1931.04.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 60η

ΤΕΤΑΡΤΗ 1 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1931

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ πρόεδροι τῶν Κοινοτήτων Δερβενίου καὶ Λυγίας Κορινθία: παρακαλοῦσιν ὅπως κατασκευασθῇ τὸ ταχύτερον τὸ ἀπὸ Δερβενίου μέχρι Ξυλοκάστρου τμῆμα τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Κορίνθου–Πατρῶν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Γιαννόπουλος καταθέτει αἴτησιν τοῦ Ν. Ρουτιοῦ δημοδιδασκάλου, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν καθυστέρησιν τοῦ ἐπαναδιορισμοῦ του. — Ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς καταθέτει ὑπόμνημα καρραγωγέων καὶ ἁμαξηλατῶν Ξυλοκάστρου καὶ περιχώρων περὶ παρατάσεως προθεσμίας ἀντικαταστάσεως τῆς σιδηροστεφάνης τῶν τροχῶν καὶ κάρρων. — Ὁ ἴδιος κ. βουλευτὴς καταθέτει ὑπόμνημα ὁμοσπονδιακῆς ἑνώσεως τροχαίας κινήσεως ἐργατῶν τῆς Ἑλλάδος, ζητούσης τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐργατῶν, ἡνιόχων, ἁμαξηλατῶν καὶ ἁμαξοϋπηρετῶν καὶ τὴν ἀντικατάστασιν τῆς ἐπιτροπῆς τροχαίας κινήσεως». — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πετρίδης καταθέτει ὑπόμνημα τῶν κατοίκων καὶ κτηματιῶν κοινότητος Πύργου ζητούντων τὴν ἀναστολὴν ἐκτελέσεως τῶν ἐνταλμάτων, τὴν χορήγησιν βοηθημάτων ὑπὸ τοῦ αὐτονόμου σταφιδικοῦ ὀργανισμοῦ, καὶ τὴν χορήγησιν μακροπροθέσμων δανείων ὑπὸ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης λόγῳ τῶν καταστροφῶν ἃς ὑπέστησαν ἐκ τῆς ἐπελθούσης χιόνος. — Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον συνεταιρισμοῦ πωλήσεως σταφιδοκάρπου Συκιῶνος καὶ οἱ πρόεδροι οἰνοποιητικοῦ συνεταιρισμοῦ ἀμπελοκτημόνων Χαλκίδος ζητοῦν τὴν ἀποστολὴν ἐκτιμητικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς διαπίστωσιν τῆς ζημίας των ἐκ τῆς καταπεσούσης χιόνος καὶ τήν λῆψιν προστατευτικῶν μέτρων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Θεολογίτης καταθέτει ἀναφορὰν συλλόγου ἀγοραστῶν οἰκοπέδων ἀεροπορικῆς ἀμύνης Καβάλλας, ζητούντων ὅπως ἡ πενταετὴς προθεσμία ἐξαγορᾶς τῶν οἰκοπέδων μετατραπῇ εἰς δεκαπενταετῆ. — Ἡ ἐν Καλάμαις ἀλευροβιομηχανία «Φεραδοῦρος, Ἀποστολάκης καὶ Σία» διαμαρτυρομένη διὰ τὴν καταδικαστικὴν ἀπόφασιν ἐπὶ παραβάσει τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ νόμου 352 ζητεῖ τὴν ἀναθεώρησιν αὐτῆς. — Ἡ ἕνωσις γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Βερροίας ζητεῖ τὴν μὴ ψήφισιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς πτώσεως τῶν ὑδάτων Τριποτάμου. — Οἱ κάτοικοι Βερροίας ζητοῦν τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως ἐκμεταλλεύσεως τῆς πτώσεως τῶν ὑδάτων Τριποτάμου. Ἡ Γερουσία ἀποστέλλει τὰ παρ’ αὐτῆς τὸ πρῶτον ψηφισθέντα σχέδια νόμων: 1) «Περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4094 περὶ Στρατιωτικῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς» καὶ 2) «Περὶ προπαρασκευαστικῆς Σχολῆς Ὑπαξιωματικῶν». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων. 1) «Περὶ ἀπονομῆς ἐπιδόματος λόγῳ ἐνοικίου εἰς τοὺς καθηγητὰς τῆς ἀνωτάτης σχολῆς Οἰκονομικῶν καὶ ἐμπορικῶν ἐπιστημῶν» καὶ 2) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ταμείου Προνοίας Δημ. ὑπαλλήλων ἰσχυουσῶν διατάξεων». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων. 1) «Περὶ ἐπισκευῆς καὶ διαρρυθμίσεως τοῦ Διοικητηρίου Ρεθύμνης». καὶ 2) «Περὶ ἐπισκευῆς τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου Ἀμφίσσης». Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τήν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μουσείων Πόλεων». Οἱ κ.κ. Β. Καραπαναγιώτης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3394 περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας καὶ ἀγροφυλακῆς Κρήτης». Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸ ἄρθρον 83 τοῦ νόμου 4411 περὶ συγκροτήσεως, προελεύσεως, προαγωγῆς κλπ. τῶν στελεχῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ». Ὁ κ. Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 2853 «περὶ ὑδραυλικῶν ἐν γένει ἔργων». Ὁ κ. Β. Καραπαναγιώτης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν), ὑποβάλλει προσθήκην εἰς τὸ σχέδιον νόμου «περὶ διατιμήσεως τῶν ἀλεύρων καὶ τοῦ ἄρτου». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Κωστόπουλος Ι. Μιχαὴλ, Στ. Στεφανόπουλος, Α. Ταρσούλης, Δ. Χατζῖσκος, Δ. Γιαννόπουλος, Β. Κυρέλλος, Π. Ράλλης, Α. Παΐζης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 93 παράγραφος 5 τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς» — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Μ. Βολουδάκης, Α. Μυλωνογιάννης, Ἐμ. Τριποδάκης καὶ Εὐστρ. Γεωργιλαδάκης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μειώσεως τῆς διατιμήσεως τῆς ξυλείας, καυσοξύλων καὶ γαιανθράκων καστανέας». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Φωκᾶς, Ρ. Λιβαθυνόπουλος Α. Ἀλιβιζᾶτος, Κ. Πετσάλης, Η. Παπαδόπουλος, Μ. Βολουδάκης, Α. Λούλης, Ι. Μπουρνιᾶς, Κ. Γκότσης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἐπανακατατάξεως ἐνωμοταρχῶν εἰς τὸ σῶμα χωροφυλακῆς ἑκουσίως ἀπομακρυνθέντων κλπ.». Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) ὑποβάλλει τὴν κάτωθι ἀπάντησιν. (ἀναγινώσκει).....«Ἀπαντῶντες εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 345 ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Κουλουμβάκη, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ πληροφορήσωμεν ὑμᾶς, ὅτι ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Ὀκτωβρίου τὸ ὑπουργεῖον Παιδείας κατήρτισε νομοσχέδιον, δι’ οὗ οἱ ἀπολυθέντες διδάσκαλοι τῶν θεωρητικῶν μαθημάτων δικαιοῦνται νὰ λαμβάνουν σύνταξιν γραμματέως μὲν αʹ τάξεως ἄν ἔχουν 20ετῆ ὑπηρεσίαν, εἰσηγητοῦ δὲ ἄν 30ετῆ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διεβιβάσθη διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 58742)1930 ἐγγράφου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν (Γεν. Διεύθυνσιν Δημοσίου Λογιστικοῦ), ἁρμόδιον κατὰ τό Σύνταγμα νὰ εἰσηγῆται εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ἀπονομὴν συντάξεως νομοσχέδια. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τῆς συμμετοχῆς εἰς τὸ Μετ. Ταμεῖον Πολιτ. ὑπαλλήλων, εἰς τὸ Ταμεῖον Προνοίας ἀπηυθύναμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν (Γενικὴν Διεύθυνσιν Δημοσίου Λογιστικοῦ) τὸ ὑπ’ ἀριθ. 8714 τῆς 10 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. ἔγγραφόν μας, δι’ οὗ παρακαλοῦμεν αὐτὸ ὅπως υἱοθετήσῃ τὴν ἄποψιν τῶν διδασκάλων τῶν θεωρητικῶν μαθημάτων, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ταμεῖα ταῦτα». Ὁ κ. Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας), ὑποβάλλει τὰς κάτωθι ἀπαντήσεις: (ἀναγινώσκει). 1) Εἰς ἀπάντησιν τῆς ἀπὸ 10ης τρέχοντος ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ Μεσσηνίας κ. Ι. Παπαφλέσσα ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσω ὑμῖν ὅτι τὸ διάταγμα ἀναθεωρήσεως τῆς συμβάσεως ἠλεκτροφωτισμοῦ Καλαμῶν ὑπογραφὲν ἐστάλη πρὸς δημοσίευσιν. 2) Σὺν τῇ ἐπιστροφῇ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 385 ἐ. ἔ. ὑμετέρου πρωτοκόλλου ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Γρηγοράκη ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἐργασιῶν κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ Σκάλας–Γυθείου ἐρρυθμίσθη ἐκ τῶν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν μέχρι τοῦδε χορηγηθεισῶν πιστώσεων διὰ τῶν ἐτησίων προϋπολογισμῶν τοῦ ταμείου ἐθνικῆς ὁδοποιΐας διὰ τὴν συνέχισιν τῶν διὰ συμβάσεων ἐκτελουμένων ἔργων ἐκ τῶν ὁποίων καταβάλλεται καὶ ἡ δαπάνη τῶν ἔργων τῆς ὁδοῦ ταύτης. Ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς ὑπ’ ὄψει ὁδοῦ μέχρι τοῦδε ἐδαπανήθη ποσὸν δραχμῶν 4.172.307. Αἱ κατὰ τὸ τρέχον οἰκονομικὸν ἔτος ἐνεργηθεῖσαι μέχρι τοῦδε πληρωμαὶ ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 1.259.980. 3) Ἔχομεν τὴν τιμὴν εἰς ἀπάντησιν τῆς διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 362 ἐ. ἔ. ὑμετέρου πρωτοκόλλου διαβιβασθείσης ἡμῖν ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ν. Σπηλιώτη καὶ Β. Κυρέλλου νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι κατὰ πληροφορίας χορηγηθείσας ἡμῖν ὑπὸ τοῦ κ. νομομηχανικοῦ Ἀττικοβοιωτίας οἱ κάτοικοι τῶν κοινοτήτων Θίσβης–Σκούριων–Κρόρων κλπ. ᾐτήσαντο παρὰ τοῦ εἰδικοῦ ταμείου ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας τὴν ἀποστολὴν μηχανικοῦ πρὸς πασσάλωσιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 9 ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ, ἵνα ἐκτελέσωσι τὰ ἁπλᾶ ἔργα αὐτῆς διὰ προσωπικῆς ἐργασίας. Εἰς τούτους ἐδηλώθη ὑπὸ τοῦ κ. νομομηχανικοῦ ὅτι ἡ αἰτουμένη ἀπ’ εὐθείας πασσάλωσις τῆς ἀνωτέρου ὁδοῦ εἶναι λίαν δυσχερής, καθόσον οὐδεμία ὑπάρχει προμελέτη τὸ δὲ εἰδικὸν ταμεῖον, μὴ ἀποφασίσαν εἰσέτι τὴν κατασκευὴν αὐτῆς, οὐδὲ ἀναγνώρισιν διέταξε καὶ ἀπῄτησε μέχρι σήμερον. Καίτοι ὁ ἀριθμὸς τῶν τεχνιτῶν ὑπαλλήλων τοῦ εἰδικοῦ ταμείου ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας τοῦ νομοῦ Ἀττικοβοιωτίας εἶναι ὅλως ἀνεπαρκὴς διὰ τὴν παρακολούθησιν τῶν ἐκτελουμένων νέων ὁδῶν καὶ τῶν ἐργασιῶν συντηρήσεως τοῦ λοιποῦ δικτύου, ἐν τούτοις ὁ κ. νομομηχανικὸς ὑπεσχέθη εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους, ὅτι θὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐπιθυμίαν των, εὐθὺς ὡς αἱ ἐπείγουσαι ὑπηρεσίαι τοῦ Ε.Τ.Ε.Ο. ἐπιτρέψωσι τοῦτο. Σημειωτέον ὅτι ἡ ζητουμένη ὑπὸ τῶν ὡς ἄνω ἐνδιαφερομένων χάραξις τοῦ τμήματος τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ εἶχεν ἐκτελεσθῇ ὑπὸ τοῦ κ. μηχανικοῦ Θηβῶν πρὸ τριετίας, ἀσχοληθέντος ἐπ’ ἀρκετὰς ἡμέρας πρὸς τοῦτο, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ ἐκτελεσθῇ οὐδεμία ἐργασία ὑπὸ τῶν κατοίκων. Ἤδη δὲ ζητεῖται ἡ πασσάλωσις τοῦ αὐτοῦ τμήματος τῆς ὁδοῦ ἐπὶ νέας κατευθύνσεως κατόπιν συμφωνίας οὐχὶ ὅλων τῶν παρὰ κειμένων κοινοτήτων ἀλλὰ τριῶν μόνον. Ὁ ρηθεὶς νομομηχανικὸς διετάχθη παρ’ ἡμῶν, ὅπως ἐπισπεύσῃ τὴν πασσάλωσιν τῆς ἐν λόγῳ ὁδοῦ.

§3Π. ΚΑΛΙΓΚΑΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τὸν λόγον παρακαλῶ πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως,

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλιγκάτσης.

§5Π. ΚΑΛΙΓΚΑΤΣΗΣ. Ἀπὸ 10 ἡμερῶν καὶ πλέον ἔχει διακοπῇ ἡ συγκοινωνία ἐν Μακεδονίᾳ διὰ τῶν τοπικῶν σιδηροδρόμων. Ἡ ἑταιρεία αὐτὴ δὲν κάνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ διακόπτῃ κατ’ ἔτος τὴν συγκοινωνίαν διὰ νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ πλέον δὲ οὔτε εἰς τὸ προσωπικόν της τηρεῖ τοὺς κανονισμούς, οἱ δὲ σιδηρόδρομοι εἶναι εἰς ἀθλίαν κατάστασιν. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ ἐπέμβῃ ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐπανάληψιν τῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τήν πιστὴν ἐφαρμογὴν τῶν ὑποχρεώσεων, διότι ἡ ἑταιρεία ἐφάνη κακόπιστος.

§6Χ. ΛΑΔΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ Κυβέρνησις ἔχει πράξει τὸ καθῆκον της. Ὅταν ἡ ἑταιρεία ἐπανειλημμένως ἐζήτησεν ἀποζημίωσιν καὶ οἱονεὶ ἐψάρευεν ἀποζημιώσεις διὰ νὰ παραδώσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν τοπικῶν σιδηροδρόμων ἡ Κυβέρνησις ἀντέταξεν εἰς αὐτὸ ὅτι ὑπάρχει μία σύμβασις ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἐγγυήσεις. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἑταιρεία διέκοψε τὴν λειτουργίαν τῶν σιδηροδρόμων ἐπεβλήθη κατὰ τὴν σύμβασιν τὸ πρῶτον πρόστιμον 5000 δραχ., διότι μόνον 5000 δρχ. δίδει τὸ δικαίωμα ἡ σύμβασις νὰ ἐπιβάλωμεν πρόστιμον τὴν πρώτην φοράν. Ἐτάχθη εἰς αὐτὴν τὴν ἑταιρεία προθεσμία διήμερος μετὰ τὴν πάροδον δὲ καὶ αὐτῆς τῆς διημέρου προθεσμίας ἐπεβλήθη τὸ δεύτερον πρόστιμον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν σύμβασιν ἀνέρχεται εἰς 10000 δραχμάς. Τώρα, πρέπει νὰ περιμένωμεν 45 ἡμέρας, ὁπότε μετὰ τὴν παρέλευσιν αὐτῶν θὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος σύμφωνα μὲ τὴν σύμβασιν ἐφαρμοζομένης τῆς συμβάσεως διὰ τοῦ ἐφετείου Ἀθηνῶν. Τελευταίως ἔδειξε καὶ ἄλλο δεῖγμα κακοπιστίας, ὅτι ἄφησε τοὺς ὑπαλλήλους της ἀπληρώτους προτοῦ διακόψῃ τὴν λειτουργίαν της. Σημειώσατε δέ, ὅτι ἄφισε τὸ προσωπικὸν ἀπλήρωτον ἐπικειμένων τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα. Ἔκαμα ἔντονον ἔγγραφον πρὸς τὴν ἑταιρείαν διότι διὰ τῶν ὑπαλλήλων της, οἱ ὁποῖοι περιέρχονται τὰς διαφόρους κοινότητας, ψαρεύει τηλεγραφήματα ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἀποζημιώσῃ τὴν ἑταιρείαν. Ἐλπίζω ὅτι ἐκτὸς τῆς ἐκπτώσεως, θὰ πληρώσῃ καὶ τοὺς ὑπαλλήλους της, οἱ ὁποῖοι ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀναμένουν ἐκ τῆς Κυβερνήσεως πληρωμήν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζερμιᾶς.

§8Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐπανειλημμένως διετυπώθησαν παράπονα, ἐκ μέρους τῶν καπνεμπόρων ἰδίως τῆς Βορείου Ἑλλάδος ἐν σχέσει μὲν τὴν στάσιν τῶν Τραπεζῶν διὰ τὰ ὑπέργλεια ἀποθέματα καπνῶν τὰ ὁποῖα αὗται πληστηριάζουν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ ἀποθέματα αὐτὰ τῶν καπνῶν ἐνεχειρίασαν εἰς τὰς Τραπέζας, ὅταν ἡ τιμή των ἦτο αὐξημένη. Σήμερον παρὰ τὰς ἐπανειλημμένας ὑποσχέσεις ἤρχισαν αἱ Τράπεζαι τὴν ἐκποίησιν, ἡ δὲ ἐκποίησις ἐκτὸς τοῦ ὅτι καταστρέφει οἰκονομικῶς τοὺς ἐμπόρους, ἀλλὰ καταστρέφει καὶ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν διότι ἐκπίπτει τὴν ἀξίαν τῆς νέας παραγωγῆς. Ζητοῦμεν, λοιπόν, τὴν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ρυθμισθῇ τὸ ζήτημα συμβιβαστικῶς, διότι φαίνεται ὅτι ἐνῷ ἀναγνωρίζουν τὰ δικαιώματα τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ἐμπόρων διὰ τυπικοὺς λόγους, διότι φέρουν αὐτὰ τὰ ποσὰ αἱ ἐγγυημέναι ἀπαιτήσεις—δὲν θέλουν νὰ ἔλθουν σὲ λογαρισμόν. Παρακαλῶ, λοιπόν, νὰ ἐπέμβῃ τὸ Κράτος, διότι πρόκειται περὶ μιᾶς τάξεως ἀνθρώπων τοὺς ὁποίους ἔπληξεν ἡ στάσις αὐτὴ τῶν Τραπεζῶν, τὴν στιγμὴν μάλιστα κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται λόγος περὶ τοκογλυφίας ἀφίνομεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς εἰς διάθεσιν τῶν Τραπεζῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ δοθῇ μία συμβιβαστικὴ λύσις τοῦ ζητήματος πρὸς τὸ καλὸν καὶ τῶν ἰδίων τῶν Τραπεζῶν, διότι μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πάρουν μέρος τῶν ἀπαιτήσεων των.

§9Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐπανειλημμένως τὸ ὑπουργεῖον ἐπενέβη καί αἱ Τράπεζαι εἶπον ὅτι δὲν θὰ προβοῦν εἰς ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως καὶ νὰ ἀξιώσωμεν ἀπὸ τὰς Τραπέζας διηνεκῶς νὰ κρατοῦν αὐτὰ τὰ ἀποθέματα τῶν καπνῶν ἀπώλητα. Ὅταν ὑπάρχῃ εἰδικὴ περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι δεκτὸν νὰ ἐπέλθῃ συμβιβασμός, γίνεται συμβιβασμός. Τελευταίως μάλιστα κατὰ τὴν σύσκεψιν, παρόντων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων ὁ ὑπὸ διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ εἰς οὐδεμίαν ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν προέβη οὔτε θὰ προβῇ. Πλέον τούτου δέν μπορεῖ νὰ κάνῃ τίποτε ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν μποροῦμεν νὰ ἀξιώσωμεν ἀπὸ τὰς Τραπέζας νὰ μὴ ζητοῦν τὴν ἐξόφλησιν τῶν ὀφειλομένων εἰς αὐτάς ποσῶν. Βέβαια, ἐὰν οἱ ἔμποροι ἠδύναντο πωλοῦντες τὰ καπνά των νὰ πληρώσουν τοὐλάχιστον ἕν μέρος τοῦ δανείου των αἱ Τράπεζαι δὲν θὰ τὰ ἐξεποίουν. Ἐφόσον ὅμως οἱ ἔμποροι δὲν κάνουν καμμίαν προσπάθειαν πῶς θέλετε νὰ ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ εἰς τὰς Τραπέζας μὴ ζητῆτε τὰ δάνεια σας καὶ μὴ πωλῆτε τὰ καπνά. Δι’ αὐτό, ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶπον εἰς αὐτοὺς καὶ προφορικῶς ὅτι πρέπει ἕνας ἕκαστος ἐξ αὐτῶν νὰ συνεννοηθῇ μὲ τοὺς δανειστάς του καὶ θὰ γίνῃ πᾶν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν διὰ νὰ διευκολυνθῇ.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ συλλόγου Εὐρυτάνων.

§11Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ζητοῦμεν τὴν ἐξηκολούθησιν τῆς ὁδοῦ Ἀγρινίου–Καρδίτσης ἀλλὰ λόγῳ τῆς γενικῆς διαταγῆς περὶ ἀναστολῆς τῶν ἐργασιῶν ἔχουν ἀνασταλῆ αἱ ἐργασίαι, δυστυχῶς ὅμως λόγῳ τῶν ἐκεῖ χιόνων διεκόπη ἡ συγκοινωνία καὶ παρακαλοῦμεν τὴν ἐκεῖ ἤδη εὑρισκομένην ὑπηρεσίαν ὅπως διαταχθῇ καὶ διευκολύνῃ τὴν συγκοινωνίαν διὰ παντὸς μέσου, διότι ὑπάρχουν γέφυραι προσωριναὶ αἱ ὁποῖα ἔχουν ἀφαιρεθῆ, ὑπάρχουν ἄλλαι διαβάσεις αἱ ὁποῖαι ἔχουν καταστραφῆ καὶ οὕτω δὲ αἱ ὁδοὶ κατέστησαν ἀδιάβατοι.

§12Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐὰν πρόκειται περὶ παλαιῶν ὁδῶν ἐν λειτουργίᾳ εὑρισκομένων ἤδη ἐγένετο ἡ κατανομὴ τῶν πιστώσεων, καὶ ἐτηλεγράφησα εἰς τοὺς διαφόρους ἐπιθεωρητὰς νὰ διανεμηθῶσιν αἱ πιστώσεις καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν.

§13Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν ἀλλὰ περὶ τῶν ὁδῶν τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν σύμβασιν Μακρῆ. Διεκόπησαν αἱ ἐργασίαι ἀλλὰ αἱ γενόμεναι ἐργασίαι ἔχουσι κατασταλῆ καὶ λόγῳ τῆς ἀναστολῆς ἔχουν ἀρθεῖ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα προσωρινῶς ἐξασφαλίζουν τὴν διάβασιν.

§14Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στράτος.

§16Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχω νὰ ὑποβάλω μίαν ἐρώτησιν ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας κατὰ ποῖον τρόπον τὸ Συμβούλιον ἐνήργησε τὰς προαγωγὰς ταξινόμων εἰς ἀρχιταξινόμους, διότι ἔχω πληροφορίας ὅτι προκειμένου νὰ ἐνεργηθῶσι προαγωγαὶ ταξινόμων εἰς ἀρχιταξινόμους προηγήθη ὁ τελευταῖος ἀντὶ τοῦ πρώτου διότι εἰς τοὺς κατ’ ἐκλογὴν προτάσεις φρονῶ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ τηρῆται ἡ σειρὰ ἀρχαιότητος. Ἔχω λοιπὸν τὴν πληροφορίαν ὅτι προετιμήθη ὁ τρίτος ἀντὶ τοῦ πρώτου.

§17Χ. ΛΑΔΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καθὼς γνωρίζετε ὁ νόμος περὶ προαγωγῶν ὁρίζει τὰ ἑξῆς: Προκειμένου περὶ προαγωγῶν τῶν 3 Τ κατὰ μῆνα Ἰανουάριον ἑκάστου ἔτους τὸ ὑπηρεσιακὸν συμβούλιον καταρτίζει τοὺς πίνακας τῆς προαγωγῆς. Καταρτίζει δὲ τρεῖς πίνακας, πίνακα προαγωγῆς κατ’ ἀρχαιότητα, κατ’ ἐκλογὴν, καὶ πίνακα στασίμων. Οἱ πίνακες αὐτοὶ ὑποβάλλονται εἰς τὸν Ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος κατὰ ρητὴν διάταξιν τοῦ νόμου ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικυρώσῃ τοὺς πίνακας χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα καὶ νὰ τοὺς ἀκυρώσῃ διότι οἱ πίνακες αὐτοὶ ἐπικυροῦνται ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας αὐτοδικαίως, ἐπικυροῦνται ἀφ’ ἑαυτῶν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰδικῶς τοὺς ταξινόμους πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ προαγωγαὶ αὐταὶ εἶναι δυσχερέσταται διότι πρόκειται περὶ πολλῶν ὑπαλλήλων, οἱ δὲ κατ’ ἐκλογὴν εἶναι ἐλάχιστοι. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι διὰ προαγωγὴν εἶναι 166, κατ’ ἀρχαιότητα εἶναι 56 καὶ κατ’ ἐκλογὴν εἶναι τρεῖς. Φαντασθῆτε τί ἐπιλογὴ πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τὰ προσόντα, θέλω νὰ εἴπω ὅτι εἶναι συναφὴς πρὸς τὴν ἐργασία διὰ τὴν ὁποίαν τὰ παράπονα εἶναι ἐλάχιστα. Ἐγὼ εἶχον τὴν ἁπλότητα νὰ ἐπισκεφθῶ τὸ συμβούλιον καθ’ ἣν στιγμὴν κατήρτιζε τοὺς πίνακας καὶ συνέστησα ὅπως εἰς τὴν κατ’ ἐκλογὴν προαγωγήν, ἀφοῦ καταρτισθῇ ὁ πίναξ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀρχαιότης τῶν κατ’ ἐκλογὴν προαγομένων. Ἐννοεῖται ὅτι αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τηρηθῇ, διότι θὰ ἔχωμεν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, καὶ θὰ εἴπῃ ἀφοῦ ὁ νόμος δὲν τὸ ἐπιβάλλει εἶναι ἀκυρωτέοι. Ἄλλοτε ὁ Ὑπουργὸς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀλλάξῃ τὴν σειρὰν τῶν κατ’ ἐκλογὴν ὅταν ἔφθασα ἐγὼ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον εἶχε καὶ αὐτὸ καταργηθῇ. Καὶ ἑπομένως ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικυρώσῃ τοὺς πίνακας χωρὶς νὰ ἔχῃ καὶ τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἀκυρώσῃ, διότι ἐπικυροῦνται ἀφ’ ἑαυτῶν. Τώρα θὰ μοῦ πῆτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀλλάξῃ ὁ νόμος; ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐξαιρετικῶς ἐπικίνδυνον, μάλιστα ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ συνομοσπονδία τῶν ὑπαλλήλων τῶν 3 Τ ἡ ὁποία ἦλθε νὰ μοῦ παραπονεθῇ σχετικῶς μὲ ὡρισμένα πρόσωπα καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι, τὰ παράπονα εἶναι πολὺ ὀλίγα. Θέλετε νὰ πάρῃ τὸ δικαίωμα ὁ ὑπουργὸς εἶπον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ὀπισθοχώρησεν κανονικῶς διότι ἂν ὑπάρχουν 2–3 μικροπαράπονα εἶναι συναφῆ πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν προακτέων. Σχετικῶς πρὸς τοὺς ταξινόμους τὸ παρετήρησα καὶ ἐγὼ εἰς τοὺς πίνακα καὶ δι’ αὐτὸς δὲν τοὺς ἐκύρωσα καὶ ἐπεκυρώθησαν μόνοι τους. Ἀλλὰ μοῦ εἶπεν ἡ ὑπηρεσία ὅτι ἐντὸς τοῦ ἔτους, θὰ προαχθοῦν 3, ἑπομένως εἶναι τὸ ἴδιον, διότι ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ προαχθοῦν 3 δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ κανείς. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἄλλωστε τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβληθῇ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θὰ εἶναι εἰς τὸ ἑξῆς ὑποχρεωτικὴ ἡ προαγωγὴ ἀλλὰ δυνητική, καὶ ἑπομένως δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ τίποτε ὁ ὑπάλληλος αὐτός.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτσίνας ἐπὶ ἀναφορᾶς Δημάρχου Κοζάνης περὶ τῆς Σιδηροδρομικῆς ὁδοῦ Καλαμπάκας– Κοζάνης.

§19Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Κύριε Ὑπουργὲ ἀπὸ τίνος χρόνου ἔγινε λόγος εὐρὺς διὰ τὸ πολυθρύλητον ζήτημα τοῦ σιδηροδρόμου Κοζάνης–Καλαμπάκας. Μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων ἐγένετο σύσκεψις καὶ κατέληξαν εἰς τὸν καθορισμὸν τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ λάβῃ ὁ σιδηρόδρομος διὰ τὸν ὁποῖον ἐδαπανήθησαν τόσα ἑκατομμύρια ἄνευ καθορισμοῦ προγράμματος. Ἐπειδὴ ἐνδιαφέρει ἐξαιρετικῶς ἐπίσης καὶ τὴν Θεσσαλίαν ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην μας καὶ νὰ τονίσωμεν ὅτι ἡ σιδηροδρομικὴ αὐτὴ γραμμὴ ὀφείλει νὰ ἐξυπηρετήσῃ προτίστως τὰς συγκοινωνιακὰς ἀνάγκας τῶν δύο μερῶν, τὰ ὁποῖα θὰ συνδέσῃ. Ὅλα τὰ ἄλλα συμφέροντα δευτερευούσης ἄλλωστε σημασίας ὀφείλουν νὰ παραμερισθοῦν ἀλλὰ ἡ ἐξυπηρέτησις τόσον τῶν συγκοινωνιακῶν ἀναγκῶν τῆς Νοτιοδυτικῆς Μακεδονίας ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς ἐπιβάλλει ὅπως ἡ γραμμὴ αὐτὴ προχωρήσῃ ἐκ Καλαμπάκας πρὸς Βέρροιαν ἐκεῖθεν διὰ Στατίστης πρὸς Κοζάνην καὶ νὰ ἑνωθῇ εἰς Σάροδιτς μὲ τοὺς Μακεδονικοὺς σιδηροδρόμους. Ἀκούομεν καὶ πληροφορούμεθα ὅτι προτείνεται ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς δι’ ἀγόνων ἐκτάσεων καὶ ἀκατοικήτων, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖ τὴν ὄχθην Ἁλιάκμονος πρὸς Σέρβια μὲ διακλάδωσιν πρὸς τὴν Κοζάνην. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι τοιαύτη ὑπόθεσις εἶναι τελεία ἐγκατάλειψις τῆς σκέψεως περὶ ἐξυπηρετήσεως τῶν συγκοινωνιακῶν ἀναγκῶν τῶν δύο γραμμῶν τῆς Θεσσαλίας καὶ Δυτικῆς Μακεδονίας καὶ Ἠπείρου ἀκόμη. Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρώτατον καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἶχον ἐπ’ αὐτοῦ τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ.

§20Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Πρόεδρε τὰ ἔργα τῆς κατασκευῆς τοῦ Σιδηροδρόμου Καλαμπάκας–Κοζάνης, διεκόπησαν ὄχι διότι δὲν ὑπάρχει πρόθεσις συγκοινωνιακῆς ἐξυπηρετήσεως, ἀλλὰ δι’ ἄλλους λόγους οἱ ὁποῖοι ἐνέκυψαν κατὰ τὴν πρόοδον τῶν ἔργων. Ὁ Σιδηρόδρομος αὐτὸς βεβαίως ἐσκόπει νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τὰ τοπικὰ συμφέροντα, νὰ ἑνώσῃ καὶ τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν μὲ τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλὰ πρωτίστως ἐσκόπει νὰ δημιουργήσῃ μίαν δευτέραν συγκοινωνιακὴν γραμμὴν μεταξὺ τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τοῦ Λαρισσαϊκοῦ σιδηροδρόμου. Ἡ κατεύθυνσις τὴν ὁποίαν εἶχε λάβει ἡ γραμμὴ ἀρχικῶς ἦτο διὰ Καλαμπάκας–Κοζάνης–Γρεβενῶν–Σιατίστης εἰς Βοδενά. Κατὰ τὴν πρόοδον τῶν ἔργων διεπιστώθη ὅτι τὸ σύνολον τῆς δαπάνης ἡ ὁποία θὰ ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς γραμμῆς αὐτῆς θά ἀνήρχετο εἰς τὸ ποσὸν τῶν 180 200.000.000 ἑκατομμυρίων εἰς διπλάσιον περίπου ποσὸν ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐξησφάλισε τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον συνωμολογήθη μετὰ τῆς Βελγικῆς ἑταιρείας ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν διὰ τῆς γνωστῆς συμβάσεως. Τότε ἀνετέθη ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος εἰς ἔγκριτον μηχανικὸν τῶν σιδηροδρόμων, ὁ ὁποῖος δι’ ἀναγνωρίσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἐπὶ τόπου, προέτεινεν ὅπως μεταβληθῇ ἡ χάραξις τῆς γραμμῆς καὶ ἀντὶ κατευθύνσεως διὰ Γρεβενῶν, Σιατίστης, Κοζάνης εἰς Βέρροιαν, κατευθυνθῇ ἡ γραμμὴ ἀπὸ τῶν Βελβωδῶν εἰς τὴν Βέρροιαν. Αἱ προβλέψεις τῆς ἀναγνωρίσεως ἐκείνης ἦσαν ὅτι ἡ δαπάνη θὰ ἦτο μικροτέρα τοῦ ἡμίσεως ἕνεκα τούτου ἀνεκόπη ἡ ἐκτέλεσις τῆς περαιτέρω κατασκευῆς διὰ τῆς πρώτης χαράξεως. Ἐνετάλη ἡ σύνταξις εἰδικῆς μελέτης, τὰ πορίσματα τῆς ὁποίας ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον κατηρτίσθη δὲ ἔκτακτος ἐπιτροπὴ ἐξ ἐγκρίτων εἰδημόνων ἡ ὁποία μελετᾷ τὸ πόρισμα τῆς μελέτης καὶ ἐλπίζω ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ ἔχωμεν τὸ ὁριστικὸν πόρισμα, ὥστε νὰ ἔχωμεν ὁριστικὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως ἡ ὁποία θὰ ληφθῇ, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατεύθυνσις τῆς παλαιᾶς χαράξεως ἢ ἂν εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταβληθῇ ἡ χάραξις καὶ ἐὰν θὰ ἐπιβληθῇ ἡ δευτέρα χάραξις τοῦτο θὰ γίνῃ μόνον ἐκ λόγων ἀνεπαρκείας τῆς οἰκονομικῶν μέσων.

§21Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Ἡ πρώτη χάραξις ὅμως θὰ ἐξυπηρετήσῃ καλλίτερον τὴν συγκοινωνίαν μὲ τὴν Εὐρώπην.

§22Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν πρὶν ἀποφασισθῇ ἡ ὁριστικὴ χάραξις τῆς γραμμῆς, καὶ τότε συζητοῦμε, Σήμερον ἐκεῖνο ποὺ μᾶς χρειάζεται εἶναι νὰ γίνουν μελέται, ἐὰν μποροῦμε νὰ φθάσωμεν εἰς Βέρροιαν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν διατιθεμένων χρημάτων. Μόνον θὰ παρακαλέσω τὸν συνάδελφόν μου νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ μᾶς ὑποβάλῃ τὸ ταχύτερον τὴν ἔκθεσίν της.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλιος.

§24Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐὰν θὰ πληρώνουν τὸ μίσθωμα ἢ ὄχι αἱ ἑταιρεῖαι Βελγικὴ ἐμπορικὴ Τέκτων καὶ Γεωργοπούλου διὰ τὸ δικαίωμα τῆς ἀμμοληψίας τῆς χρησιμοποιηθησομένης εἰς τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν Καλαμπάκας–Βερροίας μέχρι τοῦ Μαΐου 1930, ὅτε ἐλύθη ἡ μίσθωσις αὕτη.

§25Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς της Συγκοινωνίας). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§26Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κ. κ. ὑπουργοὺς Οἰκονομικῶν καὶ Προνοίας νὰ πληροφορήσουν τὴν Βουλὴν τὶ ποσὰ ἐδαπανήθησαν βοηθήματα, μισθώματα κλπ. ὑπὸ τῶν ταμείων θυμάτων πολέμου ἀπὸ τῆς συστάσεώς του.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξανθόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς Κοινοτήτων Ἀρναίας, Παλαιοχωρίου, Σταγείρων κλπ. διαμαρτυρομένων διὰ τὴν παῦσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς ὁδοῦ Πολυγύρου–Ἀρναίας–Δάφνης.

§28Α. ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ. Πρό τινων ἡμερῶν, κ. Πρόεδρε, ἐξ ἀφορμῆς τῆς γενικεύσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ μιᾶς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος βουλευτοῦ ἀναφορικῶς τῶν ταμείων ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ἀναπτύξω ἀπὸ τοῦ βήματος τὴν συγκοινωνιακὴν κατάστασιν τῆς Χαλκιδικῆς καὶ νὰ ἐνδιατρίψω ἰδιαιτέρως ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς κατασκευῆς τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ Θεσσαλονίκης–Μουδανίων–Βάλτης καὶ νὰ ζητήσω τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς κατασκευὴν αὐτῆς, διότι θὰ εἶναι οὐτοπία εἶπον, νὰ ἀναμένωμεν τὴν κατασκευὴν αὐτῆς ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας. Ἔλεγον τότε, ὅτι εὐτυχῶς ἐθνικὰς ὁδοὺς κατασκευάζομεν δύο εἰς τὴν Χαλκιδικὴν τὴν τοῦ Πολυγύρου καὶ τῆς Ἀρναίας καὶ ἡ πρόοδος τῆς κατασκευῆς αὐτῶν, ἔλεγον εἶναι ζήτημα χρόνου, καθότι αἱ πιστώσεις αὐτῶν εἶναι ἐξασφαλισμέναι. Ἔλεγον δὲ τοῦτο διότι πέρυσιν ὅταν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπρόκειτο νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Χαλκιδικὴν καὶ λόγῳ κοπώσεως δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐπιθυμίαν ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ Χαλκιδικῆς, κατῆλθεν εἰς Θεσσαλονίκην πολυμελὴς ἐπιτροπὴ ἐκ Πολυγύρου διὰ νὰ τὸν χαιρετήσῃ λόγου δὲ γενομένου διὰ τοὺς δύο δρόμους τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας Χαλκιδικῆς τοὺς ἐβεβαίωσεν ὅτι ἡ δαπάνη αὐτῶν εἶναι ἐξησφαλισμένη, διότι ἐδόθη πίστωσις ἀποκλειστικὴ 15 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ὁδὸν Πολυγύρου, 13 διὰ τὸν τῆς Ἀρναίας καὶ 2 διὰ τὸν τοῦ Ἁγίου Νικολάου. Σήμερον ἀνάστατος εἶναι ἡ περιφέρεια Ἀρναίας ἐπὶ τῇ πληροφορίᾳ ὅτι ἐσταμάτησαν αἱ ἐργασίαι ἐκχωματώσεως αὐτοῦ τοῦ δρόμου διανοιγέντων μόνον 4 χιλιομέτρων, ἀντὶ τῶν 12 τῆς μελέτης, λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν ὑπάρχουν χρήματα καθόσον αἱ πιστώσεις διετέθησαν ὡς φαίνεται ἀλλαχοῦ.

§29Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα ἐδώσαμεν τότε τὰς πιστώσεις διὰ τὴν Χαλκιδικὴν καὶ ὁ δρόμος θὰ ἐξακολουθήσῃ.

§30Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργός τῆς Συγκοινωνίας). Κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Στράτου περὶ ὁδοποιΐας ἐδήλωσα ὅτι τὸ σταμάτισμα τῆς διανοίξεως τοῦ δρόμου αὐτοῦ εἶναι συνέπεια τοῦ γενικοῦ μέτρου ποὺ ἐλάβαμεν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, διότι ἔχει ἀποφασισθῆ νὰ μὴ προχωρήσωμεν εἰς ἄλλους δρόμους πρὶν ἀποτελειώσουν αἱ ὑποδομαὶ τῶν ἤδη διανοιχθέντων, κατόπιν θὰ ἐξακολουθήσουν οἱ ἄλλοι.

§31Α. ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι οἱ δρόμοι τῆς Χαλκιδικῆς οἱ ἀναληφθέντες ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν δὲν θά σταματήσουν ἀλλὰ θὰ γίνουν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου 2863 περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων» Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ νομιμοποιήσεως καὶ τρόπου δικαιολογήσεως τῶν εἰς ἀνωτάτους ἀξιωματικοὺς καὶ συνταγματάρχας ὡς ἐπιθεωρητὰς τῆς χωροφυλακῆς πληρωτέων ἐπιδομάτων κλπ.». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως ἀγορᾶς παλαιῶν πλοίων». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4412 περὶ τρόπου ἐκκαθαρίσεως τῆς ἀναστειλάσης τάς πληρωμάς ἀνωνύμου Ἑταιρείας ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν Ἀγγλοαμερικανικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος Α. Ε.» (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως σχολικῶν Ταμείων καὶ σχολικῶν Ἐφορειῶν». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων ΓΥΛΖʹ 3397, 3742 καὶ 3859 περὶ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου». (ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλὴ νὰ ψηφισθῶσι πρῶτον τὰ νομοσχέδια εἰς ὅσα δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§34ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς Διεθνοῦς Συμβάσεως περὶ συστάσεως δελτίου διελεύσεως μεταναστῶν». (γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀποθεματικοῦ τῆς χρήσεως 1930–1931». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς τῆς ὑπὸ τῆς δευτέρας § τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τῆς 13 Σεπτεμβρίου 1925 καθοριζομένης προσαυξήσεως συντάξεως εἰς τοὺς διατελέσαντας στρατιωτικοὺς ἀεροπόρους τοὺς ἀποστρατευθέντας ἐξ ἄλλων σωμάτων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας τοῦ ἐπιτηδεύματος». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων διώξεως λαθρεμπορίου». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τινων τοῦ ἀπὸ 8 Αὐγούστου 1926 νομοθετικοῦ διατάγματος περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἀνέγερσιν κλπ. Δικαστικοῦ Μεγάρου ἐν Ἀργοστολίῳ». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παραχωρήσεως γηπέδου πρὸς ἵδρυσιν Ἀσύλου Ρώσσων Προσφύγων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας διατάξεων τοῦ νόμου 4780 περὶ τροποποιήσεως ἐνίων διατάξεων ἀφορωσῶν τὰς ἀποδοχὰς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τῆς Ἀεροπορίας». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πολιτικῆς Ἀεροπορίας». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν κειμένων διατάξεων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ Τραπεζῶν». Ὁ κ. Αἰλιανός.

§37Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς σήμερον νομοσχέδιον ἔρχεται κατόπιν τῆς ὑποσχέσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὑπεσχέθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διὰ στόματος τοῦ κ. Προέδρου αὐτῆς καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας πέρυσι κατὰ τὸν αὐτὸν μῆνα καὶ τοῦτο συνεπείᾳ τῶν Τραπεζιτικῶν ἀτυχημάτων, τὰ ὁποῖα ἐνεφανίσθησαν τότε εἰς τὴν Χώραν ἀλλεπάλληλα. Τότε ὁ κ. ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶπε πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ τὸ εἶπε πολὺ ὀρθῶς, ὅτι τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ Κράτος εἰς χεῖρας του, δὲν εἶναι ἐπαρκῆ ὥστε νὰ δύναται νὰ παρακολουθῇ τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας καὶ ὡς ἐκ τούτου καθίσταται ἀδύνατον καὶ νὰ ὑπέχῃ εὐθύνην τινὰ διὰ τὰ συμβαίνοντα. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δηλώσας ταῦτα, εὑρίσκετο ἐπαναλαμβάνω δυστυχῶς ἐν τῷ δικαίῳ. Ὄντως ὁ ἔλεγχος ὁ προβλεπόμενος ὑπὸ τοῦ νόμου 2190, καὶ τὰ τεχνικὰ μέσα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ, δὲν ἀποτελοῦν ἐπαρκὲς πλαίσιον ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κινηθῇ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας οὐσιαστικῶς, διὰ νὰ παρακολουθήσῃ τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας. Ἡμεῖς παρηκολουθήσαμεν μετ’ ἱκανοποιήσεως τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποσχέσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις πέρυσι κατὰ τὸν μῆνα τοῦτον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ὁ σκοπὸς ἡμῶν ἀπόψε ἀνερχομένων εἰς τὸ βῆμα δὲν εἶναι σκοπὸς ἀσκήσεως ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ θέμα εἶναι τοσοῦτον μέγα διὰ τὴν ὅλην Ἐθνικὴν τοῦ τόπου οἰκονομίαν, ὥστε χρειάζεται νὰ εἰσφέρωμεν ὅλοι ὅ,τι ὀλίγον ἢ πολὺ δυνάμεθα διὰ τὴν ἀρτιωτέραν κατοχύρωσιν τοῦ θεσμοῦ τῆς ἀνωνύμου ἑταιρείας, ὁ ὁποῖος ὡς ἐκ τῆς κρίσεως καὶ τῶν ἀτυχημάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τοὺς τελευταίους καιροὺς ἐπῆλθον, ὁμολογουμένως ὑπέστη δεινὸν τὸ πλῆγμα. Ὁ νόμος 2190 παρῆχε τὰς ἑξῆς προστασίας. 1) Ὑπῆρχεν τὸ δικαίωμα τῆς ἀναφορᾶς δι’ ὡρισμένας παραβάσεις νόμου ἢ τοῦ καταστατικοῦ πρὸς τὸν πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν πρὸς διορισμὸν εἰδικοῦ ἐλεγκτοῦ. 2) Ὑπῆρχεν ὁ ἔλεγχος τῶν ἐλεγκτῶν, τοὺς ὁποίους διορίζει ἡ γενικὴ συνέλευσις, δηλαδὴ αὐτοὶ οἱ ἐλεγχόμενοι, καὶ τρίτον ἡ ἐποπτεία τοῦ ὑπουργείου ὡς πρὸς τὴν τήρησιν τῶν διατάξεων τοῦ καταστατικοῦ καὶ τοῦ νόμου ἐποπτεία τοῦ ὑπουργείου ἀσκουμένη ἀπὸ ὑπαλλήλους ἀρίστους καὶ ἱκανοὺς, ἀλλὰ μὴ δυναμένους νὰ παρακολουθήσουν οὔτε τὸ πλῆθος τῶν ἑταιρειῶν τὸ ὁποῖον ἱδρύθη ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ, οὔτε τὸ πολυσχεδὲς τῆς κινήσεως αὐτῶν οἷα διεπλάσθη ἐκ τῶν μεταπολεμικῶν περιστάσεων. Ὡς ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι αὐτομάτως εἶχε νεκρωθῆ ὁ ἔλεγχος. Τὸ ὑποψήφιον νομοσχέδιον, θὰ εἴπω περιληπτικῶς, προσφέρει τὰ ἑξῆς νέα. Ἐπιβάλλει πρῶτον ὑποχρέωσιν εἰς τὸ διοικητικὸν συμβούλιον ὅπως ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς ἑταιρείας ὑπευθύνως διαπιστώσει τὴν κατάθεσιν τοῦ κεφαλαίου. Καὶ ἐπειδὴ ὑπάρχουν ἐν τῷ μεταξὺ διατάξεις μὴ ἀναφερόμεναι εἰς τὸ γενικὸν μέρος τῆς ὁμιλίας μου, εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο θὰ ἠρώτων τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐὰν—διὰ νὰ καταστήσωμεν πραγματικωτέραν τὴν βεβαίωσιν ὅτι κατετέθη τὸ κεφάλαιον, μὴ τυχὸν εὑρεθῶμεν πρὸ ἑνὸς διοικητικοῦ συμβουλίου βεβαιοῦντος μὲ τὴν εὐθύνην του ὅτι κατετέθη τὸ κεφάλαιον, ἐνῷ δὲν κατετέθη—ἐὰν θὰ ἔστεργεν ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ προσθέσωμεν, ὅτι δικαίωμα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας θὰ εἶναι ὅτι ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς λήψεως τῆς βεβαιώσεως τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, ἐπαληθεύσῃ τὴν βεβαίωσιν. Νομίζω ὅτι θὰ εἶναι τοῦτο ἓν ἀκόμη ὅπλον εἰς χεῖρας σας.

§38Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ὑπάρχει λόγος, διότι ὑποτίθεται ὅτι ἡ δήλωσις αὐτὴ εἶναι ἀκριβής, ἂν δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὑπάρχουν ποινικαὶ διατάξεις.

§39Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ ζητῶ τοῦτο νὰ μάθω ἐὰν ἡ δήλωσις εἶναι ἀκριβὴς ὅτι ἐντὸς 15 ἡμερῶν, τὸ ὑπουργεῖον θὰ προβαίνῃ εἰς τὸν ἔλεγχον.

§40Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Χωρὶς νὰ τὸ εἴπωμεν ρητῶς, νομίζω ὅτι ἐκ τῆς γενικῆς ἐποπτείας, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ὑπουργός, δύναται νὰ ἀσκήσῃ τὸν ἔλεγχον.

§41Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐβλέπατε ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ, καὶ ἐπιδιώκω διὰ τῆς προτάσεως, νὰ πείσω τὸ συμβούλιον ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις βεβαιώσεως γεγονότος ψευδοῦς.

§42Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ ὑπουργὸς θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, μὲ τὴν ἐξήγησιν αὐτήν.

§43Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Συμφωνοῦμεν, ἀλλὰ νὰ ἀναγραφῇ, εἰς τά πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, ὅτι ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θὰ παρακολουθῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ φυσιογνωμία τὴν ὁποίαν ἐμφανίζει τὸ νομοσχέδιον καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἐν πολλοῖς ἱκανοποιεῖ τὴν προσδοκίαν ἡμῶν, διότι τονώνει τὴν εὐχέρειαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ παρακολουθήσῃ τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας, χωρὶς φυσικὰ καὶ ν’ ἀναλαμβάνῃ τὸ Κράτος τὴν εὐθύνην τὴν ἀπόλυτον τῆς παρακολουθήσεώς των, διότι τοῦτο δὲν θὰ ἦτο καὶ σοβαρὸν κἄν λεγόμενον, διότι οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν καὶ ἄν ἔχῃ τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ δράσῃ καὶ δὴ προληπτικῶς. Ἐν τῇ ἐννοίᾳ ὅμως τῆς συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τούτων, θὰ εἶχον νὰ φέρω πρὸς συζήτησιν ἓν θέμα εἰς ἄκρον σπουδαῖον, θέμα τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἀπασχολήσῃ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ τοῦτο διότι συχνὰ καὶ πολλὰ ὑπῆρξαν τὰ κρούσματα, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως πάσης νομοθετικῆς προνοίας ἐν προκειμένῳ ἐπῆλθον αἱ δὲ ἀπώλειαι κεφαλαίων διὰ τὴν Χώραν ὑπῆρξαν σοβαρώταται ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου. Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται. Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, καὶ ἰδία ἀπὸ τῆς πολεμικῆς περιόδου καὶ ἐντεῦθεν, κατελήφθημεν ὅλοι ἀπὸ τὴν μανίαν τῆς ἱδρύσεως ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ πολέμου εἴχομεν καταληφθῆ ἀπὸ μίαν ἄλλην μανίαν ἱδρύσεως ἀλλεπαλλήλων Τραπεζῶν, ἀληθῆ Τραπεζομανίαν. Ἤδη κατελήφθημεν ἐπαναλαμβάνω ἀπὸ τὴν μανίαν τῆς ἱδρύσεως ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Καὶ πῶς; Ἀποφασίζουν μερικοὶ νὰ ἱδρύσουν μίαν ἀνώνυμον ἑταιρείαν διὰ τὴν κατασκευὴν ἑνὸς βιομηχανικοῦ εἴδους χωρὶς καμμίαν πρόβλεψιν περὶ τοῦ τί θὰ στοιχίσῃ ἡ ἐγκατάστασις, περὶ τοῦ τί κεφάλαιον θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη νὰ χρησιμοποιηθῇ, χωρὶς νὰ γνωρίζουν ποία θὰ εἶναι ἡ ὁλικὴ δαπάνη ἡ ὁποία θὰ ἀπητεῖτο διὰ τὴν συγκρότησιν καὶ τὴν λειτουργίαν τῆς ἐπιχειρήσεως. Καὶ ἀρχίζουν λ. χ. μὲ κεφάλαιον 1.000.000 δρχ. διὰ νὰ κάμουν ἐπιχείρησιν 10.000.000 δρχ. καὶ τὸ ἀποτέλεσμα; Μόλις ἐξαντλοῦνται τὰ πρῶτα χρήματα, μόλις ἀγορασθεῖ τὸ οἰκόπεδον διὰ τὴν τὴν ἐγκατάστασιν, μόλις δοθοῦν ὡρισμέναι προκαταβολαὶ διὰ τὰ μηχανήματα, ἀπευθύνονται πρὸς τὰς Τραπέζας καὶ ζητοῦν πιστώσεις καὶ δάνεια. Καὶ μόλις ἐξαντλοῦνται αἱ τραπεζιτικαὶ πιστώσεις, ρίπτονται πρὸς τὰς ἰδιωτικὰς πιστώσεις καὶ τὴν τοκογλυφίαν. Καὶ αὐτὸ εἶναι φυσικόν, διότι ἐξεκίνησαν μὲ ἓν ἑκατομμύριον κεφάλαιον διὰ νὰ ἐπιτύχουν ἐπιχείρησιν 10 ἑκατομμυρίων. Ἐρωτῶ, λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν: Σήμερον ὁπότε ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ ρυθμίσῃ τοιοῦτον θεσμόν, δὲν θὰ ἦτο εὐκαιρία ἐπιβολῆς ἑνὸς προληπτικοῦ ἐλέγχου ἐν τῇ ἱδρύσει τῶν ἑταιρειῶν; Σὺν τῇ ὑποβολῇ τῆς αἰτήσεως συστάσεως ἀνωνύμου ἑταιρείας καὶ πρὶν ἢ δοθῇ ἡ ἄδεια, θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποχρεοῦνται αἱ ἑταιρεῖαι αἱ βιομηχανικαὶ φυσικά, διότι διὰ τὰς Τραπέζας λαμβάνεται πρόνοια ὡρισμένου κεφαλαίου, νὰ ὑποβάλουν ἔκθεσιν περὶ τῆς βιομηχανίας τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἱδρύσουν καὶ προϋπολογισμόν, τὸ δὲ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐπικαλούμενον τὴν συνδρομὴν μιᾶς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία λειτουργεῖ ἄριστα, τῆς τεχνικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, νὰ δύναται νὰ ἐλέγξῃ ἐὰν τὸ κεφάλαιον μὲ τὸ ὁποῖον ἱδρύεται ἡ ἑταιρεία εὑρίσκεται ἐν σχετικῇ τουλάχιστον ἀναλογίᾳ πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Διότι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κ. ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐὰν δὲν τεθῇ φραγμὸς οὕτω πως, θὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ βλέπωμεν ἑταιρείας ἱδρυομένας μὲ ἐλάχιστα ποσὰ παγιδευούσας νέους μετόχους, τοὺς ὁποίους ἀναζητοῦν, χωρὶς νὰ εἶναι δυνατὸν ποτὲ ἀνθρωπίνως ἐξ αὐτῆς τῆς ἀνεπαρκείας τῶν οἰκονομικῶν των μέσων νὰ ἀγάγουν εἰς πέρας τὴν ἐπιχείρησιν των.

§44Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ πρότασις σας βεβαίως εἶναι σοβαρά, ἀλλὰ ἤθελα νὰ εἴπω τοῦτο: ὅτι σήμερον εἰς καμμίαν νεωτέραν νομοθεσίαν δὲν ὑπάρχει αὐτὸ τὸ σύστημα τοῦ προληπτικοῦ ἐλέγχου. Ὑπάρχουν ὑπολλείμματα προληπτικοῦ ἐλέγχου τυπικὰ μάλιστα καί ὄχι οὐσιαστικὰ εἰς παλαιοτέρους Αὐστριακοὺς νόμους καὶ ἴσως μόνον ἐκεῖ. Αἱ νεώτεραι νομοθεσίαι ἀποκλείουν καὶ τὸν τυπικὸν ἀκόμη προέλεγχον τοῦ Κράτους καὶ ἡμεῖς ἀφ’ οὗ εἰς τὴν ἀρχὴν ἐζητήσαμεν τυπικὸν ἔλεγχον καὶ ἄδειαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατελήξαμεν εἰς ἁπλοῦν διάταγμα ἀποτελοῦμεν καὶ πάλιν ἐξαίρεσιν μεταξὺ ὅλων σχεδὸν τῶν κρατῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν κανένα ἔλεγχον. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οὐσιαστικῆς εὑρίσκω τὸν ἔλεγχον πληκτικόν. Πῶς τὸν ἐννοεῖτε αὐτὸν τὸν ἔλεγχον; Ποία εἶναι ἡ τεχνικὴ ὑπηρεσία; Ἔλεγχον ἐγκαταστάσεων ἢ ἔλεγχον τῆς ἐργασίας τῆς ἑταιρείας.

§45Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο ἡμεῖς νὰ ἀποτελέσωμεν τοιαύτην ἐξαίρεσιν, ἐγὼ θὰ τὴν ἐθεώρουν εὐτυχῆ τὴν ἐξαίρεσιν, διότι δὲν ἐννοῶ διατὶ θὰ πρέπει, ἡμεῖς ν’ ἀντιγράφωμεν πάντοτε τὸ τὶ πράττουν οἱ ξένοι καὶ νὰ μὴ παράσχωμεν καὶ ἡμεῖς μίαν περίπτωσιν ἀντιγραφῆς ἡμῶν ἀπὸ τοὺς ξένους, ἂν τὸ παράδειγμα εἶναι ὀρθόν. Ἐγὼ προτείνω τὸν ἔλεγχον ὄχι περὶ τῆς οἰκονομικῆς ἐπιτυχίας τῆς ἑταιρείας, δὲν εἰσηγήθην ἔλεγχον τῶν οἰκονομικῶν δυνατοτήτων τῆς ἑταιρείας. Ἐζήτησα ἁπλῶς ὅπως ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος τοῦ ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὁμοῦ μετὰ τῆς τεχνικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἐξετάζουν ἕνα προϋπολογισμὸν ὑποβαλλόμενον ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων περὶ τῶν δαπανῶν ἐγκαταστάσεων τὰς ὁποίας προβλέπει ἡ ἑταιρεία αὐτή, διὰ νὰ ἐκτιμήσουν ἂν ὑπάρχῃ πιθανότης, μὲ τὸ διατιθέμενον κεφάλαιον νά ἐπιτύχῃ αὕτη τοῦ σκοποῦ της ἢ ἂν δὲν ὑπάρχῃ τοιαύτη πιθανότης καὶ τότε νὰ μὴ ἐπιτραπῇ, διότι τὸ κεφάλαιον τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν δὲν εἶναι κεφάλαιον ἰδιωτικόν, ἀλλὰ συγκεντροῦται ἀπὸ τοὺς μετόχους μὲ τὴν ἐπιδοβολὴν τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ὁ ἰσχυρὸς ἐπαγγελματίας. Δι’ αὐτὸ καὶ δὲν θέλω νὰ τοῦ ἐπιτρέψω, εἴτε ἐξ ὑπολογισμοῦ, εἴτε ἐξ ἐνθουσιασμοῦ, νὰ παγιδεύσῃ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου τοὺς μετόχους ὧν ζητεῖ τὸ χρῆμα.

§46Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν φοβεῖσθε δικτατορίαν τοῦ ὑπουργείου πλέον;

§47Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος μοῦ διατυπώνει μίαν ἐρώτησιν πολὺ σοβαράν. Λέγω ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως διετύπωσε τὴν ἐρώτησιν τὴν πολὺ ὀρθὴν μὴ τυχὸν δὲν φοβοῦμαι δικτατορίαν τοῦ ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ἔχει δίκαιον νὰ τὸ ἐρωτήσῃ, διότι ἂν δοθῇ ὅλο αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, θὰ ἠδύνατο νὰ κάμῃ καὶ κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας του ὑπὸ πολιτικήν τινα πίεσιν. Ἀλλὰ δι’ αὐτὸ ἐγὼ ἐζήτησα ὅπως ὁ ἔλεγχος ἀνατεθῇ εἰς ἀμφότερα τὰ ὑπουργεῖα Συγκοινωνίας καὶ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τὰ ὁποῖα νὰ ἐκτιμοῦν κατὰ παραγγελίαν, ἂν ὁ προϋπολογισμὸς δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν πραγμάτωσιν τοῦ ἑταιρικοῦ σκοποῦ. Ἐὰν ἐπιμένω ἰδιαιτέρως ἐπὶ τῆς προσθήκης ταύτης εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐπιμένω, σᾶς εἶπον, διότι κατήντησαν ὀλίγα τὰ κεφάλαια τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας ὡς ἐκ τῶν ἀπωλειῶν τῶν τελευταίων ἐτῶν, καὶ δὲν θὰ ἤθελον νὰ διασπαθίζεται τὸ ἐθνικὸν χρῆμα κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ νὰ ἀπολείπει ἴσως ἀπὸ ἑταιρείας σοβαρὰς αἱ ὁποῖαι θὰ ἔπρεπε νὰ συγκεντροῦν περὶ ἑαυτὰς τὰ κεφάλαια.

§48Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ κύρωσις ποία θὰ εἶναι; Ἡ ἄρνησις τῆς ἱδρύσεως ὑπηρεσίας μέχρι τῆς συγκεντρώσεως τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν πλήρωσιν τοῦ Ἑταιρικοῦ σκοποῦ.

§49Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἐννοεῖτε μόνον βιομηχανικάς;

§50Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἀσφαλῶς. Ὄχι τὰς Τραπεζιτικάς.

§51Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἄν κάνει κανεὶς ἀτομικὴν ἐπιχείρησιν κανεὶς δὲν ἔχει νὰ τὸν ἐμποδίσῃ, ἀλλὰ ἄν θέλῃ νὰ ἱδρύσῃ ἀνώνυμον Ἑταιρείαν καὶ θέλει νὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τό κοινὸν εἶναι ἄλλο πρᾶγμα.

§52Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἐπιμένω, διότι δὲν εἶναι ἀτομικὴ ἐπιχείρησις ἡ ἀνώνυμος Ἑταιρεία.

§53Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθν. Οἰκονομίας). Αὐτὸ δὲν ὑπάρχει εἰς καμμίαν νομοθεσίαν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἐφαρμόζεται μόνον εἰς ὡρισμένας Ἑταιρείας καὶ εἰς ἐκείνας εἰς τὰς ὁποίας τὸ κεφάλαιον ἐκδίδεται εἰς δημοσίαν ἐγγραφήν. Διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι γίνεται μία Ἑταιρεία, τῆς ὁποίας τὰ κεφάλαια ἀποτελοῦνται ἀπὸ δάνεια.

§54Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Εἶμαι εὐτυχής, διότι ἔγινε δεκτὴ αὐτὴ ἡ τροπολογία. Καὶ προχωρῶ περαιτέρω, κύριοι συνάδελφοι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καταθέτων τὸ νομοσχέδιον τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, εἶπε τι τὸ πάρα πολὺ ὀρθόν. Εἶπε τὸ ἑξῆς: «Αἱ ποινικαὶ διατάξεις, κύριοι ἀποτελοῦσι δυστυχῶς ἀνεπαρκῆ ἀσφάλειαν. Τὴν κυρίαν ἀσφάλειαν ἀποτελεῖ ἡ παρακολούθησις τῶν ἑταιρειῶν ἀπὸ τὸ ἄγρυπνον ὄμμα τοῦ μετόχου». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶπεν ὁμολογουμένως μίαν ἀλήθειαν, ἀλήθειαν ἀναντίρρητον. Τὴν ἀλήθειαν ὅμως ταύτην ἐγὼ θὰ ἐζήτουν νὰ περιλάβῃ καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον, δηλαδὴ νὰ δώσῃ τὰ μέσα εἰς τὸν μέτοχον τοῦ νὰ παρακολουθῇ τὴν ἐπιχείρησιν, νὰ δώσῃ τὸν ἐνδοεσωτερικὸν ἔλεγχον εἰς τὸν μέτοχον. Εἶναι μέγα τὸ ζήτημα τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν μειονοψηφιῶν. Ὑπάρχει μία σχολή, σχολὴ τῆς ὁποίας ὠμὸς ἐκδηλωτὴς ὑπάρχει ὁ Ρατενάου, εἰς τὴν Γερμανίαν, ἡ ὁποία ἀρνεῖται κάθε δικαίωμα εἰς τὰς μειονοψηφίας. Ἔλεγε δὲ τὰ ἑξῆς ἀπόλυτα ὁ Ρατενάου: «Ἡ μετοχὴ δὲν ἀποτελεῖ τοποθέτησιν διὰ τὴν μακρὰν ἀποταμίευσιν. Ὁ μέτοχος εἶναι κεφαλαιοῦχος διοικῶν τὸ χρῆμα του κατὰ τρόπον ἀξιοκατάκριτον. Εἶναι λάθος νὰ ἐπιδιώκῃ κανείς, ὑποκινούμενος ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης, νὰ παράσχῃ εἰδικὴν προστασίαν εἰς οἰκονομικὸν στοιχεῖον τὸ ὁποῖον οἱ νόμοι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀναγνωρίζουν». Ὁ μέγας Γερμανὸς βιομήχανος καὶ οἰκονομολόγος φυσικὰ εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῆς ἀπολυτότητος καὶ ἀκαμψίας τῶν ἀρχῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐδημιούργησαν τὰ τράστ. Δὲν ἤθελεν ἀντιρρήσεις εἰς τὴν διοίκησιν τῶν ἑταιρειῶν ἐκ μέρους τῶν μειονοψηφιῶν, διότι — λέγει — θὰ δημιουργήσωμεν μίαν ἀναρχίαν εἰς τὰς ἑταιρείας καὶ εἰς τὰς συνελεύσεις. Ὁ Gruet ἐξήταζεν τὸ ζήτημα ἀντιθέτως καὶ λέγει ὅτι ἡ μεγάλη ἀναρχία ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀταξίαν, ἀλλ’ ἡ μικρὰ ἀναρχία ὁδηγεῖ εἰς τὴν πρόοδον. Ἐγὼ κ. βουλευταί, ὁμολογῶ ὅτι προκειμένου νὰ σχηματίσω μίαν γνώμην τὴν ὁποίαν νὰ λάβω τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιόν σας περὶ τῆς προτιμοτέρας πολιτικῆς, ἐδίστασα πάρα πολύ. Ἐσκέφθην δηλαδή, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν ἐπ’ ἄπειρον μὲ τὴν σημερινὴν ἀπολυταρχίαν τῆς πλειοψηφίας Ἐσκέφθην μὴ τυχὸν θὰ ἦτο παρακεκινδυνευμένον νὰ δώσωμεν ὅπλα εἰς τὴν μειοψηφίαν δυναμένη νὰ πραγματώσῃ ἐκβιασμόν. Καὶ ὁμολογῶ ὅτι μεταξὺ τῶν δύο, ἠθέλησα νὰ ἴδω ποῖος εἶναι ὁ ἐκβιάζων καὶ ποῖος ὁ ἐκβιαζόμενος. Ἐμνήσθην παλαιοῦ παραδείγματος πλειοψηφίας μιᾶς οἰνοποιητικῆς ἑταιρείας διαλυθείσης ἔκτοτε καὶ τῆς ὁποίας ὁ πρόεδρος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου κατεγίνετο ἐπιμελῶς, κατ’ ἔτος νὰ κλέπτῃ τοὺς μετόχους. Ἔλεγεν ὅτι «μετέφερα 1.000 λ. χ. βαρέλια οἴνου», ἐνῷ εἶχε μεταφέρει πολὺ περισσότερα, καὶ τὰ εἶχε πωλήσει. Πρὸ τοῦ ἀδιορθώτου αὐτοῦ ἀνθρώπου οἱ μέτοχοι ἀπεφάσισαν νὰ συγκεντρώσουν ὅλα τὰ διπλότυπα τοῦ δημοτικοῦ φόρου καὶ ἀνεκάλυψαν ὅτι εἶχε φέρει 5.000 βαρέλια οἴνου καὶ τὰ εἶχε πωλήσει. Τὸ ζήτημα τὸ ἔφερον εἰς τὴν συνέλευσιν καὶ ἀντὶ νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ἐπειδὴ ὁ πρόεδρος εἶχε τὴν πλειοψηφίαν, ἐκέρδισε τὸ ζήτημα. Αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς ἀσκήσεως τῶν δικαιωμάτων τῆς πλειοψηφίας εἶναι ἐπικίνδυνος.

§55Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ σήμερον μίαν ἀνώνυμον ἑταιρείαν τῆς ὁποίας τὰ πρακτικὰ τοῦ συμβουλίου προσεβλήθησαν ἀπὸ σύμβουλον ὡς πλαστὰ καὶ τὸ ζήτημα ἐτέθη εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Εἶναι ἀληθὲς ἢ ὄχι;

§56Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μία τοιαύτη βεβαίωσις τοῦ προέδρου τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου ψευδὴς δὲν συνεπάγεται δι’ αὐτὸν ποινικὰς εὐθύνας;

§57Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Φυσικὰ ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τῶν ποινικῶν συνεπειῶν. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἐπεμβαίνοντος τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ εἰσαγομένου εἰς δίκην τοῦ ὑπευθύνου, δὲν χάνει τὴν θέσιν του ἐν τῇ ἑταιρείᾳ, δὲν ἐπέρχεται ἔκπτωσις ἐκ τοῦ ἀξιώματος καὶ θὰ προτείνω ἐν συνεχείᾳ ὅτι οἱ ζημιοῦντες τὴν ἑταιρείαν μέχρι τοῦ ⅕ τοῦ ἑταιρικοῦ κεφαλαίου νὰ ἐκπίπτουν τοῦ παρ’ αὐτῇ ἀξιώματός των.

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φοβεῖσθε δηλαδὴ ὅτι καὶ καταδικασθεὶς δὲν θὰ ἐκπέσῃ;

§59Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἀσφαλῶς ἐὰν ἡ πλειοψηφία τὸν ὑποστηρίζει δὲν θὰ ἐκπέσῃ.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ τὸ βάλλωμεν εἰς τὸν νόμον.

§61Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, χαίρω διότι δέχεσθε ὅπως ἡ τροπολογία μου περιληφθῇ ἐν τῷ νόμῳ. Ἀκούσατε τί καταγγέλει ὁ συνάδελφός μου τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως.

§62Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προσεβλήθη πρακτικὸν συμβουλίου ὡς πλαστὸν καὶ ὅμως οἱ ὑπεύθυνοι ἀπηλλάγησαν διὰ τῆς ψήφου τῆς πλειοψηφίας.

§63Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φαίνεται ὅτι ἐσταμάτησεν ἕως ἐκεῖ ἡ ἀντίδρασις.

§64Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς, εἶναι ἕν μειονέκτημα. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει αὐτεπαγγέλτως νὰ γίνεται ἡ δίωξις αὐτῶν τῶν ἀδικημάτων.

§65Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ τὸ ἔχω διατυπώσει ἄλλως. Ἐγὼ λέγω: ὁ ὑπεύθυνος ζημίας μέχρι τοῦ ⅕ τοῦ ἑταιρικοῦ κεφαλαίου, ἐκτὸς τῶν ἄλλων συνεπειῶν τὰς ὁποίας ὑφίσταται, ὑφίσταται καὶ ἔκπτωσιν ἐκ τοῦ ἀξιώματός του, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ τὸν στηρίξῃ ἡ ὑποχείριός του πλειοψηφία.

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄλλο ζήτημα ἐὰν συνεπάγεται ποινικὴν εὐθύνην καὶ ἄλλο ἐὰν συνεπάγεται τὴν ἔκπτωσιν τοῦ ἀξιώματος.

§67Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ὅπως θέλετε τὸ διατυπώνομεν εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως, ἀρκεῖ ὅτι ἡ πρότασίς μου γίνεται δεκτή. Λέγω κατὰ συνέχειαν, κ. συνάδελφοι, ὅτι αἱ περισσότεραι ξέναι νομολογίαι προστατεύουν τὴν μειοψηφίαν ἀναγνωρίσασαι τὸ δικαίωμα τοῦ δικαστοῦ ν’ ἀκυρώνῃ τὰς πράξεις τῶν γενικῶν συνελεύσεων, ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν περιγραφὴν τοῦ δικαιώματος τῆς μειοψηφίας. Ἑνιαία εἶναι ἡ νομολογία ἐν προκειμένῳ τῆς Γαλλίας, τῆς Ἀγγλίας, τοῦ Βελγίου καὶ τῆς Γερμανίας. Εἰς δὲ τὴν Ἰταλίαν ὑπάρχει ὁ ἑξῆς μείζων καὶ μόνον ἐκεῖ ἰσχύων τρόπος προστασίας τῶν μειοψηφιῶν: Τὸ ἄρθρον 158 τοῦ Ἰταλικοῦ Ἐμπορικοῦ κώδικος λέγει ὅτι: ἐὰν ἡ μειοψηφία διαφωνήσῃ ἐπὶ ὡρισμένων ζητημάτων — τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ρητῶς — δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν ἔξοδόν της ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν πληρωνωμένη τὸ ἀντίτιμον τῶν μετοχῶν της βάσει τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς. Τοῦτο συμβαίνει εἰς τὰς ἑξῆς 5 περιπτώσεις: Ὁσάκις πρόκειται νὰ ζητηθοῦν: 1) Νέαι καταβολαὶ εἰς κάλυψιν μειώσεως, λόγῳ ζημιῶν, τοῦ ἑταιρικοῦ κεφαλαίου μὴ προβλεπόμεναι ὑπὸ τοῦ καταστατικοῦ. 2) Παράτασις τῆς διαρκείας τῆς ἑταιρείας. 3) Συγχώνευσις μὲ ἄλλην ἑταιρείαν. 4) Αὔξησις τοῦ κεφαλαίου. 5) Ἐκλογὴ τοῦ ἑταιρικοῦ σκοποῦ. Εἰς τὰς πέντε αὐτὰς περιπτώσεις τὸ ἄρθρον 158 τοῦ Ἰταλικοῦ κώδικος ἐπιτρέπει εἰς τὴν μειοψηφίαν νὰ ζητήσῃ νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν, πληρωνωμένην τὰς μετοχὰς συμφώνως μὲ τὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν ἀπέδειξαν ὅτι ἔχουν κατὰ τήν τελευταίαν ἀπογραφήν. Τόσον δὲ ἀπέβλεψε ὁ Ἰταλικὸς κῶδιξ μετὰ πεποιθήσεως ἐπὶ τῆς διατάξεως ταύτης, ὥστε ἐνομοθέτησεν ὅτι δὲν ἐπιτρέπει κἄν προκαταβολικὴν παραίτησιν ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τούτου. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ προστασία αὐτή, ἡ πρωτότυπος, εἰς τὴν ἀρχὴν εἰσήχθη εἰς τὴν Ἰταλίαν μετ’ ἀκράτου ἐνθουσιασμοῦ, ἀλλὰ παρετηρήθη ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὁ ἀρχικὸς ἐνθουσιασμὸς κάπως κατέπεσε καὶ ἀρχίζουν νὰ σκέπτωνται ὅτι τὸ ἀπόλυτον ἐκεῖνο μέτρον δὲν ἦτο τελείως ἐπιτυχές. Συνεπῶς ἐγὼ δὲ θὰ συνίστων παρομοίαν ἀκρότητα προστασίας οἵα ἡ Ἰταλική. Ἀλλά, συνεχίζων τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν μειοψηφιῶν εἰς τὰς ἑταιρείας, λέγω ὅτι αἱ γενικαὶ συνελεύσεις ὁμοιάζουν πρὸς τὰς Βουλάς. Αὐτὴ εἶναι ἡ παρομοίωσις τὴν ὁποίαν ἔκαμον οἱ Haurion καὶ René David. Τὶ ἄλλο εἶναι ἡ γενικὴ συνέλευσις παρὰ μία μικρὰ Βουλὴ ἡ ὁποία συνεδριάζει εἰς ἓν εἰδικὸν πλαίσιον καὶ πρόκειται νὰ λάβῃ ἀποφάσεις; Ἡ καλλιτέρα λοιπὸν ὁδὸς τὴν ὁποίαν θὰ εἴχωμεν ν’ ἀκολουθήσωμεν θὰ ἦτο, ὅπως καὶ εἰς τὰς Βουλάς, νὰ δώσωμεν τὴν δυνατότητα κἄποιας ἐκπροσωπήσεως τῆς μειοψηφίας εἰς τὴν διοίκησιν τῶν ἑταιρειῶν, Ἄλλως τε θὰ ἤθελον νὰ ἐξετάσω πρὶν ἀπὸ αὐτό, ποία ἀρά γε εἶναι ἡ σύνθεσις αὐτῆς τῆς λεγομένης πλειοψηφίας ἡ ὁποία διοικεῖ τὴν ἑταιρείαν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὰς Γενικὰς Συνελεύσεις οὐδέποτε κατορθοῦται νὰ συγκεντρωθῇ ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν μετόχων. Τὶ συμβαίνει λοιπόν; Ὁσάκις μία ὁμὰς κεφαλαιούχων πρόκειται ν’ ἁλώσῃ μίαν ἑταιρείαν, ἀγοράζει τὰ 41% τῶν μετοχῶν ὑπολογίζουσα ὅτι 80% τῶν μετοχῶν θὰ ἐμφανισθοῦν τὸ πολὺ εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐνεχυριάζει δὲ εἰς τὴν Τράπεζαν τὰς μετοχὰς καί λαμβάνει τὰ χρήματα. Περίπτωσις Οὐστρίκ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κλασικὴ μορφὴ τοῦ Οὐστρίκ. Λοιπὸν εἰς μίαν πλειοψηφίαν τοιαύτην ἡ ὁποία εἶναι σχετική, ἡ ὁποία δὲν εἶναι κἂν πλειοψηφία, ὅπως θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τῆς ἀναγνωρίσῃ κανεὶς οἷον τῆς ἀναγνωρίζεται σήμερον ἀπόλυτον δικαίωμα διαχειρίσεως τῶν ἑταιρικῶν ὑποθέσεων ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκπροσωπήσεως ἐν τῷ συμβουλίῳ τῆς μειοψηφίας τῶν μετόχων ἡ ὁποία πολλάκις δύναται νὰ ἐμφανίσῃ 39% τῶν μετοχῶν χωρὶς νὰ δύναται νὰ λάδῃ γνῶσιν τῆς πορείας τῶν πραγμάτων τῆς ἑταιρείας εἰμὴ μόνον διὰ τῶν ὀλίγων προστασιῶν τὰς ὁποίας παρέχει τὸ νομοθέτημα, ὁ Jean Iacqies Rousseaus λέγει ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐννοήσῃ πῶς τὸ σῶμα δύναται νὰ βλάψῃ τὰ μέλη. Εἶναι περιττὸν ὅμως νὰ ὑπομνήσῃ τις, ὅτι ἦσαν ἀρχαὶ αὗται ἄλλου αἰῶνος, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ ἔχουν σήμερον ἀπήχησιν. Οἱ ἰσχυριζόμενοι ὅτι εἶναι προτιμότερον ἡ ἑταιρεία νὰ διατρέξῃ τὸν κίνδυνον συναδέλφου ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν παρὰ τὸν κίνδυνον τῆς ἀναρχίας ἀπὸ τὴν μειοψηφίαν, νομίζω ὅτι ἐκφράζονται κατὰ τρόπον ἀπόλυτον, τὸν ὁποῖον δὲν δύναται κανεὶς νὰ παραδεχθῇ. Θὰ εἶχον λοιπὸν νὰ προτείνω τὸ ἑξῆς: Νὰ μὴ δύναται κανεὶς νὰ ψηφίσῃ πέραν τῶν ⅔ τοῦ ψηφοδελτίου τῶν συμβούλων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ εἴσοδος τοῦ ⅓ μετόχων ἐκ τῆς μειοψηφίας εἰς τὸ Διοικητικὸν συμβούλιον. Περαιτέρω, ἐὰν ἡ προστασία αὕτη τύχῃ ἀναγνωρίσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, θὰ εἶχον νὰ προσθέσω ὅτι εἰς ἐκ τῶν συμβούλων πλέον τῆς μειοψηφίας θὰ ἠδύνατο, χωρὶς νὰ δυνηθῇ νὰ ἀντιστῇ, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ μέρος εἰς τὴν διακυβέρνησιν τῆς ἑταιρείας, οἱονεὶ ἐντεταλμένος, νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τῆς καθημερινῆς πορείας τῶν ἑταιρικῶν ὑποθέσεων καὶ νὰ δύναται ἢ νὰ συγκαλῇ διὰ τοῦ προέδρου τὸ Συμβούλιον ἤ, μετ’ ἄδειαν τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ δύναται νὰ ζητῇ σύγκλησιν συνελεύσεως διὰ νὰ καταγγείλῃ εἰς αὐτὴν συγκεκριμένα σοβαρὰ γεγονότα. Περαιτέρω, ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω ὅτι ἡ ἐγγύησις τὴν ὁποίαν καταθέτουν νῦν οἱ σύμβουλοι τῶν ἑταιρειῶν εἶναι ἀσήμαντοι ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποκλείωνται ἱκανά, ἀλλὰ πτωχὰ πρόσωπα, ἀπὸ τὴν διοίκησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὰς 100 μετοχὰς ποὺ ἐπιβάλλει σήμερον ὁ νόμος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐπαρκὴς ἐγγύησις ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ συμβούλου θὰ κινηθῇ πλήρως διὰ νὰ βοηθήσῃ τὴν ἑταιρικὴν προσπάθειαν. Θὰ ἔλεγον λοιπὸν ὅτι θὰ ἔπρεπεν νὰ αὐξηθῇ μέχρις ἑνὸς σοβαρωτέρου ποσοῦ, ὥστε τοὐλάχιστον οἱ σύμβουλοι νὰ ἔχουν μίαν συμμετοχὴν εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἀνερχομένην εἰς 200 χιλιάδας δραχμὰς εἰς μετοχάς, διὰ νὰ παράγεται τὸ ἐνδιαφέρον παρ’ αὐτοῖς. Περαιτέρω, κ. συνάδελφοι, θὰ εἶχον νὰ τονίσω ὅτι εἷς μέγας κίνδυνος τὸν ὁποῖον διατρέχουν αἱ Ἀνώνυμοι Ἑταιρεῖαι, κίνδυνος σοβαρότατος λόγῳ τοῦ ὅτι δύναται νὰ κλονίσῃ τὴν πίστιν αὐτῶν εἶναι ὁ κίνδυνος ἐκ τῶν κακοβούλων δημοσιευμάτων. Παρακαλῶ νὰ μὴ μοῦ γίνῃ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἡ διακοπὴ ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ ὁμιλήσω περὶ τούτου εἰς τὸ ἐπικείμενον νομοσχέδιον περὶ Τύπου. Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν αὐτό. Ἔχω ὑπ’ ὄψει τὸ Γαλλικὸν προσχέδιον νόμου περὶ Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν, διαλαμβάνον ρητῶς περὶ προστασίας τῶν ἑταιρειῶν ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ κινδύνου, καὶ λέγω νὰ μὴ γίνῃ ἡ ὑπόδειξις αὕτη περὶ μεταφορᾶς, τυχὸν ἐγκρινομένης τῆς τροπολογίας μου—εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ Τύπου, διότι δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἰδικήν μου γνώμην καὶ ὀρθῶς ἡ Γαλλία τὸ ἔθεσεν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν. Ἰδοὺ διατί: Ἡ ἐλευθερία αὐτὴ τοῦ Τύπου, ἀπόκτημα τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως, ἀφεώρα σαφῶς τὴν ἐκδήλωσιν τὴν πολιτικὴν τῶν λαῶν. Δὲν ἕπεται ὅμως ὅτι ἡ ἀρχὴ αὕτη δύναται νὰ ἐπεκταθῇ πέραν τῆς πολιτικῆς, εἰς τρόπον ὥστε ὁ πρῶτος τυχόν, διαθέτων ἓν πιεστήριον καὶ ὀλίγον χάρτην νὰ δύναται νὰ ἀνατρέψῃ μίαν ἑταιρείαν μὴ ὑποκύπτουσαν εἰς αὐτὸν τῆς ὁποίας ἑταιρείας ἐνδεχόμενον χῆραι ἢ ὀρφανὰ νὰ εἶναι μέτοχοι.

§68Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σωστὸν αὐτό. Ἀλλὰ διατὶ εἰς τοῦτο τὸ νομοσχέδιον καὶ ὄχι εἰς τὸ ἄλλο «περὶ Τύπου»; Σᾶς πληροφορῶ ὅτι θὰ ὑποβληθῇ αὐτὰς τὰς ἡμέρας τὸ νομοσχέδιον περὶ Τύπου, ἂν καὶ δὲν πρόκειται νὰ θίξωμεν τὰς ἐλευθερίας τὰς ὁποίας ἐξησφάλισεν ἡ Γαλλικὴ ἐπανάστασις, ἀλλὰ πρόκειται νὰ θίξωμεν τὰς παρεκτροπάς.

§69Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἐὰν κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιμένετε νὰ τὸ μεταφέρω ἐκεῖ, ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν δυσχέρειαν· ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι μὲ εἵλκυσεν ἡ Γαλλικὴ εἰδικὴ πρόνοια.

§70Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο ποὺ συμβαίνει εἰς τὴν Γαλλίαν, θὰ συμβῇ καὶ εἰς ἡμᾶς. Ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι πρὸ τῶν διακοπῶν θὰ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§71Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θέλω νὰ θίξω τὸ νομοθέτημά σας ἐκεῖνο, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπιμένω νὰ γίνῃ ἐδῶ. Ἰδοὺ διατί: Διότι εἰς τὸ νομοθέτημα ἐκεῖνο ἐξ ὅσων ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας δέν πρόκειται νὰ τεθῇ ἀπαγόρευσις περὶ τῶν γραφομένων.

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχω ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ ἀδικήματα τοῦ Τύπου, προβλέπεται ἡ ἐξύβρισις, συκοφαντία κλπ. καὶ ἑπομένως καὶ ἡ ποινικὴ καταδίωξις αὐτῶν.

§73Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Συνεπῶς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, προτείνω νὰ ψηφισθῇ ἡ ἑξῆς διάταξις: «Ἡ διά τοῦ Τύπου ἀναγραφὴ δυσφημιστικοῦ γεγονότος ἢ κρίσεων ἀναφερομένων εἰς ἀνώνυμον ἑταιρείαν καὶ κλονιζουσῶν τὴν πίστιν καὶ οἰκονομίαν τοῦ κοινοῦ, διώκεται αὐτεπαγγέλτως ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πλημμελειοδικῶν, εἰσαγομένου τοῦ γράφοντος εἰς δίκην δι’ ἀπ’ εὐθείας κλήσεως. Ὁ ὑπαίτιος τιμωρεῖται διὰ φυλακίσεως, τοὐλάχιστον δύο μηνῶν καὶ διὰ χρηματικῆς ποινῆς τοὐλάχιστον 20.000 δραχμῶν». Ἐὰν συμφωνῆτε εἰς τὴν πρότασίν μου ταύτην, θὰ τὴν μεταφέρω εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ Τύπου.

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα σύμφωνοι κατὰ βάσιν καὶ προβλέπεται ἤδη εἰς τὸ νέον νομοσχέδιον καὶ αὐτὴ ἡ περίπτωσις.

§75Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ δεύτερον μέρος τοῦ νομοσχεδίου τὸ ἀφορῶν τὸ ζήτημα τῶν Τραπεζῶν. Διὰ τοῦ μέρους τούτου τοῦ νομοσχεδίου, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν ἔδωκε κατὰ τὸν παρελθόντα Ἀπρίλιον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ θεωρήσῃ ἐπικίνδυνον καὶ τὴν χρῆσιν τῆς λέξεως «Τράπεζα», ἐφ’ ὅσον ὡρισμέναι προϋποθέσεις τὰς ὁποίας διαγράφει τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ ἐξεπληροῦντο. Λέγει δηλ.—καὶ πολὺ ὀρθῶς—ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν νὰ κυκλοφορῇ ἐλευθέρως ὁ τίτλος «Τράπεζα» τίτλος δυνάμενος νὰ παγιδεύσῃ τὸν μικρὸν καταθέτην καὶ νὰ θέσῃ ἐν κινδύνῳ τὰ χρήματά του. Θὰ ἤθελον ὅμως νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Ἀπριλίου τοῦ παρελθόντος ἔτους, εἶπε κάτι τι παρὰ πολὺ ὀρθόν, τὸ ὁποῖον ὅμως, ἴσως ἐξ ἀβλεψίας, δὲν ἀπετέλεσε θέμα τοῦ νομοσχεδίου.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ θὰ ἦτο ὀρθόν.

§77Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Τουναντίον, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ διαδρομὴ τοῦ χρόνου ἐτόνισε τὴν ὀρθότητά του, εἶπεν δηλαδὴ κ. βουλευταὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ταμιευτηρίου τὰ ἑξῆς: «Αἰσθάνομαι ἀκόμη μεγαλύτερον δισταγμόν, διότι τὸ ταμιευτήριον δὲν εἶναι λογαριασμὸς ὄψεως, ὥστε νὰ ἀπευθύνεται καὶ ἄνθρωπος ἐνήμερος τῶν τραπεζιτικῶν πραγμάτων». Ὄντως τὸ ταμιευτήριον ἀποτελεῖ μίαν οἰκονομίαν τοῦ λαοῦ. Τὸ ταμιευτήριον εἶναι μία στέγη τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ προστατεύσωμεν δι’ ὅλων μας τῶν δυνάμεων. Ἔλεγεν ἐπιπροσθέτως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αἰσθάνεται τόσον δισταγμόν, ὥστε ἂν καὶ αἱ Τράπεζαι ἀκόμη δὲν συγκεντροῦν κεφάλαια ὡρισμένων ἑκατομμυρίων δραχμῶν, νὰ μὴ ἐπιτρέπεται οὐδ’ εἰς αὐτὰς ἡ ἄσκησις ταμιευτηρίου. Ἀλλά, τοὐλάχιστον, ἐφ’ ὅσον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν ἐτέθη αὐτὸς ὁ περιορισμὸς τὸν ὁποῖον διετύπωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ θὰ κατήγγειλλον τὸ ἑξῆς διὰ τὸ ὁποῖον ἔχω ὑποβάλλει καὶ σχετικὴν τροπολογίαν. Θὰ κατήγγελα δηλαδή, ὅτι, συμφώνως πρὸς τὸ γράμμα τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπαγόρευσις εἰς τὸν ἰδιώτην, οἱονδήποτε καὶ ἄνευ οἱασδήποτε ἐγγυήσεως καὶ ἄνευ κεφαλαίων, νὰ ἀσκῇ τὸ ταμιευτήριον!

§78Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός)....

§79Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει, κύριε πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἀκούσατέ με σᾶς παρακαλῶ πολύ. Δὲν θὰ κατήγγελον ἕνα τόσον σοβαρὸν πρᾶγμα ἐὰν δὲν εἶχον πεποίθησιν εἰς ὅ,τι λέγω. Σᾶς λέγω λοιπὸν, τὸ ἑξῆς. Λειτουργοῦν σήμερον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπὲρ τὰ 7 ἰδιωτικὰ ταμιευτήρια, καὶ κατέληξεν ὥστε πρακτορεῖον μεταναστεύσεως μεγαλοσχημόνων εἰς τὴν Πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας μέχρι τινὸς λειτουργοῦν, καὶ χρεωκοπῆσαν πρὸ δύο ἐτῶν, νὰ δέχεται καταθέσεις προθεσμίας, ὄψεως καὶ ταμιευτηρίου, καὶ νὰ ἐκδίδῃ βιβλιάρια. Συνέβη δὲ εἰς ἐμὲ περίπτωσις. Μοῦ ἐνεφανίσθη ἐνδιαφερόμενος καταθέτης καὶ μοῦ εἶπεν: Ἰδοῦ τὶ συμβαίνει. Ἐγὼ κατέθεσα ἐν ὄψει καὶ μοῦ ἔδωσαν τὸ βιβλιάριον καὶ ὅταν ἐπῆγα νὰ εἰσπράξω τὸ χρῆμα μοῦ εἶπον, «περιμένετε μία στιγμὴ νὰ συνεννοηθῶμεν μὲ τὸν διευθυντήν. Καὶ κατόπιν ἦλθεν ὁ ὑπάλληλος καὶ μοῦ ἀπαντᾷ: Δὲν ἔλειξεν ἡ προθεσμία διὰ νὰ ζητήσῃς τὰ χρήματά σου! Καὶ τέλος ἐχρεωκόπησε τὸ πρακτορεῖον καὶ ἐχάθησαν τὰ χρήματα. Παρόμοιον Ταμιευτήριον διετήρει, καὶ ὁ καταχραστὴς τῆς κινίνης Φάρος.

§80Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἀκούσατε τὸ ἄρθρον 12... «Ἀπαγορεύεται... (ἀναγινώσκει).

§81Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Τὸ ἄρθρον σας εἶναι ἀνεπαρκές. Δὲν ἀπαγορεύει μόνον τὴν ἄνευ τῶν νομίμων προϋποθέσεων χρῆσιν τῆς λέξεως Τράπεζα, ἀλλ’ ὄχι καὶ τῶν λέξεων ταμιευτήριον, Λαϊκὸν Ταμιευτήριον, Λαϊκὴ ἀποταμίευσις κλπ.

§82Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Πάσης φύσεως καταθέσεις.

§83Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀφίεται ὁ λαὸς ἔρμαιον τοιούτων ὑπόπτων ἐπιχειρήσεων.

§84Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι μόνον αἱ Τράπεζαι μπορεῖ νὰ δέχωνται καταθέσεις. Θὰ ἦτο παράδοξον.......

§85Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ εἴμεθα σαφέστεροι, ἐφ’ ὅσον ὑμεῖς υἱοθετεῖτε τὴν πρότασιν μου, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει νὰ πράξῃ τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ υἱοθετήσῃ τὴν τροπολογίαν μου εἰς τὴν ὁποίαν προβλέπω καὶ περὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ὑπαρχόντων ταμιευτηρίων.

§86Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐδόθησαν 5 χρόνια.

§87Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἰδιωτικῶν Τραπεζῶν, δι’ ἃς ἐδώκατε πέντε ἔτη, ἀλλὰ περὶ τῶν ἰδιωτικῶν ταμιευτηρίων περὶ ὧν δὲν προβλέπει τὸ νομοσχέδιον σας.

§88Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δηλαδή, ἕν πρακτορεῖον μεταναστεύσεων δέχεται καταθέσεις, πρέπει νὰ τὸ γνωρίζωμεν ἀπὸ τοῦδε. Ἐὰν ἦτο Τράπεζα τῆς δίδωμεν προθεσμίαν 5 ἐτῶν. Δὲν ξέρω ἐὰν δὲν βαίνομεν πρὸς μονοπώλησιν τῶν ταμιευτηρίων.....

§89Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως μὴ μοῦ ἀφαιρῆτε ἕνα κεφάλαιον τοῦ λόγου μου, διότι περὶ τοῦ μονοπωλίου τούτου πρόκειται νὰ ὁμιλήσω κατωτέρω.

§90Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἀπαιτεῖται νὰ εἶναι ἀνώνυμος ἑταιρεία διὰ νὰ δέχεται καταθέσεις.

§91Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας λέγει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ρητῶς ὅτι ἀπαγορεύεται ὁπωσδήποτε ἡ χρῆσις τῆς λέξεως Τράπεζα ἄνευ τῶν προϋποθέσεων τοῦ νόμου. Εἶναι σαφὲς σαφέστατον ὅτι δὲν περιλαμβάνει τὰ λαθρόβια ταμιευτήρια.

§92Γ. ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν κ. συνάδελφε ὅτι ἡ διαφορὰ δὲν ἔγκειται εἰς τὸ γεγονὸς ἐὰν ὁ καταθέτης ἔχῃ βιβλιάριον ἢ ὄχι. Διότι ὅπως γνωρίζετε εἰς μὲν τὰς πόλεις ἡ διαφορὰ ἐξηγεῖται ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν τόκων, διότι αἱ διάφοροι Τράπεζαι πληρώνουν τόκον περισσότερον. Διὰ τοῦτο ὑπάρχει ἡ διάφορος διάκρισις εἰς τὰς πόλεις. Εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν αἱ ἐμπορικαὶ καὶ ἄλλαι ἑταιρεῖαι πληρώνουν τὸ μεγαλείτερον ἐπιτόκιον καὶ χωρὶς ταμιευτήριον.

§93Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Δηλαδὴ ἐνισχύετε τὸν ἰσχυρισμόν μου.

§94Γ. ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ὄχι μόνον τὸν ἐνισχύω, ἀλλὰ καὶ ὑπερθεματίζω.

§95Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Πλὴν τῶν ταμιευτηρίων τῶν νομικῶν προσώπων.

§96Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέπεται ταμιευτήριον εἰς τοὺς ἰδιώτας. Ἄλλο τὰ νομικὰ πρόσωπα.

§97Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ καταργήσωμεν τὰ λαθραῖα ταμιευτήρια. Ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ ἐπιχειρήσεις. Ὁ Ζαρίφης ὁ Μαρῖνος εἶναι ὡσὰν Τράπεζαι.

§98Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ὁ Ζαρίφης ὁ Μαρῖνος εἶναι τίμιοι ἄνθρωποι. Εἶναι Τράπεζαι.

§99Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν μποροῦμε νὰ γνωρίζουμε ἐὰν ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐπιπόλαιοι. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρέπει νὰ εὕρωμεν μίαν διάκρισιν. Εἶναι δύσκολον πρᾶγμα νὰ εὕρωμεν τὴν γραμμὴν ἡ ὁποία θὰ χωρίσῃ τὰς νομίμους ἐπιχειρήσεις αὐτῆς τῆς μορφῆς ἀπὸ τὰς ἄλλας. Λοιπὸν πρέπει νὰ εὕρωμεν τὴν γραμμὴν αὐτὴν καὶ θὰ τὴν εὕρωμεν.

§100Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἐγώ, κύριε ὑπουργέ, εἶμαι εἰς ἄκρον εὐτυχὴς διότι συμφωνήσατε εἰς τὸ ὅτι δὲν δύνανται, ἀναρτῶντες μίαν ἐπιγραφὴν οἱ διάφοροι ὕποπτοι ἐπιχειρηματίαι, νὰ λέγουν ὅτι εἶναι λαϊκὰ ταμιευτήρια, διὰ νὰ εἰσπράττουν τὰ χρήματα τοῦ λαοῦ. Διότι μὲ αὐτὸν τόν τρόπον παγιδεύουν τὰς λαϊκὰς τάξεις.

§101Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ νομικὰ πρόσωπα δὲν θὰ ἔχουν ταμιευτήρια;

§102Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Αὐτὰ εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, ἄλλο πρᾶγμα. Ἐξαιροῦνται ρητῶς εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἄλλο τὸ ἕνα, ἄλλο τὸ ἄλλο. Γενικώτερον κρίνων τὸ ζήτημα τῶν ταμιευτηρίων παρατηρῶ, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ σκεφθῶμεν ὡριμώτερον περὶ τῆς δημιουργίας τοῦ θεσμοῦ τῆς μονοπωλήσεως τῶν ταμιευτηρίων, οἷα λειτουργοῦν εἰς τὰς ξένας χώρας. Αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰ ταμιευτήρια εἶναι λίαν εὐεργετικά. Εἶναι ὁ θεσμὸς τὸν ὁποῖον πρότεινεν ἐν Γαλλίᾳ ὁ Hugues Delestre, τὸ 1611 χωρὶς νὰ ἐφαρμοσθῇ τότε. Κατόπιν εἰς τὰ 1778 ἱδρύθησαν τὰ ταμιευτήρια Ἀμβούργου Ὀλδεμβούργου, Βέρνης, Λιγήρεως, Βασιλείας, Γένοβας, Κιέλου, καὶ βαθμηδόν, ἀπειράριθμα ἄλλα. Εἰς τὰ 1810 ἐδημιουργήθη εἰς τὴν Ἀγγλίαν τὸ ταμιευτήριον τοῦ Ruthuell, ἡ πρώτη αὕτη Sanings Bahk ἡ δὲ νομοθεσία τῆς Βικτωρίας ἦλθεν εἶτα καὶ τὸ ἐσυστηματοποίησεν. Ὁ θεσμὸς οὗτος εἶναι τόσον σοβαρός, ὥστε νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς προσαγωγῆς νομοσχεδίου καθιερώσεως τοῦ θεσμοῦ τούτου ἐν Ἑλλάδι. Ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ μὲ τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ πατάξῃ τὴν τοκογλυφίαν, τὴν ἀσκουμένην ἐπὶ τῶν ἐνεχύρων, θὰ ἔπρεπε λέγω, τὰ σκεφθῇ καὶ περὶ τῆς δημιουργίας τοῦ ἐπίσης εὐεργετικοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπισήμου ἐνεχυροδανειστηρίου, ὀργανισμοῦ παρὰ τοῦ ὁποίου νὰ δύναται κανεὶς νὰ εὑρίσκῃ διευκολύνσεις, χωρὶς νὰ πίπτῃ εἰς τοὺς ὄνυχας τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου τοκογλύφου, τοῦ καταχρωμένου, τελικῶς, τὸ ἐνέχυρον ἀντὶ μηδαμηνοῦ ποσοῦ. Δὲν γνωρίζω τί σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸν θεσμὸν τοῦτον, θὰ ἤμην ὅμως πολὺ εὐτυχὴς ἐὰν ἀπεφασίζετο νὰ προσαχθῇ μία ἐργασία πρὸς συζήτησιν ἐδῶ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν ἑνὸς ἐπισήμου ἐνεχυροδανειστηρίου τὸ ὁποῖον θὰ ἀποβῇ ὄντως εὐεργετικὸν διὰ τὸν τόπον. Καὶ ἤδη πρὶν ἢ φθάσω εἰς τὸ ἐπίμαχον ἄρθρον 15, ὅπου αἱ ἀντιλήψεις τὰς ὁποίας ἔχω εὑρίσκονται εἰς διαφωνίαν πρὸς τὰς Κυβερνητικὰς ἀπόψεις, θὰ ἐζήτουν μίαν μικρὰν προσθήκην εἰς τὸ ἄρθρον 26 τὸ ὁποῖον προβλέπει ὅτι οἱ ἐλεγκταὶ θὰ λαμβάνωνται ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὴν Ἀγροτικὴν καὶ ἐκ τῶν ἀνωτάτων δημοσίων ὑπαλλήλων Διατί ὅμως ν’ ἀποκλείσωμεν καὶ τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, ἀκόμη δὲ καὶ τὰ μέλη τοῦ συνδέσμου τῶν λογιστῶν; Τὸ ὑπουργεῖον θὰ κάμῃ τὴν ἐπιλογὴν ὅπως θέλει; Διατί ὅμως νὰ κάμωμεν αὐτὸν τὸν διχασμὸν ἐν τῷ νόμῳ; Ἄν δὲν ἀπατῶμαι καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τὸ εἶχε προτείνει αὐτὸ ὁμοφώνως.

§103Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πρῶτον διότι ἡ Ἐθνικὴ π. χ. εἶχεν ὑπαλλήλους παλαιοτέρους καὶ πειὸ ἠσκημένους. Καὶ ἡ Ἀγροτικὴ καὶ ἡ Ἐκδοτικὴ εἶναι Τράπεζαι εὑρισκόμεναι εἰς κάποιον σύνδεσμον πρὸς τὸ Κράτος καὶ παρέχουν μεγαλειτέραν ἐγγύησιν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἤθελε πάσης ἑταιρείας ὑπαλλήλους, ἀλλὰ τότε θὰ ηὐρύνετο ὁ κύκλος.

§104Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Δὲν σᾶς δεσμεύομεν νὰ τοὺς χρησιμοποιήσητε, ἀλλὰ νὰ μὴ τοὺς ἀποκλείσητε ἀπὸ τὴν δυνατότητα νὰ ἀναδειχθοῦν καὶ αὐτοὶ ὁρκωτοὶ λογισταί. Ἴσως εὕρετε ἐνδεχομένως τοὺς καλλιτέρους ἐκεῖ ὅπου δὲν πιστεύτε. Ταῦτα χωρὶς οὐδαμῶς νὰ παραγνωρίζω τὴν ἀξίαν τῶν ὑπαλλήλων τῶν Τραπεζῶν Ἐθνικῆς, Ἑλλάδος καὶ Ἀγροτικῆς. Ἔρχομαι ἤδη, κύριοι, εἰς τὸ ἄρθρον 15, τὸ ὁποῖον ἀπὸ μακροῦ ἀπασχολεῖ τὴν νομικὴν γνώμην καὶ προὐκάλεσε κατανάλωσιν μεγάλην χάρτου καὶ μελάνης. Τὸ ἄρθρον 15, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, σκοπὸν ἔχει τὴν προστασίαν τῶν καταθετῶν. Εἰδικῶς διὰ τὰς Τραπέζας—λέγει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις=λαμβάνονται μέτρα τινὰ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν καταθετῶν ἐναντίον κακοπίστων διοικητῶν. Ἀνεζήτησα καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει, καὶ εἰς τὸν λόγον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὴν ἑτέραν βάσιν τῆς ἐπεμβάσεως πρὸς ρύθμισιν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας ἐν τῷ τόπῳ, καὶ δὲν τὴν εὗρον τὴν βάσιν ταύτην οὐδαμοῦ.

§105Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποίαν;

§106Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς ratio legis. Τὸ νομοσχέδιον λέγω, καὶ ἀπὸ καταγωγῆς—διότι πέρυσιν ἡ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη ὅτι θὰ φέρῃ νομοσχέδιον πρὸς προστασίαν τῶν καταθετῶν—καὶ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει μαρτυρεῖ ὅτι μόνον εἰς προστασίαν τῶν καταθετῶν ἀποβλέπει. Καὶ ἐν τῇ ὁμιλίᾳ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας παρουσιάζεται τὸ νομοσχέδιον μονόπλευρον ὑπὲρ προστασίας τῶν καταθετῶν.

§107Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁμιλεῖτε διὰ τὸ ἄρθρον 15;

§108Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Μόλις εἰσῆλθον εἰς αὐτὸ καὶ ὁμιλῶ μὲ τὴν ἐπιθυμίαν συμπληρώσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἕως ἐδῶ εὑρέθημεν συμφωνοῦντες ἁπανταχοῦ. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ συμφωνήσωμεν μέχρι τέλους ἀλλ’ οὔτε καὶ ἀπαραίτητον εἶναι νὰ συμφωνήσωμεν, Τονίζω λοιπόν, τὸ ἑξῆς: ὅτι δὲν ἀνεῦρον τὴν ἑτέραν βάσιν τῆς ρυθμίσεως τῆς κυκλοφορίας ἐν τῷ νομοσχεδίῳ... Δὲν λέγω ὅτι δὲν εἶναι βάσις τὴν ὁποίαν θέλετε καὶ σιωπᾶτε.

§109Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κυριωτάτη.

§110Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ὡραῖα, κυριωτάτη. Τὴν ὁποίαν ὅμως ἀναγνωρίζετε σήμερον μόνον ὡς κυριωτάτην. Θέλω ὅμως νὰ μοῦ δηλωθῇ τὸ ἑξῆς: ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅταν κατήρτιζε τὸ νομοσχέδιον, εἶχε ὑπ’ ὄψει του τὴν βάσιν αὐτήν. Ναὶ ἢ οὔ;

§111Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τί σχέσιν ἔχουν ὅλα αὐτά;

§112Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἔχουν σχέσιν καὶ σχέσιν μεγάλην. Διότι πρόκειται περὶ τῆς διατυπώσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἐρωτῶ: τὸ νομοσχέδιόν σας εἰς τὶ ἀπέβλεψεν; εἰς προστασίαν τῶν καταθετῶν ἢ εἰς τὴν ρύθμισιν τῆς κυκλοφορίας;

§113Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατί μᾶς ἐρωτᾶτε σήμερον; Σᾶς λέγομεν ὅτι θέλομεν νὰ ρυθμίσωμεν τὸ ζήτημα τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ συγχρόνως δὲν θεωροῦμεν πὼς εἶναι ἄχρηστος ἡ διάταξις αὐτὴ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν καταθετῶν. Θὰ ἐξασφαλισθοῦν καλλίτερα διότι αἱ Τράπεζαι εἶναι ὑποχρεωμέναι νὰ κρατοῦν εἰς τὰ ταμεῖα των ἐπαρκῆ liguides. Δὲν εἶναι ἐκτεθειμέναι εἰς κίνδυνον ἀπροόπτων καὶ ἑπομένως δὲν θὰ πέσουν ὅπως πολλάκις ἔπεσαν χωρὶς νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ πέσουν, καὶ ὡς ἐκ τούτου προστατεύονται καὶ οἱ καταθέται. Ἀλλ’ μ’ ὅλα αὐτὰ ἡ ἀπείρως μεγαλυτέρα σημασία αὐτῆς τῆς διατάξεως ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας.

§114Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν τὸ εἶχεν ὑπ’ ὄψει του, τὸ τονίζω, ὅταν ὑπεβάλλετο εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον.

§115Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἰδοὺ τί ἔλεγον ὅταν εἰσήγαγον τὸ νομοσχέδιον: «Νομίζω ὅτι ἐγένετο ἡ Κεντρικὴ Τράπεζα ὑπεύθυνος. (ἀναγινώσκει).

§116Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Δὲν λέγετε «τὰς ἐργασίας» καὶ ἡμεῖς παρεξηγήσαμεν.

§117Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ ὁμολογήσω ἀφελέστερον ὅτι τότε δὲν τὸ εἶχον ὑπ’ ὄψει, ἀλλ’ ὅταν ἐμελέτησα τὸ νομοσχέδιον ἐπείσθην ὅτι ἦτο συμφέρον νὰ βάλωμεν τὴν διάταξιν διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τοὺς καταθέτας.

§118Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον καὶ ἰδοὺ τὶ σχέσιν εἶχεν ἡ ἐρώτησίς μου; Τὸ νὰ ὁμολογήσητε ὅτι ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεβλέψατε εἰς τὴν νομισματικὴν βάσιν.

§119Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κυρία εἶναι αὐτὴ ἀλλά καὶ ἡ ἄλλη δὲν εἶναι ἀναξία προσοχῆς.

§120Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Καὶ ἐπὶ τῆς ἄλλης βάσεως εἶχον ἀνάγκην τῆς προηγουμένης δηλώσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διὰ νὰ προχωρήσω, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν εἰσήγησιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς πλειοψηφίας ἡ ὁποία ἀποκλείει ρητῶς τὴν βάσιν τῆς προστασίας τῶν καταθετῶν, λέγουσα ὅτι δὲν ἐπικαλεῖται κἄν τὸ παράδειγμα τῆς Βουλγαρίας διότι ἐκεῖ τὸ μέτρον ἰσχύει ἀποκλειστικῶς πρὸς προστασίαν τῶν καταθετῶν, πρᾶγμα ἀποκλειόμενον παρ’ ἡμῶν διότι θὰ ἀπετέλει παραγνώρισιν τῆς πραγματικότητος.

§121Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν τὴν ἐδιαβάσατε μὲ πολλὴν προσοχὴν, διότι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς—διὰ τὴν ὁποίαν καὶ συγχαίρω τοὺς εἰσηγητὰς—ἐξαίρει τὴν σημασίαν ποὺ ἔχει αὐτὴ ἡ διάταξις διὰ τὸ ζήτημα τῆς κυκλοφορίας καὶ ὄχι διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν καταθετῶν.

§122Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ λέγω, ὅτι δὲν ἐκτιμᾶ τὸν ἄλλον παράγοντα τῆς προστασίας τῶν καταθετῶν.

§123Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε εἴμεθα σύμφωνοι.

§124Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Βεβαίως. Ὥστε ἡ παρεξήγησις δὲν εἶναι πρὸς τὸ μέρος τὸ ἰδικόν μου, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἰδικόν σας.

§125Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐνόμισα ὅτι εἴπατε ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἀποδίδει σημασίαν εἰς αὐτό. Μὲ συγχωρεῖτε.

§126Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα, λοιπόν, ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς προστασίας τῶν καταθετῶν καὶ εἶπον ὅτι ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἔκαμε μίαν εἰσήγησιν λαμπράν, δὲν τὴν δέχεται τὴν βάσιν τῆς προστασίας ταύτης, καὶ ἐγὼ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἐνισχύω τὴν ἐπιτροπήν, εἰς τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς προστασίας τῶν καταθετῶν, διότι τοιαύτην προστασίαν δὲν ἐξασφαλίζει τὸ νομοσχέδιον. Διότι, κύριοι τὶ θέλετε νὰ κάμῃ ἕνα ποσοστὸν 12% δι’ ἕνα καταθέτην ὁ ὁποῖος ἔχει μίαν κατάθεσιν 100 χιλ. δραχμῶν; Ἅμα χάσῃ τὰς 88.000 τῆς καταθέσεώς του, θὰ παρηγορηθῇ λαμβάνων 12.000; Δεύτερον οὐδ’ εἰς αὐτὰ ἀκόμη τὰ 12% δίδεται δικαίωμα πρωτοπραξίας εἰς τοὺς καταθέτας. Συνεπῶς τὴν ὥραν ποὺ θὰ ζητήσουν νὰ λάβουν τὰ 12%, θὰ εὑρεθῶσιν πρὸ ἄλλων ἀπαιτήσεων καὶ δὴ φόρων τοῦ δημοσίου, καὶ τότε πῶς θὰ ἱκανοποιηθῶσιν; Λοιπὸν τίνι τρόπῳ τοὺς προστατεύομεν ἐὰν δὲν τοὺς δίδωμεν οὔτε τὸ δικαίωμα τῆς πρωτοπραξίας: Ἡ Βουλγαρία ἔχει νομοθετήσει μόνον ἕν 10% καὶ δὴ ἐπὶ τῶν καταθέσεων τῶν ταμιευτηρίων καὶ τὸ δέχεται εἰς χρεώγραφα καὶ εἰς ἐμπορικὰ γραμμάτια. Ἡ Τσεχοσλοβακία ἔχει 8% μόνον μὲ διάταγμα, Αἱ δὲ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἔχουν ἐντελῶς ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ μᾶς ἐνδιαφέρῃ. Ὁ δὲ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Πίτσμπουργ, ὁ Κέμμερερ, τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ἀνεφέρει εἰς τὸ ἔργον του περὶ τοῦ Federal Reserve System, τὸ γεγονὸς ὅτι κατὰ τὸν πανικὸν τοῦ 1907 εἰς τὴν Ἀμερικὴν εὑρέθη νὰ ἔχουν αἱ Τράπεζαι διαθέσιμα πολὺ περισσότερα παρά ποτέ, παρ’ ὅλον τοῦτο ὅμως δὲν ἠδυνήθησαν νὰ κρατήσουν τὴν κατάστασιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ λέγει, ὅτι θέλει τὸ παρακράτημα τοῦτο διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐκτελέσῃ ἄσκησιν τῆς πολιτικῆς τῆς ἀνοικτῆς ἀγορᾶς, πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας. Ὡς γνωστόν, εἰς τὴν Ἀγγλίαν αἱ Τράπεζαι ἐξ ἔθους καὶ ὄχι ἐκ νόμου διατηροῦν παρὰ τῇ Τραπέζῃ τῆς Ἀγγλίας ὡρισμένον ποσοστὸν ἐκ τῶν καταθέσεών των κάτωθεν τοῦ ὁποίου δὲν ἀποφασίζουν νὰ κατέλθουν. Ἔχει οὕτω ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας δύο μέσα διὰ νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν κυκλοφορίαν. Τοῦτο μὲν νὰ ὑψώσῃ τὸν προεξοφλητικὸν τόκον, τοῦτο δὲ νὰ ἐμφανισθῇ ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας πωλοῦσα χρεώγραφα εἰς τὴν ἀγοράν. Διὰ νὰ ἀγορασθοῦν τὰ χρεώγραφα οἱ ἀγορασταὶ ἀποσύρουν καταθέσεις, αἱ δὲ τράπεζαι διὰ νὰ μὴ θίξουν τὸ ποσοστὸν τὸ πάγιον, τὸ ὁποῖον ἔχουν παρὰ τῇ Τραπέζῃ τῆς Ἀγγλίας, ἀναγκάζονται νὰ περιστείλουν τὰς πιστώσεις. Καὶ οὕτω τὸ ἀποτέλεσμα ἐπέρχεται διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἠπιώτερον, ἀληθῶς ἠπιώτερον. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω: ἔχομεν τὴν δύναμιν νὰ ἀσκήσωμεν ἡμεῖς τὴν πολιτικὴν τῆς ἀνοικτῆς ἀγορᾶς; Κάθε ἄλλο. Δὲν ἔχει ἡ ἰδική μας Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος τόσον ποσὸν χρεωγράφων, διὰ νὰ δύναται νὰ τὸ ρίψῃ εἰς τὴν ἀγορὰν εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐπιτύχῃ αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα. Ὀφείλω νὰ εἴπω ἀκόμη, ὅτι καὶ ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Κέϊνς, ἡ τελευταία—ἐπειδὴ ἐπὶ τῆς θεωρίας ἐκείνου στηρίζονται οἱ εἰσηγηταί—ὁμολογεῖ ὅτι ὁ Κέϊνς εἶναι ὁ μόνος ὅστις ὑποστηρίζει αὐτὴν τὴν θεωρίαν καὶ συνιστᾶ μάλιστα κάποιαν μείωσιν τοῦ ποσοστοῦ, ἂν πρόκειται νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν θεωρίαν του εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐγὼ ὅμως, κύριοι, ὁμολογῶ ὅτι κατέχομαι κυρίως ἐκ τοῦ φόβου περιστολῆς τῶν πιστώσεων, φόβου τὸν ὁποῖον ὡμολόγησε καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καταθέτων τὸ νομοσχέδιον, ὅταν ἔλεγεν ὅτι ἀναγνωρίζει τὸν κίνδυνον τῆς περιστολῆς τῶν πιστώσεων συνεπείᾳ τοῦ μέτρου. Τὸ κύριον, λοιπόν, κίνητρον, τὸ ὁποῖον ἐμὲ τοὐλάχιστον ὡδήγησεν νὰ μάχομαι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν μέτρον εἶναι ὁ φόβος τῆς περιστολῆς τῶν πιστώσεων εἰς στιγμὰς τῆς κρίσεως τὴν ὁποίαν διατρέχει ὁ τόπος. Ἂς μὴ μοῦ δοθῇ ὡς ἀπάντησις ὅτι τὰ διαθέσιμα σήμερον παρὰ ταῖς Τραπέζαις εἶναι ὑπέρποτε μεγάλα. Ἀκούσατε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διατὶ εἶναι μεγάλα: Τὸ κεφάλαιον ὡς ἐκ τῆς κρίσεως δειλιᾷ νὰ τοποθετηθῇ ἀπ’ εὐθείας. Τὶ πράττουν, λοιπόν, οἱ κεφαλαιοῦχοι; Μεταθέτουν τὸν φόρον τοῦ κινδύνου εἰς τὰς Τραπέζας καὶ καταθέτουν τὰ χρήματά των εἰς τὰς Τραπέζας, ἀπολαμβάνοντες μικρότερον τόκον ἀναζητοῦντες μόνον τὴν ἀσφάλειαν. Ἀλλ’ ὅταν ἐμειώθησαν καὶ τὰ ἐπιτόκια τῶν καταθέσεων κατὰ τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἠνάγκασε τοὺς καταθέτας νὰ σκεφθοῦν ἄλλως, ὄντως οὗτοι ἐσκέφθησαν ἄλλως καὶ εἶπον: παρὰ νὰ λαμβάνωμεν τόκον 3%, ἂς ἀγοράσωμεν ὁμολογίας τοῦ Κράτους, ἀφοῦ ἐπὶ τέλους τὸ Κράτος ἐφάνη πάντοτε συνεπὲς εἰς τὰς ὑποχρεώσεις του Δι’ αὐτὸ εἴδατε μεγάλην συγκέντρωσιν διαθεσίμων εἰς τὰς Τραπέζας, ἐπαναλαμβάνω, ἐκ τοῦ φόβου τῆς τοποθετήσεώς των ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῶν ἰδιωτῶν, ὅπως εἴδατε καὶ μεγάλην τοποθέτησιν εἰς Ἐθνικὰ χρεώγραφα ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου καὶ ἐντεῦθεν, ἀφ’ ἧς δηλαδή, τὸ ἐπιτόκιον κατέστη μηδαμινόν. Ἤθελα νὰ δώσω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν τοῦ πῶς κατ’ ἐμὲ προέκυψεν ἡ αὔξησις τῶν διαθεσίμων εἰς τὰς Τραπέζας. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι ἔχω ζωηρὸν τὸν φόβον τῆς συνεπεία τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, περαιτέρω περιστολῆς τῶν πιστώσεων καὶ τὸν ἔχω ἔτι ζωηρότερον διότι εἶναι τόσον στενοχωρημένη σήμερον ἡ ἀγορά, ὥστε, ἂν περισταλοῦν περαιτέρω αἱ πιστώσεις, ὁ κίνδυνος θὰ εἶναι ἀπερίγραπτος. Ἀλλέως πῶς θὰ εἶχον τὰ πράγματα, ἐὰν τὸ μέτρον ἤρχετο μὲ δυνητικὴν ἐφαρμογὴν διὰ διατάγματος. Λέγω ὅτι ἔχω αὐτὸν τὸν φόβον, διότι, κύριοι, πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι, παρὰ τὰ ὅσα ἐξέθηκαν ἐπιστημονικῶς καὶ ἄριστα, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξιος παντὸς ἐπαίνου ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας βουλευτὴς ἐκ Βόλου, παρὰ ταῦτα, λέγω, κέ Τράπεζα, συνεπείᾳ τοῦ νομοσχεδίου θ’ ἀναγκασθοῦν νὰ δημιουργήσουν δεύτερον ταμεῖον καὶ θὰ δημιουργηθῇ ἀναγκαστικῶς εἰς βάρος τῶν πιστούχων. Διότι τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ τραπεζίτης θὰ ἔχῃ μόνον τὸ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου 12% διαθέσιμον καὶ αἴφνης ἐμφανισθῇ εἷς μέγας καταθέτης ζητῶν λ. χ. 1½ ἑκατομμύριον ἐκ τῆς καταθέσεως του τότε ὁ τραπεζίτης θ’ ἀναγκασθῇ νὰ πτωχεύσῃ διὰ νὰ μὴ θίξῃ τὸ 12%. Καὶ θὰ πτωχεύσῃ πρὶν δυνηθῇ τὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ εἰς αὐτό.

§127Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θίγεται διότι ἔχει ὅλον τὸν καιρὸν νὰ τὸ ἀντικαταστήσῃ.

§128Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐκ τοῦ νομοσχεδίου δὲν προκύπτει αὐτό. Νὰ τὸ θέσετε εἰς τὸν νόμον.

§129Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ ἐξηγοῦμεν αὐτὸ καὶ ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ ὑπάρχουν ἀμφιβολίαι θὰ σᾶς εἴπωμεν πῶς διατυποῦται. (ἀναγινώσκει). Σᾶς πληροφορῶ δὲ ὅτι αἱ Τράπεζαι ἐδέχθησαν αὐτὴν τὴν διατύπωσιν.

§130Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε, ἐπειδὴ εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτι ἐδέχθησαν αἱ Τράπεζαι τὴν διατύπωσιν, ἐγὼ θὰ ἤθελον νὰ δηλώσω ὅτι μοῦ εἶναι ἀδιάφορον ἂν τὸ ἐδέχθησαν ἢ ὄχι.

§131Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἄλλας τροπολογίας ἔχετε κ. ὑπουργέ.

§132Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ τὰς εἴπω, εἶναι πολλαὶ τροπολογίαι.

§133Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Πρὶν ὁμιλήσωμεν ἡμεῖς δέον νὰ τὰς ἀκούσωμεν παρακαλῶ.

§134Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἅμα τελειώσῃ ὁ ρήτωρ θὰ τὰς εἴπω.

§135Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὸν κ. Αἰλιανὸν ἐπιτρέψατε νὰ λάβῃ τὸν λόγον κ. ὁ ὑπουργός.

§136Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἔλεγον λοιπὸν κύριοι, ὅτι ἐγὼ φοβοῦμαι ἰδιαιτέρως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐκσπάσῃ ἐπὶ τῶν πιστούχων καὶ τὸ φοβοῦμαι διότι ὁ τόπος μας εἶναι ἕνας τόπος εἰς τὸν ὁποῖον τὸ παραμικρὸν χαρτονόμισμα, ἀποσυρόμενον τῆς κυκλοφορίας δημιουργεῖ μεγάλας συνεπείας. Τὸ λέγω τοῦτο διότι ἡ ταχύτης μετὰ τῆς ὁποίας κυκλοφορεῖ τὸ χαρτονόμισμα παρ’ ἡμῖν ὑπερβαίνει τὴν ταχύτητα τῆς κυκλοφορίας τοῦ χαρτονομίσματος ἐν ταῖς ἄλλαις χώραις καὶ τὴν ὑπερβαίνει, κατὰ τὴν γνώμην μου, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Διότι ἡμεῖς ἐδῶ δὲν γνωρίζομεν κἂν τὴν ἰδιωτικὴν ἐπιταγήν. Ἑκατομμύρια ἑκατομμυρίων ὁλόκληρα ἰδιωτικῶν τσὲκ κυκλοφοροῦν, ταξειδεύοντα ἀπὸ τόπου εἰς τόπον καὶ ἀπὸ ἰδιώτας εἰς Τραπέζας εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Ἀμερικήν. Τουναντίον, ἡμεῖς ἐδῶ, ἔχομεν τὴν ἰδιωτικὴν ἐπιταγὴν καὶ ὅταν εἰς ἡλικίαν τὴν ἀφῆκε ὁ πρῶτος ἐκδοὺς τοιαύτην, ὁ Ἰθάλγος δὸν Κιχώτης, διότι, εἰρρήσθω ἐν παρόδῳ τὴν πρώτην ἐπιταγὴν τὴν ἐξέδωκεν ὁ δὸν Κιχώτης. Λέγω λοιπὸν ὅτι εἰς τὴν ἡλικίαν τὴν ὁποίαν τὴν ἀφῆκε ὁ δὸν Κιχώτης, εἰς αὐτὴν τὴν ἡλικίαν σχεδὸν τὴν ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὴν ἰδιωτικὴν ἐπιταγήν. Καὶ τονίζω ὅτι ἡ ἔλλειψις αὐτοῦ τοῦ σκέλους τῆς πιστωτικῆς κυκλοφορίας εἶναι φυσικὸν νὰ ἀναγκάζῃ τὸ χαρτονόμισμα νὰ κυκλοφορῇ ταχύτερον, διὰ ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀνάγκας. Τοῦτο λοιπὸν εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἄρσεως σοβαροῦ μέρους τοῦ χαρτονομίσματος ἐκ τῆς κυκλοφορίας, ὡς συμβαίνει διὰ τοῦ νομοσχεδίου; Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ἡ κυκλοφορία συστέλλεται ἐπικινδύνως καὶ τότε, ἐκτὸς τοῦ πραγματικοῦ, ἐμφανίζεται καὶ ὁ ψυχολογικὸς συντελεστὴς τῆς κυκλοφορίας τὸν ὁποῖον εἰς τὸν νέον του βιβλίον περὶ τῆς ταχύτητος τῆς κυκλοφορίας ὁ Hornbostel ἀναπτύσσει διὰ μακρῶν. Δηλαδὴ ὅπως ὅταν προσφέρεται τὸ χρῆμα ἀθρόως ἐπὶ τῆς inflation πολλαπλασιάζει τὸ κακὸν ὁ ψυχολογικὸς συντελεστὴς οὕτως εἰς τὴν συστολὴν τοῦ χαρτονομίσματος ὁ ψυχολογικὸς συντελεστὴς παρεμβαίνει καὶ πάλιν, ἀντιθέτως καὶ τὸ συστέλλει ἔτι περισσότερον διότι ὅλοι ζητοῦν νὰ κρατοῦν περισσότερον χαρτονόμισμα, καὶ δὲν τὸ προσφέρουν εἰς δάνεια καὶ πιστώσεις. Ἰδού, διατί, κύριοι, διὰ λόγους πραγματικοὺς καὶ ψυχολογικοὺς ἐκ τῆς διὰ τοῦ νομοσχεδίου μειώσεως κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος φοβοῦμαι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ὁδηγήσῃ εἰς περιστολὴν τῶν τραπεζιτικῶν πιστώσεων καὶ προσθέτω ἀκόμη, ὅτι εἰς ἐποχὴν δεινὴν οἰκονομικήν, οἵαν διατρέχει νῦν ὁ τόπος δὲν θὰ ἐπετρέπετο νὰ θιγοῦν ὁπωσδήποτε αἱ πιστώσεις αἱ παρεχόμεναι εἰς τὸν ἐργαζόμενον λαόν. Θὰ ἔλεγον ἀκόμη τὸ ἑξῆς: ὅτι, ὅπως ὁμολογῇ καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς πλειοψηφίας, αἱ Τράπεζαι ἡμῶν διατηροῦν πολὺ μεγαλείτερα διαθέσιμα ἢ αἱ ξέναι, μέχρι τοιούτου μάλιστα σημείου ὥστε φθάνει ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ὁ ἐκ Βόλου βουλευτής, νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ τὰς ἐνοχλήσῃ ὡς ἐκ τούτου τὸ μέτρον. Ἐγὼ ἐτόνισα ὅτι θὰ δημιουργηθῇ τὸ δεύτερον ταμεῖον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον τὰ ἐπιχειρήματα τῆς ἐπιτροπῆς τῆς πλειοψηφίας, οὐδαμῶς ἠδυνήθησαν νὰ κλονίσουν.

§137Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, διότι ὑπάρχει προθεσμία ἑνὸς μηνός, αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια.

§138Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἔχω νομοσχέδιόν σας, τὸ ὁποῖον διενεμήθη πρὸ τριμήνου ὑπ’ ὄψιν μου καὶ τώρα παρατηρῶ ὅτι ὁλονὲν τὸ τροπολογεῖτε καὶ κατέληξε νὰ τὸ καταστήσητε ἀληθῆ χαμαιλέοντα.

§139Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἂν εἶχεν αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἡ διάταξις, ποὺ ὑποθέτει ὁ κ. Αἰλιανὸς τότε θὰ ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ ἔχουν καὶ δεύτερον ταμεῖον.

§140Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ βέβαια μὲ τὴν ἑρμηνείαν αὐτήν, δὲν θὰ ἔχουν καὶ δεύτερον ταμεῖον, ἐκτὸς ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴπωμεν ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ λέγωμεν αὐτό....

§141Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Προτιμώτερον εἶναι νὰ κατέλθωμεν εἰς τὰ 5 καὶ 10%.

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ ἐπικαλῆσθε τὸν Κέϋνς, διότι ὁ Κέϋνς ζητεῖ 15% καὶ 30%. Καὶ ἂν τὸ μέτρον αὐτὸ εἶναι ἀναγκαῖον εἰς τὴν Ἀγγλίαν δι’ ἡμᾶς εἶναι ἀναπόφευκτον.

§143Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἀντιλαμβάνεσθε λοιπὸν κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Κέϋνς προτείνει περιστολήν, αὐτὴν δέ, ἂν παρ’ ὅλα ταῦτα ἐπιμένετε εἰς τὸ νομοσχέδιον, ζητῶ καὶ ἐγὼ ἔστω καὶ 2% τοῦ ποσοστοῦ τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, μὲ βάσιν τὸν μέσον ὅρον τοῦ διμήνου.

§144Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἦτο ἐμφανὲς ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τοῦ μέσου ὅρου μηνιαίως. Γνωρίζετε ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἔχουν ἑβδομαδιαίας καταστάσεις.

§145Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἀντὶ νὰ βελτιώσητε τὸ νομοσχέδιον ἐκ τῆς συζητήσεως μετὰ τῶν Τραπεζῶν, τὸ ἐχειροτερεύσατε ἐκ πείσματος.

§146Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ διάταξις ἡ πρώτη ἦτο ἀσφαλεστέρα ἀπὸ ὅ,τι εἶναι σήμερον.

§147Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ὁμολογεῖτε ἄρα ὅτι τὸ ἐχειροτερεύσατε. Θὰ ἔλεγον ἀκόμη ὅτι, ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος τοῦ καθορισμοῦ τοῦ ποσοστοῦ, δὲν βλέπω τί θὰ ἔχανεν ἡ Κυβέρνησις θέτουσα τὴν διάταξιν αὐτὴν ὡς δυνητικήν. Τὸ λέγω δὲ διότι θὰ ἠδύνατο ἐπὶ τῇ ἀπειλῇ τῆς ἐφαρμογῆς της, νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα χωρὶς καὶ νὰ ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κινηθῇ μέσα εἰς αὐτὸ τὸ πλαίσιον τῆς νομοθετικῆς ἀκαμψίας.

§148Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ κάμωμεν ἀπειλάς.

§149Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ὄχι, δὲν πρόκειται περὶ ἀπειλῶν.

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλομεν νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος πρὸς ἀποτελεσματικὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ μεγάλου σκοποῦ διὰ τὸν ὁποῖον ἱδρύθη. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα ἡ γενικωτέρα καὶ θέλομεν συγχρόνως, μολονότι πρέπει νὰ εἴμεθα ἐνθουσιασμένοι διότι αἱ Τράπεζαί μας εἶναι μεγάλαι, θέλομεν νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι δὲν θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ἱκανότης τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὰς ἀγαθάς της σχέσεις τὰς διηνεκεῖς, μετὰ τῶν ἄλλων τραπεζῶν, διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν της. Ἠξεύρετε ὅτι αἱ τράπεζαι πολλὲς φορὲς μαλώνουν. Δυστυχῶς αἱ σχέσεις τῶν ἄλλων τραπεζῶν καὶ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι ἄρισται. Ὑπάρχει δυσπιστία μεταξύ των. Μοῦ τὴν εἶπον. Τοὺς ἐπρότεινα μάλιστα νὰ συνεννοηθῶμεν μετὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ καὶ νὰ κυττάξωμεν νὰ τοὺς φέρωμεν εἰς μίαν ἐξήγησιν. Δὲν θέλομεν λοιπὸν νὰ ἀφήσωμεν τὸν τόπον ἐκτεθειμένον, εἰς μίαν ὥραν ἀνάγκης νὰ ἐπιτύχῃ ἢ νὰ μὴ ἐπιτύχῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐπιδεικνυομένης διὰ τῆς συστάσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος πολιτικῆς, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἔχουν χαλάσῃ, νὰ μὴ μετέλθουν τὴν πολιτικὴν ἡ ὁποία χρειάζεται Δίδομεν τὸ μέσον αὐτὸ εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ τὴν ἐφαρμόζῃ.

§151Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ διαφωνῶν ὅτι τὸ ἵδρυμα πρέπει νὰ τύχῃ πάσης ἐνισχύσεως, διότι ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει εἶναι ἀλληλέγγυος, πρὸς τὴν ὑπόστασιν τοῦ τόπου. Ἐὰν ἡμεῖς διεφωνήσαμεν, τὸ ἐπράξαμεν διότι δὲν ἐπιθυμοῦμεν προστριβὰς μεταξὺ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν λοιπῶν Τραπεζῶν ἐν τῷ συμφέροντί της.

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ διότι ἀποδίδετε καὶ ἄλλην ἔννοιαν εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῶν διαθεσίμων.

§153Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἀλλά, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὗτος εἶναι ὁ ἐπίλογος τὸν ὁποῖον ἀρχικῶς εἶχα χαράξει εἰς τὸν λόγον μου, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω ὅτι ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐπιτυχοῦς καθ’ ἡμᾶς καὶ τοῦ σφαλεροῦ κατ’ ἐμὲ τῶν μέσων τὰ ὁποῖα μεταχειρίζεσθε πρὸς τοῦτο, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖτε ὑμεῖς, εἶναι ἡ ἁρμόζουσα ἢ ὄχι, θὰ εἶχα νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὸ ἀπόφθεγμα τοῦ Γκαῖτε, ὅτι κάθε θεωρία εἶναι φαιά, ἐνῷ ἡ ζωὴ εἶναι πρασίνη. Θὰ ἤθελα νὰ ὑπομνήσω ὅτι, ἔξω τῶν νόμων, ἔξω τῶν θεωριῶν, ἔξω τοῦ πλαισίου τὸ ὁποῖον διαγράφομεν εἰς τὰς διαφόρους νομοθετικὰς διατάξεις ἡ ζωὴ τῶν Τραπεζῶν καὶ αἱ σχέσεις αὐτῶν πρὸς ἀλλήλας πρὸς τὸ Κράτος, καὶ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν, δὲν πρέπει νὰ ρυθμίζεται ἀπὸ τὸ ξηρὸν γράμμα τοῦ νόμου. Καὶ ὅταν ἐγὼ σᾶς προέτεινα νὰ τὴν ἀφήσητε δυνητικὴν τὴν διάταξιν τὸ ἔπραξα διότι πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι κοινὴ εἶναι ἡ ἐπιθυμία ὅλων τῶν Τραπεζῶν, ἀπὸ τῆς πρώτης μέχρι τῆς τελευταίας, ὅπως, ἐν ἀλληλεγγύῃ πορευθοῦν ἀπέναντι τῶν πραγμάτων τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ τόπου. Ταύτην τὴν πλάνην ἔχω, κύριοι βουλευταί. Θὰ ἤθελα δὲ τελειώνων τὸν λόγον μου νὰ εἴπω ὅτι, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων νομοθετικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ τῶν συμπληρωματικῶν τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀνεξαρτήτως λέγω, ὅλων αὐτῶν, ὀφείλω νὰ ἐξάρω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι μία καὶ μόνη ὑπάρχει ἀσφάλεια καὶ διὰ τὸν τόπον καὶ διὰ τοὺς καταθέτας, ἀσφάλεια θετικὴ καὶ ἀμείωτος, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀσφάλεια τῆς ρευστότητος τοῦ ἐνεργητικοῦ τῶν Τραπεζῶν. Ὅταν μία τράπεζα στρέφεται πρὸς παρακεκινδυνευμένας ἐπιχειρήσεις ὅταν μία Τράπεζα δὲν σέβεται τὸ χρῆμα τοῦ κοινοῦ, τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον τῇ ἐνεπιστεύθησαν οἱ καταθέται ὅταν λέγω, μία Τράπεζα δὲν ἀντιλαμβάνεται τὸν γενικώτερον προορισμὸν τὸν ὁποῖον ἔχει, δηλαδὴ τὸ ὅτι εἶναι ἡ δεξαμενὴ ἡ οἰκονομική, πρὸς τὴν ὁποίαν συρρέουν ὅλοι οἱ ποταμίσκοι τῆς ἰδιωτικῆς ἀποταμιεύσεως, διὰ νὰ ἐξέλθουν ὡς ποταμοὶ ἐκεῖθεν, καὶ ἀρδεύοντες καὶ βοηθοῦντες τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τόπου, ὅταν λέγω, μία Τράπεζα δὲν ἀντιλαμβάνεται τὸν προορισμόν της τοῦτον τὸν γενικώτερον, ἀσφαλῶς κακὴν τύχην ἐπιφυλάσση καὶ εἰς ἑαυτήν καὶ εἰς ὅλην τὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου. Θὰ ἤθελα, λοιπόν, νὰ συμπεράνω, λέγων ὅτι ἀνεξαρτήτως τῶν νομοθετικῶν μέτρων καὶ πάσης νομοθετικῆς προνοίας, ὑπάρχει μία καὶ μόνη ὁδὸς ἡ ὁποία δύναται ν’ ἀγάγῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Καὶ ἡ ὁδὸς αὕτη συνίσταται εἰς τὸ ὅτι αἱ Τράπεζαι πρέπει νὰ ἀντιληφθοῦν ὅτι δὲν εἶναι ξηραὶ ἰδιωτικαὶ ἐπιχειρήσεις, ἀλλ’ εἶναι ἐπιχειρήσεις ὑπὸ τὴν στέγην τοῦ Κράτους καὶ ὑπὸ τὴν αἰγίδα αὐτοῦ, καλοῦνται νὰ βοηθήσουν, νὰ προαγάγουν νὰ γαλουχήσουν τὴν ὅλην τοῦ τόπου οἰκονομίαν. (Χειροκροτήματα).

§154Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριοι, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 ὑπάρχουν αἱ ἑξῆς τροπολογίαι. Τὸ πρῶτον ἐδάφιον μένει ὡς ἔχει εἰς τὸ νομοσχέδιον. Τὸ 2ον μένει καὶ αὐτὸ ὡς ἔχει, μὲ τὴν προσθήκην μόνον ὅτι ἡ σύμβασις τῆς 27 Ὀκτωβρίου 1927, ἡ ἀφορῶσα τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν παραμένει ἐν ἰσχύϊ ὡς ἔχει.

§155Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δηλαδὴ παραμένει τὸ 7% διὰ τὴν Ἐθνικήν;

§156Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μάλιστα. Τὸ ἐδάφιον 3 (ἀναγινώσκει).....

§157Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ κάνῃ δήλωσιν;

§158Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μάλιστα. Ἡ δήλωσις αὐτὴ δεσμεύει τὴν Τράπεζαν ἐπὶ 3μηνον. Τὸ ἐδάφιον 4ον εἶναι τὸ μέσον τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνει (ἀναγινώσκει)..........» Ἐδάφιον 5ον (ἀναγινώσκει)...»

§159Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος νὰ αὐξάνῃ τὸ 7%;

§160Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μάλιστα.

§161Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἰς αὐτό, ὅπως ἔχετε τὴν τροποποίησιν ὑποβάλλετε τὰς ἄλλας Τραπέζας εἰς μείζονα ὑποχρέωσιν.

§162Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἄς κάμουν ἐπιλογήν.

§163Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ἤθελα νὰ μοῦ εἴπητε, ἐπειδὴ ἔχετε μίαν τροποποίησιν, ἡ ὁποία μετέβαλεν, κατά πολὺ τὴν βάσιν πόθεν ὡρμήθητε ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὴν πρώτην περίπτωσιν, ὅταν εἶναι 12% νὰ παρέχητε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικήν, νὰ κάνῃ μίαν μεταβολὴν ἐπωφελεστέραν διὰ τὰς ἄλλας Τραπέζας. Ἀλλὰ δὲν ὑπερβαίνετε τὸ ὅριον. Ὅταν δὲ πρόκειται διὰ τὸ 7%, ἐκεῖ παρέχεται εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ δικαίωμα ὄχι νὰ κάνῃ μεταβολὴν ἐπωφελεστέραν διὰ τὰς Τραπέζας, ἀλλὰ καὶ δυσχερεστέρας. Πόθεν ὡρμήθητε;

§164Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διότι εἶναι δικαίωμά τους. Εἶναι προαιρετικόν.

§165Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὸ τὸ προαιρετικόν, ποίαν βάσιν ἔχετε νὰ τὸ κάνετε;

§166Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς ἐξακολουθήσουν αἱ τροπολογίαι καὶ μετὰ ταῦτα συζητοῦμεν.

§167Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ ζητῶ τὴν δικαιολογίαν αὐτοῦ.

§168Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐδάφιον 6 (ἀναγινώσκει)...» Τὴν διάταξιν αὐτὴν τὴν ἐβάλαμεν, διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ κύρωσις δι’ αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν. Νομίζω, ὅτι οἱ εἰσηγηταὶ ἐπρότειναν καὶ πρόστιμον. Ὑπάρχει εἰς ἄλλας χώρας, εἰς τὰς ὁποίας ἐφαρμόζεται. Ἡμεῖς δὲν εἴχομεν εἰς τὸ νομοσχέδιον καμμίαν κύρωσιν. Ἐκρίθη ἐν τούτοις φρόνιμον νὰ ὑποχρεωθοῦν αἱ Τράπεζαι ὁσάκις παραβαίνουν τὸν νόμον τοὐλάχιστον, νὰ ἀποδίδουν εἰς τὸ δημόσιον τὸν τόκον τὸν ὁποῖον καρποῦνται.

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκ πρωτοβουλίας μάλιστα τῶν Τραπεζῶν ἐτέθη αὐτὴ ἡ διάταξις.

§170Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἀναφέρεται καὶ μία ἄλλη διάταξις, ἡ ὁποία ἐκ τοῦ νομοσχεδίου δὲν προκύπτει. Δηλαδή, ὅτι εἰς τὰ 12% θὰ ὑπολογίζεται καὶ ἡ κατάθεσις ἡ ὁποία τυχὸν γίνεται εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν.

§171Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὸ ὑπάρχει.

§172Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὑπάρχει εἰς τὸ νομοσχέδιον;

§173Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μάλιστα. ὑπάρχει. (ἀναγινώσκει).... «...Κατ’ ἐξαίρεσιν...»

§174Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δηλαδὴ ἀποδέχεσθε τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§175Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελα μίαν διασάφησιν. Εἰς τὸ ἄρθρον 2 λέγετε (ἀναγινώσκει)... «Ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος...»

§176Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὸ διεγράφη.

§177Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν αὐτοῦ παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος.

§179Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ θόρυβος καὶ ἡ ἀντίδρασις ἐκ μέρους τῶν Τραπεζῶν, ἡ ὁποία ὑπεκινήθη καὶ ἐξεδηλώθη ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐπροκάλεσαν πολὺ τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἡ ὁποία ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ τὰ ἐλατήρια ὑφ’ ὧν ἐκινήθησαν αἱ Τράπεζαι, διὰ νὰ διεγείρουν τὴν ἀντίδρασιν αὐτὴν εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως τὸ ὁποῖον θέτει μίαν ἐπιβεβλημένην τάξιν, εἰς ἓν θέμα, εἰς ὃ ἡ μέχρι τοῦδε νομοθεσία μας εἶναι ἐλλιπής. Συμβαίνει δὲ τὸ ἑξῆς, εἰς ὃ προκαλῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς: ὅτι αἱ Ἑλληνικαὶ Τράπεζαι ἔχουν ἱδρύσει ἕνα σωματεῖον μὴ ἀνεγνωρισμένον ὑπὸ τοῦ νόμου, ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Ἕνωσις Τραπεζῶν» τὸ ὁποῖον συνεδριάζει ὑπὸ ἐκλεγόμενον προεδρεῖον, λαμβάνει ἀποφάσεις, κανονίζει τοὺς τόκους τῶν καταθέσεων καὶ τῶν χορηγήσεων, καὶ κατ’ αὐθαίρετον συμφεροντολογικὴν μόνον κρίσιν τοὺς καθιστᾷ ὑψηλοὺς ἢ χαμηλούς, καὶ γενικῶς τίθεται ἀντιμέτωπον τοῦ Κράτους καὶ τῆς κοινωνίας, ἧς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν διευθύνει. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ἡμερῶν, ὅταν ὡμίλησεν ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος, ποὺ μᾶς ἀπασχολεῖ καὶ σήμερον, εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι εἶναι παράνομος ἡ λειτουργία τοῦ σωματείου αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἐὰν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν κατὰ τῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως τακτικὴν τῆς ἀντιδράσεως εἶναι διατεθειμένος νὰ προβῇ εἰς τὰ αὐστηρότερα κατ’ αὐτοῦ μέτρα. Σήμερον ἐκ τῆς διεξαχθείσης συζητήσεως, καὶ τῶν δηλώσεων εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διεφάνη ὅτι δὲν εἶναι κἂν τὸ συμφέρον καθ’ αὐτὸ τῶν Τραπεζῶν ποὺ διοικοῦν τὸ ὁποῖον ὠθεῖ τοὺς διευθύνοντας τὰς περὶ ὧν πρόκειται Τραπέζαις εἰς τὴν ἀντίδρασιν ταύτην, ἀλλὰ ὅτι ἄλλα ἐλατήρια, καὶ ἰδίᾳ καὶ προσωπικοί τινες λόγοι καὶ ἀτομικαὶ ἀντιθέσεις καὶ ἀντιζηλίαι μεταξὺ τῶν διοικούντων τὰς Τραπέζας κατὰ τῆς Ἐκδοτικῆς, ἢ μᾶλλον κατὰ τῶν προσώπων ποὺ εἶναι ἐπὶ τῆς διοικήσεως αὐτῆς, ποὺ ὠθοῦν εἰς τὸν ἄτοπον αὐτὸν πόλεμον. Δὲν εἶναι δὲ αὕτη ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ Τράπεζαι ἐτέθησαν ἀντιμέτωποι τοῦ Κράτους. Ἐνθυμεῖσθε τὴν ἐποχὴν ποὺ ἐξησκεῖτο ἡ ἀσύστολος ἐκείνη κυβεία ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος καὶ διεπράττοντο αἱ τρομεραὶ ἐκεῖναι διακυμάνσεις τῆς τιμῆς τῆς λίρας καὶ κανεὶς δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ ὅτι τὰ ἱδρύματα, τὰ ὁποῖα συνετέλεσαν οὔτε εἰς τὴν ἐξουθένωσιν τοῦ Κράτους ἦσαν αἱ Τράπεζαι. Διότι αἱ Τράπεζαι ἔπαιζαν ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος χειρότερα ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔπαιζαν εἰς τὴν ὁδὸν Ἀριστείδου. Ὑπέσκαπτον χάριν εὐκόλου κέρδους τὸ Ἐθνικὸν νόμισμα, καὶ μάλιστα καὶ ὅλοι δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν εἰς ὡρισμένην ἐποχὴν καὶ ὑπὸ ὡρισμένας συνθήκας, ἐφέρθησαν πλέον ἢ ἀτόπως ἀπέναντι τῆς Ἐθνικῆς μας πίστεως καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ μας νομίσματος, ἐνῷ, ἂν ἤθελον τότε αἱ Τράπεζαι θὰ περιεστέλλετο ἡ κυβεία, ἐνῷ αὐταὶ τὴν περιέθαλπον καὶ τὴν ἐξήσκουν σκανδαλωδῶς. Διὰ νὰ ἴδητε δὲ ὅτι ὁ θόρυβός των κατὰ τῆς περὶ ἧς πρόκειται διατάξεως εἶναι ὄχι μόνον ἄτοπος καὶ ἀντιπειθαρχικὸς κατὰ τῆς νομισματικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ οὐσιαστικῶς μάταιος ἔχω ἐνώπιόν μου ἕνα σημείωμα ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξάγεται ὅτι αἱ θορυβοῦσαι Τράπεζαι ἤδη ἔχουν διαθέσμα μὴ χρησιμοποιούμενα καὶ μένοντα πάγια, ποσὰ πολὺ ἀνώτερα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ σκοπεῖ τὸ ἄρθρον 15 νὰ τοὺς ὑποχρεώσῃ νὰ καταθέτουν εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Ἐπικαλοῦνται, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ μείωσις τῶν διαθεσίμων των καὶ ὅτι δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀνταποκριθοῦν πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις των, καὶ θὰ δυσκολευθῇ τὸ ἐμπόριον, καὶ θὰ περιορισθῇ ἡ πίστις των. Ὀφείλω νὰ κάνω μίαν ἐξήγησιν περὶ τοῦ τὶ σημαίνει Τραπεζικὴ κατάθεσις. Αἱ καταθέσεις, κύριοι, ὑπὸ τὴν σημερινὴν των μορφήν, εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς ἱστορικῆς ἐξελίξεως τῶν ἐργασιῶν τῶν Τραπεζῶν. Ἀρχικῶς αἱ Τράπεζαι κατὰ τὴν πρωτογενῆ αὐτὸν μορφὴν ἐδέχοντο καταθέσεις τὰς ὡς καὶ αὐτουσίας ἐφύλαττον καὶ ἀπέδιδον. Κατόπιν ἤλλαξαν μορφὴν καὶ ἐπετράπη εἰς τὰς Τραπέζας νὰ κάνουν χρῆσιν τῶν κατατιθεμένων πρὸς φύλαξιν χρημάτων, καὶ βαθμηδὸν ἐξελέχθη ἡ κατάθεσις νὰ εἶναι δάνειον, ὅπερ ἡ Τράπεζα δικαιοῦται νὰ ἀναλίσκῃ καὶ ἀποδίδει ἴσον ποσὸν ὁμοίων νομισμάτων. Μένει δὲ ἡ λέξις κατάθεσις ἤδη καταχρηστικῶς, διότι δὲν εἶναι πλέον κατάθεσις, ἀλλὰ ἁπλῶς ἕνα δάνειον. Ὅπως καὶ ἂν τὰ εἴπητε, ὅπως καὶ ἂν τὰ χαρακτηρίσητε, εἶναι δάνεια τὰ ὁποῖα εἶναι μὲ συμφωνίαν ἢ νὰ ἀποδίδωνται εἰς πρώτην ζήτησιν, εἴτε μετὰ εἰδοποίησιν, εἴτε ὑπὸ προθεσμίαν, εἴτε μὲ τόκον, εἴτε καὶ ἄνευ τόκου.

§180Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ καταθέσεις διὰ τὰς ὁποίας δὲν δίδουν κανένα τόκον. Πρέπει νὰ γνωρίζετε—καὶ ὑποθέτω ὅτι γνωρίζετε ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν αἱ Τράπεζαι κατ’ ἔτος ὑποχρεώνουν κάθε πολίτην νὰ ἔχῃ παρ’ αὐταῖς κατάθεσιν ἑνὸς ὡρισμένου ποσοῦ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀμοιβῆς καὶ εἰς ἀντάλλαγμα τοὺς κάνουν τοὺς λογαριασμούς.

§181Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντως καὶ ὡς ἄτοκον, δάνειον εἶναι. Τὰ δὲ δάνεια ἀρχικῶς ἦσαν ἄτοκα. Αἱ καταθέσεις τῶν Τραπεζῶν ἔχουν διάφορον τόκον καὶ διάφορον χρῆσιν. Ἡμεῖς παίρνομεν καὶ ἀπασχολούμεθα μὲ τὸ τὶ γίνεται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, εἰς τὴν Τσεχοσλοβακίαν, εἰς τὴν Λιθουανίαν καὶ ἠθέλαμεν νὰ τὰ ἐφαρμόσουμε εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἶπα καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὰ ρεπάνια ἐνῷ εἰς τὴν Γαλλίαν γίνονται στρογγυλά, χωρὶς οὐράν, ἅμα σπαρῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ ἴδιος ὁ σπόρος φυτρώνουν ραπάνια μὲ οὐράν. Λοιπὸν ἂς ἐξετάσωμεν πῶς γίνονται καὶ αἱ καταθέσεις εἰς τὴν Ἑλλάδα, διὰ νὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους δι’ οὓς ἐνδείκνυται μεγαλειτέρα παρ’ ἡμῖν μέριμνα διὰ τὴν προστασίαν τῶν λεγομένων καταθέσεων εἰς τὰς Τραπέζας. Αἱ καταθέσεις κατὰ τὰς ἰδικάς μας συναλλακτικὰς καὶ κοινωνικὰς συνθήκας ἔχουν τὴν ἑξῆς ἀφετηρίαν. Ἕνας πολίτης, ὁ ὁποῖος ἔχει χρηματικόν τι ποσὸν διαθέσιμον καὶ δὲν εἶναι ἀκόμη εἰς θέσιν νὰ τὸ μεταχειρισθῇ εἰς ὃν σκοπὸν τὸ προορίζει ἢ θὰ τὸ προορίσῃ διὰ μεταγενεστέρας σκέψεις καὶ ἀποφάσεις του ἢ προσωρινῶς τὸ καταθέτει εἰς μίαν Τράπεζαν ἕως ὅτου ἔλθει ἡ ὥρα νὰ τὸ μεταχειρισθῇ εἰς ἀνάγκας του, ἢ τὸ καταστήσῃ παραγωγικότερον διά τινος ἐπιχειρήσεως ἢ ἀγορᾶς ἀκινήτου κλπ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἁπλουστέρα ἀλλὰ καὶ ἡ συνηθεστέρα μορφὴ τῶν καταθέσεων. Ἄλλη δὲ ἡ μορφὴ καὶ ἄλλα τὰ αἴτια, καὶ ἄλλος ὁ μηχανισμὸς τῶν καταθέσεων ὑπάρχει εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Ἀμερικὴν καὶ ἀλλαχοῦ. Ἐκεῖ κυρίως αἱ καταθέσεις εἰς τὰς Τραπέζας ἔχουν σκοπὸν νὰ ἀνοιγῇ μία πίστωσις εἰς τὸν καταθέτην διὰ νὰ σύρῃ ἐπιταγὰς «chéque» καὶ νὰ ἐνεργῇ δι’ αὐτῶν τὰς πληρωμάς του καὶ τὰς συναλλαγάς του. Τὰ μεγαλείτερα ποσὰ τῶν καταθέσεων εἶναι διὰ νὰ ἔχουν πίστωσιν (πρόβλεψιν) ἐκδόσεως chéque. Εἶναι δὲ γνωστὴ ἡ διατύπωσις, ἧς ἐμνήσθη ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ποὺ ἐπιβάλλεται εἰς πάντα κύριον ἐν Ἀγγλίᾳ νὰ συστηθῇ εἰς μίαν Τράπεζαν ὑπὸ δύο παλαιῶν πιστούχων καὶ καταθέτουν πέντε λίρας τοὐλάχιστον, νὰ λάβῃ ἓν carnet de chéqes. Μάλιστα τόσον εἶναι διαδεδομένη ἡ χρῆσις τῶν ἐπιταγῶν (chéqes) ἐν Ἀγγλίᾳ ὥστε ὅταν ἕνας ράπτης ἠρωτήθη τί διαφέρει ἕνας εὐγενὴς (gentelman) ἀπὸ ἕνα roturier, ἀπήντησεν ὅτι ὁ μὲν εὐγενὴς πληρώνει μὲ chéque, ὁ δὲ μὴ εὐγενής, ὁ roterier πληρώνει μὲ λεπτά. Δὲν εἶναι εὐγενὴς κανεὶς ἐν Ἀγγλίᾳ, κατὰ τὰς ἐκεῖ κρατούσας προλήψεις, ἐὰν δὲν ἔχῃ carnet Τραπέζης καὶ δὲν πληρώνει μὲ chéque. Αἱ καταθέσεις ὅμως παρ’ ἡμῖν εἶναι κατὰ κανόνα διαφορετικῆς φύσεως δὲν εἶναι ὅπως εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς τὴν Ἑλβετίαν, ὅπου ἔχουν σκοπὸν νὰ ἔχουν πίστωσιν καὶ νὰ τραβοῦνε chéques καὶ νὰ ἐνεργοῦν τὰς πληρωμάς των διὰ τῶν Τραπεζῶν. Ἐκεῖ πέριξ οἱ ἔμποροι διαθέτουσι μείζονα κεφάλαια, καὶ πολλάκις εἶναι ὀλιγώτερον κεφαλαιοῦχοι ἢ ἔμποροι. Παρ’ ἡμῖν τὸ πλεῖστον τῶν ἐμπόρων δὲν ἔχει περίσσειαν κεφαλαίων καὶ συνήθως ὀλίγοι ἔμποροι καταθέτουν διαθέσιμα κεφάλαια εἰς τὰς Τραπέζας, μᾶλλον δὲ προχείρους καὶ προσωρινὰς καταθέσεις κάμνουν. Διὰ τοῦτο οἱ καταθέται παρ’ ἡμῖν εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον μικροκεφαλαιοῦχοι καὶ κατὰ κανόνα εἶναι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι καταθέτουν τὰ χρήματά των διὰ νὰ τὰ πάρουν αὔριον νὰ ἀγοράσουν ἕνα σπίτι ἢ νὰ παντρέψουν τὸ κορίτσι των κλπ.

§182Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μήπως τοὺς ἐμποδίζουν νὰ μεταχειρίζονται τὸ τσέκ; Δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν πρέπει νὰ κάμωμεν μίαν μεγάλην προπαγάνδαν.

§183Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ζήτημα χρόνου. Δὲν ἠμποροῦμεν λοιπόν, νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς προστασίας τῶν καταθέσεων ἐν Ἑλλάδι μὲ τὸ μέτρον ποὺ δύναται νὰ κρίνεται ἡ ἀνάγκη τῆς προστασίας τῶν καταθέσεων ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν Ἀμερικῇ καὶ ἔτι ὀλιγώτερον ἐν Γαλλίᾳ. Εἶναι ἐντελῶς διάφοροι αἱ συνθῆκαι. Ἐν προκειμένῳ αἱ Ἑλληνικαὶ Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι φέρουν τὴν ἀντίδρασιν κατὰ τοῦ μέτρου τῆς ἐξασφαλίσεως ἑνὸς ποσοστοῦ, μικροῦ ἄλλως τε, τῶν παρ’ αὐταῖς καταθέσεων, εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, τί ποσὸν νομίζετε ὅτι ἔχουν διαθέσιμον; Διαθέσιμα κατὰ τὴν τραπεζιτικὴν τεχνικὴν εἶναι αἱ «resources Liquidesde premier ordre» διαθέσιμα ρευστὰ πρώτης τάξεως καὶ διαθέσιμα ρευστὰ δευτέρας τάξεως. Ποῖα εἶναι τὰ διαθέσιμα ρευστὰ πρώτης τάξεως; Τοιαῦτα εἶναι τὰ μετρητὰ εἰς τὸ ταμεῖον. Τὸ ἔχειν λαμβάνειν ἀπὸ ἄλλας Τραπέζας, ἀμέσως ἀπαιτητά. Τὰ κουπόνια καὶ αἱ πιστώσεις τῶν ὁποίων ἔληξαν αἱ προθεσμίαι κατὰ τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ πληρωθῶσιν. Αἱ καταθέσεις ὄψεως εἰς τὰς Τραπέζας πρέπει νὰ εἶναι ἐξησφαλισμέναι μὲ ressources liquides de preamier orelre. Κατέστρωσα ἕνα σημείωμα, ὅπου φαίνεται ποῖαι εἶναι αἱ καταθέσεις εἰς μερικὰς Τραπέζας ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀπέναντι αὐτῶν τὰ ποσὰ τῶν ressontces liquibes de premiere ordre, ἤτοι πόσα εἶναι τὰ ποσοστὰ τὰ ὁποῖα παρέχονται εἰς ρευστὰ διαθέσιμα.

§184Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε ressoures liguides de preuniere orde δι’ ὅλον τὸ ποσὸν τῶν καταθέσεων;

§185Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι δι’ ὅλον τὸ ποσὸν ἀλλὰ εἰς ποσοστὰ (Pourcentase)· Θὰ ἴδητε ἐκ τοῦ πίνακος αὐτοῦ ὅτι ἀλλοῦ εἶναι τὸ ποσοστὸν 59–61%. Ἀλλὰ αὐταὶ αἱ Τράπεζαι αἱ Ἑλληνικαὶ αἱ ὁποῖαι σήμερον ἀντιδροῦν καὶ δὲν θέλουν νὰ καταθέσουν τὸ ποσὸν αὐτό, μὲ τὸν ἰσχυρισμὸν στενοχωρίας εἰς τὰ ρευστὰ διαθέσιμά των, ἔχουν σήμερον περισσότερα ressonrc liguides de premier ordre. Ἡ Τράπεζα Πειραιῶς εἶχεν καταθέσεις ὄψεως 114 ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ ταμιευτήριον 25 ἑκατομ. ἐν ὅλῳ 139 ἑκατομμύρια. Ἔχει ἤδη κατὰ τὴν τελευταίαν κατάστασιν της 42 ἑκατομμύρια ressources liquisdes de premiers ordre. Πῶς λοιπὸν πιέζεται ἂν ὑποχρεωθῇ νὰ καταθέσῃ τὸ 10 ἢ 12% στὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ἀφοῦ μόνη της ἐκ προνοίας, ἔχει ἤδη 30% ρευστὰ διαθέσιμα; Καὶ δὲν ἐπιτρέπεται μία Τράπεζα νὰ μὴ λαμβάνῃ τὴν στοιχειώδη πρόνοιαν νὰ ἔχῃ 30% ρευστὰ διαθέσιμα αʹ τάξεως ἐπὶ τῶν καταθέσεών της ὄψεως, διότι ἔρχεται μία ὥρα δυσμενὴς ποὺ ζητοῦνται ἀθρόαι ἀναλήψεις καὶ πίπτει ἡ Τράπεζα. Εἶναι στοιχειώδης πρόνοια ἡ Τράπεζα νὰ ἔχῃ ἕνα μεγάλο ποσοστόν. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν Τράπεζαν Καραβασίλη. Ἡ Τράπεζα Καραβασίλη ἔχει 15 ἑκατομ. Ταμεῖον 11 ἑκατομ. χρεώγραφα τὰ ὁποῖα μπορεῖ νὰ τὰ πωλήσῃ ἐν ἀνάγκῃ καὶ εἶναι καὶ αὐτὰ ressources liguides de premier ordre, ἔχει 26 ἑκατ. ρευστὰ διαθέσιμα καὶ ἔχει καταθέσεις ἐπὶ ὄψεως προθεσμίᾳ καὶ ταμιευτήριον 103 ἑκατομ. Ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν ἔχει καταθέσεις ὄψεως 1 δισεκατομ. 160 ἑκατομμύρια, ἔχει ταμιευτήριον 677 ἑκατομμύρια ποῖα εἶναι res source liquides ordre; Ἔχει μετρητὰ εἰς τὸ ταμεῖον εἰς ἔντοκα γραμμάτια παρὰ Τραπέζαις εἰς τοκομερίδια 441.000.000 δραχμῶν, ἔχει καὶ εἰς Τραπέζας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ αὐτὰ ressenres liguides de preunire orde 324 ἑκατομ. Δηλαδὴ ἔχει περίπου 800 ἑκατομ. ρευστὰ διαθέσιμα ἔναντι ὑποχρεώσεων ἑνὸς δισεκατομ. 800 ἑκατομμυρίων δραχμῶν Ὡς βλέπετε ἔχει ἄφθονα ressources liquides de premiere ordre καὶ εἰς τίποτε δὲν πιέζεται ἂν καταθέσῃ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν καὶ 10 καὶ 15% ἀκόμη ἐκ τῶν διαθεσίμων της. Αὐτὸ τὸ λέγω διότι θέλω νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἐδῶ, ἐν τῇ συζητήσει ὅπως εἶπα καὶ πρὶν ἂν εἶναι εἰλικρινὴς ἡ ἀντίδρασις τῶν Τραπεζῶν ἢ ἔχει ἄλλα ἐλατήρια. Δὲν συνηθίζω, κύριοι ἐγὼ τὰ ζητήματα εἰς ἃ λαμβάνω τὸν λόγον νὰ τὰ ἀναλύω διὰ μακρῶν καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνω γνωστὰ πράγματα καὶ κοινοτυπικὰ διότι ἡ νοημοσύνη καὶ ἡ πεῖρα τῶν κυρίων βουλευτῶν ἀναπληροῖ ὅσα ἐγὼ θὰ παραλείψω νὰ εἴπω. Ἀρκεῖ ὅτι συντόμως τὰ λέγω καὶ ἄνθρωποι μορφωμένοι καὶ ἱκανοὶ τὰ ἀντιλαμβάνονται ἀκόμη πληρέστερον ἀφ’ ὅ,τι ἐγὼ τὰ λέγω. Τώρα ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω μίαν ἄλλην ἄποψιν. Τὸ νὰ ἔχουν αἱ Τράπεζαι μίαν παρακαταθήκην εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος τὰς ὠφελεῖ μόνον ὑλικῶς διότι θὰ ἔχουν ἐν ὥρᾳ δυσχερειῶν μίαν παρακαταθήκην ἄθικτον καὶ μίαν πίστιν, χρησιμοποιουμένην ἐν ἀνάγκῃ παρ’ αὐτῇ ἢ τὰς ὠφελεῖ καὶ ἠθικῶς; Ὅλαι αἱ Τράπεζαι εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ἰδίως ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Γαλλίᾳ, τὸ θεωροῦν ὡς τιμήν τους νὰ ἔχουν καταθέσει τὰ πλεονάσματά των εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἀγγλίας ἢ τῆς Γαλλίας. Εἶναι μία ἐπίδειξις σταθερότητος διαθεσιμοτήτων καὶ ἐχεγγύου ἀπέναντι τῶν πελατῶν των. Εἶναι φανερὸν ὅτι καὶ ἐδῶ ἐὰν ἀναγκασθοῦν αἱ Τράπεζαι ἕνα ποσὸν ἐκ τῶν διαθεσίμων των νὰ τὸ ἔχουν εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος αὐτὸ θὰ ἐμποιήσῃ περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς συναλλασσομένους μετὰ τῶν Τραπεζῶν καὶ θὰ ἐμποιηθῇ μείζων πεποίθησις ὅτι τὰ χρήματά των δὲν κινδυνεύουν ἀπολύτως ἀφοῦ θὰ ὑπάρχῃ ἓν ποσὸν ὡς παρακαταθήκη εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἡ διάταξις ἣν πολεμῶ τοὺς συμφέρει. Τώρα ἂς ἐξετάσω καὶ τὸ προβληθὲν ζήτημα τῆς ἐνισχύσεως διὰ τῶν καταθέσεων τούτων τῶν Τραπεζῶν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας. Ἐγὼ θὰ συνεφώνουν ἀπολύτως μὲ τὴν ὑποστηριχθεῖσαν θεωρίαν ὅτι δὲν παίζει τοῦτο σημαντικὸν ρόλον. Δὲν βλέπω τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος ἔχουσαν ἀνάγκην τοιαύτης ἐνισχύσεως. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἔχει 1 δισεκατομμύριον 768 ἑκατομ. ἀπόθεμα ἐκδόσεως τραπεζογραμματίων τὸ ὁποῖον καίτοι δικαιοῦται, δὲν θέτει εἰς κυκλοφορίαν Ἴσως βραδύτερον, καὶ εἰς στιγμήν τινὰ κατάλληλον νὰ γεννηθῇ ζήτημα ἂν καλῶς πράττῃ καὶ μάλιστα ἂν διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου δὲν θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ γίνῃ χρῆσις τῆς περαιτέρω ἐκδόσεως χαρτονομίσματος ἀφοῦ ἔχομεν 1 δισ. 168 ἑκατ. τὸ ὁποῖον δικαιοῦται κατὰ τὸν νόμον νὰ ἐκδόσῃ καὶ δὲν τὸ ἐκδίδει. Ἡ ὑπερσυστολὴ τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας, ἡ superdeflation, δυσκολεύει καὶ πιέζει τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν καὶ στενοχωρεῖ τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τῆς Χώρας. Αὐταὶ εἶναι, κύριοι, αἱ σπουδαιότεραι παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔχω, ἀποκρούων τὰς ἐξ ἐπαγγελματικῆς καὶ προσωπικῆς ἀντιθέσεως, ἀντιδράσεως τῶν Τραπεζῶν, ὡς δὲν βλέπω ποτὲ ἐξ ἀνωτέρας καὶ γενικωτέρας ἀντιλήψεως καὶ διανοητικότητος συνεργαζομένας διὰ τὴν ἐνίσχυσιν καὶ τόνωσιν τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς καὶ ἀναπτύξεως τοῦ Ἔθνους. Καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶμαι πολὺ σύμφωνος μὲ τὰς ὑποχωρήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἶπεν νὰ γίνῃ 7% κλπ. καὶ ν’ ἀνεβοκατεβαίνῃ. Ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀρχικὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ ἐπιμείνῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁλοκληρωτικῶς καὶ ἄνευ ὅρων καὶ νὰ εἶναι τὸ 12% ἀναγκαστικῶς κατατεθιμένον εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Θὰ τὰς ὠφελήσῃ δὲ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν: Ἂν μία Τράπεζα ἔχῃ τὸ 12% εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος καὶ εὑρεθῇ εἰς μίαν δυσχερῆ περίστασιν, θὰ δύναται ἔχουσα ἀγαθὰς τὰς σχέσεις μὲ τὴν Ἐκδοτικὴν νὰ προστρέξῃ εἰς τὴν συνδρομήν της καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ τὴν βοηθήσῃ καὶ κρατήσῃ. Βλέπω λοιπὸν πανταχοῦ πλεονεκτήματα καὶ οὐδαμοῦ βλέπω μειονεκτήματα εἰς τὴν πολεμουμένην διάταξιν. Τώρα, ἐπειδὴ γίνεται λόγος ὅτι εἰς τὰς Τραπέζας τῆς Εὐρώπης τὸ περιθώριον εἶναι 8–10% μεταξὺ τῶν καταθέσεων καὶ τοῦ ταμείου ἐκ τῶν ρευστῶν διαθεσιμοτήτων ἐν γένει ἕνας γενικώτερος πίναξ εἰς τὸν ὁποῖον ἕνας συγγραφεὺς ἐδημοσίευσεν τὰ τῶν ressources liquides ἔναντι τῶν καταθέσεων καθορίζει ὡς ἑξῆς. (ἀναγινώσκει). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην, τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦνται, παρόμοια ἰσχύουν καὶ ἡ Εὐρώπη μᾶς λέγει ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ὁδὸς ἣν ἀκολουθεῖ τὸ νομοσχέδιον καὶ οὐχὶ ἄλλη. Τώρα τὸ ἂν εἶναι ἐξησφαλισμέναι αἱ καταθέσεις μας αὐταί, συνεπείᾳ τῆς καταθέσεώς των εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ποῖαι εἶναι αἱ σχέσεις μεταξὺ τῶν ρευστῶν κεφαλαίων τῶν Τραπεζῶν καὶ τῆς ταμιακῆς καταστάσεως ἐδῶ γίνεται ὑπό τινων κάποια σύγχυσις, παρακαλῶ δὲ εἰς αὐτὸ τὸ θέμα νὰ προσέξῃ ἡ Βουλὴ. Ἄν αἱ Τράπεζαι ἐν Γαλλίᾳ ἔχουν ἀπὸ 8–16% εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας τὰ ἔχουν μόνον ἐπὶ τῆς ἀναλογίας τῶν τραπεζικῶν καταθέσεων καὶ ὄχι ταμιευτηριακῶν τοιούτων. Εἶναι σπουδαία ἡ παρατήρησις αὕτη, εἶναι λογαριασμὸς ὅστις ἔχει μεγάλην ἐπήρειαν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος, διότι ἐδῶ αἱ Τράπεζαι μετεβλήθησαν ὅλαι εἰς ταμιευτήρια καὶ ἔχομεν Τραπέζας αἱ ὁποῖαι ἔχουν περισσοτέρας καταθέσεις εἰς τὰ ταμιευτήρια παρὰ καταθέσεις ὄψεως. Ὅπως σᾶς ἀνέγνωσα πρίν, εἴδατε ὅτι ὑπάρχει μία Τράπεζα ἡ ὁποία ἔχει 35 ἑκατομ. τραπεζικὰς καταθέσεις, καὶ 67 ἑκατ. καταθέσεις ταμιευτηρίου. Τὰ ταμιευτήρια δὲν εἶναι ἱδρύματα, τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ χειρίζεται πᾶς τις ἀνεξέλεγκτα καὶ ἄνευ νομοθετικῶν περιορισμῶν προνοίας ὑπὲρ τῶν καταθετῶν, ἔστω καὶ μία Τράπεζα. Αἱ Τράπεζαι ὕψωσαν τὸν τόκον τῶν ταμιευτηρίων, τὸν ὁποῖον κατέστησαν εὐμενέστερον διὰ τοὺς ἀποταμιευτὰς καταθέτας καὶ οὕτω προσελκύωσιν κατὰ προτίμησιν εἰς τὰ ταμιευτήρια αὐτῶν τὰ χρήματα τοῦ κόσμου καὶ ὄχι εἰς τὰς τραπεζιτικὰς καταθέσεις. Αὐτὸ δὲ ὀφείλει νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχήν μας καὶ νὰ σκεφθῶμεν ἄν δὲν μᾶς ἐπιβάλλεται νὰ ἐφαρμόσωμεν εἰδικὴν νομοθεσίαν διὰ τὴν ἵδρυσιν καὶ λειτουργίαν τῶν ταμιευτηρίων. Θὰ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, πολὺ ὀρθῶς, ὅτι δὲν δύναται πᾶς τις νὰ κάμῃ ταμιευτήρια. Ἀλλὰ καὶ αἱ Τράπεζαι εἶναι πᾶς τις ἐν προκειμένῳ, διότι δέν ἔχουν οὐδὲν δικαίωμα προνομιακῶς καὶ ἰδιαιτέρως ὑπὲρ πᾶν ἄλλο φυσικὸν ἢ νομικὸν πρόσωπον, νὰ ἱδρύουν ταμιευτήρια. Εἰς τὴν Γαλλίαν τὰ ταμιευτήρια ἀποτελοῦν εἰδικὰ πρόσωπα. Ὁ νόμος τῆς 20 Ἰουλίου 1925 ἐν Γαλλίᾳ ὁρίζει ὅτι τὰ ταμιευτήρια ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταθέτουν 90% τῶν παρ’ αὐτοῖς καταθέσεων εἰς τὸ ταμεῖον Δανείων καὶ Παρακαταθηκῶν, τὸ ὁποῖον ταμεῖον Δανείων καὶ Παρακαταθηκῶν τὰς ἐπενδύει εἰς χρεώγραφα τοῦ Κράτους καὶ ἀφίνει μόνον 10% εἰς τὰ ταμιευτήρια νὰ ἐνεργοῦν τὴν κίνησιν. Ὅλαι αἱ Τράπεζαι ἐν Ἑλλάδι ἔχουν συγκεντρώσει εἰς τὰ ταμεῖα των κατὰ τὰς καταστάσεις των τῆς 30)9)1930 3.822 317.000 δρ. Ἄ! Τράπεζαι αὗται εἶχον ρευστὰ διαθέσιμα χρεώγραφα εἰς ταμεῖον, κατὰ τὴν αὐτὴν χρονολογίαν, δρχ. 3.332.000.000 Δηλαδὴ ἐνῷ εἶχον ὑποχρεώσεις ἐκ τῶν ταμιευτηρίων των ἀμέσως ἐν συνόλῳ ἀπαιτητὰ δρχ. 3.822.000.000, τὸ ρευστὸν διαθέσιμόν των εἶναι 3.300.000.000, ἀπέναντι τῶν ἐκ τῶν ταμιευτηρίων μόνον ὑποχρεώσεών των, ὡς ἄνω ἐλέχθη, αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται εἰς 3.822.000.000. Αὐτὸς εἶναι ἕνας λογαριασμὸς ποὺ σᾶς φαίνεται ἀπίστευτος, αὐτὴν δὲ τὴν κατάστασιν τὴν ἔχει γεννήσει ἡ Κυβερνητικὴ ἀπρονοησία ἡ ὁποία ἀφῆκεν νὰ δημιουργηθῇ αὐτὴ ἡ ἐπικίνδυνος ἀσυδοσία τῶν Τραπεζῶν εἰς τὸ νὰ ἱδρύουν ταμιευτήρια καὶ χειρίζωνται τὰς λαϊκὰς οἰκονομίας ἀνεξελέγκτως καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀσφαλείας. Ἂν συγκρίνητε δὲ καὶ τὰ κεφάλαια αὐτῶν τῶν Τραπεζῶν πρὸς τὰς καταθέσεις τῶν ταμιευτηρίων, θὰ ἰδῆτε ὅτι αἱ καταθέσεις τῶν λαϊκῶν οἰκονομιῶν εἰς τὰ ταμιευτήριά των εἶναι περίπου ἴσαι μὲ τὰ κεφάλαιά των. Ἂν ὑπολογίσωμεν τὸ ποσοστὸν τῶν ressources liquides de premiere ordre μὲ τὰς καταθέσεις τῶν ταμιευτηρίων, αἱ ἄλλαι αἱ Τραπεζικαὶ καταθέσεις μὲ τὸ ρευστὸ διαθέσιμα ἀντικρύζονται; Ὁφείλομεν λοιπόν, διὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῶν διαθεσίμων τῶν Τραπεζῶν, νὰ μὴ συγχέωνται αἱ καταθέσεις τῶν ταμιευτηρίων μὲ τὰς τραπεζικὰς καταθέσεις ὄψεως καὶ τὰς ἄλλας ὑποχρεώσεις τῶν Τραπεζῶν, διὰ τὸν καθορισμὸν τῶν ρευστῶν πρώτης τάξεως διαθεσιμοτήτων αὐτῶν, καὶ ἐφ’ ὅσον γίνεται ὡς ἄνω ὁ ὑπολογισμὸς τῆς ἀναλογίας, αἱ λαϊκαὶ ἀποταμιεύσεις μένουν εἰς τὸν ἀέρα. Διότι τὶ περιθώριον μένει διὰ τὰς καταθέσεις ὄψεως, ἀφοῦ τὰ ταμιευτήρια ἔχουν ἴσον ποσὸν κατατεθειμένον μὲ τὸ ταμεῖον τῶν τραπεζῶν. Αἱ καταθέσεις ὄψεως παρὰ ταῖς Τραπέζαις αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα εἰς 10.437.000.000 δὲν ἔχουν ἄλλο ἀντίκρυσμα καὶ ἑπομένως διὰ τὰς καταθέσεις ὄψεως, ἂν τὸ ἀντίκρυσμα θεωρηθῇ ἐξασφαλίζον τὰς ταμιευτηριακὰς τοιαύτας, δὲν μένει τίποτε. Ἂν ἦσαν ὑποχρεωμέναι αἱ Τράπεζαι τὰς καταθέσεις τῶν ταμιευτηρίων νὰ τὰς ἐξασφαλίζουν εἰς τὸ ταμεῖον Δανείων καὶ Παρακαταθηκῶν ἢ νὰ τὰς ἐπενδύουν εἰς ἔντοκα γραμμάτια καὶ ἄλλα χρεώγραφα τοῦ δημοσίου, τηρουμένου χωριστοῦ λογαριασμοῦ, θὰ ὑπῆρχεν τὸ ἀντίκρυσμα τῶν 3.332.000.000 δρχ. διὰ τὰς καταθέσεις τὰς Τραπεζικὰς τῶν καθ’ αὐτὸ δηλαδὴ ἐργασιῶν τῶν Τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται εἰς 10 δισεκ. 437 ἑκατομ. δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἤδη μένουν εἰς τὸν ἀέρα. Ἔχομεν ἕως τώρα ἀρκετὰ κρούσματα Τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι συνεκέντρωσαν διὰ τῶν ἄνευ ἐλέγχου λειτουργούντων ταμιευτηρίων των τὰς λαϊκὰς οἰκονομίας καὶ αἱ ὁποῖαι κακῶς καὶ ἀσυνειδήτως διεχειρίσθησαν τὰ χρήματα τοῦ μικροῦ λαοῦ, τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπηρετριῶν, τὰς οἰκονομίας τῶν βιοπαλαιστῶν, τὰ γλίσχρα ἀποθέματα τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, καὶ αἱ ὁποῖαι διέθεσαν τὰ χρήματα αὐτὰ εἰς ἐπιχειρήσεις ἀτομικὰς τινὸς ἐκ τῶν συγγενῶν τῶν διοικητῶν καὶ τῶν διοικητικῶν συμβούλων τῶν Τραπεζῶν καὶ ὅλοι συνεκινήθημεν καὶ συγκινούμεθα. Ποίους ὅμως βαρύνει ἡ εὐθύνη; Δὲν ὑπάρχει κανεὶς φέρων τὴν εὐθύνην καὶ τὸν ἔλεγχον τῆς συνειδήσεώς του. Ἂν εἶχεν ληφθῇ ἐγκαίρως πρόνοια τὰ ταμιευτήρια νὰ ἔχουν χωριστὸν λογαριασμὸν δὲν θὰ εἴχομεν νὰ κλαύσωμεν τὴν συμφορὰν τὴν ὁποίαν ἐκλαύσαμεν μὲ τὴν Ἀγγλοαμερικανικὴν Τράπεζαν καὶ μὲ τὰς ἄλλας Τραπέζας αἱ ὁποῖαι ἐπτώχευσαν. Ἐνταῦθα δὲ ἐπειδὴ ὡμίλησα περὶ εὐθυνῶν, ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι ἐγὼ κατήρτισα τῇ ἐντολῇ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδιον περὶ ταμιευτηρίων τὸ ὁποῖον παρέδωκα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ νομίζω ὅτι ἐκ τῶν πρώτων μελημάτων μας πρέπει νὰ εἶναι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, δι’ οὗ τίθενται διατάξεις περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας τῶν ταμιευτηρίων, ἐπαρκῶς ἐξασφαλίζουσαι τὸ χρῆμα τῶν λαϊκῶν οἰκονομιῶν ἀπὸ διάθεσιν αὐτοῦ εἰς ἐπικινδύνους τοποθετήσεις καὶ εἰς καταχρηστικὴν μεταχείρισιν αὐτοῦ εἰς βιομηχανικὰς ἢ ἄλλας χρηματιστικὰς κερδοσκοπικὰς ἐπιχειρήσεις. Τὸ χρῆμα τὸ λαϊκὸν, τὸ ὁποῖον συναθροίζεται φασοῦλι τὸ φασοῦλι καὶ κατατίθεται εἰς τὰς Τραπέζας, δὲν πρόκειται νὰ τροφοδοτῇ μεγάλας ἐπιχειρήσεις τῶν Τραπεζῶν ποὺ δανείζουν ἑκατομμύρια εἰς Ἀλεξοπούλους καὶ ἄλλους ὁμοίους των. Τὰ χρήματα τὰ λαϊκὰ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διατίθενται δι’ ἐπιχειρήσεις κεφαλαιοκρατικὰς καὶ ὄχι λαϊκὰς ἢ τουλάχιστον εἰς γεωργικὰς ἀνάγκας. Αὐτὴ εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἀλήθεια τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραγνωρίσῃ κανείς. Τὸ λαϊκὸν χρῆμα πρέπει νὰ εἰσρέῃ εἰς λαϊκὰς ἀνάγκας. Καί δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν τὶ θὰ ἦτο δυνατὸν ἐὰν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους τὰ 3 αὐτὰ δισεκατομμύρια εἰσήρχοντο εἰς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν καὶ ἀνεκούφιζον τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Αὐτὴ εἶναι σκέψις πρακτικὴ ὁδηγοῦσα εἰς καλὴν χρῆσιν τῆς πίστεως ἐν Ἑλλάδι. Διότι πρέπει νὰ μὴ μᾶς διαφεύγῃ ἡ παρατήρησις ὅτι οἱ χειριζόμενοι τὴν πίστιν σήμερον οἱ καυχόμενοι ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ μόνοι οἰκονομολόγοι καὶ γνωρίζουν τὰ πάντα, σᾶς βεβαιῶ ἐγὼ ὅτι ἐκτὸς ὀλιγίστων ἐξαιρέσεων δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἔχουν καμμίαν γενικωτέραν ἀντίληψιν τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα θίγουν τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ τόπου, οὐδ’ ἐνδιαφέρονται διὰ τὸ γενικὸν καλόν, περικλεισμένοι εἰς κύκλον ἐπαγγελματικῶν μόνον ἀντιλήψεων. Ἐὰν δὲ αἱ Τράπεζαι διωκοῦντο καλλίτερον, ἂν διωκοῦντο μὲ πνεῦμα γενικωτέρας ἀντιλήψεως, ἂν διοικοῦντο καὶ μὲ στοιχεῖα πραγματικῆς μορφώσεως οἰκονομολογικῆς—τὴν ὁποίαν δὲν ἔχουν οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν, διότι αἱ σημεριναὶ ἐργασίαι τῶν Τραπεζῶν δὲν εἶναι μορφῆς οἰκονομικῆς — τότε ἄλλη θὰ ἦτο ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας. Εἰς πολλὰς δὲ περιστάσεις καὶ ὑπεγώμευσαν καὶ ἔβλαψαν, ἐκ στενότητος ἀντιλήψεως ἢ ἐξ ἀμελείας ἢ ἐξ ἀδιαφορίας ἢ ἐκ πολιτικῆς ἀκόμη ἀντιθέσεως τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἕνας διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἤθελε νὰ κάμῃ ἀντίδρασιν εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτε ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ χρῆσιν δι’ ἐθνικὰς ἀνάγκας χρημάτων τὰ ὁποῖα συνήφθησαν δι’ ἕνα πλοῖον, καὶ ἐκ τούτου ἠναγκάσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ προκαλέσῃ εἰδικὸν νόμον διὰ νὰ τὸν παύσῃ. Δὲν ἦτο ἐκ τῆς πολιτικῆς ἡ ἀντίδρασις ἐκείνη τοῦ μακαρίτου ἐκείνου διοικητοῦ τῆς Τραπέζης, ὁ ὁποῖος πολὺ ὀρθῶς ἔχασε τὴν θέσιν του; Αὐταί αἱ σκέψεις, κύριοι, ἔπρεπε νὰ προαχθοῦν διὰ νὰ φθάσῃ καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐξασφαλίσεως ἀγαθῆς καὶ πεφωτισμένης διοικήσεως τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ ἰδίᾳ τῶν τραπεζῶν. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν προλαλήσαντα ὅτι αἱ πλειοψηφίαι κατὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν διοικητικῶν συμβουλίων τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν πρέπει νὰ προστατευθοῦν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐκφράζει ἕνα εὔλογον φαινόμενον, δηλ. εὔλογον φόβον, ὅτι μήπως ἡ μειοψηφία διὰ τῶν ἐν τῷ διοικητικῷ συμβουλίῳ ἀντιπροσώπων της πιέζει τὴν πλειοψηφίαν ἢ τὴν ἐκβιάζει. Ἀλλὰ διατὶ νὰ θέσωμεν τὴν πλειοψηφίαν εἰς κατωτέραν ἠθικὴν μοῖραν; Ἡ μειοψηφία συνήθως σύγκειται ἀπὸ τοὺς μικροὺς μετόχους. Αἱ πλειοψηφίαι σύγκεινται ἀπὸ τοὺς κεφαλαιοκράτας μετόχους. Καὶ ἐὰν ἔχωμεν δεδομένον ὅτι αἱ κεφαλαιοκρατικαὶ μέθοδοι δὲν ὑπῆρξαν πάντοτε ἐν ἀπολύτῳ ἁρμονίᾳ μὲ τὰς ἠθικὰς ἀρχὰς, διατὶ θὰ δεχθῶμεν ὅτι οἱ μειοψηφοῦντες θὰ θελήσουν νὰ ἐκβιάσουν αὐτοὺς καὶ νὰ μὴ δεχθῶμεν ὅτι αὐτοὶ πιέζουν τὴν μειοψηφίαν, καὶ μάλιστα κατὰ τρόπον ἐπικίνδυνον: Ἐν τούτοις οἱ πολλοὶ μέτοχοι εἶναι ἀνώνυμοι, εἶναι ἀνοργάνωτοι. Ἔχομεν συνεπῶς πολλάκις συνελεύσεις εἰς τὰς ὁποίας ἡ πραγματικὴ πλειοψηφία, ἡ ὁποία λόγῳ μερικῆς ἐμφανίσεως καὶ τοῦ ἀνοργανώτου εἶναι μειοψηφία, εἶναι ἀποῦσα καὶ ἡ μειοψηφία τῶν κεφαλαιοκρατῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου κλπ. καταρτίζει τὰς ἀπαρτίας καὶ κανονίζει συζητήσεις, διότι ἡ πραγματικὴ πλειοψηφία εἶναι ἀνοργάνωτος καὶ οἱ μέτοχοι εἶναι ἄγνωστοι πρὸς ἀλλήλους, διότι δὲν τοὺς συνδέει τίποτε ἢ διότι ἀδιαφοροῦν. Στέλλουν τὰς μετοχάς των εἰς τοὺς διευθυντὰς καὶ ἐκεῖνοι δηλ. οἱ διωργανωμένοι κεφαλαιοκράται μέτοχοι, μὲ τὰς μετοχὰς τῆς μειοψηφίας, ἡ ὁποία εἶναι πραγματικὴ πλειοψηφία, παρουσιάζει τὴν πλειοψηφίαν τῆς οὕτω καταρτισμένης συνελεύσεως τῶν μετόχων. Ἄλλη ὄψις τῆς καταστρατηγήσεως τοῦ καταρτισμοῦ τῆς πλειοψηφίας εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἡ μικρὰ διοικητικὴ ὁμὰς τῶν μελῶν τοῦ συμβουλίου, κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς συγκλήσεως τῆς γενικῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων ἀγοράζει τότε μετοχὰς ἀνωνύμους διὰ νὰ ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν. Δὲν ἠξεύρω δὲ ἐὰν αὐτοὶ ποὺ διοικοῦν τὰς Τραπέζας καὶ τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας, εἶναι πράγματι μέτοχοι μόνον κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς συνελεύσεως τῶν γενικῶν συνελεύσεων. Διότι ἐφόσον ὑφίσταται ὁ θεσμὸς τῆς ἀνωνύμου μετοχῆς τὶ τὸν κωλύει τὸν διοικητὴν σύμβουλον μιᾶς ἑταιρείας, τὸν γνωρίζοντα τὰς ὑποθέσεις αὐτῆς καὶ δυνάμενον νὰ ἐπιδιώξῃ εἰς τὸ χρηματιστήριον καὶ νὰ ὑψώσῃ τὴν μετοχὴν νὰ πωλήσῃ τὰς μετοχάς του τὴν ὥραν ποὺ θὰ προκαλέσῃ τὴν ὕψωσιν καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς γενικῆς τῶν μετόχων συνελεύσεως νὰ ἀγοράσῃ καὶ πάλιν; Καὶ οὕτως αὐτοί, οἱ κεφαλαιοκράται διοικηταὶ καὶ σύμβουλοι, εἶναι πάντοτε εἰς θέσιν νὰ παρουσιάζωνται καὶ νὰ καταρτίζουν τὴν πλειοψηφίαν. Μετὰ τὴν συνέλευσιν ὑψώνουν τὰς μετοχάς, διότι καὶ ἕνα νεῦμα των εἰς τὸ χρηματιστήριον ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοῦ χρηματιστηρίου —αὐτὸ σᾶς τὸ βεβαιῶ εἶναι τὸ ἁπλούστερον πρᾶγμα τοῦ κόσμου—καὶ τὰς πωλοῦν ἀνοικτά, ρίπτουν δὲ κατόπιν πάλιν τεχνικῶς τὴν τιμὴν τῶν μετοχῶν καὶ βάζουν καὶ εἰς τὴν τσέπην τὰς διαφοράς. Τὶ ἄμυναν ἔχουν οἱ μικροὶ μεμονωμένοι μέτοχοι καὶ τὶ δύνανται νὰ ἠξεύρουν ἀπὸ τὰς ὑποθέσεις τῆς ἑταιρείας καὶ κατὰ τὶ ἠμποροῦν νὰ συμβάλλουν εἰς τὰς ὑποθέσεις τῆς ἑταιρείας; Ἕως τώρα ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι, ὅσαι δὲν πηγαίνουν καλὰ—καὶ δὲν πηγαίνουν σχεδὸν ὅλαι καλά —τὸ παθαίνουν διότι οἱ διοικοῦντες εἶναι ἀνειλικρινεῖς διαχειρισταὶ ἢ εἶναι ἐπιπόλαιοι καὶ ἀνεπαρκεῖς καὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν ν’ ἀντιμετωπίσουν τὰς περιστάσεις· χαντακώνουν τὰς ὑποθέσεις τῆς ἑταιρείας δι’ ἀνεπάρκειαν ἢ ἀκρισίαν ἢ καὶ διὰ τὰ δύο. Τώρα θὰ μοῦ εἴπητε: Σἂν πᾶνε καλὰ αἱ ἑταιρεῖαι καὶ οἱ μέτοχοι δὲν ἱκανοποιοῦνται; Θὰ σᾶς ἀπαντήσω: αἱ ὑποθέσεις τῶν μελῶν τῶν Διοικητικῶν Συμβουλίων πῶς πᾶνε; Πᾶνε πολὺ καλὰ διότι κανεὶς ἀπὸ τοὺς κυρίους αὐτοὺς συμβούλους δὲν ἐπτώχευσε, οὔτε κανεὶς ἠλάττωσε τὸ τραῖνο τοῦ πολυτελοῦς βίου του καὶ τῶν ματαιοδόξων δαπανῶν. Ἂν πολλάκις οἱ μέτοχοι χάνουν τὰ κεφάλαιά των, οἱ διοικητικοὶ σύμβουλοι πλουτίζουν. Ἐνδείκνυται λοιπὸν νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς μειοψηφίας νὰ ἔχῃ δύο μέλη ὑπ’ αὐτῆς ὑποδεικνυόμενα εἰδικῶς, εἰς τὸ συμβούλιον. Αὐτὸ εἶναι ἕνα μέτρον, συντελεστικὸν διὰ τὴν πρόληψιν τῶν καταχρήσεων καὶ τῶν ζημιῶν ἀλλὰ καὶ τῶν σφαλμάτων τῶν ἐξ ἀμαθείας καὶ ἀπειρίας συνήθως διαπραττομένων. Διότι ὅταν θὰ εἶναι σύμβουλος καὶ γνωρίζει τὰς ὑποθέσεις τῆς ἑταιρείας, θὰ δύναται νὰ φέρῃ ἀντιρρήσεις καὶ νὰ σταματήσῃ μίαν ἐπιζήμιον πρᾶξιν. Τώρα ἔρχεται τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρείας. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας πολὺ ὀρθῶς λέγει, ὅτι εἰς τὴν εὐκινησίαν τῶν Τραπεζῶν δὲν πρέπει νὰ φέρωμεν προσκόμματα. Πολὺ ὀρθὴ ἡ γνώμη αὐτὴ, τὴν ἀσπάζομαι καὶ ἐγώ. Ἀλλὰ ἀπὸ τὸ νὰ μὴ μειώσωμεν οὐσιωδῶς τὴν εὐκινησίαν μιᾶς ἑταιρείας μέχρι τοῦ νὰ μὴ τολμῶμεν νὰ θέσωμεν κανόνας τινας καὶ περιορισμοὺς εἰς τὴν διοίκησιν καὶ διαχείρισιν ὥστε νὰ μὴ γίνωνται καταχρήσεις, ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις. Καὶ ἡ πεῖρα τῶν τελευταίων γεγονότων μᾶς δεικνύει τὸ ἑξῆς, ὅτι αἱ Τράπεζαι καὶ αἱ ἑταιρεῖαι ἰδίως αἱ Τράπεζαι ὅσαι ὑπέστησαν κλονισμόν, ἢ ἐπτώχευσαν εἶχον περιπέσει εἰς τὸ ἀτόπημα νὰ διαθέσουν τὰ κεφάλαιά των εἰς τὸν κύκλον τοῦ διοικητικοῦ Συμβουλίου καὶ τῶν συγγενῶν των κατὰ τὸ πλεῖστον. Μία Τράπεζα εἶχεν 25.000.000 δρχ. δανείσει εἰς τὸν διευθυντήν της, διὰ νὰ ἱδρύσῃ ἀτομικῶς ἕνα ἐργοστάσιον. Πῆραν ὁ διευθυντὴς καὶ οἱ σύμβουλοι τὰ χρήματα τῆς Τραπέζης καὶ ἠγόρασαν μετοχὰς ἑνὸς σιδηροδρόμου, διὰ νὰ πάρουν τὴν διοίκησιν αὐτοῦ εἰς χεῖράς των καὶ αἱ μετοχαὶ πῆγαν κατὰ διαβόλου καὶ ἡ Τράπεζα ἔπεσε· τί τοὺς μέλλει τώρα; Πῶς λοιπὸν θὰ ἀφήσωμεν χωρὶς συμμετοχὴν τῆς μειοψηφίας εἰς τὴν διοίκησιν χωρὶς νὰ ἔχῃ φωνὴν καὶ ἀκρόασιν καὶ αὐτή; Καθεὶς ὁ ὁποῖος ἔχει καταθέσει τὰ χρήματά του μέσα εἰς μίαν Τράπεζαν, δηλαδὴ ὁ μέτοχος δικαιοῦται νὰ μετέχῃ τῆς διοικήσεως. Πρέπει λοιπὸν νὰ δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. συνάδελφος ὑπεβάλαμεν, ὥστε νὰ ἀντιπροσωπεύωνται καὶ οἱ μέτοχοι εἰς τὸ διοικητικὸν συμβούλιον ἐν δικαίᾳ ἀναλογίᾳ. Τὸ νομοσχέδιον ἀναγράφει διατάξεις τινας ἐν σχέσει μὲ τὸ παρατηρηθὲν εἰς κάποιαν Τράπεζαν, ὅτι ἐξέδωκε νέας μετοχὰς πρὸς αὔξησιν τοῦ κεφαλαίου καὶ ταύτας ἐκάλυψαν τὰ μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου χωρὶς νὰ καταβάλουν τὸ τίμημα αὐτῶν ἀλλὰ ἐχρεώθησαν εἰς τὰ βιβλία τῆς Τραπέζης εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμόν. Δηλαδὴ ἔβγαλαν νέας μετοχάς, τῆς ἐπῆραν αὐτοὶ, καὶ τὰ χρήματα τὰ χρεωστοῦν. Δὲν εἶναι μόνη αὐτὴ ἡ περίπτωσις. Πλεῖσται Τράπεζαι ἔπεσαν, διότι τὰ χρήματα των τὰ ἐδανείζοντο οἱ διοικοῦντες καὶ ἔκαμαν ἀτομικὰς ἐπιχειρήσεις εἰς ἃς ἐχάθησαν τὰ κεφάλαια. Διότι δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι Τράπεζα σωφρόνως καὶ ἐντίμως διοικουμένη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πτωχεύσῃ. Βεβαίως ἐὰν δημιουργηθῇ μία μεγάλη καὶ γενικὴ οἰκονομικὴ κρίσις, ἕνας πανικός, μπορεῖ νὰ παρασύρῃ καὶ νὰ ρίψῃ τὰ κάλλιστα τῶν ἱδρυμάτων. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν μία τράπεζα, ἡ ὁποία δανείζει τὰ χρήματά της ὠφελίμως καὶ ἀσφαλῶς μὲ φρόνησιν καὶ λογισμὸν νὰ πέσῃ; Λοιπὸν τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι αἱ Τράπεζαι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι πίπτουν, πίπτουν διότι δὲν διοικοῦνται σωφρόνως καὶ εἰλικρινῶς. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ θέσωμεν περιορισμοὺς εἰς τὸ νὰ δανείζωνται οἱ διοικοῦντες αὐτὰς τὰ χρήματά της καὶ νὰ τὰ μεταχειρίζωνται εἰς τὰς ἀτομικάς των ἐπιχειρήσεις καὶ δι’ αὐτὸ ὑπέβαλα τροπολογίαν δι’ ἧς ἀπαγορεύεται πᾶσα συναλλαγὴ τῆς ἀνωνύμου ἑταιρείας μετὰ τῶν διοικούντων αὐτήν. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐλέγχου. Γνωρίζετε, κύριοι βουλευταὶ πῶς γίνεται ὁ ἔλεγχος τῶν Τραπεζῶν; Διορίζονται 2 ἢ 3 ἐλεγκταί. Μάλιστα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐλεγκτὴς ἦτο κάποτε ὁ πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου. Αὐτοὶ ὑπογράφουν μίαν ἔκθεσιν καὶ βεβαιοῦν ὅτι μελετήσαντες τὸν ἰσολογισμὸν καὶ ἐλέγξαντες τὰς ἐγγραφὰς, εὕρομεν ὅτι συμφωνοῦσιν αἱ ἐγγραφαὶ μὲ τὰ βιβλία καὶ τὸν ἰσολογισμόν. Τὰ κονδύλια συμφωνοῦσι μὲ τὰς ἐγγραφὰς κλπ. Ποῖαι εἶναι ὅμως αἱ ἐγγραφαί. Τὶ ἀντιπροσωπεύουν αὐταί; Ἀπὸ τὶ ἀποτελεῖται τὸ χαρτοφυλάκιον τῶν προεξοφλήσεων; Ποῖοι ἔχουν πάρει τὰ λεπτὰ αὐτὰ καὶ ποία ἡ φερεγγυότης των; Ποίας ἀσφαλείας παρέσχον; ὁ ἔλεγχος δὲν λέγει τίποτε δι’ αὐτὰ διότι δὲν γίνεται τοιοῦτος ἔλεγχος, ἀλλὰ μόνον ἂν συμφωνοῦν αἱ ἐγγραφαί. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀσφάλεια. Τώρα εἰς τὸ νομοσχέδιον περιλήφθη διάταξις καθ’ ἣν ὁ ἔλεγχος δέον νὰ γίνεται οὐσιαστικώτερος. Ἀλλὰ ἐγὼ τὸν θέλω ἀκόμη αὐστηρότερον, μετεχόντων καὶ τῶν μετόχων τῆς μειοψηφίας εἰς τὸν διορισμὸν τῶν ἐλεγκτῶν. Καὶ ναὶ μὲν τοὺς θέλω κ. ὑπουργὲ τοὺς μετόχους τῆς μειοψηφίας εἰς τὸ συμβούλιον, ἀλλὰ τοὺς θέλω καὶ εἰς τὸν ἔλεγχον, διὰ νὰ γνωρίζουν καὶ αὐτοὶ ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Τραπέζης; Εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν συνέταξα ἐκ μέρους τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς διὰ νὰ δείξω ποία ἀστοργία εἶναι εἰς τὴν διοίκησιν μερικῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἐσημείωσα τὰ ποσοστὰ τὰ ὁποῖα παίρνουν μερικοὶ διοικ. σύμβουλοι. Εἶναι τεράστια. Προτείνω ὅθεν εἰς τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, νὰ μὴ ὁρίζωνται τὰ ποσοστὰ τῶν συμβούλων, οὔτε διὰ τοῦ καταστατικοῦ, οὔτε κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον, παρὰ μόνον μετὰ τήν ἔγκρισιν τοῦ ἰσολογισμοῦ νὰ ὁρίζωνται τά ἑκάστοτε ποσοστὰ τὰ ὁποῖα θὰ δοθοῦν εἰς τοὺς διοικητικοὺς συμβούλους δι’ ἀποφάσεως τῆς συνελεύσεως. Καὶ θὰ ἴδετε ποίαν ἀξίαν ἔχει αὐτὴ ἡ τροπολογία. «Μία ἀνώνυμος ἑταιρεία διανέμει εἰς τοὺς Μετόχους μέρισμα δραχμὰς 1.500,000.

Δηλαδὴ οἱ μέτοχοι ἐμοιράσθησαν τὰ κέρδη μὲ τὸ διοικητικὸν συμβούλιον. Δὲν εἶναι ἀπίστευτον; ἐδῶ ἔχω ἐνώπιον μου τὸν ἰσολογισμόν. (ἀναγινώσκει). Τὰ ποσοστὰ τῶν συμβούλων καὶ τῶν διευθυντῶν ἀπορροφοῦν τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν κερδῶν. Τώρα αὐτὸ ποίαν σημασίαν ἔχει; Ἔχει μόνην τὴν σημασίαν ὅτι, ἐφ’ ὅσον οἱ σύμβουλοι ἀπορροφοῦν τὸ μέγιστον μέρος τῶν κερδῶν μὲ τὰ ποσοστά των δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ ν’ ἀδιαφοροῦν διὰ τοὺς μετόχους ἀφοῦ ἀσφαλίζουν τὰ ποσοστὰ των ἢ καὶ ν’ ἀδιαφοροῦν ἂν θὰ πάῃ καλὰ μελλοντικῶς ἡ ἑταιρεία. Δι’ αὐτὸ προτείνω εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω, τὰ ποσοστὰ τῶν διοικητικῶν συμβούλων νὰ κανονίζωνται μόνον ὑπὸ τῆς γενικῆς συνελεύσεως μετὰ τὴν κατάρτησίν της. Καὶ ἐπειδὴ ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ ἐγὼ ἔχω κουρασθῇ καὶ σεῖς εἶσθε καρασμένοι, τελειώνων τὸν λόγον μου λέγω: ὅτι οἱ ἀξιοῦντες νὰ διευθύνουν τὸν οἰκονομικὸν βίον τῆς χώρας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς καὶ μὲ γενικωτέρας ἀντιλήψεις παρεσκευασμένοι, πολλάκις δὲ πιστωτικά τινα ἱδρύματα εὑρέθησαν ἀντιμέτωπα τοῦ Κράτους καὶ ἐζημίωσαν αὐτό. Ἄν δώσωμεν κοινωνικωτέρων ἀρχῶν κατευθύνσεις εἰς τὸν οἰκονομικὸν βίον τῆς χώρας, τὸν ὁποῖον χειρίζονται ὡρισμένα ἱδρύματα, τότε θὰ ἔχωμεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι καὶ τὰ δημοσιονομικά μας θὰ εἶναι καλλίτερα, διότι τὴν δυσφορίαν ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν τὴν φέρει ἡ μεγάλη ἐπιβάρυνσις εἰς φόρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ τὴν ἐπιτείνει ἡ κακὴ λειτουργία τῆς πίστεως· δηλαδὴ ὅπως ἡ κακὴ κυκλοφορία τοῦ αἵματος βλάπτει τὸν ὀργανισμόν, οὕτω καὶ ἡ κακὴ κυκλοφορία τοῦ χρήματος ἐπιφέρει βλάβας εἰς τὸν οἰκονομικὸν ὀργανισμόν. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἕνας ὀργανισμὸς ὅσας δήποτε δυνάμεις, ἂν ἡ κυκλοφορία τοῦ αἵματος δὲν εἶναι καλή, ὁ ὀργανισμὸς κινδυνεύει νὰ πάθῃ ἀπὸ συμφόρησιν ἢ ἀπὸ ἀναιμίαν. Δι’ αὐτὸ ψηφίζοντες ἤδη τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἔχομεν καθῆκον μὲ νέας ἀρχὰς καὶ μᾶλλον συγχρονισμένας μὲ τὰς λαϊκὰς ἀνάγκας καὶ μετὰ δικαίων ἀντιλήψεων, νὰ καθορίσωμεν τὸ θέμα τοῦτο τῆς λειτουργίας τῆς πίστεως.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στεφανόπουλος.

§187Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν τῶν ριζικῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας ἀπόψε μόλις μᾶς ἐγνώρισεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ αἱ ὁποῖαι μεταβάλλουν αὐτὴν ταύτην τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἔπρεπε νὰ παραιτηθῶ τοῦ λόγου. Ἐν τούτοις ὅμως, κύριοι, ἐπειδὴ ἀπόψε ἐκηδεύθη, οὕτως εἰπεῖν, ὁριστικῶς τὸ ἄρθρον 15 ὑπὸ τὴν παλαιὰν αὐτοῦ μορφήν, νομίζω ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐν εἴδει ἐπικηδείου ἐπὶ τῶν μεταμορφώσεων καὶ τῶν περιπετειῶν τοῦ ἄρθρου τούτου. Ὅπως γνωρίζετε, κύριοι, τὸ ἄρθρον 15 ὀφείλεται εἰς εἰσηγήσεις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, συμφώνως πρὸς τὰ σημειώματα τῆς ὁποίας δύο εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς ἐπιβολῆς αὐτοῦ: αʹ) ἡ μεγαλειτέρα προστασία τῶν καταθετῶν, καὶ βʹ) ἡ ἐξασφάλισις ἀμέσου ρευστότητος τοῦ ἐνεργητικοῦ τῶν ἐν Ἑλλάδι Τραπεζῶν. Θὰ ἐξετάσω, κύριοι, διὰ βραχέων ἓν ἕκαστον τῶν ἐπιχειρημάτων τούτων, διότι θέλω νὰ καταδείξω τὴν σπουδὴν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ προκειμένῳ. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα τῆς προστασίας τῶν καταθετῶν εὐχερῶς ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι ἡ ἐξασφάλισις ἑνὸς ποσοστοῦ 12%, ἀποτελεῖ λίαν πενιχρὰν ἀποζημίωσιν δι’ ἐκείνους οἵτινες ἀπώλεσαν τὰ 88% τοῦ ὑστερήματος αὐτῶν. Ἄλλως τε τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς τοιαύτης προστασίας κατανοεῖ καὶ αὐτὴ ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία εἰς τὸ ἐντεῦθεν σημείωμα αὐτῆς ὅλως παρεμπιπτόντως ἀναφέρει τὸ ἐν λόγῳ ἐπιχείρημα. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα τῆς ρευστότητος ὡρισμένου ἐνεργητικοῦ τῶν Τραπεζῶν ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἶναι προϊόν μοναδικῆς συγχύσεως δύο σαφῶς διακεκριμένων γεγονότων, ἀναφερομένων εἰς τὴν Τραπεζικὴν ρευστότητα. Ὑπάρχει, κύριοι, ἡ ταμειακὴ ρευστότης τῶν Τραπεζῶν, ἐξαρτωμένη ἐκ τῆς σχέσεως τῶν ἐν τῷ ταμείῳ μετρητῶν καὶ τῶν παρὰ τῇ Ἐκδοτικῇ Τραπέζῃ διαθεσίμων πρὸς τὰς ἀμέσους τῆς Τραπέζης ὑποχρεώσεις. Ὑπάρχει ὅμως ἀκόμη καὶ ἡ Τραπεζικὴ ἢ πραγματικὴ ρευστότης ἐξαρτωμένη ἐκ τῆς σχέσεως τοῦ ρευστοῦ ἢ εὐχερῶς ρευστοποιουμένου ἐνεργητικοῦ πρὸς τὰς ἀμέσους ἢ προσεχεῖς ὑποχρεώσεις τῆς Τραπέζης. Διὰ τοὺς κατέχοντας τὰ πράγματα μόνον ἐκ τῆς 2ας ταύτης πραγματικῆς ρευστότητος ἐξαρτᾶται ἡ ὀρθὴ ἐκτίμησις τῆς καταστάσεως τῶν Τραπεζῶν καὶ ἡ πραγματικὴ τῶν καταθετῶν ἐξόφλησις. Ἐσκόπουν, κύριοι, νὰ σᾶς παραθέσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὰς γνώμας ἐπιφανῶν ξένων συγγραφέων, πλὴν μετὰ τὴν παρ’ αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως ἀναγνώρισιν τοῦ ἀσυστάτου τῶν ἐν λόγῳ ἐπιχειρημάτων διὰ τῶν ἀποψινῶν τροποποιήσεων, θὰ σᾶς ἀπαλλάξω τοῦ κόπου τούτου. Δὲν εἶναι δὲ μόνον ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἀποδοκιμάζει τὰ ἐπιχειρήματα τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Εἶναι ὡσαύτως καὶ ἡ ἁρμοδία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐγκατέλειψεν ἀπὸ πολλοῦ τὰ ἐν λόγῳ ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ ἐμφανίσῃ τρίτον ἐπιχείρημα πρὸς δικαιολογίαν τοῦ ὑποχρεωτικοῦ ἀποθέματος τοῦ ἄρθρου 15, τὴν πληρεστέραν ρύθμισιν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὅλως ἐπικουρικῶς καὶ ὅλως δευτερευόντως, ἀναφέρει ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ σημείωμα αὐτῆς, ἀποτελεῖ τὸ κύριον καὶ οὐσιῶδες ἐπιχείρημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ λαμπρὰ ἔκθεσις τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Τοῦτο καταδεικνύει κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητής, κατιδὼν ἐν τῇ διακρινούσῃ αὐτὸν ὀξείᾳ ἀντιλήψει τὸ σαθρὸν καὶ ἐξεζητημένον τῶν ἐπιχειρημάτων τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, μετέθεσε καθ’ ἡμᾶς ὀρθότατα ποιῶν τὴν δικαιολογητικὴν βάσιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων τῆς ρευστότητος καὶ τῆς ἀσφαλείας εἰς τὸ ἐπιστημονικώτερον ἐπίπεδον τῆς ρυθμίσεως τῆς Ἑλληνικῆς χρηματαγορᾶς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου, ἀδιαφόρως ἐὰν συμφωνοῦμεν ἢ ὄχι, ὀφείλομεν νὰ συζητήσωμεν μετὰ μεγαλειτέρας προσοχῆς καὶ σοβαρότητος. Ὁ κ. εἰσηγητὴς στηριζόμενος ἐπὶ τῶν ἀπόψεων τοῦ γνωστοῦ Ἄγγλου οἰκονομολόγου Κέϊνες, ὅστις διὰ τὴν ρύθμισιν τῆς Ἀγγλικῆς χρηματαγορᾶς θεωρεῖ «ὡς ἀναγκαίαν προϋπόθεσιν τὸν διὰ νόμου ἢ αὐστηρῶς τηρουμένου ἐθίμου, καθορισμὸν παγίας ἀναλογίας μεταξὺ τῶν ὑποχρεώσεων ὄψεως ὅλων τῶν Τραπεζῶν καὶ τοῦ ποσοστοῦ τῶν καταθέσεων αὐτῶν, ὅπερ θὰ διατηροῦν ἀδιαλείπτως ἀδιάθετον»..., καταλήγει εἰς τὴν ἐπιδοκιμασίαν τοῦ ἄρθρου 15 «διότι τοῦτο θὰ συμβάλλῃ εἰς τὴν ὁλοκλήρωσιν τοῦ ρυθμιστικοῦ ἔργου, ὃ προώρισται νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ πρῶτον πιστωτικὸν ἵδρυμα τῆς Χώρας». Βεβαίως, κύριοι, τὸ κῦρος τοῦ Ἄγγλου οἰκονομολόγου εἶναι διεθνῶς ἀνεγνωρισμένον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι εὐχερὲς ν’ ἀναιρέσῃ τις τὰς ἀντιλήψεις αὐτοῦ. Ἀλλὰ ὁ καθηγητὴς Κέϊνες ὁμιλῶν καθ’ ὃν τρόπον ὡμίλει, εἶχε προφανῶς ὑπ’ ὄψιν τὴν Ἀγγλικὴν καὶ οὐχὶ τὴν Ἑλληνικὴν χρηματαγοράν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον δυνάμεθα νὰ θέσωμεν τὸ ἐρώτημα: εἶναι δυνατὴ ἡ καθιέρωσις παραλληλισμοῦ τινος μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς ἀγορᾶς καὶ τῆς Ἀγγλικῆς τοιαύτης; Καθ’ ἡμᾶς κύριοι, ὑπάρχει τοιαύτη τεραστία διαφορὰ συνθηκῶν καὶ ὅρων μεταξὺ τῶν δύο τούτων χρηματαγορῶν, ὥστε τὰ ὑπὸ τοῦ Κέϊνες ὀρθῶς ὑποστηριζόμενα διὰ τὴν Ἀγγλίαν, νὰ μὴ ἔχουν καμμίαν θέσιν παρ’ ἡμῖν. Διὰ νὰ καταστήσω, κύριοι, τοῦτο ἐπαρκῶς σαφὲς, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναλύσω δι’ ὀλίγων τὸν μηχανισμὸν τῆς Ἀγγλικῆς χρηματαγορᾶς. Εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ ἀνάλυσις αὕτη διὰ νὰ καταδειχθῇ ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἰσχύουν ἐν τῇ ξένῃ, δὲν ἔχουν πάντοτε ἐφαρμογὴν καὶ παρ’ ἡμῖν. Ἐν Ἀγγλίᾳ ὅπως γνωρίζετε, λόγῳ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ νόμου τοῦ 1844 ἐπὶ τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος, ἤρξατο δημιουργούμενον ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἓν νέον νόμισμα πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν διαρκῶς αὐξανομένων ἀναγκῶν τῆς ἀγγλικῆς χρηματαγορᾶς τὸ νόμισμα τῶν ἐγγραφῶν εἰς τρεχουμένους λογαριασμοὺς χρησιμοποιουμένων διὰ τραπεζιτικῶν ἐπιταγῶν. Ὅπως γράφῃ ἕνας γνωστὸς Ἄγγλος συγγραφεὺς διεθνοῦς κύρους, ὁ Hartleg Titkerf, «Τὸ νόμισμα τῶν τραπεζῶν καὶ τοῦ ἐμπορίου ἐν τῇ νεωτέρᾳ Ἀγγλίᾳ εἶναι τὸ τσέκ, καὶ ὅ,τι πωλεῖται καὶ ἀγοράζεται ὑπὸ τὸ ὄνομα πίστις εἰς τὴν χρηματαγορὰν τοῦ Λονδίνου, εἶναι τὸ δικαίωμα ἐκδόσεως τσέκ». Τὸ νέον τοῦτο νόμισμα τὸ ὁποῖον βασίζεται ἐπὶ τῶν ἐν ὄψει καταθέσεων, μὴ νομίσετε ὅτι δημιουργεῖται ἐν Ἀγγλίᾳ ὅπως καὶ παρ’ ἡμῖν, ἀναλόγως δηλαδὴ τῆς εἰσφορᾶς τῆς κοινωνικῆς ἀποταμιεύσεως. Τὸ νόμισμα τοῦτο ἐν Ἀγγλίᾳ, δύναται, θεωρητικῶς τοὐλάχιστον, ἐπ’ ἄπειρον νὰ πολλαπλασιάζεται παρὰ τῶν Τραπεζῶν, διότι αἱ ἐν ὄψει καταθέσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται δὲν δημιουργοῦνται ὅπως παρ’ ἡμῖν, ἀναλόγως τῆς προσαγωγῆς τοῦ χρήματος τῶν πελατῶν, ἀλλὰ δι’ ἁπλῶν ἀνοιγμάτων πιστώσεων πρὸς τοὺς πελάτας ἐκ μέρους τῶν Τραπεζῶν. Τὰ ἀνοίγματα ταῦτα πιστώσεων, ἐφ’ ὅσον οἱ πελάται δὲν τὰ ἀναλαμβάνουν εἰς μετρητά ἀλλὰ τὰ χρησιμοποιοῦν διὰ τῆς ἐκδόσεως τσέκ, αἱ Τράπεζαι τὰ μετατρέπουν εἰς καταθέσεις. Συνεπῶς, κύριοι, ἐν Ἀγγλίᾳ αἱ Τράπεζαι δύνανται νὰ αὐξάνουν συνεχῶς καὶ ἐλευθέρως τὸ ποσὸν τῶν ἐν ὄψει καταθέσεων, ἀντιθέτως πρὸς ὅ,τι συμβαίνει ἐν Ἑλλάδι. Βεβαίως, κύριοι, ὁ πολλαπλασιασμὸς οὗτος τῶν καταθέσεων, λόγῳ τῶν κινδύνων τοὺς ὁποίους συνεπάγεται ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ πρακτικῶς ἓν ὅριον. Διότι αἱ ἐν ὄψει καταθέσεις δύνανται νὰ μετατραποῦν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν εἰς κυκλοφοροῦν νόμισμα τῆς Χώρας. Διὰ τοῦτο αἱ Τράπεζαι ἐν Ἀγγλίᾳ ἐτήρησαν πάντοτε ὡς ὅριον ἐν τῇ δημιουργίᾳ καταθέσεων, τὴν ὕπαρξιν ὡρισμένης ἀναλογίας μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τῶν καταθέσεων καὶ τῶν μετρητῶν διαθεσίμων, ἢ τοῦθ’ ὅπερ τὸ αὐτό, τοῦ παρὰ τῇ Ἐκδοτικῇ Τραπέζῃ τῆς Ἀγγλίας ἀποθέματος, ἐφ’ ὅσον εἰς τραπεζογραμμάτια τῆς τελευταίας θὰ μετατραποῦν ἐν δεδομένῃ περιπτώσει αἱ καταθέσεις παρὰ τῶν καταθετῶν. Συνεπῶς, κύριοι, αἱ Τράπεζαι ἐν Ἀγγλίᾳ, οὐχὶ λόγῳ νομοθετικῆς ἐπιβολῆς, ἀλλὰ λόγῳ παραδόσεως, δὲν αὐξάνουν τὰ πιστωτικὰ διαθέσιμα αὐτῶν πρὸς τὸ παρὰ τῇ Τραπέζῃ τῆς Ἀγγλίας ἀπόθεμα αὐτῶν. Ἀντιστρόφως δέ, λόγῳ τοῦ ἰδίου γεγονότος, ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας μέσῳ τοῦ παρ’ αὐτῇ ἀποθέματος ρυθμίζει τὸ ποσὸν τῶν καταθέσεων τῶν Τραπεζῶν καὶ προλαμβάνει τοὺς κινδύνους πιστωτικοῦ πληθωρισμοῦ. Κατανοεῖτε ὅθεν, κύριοι, τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως ἐν Ἀγγλίᾳ παρὰ τῇ Ἐκδοτικῇ Τραπέζῃ ὡρισμένου καὶ παγίου ποσοστοῦ τῶν Τραπεζικῶν καταθέσεων. Διότι ἡ Ἀγγλικὴ πιστωτικὴ κυκλοφορία, ἧς τμῆμα ἀποτελοῦν αἱ ἐν ὄψει καταθέσεις, δύναται νὰ ἐξογκοῦται κατὰ βούλησιν παρὰ τῶν Τραπεζῶν καὶ ὡς μόνον ὅριον τῆς ἐξογκώσεως αὐτῆς ὑπάρχει τὸ παρὰ τῇ Ἐκδοτικῇ Τραπέζῃ ἀπόθεμα. Μέσῳ τοῦ ἐν λόγῳ ἀποθέματος ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῆς πιστωτικῆς κυκλοφορίας, ρυθμίζουσα τὴν Ἀγγλικὴν χρηματαγοράν. Τὴν ρυθμιστικὴν ταύτην ἐνέργειαν ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας συμπληρώνει διὰ τῆς «πολιτικῆς τῆς ἀνοικτῆς ἀγορᾶς», τὴν ὁποίαν περιγράφει σαφῶς ἐν τῇ ἐκθέσει του ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος. Ἐν Ἑλλάδι ὅμως τὰ πράγματα συμβαίνουν ὅλως ἀντιθέτως. Παρ’ ἡμῖν αἱ Τράπεζαι δὲν δύνανται νὰ δημιουργοῦν ἐλευθέρως καὶ ἐκ τοῦ μηδενὸς τὰς ἐν ὄψει καταθέσεις των, ἀλλ’ ἀναλόγως τῶν εἰσφορῶν τῆς Ἐθνικῆς ἀποταμιεύσεως. Ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τῶν Τραπεζικῶν καταθέσεων θὰ ἐξαρτᾶται καὶ τὸ ποσὸν τοῦ παρὰ τῇ Τραπέζῃ τῆς Ἑλλάδος ἀποθέματος. Ἐὰν αὐξομειοῦνται τῶν Τραπεζῶν αἱ καταθέσεις, θὰ αὐξομειοῦται ὁμοίως καὶ τὸ ποσὸν τοῦ ἀποθέματος. Συνεπῶς ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος οὐδεμίαν θὰ ἀσκῇ πραγματικῶς ρυθμιστικὴν ἐνέργειαν ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν καταθέσεων μέσῳ τοῦ ἄρθρου 15, ἐφ’ ὅσον τὸ παρ’ αὐτῇ ἀπόθεμα θὰ ρυθμίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ τῶν καταθέσεων, καὶ οὐχὶ ἀντιθέτως τὸ ποσὸν τῶν καταθέσεων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀποθέματος, ὅπως συμβαίνει ἐν Ἀγγλίᾳ.

§188Γ. ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Σᾶς ὑπομιμνήσκω τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Χρυσοῦ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία τονίζει, ὅτι αἱ χρηματικαὶ συνθῆκαι εἶναι παρόμοια εἰς ἁπάσας τὰς Χώρας καὶ διὰ τοῦτο συνιστᾷ γενικὴν ἐπιβολὴν τοῦ μέτρου τοῦ ὑποχρεωτικοῦ ἀποθέματος.

§189Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ μοῦ προβάλλετε ξένους διαπρεπεῖς οἰκονομολόγους, θὰ σᾶς ἀπαντήσω δι’ ἑτέρου τοιούτου, τοῦ Γάλλου καθηγητοῦ Ρίστ, ὁ ὁποῖος ἀνατρέπει τὰς ἀντιλήψεις τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν Revue d’ économic Politique. Ἐκ τῶν ὅσων ἐξέθεσα, καταφαίνεται νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 15 οὔτε τοὺς καταθέτας προστατεύει, οὔτε τὴν ρευστότητα ἐξασφαλίζει, οὔτε τὴν ρυθμιστικὴν ἐνέργειαν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἐνισχύει. Ἐξ ἀντιθέτου ἐμφανίζει σοβαροὺς κινδύνους διὰ τὴν Τραπεζικὴν καὶ Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν. Βεβαίως διὰ τῶν σημερινῶν ριζικῶν τροποποιήσεων ὁ κίνδυνος οὗτος ἀπομακρύνεται, τὸ νομοσχέδιον καθίσταται ἀκίνδυνον, ἀλλὰ ὡσαύτως καὶ ἀνωφελές. Οὔτε ἡμᾶς πλέον ἀνησυχεῖ, ἀλλὰ οὔτε καὶ τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν πλέον ὠφελεῖ.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§191Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀνηγγέλθη κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ Τραπεζῶν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ζήτημα ἐμπιστοσύνης διὰ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἑπομένως ἡ ὁμιλία βουλευτοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸ κυβερνητικὸν στρατόπεδον εἶναι περιορισμένη. Ἐν τούτοις λαμβάνω τὸν λόγον ἀκριβῶς διὰ νὰ ἀποδείξω καὶ αὐτὴν τὴν φοράν, ὅτι εἰς πᾶσαν περίστασιν ὁ κυβερνητικὸς βουλευτὴς δύναται νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην του καὶ νὰ εἶναι εἰς ἁρμονίαν πλήρη μὲ τὸ κόμμα του. Δὲν συμφωνῶ καθόλου πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅσον καὶ ἂν τὸν ἀναγνωρίζω ὡς τὸν ἐντριβέστερον εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ μεταξὺ ἡμῶν πάντων, ὅτι ἡ ἀρίστη ἀσφάλεια εἶναι εἰς τὴν ἐπαγρύπνησιν εἰς τὴν ἐπιμέλειαν εἰς τὸν ἔλεγχον ἐκ μέρους τῶν μετόχων ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας. Ἡ γνώμη αὐτὴ εἶναι πολὺ παλαιά, παλαιοντολογική. Αὐτὰ εἴχοντο ἀληθείας ὅταν εἰς τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας μετεῖχον εἰς μίαν χώραν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ἰδικῆς μας 20 ἕως 30 ἄνθρωποι. Εἰς τὴν ἐποχήν μας ὅμως ὅπου μετέχουν εἰς τὴν ἀνώνυμον ἑταιρείαν εἰς τὰς Τραπέζας κατὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον ὅλα τὰ πλήθη τοῦ λαοῦ θὰ ἀφήσωμεν τὸν ἔλεγχον εἰς τοὺς μετόχους; Τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον ἐπεμβαίνει εἰς ὅλας τὰς ὑποθέσεις, θὰ ἀφήσῃ τὸν ἔλεγχον εἰς τὰ πλήθη; Νομίζω, ὅτι ἡ ἐπαγρύπνησις τοῦ Κράτους πρέπει νὰ περιλαμβάνεται εἰς τὸ νομοσχέδιον περισσότερον παρ’ ὅσον περιλαμβάνεται.

§192Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Νὰ διατηρηθῇ ἡ διάταξις ἡ σημερινή, ἡ ὁποία δὲν ἔκανε κανένα κακόν.

§193Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν συμφωνῶ καθόλου καὶ ἐκ τῆς πείρας μου τῆς δικαστηριακῆς καὶ δι’ ἄλλον λόγον, τὸν ὁποῖον θὰ εἴπω εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 22 περὶ ἐλέγχου ἐκ μέρους τῶν προέδρων τῶν δικαστηρίων. Πρῶτον, διότι κατὰ κανόνα σχεδὸν εἶναι ἀνίκανος πρὸς ἔλεγχον. Ὅσοι συνέβη νὰ ὑπερασπίσωμεν, ὑποθέσεις ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἐνώπιον δικαστηρίων γνωρίζομεν πολὺ καλὰ πόσοι προεδρεύοντες εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον, ἄριστοι κατὰ τὰ ἄλλα, ἦσαν παντελῶς ἀπαράσκευοι καὶ ἀνίκανοι νὰ παρακολουθήσουν καὶ τὴν συζήτησιν ἀκόμη πολλάκις. Ἀπαιτεῖται μεγάλος κόπος νὰ τοὺς φέρωμεν εἰς θέσιν ὅπως ἀντιληφθοῦν τὰς ὑποθέσεις. Ἀλλά καὶ ἡμεῖς ἀκόμη οἱ δικηγόροι, οἱ πλέον πεπειραμένοι, πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὁσάκις μᾶς συνέβη νὰ ὑπερασπισθῶμεν τοιούτου εἴδους ὑποθέσεις, ἐκάναμεν εἰδικὴν μελέτην καταγινόμενοι εἰς τοιούτου εἴδους μελέτας, διὰ νὰ ἀντιληφθῶμεν τοιαύτας ὑποθέσεις.

§194Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ ἔλεγχος διατάσσεται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον, ἁπλῶς.

§195Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἄρθρον 24. (ἀναγινώσκει)......

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν διάταξιν τὸ ἄρθρον 23 εἶναι σαφές.

§197Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διατάσσει ὁ Πρόεδρος; Ἀνεξαρτήτως τούτου ἐκκαθαρίσθη τὸ πρᾶγμα αὐτό. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ ἔλεγχος θὰ ἐνεργῆται ἀπὸ ποίους;

§198Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἀπὸ τὸ σῶμα τῶν ἐλεγκτῶν.

§199Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν εἶχε πολὺ ἄδικον ὁ κ. Κουλουμβάκης, διότι διὰ νὰ κρίνῃ ὁ Πρόεδρος καὶ διατάξῃ πρέπει νὰ κατατοπισθῇ νὰ πεισθῇ ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις.

§200Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῖον θέλετε νὰ βάλωμεν;

§201Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἤθελα τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ ἔχῃ τοῦτο ὡς ἕνα ἐκ τῶν κυριωτάτων σκοπῶν. Διότι μέχρι τοῦδε γνωρίζετε ἡ ἐφαρμογὴ ποία εἶναι; Μοῦ συνέβη νὰ εἶμαι εἰς συνέλευσιν μετόχων ἀνωνύμου ἑταιρείας καὶ ἐνῷ ὑπηγόρευον νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ πρακτικὸν τῆς συνελεύσεως διατὶ οἱ διευθυνταὶ ἔπρεπε νὰ καταδιωχθῶσιν ἐνώπιον τοῦ εἰσαγγελέως, τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὁ ὑπάλληλός σας ἠγέρθη καὶ ἀπεχώρησε, διότι ἐθεώρησεν ἐπουσιῶδες τὸ πρᾶγμα, καὶ παρῆλθον μῆνες ἐπὶ μηνῶν μετὰ ταῦτα, ἕως ὅτου τὰ πράγματα ἐστενοχωρήθησαν ὑπερβολικὰ καὶ ἐπελήφθη ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ οἱ διευθυνταὶ τώρα εἶναι φυλακισμένοι. Λοιπόν, ἡ ὑπηρεσία πρέπει νὰ ἀναλάβῃ ἐπιμελέστερον καὶ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἄδειαν, περισσότερον παρ’ ὅσον ὑπεστήριξα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. βουλευταὶ ἔχω νὰ ὑποβάλω τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἐζήτησεν ὁ κ. Αἰλιανὸς καὶ ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς: ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι θεωρεῖ τὸ πρᾶγμα συζητήσιμον. (ἀναγινώσκει).

§202Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὲ αὐτὴν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν υἱοθετεῖτε ἕνα πρᾶγμα εἶναι δυσχερές. Ἔχομεν ἆραγε τὴν κατάλληλον ὑπηρεσίαν διὰ νὰ διαγνώσῃ τί κεφάλαια ἔχουν διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἐπιχείρησις; Τὸ ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία ἀσφάλεια εἶμαι σύμφωνος. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, εἶναι ἐπαρκῶς ἐφωδιασμένον, ὥστε νὰ δύναται νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ μέτρου τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ τῶν μέσων πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ σκοποῦ.

§203Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Λοιπόν, ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ γνωρίζω, καὶ ἡ διεύθυνσις ἡ εἰδικὴ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τὸ τμῆμα τὸ εἰδικὸν τὸ ἀφορῶν τὴν βιομηχανίαν, εἶναι κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν ἄριστα ἐφωδιασμένον ἀπὸ προσωπικὸν ἱκανώτατον καὶ λίαν πεπειραμένον. Ἡ ὑπηρεσία ἡ εἰδικὴ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας θὰ κρίνῃ ποῖα εἶναι τὰ μηχανήματα, πόσον περίπου κοστίζουν· κοστίζουν ὅσο λέγουν αὐτοί, ἢ κοστίζουν ὀλιγώτερα ἢ περισσότερα; Αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία ἡ μηχανολογικὴ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας δύναται νὰ τὸ κρίνῃ. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας θὰ κρίνῃ καὶ ζητήματα ἐμπορικά τῆς ἐπιχειρήσεως, ἐὰν ἀπαιτῆται νὰ ἔχῃ τὸ μέγεθος αὐτὸ ἡ ἐγκατάστασις. Ἐπὶ τέλους ἂς τὴν ὁπλίσωμεν περισσότερον.

§204Σ. ΣΥΜΕΟΝΟΓΛΟΥ. Κύριε συνάδελφε, ὑπάρχει καὶ τὸ ἀπόρρητον.

§205Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὰ εἶναι παλαιὰ πράγματα, ὅταν ἐγὼ ὁ ὁποῖος εἶμαι πολὺ δεξιώτερος ἀπὸ σᾶς, σᾶς λέγω ὅτι αὐτὰ ἀνήκουν εἰς τὴν παλαιοντολογίαν. Ὅταν καλοῦν τὸν κόσμον νὰ δώσῃ τὰ χρήματά του καὶ ὅταν ἰσχυρίζωνται ὅτι θὰ ἐξυπηρετήσουν τὴν κοινωνίαν εἰς αὐτὸν τὸν βαθμόν, δὲν ὑπάρχει ἀπόρρητον.

§206Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὁ κ. Ὑπουργὸς παρατηρεῖ, ὅτι κατὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἑταιρείας δὲν καλεῖται ὁ κόσμος νὰ δώσῃ τὰ χρήματά του.

§207Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ νόμου 2190, διὰ νὰ ἱδρυθῇ μία ἀνώνυμος ἑταιρεία πρέπει νὰ εἶναι ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει καταβεβλημένον τὸ κεφάλαιόν της. Λοιπόν, καταβάλλεται τὸ κεφάλαιον τὸ ἀρχικόν, διότι μετὰ ταῦτα ἐπακολουθοῦν αἱ αὐξήσεις διὰ μετοχῶν. Καταβάλλεται, λοιπόν, ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον. Αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον καταβάλλεται ἐπαρκεῖ δι’ αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν; Ἐὰν μάλιστα δὲν καταβάλλεται ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον, ἀλλὰ καταβάλλεται ἐν μέρει, ὅπως ἐπιτρέπῃ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ νόμου 2190, μὲ αὐτὸ τὸ κεφάλαιον τὸ ἐν μέρει καταβαλλόμενον, γίνεται τίποτε τὸ σοβαρόν; Λοιπόν, αὐτὸ πρέπει νὰ προφυλαχθῇ, διότι ἔχομεν παραδείγματα πολλά, ὅτι ἱδρύθησαν ἑταιρεῖαι κατὰ τὸ λεγόμενον στὰ κουτουροῦ καὶ μάλιστα ἐν ἀρχῇ δὲν ἀπέβλεπον εἰς λωποδυσίαν, ἐπειδὴ ὅμως κακῶς ἱδρύθησαν καὶ ἀνεπαρκῶς ἐστάθησαν, κατήντησαν εἰς λωποδυσίαν. Διότι ἡ περίπτωσις, τὴν ὁποίαν προηγουμένως εἶπον ἦτο μία ἀσύστολος λωποδυσία. Καὶ ἐν τούτοις πτωχοὶ ἄνθρωποι καὶ μερικοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι κατήγγειλαν ταύτην, νομίζοντες ὅτι θὰ ἔκαναν λαμπρὰν τοποθέτησιν τῶν χρημάτων των, τώρα τρέχουν εἰς τὰ ποινικὰ δικαστήρια διὰ νὰ ἐκδικηθοῦν ἁπλῶς, διότι δὲν ὑπάρχει οὔτε προσωπικὴ περιουσία. Ἀποτελεῖ, λοιπόν, ἀσφάλειαν αὐτὴ ἡ διάταξις καὶ δὲν μπορῶ νὰ ἐννοήσω γιατὶ δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ δεκτή. Ποῦ προσκόπτει, ποῖον βλάπτει;

§208Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ διάταξις αὐτὴ ἀπεφασίζετο νὰ γίνῃ δεκτή, θὰ ἔπρεπε ἀναμφισβητήτως νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ἐπεκτάσεως βιομηχανιῶν· καὶ ὄχι μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν ἱδρύσεως. Διότι νομίζω, ὅτι ἐκεῖ ἴσως εἶναι ὁ μεγαλύτερος κίνδυνος. Διότι μία βιομηχανία διὰ περιωρισμένους ὅρους, πιθανὸν νὰ εὐδοκιμήσῃ· ὅταν ὅμως γίνῃ ἀνεπαρκὴς ἐκτίμησις τῶν πιθανοτήτων τῆς ἐπεκτάσεώς της, ἐκεῖ τὴν παθαίνουν.

§209Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Σεῖς ζητεῖτε τὸ ἀντίθετον διότι ὁ κ. Αἰλιανὸς εἶπεν ὅτι ἱδρύοντες ἑταιρείας μὲ ἀνεπαρκῆ κεφάλαια πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα διὰ νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὰς ἑταιρείας νὰ ἐπεκταθοῦν.

§210Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς εἶπε τὸ ἑξῆς: Ὑποθέτομεν ὅτι δίδεται ἡ ἄδεια νὰ ἱδρυθῇ μία βιομηχανικὴ ἑταιρεία διότι ἔκρινεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ὅτι ἔχει ἐπαρκῆ κεφάλαια δι’ αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν. Ἐὰν ὅμως αὐτὴ ἡ ἐπιχείρησις σᾶς λέγῃ, νὰ ἐπεκταθῇ, παύει νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐπάρκεια καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ προστεθοῦν καὶ ἄλλα κεφάλαια. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὴν περὶ ταμιευτηρίου τροπολογίαν τοῦ κ. Αἰλιανοῦ τὴν ἐδέχθητε νομίζω.

§211Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Καμμίαν δὲν ἐδέχθην. Θὰ μελετηθοῦν. Δὲν μπορῶ νὰ σᾶς εἴπω προχείρως, διότι ὑπάρχουν καταστάσεις περὶ τῶν ὁποίων δὲν μπορῶ νὰ γνωρίζω ἀπόψε. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἴδω, διότι ὑπάρχουν μερικοὶ συνεταιρισμοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν καταθέσεις. Ἀφήσατε καὶ θὰ μελετηθοῦν.

§212Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ σᾶς παραδίδω καὶ τὰς δύο νὰ τὰς μελετήσετε.

§213Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ὅσας τροπολογίας θὰ δεχθῶ, θὰ τὰς βάλω εἰς τὸ προσχέδιον· ὅσας δὲ δὲν δεχθῶ, δὲν θὰ τὰς βάλω. Τώρα θὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ θὰ σᾶς εἴπω ποίους δισταγμοὺς ἔχω.

§214Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ εἴπω τοῦτο: Ὅπως ἡ συζήτησις γίνῃ κατὰ τὴν πρώτην ψήφισιν. Ἀλλὰ ἐπείγεσθε νὰ τὸ ψηφίσετε, ὄχι μόνον διὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ ἄλλα.

§215Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν συμφωνῶ εἰς τὴν ἀντίληψιν τὴν ὁποίαν ἔχει ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι παύει νὰ ὑπάρχῃ ὁλοκληρωτικὴ εὐθύνη δι’ ὅλα τὰ μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἀντίληψιν ἐτῶν μακρῶν, ἀρκετῶν δεκαετηρίδων πείρας δικηγορικῆς, ὅλα τὰ μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου πρέπει νὰ εἶναι ἐξ ἴσου ὑπεύθυνα. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἰσέρχεται εἰς τὴν διοίκησιν μιᾶς ἀνωνύμου ἑταιρείας, πρέπει νὰ ἀντιλαμβάνεται καὶ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του διὰ τὸ μέλλον, ὅτι δὲν θὰ καταλαμβάνῃ καμμίαν θέσιν, εἴτε διὰ φιλοδοξίαν εἴτε διὰ νὰ ἔχῃ ὠφέλειαν, ἄνευ εὐθύνης.

§216Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Μὰ εἶναι ὅλοι ὑπεύθυνοι.

§217Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι· μοῦ φαίνεται κάπως ἀόριστον.

§218Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Τουναντίον. Ἡ εὐθύνη ὡρισμένων προσώπων τονώνεται.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§220Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Θὰ σᾶς ἀνακοινώσω ἀμέσως, κύριοι, τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας ἐδέχθην. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου ἐδέχθην τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀντὶ τοῦ τριμήνου, τὸ κεφάλαιον νὰ καταβάλλεται ἐντὸς διμήνου.

§221Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας, γενικῶς ὁ νόμος περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ὁρίζει ὅτι καταβάλλεται ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει τὸ κεφάλαιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ τραπεζιτικά, ὁρίζεται διὰ νέου νομοσχεδίου ὅτι καταβάλλεται ὁλόκληρον. Ἐὰν λοιπὸν ὁρίσητε καὶ τὴν καταβολὴν καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀνώνυμον ἑταιρείαν τότε πρέπει νὰ τὸ καθορίσητε διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου. Διότι ἡ πιστοποίησις αὐτὴ περὶ καταβολῆς τοῦ κεφαλαίου, συνδυαζομένη μὲ τὴν διάταξιν τοῦ γενικοῦ νόμου περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, σημαίνει ὅτι θὰ πιστοποιήσητε πόσον κεφάλαιον καταθέτει. Δὲν ἔχετε ὑποχρεωτικὴν διάταξιν εἰς τὸν νόμον περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, ὅτι καταβάλλεται ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον.

§222Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ὄχι. Ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ τὸ κεφάλαιον τῆς ἀνωνύμου ἑταιρείας δέον νὰ εἶναι καταβεβλημένον. Δὲν τὸ θίγωμεν τὸ ἄρθρον 8 τοῦ νόμου.

§223Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ διασαφηνισθῇ αὐτό.

§224Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Μόνον τὴν τρίμηνον προθεσμίαν τῆς ὑποβολῆς τῆς δηλώσεως ἐλαττοῦμεν εἰς δίμηνον. Τὴν δευτέραν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς—ἡ ὁποία ἠξίου νὰ ὑπάρχῃ εὐθύνη τις διὰ τὰ μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν καταβληθῇ τὸ κεφάλαιον, καὶ γίνουν ἐν τῷ μεταξὺ πράξεις ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας ἐκ τῶν ὁποίων ἐζημιώθησαν πρόσωπα, δὲν τὴν ἐδέχθην, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν δὲν ὑπάρχει κύρωσις ἀστικὴ καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ καινοτομήσωμεν, διότι ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ μᾶς ἀντιτάξουν τὰ δικαστήρια ὅτι ὅπου ὁ νομοθέτης ἠθέλησε νὰ ὑπάρχῃ ἀστικὴ κύρωσις τὸ ἐδήλωσε ρητῶς. Λοιπὸν κατὰ τὸν ἀστικὸν νόμον ὁ ζημιώσας ἔχει καὶ τὰς εὐθύνας. Ἐὰν προκύψῃ ἐκ πράξεως τινὸς τῶν συμβούλων τοιαύτη ζημία, τὴν εὐθύνην τὴν ἔχει ὁ σύμβουλος.

§225Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐκ ποίων τινῶν πράξεων;

§226Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Γίνεται μία ἑταιρεία καὶ δὲν κατατίθεται τὸ κεφάλαιον. Ἐν τῷ μεταξὺ οἱ σύμβουλοι ἐνοικιάζουν ἕνα γραφεῖον. Ἐὰν δὲν πληρώσουν τὸ ἐνοίκιον, ἔχουν τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ ἐκμισθωτοῦ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2ου δὲν γίνεται δεκτὴ ἡ προτεινομένη τροπολογία περὶ κλασματικῶν δικαιωμάτων προτιμήσεως. Ἠξεύρετε περὶ τίνος πρόκειται. Γίνεται ἡ αὔξησις κεφαλαίου μιᾶς ἑταιρείας, καὶ θεσπίζεται ὅτι ὁ κάτοχος τριῶν παλαιῶν μετοχῶν θὰ δικαιοῦται ἐπὶ παραδείγματι, εἰς δύο νέας. Ἐὰν συμβῇ νὰ ἔχῃ καὶ τόσας μετοχὰς ὥστε νὰ μὴ γίνεται ἀκριβής, διαίρεσις μένει ὁ μέτοχος δικαιοῦχος ἑνὸς κλάσματος μετοχῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ ἀσφαλίσῃ εἰς τὸν μέτοχον τρόπον καρπώσεως τοῦ δικαιώματος τούτου. Ἐκ τῆς ἐρεύνης ὅμως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ ὑπηρεσία ἐπείσθην ὅτι εἶναι ἐντελῶς περιττὴ ἡ μέριμνα αὐτὴ, διότι ἔχει εὑρεθῆ ἡ πρακτικὴ λύσις τῆς περιπτώσεως αὐτῆς ἀπὸ τοὺς χρηματιζομένους. Δύναται π. χ. ὅποιος ἔχει μισὴ μετοχὴ καὶ δὲν δύναται νά μετάσχῃ τῆς διανομῆς, ν’ ἀγοράζῃ μίαν ἄλλην μετοχὴν ἥτις τῷ παρέχει τὸ δικαίωμα συμμετοχῆς εἰς τὴν νέαν ἔκδοσιν, ἢ πωλεῖ τὰ δικαιώματά του εἰς ἄλλον, καὶ ἑπομένως δὲν χάνει τίποτε. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος αὐτῆς τῆς τροπολογίας. Δίδομεν ἐπαρκῆ χρονικὸν διάστημα διὰ τὴν μεταβολὴν τῶν μετοχῶν εἰς τὸ ποσὸν τὸ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ὁριζόμενον. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν χρόνον. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ πιέσωμεν τὰς ἑταιρείας νὰ κάμουν αὐτὴν τὴν μεταβολὴν ταχύτερον.

§227Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει αἱ μετοχαὶ νὰ εἶναι μικρότεραι, διότι ὑπάρχουν Τράπεζαι αἱ ὁποῖαι ἔχουν μικρὰ κεφάλαια, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κάνετε τροποποίησιν διὰ τὰς μικρὰς Τραπέζας, ἐφόσον μάλιστα ἔχουν τὸν τύπον τῶν ἑταιρειῶν περιωρισμένης εὐθύνης.

§228Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ πᾶμε παρὰ κάτω ἀπὸ μία λίρα. Τώρα ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη τροπολογία περὶ καθορισμοῦ κατωτάτου ὁρίου κεφαλαίων, ἡ ὁποία γίνεται δεκτὴ μὲ τὴν κατωτέρω παράγραφον εἰς τὸ ἄρθρον 3ον παράγραφος 6η., Μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ τῶν ἑταιρειῶν περιωρισμένης εὐθύνης, ἀπαγορεύεται ἡ σύστασις ἀνωνύμων ἑταιρειῶν μὲ μετοχικὸν κεφάλαιον κατώτερον τῶν δύο ἑκατομ. δραχμῶν. Διότι εἶναι σόλοικον νὰ γίνωνται σήμερον ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι μὲ 100.000 δρχ. κεφάλαιον, αἱ ὁποῖαι δὲν φθάνουν οὔτε διὰ τὰ ἔξοδα τῆς τῆς ἐγκαταστάσεως.

§229Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Γενικῶς διὰ τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας;

§230Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μάλιστα. Εἰς τὸ ἄρθρον 5 γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία καθ’ ἣν «ἀπαγορεύεται ἡ χορήγησις δανείων καὶ εἰς συγγενεῖς ὡς καὶ συζύγους αὐτῶν, μέχρι τοῦ δευτέρου βαθμοῦ αἵματος ἢ ἀγχιστείας». Εἰς τὸ ἄρθρον 6ον γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία καθ’ ἣν «Εἰς πάσας τὰς περιπτώσεις τῶν παραγράφων 1–4 οἱ αἰτοῦντες μέτοχοι ὀφείλουσι νὰ τηρήσωσι κατατεθειμένας συμφωνίας πρὸς τὸ ἄρθρον 28 τοῦ παρόντος νόμου τάς παρεχούσας αὐτοῖς τ’ ἀνωτέρω δικαιώματα μετοχῆς αὐτῶν ἀπὸ τῆς χρονολογίας τῆς ἐπιδόσεως τῆς αἰτήσεώς των μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς συνεδριάσεως τῆς γενικῆς συνελεύσεως».

§231Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ποῖον πρέπει νὰ εἶναι τὸ ποσοστὸν τῶν μετοχῶν πού δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν σύγκλησιν;

§232Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ 1)20. Ἡ τροπολογία αὐτὴ γίνεται δεκτὴ ὅπως εἶναι διατυπωμένη.

§233Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι πολὺ νὰ βάλετε τὸ 1)20.

§234Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Βλέπετε ὅτι ἡ ἀριστερὰ πτέρυξ θέλει νὰ δώσωμεν περισσότερα δικαιώματα εἰς τὴν μειοψηφίαν.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βάλετε τὸ 1)20.

§236Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Εἰς τὸν ἄρθρον 7ον γίνεται δεκτὴ ἐν μέρει ἡ τροπολογία «ὡς καὶ σημαντικαὶ ζημίαι προβλεπόμεναι ἢ πραγματοποιηθεῖσαι ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς ἑταιρικῆς χρήσεως μέχρι τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεως». Εἰς τὸ ἄρθρον 8 δὲν γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία περὶ μὴ εὐθύνης καὶ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ λογιστηρίου. Βέβαια καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ κ. εἰσηγητὴς ἔχουν βάσιν τινά, διότι εἷς ὑπάλληλος δὲν ἔχει τὸ θάρρος νὰ καταγγείλῃ πράγματα τὰ ὁποῖα προσπίπτουν εἰς τὴν ἀντίληψίν του, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν ἀπαλλάξωμεν τῆς εὐθύνης, ὅταν γνωρίζει ὅτι συντάσσεται ἕνας ψευδὴς ἰσολογισμὸς ἀντικείμενος εἰς τὸν νόμον καὶ σιωπᾷ. Ἡμεῖς τοῦ ζητοῦμεν νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ ἰσολογισμὸς δὲν εἶναι ἐν τάξει νομικῶς.

§237Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀσφαλῶς, ἀλλὰ ποῖος θὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ τὸ καταγγείλῃ;

§238Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἰς τὸ ἄρθρον 9ον γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς, καθ’ ἣν ἀπαιτεῖται νὰ γράφωνται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν τὰ ὑπὸ τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου ὁριζόμενα βιβλία. Ἐζητήθη νὰ τηροῦνται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν καὶ τά βοηθητικά, ἀλλ’ αὐτὸ θὰ δημιουργήσῃ μεγάλας δυσχερείας. Μόνον τὰ ὑπὸ τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου ὁριζόμενα βιβλία ζητοῦμεν νὰ τηροῦνται Ἑλληνιστί.

§239Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ τρία βιβλία, ὄχι τὰ βοηθητικά. Τὸ ἡμερολόγιον, τὸ βιβλίον ἀπογραφῶν, καὶ τὸ καθολικόν.

§240Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἐπιβάλωμεν αὐτό;

§241Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ ἰσχύει καὶ εἰς ἄλλας νομοθεσίας.

§242Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ μὴ δημιουργεῖτε τοιαῦτα πράγματα.

§243Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§244Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Δυνατὸν νὰ μὴ μπορῇ νὰ γίνῃ ἔλεγχος.

§245Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κρίνομεν ὅτι τὸ κενὸν τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ προξενήσωμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν διάταξιν εἶναι μεγαλύτερον ἀπὸ τὸ καλὸν τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκετε σεῖς. Ἀφήσατε ὅπως εἶναι.

§246Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ ἔλεγα καὶ ἂν ὑπῆρχεν ἡ διάταξις αὐτὴ νὰ κατηργῆτο. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ δημιουργήσωμεν τὸ ζήτημα αὐτό.

§247Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἡ ἀνώνυμος ἑταιρεία δὲν εἶναι ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις. Εἶναι δημοσίου δικαίου. Πῶς θὰ ὑπάγῃ νὰ κάμῃ ἔλεγχον ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐργασίας;

§248Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ λέγει ὁ κ. Βαρδαγιάννης, ὅτι σήμερον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ φορολογικοῦ νόμου κρατοῦσε τὰ βιβλία ποὺ πρέπει. Ἄς μὴ ὑπάγωμεν παρὰ πέρα. Νὰ διαγραφῇ αὐτὴ ἡ διάταξις καὶ νὰ μείνῃ τὸ ὑπάρχον καθεστώς.

§249Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μόνον τὰ ὑπὸ τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου ὁριζόμενα. Τὸ ἡμερολόγιον καὶ τὸ βιβλίον ἀπογραφῆς.

§250Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ μεταβάλωμεν τὴν διάταξιν τῆς νομοθεσίας, διατὶ νὰ βάλωμεν τὴν διάταξιν αὐτήν; Ἐὰν θέλετε νὰ τὴν μεταβάλωμεν κάμνομεν κακὸν καὶ ὄχι καλόν.

§251Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ἐφαρμόζεται κ. Πρόεδρε.

§252Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ὅπως ἔχουν, καὶ βραδύτερον βλέπομεν.

§253Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ὑπῆρχε τοιοῦτον ἄρθρον. Ἦτο πρότασις τῶν εἰσηγητῶν. Τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς πολλαπλῆς ψήφου ἐφηρμόσθη ἰδίᾳ μετὰ τὸν πόλεμον—ὅπως ἀνέπτυξε τόσον ἐμβριθῶς καὶ ὁ κ. συνάδελφος βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν—εἰς τὴν Γερμανίαν, ἀλλ’ ἡ πεῖρα τῆς ἐφαρμογῆς ἀπέδειξεν ὅτι ἔδιδε λαβὴν εἰς πολλὰς καταχρήσεις. Ἀπὸ μίαν πρότασιν νόμου ὑποβληθεῖσαν εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν θὰ σᾶς ἀναγνώσω μερικὰ σημεῖα τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπαρκῆ διὰ νὰ κρίνητε τὸν θεσμὸν αὐτὸν τῆς πολλαπλῆς ψήφου. Τὸ κεφάλαιον ἐπιγράφεται «Καταχρήσεις, προκαλούμεναι ἀπὸ τὰς μετοχὰς μὲ πολλαπλῆν ψῆφον». Ἡ ἔκδοσις μετοχῶν μὲ πολλαπλῆν ψῆφον ἐπιτρέπει τὴν ἀπογύμνωσιν τοῦ μετόχου... (ἀναγινώσκει). Αὐτὰ λέγει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τῆς προτάσεως, καὶ σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι τὴν υἱοθετῶ ἀπολύτως. Ὑπερμύνθησαν πρὸ ὀλίγου τῶν μειοψηφιῶν καὶ ἰσχυρίσθησαν ὅτι καὶ ὑπὸ τὸ σημερινὸν καθεστὼς δυναστεύονται. Συλλογισθῆτε ἂν δώσωμεν τὸ ὅπλον αὐτὸ τῆς πολλαπλῆς ψήφου εἰς διοικητικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα πλέον ἀπολυταρχικῷ δικαίῳ, μοναρχικῷ δικαίῳ θὰ διευθύνουν, ἀδιαφοροῦντα τελείως ἂν δίδουν ἢ δὲν δίδουν μέρισμα, ἂν διαμαρτύρωνται ἢ δὲν διαμαρτύρονται οἱ μέτοχοι. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν κατηργήθη ὁ νόμος διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο ἡ πολλαπλῆ ψῆφος. Ὑπάρχουν μάλιστα, νομίζω, εἰς τὴν Γερουσίαν ἐκκρεμεῖς προτάσεις νόμου, ὥστε καὶ ἂν ὑπάρχωσιν νέαι ἱδρυθεῖσαι ἑταιρεῖαι μὲ δικαίωμα πολλαπλῆς ψήφου νὰ καταργηθῶσιν καὶ αὐταί. Δέν νομίζω, λοιπόν, ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις νὰ υἱοθετήσωμεν αὐτὸν τὸν θεσμόν. Ἐνεφανίσθη ἀληθῶς κάποτε κίνδυνος ἐπεμβάσεως ξένων κεφαλαιούχων εἰς μίαν ἑταιρείαν παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἱδρύουν καὶ διοικοῦν αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰς ἑταιρείας, ἔχουν μίαν ὑποχρέωσιν: νὰ μὴ ἀποξενωθῶσι τῶν μετοχῶν των, ὥστε νὰ ἔχουν τὴν πλειοψηφίαν. Ὅταν δὲ αἰσθανθῶσιν ὅτι ἀπειλεῖται τοιοῦτος κίνδυνος, νὰ ζητοῦν τὴν ἀρωγὴν καὶ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Κρατικοῦ μας Ὀργανισμοῦ, ὥστε νὰ ἀμυνθῶσιν κατὰ τοιούτων τυχὸν ἐπιβουλῶν τῶν ξένων. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἐδέχθησαν μίαν ἐξαίρεσιν μόνον, διὰ τὰς ἐπιχειρήσεις τὰς ὁποίας μετέχει τὸ Κράτος καὶ διὰ τὰς ἐπιχειρήσεις αἵτινες ἀφορῶσιν τὴν ἐθνικὴν ἄμυναν.

§254Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ τοὐλάχιστον, κ. ὑπουργέ, διὰ τὸ Πυριτιδοποιεῖον καὶ τὰς σιδηροδρομικὰς ἐπιχειρήσεις.

§255Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἐπιχειρήσεις εἰς τὰς ὁποίας μετέχει τὸ Κράτος.

§256Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τὰς ἐπιχειρήσεις δημοσίας ὠφελείας. Πρέπει νὰ τοὺς προστατεύσωμεν.

§257Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει διὰ τὸ Πυριτιδοποιεῖον. Ἐὰν προκύψῃ τοιοῦτος κίνδυνος, τὸ διοικητικὸν συμβούλιον ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσῃ τὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὥστε ἂς μὴ ζητοῦμεν νὰ εἰσαγάγωμεν ἕνα θεσμόν, ὁ ὁποῖος πανταχοῦ ἀπέτυχε. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11 δὲν γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία περὶ περιορισμοῦ τοῦ χρόνου ἐντὸς τοῦ ὁποίου αἱ λειτουργοῦσαι ὑπὸ ἄλλην μορφὴν Τράπεζαι δέον νὰ μετατραπῶσιν εἰς ἀνωνύμους. (ἀναγινώσκει). Δὲν πρέπει νὰ ἀσκηθῇ πίεσις ἵνα δηλώσωσιν ἐντὸς ὀλιγίστου χρονικοῦ διαστήματος τὴν θέλησίν των περὶ μετατροπῆς εἰς ἀνωνύμους. Νομίζομεν ὅτι πρέπει νὰ παρασχεθῇ ἐπαρκὲς χρονικὸν διάστημα ἵνα ἀποφασίσωσιν. Ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τὴν πενταετίαν νὰ τὴν μειώσωμεν. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ τὴν μειώσωμεν. Πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὰς ὑφισταμένας ἑταιρείας τὸν ἐπαρκῆ χρόνον νὰ εὕρουν τὰ τυχὸν ἀπαιτούμενα κεφάλαια. Εἰς τὸ ἄρθρον 13 γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία περὶ τοῦ κατωτάτου ὁρίου κεφαλαίων Τραπεζῶν ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς πόλεως εἰς ἣν ἑδρεύουν.

§258Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ κάμητε μίαν κλίμακα ἀκόμη μεγαλυτέραν εἰς τὸ ἄρθρον 13, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι πρόκειται περὶ ὡρισμένων Τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται ἀπὸ πολλοῦ καὶ λειτουργοῦν ἀψόγως. Πρέπει αὐταὶ αἱ Τράπεζαι νὰ τύχουν μιᾶς ὑπερασπίσεως.

§259Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θέτομεν κατώτατον ὅριον 5.000.000.

§260Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς ἔλεγον νὰ ὁρίσητε διὰ τὰς κάτω τῶν 10.000 κατοίκων πόλεις ἐλάχιστα κεφάλαια 2.000.000 δραχμῶν.

§261Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν εἶναι Τράπεζαι πλέον, ἐκτὸς ἐὰν θέλετε νὰ τοὺς ἀπαγορεύσωμεν νὰ δέχωνται καταθέσεις.

§262Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρόκειται περὶ Τραπέζης ἡ ὁποία προσέφερε μεγάλας ὑπηρεσίας κατὰ τὸ διετὲς διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ εἰς τὸν Ἁλμυρόν. Εἶναι ἐκ τῶν σωφρονεστέρων Τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι παρέχουν πολλὰς ὠφελείας. Θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ μὴ καταργηθῇ ἡ Τράπεζα αὕτη. Πρόκειται ἄλλωστε περὶ μιᾶς Τραπέζης, δὲν εἶναι ἄλλη.

§263Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Νομίζω πὼς εἶναι λίαν τολμηρὸν νὰ κατέλθωμεν τόσον χαμηλὰ εἰς τὰ 2.000.000, Ἄς φροντίσουν νὰ εὕρουν καὶ ἄλλους κεφαλαιούχους.

§264Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρὸ πόσων ἐτῶν λειτουργεῖ; Νὰ εὕρωμεν μίαν λύσιν, νὰ εἴπωμεν π.χ. «τὰς λειτουργούσας ἀπὸ 20ετίας».

§265Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι Τράπεζα, ἡ ὁποία χρήζει τοιαύτης προστασίας. Εἶναι μία Τράπεζα γεωργικὴ καὶ παρέχει πολλὰς εὐκολίας. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ ἔλαβεν ἓν ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον τοῦ ἐστάλη καὶ θὰ ἐξήτασε τὰ τῆς Τραπέζης αὐτῆς.

§266Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ εἴπωμεν «αἱ ὑφιστάμεναι Τράπεζαι ἀπὸ δεκαετίας».

§267ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πέντε χρόνια ἔχει.

§268Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδημιουργήθη μεταπολεμικῶς.

§269Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν μποροῦμεν νὰ ἐπηρεάσωμεν τὴν Βουλήν, ἀλλὰ νομίζω......

§270Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Οὔτε ἐγὼ θέλω νὰ τεθῇ εἰδικὴ διάταξις· ἀλλ’ ἂν ἔχῃ ὁ κ. ὑπουργὸς πληροφορίας ὅτι εἶναι ἀξία προστασίας αὐτὴ ἡ Τράπεζα, ἂς λάβῃ τὴν πρόνοιαν.

§271Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν αὐτήν. Τοὺς δίδομεν ἄλλωστε πέντε χρόνια καιρόν. Λοιπὸν εἰς τὸ ἄρθρον 13 καθορίζομεν. (ἀναγινώσκει). «Διὰ τὰς πόλεις κάτω τῶν 25.000 κατοίκων τὸ ἐλάχιστον κεφάλαιον ὁρίζεται εἰς δραχ. 5.000.000, διὰ πόλεις δὲ κάτω τῶν 40.000 κατοίκων εἰς 10.000.000 δρ. μὴ δικαιουμένων τῶν Τραπεζῶν τούτων νὰ διατηροῦσιν εἰς ἄλλας πόλεις ἐκτὸς τοῦ νομοῦ τῆς ἕδρας των ὑποκαταστήματα καὶ πρακτορεῖα πρὸς ἀποδοχὴν καταθέσεων». Εἰς τὸ ἄρθρον 14 γίνεται δεκτὴ ἡ σύστασις ὅπως. (ἀναγινώσκει). «Αἱ ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος ἱδρυόμεναι Τράπεζαι ὧν τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον εἶναι κλπ.». Πρὶν φθάσω εἰς τὸ ἄρθρον 15 θὰ σᾶς εἴπω καὶ τὰς ἄλλας τροπολογίας τὰς ὁποίας ἐδέχθην. Εἰς τὸ ἄρθρον 18 γίνεται δεκτόν. (ἀναγινώσκει). «Εἰς τὰς διατάξεις τῶν ἀνωτέρω εἰδικῶν περὶ Τραπεζῶν διατάξεων δὲν ὑπάγονται νομικὰ πρόσωπα δημοσίου δικαίου ἢ κοινωφελῆ ἱδρύματα». Αὐτὸ ἀφορᾶ τοὺς ὀργανισμοὺς δημοσίου δικαίου καὶ κοινωφελῆ ἱδρύματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν δικαίωμα νὰ δέχωνται σήμερον καταθέσεις δυνάμει εἰδικῶν νόμων. Γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ ἄρθρου 26, παράγραφος 8 καθ’ ἣν (ἀναγινώσκει). «ἐλεγκταὶ προερχόμενοι ἐκ τῶν ὡς ἄνω Τραπεζῶν, δὲν δικαιοῦνται ν’ ἀσκήσωσιν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων Τραπεζιτικῶν ἑταιρειῶν».

§272Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν συνταξιοῦχοι ὑπάλληλοι ἐκ τοῦ λογιστικοῦ κλάδου καὶ ἐκ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἁρμοδιώτατοι.

§273Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὅσον εὐρύνομεν τὸν κύκλον, τόσον δυσκολωτέρα εἶναι ἡ ἐπιλογή.

§274Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅταν ἔχετε εὐρὺν κύκλον, τόσον καλλιτέρα εἶναι ἡ ἐπιλογή.

§275Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὅταν ἔχωμεν ἀνθρώπους 65 ἐτῶν καὶ 70, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι συγχρονισμένοι, δὲν θὰ ἔχωμεν καλὰ ἀποτελέσματα.

§276Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ φαίνεται ἀξία προσοχῆς ἡ πρότασις τοῦ κ. Ροδοπούλου.

§277Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἕνας ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἦτο ὑπάλληλος πρὸ 30 ἐτῶν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ ὀρθῶς. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ ἐπιμένῃ εἰς αὐτό, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§278Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπιφυλαχθῆτε εἰς αὐτὸ καὶ αὔριον φέρετε τὴν ἀπάντησιν. Ἐὰν φοβῆσθε ἐκ τῆς ἐλλείψεως συγχρονισμοῦ, μπορεῖτε νὰ θέσητε ἕνα περιορισμόν, π. χ. ἐὰν ἐπέρασαν 5 χρόνια ἀπὸ τῆς ἀπομακρύνσεώς των ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν. Εἶναι καὶ οἱ τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, οἱ ὁποῖοι βεβαίως εἶναι ἄριστοι.

§279Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Λαμβάνομεν ἐλεγκτὰς καὶ ἀπὸ ἀνωτάτους δημοσίους ὑπαλλήλους. Ἑπομένως ἐὰν πρόκειται νὰ δεχθῶμεν συνταξιούχους τῶν Τραπεζῶν καὶ συνταξιούχους τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων.....

§280Γ. ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ ἄρθρου 16 περὶ ἀπαγορεύσεως εἰς τὰς Τραπέζας νὰ ἀσκοῦσι δι’ ἴδιον λογαριασμὸν ἐμπόριον καὶ βιομηχανίαν.....

§281Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ τροπολογία διατυποῦται ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Ἀπαγορεύεται εἰς τὰς Τραπέζας ἡ κατ’ ἐπάγγελμα καὶ δι’ ἴδιον λογαριασμὸν ἄσκησις ἐμπορίου ἢ βιομηχανίας».

§282Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πῶς τὸ ἐννοεῖτε αὐτό;

§283Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὅπως εἶναι σήμερον ἡ Τράπεζα Καραβασίλη ἐπὶ παραδείγματι, ἡ ὁποία ἀσκεῖ καὶ καπνοβιομηχανίαν.

§284Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ναὶ, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Τράπεζα νὰ δίδῃ οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν;

§285Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὸ δὲν ἀπογορεύεται.

§286Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συμβιβάζεται μὲ τὴν διατύπωσιν αὐτὴν ἡ λειτουργία τῶν λεγομένων ἱδρυτικῶν Τραπεζῶν, τῶν Τραπεζῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἱδρύουν βιομηχανίαν καὶ κατόπιν ἐκδίδουν τὰς μετοχάς;

§287Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐταὶ εἶναι αἱ λεγόμεναι «Holding Companies», αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν παρὰ μετοχὰς ἐπιχειρήσεων.

§288Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἰδιωτικαί.

§289Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐταὶ δὲν θὰ δέχωνται καταθέσεις.

§290Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ἔχομεν ἡμεῖς τὸν θεσμὸν αὐτόν.

§291Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Μά, κύριοι τραπεζιτικὴ πρᾶξις εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἐμπορικὴ πρᾶξις.

§292Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τοὺς ἀπαγορεύομεν νὰ κάμουν καθαρῶς ἐμπορικὰς πράξεις.

§293Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πῶς θέλετε νὰ τὸ διατυπώσωμεν; Θέλομεν νὰ ἀπαγορεύσωμεν εἰς μίαν Τράπεζαν νὰ κάμῃ τὸν βυρσοδέψην.

§294Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ράλλης ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ ἡ ἀνησυχία του εἶναι καθαρῶς φιλολογική. Θέλομεν νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν δύνανται νὰ κάμουν κάθε ἄλλην πρᾶξιν. Κύριε Βουρλούμη, προσπαθήσατε μὲ τὸν νομικόν σας σύμβουλον ἐὰν εἶναι δυνατὸν, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι γεννᾶται καμμία ἀνησυχία.

§295Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ προσθέσωμεν ὅτι ἐκτὸς τῶν τραπεζιτικῶν δὲν τοὺς ἐπιτρέπεται νά κάμουν καμμίαν ἄλλην πρᾶξιν. Νὰ προσθέσωμεν λοιπὸν «πλὴν τῶν τραπεζιτικῶν ἐργασιῶν».

§296Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Πλὴν τῶν τραπεζιτικῶν ἐργασιῶν· αὐτὸ θέλει καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§297Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἔτσι, διότι μία Τράπεζα ἐπὶ παραδείγματι θὰ θελήσῃ νὰ ἀγοράσῃ ἕνα ἀκίνητον. Δὲν δύναται νὰ κάμῃ ἡ Τράπεζα ἄλλας ἐμπορικὰς πράξεις ἢ βιομηχανίαν.

§298Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ ἀνάγνωσις τοῦ βʹ ἐδαφίου τῆς τροπολογίας αἴρει τὴν ἀμφιβολίαν. Ἐξηγεῖται ἀπὸ τὴν ἔννοιαν. (Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν τοῦ 7ου ἐδαφίου).

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινέσει τῆς Βουλῆς γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ βʹ ἐδαφίου.

§300Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πρόκειται ἐν τῇ τροπολογίᾳ ταύτῃ περὶ Τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν κλάδους εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἑπομένως ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὰς νὰ δανείζουν πέραν ὡρισμένου ποσοῦ τοῦ κεφαλαίου. Μετὰ τὸ τέλος τοῦ αʹ ἐδαφίου τῆς παραγράφου 4 τίθεται ἐδάφιον ὡς ἑξῆς: «Ὡσαύτως ἡ ἀπαγόρευσις τῆς παραγράφου δύο δὲν ἰσχύει προκειμένου περὶ παροχῆς δανείου ἐπὶ σίτου, καπνοῦ καὶ σταφίδος, καθὼς καὶ προκειμένου περὶ παροχῆς δανείων εἰς τὸ δημόσιον, δήμους καὶ κοινότητας, καὶ ἄλλα πρόσωπα δημοσίου δικαίου ἢ κοινωφελῆ ἱδρύματα».

§301Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι σωστὸ αὐτό. Δὲν πρέπει νὰ διακινδυνεύσουν τὰ χρήματά των. Σήμερον αἱ Τράπεζαι ἔχουν νὰ λάβουν 600 ἑκατομμύρια ἀπὸ ἐνέχυρα καπνῶν.

§302Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). 20 ἑκατομμύρια δραχμὰς εἶναι τὸ κεφάλαιον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Θέλετε μόνον 4 ἑκατομμύρια νὰ δανείζῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα; Ἔδωκεν εἰς τὸν αὐτόνομον ὀργανισμὸν 300 ἑκατομμύρια.

§303Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀσφάλεια ἔγκειται εἰς τὴν ποικιλίαν τῶν ἐργασιῶν.

§304Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). 85% τῆς ἐξαγωγῆς μας εἶναι 3–4 προϊόντα. Εἰς τὰς παραγράφους ἕνα καὶ δύο τοῦ ἄρθρου 16 προστίθεται ἡ λέξις «ἐφεξῆς». Εἶναι καὶ μερικαὶ τροπολογίαι, κύριοι, ὑποδειχθεῖσαι ἀπὸ τὸ Χρηματιστήριον. Ἡ παράγραφος 8 τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ νόμου 2190 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Ἐπίσης τὸ ἐδάφιον 4 τῆς παραγράφου 2 τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ νόμου 2190 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει).

§305Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διατὶ ἐξαιρεῖτε τὰς Τραπέζας;

§306Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διότι αἱ Τράπεζαι κάμνουν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Πηγαίνετε σεῖς ὁ πελάτης καὶ λέγετε εἰς τὴν Τράπεζαν: Πάρτε μου σᾶς παρακαλῶ 100 μετοχάς. Τὰς ἀγοράζει διὰ λογαριασμὸν τρίτου.

§307Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐλάβετε περιορισμοὺς διὰ τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα; Ὑπάρχουν τοιαῦτα ἰδιωτικὰ γραφεῖα τραπεζιτικά, τὰ ὁποῖα διαθέτουν 500.000 καὶ 1 ἑκατομμύριον δραχμῶν καὶ τὰ ὁποῖα ἐργάζονται καλῶς· τώρα ὅμως...

§308Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐπιτρέπεται αὐτὰ νὰ μένουν ἐπὶ μίαν 5ετίαν.

§309Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπαγορεύετε τὴν χρησιμοποίησιν τῆς ἐπιγραφῆς «Τράπεζα», καὶ «Τραπεζικαὶ ἐργασίαι». Ἐὰν αὐτὸ τὸ κάμνετε πρὸς ἀσφάλειαν τῶν καταθέσεων, ἔχει καλῶς, ἀλλὰ πρέπει τὰ τοὺς ἀφήσητε τὸν τίτλον.

§310Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὶ τὸν θέλουν τὸν τίτλον;

§311Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ τίτλος δὲν βλάπτει. Ἀπαγορεύσατέ τους νὰ δέχωνται καταθέσεις.

§312Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸν τίτλον τὸν θέλουν διὰ νὰ προκαλοῦν καταθέσεις.

§313Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουν πολλοὶ ὀργανισμοί, οἱ ὁποῖοι γράφουν «Τραπεζικαὶ Ἐργασίαι» καὶ δὲν δέχονται καταθέσεις.

§314Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὸ δὲν ἀπαγορεύεται.

§315Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι κάμνουν Τραπεζιτικὰς ἐργασίας καὶ εἰς τὰ ἐπισκεπτήριά των γράφουν «Τραπεζῖται», τιμωροῦνται;

§316Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἰς τὰ ἐπισκεπτήριά των ἔχουν καὶ στέμμα. Τί σημαίνει αὐτό; Κύριοι βουλευταὶ θὰ ἀπαντήσω ἤδη δι’ ὀλίγων εἰς τοὺς προαγορεύσαντας. Ὡς πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀθηνῶν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξε καὶ ὁ κ. Κουλουμβάκης, ὁ κείμενος νόμος, ὅπως ἠκούσατε, ἀπαιτεῖ διὰ τὴν σύστασιν τῆς ἑταιρείας τὴν καταβολὴν τοῦ κεφαλαίου. Ἑπομένως κίνδυνος δὲν ὑφίσταται. Εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν διάταξιν προληπτικοῦ τινὸς ἐλέγχου. Ὀφείλω ὅμως νὰ σᾶς εἴπω τὴν ἀτομικήν μου γνώμην. Ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ἐπείσθην ὅτι πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὴν ἀτομικὴν πρωτοδουλίαν, διότι δυνατὸν μία ἐπιχείρησις βιομηχανικὴ, ἀρχομένη μὲ μέσα μέτρια, νὰ διοικηθῇ τόσον καλῶς καὶ νὰ εὕρῃ ἔδαφος παραγωγῆς τόσον γόνιμον ὥστε εὐχερέστατα νὰ δύναται νὰ εὑρίσκῃ τοὺς χρηματοδότας οἱ ὁποῖοι κατόπιν νὰ δώσουν νέα κεφάλαια. Πῶς θέλετε ν’ ἀναθέσωμεν εἰς ὑπαλλήλους τοῦ ὑπουργείου νὰ κρίνουν ἐὰν μία ἐπιχείρησις δύναται νὰ διοικηθῇ κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον, ἐὰν ἡ ἐπιχείρησις αὐτὴ δέον νὰ ἔχῃ τὸ Α ἢ Β κεφάλαιον; Γνωρίζομεν ἄλλωστε, ὅτι ὅλαι αἱ βιομηχανικαί μας ἐπιχειρήσεις ἤρχισαν μικρὸν κατὰ μικρόν. Ἐὰν ἔλθῃ τις ἐπὶ παραδείγματι νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι θέλει νὰ ἱδρύσῃ μίαν κλωστοϋφαντουργίαν, τί θά γίνῃ; Ὑπάρχει κλωστοϋφαντουργία ἡ ὁποία δύναται νὰ προοδεύσῃ μὲ 200 ἵππων δύναμιν, καὶ ἄλλη μὲ 500 ἵππων δύναμιν νὰ ἀποτύχῃ. Διότι δυνατὸν οἱ διοικοῦντες τὴν ἐπιχείρησιν τῶν 200 ἵππων νὰ εἶναι ἱκανώτατοι, ἐνῶ οἱ ἄλλοι τῶν 500 νὰ εἶναι ἀνίκανοι. Πῶς θέλετε νὰ προδικάσετε τὴν τύχην μιᾶς ἐπιχειρήσεως; Διατὶ δίδετε μείζονα σημασίαν εἰς τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν θὰ σχηματίσῃ τὸ συμβούλιον τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας περὶ τοῦ ἂν τὰ ἀρχικὰ κεφάλαια μιᾶς ἐπιχειρήσεως εἶναι ἐπαρκῆ ἢ ὄχι, καὶ δὲν θὰ ἀφίσητε τὴν εὐθύνην εἰς ἐκείνους ποὺ θὰ τὴν ἱδρύσουν καὶ εἰς ἐκείνους ποὺ θὰ δανείσουν τὰ τυχὸν ἀναγκαιοῦντα βραδύτερον νέα κεφάλαια; Δὲν νομίζω, λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ πᾶμε τόσον μακρυὰ ὥστε νὰ θέσωμεν τὰς βιομηχανικὰς ἑταιρείας ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν. Ὅσην ἐμπιστοσύνην καὶ ἂν ἔχω εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τὴν ἐφορεύουσαν τὴν βιομηχανίαν μας—διότι πραγματικῶς ἔχομεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἱκανοὺς ἐπιθεωρητὰς διὰ τὰς βιομηχανίας—δὲν νομίζω ὅτι αὐτοὶ οἱ ἐπιθεωρηταὶ θὰ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ κρίνουν ἑκάστοτε ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἡ μία ἢ ἡ ἄλλη βιομηχανικὴ ἐπιχείρησις πρέπῃ νὰ ἱδρυθῇ μὲ ὀλίγα ἢ πολλὰ κεφάλαια.

§317Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Αἰλιανοῦ ζητεῖ τοῦτο: ζητεῖ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ ἔχῃ ἀνώτερον ἐπιχειρηματικὸν πνεῦμα ἀπὸ τοῦ βιομηχάνου.

§318Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ζητεῖ νὰ προστατεύσῃ τὸ κοινόν.

§319Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον προσωπικῶς εἶμαι ἐναντίον αὐτῆς τῆς ἰδέας. Ἀφηρέσαμεν ἀπὸ τὸ νόμον 2190 τὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος εἶχε τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Διατί; Διότι δὲν ἠθέλομεν νὰ παραπλανῶμεν τὸν λαὸν, ὁ ὁποῖος πιστεύει ὅτι εἶναι δυνατὸν αἱ ὑπηρεσίαι αἱ κρατικαὶ νὰ ἔχουν ὑπὸ τὸν ἔλεγχόν των χιλιάδας ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, καὶ δὴ ἔλεγχον οὐσιαστικόν, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖ τὴν παράστασιν ἐντὸς τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρείας τοῦ ἁρμοδίου κρατικοῦ ὑπαλλήλου, ἔχοντος μείζονα προσόντα ἀπὸ αὐτὸν τοῦτον τὸ διοικοῦντα τὴν ἑταιρείαν. Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ δώσωμεν τὴν κρατοῦσαν γνώμην εἰς τὴν ὑπηρεσίαν περὶ τοῦ ἂν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ ἱδρυθῇ μία ἐπιχείρησις; Καὶ ἂν αὔριον ὁ λαὸς βλέπων ὅτι ἐδόθη ἀπὸ δύο ὑπουργεῖα μάλιστα, ἡ ἄδεια ἱδρύσεως μιᾶς ἑταιρείας σιδηροβιομηχανίας π. χ., παραπλανηθῇ καὶ πιστεύσῃ ὅτι ὄντως ἡ ἐπιχείρησις αὐτὴ εἶναι σπουδαία καὶ δώσῃ τὰ χρήματα του, δὲν θὰ ἔχῃ τὸ Κράτος εὐθύνην; Ὅταν ἀπεδείχθη ἄσκοπος ὁ ἔλεγχος τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν θέλετε νὰ ἀναλάβουν κρατικαὶ ὑπηρεσίαι τὴν εὐθύνην ἱδρύσεως βιομηχανικῆς ἐπιχειρήσεως, διὰ τὰς ὁποίας ἀπαιτοῦνται εἰδικαὶ γνώσεις;

§320Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μᾶς παρεξηγεῖτε, κ. ὑπουργέ. Δὲν σᾶς ζητοῦμεν νὰ κρίνετε ἐὰν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ γίνεται ἢ ὄχι μία βιομηχανία. Σᾶς ζητοῦμεν νὰ κρίνετε ἂν αὐτὰ τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα λέγει ὅτι ἔχει, ἀρκοῦν.

§321Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Σᾶς ἀπήντησα ὑπὸ τύπον παρατηρήσεως καὶ σᾶς εἶπον: Δυνατὸν μία ἐπιχείρησις νὰ ἀρχίσῃ μὲ τὸ ⅓ ¼ τῶν κεφαλαίων, καὶ διότι διοικεῖται καλῶς νὰ εὕρῃ χρηματοδότας οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ἁρμοδιώτεροι ἀπὸ τὰς κρατικὰς ὑπηρεσίας νὰ κρίνουν ἐὰν πρέπῃ νὰ δώσουν τὰ κεφάλαιά των.

§322Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Σᾶς ζητοῦμεν νὰ κρίνετε ἐὰν αὐτὰ τὰ χρήματα ἀρκοῦν νὰ ἀγορασθοῦν τὰ Α ἢ Β μηχανήματα. Ἐπρόκειτο περὶ χαρτοποιΐας ἡ ὁποία εἶχεν ἱδρυθῇ εἰς τὴν ὁδὸν Ἱπποκράτους καὶ τῆς ὁποίας οἱ διευθυνταὶ εἶναι ἐν τῇ φυλακῇ, διότι εἶπον ὅτι θὰ κάνουν αὐτὰ καὶ αὐτά, καὶ δὲν εἶχον παρὰ πέντε δεκάρες.

§323Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μὴ λαμβάνετε ὡς βάσιν τὰς καταχρήσεις.

§324Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὰς καταχρήσεις θὰ λάβουν ὡς βάσιν διὰ νὰ νομοθετήσουν.

§325Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωμεν αὐτοὺς τοὺς δύο ὑπ’ ὄψιν μας. Διότι εὑρέθησαν δύο κακόπιστοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ φρόνιμος ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἵδρυσιν μιᾶς βιομηχανίας ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ κεφάλαιον πέντε ἑκατομ. δραχμῶν καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἵδρυσιν μὲ κεφάλαια 50 ἢ 100 χιλιάδων δραχμῶν.

§326Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς ἐποχὴν νομίζω τῆς κρίσεως, αὐτὸ ἔγινεν αἰτία τῆς πτώσεως τῆς ἀξίας τῆς δραχμῆς κατὰ τὸ 1919, 20, 21, καὶ 1922.

§327Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὅλαι αἱ ὑφιστάμεναι βιομηχανίαι ἔγιναν ἔτσι. Ἤρχισαν μὲ μία μηχανοῦλα, καὶ κατέληξαν εἰς μίαν μεγάλην μηχανὴν Dissel 1000 ἢ καὶ 2000 ἵππων.

§328Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν μηχανούλα θὰ ἐξετάσῃ τὸ ὑπουργεῖον.

§329Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐν πάσῃ περιπτώσει σᾶς εἶπα τὴν γνώμην τὴν ἀτομικήν μου. Θὰ τὴν συζητήσω μὲ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἂν ἡ ὑπηρεσία μὲ πείσῃ ὅτι εἶναι ἐφαρμόσιμον τὸ σύστημά σας, θὰ τὸ υἱοθετήσω καὶ ἐγώ. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὴν πρότασιν περὶ ἐκπροσωπήσεως τῆς μειοψηφίας. Εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ ἀναγράφωμεν τὰ ἀλλαχοῦ γενόμενα, νὰ καινοτομῶμεν καὶ ἡμεῖς. Εἶναι ὅμως γνωστόν, ὅτι τοιαῦται διατάξεις συνδιοικήσεως μειοψηφιῶν καὶ πλειοψηφιῶν δὲν ὑπάρχουν εἰς καμμίαν νομοθεσίαν. Ὁμολογῶ ὅτι ἐξανέστην, διότι τὴν πρότασιν τὴν υἱοθέτησε τὸ κόμμα τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι πολέμιον τῆς ἀναλογικῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 15, μετὰ τὴν τόσον ἐμβριθῆ εἰσήγησιν τὴν γενομένην ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Βόλου πρὸς τοὺς ὁποίους ὀφείλω νὰ ἀπευθύνω εὐχαριστίας καὶ συγχαρητήρια, δὲν νομίζω ὅτι ἀπέμεινεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὁ ἐλάχιστος δισταγμὸς περὶ τῆς χρησιμότητος τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Εἶναι ἄξιον ἀπορίας ἀληθῶς, πῶς κατηναλώθη τόση προσπάθεια ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἐναντίον τῆς ὑποχρεωτικῆς τηρήσεως ὡρισμένου ποσοστοῦ ρευστῶν διαθεσίμων, ἣν καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον, ἐνῶ ὁμολογεῖται ὅτι ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας τὰ πιστωτικὰ ἡμῶν ἱδρύματα διατηροῦσι ταμεῖον ὑπέρτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ τὸ νομοσχέδιον, κατὰ μέσον ὅρον. Ὅλα τὰ δημοσιεύματα ἅτινα ἐκυκλοφόρησαν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἀπόδειξιν ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο δύναται νὰ ἔχῃ δυσμενῆ ἀποτελέσματα εἰς τὴν ὁμαλὴν διεξαγωγὴν τῶν συναλλαγῶν, δὲν φαντάζομαι ὅτι ἐκλόνισαν τὴν πεποίθησιν οὐδενὸς ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν ὅτι τὸ μέτρον εἶναι ἐπιβεβλημένον. Αἱ Τράπεζαι καταθέσεων ἀσκοῦσιν οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν λειτουργίαν. Αἱ οἰκονομίαι τοῦ λαοῦ διοχετεύονται εἰς τὰ Ταμεῖα τῶν Τραπεζῶν τούτων, ἐπὶ μικρῷ τόκῳ, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι παρέχεται πλήρης πρὸς τὰς οἰκονομίας ταύτας ἀσφάλεια. Δυστυχῶς τὸ παρελθὸν ἀπέδειξεν ὄχι μόνον παρ’ ἡμῖν ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς μᾶλλον προηγμένας χώρας, ὅτι ἡ ἀσφάλεια αὕτη διακυβεύεται πολλάκις ἐκ κακῆς διοικήσεως καὶ παρέστημεν εἰς τὸ τραγικὸν θέαμα ἐσχάτως ἀκόμη, καὶ δὴ εἰς τὴν πλουσιωτέραν χώραν τοῦ κόσμου, τὴν Β. Ἀμερικήν, ἀναστολῆς πληρωμῶν μεγάλων πιστωτικῶν ἱδρυμάτων, καὶ εἴδομεν τοὺς καταθέτας ἀλλόφρονας κυκλοῦντας τὰς θυρίδας Τραπεζῶν, αἵτινες ἐθεωροῦντο ἀκλόνητοι. Καὶ ἐλέχθη ὅτι ἡ ὑποχρεωτικὴ τήρησις ἑνὸς ρευστοῦ ἀποθέματος 12% ἢ 7% ἐλαχίστην παρέχει ἀσφάλειαν εἰς τὸν καταθέτην, ἀφοῦ τὸ ἀπέθεμα τοῦτο εἶναι πολλοστημόριον τοῦ συνολικοῦ ἀριθμοῦ τῶν καταθέσεων. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι κανεὶς βαθὺς μελετητὴς τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων, διὰ νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ ὅτι ἡ πραγματικὴ ἀσφάλεια διὰ τὸν καταθέτην εἶναι ἡ καλὴ τοποθέτησις ἐκ μέρους τῶν πιστωτικῶν ἱδρυμάτων τῶν εἰς αὐτὰ ἐμπιστευομένων οἰκονομιῶν τοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι τὸ ρευστὸν ἀπόθεμα τῶν 12% ἢ τῶν 7%, δὲν διασφαλίζει τοὺς καταθέτας ἐὰν τὰ 88% ἢ τά 93%, ἅτινα δικαιοῦται ὁ Τραπεζίτης νὰ τοποθετήσῃ καρποφόρως, διατίθενται ἀλογίστως καὶ ἐπικινδύνως. Δὲν δύναται ὅμως ν’ ἀρνηθῇ κανεὶς μεμυημένος εἰς τὰ τῆς Τραπεζικῆς ἐπιστήμης, ὅτι ἰσχυρὸν ρευστὸν ἀπόθεμα ἀποτελεῖ ἀκλόνητον ἔρεισμα ἑνὸς πιστωτικοῦ ἱδρύματος κατὰ τῶν ἀπροόπτων τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς καὶ τῶν αἰφνιδιασμῶν, οἵτινες εἶναι τόσον συνήθεις εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἱστορίαν. Ἡ πίστις εἶναι λίαν εὔθικτος. Ἕνας ψίθυρος, μία δυσφήμισις, μία ψευδὴς εἴδησις, μία ἀνώμαλος πολιτικὴ κατάστασις, μία ἐπανάστασις, μία θεομηνία, ἀρκοῦσι διὰ νὰ γεννήσωσι μίαν ὁμαδικὴν ἀνησυχίαν, πολλάκις μίαν ὁμαδικὴν παράκρουσιν. Αὐτὰς τὰς ὁμαδικὰς παρακρούσεις τὰς ἀντιμετωπίζει νικηφόρως ἰσχυρὸν ταμεῖον μιᾶς Τραπέζης καταθέσεων. Ἀλλοίμονον εἰς τὸ πιστωτικὸν ἵδρυμα τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς στιγμὰς ταύτας τῶν αἰφνιδιασμῶν εὑρέθη ἄνευ τοῦ μετρητοῦ, τοῦ ρευστοῦ ἐρείσματος. Εἶναι καταδεδικασμένον, ὅσον ἀσφαλῶς καὶ ἂν ἔχῃ τοποθετήσῃ τὸ ὅλον τοῦ ἐνεργητικοῦ του. Ὑπάρχει παράδειγμα Τραπέζης ἥτις εἶχεν ἀπολέσει ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον αὐτῆς καὶ 40% τῶν καταθέσεών της, ἡ ὁποία ἐμαζζεύθῃ καὶ ἔφθασε κατόπιν, καλῶς διοικουμένη εἰς ἀκμὴν διότι τηροῦσα ἰσχυρὸν ἀπόθεμα ἢ κηδεμονευομένη ἀπὸ ἰσχυροὺς παραστάτας δὲν ἀπεκάλυψε τὴν ἀδυναμίαν της εἰς τοὺς καταθέτας της· ἐνῷ Τράπεζα στερουμένη ρευστοῦ ἀποθέματος ἐπαρκοῦς, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ αἰφνιδιασμὸν προκληθέντα ἀπὸ ἔμμονον δυσφήμισιν, ἠναγκάσθη νὰ σταματήσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς καὶ νὰ τεθῇ ὑπὸ ἐκκαθάρισιν, καίτοι ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ ὅλους αὐτῆς τοὺς καταθέτας καὶ εἶχε περισώσει καὶ τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ κεφαλαίου της. Ἡ Τράπεζα, κύριοι βουλευταί, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ὥραν τῶν αἰφνιδιασμῶν, ὅταν οἱ καταθέται περίτρομοι συνωθοῦνται περὶ τὰς θυρίδας αὐτῆς, θὰ εὑρίσκετο πρὸ στενότητος ρευστῶν διαθεσίμων, καὶ θὰ ἐπεχείρῃ νὰ ρευστοποιήσῃ τὸ χαρτοφυλάκιον αὐτῆς, ὅσον ἀσφαλὲς καὶ ἂν εἶναι τοῦτο ἢ νὰ ἐκποιήσῃ τὰς ἀξίας της ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ εἶναι καταδεδικασμένη. Τὴν στιγμὴν ποὺ θὰ σταματήσῃ ἡ ἀπόδοσις τῶν καταθέσεων ἔστω καὶ ἐπὶ λεπτά τινα τῆς ὥρας, ὁ κώδων τοῦ θανάτου θὰ ἔχῃ ἀρχίσει δι’ αὐτήν. Τοιαύτας στιγμὰς ὁμαδικῶν παρακρούσεων καὶ ὁμαδικῶν αἰφνιδιασμῶν ἀναφέρει ἀναριθμήτους ἡ ἱστορία τῶν Τραπεζῶν. Τὸ 1888 ἡ αὐτοκτονία ἑνὸς τῶν Διευθυντῶν τῆς προεξοφλητικῆς Τραπέζης τῆς Γαλλίας ἐδημιούργησε τοιοῦτον πανικὸν ὥστε νὰ τεθῇ ἐν κινδύνῳ ὅλον τὸ Τραπεζιτικὸν σύστημα καὶ ἐδέησε νὰ δημιουργηθῇ, τῇ μεσολαβήσει τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν Ρουδιέ, τὸ Συνδικάτον τῶν Τραπεζῶν μὲ τὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας ἐπὶ κεφαλῆς διὰ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ γαλήνη εἰς τὰ πνεύματα καὶ νὰ σταματήσῃ ἡ ἀνάληψις τῶν καταθέσεων. Παρόμοιον γεγονὸς ἐπηκολούθησε τὸ 1890 μὲ τὰς δυσχερείας μιᾶς αἰωνοβίου Τραπέζης τῶν Μπάριγκ Μπόδερς. Συνέστη καὶ τότε ἐν Λονδίνῳ συνδικάτον ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας καὶ ἀνεχαίτισε τὸν ἐπικίνδυνον πανικόν. Πρὸ παρομοίων αἰφνιδιασμῶν εὑρέθημεν καὶ ἡμεῖς πρὸ 2ετίας, ἡ κυβερνητικὴ δὲ παρέμβασις, ἀσκηθεῖσα πρὸς δημιουργίαν ἑνὸς συνδικάτου Τραπεζῶν, εἰς τὰς εὐθύνας τοῦ ὁποίου συμμετέσχε καὶ τὸ Κράτος, ἔσωσε τὴν κατάστασιν καὶ ἐπανῆλθεν εἰς τὸν φυσιολογικὸν αὐτῆς ρυθμὸν ἡ τραπεζικὴ ζωή. Ἡ ἕνωσις τῶν Τραπεζῶν ἥτις ἠγωνία νὰ παραστήσῃ οὐ μόνον ἀνωφελὲς ἀλλὰ καὶ ὡς ἐπικίνδυνον τὸ λαμβανόμενον μέτρον, ἐπεκαλέσθη τελευταῖον καὶ μίαν ἀπάντησιν τοῦ διασήμου ἄγγλου οἰκονομολόγου τοῦ κ. Κέϋνες, εἰς τὰ τεθέντα πρὸς αὐτὸν ἐρωτήματα. Δὲν ἐδημοσιεύθησαν τὰ ἐρωτήματα, ἐδημοσιεύθη ὅμως ἡ ἀπάντησις. Ἐκ τῆς ἀπαντήσεως ταύτης προκύπτει ἀπεριφράστως ἐπιδοκιμασία τοῦ λαμβανομένου μέτρου καὶ εἶναι ἄξιον ἀπορίας πῶς ἡ ἕνωσις τῶν Τραπεζῶν ἐχρησιμοποίησε τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ἄγγλου καθηγητοῦ, ὡς ἐνισχύουσαν δῆθεν τὰ κατὰ τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ νομοσχεδίου ἐπιχειρήματά της. Διατὶ ὅμως ν’ ἀπασχοληθῇ ἡ Βουλὴ μὲ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Κέϋνες ἐπὶ ἀγνώστων ἐρωτημάτων, ὅταν κεῖται πρὸ ἡμῶν τὸ τελευταῖον σύγγραμά του, περικοπὰς τοῦ ὁποίου περιέλαβον εἰς τὴν ἔκθεσίν των οἱ κύριοι εἰσηγηταί; Ὁ κ. Κέϋνες θέτει ὡς κανόνα τὴν ἀνάγκην διὰ νόμου καθορισμοῦ τῶν ρευστῶν διαθεσίμων τὸ ὁποῖον ὀφείλουσιν αἱ ἐμπορικαὶ Τράπεζαι νὰ τηρῶσιν εἰς τὰ ταμεῖα των καὶ παρὰ τῇ ἐκδοτικῇ Τραπέζῃ, καθορίζει δὲ τὸ ποσοστὸν τοῦτο εἰς 15% διὰ τὰς καταθέσεις ὄψεως καὶ 3% διὰ τὰς ἐπὶ προθεσμίᾳ, μὲ ὑποχρέωσιν ὅπως 40 τοῖς ἑκατὸν ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τούτου ὦσι κατατεθειμένα παρὰ τῇ Ἐκδοτικῇ Τραπέζῃ. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τοῦ ζητήματος τῆς ἀσφαλείας τῶν καταθετῶν ἥτις ἐνισχύεται διὰ τῆς ὑποχρεωτικῆς τηρήσεως τοῦ ρευστοῦ ἀποθέματος, κυριώτερος σκοπὸς τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 15 εἶναι ἡ ρύθμισις τῆς πιστωτικῆς κυκλοφορίας. Εἰς τὴν σελίδα 225 τοῦ τελευταίου συγγράμματός του ὁ Κέϋνες λέγει: ἡ πρώτη ἀνάγκη μιᾶς κεντρικῆς Τραπέζης ἐπιφορτισμένης μὲ τὸν χειρισμὸν τοῦ νομισματικοῦ συστήματος εἶναι, νὰ ἀσφαλίσῃ ἀδιαφιλονίκητον ἔλεγχον ἐπὶ ὁλικῆς ποσότητος τῶν τραπεζιτικῶν μέσων. Τὸ κύριον ζήτημα ἑπομένως εἶναι πῶς ἡ κεντρικὴ Τράπεζα θὰ δύναται νὰ ἐλέγχῃ τὰ διαθέσιμα τῶν ἐμπορικῶν Τραπεζῶν. Οὐδὲν δὲ ἄλλο μέτρον δύναται νὰ ἀσφαλίσῃ τὸν ἔλεγχον εἰμὴ τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου λαμβανόμενον. Ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ρυθμίσῃ τὴν πιστωτικὴν κυκλοφορίαν, οὐδὲ νὰ κατοχυρώσῃ τὴν νομισματικὴν σταθερότητα, ἐὰν δὲν εὑρίσκεται εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν μὲ τὰς ἐμπορικὰς Τραπέζας καὶ συνεννοεῖται μετ’ αὐτῶν διὰ τὴν παροχὴν τῆς πίστεως. Δεξαμενὴ τῆς πιστωτικῆς κυκλοφορίας ἡ ἐκδοτικὴ Τράπεζα εἶναι ἡ μόνη ἁρμοδία νὰ κανονίζῃ τοὺς κρουνούς της. Πότε πρέπει νὰ τοὺς ἀνοίγῃ διὰ νὰ τροφοδοτῇ τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ πότε νὰ τοὺς κλείνῃ, ὅταν αἰσθάνεται ὅτι ἔχουν αὗται ὑπερκορεσθῇ καὶ ἀπειλεῖται νομισματικὴ διατάραξις. Τὴν λειτουργίαν ταύτην εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτελέσῃ, ἐὰν ἀφεθῇ ἀπόλυτος ἐλευθερία εἰς τὰς ἐμπορικὰς Τραπέζας δημιουργίας πίστεως πέραν τῶν ὑπὸ τῆς φρονήσεως ἐπιβεβλημένων ὁρίων. Καὶ δημιουργίαν πίστεως πέραν τῶν ὁρίων τῆς φρονήσεως ἀποτελεῖ ἡ τοποθέτησις ὅλων τῶν οἰκονομιῶν τοῦ λαοῦ, πρὸς πορισμὸν μείζονος κέρδους καὶ ἡ μὴ τήρησις ρευστῶν διαθεσίμων εἰς ποσοστὸν ἱκανὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ πᾶν ἐνδεχόμενον. Εἶναι μεγάλος πειρασμὸς διὰ τὸν Τραπεζίτην τὸ κέρδος τὸ ὁποῖον ἀρύεται ἐκ τῆς τοποθετήσεως τῶν κεφαλαίων αὐτοῦ καὶ δυσχερὴς ἡ αὐτόβουλος τήρησις τῶν ἀναγκαίων ρευστῶν περιθωρίων. Διὰ τοῦτο εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ νομικὴ ὑποχρέωσις ἣν καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον. Δι’ αὐτῆς προσφέρεται ὑπηρεσία καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ αὐτὸν ἀκόμη τὸν τραπεζιτικὸν κόσμον, ὃν προφυλάσσομεν ἀπὸ ἐπικίνδυνον ὑπερβολὴν χορηγήσεων. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐπίγνωσιν τῶν μεγάλων θυσιῶν εἰς ἃς ὑπεβλήθη ὁ ἑλληνικὸς λαός, ἵνα ἐπιτύχῃ τὸ ἀληθῶς μέγα ἀγαθὸν τῆς νομισματικῆς ἐξυγιάνσεως, καὶ θὰ παρέλειπε τὸ καθῆκόν της ἐὰν ἄφινε τὸ ἀγαθὸν τοῦτο ἔκθετον εἰς τὸν κίνδυνον μιᾶς πιστωτικῆς ἀναρχίας. Τὰ μεγάλα μας τραπεζιτικὰ ἱδρύματα ἔδειξαν ἀληθῶς καὶ δεικνύουσι μεγάλην σύνεσιν, καὶ ἡ πολιτικὴ αὐτῶν ὑπῆρξε πολιτικὴ περισυλλογῆς, ἰδίᾳ κατὰ τὰ τελευταῖα δυσχερῆ ἔτη· ὁ ἀριθμὸς ὅμως τῶν τραπεζιτικῶν ἱδρυμάτων εἶναι ὑπερμέτρως μεγάλος καὶ διὰ τὸν πληθυσμὸν τῆς χώρας καὶ διὰ τὸν κύκλον τῶν ἐργασιῶν. Διὰ τοῦτο ἐπεβάλλετο ἡ ἐπέμβασις τοῦ νομοθέτου, ἵνα δημιουργηθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ νόμου, ὅ,τι ἀλλαχοῦ καθιερώθη ἀπὸ τὴν μακρὰν συνήθειαν, ἀπὸ τὴν παράδοσιν. Κανὲν ἐκ τῶν ἐπισειομένων δεινῶν τοῦ λαμβανομένου μέτρου, δὲν ἔχει πραγματικὴν βάσιν. Ἡ πρᾶξις καὶ ἡ ἐπιστήμη συνηγοροῦσιν ἀπροκαλύπτως ὑπὲρ τοῦ μέτρου. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ δώσῃ τὴν ψῆφον αὐτῆς ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι προσφέρει ὑπηρεσίαν εἰς τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας. (χειροκροτήματα).

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος.

§331Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἐσκεπτόμην, κ. βουλευταὶ, νὰ λάβω τὸν λόγον, καθὼς ἀντελήφθη ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος, ὄχι διότι δὲν παρηκολούθησα τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ διότι εἶχον σχηματίσει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ συζήτησις ἐξηντλήθη, ἡ Βουλὴ ἦτο κουρασμένη καὶ ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἀποφασισμένη νὰ καταλήξῃ εἰς τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα καταλήγει. Ἐθεώρησα μάταιον ἐντελῶς νὰ ἐκφράσω ἔστω καὶ τὴν γνώμην μου, τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον ὁ προαγορεύσας συνάδελφος βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν διηρμήνευσε τὴν γνώμην τῆς ἡμετέρας πολιτικῆς παρατάξεως καὶ πρὸς τὸ πρῶτον μέρος ἀπολύτως, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ δεύτερον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ κάμω μόνον μίαν ἐπιφύλαξιν ὅτι ἐγὼ θὰ ἤμουν ἀκόμη κατηγορηματικώτερος. Ἀλλὰ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὁ ὁποῖος ἠθέλησε ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μᾶς ἀνέγνωσε, εἶπεν ἐν τῷ λόγῳ του, ὅτι δὲν πιστεύει νὰ ὑπάρχῃ καμμία ἀμφιβολία ἐπὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα λαμβάνονται. Ἐπειδὴ ὁμολογῶ ὅτι ἔχω ἰσχυρὰς ἀμφιβολίας διὰ τὴν χρησιμότητα τῶν μέτρων τούτων, διὰ τοῦτο καὶ μόνον ἠθέλησα νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἔχων ὑπ’ ὄψει ὅτι καὶ ἡ ὥρα δὲν εἶναι κατάλληλος καὶ ἡ κούρασις τῆς Βουλῆς προφανής, περιορίζομαι ἑπομένως εἰς τὰ ὀλίγα ἁπλῶς καὶ μόνον διότι δὲν θέλω νὰ ἔχω τὴν εὐθύνην διὰ μέτρον τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἐπικίνδυνον. Δὲν θέλω βεβαίως ν’ ἀρνηθῶ, καὶ τοὐναντίον εἶμαι ἕτοιμος νὰ ὑπερθεματίσω εἰς τὸ ὅτι τὸ Κράτος ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ πάντες ὀφείλομεν νὰ παρακολουθῶμεν καὶ νὰ ἐνισχύωμεν τὸ ἰσχῦον νομισματικὸν σύστημα. Εἶναι τοῦτο ὑποχρέωσις τῶν πάντων, διότι ἐξ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἡ οἰκονομικὴ σταθερότης καὶ ἡ εὐρωστία ἢ οἰκονομικὴ ἑνὸς τόπου. Ἀλλὰ νομίζω ἀδιστάκτως, ὅτι τὸ σύστημα τὸ νομισματικὸν διὰ νὰ ἐξυπηρετῇ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνισχύεται δι’ ἄλλων μέτρων πλὴν ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶναι ἐνισχυτικὰ τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, διότι ἡ σταθεροποίησις τὴν ὁποίαν πρέπει μετὰ προσοχῆς νὰ παρακολουθῶμεν, ὅπως εἶπεν καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἡ σταθεροποίησις ἐκ τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία καὶ ἐξαρτῶνται τὰ πάντα δὲν πρέπει νὰ ἀποτελῇ τὸν σκοπόν, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀποτελῇ τὸ μέσον διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐξυγίανσιν διὰ τὴν οἰκονομικὴν σταθερότητα. Τὸ ζήτημα, λοιπὸν εἶναι, ἐὰν τὸ συζητούμενον μέτρον εἶναι ἐνισχυτικὸν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, ἐὰν εἶναι μέτρον τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ μὲ κάμῃ ν’ ἀμφιβάλω. Ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ τὸ μέτρον τοῦτο θὰ ἐξαχθῇ ἂν ἐνισχύῃ ἢ ὄχι τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Τὸ κατὰ δεύτερον λόγον τὸ ὁποῖον θὰ δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ, εἶναι ὅτι τὸ μέτρον τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκεται ἡ ἐφαρμογὴ εἶναι μέτρον τὸ ὁποῖον θὰ συνεπιφέρῃ μεγαλειτέραν στενότητα εἰς τὴν κυκλοφορίαν. Ἤδη ἡ κυκλοφοροῦσα ποσότης νομισματικὴ εἶναι πολὺ μικρὰ καὶ γεννᾷ ἀνώτερα ζητήματα· δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ καμμία ἀμφιβολία ὅτι τὸ μέτρον θὰ συνεπιφέρῃ μεγαλειτέραν στενότητα, διότι βεβαίως αἱ τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἐξήγγειλεν ἀπόψε ὁ κ. ὑπουργὸς εἶναι τροποποιήσεις αἱ ὁποῖαι βελτιώνουν τὴν κατάστασιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι, κατ’ ἐμέ, καθιστῶσι τὸ μέτρον χρήσιμον καὶ ἐπιβεβλημένον Παρ’ ὅλα ταῦτα, νομίζω ὅτι εἶναι ἐνδεδειγμένον μετὰ σκέψεως νὰ παρακολουθήσωμεν τὸ ζήτημα αὐτό. Βεβαίως ἐδέχθη καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι ἂν αἱ Τράπεζαι ἦσαν ὑποχρεωμέναι εἰς πᾶσαν στιγμὴν ἀδιαλήπτως νὰ κρατοῦν τὰ ποσὰ αὐτὰ ἀδιάθετα, τὸ κακὸν θὰ ἦτο ἀπείρως μέγα. Ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν τροποποίησιν ἡ ὁποία ἐτέθη δὲν νομίζω ὅτι καλλιτερεύει ἡ κατάστασις διότι ἡ πρώτη σκέψις ἡ ὁποία νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ εἶναι νὰ ἴδωμεν ἂν θὰ ἀφαιρεθῇ ἢ ὄχι ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν ἀναγκαστικῶς ποσότης χρήματος καὶ θὰ ἐπακολουθήσουν ἑπομένως αἱ συνέπειαι. Αὐταὶ αἱ Τράπεζαι αἱ ὁποῖαι δικαιοῦνται κατὰ τὴν διατύπωσιν νὰ κρατοῦν τὸ 12% διὰ τὰ ἴδια αὐτῶν ταμεῖα ἢ νὰ καταθέτωσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος τὸ 7%, εἶναι λέγω, πρέπον νὰ ἐξετασθῇ ἂν θὰ κάμουν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ. Δηλαδὴ θὰ διατηρήσουν τὸ 12% εἰς τὰ ταμεῖα των κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, ἢ θὰ καταθέσουν τὸ 7% εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος; Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἂν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος αἱ Τράπεζαι ἔχουν κάθε συμφέρον νὰ καταθέσουν τὸ 7% εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἔχουν συμφέρον νὰ τὸ πράξουν, πρῶτον διότι θὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσοστὸν ἀπὸ 12% εἰς 7%· δεύτερον ἔχουν συμφέρον, διότι θ’ ἀπολαύσουν ἔστω καὶ μικρὸν τόκον δηλαδὴ ½% ἢ καὶ 1% ἂν ἡ κατάθεσις ὑπερβαίνῃ τὸν μῆνα· τρίτον ἔχουν συμφέρον νὰ τὸ πράξουν, διότι λαμβάνουν μεγάλας ἐξασφαλίσεις τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ. Ἔχουσι συμφέρον νὰ τὸ πράξουν διὰ νὰ ἔχουν τὴν δύναμιν τῆς ἐπενδύσεως τῶν χρημάτων αὐτῶν εἰς ὁμολογίας τοῦ Κράτους, εἰς γραμμάτια τοῦ Κράτους. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους λέγω ὅτι ἔχουν συμφέρον νὰ στραφοῦν πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Λέγω τοῦτο, διὰ νὰ τονίσω ὅτι ἐφ’ ὅσον τὰ χρήματα αὐτά, διὰ νὰ τεθοῦν εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ἀσφαλῶς θὰ φύγουν ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν καὶ θὰ εἶναι ὑποχρεωμέναι αἱ Τράπεζαι νὰ κάμουν τὸ δεύτερον ταμεῖον, ἂν ὄχι εἰς τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ἔχουν σήμερον ἀλλὰ ἀσφαλῶς εἰς μίαν ἔκτασιν μακρυτέραν. Αἱ Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι διατηροῦν χωρὶς νὰ ὑποχρεοῦνται ἐκ τοῦ νόμου ἕνα ποσὸν ρευστὸν εἰς τὸ ταμεῖον των αἱ Τράπεζαι αὐταὶ τὸ διατηροῦν ἐξ ἰδιοτροπίας, τὸ διατηροῦν διότι νομίζουν ὅτι ἔχουν ἀνάγκην ἑνὸς minimum διὰ νὰ δυνηθοῦν ν’ ἀντιμετωπίσουν τὴν ἀνάγκην καὶ τὴν περίστασιν ἐνδεχομένης ἀναζητήσεως καταθέσεων. Αὐτὸ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον διατηροῦν δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, θὰ τὸ διατηρήσουν καὶ ἔπειτα μετὰ τὴν κατάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἤθελον κάμῃ εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιαύτη περίπτωσις καὶ ὅτι ἡ ποσότης ἡ ὁποία ἐκυκλοφόρη θὰ κυκλοφορῇ, ἡ ἰδία Κυβέρνησις συνομολογεῖ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ὑποστηρίζει καὶ ὀρθῶς, ὅτι αἱ Τράπεζαι ἐπαρκῶς διεχειρίσθησαν τὰ δικαιώματα ταῦτα μέχρι τοῦδε. Ἂν τοῦτο ἔγινε, διατί νομοθετοῦμεν ἐπὶ πράγματος καλῶς ἔχοντος; Ἂν ὑπάρχῃ ὁ κίνδυνος τὸ καλὸν αὐτὸ σύστημα νὰ μεταβληθῇ καὶ αἱ Τράπεζαι ἐκεῖναι νὰ διαθέσουν εἰς τὴν ἀρχὴν περισσότερα χρήματα, τότε ἀσφαλῶς δὲν ὑπάρχει ἄλλο μέτρον, μέτρον πολὺ παλαιότερον κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ νόμος αὐτὸς νὰ τεθῇ ἐν ἐφαρμογῇ συνεπείᾳ ἑνὸς διατάγματος, τὸ ὁποῖον θὰ δύναται ἀπὸ μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην νὰ ἐκδώσῃ ἡ Κυβέρνησις. Δέχομαι ἀδιστάκτως, ὅτι ἀσφαλῶς θὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν, ἂν ὄχι μόνον τὸ ποσόν τὸ ὁποῖον ὑπολογίζομεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ἀσφαλῶς θὰ φύγῃ ἕνα μέγα μέρος αὐτοῦ. Καὶ ἐντεῦθεν αἱ συνέπειαι ἐκ τῆς μειώσεως τῆς κυκλοφορίας! Πόθεν θὰ εἶναι αὗται; Θὰ αὐξήσῃ ὁ τόκος! Εἶναι ἀναγκαία συνέπεια. Ὅλα τὰ κεφάλαια θὰ γίνουν ἀκριβώτερα. Αἱ Τράπεζαι εἶναι ὑποχρεωμέναι ν’ αὐξήσουν τὸν τόκον ἀναλόγως τοῦ περιορισμοῦ τῆς κυκλοφορίας. Σήμερον τὸν τόκον τὸν ὑπολογίζουν αἱ Τράπεζαι κατὰ μέσον ὅρον τῶν καταθέσεων ποὺ πληρώνουν ἕνα 4% νομίζω ὡς ἀποζημίωσιν τῆς ἐργασίας καὶ 1% ὑπολογίζουν διὰ τοὺς κινδύνους. Εἰς αὐτὸ θὰ προστεθῇ καὶ τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον χάνουν αἱ Τράπεζαι ἐκ τοῦ ὅτι δὲν δύνανται νὰ μεταχειρισθοῦν τὸ ποσὸν αὐτό. Μοιραίως ἡ κίνησις αὕτη θὰ ἔχῃ καὶ ἕνα ἄλλο ἀποτέλεσμα· θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ μειωθῇ ὁ τόκος τῶν καταθέσεων διὰ νὰ εἶναι καὶ δυνατὸς ὁ μικρότερος τόκος. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλοῦν, διότι νομίζω ὅτι ἐνθυμούμεθα ὅλοι ὅτι ὅλον τὸν Ὀκτώβριον ἐμειώθη γενναίως ὁ τόκος τῶν καταθέσεων καὶ ἐσημειώθησαν ἀποτελέσματα δυσάρεστα. Ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἐνεφανίσθησαν κατὰ τὴν μείωσιν τοῦ τόκου τῶν καταθέσεων; Εἶναι φυσικὸν ὅτι, ἐφ’ ὅσον μάλιστα ὑπάρχουν νομικὰ πρόσωπα ἀληθῶς φερέγγυα τὰ ὁποῖα δέχονται καταθέσεις ἄνευ τῶν περιορισμῶν τοῦ νόμου τὰ ὁποῖα δὲν ἐμείωσαν τὸν τόκον τῶν καταθέσεων ὅπως καὶ τώρα δὲν τὸν μειοῦν, τότε μοιραίως ἐστράφη τὸ κοινὸν πρὸς τὴν ἀγορὰν ὁμολογιῶν τοῦ Κράτους. Τοῦτο ἔκαμε καὶ τὸ κοινὸν καί τὸ ταχυδρομικὸν ταμιευτήριον καὶ ἀθρόα προσεφέρθησαν καὶ ἐπωλήθησαν χρεώγραφα ἀξίας γενναίας ἀλλὰ καὶ χρήσιμα. Ἄλλη συνέπεια ἡ ὁποία θά εἶναι μοιραία, εἶναι ὅτι θ’ αὐξήσῃ ὁ τόκος τῶν καταθέσεων εἰς ξένα νομίσματα, τὰ ὁποῖα δὲν συμπεριλαμβάνονται εἰς τὴν κατοχὴν αὐτῶν. Καὶ θὰ ὑπάρξῃ μία τάσις μετατροπῆς τοῦ χαρτονομίσματος εἰς ξένον νόμισμα, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τήν μείωσιν τοῦ καλύμματος. Ἀλλὰ πλὴν τῶν ζημιῶν αὐτῶν, μία ζημία ἡ ὁποία δὲν ἐξετιμήθη ἐπαρκῶς, εἶναι ἡ ζημία ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῶν ζημιῶν τὰς ὁποίας θὰ δοκιμάσουν αἱ Τράπεζαι. Διότι προβλέπουν ζημίας. Ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ ζημιῶν τῶν Τραπεζῶν, δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὰ δικαιώματα τῶν μετόχων. Ἐκτὸς αὐτῶν αἱ ζημίαι τῶν Τραπεζῶν θὰ ἐπιφέρουν ζημίας τῶν διαφόρων κλάδων τῆς παραγωγῆς, εἰς τὰς ὁποίας αἱ Τράπεζαι εἶναι οἱ διάμεσοι ὀργανισμοὶ διὰ νὰ τὴν ἐξυπηρετοῦν. Ὑπῆρξεν ὁμολογουμένως ἕνα γεγονὸς εὐχάριστον, ὅτι αἱ Τράπεζαι αἱ ἰδικαί μας ἠδυνήθησαν νὰ ἀνθέξουν μέχρι τῆς στιγμῆς τῆς ἀνωμαλίας τῆς οἰκονομικῆς. Καὶ ἀποτελεῖ τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἓν φαεινὸν σημεῖον δυνάμει τοῦ ὁποίου διεκρίθη ἡ ἑλληνικὴ πίστις εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὸ Κράτος ἠδυνήθη νὰ ἀποτανθῇ εἰς τὰς Τραπέζας. Καὶ εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν σήμερον βλέπομεν τὴν μὲν βιομηχανίαν νὰ δοκιμάζῃ τὰς σκληρὰς ἡμέρας, τήν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν τὴν πανταχόθεν ἐξαφάνισίν της, τὸ ἐμπόριον νὰ δοκιμάζῃ τὰς τραγικὰς συμφορὰς τὰς ὁποίας δοκιμάζει, ἡ δὲ γεωργία νὰ ἔχῃ τὴν κρίσιν τὴν ὁποίαν ἔχει, ὑπῆρξεν ὁμολογουμένως εὐχάριστον τὸ ὅτι αἱ Τράπεζαι αἱ ἰδικαί μας ἠδυνήθησαν ν’ ἀνθέξουν. Θὰ ἦτο ἐκτάκτως ὀδυνηρὸν ἂν αἱ Τράπεζαι ἠκολούθουν τὸν αὐτὸν δρόμον. Ἠδυνήθησαν ν’ ἀνθέξουν, ἀλλ’ ἐκ τῆς περιόδου αὐτῆς ἐξῆλθον μειωμέναι καὶ μειωμέναι δυνατά, διότι ἂν ἐξαιρέσῃ τις τὰς μετοχὰς τῶν δύο Τραπεζῶν—δηλαδὴ τῆς Ἐθνικῆς —αἱ ὁποῖαι παρηκολούθησαν τὸ νόμισμα, ὅλα! αἱ ἄλλαι τράπεζαι ἔπεσαν εἰς τὴν ἀγοραίαν ἀξίαν τῶν ζημιῶν κάτω τοῦ ἡμίσεως. Ἀκόμη καὶ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν, Τράπεζα ἀξία καὶ προσοχῆς καὶ πάσης τιμῆς, ἐμείωσε τὸ μέρισμα, καὶ ἐνῷ τὸ 1919 ἦτο 50 δρχ. τὸ 1930 τὸ ἐμείωσεν εἰς 30. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἀνατολῆς, ἀξία παντὸς ἐπαίνου ἐπίσης, ἀπὸ 25 τὸ κατέβασε εἰς 18. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἔδωσε μέρισμα 20% ὀλιγώτερα. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο ὅτι αἱ Τράπεζαι αὐταὶ δὲν ἔχουν τὴν ἀκμὴν ἐκείνην, διὰ νὰ ὑποστοῦν καὶ περαιτέρω ζημίας. Γίνεται δὲ καὶ ἓν ἄλλο ἄδικον εἰς βάρος τῶν Τραπεζῶν αὐτῶν, γίνεται τοῦτο τὸ ἄδικον, ὅτι ὑπάρχει πληθὺς νομικῶν προσώπων τὰ ὁποῖα δικαιοῦνται νὰ λαμβάνουν καταθέσεις. Εἶναι τὸ ταχυδρομικὸν ταμιευτήριον, τὸ ταμεῖον Παρακαταθηκῶν καὶ Δανείων, τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον, τὸ ταμεῖον Νομικῶν, ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, εἶναι ὅλοι οἱ γεωργικοὶ συνεταιρισμοί, ἡ ἑταιρεία τῶν λιπασμάτων, εἶναι ἄπειρα ταμεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ὑποβληθοῦν εἰς τοὺς περιορισμοὺς αὐτοὺς τοῦ νόμου, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ συναγωνισθοῦν τὰς Τραπέζας εἰς τὰς καταθέσεις. Ἔχομεν λοιπὸν ὅλους αὐτοὺς τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους θὰ γεννήσῃ διὰ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν μας τὸ μέτρον τοῦτο, μοιραίως θὰ σταματήσῃ τὴν ὑγιᾶ καὶ φυσιολογικὴν ἐξέλιξιν τῶν πιστωτικῶν συνθηκῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὅσον προοδεύει ὁ τόκος τῶν πληρωμῶν τόσον ὑπάρχει ἀνάγκη μικροτέρου ταμείου, καὶ ὅσον αἱ πιστωτικαὶ ἀνάγκαι μεγαλώνουν τόσον ὑπάρχει ἀνάγκη μεγαλειτέρας πιστώσεως. Ὅταν λοιπὸν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα δυσκολεύωνται, δημιουργεῖται μία κατάστασις ἡ ὁποία δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς πιστωτικὰς συνθήκας, ὅπως αὐταὶ τείνουν νὰ ἐξελιχθοῦν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, δὲν νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ὡς τὸ ὑπεστήριξεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ δι’ αὐτὸ ἤθελον νὰ λάβω τὸν λόγον, διὰ νὰ εἴπω κυρίως ὅτι διαφωνῶ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ εὔχομαι τὰ πράγματα νὰ μὲ δικαιώσουν. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ ὅταν θὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπ’ ἀρχῆς δὲν θὰ γεννήσῃ ζητήματα, καὶ δὲν θὰ γεννήσῃ ζητήματα διότι αἱ ἴδιαι αἱ Τράπεζαι λόγῳ τῆς κρίσεως ἔχουν ρευστὸν εἰς τὸ ταμεῖον των, ἀπείρως περισσότερον. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπεκαλέσθη τὴν γνώμην μεγάλου ξένου συγγραφέως, ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν ὅτι εἶναι ὁ μόνος συγγραφεὺς ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξεν τὴν ἀνάγκην τῆς διὰ νόμου ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος τούτου, τῶν Τραπεζῶν. Ὅλοι οἱ ἄλλοι συγγραφεῖς δὲν συμφωνοῦν. Δὲν γνωρίζω λοιπὸν διατὶ ἔχει ἀξίαν ἡ γνώμη τοῦ ἑνὸς καὶ δὲν ἔχει σημασίαν ἡ γνώμη τῶν πολλῶν.

§332Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκείνη ἡ ὁποία ἐπιμένει ἰδίως νὰ μὴ ἐπεκταθῇ τὸ μέτρον καὶ εἰς τὰς ἄλλας Τραπέζας, ἦτο ἀκριβῶς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἡ ὁποία ἦτο καὶ Τράπεζα Ἐκδοτική. Ἀντιπροσωπεύετο δὲ, ἀπὸ τοὺς δύο ἤδη διοικοῦντας, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι δὲν ἐφρόνουν ὅτι ὑπῆρχεν ἡ ἀνάγκη νὰ ἐφαρμοσθῇ.

§333Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πρόκειται περὶ τῆς Delegation de l'or, ἡ ὁποία ...(ἀναγινώσκει).... Βλέπετε λοιπὸν ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον αἱ ἐμπορικαὶ Τράπεζαι νὰ διατηρῶσι ἀποθέματα.

§334Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν λέγω διὰ νόμου.

§335Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δηλαδὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατηγοροῦμεν δὲν εἶναι νὰ ἔχουν αἱ τράπεζαι ρευστὸν ἀλλὰ ὅτι δὲν πρέπει διὰ νόμου νὰ ὑποχρεωθοῦν εἰς 7%. Αὐτὸ εἶναι τὸ σημεῖον τῆς διαφωνίας μας, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ὁμιλεῖ οὔτε ἡ περικοπὴ τὴν ὁποίαν ἀνεγνώσατε. Βεβαίως αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω. Ἀσφαλῶς διερχόμεθα μίαν κρίσιν, τὸ ἀναγνωρίζομεν ὅλοι ὅτι εἰς αὐτὴν συμβάλλουν καὶ διάφορα ἄλλα αἴτια, ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ κάτι ἄλλο ὅτι ὅταν ἐκλείψουν τὰ αἴτια καὶ ἀποκατασταθῇ ἡ ἰσορροπία δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἀπὸ τίποτε. Τοῦτο βεβαίως δὲν σημαίνει ὅτι ἀπὸ τοῦδε δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὡρισμένα μέτρα. Τοὐναντίον εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος, ὅτι πάντως ἐπιβάλλεται ἡ τήρησις ὡρισμένης νομισματικῆς πολιτικῆς. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὰ μέτρα αὐτὰ δὲν εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοῦ συζητουμένου μέτρου. Τὰ μέτρα ἐκεῖνα θὰ ἦσαν τὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐμετριάζετο ἡ ἐξαγωγὴ συναλλάγματος ἢ καὶ ἡ δημιουργία πόρων εἰσαγωγῆς αὐτῶν, καὶ ὑπ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα θὰ ἠδύνατο σοβαρῶς νὰ σκεφθῇ νὰ μειώσῃ τὰς εἰσαγωγάς. Θὰ ἠδύναντο ν’ ἀπαγορευθοῦν, ἢ τοὐλάχιστον νὰ περιορισθοῦν αἱ ἐπιχειρήσεις αἱ ξέναι αἱ ὑπάρχουσαι ἐν Ἑλλάδι, διὰ νὰ μὴ βγαίνῃ συνάλλαγμα. Θὰ ἠδύναντο ἐπὶ πλέον ν’ ἀπομακρυνθοῦν καὶ ξένοι ἐργαζόμενοι ἐν Ἑλλάδι ὅπως γίνεται εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ σκέψις περὶ ἱδρύσεως μιᾶς Τραπέζης ναυτικῆς ὡς καὶ ναυτικῆς ἀσφαλείας καὶ νὰ καταβληθῇ κάθε φροντὶς ὅπως ἐξασφαλισθῇ ὁ οἱοσδήποτε ἀνεφοδιασμὸς ἐν Ἑλλάδι διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας ἰδίως εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς ἐπισκευάς. Ὡσαύτως ἔπρεπε νὰ καταβληθῇ κάθε προσπάθεια πρὸς συγκέντρωσιν τοῦ εἰς χεῖρας τοῦ κοινοῦ εὑρισκομένου συναλλάγματος, ἢ καὶ αὐτουσίου χρυσοῦ, ὅπως θὰ ἔπρεπε νὰ μειωθοῦν ὅσον τὸ δυνατὸν ἐλάχιστον αἱ εἰς ξένον συνάλλαγμα ὑποχρεώσεις τῆς Ἐκδοτ. Τραπέζης ἥτις πρέπει νὰ καταβάλλῃ κάθε προσπάθειαν διὰ τὴν βαθμιαίαν μετατροπὴν τῶν κεφαλαίων της εἰς αὐτούσιον χρυσόν. Ὡσαύτως θὰ ἔπρεπε τὸ Κράτος νὰ μειώσῃ τὰς ἀνάγκας του, ἐφ’ ὅσον διὰ τὴν ἱκανοποίησιν αὐτῶν ἀπαιτεῖται ἡ ἐξαγωγὴ συναλλάγματος διὰ νὰ αὐξήσῃ τοὺς πόρους τῶν εἰσαγωγῶν αὐτῶν ὅπως θὰ ἦσαν τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους εἰς προξενικὰ τέλη. Αὐτὰ τὰ μέτρα καὶ ἄλλα τινὰ θὰ ἦσαν ἀπαραίτητα. Ἀλλὰ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ κάτι ἄλλο. Ἠθέλησε νὰ ἐπικαλεσθῇ ὑπὲρ αὐτοῦ τὰ ἀλλαχοῦ ἰσχύοντα. Ἀλλὰ μᾶλλον ἀπαθές, μᾶλλον ὀλισθηρόν, μᾶλλον γόνιμον ἔδαφος ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκλέξῃ. Διότι βεβαίως τὰ ἀλλαχοῦ ἰσχύοντα δὲν συνηγοροῦν, αὐτὰ εἶναι ὅμοια πρὸς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνει ὁ κ. Ὑπουργός. Ὅπου ὑπῆρξαν ὑποχρεωτικαὶ καταθέσεις ἢ καταργήθησαν ἢ σημαντικῶς ἐμειώθησαν, πουθενὰ δὲν ἐτόλμησαν νὰ τὰς ἐφαρμόσουν μὲ νόμον. Ἀναφέρω τὸ Βερολῖνον εἰς τὴν Γερμανίαν. Τί μᾶς λέγει ἡ ἱστορία ἡ Γερμανική; Μᾶς λέγει ἁπλούστατα τὰ ἑξῆς: Ὅτι ἀκόμη προπολεμικῶς, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1914, ὑπεστηρίχθη καὶ εἰς τὸ Ράϊχσταχ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ὑπεδείχθη τότε ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ληφθοῦν μέτρα. Διότι ὁμολογουμένως τὰ ρευστὰ τῶν Γερμανικῶν Τραπεζῶν ἔχουν φθάσει νὰ εἶναι πολὺ μικρά. Τότε δὲν ἐλήφθη κανὲν μέτρον. Ἦλθεν ὁ πόλεμος, ἀνεβλήθησαν τὰ πάντα, καὶ ἐπληροφορήθημεν ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπὸ μίαν ἔκθεσιν τοῦ Σάχ, Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης τῆς Γερμανίας, διὰ τῆς ὁποίας ἐκθέτει τὰ πράγματα, ὅτι ἦτο μία ἀνάγκη, ἡ ὁποία ἔπρεπε ἔκτοτε νὰ εἶχε γίνει, ὅτι ἔπρεπε μόνοι τους νὰ περιορίσουν τὰ πράγματα, νὰ κρατήσουν ρευστὸν περισσότερον, καὶ ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀναπροεξοφλήσεων θὰ ὤφειλε νὰ ἔχουν περισσότερα ἀποθέματα. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι μηδὲν διότι αἱ Τράπεζαι δὲν ἠθέλησαν νὰ κάνουν τοιαῦτα μέτρα. Ἐγνωστοποίησαν εἰς τὰ χρηματιστήρια ὅτι θὰ περιορίσουν τὰ δάνεια τόσον τὸ Peport ὅσον καὶ τὰ χρεώγραφα. Καὶ παρ’ ὅλα ταῦτα εἰς τὸ μέτρον αὐτὸ ἀπεδόθη, τί; Ἡ κρίσις ἡ μεγάλη ἡ χρηματιστηριακὴ τοῦ Μαΐου τοῦ 1927. Παρ’ ὅλα ταῦτα, εἰς τὴν Γερμανίαν, μολονότι ἔφθασαν Τράπεζαι, νὰ ἔχουν 2% καὶ 1½% ἐπὶ τῶν ἐν ὄψει καταθέσεων, δὲν ἐλήφθη νομοθετικὸν μέτρον κανέν. Μᾶς ἀνέφερε τὴν Γαλλίαν. Ἀλλὰ δὲν εἶδα εἰς τὴν Γαλλίαν, ἔπειτα ἀπὸ τὴν χρεωκοπίαν, τὴν νομοθετικὴν ρύθμισιν τοῦ ζητήματος. Ὄχι μόνον τότε, ἀλλὰ καὶ τώρα τελευταίως συνεπείᾳ αὐτῶν τῶν πτωχεύσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν Γαλλίαν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον διὰ νὰ ἀσφαλίσουν τοὺς καταθέτας. Ἀλλὰ δὲν ἐσκέφθησαν οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιβάλουν νομοθετικὴν ρύθμισιν τοῦ ζητήματος καὶ ὑποχρεώσουν νομοθετικῶς τὰς Τραπέζας, οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν οὔτε εἰς τὴν Ἀγγλίαν, καὶ νὰ κρατοῦν ρευστὰ περισσότερα ἐξ ὅσων ἔπρεπε νὰ κρατοῦν.

§336Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διότι εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ Ἀγγλίαν αἱ Τράπεζαι πειθαρχοῦν. Καὶ διότι τελευταίως εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου, ὅταν ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας, ἡ ὁποία ἀκούει τὴν Κυβέρνησίν της, εἶπε «μὴ κάνετε δάνειον», δὲν ἔκανεν. Ἀλλὰ ἐδῶ ἀκούουν;

§337Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Σεῖς ξέρετε ἀπ’ αὐτά. Σεῖς εἴπατε πῶς τώρα ἔχει καλῶς. Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἐὰν νομίζετε ὅτι εἰς τὸ τέλος δὲν πᾶνε καλῶς, τότε κάνετε ἕνα διάταγμα προεδρικόν. Μὴ ἀναφέρετε δὲ τὰ συστήματα τὰ Ἀμερικανικά, διότι θὰ ἀδικήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν ἤθελον ἐπιμείνῃ τοιαύτην ὥραν, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι τὰ συστήματα ἐκεῖνα, ἢ περιέχουν διατάξεις αἱ ὁποῖαι ἀπέχουν ἀπὸ τὰς δικάς σας, ὅσον ἀπέχει ἡ Ἀνατολὴ ἀπὸ Δυσμῶν, ἢ συμβαίνει νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν ὀργανώσεις τραπεζιτικὰς αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάρχουν ἐδῶ πέρα, ὅπως καλῶς παρετήρησεν καὶ ὁ κ. Τσαλδάρης. Ὥστε τὰ ἀλλαχοῦ ἀφῆστε τα κατὰ μέρος. Εἴπατε ὅτι εἶναι ἕνα μέτρον τὸ ὁποῖον δὲν τὸ τηρεῖ κανείς, μολονότι αἱ Τράπεζαι ἐπαρκῶς καὶ ὑλικῶς ἐχειρίσθησαν τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἶχον ἐκ τοῦ νόμου. Ἀλλὰ μὴ ἐπικαλεῖσθε τὰ ἀλλαχοῦ γενόμενα, διότι δὲν σᾶς βοηθοῦν. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἄπειρα μέτρα μπορούσατε νὰ πάρετε. Ἀλλὰ ἕν μόνον δὲν μπορούσατε νὰ πάρετε, αὐτὸ τὸ ὁποῖον λαμβάνετε. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα ἤθελον νὰ εἴπω διὰ νὰ ἀποφύγω τὴν εὐθύνην.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§339Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον συνεζητήθη ταύτην τὴν ἑσπέραν περιλαμβάνει διατάξεις πολλὰς καὶ ἀξίας πολλῆς προσοχῆς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔτυχον ἐν τῇ Βουλῇ τῆς ὀφειλομένης συζητήσεως. Κατήντησεν δὲ καὶ ἡ συζήτησις μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ μὴ ἔχῃ πλέον ἀξίαν, δεδομένου ὅτι ἐκανόνισε πῶς ἀποδέχεται τὸ νομοσχέδιον. Ἔχει ὑπ’ ὄψει τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ θεωρῶν ὅτι εἶναι περιττὸν πλέον νὰ ἐπακολουθήσῃ συζήτησις....

§340Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ σᾶς διευκολύνωμεν ἔγινε.

§341Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ σᾶς ἔλεγον ἐὰν ἤθελον νὰ κρίνω ἐκ τοῦ τύπου ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔγινεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅτι δὲν εἶχον παρὰ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ὅταν γίνωνται αἱ τροποποιήσεις, ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται ἐὰν δύναται ἐπ’ αὐτοῦ νὰ συζητήσῃ ἀμέσως ἢ νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ἐθεώρησα σκόπιμον νὰ κάνω χρῆσιν τῆς διατάξεως αὐτῆς, οὔτε νὰ φέρω τὴν διάταξιν αὐτὴν πρὸς συζήτησιν, διότι θὰ παρῆλκεν ἐντελῶς.

§342Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θέλομεν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι θέλομεν νὰ περιορίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου τόσης μεγάλης σημασίας. Θὰ ὁμολογήσω δὲ, ὅτι ἡ ἀναβολὴ κατ’ ἐπανάληψιν ἐγένετο προτάσει τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Χθὲς ἦτο ἀναγεγραμμένον καὶ θὰ εἴχομεν ἴσως καιρόν ἐνῷ ἂν ἀναβάλωμεν τὴν συνέχειαν τῆς συζητήσεως δι’ αὔριον δὲν θὰ προφθάσωμεν, διότι πρέπει νὰ τελειώσωμεν τὸ Σάββατον. Ἐπειδή ὅμως δὲν θέλω νὰ περιορίσωμεν τὴν συζήτησιν, θὰ παρεκάλουν νὰ τὴν διακόψωμεν τὴν συζήτησιν τώρα, νὰ τυπωθῇ αὔριον τὸ νομοσχέδιον, νὰ σᾶς διανεμηθῇ, καὶ νὰ τὴν συνεχίσωμεν αὔριον τὸ ἀπόγευμα.

§343Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐὰν δὲν ὡμιλοῦσεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 δὲν θὰ ὡμιλούσαμεν καὶ ἡμεῖς.

§344Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καλλίτερα ποὺ ὡμίλησεν ὁ κ. ὑπουργὸς διότι θὰ λάβετε ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσετε διὰ νὰ ἐξακριβώσωμεν πολλὰ πράγματα. Πάλιν ὅπως θέλετε.

§345Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τότε νὰ τὸ συνεχίσωμεν.

§346Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τίνα σημασίαν θὰ ἔχῃ τώρα, κ. Πρόεδρε, μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία ἐγένετο; Τὰς ἀντιλήψεις τὰς κυβερνητικὰς τὰς ἔχομεν ὑπ’ ὄψει. Δὲν πρόκειται νὰ μεταβληθοῦν διὰ τῆς συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ. Θὰ ἦτο κανονικωτέρα ἡ συζήτησις ἐὰν ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν ὑπεβάλλοντο αἱ διάφοροι προτάσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἤθελεν νὰ κρίνῃ ἡ ἀντιπολίτευσις.

§347Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶναι κατατεθειμένον ἀπὸ τὸν περυσινὸν Μάϊον.

§348Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν συνεζητήθη ὅσον κανὲν ἄλλο νομοσχέδιον. Ἐπροτάθησαν τόσαι τροπολογίαι.

§349Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ζητήσω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως· ἀφοῦ μάλιστα εἶναι σύμφωνοι καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν δὲν ὑπάρχει λόγος ἐγὼ νὰ ἐπιμείνω. Ἔκαμα μόνον τὴν παρατήρησιν ὅτι αὐτὴ ἡ συμπτωματικὴ θεραπεία τῶν διαφόρων περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται, δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου δὲν νομίζω ὅτι εἶναι παραδεκτὴ εἰς τὴν νομοθεσίαν μας γενικῶς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν. Θὰ περιορισθῶ μόνον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις σχετικῶς πρὸς τὸ τόσον ἐπίμαχον καταστὰν ἄρθρον 15, τὸ συζητηθὲν ἐδῶ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς μετὰ πολλῆς θέρμης μεταξὺ τῶν κυρίως ἐνδιαφερομένων, μεταξὺ τῶν Τραπεζῶν τῶν ἄλλων καὶ τῆς Ἐκδοτικῆς. Αἱ ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι ἐχώριζον τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ἀπὸ τὰς ἄλλας Τραπέζας εἶναι γνωσταί, ἀνεπτύχθησαν δὲ καὶ ἐνταῦθα παρὰ τῶν προλαλησάντων, ὥστε νὰ μὴ ἔχω ἐγὼ νέα τινὰ στοιχεῖα νὰ προσθέσω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοῦ ἐπροξένησεν ἀληθῶς ἐντύπωσιν, εἶναι διατὶ τάχα σπεύδει ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ τὴν νομοθετικὴν αὐτὴν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ νόμου νὰ ὑποχρεοῦνται αἱ Τράπεζαι νὰ κρατῶσιν ὡρισμένον ποσοστὸν, ἀφοῦ εἶναι δεδομένον καί ὁμολογεῖται παρ’ αὐτῆς τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, εἶναι δὲ γνωστὸν καί ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων ὅτι μέχρι σήμερον οὐδεμία ἀφορμὴ ἐδόθη ὅσον ἀφορᾷ τὸ παρακρατούμενον ρευστὸν τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχουν αἱ Τράπεζαι; Ἀπεδείχθη δὲ μάλιστα ὅτι ὄχι μόνον ὅσον ὁρίζει τὸ ἄρθρον 15 κρατεῖται σήμερον παρὰ τῶν Τραπεζῶν, ἀλλὰ κρατεῖται καὶ πλέον τούτου. Διατὶ τάχα εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιβληθῇ τοῦτο νομοθετικῶς; Νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ νομοθετικὴ ἐπιβολὴ ἡ ὁποία ἐκτὸς ὡρισμένων μερῶν ἐκτὸς τῆς διατάξεως διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν πρόκειται εἰς οὐδὲν νὰ ὠφελήσῃ φοβοῦμαι ὅτι τοὐναντίον θὰ βλάψῃ καὶ ἐκτὸς ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κύριος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, θὰ βλάψῃ εἰς τὸ οὐσιῶδες κατ’ ἐμὲ τὸ ὁποῖον περιέργως διδάσκεται ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουσιν εἰς τὴν νομοθέτησιν τοῦ μέτρου τούτου. Θὰ βλάψῃ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὀφειλομένων καλῶν σχέσεων μεταξὺ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, τήν ὁποίαν ὤφειλε νὰ χρησιμοποιήσῃ ἡ πρώτη διὰ νὰ προσελκύσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὴν εἰδικὴν συνεργασίαν ὅλων τῶν ἄλλων Τραπεζῶν ὥστε νὰ μὴ βλέπῃ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰς ἐξαναγκάσωμεν διὰ τῆς καταθέσεως αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ νομοθετικῶς, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ἐννοεῖ νὰ τὰς ἔχῃ εἰς τὸ χέρι της. Οὕτω πως εὑρίσκεται ἡ κατάστασις καὶ ἀντὶ νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ὀφειλομένας φιλικὰς σχέσεις πρὸς κανονισμὸν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας ἠθέλησε διὰ τοῦ μέτρου τούτου νὰ ἐπιβάλῃ τὰς σχέσεις αὐτάς. Ποῖος εἶναι ὁ λόγος ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν νὰ εἰσηγηθῇ τὸ μέτρον τοῦτο, ἀληθῶς δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω, ἀφοῦ ἔχουσα σήμερον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ καθιερωθῇ ζητεῖ νὰ ἐπιβληθῇ διὰ νόμου, τὸ ὁποῖον ὁποῖον σημαίνει ὅτι ζητεῖ νὰ ἐκτραχύνῃ τὰς σχέσεις μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν. Εἶναι περίεργον ὅτι τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν τῶν ὀφειλομένων σχέσεων τὴν ἔχει καὶ ἡ Τράπεζα καὶ δὲν τῆς διαφεύγει καὶ λέγει εἰς τὰ σημειώματα τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτι ἡ διάρκεια... ..............» Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ ἐπαφὴ ἡ ὁποία δύναται νὰ γίνῃ ἡ ἀναγκαία «ἢ ἡ φιλική; Δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ κανεὶς τοῦτο καὶ δι’ αὐτὸ, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπέμενεν καὶ ἐπιμένει ἀναντιρρήτως διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὸ ἄρθρον 15 ἔστω καὶ ὑπὸ τὰς τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν εἰς αὐτὸ ἐτόνισεν ὅτι ἀναγκαστικῶς πρέπει νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν διάταξιν αὐτὴν τὸ ὅτι αἱ καταθέσεις αἱ ὁποῖαι θὰ γίνωνται εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν πρέπει νὰ γίνουν ὡς καταθέσεις ὄψεως, διότι ἂν ἀφεθῇ τὸ ἐλεύθερον καὶ ἀόριστον ὅπως ἦτο εἰς τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα δὲν ὁρμᾶται ἁπλῶς ἐκ τῆς ἰδέας τοῦ κανονισμοῦ τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας, ἰδέα ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ γίνῃ διότι ὑπάρχουν οἱ ὅροι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους θέλει ἤδη νὰ καθορίσῃ νομοθετικῶς. Λέγει ὅτι πρέπει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ἐξαλειφθῇ πᾶσα ἄλλη ἰδέα καὶ ὅτι γίνεται πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν νὰ τεθῇ σαφῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅτι αἱ καταθέσεις αὐταὶ ποὺ θὰ γίνωνται εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τοῦ ἄρθρου 15, πρέπει νὰ εἶναι καταθέσεις ὄψεως. Διότι ἂν δὲν γίνῃ τοῦτο καὶ αἱ καταθέσεις εἶναι καταθέσεις οὐχὶ ὄψεως, γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι δύνανται νὰ χρησιμοποιῶνται καὶ νὰ γίνεται μία ἐκμετάλλευσις παρὰ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἐπὶ ἀνταγωνισμῷ πρὸς τὰς ἄλλας Τραπέζας τὰς ἐμπορικὰς καὶ ἐπὶ βλάβῃ τούτων. Ἄν δὲ γίνεται τοιοῦτον τι ἀναντιρρήτως θὰ γεννηθῇ μία βάσιμος γνώμη ὅτι δὲν γίνεται διὰ τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν ἀλλὰ γίνεται ἐπὶ ἰδίῳ ὀφέλει. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ἀντὶ νὰ ἀναπτυχθῶσιν φιλικαὶ καὶ ἐμπορικαὶ οἰκονομικαὶ σχέσεις μεταξὺ Ἐκδοτικῆς καὶ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν θὰ ἀναπτυχθῶσιν αἱ σχέσεις τοῦ ἀνταγωνισμοῦ ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι κατὰ τοσοῦτον ἄδικος, καθόσον ὁ ἀνταγωνισμὸς θὰ γίνεται διὰ μέσων τὰ ὁποῖα αἱ Τράπεζαι παρέχουν πρὸς τὴν Ἐκδοτικήν.

§350Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἦτο ἀδικαιολόγητον νὰ χρησιμοποιῇ πρὸς ἴδιον ὄφελος τὰς καταθέσεις.

§351Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἄλλωστε καὶ ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἐδήλωσεν διὰ τῶν ἐφημερίδων, ὅτι αὐταὶ θὰ εἶναι καταθέσεις ὄψεως. Ἠναγκάσθην ταῦτα νὰ ἐπαναλάβω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο διότι παρετήρησα ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐγέννησεν ζήτημα κατὰ τὴν διαλογικὴν συζήτησιν καὶ περὶ τῆς ὀφειλομένης σχέσεως μεταξὺ τῆς Κεντρικῆς Τραπέζης καὶ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον λέγεται παρ’ ἐπισήμου ἐπίσης συγγραφέως. Λέγει «Ἀφ’ ἑτέρου τὸ κύριον πλεονέκτημα......». (ἀναγινώσκει).

§352Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τίνος εἶναι αὐτά;

§353Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι τοῦ Κέϋμς καὶ τοῦ Ἔμπιγκ οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται. Λοιπὸν παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Κέϋμς ἡ ὁποία βεβαίως εἶναι ἀπείρως σεβαστὴ διότι εἶναι ἐξόχως μεγάλη πολιτικὴ φυσιογνωμία, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει εἰς ταύτην ἀπολύτως νὰ ἀφεθῶμεν, κατὰ τοσοῦτον δὲ περισσότερον δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀφεθῶμεν εἰς αὐτὴν διότι ἔχει τὸ μεγαλείτερον παθητικὸν εἰς βάρος του ὅτι δὲν κατώρθωσεν νὰ πείσῃ τὴν ἰδίαν του πατρίδα νὰ κανονίσῃ νομοθετικῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζει ὅτι πρέπει νὰ κανονίσῃ.

§354Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πότε βγῆκεν τὸ σύγγραμμά του.

§355Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρὸ ἑνὸς μηνός.

§356Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κεραυνοβόλος ἠθέλατε νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐπίδρασις;

§357Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δι’ ἡμᾶς κεραυνοβόλως εἶναι.

§358Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως θὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὅσον καὶ ἂν εἶναι κεραυνοβόλος ἡ ἐπίδρασις τοῦ Κέϋνς, ἔπρεπεν νὰ εἶναι ἐπὶ τοῦ τόπου ὅπου ἐγεννήθη ὁ κεραυνός.

§359Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιόν μας εἶναι κατατεθειμένον πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ ὁ Κέϋνς ἔγραψεν πρὸ ἑνὸς μηνός.

§360Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὥστε δὲν εἴχατε ὑπ’ ὄψιν τὸν Κέϋνς.

§361Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως ὄχι. Διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν νὰ ἔχωμεν τὴν ἰδικήν μας τράπεζαν ἀπέναντι τῶν ἄλλων Τραπεζῶν εἰς μειονεκτικὴν θέσιν ἢ νὰ εἶναι εἰς πλεονεκτικὴν θέσιν αἱ ἄλλαι Τράπεζαι ἀπέναντι τῆς ἰδικῆς μας τραπέζης.

§362Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ μὲ ἀναγκάσετε νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν φορὰν ἀκόμη αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα προηγουμένως, ποῖος εἶναι ὁ τρόπος κατὰ τὸν...

§363Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἤκουσα καὶ σᾶς ὑπόσχομαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω διὰ νὰ μὴ μείνετε ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν τὸ ἤκουσα.

§364Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Φαίνεται δὲ ὅτι μέχρι σήμερον δὲν κατώρθωσεν νὰ ἀναπτύξῃ ὅλην τὴν δρᾶσιν ἡ ὁποία ἀπῃτεῖτο. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κατέφυγεν εἰς τὴν Κυβερνητικὴν ἀρωγὴν οὐχὶ διὰ νὰ ὑψώσῃ τὴν θέσιν της, ἀλλὰ διὰ νὰ περιορίσῃ τὴν θέσιν τῶν ἄλλων. Τοῦτο ἐγένετο ἀτυχῶς, καὶ λυποῦμαι λέγων τοῦτο, διὰ τὴν ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, διότι ἀληθῶς καὶ ἐγὼ πιστεύω ὅτι ὀφείλει νὰ θέσῃ τὴν θέσιν της πολὺ ὑψηλότερα τῶν ἄλλων καὶ νὰ μὴ προσφεύγῃ εἰς μέτρα ἵνα περιορίσῃ τὰς ἄλλας Τραπέζας διὰ νὰ φαίνεται αὐτὴ ὑψηλοτέρα. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο ἔχει καὶ ἄλλο τι ἐλάττωμα, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ψήφισίς του ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ κρίσις ἡ οἰκονομικὴ δὲν παρῆλθεν. Εὑρισκόμεθα ἀκόμη ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ Τράπεζαι κινοῦνται κατὰ τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ παραβιάζουν καμμίαν ἐκ τῶν ὑποχρεώσεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι εἴτε νομικῶς ἔχουν ταχθῆ ἐκτὸς τῆς Εὐρώπης εἴτε ἐντὸς τῆς Εὐρώπης ἔχουν καθιερωθῇ διὰ τῆς παραδόσεως. Ἐφ’ ὅσον τοῦτο δὲν παραβιάζεται, δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος συνηγορῶν, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα εἰς οἰκονομικὴν κρίσιν νὰ ἐπιβάλωμεν διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας διαταράσσεται ὁ τρόπος καθ’ ὃν κινοῦνται τὰ οἰκονομικά μας ἱδρύματα. Δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ ἐπέλθουν ὅλαι αἱ συνέπειαι τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ πρὸ ἐμοῦ ὁμιλήσας, καὶ τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ἐπίσης διὰ διαφόρων ἐγγράφων τὰ ὁποῖα ἐδημοσίευσαν αἱ Τράπεζαι. Ἀλλὰ εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον καὶ οἰκονομικῶς οὐχὶ σύμφωνον εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑφίσταται ἡ πλήρης ὁμαλότης εἰς τὴν οἰκονομικὴν κίνησιν τῆς χώρας νὰ λαμβάνωνται μέτρα τὰ ὁποῖα ἀναντιρρήτως οἱασδήποτε φύσεως καὶ ἂν εἶναι, εἶναι προορισμένα νὰ διαταρράξουν τὴν διατεταραγμένην ἤδη οἰκονομικὴν κατάστασιν. Δι’ αὐτὸ καὶ μόνον θὰ συνίστων μετὰ πάσης ἐπιμονῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ θεωρήσῃ ὅτι τὸ μέτρον εἶναι σήμερον ἀπολύτως ἐπιβαλλόμενον. Ἄς τὸ ψηφίσῃ καὶ ἂς τὸ ἀφίσῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὅταν νομίζῃ ὅτι θὰ εἶναι ὀφειλομένη ἡ ἐφαρμογή του. Ἔχω δὲ τὴν γνώμην ὅτι πέραν τούτου ἡ ὕπαρξις τοῦ μέτρου μὲ τὸ δυνατὸν τῆς ἐφαρμογῆς θὰ εἶναι, ὠφέλιμος μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει θὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν ἵνα δημιουργήσῃ μεταξὺ τῆς Κεντρικῆς Τραπέζης καὶ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν τὴν σχέσιν ἐκείνην τὴν φιλικὴν ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ εἶναι μεταξὺ τῶν οἰκονομικῶν ἱδρυμάτων τὰ ὁποῖα διαχειρίζονται εἰδικώτερον τὴν ὅλην οἰκονομικὴν μας ζωὴν τοῦ τόπου. Ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐφ’ ὅσον τοῦτο πραγματωθῇ ἴσως ἐὰν ληφθῇ ἀνάγκη, καὶ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας θὰ διαρρυθμισθοῦν καλλίτερον παρ’ ὅσον θὰ προκύψουν ἐκ τῆς ἐπιβολῆς τούτου. Θὰ συμβῇ δὲ διὰ τῆς φιλικῆς αὐτῆς συνεννοήσεως καὶ τῶν ἄλλων, ὅτι πρακτικώτερον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀναγκῶν τῶν ὑφισταμένων θὰ ρυθμισθῇ καὶ τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ τὸ ἀποθεματικὸν τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὑφίσταται εἴτε εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικήν, εἴτε εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν καὶ εἰς τὰς ἐνδιαφερομένας Τραπέζας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις μένει ἄτεγκτος εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοθετήματος, πρέπει νὰ σημειώσω τὴν ἱκανοποίησιν ὅτι δὲν παρεῖδεν τὰς διαμαρτυρίας τῶν ἐνδιαφερομένων Τραπεζῶν ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἀρχικῶς ἐλέχθη ὅτι κανενὸς δὲν θὰ ἀκούσῃ τὴν γνώμην καὶ τὰ παράπονα. Ἀλλ’ ἐνῷ κατ’ ἀρχὴν αὐτὴ ὑπεχώρησεν ἔναντι τῶν ἀμοιβαίων συμφερόντων καὶ ἀκόμη καὶ πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τὰς ὁποίας ἐξεπροσώπησα ἐκ τοῦ βήματος—εὑρίσκω ὅτι ἡ ὑποχώρησις δὲν εἶναι ἐπαρκὴς νὰ λέγω ὅτι δὲν εἶναι ἡ ὑποχώρησις ἐπαρκής, διότι θὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἐγὼ τὸν Keynes καὶ ἀφοῦ τόσην σημασίαν δίδει ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὸ ἔργον αὐτοῦ θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψει ἀδιαιρέτως—ἵνα μεταχειρισθῶ τὴν ἔκφρασιν τὴν νομικὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἔγγραφα λαμβάνονται ἀδιαιρέτως ὑπ’ ὄψει—. Δὲν δύνασθε νὰ ἐπικαλῆσθε τὸν Keynes ὅτι θέλει τὴν ὑποχρέωσιν διὰ τὸ ἀπόθεμα καὶ νὰ μὴ δέχεσθε τὴν γνώμην του ὅτι θὰ ἐθεώρει ἴσως πολὺ καὶ τὸ 10 ἢ 5%, διότι τότε δὲν εὑρίσκω τήν γνώμην του αὐτὴν χρήσιμον διὰ τὸ νομοθέτημα τὸ ὁποῖον κάμνετε καὶ τὸν ἐπικαλεῖσθε ἀπέναντι σωρείας ἄλλων συγγραφέων.

§365Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸν ἠρωτήσατε καὶ ἀπήντησεν.

§366Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διατὶ δὲν ὑποβάλλετε τὰς ἐρωτήσεις;

§367Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἔδωκε τὴν ἀπάντησιν, διότι τοῦ παρέστησαν ὅτι αἱ συνθῆκαι ἐδῶ αἱ χρηματιστηριακαὶ εἶναι τοιαῦται ὥστε εἶναι ὑποχρεωμέναι αἱ Τράπεζαι νὰ κρατοῦν ἕν ἀπόθεμα. Δι’ αὐτὸ αἱ Τράπεζαι δὲν μᾶς ἔδωκαν τὰ ἐρωτήματά των ἵνα κρίνωμεν περὶ τῶν ἀπαντήσεων.

§368Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω—χωρὶς νὰ θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὰς Τραπέζας διότι δὲν ἔχω καμμίαν συναλλαγὴν μὲ καμμίαν — ὅτι αἱ Τράπεζαι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἐφάνησαν πλέον ἢ εἰλικρινεῖς, διότι τὴν γνώμην τοῦ Keynes ἡ ὁποία δὲν ἦτο εὐμενὴς δι’ αὐτὰς δὲν εἶχον καμμίαν ἀνάγκην νὰ τὴν δημοσιεύσουν.

§369Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶχον, διότι τὸ σύγγραμμα τοῦ Keynes εἶναι πολὺ γνωστόν.

§370Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς λέγω ὅτι δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι δὲν λέγω ὅτι τὸ σύγγραμμα τοῦ Keynes θὰ ἦτο χειρότερον δι’ αὐτοὺς ἀφοῦ σᾶς παραθέτουν σωρείαν ἄλλων καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἀναφέρει σωρείαν ἄλλων συγγραφέων οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐναντίον τῆς γνώμης αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν συγγραφέων εἶναι καὶ ἡ πρᾶξις. Δὲν ἔχετε ἐν τῇ Εὐρώπῃ νομοθέτημα τοιοῦτον. Λοιπὸν ἀφοῦ ἐπικαλεῖσθε ἐκεῖνο δὲν δύνασθε νὰ μὴ ἐπικαλῆσθε καὶ τὸ ἕτερον τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὁ Keynes.

§371Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ νομικῆς πάντοτε ἀπόψεως.

§372Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Πρόεδρε, ἂν εἶμαι τόσον ἐγγὺς πρὸς ἕν στάδιον τὸ ὁποῖον ἐγκατέλειπον καὶ τὸ ὁποῖον ἀναμιμνήσκομαι μετὰ πολλῆς λύπης, καὶ δὲν ἔχω φύγει καθ’ ὁλοκληρίαν. Σεῖς εἶσθε παλαιότερος. Νομίζω λοιπόν, ὅτι οἱ κανόνες τοῦ δικαίου εἶναι κανόνες ἠθικῆς, διότι δὲν μπορεῖτε νὰ λέγητε ὅτι: τοῦτο ποὺ μὲ συμφέρει τὸ δέχομαι, ἐκεῖνο ποὺ δὲν μὲ συμφέρει δὲν τὸ δέχομαι. Δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη καμμιᾶς νομικῆς παρατηρήσεως, ἀλλὰ σᾶς εἶπον ὅτι πρέπει νὰ τὸ πάρετε ὅλο, ὅπως καὶ μίαν μαρτυρίαν θὰ τὴν πάρετε ὅλην. Ἔτσι εἶναι. Λοιπόν, λέγω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθῇ, νὰ γεννήσῃ νέαν ἀντίθεσιν μεταξὺ τῶν διαφόρων τραπεζῶν—διότι ἔχομεν μίαν ἀνώμαλον ἀκόμη οἰκονομικὴν κατάστασιν—νὰ μὴ φθάσῃ μέχρι τῶν ἄκρων, νὰ ὁρίσῃ τόσον μεγάλον ποσόν. Νὰ ὁρίσῃ τὸ ποσὸν μικρότερον καί, ἐπειδὴ ὁ Keynes ἔκαμε μεγάλην ἐντύπωσιν, ἐπικαλοῦμαι καὶ ἐγὼ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ὁρίζει ὁ Keges τὸ 10 καὶ τὸ 5%. Τώρα γνωρίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔκ τινος παρατηρήσεως τὴν ὁποίαν μοῦ ἔκαμε, θὰ εἴπῃ: πῶς θὰ ὁρίσῃ 5% διὰ τὰς ἄλλας τραπέζας ἀφοῦ διὰ τὴν Ἐθνικὴν εἶναι 7%; Ἀλλὰ λησμονεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι ἡ Ἐθνικὴ συνομολογεῖ τοῦτο συμβατικῶς καὶ παραχώρησε αὐτὸ τὸ προνόμιον τῆς ἐκδόσεως τὸ ὁποῖον ἐδικαιοῦτο νὰ κρατήσῃ—δὲν λέγω ἄν εἶχεν ἄλλα ἀνταλλάγματα ἢ ὄχι, αἱ Τράπεζαι ὅμως ὑποστηρίζουν ὅτι εἶχε—. Ἑπομένως τὸ ὅτι διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὡρίσθη συμβατικῶς ἕνα 7%, κατ’ οὐδένα λόγον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐπιχείρημα ὅπως καὶ διὰ τὰς ἄλλας Τραπέζας χρησιμοποιηθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἐνῷ ἐὰν ὁρισθῇ εἰς ἕν ποσοστὸν 5%, τότε καὶ τὰ δημιουργούμενα νέα διαθέσιμα θὰ εἶναι τέλος πάντων εἰς μίαν ἀναλογίαν πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχουν σήμερον. Ἐνῷ ἐὰν ὁρισθῇ εἰς τόσον μεγάλο ποσὸν κατ’ ἀνάγκην θὰ δημιουργηθῶσι περισσότερα διαθέσιμα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχουν σήμερον καὶ θὰ ἐπιφέρουν τὰς συνεπείας τὰς ὁποίας καὶ αὐτοὶ ἰσχυρίζονται καὶ ἐδῶ ἀνεπτύχθησαν. Θὰ ἤθελον ἀκόμη νὰ προτείνω τὸ ἑξῆς: ὅπως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐδέχθη κατ’ ἀρχὴν ἡ Κυβέρνησις, τοῦ κανονισμοῦ τοῦ ποσοστοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου μηνός, νὰ ἐπεκταθῇ. Δὲν εἶναι εἰς μὴν ἐπαρκής, τοὐλάχιστον δὲ εἰς τοῦτο πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§373Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα δυστυχῶς.

§374Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα. Ἔχετε πάλιν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἐδῶ τὸ καζάνι δουλεύει καὶ πάντοτε ἠμπορεῖ νὰ βγάνῃ. Ὁρίσατε εἰς τὴν ἀρχὴν ἕνα μακρότερον χρόνον. Αἱ Τράπεζαι ζητοῦν τρίμηνον. Νομίζετε ὅτι εἶναι πάρα πολὺ αὐτό; Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ εἶσθε τόσον ἄτεγκτος ὅταν λαμβάνετε ἕν μέτρον τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς πρωτότυπον εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ κατὰ δεύτερον λόγον, εἰς μίαν ἐποχὴν καθ’ ἣν ὑφίσταται τόση κρίσις οἰκονομική. Τὸ φέρετε ἀποτόμως καὶ μεταβάλλετε τὰς ὄψεις τὰς τραπεζιτικάς. Δὲν ἐδώσατε δὲ οὔτε καὶ μίαν εὐκαιρίαν διὰ τὴν συνεννόησιν τοῦ τραπεζιτικοῦ κόσμου διότι περισσότερον πρέπει νὰ ἀποβλέψητε εἰς τοῦτο καὶ τοῦτο θὰ φέρῃ ἀποτελέσματα, παρὰ ἡ νομοθετικὴ ἐπιβολή, ἡ ὁποία χάρις εἰς τὴν νοοτροπίαν τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑπόκειται καί εἰς κινδύνους τινὰς μὴ ἀπολύτως προσηκούσης ἐφαρμογῆς, ἢ εἰς ἐφαρμογὴν τοιαύτην ὥστε ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς νὰ ἀναγκασθῆτε βραδύτερον νὰ νομοθετήσητε. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομοθετήσατε κατὰ τρόπον ἐπιεικῆ κατὰ τρόπον μᾶλλον προσαρμοζόμενον πρὸς τὰς περιστάσεις τὰς σημερινάς, καὶ δύνασθε κατόπιν νὰ ἐπιφέρητε ἐὰν εὑρίσκετε ἀναγκαίας ἄλλας μεταβολάς. Συνοψίζων ἐπαναλαμβάνω ὅτι θὰ ἤμην τῆς γνώμης νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὕτη καὶ νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν αἵρεσιν τῆς ἐφαρμογῆς ὅταν παρουσιασθοῦν περιστάσεις ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει, θὰ συνίστων μετὰ πάσης δυνάμεως νὰ ἀφήσῃ ἀντὶ τοῦ μηνὸς δύο μῆνας καὶ νὰ ἐλαττώσητε τὸ ποσὸν εἰς 10% ἢ 5% ἢ τοὐλάχιστον ἄς κάμητε αὐτὸ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον.

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§376Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιθυμῶ, κύριοι πρὶν εἰσέλθω εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα νὰ ἀπευθύνω ἀκόμη μίαν φορὰν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ τὰ θερμὰ συγχαρητήρια τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Κοινοβουλευτ. Ἐπιτροπὴν καὶ ἰδίως εἰς τοὺς εἰσηγητὰς αὐτῆς, οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς εἰργάσθησαν—ἐννοῶ ὅτι εἰργάσθη ὅλη ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ἰδιαιτέρως οἱ εἰσηγηταὶ αὐτῆς, κατὰ ἕνα τρόπον, τὸν ὁποῖον ὅλοι εὐχόμεθα νὰ ἀκολουθήσουν εἰς τὸ μέλλον αἱ Κοινοβουλευτικαί μας Ἐπιτροπαί, διὰ νὰ ὑψωθῇ ὁ θεσμὸς αὐτὸς ἐκεῖ ποὺ πρέπει νὰ φθάσῃ, διὰ νὰ ἐξυπηρετῇ καλλίτερον τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον εἰσερχόμενος εἰς τὸ θέμα νὰ βεβαιώσω ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐὰν προεκλήθη ἐκ τῆς πτωχεύσεως τῆς Ἀγγλοαμερικανικῆς ἑταιρείας, ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 15 δὲν μπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς μέτρον, τὸ ὁποῖον προεκλήθη ἀπὸ μίαν περίστασιν ἕνεκα τῆς ὁποίας ἤχθημεν ἐσπευσμένως, νὰ νομοθετήσωμεν μέτρα τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδειχθοῦν εἰς τὸ μέλλον ὡς ἐπιβλαβῆ. Τὸ ζήτημα τῆς ὑποχρεώσεως τῶν ἄλλων Τραπεζῶν ὅπως καταθέτουν, καὶ ἡ Ἐθνική, παρὰ τῇ Τραπέζῃ τῇ Ἐκδοτικῇ ἓν ὡρισμένον ποσὸν χρήματος ἀναλόγως πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν, δὲν ἐδημιουργήθη καθ’ ὃν χρόνον ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Εἶναι ἐκκρεμὲς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν καὶ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εὑρίσκετο εἰς τὴν Γενεύην καὶ διεπραγματεύετο τοὺς ὅρους τῆς συνάψεως τοῦ τριμεροῦς δανείου καὶ ἔκτοτε εἶναι τὸ ζήτημα ἐκκρεμές. Καὶ ἐὰν συζητῆται σήμερον τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ὀφείλομεν, ὅπως γνωρίζομεν, εἰς τὸ ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅταν ἀπητήθη ἀπὸ τὴν δημοσιονομικὴν ἐπιτροπὴν ἡ διάταξις νὰ εἶναι γενικὴ δι’ ὅλας τὰς Τραπέζας, ἐπέμεινε ζητῶν νὰ μὴ γίνῃ αὐτὸ τότε ἀμέσως, διότι θὰ ἔπρεπε νὰ δοθῇ κάποιος καιρὸς νὰ ἐπιβληθῇ βραδύτερον. Δὲν εἶπεν ὅτι τὸ μέτρον δὲν χρειάζεται διὰ τὰς ἄλλας Τραπέζας, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται αὐτὴ ἡ μεγάλη τραπεζικὴ μεταρρύθμισις εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν εἶναι ἡ ὥρα νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὸ τὸ μέτρον καὶ ἐγὼ ὁμιλῶν ἐξ ὀνόματος τοῦ τότε διοικητοῦ τῆς Τραπέζης, κάτι ξεύρω ὅταν σᾶς τὰ λέγω, βλέπετε πόσας θυσίας ἔκαμα, ἐδέχθην νὰ στερηθῶ τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου, ἀλλὰ μὴ ἐπιμένετε εἰς αὐτὸ, καὶ θὰ τὸ κάνω ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρός. Καὶ ἐρωτῶ, νομίζετε ὅτι μετὰ πάροδον 3½ ἐτῶν, ποῦ ἐκαθήσαμεν αὐτὴν τὴν ὥραν νὰ ψηφίσωμεν τὸ μέτρον αὐτό, μπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπετε ὅτι δὲν ἦλθεν ὁ καιρὸς ἀκόμη καὶ πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ; Ὄχι.

§377Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐὰν δὲν ἐγίνετο ἡ σκέψις τότε εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, δὲν θὰ ἐλαμβάνετο τὸ μέτρον τώρα;

§378Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν λέγω αὐτό, καθόλου δὲν λέγω αὐτό. Λέγω ὅτι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν σήμερον δὲν εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐκ μιᾶς περιστάσεως τυχαίας ἐγεννήθη καὶ προέκυψεν ἡ ἀνάγκη τῆς ψηφίσεώς του καὶ τὸ ψηφίζομεν σήμερον. Λέγω ὅτι εἶναι ἐκκρεμὲς ἀπὸ 3½ ἐτῶν. Λοιπὸν λέγω ὅτι θὰ ἤθελον νὰ πάρω τὰ ἐπιχειρήματά σας ἕνα–ἕνα ἐκ τῶν δύο ρητόρων, ἀλλὰ τὴν σειρὰν αὐτὴν θὰ τὴν χαλάσωμεν μίαν στιγμὴν παίρνοντας ἕνα ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶναι κατάλληλος ὁ καιρὸς σήμερον νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὸ τὸ μέτρον, καθ’ ἣν στιγμὴν σοβεῖ ἡ κρίσις αὐτὴ ἡ παγκόσμιος, τῆς ὁποίας τὸν ἀντίκτυπον αἰσθανόμεθα καὶ ἡμεῖς, περιμένετε τοὐλάχιστον νὰ περάσῃ ἡ κρίσις καὶ τότε νὰ τὸ ἐφαρμόσητε. Καὶ τὸ ἀναφέρω αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα, διὰ νὰ εἴπω ὅτι ἐὰν ὑπῆρχε περίστασις ὅπου θὰ μπορούσαμε νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ μέτρον αὐτὸ χωρὶς νὰ διαταράξωμεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν Τραπεζῶν, εἶναι ἀκριβῶς ἡ παροῦσα στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως τῶν Τραπεζῶν τὰ διαθέσιμα εἶναι πολὺ μεγάλα. Μιᾶς ἐκ τῶν Τραπεζῶν μας τὰ διαθέσιμα φθάνουν 37% τῶν ὑποχρεώσεών της ἐν ὅλῳ. Ἀλλ’ ὅπως εἶπον θὰ προσπαθήσω ν’ ἀπαντήσω εἰς ἕνα ἕκαστον ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, πρὸ τούτου ὅμως ἀκόμη, ἢ μᾶλλον κατὰ τὴν σειρὰν αὐτήν, παίρνω τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας ὅτι τὸ μέτρον εἶναι ἐπικίνδυνον. Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ἀγόρευσις ἡ ὁποία ἔγινεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶναι ἀγόρευσις ἡ ὁποία ἦτο φυσικά, ὅπως ὅλοι εἴμεθα παρασκευασμένοι νὰ συζητήσωμεν τόσον σοβαρὰς συζητήσεις, ἦτο σχεδιασμένη ἄνευ γνώσεως τῶν τροποποιήσεων τὰς ὁποίας ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις σήμερον, διὰ τοῦ συναδέλφου μου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπουργοῦ. Ἦτο δηλαδὴ ἀγόρευσις στηριζομένη εἰς τὰς ὑποθέσεις, ὅτι· ἡμεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου μας ἀξιοῦμεν ἀπὸ τὰς Τραπέζας νὰ ἔχουν διαρκῶς τὸ 12% ἐν πάσῃ ἡμέρᾳ τοῦ μηνὸς καὶ ἐν πάσῃ ὥρᾳ τῆς ἡμέρας ἠσφαλισμένον, εἴτε εἰς τὰ ταμεῖα των, εἴτε εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, εἴτε καὶ εἰς τὰ δύο, ὁπότε βεβαίως ἐγεννᾶτο ὁ φόβος, φόβος εὔλογος, ὅτι πλὴν τοῦ ποσοῦ τούτου αἱ Τράπεζαι θὰ ἦσαν ὑποχρεωμέναι νὰ σχηματίσουν καὶ ἕνα ἄλλον ἀποθεματικόν, ἀποθεματικόν κεφάλαιον ἂς τὸ ὀνομάσωμεν, ἄνευ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ εἶναι διαρκῶς ἐν τάξει ἔχοντες πάντοτε τὰ 12% εἰς τὸ ἀποθεματικὸν αὐτό. Τότε λοιπὸν ἠμποροῦσαν νὰ γεννηθοῦν οἱ κίνδυνοι τοὺς ὁποίους ἐπεσήμανεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ἀλλ’ ἐφόσον ἐξηγήθη ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου καὶ διετυπώθη τὸ ἄρθρον κατὰ τρόπον μὴ ἀφήνοντα καμμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ἐννοίας αὐτοῦ, πῶς εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι αἱ Τράπεζαι συνεπείᾳ τοῦ μέτρου τούτου θὰ εἶναι ὑποχρεωμέναι νὰ ἔχουν ἕνα ἀποθεματικὸν αὐτασφαλείας καὶ ἕνα ἄλλο ἀποθεματικὸν ταμεῖον, διὰ νὰ ἐπαρκέσουν εἰς τὰς ἀνάγκας των. Τὸ μόνον ἀποθεματικὸν ποὺ εἶναι καὶ ἀποθεματικὸν ἀσφαλείας καὶ ἀποθεματικὸν ταμεῖον, εἶναι τὸ ἀποθεματικὸν τοῦ 12%, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζονται αἱ Τράπεζαι ὅτι ὄχι μόνον κρατοῦν πάντοτε, ἀλλὰ καὶ καθ’ ὑπέρβασιν, ἀλλ’ ὅτι καὶ πάντοτε θὰ κρατῶσι. Καὶ τότε ἐρωτῶ ποῖος εἶναι ὁ κίνδυνος ὁ ὁποῖος δύναται νὰ προκύψῃ διὰ τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν; Ποῖος εἶναι ὁ κίνδυνος τοῦ περιορισμοῦ τῶν πιστώσεων, τὸν ὁποῖον βλέπει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, ἐφόσον δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ σχηματισθῇ ἄλλο ἀποθεματικὸν ταμεῖον; διατὶ αἱ Τράπεζαι θὰ περιορίσουν τὰς πιστώσεις των καὶ πῶς θὰ εὑρεθοῦν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ αὐξήσουν τοὺς τόκους, διότι ἀφήνουν νεκρὸν ἓν μέρος τοῦ κεφαλαίου των, εἶναι ὑποχρεωμέναι ν’ ἀναπληρώσουν τὰς ἐντεῦθεν ζημίας; Ὁ φόβος εἶναι ἀνύπαρκτος καὶ τότε μόνον θὰ μποροῦσε νὰ παρουσιασθῇ ἂν πιστεύητε, ὅτι ἀφήνοντες αὐτὰς ἐλευθέρας δὲν τοὺς ἀφήνομεν τὸ δικαίωμα νὰ κατέλθουν συστηματικῶς εἰς ὡρισμένας περιστάσεις κάτω τοῦ 12% κάτω τοῦ 10%, κάτω τοῦ 5% καὶ κάτω τοῦ 4%. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δέχεσθε ὅτι δὲν εἶναι ὑπερβολικὸν τὸ 11% διὰ συμφέρον ἀκριβῶς τῆς ἀσφαλείας τῶν τραπεζῶν, δὲν δύνασθε νὰ ἰσχυρίζεσθε ὅτι ζημίαι θὰ προέλθουν, διότι ἐμποδίζομεν τὰς τραπέζας διὰ τοῦ νυμοθετικοῦ αὐτοῦ μέτρου, νὰ διαθέσουν ὅλον τὸ ἐνεργητικὸν σχεδὸν ἢ νὰ κρατήσουν τόσον ὀλίγον διαθέσιμον, ὥστε εἰς μίαν νέαν ἀνωμαλίαν νὰ ἀναγκασθοῦν νὰ κλείσουν τὰς θυρίδας των. Ὅλα λοιπὸν τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα προεβλήθησαν κατὰ τοῦ μέτρου στηρίζονται εἰς παρεξήγησιν. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν, δὲν μένει καμμία ἀμφιβολία ὅτι πρόκειται περὶ μέσου ὅρου ὅτι αἱ τράπεζαι δύνανται νὰ κινοῦνται ἐλευθέρως ἐντὸς τοῦ μηνὸς καὶ ἀρκεῖ ἐν τῷ συνόλῳ του νὰ μὴ κατέρχωνται ἀπό τὸ ὅριον τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως μᾶς εἶπεν ὅτι αἱ τράπεζαι θὰ ἔχουν συμφέρον νὰ μὴ κρατοῦν παρ’ ἑαυταῖς τὸ 17%, νὰ καταθέτουν τὸ 7% εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ τοὺς ἀρκοῦν τὰ 5% δι’ ἀποθεματικὸν ταμεῖον καὶ θὰ εἶναι πάλιν ἀνάγκη νὰ κινητοποιοῦν περισσότερα χρήματα, θὰ εὑρεθοῦν εἰς τὴν ἀνάγκην εἴτε νὰ περιωρίσουν τὰς πιστώσεις των, εἴτε νὰ αὐξήσουν τοὺς τόκους των εἴτε νὰ κάμουν καὶ τὰ δύο. Ἀλλὰ διατὶ παρακαλῶ θὰ κρίνουν αἱ τράπεζαι ὅτι ἔχουν συμφέρον νὰ καταθέσουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὸ 7% μὲ ½%, διατὶ θὰ κρίνουν ὅτι εἶναι συμφέρον των διὰ νὰ εὑρεθοῦν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κρατήσουν μεγαλείτερον ὑπόλοιπον ἀποθεματικοῦ ταμείου καὶ νὰ ζημιοῦνται διὰ νὰ τὸ κρατήσουν ὄχι τοκοφόρον. Αὐτὸ εἶναι αὐθαίρετον καὶ ὑβριστικὸν διὰ τοὺς διευθυντὰς τῶν τραπεζῶν μας, τῶν ὁποίων δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν σωφροσύνην καί τὴν σύνεσιν. Ἀλλὰ μᾶς παρουσίασεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως καὶ ἕνα ἄλλον κίνδυνον. Παραγνωρίζετε, λέγει, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ μέτρου αἱ τράπεζαι—δὲν τὸ εἶπεν, ἐκεῖνος μετεχειρίσθη ἔκφρασιν πολὺ κοινοβουλευτικωτέραν — θὰ μεταχειρισθοῦν ἀντίποινα κατὰ τοῦ Κράτους. Ἡ φράσις εἶναι ἐντελῶς ἰδική μου, κ. ἀρχηγὲ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, καὶ εἶναι ἐντελῶς ξένη πρὸς ὑμᾶς πράγματι, μολονότι δὲν διακρίνεσθε διὰ τὴν μετριοπάθειαν.

§379Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν τὸ εἶπον αὐτό.

§380Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ τὸ μεταφράζω ἔτσι. Φοβεῖσθε ὅτι αἱ τράπεζαι θὰ φροντίσουν νὰ στείλουν τὰς καταθέσεις των εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§381Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶπα ὅτι δὲν δύνανται διὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰς συνάλλαγμα, νὰ ἐπιτύχουν περισσότερον τόκον διὰ τὰς καταθέσεις των.

§382Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰ ἴδια λέγομεν: ἀλλὰ δὲν ἀποσύρω τὴν λέξιν «ἀντεκδίκησιν», «ἀντίποινα» ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ προειδοποιήσω τὰς τραπέζας, ὅτι ἂν θελήσουν νὰ περιγράψουν τὸν νόμον τοῦτον διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ, θὰ φέρω ἀμέσως νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ὁρίζω ὅτι τὸ κράτημα ἀπέναντι τῶν ὑποχρεώσεων εἰς ὄψιν ἀφορᾷ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς καταθέσεις ὄψεως τὰς ἐνταῦθα καὶ τὰς καταθέσεις εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Δὲν τὸ κάμω σήμερα, διότι δὲν μοῦ ἐπέρασεν ἡ ἰδέα ὅτι αἱ τράπεζαι θὰ διανοηθοῦν ὅτι ἔχουν τὸ ἠθικὸν δικαίωμα νὰ κάμουν τοιαύτην πρᾶξιν, οὔτε ὅτι ἔχουν συμφέρον οἰκονομικὸν νὰ ἐπιδιώξουν τοιαύτην περιγραφὴν τοῦ νόμου, διότι γνωρίζουν καλῶς, ὅτι ἔχουν νὰ ἀντιμετωπίσουν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν, ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶναι εὔκολον νὰ καμφθῇ ἀπέναντι τῆς ἀντιδράσεως καὶ ὁλοκλήρου τοῦ τραπεζιτικοῦ συγκροτήματος. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως μᾶς εἶπεν, ὅτι ἕως τώρα καλῶς ἐβάδιζον τὰ πράγματα, ψηφίσατε τὸν νόμον, ἀλλὰ ἀφήσατέ τον νὰ ἐφαρμοσθῇ βραδύτερον. Δὲν θὰ ἦτο σοβαρὰ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ἐζήτη νὰ ὁπλισθῇ ἡ κοινωνία διὰ τοῦ μέσου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει νὰ ἐξασφαλίσῃ κυριώτατα πάντων τὴν σταθεροποίησιν, χωρὶς νὰ ὑποτιμᾷ τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔχει διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν ἰδίων τραπεζῶν καὶ ἑπομένως καὶ τῶν καταθέσεων. Δὲν θὰ ἦτο δικαία ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ ἤρχετο νὰ ζητήσῃ τὸ μέτρον ἐὰν σᾶς ἔλεγε ψηφίσατέ το καὶ ἂν δὲν πεισθοῦν αἱ τράπεζαι τότε νὰ τὸ ἐφαρμόσητε. Νομίζω ὅτι ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῶν πραγμάτων εἶναι αὐτή.

§383Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ σχηματισθῇ καὶ ἐδῶ μία καλὴ παράδοσις, ὅπως καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη.

§384Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ παραγνωρίζετε τὸ ἑξῆς· ὅτι ἡ παράδοσις ἡ ὁποία ἰσχύει ἀπὸ 43 ἐτῶν εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἡ παράδοσις ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ ἀπὸ μακροτάτων ἐτῶν εἰς τὴν Γαλλίαν, στηρίζεται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἡ ὑπεροχή—καὶ τονίζω τὴν λέξιν—ἡ ὑπεροχὴ τῶν ἐκδοτικῶν ἐκεῖ τραπεζῶν, τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγλίας καὶ τῆς Τραπέζης τῆς Γαλλίας δὲν τίθενται ὑπὸ καμμίαν ἀμφισβήτησιν, ἐνῷ ἐδῶ ἡ ὑπεροχὴ τὴν ὁποίαν,—τονίζω καὶ πάλιν τὴν λέξιν,—ἡ ὑπεροχή, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκομεν διὰ τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικήν, ἀμφισβητεῖται ἀπὸ τὰς λοιπὰς τραπέζας.

§385Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ ἡμεῖς θέλομεν τὴν ὑπεροχὴν αὐτῶν...

§386Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ συντελέσωμεν δὲ εἰς τὴν ὑπεροχὴν αὐτὴν, ὄχι δι’ αὐτὴν ταύτην, διότι δὲν εἶναι ἵδρυμα κερδοσκοπικὸν καὶ γνωρίζετε ὅτι τὰ κέρδη τῶν μετοχῶν της εἶναι ὡρισμένα εἰς μέρισμα κατ’ ἀνώτατον ὅριον 8% καὶ μόνον καὶ διὰ τά ἐπὶ πλέον θὰ συγκροτήσῃ ἀποθεματικόν.

§387Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ τὸ 7% εἶναι δεικτικόν.

§388Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶπα κατ’ ἀνώτατον ὅριον. Δὲν ἔχει κἂν ἡ Ἐκδοτικὴ τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὸ γνωρίζουν οἱ μέτοχοί της, νὰ φροντίζῃ διὰ παντὸς τρόπου ὅπως ἐξασφαλίζει κέρδη εἰς αὐτούς. Ἡ πρώτη της ὑποχρέωσις θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἡ κυριωτάτη καὶ σχεδὸν μόνη ὑποχρέωσις νὰ μεριμνᾷ ὅπως ἡ πιστωτικὴ κυκλοφορία μένῃ ἀλύμαντος ἀπὸ κάθε ἐπίβουλον ἐπίθεσιν νὰ εἶναι εἰς θέσιν ὥστε ὅταν παραστοῦν δυσμενεῖς περιστάσεις νὰ παραστείλλῃ τὰς πιστώσεις καὶ νὰ ἀναγκάσῃ τὴν ἀνάγκην ὅλου τοῦ κόσμου νὰ μὴ ἀγοράζῃ παρὰ μόνον ψωμὶ καὶ παπούτσια. Δὲν παρουσιάζεται εὐτυχῶς τοιαύτη. Ἀλλὰ τοιαύτην τὴν θέλομεν τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι οἱ ἱδρυταὶ αὐτῆς τοιαύτην τὴν ἠθέλησαν καὶ ὅτι εἰς τὸ σημεῖον τοὐλάχιστον τοῦτο μὲ ἕνα τμῆμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ εὑρίσκωμαι εἰς πλήρη ψυχικὴν ἐπαφήν.

§389Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀναντιρρήτως. Ἡμεῖς ποὺ τὴν ἱδρύσαμεν, αὐτὸ εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν νὰ γίνῃ ὁ πραγματικὸς ρυθμιστὴς ὄχι μόνον τῆς κυκλοφορίας ἀλλὰ καὶ τῆς ἐν γένει οἰκονομικῆς τοῦ τόπου ζητήσεως.

§390Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μᾶς εἶπον ἐπαναλαμβάνω καὶ οἱ δύο ρήτορες νομίζω, καλὰ πηγαίνουν ὡς τώρα τὰ πράγματα, διατὶ ἐφηρμόσατε τὸ μέτρον αὐτό; Καὶ δὲν συλλογίζεσθε ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου αὐτοῦ παρεμποδίζετε ἀκριβῶς τὴν φιλικὴν ἐπαφὴν καὶ συνάφειαν ἡ ὁποία πρέπει ἐν τῷ κοινῷ συμφέροντι νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ Ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ τῶν ἄλλων τραπεζῶν; Καὶ ἀπαντῶ: ἀκριβῶς ἡ μέχρι τοῦδε πορεία τῶν πραγμάτων διὰ τὴν ὁποίαν ὑπεύθυνον φαίνεται θεωρεῖ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, ἐνῷ ἐγὼ πιστεύω ὅτι ἡ εὐθύνη εὑρίσκεται μᾶλλον εἰς τὸ μέρος τῶν ἄλλων τραπεζῶν χωρὶς ν’ ἀποκλείω ἐνδεχομένως τὴν εὐθύνην καὶ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ἡ μέχρι τοῦδε λέγω πορεία τῶν πραγμάτων ἀπέδειξεν ὅτι ὄχι ἐπαφὴ καὶ συνεργασία πλήρης ὅπως εἶναι ἀλλαχοῦ μεταξὺ μεγάλων Ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν δὲν ὑφίσταται, ἀλλὰ σοβοῦσα ἀντιπάθεια διὰ νὰ μὴ εἴπω ἐχθρότης. Ἐὰν δὲ θέλετε νὰ μοῦ γεννήσετε τὴν ἀνησυχίαν ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ μέτρου αὐτοῦ ἡ ἀντιπάθεια θὰ ἐπιταθῇ, ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐὰν ἐδεχόμην τὰς ἀντιλήψεις σας θὰ ἐσήμαινεν ὅτι συνιστῶ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν νὰ περιβληθῇ σάκκον καὶ νὰ ρίψῃ σποδὸν εἰς τὴν κεφαλήν της, διὰ νὰ προσέλθῃ εἰς τὰς ἄλλας τραπέζας νὰ ζητήσῃ τὴν εὐμένειάν των διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐπιτύχῃ τὸν προορισμόν της. Τοιοῦτόν τι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ.

§391Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, ἐπειδὴ ἀναφέρεσθε εἰς ἐμέ νὰ ἀπαντήσω. Οἱ λόγοι μου δὲν εἶχον ποσῶς τοιαύτην ἔννοιαν. Οἱ λόγοι μου εἶχον τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν διατυποῦν καὶ οἱ συγγραφεῖς ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων ἀνέγνωσα τὸ σχετικὸν ἀπόσπασμα, καὶ τὰ ὅσα εἶπον εἶχον ἀκόμη τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴ ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ εἰς τὰ σημειώματά της ἀναφέρει. Βεβαίως ὅλοι αἰσθανόμεθα ὅτι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα πρέπει νὰ εἶναι ὁ ρυθμιστὴς τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τοῦ τόπου καὶ πρὸ παντὸς τῆς νομισματικῆς μας κυκλοφορίας. Ἀλλὰ λέγω, ὅτι διὰ τῆς δράσεώς της ὀφείλει ν’ ἀποκτήσῃ αὐτὴν τὴν θέσιν καὶ ὅταν τὴν ἀποκτήσῃ, ἀσφαλῶς θὰ εἶναι πολὺ καλλίτερα. Πρέπει δὲ νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἔχω ἀφορμὰς ἐγὼ τοὐλάχιστον κατὰ τὰς ὁποίας αἱ ἄλλαι τράπεζαι νὰ ἐδείχθησαν ἐχθρικῶς πρὸς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν ἀφ’ οὗ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπικαλεῖται τοῦτο, νὰ τὸ καταστήσῃ γνωστὸν πρὸς τὴν Βουλήν.

§392Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ κύριοι, ὅταν πρὸ μηνὸς τὸ νομοσχέδιον συνεζητεῖτο εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀρνηθῶ νὰ δεχθῶ ἕνα ἀντιπρόσωπον τῶν ἄλλων τραπεζῶν, πλὴν τῆς Ἐθνικῆς, διότι ἔκρινα ὅτι ἡ ἀντίδρασις ἡ ὁποία παρουσιάζετο κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκ μέρους ἡνωμένων τραπεζῶν, ἦτο ἡ μὴ προσήκουσα καὶ ἐδήλωσα ὅτι ὅταν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, εἶμαι ἕτοιμος νὰ δεχθῶ τὸν ἀντιπρόσωπον τῶν ἄλλων τραπεζῶν. Καὶ τὸν ἐδέχθην πράγματι καὶ πρέπει νὰ εἴπω ὅτι ἡ συζήτησις διεξήχθη φιλικώτατα, διότι ὁ ἀντιπρόσωπος ἐκεῖνος τῶν ἄλλων τραπεζῶν, εἷς ἐκ τῶν πλέον διακεκριμένων τραπεζιτῶν μας, ἀνεγνώρισεν, ὅτι ἐὰν πράγματι εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκετε νὰ δώσητε τὰ μέσα εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν νὰ στηρίξῃ τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν, τὴν πιστωτικήν μας κυκλοφορίαν βέβαια ἔχετε δίκαιον. Ἀλλὰ μοῦ εἶπεν ἡ τράπεζα αὐτὴ ἡ Ἐκδοτικὴ παραγνωρίζει τὸν προορισμόν της. Ἤκουσα τὰ παράπονά του καὶ τοῦ εἶπον: δὲν ἠμπορῶ νὰ δικάσω πρὶν ἀμφοῖν μῦθον ἀκούσω, ὅσον ἀφορᾷ τὰ παράπονά σας ὅτι ἔκαμεν ἡ τράπεζα ὑποκαταστήματα εἰς ἄλλας πόλεις τῆς Ἑλλάδος, φοβοῦμαι ὅτι τὰ παράπονά σας εἶναι ἀδικαιολόγητα διότι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἀνέλαβε διὰ τῆς συμβάσεως τῆς ἱδρύσεώς της, τοῦ καταστατικοῦ της, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἶναι καὶ ταμίας τοῦ Κράτους νὰ διεξάγῃ τὴν ταμιακὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους καὶ ἑπομένως θὰ ἦτο ἀδύνατον εἰς αὐτὴν νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ἐὰν δὲν εἶχεν ὑποκαταστήματα καὶ ἀλλαχοῦ. Καὶ τὸν ἐβεβαίωσα μάλιστα ὅτι ἐγὼ ἄλλοτε ποτὲ πρὶν ἀναλάβω τὴν Κυβέρνησιν εἶχα διαμυνήσῃ πρὸς τοὺς ἐν τῇ τραπέζῃ ὅτι: προσέξατε πολλὰ ἔξοδα γίνονται, ἀρχίσατε νὰ ἱδρύητε ὑποκαταστήματα, δὲν μᾶς ἀρκοῦν τόσα ὑποκαταστήματα ποῦ ἔχουν ὅλες οἱ διάφορες τράπεζες; Ὅτε βραδύτερον ἦλθον εἰς τὴν Κυβέρνησιν συνεζητήθη ἡ γνώμη αὐτὴ καὶ μοῦ παρουσιάσθησαν ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα μὲ ἔκαμαν ν’ ἀποσύρω τὰς ἀντιρρήσεις μου, ὄχι βέβαια ν’ ἀφήσω νὰ γίνῃ σωρεία ὑποκαταστημάτων ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναγκαῖα. Ὁπωσδήποτε εἶπον εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον αὐτόν, τῶν Τραπεζῶν, εἶμαι πρόθυμος νὰ ἐξετάσω τὰ παράπονα σας, ἠξεύρω ὅτι ἀρκετὰ διερρυθμίσθησαν ὡς τώρα αἱ σχέσεις σας μὲν τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, εἶμαι πρόθυμος νὰ σᾶς καλέσω μὲ τὸν ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅλους τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν Τραπεζῶν καὶ τὴν διοίκησιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης διὰ νὰ τὰ συζητήσωμεν, νὰ διατυπώσητε τὰ παράπονα σας νὰ ἰδοῦμε εἰς ποῖα σημεῖα ἡ Τράπεζα παρεγνώρισεν τὸν χαρακτῆρα της ὡς καταστήματος μὴ κερδοσκοπικοῦ, εἰς ποῖα σημεῖα νομίζετε ὅτι σᾶς ἔκαμεν ἀθέμιτον συναγωνισμόν, καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ἐὰν ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς τὸ πόρισμα εἶναι ὅτι ἔχετε δίκαιον, ἡ Κυβέρνησις δὲν στερεῖται τῶν μέσων τῆς ἠθικῆς ἐπιβολῆς διὰ νὰ ὑποχρεώσουν τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικὴν ἐὰν ἐκείνη πταίῃ νὰ διωρθώσῃ τὴν ἀπέναντι σας στάσιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι σεῖς πταίετε θὰ διορθώσετε σεῖς τὴν στάσιν σας. Καὶ ἐν πάσει περιπτώσει θὰ εὑρεθῇ εἷς τρόπος διὰ ν’ ἀποκατασταθοῦν ἁρμονικαὶ αἱ σχέσεις. Ἐζήτησα νὰ μοῦ δηλωθῇ ἐὰν ἡ πρότασις αὐτὴ γίνεται δεκτή. Δὲν μοῦ ἐδηλώθη ὅτι γίνεται δεκτή. Δὲν ἠμπορῶ δὲ νὰ ὑποθέσω ὅτι δύνανται νὰ ἐπικαλεσθῶσιν αὐτὸ αἱ ἄλλαι Τράπεζαι ὑπὲρ ἑαυτῶν, διὰ νὰ εἰποῦν ὅτι πταίει ἡ Ἐθνική, ἀφ’ οὗ ἐπροτάθη διαιτητικὴ κρίσις τὴν ὁποῖαν ἠρνήθησαν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας εἶπεν, ὅτι αἱ Τράπεζαι ἐξῆλθον μειωμέναι ἐκ τῆς γενικῆς κρίσεως καὶ ἑπομένως δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑποστοῦν ζημίας, ἀλλ’ ἀπέδειξα ἤδη ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ὑποστοῦν καμμίαν χρηματικὴν ζημίαν. Ἀλλὰ θὰ μὲ ἐρωτήσετε διατὶ κραυγάζουν τόσον δυνατὰ αἱ Τράπεζαι; Ἐδῶ εἰσέρχεται εἷς παράγων ἀνθρώπινος, ὄχι ἀμέσως οἰκονομικός, θὰ ἔλθῃ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ὕστερα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ πρῶτος παράγων ποὺ εἰσέρχεται διὰ νὰ μᾶς δώσῃ τὴν ἐξήγησιν τοῦ πράγματος εἶναι ἀνθρώπινος παράγων, ὁ ὁποῖος τὰς μεγάλας αὐτὰς Τραπέζας μας—εἰς τὰς ὁποίας ἀπονέμω πᾶσαν τιμὴν— τὰς μεγάλας Τραπέζας μας τὰς κάνῃ νὰ μὴ ἀνέχωνται ὅτι ἐδημιουργήθη ἕνα ὑστερόπαιδο, τὸ ὁποῖον ἔρχεται νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν μὲ ὅλα τὰ νειάτα του, νὰ ἐπιβάλλεται ἀπέναντι εἰς αὐτὲς τῆς μεγάλες κυρίες τῆς ἡλικιωμένες, αἱ ὁποῖαι εἶχον τόσην ὑψηλὴν θέσιν. Δὲν τοὺς ἔρχεται αὐτὸ τὸ κοριτσάκι, νὰ ἔρχεται καὶ νὰ κορδώνεται μπροστά τους. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνος αὐτὸς ὁ παράγων ὁ ὁποῖος ἀσκεῖ τὴν ἀντίδρασιν, τὴν ὀξύτητα τὴν ὁποίαν παρουσίασαν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Εἶναι καὶ ἄλλος παράγων. Αἱ Τράπεζαι, ἑκάστη ἐξ αὐτῶν, θέλει νὰ διατηρήσῃ ὅπως εἶναι φυσικὸν καὶ αὐτὸ εἶναι ἀνθρώπινον—ὅλην τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς δράσεώς των. Εἶναι καταστήματα κατ’ ἐξοχὴν κερδοσκοπικά. Μόνον διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δύναμαι νὰ δεχθῶ καὶ ἐν μέτρῳ ἐξαίρεσιν, λόγῳ τοῦ παρελθόντος της, καὶ τῶν παραδόσεων τῶν 100 ἐτῶν. Ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν αἱ τράπεζαι ὅλαι αἱ ἄλλαι πλὴν τῆς Ἐθνικῆς εἶναι ἱδρύματα κερδοσκοπικά. Θέλω, λοιπόν, ἑκάστη ἐξ αὐτῶν νὰ ἐπιφυλάξῃ εἰς ἑαυτὴν πλήρη ἐλευθερίαν τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ ἀντιμετωπίσῃ πᾶσαν περιπέτειαν, ἡ ὁποία μπορεῖ νὰ παρουσιασθῇ ὥστε αὐτὴ νὰ διαθέσῃ ὅπως θέλει τὰ χρήματα της. Καὶ τοῦτο θέλομεν νὰ ἐμποδίσωμεν. Πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν. Ἱδρύθη ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτική, ὥστε διὰ τῆς λειτουργίας τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου, διὰ τῆς λειτουργίας τῆς ἀγορᾶς καὶ πωλήσεως τοῦ συναλλάγματος, ὡς πρὸς τὴν ὁποίαν κανονίζω ἄλλην μίαν φορὰν τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικήν, διότι ἐξακολουθεῖ ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως της νὰ στρέφεται εἰς ἀγορὰν καὶ πώλησιν ἑνὸς Γκὸλ–Πόϊντς διευκολύνουσα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ζητοῦν ἐπὶ πλέον νὰ κερδοσκοποῦν ἐπὶ τοῦ ξένου συναλλάγματος εἰς περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας νομίζουν ἢ ἐνόμιζον ὅτι ἦτο εἰς τὰς Ἀθήνας ὑψωτικὴ κίνησις, ὅτι εἶχον συμφέρον νὰ ἐξαγάγουν συνάλλαγμα. Διότι ὅταν ξεύρουν αὐτὰ ὅτι θὰ ἀγοράσουν τὸ συνάλλαγμα μὲ 25 λεπτὰ καὶ θὰ τὸ πωλήσουν πάλι μὲ 25 λεπτά, δὲν διστάζουν νὰ κάνουν αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν. Ἐνῷ ἂν ξεύρουν ὅτι μπορεῖ νὰ πωλήσουν τὸ συνάλλαγμα εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν 374½, καὶ ἀκόμη εἰς τὰ 374, ἐν ἀνάγκῃ, καὶ μπορεῖ νὰ τὴν ἀγοράσουν τὴν λίραν 376, θὰ ἀπέφευγον αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν κερδοσκοπίαν. Λοιπόν, διὰ τῆς λειτουργίας τῆς κινήσεως αὐτῆς τῆς ἀγορᾶς καὶ πωλήσεως συναλλάγματος, διὰ τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου καὶ διὰ πολιτικῆς ἀνοικτῆς ἀγορᾶς, ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ ἔχει ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παρουσιασθοῦν. Βεβαίως, ὑπάρχει μία ἀνωμαλία εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ εἶναι ἕνας κολοσσός, καὶ βεβαίως αὐτὴ δημιουργεῖ κἄποιαν ἀνωμαλίαν. Ἀλλὰ εὐτυχῶς ἐπαναλαμβάνω, αἱ παραδόσεις τῆς Τραπέζης μᾶς ἐγγυῶνται, διότι δὲν θὰ θελήσῃ ποτὲ νὰ λησμονήσῃ τὸν χαρακτῆρα της τὸν ἐθνικὸν χαρακτῆρα της ὅτι δὲν θὰ ἐμπνευσθῇ ποτὲ ἀπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι εἶναι μία κοινὴ Τράπεζα καὶ ἑπομένως ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῇ ποτὲ εἰς τὸν πειρασμόν, νὰ θελήσῃ νὰ ἀντιταχθῇ νὰ κτυπήσῃ τὸ ἐκδοτικὸν ἵδρυμα. Ἀλλὰ καὶ εἰς περίστασιν ἀκόμη τοιαύτην ἀπίθανον, εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ ἐκδοτικὸν ἵδρυμα θὰ εὕρῃ ὅλην τὴν ἐνίσχυσιν τὴν ὁποίαν χρειάζεται ἀπὸ τὴν ἐπιδοκιμασίαν τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἑκάστοτε, θὰ ἤρχετο νὰ ἀσκήσῃ ἐκ μέρους τῆς Κοινῆς Γνώμης. Διὰ νὰ ἴδητε, ὅμως, πόσον ὁ προσωπικὸς παράγων παίζει μεγάλον ρόλον εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο κυρίως. Σήμερον, βεβαίως, αἱ Τράπεζαι δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναπροεξοφλήσουν τὸ χαρτοφυλάκιον παρὰ τῇ Ἐκδοτικῇ Τραπέζῃ διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν δύναται νὰ διαθέσουν τὰ διαθέσιμά των. Σήμερον τὰ διαθέσιμά των εἶναι τόσον πολλά, ὥστε δὲν ἔχουν κανένα λόγον νὰ προσφύγουν εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Ἀλλὰ ὑπῆρξε μία περίοδος πρὸ τῆς κρίσεως, ἢ ἂς εἴπωμεν πρὸ τῆς ἐπιτάσεως τῆς κρίσεως ἕνεκε τοῦ χρηματιστηριακοῦ κρὰχ τῆς Νέας Ὑόρκης, ὑπῆρξε περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ Τράπεζαι εὑρίσκοντο εἰς στενότητα διαθεσίμων. Ὅταν τὰς εἴχαμεν καλέσῃ διὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν συνδρομὴν ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας μας παλαιούσης ἀπέναντι τῶν ξένων βιομηχανιῶν ὑπὸ ὅρους ἀνίσους, ὅταν αὐταὶ ἐπλήρωνον τόκους 13, 14 καὶ 15% καὶ τότε τοὺς εἴπαμε ὅτι εἴχαμεν καὶ τὴν ἐκδοτικὴν Τράπεζαν μαζί μας. Πῶς μπορεῖτε νὰ πῆτε ὅτι εὑρίσκεσθε εἰς στενοχωρίαν διαθεσίμων ὅταν μπορῆτε νὰ πᾶτε τὸ χαρτοφυλάκιον σας νὰ τὸ ἀναπροεξοφλήσετε εἰς τὴν ἐκδοτικήν, καὶ νὰ πάρετε ὅσα θέλετε; Δὲν μοῦ δίδετε ἀπάντησις. Εἶπα, ὅτι ἐπεθύμουν νὰ ἐξηγηθῶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου διότι ἐγὼ μανθάνω, ὅτι θεωρεῖτε ὑποτίμησιν τῆς θέσεώς σας νὰ τὸ πᾶτε νὰ τὸ ἀναπροεξοφλήσητε τὸ χαρτοφυλάκιόν σας εἰς τὴν ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω, τοὺς εἶπα, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ ἀντίληψις, ὅταν αἱ μεγαλείτεραι Τράπεζαι καὶ τῶν Παρισίων καὶ τοῦ Λονδίνου καθ’ ἡμέραν μεταβαίνουν τοὐλάχιστον εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας διὰ τὰ ἀναπροεξοφλήσουν τὸ χαρτοφυλάκιον τους, διὰ νὰ ἔχουν περισσότερα διαθέσιμα κεφάλαια. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ θεωρεῖτε σεῖς, ὅτι μειώνετε αὐτὸ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον σᾶς δίδει εὐρύτητα διαθεσίμων; Ἡ δικαιολογία ἦτο ὅτι δὲν τὸ κάνομε διότι ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι μειώνετε ἡ θέσις μας, ἀλλὰ διότι ὅταν τὸ μάθουν ἔξω, αὐτὸ μᾶς ἐκθέτει τὸ πρᾶγμα εἶναι τὸ ἴδιον. Μὴ τὸ λέγετε τοὺς εἶπα, ὅταν ἔχετε λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ καὶ ἐκεῖνα, ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προηγουμένως σᾶς εἶπον θὰ ἰδῆτε τὴν ἐξήγησιν διατί ὁ κόσμος ὁ τραπεζιτικὸς ἀντετάχθη κατὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Αὐτὰ ἄς χρησιμεύσουν ὡς ἀπάντησις τοῦ ἐπιχειρήματος τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Κερκύρας ὁ ὁποῖος εἶπε μὴ κυττάξετε ποῦ ἔχουν σήμερον αἱ Τράπεζαι ἀρκετὰ διαθέσιμα, αὔριον ἢ μεθαύριον ἐλπίζομεν νὰ τελειώσῃ ἡ κρίσις καὶ θὰ χρειασθοῦν χρήματα. Καὶ τί θὰ γίνῃ ἐὰν τοὺς περιορίσητε τὸ 12%, ἐκεῖνο δηλαδὴ τὸ ὁποῖον ἐκ στοιχειώδους προνοίας ἐπιβάλλεται νὰ κρατοῦν ὡς ἀποθεματικόν; Ἡ ἀπάντησις εἶναι, ὅτι ὅταν τοιαῦται περιστάσεις γεννηθοῦν δύνανται νὰ ἀναπροεξοφλήσουν τὸ χαρτοφυλάκιον των εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικήν.

§393Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ κατόπιν τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ὅτι θὰ πληρώνωμεν τόκον ἐπὶ τῶν χρημάτων διὰ τὰ ὁποῖα ἐπαίρναμε καὶ τόκον. Δηλαδὴ τὴν ὥρα ποὺ γίνῃ ἀναπροεξόφλησις, διὰ τὴν Τράπεζαν θὰ εἶναι τὸ ἴδιον, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι θὰ ἐπεβάρυνε τὰ χρήματα μὲ τόκον τὸν ὁποῖον θὰ ἐπλήρωνε πρὸς τὴν Ἐκδοτικὴν διὰ τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα ἤδη πληρώνει τόκον εἰς τὸν πρῶτον καταθέτην. Δηλαδὴ θὰ ἔχωμεν μίαν τρομερὰν αὔξησιν τοῦ τόκου.

§394Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν σᾶς ἐννοῶ, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι σεῖς δὲν ἐννοεῖτε τὸ πρᾶγμα καλῶς. Σεῖς μοῦ εἴπατε ὅτι ὅταν θὰ περάσῃ ἡ κρίσις θὰ ἔχωμεν στενότητα χρήματος. Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος φόβος διότι εἰς τοιαύτας περιστάσεις αἱ Τράπεζαι δὲν θὰ ἀπομακρυνθοῦν ἀπὸ τοιαύτην στενὴν ἀντίληψιν. Θὰ πᾶνε νὰ ἀναπροεξοφλήσουν τὸ χρηματοφυλάκιόν των καὶ θὰ λάβουν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ δώσουν. Μοῦ ἀπαντᾶτε ὅτι θὰ τὰ προεξοφλήσουν μὲ μεγαλύτερον τόκον. Ἀλλὰ μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον θὰ ἀναπροεξοφλήσουν θὰ ὑπάρχῃ καὶ τὸ μικρὸν ἐκεῖνο περιθώριον, ἀλλὰ βέβαια δὲν θὰ ἔχουν ἕνα τόκον 7% ἀλλὰ ἕνα τόκον 1½%.

§395Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μοῦ κατέθεσαν καὶ μένα 1000. δραχ. εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ πληρώνω 1%. Αὐτὲς τὶς 1000 δραχμὲς τὶς καταθέτω εἰς τὴν Ἐκδοτικήν. Τὴν ὥραν ποὺ θὰ δώσῃ ἡ Τράπεζα τὰς...

§396Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς ποῖον θὰ τὰς δώσῃ;

§397Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὰς κατέθεσε.

§398Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνος θὰ πάῃ νὰ τὰς ἀναλάβῃ.

§399Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἰδιωτικὴ Τράπεζα εἰς τὴν ὁποίαν μοῦ κατέθεσεν ὁ Α 1000 δραχ. εἰς τὰς ὁποίας πληρώνω ἕνα 4% καὶ τὶς ὁποῖες καταθέτω εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ἀτόκως.

§400Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φίλτατε κ. βουλευτά, σταθῆτε νὰ ἐξηγηθοῦμε ἐδῶ. Αὐτὴ θὰ ἔχῃ πάντοτε ἀτόκως μέχρι τοῦ ποσοῦ τοῦ 12% ἐπὶ τῶν ὑποχρεώσεων τῆς ὄψεως. Διότι ἐὰν θελήσῃ νὰ τὶς χρησιμοποιήσῃ καὶ τὰς καταθέσεις αὐτὰς, τότε θὰ εἰπῇ ὅτι πάει νὰ κηρυχθῇ εἰς πτώχευσιν.

§401Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε τὴν ὥραν ποὺ μοῦ λέγετε δόστε διὰ νὰ ἀναπροεξοφλήσω....

§402Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεννοηθῶμεν καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπιμένωμεν εἰς αὐτὸ περισσότερον. Ἀλλ’ εἰς τὴν παρατήρησίν μου ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ἐλάττωσιν τοῦ 7% διὰ τὰς ἄλλας Τραπέζας—ἀφοῦ ἡ Ἐκδοτική, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι εἶναι ὀργανισμὸς ἰσχυρὸς ἀπὸ κάθε μιὰ ἄλλη Τράπεζα, ἔχει αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν,—μοῦ ἀντετάχθη ἡ παρατήρησις: μὰ μὴ κυττάζῃς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διότι αὕτη ἔχει ἀναλάβει τὰς ὑποχρεώσεις αὐτὰς δυνάμει συμβάσεων. Ἑπομένως δὲν θίγεται αὐτή. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ. Πιστεύετε ὅτι ἐὰν ρυθμίσωμεν τὸ ζήτημα αὐτό, δεχόμενοι ὅτι αἱ ἄλλαι Τράπεζαι μποροῦν νὰ καταθέτουν εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν ὀλιγώτερα ποσά, ἀπὸ 7%, πιστεύετε ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ ἐθεώρῃ ἑαυτὴν ἱκανοποιημένην διὰ τὴν νίκην τῶν ἄλλων Τραπεζῶν καὶ δὲν θὰ σᾶς ἐζήτη νὰ ὑποβιβάσετε καὶ δι’ αὐτὴν τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον καταθέτει; Δὲν νομίζετε ὅτι θὰ εἶσθε ὑποχρεωμένοι καὶ ἠθικῶς νὰ τὸ πράξετε διότι θὰ ἐστερεῖτο πάσης δικαιολογίας αὐτὴ ἡ διάκρισις μεταξὺ τῆς Ἐθνικῆς καὶ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν; Καὶ διατί; Θὰ σᾶς ἐγεννᾶτο ἴσως ἡ σκέψις: μὰ τὶ συμφέρον ἔχει ἡ Ἐθνικὴ νὰ φωνάζῃ δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα ὑπὲρ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, ἀφοῦ ἔχει κανονίσει τὶς δουλειές της συμβατικῶς; Δὲν σᾶς γεννᾶται ἡ φυσικωτάτη σκέψις, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀγωνιζομένη ὑπὲρ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, ἀγωνίζεται prodomo sno; Διότι εἶναι φυσικόν, ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὴν ἐπιοῦσαν εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ δεχθῇ καὶ τὸν ὑποβιβασμὸν καὶ τοῦ ἰδικοῦ της ποσοῦ τὴν στιγμὴ ποὺ θὰ τὸ δεχθῶμεν διὰ τὰς ἄλλας Τραπέζας.

§403Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ λέγω, καὶ συμφωνῶ μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐργάζεται σύμφωνα μὲ τὰς παραδόσεις τὰς ὁποίας ἔχει σχεδὸν ἑνὸς αἰῶνος, νὰ ὑπάρξῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέρα οἰκονομικὴ εὐρωστία. Ἑπομένω δὲν ἀντιμάχεται τὰς Τραπέζας αὐτὰς καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι σύμφωνος νά μὴ ὑποχρεοῦνται εἰς καταθέσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς βαρύνουν.

§404Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐξακολουθεῖτε δηλαδὴ καὶ μετὰ τὴν τροπολογίαν ἢ μᾶλλον μετὰ τὰς ἐξηγήσεις αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν ἐπὶ τῆς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου τοῦ σχεδίου νόμου, αἱ ὁποῖαι καθορίζουν ὅτι δὲν ἀξιοῦμεν τὴν διαρκῆ παρουσίαν τοῦ 12%, ἀλλὰ ἐξευρισκομένου ἑνὸς μέσου ὅρου, ἐξακολουθῆτε νὰ φρονῆτε ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας περιορίζομεν τὰ διαθέσιμα τῶν Τραπεζῶν. Ἐὰν ἐξακολουθῆτε νὰ ἐπιμένετε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς συνεννόησιν. Τώρα ἔρχομαι εἰς ἄλλο σημεῖον. Ὅταν λοιπὸν σᾶς γεννᾶται αὐτὴ ἡ ἀπορία, πῶς ἡ Ἐθνικὴ ἀγωνίζεται τόσον πολὺ διὰ τὰς ἄλλας Τραπέζας, δι’ αὐτὸ θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῆτε ὅτι ἔχει συμφέρον ἴδιον, ἔχει καὶ ἔμμεσον συμφέρον τὸ ὁποῖον εἶναι, ὅτι αἱ Τράπεζαι καταθέτουν εἰς αὐτήν. Φυσικώτατον, καὶ αὐτὸ δὲν τὸ λέγω, διὰ νὰ ἐπικρίνω τὴν Τράπεζαν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, εἶναι Τράπεζα ἡ ὁποία μολονότι ἐμπνέεται, ἀκόμη καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ συνεχίσῃ νὰ ἐμπνέεται ἀπὸ τῶν παλαιῶν της παραδόσεων καὶ ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ μεριμνᾷ περὶ τῶν συμφερόντων τῶν μετόχων της. Νομίζω κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ὅτι ἐξώφλησα μὲ τὸν λόγον τοῦ πρώτου ρήτορος καὶ τώρα θὰ διεξέλθω τὸν τοῦ δευτέρου μολονότι εἰς πολλὰ σημεῖα συνταυτίζονται αἱ γνῶμαί μας καὶ ἐπίσης εἰς πολλὰ σημεῖα ἀπήντησα. Εἰς τὸ ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ θὰ βλάψῃ τὴν ἀνάπτυξιν ἀγαθῶν σχέσεων Ἐκδοτικῆς καὶ τῶν ἄλλων ἀπήντησα: ποῖος λόγος ἔκαμε τὴν Ἐκδοτικὴν νὰ εἰσηγηθῇ τὸ μέτρον τοῦτο; Δὲν εἶναι ἡ Ἐκδοτικὴ ἡ ὁποία εἰσηγήθη τὸ μέτρον. Ὅταν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, τότε ὑπεστήριξε τὸ μέτρον. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ὑποβληθῇ τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ρύθμισιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, αὐτὸ ἀπὸ τῆς ἐπανόδου μας εἰς τὴν ἀρχὴν τὸ εὕρομεν ἐκκρεμὲς ἀπὸ τὴν Δημοσιονομικὴν ἐπιτροπήν.

§405Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὴ ἀνέλαβε τὸν ἀγῶνα ἐναντίον τῶν ἄλλων Τραπεζῶν.

§406Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἦτο ἡ πλέον ἁρμοδία νὰ διεξαγάγῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς καλὸς σύμβουλός μας εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ἦτο ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα.

§407Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διότι καὶ αἱ ἄλλαι Τράπεζαι ἰσχυρίσθησαν ὅτι τὸ μέτρον λαμβάνεται μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ αὐξήσουν τὰ κέρδη τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης.

§408Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἐλέχθη ὡς ἐκ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον εἶχε συνταχθῆ ἡ σχετικὴ διάταξις ἡ ὁποία καθώριζε νά...

§409Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ δὲν ἐζητήθησαν ἐξηγήσεις;

§410Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὰ τὸ πρᾶγμα ἦτο φανερόν.

§411Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν λέγω γιὰ τοὺς ἄλλους τοὺς ὁποίους ἠρνήθην νὰ δεχθῶ, ἀλλὰ ὁ κ. Δροσόπουλος ἦτο δεκτὸς εἰς ἐμέ. Πῶς δὲν μοῦ εἶπεν ὅτι αὐτὸ μᾶς χρειάζεται καὶ ἐκεῖνο δὲν μᾶς χρειάζεται. Καὶ ἔρχομαι τώρα — διότι ἐπαναλαμβάνω ἤδη ἀπήντησα εἰς τὰ περισσότερα τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος—ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξα ἤδη καὶ διακόπτων μίαν φορὰν κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ὁρίσητε εἰς τὸν νόμον ὅτι αἱ καταθέσεις τῶν ἄλλων Τραπεζῶν εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν πρέπει νὰ εἶναι ὄψεως.

§412Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὡς πρὸς τοῦτο τὸ ποσόν.

§413Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχει καλῶς. Αὐτὸ μετριάζει.

§414Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σεῖς παρεξηγήσατε.

§415Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ζητῶ συγγνώμην. Ἐὰν εἴχαμεν ἐδῶ ἕναν ἀντιπρόσωπον τῶν τραπεζῶν διὰ νὰ τὸν ἐρωτήσωμεν, ἐὰν τὸ δέχεται αὐτὸ τὸ πρᾶγμα θὰ μᾶς ἔλεγεν, ὄχι, αὐτὸ εἶναι χειρότερον ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω. Διότι ἡμεῖς ἐπιθυμοῦντες νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς ὅλον τὸ μέτρον τοῦ δυνατοῦ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν τραπεζῶν, ἐδέχθημεν νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸν νόμον διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ αἰτήσει τῶν τραπεζῶν ἡ Ἐκδοτικὴ δικαιοῦται, δὲν ὑποχρεοῦται, διότι θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὴν ἀπόλυτον κρίσιν ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, τῆς ἀγορᾶς, ἐὰν θὰ τὸ δεχθῇ ἢ δὲν θὰ τὸ δεχθῇ. Ἀλλὰ βέβαια δὲν μπορεῖ νὰ τὸ ἀρνηθῇ καλῶς ἐχόντων τῶν πραγμάτων. Λοιπὸν ἐθέσαμεν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν αἰτήσει τῶν τραπεζῶν ἡ Ἐκδοτικὴ δικαιοῦται τὰς καταθέσεις αὐτὰς τοῦ 7% νὰ τὰς ἐπενδύσῃ εἰς βραχυπρόθεσμα γραμμάτια τοῦ δημοσίου, ἔντοκα ἢ δι’ ἄλλων ἐντόκων τοποθετήσεων, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι μία τράπεζα οἱαδήποτε, πλὴν τῆς Ἐθνικῆς, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καταθέσῃ 7% ἀναλόγως ἐπὶ τῶν ὑποχρεώσεών της εἰς ὄψιν, εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν καὶ νὰ τῆς πῇ: Παρακαλῶ αὐτὰ νὰ μοῦ τὰ τοποθετήσῃς, σὺ δὲν μπορεῖς νὰ μοῦ δώσῃς τόκον παρὰ ½ ἢ 1% νὰ τὰ τοποθετήσῃς ἐντόκως καὶ νὰ πάρω τόκον 6 ἢ 7%. Βλέπετε ποῖον μέγα συμφέρον ἀνοίγεται εἰς τὰς τραπέζας δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως. Καὶ δὲν θὰ τοὺς μένῃ ὑποχρέωσις νὰ κρατοῦν εἰς τὰ ταμεῖα παρὰ μόνον 3–4–5%.

§416Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Καὶ ἡ Ἐθνικὴ ἔχει αὐτὸ τὸ δικαίωμα.

§417Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τύχῃ ἀγαθῇ, ὥστε καὶ ἡ Ἐθνική. Ἐὰν ἦσαν ἐδῶ ἀντιπρόσωποι τῶν τραπεζῶν νὰ ἀκούσουν τὰς προτάσεις αὐτάς, ὅτι αἱ καταθέσεις αἱ γενόμεναι κατ’ ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς πρέπει νὰ εἶναι πάντοτε ὄψεως, θὰ διεμαρτύροντο καὶ θὰ ἔλεγον ὅτι αὐτὸ ποῦ μᾶς κάνεις εἶναι τὸ χειρότερον ἀπὸ ὅλα τὰ μέτρα ποῦ μᾶς ἐπιβάλλει ἡ Κυβέρνησις. Διότι, ἐὰν ἡ κατάθεσις εἶναι ὄψεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοποθετηθῇ εἰς τρίμηνα γραμμάτια ἢ ἄλλας τοποθετήσεις. Ἀδύνατον.

§418Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν γίνεται ἡ τοποθέτησις.

§419Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τί ἐννοεῖτε ἐφ’ ὅσον;

§420Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν γίνεται ἐπένδυσις.

§421Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ ἀκοῦτε ἐδῶ. Ἐὰν αἱ Τράπεζαι καταθέσουν τὸ 7% καὶ εἶπον ὅ,τι «ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ γίνῃ ἐπένδυσις» θὰ τὸ καταθέσουν εἰς ὄψιν διότι ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ δὲν μπορεῖ νὰ δώσῃ τόκον καταθέσεως παρὰ μόνον ἕνα εἶδος προμηθείας. Πῶς θὰ τὶς θεωρήσετε τόσον ἀνόητες τὶς Τράπεζες τὶς ἄλλες ὥστε νὰ καταθέσουν ἄνευ τοῦ ὅρου αὐτοῦ τῆς ἐπενδύσεως τὰ χρήματά των ἄτοκα; διότι ἄτοκα εἶναι μὲ τόκον ½ ἢ 1% εἰς προθεσμίαν; Τὰ πράγματα λοιπὸν εἶναι σαφῆ.

§422Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν συνεννοούμεθα ἐπ’ αὐτοῦ.

§423Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν πταίω. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι μὲ τὸ μέτρον ποὺ ἐπιβάλλεται ἡ γενομένη κατάθεσις τοῦ 7% θὰ θεωρεῖται πάντοτε ὄψεως, εἶναι καταστρεπτικὴ διὰ τὰς ἄλλας Τραπέζας, διότι δὲν μποροῦν αἱ ἄλλαι Τράπεζαι νὰ ἔχουν τὴν ἀξίωσιν νὰ κάμουν καταθέσεις ὄψεως καὶ νὰ ὑποχρεώσουν τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικὴν νὰ ἐπενδύῃ αὐτὰς τὰς καταθέσεις ὄψεως, καὶ εἰς 3μηνα γραμμάτια ἢ εἰς ἄλλα. Διότι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὶς δεχθῇ κανεὶς τόσον ἀνοήτους ὥστε νὰ κάμουν καταθέσεις ὄψεως καὶ νὰ μὴ τοποθετήσουν τὰ χρήματά των εἰς 3μηνα γραμμάτια, ἀλλὰ θὰ τὰ δώσουν διὰ νὰ τὰ πάρουν πίσω ὅταν θέλουν.

§424Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅταν μοῦ δώσῃ ἐντολὴν ἡ Τράπεζα νὰ μετατρέψω αὐτὰ εἰς 3μηνα γραμμάτια, πῶς εἶναι δυνατόν, κατὰ τίνα λογικήν, θὰ μοῦ εἴπῃ, δῶσε μου τα πίσω;

§425Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἄρα δέχεσθε ὅτι ἐὰν τὰ καταθέσουν μὲ τὴν αἴτησιν νὰ ἐπενδυθοῦν, δὲν θὰ εἶναι ὄψεως, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν καὶ διὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ ταμείου. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σαφές: Λοιπὸν αἱ Τράπεζαι θὰ καταθέσουν τὰ χρήματα εἰς ὄψιν καὶ θὰ μείνουν αὐτὰ εἰς τὴν τράπεζαν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ρητὴ διάταξις τοῦ νόμου ἀναφέρει ὅτι θεωροῦνται ὄψεως ὅλαι αἱ καταθέσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀποδοτέαι εἰς προθεσμίαν βραχυτέραν τοῦ μηνός. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ὁ φόβος τὸν ὁποῖον ἐσημείωσεν ἡ ἕνωσις τῶν τραπεζῶν ὅτι ἡ Ἐκδοτικὴ πρόκειται νὰ καταχρασθῇ διὰ νὰ διευκολύνῃ τὰ καλύμματά της. Λοιπὸν ἢ θὰ εἶναι κατάθεσις ὄψεως ἢ θὰ ζητήσουν νὰ γίνῃ ἐπένδυσις καὶ θὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἐπένδυσις, ὁπότε βεβαίως εἶναι ὑπὸ προθεσμίαν καὶ ὁπότε βεβαίως δὲν θὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν διὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῶν καλυμμάτων. Τὰ πράγματα εἶναι σαφῆ. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκ τῶν πρώτων πολιτικῶν μας καὶ διακεκριμένος νομικός, δὲν πιστεύω ὅτι ἀξιοῖ ὅτι εἶναι καὶ τραπεζιτικός, δὲν πιστεύω ὅτι ἔχει τοιαύτην ἀξίωσιν.

§426Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀξιῶ ὅτι εἶμαι, ὅτι εἶμαι.

§427Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι δὲν εἶσθε εἰδικὸς εἰς τὰ τραπεζιτικά. Λοιπὸν εἴπατε ὅτι ἂν εἶναι ὑπὸ προθεσμίαν πρέπει νὰ ὁρίσητε διὰ νόμου ὅτι ἀπαγορεύεται αὐτὸ τὸ 7% ἐὰν εἶναι καὶ ὑπὸ προθεσμίαν, διότι ἐὰν εἶναι ὑπὸ προθεσμίαν τότε λέγω, δύναται νὰ γίνῃ ἐκμετάλλευσις αὐτῶν πρὸς ἴδιον ὄφελος τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Σᾶς ἀπέδειξα ὅτι αὐτὸ δὲν δύναται νὰ γίνῃ διότι ἐὰν αἱ τράπεζαι προτιμήσουν νὰ καταθέσουν ὑπὸ προθεσμίαν, παρὰ νὰ ζητήσουν νὰ διατεθοῦν ἐντόκως ὑπὲρ αὐτῶν, τότε ἡ ἐκμετάλλευσις θὰ γίνῃ ὑπὲρ ἑαυτῶν. Ἐκτὸς ἐὰν ὑποθέσητε ὅτι ἡ διοίκησις τῶν ἄλλων τραπεζῶν εἶναι τόσον μικρὰ, ὥστε θὰ πάῃ νὰ πῇ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν: Σοῦ καταθέτω αὐτά, ἀλλὰ σᾶς τὰ καταθέτω ὑπὸ προθεσμίαν καὶ κάμετα ὅτι θέλης ἐσύ.

§428Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Περὶ αὐτοῦ ἐγένετο καὶ εἰδικὴ συζήτησις καὶ ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ ἀνεγνώρισε τὸ πρᾶγμα, ὅτι ἐὰν ἡ κατάθεσις γίνει ἄνευ μνείας τινὸς καὶ ἐθεωρεῖτο ὅτι ἦτο ὑπὸ προθεσμίαν, ὄντως θὰ εἶχε μίαν ὠφέλειαν καὶ ἔσπευσεν ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ μετὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην νὰ δηλώσῃ διὰ τῶν ἐφημερίδων, ὅτι ἡ κατάθεσις αὐτὴ θὰ εἶναι βεβαίως ὄψεως. Καὶ δύναμαι νὰ σᾶς προσθέσω ὅτι καὶ ἐπιστημονικῶς ἀκόμη διασαφήνισα τὸ πρᾶγμα εἰς τὸν προκαλέσαντα τὴν συζήτησιν, Ὥστε βλέπετε ὅτι, ἂν δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς αἱ ἰδικαί μας τραπεζιτικαὶ γνώσεις, ἔχω δανεισθεῖ καὶ ἀπὸ ἄλλας αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἐπαρκεστέρας γνώσεις παντὸς ἄλλου.

§429Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκοῦτε τὶ σᾶς ἀπαντῶ. Ἡ ἀπάντησις τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης εἶναι, ὅτι αὐτὴ ἡ κατάθεσις θὰ εἶναι κατάθεσις ὄψεως. Αὐτὰ εἶπεν ὁ κ. Διομήδης καὶ ἑπομένως θὰ ὑπολογισθοῦν εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ καλύμματος.

§430Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶπεν ὁ κ. Μάξιμος ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνεται ὑποχρεωτικῶς αὐτὸ τὸ 7% καὶ νὰ τὸ ἀναγράφετε εἰς τοὺς λογαριασμοὺς ὄψεως, διότι ἂν τὸ ἀναγράφεται εἰς λογαριασμὸν προθεσμίας τότε ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ χρησιμοποιήσετε καὶ ἑπομένως τὸ κάλυμμά σας θὰ εἶναι ὀλιγώτερον.

§431Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἀπευθύνω......

§432Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Φοβεῖται ὁ κ. Μάξιμος μήπως τυχὸν τὰ ὄψεως κατατεθειμένα ἀναγράφονται εἰς λογαριασμὸν προθεσμίας ὥστε νὰ γίνεται μία περιγραφὴ τῶν ὑποχρεώσεων.

§433Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ τὰς παρατηρήσεις μου ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἀναγνωρίζω ἰδιαιτέραν τραπεζιτικὴν εἰδικότητα, νὰ τὰς στρέψω πρὸς τὸν κ. Μάξιμον, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀναγνωρίζω μεγάλην τραπεζιτικὴν εἰδικότητα καὶ νὰ τοῦ εἴπω: ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἐκεῖνον νὰ εἴπῃ ὅτι καταθέσεις ὄψεως θὰ μποροῦσεν ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα νὰ τὰς γράφῃ ὡς καταθέσεις προθεσμίας, διότι τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο πλαστογραφία καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ γίνῃ ἀντιληπτόν. Ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ γίνουν καὶ καταθέσεις προθεσμίας, τότε οἱ διευθυνταὶ τῶν Τραπεζῶν θὰ ζητήσουν νὰ ἐπενδυθοῦν αὐταὶ αἱ καταθέσεις εἰς ἔντοκα γραμμάτια ἢ εἰς ἄλλα, καὶ τότε βέβαια δὲν θὰ ὑπολογισθοῦν εἰς τὰς καταθέσεις ὄψεως καὶ δὲν θὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ καλύμματος. Τὰ πράγματα εἶναι σαφῆ.

§434Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Παρεξηγήθη τὸ πρᾶγμα, διότι τὶ θὰ ἐκώλυεν αὐτὸ τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικὴν νὰ χαρακτηρίσῃ τὰς καταθέσει ὄψεως εἰς καταθέσεις προθεσμίας;

§435Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ρητῶς ἀναφέρεται εἰς τὸν νόμον, ὅτι πᾶσα κατάθεσις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀποδοτέα μετὰ προθεσμίαν μεγαλειτέραν τῶν 30 ἡμερῶν, εἶναι ὄψεως. Λοιπὸν αὐτὰ ἐὰν τὰ καταθέσῃ ὡς ὄψεως θὰ εἶναι ὄψεως. Καὶ ἔπειτα σᾶς παρακαλῶ κάθε ἑβδομάδα δημοσιεύει ἡ Τράπεζα ἰσολογισμόν. Τώρα ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐξέφρασε τὴν χαράν του διὰ τὴν μερικὴν τοὐλάχιστον ἀποδοχὴν τῶν ἀντιρρήσεων, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν καὶ εἶμαι πολὺ εὐτυχὴς διότι τὰς ἀπεδέχθην αὐτάς, παρατηρῶ ὅμως ὅτι δὲν ἐξετιμήθην ἐπαρκῶς καὶ μία ἀποδοχὴ τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ συνάδελφος μου ὑπουργὸς ἀναγινώσκων τὴν τροπολογίαν ποὺ ἐδέχθη καὶ ἐκ τῆς ὁποίας φαίνεται ὅτι τὸ 12%, τὸ ὁποῖον εἶναι πάγιον ποσὸν μεταβάλλεται τώρα διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς εἰς κανονικὸν μὲν ποσόν ἀλλὰ μὲ τὴν εὐχέρειαν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης νὰ μεταβάλῃ ἀπὸ τὰ 10 εἰς τὰ 11 ἐν ἀνάγκῃ καὶ εἰς τὰ 10 ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Ὅταν εἶναι αἱ περιστάσεις ὁμαλαὶ καὶ δὲν ἔχει λόγον νὰ ἀνησυχῇ ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ ὅτι μπορεῖ νὰ εὑρεθῇ ἐνώπιον ἀναγκῶν περιορισμοῦ τῶν πιστώσεων θὰ κατεβάσῃ τὸ ποσοστόν. Αὐτὸ σᾶς διέφυγε, εἶναι δὲ σπουδαιότατον.

§436Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι μία τροποποίησις ἀληθῶς εὐμενὴς ὑπὲρ τῶν Τραπεζῶν.

§437Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διατὶ νὰ μὴ ἔχῃ τὴν ἰδίαν εὐχέρειαν ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα καὶ διὰ τὸ εἰς μετρητὰ ἀπόθεμα ποὺ ἔχει εἰς τὰ ταμεῖα της, νὰ τὸ ὁρίζῃ ἀπὸ 7% εἰς 5%. Ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ μὴ δοθῇ ἡ εὐχέρεια αὐτὴ εἰς τὴν ἰδίαν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν νὰ κανονίζῃ αὐτὴ τὸ ἀναγκαῖον ἀπόθεμα ἑκάστοτε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν περιστάσεων;

§438Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι εὔκολον. Ἅμα μία Τράπεζα μπορῆ νὰ τοποθετήσῃ μὲ 7% —καὶ θὰ τὸ προτιμήσουν πολλὲς τώρα ποὺ ἔχουσι τὴν εὐκολίαν νὰ τὸ τοποθετήσουν ἐντόκως—ἅμα κάμῃ αὐτὸ, δὲν θὰ τὴν ἐρωτῶμεν πόσα ἔχει εἰς τὰ ταμεῖα της.

§439Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωκα τὸ εἰς μετρητὰ ἀπόθεμα, ὅταν συντρέχουν προϋποθέσεις νὰ τὸ ὑποβιβάζῃ.

§440Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, διότι τὴν στιγμήν...

§441Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἔχῃ δικαίωμα ἡ Ἐκδοτική. Δὲν εἶναι ὑποχρεωτικόν.

§442Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ συμφερόντων τῆς Ἐκδοτικῆς, πρόκειται περὶ δημοσίων συμφερόντων.

§443Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ συνεννοῆται μὲ τὴν Κυβέρνησιν προηγουμένως.

§444Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν μοῦ ἀρκεῖ καὶ αὐτὴ ἡ ἐξασφάλισις πάντοτε. Τὸ 7% τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσθη τότε, θὰ παραμείνῃ ὡς βάσις ὅλης μας τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ καμμία τροπολογία. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν ποὺ ἐπιτρέπει τὸ 12 νὰ κατεβῇ εἰς 10, ἐφθάσαμεν νομίζω εἰς τὰ ἔσχατα ὅρια μὲ τὸν συνάδελφον μου.

§445Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ἔλεγα ἐπικουρικῶς, ὅτι αὐτὸ δὲν τὸ ἀποφάσισεν ἡ Κυβέρνησις ὡς ὡρισμένον καὶ ἀμετάβλητον, διότι προηγουμένως ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀναγινώσκων τὴν τροποποίησιν εἶπεν: ὅτι δύναται παρὰ τῆς Τραπέζης νὰ ὁρίζεται 6–8.

§446Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δέχομαι τὸ 8% ἀλλὰ δὲ τὸ δέχονται αἱ Τράπεζαι.

§447Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δέχονται κατ’ ἀρχὴν ὅτι δύναται νὰ εἶναι μεταβλητόν καί αὐτό.

§448Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶ καμμίαν ὑποχώρησιν, ἰσχυρίζομαι μάλιστα, ὅτι ὑποστηρίζω τὸ ἔργον τοῦ ἀξιοτίμου προκατόχου μου.

§449Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν θέλω νὰ διακυβεύσω καὶ ἐγὼ αὐτό.

§450Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ εἶναι κανὼν καὶ ἀνώτερος ἀπὸ τὰς συνταγματικὰς διατάξεις ὅτι τὸ 7 εἶναι 7. Δὲν μπορεῖ νὰ κατεβῇ παρακάτω ἐὰν θέλομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ὅλας τὰς δυσχερείας. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀνέφερε τότε ὅτι εἶναι πολὺ εἰς τὰ 12, καὶ ὁ Κέϋνες ἐδέχθη ἐνδεχομένως νὰ κατέλθωμεν, ἀλλ’ εἰς χεῖρας τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης θὰ εἶναι νὰ κινῆται ἐντὸς τῶν ὁρίων αὐτῶν. Τὸ κανονικὸν εἶναι 12 καὶ μόνον ὅταν δέχεται αὐτὴ θὰ κατεβαίνῃ εἰς τὰ 10. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὅπως εἶπεν ὁ Κέϋνες ζητοῦν 15% διὰ τὰς καταθέσεις ὄψεως, 3% διὰ τὰς ὑπὸ προθεσμίαν καὶ δέχεται ὅτι δύναται νὰ κατέλθῃ τὸ μὲν ὑπὸ προθεσμίαν εἰς μηδὲν αἱ δὲ ὄψεως εἰς 10, ἀλλ’ ὅτι δύνανται νὰ ἀνέλθουν αἱ μὲν ὄψεως εἰς 20, αἱ δὲ ὑπὸ προθεσμίαν εἰς 6. Δηλαδὴ κατὰ τὸν Κέϋνες ὁ κατώτερος ὅρος ὅπου πρέπει νὰ κρατῆται ἀπόθεμα εἶναι 10%, ἀλλὰ δύναται κατὰ κρίσιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς 20% καὶ ἡμεῖς ἀφοῦ δεχθῶμεν τὸν ἴδιον κατώτερον ὅρον, σταματῶμεν εἰς τὸ 12 κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐδήλωσεν ὅτι συνιστᾶ ἐπιμόνως τὴν μείωσιν τοῦ διαστήματος τοῦ ἑνὸς μηνὸς εἰς δύο. Τὸν παρακαλῶ, νὰ πιστεύσῃ ὅτι θὰ ἤμην εὐτυχής, ἐὰν ἀφοῦ ἐξεδήλωσεν αὐτὴν τὴν ἐπιθυμίαν, νὰ μποροῦσα νὰ τὸν ἱκανοποιήσω, ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ὅτι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἡ ἐπιμονή μου πρέπει νὰ εἶναι πλέον ἄκαμπτος παρὰ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ 7%, διότι ἐὰν παραταθῇ ἡ προθεσμία εἰς δύο μῆνας, δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ εἰς βραχὺ διάστημα χρόνου ἡ ἐπίδρασις τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ δώσωμεν ὡς δύναμιν εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν νὰ ἀσκῇ, ὥστε ἐντὸς βραχείας προθεσμίας νὰ γίνῃ κυρία τῆς καταστάσεως.

§451Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀποκρούετε ὁ δεύτερος μὴν νὰ εἶναι προαιρετικὸς διὰ τὴν Τράπεζαν;

§452Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἀπὸ ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐδέχθην δὲν ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ κάμῃ πᾶν τὸ δυνατόν. Ὅπου ἐπιμένει βεβαιωθῆτε ὅτι ἐπιμένει ἐκ λόγους ὑπερτέρου συμφέροντος, τὸ ὁποῖον ἔτσι ἀντιλαμβάνεται. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν αἱ Τράπεζαι χωρὶς νὰ ὑποχρεοῦνται ἐκ τοῦ νόμου δημοσιεύουν ἑβδομαδιαίως, ὅπως ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἐν Ἑλλάδι, ἐν Ἀγγλίᾳ δημοσιεύουσιν ἑβδομαδιαίους ἰσολογισμοὺς καὶ ἡμεῖς λέγομεν κατὰ μῆνα νὰ μᾶς δημοσιεύουν ἀντὶ ἑβδομαδιαίως.

§453Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀντιτίθεμαι εἰς τὸ μέτρον αὐτό, ἀλλ’ ἤθελον νὰ ἔχῃ μείζονα δικαιώματα ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ὥστε κατὰ τὰς περιστάσεις νὰ ὁρίζῃ τὸν χρόνον αὐτή.

§454Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἤθελον, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς εἴπω δύο λέξεις ἀφορώσας ἓν θέμα, τὸ ὁποῖον εἶχον θίξει κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσε τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ κ. βουλευτὴς Τυρνάβου. Εἶπον τότε ὅτι τὴν προσοχήν μου ἐπέσυρεν ἡ δρᾶσις τῆς ἑνώσεως τῶν Τραπεζῶν καὶ ἐδήλωσα, ὅτι, ἐὰν ἡ ἕνωσις τῶν Τραπεζῶν δὲν περιορισθῇ εἰς θεμιτὴν ἐντελῶς ἐνέργειαν, ἀλλὰ θελήσῃ νὰ ἀποτελέσῃ ἓν εἶδος συνδικάτου τῶν Τραπεζῶν, τὸ ὁποῖον θὰ ἀνέτρεπε τὸ νόμιμον μεταξὺ τῶν ἀνταγωνισμὸν θὰ ἐθεωρούσαμεν τὴν ἕνωσιν τῶν Τραπεζῶν ὡς κακοήθη ὀργανισμὸν καὶ θὰ ἐζήτουν νὰ διαλυθῇ, ἐπεφυλάχθην τότε νὰ ζητήσω τὴν τροπολογίαν διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐκηρύττετο διαλελυμένη. Ὁ διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μὲ ἐπεσκέφθη μετὰ τὴν συζήτησιν διὰ νὰ μοῦ δηλώσῃ ὅτι εἶναι σύμφωνος ὅτι ἡ ἕνωσις τῶν Τραπεζῶν δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἐπιδιώκει θεμιτὰς ἐντελῶς ἐνεργείας, τὴν ἀνταλλαγὴν π. χ. πληροφοριῶν μεταξὺ τῶν Τραπεζῶν περὶ τῶν παρεχομένων ὑπ’ αὐτῶν πιστώσεων καὶ εἰς τὸν καθορισμόν, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς τῆς προμηθείας, τὴν ὁποίαν θὰ λαμβάνουν κατὰ τὰς εἰσπράξεις συναλλαγματικῶν καὶ τὰ λοιπά. Δηλαδὴ ἀνεγνώρισεν ὁ κ. Δροσόπουλος ὅτι δὲν ἠμπορεῖ ἡ ἕνωσις τῶν Τραπεζῶν νά κανονίζῃ ἀπὸ κοινοῦ τοὺς τόκους, καὶ ὅλας τάς ἄλλας ἐπιβαρύνσεις, διότι αὐτὸ θά ἦτο ἀθέμιτον καὶ θά ἐπροκάλῃ τὴν ἄμεσον ἐπέμβασιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἐπειδὴ δὲ εἶχον αὐτὴν τὴν διαβεβαίωσιν καὶ δὲν ἔχω κανένα λόγον νά μὴ εἶμαι βέβαιος ὅτι αὐτὴ θά τηρηθῇ, δι’ αὐτὸ δὲν σᾶς ἀπησχόλησα μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ σήμερον, καὶ δὲν ἔφερα καμμίαν σχετικὴν πρὸς αὐτὸ διάταξιν. Ἐγώ, κύριοι, τελευτῶν τὸν λόγον μου θέλω νὰ ἐκφράσω καὶ πάλιν τὴν εὐχὴν, ὅπως αἱ Τράπεζαι ὅλαι ἀντιληφθοῦν ὅτι ὄχι μόνον ἡ Ἑλληνικὴ Κοινωνία, ἀλλὰ πρὸ παντὸς αὐταὶ αὗται ἔχουν ὑπέρτερον συμφέρον ὅπως ἡ θέσις τῆς Τραπέζης τῆς Ἐκδοτικῆς εἶναι τοιαύτη οἵαν τὴν ἠθέλησεν ἀκριβῶς ὁ ἱδρυτής, ὁ νομοθέτης, οἵαν τὴν ἐπιβάλλουν αἱ σημεριναὶ ἀντιλήψεις περὶ τῆς θέσεως τῶν Ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν μιᾶς χώρας καὶ ὅτι θὰ θελήσουν νὰ προέλθουν εἰς συνεννόησιν μὲ τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, διὰ νὰ ἀρθοῦν αἱ μεταξύ των παρεξηγήσεις καὶ νὰ μπορέσουν νὰ συνεργασθοῦν ὅλαι διὰ νὰ βοηθήσουν τὴν Χώραν, διὰ νὰ συνέλθῃ ἀπὸ τὰς δυσχερείας ἐντὸς τῶν ὁποίων τόσον ἀνδρικῶς παλαίει ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Ἐὰν αἱ Τράπεζαι ἠρνοῦντο νὰ ἐπιδιώξουν τοῦτο, ὅλαι αἱ Τράπεζαι καὶ ἡ Ἐκδοτικὴ θὰ ἐπισύρουν ἐφ’ ἑαυτῶν βαρυτάτην ἠθικὴν εὐθύνην. Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰδοποιῶ καὶ πάλιν τὰς Τραπέζας καὶ τὰς ἄλλας καὶ τὴν Ἐκδοτικὴν ὅτι ἡ διαιτησία τῆς Κυβερνήσεως εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν των, ἐὰν θέλουν εἰλικρινῶς νὰ ἐπιδιώξουν ὅπως ἐναρμονίσουν τὰς ἐνεργείας των διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν καὶ τοῦ ἰδίου αὐτῶν συμφέροντος καὶ τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος τῆς Χώρας. (χειροκροτήματα).

§455ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου ἐγγεγραμμένου ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροπολογήθη. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§456ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Κρατικοῦ Μονοπωλίου τῆς κινίνης». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεων τοῦ νόμου 4484 περὶ ρυθμίσεως ἐν γένει τῶν μισθώσεων ἀστικῶν ἀκινήτων». (ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§457ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 1 π. μ.)