1931.05.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 77η

ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 1931

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Γεν. Ἐπίτροπος τῆς Ἐπικρατείας, ὑποβάλλει τὴν ὑπ’ ἀριθ. 2554 πρᾶξιν διὰ τὴν θεώρησιν χρημ. ἐντάλματος ἐκ δρχ. 315.180 ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. —Ἡ Ἕνωσις Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Χαλκιδικῆς ζητεῖ τὴν ψήφισιν κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν μετοχίων τοῦ Ἁγίου Ὄρους». —Ἡ Ὁμοσπονδία ἐπαγγελματιῶν Κομοτινῆς καὶ περιφερείας ζητεῖ τὴν παράτασιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐπὶ διετίαν. —Αἱ κοινότητες Κυνουρίας ζητοῦν τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Τριπόλεως Ἄστρους. —Ἡ Ἕνωσις τῶν ἐν Ἀττικῇ Λακώνων, ζητεῖ τὴν ἀνέγερσιν ἀδριάντος εἰς τὸν Ἀλέξανδρον Κουμουνδοῦρον. Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων. 1) «Περὶ ἐκπαιδεύσεως καὶ προαγωγῆς ἀνθυπασπιστῶν». 2) «Περὶ ἐγκρίσεως ἐγγραφῆς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ὑπουργείου Στρατιωτικῶν δραχμῶν 400.000 δι’ ἀποπεράτωσιν τοῦ Μνημείου Ἀγνώστου Στρατιώτου». καὶ 3) «Περὶ στελέχους ἐφέδρων ἀξιωματικῶν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἀεροπορίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῆς Πολιτικῆς Ἀεροπορίας». Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανώσεως ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν Ἑλληνικὴ Θαλασσία Ἕνωσις». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Η. Τσεριώνης, Δ. Εὐθυμιάδης, Κ. Κατσαδήμας, Σ. Σταυρόπουλος, Ν. Συριόπουλος, Α. Μάρκου καὶ Τ. Ἀναστασίου, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν ἀεροπορίας». Ὁ κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) καταθέτει τὴν κάτωθι ἀπάντησιν: (ἀναγινώσκει). «Εἰς ἀπάντησιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 389)13)5)31, ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ. κ. Σ. Ἀνθρακοπούλου καὶ Ε. Καρυωτάκη ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι ἅπαν τὸ ρευστοποιήσιμον ἐνεργητικὸν τῆς Τραπέζης Παύλου ἐξεποιήθη ἤδη ἀπὸ διετίας καὶ πλέον, καὶ τὸ προϊὸν διενεμήθη εἰς τοὺς καταθέτας συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Τὸ ὑπολειπόμενον ἐνεργητικὸν συνίσταται ἐξ ἀπαιτήσεων τῆς ὑπὸ ἐκκαθάρισιν Τραπέζης Παύλου, κατὰ δυστροπούντων ἢ ἀφερεγγύων ὀφειλετῶν, ὧν ἐπιδιώκεται ἡ εἴσπραξις διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν ἐκκαθαριστῶν τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν ἀπαιτήσεων δὲν θέλει πραγματοποιηθῆ, εἰμὴ μέχρι δρχ. 300.000 περίπου, ἐξ ὧν θὰ ἀναλογήσῃ εἰς ἕκαστον μικροκαταθέτην τὸ πολὺ δραχμῶν 500. Τὸ μέγιστον μέρος τοῦ ἐνεργητικοῦ τῆς Τραπέζης, ἀπετελεῖτο ἐξ ἀπαιτήσεων κατὰ τοῦ καταδικασθέντος διευθυντοῦ τῆς Τραπέζης Παύλου, καὶ τοῦ πτωχεύσαντος οἴκου Παύλου, οὗτινος ἡ περιουσία δὲν ἐξήρκεσεν οὐδὲ πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἐνεχύρων ἢ ἐνυποθήκων δανειστῶν». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων Ὁ κ. Παπαφλέσσας ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ αʹ παναμαξηλατικοῦ συνεδρίου τῶν ἁμαξοκαρραγωγέων.

§3Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ἄν καὶ γνωρίζω κ. Πρόεδρε τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἁμαξοκαρραγωγέων ἐπανέρχομαι ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐπειδὴ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἔχουν δίκαιον, καὶ ἀναγκάζομαι νὰ ὑποβάλω καὶ ἐκ τρίτου παράκλησιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως μελετήσῃ ὀλίγον, φροντίσῃ ὀλίγον μετ’ ἐνδιαφέροντος ὑπὲρ αὐτῶν τῶν δυστυχῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ δίδων μίαν λύσιν οἱανδήποτε. Εἶναι καλλίτερον νὰ γνωρίζουν ὅτι δὲν θὰ πάρουν τίποτε, παρὰ νὰ ἐλπίζουν.

§4Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριε Πρόεδρε, εἶναι πολλὰ ζητήματα συναφῆ μὲ τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἁμαξηλατῶν. Ἐὰν ἡ ἐρώτησις ἀφορᾷ τοὺς ἐμπροθέσμως ζητήσαντας ἀποζημιώσεις, ἀπαντῶ ὅτι θὰ πληρωθῶσι πάντες ἐὰν αἱ αἰτήσεις των ἐξεδικάσθησαν καὶ ἅμα τὸ ταμεῖον εὕρῃ τὰ μέσα. Προσπαθοῦμεν δὲ νὰ συνάψωμεν δάνειον, διὰ τῆς παρακρατήσεως τῶν ὑφισταμένων χρεωλυτικῶν δόσεων. Ἐὰν πρόκειται ὅμως περὶ ἀναγνωρίσεως δικαιώματος ἐκπροθέσμου ἢ δι’ ἐκείνους οἵτινες ἔλαβον ἤδη, ἀποζημίωσιν καὶ ζητοῦν καὶ δευτέραν θὰ ἐπαναλάβω διὰ πολλοστὴν φορὰν ὅτι τοιαῦται ἀποζημιώσεις δὲν πρόκειται νὰ δοθοῦν.

§5Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τὸ ὑπόμνημά των ἔχει ὑποβληθῆ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸ μελετήσετε καὶ θὰ ἴδητε.

§6Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριε βουλευτά, ἀνεξαρτήτως τῶν ἐκπροθέσμων ὑπάρχουν καὶ ἁμαξηλάται πληρωθέντες οἱ ὁποῖοι θέλουν καὶ δευτέραν ἀποζημίωσιν.

§7Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν· πρόκειται περὶ τῶν λοιπῶν.

§8Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ κάμω καὶ ἐγὼ μίαν σύστασιν σχετικῶς μὲ τὸ ὑπόμνημα αὐτὸ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι θὰ ἴδητε ὅτι ἐν τῷ ὑπομνήματι τὸ ὁποῖον ὑποβάλλουσιν οἱ ἁμαξοκαρραγωγεῖς, καταγγέλλουν καὶ διάφορα ἔκτροπα τὰ ὁποῖα συνέβησαν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ταμεῖον καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν. Νομίζω ὅτι εἰς τοῦτο σεῖς πρέπει νὰ δώσητε, ὡς ἁρμόδιος ὑπουργός, μίαν ἰδιαιτέραν προσοχήν, καὶ ἐὰν ὡς λέγουν οὗτοι, καὶ εἰς τὸ συνέδριόν των καὶ εἰς τὸ ὑπόμνημά των ὑπάρχουν ἀνωμαλίαι, θὰ δυνηθῆτε ἐξ αὐτῶν τῶν ἀνωμαλιῶν νὰ εὕρητε ἕνα ποσὸν ἱκανὸν διὰ νὰ ἀποζημιώσητε τοὺς δικαιουμένους εἰς ἀποζημίωσιν. Εἰς τοῦτο πρὸ παντὸς ἐφιστῶ τὴν ἰδιαιτέραν σας προσοχήν. Βεβαίως τὸ Κράτος δὲν ἠμπορεῖ νὰ εὕρῃ δι’ ἀποζημίωσιν μέγα ποσόν, ἀλλὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχει διαθέσει πρέπει νὰ τὰ διαθέσῃ.

§9Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶναι τόσον ἀόριστα αὐτά, ὥστε δὲν δίδεται ἀφορμὴ εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ ἐρευνήσῃ. Διότι λέγουσι π. χ. ὅτι ἐδόθησαν δάνεια εἰς ἐκείνους ποὺ δὲν ἔπρεπε νὰ δοθοῦν. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου δὲν ἐδόθη κανένα δάνειον. Ἐγὼ τὰ δάνεια αὐτὰ τὰ ἀπέκοψα διότι τὸ δημόσιον δὲν εἰσέπραξεν οὔτε μία πεντάρα ἐξ αὐτῶν. Κατόπιν ὁμιλοῦν περὶ ἐπιδομάτων πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους. Θὰ εἶναι ὑποθέτω αἱ ἀποζημιώσεις αἱ ἐκ τοῦ νόμου προκύπτουσαι. Γνωρίζετε ὅτι γίνεται κάθε στιγμήν. Χρειάζεται ἑκάστοτε μία ἐπιτροπή, προκειμένου νὰ ἐρευνήσῃ π. χ. ἐὰν ὁ ἁμαξηλάτης ὁ ὁποῖος ζητεῖ ἀποζημίωσιν εἶναι πτωχὸς ἢ πλούσιος. Ὡς ἐκ τούτου προκύπτουσιν ἔξοδα ἐκτιμήσεως κτλ. Καθὼς ξεύρετε ὅλα αὐτὰ τὰ πληρώνει τὸ ταμεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι αὐτόνομος ὀργανισμός. Λοιπὸν ἂν πρόκειται περὶ τοιούτων δαπανῶν, πληρωτὴς εἶναι ὁ αὐτόνομος ὀργανισμός. Ἄν ἐγένετο κακὴ χρῆσις τῶν χρημάτων, ἂς μοῦ διατυπωθοῦν οἱαδήποτε συγκεκριμένα παράπονα, διὰ νὰ διατάξω τὰ δέοντα.

§10Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Λέγουν κ. ὑπουργὲ ὅτι ὑπάρχουν 10 ἐπιτροπαὶ εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχει καὶ ἀπὸ ἕνας λογιστὴς ἰδιαίτερος. Εἶναι ἀκριβές; Ἐξετάσατέ το.

§11Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ νόμος ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας ἐψηφίσθη. Ἡμεῖς δὲν ἐκάμαμεν οὐδεμίαν μεταβολὴν τοῦ ὑφισταμένου νόμου. Ἐὰν εἶναι πολλαὶ ἐπιτροπαὶ καὶ πολλοὶ λογισταί, εἶναι οἱ προκύπτοντες λογισταὶ ἀπὸ τὸν νόμον.

§12Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅταν λέγετε ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας, δὲν ἐννοεῖτε ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς;

§13Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὄχι, ἀλλὰ ἐννοῶ ὅτι δὲν ἔγιναν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας.

§14Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ ἐὰν ἐψηφίσθη ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας, ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ ἔχει τὴν εὐκαιρίαν νὰ μεταβάλῃ τὰ κακῶς κείμενα. Ὥστε δὲ δικαιολογεῖσθε, κ. ὑπουργὲ λέγοντες αὐτά.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάρκου ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀντιπροσώπων Ἀγροτικῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης Βραχνεΐκων ζητούντων τὴν μὴ τροποποίησιν τοῦ καταστατικοῦ τοῦ Αὐτονόμου Σταφιδικοῦ Ὀργανισμοῦ.

§16Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κ. Πρόεδρε, ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ πρόκειται περὶ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν προσχεδίου διὰ τὴν μεταβολὴν τοῦ νόμου τῆς διοικήσεως τοῦ Αὐτονόμου Σταφιδικοῦ Ὀργανικοῦ. Αἱ σταφιδικαὶ ὀργανώσεις τῆς περιφερείας ἐκ τῆς ὁποίας ἐκλέγομεν παραπονοῦνται ὅτι δὲν ἔλαβον γνῶσιν τῶν διατάξεων τοῦ προσχεδίου. Θὰ παρακαλέσω, ὅπως παρεκάλεσα καὶ χθὲς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, θὰ παρακαλέσω καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ συναδέλφου του ἐπὶ τῆς Γεωργίας νὰ ἀποσταλῶσιν ἀντίγραφα τῶν πρακτικῶν ἐκ τοῦ προσχεδίου εἰς τὰς σταφιδικὰς ὀργανώσεις, ἵνα ἀκουσθῇ καὶ ἡ γνώμη αὐτῶν οἱ ὁποῖοι ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐκφράσουν τὰς γνώμας των ὄχι μόνον δι’ ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων των, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἐγκυρωτέρων τοιούτων. Ἐκτὸς τούτου ἔχω νὰ ἀναπτύξω τὴν ἀναφορὰν καὶ τὴν αἴτησιν τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει ὁ συνεταιρισμὸς Βραχνεΐκων διότι εἰς τὸ συμβούλιον τοῦ αὐτονόμου τὸ νεώτερον, δὲν ἀντιπροσωπεύεται ἡ ἐπαρχία Πατρῶν· ἀντιπροσωπεύεται μόνον ὁ νομὸς Ἀχαϊοήλιδος δι’ ἑνὸς ἀντιπροσώπου ἢ μᾶλλον ἐκ τῆς περιφερείας ἐκ τῆς ὁποίας ἐξάγεται καὶ ἐπισημένεται μὲ τὴν Μάρκαν Βοστίτσας, ἀλλὰ δὲν ἀντιπροσωπεύεται ἡ ἐπαρχία Πατρῶν. Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἀντιταχθῇ ὅτι ἡ ἐν τῷ διοικητικῷ συμβουλίῳ παρουσία τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου δύναται νὰ καλύψῃ τὴν ἔλλειψιν αὐτοῦ, διότι ἔστιν ὅτε τὰ συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου εἶναι διάφορα ἀπὸ τὰ συμφέροντα τῆς καπνοπαραγωγῆς. Δίκαιον δὲ εἶναι ὅταν τὸ συμβούλιον ἔχει τοιαύτην δικαιοδοσίαν, δίκαιον εἶναι νὰ ἀντιπροσωπεύεται ἡ τάξις τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ξεχωριστὰ συμφέροντα ἀπὸ τοὺς ἐμπόρους.

§17Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐφόσον ζητεῖται ἡ τροποποίησις τοῦ Αὐτονόμου Σταφιδικοῦ Ὀργανισμοῦ ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἔχω ἀντίθετον γνώμην καὶ θὰ τὴν ὑποστηρίξω ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§18Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι τόσον ἐπεῖγον ὥστε ἂν ἠθέλατε νὰ στείλωμεν εἰς ὅλους τοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ τὰς ὀργανώσεις τὸ προσχέδιον διὰ νὰ μᾶς εἴπουν τὴν γνώμην των, θὰ περάσῃ ὁ καιρὸς ὁ ὀλίγος τὸν ὁποῖον ἔχομεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, καὶ θὰ ἐματαιοῦτο. Ἄλλως τε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐδημοσιεύθη καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας τελευταίως. Ὥστε δὲν νομίζω ὅτι τὸ ἀγνοοῦν τὸ νομοσχέδιον· ἐκτὸς τούτου μάλιστα ὅταν κατατεθῇ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἀποσταλοῦν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας τόσα ἀντίτυπα ὅσοι εἶναι οἱ γεωργικοὶ συνεταιρισμοί, διὰ νὰ διανεμηθοῦν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν αἴτησιν τοῦ κ. βουλευτοῦ νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ἰδιαίτερος ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν εἰς τὸ συμβούλιον ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀντιπρόσωπος τοῦ νομοῦ Ἀχαϊοήλιδος.

§19Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δὲν ὑπάρχει ταυτότης συμφερόντων σχετικῶς μὲ τὰς Πάτρας καὶ τὸ Αἴγιον, διότι ἀληθῶς ὁ Δῆμος Αἰγίου ἀνήκει εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πατρῶν ἀλλὰ ἐπισημαίνεται μὲ τὴν μάρκαν Βοστίτσης. Λοιπὸν δίκαιον εἶναι νὰ ἱκανοποιήσητε τὴν αἴτησιν αὐτῶν, οἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀντίθετα συμφέροντα ἀπὸ τὸ Αἴγιον.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσαδήμας ἐπὶ ἀναφορᾶς ξυλεμπόρων καὶ ὑλοτόμων τῆς περιφερείας Ἰωαννίνων κλπ.

§21Κ. ΚΑΤΣΑΔΗΜΑΣ. Καὶ ἄλλοτε μοῦ ἐδόθη εὐκαιρία νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τοῦ ἐμπορίου τῆς ξυλείας Ἰωαννίνων. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. ὑπουργοὺς νὰ ἀποστείλουν τὴν ἀναφορὰν εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας, ὥστε ὅταν ἀγοράζωσι ξυλείαν νὰ προτιμῶσι τὴν ἐγχώριον παραγωγήν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§23Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ὡς γνωστὸν ὁ μεγαλείτερος πλοῦτος τῆς Ἠπείρου εἶναι ἡ ξυλεία αὐτῆς. Ἔχουν ὑποχρέωσιν αἱ διάφοροι Κρατικαὶ ὑπηρεσίαι, προκειμένου νὰ κάμουν προμήθειαν ξυλείας διὰ δημόσια κτίρια, νὰ μὴ προμηθεύωνται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Τώρα γι’ αὐτὸ τὶ συμβαίνει οἱ ὑπουργοὶ ξεύρουν, διότι φαίνεται παίρνουν ποσοστά. Γι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. ὑπουργοὺς νὰ διατάξωσιν τὴν ὑπηρεσίαν νὰ ἀγοράζωσιν ξυλείαν ἀπὸ τοὺς Ἠπειρώτας.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξανθόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων κοινότητος Τενέδου.

§25Α. ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ κάτοικοι τῆς νήσου Τενέδου ἔχουν ἐγκατασταθῆ ὡς γνωστὸν εἰς τὸν ἐν Χαλκιδικῇ συνοικισμὸν «Νέα Τένεδος». Πρόκειται περὶ 70 οἰκογενειῶν εἰς τὰς ὁποίας ἔδωσεν ὁ ἐποικισμὸς κατὰ τὸ 1924 κατοικίας καὶ κλῆρον. Παρεκάλεσαν ἄλλοτε τὴν Κυβέρνησιν ὅπως τοὺς δώσῃ ἀποζημίωσιν ἔναντι τῶν ἐγκαταλειφθέντων εἰς τὴν γενέτειράν των νῆσον κτημάτων, καὶ τότε ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὑπεσχέθη ὅτι θὰ ἀποζημιωθοῦν. Σήμερον, πληροφορηθέντες ὅτι κατετέθη νομοσχέδιον ἀποζημιώσεως τῶν Κωνσταντινοπολιτῶν, ζητοῦν νὰ συμπεριληφθοῦν καὶ αὐτοὶ εἰς αὐτὸ νὰ προσαρμοσθῇ κατάλληλος διάταξις ὥστε δι’ αὐτοῦ νὰ ἀποζημιωθοῦν καὶ αὐτοί. Ἡ κτηματικὴ περιουσία τὴν ὁποίαν ἔχουν ἐγκαταλείψει εἰς τὴν Τένεδον ἀνέρχεται εἰς ἕνα ποσὸν 4.000.000. 150 πρόσωπα (δηλαδὴ 70 οἰκογένειαι, ἔχουν ἐγκαταλείψει περιουσίαν εἰς τὴν Τένεδον ἀξίας 4.000.000 ἔναντι αὐτῆς δὲ ζητοῦν οὐχὶ μόνον ἀποζημίωσιν, κυρίως εἰπεῖν, ἀλλὰ ζητοῦν ἀπὸ τὸ Κράτος ὅπως τοὺς ἀφαιρέσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀπὸ τὸ πρὸς τὸν ἐποικισμὸν χρέος των, νομίζω δὲ ὅτι εἶναι δίκαιον τοῦτο, διότι ἄλλωστε ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ φύγουν καὶ νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν πατρίδα των δὲν θὰ ἐλάμβανεν τίποτε ἡ Τράπεζα ἀπὸ αὐτούς. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ συστήσῃ ὥστε νὰ προσαρμοσθῇ καὶ ἡ ἀποζημίωσις αὐτῶν εἰς τὸ νομοσχέδιον τῶν Κωνστοντινοπολιτῶν. Εἶναι δίκαιον αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δι’ αὐτοὺς ποὺ ἐργάζονται πάρα πολὺ καλὰ ἐκεῖ.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλιος πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§27Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, διεπίστωσα ὅτι οἱ πλημμυροπαθεῖς εὑρίσκονται ἐν ἐξεγέρσει. Ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα δίδει δάνεια καλλιεργείας εἰς τοὺς μὴ πλημμυροπαθεῖς, ἐνῶ εἰς τοὺς πλημμυροπαθεῖς ἔχει δώσει 30 ὀκάδες σιτάρι εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν. Φαντασθῆτε μίαν οἰκογένειαν ποὺ ἔχει 30 ἄτομα νὰ πάρῃ 30 ὀκάδες ἀλεῦρι, ποὺ δὲν τῆς φθάνει νὰ φάγῃ παρὰ ἕνα βράδυ μόνον. Παρακαλοῦν λοιπὸν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ τοὺς δώσουν καλλιεργητικὰ δάνεια, ἐκφράζουν δὲ τὸ παράπονον ὅτι ἐνῶ δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας λαμβάνεται πρόνοια, διὰ τούς Θεσσαλοὺς δὲν δίδεται τίποτε, οὔτε μία δραχμή. Μόλις ὁμιλήσῃ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἀμέσως δίδονται εἰς τὴν Πελοπόννησον βοηθήματα. (χειροκροτήματα). Λοιπὸν θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μελετήσετε τὸ ζήτημα διότι εἶναι πολὺ σπουδαῖον.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασία Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4818 τοῦ 1930 περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν».

§29Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἰς τὴν ἀνατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου παρεισέφρησε λάθος.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἀπουσιάζοντος τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐνισχύσεως τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων καὶ τεχνῶν». Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§31Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, ἀφορᾷ, ὡς καὶ ἐκ τῆς ἐπιγραφῆς φαίνεται, τὴν ἐνίσχυσιν τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων καὶ τεχνῶν. Καὶ ἐνίσχυσις αὐτὴ γίνεται διὰ διαθέσεων 1.000.000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι διατίθενται τὸ μὲν ἐκ μεταφράσεων ἐκ τῶν ἀρχαίων εἰς τὴν νέαν Ἑλληνικὴν τὸ δὲ ἐκ μεταφράσεων ξένων συγγραμμάτων, καὶ τρίτον ἐκ μεταφράσεων ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς εἰς ξένας γλώσσας. Ἐπὶ πλέον διατίθεται διὰ τοῦτο ἕνα ποσὸν 350.000 δραχμῶν. Ἐπὶ πλέον διατίθεται ἕνα ἕτερον ποσὸν 350.000, ὅπως ἀπονεμηθῶσι διάφορα βραβεῖα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν κ. ὑπουργὸν χρησιμεύουν εἰς προαγωγὴν τῆς τέχνης καὶ τῶν γραμμάτων, Βραβεύονται διάφορα ἔργα, καὶ τέλος διανέμεται ἕνα ποσὸν 75.000 δραχμῶν, τὸ μὲν εἰς ἀγορὰν ἱστορικῶν ἀρχείων τὸ δὲ εἰς ἀγορὰν ἔργων τῆς νεωτέρας Ἑλληνικῆς τέχνης. Δὲν θὰ εἴπω, ὅτι αἱ δαπάναι αὗται δὲν εἶναι χρήσιμαι, δὲν εἶναι ὠφέλιμοι. Βεβαίως πρέπει νὰ καταναλώσωμεν ὡρισμένα ποσά, νὰ κάμωμεν καὶ δαπάνας ὡρισμένας διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων καὶ τεχνῶν. Ἀλλὰ ἀπὸ τὸ χρήσιμον καὶ τὸ ὠφέλιμον ἕως τὸ ἀναγκαῖον, νομίζω ὅτι ὑπάρχει μία ἀπόστασις, ἔλαβον δὲ ἀφορμὴν κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας ἐπανειλημμένως νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ταύτην καὶ εἰς ἕτερον νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας, τὸ περὶ μουσείων, ὅπως καὶ εἴς τινα στρατιωτικὰ νομοσχέδια. Ὅλα αὐτὰ δημιουργοῦν δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἐξυπηρετοῦν κάποιον σκοπόν. Ἀλλ’ ὅταν εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις ὑφ’ ἃς διατελοῦμεν, καὶ πρὸ παντὸς τὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας δὲν νομίζω ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναμετρῶμεν τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας ὑποβάλλομεν εἰς τὸν λαὸν, μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν αὐστηρότερον περιορισμόν. Ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας στάδιον νὰ καταναλώσῃ ἀναγκαίως, ὄχι ἁπλῶς χρησίμως ποσά, ἐὰν βεβαίως δύναται ν’ ἀντέχῃ ὁ προϋπολογισμός. Ἀπὸ αὐτὰς τὰς δαπάνας μία καὶ μόνην ἐγκρίνω καὶ τὴν θεωρῶ ὅτι ἐκπληροῖ ἕνα σκοπόν—τὴν δαπάνην διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν ἀρχαίων ἐγγράφων — καθ’ ὅτι εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου μας, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ διατιθέμενον ποσὸν τῶν 4000 δραχμῶν εἶναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ὀλίγον. Τὴν δὲ αὔξησιν αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ μέχρι τῶν 15.000 δραχμῶν δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ τὴν δεχθῶ. Ἀλλὰ διὰ τὰ ἄλλα μέτρα ὅσον καὶ ἂν τὰ θεωρῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὅτι γίνονται διὰ τοὺς πλέον καλλιτέρους σκοποὺς, τοῦ ν’ ἀναπτύξῃ τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπιστήμας, δυστυχῶς καὶ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τοὺς ἐργαζομένους, εὑρίσκεται εἰς μίαν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ σκέπτεται οὕτω πως. Δι’ αὐτὰς ὅλας τὰς δαπάνας αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ ζητήσω τὴν περικοπήν των. Δὲν εἶναι μόνον ὁ λόγος ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν σήμερον τοιαύτας δαπάνας, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι καὶ στερούμεθα ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐπιζητεῖ νὰ προαγάγῃ ὁ κ, ὑπουργὸς τῆς Παιδείας διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἔχομεν καὶ μεταφράσεις ἀρχαίων βιβλίων καὶ μεταφράσεις ξένων συγγραφέων πολλάς. Δυνάμεθα ἐπὶ τοῦ παρόντος ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰ ὑπάρχοντα καὶ νὰ μὴ ζητήσωμεν νὰ προχωρήσωμεν διὰ νέων δαπανῶν. Καὶ ἀκόμη καὶ διὰ τὰ βραβεῖα τὰ ὁποῖα θ’ ἀπονεμηθοῦν, νομίζω ὅτι ἡ Ἀκαδημία ἔχει διάφορα διαθέσιμα ποσά, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ διαθέσῃ δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν, συνδυασμένου βέβαια καὶ τοῦ σκοποῦ διὰ τὸν ὁποῖον ἐδόθησαν. Δὲν ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς παρὰ νὰ συνεννοηθῇ ὁπωσδήποτε μὲ τὴν Ἀκαδημίαν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψει νὰ προαγάγῃ καὶ αὐτὴ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα θέλει νὰ βοηθήσῃ ὁ κ. ὑπουργός. Ἀλλὰ νὰ ἐπιζητῆτε σήμερον νὰ δημιουργήσητε δαπάνας ἑνὸς ἑκατομμυρίου δὲν τὸ εὑρίσκω καθόλου σωστὸ καὶ ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅπου παρίσταται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μᾶς εἶπε κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ: «ὑποδείξατέ μου ποῦ γίνονται δαπάναι περισσαὶ καὶ νὰ κάμω τὰς οἰκονομίας». Κατ’ αὐτὴν τὴν ἑβδομάδα παρουσιάζεται σειρὰ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν δαπάνας. Δυνατὸν νὰ εἶναι σκόπιμοι, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀναγκαῖαι. Καὶ ὅταν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν στιγμὴν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διαβαθμίσωμεν τὰς δαπάνας μας αὐτὰς καὶ νὰ τὰς περιορίσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον. Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τῶν γραμμάτων καὶ τῶν τεχνῶν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ τὴν σημερινὴν ἐποχήν. Ὅπως καὶ προχθὲς εἶπον εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, δὲν εὑρίσκω ἀναγκαῖον νὰ φροντίσωμεν νὰ κάμωμεν δαπάνας περὶ τῶν Μουσείων τῶν πόλεων Ὅπως δὲν εὑρίσκω ἀναγκαίαν τὴν ἐπαύξησιν τῶν δαπανῶν ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὰς δαπάνας τῶν στρατιωτικῶν. Ὅλα αὐτὰ κι’ ἐγὼ ἀναγνωρίζω ὅτι πρέπει νὰ τὰ προσέξωμεν ἀλλὰ διὰ σήμερον δὲν εἶναι αἱ δαπάναι αὐταὶ ἀναγκαῖαι. Πρέπει νὰ εἴπω ἀκόμη ὅτι γνωρίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας θὰ μοῦ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ διαθέτω τὸ ποσὸν αὐτὸ χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνω τὸν προϋπολογισμὸν οὔτε μ’ ἕνα λεπτόν Αὐτὴν τὴν μέθοδον ὅμως δὲν τὴν ἐγκρίνω, διότι πάντοτε, ἐὰν δὲν λαμβάνεται ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τὸ κονδύλιον ποὺ διατίθεται πρὸς τοῦτο, πάντως ἔχει ληφθῇ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ δι’ ἄλλας ἀνάγκας, καὶ ἑπομένως λαμβάνεται εἰς βάρος τῆς ἄλλης ἀνάγκης. Ἂν δὲ μοῦ εἴπητε ὅτι τὸ κονδύλιον αὐτὸ δὲν εἶναι τόσον ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἄλλην δαπάνην, ἐγὼ θὰ σᾶς ἔλεγον τότε ἢ νὰ κάμετε τὴν οἰκονομίαν τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ ἢ νὰ τὸ διαθέσετε διὰ μίαν πραγματικὴν ἀνάγκην. Ἀλλὰ θὰ εἴπω καὶ κἄτι ἄλλο διὰ τὸ ὁποῖον μοῦ φαίνεται πολὺ περίεργος ἡ ἀντίληψις τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας λαμβάνει τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐκ τοῦ κονδυλίου τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἀγορὰν βιβλίων καί τετραδίων διὰ τοὺς ἀπόρους μαθητάς. Θεωρεῖται ὅτι αὐτὴ ἡ ἀνάγκη δὲν εἶναι προτιμητέα, καὶ προτιμᾶται τὴν ἀνάγκην νὰ ἐνισχύσητε τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπιστήμας; Ἀφήνω ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς λέγει μέχρι ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει ὅτι καὶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ κονδύλιον δύναται νὰ γίνῃ οἰκονομία ὥστε νὰ μὴ διατεθῇ ὁλόκληρον. Καὶ ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν. Ποία μεταξὺ αὐτῶν τῶν ἀναγκῶν εἶναι ἡ μεγαλειτέρα; Νὰ δώσωμεν εἰς τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ τὰ χρήματα αὐτὰ διὰ ν’ ἀγοράσουν βιβλία καὶ τετράδια, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται οἱ γονεῖς τους νὰ τοὺς δώσουν διότι εἶναι ἄποροι, ἢ νὰ μεταφράσωμεν ἀρχαίους Ἕλληνας καὶ ξένους συγγραφεῖς καὶ νὰ δίδωμεν βραβεῖα; Δὲν Ὑποθέτω ὅτι θὰ ὑπάρχῃ κανεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ὁποῖος θὰ θεωρῇ μεγαλειτέραν τὴν ἀνάγκην τῆς μεταφράσεως ἀρχαίων συγγραφέων ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῶν ἀπόρων παιδιῶν νὰ πάρουν βιβλία καὶ τετράδια γιὰ τὴν στοιχειώδη των μόρφωσιν. Δὲν δύναμαι ὄχι μόνον νά κατακρίνω τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, ὅτι δηλαδὴ δὲν πρέπει νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ δαπάνη, ἀλλὰ καὶ νὰ τὸ κατακρίνω καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ὅτι ἀφῃρέθη δαπάνη ἡ ὁποία ἦτο προορισμένη δι’ ἄλλην ἀνάγκην. Διότι πῶς θέλετε νὰ ἐξαναγκάσετε τοὺς γονεῖς νὰ στείλουν τὰ παιδιά τους εἰς τὸ σχολεῖον, καὶ ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει νὰ τοὺς ἐπιβάλλητε καὶ ποινὰς ὅταν δὲν ἔχουν νὰ τοὺς πάρουν τὰ ἀναγκαῖα βιβλία; Νομίζω ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας παρὰ τὴν μέλουσαν ἔφεσιν ποὺ δεικνύει εἰς τὸ νὰ μᾶς φέρῃ νομοσχέδια διὰ τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπιστήμας, θὰ συνομολογήσῃ ὅτι πρώτιστον καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ὅτι δέον νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν αἱ συνθῆκαι τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας. Ἀπορῶ μάλιστα πῶς αὐτὰ τὰ νομοσχέδια ἔρχονται χωρὶς νὰ φέρουν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διότι πρόκειται διὰ τῆς μεταθέσεως μιᾶς δαπάνης νὰ γίνεται μία νέα δαπάνη καὶ διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἂν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ διήρχετο ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν θὰ ἔδιδε τόσον εὔκολα τὴν ἄδειαν τῆς διαθέσεως ἑνὸς ἑκατομμυρίου διὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας.

§32Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι βουλευταὶ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ βάσις τοῦ συλλογισμοῦ τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὀνομάζεται νέα δαπάνη ἡ διαρύθμισις τῶν σκοπῶν ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἑκάστου ὑπουργείου. Τὸ καθῆκον αὐτὸ ἐπιβάλλεται κατὰ μείζονα λόγον εἰς τοὺς ὑπουργοὺς εἰς τὰς περιόδους τῶν περιορισμένων οἰκονομικῶν μέσων. Ὀφείλουν νὰ ἐξετάσουν τοὺς σκοπούς, ἐντὸς τῶν οἰκονομικῶν μέσων τὰ ὁποῖα τίθενται εἰς τὴν διάθεσιν των καὶ νὰ τοὺς ἐξυπηρετοῦν, τροποποιοῦντες ἀναλόγως τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα δι’ ἕκαστον σκοπὸν διατίθενται. Ἀποτελεῖ τοῦτο ἕν ἀπὸ τὰ πρῶτα καθήκοντα εἰς τὰς πρωτοβουλίας τῶν ὑπουργῶν. Ἑπομένως καὶ εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ὀνομασθῇ προσθήκη δαπάνης ὅ,τι ἀποτελεῖ ἁπλῶς ἐξυπηρέτησιν νέου σκοποῦ ἐκτὸς τῶν αὐτῶν οἰκονομικῶν περιθωρίων. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος συνέκρινε τοὺς δύο σκοποὺς καὶ εἶπεν, ἐὰν ἐπρόκειται νὰ γίνῃ ἐπιλογή, ἡ ἐπιλογὴ τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει καλῶς. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εὑρίσκετο προφανῶς ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ γεγονότος ὅτι πρὸς ἑνὸς μηνὸς τὰ δύο νομοθετικὰ σώματα ἐψήφισαν νόμον, τὸν νόμον τῶν σχολικῶν ταμείων καὶ σχολικῶν ἐφοριῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπηρετεῖται ὁ σκοπὸς ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐγκαταληφθῆ. Ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εὑρέθη ἐνώπιον ἑνὸς ποσοῦ ἀπολύτως ἀνεπαρκοῦς διὰ τὴν ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ τῆς ἐνισχύσεως τῶν ἀπόρων μαθητῶν τῆς Ἑλλάδος, τὸ ποσὸν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ποὺ ἀναλογεῖ διὰ τὰ σχολεῖα τῆς Ἑλλάδος εἰς ἑκατὸν δραχμὰς κατὰ σχολεῖον. Τί συνέβαινεν δὲ εἰς τὴν πραγματικότητα; Τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εἶχεν μεταβληθῆ εἰς τὸ σχετικὸν τμῆμα τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας, καὶ ἀμεθόδως ὑπεβάλλοντο καί ἀτάκτως, αἰτήσεις χορηγίας ἐπιδομάτων μὲ πιστοποιήσεις ἀπορίας Βεβαίως τὸ σύστημα τοῦτο μοῦ ἦτο ἀδύνατον νὰ συνεχίσω διότι ἔκρινα, ὅτι κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον οὔτε δικαία οὔτε ἐπαρκὴς ἦτο ἡ χορηγία καὶ ἐσκέφθην ὅτι ἔπρεπε νὰ καταστῇ καὶ δικαία καὶ ἐπαρκής. Διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον σήμερον εἶναι νόμος, τῶν σχολικῶν ταμείων καὶ σχολικῶν ἐφοριῶν, τὸ ὁποῖον προβλέπει διὰ τὸν ἐπαρκῆ ἐφοδιασμὸν τῶν σχολικῶν ταμείων, ἀναθέτει εἰς τὰς σχολικὰς ἐφορίας καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνοῦν ὑπὲρ τῶν ἀπόρων μαθητῶν. Εἶναι βέβαιον ὅτι μέριμνα τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐλάβομεν, εἶναι ἀπείρως πληρεστέρα καὶ ἀπείρως δικαιοτέρα ἐκείνης ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ἐλαμβάνετο.

§33Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὰ σχολικὰ ταμεῖα πόθεν προικοδοτοῦνται;

§34Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀναγράφονται εἰς τὸ νομοσχέδιον οἱ πόροι.

§35Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ποῖοι;

§36Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ συζητοῦμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ σχολικῶν ταμείων τώρα; Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀπαντῶ εἰς τὸ ἐπιχείρημα, κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι ἐγκαταλείψαμεν ἕναν σκοπὸν τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἡμετέραν κρίσιν ἔπρεπε νὰ θεωρήσωμεν περισσότερον ἐπιβεβλημένον, διὰ νὰ προτιμήσωμεν ἄλλον καὶ ἀπαντῶμεν: πρῶτον τὸν ἐξυπηρετήσαμεν δικαιότερον καὶ ἐπαρκέστερον καὶ ἔπειτα ἐστρέψαμεν εἰς ἐξυπηρέτησιν ἄλλων. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸν τελευταῖον συλλογισμὸν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος: εἶναι ἐπίκαιροι τοιαῦται δαπάναι; Ἐξαρτᾶται, κύριοι βουλευταί, καθὼς ἐνόησα καὶ προχθές, ἀπὸ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἀντιλαμβάνεται ἕκαστος τὴν πνευματικὴν ἀνάγκην, καὶ τὴν ἀνάγκην τοῦ πολιτισμοῦ διὰ τοὺς λαούς. Ἐφ’ ὅσον, ὅπως ἐτόνισε προχθὲς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἡ μέριμνα ὑπὲρ τῆς τέχνης, ἡ μέριμνα ὑπὲρ τοῦ πολιτισμοῦ, εἶναι δαπάνη πολυτελείας, ἔχει ἀσφαλῶς δίκαιον, ἀλλ’ ἡμεῖς ἀπαντήσαμεν προχθές, ἀπαντῶμεν καὶ σήμερον, ὅτι ἡ δαπάνη τοῦ πνεύματος καὶ ἡ δαπάνη τοῦ πολιτισμοῦ δι’ ἡμᾶς εἶναι δαπάνη ἐπίσης πρώτης ἀνάγκης. Διότι δὲν ἔχει μόνον ὑγιεινοὺς σκοποὺς ὁ σύγχρονος κοινωνικὸς βίος, ἔχει ἀνάγκην ἐπίσης πνευματικῶν σκοπῶν καὶ οἱ πνευματικοὶ σκοποὶ οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν δι’ ὅλους τοὺς συγχρόνους λαούς, ἀποτελοῦν περισσότερον ἐπιτακτικὸν χρέος διὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ ὁποία καθυστέρησε μέχρι τοῦδε, ἐνῶ ἔχει βαρύτερον χρέος καὶ ἀπὸ τὰς παραδόσεις καὶ τὸν πνευματικὸν προορισμόν της. Κύριοι βουλευταί, ἐσυνηθίσαμεν νὰ ὑποτιμῶμεν τὰ πνευματικά μας καθήκοντα. Ἀποτελοῦν συνήθως μίαν πανηγυρικὴν ρητορείαν, ἀλλὰ σπανίως ἐτέθησαν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πράξεως. Ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ πολιτισμοῦ τῶν ἀρχαίων μας καὶ εἰς τὴν πραγματικότητα δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ἄλλος λαὸς ὁ ὁποῖος νὰ ἀγνοῇ περισσότερον τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνας ἀπὸ τὸν Ἑλληνικόν. Διατί; Διότι εἰς μὲν τὴν ἀρχαία γλῶσσαν ἐλάχιστοι δύνανται νὰ ἀναγνώσουν, μεταφράσεις δὲ καταλλήλους δὲν ἔχομεν, καὶ δὲν μεριμνῶμεν νὰ ἔχωμεν. Καὶ εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι δὲν εἶναι ἔργον ἐπιβεβλημένον καὶ ἐπεῖγον εἰς πᾶσαν στιγμήν, οἱασδήποτε οἰκονομικῆς κρίσεως ἡ μετάφρασις τῶν ἀρχαίων, ἡ μετάγγισις τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ εἰς τὴν σύγχρονον Ἑλληνικὴν γενεὰν διὰ νὰ ἀντλήσῃ ἐκεῖθεν τὴν δύναμιν μιᾶς νέας ἐξορμήσεως καὶ μιᾶς νέας δημιουργίας; Καὶ διατὶ δὲν ἔχομεν; Διότι, κύριοι βουλευταί, τὸ ἀναγνωστικὸν κοινὸν τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὀλίγον καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν ἔχουν κυκλοφορίαν. Πῶς εἶναι δυνατόν, λοιπόν, οἱ πνευματικοὶ ἄνθρωποι νὰ διαθέσουν χρόνον μακρὸν, καὶ κόπους πολλοὺς διὰ νὰ κάμουν τὰς ἐπιτυχεῖς αὐτῶν μεταφράσεις; Εἶναι ἀνάγκη νὰ τοὺς δοθοῦν καὶ οἰκονομικαὶ εὐκολίαι, αἱ ὁποῖαι ποτὲ μέχρι τοῦδε δὲν τοὺς ἐδόθησαν. Ἡμεῖς μεριμνῶμεν κατὰ διπλοῦν τρόπον προκειμένου περὶ τῆς μεταφράσεως τῶν ἀρχαίων· καὶ διὰ τοῦ νόμου τῶν σχολικῶν βιβλίων τὸν ὁποῖον ἀμέσως κατόπιν θὰ συζητήσωμεν—ὅπου καθιεροῦμεν κατὰ πρῶτον τὴν ἀρχὴν τῶν βοηθητικῶν καὶ τῶν ἐλευθέρων ἀναγνωσμάτων εἰς τὰς σχολικὰς βιβλιοθήκας, τὰς ὁποίας ἐπίσης τὸ πρῶτον καθιερώσαμεν ὡς τὸν θεσμὸν εἰς τὸν ὁποῖον στηρίζομεν τὰς μεγαλειτέρας ἐλπίδας. Ἑπομένως παρέχομεν τὴν εὐκαιρίαν καὶ ἐκεῖ αἱ μεταφράσεις νὰ εἰσάγωνται, ἐγκρινόμεναι ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ὡς βοηθήματα, καὶ ὡς ἐλεύθερα ἀναγνώσματα εἰς ὅλας τὰς σχολικὰς βιβλιοθήκας. Καὶ ταυτοχρόνως παρέχομεν εἰς τὴν Ἀκαδημίαν, τὸ ἐγκυρότερον σῶμα τὸ πνευματικόν, τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναθέτῃ τὴν μετάφρασιν καὶ βραβεύσῃ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς. Ποία εἶναι ἡ μέριμνα ἡμῶν ἡ ἄλλη, τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν; Εἰς ἑπτὰ ἔργα τέχνης κατ’ ἔτος χορηγοῦμεν βραβεῖα ἀνὰ 50 χιλ. δραχμάς—εἰς ἓν ἔργον ποιήσεως, ἓν ἔργον πεζογραφίας, ἓν ἔργον ἀρχιτεκτονικῆς· ἓν γλυπτικῆς, ἓν γεωγραφικῆς· καὶ πρωτοτύπου μουσικῆς συνθέσεως—καὶ τὰ παρέχομεν ὄχι εἰς ἄγνωστα ἔργα ὁπότε τὸ στάδιον τῆς αὐθαιρεσίας τῆς κριτικῆς νὰ εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ δυνατόν, τὰ παρέχομεν εἰς ἔργα, ἐκτελεσθέντα εἰς τρόπον ὥστε οἱ κριταὶ νὰ κρίνωνται καθ’ ἣν ὥραν βραβεύουν ἢ ἀποδοκιμάζουν ἔργα τιθέμενα ὑπὸ κρίσιν. Ἡ διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀποτέλεσμα μακρᾶς δημοσίας συζητήσεως. Ἀκολουθοῦμεν τὴν ὁδὸν αὐτὴν, διότι ἀναγνωρίζομεν τὰς ἀνθρωπίνους ἀτελείας καὶ μὲ τὴν καλλιτέραν μας θέλησιν δὲν εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐξεύρομεν τὸ ἀπολύτως ὀρθόν. Ἐθέσαμεν τὰς ἀπόψεις αὐτὰς ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς δημοσίας γνώμης, καὶ μετὰ πάροδον μακρᾶς συζητήσεως καὶ τροποποιήσεως ἐπανειλημμένων κατελήξαμεν εἰς τὴν σημερινὴν διατύπωσιν. Εἶναι λοιπόν, δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι, διότι διαθέτομεν 7 βραβεῖα 50 χιλ. δρχ., τὰ ὁποῖα πρέπει ἐπίσης νὰ σημειωθῇ παρέχονται μόνον ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν, ἔργα ἄξια κρίσεως — ὄχι ἐν πάσῃ περιπτώσει—εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἡ ἀσήμαντος αὕτη δαπάνη ἡ ὁποία ὅμως προβλέπεται καὶ προσδοκᾶται τόσον γόνιμος εἰς ἀποτελέσματα, ἡ ἀσήμαντος αὕτη δαπάνη θὰ ἔπρεπε λόγῳ τῆς γενικωτέρας οἰκονομικῆς κρίσεως νὰ ἀνασταλῇ. Ὀρθὸς εἶναι συλλογισμὸς τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ δαπανῶν αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν σημαντικαὶ καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἄλλων σκοπῶν. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται αἱ δαπάναι αὐταὶ νὰ φέρουν τόσον μεγάλα ἀποτελέσματα, νομίζω ὅτι ἀξίζουν τὸν κόπον. Ποία δὲ εἶναι ἡ ὅλη δαπάνη; Διαθέτομεν τὸ περίσευμα τοῦ παρελθόντος ἔτος, καὶ ὑπάρχει περίσσευμα διότι δὲν ἠθελήσαμεν νὰ παρέχωμεν κατὰ τὸν ἄτακτον, ἀμέθοδον καὶ ἄδικον αὐτόν τρόπον τὰ διάφορα βοηθήματα. Γνωρίζει ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ μέλος τοῦ συμβουλίου τῆς Πινακοθήκης, γνωρίζει ὅτι οἱ Ἕλληνες γλύπται καὶ ζωγράφοι ὑφίστανται τὴν τραγῳδίαν νὰ δοκιμάζουν τὰς ἐκμεταλλεύσεις τῶν διαφόρων ἀκαταλλήλων αἰθουσῶν εἰς τὰς ὁποίας στεγάζουν τὰ ἔργα των. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς τὰς ἀνετωτέρας αὐτοῦ ἡμέρας, δὲν ἐσκέφθη ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ στεγάσῃ αὐτὴν τὴν καλλιτεχνικὴν παραγωγὴν τῆς Ἑλλάδος κατὰ ἕνα ἀδάπανον καὶ εὐπρόσωπον τρόπον, καὶ διαθέτομεν τὸ περίσσευμα τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐν συνδυασμῷ, ὅπως ἐλπίζωμεν, μὲ ὡρισμένας χορηγίας ἐκ τῆς Ζαππείου ἐπιτροπῆς εἰς τρόπον ὥστε εἰς τὸ Ζάππειον νὰ ὑπάρχῃ μόνιμον κτίριον καλλιτεχνικῆς ἐκθέσεως, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ ἐνθάρρυνσιν διὰ τὴν καλλιτεχνίαν, ἐνθάρρυνσιν καὶ τιμὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ. Καὶ ποῖαι εἶναι τελικῶς αἱ ἄλλαι δαπάναι; 75000 πρὸς ἀγορὰν ἱστορικῶν ἀρχείων διὰ τὸν πλουτισμὸν τῶν γενικῶν ἀρχείων, ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἔστερξε νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν σκοπιμότητα τῆς δαπάνης αὐτῆς. Βεβαίως ὅταν ἔχωμεν γενικὰ ἀρχεῖα τοῦ Κράτους καὶ δὲν ἔχομεν καθόλου πιστώσεις διὰ νὰ ἀγοράσωμεν ἀρχεῖα, ποίαν ἔννοιαν ἔχει μόνον ἡ τακτοποίησις; Διαθέτομεν ἀκόμη 50.000 δραχμὰς πρὸς βράβευσιν ἀσμάτων διὰ τοὺς μαθητὰς τῆς δημοτικῆς, τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν γυμνασίων. Τὸ ποσὸν εἶναι ἀσήμαντον, ἀλλὰ τὶ συμβαίνει ἐν τῇ πραγματικότητι; 1.000.000 νέοι, δηλ. ἡ νεότης τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τρεῖς γεννεᾶς ταλαιπωρεῖται μὲ τρία ἐντελῶς ἀκατάλληλα καὶ ἀτυχῆ ἄσματα καὶ ἠθελήσαμεν μὲ τὴν ἀσήμαντον αὐτὴν δαπάνην νὰ τοὺς δώσωμεν ὀλίγην χαρὰν ὀλίγον ἐνθουσιασμόν, ὀλίγην εὐθυμίαν. Πρέπει λοιπὸν τὴν ἀσήμαντον αὐτὴν δαπάνην νὰ τὴν ἀναστείλωμεν ἐν ὀνόματι τῆς ἀρχῆς ἡ ὁποία εἶναι βάσιμος, ἀλλ’ ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἐφαρμογὴν εἰς τόσον ἐλαχίστην ἀκτῖνα, εἰς ὅσην ἐκτείνεται σήμερον ἡ θυσία, ἡ μετάθεσις τῆς δαπάνης διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου; Κύριοι βουλευταί, φοβοῦμαι ὅτι καὶ πάλιν δὲν θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ συνεννόησις, ὅπως δὲν ὑπῆρξε καὶ προχθὲς προκειμένου περὶ τῶν μουσείων τῶν πόλεων. Παραμένει μία βαθεῖα διαφορὰ ἀντιλήψεων ὅσον ἀφορᾷ τὸ χρέος τοῦ συγχρόνου Κράτους καὶ πρὸ παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἀπέναντι τῶν ὑποθέσεων τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ πολιτισμοῦ. Καὶ ἐπαναλαμβάνω δι’ ἡμᾶς, ὅτι ἡ δικαίωσις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου εἶναι, ὅτι αἱ ὑποθέσεις τοῦ πνεύματος καὶ αἱ ὑποθέσεις τοῦ πολιτισμοῦ δὲν εἶναι ὑποθέσεις πολιτικῆς, ἀλλ’ ἐπίσης ὑποθέσεις πρώτης ἀνάγκης.

§37Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγα εἰς ὅσα ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶπεν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου του καὶ ἐναντίον ἐκείνων τὰ ὁποῖα παρ’ ἐμοῦ ἐλέχθησαν. Δὲν νομίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, εὑρίσκεται ἐν τάξει ὑποστηρίζων ὅσα ὑπεστήριξεν ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσηγήθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ ἐψήφισε 1.000.000 διὰ βοηθήματα εἰς τοὺς ἀπόρους μαθητάς, εἴτε βοηθήματα διὰ τὴν συντήρησίν των, εἴτε βοηθήματα ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἀγορὰν βιβλίων καὶ τετραδίων. Καὶ ἡ Βουλὴ, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ ἔχει τὸ veto καὶ μάλιστα κατὰ τὸ Σύνταγμα τὸ σημερινόν, εἶπεν ὅτι δέχομαι τὴν δαπάνην καὶ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τούτῳ τὴν ἐψήφισε. Δὲν δύναται λοιπὸν διότι ὁ κ. ὑπουργὸς, εἴτε τὴν ἐγκατέλειψε τὴν δαπάνην ἐκείνην, εἴτε τὴν ἱκανοποιεῖ, ὡς λέγει δι’ ἄλλου μέσου, δὲν δύναται αὐτὴν τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν ὁ ὑπουργὸς εἰσηγήθη καὶ ἡ Βουλὴ ἐδέχθη, νὰ τὴν μεταφέρῃ εἰς τόσον ἀντίθετον, ἀρχήν. Διότι ἐὰν ἠδύνατο νὰ καθιερωθῇ αὐτὸς ὁ κανών, τότε βέβαια ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θὰ ἤξευρε τὶ θὰ ἔκαμνε, καὶ αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον, διότι δὲν θὰ ἠδύναντο ὅλοι οἱ συνάδελφοί του νὰ ἔλθουν ἐδῶ καὶ νὰ ὑποστηρίζουν δαπάνας ἀπολύτως ἀναγκαίας, αὔριον δὲ νὰ ἐγκαταλείψουν αὐτὰς καὶ νὰ προχωρήσουν εἰς δαπάνας τὰς ὁποίας ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους δὲν θὰ γνωρίζῃ ποσῶς. Ἐὰν δὲν τηρήσωμεν αὐτὴν τὴν μέθοδον, ἀσφαλῶς θὰ ἔλθωμεν εἰς πολὺ κακὰ ἀποτελέσματα. Τώρα ὡς πρὸς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, μᾶς χωρίζει μία βαθεῖα ἀντίληψις, περὶ τοῦ ἂν εἶναι προτιμώτερον νὰ κάμωμεν τώρα ὅλας αὐτὰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἐγὼ θεωρῶ σκοπίμους καὶ χρησίμους καὶ ἐπωφελεῖς, οὐχὶ πολυτελεῖς ὅπως λέγει ὁ κ. ὑπουργός.

§38Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ εἴπατε προηγουμένως.

§39Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§40Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ ἔχουν τὰ πρακτικά.

§41Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἰς τὴν σημερινὴν περίστασιν βεβαίως εἶναι πολυτέλεια. Ἀλλ’ ἐξετάζων γενικῶς λέγω, ὅτι εἶναι ὠφέλιμος καὶ χρήσιμος δαπάνη, ἀλλ’ εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν, ὅταν ἔχωμεν λαόν ὁ ὁποῖος πεινᾷ, δὲν μπορεῖτε νὰ τοῦ κάμετε αὐτά, ὅταν ἔχῃ τὸ παιδί του γυμνό, δὲν θὰ πάῃ νὰ ἰδῇ τίποτε ἀπὸ αὐτά. Καὶ λέγετε ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ λαμβάνητε ἀπὸ τὸ 1.000.000 καὶ σᾶς λέγω ὅτι αὐτὸ τὸ 1.000.000 τὸ ἐψηφίσατε ἀπὸ σκοποὺς ἀναγκαιοτέρους καὶ τὸ μεταφέρετε εἰς σκοποὺς πολυτελεῖς, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι σύμφωνον οὔτε μὲ τὸ Σύνταγμα, οὔτε μὲ τοὺς λογιστικοὺς νόμους, ἐφόσον δὲν φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ τυπικοῦ τούτου δὲν ἐπιμένω. Τὸ τυπικὸν μόνον τὸ τονίζω διὰ τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς δὲν αἰσθάνονται οἱ συνάδελφοι τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ὁποία ἀνάγκη λέγει, ὅτι πρέπει νὰ ὑποτάσσωνται εἰς αὐτὸν διὰ τὰς δαπάνας εἰς τὰς ὁποίας θέλουν νὰ προβοῦν. Τοῦτο δὲν εἶναι τύπος, εἶναι οὐσία, διότι ἄλλως δὲν θὰ εἴχωμεν ποτὲ τὴν κανονικὴν διαχείρισιν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἀνεξαρτήτως τούτου τὴν δαπάνην αὐτήν ἡ ὁποία εἶχεν ὁρισθῆ δὲν τὴν διαθέτετε πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν· διότι ὁ σκοπὸς δὲν ἐματαιώθη· ὑφίσταται ὁ σκοπὸς τοῦ νὰ παραχωρῆτε μίαν πίστωσιν εἰς τοὺς ἀπόρους. Κύριε ὑπουργέ, μὴ νομίζετε ὅτι ἔχετε μόνον σεῖς ὑψηλὴν ἀντίληψιν περὶ τῆς κοινωνικῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀνυψώσωμεν τὸ Κράτος, μὴ νομίζετε ὅτι κανεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψει του, ὅτι πρέπει νὰ προαγάγωμεν τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπιστήμας καὶ ὅτι πρέπει νὰ δαπανήσωμεν δι’ αὐτάς. Ἀλλὰ κατὰ τοῦτο διαφέρει ἡ πλευρὰ ἐκείνη, τοῦ σκέπτεσθαι ὅτι διὰ νὰ δυνηθῇ ὁ λαὸς νὰ φθάσῃ ἐκεῖ ὥστε νὰ δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὴν τὴν ἀνύψωσιν, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε σεῖς, πρέπει πρὸ παντὸς νὰ μὴ εὑρίσκεται εἰς τὴν δεινὴν αὐτὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται καὶ τὴν ὁποίαν δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε. Θὰ σᾶς ἔλεγον, ἐὰν θέλετε νὰ κάμετε μίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν λαὸν καὶ εἰς τὸν ἑαυτόν σας, ἓν μέρος ἀπὸ αὐτὸ τὸ ποσὸν νὰ δαπανηθῇ πρὸς ἐξέτασιν ἑνὸς φαινομένου, τὸ ὁποῖον ἀπό τινος χρόνου παρατηρεῖται εἰς ὅλον τὸν λαόν μας, μιᾶς δεινῆς αὐξήσεως τῆς ἐγκληματικότητος, μιᾶς αὐξήσεως τοῦ τερματισμοῦ τῆς ζωῆς διὰ τῆς αὐτοχειριάσεως. Τοῦτο εἶναι γεγονός, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον παρατηρήσεως. Θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οἱ γείτονές μας οἱ Βούλγαροι ὅταν ἠθέλησαν νὰ παραστήσουν τὴν οἰκονομικήν των κατάστασιν εἰς τὴν Γενεύην, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ κανονισθῶσι τὰ τῶν χρεῶν των, ἔκαμαν μίαν ἐπιστημονικὴν μελέτην δι’ ἑνὸς ἰατροῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἵνα ἐξηγήσουν αὐτὸ τὸ φαινόμενον. Καὶ μακρὰ καὶ ἐμπεριστατωμένη ἔκθεσις ὑπεβλήθη, τὴν τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζω ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ τὴν μάθῃ. Ἐγὼ τὴν ἐδιάβασα εἰς τὰς ἐφημερίδας, καὶ εἶδα ὅτι ὑπεστηρίχθη παρὰ τοῦ ἐπιστήμονος αὐτοῦ, ὅτι ἡ δεινὴ οἰκονομικὴ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθεν ὁ Βουλγαρικὸς Λαὸς, ἔκαμε τοῦτον ὥστε καὶ εὐπαθὴς νὰ εἶναι καὶ νὰ ἐκτραπῇ εἰς ἄλλην ὁδόν. Δι’ αὐτὸ ἔχομεν καὶ αὔξησιν τῆς ἐγκληματικότητος καὶ τῆς αὐτοχειρίας.

§42Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Νὰ μὴ λησμονῶμεν ὅμως καὶ τὴν Βουλγαρικὴν πονηρίαν.

§43Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὴν δέχομαι, ἀλλ’ ὁμιλῶ περὶ γεγονότων διὰ τὰ ὁποῖα δύναταί τις νὰ πεισθῇ μόλις ἀνοίξῃ μία ἐφημερίδα. Δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι σειρὰ νομοσχεδίων εἶναι αὔξησις δαπανῶν.

§44Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ λαϊκοῦ κόμματος μὲ ἠρώτησεν ἐὰν ἔχω γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς βουλγαρικῆς κυβερνήσεως, ἐκθέσεως ἑνὸς ἰατροῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου νομίζω, περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ βουλγαρικοῦ λαοῦ, συνεπείᾳ τῆς οἰκονομικῆς στενοχωρίας εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Βουλγαρία. Δὲν λέγω ὅτι ἔλαβον γνῶσιν αὐτῆς. Ἀλλὰ τὸν πληροφορῶ ὅτι καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπεκαλέσθη ἐν Γενεύῃ ἀνάλογον μελέτην, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ βάλῃ εἰδικὸν της ἰατρὸν, ἐπροτίμησε νὰ πάρῃ τὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀποσταλεὶς ἀπὸ τὸ διεθνὲς γραφεῖον ἐργασίας τῆς Γενεύης διὰ τὴν μελέτην τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας καὶ ὁ ὁποῖος ἐμελέτησε ποία ἦτο ἡ κατάστασις τοῦ ἐργάτου μας, ἡ ὁποία ἔκθεσις εἶχε περισσότερον κῦρος, ὅταν ὑπεστηρίζαμεν ἐν Γενεύῃ ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ μείνωμεν ὑπὸ τὸ κράτος τῶν πολεμικῶν μας χρεῶν. Δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ἡ μὴ προσυπογραφὴ ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ νομοσχεδίου καθιστᾷ συνταγματικῶς πλημμελὲς τὸ νομοσχέδιον. Οὔτε συνταγματικῶς πλημμελὲς εἶναι, οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς σκοπιμότητος δύναται νὰ κατακρίνεται ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς προσυπογραφῆς. Τὰ νομοσχέδια πρὶν ἔλθουν εἰς τὴν Βουλὴν διέρχονται ἀπὸ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ὅταν δὲν πρόκειται περὶ σπουδαίων δαπανῶν τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὸ ὑποκαθιστᾷ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἄνευ τῆς προσυπογραφῆς τοῦ ὁποίου οὐδὲν νομοσχέδιον εἶναι δυνατὸν νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἢ ἐὰν κατατεθῇ δὲν ἀναγράφεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ὥστε καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν γνωρίζουν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ κατετέθη καὶ τὸ ἐνέκρινον. Ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. ὑπουργός. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀνέφερεν ὁ κ. Τσαλδάρης τὸ τί εἶπον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔχω τὸ καθῆκον νὰ εἴπω δύο λέξεις. Ὅτι ὅταν σᾶς ἐλέγαμεν καὶ τότε, εἴπατέ μας τί οἰκονομίας δυνάμεθα νὰ κάμωμεν, δὲν ἐπρόκειτο περὶ οἰκονομίας 200 ἢ 500 χιλιάδων δραχμῶν, Ἀπευθυνόμεθα τότε εἰς τὸν κ. βουλευτὴν Κερκύρας, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δύναται νὰ γίνουν οἰκονομίαι 3 χιλιαδ. ἑκατομμυρίων καὶ τοῦ ἐλέγομεν: Ποῖαι εἶναι αὐταὶ αἱ οἰκονομίαι αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ ἀλλάξουν τὴν φυσιογνωμίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ; Ἐφ’ ὅσον δὲ ἀναγνωρίζετε, ὅτι πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν καὶ διὰ τὴν πνευματικήν τροφὴν τοῦ λαοῦ καὶ διὰ τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν, καὶ ἐπίδοσιν τῆς χώρας, δὲν δύνασθε νὰ ἔρχεσθε θεωρητικῶς μὲν νὰ τὰ ἀποδέχεσθε εἰς τὴν πρᾶξιν δὲ νὰ τὰ ἀπαρνῆσθε. Μάλιστα, πρόκειται νὰ ζητήσωμεν ὅπως πίστωσις ἡ ὁποία ἐνεκρίθη ἤδη ὑπὸ τῆς Βουλῆς μετατραπῇ ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ ὅσον ἀφορᾷ τὸν προϋπολογισμόν της. Δὲν εἶναι λοιπὸν τίποτε τὸ ἀνώμαλον. Βέβαια, ἐὰν σοβαρῶς ὑποστηρίζετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ προβῇ εἰς μεγαλειτέραν ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς στενοχωρίας εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, τότε ἔχετε δίκαιον νὰ λέγετε. «Κύριοι, οὔτε μίαν δραχμὴν δὲν πρέπει νὰ ἐξοδεύετε, πρέπει νὰ μᾶς ἐλαττώσετε τοὺς φόρους». Ἀλλ’ ἐγὼ ὄχι μόνον ὅταν ἀνέλαβον τὴν ἀρχὴν ἀλλὰ καὶ μεταγενεστέρως ἐδήλωσα εἰς τὸν λαὸν ρητῶς, ὅτι δὲν ὑπόσχομαι ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας, ἀλλ’ ὑπόσχομαι νὰ μὴ βάλω νέους φόρους. Θὰ ἦτο ἀστεῖον νὰ ὑποστηριχθῇ ἐνώπιον τῆς κοινῆς γνώμης ὅτι οἱ φόροι τοὺς ὁποίους εὕρομεν ἐπιβεβλημένους, πρέπει σήμερον νὰ ἐλαττωθοῦν, ὅταν αἱ δαπάναι ηὔξησαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως διὰ τῆς ἐπιβολῆς φόρου 1500 ἑκατομ. καὶ κατὰ 400 ἑκατομμύρια διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος Κυβερνήσεως. Θὰ εἶναι ἀστεῖον αὐτὴν τὴν ὥραν, ὅταν ηὐξήθησαν αἱ δαπάναι κατὰ 1900 ἑκατομμύρια, εἰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ πέσουν αἱ εἰσπράξεις μας, νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς φόρους. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὑποστηριχθῇ τοιοῦτόν τι, ἔπρεπε νὰ ὑποστηριχθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§45Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ὑπεστήριξα ταύτην τὴν στιγμὴν τὸ περὶ ἐλαττώσεως τῶν φόρων, διότι δὲν εἶναι ἡ περίστασις διὰ νὰ ὁμιλήσω περὶ τούτου, ἀλλ’ ὑπεστήριξα καὶ ἐπαναλαμβάνω ταύτην τὴν ἑσπέραν, ὅτι ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐμποδισθῇ μὲ τὸ ἀπόλυτον πνεῦμα τῆς οἰκονομίας, οἱ φόροι δὲν θὰ ἐλαττωθοῦν, ἀλλὰ θὰ αὐξάνωνται. Δι’ αὐτὸ δὲν ἔχει πνεῦμα οἰκονομίας ἡ Κυβέρνησις, ὅταν εἰς πᾶσαν περίστασιν νομίζῃ ὅτι τὰ ἑκατομμύρια δύναται νὰ τὰ διαθέσῃ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν.

§46Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ λαϊκοῦ κόμματος μέμφεται τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν ἐμπνέεται ἀπὸ πνεῦμα οἰκονομίας. Ἡ μομφὴ αὐτὴ εἶναι μομφὴ λόγων εἰς τὴν ὁποίαν ἀντιτάσσω τὰ πράγματα. Ἡ Κυβέρνησις χωρὶς νὰ ἐπιβάλλῃ καμμίαν φορολογίαν ἤρχισε νὰ ἀντιμετωπίζῃ νέας δαπάνας ἐπιβληθείσας ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐκ 1500 ἑκατομμ. καὶ δαπάνας 400 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός της καὶ κατορθώνει νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς δαπάνας. Ὅταν αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς πολιτικῆς μας δὲν ἐπιτρέπεται διὰ λόγων νὰ καταγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις ὡς σπαταλῶσα τὸ Δημόσιον χρῆμα. Μποροῦν αἱ ἐφημερίδες καὶ μάλιστα ἄνευ εὐθύνης νὰ γράφουν αὐτά, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ὁ ἀρχηγὸς τοῦ λαϊκοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀρχηγὸς τῆς μείζονος ἀντιπολιτεύσεως, νὰ καταγγέλλῃ τόσον ἀσυστάτως τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ σπατάλῃ. Ἡ Κυβέρνησις ἀποβλέπει εἰς τὸ ἰσοζύγιον ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ. Ἀλλὰ δὲν σημαίνει τοῦτο ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροποποιήθη ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ σχολικῶν βιβλίων». Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§48Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ εἴπω ὅτι μὲ ἐνδιαφέρουν ἰδιαιτέρως τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ διὰ τοῦτο, μολονότι δὲν λαμβάνω συχνὰ τὸν λόγον εἰς ἄλλα, δίδω μία περισσοτέραν προσοχὴν εἰς τὰ νομοσχέδια αὐτά. Δὲν ἔχω κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἀντιτάξω τὶ ὡς πρὸς τὴν βάσιν θὰ κάμω μόνον ἐλαχίστας παρατηρήσεις ὅτι αὐξάνει καταπληκτικῶς ὁ ὄγκος τῶν βιβλίων. Δὲν νομίζω ὅτι αἱ νεώτεραι ἐκπαιδευτικαὶ μέθοδοι, ἡ νεωτέρα παιδαγωγική, θέτουν ὡς βάσιν τῆς μορφώσεως τὴν αὔξησιν τῶν βιβλίων· ἐν τούτοις ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν βιβλίων, διότι εἰς τὰ ὑπάρχοντα διδακτικὰ βιβλία προστίθενται καὶ τὰ βοηθητικὰ βιβλία, καὶ πρὸς τὰ βοηθητικὰ προστίθενται τὰ βιβλία ἐλευθέρας ἀναγνώσεως. Ἐὰν οἱ μαθηταὶ κατωρθώσουν νὰ χρησιμοποιήσουν ὅλα αὐτὰ τὰ βιβλία, βεβαίως ἡ χρησιμοποίησις τούτων θὰ γίνῃ ἐπὶ βλάβῃ τῆς κατὰ τὰ ἄλλα ἀναπτύξεως αὐτῶν, τῆς ἀναπτύξεώς των ἐν γένει τῆς σημαντικῆς. Ἀλλὰ ἐγὼ νομίζω ὅτι καὶ ἡ πνευματικὴ ἀνάπτυξίς των δὲν θὰ βοηθηθῇ πολὺ ἀπὸ τὸν φόρτον τῶν βιβλίων. Βεβαίως ἐκτὸς τῶν διδακτικῶν τὰ ἄλλα δὲν εἶναι ὑποχρεωτικά, ἀλλὰ διὰ νὰ συνιστῶνται καὶ διὰ νὰ ἀγοράζωνται τοποθετοῦνται εἰς τὰς βιβλιοθήκας εἰς τὰς ὁποίας συνιστῶνται, βεβαίως δὲ δὲν εἶναι ὅπως μένωσιν ἐκεῖ ἄθικτα, ἀλλὰ πάντως κατὰ μίαν ἄποψιν θὰ χρησιμοποιηθῶσιν. Ὡς πρὸς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον καθορίζονται τὰ βιβλία ταῦτα εἶναι καὶ ἐν προκειμένῳ ὁ ἴδιος τρόπος ὁ ὁποῖος κρατεῖ μέχρι σήμερον. Τὰ μὲν διδακτικὰ καὶ τὰ βοηθητικὰ γίνονται δι’ ἐγκρίσεως ἐκ μέρους τῶν ὡρισμένων ἐπιτροπῶν τὰς ὁποίας ὁρίζει ὁ νόμος ἀλλὰ περαιτέρω καὶ διὰ τὰ ἄλλα τὰ ὁποῖα εἶναι ἐλευθέρας ἀναγνώσεως καὶ διὰ ταῦτα ἀπαιτεῖται ἡ σύστασις, ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου. Νομίζω, ὅτι ἡ συγκέντρωσις αὐτὴ καὶ τῆς ἐλευθέρας ἀναγνώσεως εἰς τὰς χεῖρας καὶ τὴν διάκρισιν τοῦ ὑπουργοῦ δὲν εἶναι ἡ ὀρθωτέρα, ἀπὸ διπλῆς ἀπόψεως. Ἡ μὲν μία ἄποψις εἶναι ὅτι ἔχομεν ἕνα πνεῦμα τελείως συγκεντρωτικὸν ἐκεῖ ὅπου ἐπιζητεῖται νὰ κάμωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ἀποκέντρωσιν καὶ ν’ ἀναπτύξωμεν τὴν αὐτενέργειαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς νὰ ἔχῃ τὴν ἀντίληψιν ὅλων τῶν ἕξεων, ὅλων τῶν συνηθειῶν, ὅλων τῶν κλίσεων τῶν παιδιῶν, διὰ νὰ καθορίζῃ ποῖα βιβλία πρέπει νὰ τοὺς χορηγήσουν διὰ τὴν ἐλευθέραν ἀνάγνωσιν, τὰ ὁποῖα βιβλία συντελοῦν τρόπον τινὰ ὡς ἀναψυκτικὰ ἀπέναντι τοῦ καμάτου τῆς παιδείας τὴν ὁποίαν λαμβάνουσιν οἱ μαθηταί. Νομίζω ὅτι πρέπει ἡ ἐκλογὴ τῶν βιβλίων τούτων νὰ ἀφήνεται ἐλευθέρα εἰς τὸν σύλλογον τῶν καθηγητῶν ἑκάστου Σχολείου. Ὁ σύλλογος τῶν καθηγητῶν γνωρίζει καὶ τοὺς μαθητὰς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀλλὰ γνωρίζει καὶ τὰς ἕξεις τοῦ τόπου γνωρίζει καὶ τὰς ἕξεις τὰς ὁποίας ἔχουν τὰ παιδιὰ ἐκ τῆς καθημερινῆς μετ’ αὐτῶν συναστροφῆς, κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ διὰ τοῦτο θὰ εἶναι ὁ ἁρμοδιώτερος, ὁ μᾶλλον κατάλληλος διὰ νὰ καθορίζῃ ποῖα εἶναι ἐκεῖνα τὰ βιβλία τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ μεταχειρίζωνται οἱ μαθηταὶ εἰς τὴν περιφέρειαν α ἢ εἰς τὴν ἄλλην. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄποψιν ταύτην πρέπει νὰ τροποποιηθῇ καὶ νὰ ἀφεθῇ εἰς τὸν σύλλογον τῶν καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι καθηγηταὶ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἀντίληψιν τῶν μαθητῶν. Τότε μόνον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγράψωσιν βιβλία ἀληθῶς ἐλευθέρας ἀναγνώσεως καὶ βιβλία τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμοποιηθῶσι. Μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἀναπτύξωμεν ἀποτελέσματα αὐτενεργείας διὰ τοὺς μαθητὰς διότι ἄλλως ἂν γίνῃ ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν θὰ συνιστῶνται πάντοτε τὰ ἴδια βιβλία καὶ θὰ ἔχωμεν πάλιν ἕνα νέον φαινόμενον εἰς τὰ διδακτικὰ βιβλία, διότι τὰ βιβλία ἐλευθέρας ἀναγνώσεως πρέπει νὰ δώσουν μίαν ὡρισμένην μόρφωσιν παρὰ νὰ εἶναι κοινὰ δι’ ὅλον τὸ Κράτος. Τὰ βιβλία ἀναψυχῆς πρέπει νὰ εἶναι ἀφημένα εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐκλογὴν τοῦ διδασκαλικοῦ συλλόγου ἐν συνεργασίᾳ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω κατ’ ἄρθρον, καὶ θὰ περιορισθῶ νὰ ἀναφέρω τὰς γενικὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔχω νὰ κάμω. Συγχρόνως μὲ αὐτὰς ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι αἱ βιβλιοθῆκαι αἱ ὁποῖαι συνιστῶνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, πρέπει νὰ εἶναι ὄχι μία δι’ ἑκάστην σχολὴν ἀλλὰ νὰ εἶναι διπλαῖ. Νὰ εἶναι μία διὰ τοὺς μαθητὰς καὶ ἑτέρα νὰ εἶναι διὰ τοὺς διδασκάλους. Ἡ διαχείρισις τῆς βιβλιοθήκης τῶν μαθητῶν πρέπει νὰ γίνεται ἐλευθέρως παρ’ αὐτῶν, ἡ δὲ τῶν διδασκάλων πρέπει νὰ γίνεται παρ’ ἐκείνων. Ἡ διατήρησις μιᾶς βιβλιοθήκης δύναται νὰ ἐπιφέρῃ βλάβην, διότι ὑποθέτω ὅτι θὰ ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν ἐλευθερίαν τῶν μαθητῶν, οἱ ὁποῖοι ὅταν θὰ θέλουν νὰ πάρουν ἓν βιβλίον θὰ τρέπωνται εἰς βιβλία τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δι’ αὐτοὺς· ἐνῷ ἂν εἶναι δύο βιβλιοθῆκαι, ἡ μεταχείρισις τῶν βιβλιοθηκῶν θὰ εἶναι ἡ μᾶλλον προσήκουσα. Περαιτέρω θὰ εἶχα νὰ παρατηρήσω ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸν καθορισμὸν βιβλίων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν γλῶσσαν ἡ ὁποία ὁρίζεται διὰ τῶν βιβλίων ἐδῶ νομίζω ὅτι ἐπέρχεται μία μεταβολὴ εἰς νόμον ὑφιστάμενον, ἡ ὁποία μεταβολὴ εἶναι συγκεκαλυμμένη. Ἐνῷ ἔχει ψηφισθῆ νόμος ὁ ὁποῖος ἀφορᾷ τὴν γλῶσσαν τῶν βιβλίων καὶ ὁρίζει ὅτι διὰ τήν πέμπτην καὶ τὴν ἕκτην τάξιν θὰ γίνεται 3–4 ὧρες τὴν ἑβδομάδα διδασκαλία τῆς ἁπλῆς καθαρευούσης, ἵνα, οἱ μαθηταὶ προετοιμάζωνται ὥστε νὰ ἀντιλαμβάνωνται καὶ τὴν καθαρεύουσαν γλῶσσαν, ἐδῶ γίνεται μία μικρὰ μεταβολὴ ἡ ὁποία φέρει μεταβολὴν εἰς τὴν οὐσίαν. Ὁ παλαιὸς νόμος εἶναι ὅτι ὁρίζονται 3–4 ὧρες τῆς ἑβδομάδος, καθοριζόμεναι ὑπὸ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου, ἐνῶ ἐδῶ λέγει ὅτι ἡ χρῆσις βιβλίων τῆς καθαρευούσης γλώσσης ὁρίζονται ὑπὸ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου. Ὑποθέτω ὅτι μπορεῖ νὰ εἶναι καὶ λάθος εἰς τὴν διατύπωσιν, ἀλλὰ κάμνω καὶ τὴν παρατήρησιν αὐτήν, ὅτι σήμερον εἰς τὴν 5ην καὶ 6ην τάξιν δὲν διδάσκονται 3– 4 ὥρας· τὸ ποσὸν τῶν ὡρῶν τούτων καθορίζεται ὑπὸ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου. Ἐδῶ τοὐναντίον καθορίζονται ὑπὸ τοῦ..... Ἐὰν ὁ συντάξας τὸ νομοσχέγιον ἐθεώρησεν ὅτι μένει εἰς τὴν βάσιν τοῦ ὑφισταμένου νόμου, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ τροποποιήσῃ τὸ νομοσχέδιον ὥστε νὰ μὴ γεννᾶται ἀμφιβολία περὶ τούτου. Ἐὰν δὲ θέλῃ νὰ τὸ μεταβάλῃ, δὲν νομίζω ὅτι ἡ μεταβολὴ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ διὰ τοιαύτης μόνον διατάξεως, ἀλλὰ νὰ εἴπῃ καθαρὰ καὶ σαφῶς, ὅτι εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον δὲν θὰ ὑπάρχῃ καθαρεύουσα. Εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε πολλὴν συζήτησιν, καὶ δὲν σκέπτομαι νὰ ἐπαναφέρω αὐτήν. Θέλω νὰ ἴδω ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κρατούντων, ἐὰν αὐτὰ θὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἢ μετατρέπονται ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐὰν μετατρέπωνται πρέπει νὰ τὸ εἴπῃ ὁ κ. ὑπουργὸς σαφῶς καὶ εἰλικρινῶς. Τοιαύτη ἀκόμη μεταβολὴ συμβαίνει καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ γυμνάσια. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ γυμνάσια ἐκεῖ ὁρίζεται καθαρῶς ὅτι ὑπάρχει καθαρεύουσα. Ἐδῶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Ἀπιφέρετε μεταβολὴν ἢ ὄχι; Ἢ ἡ δημοτικὴ ἢ ἡ καθαρεύουσα. Τοῦτο πρέπει νὰ ὁρισθῇ σαφῶς. Ἐὰν θέλετε νὰ τὴν μεταβάλετε, νὰ τὴν μεταβάλετε. Ἐὰν ὅμως δὲν σκέπτεσθε νὰ τὴν μεταβάλετε, τότε νὰ ἀφήσητε τὸν νόμον ὅπως ἔχει. Περαιτέρω, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐπιτροπὰς τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει ὡς πρὸς τὴν ἔγκρισιν τῶν βιβλίων, νομίζω ὅτι παραλείπει μίαν τάξιν προσώπων, ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία. Πρέπει εἰς ἐπιτροπὰς νὰ ὑπάρξῃ εἷς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, θεωρῶ δὲ ὅτι τοῦτο ἐπιβάλλεται τοὐλάχιστον διὰ τὰ ἐγχειρίδια τὰ ὁποῖα περιέχουν ἀρκετὰ σαφῆ. τῶν διαφόρων θεμάτων τῶν εἰδικῶν. Δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ εἰς αὐτὰ ἄλλος καταλληλότερος ἀπὸ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος γνωρίζει τὶ ἐστὶ ἐγχειρίδιον καὶ πῶς πρέπει νὰ συντάσσεται καὶ ὅτι πρέπει νὰ περιλαμβάνωνται αἱ ἀναγκαῖαι γνώσεις διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. Εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀπόλυτος ἀνάγκη εἰς τὰς ἐπιτροπὰς νὰ μετέχῃ καὶ ἓν πρόσωπον ἐκ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Θὰ παρατηρήσω ἀκόμη ὅτι δι’ ἑνὸς ἄρθρου διατίθενται 40 δραχμαὶ, καταβαλλόμεναι ἐκ μέρους ἐκείνου τοῦ ὁποίου ἐνεκρίθη τὸ βιβλίον καὶ ὁ ὁποῖος θέλει νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν τῆς λιανικῆς πωλήσεως, 40 δρχ. δι’ ἕκαστον τυπογραφικὸν φύλλον. Κατὰ ἑτέραν δὲ διάταξιν τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου τὰ ποσὰ τὰ χρηματικὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δώσῃ διατίθενται πρὸς πλουτισμὸν τῆς βιβλιοθήκης, διὰ τὴν ὁποίαν χρησιμοποιοῦνται καὶ ἄλλοι πόροι. Νομίζω ὅτι οἱ πόροι τῶν 100 χιλιάδων δραχμῶν ποὺ ἐψηφίσαμεν σήμερον εἶναι ἀρκετοί.

§49Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀλλ’ αἱ 100 χιλιάδες αὐταὶ δραχμῶν δὲν εἶναι διὰ.....

§50Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διὰ τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον διατίθενται πάντα.

§51Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι, κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Σᾶς ἀπαντῶ ὅτι διατίθενται διὰ τὸν γενικὸν πλουτισμὸν τῶν βιβλιοθηκῶν.....

§52Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διὰ τὸν γενικὸν πλουτισμὸν τῶν βιβλιοθηκῶν διατίθεται ἓν ποσόν......

§53Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δημιουργεῖται ἕνας νέος θεσμὸς, διότι εἶναι εἰς ἀποσύνθεσιν αἱ βιβλιοθῆκαι.

§54Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. 40 δραχμαὶ δι’ ἕκαστον τυπογραφικὸν φύλλον, τὰ ὁποῖα διατίθενται ὑπὲρ τῶν βιβλιοθηκῶν. Πλὴν ὅμως τούτου ἔχετε καὶ εἰδικὴν διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας δημιουργεῖτε καὶ ἄλλους πόρους δι’ αὐτὰς τὰς βιβλιοθήκας. Παρατηρήσατε τὸ ἄρθ. 12 παράγραφ. 3. Δὲν γνωρίζω ποίας πληροφορίας σᾶς ἔχει δώσει ἡ ὑπηρεσία καὶ τὶ ὑπολογίζετε ἐκ τῶν πόρων τῶν 40 δραχμῶν καθ’ ἕκαστον τυπογραφικὸν φύλλον τῶν τιθεμένων πρὸς πώλησιν βιβλίων. Κατά τινας πληροφορίας ὅμως τὰς ὁποίας ἐγὼ ἔλαβον ἀπὸ ἐκεῖ, πληροφορίας ἐξηκριβωμένας δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι αἱ 40 αὐταὶ δραχμαὶ θὰ παρουσιάσουν ἓν ποσόν. Τὸ ποσὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται ἀπὸ ἕκαστον τυπογραφικὸν φύλλον, ἀποτελεῖ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον θὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τὴν βιβλιοθήκην ἀλλὰ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον θὰ καταλείπῃ καὶ πολὺ ὑπόλοιπον καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο ὄχι ὁλόκληρον νὰ διατεθῇ διὰ τὸν σκοπὸν τῆς πλουτίσεως τῆς βιβλιοθήκης ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄλλον σκοπόν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα πληρώνουν οἱ συγγραφεῖς ὑπολογίζονται εἰς τήν τιμὴν τῶν βιβλίων, ἐπὶ πλέον δὲ ὑπολογίζεται καὶ τὸ βιβλιόσημον, τὸ ὁποῖον εἶναι 20%. Εἰς τοῦτο ἐπίσης ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, ἵνα μετ’ ἐπιμελείας ἐξετάσητε μήπως ὑπερβολικὰ βαρύνεται τὸ βιβλίον τὸ ὁποῖον ὁ δυστυχὴς μαθητὴς δὲν θὰ δύναται ν’ ἀποκτήσῃ. Ἐκτὸς τούτου ἠξεύρετε πόσον στοιχίζει ἕνα βιβλίον καὶ πῶς μετὰ τὴν ἐπιβάρυνσιν αὐτὴν θὰ ἀποκτηθῇ. Ἐπίσης κατωτέρω ὑπάρχει καὶ διάταξις γραφειοκρατική. Διὰ τὰς βιβλιοθήκας λ. χ. λέγεται ὅτι εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους θὰ συνέρχωνται οἱ διδάσκαλοι καὶ θὰ ὑποβάλουν ἀναφορὰν διὰ τὴν κατάστασιν τῶν βιβλιοθηκῶν των. Ὅλα αὐτὰ δὲν θὰ χρησιμεύσουν εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ διὰ νὰ ζητῆται αὔριον ἕνας ὑπάλληλος διὰ τὰς βιβλιοθήκας ἢ ἕνας βοηθὸς διὰ τὰς βιβλιοθήκας, χωρὶς νὰ ἐκπληροῦται κανένας σκοπός. Ἐπίσης ἐδῶ ἔχετε τὸ ἄρθρον 12 παράγραφος 5 εἰς τὸ ὁποῖον (ἀναγινώσκει). Πρὸς τὶ θὰ χρησιμεύσουν ὅλα αὐτά; Ἀσφαλίσατε μόνον τὴν συντήρησιν τῶν βιβλίων ἵνα μὴ πετῶνται ἐδῶ καὶ ἐκεῖ. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι μία ἐπιβάρυνσις τῆς ὑπηρεσίας ἡ ὁποία δύναται νὰ καταλήξῃ εἰς μίαν πρόσθετον δαπάνην. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου γεννᾶται καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς συμπράξεως καὶ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ τοῦ ὁποίου ἅπτεται τὴν δικαιοδοσίαν τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐσεῖς ἐπιβάλλετε ποινὰς χρηματικὰς καὶ φυλακίσεις χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τίποτε ὁ παρακαθήμενός σας ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἔκπληκτος θὰ ἴδῃ μετ’ ὀλίγον ὅτι δημιουργεῖται ἕνας νέος ποινικὸς νόμος.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.

§56Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δύο λέξεις ἔχω νὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅπως εἶπεν ὁ κύριος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ γλωσσικὸν καθεστὼς βεβαίως δὲν θὰ εἰσέλθω εἰ συζήτησιν, ἀλλὰ παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι οὐδεμία μεταβολὴ ἐπέρχεται, διότι ἐδῶ καθορίζεται ἡ γλῶσσα τῶν σχολικῶν βιβλίων καὶ ὄχι τὸ πρόγραμμα τοῦ σχολείου. -Καὶ πῶς καθορίζεται; Συμφώνως πρὸς κειμένους νόμους, δηλαδὴ εἰς τὴν πέμπτην καὶ ἕκτην πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀναγνωστικὸν ὥστε νὰ καθίσταται δυνατὴ ἡ διδασκαλία τῆς καθαρευούσης. Ἑπομένως ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνομεν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ ὑφιστάμενον καθεστώς. Προκειμένου δὲ περὶ τῶν γυμνασίων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν, ἡ διατύπωσις εἶναι ἐπίσης σαφής. Ἡ γλῶσσα τῶν γυμνασίων καὶ πρακτικῶν Λυκείων, τῶν βιβλίων δηλαδή, εἶναι ἡ ἁπλῆ καθαρεύουσα τῶν μὲν Νεοελληνικῶν ἀναγνωσμάτων εἶναι καὶ ἡ νέα ἑλληνικὴ καὶ ἡ καθαρεύουσα, πρᾶγμα φυσικὸν προκειμένου περὶ νεοελληνικῶν ἀναγνωσμάτων. Διότι ἐφ’ ὅσον ὁλόκληρος σχεδὸν ἡ ζῶσα καὶ ἀξία τοῦ ὀνόματός της νεοελληνικὴ εἶναι εἰς τὴν δημοτικὴν, εἶναι ἀκατανόητον, πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν τὰ νεοελληνικὰ ἀναγνώσματα νὰ εἶναι γραμμένα εἰς τὴν καθαρεύουσαν; Καὶ προχωρῶ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔκαμεν λόγον περὶ τῶν 40 δραχμῶν κατὰ τυπογραφικὸν φύλλον. Ἀλλὰ παρέχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι κατεβάλλοντο καὶ μέχρι σήμερον αὐτά, ἀλλὰ τὰ ἔπαιρνον οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι διανέμουν τὰ βιβλία. Κατὰ τὰς βεβαιώσεις δὲ τῆς ὑπηρεσίας εἰσπράττεται ποσὸν 25 ἑκατ. ἐτησίως.

§57Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκ τῶν 40 δραχμῶν;

§58Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα ἐκ τῶν 40 δραχ. κατὰ τυπογραφικὸν φύλλον.

§59Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντιθέτους πληροφορίας.

§60Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ἀπαραίτητον, διότι συμβαίνει αὐτὸ τὸ ἀπίστευτον ἴσως καὶ εἰς τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα, ἀσφαλῶς καὶ εἰς τὰ ἄλλα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας νὰ στερῆται πάσης βιβλιοθήκης. Ἔχομεν τὸ γνωμοδοτικὸν συμβούλιον, τὸ ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχουν αἱ ἐκπαιδευτικαὶ ἐκθέσεις, ἡ ἐκπαιδευτικὴ κίνησις τῶν ἄλλων Κρατῶν. Χρειαζόμεθα μίαν στιγμὴν νὰ ἀνατρέξωμεν ἵνα ὁδηγηθῶμεν, καὶ δὲν ὑπάρχει ἄλλος ὁδηγὸς ἐκτὸς τῶν ἀτομικῶν πληροφοριῶν ἑκάστου συμβούλου ἐκ τῆς μορφώσεως ἢ ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας βιβλιοθήκης αὐτῶν. Ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἔχει τὰ κείμενα τὰ ἀπαραίτητα. Ὀφείλει λοιπὸν νὰ ἔχῃ μίαν βιβλιοθήκην. Τὰ διατιθέμενα διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῆς εἶναι ἴσως πολὺ ὀλίγα. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχομεν μίαν ἀρχὴν διὰ τὸ μέλλον. Ὁ κύριος ἀρχηγὸς τοῦ λαϊκοῦ κόμματος ἐπίσης εὑρίσκει ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ θεσμοῦ τῶν βοηθητικῶν καὶ τῶν ἐλευθέρων ἀναγνωσμάτων δημιουργεῖ ἕνα πληθωρισμὸν βιβλίων. Ἄς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ τὸν πληροφορήσω — διότι φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἐνημερότης του ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ δὲν εἶναι πρόσφατος — ὅτι ἡ θεμελιώδης ἀξία τοῦ νομοσχεδίου ἔγκειται εἰς τὴν καθιέρωσιν τῶν βοηθητικῶν καὶ ἐλευθέρων ἀναγνωσμάτων. Διότι, κύριοι, τί συνέβαινε μέχρι τοῦδε; Μέχρι τοῦδε εἰς τὸ σχολεῖον ὑπῆρχεν ἕνα μόνον ἐγχειρίδιον τὸ ἀναγνωσματάριον, τὸ ὁποῖον ἦτο τὸ κοράνιον, τὸ θέσφατον, ὡς νὰ εἶχε αὐτὸ ὅλην τὴν σύγχρονον σοφίαν. Σήμερον θὰ ὑπάρχῃ τὸ ἀναγνωσματάριον, ἀλλὰ εἰς τὴν βιβλιοθήκην θὰ ὑπάρχουν καὶ τὰ ἄλλα ἐγκεκριμένα διδακτικά. Θὰ ὑπάρχουν τὰ βοηθήματα καὶ τοῦ διδασκάλου καὶ τοῦ μαθητοῦ εἰς τρόπον ὥστε οἱ μαθηταὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προμηθευθοῦν βιβλία τὰ ὁποῖα περιέχουν ποικιλίαν γνώσεων. Διότι ὁ σκοπὸς τοῦ συγχρόνου σχολείου, εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐλευθέρας ἐρεύνης τοῦ μαθητοῦ. Πρέπει ἑπομένως νὰ τοὺς παρέχωνται ὅλαι αἱ εὐκολίαι, καὶ ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ καλλιεργήσῃ τὴν ἐλευθέραν αὐτὴν ἔρευναν. Τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν πλέον ζωογόνον διάκρισιν τοῦ νέου νομοσχεδίου, καὶ εἰς τούτην στηρίζομεν τὰς καλλιτέραν ἐλπίδα μας. Ἄλλως τε ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ καθὼς καὶ ἐπὶ ἄλλων βασικῶν διατάξεων τοῦ παρόντος νομοσχεδίου εἶναι ὁμόφωνος ἡ κοινὴ γνώμη τῶν ἐκπαιδευτικῶν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβαίνῃ ἄλλως, διότι αἱ ἀρχαὶ αὗται ἰσχύουν εἰς ὅλα τὰ σύγχρονα κράτη. Καὶ εἶναι φυσικὸν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ὅλοι οἱ λαοὶ οἱ ὁποῖοι σήμερον μάχονται ὑπὲρ τῆς εὐημερίας τῶν χρησιμοποιοῦν αὐτοὺς τοὺς θεσμοὺς, φυσικὸν εἶναι νὰ προσδοκῶνται ἀγαθὰ ἀποτελέσματα ἀπὸ τὴν εἰσαγωγήν των εἰς τὸν τόπος μας. Προχωρῶ καὶ εἰς τήν ἄλλην παρατήρησιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ λαϊκοῦ κόμματος. Ὁμιλεῖ περὶ τοῦ διχασμοῦ τῶν σχολικῶν βιβλιοθηκῶν, ἀλλὰ αὐτὰ εἶναι ζητήματα ἐσωτερικοῦ κανονισμοῦ. Τὶ λέγει ὁ νόμος; Ἀπόκειται ἐντελῶς εἰς τὴν προτίμησιν τοῦ διδασκάλου νὰ τοποθετήσῃ εἰς τὸ ἕνα σημεῖον ἢ εἰς τὸ ἄλλο τὰ βιβλία τῶν διδασκάλων καὶ τῶν μαθητῶν δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτικῆς διατάξεως τοῦ νόμου. Ἄς προχωρήσωμεν κατωτέρω εἰς τὰ λεχθέντα περὶ τῆς γραφειοκρατικῆς διατάξεως δυνάμει τῆς ὁποίας εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους ὑποβάλλεται ὑπὸ τῶν διδασκάλων ἀναφορὰ περὶ τῶν βιβλιοθηκῶν. Ἐὰν θέλετε ὁ θεσμὸς αὐτὸς νὰ μὴ ἀτροφήσῃ, ἀλλὰ νὰ λειτουργήσῃ καὶ νὰ εἶναι ζωογόνος, πρέπει νὰ τοὺς ὑποχρεώσετε εἰς αὐτὴν τὴν ἀναφορὰν τοὺς διδασκάλους, διότι μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λαμβάνωμεν γνῶσιν ἐὰν πράγματι λαμβάνεται μέριμνα διὰ τὴν ὕπαρξιν καὶ διὰ τὴν λειτουργίαν καὶ διὰ τὴν ἀπόδοσιν τῆς βιβλιοθήκης. Ἄλλως τε ὀφείλουν οἱ διδάσκαλοι εἰς ὅλα τὰ συνέδρια νὰ συζητοῦν τὰ ζητήματα τῶν βιβλιοθηκῶν. Τίθεται δηλαδὴ πλέον τὸ ζήτημα τῶν βιβλιοθηκῶν, ὄχι ὡς μία ἀποκλειστικὴ ὑπόθεσις τῶν ἀνθρώπων τοῦ κέντρου ἀλλὰ ὡς μία γενικὴ ὑπόθεσις τῶν διδασκάλων καὶ τῶν μαθητῶν. Καὶ εἰς ὅλα τὰ ἐκπαιδευτικὰ συνέδρια, τὰ βιβλία τὰ ὁποῖα ἔχει κάθε σχολεῖον ἡ ἀξία των κτλ. θέλουσιν γίνει ἀντικείμενον συζητήσεως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι βέβαιον ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς ὅτι θὰ ἀνακύπτουν πάντοτε τὰ καλλίτερα ἀποτελέσματα. Τοιουτοτρόπως ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἡ ὁποία κατ’ ἔτος θὰ ὑποβάλλετε ὑπὸ τῶν διδασκάλων, καὶ ἡ ὁποία τὸ πρῶτον καθιεροῦται, ἐγγυᾶται τὴν συνεχῆ βελτίωσιν τοῦ σχολικοῦ μας βιβλίου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ διὰ τὸν διδάσκαλον τὴν πλέον θεμελιώδη προϋπόθεσιν τῆς διδασκαλίας. Διδάσκαλος ὁ ὁποῖος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ συζητῇ εἰς τὸ συνέδριον περὶ τῆς ἀξίας τῶν βιβλίων εἶναι προφανὲς ὅτι θὰ εὑρίσκεται εἰς θέσιν νὰ δώσῃ μίαν πληροφορίαν εἰς τὴν προϊσταμένην του ἀρχὴν περὶ τῆς καταστάσεως τῆς βιβλιοθήκης. Ποῦ εἶναι ἡ γραφειοκρατία ἡ ὁποία νὰ ἀναφέρῃ τί συμβαίνει εἰς τὴν βιβλιοθήκην τῆς ὁποίας ὁ ἀριθμὸς τῶν βιβλίων δὲν θὰ εἶναι ἀπεριόριστος διότι τὰ μέσα δὲν θὰ εἶναι ἐπαρκῆ; Ὡμίλησεν ἐπίσης καὶ περὶ τῆς κριτικῆς ἐπιτροπῆς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ εἶπεν ὅτι θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένη ἡ συμμετοχὴ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ συμμετοχὴ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου δὲν εἶναι ἄγνωστος, ὑπῆρχε καὶ εἰς τὸ παρελθόν, διεπίστωσε δὲ τὴν ἀναρμοδιότητα τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Διότι ἡ ἐκπαίδευσις τῆς μέσης καὶ τῆς δημοτικῆς εἶναι προφανῶς διάφορος ὑπόθεσις ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην τὴν ὁποίαν ἐκεῖ διδάσκουσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τριμελῆ ἐπιτροπὴν πιστεύω ὅτι κατελήξαμεν εἰς τὴν ἀρίστην λύσιν διότι μέχρι τοῦδε ὑπῆρχε ἀνεύθυνος ἐπιτροπὴ προχείρως συγκροτουμένη καὶ διαλυομένη μετὰ τὴν κρίσιν. Καὶ ἑπομένως δὲν ἦτο ἀρκετὰ ἐξησφαλισμένον τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης οὔτε ἡ ἁρμοδιότης ἐνῷ σήμερον καθιστῶμεν τὸ γνωμοδοτικὸν συμβούλιον τοῦ ὑπουργείου μόνιμον καὶ ὑπεύθυνον κριτήν. Τοιουτοτρόπως καὶ τὴν ἁρμοδιότητα ἐξασφαλίζομεν καὶ τὸν ἐντοπισμὸν τῆς εὐθύνης, τὰ δύο δὲ ταῦτα ἐγγυῶνται τὴν ἀσφαλῆ κρίσιν. Εἶπεν ἀκόμη ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι τὰ ἐλεύθερα ἀναγνώσματα, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι πραγματικῶς ἐλεύθερα καὶ διὰ τὴν ἐκλογήν των ἀπὸ τὸν σύλλογον τῶν καθηγητῶν. Ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον ὅτι προκειμένου περὶ τῶν βιβλίων τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τοὺς διδάσκοντας ἐλευθέρως νὰ ἐκλέγωνται, ὀφείλουν ὅμως προκειμένου περὶ τῶν ἐλευθέρων ἀναγνωσμάτων τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τοὺς μαθητὰς νὰ λαμβάνωνται κατόπιν τῆς συστάσεως τοῦ κέντρου. Ὀφείλω ὅμως νὰ προσθέσω, ὅτι τὰ ἐλεύθερα ἀναγνώσματα εἶναι προαιρετικὰ, καὶ ἑπομένως τὸ κέντρον δύναται νὰ μὴ τὰ ἐγκρίνῃ ἂν δὲν εἶναι κατάλληλα. Τώρα θὰ ἔπρεπε προκειμένου περὶ τῶν μαθημάτων οἱ διδάσκαλοι νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλέγωσι τὰ βιβλία. Εἶμαι βέβαιος ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ θὰ καταλήξωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν ὄχι μόνον προκειμένου περὶ τῶν ἐλευθέρων ἀναγνωσμάτων ἀλλὰ καί προκειμένου περὶ μαθημάτων τῶν διδακτικῶν βιβλίων, διότι ἡ ἐλευθερία αὐτὴ ὑπάρχει εἰς τὸν σύγχρονον κόσμον. Ἀλλὰ τὰ βιβλία νὰ ἐκλέγονται ἀπὸ τοὺς συλλόγους τῶν καθηγητῶν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἐφθάσαμεν ἀκόμη εἰς τὴν ὡριμότητα τῆς μορφώσεως τῶν διδασκάλων ὥστε νὰ τοὺς ἐμπιστευθῶμεν ἀπὸ τοῦδε τὴν κρίσιν. Καὶ διότι καθημερινῶς ἀπὸ τῆς πτέρυγος μάλιστα ἐκείνης ἐκτοξεύονται ὑποψίαι ὅτι ὑπῆρχε κύκλος ἐκπαιδευτικῶν ὁ ὁποῖος δὲν ἀνταποκρίνεται ἐπαρκῶς εἰς τὰς προσδοκίας καὶ τὴν ἀξίωσιν διὰ τὴν ἐπαρκῆ καὶ πρέπουσαν μόρφωσιν. Διὰ τοῦτο διὰ νὰ μὴ ἐπιρρώσωμεν ὑποψίαν ἐκεῖθεν προερχομένην, ὑπεστηρίξαμεν ὅτι καὶ τὰ ἐλεύθερα ἀναγνώσματα πρέπει νὰ συνιστῶνται ἀπὸ τὸ κέντρον ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἐντοπισμὸς τῆς εὐθύνης καὶ περὶ αὐτῶν. Δὲν ἐγκρίνει δὲ ὁ ὑπουργὸς δὲν συνιστᾶ ὁ ὑπουργὸς· καὶ πάλιν τὰ ἐκπαιδευτικὰ συμβούλια τοῦ κέντρου συνιστοῦν, ἑπομένως οἱ ἁρμόδιοι καὶ οἱ ὑπεύθυνοι. Ἰδοὺ διατὶ καὶ ἐπὶ τῶν λεπτομερειακῶν αὐτῶν σημείων τὰ ὁποῖα ἐτόνισεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εὑρισκόμεθα καὶ πάλιν εἰς δυσκολίαν νὰ τὰ δεχθῶμεν.

§61Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 2 παράγραφος 9 ὁρίζονται τὰ ἑξῆς «........» τὸ ἄρθρον 6 παράγραφος 3 ἀναφέρεται εἰς τὰ γυμνάσια «...» Εἶναι σύμφωνον τοῦτο μὲ ἐκεῖνο;

§62Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀπολύτως, διότι πρόκειται περὶ τῶν Νεοελληνικῶν ἀναγνωσμάτων.

§63Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἀναφέρει καμμίαν ἐξαίρεσιν ἐδῶ.

§64Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἄν δὲν ἀναφέρῃ εἶναι αὐτονόητον· ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν εἶναι, ὀρθῶς τὴν εἰσάγει διότι ὑποστηρίζω τοῦτο, ὅτι περιέχεται ὡς αὐτονόητον, διότι τὰ Νεοελληνικὰ ἀναγνώσματα δὲν περιέχουν τὴν βάσιν τῆς διδασκαλίας. Ἀλλὰ δι’ αὐτὰ τί θέλετε νὰ γίνῃ; Ἀφοῦ δὲν ἔχομεν συγχρόνους ποιητὰς τοιούτους ποῦ νὰ τοὺς εὕρωμεν.

§65Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ νομοσχέδιόν σας δέχεται ὅτι ὑπάρχουν.

§66Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Προκειμένου περὶ πεζοῦ ναὶ ἀλλὰ προκειμένου περὶ ποιήσεως ὄχι. Ἀλλὰ Νεοελληνικὰ ἀναγνώσματα εἶναι καὶ τὰ δύο.

§67Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θέλετε νὰ βάλετε ποίησιν; Ἡ Κυβέρνησις ἐμμένει.

§68Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐμμένει δυστυχῶς διότι δὲν ὡρίμασεν ἀκόμη ἡ τύχη μας ὥστε νὰ καταργήσωμεν μίαν διγλωσσίαν ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν τραγῳδίαν τῆς γενεᾶς μας. Ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν μεταχειρίζομαι θὰ σᾶς πείθῃ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀκαλαισθήτους μεταφράσεις....

§69Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἕνα δημοσιογραφικὸν ἀπόσπασμα καὶ τὸ ὁποῖον ἐφθάσετε εἰς τὸ τέλος νὰ ἀρνηθῆτε.

§70Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Χρησιμοποιεῖτε τὸ κῦρος σας διὰ νὰ βεβαιώσετε πράγματα ἀνακριβῆ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζετε ἀνακριβῆ πράγματα;

§71Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνακριβῆ. Ἐκάνατε μίαν ἀνακοίνωσιν καὶ μίαν μετάφρασιν τὴν ὁποίαν ὅσοι ἠμποροῦν νὰ διαβάσουν δὲν ἠμποροῦν νὰ τὴν ἀνεχθοῦν.

§72Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ τίνα ἄλλον τρόπον θὰ κατανοηθῇ, εἰμὴ διὰ τῆς διδασκαλίας;

§73Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σᾶς λέγω ἐγκρίνονται ὑποχρεωτικῶς ἢ ὄχι;

§74Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὑποχρεωτικῶς.

§75Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ προηγούμενον ἔλεγεν ὡς ἑξῆς: εἰς τὴν 5ην καὶ 6ην.......

§76Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐγκρίνονται ὑποχρεωτικῶς· ἡ ἀπάντησίς μας εἶναι ὅτι εἰς τὴν δημοτικὴν παιδείαν καθιεροῦται ἡ δημοτικὴ γλῶσσα καὶ προσπαθοῦμεν νὰ ἐννοῆται καὶ ἡ καθαρεύουσα. Εἰς τὴν μέσην παιδείαν ὑπάρχει μόνον ἡ καθαρεύουσα. Δηλαδὴ τὸ Κράτος ἐνδίδον εἰς τὴν ἀνάγκην καθιερώνει καὶ σήμερον ὅπως καὶ μέχρι τοῦδε, τὴν διγλωσσίαν. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ διγλωσσία ἀποτελεῖ τραγῳδίαν τῆς γενεᾶς μας. Διότι καὶ τὸν λαὸν δυσκολεύει εἰς τὴν πνευματικήν του πρόοδον, καὶ τὴν γενικωτέραν πνευματικήν μας ἀνάπτυξιν, διότι οὐδεὶς ἄλλος σύγχρονος λαὸς δὲν στερεῖται ἑνὸς φυσικοῦ ὀργάνου διὰ νὰ ἐκδηλώσῃ τὰς σκέψεις του καὶ συναισθήματά του. Μόνον ἡμεῖς πάσχομεν, ἀλλὰ τὸ πάθημα δὲν ὀφείλεται εἰς τοὺς νόμους ἀλλὰ εἰς τὰ πράγματα καὶ εἰς τὴν ζωήν. Ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι ἡ ζωὴ αὐτὴ ἐξελίσσεται καὶ προχωρεῖ εἰς τὴν συμπλησίασιν τῶν διαφόρων γλωσσικῶν τύπων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ εὑρίσκεται μακρὰν ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ τερματισθῇ αὐτὴ ἡ τραγῳδία, καὶ θὰ ἐξεύρῃ τὸ ἔθνος ἓν φυσικὸν ὄργανον ἐκφράσεως συναισθημάτων καὶ ἰδεῶν, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι κοινὸν καὶ διὰ τοὺς μορφωμένους καὶ διὰ τοὺς μὴ μορφωμένους καὶ διὰ τοὺς περισσότερον μορφωμένους. Θὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ αὐτῶν, εἰς τὴν ποιότητα τῶν ὁδῶν, καὶ ὄχι εἰς τὴν γλῶσσαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μας καὶ ἡ ἐλπίς μας.

§77Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι περίστασις τώρα νὰ συζητηθῇ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέφερε γενικὰς σκέψεις, ἔχω ἀνάγκην νὰ τοῦ εἴπω τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ γλῶσσα δὲν καθιεροῦται διὰ νομοθετημάτων, ἡ γλῶσσα γίνεται, καὶ οὐδεὶς λαὸς εὑρέθη ἄνευ δύο γλωσσῶν καὶ οὐδεὶς λαὸς εἶναι σήμερον ἄνευ δύο γλωσσῶν. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει σας τὴν ἀνάπτυξιν ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸν μᾶλλον συγγενῆ πρὸς ἡμᾶς λαόν, τὸν Ἰταλικόν, ἡ διγλωσσία ὑπάρχει μεγαλειτέρα. Ἐὰν ἔγεινε μία γλῶσσα ἔγεινε διότι εὑρέθη ἕνας λογοτέχνης καὶ τὴν ὑπέβαλεν. Καὶ ἡμεῖς ἂς μὴ ἀναζητήσωμεν τὸν Δάντε διὰ νομοθετημάτων, καὶ ἂς ἀφίσωμεν νὰ ἔλθῃ μόνος του.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ΓΥΛΖʹ 3397, 3742 καὶ 3859 περὶ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2916 περὶ λειτουργίας τυχηρῶν καὶ μὴ παιγνίων κλπ». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4261 περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸ ἄρθρον 83 τοῦ (4411) νόμου περὶ συγκροτήσεως, προελεύσεως, προαγωγῆς κλπ. τῶν στελεχῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§79Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον διὰ τὴν Κωπαΐδα. Ἐπειδὴ ὅμως ἀπουσιάζει ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ ὅπως συζητηθῇ τοῦτο τὴν Δευτέραν.

§80ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὅπως τὸ νομοσχέδιον συζητηθῇ τὴν Δευτέραν. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν Παρασκευὴν καὶ ὥραν 5 μ. μ. (Ὥρα 7 μ. μ.)