πρέπει νὰ κυβερνᾶται, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς σημερινὰς κρισίμους περιστάσεις. Καὶ ὅταν αὐτὴ εἶνε ἡ κατάστασις, εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ σᾶς εἴπωμεν νὰ ἐξακολουθήσητε νὰ παραμείνητε εἰς τὴν Ἀρχὴν μολονότι δὲν ἔχετε τὴν πλειοψηφίαν. Ἕνας ἐκ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἦτο ἕνα μέσον συνδιαλλαγῆς, ἐὰν τὴν ρίψετε ὠθεῖτε τὸν τόπον εἰς ἕνα πέλαγος ἀδιαλλαξίας. Καὶ ἐρωτῶ καὶ ἐγὼ: ἀπὸ ποῦ προέρχεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ ἀδιαλλαξία; Ἀπὸ ποῦ προέρχεται ἡ στενὴ κομματικὴ ἀντίληψις; Ἐγὼ εἰς τὸ παρελθὸν διεξήγαγον σκληρότατον ἀγῶνα ἐναντίον τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅπως ἐπολέμησα καὶ τὸ κόμμα τὸ Λαϊκόν, ὅπως ἐπίσης καὶ τὰ ἄλλα μικρότερα κόμματα τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Κατηγορήθην πολλάκις ἐν τούτοις ὅτι ἀπέκλινα περισσότερον πρὸς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, διότι ὑπεστήριζον ὅτι δὲν ὑπενόμευε τὸ πολίτευμα, διότι ἀντετασσόμην εἰς τὰς ἐκδηλώσεις τοῦ Στρατιωτικοῦ Συνδέσμου. Ἔλεγα τότε ὅτι ἡ ἰδική μας διαφωνία πρὸς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ πρὸς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, εἶναι πολὺ μεγαλυτέρα παρ’ ὅ,τι ἡ διαφωνία τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος πρὸς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ὕστερα ἀπὸ τὴν ἄρσιν τῆς ἀντιθέσεως ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος αἱ γενικώτεραι ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι χωρίζουν τὰ δύο κόμματα, ἐπλησίασαν πάρα πολὺ ἀλλήλας. Δὲν ὑπάρχουν γενικώτεραι ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι νὰ ἐμποδίζουν τὴν συνεργασίαν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος μὲ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ἀφοῦ κανὲν ἀπὸ τὰ δύο αὐτὰ κόμματα δὲν ἐδικαιώθη ἀπὸ τὸν λαὸν μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε μόνον του νὰ δύναται νὰ κυβερνᾷ τὸν τόπον, δὲν ἔχουν καὶ τὰ δύο κόμματα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συντρέξουν ὅπως σχηματισθῇ Κυβέρνησις βιώσιμος, κυβέρνησις δυναμένη πράγματι νὰ διαχειρισθῇ τὰ δημόσια αὐτὴν τὴν στιγμήν; Ἐκ μέρους τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων—πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ—ἔγιναν ἐπανειλημμένως προτάσεις συνδιαλλαγῆς. Ἡ ἀδιαλλαξία προῆλθε πάντοτε ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα.

§334ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὲ λόγια.

§335ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι μὲ λόγια, ἀλλὰ μὲ ἔργα. Καὶ ἐρωτῶ καὶ ἐγὼ τώρα διατὶ δυσφορεῖτε; Μὲ ποῖον δικαίωμα......

§336Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ποῖος δυσφορεῖ;

§337Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν ἔρχεσθε καὶ λέγετε ὅτι ἡ ἀνατροπὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως........

§338Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὁ λαὸς θὰ δυσφορήσῃ αὔριον, ποὺ θὰ μάθῃ διὰ ποῖον λόγον ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις.

§339Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα, δὲν δύναται νὰ παραμείνῃ ἡ Κυβέρνησις αὐτή. Ἐφόσον ἐσέβετο καὶ σέβεται τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια, ὤφειλε μόνη της, πρὶν προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν, νὰ καταθέσῃ τὴν Ἀρχήν.

§340ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί;

§341Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι δὲν ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν μὲ τὸ μέρος της καὶ διότι ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην μιᾶς Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὐτὸ ἦτο τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπόν: Μὲ ποῖον δικαίωμα προβάλλετε τὴν ἀξίωσιν νὰ διαχειρίζεσθε.........

§342Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος σᾶς τὸ εἶπε αὐτό;

§343Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐρωτᾷ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ποῖος μοῦ τὸ εἶπεν, ἀφοῦ ἐσχημάτισε Κυβέρνησιν, ἀφοῦ ἐπέμεινε νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν καὶ ἀφοῦ δὲν παραιτεῖται!

§344Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Περίεργοι ἀντιλήψεις. Θὰ μᾶς ἐλέγετε ὅτι ἐγκαταλείψαμε τὴν Ἀρχήν.

§345Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Σεῖς, κ. Παπαναστασίου, ἐσχηματίσατε Κυβέρνησιν μὲ ἑπτὰ βουλευτάς.

§346Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐσχημάτισα Κυβέρνησιν μὲ ἑπτὰ βουλευτάς, διότι, μετὰ τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα, ἀλληλοδιαδόχως, ἠρνήθησαν νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν καὶ διότι, ἐπὶ πλέον ζητήσας τὴν γνώμην τοῦ ἐκπροσωποῦντος τὴν πλειονοψηφίαν, ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν ὅτι ἡ πλειονοψηφία θὰ μὲ ὑπεστήριζεν. Καὶ ὅταν ἐσχημάτισα Κυβέρνησιν δι’ ἐκλογάς, ἐζήτησα ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν σαφῶς τὴν ἔγκρισιν ὡρισμένων μέτρων, καὶ ἐπειδὴ τὰ μέτρα ποὺ ἐπρότεινα δὲν ἐπεκυρώθησαν ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλ’ ἔγιναν δεκτὰ μέ δισταγμόν, ἔσπευσα νὰ ὑποβάλω τὴν παραίτησίν μου.

§347Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Τὴν ὑπεβάλατε διὰ τοῦ αὐτοκινήτου τοῦ Ὀθωναίου!

§348Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ εὕρετε σπάνιον παράδειγμα εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν τῶν ἄλλων λαῶν κατὰ τὸ ὁποῖον ἐδέχθη νὰ παραμείνῃ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἀρχήν, μολονότι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς μὲ μυρίους περιορισμοὺς καὶ ἐπιφυλάξεις, ἔδωκε ψῆφον ἀνοχῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτον παράδειγμα (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅμως δὲν ἐπεκρίναμεν διὰ τοῦτο τὴν Κυβέρνησιν, διότι νομίζομεν ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐπὶ μακρὸν χρόνον εἶχε μείνει ἐκτὸς τῆς Ἀρχῆς, χάριν τῆς συνδιαλλαγῆς καὶ χάριν δικαιώσεως ἀκόμη, ὅπως εἶπον τότε, διότι καὶ ἐπισήμως ἀνεγνώρισε τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα, ἔπρεπε νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν καὶ διότι ἐνομίζομεν ἀκόμη, ὅτι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἀπετέλει σταθμὸν πρὸς εὐρυτέραν συνεργασίαν τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Ἤμην ἐκ τῶν συμπαθέστερον ἀποβλεψάντων εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν σημερινήν, καὶ δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα, χωρὶς νὰ εἶμαι ἐκτεθειμένος εἰς καμμίαν παρεξήγησιν νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅτι ὀφείλει καὶ αὐτὸς νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς εὐθύνας του. Εἶναι πράγματι μία ἱστορικὴ στιγμή. Ἐδιχάσθη ὁ ἑλληνικὸς κόσμος ἐπὶ δέκα πέντε καὶ πλέον ἔτη. Ἐκ τοῦ διχασμοῦ ἐσωρεύθησαν συμφοραί. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, μολονότι δὲν εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν, ἐτιμήθη ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα. Μολονότι δὲν εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ ἐδόθη ἡ πρωτοβουλία πρὸς συγκέντρωσιν ὅλων τῶν πολιτικῶν δυνάμεων. Δὲν εἶναι μικρὰ ἡ τιμὴ αὐτή. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις, ὅτι εἶχε στιγμὰς ἀνωτέρου πατριωτισμοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶπον εἰς τοὺς φίλους του ὅτι θὰ γίνῃ Μακδόναλδ τῆς Ἑλλάδος καὶ θὰ ἑνώσῃ τὸν πολιτικὸν κόσμον, ἀδιαφορῶν διὰ τοὺς δυστροποῦντας ἐκ τῶν φίλων του.

§349ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος σᾶς τὰ εἶπεν αὐτά;

§350Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας. Γνωρίζομεν ὅτι εἰς τὰς ψυχὰς πολλῶν μελῶν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὑπάρχει δυστυχῶς ἀκόμη ἡ ἀπήχησις τῶν παλαιῶν παθῶν καὶ τῆς παλαιᾶς διαιρέσεως. Εὔχομαι, ὅπως ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος καλεῖται νὰ παίξῃ ἕνα ἱστορικὸν ρόλον αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ κατορθώσῃ νὰ καταπνίξῃ αὐτὴν τὴν ἀπήχησιν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν φαινομένων ὡς θερμοτέρων ὀπαδῶν του. Πέντε ἢ ἕξ μέλη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀπολύτως σύμφωνα μὲ τὰς ἀντιλήψεις τὰς ὁποίας αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀναπτύσσω. Οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι ἀπ’ ἀρχῆς ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ὡς ὁ κ. Μεταξᾶς.........

§351Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ζήτημα δι’ ἐμὲ εἶναι τελειωμένον.

§352Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σεῖς ἐνομίσατε κακῶς ὅτι ἐκατηγορήθητε ἐπὶ δικτατορίᾳ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἀπόψε ἐξεδηλώσατε. Ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἰς ἐπανειλημμένα συμβούλια εἰς τὸ προεδρικὸν μέγαρον ἐξεδηλώσατε.

§353Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὰς γνώμας μου τὰς ἐκφέρω πάντοτε μετὰ μακρὰν καὶ ὥριμον σκέψιν.

§354Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μήπως σᾶς εἶπα ὅτι δὲν εἶναι ὥριμοι αἱ σκέψεις σας; Ἀλλὰ ἠμπορεῖτε νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι τὴν πρώτην ὥριμον σκέψιν ἠμπορεῖ νὰ διαδεχθῇ ἄλλη, πολὺ ὡριμωτέρα, ὅπως αὐτή, ἡ ὁποία σᾶς ἔφερεν ἐδῶ εἰς τὸ ἐδώλιον τοῦ Ὑπουργοῦ; Εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐπίσης τὴν αὐτὴν γνώμην. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§355Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην γνώμην, παρὰ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει.

§356Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, μὴ παίζωμεν ἐδῶ πέρα. Ἔχει δημοσιευθῆ πολλάκις ἡ γνώμη σας καὶ τὴν ἔχετε εἴπῃ χιλιάκις ἐπίσης. Δὲν λέγω καὶ τώρα ὅτι διαφωνεῖτε μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Λέγω ὅτι καὶ σεῖς θεωρεῖτε προτιμοτέραν τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν. Φρονῶ δὲ ὅτι ἴσως, ὄχι ἴσως, ἀλλὰ ἀσφαλῶς, οἱ ψυχραιμότεροι ὀπαδοί τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶναι ἀπολύτως σύμφωνοι μὲ τὰς ἰδικάς μου ἀντιλήψεις καὶ εὔχομαι, ὅπως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναμετρήσῃ τὰς εὐθύνας του, ἀναλογισθῇ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχει, νὰ προσφέρῃ μίαν ἐξαιρετικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον καὶ νὰ ἡγηθῇ αὐτὸς καὶ τὸ κόμμα του τῆς συγκεντρώσεως, τοῦ συνασπισμοῦ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἵνα ἀσφαλισθῇ γαλήνη ὁριστικὴ εἰς τὸν τόπον μας.

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς.

§358Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Συνεπράξαμεν καὶ ἡμεῖς, Κύριοι, πρὸ διμήνου εἰς τὴν δι’ ἀνωμάλου ὄντως συνταγματικοῦ τρόπου στήριξιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς μεθόδου τῆς ἀνοχῆς. Ὄχι διότι εἴχομεν βεβαιότητα ἢ εἴχομεν πολλὰς ἐλπίδας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο νὰ πραγματοποιήσῃ ὅλους τοὺς πόθους καὶ τὰ αἰτήματα τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος, διότι ὑπάρχει διαφορὰ ἀντιλήψεων κοινωνικῶν μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐμφορούμεθα ἀπὸ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἀντλοῦμεν ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ μὴ ἀρνούμεθα, καὶ νὰ μὴ μεταβαλώμεθα εἰς γενικοὺς ἀρνητάς, καὶ νὰ στηρίξωμεν τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας κατὰ τὸν καλλίτερον καὶ ὁμαλώτερον τρόπον. Καὶ ηὐχόμεθα ὅπως ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἐσχηματίζετο οὕτως, καίτοι δὲν ἐπρόκειτο νὰ συμπράξωμεν ἡμεῖς μὲ τὰς ἀσθενεστάτας μας δυνάμεις, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη τοὐλάχιστον νὰ ἦτο πολὺ ἰσχυροτέρα τῆς σχηματισθείσης, ηὐχόμεθα τότε, ὅπως σχηματισθῇ μία γενικωτέρα Κυβέρνησις, εἰ δυνατόν, Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις τοὐλάχιστον, περιλαμβάνουσα τὰ δύο μεγάλα κόμματα, τὰ προελθόντα ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς, τὰ κόμματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συνέθλιψαν ἡμᾶς τοὺς μικρούς. Ηὐχόμεθα τότε νὰ ἀναλάβουν τὰς εὐθύνας πρὸς στήριξιν διαρκεστέρας Κυβερνήσεως τὰ ἰσχυρότερα ἡμῶν κόμματα. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐνθυμῆται καλῶς ὅτι, ὅτι μὲ ἐτίμησε, πρὶν ἢ ἀναλάβῃ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ μιᾶς προσκλήσεως, ὅπως ἀνταλλάξωμεν ἀκόμη ὀλίγας σκέψεις καὶ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συνομιλήσω μαζί του, τῷ εἶπον σαφῶς: Κύριε Πρόεδρε, διατὶ δὲν προβαίνετε εἰς τὸν σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως; Αὐτὸ θὰ ἦτο ἐξυπηρέτησις τοῦ τόπου, θὰ ἦτο ἡ μεγάλη χειρονομία τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς θὰ ἀνέμενεν ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Καὶ σᾶς ἔφερα τότε, κ. Πρόεδρε, ὡς ἐνθυμεῖσθε, καὶ ἕνα παράδειγμα τοῦ προσφάτου παρελθόντος. Σᾶς εἶπον ὅτι εἰς τὸ 1926 ὑπῆρχε τόσον μεγάλη διάστασις μεταξὺ τῶν δύο παρατάξεων, καὶ ὅμως ἤρθητε εἰς ἀνώτερον ἐπίπεδον. Ἐλησμονήσατε τὸν μεγάλον διχασμὸν, ἐγεφυρώσατε τὸ χάσμα, ἐδώκατε τὴν χεῖρα καὶ ἐσχηματίσατε τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εὐηργέτησε τότε τὸν τόπον. Καὶ σᾶς προσέθεσα: Διατί δὲν πράττετε τὸ αὐτὸ καὶ τώρα; Ὁ κύριος Πρόεδρος μοῦ ἀντέταξε τότε τὰ γνωστὰ ἐπιχειρήματά του κατὰ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ ἠμπορέσῃ νὰ μὲ πείσῃ, ὅπως τοῦ τὸ εἶπον σαφῶς, κύριοι. Ὅτε ὅμως κατόπιν ἀνέλαβε τὴν προεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ μεγάλης μου εὐχαριστήσεως εἶδον, ὅτι προέβη εἰς δηλώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐδήλωσεν, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀποτελεῖ τὸν πρῶτον σταθμὸν πρὸς γενικωτέραν ἕνωσιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Κατόπιν τούτου ἐπηκολούθησαν καὶ δημοσίᾳ ἀκόμη αἱ ἐκδηλώσεις τῶν φίλων σας ὑπὲρ τῆς Οἰκουμενικῆς, ἡ τελευταία δὲ καὶ πρόσφατος τούτων ὑπὲρ αὐτῆς τῆς ἰδέας, ἦτο ἡ ἐκ μέρους τοῦ διακεκριμένου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ προχθὲς ὅτι, ἀναλαμβάνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἔρχεται ὡς τεχνικὸς σύμβουλος καὶ μὲ τὴν προσπάθειαν καὶ τὴν εὐχὴν νὰ συντελέσῃ εἰς τὸν σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δὲν ἦτο μόνον ἐπιθυμία ἡμῶν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁ σχηματισμὸς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐπιθυμία καὶ ὅλων τῶν φίλων ὑμῶν; Δυστυχῶς δὲν ἐγένετο, ὅπως ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος ἐπεθύμει, καὶ εὑρισκόμεθα σήμερον πρὸ τοῦ φαινομένου τῆς ἀνωμάλου αὐτοστηρίξεως τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς ψήφου τῆς ἀνοχῆς. Εἰς τὴν ὑπόθεσιν ὅμως αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἤγειραν τὰ μεγαλύτερα κόμματα, ἡμεῖς οὐδένα ρόλον παίζομεν, — θέλομεν μόνον νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν δικαιολογούμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ ἄρωμεν τὴν οὐσιώδη αὐτὴν ἀνοχήν. Εἰς τοῦτο δι’ ὀλίγων θέλω προβῆ. Κύριοι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν κατωρθώθη ὁ σχηματισμὸς ἰσχυροτέρας Κυβερνήσεως, εἴτε Οἰκουμενικῆς, εἴτε ὁπωσδήποτε ἄλλως θέλετε νὰ τὴν ὀνομάσητε, ἵνα ἀνταποκριθῇ αὕτη εἰς τὰς περιστάσεις τῆς Χώρας, ἐκτὸς τοῦ λόγου τούτου, λέγω, δὲν εἴδομεν εἰς πολλὰ σημεῖα τὴν ἱκανοποίησιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῶν συμφερόντων τῆς Χώρας. Δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, διότι πολλοὶ πρὸ ἐμοῦ παρελθόντες ἠσχολήθησαν ἐπ’ αὐτῶν. Ἐγὼ μόνον τοῦτο θὰ εἴπω. Μᾶς ὡμίλησαν περὶ οἰκονομιῶν, ἀλλ’ οὔτε πόσαι σαφῶς γνωρίζομεν οὔτε ποῖαι εἶναι αὗται.

§359Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπα.

§360Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Εἴπετε καὶ συνεπληρώσατε ὅτι, ἐκτὸς τῶν 350 ἑκατομ., θὰ ἐφαρμοσθοῦν καὶ ἄλλαι, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι μία μεγάλη ἀοριστία, ἡ ὁποία ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ. Ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ κάποια μεγαλυτέρα μετὰ τὴν παρέλευσιν τοῦ διμήνου σαφήνεια εἰς τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομιῶν. Ἄν ὑπῆρχε δηλ. κατὰ τὸ δίμηνον αὐτὸ ὁ μόνιμος, ὁ μὴ διαφωνῶν πρὸς ὑμᾶς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀσφαλῶς θὰ ἠδύνασθε νὰ φέρητε τὰ φορολογικὰ μέτρα. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο. Κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας μανθάνομεν πότε μὲν ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ τάδε φορολογία εἰς τὸ τάδε ποσοστόν, τὸ ὁποῖον τὴν ἑπομένην ἀναβιβάζεται ἢ καταβιβάζεται. Πότε ὅτι καταργοῦνται φόροι ὡρισμένων εἰδῶν καὶ ὡρισμένων περιοχῶν, ἐνῷ περὶ ἑνὸς προϊόντος, ὡς ὁ καπνὸς λόγου χάριν, δὲν γίνεται λόγος, ἀλλὰ τοὐναντίον γίνεται λόγος περὶ φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ ἀντίκτυπον ἐπὶ τῶν τιμῶν τῆς ἀγορᾶς. Δὲν εἴδομεν καθωρισμένον τὸ πρόγραμμα οὔτε εἰς τὸ σκέλος τῶν δαπανῶν οὔτε εἰς τὸ σκέλος τῶν ἐσόδων. Ἑπομένως, καίτοι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν ὑπομονὴν νὰ παρέλθουν ἀκόμη αἱ ὀλίγαι ἡμέραι, τὰς ὁποίας ὡς νέαν ἀναμονὴν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παράσχωμεν, ἐκφράζομεν τὸ παράπονον, ὅτι δὲν εἶναι καθωρισμένα ταῦτα, ἐνῷ θὰ ἦτο οὐσιῶδες νὰ ἦσαν δημοσιευμένα τὰ στοιχεῖα αὐτὰ ἀπὸ σήμερον. Ἐγώ, Κύριοι, εἰς ἕνα ἄλλο σημεῖον συμφωνῶ μὲ τοὺς προλαλήσαντας: ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ἐπεκράτησεν ἕνα πνεῦμα ὀπισθοδρομικότητος, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐνθυμεῖται καλῶς ὅτι διεμαρτυρήθην, ὅτε τὸν ἐπεσκέφθην. Τοῦ εἶπον ὅτι θεωρῶ ἀνειλικρινῆ τὴν μέθοδον τῆς συμπτύξεως τῶν Ἐκπαιδευτικῶν Συμβουλίων ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς νόμου, δίδοντος τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως Νομοθετικῶν Διαταγμάτων δι’ οἰκονομίας, πρὸς ἄσκησιν μιᾶς οὐσιώδους καὶ σοβαρᾶς ἐκπαιδευτικῆς μεταβολῆς! Τοῦτο τὸ ἐχαρακτήρισα ἀνειλικρινὲς καὶ εἶπον ὅτι, χωρὶς νὰ λαμβάνω θέσιν εἰς τὸ ζήτημα, δὲν θέλω νὰ συζητήσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ποῦ κεῖται ἡ ἀλήθεια, εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην πλευράν, καίτοι ἐγὼ κεῖμαι εἰς τὴν πλευρὰν τὴν προοδευτικήν, δὲν συζητῶ ποία εἶναι ἡ ἐγγύτερον πρὸς τὴν ἀλήθειαν πλευρά, ἀλλὰ συζητῶ τοῦτο μόνον, τὸ ἀνειλικρινὲς τῆς μεθόδου. Καὶ ἂν θέλετε, εἶπα εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ κάμητε τὰς ὀλίγας αὐτὰς οἰκονομίας καὶ νὰ ἔχητε ὡς συνέπειαν τὴν μεταρρύθμισιν αὐτῶν, διαπράττετε κἄτι τι τὸ ἀνειλικρινές. Θὰ εἴπω ἤδη, Κύριοι, ὀλίγα τινὰ καὶ διὰ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τὸ περίφημον ζήτημα τῆς πληρωμῆς τοῦ 30%. Σήμερον, Κύριοι, ὅτε τὰ πάντα μετεβλήθησαν κατόπιν τοῦ πολέμου, κατόπιν τῆς δεινῆς κρίσεως, ἡ ὁποία συγκλονίζει τὸν κόσμον καὶ ἡ ὁποία εἶναι συνέπεια τῆς λειτουργίας τοῦ ἀκράτου ἐλευθέρου ἀνταγωνισμοῦ, εἰς τὴν ἐποχὴν τὴν σημερινήν, ποὺ συγκλονίζεται τὸ κεφαλαιοκρατικὸν σύστημα, εἰς τὴν ἐποχὴν αὐτὴν μετεβλήθησαν, ὅπως τόσα ἄλλα πράγματα, καὶ αἱ ἀντιλήψεις περὶ τῶν συμβατικῶν ὑποχρεώσεων τῶν Κρατῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς τῶν Κρατῶν πρὸς ἄλληλα καὶ ἐπεκράτησεν ὡς ἀρχὴ ἡ λεγομένη «ἀναπροσαρμογὴ τῶν χρεῶν»· δηλαδή, ἐπειδὴ αἱ οἰκονομικαὶ συνέπειαι ἄρδην μετεβλήθησαν, μοιραίως ἐπιβάλλεται ἡ προσαρμογὴ εἰς τὰς συνθήκας αὐτὰς καὶ τῶν συμβατικῶν ἐκ χρεῶν ὑποχρεώσεων. Ὁ κανὼν οὗτος εἶναι τόσον γενικὸς καὶ κοινῶς γνωστός, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω περισσότερον. Τὸ λέγω μόνον διὰ νὰ καταρρίψω τὴν παλαιὰν ἀντίληψιν ὅτι εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ δεσμευώμεθα τόσον πολὺ ἀπὸ τὰς συμβάσεις περὶ χρεῶν, ἐνῷ ἔχομεν ἄφθονα παραδείγματα Κρατῶν, τὰ ὁποῖα εἴτε ἐκ συμφώνου μετὰ τῶν δανειστῶν των προέβησαν εἰς τὴν μεταρρύθμισιν καὶ προσαρμογὴν εἴτε καὶ τὴν διέπραξαν μόνα των. Εἶνε ἡ ἀρχή, Κύριοι, ὅτι ἐφόσον ἔχει μεταβληθῆ ἡ συναλλαγματικὴ κατάστασις εἰς ἕνα τόπον, ἐφόσον αἱ τιμαὶ τῶν προϊόντων ἔχουν ἐκπέσει, ὅπως συμβαίνει μὲ τὴν Ἑλλάδα ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἐξαγόμενα προϊόντα, τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν ἔχει ἐλαττωθῆ, πρέπει νὰ γίνῃ ἀναπροσαρμογὴ τῶν συνθηκῶν. Ὅταν ἡ Ἑλλὰς λαμβάνει ἀπὸ τὰ ἐξαγόμενα προϊόντα της τὸ συνάλλαγμα διὰ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἐξωτερικάς της πληρωμάς, εἰς τὰ χρέη της, πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς αὐτὰς τὰς ὑποχρεώσεις της, ὅταν ἐλαττωθῇ ἡ ἐξαγωγὴ τῶν προϊόντων τούτων; Μοιραίως θὰ ὑποχωρήσουν ὅλαι αἱ συμβάσεις καὶ θὰ προσαρμοσθοῦν εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας. Δὲν πρέπει νὰ παραβλέπηται ἡ ἀρχὴ ὅτι προέχουν αἱ δαπάναι τῆς στοιχειώδους συντηρήσεως τοῦ Κράτους καὶ ἕπονται αἱ δαπάναι διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Καὶ θὰ ἤθελον διὰ τὴν μεταβολὴν αὐτὴν τῶν ἀντιλήψεων καὶ πρὸς τὰς συμβατικὰς ὑποχρεώσεις νὰ σᾶς μεταφράσω κἄτι τι ἐπίκαιρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνω ἀπὸ τὸν λόγον τοῦ Ἑρριὼ κατὰ τὴν ἀγόρευσιν του εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλήν. Εἰς τὸν ὡραῖον αὐτὸν λόγον ἀναφέρει ὁ Ἑρριὼ τὰς ἑξῆς λέξεις τοῦ Προέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς κ. Χοῦβερ. «Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ βάσις τῆς ρυθμίσεως τῶν χρεῶν στηρίζεται εἰς τὴν ἱκανότητα τῆς πληρωμῆς τῶν ὀφειλῶν ὑπὸ ὁμαλὰς συνθήκας, θὰ ὑποχωρήσωμεν μὲ πλήρη λογικὴν μὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τὴν πολιτικήν μας, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀνώμαλον κατάστασιν ἡ ὁποία ὑφίσταται τὴν σήμερον καθ’ ὅλον τὸν κόσμον». Ταῦτα ἔλεγεν ὁ Χοῦβερ ὅτε ἀνήγγελλε τὸ χρεοστάσιον. Ἀναγνωρίζει δηλαδὴ τὴν ἀρχὴν ὅτι αἱ συμβάσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀνώτεραι τῶν ἀναγκῶν τῶν Κρατῶν.

§361Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι πρόκειται περὶ διασυμμαχικῶν χρεῶν.

§362Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Γενικῶς.

§363Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶπεν εἰς τὰς ἀρχὰς ὅτι θὰ ἀντιτάξωμεν τὸν «non possimus»· ὥστε δὲν διαφωνεῖται μὲ τὸν Ἑρριώ.

§364Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εἶπον τοῦτο: Θὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν νὰ ἐκτελέσωμεν μίαν συμφωνίαν, ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἠμποροῦμεν.....

§365Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Λέγει παρὰ κάτω ὁ Χοῦβερ «Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ὁ Ἀμερικανικὸς λαὸς δὲν ἔχει καμμίαν ἐπιθυμίαν ν’ ἀποσύρῃ ἀπὸ οἱονδήποτε ὀφειλέτην ποσὰ ὑπερβαίνοντα τὴν ἱκανότητα τούτου πρὸς πληρωμήν. Ἀλλ’ ἐπίσης ἐπίκαιρον εἶναι νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ τὸ ἑξῆς τοῦ Kanins «ἐμμέσως ἢ ἀμέσως ἡ Ἀγγλία ὀφείλει εἴτε νὰ πωλῇ περισσότερα εἴδη εἰς τὴν Ἀμερικὴν εἴτε νὰ ἀγοράζῃ ἐξ αὐτῆς ὀλιγώτερα».

§366Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Kanins εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐπολέμησε τὰς Γερμανικὰς ἐπανορθώσεις.

§367Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐὰν λοιπὸν Κύριοι, ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀνεγνωρισμένα δι’ ὅλον τὸν κόσμον, φαντασθῆτε πόσον ἡ Ἑλλὰς ἔχει καὶ πλέον αὐτῶν τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν γενικῶν ἰδιαιτέρους λόγους νὰ γίνῃ σεβαστὴ εἰς ἕνα ὑποβιβασμὸν τῶν χρεῶν της, εἰς μίαν ἀναπροσαρμογὴν αὐτῶν. Διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πολὺ ὀρθῶς προχθὲς μᾶς ἀνέφερεν ἕνα πίνακα ἐπιβαρύνσεως καὶ συγκρίσεως τῶν ποσοστῶν πρὸς ἄλλα Κράτη. Ἐκ τοῦ πίνακος αὐτοῦ ἀποδεικνύεται ὅτι κατὰ κεφαλὴν ὁ Ἕλλην εἶναι ὁ μᾶλλον ἐπιβαρυνόμενος, ὅπως δὲ ὀρθῶς προσέθεσε περαιτέρω, ἡ σύγκρισις τοῦ πίνακος αὐτοῦ πρὸς τὸν πίνακα τοῦ κατὰ κεφαλὴν εἰσοδήματος εἶναι ἀποστομωτικὴ διὰ τοὺς δανειστάς μας. Ἀλλὰ πλὴν τούτου θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω ὅτι ἡμεῖς ἐπιβαρυνόμεθα καὶ μὲ πολλὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι μὲν ἀμέσως πολεμικά, δὲν ἔχουν τὸν χαρακτῆρα τὸν συμβατικὸν τοῦ πολεμικοῦ χρέους, ἀλλ’ εἶναι ὑποχρεωτικὰ ἐκ τοῦ πολέμου, εἶναι χρέη μὴ παραγωγικὰ πρὸς κάλυψιν διαφόρων ὑποχρεώσεων καὶ δαπανῶν τοῦ πολέμου. Εἶναι τὰ χρέη τῶν προσφυγικῶν ἀποκαταστάσεων, τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἶναι 30.000.000.000 σταθεροποιημένων δραχμῶν ἐν ὅλῳ καὶ ἐπιβαρύνουν τὸν λαόν. Καὶ αἱ δαπάναι αὐταὶ εἶναι αἱ συνέπειαι τοῦ πολέμου. Ἐνῷ λοιπὸν ἡμεῖς ἔχομεν αὐτὰ τὰ βάρη, ἐνῷ ὀφείλομεν τόσα, βλέπομεν ὅτι καὶ ἐκεῖνα τὰ ὀλίγα τὰ ὁποῖα μᾶς ὠφείλοντο ἀπὸ ἀποζημιώσεις ἀνεστάλησαν.

§368Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Δὲν ἠκούσθη).

§369Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Θὰ ἀναφέρω ἐπίσης διὰ τὴν δύσκολον θέσιν τῆς Ἑλλάδος καὶ κἄτι ἄλλο. Βλέπομεν ὅτι ἐπεβαρύνθησαν οἱ Ἕλληνες κάτοχοι τῶν δανείων εἰς δραχμάς. Σημειώσατε δὲ ὅτι εἶναι ὄχι μόνον μεγάλοι κεφαλαιοῦχοι αὐτοὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἐπὶ τέλους δὲν θὰ ὑπῆρχε καὶ καμμία μεγάλη θλίψις ἐὰν ἐπάθαιναν τίποτε, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὁ μικρὸς βιοπαλαιστής, ὁ ὁποῖος παίρνει μερικὰς ὁμολογίας ἀναγκαστικῶν δανείων ἢ ἄλλων διὰ νὰ ἐπενδύσῃ τὸ κομπόδεμά του. Ὅλοι λοιπὸν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ μικροί, ὑπέστησαν μεγάλας ζημίας. Ἤδη, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ποσὸν τῆς σταθεροποιήσεως, ἔχουν χάσει οἱ κάτοχοι τῶν δανείων εἰς δραχ. τὰ ⅔. Αὐτὸ εἶναι μεγάλη ἐπιβάρυνσις τοῦ λαοῦ. Πρέπει νὰ ἴδουν αὐτὴν καὶ οἱ ἔξω διὰ νὰ πεισθοῦν τί ἐπιβαρύνσεις ὑφίσταται ὁ λαός. Καὶ ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς ἡμᾶς. Ἡ ἐξαιρετικὴ περίπτωσις, ἡ κατάφωρος ἀδικία, ἡ ὁποία διεπράχθη εἰς βάρος μας, διὰ τῆς ἀρνήσεως τῶν ὑποχρεώσεων τῶν συμμάχων ἐκ τῶν πολεμικῶν πιστώσεων, ὑποχρεώσεων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ἡ ἔκδοσις χαρτονομίσματος κυκλοφορήσαντος, χαρτονομίσματος, τὸ ὁποῖον ἐπέφερε πτῶσιν τῶν ἀξιῶν, πτῶσιν τῆς δραχμῆς. Μᾶς ἄφησαν ἀκαλύπτους καὶ μόνον μετὰ μακρὰ ἔτη κατωρθώθη νὰ γίνῃ κάποια ρύθμισις καὶ αὐτὴ ὄχι πολὺ ἐπωφελής. Αὐταὶ εἶναι αἱ συνθῆκαι καὶ γενικώτερον δι’ ὅλα τὰ Κράτη βαρεῖς καὶ εἰδικώτερον βαρύταται διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἐάν, λοιπόν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀνεφέρθη πρὸ ὀλίγου ἐδῶ καὶ ὅπως κι’ ἐγὼ ἤθελον νὰ ἐπαναλάβω, ἐνομίζετε ὅτι ἕνεκα ὅλων αὐτῶν τῶν συνθηκῶν.

§370Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐταὶ αἱ συμβάσεις ἐγεννήθησαν κατὰ τοὺς δύο αὐτοὺς μῆνας ἢ ὑπῆρχον καὶ τότε, ποὺ ἐγένετο ἡ σύμβασις;

§371Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὑπῆρχον. Θὰ σᾶς εἴπω περὶ αὐτοῦ. Λέγω λοιπὸν ὅτι, ὅπως ἔλεγον καὶ τότε καὶ κατὰ τὴν σύσκεψιν ἐπιπροσθέτως, ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται ἕνεκα τῆς δεινῆς συναλλαγματικῆς καταστάσεως νὰ πληρώσῃ οὔτε αὐτὸ τὸ 30%. Ἀλλὰ καὶ σεῖς ὡμολογήσατε τοῦτο, σταθμίζοντες τὰ πράγματα καὶ ταλανίσαντες ταῦτα. Δὲν εἴχετε ἀκόμη ἐκφράσει σαφῆ γνώμην διὰ τὸν κίνδυνον αὐτὸν ἐκ τῆς πληρωμῆς τοῦ 30%. Ἐφοβεῖσθε πολύ, καὶ σᾶς εἴπομεν, ἐὰν ὄντως φοβεῖσθε διὰ τὸν ἐπισιτισμὸν τῆς Χώρας, τότε δύνασθε νὰ ὑπαναχωρήσητε ἐκ τῆς τελικῆς συμβάσεως.

§372Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Προσέθεσα ὅτι τὴν εὐθύνην τὴν φέρω ἐγώ, ὅπως καὶ σήμερον λέγω, ὅτι δι’ ὅ,τι ἔπραξα φέρω ἐγὼ τὴν εὐθύνην.

§373Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Μάλιστα. Εἴπετε ὅτι ὡς Κυβέρνησις ἀναλαμβάνετε πλήρη τὴν εὐθύνην. Ἀλλ’ ἐὰν ὄντως ὑπῆρχεν εἷς τοιοῦτος κίνδυνος, νομίζω, ὅτι ἐφόσον σᾶς εἴπομεν, ὑπαναχωρήσατε, δὲν θὰ ἐφοβεῖσθε διὰ τὸν κλονισμὸν τῆς πίστεως, διότι ἐπὶ τέλους θὰ ἐγίνεσθε πιστευτὸς τὴν στιγμὴν ποὺ καὶ ἐκεῖνοι ποὺ ὑπέγραψαν τὴν σύμβασιν, σᾶς λέγουν, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ ὄντως τοιοῦτος κίνδυνος, ἡ πειθὼ τῶν πραγμάτων περὶ τῶν ὁποίων πρὸ ὀλίγου ὡμίλησα γενικώτερον, θὰ ἔπειθε καὶ αὐτοὺς ἐὰν ὄντως σεῖς πρὸ παντὸς ἐφοβεῖσθε τοιοῦτον σοβαρὸν κίνδυνον....

§374Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ τὸ ἠκούσατε, ὅτι τὸ εἴπομεν αὐτό. Οἱ πιστωταὶ δὲν ἤθελον νὰ προχωρήσουν εἰς καμμίαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προγράμματος, ἐὰν προκαταβολικῶς δὲν ἐδίδομεν τὸ 30%.

§375Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Πολὺ καλά, ἀλλὰ ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων εἶναι ὑπερτέρα καὶ ἠδύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε. Ἐνθυμεῖσθε τότε, ὅτε μᾶς ἐφέρατε ἓν σημείωμα τοῦ ἀποθέματος τοῦ συναλλαγματικοῦ τῆς Ἐκδ. Τραπέζης μέχρι τέλους Δεκεμβρίου, μᾶς εἴπετε ὅτι ἔμεινεν, καθόσον ἐνθυμοῦμαι, ἓν ὑπόλοιπον, ἀφαιρουμένων ὅλων τῶν ὑποχρεώσεων περὶ τὰ 6–7 ἑκατομμύρια δολλαρίων, τὸ ὁποῖον δὲν ἐθεωρεῖτε ἐπαρκὲς διὰ τὰς ἀμέσους ἀνάγκας τῆς Χώρας. Σᾶς εἴπομεν τότε, ἐφόσον ἐκφράζονται αὐτοὶ οἱ φόβοι, τοὺς ὁποίους καὶ σεῖς δὲν ἀποκρούετε σθεναρῶς, ἐφόσον ὁ ὑπεύθυνός σας Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀρθρογράφος σας καὶ πρὶν ἢ ἀναλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον εἶχεν ἐκπεφρασμένην γνώμην ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, σᾶς εἶπα, ὅτι ἐὰν ὄντως ἡ προοπτική σας διὰ τὴν συναλλαγματικὴν κατάστασιν ἐν τῷ μέλλοντι εἶναι τοιαύτη, καὶ ὑπάρχει κίνδυνος διὰ τὸν ἐπισιτισμὸν τῆς Χώρας, μὴ διστάσετε νὰ σταματήσητε τὴν πληρωμήν. Εἶπε τοῦτο καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ σεῖς ἀντετάξατε τὸ ἐπιχείρημα: «πῶς θέλετε νὰ γίνω ἐγὼ πιστευτὸς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ὅταν ὑπογράφεται μία σύμβασις καὶ μετά τινα χρόνον ἔρχεται ἡ νέα Κυβέρνησις καὶ ἀρνεῖται τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως αὐτῆς;» Σᾶς εἴπομεν εἰς ἀπάντησιν ὅτι ὅταν προβάλετε εἰς τοὺς ὁμολογιούχους τὴν οἰκτρὰν συναλλαγματικὴν κατάστασιν τῆς Χώρας, εἰς αὐτὸ δὲ θὰ σᾶς ἐνισχύσῃ καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις, οὐδένα διατρέχει κίνδυνον ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος καὶ δύνασθε νὰ ὑπαναχωρήσητε ἀρνούμενος νὰ πληρώσετε τὸ 30%. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ λέγετε τοιαῦτα σήμερον;

§376Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ μοῦ εἴπῃ: Ἔκαμα καλὰ νὰ τὰ πληρώσω ἢ ὄχι; Εἰπέτέ το δημοσίᾳ. Σᾶς τονίζω ὅτι δὲν φέρετε καμμίαν εὐθύνην διὰ τὴν γνώμην σας, διότι ἡ εὐθύνη αὐτὴ κεῖται εἰς ἐμέ.

§377Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς εἶπα, ἐὰν διεπιστώσατε ὅτι, καὶ μετὰ τὴν χειροτέρευσιν τῆς καταστάσεως, πραγματικῶς ἠμπορούσαμεν νὰ δώσωμεν τὸ 30% χωρὶς νὰ τεθοῦν εἰς κίνδυνον οὔτε αἱ ἐπισιτιστικαὶ ἀνάγκαι τῆς Χώρας οὔτε ἡ συναλλαγματικὴ κατάστασις αὐτῆς, ἐκάματε πολὺ καλὰ νὰ τὸ πληρώσετε. Ἀλλ’ ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον διεμαρτυρήθην καὶ τὸ ὁποῖον μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα, ἦτο τὸ ὅτι εἴπετε ὅτι «ἔδωκα τὰ 30% οὐχὶ διότι ἔπρεπε νὰ τὰ δώσω, ἀλλὰ διότι ὁ κ. Βενιζέλος εἶχεν ὑπογράψῃ σύμβασιν».

§378Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἀρχίζετε πάλιν αὐτά. Ἀπαντήσατέ μοι εἰς αὐτό. Καλὰ ἔκαμα ἢ ὄχι; Εἰπέτε το φανερά.

§379Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ ἀποφύγετε τὰς εὐθύνας, νὰ ἔχετε τὸ θάρρος νὰ τὸ πράξητε, ἀλλὰ μὴ θέλετε νὰ ρίψητε εἰς ἐμὲ τὰς εὐθύνας, ἐκτελοῦντες τὴν σύμβασιν ὑπὸ περιστάσεις χειροτέρας ἀπὸ τὰς ἰδικάς μου.

§380Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς οὐδένα θέλω νὰ ρίψω εὐθύνας. Σᾶς εἶπα τότε, σᾶς ἐπαναλαμβάνω δὲ σήμερον, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ὁ ὑπεύθυνος. Σεῖς, οἱανδήποτε γνώμην καὶ ἐὰν εἴχετε, καλὴν ἢ κακήν, ὑπογράφοντες τὴν σύμβασιν δὲν μὲ ἐνδιαφέρει. Ἐμὲ μὲ ἐνδιαφέρει νὰ μοῦ ἀπαντήσητε ἂν ἔκαμα καλὰ ἢ δὲν ἔκαμα καλὰ νὰ πληρώσω. Ἔχετε τὸ ἁπλοῦν θάρρος νὰ εἴπητε ναὶ ἢ ὄχι; Ἔχει καλῶς. Ἀφήσατέ τα τὰ «ἐάν».

§381Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς ἀπαντῶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω αὐτὸ τὸ «ἐὰν», διότι ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ 70 ἡμερῶν.

§382Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ «ἐὰν» εἶνε ὑπεκφυγή.

§383Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν συνηθίζω ἐγὼ νὰ κάμνω ὑπεκφυγὰς ὅπως ἄλλοι. Σᾶς λέγω ὅτι, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, ἠδύνασθε νὰ πληρώσητε τὸ 30%, χωρὶς νὰ στειρώσετε τὰς συναλλαγματικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ ἔχετε τὸ θάρρος καὶ σεῖς νὰ εἴπητε ὅτι, μάλιστα· τὸ ζήτημα τὸ ἐξήτασα. Ἔπρεπε νὰ πληρώσωμε. Ἀλλὰ δὲν εἴχετε τὸ θάρρος νὰ εἴπητε αὐτό. Ὅλη ἡ ἔννοια τῆς ἀγορεύσεώς σας ἦτο ὅτι, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ σύμβασις Βαρβαρέσου δὲν θὰ ἐπληρώνετο αὐτὸ τὸ 30%. Αὐτὸ εἶναι ἄνανδρον.

§384Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πλανᾶσθε. Σεῖς δὲν ἔχετε τὸ θάρρος νὰ εἴπητε τὴν γνώμην σας.

§385Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω, εἶναι αὐταὶ ποὺ ἀναφέρω. Δὲν σᾶς κατηγόρησα ἐγὼ δι’ αὐτό. Εἶναι περίεργον ὅτι ἀπωλέσατε καὶ τὴν ἀντίληψιν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγουν οἱ ἄλλοι.

§386Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοῦ θέτετε τὸ «ἐὰν» ἐκεῖ ὅπου ἔχετε τὴν κατάστασιν παροῦσαν καὶ δεδομένην.

§387Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς κατηγόρησα δι’ ὅσα εἴπετε χθές. Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, καλὰ ἐκάματε νὰ τὸ πληρώσητε.

§388Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι ἡ σύμβασις Βαρβαρέσου μὲ ἐδέσμευεν ἀπὸ τοῦ νὰ ἔχω μείζονα ἐλευθερίαν.

§389Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς εἶπα, ὅτι ἡ παράβασις τῆς συμβάσεως ἀπὸ τοὺς ὁμολογιούχους σᾶς ἐπέτρεπε νὰ κινηθῆτε ἐλευθέρως.

§390Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐγένετο καμμία παράβασις. Ἠξεύρετε τί ἔγινε.

§391Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ἠξεύρω;

§392ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς.

§393Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω, Κύριοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἄλλου θέματος, τὸ ὁποῖον ἐθίχθη ἀπόψε, τοῦ θέματος τῶν ἀνησυχιῶν διὰ τὴν τύχην τῆς Χώρας μας. Καὶ εἰς ἐμέ, ὅπως καὶ εἰς τοὺς ἄλλους προλαλήσαντας, ἔκαμε ἰδιαιτέραν ἐντύπωσιν, ὁμολογῶ, ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν μᾶς εἶπε τοῦτο: μᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι ὑπάρχουν ἀνησυχίαι, ἀδιάφορον ποῖα εἶναι τὰ αἴτια τῶν ἀνησυχιῶν. Ἄν, λοιπόν, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀπέφυγε, δι’ εὐρυτέρου συνασπισμοῦ, νὰ συγκεντρωθῇ μετὰ τοῦ ἄλλου πολιτικοῦ κόσμου, ἵνα ἀποβῇ ἰσχυροτέρα, ὁπότε θὰ ἀπεφεύγοντο αἱ ἀνησυχίαι αὐταὶ αἱ ἀναφερθεῖσαι, δὲν κατώρθωσεν δὲ ἡ ἰδία νὰ τὰς ἐξαφανίσῃ αὐτὰς τὰς ἀνησυχίας, ἡ Κυβέρνησις....

§394Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις ἡ Οἰκουμενικὴ τοῦ 1926 ἦτο ἰσχυρὰ καὶ εἶχεν ὅλα τὰ κόμματα μαζύ της καὶ ὅμως οἱ ἀνησυχίαι δὲν ἔλειψαν καὶ πολλάκις ἐξεδηλώθησαν.

§395Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἔχω νὰ ἀπαντήσω ὅτι κάπως μετεβλήθησαν αἱ περιστάσεις. Δὲν εἶναι ἐντελῶς αἱ αὐταὶ, καὶ εἶμαι ἐντελῶς βέβαιος, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ σχηματισμὸς μιᾶς ἰσχυροτέρας Κυβερνήσεως, μιᾶς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἀπέτρεπε πάντα οἱονδήποτε κίνδυνον τὸν ὁποῖον δὲν ἠδυνήθητε ν’ ἀποφύγετε σεῖς καὶ θὰ κατέστελλε πᾶσαν ἀνησυχίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνήθητε, ὡς ἀνεγνωρίσατε εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην νὰ ἐξαλείψετε.

§396Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀνησυχεῖ ὁ τόπος. Δὲν ἔχει ὁ τόπος τίποτε ν’ ἀνησυχῇ. Ἡ τάξις εἶναι πλήρης. Ἐπενοήσατε ὅλα αὐτὰ διὰ νὰ δημιουργήσετε θόρυβον, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἶσθε εἰλικρινὴς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖτε νὰ πράξητε.

§397Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, Κύριοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς μὲ τὴν ἐλαχίστην μας δύναμιν, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς δὲν ἔχει κανένα βάρος δι’ ὑμᾶς, ἡμεῖς, λέγω, νομίζομεν ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ ἄρωμεν τὴν σκιώδη αὐτὴν ἀνοχὴν, ἡ ὁποία ἄλλως τε καὶ δὲν σᾶς χρειάζεται, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἴσως ἐπικρατήσουν ὀρθότεραι σκέψεις, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἴσως ὁ πολιτικὸς κόσμος συγκεντρωθῇ εἰς ἕνα συναγερμόν, ὅστις χρειάζεται διὰ τὴν συγκράτησιν τῆς καταστάσεως.

§398ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σοφιανόπουλος.

§399Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀφήγησις τοῦ κυβερνητικοῦ ἔργου κατὰ τὸ διαρρεῦσαν δίμηνον διάστημα, εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἔπεισε καὶ τὸν μᾶλλον διατεθειμένον νὰ εἶναι εὐνοϊκὸς ἀπέναντι τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ πᾶν ἄλλο ἢ σοβαρῶς ἀντιμετωπίζει τὴν κρίσιν τὴν ὁποίαν διατρέχει ὁ τόπος. Ὡς οἰκονομικὸν τῆς ἆθλον ἐνεφάνισε τὰς οἰκονομίας τῶν 350.000.000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία ἔγινεν διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἄμυναν τῆς Χώρας, συζήτησιν προκληθεῖσαν ἀπὸ τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συμμετάσχω καὶ ἐγώ, ἀπεδείχθη ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τὰ 176 ἑκατομ. προέρχονται ἀπὸ τὴν μὴ διάθεσιν πιστώσεων ἐγγεγραμμένων ἀπὸ τὸν προκάτοχον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Ἐπίσης ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ οἰκονομία ἡ ἐξαγγελθεῖσα, τῶν 350 ἑκατ. ἐν τῷ συνόλῳ προέρχεται ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τῆς στρατιωτικῆς θητείας, ἐξ οὗ προέρχονται καὶ τὰ 150.000.000, ἐκ τῆς συμπτύξεως τῶν μονάδων ὡς καὶ τὰ 5½ ἑκατομ. καὶ τὰ ὑπόλοιπα ἀκόμη ἑκατομμύρια, εἶναι ἑκατομμύρια προερχόμενα ἐνδεχομένως ἐκ τῆς μὴ πληρώσεως ὀργανικῶν θέσεων. Δὲν ἔχομεν τὸν τέως Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐνώπιόν μας, διὰ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ περὶ τοῦ πῶς ἐσκέφθη νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐφετεινοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀπολογίας, τὴν ὁποίαν εἴδομεν, δημοσιευθεῖσαν εἰς τὴν «Ἀκρόπολιν» καὶ λέγομεν ἀπολογίαν, διότι ἐφόσον τὸ δημοσίευμα ἔφερε τὴν ὑπογραφήν του, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι ἀπολογία αὐθεντική, ἐκ τῆς ἀπολογίας λοιπὸν αὐτῆς ἐπείσθημεν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβληθοῦν φόροι ἐν συνόλῳ 1300 ἑκατομ.

§400Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῦ τὰ εὕρετε ὅλα αὐτά;

§401Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ εἶπεν ὁ τέως Ὑπουργός σας.

§402Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ὁποῖος ἀπεδοκιμάσθη.

§403Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβληθοῦν νέοι φόροι τοσούτου ποσοῦ, ὥστε νὰ καλύψουν τὰς ἀνάγκας διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν εἰς ξένον συνάλλαγμα τοῦ 30% τοῦ Ἐξωτερικοῦ δημοσίου χρέους, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεβάρυνε τὴν νέαν χρῆσιν, καὶ ταυτοχρόνως τὰς ὑπολοίπους ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Καὶ ὅμως ἐπηγγέλθητε εἰς τὰς προγραμματικάς σας δηλώσεις ὅτι, ὄχι μόνον δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβάλητε νέους φόρους, ἀλλὰ καὶ ὅτι, ἀντιθέτως, θὰ ἀπαλλάξετε τὰς γεωργικὰς τάξεις ἀπὸ τοὺς βαρυτάτους φόρους οἱ ὁποῖοι τὰς βαρύνουν. Ἀπὸ τὴν ἀπολογίαν δὲ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πείθομαι, ὅτι ὑπῆρξαν σημαντικαὶ αἱ διαφωνίαι μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποστηριζομένην κατάργησιν τῶν φόρων τῆς ἐγγείου παραγωγῆς, κατάργησιν τὴν ὁποίαν φαίνεται ὅτι δὲν ἔστεργεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ ὅμως εἰς τὰς δηλώσεις σας τὰς προγραμματικὰς ἐδηλώσατε σαφῶς ὅτι εἶσθε διατεθειμένος νὰ προβῆτε εἰς τὴν κατάργησιν ὡρισμένων φόρων, τῆς δεκάτης ἰδίως......

§404Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς πληροφορῶ ὅτι ἡ ἔγγειος παραγωγὴ δὲν ἐπιέσθη ποσῶς παρὰ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως.

§405Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντιθέτως πρὸς τὰς προγραμματικάς σας δηλώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ φθάσητε μέχρι καὶ τοῦ μονοπωλίου ὡρισμένων γεωργικῶν προϊόντων, διὰ νὰ ἀπαλλάξητε τὴν γεωργίαν ἀπὸ τῆς παρασιτικῆς παρεμβάσεως τοῦ ἐμπόρου καὶ τοῦ τραπεζίτου, ἀντιθέτως παρὰ τὰς δηλώσεις σας ταύτας, πᾶν ἄλλο ἀποδεικνύεται ἢ ὅτι ἔχετε τὴν πραγματικὴν διάθεσιν ν’ ἀπαλλάξητε τὰς γεωργικὰς τάξεις ἀπὸ τὴν βαρυτάτην φορολογίαν, ἡ ὁποία τὰς βαρύνει. Παρουσιάζεσθε τοιουτοτρόπως εἰς τὴν ἀντίληψιν παντὸς ἀνθρώπου, ὡς Κυβέρνησις μὴ ἔχουσα τὸ λαϊκὸν αἰσθητήριον εἰς μεγάλον βαθμὸν ἀνεπτυγμένον. Ἀλλὰ ἡ ἀντιλαϊκότης σας προδίδεται καὶ ἀπὸ τὴν σημερινήν σας στάσιν, ὄχι μόνον εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα, ὅπου ὑποστηρίζετε ἀντιλαϊκὰς ἰδέας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν στάσιν σας εἰς τὰ ζητήματα τῶν τροχιοδρομικῶν, ὅπου ἐπεριμέναμεν περισσοτέραν στοργὴν ἀπέναντι τῶν ἐργαζομένων, καὶ ταυτοχρόνως τὴν ἐπιβολὴν τῆς θελήσεως τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῆς τερατώδους αὐτῆς Ἑταιρείας. Ἀλλὰ τὸ κορύφωμα τῆς ἀντιλαϊκότητος τῆς Κυβερνήσεώς σας προδίδεται ἀπὸ τὴν ἀπόφασίν σας νὰ πληρώσετε εἰς τοὺς ξένους ὁμολογιούχους τὸ 30% τοῦ ἐξωτερικοῦ δημοσίου χρέους. Τὴν Κυβέρνησίν σας δὲν ἐβάρυνεν οὐδεμία ἐκ τοῦ παρελθόντος ὑποχρέωσις, ἐπειδὴ ὡμιλήσατε περὶ ἠθικοῦ δεσμοῦ, διότι, σᾶς εἶπα καὶ ἐπαναλαμβάνω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε διὰ τῆς προσυμβάσεως κατ’ ἀκριβολογίαν ἡ Κυβέρνησις Βενιζέλου μὲ τὴν γνωστὴν συμφωνίαν Βαρβαρέσου. — Ὁμολογιούχων, ἡ δέσμευσις αὐτὴ δὲν εἶναι δέσμευσις ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν κανεὶς νὰ φαντασθῇ ὅτι θὰ ἐπεξετείνετο ἐπὶ τῆς μελλοντικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ προήρχετο ἐκ τῶν τότε ἐπικειμένων ἐκλογῶν. Εἶσθε παντελῶς ἀδέσμευτος ἠθικῶς καὶ νομικῶς καὶ δὲν ἤρκει παρὰ νὰ εἴπητε ὅτι δὲν προχωρῶ οὐδὲ τὸ παράπαν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμφωνίας Βαρβαρέσου– Ὁμολογιούχων. Ἀλλ’ ὡμιλήσατε καὶ περὶ νομικοῦ δεσμοῦ, τὸν ὁποῖον σᾶς ἐκληροδότησε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ σᾶς ἀπαντῶ καὶ εἰς αὐτὸ, ὅτι καὶ σεῖς ὁ ἴδιος εἶσθε ὁ ὑπογράψας τὴν συμφωνίαν. Ἐφόσον ὅμως ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου ἐπεδεινώθη ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου, θὰ ἐδικαιοῦσθε καὶ σεῖς ὁ ἴδιος ἀκόμη νὰ εἴπητε, δυνάμει τοῦ γενικοῦ νομικοῦ κανόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον αἱ συμβάσεις ἐκτελοῦνται, ἐφόσον ἐξακολουθοῦν οἱ ὅροι ὑφ’ οὓς συνετάγησαν, δὲν πληρώνω.

§406Μ. ΕΥΛΑΜΠΙΟΣ. Ἡ κατάστασις δὲν ἐπεδεινώθη μεταξὺ Σεπτεμβρίου καὶ Ἰανουαρίου.

§407Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἠδύνατο νὰ ὑπαναχωρήσῃ τῆς συμβάσεως καὶ δι’ ἄλλον λόγον ἡ Κυβέρνησις, τὸν ἑξῆς. Προσετέθησαν πράγματι παρὰ τῶν ὁμολογιούχων νέοι ὅροι, καθιστῶντες δεινοτέραν τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἡ κυριωτέρα ἀξίωσίς των, ἡ ὁποία προσετέθη τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἦτο, ὅπως τὸ 30% ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὸ Ἀμερικανικὸν δάνειον τοῦ 1928. Ἦτο ἀξίωσις αὕτη, ἡ ὁποία σᾶς ἔδιδε κάθε λόγον νὰ ὑπαναχωρήσητε ἐκ τῆς συμβάσεως καὶ νὰ σώσετε τὸν τόπον ἐκ τῆς πληρωμῆς τοῦ τόσον μεγάλου αὐτοῦ ποσοῦ τῶν 3.800.000 δολλαρίων. Ὅταν μοῦ ἀπηντήσατε, ὅτι τὸ ποσὸν δὲν εἶναι ὑπερβολικόν, μόλις 60.000 δολλάρια, σᾶς εἶπον ὅτι δὲν εἶναι τόσον τὸ ποσὸν ποὺ πρέπει νὰ πληρώσητε. Εἶναι ζήτημα ἀρχῆς, τὸ ὁποῖον δὲν σᾶς ἐπιτρέπει νὰ προβῆτε εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ Ἀμερικανικοῦ δανείου καὶ νὰ μὴ διαρρηγνύετε τὰ ἱμάτιά σας, ὅτι ἦτο δάνειον κατ’ οὐσίαν ἀπολύτως πολεμικόν. Ἦτο δάνειον, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Ἀμερικὴ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐδικαιοῦτο νὰ ζητήσῃ πληρωμήν, ἐφόσον πολὺ μεγαλύτερον καὶ πλουσιώτερον Κράτος, ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ἡ Γαλλία, ἠρνήθη τὴν πληρωμὴν πολεμικῶν χρεῶν πρὸς αὐτήν. Ἔπρεπε νὰ μιμηθῆτε τοὐλάχιστον τὸ παράδειγμα τοῦ μεγάλου καὶ πλουσιωτάτου καὶ τόσον αὐτάρκους Κράτους, ὅπως ἡ Γαλλία, διὰ νὰ ἀρνηθῆτε τὴν πληρωμὴν τῶν πολεμικῶν χρεῶν, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ δεχθῆτε ὅπως χρέη τοιαῦτα ὑπαχθῶσιν ὑπὸ διαιτησίαν. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἡ στάσις σας ἔπρεπε νὰ εἶναι ἔμμονος καὶ ζωηρά, τόσον μᾶλλον καθόσον ὁ κύριος ὑπεύθυνος διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, σᾶς ἔδιδεν ὅλον τὸ ἠθικὸν κῦρος νὰ ἀγωνισθῆτε διὰ νὰ ἀρνηθῆτε τὴν πληρωμὴν αὐτόχρημα πολεμικοῦ χρέους, ἐφόσον μάλιστα εἴχετε σοβαρωτάτας ἀντιρρήσεις ἐκ μέρους καὶ τῶν λοιπῶν ἀντιπολιτευτικῶν κομμάτων, πρὸ παντὸς δὲ καὶ ἐκ μέρους τῆς ἰδικῆς μου μερίδος, ἡ ὁποία σᾶς ὑπέδειξεν ὅτι, ἀκολουθοῦντες τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας, θὰ ὠφείλατε τόσον κεφαλαιῶδες ζήτημα νὰ τὸ φέρητε ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, (χειροκροτήματα), διὰ νὰ ψηφίσῃ ἕκαστος βουλευτὴς κατὰ συνείδησιν, καὶ νὰ μὴ ὑποστῶμεν τὴν ἀφαίμαξιν τόσου μεγάλου ποσοῦ διὰ νὰ πληρωθοῦν οἱ τοκογλύφοι τῆς δύσεως καὶ ἀποστερηθῇ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς καὶ τοῦ ψωμιοῦ του ἀκόμη.

§408ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅταν ὅμως ἔχομεν ἀνάγκην, ἀπευθυνόμεθα εἰς τοὺς τοκογλύφους.

§409Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ παρενεβλήθη καὶ ἓν ζήτημα περὶ τοῦ ἄν, ἀποφασίσαντες τὴν πληρωμήν, ἐζημιώσατε τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἓν ποσὸν 60.000 δολλαρίων, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο, ὅτι ἀποφασίζοντες μόλις τὸν Ἰανουάριον νὰ πληρώσητε, ἠγοράζετε τὸ δολλάριον πρὸς τὴν τιμὴν τῶν 185 δρ., τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ἠγοράζετε αὐτὸ πρὸς 20 δρ. ἐπὶ πλέον, αἵτινες ἐδίδοντο ἐπὶ πλέον εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§410Γ. ΠΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς Ἐθν. Οἰκονομίας). Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ λέγητε ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠγόραζε εὐθηνότερα τὸ δολλάριον, διότι τοῦτο εἶναι ἀνακριβές. Ἂν θέλετε νὰ τὸ εἴπητε, εἰπέτε το, ἀλλ’ ἐγὼ ἐπιμένω ὅτι λέγετε ἀνακριβείας.

§411Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφόσον ὅμως θὰ ἐπρόκειτο νὰ πληρώσετε εἰς τὸ ἐξωτερικόν, σᾶς εἶπον ὅτι ἀναμφιβόλως θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμήσητε ἀπὸ τὰ χρέη τὰ πολεμικά, τὰ χρέη τῶν ἰδιωτῶν, τὰ λεγόμενα ἐμπορικὰ χρέη. Καὶ σᾶς εἶπα, διατὶ δὲν μιμεῖσθε τοὐλάχιστον εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὸ παράδειγμα τῆς Γερμανίας, Κράτος τὸ ὁποῖον ἐπέδειξεν ὁμολογουμένως στρατηγικὴν ἱκανότητα εἰς τὸ οἰκονομικὸν πεδίον, ἐξαιρετικὴν κατὰ τὰ τελευταῖα αὐτὰ 15 ἔτη; Ἐφρόντισεν αὕτη νὰ μὴ πληρώσῃ τὰ χρέη τῶν ἐπανορθώσεων καὶ εἶπεν: ἔχω ἐλάχιστον συνάλλαγμα καὶ θὰ πληρώσω τὰ ἰδιωτικὰ χρέη. Καὶ εὗρε σύμφωνον εἰς τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν ὅλον τὸν κόσμον, πλὴν τῶν Γάλλων. Σεῖς εὑρίσκεσθε εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν. Ἔχετε ἐλάχιστον συνάλλαγμα καὶ πληρώνετε χρέη καὶ ἰδιωτικὰ καὶ χρέη τοῦ Κράτους. Δὲν θὰ ἦτο ἀπείρως σκοπιμώτερον καὶ προτιμότερον, τὸ ἐλάχιστον αὐτὸ συνάλλαγμα νὰ τὸ διαθέσητε διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ 10% ἐπὶ τῶν ἰδιωτικῶν χρεῶν, διὰ νὰ συγκρατήσετε τοιουτοτρόπως τὴν πίστιν τὴν ἐμπορικὴν ἀνέπαφον; Καὶ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῆτε ὅτι, μία φορὰ ποὺ πῆγε περίπατο ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος, δὲν θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ συγκρατήσητε τὴν πίστιν τὴν ἰδιωτικήν, ἡ ὁποία ἔκλινεν εἰς ὄφελος τῆς Ἑλλάδος πάντοτε μὲ πιστωτικὸν ὑπόλοιπον 5–6 ἑκατομμυρίων λιρῶν χρυσῶν ἐτησίως; Καὶ ὅμως δὲν ἠκολουθήσατε αὐτὴν τὴν ὁδὸν καὶ, ὅπερ τὸ χειρότερον, φαίνεται ὅτι ἠθέλατε νὰ πληρώσητε τὸ 30% καὶ διὰ τὸν λογαριασμὸν τῆς μελλούσης χρήσεως. Ἡ διαφορά σας συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διεφώνησε πρὸς σᾶς, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὸν μέλλοντα προϋπολογισμὸν ποσὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου ἐξωτερικοῦ χρέους. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἀναπηρίας, τὸ ὁποῖον σᾶς περιέγραψα, εἰς τὸ σημεῖον τῆς πτωχείας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ ἑλληνικὸς λαός, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς δὲν σᾶς ἐπιτρέπει νὰ ἀποτολμήσητε οἱανδήποτε φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν, χωρὶς νὰ διατρέξητε τὸν κίνδυνον νὰ ἴδητε διασαλευομένην τὴν δημοσίαν τάξιν, πῶς τολμᾶτε νὰ σκέπτεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγράψητε εἰς τὸν μέλλοντα προϋπολογισμὸν τοιοῦτον ποσὸν, καὶ πῶς δὲν ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ τόπου εἶναι τόσον τραγική, ὥστε πρέπει νὰ εἴχετε συνετισθῇ, πράγματι, καὶ νὰ εἴπητε εἰς οἱονδήποτε ξένον ὅτι, καὶ ἂν εἴχετε δικαίωμα, ἡ οἰκονομική μας κατάστασις εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ μὴ μᾶς ἐπιτρέπῃ νὰ σᾶς πληρώσωμεν τίποτε; Ἀλλὰ πέραν τούτου σᾶς εἶπα, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπητε εἰς τοὺς ξένους ὅτι, τὰ μὲν πολεμικὰ χρέη δὲν τὰ πληρώνει κανεὶς διότι εἶναι χρέη παλαιά. Σᾶς προσέθεσα μάλιστα ἀκόμη, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὰ χρέη ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰ πολεμικὰ θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπητε ὅτι δὲν τὰ πληρώνω διότι κανεὶς δὲν τὰ πληρώνει. Ἀλλὰ ἀκόμη καὶ τὰ χρέη, τὰ προοριζόμενα νὰ καλύψωσι τὰς προσφυγικὰς ἀνάγκας, ἔπρεπε καὶ αὐτὰ νὰ μὴ τὰ πληρώσητε διότι καὶ αὐτὰ εἶναι πολεμικὰ χρέη, διότι ἐχρησίμευσαν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἦλθον διότι οἱ σύμμαχοι μᾶς ἐγκατέλειψαν ἀσπλάγχνως. Σᾶς ἔλεγα ὅτι αὐτὰ δὲν ἔπρεπε νὰ τὰ πληρώσητε, ἀλλὰ νὰ ζητήσητε ἀπόλυτον ἀναπροσαρμογήν. Μία τοιαύτη ἀναπροσαρμογή, ἐὰν εἴχετε τὸ θάρρος νὰ τὴν ζητήσετε, θὰ ἀπεδείκνυεν εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὅτι μὲ τοὺς μεγάλους τόκους ποὺ ἐπλήρωσεν ἡ Ἑλλὰς τὴν τελευταίαν δεκαπενταετίαν, ἐπέστρεψεν ἐκεῖνα ποὺ τῆς ἐδόθησαν μία φορὰ ὡς δάνειον καὶ δύο καὶ τρεῖς φορές. Ἀλλ’ ἐφόσον μᾶς ὑπενίχθητε τὰ ἀντίποινα, τὰ ὁποῖα εἴχετε τὸν κίνδυνον νὰ ὑποστῆτε ἐκ μέρους τῶν δανειστῶν μας, σᾶς εἴπαμεν ὅτι τῷ 1932, ὑπὸ τὸ πνεῦμα σοσιαλιστικῶν ἰδεῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ Κράτη νὰ ἐφαρμόζουν ἀντίποινα, καὶ ἀπεδείχθη ὅτι τὰ ὅσα ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας, δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα, διότι οὐδὲν ἐπίσημον διάβημα ἀπὸ οὐδένα πρεσβευτὴν ἐγένετο. Ἐπροχωρήσατε ἀκόμη, κύριοι, εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ 30% καὶ προσεπαθήσατε νὰ ρίψητε τὰς εὐθύνας εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, Ἀλλ’ ὅπως σᾶς εἶπα καὶ κατὰ τὰς συσκέψεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐνῷ τὸ ἔγκλημα αὐτὸ ἐσχεδιάσθη ἐπὶ Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, σήμερον ἐκτελεῖται ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεώς σας. Καὶ σᾶς λέγω σήμερον ὅτι δικαιολογία ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει καμμία. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἐκάματε εἶναι ὅτι ὑπεκύψατε εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν ξένων, καὶ ὄχι τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὴν σύμβασιν ταύτην, κύριοι, χωρὶς νὰ δεσμεύεται ἀπὸ καμμίαν νομικὴν ἢ ἠθικὴν ὑποχρέωσιν ἀπεφάσισε νὰ ἐκτελέσῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ ἀντιλαμβάνεται, ὅτι, ἀποδεκατίζουσα τὸ πενιχρὸν συναλλαγματικὸν ἀπόθεμα τοῦ τόπου, δημιουργεῖ σοβαρωτάτους εἰς τὴν ἑλληνικὴν συνείδησιν δισταγμοὺς περὶ τοῦ ἂν ὁ τόπος θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαρκέσῃ καὶ εἰς αὐτὰς ἀκόμη τὰς στοιχειώδεις αὐτοῦ ἀνάγκας. Ἀφοῦ ὅλοι γνωρίζομεν τὴν κατάστασίν μας, σᾶς ἐρωτῶ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως· μὲ ποίου εἴδους προοπτικήν, ποῦ στηριζόμενος, ἀπεφασίσατε μὲ τόσην ἀφέλειαν, μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν ἔκφρασιν, τὴν πληρωμὴν τοῦ χρέους τούτου; Καὶ σᾶς εἶπα, ἐὰν δὲν ἔχετε τὸ θάρρος καὶ τὴν τόλμην νὰ ὁμιλήσητε εἰς τοὺς ξένους τὴν γλῶσσαν τῆς ἀληθείας καὶ τῆς εἰλικρινείας, ὁμιλήσατέ τους ἄλλως καὶ ἀναβάλατε τὴν πληρωμήν, διότι ὅπως ἐπράξατε ὑπάρχει μέγιστος κίνδυνος νὰ στερηθῇ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς τοῦ ψωμιοῦ του, καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ τὸ πληρώσῃ φοβοῦμαι μὴ θὰ εἶσθε σεῖς ὁ καὶ τελείως ὑπεύθυνος. Ἀλλὰ προχωρῶ διὰ νὰ σᾶς εἴπω διὰ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἡ ψῆφος τῆς ἀνοχῆς τὴν ὁποίαν σᾶς ἐδώκαμεν ὅτε αὕτη ἐσχηματίσθη, ἦτο ψῆφος ἀνοχῆς, ἡ ὁποία ἐσήμαινε ὅτι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἔλθῃ καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ κυβερνήσῃ διὰ νὰ διασκεδασθῇ ἡ ὑπόνοια ὅτι στρατιωτικαὶ δυνάμεις ἐμποδίζουν αὐτὸ νὰ ἔλθῃ νὰ κυβερνήσῃ. Σᾶς προσέθεσα ὅμως τοῦτο· ὅτι ἡ ψῆφος τῆς ἀνοχῆς, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ ὁμάς μας, ἦτο ψῆφος δηλοῦσα ὅτι εἴχαμε τὴν πεποίθησιν ὅτι, ἐφόσον δὲν ἀποφασίζατε νὰ ἐξέλθητε ἀπὸ τὰ κόλπα τὰ πεπαλαιωμένα, θὰ εἶνε ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἀντιμετωπίσητε τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν διέρχεται ἡ Ἑλλάς, ἥτις εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς συσσωρεύσεως περισσοτέρου κόσμου εἰς τὸ ἔδαφος αὐτῆς, τὸ μὴ παραγωγικόν. Ἀπεδείχθη κατὰ τὸ δίμηνον διάστημα τῆς Κυβερνήσεώς σας κάθε ἄλλο παρὰ ὅτι ἀντιμετωπίσατε τὴν κατάστασιν διὰ μέτρων ριζικῶν, καὶ σήμερον, σᾶς λέγω καθαρά, ὅτι μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπεφασίσατε νὰ πληρώσητε τὸ 30% εἰς τοὺς ξένους ὁμολογιούχους, εἶναι γεγονός, τὸ ὁποῖον μὲ πείθει ὅτι ἡ Κυβέρνησίς σας εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ φέρῃ τὸν τίτλον τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀλλὰ πράγματι, εἶναι ἀντιλαϊκὴ καὶ ὡς τοιαύτη δὲν δύναται νὰ ὑπολογίζῃ ἐπὶ τῆς ἀνοχῆς τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος.

§412Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶπον, κ. Πρόεδρε, ὅτε διέκοψα τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀγροτικῆς Ὁμάδος κ. Σοφιανόπουλον, ὅτι λέγει ἀνακριβείας. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἐνόουν ὅτι ἔλεγεν ἀνακριβῆ ἐν γνώσει, ἀλλ’ ἄνευ γνώσεως. Ἐλέχθη ἔπειτα, ὅτι ἡ συναλλαγματικὴ κατάστασις τῆς Χώρας, ἀπὸ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἀνελήφθησαν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως αἱ ὑποχρεώσεις πρὸς πληρωμὴν τοῦ 30% μέχρι σήμερον, μετεβλήθη. Μεταβολὴ κατ’ οὐσίαν δὲν ὑπάρχει ἐπὶ τὰ χείρω. Ἐὰν ὑπάρχῃ μεταβολή, αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἐπουσιώδης. Καὶ ὑπάρχει μεταβολὴ ἐπὶ τὰ βελτίω. Ἔχω ἐδῶ, ἔμπροσθέν μου τὸν πίνακα τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος δεικνύει ὅτι ἀπὸ τὸν Σεπτέμβριον, μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου, ὄχι μόνον ἀπώλεια συναλλάγματος δὲν ἐγένετο, ἀλλὰ προσθήκη 200.000 δολλαρίων.

§413Ι. ΣΟΦΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ 200.000 δολλάρια κάμνετε τὸν παλληκαρᾶ;

§414Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς προσαυξήσεως τοῦ δολλαρίου, διὰ τὸ ὁποῖον κατηγορεῖται ἡ Κυβέρνησις ὅτι, ἐὰν τὸ ἠγόραζεν ἐγκαίρως, θὰ τὸ ἠγόραζεν εὐθηνότερα —δὲν ἠκούσθη δὲ μόνον ἀπὸ τὸν κ. Σοφιανόπουλον τοῦτο, ἀλλὰ ἠκούσθη καὶ ἀπὸ πολλοὺς —αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβὲς καὶ μοῦ ἔκαμε κατάπληξιν τὸ γεγονός. Ἀγνοοῦν ἀκόμη οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων ὅτι ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος καταβάλλει πᾶσαν προθυμίαν νὰ ἀγοράζῃ ὅσα δολλάρια ὑπάρχουν ἢ ἀγνοοῦν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ὅτι ὅλα τὰ δολλάρια προσφέρονται κατὰ νόμον εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος; Βεβαίως δὲν θὰ ἀγνοοῦν τοῦτο. Δὲν θ’ ἀγνοοῦν δὲ καὶ κάτι τι ἄλλο· ὅτι καὶ πάλιν ἡμεῖς, ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, ὑποχρεώνεται νὰ ἀγοράζῃ εἰς τιμὰς ἀνωτέρας ἐκ τῆς ἐλευθέρας ἀγορᾶς καὶ νὰ τὰ τιμολογῇ εἰς τὸ δελτίον της, κάτω τῆς ἀγορᾶς, εἰς τὴν ὁποίαν τὰ ἀγοράζει. Τούτου ὄντος δεδομένου, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠγόραζε τὸ δολλάριον ἀπὸ 15 Νοεμβρίου, δὲν θὰ τὸ ἠγόραζεν ἀσφαλῶς εἰς τὴν τιμήν του.

§415Γ. ΜΑΡΗΣ. Διατί;

§416Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διότι τῆς ἐκόστισεν εἰς τὴν ἀγοράν.........

§417Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ποίαν τιμὴν τὸ ἐπώλει ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος;

§418Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Σᾶς ἀπαντῶ. Εἰς τὴν τιμήν, τὴν ὁποίαν τῆς ἐκόστιζε τὸ δολλάριον. Καὶ τῆς ἐκόστιζεν 185 δραχμάς. Γράφει 178 ὅτι ἀγοράζει, ἀλλὰ ἐὰν ἔξω ἠγόραζεν ἀκριβώτερα, ἔχει κατ’ οὐσίαν εἰκονικὰς τιμάς.

§419Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Πόσον τὸ εἶχεν εἰς τὸ δηλωτικόν της;

§420Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὸ δὲν ἔχει σημασίαν.

§421Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἔχει σημασίαν.

§422ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκλάβαινας.

§423Σ. ΣΚΛΑΒΑΙΝΑΣ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ὁμάδα τοῦ Ἑνιαίου Μετώπου τῶν ἀγροτῶν καὶ ἐργατῶν, ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμὴ ποὺ ἀνέλαβε τὴν ἐξουσία ἡ σημερινὴ Κυβέρνηση, διεκήρυξε στὸν ἐργαζόμενο λαὸ ὅτι αὐτὴ θὰ συνεχίσῃ ὅπως καὶ ἡ Κυβέρνηση τοῦ Βενιζέλου τὴν πολιτικὴ τῆς πείνας, τὴν πολιτικὴ τοῦ φασισμοῦ, τὴν πολιτικὴ τῆς προετοιμασίας τοῦ πολέμου, ὅτι ἡ σημερινὴ ἀντιλαϊκὴ Κυβέρνηση θὰ φορτώσῃ πάλι στὶς πλάτες τοῦ πεινασμένου καὶ ἐκμεταλλευομένου λαοῦ ὅλα τὰ βάρη τῆς κρίσης ποὺ δέρνει τὸ σαπισμένο καθεστώς. Ὁ ἐργαζόμενος λαὸς δὲν εἶχε νὰ περιμένῃ, παρὰ μεγαλείτερη πεῖνα, μεγαλύτερη δυστυχία, ἐντονώτερη τρομοκρατία καὶ μεγαλύτερες πολεμικὲς παρασκευὲς ἀπὸ τὴν Κυβέρνηση τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Γι’ αὐτὸ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ὁμάδα τοῦ Ἑνιαίου Μετώπου, ἡ μοναδικὴ ὁμάδα ποὺ κατεψήφισε τὴν Κυβέρνηση, ἐκάλεσε τὶς ἐργαζόμενες μᾶζες νὰ ἀγωνιστοῦνε ἔξω τῆς Βουλῆς μὲ διαδηλώσεις καὶ ἀπεργίες. Ἡ δίμηνος δράση τῆς Κυβερνήσεως ἀπέδειξε τετραγωνικά, πράγματι, τὴν πρόβλεψη ποὺ εἶχε κάμει ἡ κοινοβουλευτική μας ὁμάδα, διότι παρ’ ὅλον τὸ ἐλάχιστον χρονικὸν διάστημα ποὺ βρίσκεται στὴν ἐξουσία, ἐν τούτοις τὰ ἀντιλαϊκά της μέτρα ὑπῆρξαν ἄφθονα. Ἕνα ἀπὸ τὰ κυριώτερα μέτρα ποὺ ἡ Κυβέρνηση πῆρε μὲ τὸ σκοπὸ νὰ ἐλαφρώσῃ τὴν κρίση πάνω στὴν Κρατικὴ οἰκονομία, ἦτο καὶ τὸ σταφιδόψωμο ἢ ἡ σταφιδόλασπη. Πήρατε τὸ μέτρο τοῦτο, κατὰ τῶν πλουσίων, εἰς τοὺς ὁποίους τὸ ψωμὶ εἶναι δευτερεῦον συμπλήρωμα τοῦ πλουσίου φαγητοῦ των; Ὄχι. Τὸ μέτρο στρέφεται ἐναντίον τῆς λαϊκῆς τάξεως ποὺ ἡ μοναδική της τροφὴ εἶναι τὸ ψωμί. Τὸ καταναγκαστικὸ αὐτὸ Διάταγμα τῆς καθιέρωσης τοῦ σταφιδόψωμου, ἐκτὸς τῶν ἄλλων συνεπειῶν, εἶχε καὶ εἰς τὸ νὰ κάμῃ πιὸ κουραστική, πιὸ ἐξαντλητικὴ τὴν ἐργασία τῶν ἀρτεργατῶν, χωρὶς νὰ δίδεται εἰς αὐτοὺς μία πρόσθετος ἀμοιβὴ γι’ αὐτό. Ἀκόμα ἡ Κυβέρνηση προσπαθεῖ νὰ παρουσιάσῃ τὴν παραγωγὴ τοῦ σταφιδόψωμου σὰν μιὰ προσπάθεια ἐνισχύσεως τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἀλλὰ οἱ μόνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν νὰ ὠφεληθοῦν ἀπὸ τὸ μέτρο αὐτό, εἶναι οἱ σταφιδέμποροι καὶ ὁ σταφιδικὸς ὀργανισμός. Ἡ Κυβέρνηση μετέβαλε τὸ λαὸ σὲ γουρούνια, γιὰ νὰ φάγῃ τὴ σαπισμένη σταφίδα τῶν σταφιδεμπόρων. Δὲν ἔχει παρὰ λίγες μέρες ποὺ ἔχει ἐφαρμόσει τὸ ἀντιλαϊκὸ αὐτὸ καταναγκαστικὸ Διάταγμα καὶ αἱ δηλητηριάσεις τῶν ἐργατικῶν οἰκογενειῶν διαδέχονται ἡ μία τὴν ἄλλη. Ἡ ἐργατικὴ ἐφημερίδα κατήγγειλε συγκεκριμένες περιπτώσεις δηλητηριάσεως πάντως στὴν ὑγεία τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ, καὶ δέχτηκε τὴν ἐπίθεσι τῆς Κυβέρνησης, ἡ ὁποία θέλησε νὰ κλείσῃ τὸ μοναδικὸ ὄργανο τῶν ἐργαζομένων τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνηση σὲ αὐτὸ τὸ ἀναγκαστικὸ Διάταγμα ἀπηγόρευσε τὴν εἰσαγωγὴ φθηνοῦ σιταριοῦ, ἐμποδίζουσα οὕτω τὴν εἰσαγωγὴ σταριοῦ ἀπὸ τὴν Ρωσσία. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Ἡ Κυβέρνηση εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, ἔδοσε τὴ διαβεβαίωση ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβάλῃ καινούργιο φόρον εἰς τὰ ἐργαζόμενα λαϊκὰ στρώματα, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ἐφρόντιζε νὰ ἐλαφρώσῃ τὰ βάρη τῶν λαϊκῶν τάξεων, Ἀλλὰ μεταξὺ λόγων καὶ πράξεων ὑπάρχει μεγάλη διαφορά. Στὴν πραγματικότητα ἡ Κυβέρνηση ἔκανε ἐντελῶς τὰ ἀντίθετα ἀπὸ ὅσα ὑπεσχέθη. Ἡ αὔξηση τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς δὲν εἶχεν ἄλλο ἀποτέλεσμα, παρὰ νὰ αὐξήσῃ τὴν ἀκρίβεια τῆς ζωῆς καὶ νὰ ἐκμηδενίσῃ τὰ ἐργατικὰ μεροκάματα, τὰ ὁποῖα εἶχαν ἐκμηδενισθῆ μὲ τὴν μεγαλύτερη πτώση τῆς κακότυχης δραχμῆς. Τὰ δύο αὐτὰ ἀναγκαστικὰ Διατάγματα ἔχουν τὸν χαρακτῆρα τὸν ἀντιλαϊκὸ τῆς Κυβέρνησης τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἀκόμη ἔκαμε μερικὰ Διατάγματα περὶ φορολογικῶν διευκολύνσεων, ἀλλ’ ἐκεῖνοι ποὺ ὠφελήθησαν ἀπὸ αὐτὰ δὲν ἦσαν οἱ πτωχοὶ ἀλλ’ οἱ μεγάλοι κεφαλαιοῦχοι. Εἶναι ἀρκετὰ χαρακτηριστικὸ τὸ γεγονὸς ὅτι πάνω ἀπὸ 50.000 ἐργάτες βρίσκονται ἄνεργοι στοὺς δρόμους καὶ τὰ παιδιά τους γυρνοῦν ξυπόλυτα εἰς τὰ πεζοδρόμια καὶ μισοπεθαμένα ἀπὸ τὴν πεῖνα. Ἐπίσης ἡ Κυβέρνηση ἔθεσεν εἰς ἐφαρμογὴν τὴν κίνηση τῶν αὐτοκινήτων ἐκ περιτροπῆς, τὴ μιὰ μέρα τὰ μονὰ καὶ τὴν ἄλλη τὰ διπλᾶ. Τὸ μέτρο αὐτὸ ἀσφαλέστατα θὰ φέρῃ τοὺς αὐτοκινητιστὰς εἰς μεγαλυτέρα ἀνεργία, καὶ θὰ ριχθοῦνε εἰς τοὺς δρόμους χιλιάδες οἰκογενειῶν. Στὴν τελευταία ἀπεργία τῶν τροχιοδρομικῶν, τὰ ὄργανα τῆς τάξης φέρθηκαν κατὰ τὸν πλέον ἀπάνθρωπο τρόπο. Βάλανε στὴ φυλακὴ πτωχοὺς οἰκογενειάρχες, καὶ αὐτοὶ κυκλοφοροῦν ἐλεύθερα στοὺς δρόμους. Μὴ νομίσετε ὅτι οἱ τροχιοδρομικοὶ θὰ μείνουν μὲ τὰ χέρια σταυρωμένα. Θὰ ἀγωνισθοῦν στοὺς δρόμους ἐνάντια στὰ μέτρα τῆς κεφαλαιοκρατίας, διότι, ὄχι μόνον δὲν ἱκανοποιήθηκαν καθόλου τὰ ζητήματά των, ἀλλὰ μὲ ἀθρόες ἀπολύσεις καὶ μὲ τὴν ἐξαπόλυση μιᾶς ἀγρίας τρομοκρατίας προσπάθησεν ἡ Κυβέρνηση νὰ ἐμποδίσῃ τὴν κινητοποιήσῃ καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ ἦσαν ἕτοιμοι νὰ ζητήσουν τὴν ἱκανοποίηση τῶν δικαίων των αἰτημάτων. Οἱ ἐκπαιδευτικὲς μεταρρυθμίσεις ποὺ ἡ Κυβέρνηση ἀποφασίζει νὰ βάλῃ σ’ ἐφαρμογὴ στὸ Ὑπουργεῖο τῆς Παιδείας, εἶναι μία ἀπόδειξη τῆς μεσαιωνικῆς της πολιτικῆς. Ἀφοῦ τὰ τμήματα ἀσφαλείας, τὸ Γενικὸ Ἐπιτελεῖο καὶ ὁ ἀστικὸς τύπος προετοίμασαν τὴν καταδίωξη τῶν πρωτοπόρων δασκάλων, προχωροῦν τώρα παραπέρα. Ὁ μεσαιωνισμὸς καὶ ἡ ἀντίδραση στὴ δημοτικὴ γλῶσσα ποὺ ἀναζῇ μὲ τὰ ἐκπαιδευτικὰ μέτρα τῆς Κυβέρνησης, δείχνουν τὴν ἀποσύνθεση καὶ τὴν ὀπισθοδρομικότητα τῆς ἀστικῆς τάξης, ἡ ὁποία διαρκῶς σβύνει. Κατὰ τὸ διάστημα ποὺ βρίσκεται ἡ Κυβέρνηση στὴν ἐξουσία, τὸ κῦμα τῆς ἀνεργίας ἐμεγάλωσε περισσότερο. Πῶς τὸ ἀντιμετώπισε ἡ Κυβέρνηση; Ἐκτὸς τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἐκ περιτροπῆς ἐργασίας ποὺ ἔκαμε πιὸ μαρτυρικὴ τὴ ζωὴ τῶν ἀνέργων, δὲν ἔλαβε κανένα ἄλλο μέτρο γιὰ περίθαλψή τους, γι’ ἀνακούφισή τους. Ἀντὶ τῆς χορηγήσεως ἐπιδομάτων, ἡ Κυβέρνηση διελάλησε μερικὰ δημοκοπικὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν γεμίζουν τὰ μάτια τῶν ἐργαζομένων ἀνέργων. Εἰς τὴν ὕπαιθρο ἐζορίσθη τὸ φορολογικὸ κυνηγητό. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβέρνησης ἀνέφερε τὸ εὐχάριστο γεγονὸς τῆς αὔξησης τῶν δημοσίων ἐσόδων. Πῶς ὅμως ἔγινε αὐτό; Πόσοι χωριάτες ἐκλείσθηκαν στὶς φυλακές, πόσα ἀποσπάσματα γυρίζουν τὰ χωριὰ γιὰ νὰ εἰσπράξουν τοὺς φόρους; Ἐνῷ στὴν ὕπαιθρο διαδραματίζεται μιὰ ὁλόκληρη τραγωδία, ἡ Κυβέρνηση διαθέτει ἑκατοντάδες ἑκατομμύρια δραχμὲς γιὰ ἐξοπλισμούς, γιὰ τὴν ἀναδιοργάνωση τοῦ σχολείου Πολέμου, γιὰ τὴν ἀναδιοργάνωση τοῦ στρατοῦ, σύμφωνα μὲ τὴν τελευταία λέξη τῆς πολεμικῆς τέχνης. Ὅλα αὐτὰ καὶ ἡ ὄξυνσις τῶν ἀντιθέσεων μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν λαῶν, ἀποδείχνουν ὅτι ὁ πόλεμος προετοιμάζεται. Ὁ Ἑλληνικὸς ἰμπεριαλισμὸς μὲ τὴν Κυβέρνηση τοῦ κ. Τσαλδάρη προετοιμάζει μιὰ καινούργια ἀνθρωποσφαγή. Νά, γιὰ ποιοὺς λόγους εἴμεθα κατὰ τῆς Κυβέρνησης αὐτῆς καὶ γιατὶ θὰ τὴν καταψηφίσωμε. Ἀλλὰ ἡ ἐργαζόμενες μᾶζες δὲν ξεχνοῦν πὼς τὴν ἀντιλαϊκὴ αὐτὴ Κυβέρνηση τὴν συνέτρεξαν ὅλα τὰ κόμματα, ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μέχρι τὶς διάφορες ἀγροτικὲς ὁμάδες· ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ κόμματα ἔδωσαν ψῆφον ἀνοχῆς ἢ ἐμπιστοσύνης καὶ ὅτι ὅλα τὰ κόμματα αὐτὰ εἶναι συνένοχα τῆς ἀντιλαϊκῆς Κυβέρνησης. Γιὰ τὶς ἀγροτικὲς μᾶζες εἶναι πολὺ διδακτικὴ ἡ στάση τῶν διαφόρων ἀγροτικῶν ὁμάδων, πού, δημοκοπῶντας μέσα στὴ Βουλή, συνέτρεξαν Κυβέρνηση κεφαλαιοκρατική, Κυβέρνηση ποὺ συνέχισε τὸ διωγμὸ τῶν ἀγροτικῶν μαζῶν. Δυὸ μῆνες πέρασαν ἀπὸ τότε ποὺ ἡ Κυβέρνηση βρίσκεται στὴν ἐξουσία, δύο μῆνες χωρὶς ἡ κρίση νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ἐλάχιστο. Κανένα μέτρο δὲν θὰ εἶναι ἱκανὸν νὰ σώσῃ τὸ καθεστώς σας ποὺ κλονίζεται συθέμελα. Ξεύρομε τί πολιτικὴ θ’ ἀκολουθήσῃ ἡ διάδοχος τῆς σημερινῆς Κυβέρνησης. Ὅλοι μαζὺ εἶσθε σύμφωνοι. Σχηματίζετε τὸ ἑνιαῖο μέτωπο ἐναντίον τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ. Γι’ αὐτὸ κι’ αὐτὸς θ’ ἀντιπαρατάξῃ τὸ σιδηροῦν μέτωπον τῶν ἐργαζομένων τῶν πόλεων καὶ τῆς ὑπαίθρου διὰ ν’ ἀποσπάσῃ ψωμί, δουλειὰ καὶ ἐλευθερία, διὰ τὴν ἐγκαθίδρυση τῆς Σοβιετικῆς Ἑλλάδας.

§424Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ ἀνησυχίαι, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δὲν μὲ εὑρίσκουν σύμφωνον. Δὲν ξεχνῶ ὅτι ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἐγεννήθη ἀπὸ ἐκλογὰς, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν μέσα εἰς τὴν ἀνωμαλίαν ἑνὸς συνδέσμου. Ἡ Δημοκρατία, Κύριοι, δὲν κινδυνεύει ἀπὸ κινήματα. Ἡ Δημοκρατία κινδυνεύει ἀπὸ τὴν ἀμεριμνησίαν ποὺ δεικνύουν ὅλοι πρὸς βελτίωσιν τῆς τύχης τῶν ἐργαζομένων τάξεων. Ἡ Δημοκρατία κινδυνεύει ἀπὸ τὴν κατάστασιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἐφόσον δὲν ἐπέλθῃ ὁ ρυθμὸς ὁ ἐξαγνιστικὸς αὐτοῦ. Ὑπενθυμίζομεν τὸν Ὀστρὶκ εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου κόσμος ὁλόκληρος, κόσμος δημοσιογραφικὸς, κόσμος πολιτικὸς, κόσμος Πρεσβευτῶν ἤχθη εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον. Ἐδῶ μᾶς ὁμιλοῦν περὶ τοῦ «πόθεν ἔσχες», περὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβληθῇ ἀπὸ τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ κατηγορηθῇ. Ὄχι. Ζητοῦμεν μίαν Ἐπιτροπὴν ἐξεταστικὴν, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ ὅλας τὰς συναφθείσας Συμβάσεις, τὰς Δημοσίας καὶ ὅλα τὰ Δημόσια δάνεια, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ἀπὸ τὰ δάνεια καὶ ἀπὸ τὰς Συμβάσεις αὐτὰς βγῆκεν ἀλώβητος ὁ κόσμος ὁ πολιτικός.

§425Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἔχεις ἐξετάσει τίποτε τόσον καιρὸ καὶ τὰ λὲς τώρα;

§426Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα, ἔχω ἐξετάσει καὶ σᾶς λέγω ὅτι, καὶ μόνον διὰ τὴν Σύμβασιν τῆς Κωπαΐδος θὰ ἤξιζε νὰ συστηθῇ μία εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ, δυνάμει τῆς ὁποίας ἀπεμπολήθησαν 210.000 στρέμματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων τὸ Δημόσιον εἶχε τὴν ψιλὴν κυριότητα... Κύριοι, ἐὰν ὑπάρχῃ κάποιο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς πείνας καὶ τῆς ἀνεργίας. Ἡ Βουλὴ ἀπησχολήθη μὲ τὸ ζήτημα ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καλῶς ἢ κακῶς ἐπλήρωσε τὸ 30%, εἶμαι δὲ καὶ ἐγὼ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπιδοκιμάζουν τὴν πληρωμὴν τοῦ 30%, διότι δὲν λησμονῶ ὅτι, ὅλα τὰ Κρατικὰ δάνεια, κατὰ τὸ μέγιστον ποσοστὸν κατηναλώθησαν εἰς προμηθείας καὶ μεσιτείας. Ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ σωθῇ ἐκ τοῦ ἂν θὰ πληρώσῃ τὸ 30% ἢ ὄχι. Ἡ Ἑλλὰς πάσχει ἀπὸ κρίσιν βαθυτέραν. Ἔχασε τοὺς πόρους τῆς Ἀμερικῆς. Ἔχασε τὴν ναυτιλίαν. Ἔχασε τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ τὴν Αἴγυπτον. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἀπαισιόδοξος. Δὲν φοβοῦμαι ὅτι ἡ γῆ μας δὲν θὰ μᾶς ἐπαρκέσῃ, ἀλλὰ παρατηρῶ τοῦτο: ὅτι ἡ γῆ αὐτὴ μένει ἄνευ προστασίας καὶ ἀκαλλιέργητος. Τὰ τρία ἢ τὰ ἓξ δισεκατομμύρια τῶν κεφαλαίων τῶν νομικῶν προσώπων μένουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἄνευ τόκου, τὰ δὲ κεφάλαια τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης εἶναι ἐλάχιστα. Τόσον ἐλάχιστα, ὥστε νὰ ἀναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις, νὰ ψηφίσῃ νόμον εἰδικὸν διὰ νὰ δώσῃ σπόρον εἰς τοὺς ἀγρότας, καὶ σήμερον οἱ ἀγρόται δὲν ἔχουν νὰ δώσουν τροφὴν εἰς τὰ ζῷά των. Ἔχομεν ἀνάγκην ἑνὸς νέου συστήματος. Βέβαια δὲν πρεσβεύω οὔτε τὰς ἰδέας τοῦ φασισμοῦ, οὔτε τὰς τῶν ἄκρων ἀριστερῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ σημερινὸν καθεστὼς ἔδωκεν ἐξετάσεις καὶ ἀπέτυχε παταγωδῶς. Καθ’ ἡμέραν αὐξάνονται τὰ κύματα τῶν ἀνέργων καὶ τῶν πεινώντων, αὐξάνει δὲ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν δυστυχισμένων καὶ πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι, ὅπου ὑπάρχει πεῖνα καὶ δυστυχία δὲν ὑπάρχει οὔτε λογικὴ οὔτε πατριωτισμός. Ἐὰν λοιπὸν θέλετε νὰ προλάβητε τὴν κατάρρευσιν τοῦ παρόντος καθεστῶτος, δὲν πρέπει νὰ συζητῆτε ἐὰν ἐτιμωρήθη ἐπιεικῶς ἕνας συνταγματάρχης, διότι δὲν ἀπένειμε τὰς τιμὰς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας· οὔτε ἐὰν θὰ γίνῃ κίνημα ἢ ὄχι. Πρέπει νὰ ἀπασχοληθῆτε μὲ τὰ μεγάλα ζητήματα, τὰ ἀφορῶντα τὰς λαϊκὰς μάζας, διότι αὐταὶ οὐδέποτε μᾶς ἀπησχόλησαν. Καὶ δὲν μᾶς ἀπησχόλησαν διότι, διὰ νὰ ἐφαρμοσθοῦν νέα συστήματα καὶ νέαι ἰδέαι χρειάζονται νέοι πυρῆνες, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εὑρῆκαν τὸν δρόμον των ἀκόμη. Κύριοι, ἴσως σᾶς ξενίζει ὅτι ἐδῶ εὑρίσκονται πολλοὶ ἐκλεκτοὶ τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος. Εἶναι καὶ αὐτοὶ κόμματα νέα, τὰ ὁποῖα ἔχουν καὶ αὐτὰ τὰς πολιτικάς των ἀντιθέσεις. Ἄλλα εἶναι πειὸ ἀριστερά, ἄλλα πειὸ δεξιὰ καὶ ἄλλα κατέχουν τὸ κέντρον. Ἐγὼ πιστεύω ὅτι, ἐὰν ὀργανώσωμεν τὴν παραγωγὴν τόσον τοῦ καπνοῦ, ὅσον καὶ τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου, ἐὰν ὀργανώσωμεν τοὺς παραγωγοὺς καὶ Αὐτονόμους Ὀργανισμούς, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀναλάβουν τὴν διάθεσιν τῶν προϊόντων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως τοῦ μεγαλεμπορίου καὶ τοῦ μεγάλου κεφαλαίου, ἐν συνδυασμῷ μὲ συμβάσεις ἀνταλλαγῆς προϊόντων, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπορροφῶνται ὅλα τὰ προϊόντα τῆς ἑλληνικῆς γῆς, οὕτως ὥστε καὶ πλοῦτος νὰ προκύψῃ καὶ ὁ τόπος νὰ προχωρήσῃ. Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν εἶμαι ἀπὸ τοὺς ἀπαισιοδόξους. Πιστεύω εἰς μίαν καλλιτέραν αὔριον. Πιστεύω εἰς τὴν ζωτικότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅπως αὐτὴ ἡ ζωτικότης συντελέσῃ ὥστε νὰ αὐξηθῇ ὁ πλοῦτος τοῦ τόπου καὶ νὰ ἐπέλθῃ ἡ εὐημερία αὐτοῦ, καὶ ὄχι νὰ ἐξυπηρετηθῇ τὸ μεγάλο κεφάλαιον. Καὶ ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι αὐτὴ ἡ πολιτική, μόνον ἀπὸ ἕνα κόμμα ταξικὸν, ὅπως εἶναι τὸ Ἀγροτικόν, καὶ τὸ πολὺ ἀπὸ μίαν παράταξιν ἀριστερὴ δημοκρατικὴ, ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ, μένω πιστὸς εἰς τὴν ἰδεολογίαν μου καὶ διαφωνῶν καὶ μὲ ἐκείνην τὴν παράταξιν καὶ μὲ τὴν ἰδικήν σας, δὲν θὰ ψηφίσω οὔτε ὑπὲρ, οὔτε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§427ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπούμπουλης.

§428Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, τέσσαρα ὑπῆρξαν τὰ θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐστήριξαν τὴν δικαιολογίαν τῆς ἄρσεως τῆς ψήφου τῆς ἀνοχῆς. Τὸ πρῶτον νομίζω ὅτι αἴρεται ἀφ’ ἑαυτοῦ, ὕστερα ἀπὸ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Βενιζέλου, προκληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ 30%. Ἐφόσον ὁ κ. Βενιζέλος ἀνεγνώρισεν ὅτι ὀρθῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, πληρώσασα τὸ 30%, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς παρουσιάζῃ οὗτος τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς δικαιολογίαν διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ψήφου τῆς ἀνοχῆς. Παραμένουν ἑπομένως τὰ ἄλλα τρία, δηλαδὴ αἱ μεταθέσεις αἱ γενόμεναι εἰς τὰ τρία Ὑπουργεῖα καὶ ἡ δίμηνος φυλάκισις ἑνὸς συνταγματάρχου. Ὁ κ. Παπαναστασίου εἶπεν ὅτι δὲν γνωρίζει εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῶν Χωρῶν, νὰ ὑπῆρξε Κυβέρνησις μειονοψηφίας, ἡ ὁποία νὰ μὴ παρῃτήθη ἐφόσον συνέβησαν τοιαῦτα πράγματα. Καὶ ἐγὼ τὸν ἐρωτῶ: ὑπῆρξε Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔπεσε διὰ τὴν τιμωρίαν ἑνὸς συνταγματάρχου; Διότι πραγματικῶς αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία τῆς ἄρσεως τῆς ἀνοχῆς. Ἂς μὴ κρυπτώμεθα λοιπόν, ὀπίσω ἀπὸ τὸν δάκτυλόν μας καὶ ἂς ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ἀνακοινώσωμεν τὰς σκέψεις μας καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι, ὅ,τι συνέβη, συνέβη ἀπὸ τὴν μάχην τῶν δύο στρατιωτικῶν μερίδων τοῦ τόπου.

§429ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πλανᾶσθε!

§430Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν πλανῶμαι. Νὰ εἴμεθα εἰλικρινέστεροι. Ὅ,τι συνέβη, συνέβη ἐκ τοῦ ὅτι ἡ μερὶς τοῦ κ. Πλαστήρα ὑποπτεύεται τὴν μερίδα τοῦ κ. Κονδύλη, ὑποπτεύεται τὰς γενομένας μεταθέσεις, διὰ τὰς ὁποίας, ὄχι μόνον δικαιολογοῦνται, ἀλλ’ ἠμπορῶ νὰ εἴπω ὅτι ἐγώ, τοὐναντίον, θὰ κατηγόρουν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ἂν δὲν εἶχε προβῆ εἰς τὰς μεταθέσεις αὐτάς, ἂν ἐτόλμα ν’ ἀφήσῃ τὸν κ. Φωκᾶν εἰς τὴν θέσιν του, κατόπιν τῆς γνώμης δύο Ἀγγλικῶν Ἀποστολῶν, αἵτινες ἐβεβαίωσαν ὅτι δὲν εἶναι ἄξιος διὰ νὰ διοικήσῃ. Δύνασθε νὰ ζητήσητε εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τὰς σχετικὰς ἐκθέσεις.

§431Δ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Φωκᾶς εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς διακεκριμένους ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ.

§432Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λυποῦμαι, διότι λέγετε τοῦτο, ἐνῷ εἴμεθα συνάδελφοι καὶ γνωρίζετε καὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα. Ὡς πρὸς ἄλλους ἀξιωματικούς, λυποῦμαι, διότι ἀπουσιάζει ὁ κ. Βενιζέλος, διὰ νὰ τὸν παραπέμψω εἰς μίαν ὁμιλίαν μου τοῦ 1926, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπαρουσίασα ἕνα τηλεγράφημα προμηθειῶν, καὶ ἐρωτῶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας τότε, κ. Μεταξᾶν, ἂν ἀληθεύει τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεδεικνύετο ὅτι ὑπῆρξαν προμήθειαι εἰς ὡρισμένα πράγματα, βαρύνουσαι ὡρισμένα ἄτομα. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ κατάστασις. Ἔχουν κατατεθῆ εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ 1926 καὶ οἱ Ὑπουργοὶ ἐλέγχουν τοὺς κατωτέρους των. Ἐπὶ πλέον θὰ εἶχον νὰ εἴπω πρὸς τὸν κ. Βενιζέλον ὅτι, καὶ δι’ ἀνοικτῆς μου ἐπιστολῆς ἐν τῷ ἑλληνικῷ τύπῳ τὸν ἐπροκάλεσα νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ ὡρισμένης ὑποθέσεως, τῆς ὑποθέσεως τῶν ἀνταλλακτικῶν τῆς ἀεροπλοΐας. Ἡ ἀπάντησις μοῦ ἐδόθη δι’ ἀνακοινωθέντος, προφορικῶς, ὅτι πράγματι ἠγοράσθησαν ἀνταλλακτικὰ ἀπὸ 75–115% ἀκριβώτερα. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον συνέβη καὶ εἰς Παρισίους· ἑπομένως δὲν δύνασθε, σοβαρῶς ὁμιλοῦντες, νὰ εἴπητε εἰς τὸν κόσμον ὅτι αἴρετε τὴν ἐμπιστοσύνην σας ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, μόνον καὶ μόνον, διότι ἔκαμε τὰς μεταθέσεις τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν. Τὸ αἴτιον εἶναι βαθύτερον, καὶ εἶναι ριζωμένον κάπου πειὸ βαθειὰ καὶ πειὸ ἄσχημα ἀκόμα. Εἶναι ἡ διαίρεσις, ἡ ὁποία ἀπὸ μιᾶς δεκαπενταετίας χωρίζει τὸν κόσμον εἰς δύο ἀντίπαλα στρατόπεδα. Ὁμολογουμένως ὑπῆρξε προσπάθεια πολλὴ ἐξ ἡμῶν διὰ τὴν γεφύρωσιν τοῦ χάσματος αὐτοῦ. Δυστυχῶς, αἰωνίως καὶ πάντοτε τὰ ἴδια πρόσωπα ἦλθον νὰ διαταράξουν τὴν γαλήνην. Ἐγένετο μία Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβε μέρος καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἀλλὰ ἂς μὴ ξεχνῶμεν ὅτι εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῆς Οἰκουμενικῆς τὸ Αʹ Σῶμα Στρατοῦ ἐξέδιδε δελτία παρακολουθήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Πῶς λοιπὸν ζητεῖτε σήμερον νὰ δημιουργηθῇ καὶ πάλιν μία παρομοία Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις; Τίνα λόγον θὰ εἶχεν ἡ Κυβέρνησις αὐτή; Ὁ κ. Βενιζέλος ἐπροχώρησεν ἀκόμη περισσότερον. Εἶπεν ὅτι, ἐὰν δὲν γίνῃ Οἰκουμενική, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ γίνῃ μία Κυβέρνησις εὐρέως συνασπισμοῦ ἢ κατ’ ἀνάγκην Κυβέρνησις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀρκεῖ μόνον νὰ μὴ περιελαμβάνοντο ἐν αὐτῇ οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Κατ’ ἀκολουθίαν, ὁλόκληρον αὐτὸ τὸ σημερινὸν δημιούργημα τῆς πολιτικῆς κρίσεως δὲν ὀφείλεται εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον εἰς τὴν δυσπιστίαν πρὸς τὰ στρατιωτικὰ πρόσωπα. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: πῶς ἐννοεῖ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων — ὁ ὁποῖος λυποῦμαι διότι δὲν μοῦ κάμνει τὴν τιμὴν νὰ παρακολουθῇ τοὺς λόγους μου — πῶς ἐννοεῖ ὅτι εἶναι δυνατὸν μία Κυβέρνησις νὰ σχηματισθῇ ὑπὸ τὰς ὁδηγίας αὐτοῦ καὶ ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν αὐτοῦ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, στρατιωτικοὺς προερχομένους ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ νὰ εἶναι αὐτοὶ πρόσωπα κοινῆς ἐμπιστοσύνης, δηλαδὴ ἄνθρωποι τοὺς ὁποίους θὰ διορίσῃ αὐτός; Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: θὰ εἴχομεν τοιαύτην ἡμεῖς πρὸς σᾶς ἐμπιστοσύνην; Ἐγὼ τοὐλάχιστον ποτέ. Καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον ἀκόμη, διότι ἐπὶ εἴκοσι χρόνια ποὺ ὑπέστημεν τὰς ταλαιπωρίας αὐτὰς τῶν στρατιωτικῶν κινημάτων, οὐδέποτε ἡμεῖς ὑπήρξαμεν οἱ δημιουργοί. Πῶς λοιπόν, ἐνῷ σεῖς ὑπήρξατε οἱ δημιουργοί, πῶς ἐνῷ προχθὲς ἀκόμη, ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐδήλου, ἐνισχύων τὸν Στρατιωτικὸν Σύνδεσμον, ὅτι δὲν θὰ παραδώσῃ τὴν Ἀρχὴν καὶ ἂν ἔλθῃ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα πλειονοψηφοῦν; Δὲν φαντάζομαι ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ ἔκαμε τὴν δήλωσιν, ὅτι ἐὰν μᾶς ρίψητε, δὲν θὰ παραδώσωμεν τὴν Ἀρχήν. Ἀπὸ ἐκεῖ λοιπὸν προέρχεται ἡ δυσπιστία. Κύριοι, εἰς σᾶς ἐναπόκειται νὰ ἄρητε τὴν δυσπιστίαν αὐτήν, καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ὁ προορισμὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ μὴ θελήσῃ νὰ φέρῃ ἀνωμαλίας εἰς τὸν τόπον (χειροκροτήματα).

§433Σ. ΤΣΙΚΛΗΤΗΡΑΣ. Ἐγὼ παραιτοῦμαι τοῦ λόγου. Ὁ μόνος ἄλλως τε ἀγροτικός, ὁ ὁποῖος κατεψήφισε τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐδικαιώθη, εἶμαι ἐγώ. Ὁ κ. Τσαλδάρης, ὅτε ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν, ἐδήλωσεν ὅτι θὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν νὰ πληρώσῃ τὸ 30%, ἐν γνώσει δ’ αὐτῆς τῆς δηλώσεως τὸν ἐψήφισαν τὰ ἄλλα κόμματα. Ἔπειτα δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν ψῆφον ἀνοχῆς, διότι, δυοῖν θάτερον, ἢ ἓν κόμμα νομίζει ὅτι ἐκεῖνο τὸ κόμμα ποὺ θὰ ἀναλάβῃ τὴν Ἀρχήν, θὰ ἐπιφέρῃ καταστροφὰς καὶ πρέπει νὰ τὸ καταψηφίσῃ, ἢ νομίζει ὅτι θὰ ὠφελήσῃ τὸν τόπον, ὁπότε πρέπει νὰ τὸ ψηφίσῃ.

§434Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Ἠκούσαμεν σήμερον τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ν’ ἀπασχολῇ τὴν Βουλὴν ἐπ’ ἀρκετὸν χρόνον δι’ ἕνα ἀξιωματικόν, ἐνῷ ὁ ἴδιος ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κατὰ σωρείας ἔστελλεν, ὄχι μόνον εἰς ἀπόταξιν ἀλλὰ καὶ εἰς ἐξορίαν τοὺς Ἕλληνας ἀξιωματικούς. Ὑπάρχουν, κ. Βουλευταί, ἐπὶ σειρὰν ὁλοκλήρων ἐτῶν, Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ παραμείναντες εἰς τὸ μέτωπον, ἐνῷ οἱ ὑμέτεροι, κ. Βενιζέλε, ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν κατέχουν θέσεις καὶ μένουν ἐν Ἀθήναις. Ὑπῆρχε, Κύριοι, ἐπετηρὶς τοῦ 1929, ἡ ὁποία μετεβλήθη διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας ὡρισμένων ἀξιωματικῶν, ἀνηκόντων εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἡ ἐπετηρὶς αὐτὴ μετεβλήθη ἄρδην καὶ οἱ ἔχοντες σειρὰν πρώτου, εὑρέθησαν τελευταῖοι, καὶ ἔρχεται σήμερον ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων νὰ κατηγορήσῃ τρεῖς Ὑπουργοὺς τῆς Κυβερνήσεως τῆς Λαϊκῆς, διότι ἠθέλησαν νὰ κάμουν ὡρισμένας μεταβολάς, ἐπειδὴ οἱ συνεργάται των δὲν ἦσαν εἰλικρινεῖς, κατηγορήθη δὲ ὁλόκληρον τὸ κόμμα τὸ Λαϊκὸν ὅτι ἔκαμε σωρείας μεταβολῶν, ἐνῷ αἱ μεταβολαὶ αὐταὶ μετροῦνται εἰς τὰ δάκτυλα. Ἔγιναν, Κύριοι, προεκλογικαὶ μεταβολαὶ ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ἐξεδόθη διαταγὴ τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν, καταργοῦσα τὸν ἐκλογικὸν νόμον μὲ ἀντικειμενικὸν σκοπὸν νὰ μεταβάλῃ τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ. Ὁ κ. Βαρδόπουλος εἰς τὰς 3 τὸ ἀπόγευμα ἔφερε τὴν διαταγὴν αὐτὴν εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ ἐψήφισαν πολλοί, χωρὶς νὰ εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς καταλόγους. Ἐκάμαμεν ἐνστάσεις, ἐξεδόθη καὶ διαταγὴ τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Ἐπόπτου καὶ ἐσταμάτησεν ἡ νοθεία αὐτή, ἡ ὁποία, ἐὰν ἐξηκολούθει, θὰ παρουσίαζε καταπληκτικὰ ἀποτελέσματα εἰς τὸν Πειραιᾶ. Οὐδεὶς ἐκ τῆς Λαϊκῆς παρατάξεως θὰ ἐξελέγετο βουλευτής. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ γίνῃ συνεργασία τοῦ σκύλου μὲ τὴ γάτα; Τὸ Βενιζελικὸν Κόμμα ἐπὶ 22 ὁλόκληρα ἔτη διῴκησε τὸν τόπον αὐτὸν καὶ προήγαγε καὶ τὸν τελευταῖον ὑπάλληλον εἰς τμηματάρχην καὶ διευθυντήν, ὅλας δὲ τὰς στρατιωτικὰς θέσεις τὰς κατέχουν οἱ «ἡμέτεροι». Δὲν θέλω νὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθὸν καὶ σταματῶ ἕως ἐδῶ, ἀφήνων τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ τίνα εἶναι τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἀναγκάζουν τοὺς Φιλελευθέρους νὰ ἔλθουν σήμερον νὰ ζητοῦν νὰ ρίψουν τὴν Κυβέρνησιν.

§435ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἡ ἀκόλουθος πρότασις: «Ἡ Βουλὴ ἐγκρίνουσα τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τοῦ μέχρι τοῦδε ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν λέγουσιν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Παρακαλῶ νὰ προσέλθουν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Σ. Σχινᾶς, Π. Γαρουφαλιᾶς καὶ Κ. Κιζάνης. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Γενομένης τῆς ψηφοφορίας καὶ τῆς διαλογῆς τῶν ψήφων προέκυψε τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα, ὅπερ καὶ ἐκφωνεῖται ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον).

§436ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 201. Εἶπον ναὶ 91, εἶπον ὄχι 109. Εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐνεκρίθησαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§437Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν γενομένην ψηφοφορίαν, ἡ Κυβέρνησις διατελεῖ ὑπὸ παραίτησιν καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναβληθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς μέχρι τῆς λήξεως τῆς Κυβερνητικῆς κρίσεως.

§438ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτονται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς μέχρι λύσεως τῆς Κυβερνητικῆς κρίσεως. Παρακαλῶ νὰ μὲ ἐξουσιοδοτήσητε νὰ κυρώσω τὰ πρακτικά.

§439ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§440ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 4ῃ πρωϊνῇ).

ΔΙΑΤΑΓΜΑ

Περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς τῆς Γʹ Περιόδου, ἐκλογῆς βουλευτῶν καὶ συγκλήσεως τῆς νέας Βουλῆς.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὸ ἄρθρον 79 τοῦ Συντάγματος καὶ τὴν περὶ διαλύσεως τῆς παρούσης Βουλῆς ἀπόφασιν τῆς Γερουσίας, τὴν ληφθεῖσαν κατὰ τὴν Γʹ Συνεδρίαν τῆς 23ης φθίνοντος μηνός, διαλύομεν τὴν Βουλὴν τῆς Γʹ Περιόδου καὶ καλοῦμεν τοὺς ἐκλογεῖς τὴν 5ην Μαρτίου ἐ. ἔ. ἵνα ἐκλέξωσι τοὺς βουλευτάς, τὴν δὲ Βουλὴν ἐν Ἀθήναις τὴν 25ην τοῦ αὐτοῦ μηνός. Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς δημοσιεύσῃ καὶ ἐκτελέσῃ τὸ Διάταγμα τοῦτο. Ἐν Π. Φαλήρῳ τῇ 24ῃ Ἰανουαρίου 1933.

Ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας

ΑΛ. Θ. ΖΑΪΜΗΣ

Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον

Ὁ Πρόεδρος

ΕΛΕΥΘ. Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ

Τὰ μέλη Α. Μιχαλακόπουλος, Α. Μάρκου, Γ. Μαρῆς, Α. Μυλωνᾶς, Γ. Καφαντάρης, Α. Παπαναστασίου, Γ. Παπανδρέου, Κ. Γκότσης, Γ. Κατεχάκης, Ι. Κούνδουρος, Π. Λεβαντῆς, Α. Μπακάλμπασης, Γ. Ἑξηντάρης, Γ. Ζερβός, Δ. Νότη Μπότσαρης.