1931.03.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 56η

ΠΕΜΠΤΗ 26 ΜΑΡΤΙΟΥ 1931

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς 23ης Μαρτίου. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς 23ης Μαρτίου).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Ξανθόπουλος καταθέτει αἴτησιν κατοίκων κοινότητος Νέων Μουδανιῶν Χαλκιδικῆς διαμαρτυρομένων διὰ τὴν ὑποβολὴν φόρου καθαρᾶς προσόδου ἐπὶ προσφυγικῶν οἰκοδομῶν. —Τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης ὑποβάλλει ἀναφορὰν τοῦ εἰσαγγελέως ἐφετῶν Ναυπλίου ζητοῦντος τὴν ἔκδοσιν ἀδείας ποινικῆς διώξεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἰωάν. Μπούτη κατηγορουμένου ἐπὶ ἐξυβρίσει. —Οἱ ἀντιπρόσωποι συνεταιρισμῶν καὶ προσφυγικῶν συνοικισμῶν Προσωτσάνης ζητοῦν τὴν ἀναστολὴν εἰσπράξεως τῶν χρεῶν των παρὰ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, τὴν συνέχισιν στεγάσεως τῶν ἀγροτῶν ἀστέγων προσφύγων κ.τ.λ. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Τζερμιᾶς καταθέτει τηλεγράφημα ἀστῶν προσφύγων Βερροίας διαμαρτυρομένων διὰ τὴν βιαίαν ἔξωσίν των ὑπὸ τῆς Γ.Δ.Ε.Μ. ἐκ τῶν κατεχομένων ὑπ’ αὐτῶν οἰκημάτων. —Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Καββαδάτων ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου διαμαρτυρομένου κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ Κερκύρας καὶ ἐπεκτάσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Λούλης καταθέτει τηλεγράφημα ἑνώσεως δημοσίων εἰσπρακτόρων Ἰωαννίνων ζητούντων αὔξησιν δωδεκαδράχμου ἡμερησίας ἀποζημιώσεως, χορήγησιν διαχειριστικῆς ἀμοιβῆς λόγῳ διαχειριστικῶν λαθῶν, κτλ —Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἀναστασιάδης καταθέτει ἀναφορὰν Β. Φούντη, Α. Νικολούδη, καὶ Ε. Παπαδημητρίου κατοίκων Δομενίκου Ἐλασσῶνος διαμαρτυρομένων κατὰ τοῦ Ν. Χριστοδούλου προϊσταμένου γεωρ. περιφ. ἐποικισμοῦ Λαρίσης. —Ἡ συντεχνία τῶν ἐν Ἰωαννίνοις καρφοπεταλουργῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἀποζημιώσεως αὐτῶν λόγῳ τῆς παύσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των. —Οἱ βουλευταί κ.κ. Α. Παπαθανάσης, Μ. Μαντᾶς καί Ι. Νικολίτσας, καταθέτουν ὑπόμνημα τῶν στασίμων ἀνθυποπλοιάρχων καὶ σημαιοφόρων μηχανικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ ζητούντων τὴν λῆψιν μέτρων διὰ τὴν ἔξοδόν των ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ. —Οἱ κάτοικοι κοινότητος Λευκίμης ἐγκρίνουν τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν νόμου ὑπὸ τῶν βουλευτῶν Κερκύρας κ. κ. Λ. Κογεβίνα καὶ Γ. Ζερβοῦ καὶ ζητοῦν τὴν ψήφισιν ταύτης. —Ὁ κ. Ἀθανασιάδης κάτοικος Λαγκαδᾶ διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ διευθυντοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης Κορνέτση ζητοῦντος τὴν φυλάκισίν του διὰ γεωργικὸν δάνειόν του πρὸς τὴν Τράπεζαν καὶ ζητεῖ τὴν ἀποφυλάκισίν του καὶ τήν μετάθεσιν τοῦ ἐν λόγῳ διευθυντοῦ. —Ὁ γεωργικὸς συνεταιρισμὸς Κωπαΐδος Πετρομαγούλας καὶ Παύλου ζητεῖ τὴν ὁριστικήν ρύθμισιν τοῦ Κωπαϊδικοῦ ζητήματος. —Οἱ κατάδικοι φυλακῶν Αἰγίνης ζητοῦν τὸν μετριασμὸν τῆς ποινῆς των ἐπὶ τῇ ἐπετείῳ τῆς ἐθνικῆς μας ἑορτῆς. Οἱ κ. κ. Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καὶ Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλουσι σχέδιον νόμου «Περὶ ἐγκρίσεως πληρωμῆς ἀμοιβῆς τῇ ἑταιρείᾳ «Ἀνώνυμος Ἀθηναϊκὴ Ἑταιρεία» πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου διὰ τὴν ἐκπόνησιν μελετῶν πρὸς βιλτίωσιν καὶ διαρρύθμισιν τοῦ λιμένος Πειραιῶς». Ὁ κ. Β. Δεληγιάννης (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας παραγραφῆς διαφόρων φορολογιῶν». Οἱ κ. κ. Α. Ἀλεξανδρῆς (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας), Ν. Ἀβραὰμ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης), Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καὶ Β. Καραπαναγιώτης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4818 τοῦ 1930 περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». Οἱ κ. κ. Β. Καραπαναγιώτης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεων εἰς τὴν νομοθεσίαν περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων». Ὁ κ. Β. Δεληγιάννης (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων διώξεως λαθρεμπορίου». Οἱ κ.κ. Β. Δεληγιάννης (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καὶ Ν. Ἀβραὰμ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 4845 περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων». Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων. 1) «Περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ νόμου 4323 περὶ τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Στρατοῦ». 2) «Περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3281 περὶ ἀνεγέρσεως καὶ συντηρήσεως τάφων καὶ κενοταφίων κ.λ.π. τῶν πεσόντων ὑπέρ Πατρίδος κατὰ τοὺς πολέμους». 3) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4577 περὶ τροποποιήσεως τοῦ 3981 νόμου «περὶ συνθέσεως καὶ ἁρμοδιότητος Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου». καί 4) «Περὶ ἐγκρίσεως πραγματοποιηθεισῶν δαπανῶν κατόπιν πράξεων τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου» Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων». 1) «Περὶ παρατάσεως προθεσμίας παραγραφῆς διαφόρων φορολογιῶν». 2) «Περὶ προσλήψεως ἐκτάκτου εἰδικοῦ διὰ τὴν τεχνικὴν ὀργάνωσιν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν». 3) «Περὶ κυρώσεως τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ καταστατικοῦ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος». καί 4) «Περὶ ἀπονομῆς τῆς ὑπὸ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ Ν. Δ. τῆς 13 Σεπτεμβρίου 1925 καθοριζομένης προσαυξήσεως συντάξεως εἰς τοὺς διατελέσαντες στρατιωτικοὺς ἀεροπόρους, τοὺς ἀποσιρατευθέντας ἐξ ἄλλων σωμάτων». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ Παραχωρήσεως ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου ἐκτάσεως εἰς ἑταιρείαν πρὸς βιομηχανικὴν ἐγκατάστασιν». 2) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4660 περὶ ἀπαγορεύσεως καλλιεργείας καπνοῦ εἰς ἀκατάλληλα ἐδάφη». καί 3) «Περὶ καταργήσεως, τροποποιήσεως ἢ συμπληρώσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου 3815 περὶ ἱδρύσεως ταμείων Προνοίας ἐλαιοπαραγωγῆς Κεφαλληνίας καὶ Λευκάδος κλπ.» — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Βελιανίτης, Η. Εὐριπαῖος, καὶ Π. Χριστούλας ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ 4121 νόμου περὶ ἀσφαλείας ἀγροτικῶν κτημάτων, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἑρμιονίδος». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Παπαθανάσης καὶ Ι. Νικολίτσας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν κειμένων διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Μάρκου, Ι. Γρηγοράκης, Α. Μιαούλης, Α. Βαρδέλης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τινῶν τοῦ νόμου 4328 περὶ συστάσεως Γενικοῦ Χημείου τοῦ Κράτους». — Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Κοντοδίνας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως τῶν παρὰ ταῖς ἐν Ἑλλάδι Τραπέζας καὶ Τραπεζιτικοῖς Οἴκοις μεγάλων καταθέσεων εἰς χρυσόν. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Φ. Σαράντης, Κ. Σῖμος, Δ. Βέργος καὶ Ν. Ἀσκούτσης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως τῶν παρὰ ταῖς ἐν Ἑλλάδι Τράπεζαις κλπ. καταθέσεων εἰς χρυσὸν ὡς καὶ περὶ τῶν εἰς χρυσὸν καταθέσεων τῶν ἐμπραγμάτως ἠσφαλισμένων». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Μυλωνογιάννης καὶ Κ. Πολυχρονάκης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Εἰρηνοδίκας καὶ Πταισματοδίκας». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Βελιαννίτης, Π. Εὐριπαῖος καὶ Π. Χριστούλας ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ἀναπήρων».

§3Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον παρακαλῶ πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Βερδέλη.

§5Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν, νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4491 περὶ ἀσφαλείας τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπαρχίαν Ἑρμιονίδος. Ἡ πρότασις αὕτη ἀφορῶσα τὴν ἀσφάλειαν τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων Ἑρμιονίδος, εἶναι λίαν ἐπείγουσα. Ἡ ἐπαρχία Ἑρμιονίδος ζητεῖ, ὅπως τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος μὴ ἐφαρμοσθῇ ἐκεῖ ὁ θεσμὸς τῆς ἀγροφυλακῆς ὡς ἐθεσπίσθη ὑπὸ τοῦ νόμου 4491 ὁ ὁποῖος κατέστησεν ὑποχρεωτικὸν τὸν θεσμὸν διὰ τὴν Ἑρμιονίδα καί τινας ἄλλας περιφερείας, ἐνῷ τοὐναντίον τὸ γενικώτερον πνεῦμα εἶναι, νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ παρὰ μόνον ἐφ’ ὅσον θὰ ἐζητεῖτο τοῦτο ἀπὸ τὰς ἐνδιαφερομένας ὀργανώσεις καὶ τὸν γεωργικὸν κόσμον τῆς περιφερείας. Τῆς προτάσεως νόμου δὲν προηγεῖται μακρὰ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, τοὐναντίον συνοδεύει αὐτὴν σειρὰ ψηφισμάτων, ὡς τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου Κρανιδίου τοῦ γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ Κρανιδίου ὡς καὶ ψηφίσματα συλλαλητηρίων ὀργανωθέντων εἰς τὰς δύο μεγάλας πόλεις τῆς ἐπαρχίας μου τὸ Κρανίδιον καὶ τὴν Ἑρμιόνην. Ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰ ἄλλα συλλαλητήρια, ὁ γεωργικὸς κόσμος τῆς ἐπαρχίας Ἑρμιονίδος δὲν ζητεῖ ἄλλο τι, εἰμὴ ν’ αὐτοδιοικηθῇ τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγροτικὴν ἀσφάλειαν... Δὲν ζητεῖ κρατικὴν ἀρωγὴν ἢ προστασίαν ὅπως ἄλλοι. Μία τοιαύτη δικαία αἴτησις, νομίζω ὅτι ἀξίζει πάσης ὑποστηρίξεως καὶ φρονῶ διὰ τοῦτο ὅτι ἡ ὑποβαλλομένη πρότασις νόμου θέλει τύχῃ τῆς εὐμενοῦς ψήφου τῆς Βουλῆς καὶ τῆς υἱοθετήσεως τῆς Κυβερνήσεως.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀποθεματικοῦ χρήσεως 1930–31». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως τῶν παρὰ ταῖς ἐν Ἑλλάδι Τραπέζαις καὶ Τραπεζιτικοῖς οἴκοις ἀνωμάλων καταθέσεων εἰς χρυσόν». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῆς αʹ § τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου 3578 περὶ ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς ἐκτάκτου ἐπιχορηγήσεως διὰ τὴν ἀγορὰν κτιρίου ἐν Λαρίσσῃ διὰ τὴν στρατιωτικὴν λέσχην καὶ κτιρίου ἐν Ἰωαννίνοις διὰ τὸν αὐτὸν σκοπόν». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Μόνη συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τῶν νόμων 3686 καὶ 5025 ὡς πρὸς τὴν σειρὰν ὑπεγγυότητος τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ παραγωγικοῦ δανείου». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους χρήσεως 1931–1932. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§8Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι βουλευταί, ἤλπιζα ὅτι δὲν θὰ παρίστατο ἀνάγκη νὰ ὁμιλήσω. Οἱ λόγοι ὅμως τοὺς ὁποίους ἀπὸ τοῦ βήματος ἐξέφερον ἐναντίον τῆς πολιτικῆς τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως μὲ ὑποχρεώνουν εἰς μίαν σύντονον ἀπάντησιν. Αἱ κατηγορίαι αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ἐναντίον τῆς πολιτικῆς τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας εἶναι δύο: Κατηγοροῦμαι καὶ διὰ πολυτέλειαν καὶ δι’ ἀνεπάρκειαν πιστώσεων. Θὰ ἦτο ἀληθῶς εὐτύχημα ἐὰν καθίστατο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ συνεννόησις, εἰς τρόπον ὥστε ἡ ἐπίκρισις νὰ ἐντοπισθῇ εἰς μίαν ἀπὸ τὰς δύο κατηγορίας, εἴτε τῆς ἀνεπαρκείας, εἴτε τῆς πολυτελείας τῶν πιστώσεων, διὰ νὰ γνωρίζωμεν καὶ ἡμεῖς τί νὰ ἀπαντήσωμεν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ δώσωμεν ἡμεῖς μίαν διατύπωσιν τῆς ἐπικρίσεως, ἡ ὁποία συνθέτει καὶ τὰς δύο κατηγορίας. Ἄς εἴπωμεν, ὅτι κατηγορήθημεν διότι ἐπιδιώκομεν πολυτέλειαν σκοπῶν μὲ ἀνεπάρκειαν μέσων. Ἐλέχθη ἀκόμη ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας εἶναι μεγαλεπίβολος, ἀλλ’ ἀνεφάρμοστος. Προσέθεσε μάλιστα ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι εἶναι εἰς τόσον βαθμὸν ἀνεφάρμοστος, ὥστε ὄχι μόνον δὲν ἀποτελεῖ πρόοδον, ὄχι μόνον δὲν διατηρεῖ τὴν κατάστσιν ἡ ὁποία ὑφίστατο πρὸ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, ἀλλ’ ἐπέφερεν ἀκόμη καὶ ὀπισθοδρόμησιν. Καὶ ἐπεσήμανεν ὡρισμένα περιστατικά, διὰ νὰ ἀποδείξῃ προσθέτως ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐκπαιδευτικήν της πολιτικὴν στερεῖται προγράμματος, ἐνδίδει ἑκάστοτε εἰς τὰς διαφόρους ἀξιώσεις, καὶ καθίσταται τοιουτοτρόπως ἀνακόλουθος, ἄλλα ἐπαγγελλομένη καὶ τὰ ἀντίθετα ἐφαρμόζουσα. Θὰ ἀπαντήσωμεν εἰς ὅλας τὰς κατηγορίας. Προτοῦ εἰσέλθωμεν ὅμως εἰς τὴν συγκεκριμένην ἀναίρεσιν, διατυπώνωμεν τὸν γενικὸν ἰσχυρισμόν, ὅτι εἰς ὅλον τὸν εὐρὺν κύκλον τῆς δημιουργικῆς προσπαθείας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ὑπάρχει ἀπόλυτος σύμπτωσις ἐπαγγελιῶν καὶ ἐπαληθεύσεων. Καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν τὴν ἐκκλησιαστικήν, καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν τὴν ἀφορῶσαν τὰ Γράμματα καὶ τὰς Τέχνας, καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς Παιδείας. Ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι σήμερον ἡμέρα μιᾶς ἐκτεταμένης ἀναπτύξεως ὅλων τῶν σχετικῶν θεμάτων, θὰ ἐντοπίσωμεν τὴν ἀπάντησιν εἰς τὰ σημεῖα μόνον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπεκρίθησαν. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶπεν, ὅτι ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις ὑπῆρξεν ἐσφαλμένη καὶ ἐξέφρασεν ἀκόμη μίαν φορὰν τὴν λύπην του, διότι συνέβη, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ μεταρρύθμισις ἐψηφίζετο, ν’ ἀπέχῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι ἐπεθύμει, ὅπως ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων, τοιουτοτρόπως καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ ἐπικρίνῃ τὴν μεταρρύθμισιν. Ἀλλὰ ἐπεσήμανε τοὺς κινδύνους οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐπακολουθήσουν μὲ τὴν ἐφαρμογήν της. Δὲν πρόκειται, κ. βουλευταί, νὰ ἐξηγήσω τώρα τοὺς οὐσιαστικοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Δὲν πρόκειται νὰ ὑπενθυμίσω τὴν στοιχειώδη ἀλήθειαν, ὅτι πρῶτον καθῆκον τῆς Δημοκρατίας ἀποτελεῖ ἡ ἐπαρκὴς μόρφωσις τοῦ λαοῦ, διότι ὅταν τὸ πολίτευμα στηρίζεται εἰς τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν, εἶναι αὐτονόητον, ὅτι καὶ ἐξ αὐτοῦ ἀκόμη τοῦ λόγου ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ εἰς τὸν λαὸν πλήρη μόρφωσιν. Καὶ ὅσοι πιστεύουν, ὅπως ἡμεῖς, ὅτι ἡ Δημοκρατία δὲν εἶναι ἁπλοῦν ἐξωτερικὸν πολιτικὸν σχῆμα, ἀλλὰ ἔχει οὐσιαστικὸν λαϊκὸν περιεχόμενον, ἐννοοῦν διατὶ ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἐθεώρησε στοιχειῶδες αὐτῆς καθῆκον νὰ εὐρύνῃ τὸν κύκλον τῆς λαϊκῆς ἐκπαιδεύσεως ὥστε νὰ καταστήσῃ ταύτην ἀπὸ τετραετοῦς εἰς ἑξαετῆ. Ἀλλὰ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι δὲν ἔχει μὲν ἀντίρρησι ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἀλλ’ ἐφόσον τὰ οἰκονομικά μας μέσα ἦσαν ἀνεπαρκῆ, διατὶ τὴν ἐπεχειρήσαμεν; Κύριοι βουλευταί, δοκιμάζω εἰλικρινῆ ἀπορίαν ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος εἶναι τόσον ἔγκριτος νομομαθής, διετύπωσε μόλα ταῦτα μίαν κατηγορίαν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο δὲν ἔπραξε τίποτε ἄλλο εἰ μὴ νὰ συμμορφωθῇ μὲ ρητὴν ἐπιταγὴν τοῦ Συντάγματος. Τὸ ἄρθρον 23 τοῦ Συντάγματος τῆς Δημοκρατίας ὁρίζει ὅτι: «ὁ νόμος ὁρίζει διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν τὰ ἔτη τῆς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ εἶναι ὀλιγώτερα τῶν ἕξ». Καὶ ὅμως ἔρχεται ὁ κύριος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐλέγχει τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐτήρησε τὸ σύνταγμα! Ποία λοιπὸν ἦτο ἡ ἀξίωσις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως; Νὰ τὸ παραβιάσωμεν; Καὶ ποία τότε θὰ ἦτο ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ἀπέναντι τοῦ Λαοῦ, ἂν τὸ παρεβίαζε; Δὲν θὰ ἀνήρχετο τότε εἰς τὸ βῆμα, πρῶτος καὶ ἀμείλικτος ἐπιτιμητὴς τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος; Εἶναι προφανές, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀπετέλει πρώτιστον καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως νὰ τηρήσῃ τὸ Σύνταγμα. Καί ὅπως τὸ ἐτήρησεν εἰς ὅλας τὰς ἄλλας του ἐπιταγὰς ἱδρύσασα τὴν Γερουσίαν, ἱδρύσασα τὸ συμβούλιον τῆς Ἐπικρατίας, τὸ ἐτήρησεν ἐπίσης καὶ κατὰ τὸ κεφάλαιον τοῦτο, καθιερώσασα τὴν ἑξαετῆ Λαϊκὴν παιδείαν. Ἀλλὰ κατόπιν τῆς διαπιστώσεως ταύτης, ὅτι ἀπετέλει καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως ἡ τήρησις τῆς συνταγματικῆς ἐπιταγῆς, θὰ ἦτο ἴσως δυνατὸν νὰ διατυπωθῇ ἡ ἐπίκρισις, ὅτι, ἀφοῦ ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὸ Σύνταγμα, καθὼς ἄλλως τε εἶχε καθῆκον, ἔπρεπε τότε νὰ διαθέσῃ καὶ ὅλας τὰς ἀπαραιτήτους πιστώσεις, εἰς τρόπον ὥστε ἡ λαϊκὴ παιδεία νὰ ἀποβῇ πράγματι τελεσφόρος. Καὶ ὑπεστήριξεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι αἱ πιστώσεις τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις διέθεσεν εἶναι τόσον ἀνεπαρκεῖς, ὥστε σήμερον νὰ μὴ ἔχωμεν ὄχι μόνον πρόοδον, ἀλλὰ νὰ ἔχωμεν ἀκόμη καὶ ὀπισθοδρόμησιν. Ὁ ἰσχυρισμὸς εἶναι ἀπολύτως ἀστήρικτος. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, κατέπιν τῆς μεταρρυθμίσεως, διώρισε προσθέτως 1072 διδασκάλους. Ἐπίσης ὥρισε μικτὴν τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου, ἐφαρμόσασα καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀρχὴν παγκοσμίως ἰσχύουσαν προκειμένου περὶ τῶν Δημοτικῶν σχολείων. Καὶ τῆς μικτῆς ταύτης φοιτήσεως ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν οἰκονομία καὶ κτιρίων καὶ προσωπικοῦ, εἰς τρόπον ὥστε ἡ λειτουργία τῶν πολυταξίων σχολείων νὰ εἶναι σήμερον περισσότερον ἐπαρκὴς παρ’ ὅσον ἄλλοτε. Συνολικῶς σήμερον, ἔχομεν 8,000 σχολεῖα καὶ 14,000 διδασκάλους. Ἐλλείπουν δὲ διὰ τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τοῦ κειμένου νόμου τῆς ἐκπαιδευτικῆς διαρρυθμίσεως, 500 περίπου διδάσκαλοι, δηλαδὴ καθυστεροῦν προαγωγαὶ πεντακοσίων σχολείων. Τί ἀποδεικνύει τοῦτο, κύριοι βουλευταί; Ἀποδεικνύει ὅτι ἐπὶ 8,000 σχολείων 6% μόνον ἔχουν καθυστέρησιν διδακτικοῦ προσωπικοῦ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους τὰ 94% ὅμως τῶν σχολείων λειτουργοῦν, καθὼς ὁ νόμος τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως ὁρίζει. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ μικρὰ καθυστέρησις τῶν 6% δὲν εἶναι ἀπολύτως δυσαναπλήρωτος, διότι ὑφίσταται μόνον εἰς πολυτάξια σχολεῖα, ὅπου οἱ ὑπάρχοντες διδάσκαλοι, περισσότερον κοπιάζοντες, ἀναπληρώνουν τοὺς ἐλλείποντας. Ὁ νόμος λοιπὸν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, δηλ. τῆς ἑξαετοῦς λαϊκῆς παιδείας, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐπηγγέλθη καὶ ἐψήφισεν, ἐφαρμόζεται. Ὑπάρχει ἑπομένως καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο σύμπτωσις Ἐπαγγελίας καὶ Ἐπαληθεύσεως. Βεβαίως θὰ εἴμεθα καὶ ἡμεῖς εὐτυχεῖς, ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους καὶ σήμερον καὶ εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον ἐπέτρεπε τὴν διάθεσιν πολὺ περισσοτέρων πιστώσεων, διότι πράγματι ἡ λαϊκὴ παιδεία ἔχει ἀκόμη μεγάλας ἀνάγκας. Σήμερον ὅμως δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Σήμερον ἀπαντῶμεν εἰς συγκεκριμένην κατηγορίαν, ὅτι δὲν ἐπραγματώσαμεν τὰς ἐπαγγελίας μας καὶ προσάγομεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐπηγγέλθημεν τὸ ἐπραγματώσαμεν. Ἐπηγγέλθημεν μίαν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις καὶ ὡρισμένην ἀναλογίαν προσωπικοῦ διδακτικοῦ καὶ μαθητῶν, καὶ τὴν ἐπαγγελίαν ταύτην ἐπραγματοποιήσαμεν. Καὶ μὲ τὴν εὐκαιρίαν μάλιστα αὐτὴν ἐπιθυμοῦμεν νὰ παράσχωμεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μίαν ἄλλην εὐχάριστον πληροφορίαν. Ἐν ᾧ εἰς τὸ παρελθὸν ὑπεστηρίζετο ὅτι ἡ ὑποχρεωτικὴ φοίτησις δὲν ἀποτελεῖ πραγματικότητα καὶ ἀνεφέροντο ἀριθμοὶ τοῦ ἡμίσεως περίπου πληθυσμοῦ, ὡς πληθυσμοῦ ἀγραμμάτου γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀληθῶς ἐστιγμάτιζε τὸν πολιτισμὸν τῆς Ἑλλάδος, δυνάμεθα σήμερον ἐπισήμως νὰ ἀνακοινώσωμεν, ὅτι τὸ ποσοστὸν τῶν μὴ ἐγγραφέντων εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα Ἑλληνοπαίδων σήμερον ἀνέρχεται εἰς 3%. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπίσημος διαπίσιωσις. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ἑπομένως τῆς ποσοτικῆς ὁ ἀριθμὸς τῶν διδασκάλων ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἐπιταγὴν τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπε προχθές: «δὲν προπαρεσκευάσατε οὔτε ποιοτικῶς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, διότι ἡ μόρφωσις τῶν σημερινῶν δημοδιδασκάλων εἶναι ἀνεπαρκὴς πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς ἑξαετοῦς φοιτήσεως». Καὶ τοῦτο ἐπίσης δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις ὥρισεν ὡς μόρφωσιν τῶν δημοδιδασκάλων τὸ πενταετὲς διδασκαλεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσάγονται οἱ ἀπόφοιτοι τῆς δευτέρας γυμνασιακῆς τάξεως. Καὶ διδασκάλους τοιαύτης μορφώσεως ἔχομεν σήμερον ἐν ἀφθονίᾳ. Τί ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἀνεμένωμεν διὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν; Μήπως ἔπρεπε νὰ ἀνεμένωμεν τὸν θάνατον ὅλων τῶν ἄλλων τῶν παλαιῶν, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται προσόντων; Νὰ ἀναμείνωμεν ἐπὶ μίαν ἀκόμη γενεάν, διὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν μεταρρύθμισιν; Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ θέμα τοῦτο ἐπράξαμεν τὸ καθῆκον μας. Αὐστηρόταται εἶναι αἱ διαταγαί, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἐκδοθῆ καὶ πρὸς τὰ κεντρικὰ καὶ πρὸς τὰ περιφερειακὰ ἐκπαιδευτικὰ συμβούλια, ὅπως οἱ ἀνεπαρκεῖς δημοδιδάσκαλοι φεύγουν ἀπὸ τὴν ἐκπαίδευσιν. Διότι εἰς τὸν βαθμὸν μιᾶς κακῶς ἐννοουμένης φιλανθρωπίας, εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ παγιώσωμεν τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς λαϊκῆς παιδείας. Ἀπεδείξαμεν λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις εἴτε ποσοτικῶς εἴτε ποιοτικῶς εἶναι ἀνεφάρμοστος, εἶναι ἀνακριβής. Ἀλλ’ ἡ ἐπίκρισις αὐτοῦ ἐπεξετάθη καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἡμιγυμνάσια καὶ τὰς γεωργικὰς σχολὰς τὰς ὁποίας ἱδρύσαμεν. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος: «Ἐπηγγέλθητε νὰ ἀντικαταστήσετε τὰ ἡμιγυμνάσια καὶ γεωργικὰς σχολὰς καὶ ὅμως ἔχομεν τὸ περιστατικὸν τῆς Τεγέας...». Τὸ μόνον περιστατικὸν τὸ ὁποῖον περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος! Ἤλπιζον, κ. βουλευταὶ ὅτι δὲν θὰ ἠκούοντο πλέον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συλλογισμοὶ εὐδοκιμοῦντες εἰς τὸ παρελθόν, εἰς τὴν περίοδον τῆς ρωμαντικῆς ἀντιπολιτεύσεως. Σὲ ἕνα σχολεῖον δὲν ὑπάρχει διδάσκαλος, ἄρα τὰ σχολεῖα δὲν ἔχουν διδασκάλους, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἐκπαίδευσις! Εἰς τὴν Τεγέαν ἀνασυνεστήσατε τὸ ἡμιγυμνάσιον, ἄρα ἀνασυνεστήσατε τὰ ἡμιγυμνάσια, ἄρα ἡ Κυβέρνησις στερεῖται προγράμματος! Ἀπαντῶμεν λοιπόν: Εὗρεν ἡ Κυβέρνησις 100 ἡμιγυμνάσια καὶ ἔχει ἕως τώρα καταργήσει 82! Καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω: Ἐνθυμεῖσθε καμμίαν Κυβέρνησιν τοῦ παρελθόντος νὰ εἶχε τὴν κομματικὴν τόλμην νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν Ἑλληνικῶν σχολείων; Πλῆθος Κυβερνήσεων τὸ ἐπηγγέλλοντο, ἀλλὰ οὐδέποτε τὸ ἐξετέλουν! Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἀπέδειξεν, ὅτι πρὸ τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος, δὲν ἐδίστασε νὰ θυσιάσῃ καὶ τὰ ἀτομικὰ καὶ τὰ μερικότερα συμφέροντα. Ἀλλ’ ἐπίσης καὶ τὸ συμφέρον τοῦ κόμματος! Καὶ δὲν θὰ σταματήσωμεν εἰς τὰ 82. Ἐντὸς τοῦ προσεχοῦς θέρους θὰ καταργήσωμεν καὶ ἄλλα 50 περίπου, εἰς τρόπον ὥστε ἀντὶ τῶν 300 ἡμιγυμνασίων, τὰ ὁποῖα εὗρεν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς σχολικοῦ ἔτους θὰ μείνουν περίπου 150. Δὲν ἀποτελεῖ τοῦτο ἔμπρακτον ἐφαρμογὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν μας ἐπαγγελιῶν; Τί περισσότερον ἔπρεπε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἔχει πλήρη σύμπτωσιν ἐπαγγελίας καὶ ἐπαληθεύσεως, ὅτι τηρεῖ τὸν λόγον της; Ἀλλ’ εἴπομεν ἐπίσης θὰ κάμωμεν μίαν στροφὴν τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς, θὰ ἱδρύσωμεν κατώτερα ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα. Καὶ ἱδρύσαμεν μέχρι τοῦδε 30 γεωργικὰ σχολεῖα. Βεβαίως τὰ γεωργικὰ σχολεῖα εἶναι θεσμὸς πρωτοφανὴς εἰς τὸν τόπον μας καὶ ἔχουν δυσχέρειαν εὐδοκιμήσεως διότι πρῶτον ἡ φοίτησις δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ καὶ δεύτερον διότι δὲν παρέχουν τυπικὰ προσόντα καὶ ἔχει συνηθίσει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ φοιτᾷ εἰς τὰ σχολεῖα τὰ παρέχοντα προσόντα, καὶ νὰ ἀποφεύγῃ τὰ σχολεῖα τὰ ὁποῖα εὐρύνουν μὲν τὰς γνώσεις ἀλλὰ δὲν ἀποτελοῦν γέφυραν θεσιθηρίας. Καὶ διὰ τοῦτο ὑπῆρξαν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἀφοῦ κατ’ ἐπιθυμίαν τοῦ τόπου τὰ ἱδρύσαμεν, ἠναγκάσθημεν μ’ ὅλα ταῦτα ἐντὸς δύο τριῶν μηνῶν νὰ τὰ καταργήσωμεν διὰ τὴν ἀπρόθυμον προσέλευσιν μαθητῶν. Περίοδος δοκιμαστικῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου θεσμοῦ εἶναι σήμερον, καὶ διὰ τοῦτο τὸν παρακολουθοῦμεν μὲ ἄγρυπνον στοργὴν ἀποστέλλοντες ἐπιθεωρητάς, εἰς τρόπον ὥστε νὰ διατηρήσωμεν ἐκεῖνα μόνον τὰ γεωργικὰ σχολεῖα τὰ ὁποῖα ἐγγυῶνται ἀσφαλῆ εὐδοκίμησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως σήμερον λειτουργοῦν 30 γεωργικὰ σχολεῖα. Καὶ ὅταν, ἐνῷ εἰς τὸ παρελθὸν δὲν ὑπῆρχε κανὲν γεωργικὸν σχολεῖον, ἡμεῖς ἐπαγγελθέντες στροφὴν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἱδρύσαμεν τριάκοντα, διὰ τὴν εὐδοκίμησιν μάλιστα τῶν ὁποίων ἀγρύπνως μεριμνῶμεν, εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ διατυποῦται ἡ αἰτίασις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπαγγέλλεται μὲν ἀλλὰ δὲν πραγματοποιεῖ; Τί περισσότερον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πράξωμεν διὰ νὰ ἀποδείξωμεν ὅτι ἀληθῶς πραγματοποιοῦμεν τὰς ἐπαγγελίας μας; Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐπεκαλέσθει καὶ ἄλλο ἀκόμη ἐπιχείρημα εἶπεν, ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῆς λαϊκῆς παιδείας εἶναι σήμερον 70.

§9Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ αὐτοῦ.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος τὸ εἶπεν.

§11Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, μᾶς κατηγόρησεν ὅτι ἔχομεν 70 ἐπιθεωρητὰς καὶ ἀντὶ νὰ τοὺς κατεβάσωμεν εἰς 40, τοὺς αὐξάνομεν εἰς 120. Ἰδοὺ ἡ σπατάλη. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ἀξιότιμε κ. ἀρχηγὲ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ὅτι ἂν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν ἔφθανεν εἰς τοὺς 40, τότε ἀκριβῶς θὰ ἐπρόκειτο περὶ σπατάλης, διότι τότε ἡ ὕπαρξίς των θὰ καθίστατο περιττή! Ἔχομεν σήμερον 14.000 διδασκάλους μὲ 70 ἐπιθεωρητάς, ἀναλογεῖ συνεπῶς ἕνας ἐπιθεωρητὴς πρὸς 200 διδασκάλους. Καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλήν: Ὅταν οἱ δημοδιδάσκαλοι αὐτοὶ εἶναι ἐγκατεσπαρμένοι εἰς τὰ πέρατα τῆς Ἑλλάδος, εἰς ὅλα αὐτῆς τὰ χωρία, ὅταν ὁ ἐπιθεωρητὴς ὀφείλει δὶς τοῦ ἔτους νὰ ἐπιθεωρῇ τὰ σχολεῖα, καὶ τοὺς δημοδιδασκάλους, εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ αὐτοὶ εὐσυνειδήτως, χρησίμως, θὰ ἐπιτελοῦν τὸ καθῆκον τῆς ἐπιθεωρήσεως καὶ καθοδηγήσεως τῶν δημοδιδασκάλων; Ποῖον ἄλλον λόγον ὑπάρξεως ἔχει ἡ ἐπιθεώρησις, εἰμὴ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν καθοδήγησιν; Ἰδοὺ διατὶ ἐσκέφθημεν ὅτι θὰ ἔπρεπεν νὰ αὐξήσωμεν ἀκόμη τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐπιθεωρητῶν μέχρι τῶν 120. Ἀλλὰ καὶ τὸ σημεῖον τοῦτο ἐπεκρίθη, ἐλέχθη: Ἢ ἔχετε πιστώσεις δι’ 120, καὶ τότε ἔπρεπεν εὐθὺς ἀμέσως νὰ ὁρίσετε τὴν ὀργανικὴν δύναμιν τῶν ἐπιθεωρητῶν εἰς 120 καὶ νὰ τοὺς διωρήσητε ἢ δὲν ἔχετε καὶ τότε ἔπρεπεν νὰ μείνετε εἰς τοὺς 70. Τὸ ἄτοπον ἡ ἀπόστασις μεταξὺ ἐπαγγελίας καὶ ἐπαληθεύσεως ἔγκειται ἀκριβῶς εἰς τὸ γεγονός, ὅτι «ἔχετε πιστώσεις δι’ 70 καὶ τοὺς αὐξάνετε ὀνομαστικῶς 120». Ἀλλὰ καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβής, διότι τὸ κείμενον τοῦ νόμου ἀποδεικνύει τὴν ἀνακρίβειαν. Τὶ λέγει ὁ νόμος; (ἀναγινώσκει) Τὶ ἠθέλατε λοιπὸν κ. βουλευταί, νὰ πράξωμεν; Ἐὰν κατὰ τὴν πορείαν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προϋπολισμοῦ κρίνῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι τὰ οἰκονομικὰ μέσα ἐπιτρέπουν τὴν αὔξησιν τὴν ὁποίαν αἱ ἐκπαιδευτικαὶ ἀνάγκαι ἐπιβάλλουν, θὰ ἔπρεπεν διὰ κάθε περίπτωσιν νὰ προσαγάγωμεν νόμον καὶ νὰ ζητοῦμεν τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διορίσωμεν ἐπιθεωρητάς, ἐφ’ ὅσον θὰ ἦτο δυνατὸν μὲ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ἀκολουθοῦμεν εἰς πᾶσαν περίπτωσιν οἰκονομικῆς δυνατότητος, νὰ ἀνταποκρινώμεθα εἰς ὑφισταμένην πραγματικὴν ἐκπαιδευτικὴν ἀνάγκην; Ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἀνακολουθία μεταξὺ τοῦ κειμένου τοῦ νόμου, τῆς ἐπαγγελίας καὶ τῆς ἐπαληθεύσεως; Ἔχομεν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου διορίσει 4 ἀκόμη ἐπιθεωρητάς. Θέλω νὰ ἐλπίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ εἶναι εὐμενὴς εἰς τὰς ἐκκλήσεις μου, καὶ ὅτι θὰ διορίσωμεν ἀκόμη περισσοτέρους. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ οὐδεμία ὑπάρχει ἀπόστασις, οὐδεμία ἀντίφασις μεταξὺ ἐπαγγελίας καὶ ἐπαληθεύσεως.

§12Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅταν ἀνέφερον τὸν ἀριθμὸν τῶν 120, διακόπτων μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν ὑπάρχουν 120, καὶ ὅταν θὰ δεχθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πιστώσεις δι’ 120 τότε θὰ μπορεῖτε νὰ εἴπητε ὅτι πρόκειται περὶ σπατάλης.

§13Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶπον ὅτι μπορεῖτε νὰ τὸν ἐλέγξετε περὶ σπατάλης.

§14Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ εἰς τὸ σημεῖον ἑπομένως ἀκόμη τῶν ἐπιθεωρητῶν τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη ὡς ἓν ἀπὸ τὰ ἀσθενέστερα καὶ συνεπῶς ἐπικαιρότερον σημεῖον τῆς ἐπιθέσεως, ἡ ἐπίκρισις ἀποδεικνύεται ἐπίσης ἀβάσιμος. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὴν ἐπίκρισιν τοῦ σχολικοῦ δανείου. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως καὶ ὁ κ. Αἰλιανός.

§15Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ὡμίλησα ἐγὼ περὶ αὐτοῦ.

§16Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀλλ’ ὡμιλήσατε καὶ σεῖς περὶ τῆς κακῆς διαχειρίσεως.

§17Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶπον ὅτι δὲν ἔχω τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἐζήτησα διὰ νὰ κάμω τὸν ἔλεγχον. Καὶ τὰ στοιχεῖα τὰ ἔλαβον μόλις χθές.

§18Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Συντόμως καὶ περὶ τούτου θὰ παράσχω ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλήν.

§19Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διὰ τοὺς γραφεῖς τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τοὺς κλητῆρας ὡμίλησα.

§20Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν καὶ ἐπὶ τούτου, ἀφοῦ θέλετε. Ἤλπιζον ὅτι δὲν θὰ παρίστατο ἀνάγκη λεπτομερειακῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Παιδείας, ἐντὸς τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀφοῦ ὅμως τὸ ἐπιθυμεῖτε, εἶμαι πρόθυμος. Τὸ σημερινὸν σύστημα τῆς λειτουργίας τῶν ἐπιθεωρητικῶν γραφείων, εἶναι ἡ ἀπόσπασις ἑνὸς δημοδιδασκάλου. Ἡ ἀπόσπασις δημοδιδασκάλου ἀποτελεῖ προφανῆ ζημίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἑπομένως ἐφ’ ὅσον τὰ οἰκονομικὰ μέσα τὸ ἐπιτρέπουν, ἐπιβάλλεται ἡ δημιουργία μονίμου γραφειοκρατικοῦ προσωπικοῦ, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἐπέρχεται ἡ καθυστέρησις τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐφόσον πάλιν τὰ οἰκονομικὰ μέσα δὲν τὸ ἐπιτρέπουν, θὰ συνεχίσωμεν τὴν ἀπόσπασιν τοῦ δημοδιδασκάλου. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ σχολικὸν δάνειον. Ἐπανειλημμένως ἐπεκρίθη ἡ πολιτικὴ τῆς συνάψεως τῶν δανείων, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ σχολικοῦ δανείου, δὲν πρόκειται καθὼς ἐπανειλημμένως ἐτονίσθη καὶ καθὼς εἶναι σήμερον παγκοίνως γνωστόν, δὲν πρόκειται νὰ ὑπάρξῃ οὐδεμία οἰκονομικὴ ἐπιβάρυνσις· τὰ μισθώματα μετονομάζονται εἰς τοκοχρεωλύσια. Ἑπομένως καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δανειακῆς, ἡ σύναψις τοῦ σχολικοῦ δανείου εἶναι προφανῶς ἄτρωτος. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει εἶναι ἐπίσης ἄτρωτος, διότι ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων νὰ ἐπανορθώσῃ τὴν τραγικὴν καθυστέρησιν ἑνὸς ὁλοκλήρου αἰῶνος ἐλευθερίας καί νὰ ἀντικαταστήσῃ τὰς τρώγλας δι’ εὐπρεπῶν σχολικῶν κτιρίων. Καὶ ἐναντίον τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία τιμᾷ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐκπολιτίζει τὴν χώραν, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἀρχηγοὶ κομμάτων ἀσκοῦν ἐπίκρισιν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Εἶμαι βέβαιος ἐγώ, ὁ ὁποῖος περιώδευσα ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐπεκοινώνησα μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ εἶδον τὸν ἐνθουσιασμόν του, εἶμαι βέβαιος ὅτι δυσμενεστάτην ἀπήχησιν εὑρίσκουν οἱ λόγοι των (χειροκροτήματα). Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ ὑπηρεσία τῆς ἀνεγέρσεως εὐπρεπῶν σχολικῶν κτιρίων, σύμφωνα πρὸς ὅλους τοὺς κανόνας καὶ τῆς παιδαγωγικῆς καὶ τῆς ὑγιεινῆς καὶ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν ἀπόδοσιν τοῦ δανείου. Εἶναι ἐπίσης εὐκαιρία τὴν ὁποίαν παρέχομεν εἰς ὅλας τὰς πόλεις τῆς Ἑλλάδος διὰ τῆς ἀνεγέρσεως τῶν κτιρίων νὰ καταπολεμήσωμεν τὴν ἀνεργίαν. Εἰς ὅλας τὰς πόλεις παρακαλοῦν νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολικῶν κτιρίων, διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς τοπικῆς ἀνεργίας.

§21Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν ἑκάστης πόλεως.

§22Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σᾶς ἀπαντῶ. Ἡ διάθεσις τοῦ σχολικοῦ δανείου δὲν γίνεται —καὶ ἀποτελεῖ τοῦτο μίαν νέαν εὐκαιρίαν νὰ τὸ τονίσω— οὔτε κατὰ τὰ δικαιώματα, οὔτε κατὰ τὰς ἀνάγκας ἑκάστης πόλεως, ἀλλὰ κατὰ τὸ ποσὸν τῶν κεφαλαιοποιουμένων μισθωμάτων, διότι εἶναι αἰχμάλωτος τῆς φύσεως τοῦ δανείου. Εἰς ὅλους τοὺς νομούς, εἰς ὅλας τὰς πόλεις, ἔχουν διαθέσει κατ’ ἀναλογίαν τῶν μισθωμάτων αὐτῶν καὶ τοῦ ἡμίσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν της τελῶν. Τηρῶ μαθηματικῶς τὴν ἀρχὴν αὐτήν, καὶ προσθέτω ἐπίσης—διότι τὸ ποσὸν τοῦ δανείου εἶναι προφανῶς ἀνεπαρκές—ὅτι ἀπηύθυνα θερμοτάτην ἔκκλησιν πρὸς τοὺς Δήμους, καὶ τοὺς παρεκάλεσα νὰ μὲ βοηθήσουν καὶ ὀφείλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκφράσω τὴν βαθεῖαν εὐγνωμοσύνην μου, διότι ὅλοι σχεδὸν οἱ Δῆμοι τῆς Ἑλλάδος ὑπέστησαν βαρείας θυσίας διὰ νὰ συντρέξουν τὸ ἔργον μου. Καὶ ἐνῷ τὸ καθαρὸν προϊὸν τοῦ δανείου ἀνέρχεται μόνον εἰς 318.000.000, ὑπολογίζομεν τὴν συνολικὴν δαπάνην τῶν νέων σχολικῶν κτιρίων, μετὰ τῆς ἀξίας τῶν γηπέδων εἰς 500.000.000. Τόσον γενναία ὑπῆρξεν ἡ αὐτοθυσία τῶν Δήμων.

§23Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Καὶ αἱ κοινότητες.

§24Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο θὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν, ὅτι πολιτικὴ τῆς ἀνεγέρσεως κτιρίων εἰς τὰς πόλεις ἀπετέλεσε τὴν πλήρωσιν τῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἠκολουθεῖτο διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολείων τῶν κοινοτήτων. Μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκ τῶν 200 ἑκατομ. τῶν περισσευμάτων τὰ ὁποῖα διέθεσεν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ὑπὲρ τῆς ἐπικουρίας τῶν κοινοτικῶν σχολικῶν κτιρίων καὶ ἐκ τῶν 50 ἑκατ. τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἐδώσαμεν ἐπικουρίαν εἰς 27 0 κοινοτικὰ σχολεῖα. (χειροκροτήματα). Εἶναι δυνατόν, λοιπόν, καὶ προκειμένου περὶ τῆς πολιτικῆς ἀπέναντι τῶν κοινοτικῶν σχολείων, νὰ διατυποῦται ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης οἱοσδήποτε ἔλεγχος ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία μετὰ ἕνα αἰῶνα εἶναι ἡ πρώτη ἡ ὁποία προχωρεῖ ἀποφασιστικῶς εἰς τὴν ὁλοσχερῆ λύσιν τοῦ διδακτηριακοῦ προβλήματος; Διετυπώθη ὅμως καὶ ἐπίκρισις ἢ ἂς εἴπωμεν—διότι ὑπῆρχεν ἔλλειψις στοιχείων—ὑποψία, διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ σχολικοῦ δανείου, δηλαδὴ διὰ τὰ γενικά του ἔξοδα. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί, ἀνάγκη στοιχείων διὰ νὰ καθησυχάσῃ κανεὶς ἐν σχέσει πρὸς τὰ γενικὰ ἔξοδα τοῦ σχολικοῦ δανείου. Τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον συνυπεγράψαμεν μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁρίζει ἀνώτατον ὅριον γενικῶν ἐξόδων 6% καὶ ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ 6% εἶναι ἐπὶ τοῦ καθαροῦ προϊόντος τοῦ δανείου, λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψει τὴν πληροφορίαν τὴν ὁποίαν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἔδωσα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἀντὶ τῶν 318 ἑκατ. καθαροῦ προϊόντος, θὰ ἔχωμεν συνολικὴν κίνησιν κεφαλαίων 500 ἑκατ., τὸ 6% κατέρχεται εἰς 4% maximum. Καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω: γνωρίζει κανεὶς ἐκ τῶν κ. βουλευτῶν γενικὰ ἔξοδα ἀνεγέρσεως οἱωνδήποτε κτιρίων, ἐγκατεσπαρμένων μάλιστα εἰς ὅλα τὰ πέρατα τῆς Ἑλλάδος, τὰ ὁποῖα νὰ ἦσαν ὀλιγώτερον τῶν 4%; Ἰδοὺ ἡ ἐγγύησις ἀκόμη καὶ διὰ τὰ γενικὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως τοῦ σχολικοῦ δανείου Ἀποδεικνύει καὶ ἡ πλειοψηφία αὐτή, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ἐπίκρισις ἡ ὁποία καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο διετυπώθη ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἀβάσιμος, καὶ ἀποδεικνύεται ἀκόμη μίαν φορὰν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων γνωρίζει νὰ συνδυάζῃ τὴν δημιουργίαν πρὸς τὴν φειδώ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς εἰς μίαν περικοπὴν τοῦ λόγου του προχθές, χρησιμοποιῶν μίαν φράσιν τῆς παλαιᾶς κοινοβουλευτικῆς ζωῆς τὴν ὁποίαν τόσον νοσταλγεῖ, εἶπεν ὅτι: ἐὰν τὰ πολιτικὰ προγράμματα δὲν ἐφαρμόζωνται, ἀλλὰ παραμένουν μεγαλεπήβολα σχέδια, αἱρέτωσαν τοιαῦτα προγράμματα. Ἀπεδείξαμεν ἡμεῖς, ὅτι τὰ ἰδικά μας προγράμματα δὲν παραμένουν μεγαλεπήβολα σχέδια, ἀλλ’ ἐπαληθεύουν καὶ ἐφαρμόζονται. Καὶ κατόπιν τῆς ἀποδείξεως ταύτης, δικαιούμεθα νὰ ἀνταποδώσωμεν τὴν φιλοφρόνησιν καὶ μάλιστα εἰς τὸ ἴδιον παλαιὸν ὕφος, δικαιούμεθα νὰ εἴπωμεν: Ὅταν ὁ ἔλεγχος στρέφεται ἐναντίον τῶν ἀληθῶν σφαλμάτων τῆς Κυβερνήσεως, ἀσφαλῶς εὐοδώνει τὸν κοινοβουλευτισμὸν καὶ προσφέρει ἀληθῆ εἰς τὴν Χώραν ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ ὅταν ὁ ἔλεγχος στρέφεται ἐναντίον τῆς ἀληθοῦς δημιουργίας τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν μάλιστα παραμορφώνῃ τὴν δημιουργικὴν προσπάθειαν, τότε: αἱρέτω τοιοῦτος ἔλεγχος!.... (χειροκροτήματα)

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης.

§26Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν συμμερίζομαι τὴν ἐκφρασθεῖσαν γνώμην, ὅτι εἰς γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἁρμόζει ἐξέτασις τῶν ἐπὶ μέρους θεμάτων τῶν ὁποίων τὸ σύνολον, ἐν τούτοις, ἀποτελεῖ τὴν πολιτικήν, τὴν γενικὴν πολιτικήν, τὴν κατοπτριζομένην εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἡ Κυβέρνησις, ἄλλως τε, νομίζω εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία προεκάλεσε τὴν ἀνάλυσιν τῶν ἐξόδων, ἐπιμείνασα κατ’ ἐπανάληψιν ὅπως οἱ ρήτορες τῆς ἀντιπολιτεύσεως προσδιορίσουν τὰς δαπάνας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν κρίσιν των, ἦσαν περιτταὶ καὶ ἀπετέλουν σπατάλην. Οὐδαμοῦ, κύριοι, ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ γίνεται τόσον ἐπιτροχάδην ὅσον παρ’ ἡμῖν. Εἶναι τοῦτο κακὴ ἕξις ἡ ὁποία τελευταῖον ἐπεξετάθη ἴσως ἕνεκα τῆς μικρᾶς εἰς ἀριθμὸν δυνάμεως τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἥτις ὑποχρεώνει ὡρισμένους βουλευτὰς νὰ ἐπιλαμβάνωνται ὅλων τῶν ζητημάτων. Εἶναι καὶ τοῦτο ἰσχυρὸς λόγος ἐπιβάλλων, ἐὰν κατὰ τὴν συζήτησιν ἤθελε σημειωθῇ καὶ ἐκ μέρους τῆς μειοψηφίας παρέκκλισις τις—καὶ δὲν ἐσημειώθη μέχρι σήμερον ἡ παρέκκλισις αὐτὴ—αὐτὴ νὰ μὴ δώσῃ λαβὴν εἰς διαμαρτυρίας τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ κατ’ ἐμὲ θὰ εἶμαι σύντομος— νομίζω τοὐλάχιστον ὅτι θὰ εἶμαι σύντομος, ἐὰν ἄλλοι δὲ μὲ ἀναγκάσουν εἰς παρεκβάσεις—περιοριζόμενος εἰς τὰς γενικὰς τοῦ προϋπολογισμοῦ γραμμάς, τόσῳ μᾶλλον ὅσον οἱ προηγηθέντες συνάδελφοι προέβησαν εἰς ἐμπεριστατωμένην ἀνάλυσιν, ἡ ὁποία ἐξήντλησε τὴν εἰδικωτέραν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔρευναν. Πρὶν ὅμως εἰσέλθω εἰς τὸ κύριον θέμα, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὴν ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον, μὲ περιστατικὸν περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησε καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν ἔκθεσίν του, τὸ περιστατικὸν ὅτι ἐξέπνευσε πρό τινος ἡ τριετὴς περίοδος κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν δυνάμει τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ διαβιβάζῃ τριμηνιαίας ἐκθέσεις περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τῆς ἐξοφλήσεως τῶν ὑποχρεώσεων ἐξ ἐλλειμμάτων εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ὅπως ἐπίσης ἔληξεν καὶ ἡ τριετὴς θητεία τοῦ προσληφθέντος τεχνικοῦ συμβούλου παρὰ τῇ Τραπέζῃ τῆς Ἑλλάδος. Τὸ γεγονὸς θὰ ἔπρεπε νὰ χαρακτηρισθῇ μετ’ ἐθνικῆς πράγματι ἀνακουφίσεως, ἐὰν ἦσαν καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον ἀληθεῖς αἱ κατηγορίαι, αἱ ὁποῖαι ἐξετοξεύθησαν καθ’ ἡμῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συνομολογήσεως τοῦ πρωτοκόλλου τούτου, ὅτι δηλαδὴ ἐν Γενεύῃ ἐχαλκεύθησαν νέαι διὰ τὴν Ἑλλάδα δεσμεύσεις, δεινότεραι τῶν προηγουμένων, κατηγορίαι εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἔμειναν, δυστυχῶς, ξένοι καὶ ἐπιστημονικοὶ παράγοντες, ἰδιαιτέρως δὲ εἷς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὅστις ἐπλειοδότησεν εἰς φωνασκίας, ὀλοφυρόμενος διὰ τὰς σφαγιασθείσας δῆθεν ἐλευθερίας μας. Εἶναι σήμερον εἰς θέσιν ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία νὰ κρίνῃ ἐκ τῶν πραγμάτων ποῖοι ἦσαν ἐν τῇ ἀληθείᾳ: Ἡμεῖς οἱ διαβεβαιοῦντες ὅτι τὸ πᾶν ἐπράξαμεν ἐν Γενεύῃ ὅπως ἀποφύγωμεν οἷα ἀπεφύγαμεν νὰ ἐπιβληθοῦν εἰς τὴν Ἑλλάδα δεσμά, τὰ ὁποῖα ἀπηντῶντο εἰς τὰ πρωτόκολλα τῶν λοιπῶν Κρατῶν, ἢ οἱ ἰσχυριζόμενοι ὅτι πράγματι διὰ τῶν συμφωνιῶν τοῦ 1927 εἴχομεν ὑποδουλωθῆ εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν; Ἠρώτησαν τὸν κ. ὑπουργὸν κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἂν ἠσκήθη περίπτωσις ἐξασκήσεως ἐλέγχου ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς τῆς Χώρας διαχειρίσεως, ἢ ἐν γένει ἐπεμβάσεως εἰς τὴν ἐσωτερικήν της διοίκησιν, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἀπήντησεν κατηγορηματικῶς—ἔχω ἐδῶ σημειώσει τὴν ἀπάντησιν του — ὅτι «οὐδεὶς ἠσκήθη ἔλεγχος, ἀναντιρρήτως». Εἶναι ἡ ἀπάντησις τοῦ ὑπουργοῦ πλέον ἐπαρκὴς πρὸς διαφώτισιν τοῦ πρώτου σημείου τῶν διατυπωθεισῶν ἐπικρίσεων. Ἀλλ’ ὑπάρχει ὡς εἶπον καὶ ἄλλο σημεῖον κατηγορίας, ὅτι δηλαδὴ κατὰ τὸ 1927–28 πλὴν τοῦ πρωτοκόλλου, εἴχομεν ὑπογράψει καὶ συμφωνίαν, δυνάμει τῆς ὁποίας προσελήφθη ξένος τεχνικὸς σύμβουλος εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ἡ πρόσληψις τοῦ ὁποίου ἠμπορεῖ νὰ γεννήσῃ εἰς τοὺς καχυπόπτους τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ ἔλεγχος ὁ μὴ ἀσκηθεὶς ἀπὸ τοῦ ἐμφανοῦς ἐξεδηλώθη ἱεροκρυφίως διὰ τῆς ξένης παρεμβάσεως εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ ἐκδοτικοῦ ἡμῶν ἱδρύματος καὶ τῆς ἐπιβολῆς εἰς τὴν διοίκησιν αὐτῆς ἀλλοτρίων ἀντιλήψεων. Καὶ οὕτω κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμφωνίας εἶχον καταβληθῆ προσπάθειαι μεγάλαι, ὅπως ὁ ξένος οὗτος τεχνικὸς ὑπάλληλος περιβληθῇ δι’ εὐρυτάτης ἐξουσίας, ἱκανῆς σχεδὸν νὰ ἐξουδετερώσῃ τὴν αὐτοτέλειαν τῆς κεντρικῆς μας Τραπέζης. Ἀλλ’ ἐπίμονος καὶ ἀνένδοτος εἶχεν ἀντιταχθῆ καὶ ἡ ἀντίδρασις ἡμῶν, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν τελικῶς, καὶ ὁ ξένος τεχνικὸς σύμβουλος ἀπεγυμνώθη τελείως, διὰ τῆς ὑπογραφείσης συμφωνίας οἱασδήποτε ἐξουσίας πρὸς ἐπέμβασιν εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τοῦ ἱδρύματος τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ περιορισθείσης εἰς τὸ νὰ δίδῃ τὴν γνώμην του ὄχι μάλιστα αὐτοβούλως, ἀλλὰ μόνον ὁσάκις ἤθελεν ζητηθῇ αὕτη παρὰ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης. Ὁ κ. Φιλλέϊσον συνεπλήρωσεν ἤδη τριετῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ δὲν φαντάζομαι νὰ προέκυψεν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ παρεξέκλινεν οὗτος ἔξω τῶν διαγεγραμμένων εἰς αὐτὸν ὁρίων. Ἀντιθέτως δὲ νομίζω ὅτι μετὰ πραγματικοῦ ζήλου καὶ εἰλικρινείας ἐργασθεὶς προσέφερεν σπουδαιοτάτας ὑπηρεσίας, κύρωσις τῶν ὁποίων ὑπῆρξεν ἡ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀνανέωσις τῆς θητείας του ἐπὶ μίαν ἀκόμη 3ετίαν.

§27Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ τῇ συγκαταθέσει τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶναι ὑπάλληλος τῆς Τραπέζης.

§28Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ ἀνανέωσις τῆς συμφωνίας ταύτης καὶ ἡ δήλωσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀποτελεῖ τὴν πανηγυρικὴν διάψευσιν καὶ καταδίκην ὅλων τῶν φληναφημάτων καὶ τῶν ἰερεμιάδων δι’ ὧν κακοβούλως ἐπεζητήθη νὰ δηλητηριασθῇ ὁ λαὸς κατὰ τῆς οἰκονομικῆς τοῦ 1927 προσπαθείας. Καὶ εἰσέρχομαι ἤδη εἰς τὸ ζήτημά μου. Εἰς τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τόσον τῆς πλειοψηφίας, ὅσον καὶ τῆς μειοψηφίας καθὼς καὶ εἰς τὰς Κυβερνητικὰς διὰ τοῦ Τύπου ἀνακοινώσεις καὶ εἰς τὰς ὁμιλίας τῶν συναδέλφων οἱ ὁποῖοι προηγήθησαν ἐπὶ τοῦ βήματος ἐτέθη, ὡς βάσις συγκρίσεως πρὸς ἐκτίμησιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ἡ χρῆσις τοῦ 1927–28 καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Ὅσον καὶ ἂν διατρέφει τὸ γεγονὸς τοῦτο τὴν ἀνθρωπίνην ματαιοδοξίαν μου, ἔχει δι’ ἐμὲ τοῦτο τὸ δυσάρεστον, ὅτι μὲ κρατεῖ εἰς θέσιν ἀμύνης καὶ εὔκολον εἶναι ὡς ἐκ τούτου νὰ ὑποτεθῇ ὅτι αἱ κρίσεις μου δὲν μένουν ἀνεπηρέαστοι ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς προασπίσεως τοῦ ἰδίου μου ἔργου. Ὅσον ὅμως καὶ ἂν τὸ ἐπιθυμῶ, δὲν ὑποθέτω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ παρακολουθήσω καὶ ἐγὼ τὴν χαραχθεῖσαν γραμμὴν· εἶμαι ὑπόχρεως νὰ ἐμμένω εἰς αὐτὴν προσπαθῶν ὅσον εἶναι ἀνθρωπίνως δυνατὸν νὰ ἀπαλλαγῶ ἀδυναμιῶν καὶ προκαταλήψεων. Ἡ 3ετία 1927–1930 εἶναι περίοδος ἐξαιρετικῆς τῶν οἰκονομιῶν τοῦ Κράτους καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀκμῆς, καὶ ἀνέσεως, παρουσιάζουσα σειρὰν μεγάλων ἐτησίων περισσευμάτων. Τὸ 1927–28 623.000.000 τὸ 19 8–29 624.000.000 τὸ 1929–30 273.000.000.

§29Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ 28–29 560.000.000.

§30Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑπολογίζω ἐν συνόλῳ ποσὸν 1.50).000.000, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν γνώμην μου θέλει αὐξηθῆ σημαντικῶς ἐκ τῆς περαιτέρω ἐκκαθαρίσεως τῶν ἐνεργητικῶν καὶ παθητικῶν ὑπολοίπων. Ἐννοεῖτε, ὅτι ὁμιλῶ τὴν στιγμὴν αὐτὴν μόνον περὶ τῶν λογιστικῶν ἀποτελεσμάτων τῶν χρήσεων τούτων. Εἶναι τί διάφορον ἡ πραγματικὴ αὐτοῦ δυναμικότης. Ὁμιλῶν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως 1929–30, ἐμνείσθη καὶ τῆς γνώμης τὴν ὁποίαν εἶχον ἐκφράσει κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους ἐκείνου ἰσχυρισθεὶς ὅτι ὁ προϋπολογισμός του ἵστατο ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς. Καὶ ἐπισείων ὁ κ. ὑπουργὸς τὸ περίσσευμα τῶν 273 ἑκατ. δρ. ἠθέλησε νὰ καυτηριάσῃ τὴν ἀλόγιστον, δῆθεν, ἂν μὴ καὶ κακεντρεχῆ ἀπαισιοδοξίαν μου.

§31Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν τὴν εἶπον κακεντρεχῆ, ἁπλῶς ἐσφαλμένην.

§32Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ τόνος προσέθετε τὸ ἐπὶ πλέον. Ἄν ὁ κ. ὑπουργὸς ἤθελεν βασανίσῃ περισσότερον τὴν ἰσχυρὰν ἄλλως τε μνήμην του καὶ ἤθελεν προστρέξῃ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά, θὰ ἔβλεπεν ὅτι δι’ ὅσων εἶπον τότε δὲν εἶχον ἀποκλείσει τὸ ἐνδεχόμενον ἑνὸς περισσεύματος. Ἔλεγον ἐπὶ λέξει: (ἀναγινώσκει). «Ὅλα αὐτὰ δὲν μὲ ἄγουν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ βεβαιώσω ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1929– 30 θὰ φέρῃ ἀντὶ περισσεύμματος ἔλλειμμα ἔστω καὶ μικρόν. Τὰ ἀποτελέσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξαρτῶνται κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ. Εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψουν ἀδιάθετοι πιστώσεις πολὺ περισσότεραι ἐκείνων τὰς ὁποίας φανταζόμεθα καὶ ἑπομένως αἱ προβλέψεις ἡμῶν νὰ μὴ ἐπαληθεύσουν ἀλλὰ νὰ ἔχωμεν ἀντὶ ἰσοζυγίου ἢ περισσεύματος 8.000.000. περίσσευμα μεγαλείτερον. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δεδομένων τὰ ὁποῖα ἔχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν πρέπει νὰ συμπεράνωμεν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1929–30 ἵσταται πράγματι ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς, δηλαδὴ θὰ ἀρκέσῃ οἱαδήποτε ἀδεξιότης ἢ ἀτυχία ὥστε ἡ πλάστιξ νὰ κλίνῃ μᾶλλον πρὸς τὴν παθητικότητα τῆς χρήσεως παρὰ πρὸς μίαν κατάληξιν αὐτῆς εἰς περίσσευμα μέγα ἢ μικρόν.» Αὐτὰ ἔλεγον καὶ δὲν εἶχον προφανῶς τίποτε τὸ ἀποθαρρυντικὸν οἱ λόγοι μου, οἵτινες φρόνησιν συνίστων καὶ τὴν μὴ διασάλευσιν τοῦ ἰσοζυγίου προσπαθῶν κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ προλάβω τὴν διάθεσιν τῶν περισσευμάτων πρὸς σκοποὺς μὴ ἐπείγοντας, μὴ ἀπαραιτήτους. Καὶ αἱ προβλέψεις μου δὲν ἦσαν ποσῶς ἀσύστατοι, ἦσαν ἐν πάσῃ περιπτώσει τελείως ἀβλαβεῖς. Ὅτι δὲ δὲν ἦσαν ἀδικαιολόγητοι, ἀπεδείχθη ἐμπράκτως ἐκ σειρᾶς γεγονότων ἐκ τῶν ὁποίων ἀρκοῦμαι νὰ ἀναφέρω ἕν: ὅτι εἰς τὸ περίσσευμα τῶν 293 ἑκατομμυρίων, περιλαμβάνονται 59 ἑκατ., περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ἐσόδων συμψηφιστικῶν εἰσπραχθέντων εἰς τὴν χρῆσιν ταύτην διὰ γραμματίων συμψηφισμοῦ, ἅτινα εἶναι ἄγνωστον ἐὰν ἀνήκουν εἰς τὴν χρῆσιν ταύτην. Ὁ καθορισμὸς παρὰ τῆς ὑπηρεσίας, τῆς χρήσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουν τὰ ἔσοδα ταῦτα καθίσταται ἀδύνατος. Ἔχομεν λοιπὸν 59 ἑκατομμύρια ἀγνώστου χρήσεως καὶ ἐπὶ πλέον ἔχομεν εἰς τὴν χρῆσιν αὐτὴν εἰσαγωγὴν σίτου 650 χιλ. τόννων, ἤτοι 150 τόννων ἐπὶ πλέον τῆς κανονικῆς καὶ ἀπρόβλεπτον ἑπομένως εἴσπραξιν 170 ἑκατομ, ἤτοι 230 ἑκατομμυρίων εἴσπραξιν ἐντελῶς τυχαίων καὶ ἀπροβλέπτων, παρὰ τὴν ὁποίαν εἴσπραξιν ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ πραγματοποιήσῃ τὴν δευτέραν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων καὶ νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν χορήγησιν τῶν 80 ἑκατομμυρίων ὡς μίαν προσωρινὴν ἐφ’ ἅπαξ ἐνίσχυσιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Ἦσαν λοιπὸν αἱ προβλέψεις μου εὔλογοι, καὶ ὄχι ἀνεξήγητοι. Ἀνεξήγητον εἶναι πῶς ὑποδείξεις τοιαῦται ὑποβοηθοῦσαι τὸ ἔργον τῶν Κυβερνώντων, καὶ δὴ τὸ ἔργον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκίνησαν τὸν χόλον τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὰ 1927–28, ὄχι πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς χρήσεως, ἀλλ’ εἰς τὸ τέλος αὐτῆς, ἡ τότε ἀντιπολίτευσις δὲν ἔπαυσε νὰ διαλαλῇ ὅτι θὰ εἴχαμεν ἔλλειμμα 700 ἑκατομμυρίων.

§33Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§34Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι ἴσως ὁ κ. Τσαλδάρης. Ὁ κ. Δεμερτζῆς καὶ ἄλλοι ἀντιπολιτευόμενοι. Καὶ ἀνεσκεύαζα μὲν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς περὶ ἐλλειμμάτων ἀνακριβείας, δὲν ἀποκρύπτω ὅμως ὅτι οὐδέποτε αἱ ἀνακρίβειαι αὐταὶ μὲ δυσηρέστησαν ἐνδομύχως τοὐναντίον δὲ ἀντελαμβανόμην ὅτι αἱ ἐπικρίσεις μὲ ἐβοήθουν, ὅσον καὶ ἂν δὲν ἦτο τοιαύτη ἡ πρόθεσις τῶν ἀντιπάλων μου, μὲ ἐβοήθουν εἰς μεγαλείτερον περιορισμὸν τῶν δαπανῶν καταδεικνυομένου ἐπὶ πλέον τρανώτατα πόσον αἱ θυσίαι τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὸν λαόν, ἦσαν ἀπαραίτητοι διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ὁ ὑπὸ κρίσιν, κύριοι, προϋπολογισμὸς ἐβασίσθη ἐπὶ τῶν μέχρι τοῦδε δεδομένων τοῦ ἔτους 1930–1931, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκκαθάρισις, ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον δὲν ἤθελε προκύψῃ οὐσιώδης καθυστέρησις εἰς τὰς περαιτέρω εἰσπράξεις, ἰδίως δὲ εἰς τὰς εἰσπράξεις τοῦ μηνὸς Μαρτίου αἱ δὲ ἀνατροπαὶ ἤθελον ὑπερβῇ τὸ ὅριον τῶν 2% διὰ νὰ καλυφθοῦν αἱ συμπληρωματικαί πέραν τοῦ ἀποθεματικοῦ πιστώσεις, νομίζω ὅτι δικαιολογοῦν πρόβλεψιν περισσεύματος ὑπερβαίνοντος ἴσως τὰ 300.000.000. Ἑπομένως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1930–1931 δὲν μᾶς δίδει εὐρὺ στάδιον λογιστικῆς ἐξετάσεως, καὶ ὀφείλει νὰ κριθῇ μόνον ἀπὸ τῆς ἐσωτερικῆς του ὑφῆς. Εἰς τοιαύτην ἐξέτασιν θὰ προβῶμεν ἀρχόμενοι ἀπὸ τῶν ἐξόδων ἐν συγκρίσει πάντοτε, κατὰ τὸν καθιερωθέντα κανόνα πρὸς τὴν χρῆσιν 1927–1928. Τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων τοῦ 1931–1932 ὑπολογίζεται εἰς 10.171. ἑκατομ, ἐνῷ τὸ σύνολον τῶν ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων τοῦ 1927–1928 ἀνῆλθεν εἰς 8 549 ἑκατομ. ἐξ οὗ προκύπτει αὔξησις δαπανῶν 1.622 ἑκατομ. Ἐκθετομένων ἑκατέρωθεν τῶν λογιστικῶν ἐσόδων 200 ἑκατομ. διὰ τὸ 1931 καὶ 60 ἑκατ. διὰ τὸ 1927–1928, φθάνομεν εἰς σύνολον δαπανῶν τοῦ 1931–1932 9.971 ἑκατ. καὶ τοῦ 1927–1928 8.489 ἤτοι διαφορὰν ἐπὶ πλέον διὰ τὸ 1931– 1932 1.482 ἑκατ. Δὲν εἶναι ἐν τούτοις ὁμολογῶ, ὁ παραλληλισμὸς τῶν δύο χρήσεων ὅσον φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως ἁπλοῦς δοθέντος ὅτι ὅλα τὰ ἔξοδα τοῦ 1927–1928 ἑνιαίαν ἔχουν πηγὴν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, αἱ δὲ δαπάναι τῆς χρήσεως 1931–1932 ἔχουν διπλῆν τοιαύτην, τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὸ ἀπόθεμα τῶν περισσευμάτων. Τὸ ἐπίπεδον λοιπὸν τῶν ἐξόδων τοῦ 1931–32 εἶναι ἀνώτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον παρίσταται εἰς τοὺς πίνακας τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀναγκάζομαι ὅμως νὰ λάβω ὡς βάσιν τὴν διαφορὰν τῶν 1482 ἑκατομ. διὰ νὰ ἐξετάσω κατὰ πόσον ἡ αὔξησις αὐτὴ ὀφείλεται εἰς πρωτοδουλίαν τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ πόσον ἡ Κυβέρνησις εἶναι δι’ αὐτὴν ὑπεύθυνος. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1927–1928 δὲν θὰ ἔμενεν βεβαίως διὰ παντὸς στάσιμος· φυσικὸν ἦτο νὰ ἀκολουθήσῃ ἀνιοῦσαν μᾶλλον ἐξέλιξιν, παρ’ ὅλον ὅτι ἦτο ἀναμφισβητήτως ἐπιδεκτικὸς καὶ μεγαλειτέρου περιορισμοῦ τῶν δαπανῶν ἐπὶ πολλῶν σημείων. Δι’ αὐτὸ ὅταν εἰς τὴν Δημοσιολογικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἠθέλησαν νὰ ὁρίσωσιν τὸ ποσὸν τῶν 9 δισεκατομμυρίων ὡς τὸ ἀνώτατον ὅριον ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ μείνῃ τὸ σύνολον τῶν ἐτησίων ἐξόδων δὲν συνήνεσα ἀμέσως. Συνήνεσα μόνον ὅταν μοῦ ἐδόθη ἡ ἐξήγησις ὅτι ἡ ἀναγραφὴ ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τοῦ ὁρίου εἶχε τὴν σημασίαν ἁπλῆς μόνον συστάσεως καὶ ὄχι ἐπιβολῆς, τὴν σημασίαν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ κατέβαλλεν προσπάθειαν διὰ νὰ διατηρῇ, ἐφόσον θὰ ἦτο τοῦτο δυνατὸν τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὸ ἐπίπεδον τῶν 9.000.000.000. Καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη ὅτι ὁ ὅρος οὗτος δὲν εἶχε τὴν ἔννοιαν νομικῆς ὑποχρεώσεως καὶ δὲν ἐτηρήθη, οὐδεμιᾶς γενομένης παρατηρήσεως διὰ τὴν ὑπέρβασιν. Προεβλέπετο λοιπὸν ὅτι φυσιολογικῶς ὁ προϋπολογισμὸς θὰ ἠκολούθει ἀνιοῦσαν σχετικῶς καμπύλην ἡ τοιαύτη ὅμως αὔξησις ἔπρεπεν ἀπαραιτήτως νὰ ἐπέρχεται μεθ’ ὅλης τῆς δυνατῆς βραδύτητος καὶ ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν οἰκονομικὴν τοῦ τόπου ἀνάπτυξιν. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἀκριβῶς τὸ ζήτημα: Πραγματικῶς ἐτηρήθη ἡ ἀρχὴ αὐτή, ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ οἰκονομικὴ τῆς Χώρας κατάστασις ἢ αἱ δαπάναι ηὔξησαν μετὰ ταχύτητος τὴν ὁποίαν δὲν ἐπέτρεπον αἱ περιστάσεις; Διὰ νὰ ἐκτιμήσωμεν μετὰ θετικότητος ἐὰν ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων ἦτο ἡ ἐνδεδειγμένη ἢ ἦτο ταχυτέρα τοῦ δέοντος, ἀνάγκη παρίσταται νὰ ἀπαλλάξωμεν τὴν χρῆσιν 1931–1932 ὅλων τῶν ἐξόδων τὰ ὁποῖα δὲν προέρχονται ἐκ νομικῶν ὑποχρεώσεων αἵτινες ἐγεννήθησαν ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐξόδων τοὐτέστι τὰ ὁποῖα δὲν βαρύνουν αὐτήν. Καὶ ἡμεῖς ηὐξήσαμεν δαπάνας τινὰς διὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ πολεμικοῦ μας χρέους πρὸς τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὴν Ἀγγλίαν καὶ διὰ τῆς συνάψεως τοῦ δανείου τῆς σταθεροποιήσεως ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη ἦτο ἐπιβεβλημένη καὶ ἡ παράλειψίς της ὀλεθρία ἐφόσον ὁ διακανονισμὸς τῶν ὑποχρεώσεών μας ἦτον ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἀναζωογόνησιν τῶν συναλλαγῶν αἵτινες εἶχον περιέλθη εἰς χαλάρωσιν, εἰς μαρασμὸν θανάσιμον. Δὲν ἐγεννήσαμεν ἡμεῖς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ἐξεκαθαρίσαμεν. Καὶ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν βαρύνουν αἱ δαπάναι τὰς ὁποίας αὐτὴ ἐδημιούργησε καὶ κατὰ μείζονα λόγον αἱ δαπάναι τὰς ὁποίας ἀκαίρως καὶ ἀδικαιολογήτως ἐδημιούργησε. Θὰ ἀφαιρέσωμεν ὅθεν ὅλας τὰς αὐξήσεις αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἐκ προηγουμένης νομικῆς ὑποχρεώσεως, ἐξ ὑποχρεώσεως μὴ προκυψάσης ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως.

§35Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν προῆλθον ἐκ τῆς πρωτοβουλίας τῆς παρούσης Κυβερνήσεως.

§36Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀφαιροῦμεν παντιοτρόπως τὰς αὐξήσεις αὐτὰς ἐκ τῆς τακτικῆς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, δηλαδὴ 1ον) 580 ἑκατ. εἰς τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται καὶ ποσά τινα δανείων συναφθέντων ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ὅπως τὸ δάνειον σχολικῶν κτιρίων, τὸ παραγωγικὸν δάνειον, τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιΐας κτλ. 2ον) 260 ἑκατ. δι’ ἐκτάκτους ἀποσβέσεις τοῦ χρέους πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν Ἐθνικήν, 3) ὑπηρεσίαν δανείου ἀνταλλαξίμου, 103 ἑκατ., 4) δι’ ἀποζημίωσιν ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων 62 ἑκατ., 5) δι’ ἀποζημίωσιν κτημάτων ἀλλοδαπῶν ὑπηκόων 100 ἑκατ. 6) δι’ αὔξησιν δαπάνης νομοθετικῶν σωμάτων κλπ. 12 ἑκατ. 7) διὰ φυσιολογικὴν τῶν συντάξεων αὔξησιν (πέραν τῶν χορηγηθεισῶν ἑκουσίων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προσαυξήσεων, καίτοι θεωροῦμεν τὴν δαπάνην τῶν συντάξεων ἐν γένει ἐπιδεκτικὴν σοβαρωτάτων μειώσεων) 70 ἑκατ.........

§37Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι εἶναι μικρότερον τὸ ποσόν.

§38Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἀποκλείεται ἴσως· θὰ ἀκούσω τὰς παρατηρήσεις σας. Ἐγὼ δὲν ἔχω λογιστικὴν ὑπηρεσίαν.

§39Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἴσως τὸ βάζετε τὸ διπλάσιν, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι πρὸς ὄφελός μας.

§40Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Προσπαθῶ οἱ λογαριασμοί μου νὰ εἶναι τελείως εἰλικρινεῖς. 8) διὰ φυσιολογικὴν αὔξησιν τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων 70 ἑκατ. Ἤτοι ἐν συνόλῳ 1246 ἑκατ. τὰ ὁποῖα ἐκπιπτόμενα ἐκ τῶν 9971 ἑκατομ. τοῦ συνόλου τῶν ἐξόδων μᾶς δίδουν καθαρὸν ὑπόλοιπον δαπανῶν 8.725 ἑκατ. προερχομένων ἐκ πρωτοβουλίας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ πρὸς τὸ ὁποῖον ποσὸν θὰ συγκρίνωμεν τὰς ἀναληφθείσας ὑποχρεώσεις τοῦ 1927–1928, ἀφοῦ καθ’ ὅμοιον τρόπον ἐκπέσωμεν ἐξ αὐτῶν τὰς ἀντιστοίχους δαπάνας τῶν ὁποίων ἀπηλλάγη καὶ ἡ χρῆσις 1931–1932. Ἡ σύγκρισις ἄλλως θὰ ἦτο ἄνισος, δυστυχῶς δὲ τοιαύτην μέθοδον δὲν ἠκολούθησεν ἡ πλειοψηφία τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας κατὰ τὰ ἄλλα ἐπαινῶ τὸ ἔργον. Ἐπεβάλλετο ἐν τούτοις νὰ δείξῃ αὕτη περισσοτέραν ἀντικειμενικότητα καὶ ἀμεροληψίαν. Ἀφαιροῦμεν λοιπὸν καὶ ἀπὸ τὴν χρῆσιν 1927–1928 τὰ βάρη τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει ἡ χρῆσις 1931–1932 ἤτοι:

5) διὰ κεκλεισμένας χρήσεις λόγῳ τῆς ἐπελθούσης ἔκτοτε ἐκκαθαρίσεως τῶν ὑποχρεώσεων τούτων 150 ἑκατομμύρια ἐν οἷς καὶ 89.000.000 πληρωθέντα διὰ λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῶν ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ ἡ χρῆσις 1927–28 καὶ δὲν τὰ ἀνέλαβε.

§41Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 47.000.000 ἔχω εἰς τὴν κατάστασιν.

§42Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. 89 ἑκατ. Ἐν ὅλῳ 475 ἑκατομμύρια.

§43Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ ὑπολογισμὸς τῆς αὐξήσεως τοῦ δημοσίου χρέους ὑποθέτω εἶναι καθαρός.

§44Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκπίπτω 580 ἑκ. καὶ τοῦτο εἶναι πλέον ἢ τακτικόν. Εἰς τὸ ποσὸν τῶν 475 ἑκατ. πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ μειώσεις τινὰς πιστώσεων τοῦ 1931–1932 αἵτινες ἐμφαίνουν ἀντίστοιχον ἐπέκτασιν ἄλλων τοῦ προϋπολογισμοῦ δαπανῶν καὶ δὴ 1) τὴν μείωσιν τῶν πιστώσεων δι’ ὑλικὸν στρατοῦ καὶ ναυτικοῦ 204 ἑκατομμυρίων.....

§45Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ εἶναι αὐτὸ τὸ κονδύλι;

§46Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κατὰ τὸ 1927–1928 διετέθη πίστωσις δι’ ὑλικὸν 204 ἑκατ. τῆς ὁποίας ἀπηλλάγη ἡ χρῆσις 1931–1932.

§47Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι ἀπηλλάγη, ἠλαττώθη.

§48Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ πρόκειται κυρίως περὶ ἐλαττώσεως ἐκ μέρους μας τῶν διατεθειμένων δι’ ἐφοδιασμόν, δι’ ὑλικὸν τοῦ στρατοῦ.......

§49Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ναί, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν συνεπείᾳ ἀνειλημμένων προγενεστέρως νομικῶν ὑποχρεώσεων. Αὐτὸ σημαίνει αὔξησιν τῶν λοιπῶν πιστώσεων. Ἔχομεν λοιπὸν μείωσιν, 1) δι’ ὑλικὸν στρατοῦ 204 ἑκατ., 2) δι’ ἀνταλλαγὴν πληθυσμοῦ 30 ἑκατ. καὶ 3) διὰ περίθαλψιν καὶ στέγασιν προσφύγων 44 ἑκατ. Ἔχομεν τοιουτοτρόπως ποσὸν ἐν ὅλῳ 753 ἑκατ., τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1927–28 παραμένοντος καθαροῦ ὑπολοίπου συνόλου δαπανῶν τῆς χρήσεως 1927–28 ἐξ 7796 ἑκατ. ἔναντι ἐξόδων τοῦ 1931–32 8725 ἑκατ. Ἤτοι διαφορὰ ἐπὶ πλέον διὰ τὸ 1931–1932 929 ἑκατ. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ἐκκαθάρισις μᾶλλον ἐπισταμένη τῶν δύο συγκρινομένων χρήσεων θὰ ἀπέβαινεν εἰς ὄφελος καὶ δὴ σημαντικὸν τοῦ ἔτους 1927–28 καὶ εἰς καθορισμὸν τῆς αὐξήσεως τῶν ἐξόδων 1931–1932 εἰς ποσὸν πολὺ μεγαλείτερον τῶν 929 ἑκατ. Ἐννοεῖται ὅτι τινές, ἐλάχισται, τῶν αὐξήσεων τούτων εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογηθοῦν ἔν τινι μέτρῳ, ὡς εἶναι λ. χ. ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων κατὰ 210 ἑκατ., δηλαδὴ 180 ἑκατ. διὰ τοὺς πολιτικοὺς καὶ 30 διὰ τοὺς στρατιωτικούς. Τὴν αὔξησιν αὐτὴν τὴν θεωρῶ ὀρθὴν καὶ ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένη, χάριν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν καὶ ὄχι συνεπείᾳ δῆθεν ὑποσχέσεως δοθείσης παρ’ ἡμῶν ἡ ὁποία ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἐδέσμευε τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις πᾶσαν εἶχεν ἐλευθερίαν καὶ ὑποχρέωσιν νὰ κρίνῃ ἐὰν ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὴν αὔξησιν ἢ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ ποσὸν τῶν 210 ἑκατομμυρίων δι’ ἄλλους ἐπιτακτικοὺς καὶ προένοντας κατὰ τὴν γνώμην της σκοπούς. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κακίσω τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν αὔξησιν, ἀποφασισθεῖσαν καὶ παρ’ ἡμῶν. Δὲν ἀποκρύπτω δὲ—οὐδ’ εἶναι ἄγνωστον—ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ πορεία τοῦ προϋπολογισμοῦ ἤθελεν ἐπιτρέψῃ, καὶ εἰς μεγαλυτέραν ἀπέβλεπον ἐνίσχυσιν τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων ὅπως ἡ συνολικὴ αὔξησις ἀνέλθῃ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 360 ἑκατομ. δραχμῶν, διὰ νὰ παγιωθῇ ἐπὶ σειράν τινα ἐτῶν μισθολογικὸν καθεστὼς ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς μεταπολεμικὰς συνθήκας. Ἀνεχώρουν ἐκ τῆς ἀρχῆς ὅτι μία τῶν οὐσιωδῶν προϋποθέσεων εὐρύθμου διοικήσεως εἶναι ἡ σχετικὴ ἄνεσις τῶν ὀργάνων τοῦ Κράτους, θωρακιζομένων κατὰ τῶν μυρίων τῆς ἐποχῆς μας πειρασμῶν, ὡς ἐπίσης ἐπίστευον καὶ πιστεύω ὅτι χρήσιμον εἶναι νὰ περιβάλλωμεν δι’ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέρων ἐγγυήσεων τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν Δημοσίων ὑπηρεσιῶν ἐναντίον τῶν ἔξωθεν ἐπεμβάσεων καὶ ἰδίᾳ τῶν κομματικῶν. Εἰλικρινῶς τρέμω πρὸ τῆς ἰδέας ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθωμεν ἵνα δημιουργήσωμεν τὴν τάσιν τῆς ἐπανόδου εἰς τὸ σύστημα τῆς ὑπουργικῆς παντοδυναμίας, ἐν ὀνόματι τῆς ὑπουργικῆς δῆθεν εὐθύνης, σύστημα τὸ ὁποῖον δοκιμασθὲν μέχρι τοῦ 1910 ἐξήρθρωσε τὰ πάντα καὶ ἀναβίωσαν ἀπὸ τοῦ 1915 παρέλυσε καὶ πάλιν τὸν τόπον. Λυποῦμαι διότι δὲν συμφωνῶ εἰς τοῦτο μὲ τὸν ἔγκριτον ἐξ Οἰτύλου συνάδελφον, παρασυρόμενον ἴσως ἐξ ἀκράτου συνταγματικῆς ὀρθοδοξίας. Ἀλλὰ δὲν διαφωνῶ μόνον πρὸς αὐτόν. Διαφωνῶ καὶ μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀδυνατῶ νὰ ἐπιδοκιμάσω τὴν προαναγγελίαν συνταγματικῶν μεταρρυθμίσεων, αἱ ὁποῖαι θίγουν τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν μονιμότητα τῶν ὑπαλλήλων τὴν μόλις πρό τινος ἀποκατασταθεῖσαν, τὰς ἐγγυήσεις δηλ. ἐκείνας......

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν προανήγγειλα αὐτό.

§51Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν ......

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἦτο προειδοποίησις.

§53Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Προειδοποίησις καὶ ἀπειλὴ θίγουσα τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας ἐπὶ τῶν ὁποίων ἑδράζεται ἡ ἀμεροληψία καὶ ἡ ἰσότης τῶν ἀρχῶν πρὸς τοὺς πολίτας. Ἡ περίοδος τοῦ 1910–1915, τὴν ὁποίαν ὅλοι θεωροῦμεν ὡς τὴν μόνην φωτεινὴν τῆς ἑλληνικῆς διοικήσεως παρένθεσιν, μᾶς διδάσκει πόσον εἶναι ἀλληλένδετος ἡ ἐξύψωσις τῆς διοικήσεως μὲ τὴν ἀνεξαρτησίαν της. Δὲν εἶναι, λοιπόν, ἐπιτετραμμένον νὰ ἀπομακρυνώμεθα ἀπὸ τῆς ἐφαρμοσθείσης κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην ἀρχῆς καὶ καθῆκον ἔχομεν νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτὴν ὁλονὲν περισσότερον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει συνεπὴς πρὸς τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας ἔχω, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατακρίνω τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν αὔξησιν τῶν 210 ἑκατομ. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν καὶ τῆς δαπάνης ταύτης καὶ ἄλλων τινῶν ἀναγκαίων ἀπομένει εὐρὺ περιθώριον, εἰς τὸ ὁποῖον προκύπτει ἀκεραία ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως. Ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ καθορίσῃ ἡ ἀντιπολίτευσις εἰδικῶς ποῖαι εἶναι αἱ πιστώσεις ἐκεῖναι τὰς ὁποίας θεωρεῖ ὑπερόγκους, τὰς ὁποίας θεωρεῖ ὡς ἀποτελούσας σπατάλην. Ὅταν ἡ ἀντιπολίτευσις ἠθέλησε νὰ τὸ πράξῃ διὰ τοῦ στόματος τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ἡ Κυβέρνησις τὴν κατέκρινεν, ὅτι εἰσῆλθεν εἰς λεπτομερείας μὴ ἁρμοζούσας εἰς τὴν γενικὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησιν.

§54Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τέσσαρες μῆνες ἔμεινεν ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ οἱ κατηγοροῦντες ἐπὶ σπατάλῃ ἐξεπροσωποῦντο εἰς τὰς ἐπιτροπὰς καί....

§55Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐζητήθη ὁ καθορισμός, κύριε Ὑπουργέ, ἐπανειλημμένως κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως αὐτῆς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§56Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἐζήτησα ἐν τῇ εἰσηγήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ἐζήτησα ἐπανειλημμένως καὶ κατὰ κόρον νὰ ὑποδειχθοῦν οἰκονομίαι. Καὶ εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου, κ. ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν πρόγραμμα οἰκονομικόν, οἰκονομικώτερον τοῦ κυβερνητικοῦ, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριζον σπατάλας ἢ οἰκονομίας, εἶχον ἀντιπροσώπους εἰς τὰς ἐπιτροπὰς καὶ ὑπεδείκνυον τὰς οἰκονομίας καὶ κατήγγελλον τὰς σπατάλας. Τί εἶχον τὰ κόμματα; Εἶχον ἀντιπροσώπους.....

§57Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι προεξόφλησις ἀγορεύσεων, δὲν εἶναι ἐξήγησις, κύριε Ὑπουργέ.

§58Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἐξήγησις. Εἶχον ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον δὲν ὑπέδειξαν οἰκονομίας, ἀλλὰ τοὐναντίον ὑπέδειξαν καὶ ἄλλας πιστώσεις. Καὶ ἦλθεν ἡ συζήτησις τῶν προϋπολογισμῶν, τῶν λοιπῶν ὑπουργείων, εἰς τὴν ὁποίαν μποροῦσαν νὰ τὸ κάμουν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω, εἶναι ὅτι ἀφῆκαν νὰ παρέλθουν δύο εὐκαιρίαι τακτικαί· δηλ. ἡ εὐκαιρία τῶν συζητήσεων εἰς τὰς Κοινοβουλευτικὰς ἐπιτροπάς, καὶ ἡ εὐκαιρία τῆς συζητήσεως τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν, εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ αὐτοὶ νὰ μὴ τὸ κάμουν. Ἐκεῖ ἦτο ἡ ἀταξία· καὶ ἡ ἀταξία ἀνήκει εἰς αὐτούς.

§59Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀταξία δὲν εἶναι ἡ ὑπόδειξις οἰκονομιῶν κατὰ τὴν γενικὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησιν. Εἶναι πρᾶξις ἀξιέπαινος, καὶ παράδοξος εἶναι ἡ ἀντίρρησις κατὰ τῶν ὑποδείξεων τούτων ὡς ἐκπροθέσμων καὶ ἀπαραδέκτων.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν προβάλλομεν ἀπαράδεκτον.

§61Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ σύνθεσις ἄλλως τε τῆς Βουλῆς εἶναι τοιαύτη, ὥστε κόμματά τινα ὡς τὸ ἰδικόν μου νὰ μὴ δύνανται νὰ ἀσκοῦν δι’ ἀριθμητικὴν ἀνεπάρκειαν, ἐν εὐρύτητι τὸ ἔργον τοῦ ἐλέγχου. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομικῶν τὸ κόμμα μου ἀντεπροσωπεύετο ἀπὸ ἕνα μόνον βουλευτήν, εἰς δὲ τὰς ἄλλας ἐπιτροπὰς οὐδεμίαν εἶχεν ἐκπροσώπησιν. Δὲν εἶναι ὡς ἐκ τούτου, ἀλλὰ καὶ γενικῶς ἐπιτετραμμένον, νὰ θέτετε εἰς ἡμᾶς προθεσμίας διὰ τὴν ἐξάσκησιν ἀναφαιρέτων δικαιωμάτων.

§62Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς καὶ ἀπόψε θ’ ἀκούσωμεν μετὰ προσοχῆς τὰς συνιστωμένας οἰκονομίας.

§63Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀλλὰ διαμαρτύρεσθε διὰ τὴν ὑπόδειξιν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ θὰ περιορισθῶ εἰς γενικὰς παρατηρήσεις.....

§64ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τὸ ἀδύνατον.

§65Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. ... καὶ θὰ ὑποδείξω οἰκονομίας γενικοῦ χαρακτῆρος. Ἐκεῖνο πρὸ παντὸς περὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἐξηγηθῶμεν, εἶναι: τί ἐννοοῦμεν λέγοντες σπατάλην; Ὁμιλοῦντες ἡμεῖς τοὐλάχιστον περὶ σπατάλης ἀποδίδομεν εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦτον, ἔννοιαν ὄχι ἀπόλυτον, ἀλλ’ ἔννοιαν σχετικήν· ὅ,τι δηλ. σήμερον εἶναι σπατάλη, ἦτο ἴσως χθὲς ἢ θὰ εἶναι αὔριον δαπάνη ἀπαραίτητος, ἢ ἀνεπαρκής. Αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἑκάστοτε καθορίζουν τὴν ἔκτασιν τῶν δαπανῶν, αἱ ἐπιβάλλουσαι ἑκάστοτε περισυλλογὴν ἢ ἐλευθεριότητα, οἰκονομίας ἢ αὐξήσεις. Ἐὰν αἱ περιστάσεις εἶναι δειναὶ καὶ τὰ βάρη τοῦ λαοῦ ἀφόρητα, τότε καὶ ἡ αὔξησις δαπανῶν αἱ ὁποῖαι ἐξεταζόμεναι μία ἑκάστη κατ’ ἰδίαν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταλεχθοῦν μεταξὺ τῶν χρησιμωτέρων, φέρουν ἐν τῷ συνόλῳ των τὸν χαρακτῆρα, φέρουν τὸ στῖγμα τῆς σπατάλης. Ἀλλὰ εἴμεθα ἡμεῖς πρῶτοι οἱ ρίψαντες τὴν κατηγορίαν αὐτήν; Ἄς ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τὸ 1927–28 αἱ ἐτήσιαι δαπάναι εἶχον κατέλθη, παρὰ τὸν ὄγκον τῶν ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων κάτω τοῦ ὁρίου τῶν ἐξόδων 1926–27, εἰς 8.300 ἑκατομ. καὶ ἀκόμη ὀλιγώτερον. Καὶ ὅμως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τάξας ὡς κυρίαν τῆς Κυβερνήσεώς του ἀποστολὴν τὴν πραγματοποίησιν οἰκονομιῶν δὲν ἐδίστασε νὰ κακίσῃ τοὺς προκατόχους του, ὅτι ἠμέλησαν νὰ προβοῦν εἰς ἐπαρκεῖς οἰκονομίας, καὶ τοιουτοτρόπως κατέστησαν τὸ φορολογικὸν τοῦ λαοῦ βάρος ἀφόρητον. Ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του μόνον τὸν περιορισμὸν τῆς πληθώρας τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων δὲν εἶναι σοβαρός. Τὸ σπουδαῖον εἶναι ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 8.300 ἑκατ. ἐτησίας τοῦ Κράτους δαπάνης, ἐκρίθη παρ’ αὐτοῦ λίαν ὑπέρογκον καὶ δημιουργοῦν διὰ τὸν λαὸν βάρος καταθλιπτικὸν βάρος ἀφόρητον. Ἀλλ’ ἐὰν τὰ 8300 ἑκατ. ἐθεωροῦντο παρ’ αὐτοῦ ποσὸν δυσβάστακτον διὰ τόν λαὸν καὶ ἄξιον περιορισμοῦ καὶ ἐπέσειον τὴν κατακραυγὴν τοῦ πρωθυπουργοῦ κατὰ τῶν προκατόχων του διότι δὲν τὸ ἠλάττωσαν, εἶναι τάχα ἐκπληκτικὸν καὶ ἀπροσδόκητον νὰ θεωρῆται σήμερον παρὰ τῶν ἄλλων τὸ ὅριον τῶν 10 καὶ πλέον δυσεκατομμυρίων ὡς λίαν ὑψηλὸν καὶ νὰ ψέγεται ἡ προαιρετικὴ τῶν δαπανῶν αὔξησις;

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μπορῶ νὰ σᾶς διατυπώσω μίαν ἐρώτησιν; Ποῦ εὑρίσκετε τὴν κατηγορίαν αὐτὴν διὰ τὰς σπατάλας; Πότε τὴν ἔκανα;

§67Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, εἰς δηλώσεις σας, εἴπατε ὅτι ἡ οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἦτο ἐνδεδειγμένη νὰ προβῇ εἰς οἰκονομίας δὲν προέβη εἰς τὰς οἰκονομίας ταύτας καὶ κατέστησε τὸ οἰκονομικὸν βάρος δυσβάστακτον. Καὶ ἀπαντῶ σήμερον: Ἄν αἱ δαπάναι τῶν 8.300 ἑκατομ. εἶναι ὑπέρογκοι καὶ συνεπῶς ἀξιοκατάκριτοι οἱ μὴ ἐλαττώσαντες αὐτάς, κατὰ μεγαλείτερον λόγον ἀξιόμεμπτος εἶναι ἡ ἐπέκτασις τῶν ἐξόδων εἰς 10 καὶ πλέον δυσεκατομμύρια....

§68Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐρωτῶ, διότι τὸ πρᾶγμα εἶναι πολὺ σπουδαῖον. Σᾶς ἐρωτῶ, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι περὶ τῆς σπατάλης καὶ τοῦ μεγάλου ποσοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ὡμίλησα πουθενά, παρὰ εἰς τὸν προγραμματικὸν λόγον τῆς Θεσσαλονίκης.

§69Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ὁμιλήσητε καὶ ἀλλαχοῦ.

§70Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Συμφωνῶ. Προσέξατε δὲν ἀντικρούω τώρα· θέλω μόνον νὰ βεβαιωθῶ ὅτι στηρίζεσθε εἰς τὸν προγραμματικόν μου λόγον.

§71Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἔχω τόσην μνήμην, ἐὰν ὡμιλήσατε ἀλλοῦ. Δίδω ἀπόλυτον πίστιν εἰς τὴν διαβεβαίωσίν σας.

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ λέγω αὐτὸ διότι ὁ κύριος Ζαβιτζιᾶνος μᾶς ὑπεσχέθη προχθὲς τὸ πρωΐ ὅτι τὸ ἀπόγευμα θὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἔγγραφων ἀπόδειξιν αὐτῶν τὰ ὁποῖα εἶπα ἔξω εἰς τὴν Θεσσαλονίκην.

§73Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχω ἐδὼ τὰς εἰς τὴν Θεσσαλονίκην δηλώσεις σας, εἰς τὰς ὁποίας λέγετε, ὅτι θὰ ἐπιδιώξητε κυρίως......

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σύμφωνοι. Ἐγὼ ἕνα πρᾶγμα θέλω νὰ ἠξεύρω. Ἐγὼ εἶπον τότε ὅτι δὲν ὡμίλησα περὶ τοῦ πράγματος αὐτοῦ παρὰ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην μένον καὶ εἶπα: ἐσεῖς ὅτι ὡμίλησα καὶ δι’ ἄλλας σπατάλας, καὶ μοῦ εἴπατε ὅτι τὸ ἀπόγευμα θὰ φέρετε εἰς τὴν Βουλήν τὰ κείμενα καὶ δὲν μοῦ τὰ ἐφέρατε· ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν καὶ θὰ τὰ ἔχετε. Ἠρώτησα τὸν κύριον Καφαντάρην μήπως τὰ ἔχει καὶ ἡ μικρὰ αὐτὴ ἐρώτησις διὰ τὴν ὁποίαν ζητῶ συγγνώμην, ἀφορᾷ τὸ κεφάλαιον τῆς κατηγορίας τὴν ὁποίαν εἶπα εἰς τὸν προγραμματικόν μου λόγον.

§75Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ 1927 ἢ εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ 1928 θέσαντες εἰς ἐφαρμογὴν τὸ ψήφισμα τὸ θεσπισθὲν τῇ εἰσηγήσει μας, διὰ τοῦ ὁποίου ἐχορηγήθη ἀπεριόριστος ἐξουσία εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς κανονισμὸν τῶν δαπανῶν, ἀνεστείλαμεν μετ’ ἀκαμψίας πολλῆς προκαλέσαντες καθ’ ἡμῶν τὰς δυσαρεσκείας των, καὶ τὴν δημοσίευσιν νέων διορισμῶν πρὸς πλήρωσιν κενουμένης θέσεως......

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπαινοῦμεν πλήρως.

§77Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. .... ἐν ἀπόψει τῆς ὁριστικῆς ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων χάριν τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ὑπεραρίθμου προσωπικοῦ ὑπηρεσιῶν τινων. Δὲν διενοήθημεν βέβαια νὰ ἀποδώσωμεν σοβαρὰν σημασίαν εἰς τὴν θορυβωδῶς ὑποστηριχθεῖσαν γνώμην παρὰ τοῦ καθηγητοῦ τῆς δημοσιονομίας, ὅστις ὡς λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τοῦ παρεπλάνησε τὴν γνώμην ὅτι ἐπὶ 43 χιλ. ὑπαλλήλων αἱ 27 χιλ. ἦσαν ὑπάλληλοι περιττοί, λεγεῶνες δηλαδὴ ἀργομίσθων σιτιζομένων ἀσκόπως παρὰ τοῦ λαοῦ, πρὸς ἐξυπηρέτησιν μόνον τῶν φατριῶν. Ὄχι δὲν ἐδώσαμεν ἡμεῖς προσοχὴν εἰς γνώμην ἀναξίας προσοχῆς. Ἀλλὰ εἴχομεν τὴν βεβαιότητα, σύμφωνοι ἐν τούτῳ πρὸς τὴν δημοσίαν ἀντίληψιν, ὅτι καθιερουμένης ἁπλουστέρας ἐργασίας καὶ συστηματοποιουμένων εὐρυθμότερον τῶν δημοσιονομικῶν ὑπηρεσιῶν, θὰ ἠδύνατο τὸ προσωπικὸν ἄνευ ζημίας νὰ συμπτυχθῇ βαθμιαίως ἢ νὰ παύσῃ ἡ περαιτέρω αὔξησίς του, καὶ νὰ ἀποκομισθῇ ἐντεῦθεν σημαντικὸν ὑλικὸν κέρδος τοῦ Κράτους ἀλλὰ καὶ κέρδος ἠθικὸν ἀπέναντι τοῦ λαοῦ ἀξιοῦντος νὰ πρυτανεύῃ ἐν παντὶ τὸ πνεῦμα τῆς λιτότητος. Τὸ μέτρον δυστυχῶς ἐγκατελείφθη παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ ἤρχισε μάλιστα νὰ καλλιεργῆται παρ’ αὐτῆς ἡ ἰδέα τῆς ἀριθμητικῆς τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν ἀνεπαρκείας, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων τῶν ξένων χωρῶν, καὶ νὰ ἐφαρμόζεται ἡ ἀρχὴ τῆς συνεχοῦς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὀργάνων τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ εἰς τὶ χρησιμεύει ἡ συνεχὴς αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ὅταν δὲν ἔχωμεν τὰ μέσα νὰ ἀμείψωμεν αὐτοὺς ἐπαρκῶς, καὶ εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἀποδοχῶν; Ἰδοὺ μία σπατάλη. Ἐχορηγήθησαν ἐπίσης δύο αὐξήσεις συντάξεων ἀπαραίτητοι, βεβαίως, ἐξ ἴσου ὅμως ἀπαραίτητος ἦτο ἡ ἐκκαθάρισις τῶν παντοιοτρόπως ἐξογκωθεισῶν συντάξεων, ἐξ ἧς εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἤθελον προκύψῃ σοβαρώταται οἰκονομίαι, διὰ νὰ μὴ ἐπιπέσῃ ὁλόκληρον τὸ ἐκ τῆς αὐξήσεως βάρος ἐπὶ τῶν φορολογουμένων. Εἰς τὰς πολιτικὰς καὶ στρατιωτικὰς συντάξεις καὶ εἰς τὰς συντάξεις τῶν θυμάτων πολέμου ἔχουν παρεισφρύσει τερατώδεις ἀληθῶς καταχρήσεις τῶν ὁποίων ἡ συνέχισις εὔλογον δίδει ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις. Ἐξεπλάγη ἡ Κυβέρνησις διότι ἐζητήθη ὁ περιορισμὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἀποστολῶν. Καὶ μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «Τὶ θέλετε νὰ κάμωμεν; Θέλετε νὰ ἀπομονωθῶμεν ἀπὸ τὴν χορείαν τῶν ἄλλων πολιτισμένων λαῶν καὶ ἀποτελοῦντες ἐξαίρεσιν μοναδικὴν, νὰ διακόψωμεν τὴν ἐπαφήν μας πρὸς τὸν λοιπὸν κόσμον;» Δὲν θέλομεν τοῦτο, ἀλλ’ ἂν πράγματι τὰ φορολογικὰ βάρη εἶναι ὡς πιστεύει ἡ Κυβέρνησις ἀφόρητα καὶ ἀνώτερα τῆς οἰκονομικῆς τοῦ λαοῦ ἀντοχῆς καὶ μαστίζει τὸν τόπον κρίσις παρατεινομένη δυστυχῶς πέραν πάσης προβλέψεως τὶ θέλετε νὰ κάμωμεν; ὑπεράνω πάσης ἀνάγκης κεῖται ἡ ὑποχρέωσις τῆς λιτότητος, τῆς καρτερίας καὶ τῆς περισυλλογῆς, διὰ τῆς ὁποίας δὲν κινδυνεύομεν νὰ ἐκπέσωμεν τῆς θέσεως ἡμῶν εἰς τὴν κοινωνίαν τῶν προηγμένων Ἐθνῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ καταστήσωμεν διὰ τῆς οἰκονομικῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἀναζωογονήσεως, δυνατὴν καὶ ἀσφαλῆ καὶ σταθερὰν τὴν πρόοδον ἡμῶν. Αἱ δαπάναι τῶν ἐξωτερικῶν ἀποστολῶν ἔπρεπε νὰ προσελκύσουν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ δι’ ἄλλον λόγον, διότι ἀνήκουν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν δαπανῶν ἐκείνων, αἵτινες προκαλοῦν ἰδιαιτέραν τῆς Κοινῆς Γνώμης ἐντύπωσιν παρ’ ἡμῖν, καὶ ἐξεγείρουν τὰς μεγαλειτέρας ἀντιδράσεις. Εἰς τὸ 1927– 28 δὲν ἔστερξα μέχρι τέλους, μέχρις ὅτου ἐβεβαιώθη ἡ ὑπερισοσκέλισις τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς ἀντικατάστασιν τῶν αὐτοκινήτων τῶν ὑπουργῶν, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς φθορᾶς των εἶχον καταστῆ ἐπικίνδυνα καὶ συνεπείγοντο μίαν μεγαλειτέραν κατανάλωσιν βενζίνης.

§78Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ ἀγοράσατε ὅμως.

§79Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ συντήρησις καὶ ἡ καθημερινὴ δαπάνη διὰ τὰς ἐπισκευὰς τῶν κατεστραμμένων τούτων αὐτοκινήτων ἦτο ἀσυγκρίτως μεγαλειτέρα ἐκείνης τὴν ὁποίαν θὰ ὑφιστάμεθα προβαίνοντες εἰς ἀγορὰν νέων, ἀντετάχθην ὅμως κατὰ τῆς ἀγορᾶς, διότι ἐὰν ὁ λαὸς πάσχων ἤθελεν εὑρεθῇ ἐνώπιον καινουργῶν ἀπαστραπτόντων αὐτοκινήτων τῶν ὑπουργῶν, ἤθελε βεβαίως ἄνευ λεπτολογίας ἐξεγερθῇ καὶ ἡ ἐξέγερσίς του ἤθελε καταστήσῃ δυσκολωτέραν τὴν προσπάθειαν τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι προκειμένου περὶ τοιούτων δαπανῶν αἵτινες ἔχουν διὰ τὸν λαὸν συμβολικὴν σημασίαν καὶ ἀσκοῦν ἐπ’ αὐτοῦ ὑποβλητικὴν ἐπίδρασιν, πρέπει νὰ ἐξαντλῆται πᾶσα προσπάθεια φειδοῦς. Καὶ τοιαύτη δαπάνη εἶναι καὶ ἡ δαπάνη τῶν ἐξωτερικῶν ἀποστολῶν. Ἔχομεν ἐντὸς τριετίας ἐτησίαν τῶν δημοσίων αὔξησιν κατὰ 1500 ἑκατ. Ἀλλὰ εἶναι τόση μόνον ἡ αὔξησις; Ὄχι ἀναμφιβόλως ἡ αὔξησις εἶναι μεγαλειτέρα, διετέθησαν κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἐκ τοῦ ἀποθέματος τῶν περισσευμάτων περὶ τὰ 2 δισεκατομμύρια, δι’ ἀνάγκας κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ὄχι ξένας πρὸς τὰς ἐτησίας τοῦ Κράτους ὑποχρεώσεις. Δὲν εἶναι ξέναι πρὸς ἐτησίας τοῦ προϋπολογισμοῦ πιστώσεις δαπάναι, αἱ πληρωμαὶ διὰ τὴν προμήθειαν πολεμικοῦ ὑλικοῦ, δι’ ἐξόφλησιν ὁμολογιῶν ἀνταλλαξίμων, καταβολὴν τῆς ὑπηρεσίας δημοσίων χρεῶν — ὡς τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως—διὰ τὴν στέγασιν καὶ ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, τὴν κατασκευὴν δημοσίων κτιρίων καὶ τόσας ἄλλας ἀνάγκας, διὰ τὰς ὁποίας ἐχρησιμοποιήθησαν μὲν ἤδη τὰ περισσεύματα, ἀλλ’ ἐξυπηρετοῦντο πρότερον καὶ θὰ ἐξυπηρετηθοῦν εἰς τὸ μέλλον διὰ τῶν ἐτησίων τοῦ προϋπολογισμοῦ πιστώσεων. Μία τοιαύτη λοιπὸν τῶν ἐτησίων δαπανῶν αὔξησις δὲν εἶναι ἀξία νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ; Τὶ σημαίνει ἐπὶ τέλους ἂν ἡ αὔξησις βαρύνῃ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον, ἂν ὀφείλεται ἢ δὲν ὀφείλεται εἰς σπατάλην; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς ἐμβάλῃ εἰς σκέψιν εἶναι αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ φαινόμενον, τὸ γεγονὸς τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν καὶ τῆς ἀντιμετωπίσεως αὐτῶν. Καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐκαλύφθη ἡ ἐπὶ πλέον αὕτη δαπάνη καὶ πῶς θὰ καλύπτεται; Πῶς θὰ ἀναχαιτισθῇ ἡ περαιτέρω ἀνάπτυξις τῶν ἐξόδων ἐξακολουθούσης τοὐλάχιστον τῆς οἰκονομικῆς δυσπραγίας; Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἐκ τοῦ συνόλου τῶν ἐξόδων 382.000.000 προκύψαντα ἐκ τῆς ρυθμίσεως τῶν ἐπανορθώσεων καὶ ἄλλα τινὰ μικρὰ ἔσοδα ὁμοίας φύσεως, ὅλη ἡ ὑπόλοιπος αὔξησις ἐκαλύφθη ἐκ μιᾶς καὶ μόνης πηγῆς, τῶν φόρων. Δὲν πρόκειται βεβαίως περὶ καλύψεως ἐξ ὁλοκλήρου διὰ νέων ἐπιβαρύνσεων. Μέγα μέρος τῶν φόρων αὐτῶν ἐπεβλήθη καὶ προτοῦ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀναλάβει τὴν ἐξουσίαν, δι’ ὃ καὶ ἀπειράκις μέχρι τοῦδε ἠκούσθη καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ ἀκούεται ἡ ἐπῳδὸς τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ὁποία ἐπέβαλε τοὺς φόρους, ἀλλ’ ὁ φόρος εἶναι κληρονομία τὴν ὁποίαν εὗρεν ἀπὸ τοὺς προκατόχους της. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ μάθω: ποίαν ἔννοιαν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἡ ἐπῳδὸς αὐτή; Τὶ μπορεῖ νὰ σημαίνῃ ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος ὅτι οἱ φόροι ἐπεβλήθησαν παρὰ τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων εἰ μὴ ὅτι κακῶς κάκιστα ἐπεβλήθησαν καὶ ὅτι, ἐὰν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀρχὴν ὀλίγον προτήτερα, θὰ ἀπέφευγεν ὁ λαὸς τὸ πνιγηρὸν αὐτὸ βάρος;

§80Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον ποτὲ τοιοῦτον πρᾶγμα. Μοῦ κάμνετε καὶ σεῖς πλαστογραφίαν τοῦ λόγου μου.

§81Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν κάμνω οὐδεμίαν πλαστογραφίαν.

§82Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὲ τὸ νὰ λέγετε, ὅτι ἂν εἴμεθα ἡμεῖς...

§83Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐξηγῶ ποίαν ἔννοιαν ἔχει, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἄλλην τὸ λεγόμενον, ὅτι τὸ φορολογικὸν βάρος σᾶς ἐκληροδοτήθη ἀπὸ τοὺς προκατόχους σας. Τὶ ἄλλο—εἶπον—ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ τοῦτο ὅταν μάλιστα προστίθεται ὅτι τὸ φορολογικὸν βάρος εἶναι ἀφόρητον; Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, ὅτι ἡμεῖς ἐλθόντες εἰς τὴν ἀρχὴν εὕρομεν ἔλλειμμα παμμέγιστον δαπάνας ἐπιτακτικὰς ἀκαλύπτους. Δὲν ηὐξήσαμεν ἡμεῖς τὰς δαπάνας· προσεπαθήσαμεν νὰ τὰς ἐλαττώσωμεν εἰς τὸ ἐλάχιστον καὶ τὰς ἠλαττώσαμεν. Ἀλλὰ διὰ τῶν ἐλαττώσεων μόνον ἦτο ἀδύνατος ἡ κάλυψις τῶν ὑποχρεωτικῶν ἐξόδων. Τὶ ἔπρεπε νὰ πράξωμεν; Νὰ ἀφήσωμεν ἴσως τὸ ἔλλειμμα ἀκάλυπτον; Οὐδεὶς ἐτόλμησε νὰ ὑποστηρίξῃ τοῦτο. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰλικρινῶς εἰς τὸν τελευταῖον πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς τῆς Θεσσαλονίκης γραπτὸν του λόγον ὡμολόγησεν, ὅτι «ἡ αὔξησις τῶν φορολογικῶν βαρῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προληφθῇ καὶ οὐδεμία δύναται νὰ ἀποδοθῇ μομφὴ εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν».

§84Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ λέγω εἰς τὴν ἐπιστολὴν τὴν ὁποίαν σᾶς ἔστειλα ὅταν ἐμαλώσαμεν, ἀλλὰ τὸ ξεχνᾶτε καὶ μοῦ ἀποδίδετε σκέψεις μειωτικὰς τῆς ἀντιλήψεώς μου καὶ τῆς ἠθικῆς μου θέσεως.

§85Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν σᾶς ἀποδίδω τοιαύτας σκέψεις· δὲν δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ ἀξίωσις νὰ παύσῃ ἡ ἐπῳδὸς περὶ τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων, διότι οἱ φόροι δὲν εἶναι ὡς αἱ δαπάναι δεσμευτικοὶ καὶ καταργοῦνται πλέον ἢ εὐχερῶς, εὐθὺς ὡς ἤθελεν ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Κράτους. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθοῦν περὶ τούτου πανηγυρικαὶ προεκλογικαὶ ὑποσχέσεις πρὸς τὸν λαόν. Εἶναι καθῆκον αὐτονόητον νὰ μὴ ἐπιβαρύνεται ὁ λαὸς πέραν τοῦ ἀπολύτως ἀναγκαίου μέτρου καὶ ἀποβαίνει ὡς ἐκ τούτου πλέον ἢ ἐπιτακτικὴ ἡ ὑποχρέωσις τῆς καταργήσεως φόρων θεωρουμένων ἐπαχθῶν εἰς περίοδον περισσευμάτων. Διατὶ δὲν κατήργησεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις φόρους ἐπιβληθέντας πρὸς κάλυψιν ἐλλειμμάτων, ὅταν οὐ μόνον ἔλλειμμα δὲν ὑπῆρχεν, ἀλλὰ τοὐναντίον ὁ προϋπολογισμὸς ἀπέδιδε σταθερὸν ἐτήσιον πλεόνασμα; Ἀλλὰ ἠρκέσθη νὰ μὴ καταργήσῃ μόνον τοὺς περὶ τοὺς κατ’ αὐτῶν φόρους; Ὄχι. Τοὺς ηὔξησε ἀναμφισβητήτως. Τὰ τακτικὰ ἔσοδα τῆς πρώτης κατηγορίας, τὰ μόνα ἐν προκειμένῳ τὰ ὁποῖα μᾶς ἐνδιαφέρουν, ὑπελογίσθησαν εἰς τὴν χρῆσιν 1931–32 εἰς 9.544.000.000 αἱ δὲ ἀντίστοιχοι εἰσπράξεις τοῦ 1927–28 ἀνῆλθον εἰς 8.807.000.000 προκυπτούσης ἐντεῦθεν αὐξήσεως 707.000.000 δρχ. Εἶναι ἀνάγκη ἐν τοσούτῳ χάριν τῆς ἀκριβείας, νὰ προβῶμεν καὶ ἐνταῦθα εἰς ἐκκαθάρισιν ἀνάλογον τῶν ἀριθμῶν ὡς καὶ ἐπὶ τῶν ἐξόδων διὰ νὰ ἀπαλάξωμεν τὰς δύο χρήσεις τῶν ἐσόδων τῶν μὴ ἐχόντων φορολογικὴν προέλευσιν ἢ μὴ ἀνηκόντων εἰς αὐτήν. Ἐκπίπτομεν συνεπῶς ἐκ τῶν προβλεπομένων ἐσόδων τοῦ 1931–1932 ἐξ 9.544.000.000 1ον) Τὸ ἔσοδον ἐξ ἐπανορθώσεων 382 ἑκατ. 2ον) τὴν ἐπὶ πλέον διαφορὰν μεταξὺ τῶν δύο χρήσεων ἐσόδων μὴ φορολογικῶν, ὡς λ. χ. ἐκ δικαιωμάτων τελῶν κλπ. 120 ἑκατ. ἤτοι ἐκπίπτομεν ἐν ὅλῳ 502 ἑκ. μειουμένου οὕτω τοῦ ποσοῦ τῶν φορολογικῶν ἐσόδων 1931–32 εἰς 9041 ἑκατ. Ἀλλὰ παραλλήλως ὀφείλομεν νὰ ἀπαλλάξωμεν καὶ τὰς εἰσπράξεις τῆς χρήσεως 1927 –28 παραπλησίων ἐσόδων καὶ νὰ προσθέσωμεν εἰς αὐτὰς ἔσοδα φορολογικὰ μὴ περιλαμβανόμενα εἰς τὸ εἰσπραχθὲν ποσόν. Καὶ προσθέτομεν πρῶτον, τὰ εἰσπραχθέντα ἐξ ἐνεργητικῶν ὑπολοίπων κατ’ ἀνώτατον ὅριον, τὰ πάντως ὀλιγώτερα, 140 ἑκατ. τὰ ὁποῖα δὲν ὑπελόγισε νομίζω ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή.

§86Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖα ὑπόλοιπα;

§87Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀποβαίνει ἡ προσθήκη αὐτὴ εἰς βάρος τῆς χρήσεως 1927–28 καὶ εἰς ὄφελος τῆς χρήσεως 1931–32. Ἐπίσης προσθέτω τὸ ἔσοδον καὶ τοῦ 4ου δεκατημορίου, τὸ ὁποῖον δὲν ἴσχυσε κατὰ τοὺς 2 μῆνας Ἀπρίλιον καὶ Μάϊον τοῦ 1927 11 ἑκατ. καὶ ὄχι 80 ἑκατ. ὡς ἐσφαλμένως ὑπελόγισεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ μὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ χρῆσις 1927–28 δὲν ἐστερήθη τῆς εἰσπράξεως τῶν ηὐξημένων ἐσόδων ἐξ ἐμμέσων φόρων καὶ τελῶν ἀλλ’ ἐστερήθη μόνον τῶν εἰσπράξεων ἐξ ἀμέσων φόρων καὶ μονοπωλίων, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται ἐν συνόλῳ εἰς 69.000.000 δρχ. τῶν ὁποίων ἡ ἀναλογία διὰ τοὺς δύο μῆνας εἶναι 115 ἑκατομμύρια.

§88Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐμνήσθητε τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς δώσω τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι οὐδεμία μεροληψία ὑπῆρχεν ἐν αὐτῇ.

§89Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἀποβλέπων εἰς τὴν ἐξύψωσιν τοῦ ἔργου τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ ἐργασία σας ὑπῆρξεν ἐπαινετή. Θὰ ἤθελον μόνον νὰ γεννηθῇ εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς τὸ πνεῦμα τῆς ἀντικειμενικότητος.

§90Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ 80.000.000 δὲν προέρχονται μόνον ἀπὸ τοὺς μὴ εἰσπραχθέντας 2 μῆνας, προέρχονται καὶ ἀπὸ τὴν διαφορὰν ἐξ ἐνεργητικοῦ ὑπολοίπου, διότι, ὅπως ἐνθυμῆσθε καλλίτερον ἐμοῦ, κατὰ τὸ 1927–28 οἱ πρόσθετοι φόροι εἰσεπράττοντο διὰ τοὺς 12 μῆνας τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους.

§91Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὰ εἶναι διὰ τὸ τέταρτον δεκατημόριον. Ὑπολογίζω λοιπὸν 11.500.000. Ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ἡ χρῆσις 1927–28 ἐστερήθη εἰσπράξεως ποσοῦ τινὸς ἐκ τῶν τεσσάρων δεκατημορίων κατὰ τὸ τετράμηνον τῆς παρατάσεως δὲν εἶναι ἀκριβής, καθόσον, ἐὰν ἡ χρῆσις 1927–28 ἐστερήθη τῶν εἰσπράξεων ἐκ τῶν δωδεκατημορίων διὰ τοὺς τέσσαρας μῆνας τῆς παρατάσεως, συνεπελόγισεν οὐχ’ ἧττον τοὺς τέσσαρας μῆνας τοῦ 1926–27.

§92Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μοῦ παρέχεται μία εὐκαιρία νὰ ἀπαντήσω δι’ ἓν λάθος τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, διότι ὑπελογίσαμεν πράγματι 4 μῆνας παραπάνω, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀλλάζει τὸν ὑπολογισμὸν τῶν 80.000.000 διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: διότι ἐφ’ ὅσον οἱ πρόσθετοι φόροι εἰσεπράττοντο διὰ τοὺς 16 μῆνας, ὑπῆρχον πλέον ἐνεργητικὰ ὑπόλοιπα διὰ τοὺς προσθέτους, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπῆρχον εἰς τὴν χρῆσιν 1926 ἕως 1927. Δεδομένου ὅτι εἰς κάθε χρῆσιν ὑπολογίζομεν ἐνεργητικὰ ὑπόλοιπα 157.000.000, ἡ ἀναλογία τῶν προσθέτων ὑπολοίπων εἶναι 45.000.000 σὺν 11.000.000 ποὺ μᾶς ἀναγνωρίζετε εἶναι 56.000.000 ἔναντι τῶν 80.000.000, διότι ἀναγνωρίζομεν κατ’ ἔτος ἐνεργητικὰ ὑπόλοιπα ἐκ φόρων 150.000.000.

§93Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀναγνωρίζετε πάντως ἕνα λάθος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Τὸ ἀκριβὲς ποσὸν εἶναι 11 ἑκατομ., δὲν ὑπάρχει περὶ αὐτοῦ ἀμφιβολία καθόσον τὰ ἐνεργητικὰ ὑπόλοιπα ὑπελογίσθησαν παρ’ ἐμοῦ εἰς 140 ἑκατ. εἰς βάρος τῆς χρήσεως 1927–28, ἐνῷ παρελείφθησαν παρ’ ὑμῶν.

§94Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1927–28 δὲν εἴχομεν ἐνεργητικὰ ὑπόλοιπα, ἐνῷ τώρα ἔχομεν.

§95Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τρίτον προσθέτομεν τὰς εἰσπράξεις ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς μεταπολεμικῆς δραχμῆς κατὰ μίαν μονάδα—ἥτις δὲν ἴσχυσε μέχρι τοῦ Αὐγούστου τοῦ ἔτους ἐκείνου—εἰσπράξεις αἵτινες ἀνῆλθον δι’ ὅλον τό ἔτος εἰς 150 ἑκ. μὲ ἀναλογίαν διὰ τὸ μέχρι τοῦ Αὐγούστου διάστημα 50 ἑκ., τὴν ὁποίαν προσθέτομεν. Τὸ σύνολον λοιπὸν τῶν φολογικῶν ἐσόδων τοῦ 1927– 28 συμποσοῦται εἰς 9008 ἑκατ. Ἀλλὰ πρέπει καὶ ἐκ τῆς χρήσεως αὐτῆς νὰ ἐκπέσωμεν τὰς εἰσπράξεις τὰς μὴ ἀποτελούσας βάρος φορολογικόν, ὡς ἔγινε διὰ τὴν χρῆσιν 1931–32. Τοιαῦται εἰσπράξεις εἶναι 1) ἐξ ἐπιστροφῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα δὲν σημειοῦνται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1931–32, καὶ θὰ ἐμφανισθοῦν εἰς τοὺς ἀπολογισμούς.

§96Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ζητοῦμεν τὴν φορολογικὴν ἀπόδοσιν.

§97Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Βεβαίως. Σεῖς δὲν ὑπολογίζετε τὰς ἐπιστροφὰς χρημάτων εἰς τὸν προϋπολογισμόν σας, εἶναι λοιπὸν φυσικὸν νὰ ἐκπεσθοῦν καὶ ἀπὸ τὸ ἔτος 1927–28 2) τὴν εἴσπραξιν ἐκ τῶν χαρτοπαικτικῶν λεσχῶν, ἔσοδον ἥκιστα φορολογικόν, καὶ 3) τὰς εἰσπράξεις ἐξ ἐσόδων παρελθουσῶν χρήσεων, τὰ ὁποῖα ἐβεβαιώθησαν κατὰ τὸ 1927–28 καὶ εἰσήχθησαν εἰς τὴν χρῆσιν αὐτὴν δυνάμει νόμου τῆς δικτατορίας ἰσχύοντος εἰσέτι, καθ’ ὃν τὰ βεβαιούμενα ἔσοδα ἐξ ἐσόδων παρελθουσῶν χρήσεων εἰσάγονται εἰς τὴν χρῆσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐβεβαιώθησαν. Ἐζήτησα παρὰ τῶν ὑπηρεσιῶν ἀκριβῆ πίνακα τῶν ποσῶν τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ φόρων παρελθουσῶν χρήσεων κατὰ τὸ 1927–28, ἀλλ’ ἀτυχῶς μὴ τηρουμένης οὐδεμιᾶς διακρίσεως ἐν τοῖς λογιστικοῖς βιβλίοις ἐστάθη ἀδύνατον νὰ μοῦ δοθῇ οἱοσδήποτε ἀριθμός. Δεδομένου ὅμως οὕτως ὅτι κατὰ τὸ 1927–28 ἔγιναν ἀναμφισβητήτως ἀθροώταται βεβαιώσεις φόρων παρελθουσῶν χρήσεων......

§98Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι περισσότεραι ἀπὸ τὸ 1930.

§99Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀσυγκρίτως περισσότεραι δοθέντος ὅτι βεβαίωσις ἐσόδων σήμερον ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων εἶναι ἀσήμαντοι. Ἡ διαφορὰ συνεπῶς εἶναι κατ’ ἐλάχιστον 200 ἑκατομ. ἀναγράφω ἐν τούτοις μόνον 150 ἑκατομ. Αἱ ἐκπτώσεις τῆς χρήσεως 1927–28 συμποσοῦνται εἰς 242 ἑκατομ., μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ὁποίων τὸ σύνολον τῶν φορολογικῶν ἐσόδων τοῦ 1927–28 κατέρχεται εἰς 8766 ἑκατομ. δρχ. ἔναντι 9041 ἑκατομ. τοῦ 1931–32 ἔτσι ἔχομεν αὔξησιν φορολογικῶν εἰσπράξεων κατὰ τὸ ἔτος 1931–32 ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1927–28 κατὰ 286 ἑκατομ. Ἡ αὔξησις δὲν ὀφείλεται προφανῶς εἰς τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους πολλάκις ἐπεκαλέσθη ἡ Κυβέρνησις. Δὲν ὀφείλεται εἰς προϊοῦσαν δῆθεν βελτίωσιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος εἰς καλλιτέρας βεβαιώσεις καὶ εἴσπραξιν τῶν φόρων καὶ εἰς τὰ μέτρα διώξεως τοῦ λαθρεμπορίου.

§100Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ὅτι ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, τὸ εἶπον ἐγώ· δὲν τὸ εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ θέλω νὰ χωρίσωμεν τὰς εὐθύνας μας.

§101Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν διέστειλα, διότι δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἡ διαστολή. Ὡμίλησα περὶ Κυβερνήσεως. Αὔξησις βέβαια τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος δὲν ὑποθέτω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ καὶ μᾶλλον μείωσις αὐτοῦ ἀναμφισβήτητος προέκυψεν ἐκ τῆς ἐνσκηψάσης ὀξείας οἰκονομικῆς κρίσεως. Καὶ ὁ λόγος μὲν αὐτὸς τίθεται σήμερον μόλις, τίθεται ὅμως ὅπως δήποτε ἐκποδὼν καὶ παρ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπολείπονται ὅμως αἱ ἄλλαι ἐξ ἴσου ἀστήρικτοι ἀπόψεις της, ὅτι αἱ αὐξήσεις ὀφείλονται εἰς τὰ μέτρα τῆς διώξεως τοῦ λαθρεμπορίου καὶ τῆς καλλιτέρας εἰσπράξεως καὶ βεβαιώσεως τῶν φόρων. Ἡ καλλιτέρα τῶν φόρων βεβαίωσις δὲν γνωρίζω κατὰ τίνα τρόπον ἔγινε. Τὸ σύστημα τῆς βεβαιώσεως παρέμεινεν ἀμετάβλητον ὡς ἀμετάβλητοι παρέμειναν καὶ αἱ φοροτεχνικαὶ ὑπηρεσίαι. Συνεστήθησαν ἐλάχισται ἐφορεῖαι ἀλλ’ ἡ βεβαίωσις ἐνεργεῖται κατὰ τόσον καὶ σήμερον ἀπαράλλακτα, ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Αἱ δὲ καθυστερήσεις τῶν βεβαιουμένων ἐσόδων δὲν δύναμαι ἀτυχῶς νὰ εἴπω ἐξ ὅσων ἔχω ὑπ’ ὄψιν, ὅτι παρουσιάζουν προϊοῦσαν μείωσιν. Τουναντίον αἱ καθυστερήσεις ηὔξησαν. Διεπιστώθη πρό τινος ἐνταῦθα ὅτι ὁ φόρος τῆς Οὔλεν παρουσιάζει κολοσσιαίαν ἀληθῶς καθυστέρησιν ἕνεκα τῆς ὁποίας παραπονοῦνται οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ καταβάλλοντες τὸν φόρον, ὅτι ὑποβάλλονται ἀδικαιολογήτως εἰς προσθέτους θυσίας. Εἶναι δὲ ὁ φόρος αὐτὸς ἐκ τῶν ἀσφαλεστέρων, ἐκ τῶν ἀκόπως εἰσπραττομένων. Καὶ ὅταν αἱ καθυστερήσεις τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου τούτου αὐξάνωνται, φαντάζεσθε τί γίνεται εἰς τοὺς λοιπούς. Τὸ 1927–28 αἱ καθυστερήσεις τῶν ἀμέσων φόρων, αἱ ὁποῖαι καὶ μᾶς ἐνδιαφέρουν ἐν προκειμένῳ, ἦσαν 21–22%. Αἱ καθυστερήσεις τοῦ 1929–30 ἔφθασαν εἰς 29%. Ποῦ εἶναι λοιπὸν ἡ καλλιτέρα εἴσπραξις τῶν φόρων περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ἡ εἰκὼν τῶν καθυστερήσεων εἶναι τοιαύτη; Ἀλλὰ μήπως τάχα τὰ μέτρα τῆς διώξεως τοῦ λαθρεμπορίου, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ αἰτία τῆς αὐξήσεως; Ἀλλ’ ἀτυχῶς, ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ τῆς διώξεως τοῦ λαθρεμπορίου, ἡ ὁποία εἶναι ὀρθὴ ἴσως κατ’ ἀρχήν, δὲν εἶχε σοβαρὸν ἀντίκτυπον ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων εἰς τὴν μὴ περαιτέρω πτῶσιν τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὸ λαθρεμπόριον, ἀλλὰ δὲν ηὔξησε τὴν ἀπόδοσιν αὐτῶν. Ὁ καπνὸς λ. χ., ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ ἔσοδον τὸ κυρίως θιγόμενον ἐκ τοῦ λαθρεμπορίου, ἐμφαίνει εἰσπράξεις μειουμένας, ἡ δὲ πρόβλεψις διὰ τὸ 1931–32 εἶναι ἴση σχεδὸν πρὸς τὰς πραγματοποιηθείσας εἰσπράξεις τοῦ 1927–28, 1,256,000,000. Τὸ 1930–31 1,265,000,000. Εἶναι τὸ γεγονὸς τοῦτο ἁπλῆ ἀπόδειξις ὅτι ἐκ τῶν 286,000,000 οὐδὲ ὀβολὸν δυνάμεθα νὰ καλύψωμεν διὰ τῆς ὁδοῦ ταύτης, τῆς δῆθεν διώξεως τοῦ λαθρεμπορίου τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ἐπίσης τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ ὁ κατὰ τοῦ λαθρεμπορίου ἀγών, παρουσιάζουν αὔξησίν τινὰ μεταξὺ τῶν δύο χρήσεων, ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὐτὴ δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ καλύψῃ οὐδὲ τὴν πρόσθετον εἴσπραξιν ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν τοῦ σίτου, πολλῷ δὲ μᾶλλον τὰς αὐξήσεις αἱ ὁποῖαι ἐπεβλήθησαν διὰ τῶν λοιπῶν δασμολογικῶν ἐπιβαρύνσεων. Τὸ 1927–28 εἰσεπράχθησαν 2530 ἑκατομ. ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν. Τὸ δὲ 1930–31 προβλέπεται ἔσοδον 2,615,000,000, ἐνῷ κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ἡ εἰσαγωγὴ σίτου ὑπῆρξεν ἀσυγκρίτως ἀνωτέρα καὶ αὔξησις σημαντικὴ ἐπεβλήθη εἰς τοὺς δασμοὺς ἐφ’ ὅλων τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης. Ὁ λόγος τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσπράξεων εἶναι ἄλλος. Ἡ Κυβέρνησις προέβη εἴς τινας φορολογικὰς ἀνακουφίσεις, ἀλλὰ παραλλήλως καὶ εἰς ἐπιβαρύνσεις, ἐγὼ δὲ εἶμαι ὑποθέτω, ὁ πρῶτος διατυπώσας ἀπὸ τοῦ βήματος τὴν ἀρχὴν ὅτι δὲν ἀπέκλεισεν ἡ Κυβέρνησις, δι’ ὅσων ἐπηγγέλθη προεκλογικῶς οἱανδήποτε φορολογικὴν μεταρρύθμισιν. Ἀλλ’ ἡ ἔννοια τῆς ὑποσχέσεως αὐτῆς ἦτο νὰ μὴ αὐξήσῃ ἐν τῷ συνόλῳ τὸ φορολογικὸν βάρος. Τῆς ἀρχῆς ταύτης τεθείσης, δύσκολος ὁπωσδήποτε ἀποβαίνει ὁ μαθηματικὸς ὑπολογισμὸς τῶν φορολογικῶν τῆς Κυβερνήσεως πιστοχρεώσεων, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖον εἶναι τὸ καθαρὸν ἐξαγόμενον. Καθαραὶ ἄλλως τε αὐξήσεις προσλαμβάνουν τὴν ἀπατηλὴν μορφὴν φορολογικῶν δῆθεν ἀνακουφίσεων διὰ τῆς τυπικῆς μειώσεως τῶν ποσοστῶν εὐρυνομένης τῆς φορολογικῆς βάσεως. Τοῦτο συνέβη λ. χ. εἰς τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ ἔκπτωσις τοῦ φορολογικοῦ ποσοστοῦ κατὰ 20% εἶχεν εἰς ἀντιστάθμισμα τὴν ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐνοικίων, ἥτις ἐπῆλθε διὰ τῆς μερικῆς τοῦ ἐνοικιοστασίου ἄρσεως μεγαλυτέραν φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν· καὶ εἰς τὸν συνθετικὸν φόρον εἰς τὸν ὁποῖον ὁ μετριασμὸς τῆς φορολογικῆς κλίμακος συνεδυάσθη πρὸς τὴν ἐπέκτασιν τοῦ κύκλου τῶν ὑποκειμένων εἰς τὴν φορολογίαν. Ἔχομεν δηλαδὴ καὶ εἰς τοὺς δύο τούτους φόρους, ὡς καὶ εἰς ἄλλους, ὑπὸ τὸν τύπον τῆς τροποποιήσεως τῶν φορολογιῶν καθαρὰν φορολογικὴν αὔξησιν· καὶ ἐὰν ἀναλογισθῶμεν ὅτι καὶ αἱ δῆθεν ἐλαττώσεις ὑποκρύπτουν πρόσθετον ἐπιβάρυνσιν αἱ δὲ ἀσυγκάλυπτοι ἐπιβαρύνσεις ἐπεβλήθησαν εἰς κλίμακα εὐρυτάτην εἰς ὅλα τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἀγόμεθα εἰς τὸ ἀλάνθαστον συμπέρασμα ὅτι τὰ 300 ἑκατομ. εἶναι πρόσθετος φορολογία καὶ ὅτι, μᾶλλον, ἡ αὔξησις τῆς φορολογίας πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ εἰς ποσὸν ἀνώτερον, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς καλύψεως τῶν ἐσόδων ἐκ τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως. Δὲν ἐπιζητῶ νὰ κατακρίνω τὴν Κυβέρνησιν ὡς παλινῳδήσασαν, ὡς ἀθετήσασαν τὰς πρὸς τὸν λαὸν ἐπαγγελίας της. Δὲν σταματοῦν αἱ σεβόμεναι ἑαυτὰς Κυβερνήσεις ἐνώπιον τοιούτων κωλυμάτων, ὅταν τὰ γενικώτερα συμφέροντα ἐν τῇ ἐξελίξει τῶν περιστάσεων ἄλλας ἐπιβάλλουν ἀποφάσεις. Ἐὰν αἱ ἀνάγκαι ἤθελον ἐπιβάλῃ τὰς φορολογικὰς αὐξήσεις οὐδεμία Κυβέρνησις θὰ ἦτο ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ καθῆκον τῆς ἀρνουμένη αὐτὰς ὑπὸ τὸ πρόσχημα ὅτι τὴν ἐμποδίζει τὸ προεκλογικόν της πρόγραμμα. Ἐὰν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἤθελεν εὑρεθῇ ὄχι ἐνώπιον περισσευμάτων ἀλλ’ ἐνώπιον ἐλλειμμάτων.......

§102Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ παρῃτεῖτο, ἁπλούστατα.

§103Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. ..... τῶν ὁποίων ἦτο ἀπαραίτητος ἡ κάλυψις, δὲν θὰ ἐδικαιολογεῖτο παραμένουσα ἀδρανὴς καὶ μὴ προβαίνουσα εἰς ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἔσωζον τὸν τόπον, ἐκ μόνου τοῦ λόγου ὅτι εἶχεν ὑποσχεθῆ νὰ μὴ αὐξήσῃ τοὺς φόρους, οὐδὲ θὰ ἦτο εὐθύτης ἐκ μέρους αὐτῆς νὰ εἴπῃ ὅτι: ἐγὼ ἔχω ἀναλάβει ἀπέναντι τοῦ λαοῦ τὴν εὐχάριστον μόνον ὑποχρέωσιν τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν ἀλλὰ καὶ τὴν δέσμευσιν νὰ μὴ αὐξήσω τὰ βάρη του καὶ συνεπὴς πρὸς ὅσα εἶπον ηὔξησα τὰς δαπάνας καὶ ἂς ἔλθουν ἄλλοι νὰ τὰς καλύψουν.

§104Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ εἶπα αὐτὸ ποτέ.

§105Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἰσχυρίζομαι ὅτι καμμία προεκλογικὴ δέσμευσις δὲν σᾶς ἀπαλλάσσει τῆς ὑποχρεώσεως τῆς καλύψεως τῶν δαπανῶν ἔστω καὶ διὰ φόρων.

§106Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐὰν εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ αὐξήσω τοὺς φόρους, θὰ κάμω μίαν δήλωσιν πρὸς τὸν λαόν, ὅτι ἐπλανήθην, ὅτι ἔκαμα λάθος, ὅτι ηὔξησα τὰς δαπάνας ἐνῷ τὰ ἔσοδα ἠλαττώθησαν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ ἄλλη Κυβέρνησις ἐφόσον ἐγὼ ἀπέτυχα εἰς τὸ πρόγραμμά μου, καὶ ἀναλαμβάνω νὰ τὴν ὑποστηρίξω.

§107Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δέσμευσις ἐκ προεκλογικῶν ὑποσχέσεων ὑποχρεοῦσα οἱανδήποτε τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον της, ὅταν τὸ καθῆκον ἐπιβάλλει νέας φορολογικὰς θυσίας δὲν ὑφίσταται. Ὑπεράνω ὅλων κεῖται ἡ ἀνάγκη τῆς προφυλάξεως τοῦ τόπου ἀπὸ καταστροφάς. Καὶ εἶναι ἀνήκουστο, ὑπὸ τὸ πρόσχημα δῆθεν κωλύματος ἐκ τοῦ προεκλογικοῦ προγράμματος, νὰ ἀφήσῃ τὴν θέσιν της ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ἔλθουν ἄλλοι νὰ καλύψουν τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας αὐτὴ ἐδημιούργησε καὶ νὰ ἐπιβάλουν αὐτοὺς τοὺς φόρους.

§108Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ θὰ τὸ ἔλεγα ἐγὼ εἰς τὸν Λαόν.

§109Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀδικαιολόγητος ὡσαύτως εἶναι ἡ Κυβέρνησις διατηροῦσα ἐν ἰσχύϊ φόρους ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι οἱ φόροι ἐπεβλήθησαν ἐπὶ τῶν προκατόχων της· ἡ εὐθύνη της εἶναι ἡ ἰδία ὡς ἄν αὐτὴ τοὺς ἐπέβαλλε καὶ ἀσυγκρίτως μεγαλειτέρα διότι ἐκληρονόμησεν ἄνεσιν ἐπιτρέπουσαν τὴν κατάργησίν των. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐμμένῃ ἢ δὲν ἐμμένῃ εἰς τὰς ὑποσχέσεις της εἶναι ζήτημα ἐπουσιῶδες. Τὸ σπουδαῖον εἶναι νὰ μὴ παραστῇ τοῦ λοιποῦ ἀνάγκη αὐξήσεως τῶν φορολογικῶν βαρῶν, διὰ τῆς δημιουργίας νέων δαπανῶν. Τὰς εὐθύνας τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων δὲν φέρουν βεβαίως αἱ Κυβερνήσεις αἱ ἐπιβάλλουσαι αὐτάς, ἀλλ’ αἱ Κυβερνήσεις αἱ ἀσυλλογίστως προβαίνουσαι εἰς συνεχῆ ἐξόγκωσιν τῶν ἐξόδων, τῆς ὁποίας μοιραῖον εἶναι ἀποτέλεσμα ἡ νέα τοῦ λαοῦ ἐπιβάρυνσις. Ἡ Πολιτεία τῶν Κυβερνήσεων πρέπει ἐκ τούτου νὰ κρίνεται: ἐὰν ηὔξησαν τὰς δαπάνας ἢ δὲν τὰς ηὔξησαν πέραν τοῦ ἀναγκαίου μέτρου, πέραν τῆς λαϊκῆς ἀντοχῆς. Ἡ κυβερνητικὴ προσπάθεια δέον ἐπίσης νὰ στρέφεται εἰς τοῦτο, πῶς νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἱκανοποίησις τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, τῶν ἀναγκῶν τοῦ Λαοῦ, ἄνευ περαιτέρω φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως, διὰ τῆς τονώσεως μόνον τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας δυνάμεων. Εἶμαι καὶ ἐγὼ πλήρης ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου πίστεως, πλήρης ἐλπίδων, τὰς ὁποίας ἀρύομαι ὄχι μόνον ἐκ τῆς ζωτικότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς παρατηρήσεως ὅτι δὲν ἔχουν ἐξαντληθῆ ἀκόμη τελείως τὰ ἐφόδια διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ ἀντεπεξέλθωμεν τελεσφόρως εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς κρίσεως. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ποῖον εἶναι τὸ ἀκριβὲς ποσὸν τῶν περισσευμάτων, τὸ ὁποῖον ἀκόμη δὲν ἐδαπανήθη, διότι νομίζω ὅτι δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς σκοποὺς χρησιμωτέρους καὶ τὸ ποσὸν τὸ ἤδη διατεθὲν κατ’ ἄλλον τρόπον, ἀλλὰ μὴ δαπανηθέν. Ἔχομεν ἐν πάσῃ περιπτώσει ποσὸν ἐκ τῶν περισσευμάτων, τὸ ὁποῖον δὲν διετέθη κἄν 135 ἑκατομμυρίων, ἐπίσης ἐπαύξησιν τῶν πλεονασμάτων συνεπείᾳ τῆς προϊούσης ἐκκαθαρίσεως τῶν ἐνεργητικῶν καὶ παθητικῶν ὑπολοίπων, τὴν ὁποίαν ὑπολογίζω εἰς 250 ἑκατομμύρια κατ’ ἐλάχιστον ὅριον καὶ τρίτον προβλεπόμενον περίσσευμα τοῦ 1931 ἐκ 350 περίπου ἑκατομμ. Ἐν συνόλῳ 735 ἑκατομμ., ποσὸν βεβαίως οὐχὶ εὐκαταφρόνητον, ἂν χρησιμοποιηθῇ ἀποκλειστικῶς πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀμέσων τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας ἀναγκῶν καὶ κατὰ πρῶτον λόγον πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς, καὶ δὴ τῶν κυριωτέρων προϊόντων, τοῦ καπνοῦ, τοῦ ἐλαίου, τῆς σταφίδος περὶ ὧν ἠσχολήθησαν οἱ προλαλήσαντες. Πῶς θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ ἐνίσχυσις αὕτη; Θὰ ἦτο δυνατὴ διὰ φορολογικῶν ἀνακουφίσεων, διὰ καλλιτέρας τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου ὀργανώσεως, καὶ κυριώτατα, κατὰ τὴν γνώμην μου, διὰ συντόνου προσπαθείας ἀνοίγματος νέων ἀγορῶν διὰ τὴν κατανάλωσιν τοῦ πολυτιμοτέρου τῶν ἐθνικῶν μας προϊόντων, τοῦ καπνοῦ, ὅστις δὲν ἔχει εἰσχωρήσει εἰ μὴ εἰς ἐλάχιστα μεγάλα κέντρα καταναλώσεως εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐὰν ἤθελε κατορθωθῇ νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν κατανάλωσιν τοῦ καπνοῦ εἰς τὰς μεγάλας τῆς ἀλλοδαπῆς ἀγορὰς ἢ εἰς μίαν ἢ δύο ἐξ αὐτῶν, θὰ ἐξησφαλίζετο τελείως ἡ εὐημερία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καλὴ εἶναι ἡ προσπάθεια πρὸς αὔξησιν τῆς σιτοπαραγωγῆς, ἀλλ’ εἶναι ἡ περισσότερον πάσης ἄλλης ἐπισφαλὴς καὶ δαπανηρά. Δὲν θὰ ἔπρεπεν ἴσως νὰ ὠθῶμεν τὰς ἀγροτικὰς τάξεις πρὸς ἐπέκτασιν τῆς σιτοκαλλιεργείας ἄνευ μεγάλης προσοχῆς πρὸς ἐπέκτασιν ἰδίως πέραν τοῦ ὁρίου τὸ ὁποῖον χαράσσουν αἱ ἀνάγκαι τῆς ἀμέσου καταναλώσεως τῶν ἰδίων ἀγροτῶν, ἐφ’ ὅσον ἑκάστοτε ἀποδεικνύεται δι’ ἐπισταμένης πρακτικῆς ἐρεύνης ὅτι ἡ καλλιέργεια ἄλλων χρησιμωτέρων προϊόντων δὲν θὰ ἦτο εὐδόκιμος. Τὸ προϊόν τὸ κατ’ ἐξοχὴν προσιδιάζον εἰς τὸν τόπον μας, ὁ καπνὸς, εἶναι εἰσέτι ἄγνωστος εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Ἰρλανδίαν, τὴν Νότιον Ἀμερικὴν, εἰς τὰς Ἰνδίας, εἰς τὴν Κίναν, εἰς πλείστας ἀχανεῖς ὄντως ἀγοράς, εἰς τὰς ὁποίας ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀσύγκριτον ποιοτικὴν τῶν Ἑλληνικῶν καπνῶν ὑπεροχήν, ἡ διάδοσίς των δὲν θὰ εἶναι τὸ παράπαν δυσχερής. Αἱ ἰδιωτικαὶ ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδύναντο νὰ ἀναλάβωσιν τὸ ἔργον τοῦτο, δὲν εἶναι δυστυχῶς τόσον ἰσχυραὶ ὥστε νὰ ἀποδυθοῦν διὰ τῶν ἰδίων των μόνον δυνάμεων εἰς ἀποπείρας, τῶν ὁποίων ἐνδεχομένη ἀποτυχία θὰ συνεπήγετο τὴν τελείαν των καταστροφὴν, διότι τὸ Κράτος εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀποτολμήσῃ, θραῦον ἐν ἀνάγκῃ τοὺς παραδεδεγμένους τύπους τῆς οἰκονομικῆς του δράσεως, τόσον εὐρεῖαν προσπάθειαν καὶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τοὺς συναφεῖς πρὸς αὐτὴν κινδύνους. Ἐὰν ἀποτύχῃ—καὶ δὲν φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἀποτύχῃ, διότι τὸ παράδειγμα τῆς Γερμανίας καὶ τῆς Ἀμερικῆς εἰς ἣν ἐπεβλήθησαν τὰ καπνὰ χάρις εἰς τοὺς Ἕλληνας μικροβιομηχάνους μᾶς καθησυχάζει τελείως—ἐὰν λέγω παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν ἀποτύχῃ, ἡ ζημία θὰ εἶναι μικρά. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιτύχῃ—καὶ θὰ ἐπιτύχῃ ἀσφαλῶς διὰ τῆς ἱδρύσεως βιομηχανιῶν καὶ πρατηρίων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, αἵτινες θὰ ἀναγκάσουν τοὺς ξένους βιομηχανικοὺς οἴκους εἰς ἀγορὰν Ἑλληνικῶν καπνῶν πρὸς ἀνάμιξιν—ἐὰν ἐπιτύχῃ, λέγω, θὰ λυθῇ ὁριστικῶς τὸ ζωτικώτερον τῶν προβλημάτων μας. Ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῆς παραγωγῆς ὀφείλει νὰ δοθῇ πᾶς διαθέσιμος πόρος καὶ ὁ ἐλάχιστος ὀβολός τὸν ὁποῖον ἔχομεν, θὰ συνίστων δὲ μάλιστα νὰ μὴ διστάσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ μελετήσῃ καὶ τὸ ζήτημα μιᾶς προσωρινῆς ἀναστολῆς ὡρισμένων φόρων διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως τῶν προϊόντων μας εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Διότι εἶναι περιττὸν νὰ σκεπτώμεθα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅταν παρέλθῃ ἡ κρίσις, τὴν ἀνάγκην τῆς ἀνακτήσεως πελατείας, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν ἤδη ἀπολέσει. Ὁ ἀγών μας τότε θὰ εἶναι τραχὺς καὶ αἱ θυσίαι μας μεγαλύτεραι! Παραλλήλως πρὸς τοῦτο, τὸ ζήτημα τῆς ἀποφασιστικῆς τῶν δαπανῶν περικοπῆς πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ πάλιν εἰς τὴν πρώτην τῶν μεριμνῶν μας γραμμήν. Δὲν παραγνωρίζω τὰς δυσχερείας ἐνώπιον τῶν ὁποίων προσκόπτει, αἱ ὁποῖαι ἐπιπροσθοῦν εἰς τὴν ἐπιδίωξιν οἰκονομιῶν, τὰς ἀνεγνώρισα δὲ πάντοτε καὶ τάς διεκήρυξα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλὰ τί θέλετε; Ἂν ἡ πορεία τῶν δύο σκελῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ βαίνῃ κατ’ ἀντίθετον κατεύθυνσιν, μειουμένων τῶν ἐσόδων καὶ αὐξανομένων τῶν δαπανῶν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς προσκαίρους στερήσεις καὶ νὰ περικόψωμεν πᾶσαν δαπάνην μὴ ἀπαραίτητον διὰ τὰς ἀναποφεύκτους μας ἀνάγκας. Δὲν θὰ ἐδίσταζον νὰ ὑποδείξω τὴν σύστασιν—ἂς μὴ φανῇ τὸ πρᾶγμα παράδοξον—μιᾶς ἀκόμη Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς οἰκονομιῶν, καθαρῶς Κοινοβουλευτικῆς, λυποῦμαι δὲ μάλιστα ὅτι τὸ σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπει ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ νὰ ἀπαρτίζεται ἐκ μελῶν ἀνηκόντων μόνον εἰς τὴν πλειοψηφίαν διὰ νὰ ἀπολαύῃ τῆς ἀμερίστου ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως. Ἀριθμεῖ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς δυνάμεις ἱκανὰς νὰ φέρουν εἰς πέρας τοιοῦτον ἔργον διὰ συστηματικῆς ἐκ τοῦ σύνεγγυς μελέτης τῶν ὀργανισμῶν, τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν κλάδων. Καὶ ἂν ἀκόμη δὲν θὰ ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα παταγώδη ἡ λειτουργία της, ἡ ἐπιρροή της, ἐὰν ἐκινεῖτο μὲ ζῆλον, θὰ ἦτο εὐεργετικὴ διότι θὰ ἔδιδεν εἰς ὅλους τὸν τόνον καὶ τὸ σύνθημα σκληρᾶς περισυλλογῆς καὶ θὰ ἐδημιούργει τὴν ἀτμόσφαιραν τῆς φειδοῦς καὶ τῶν οἰκονομιῶν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἔχουν συσταθῆ μέχρι τοῦδε ἐπὶ τῆς ἐργατικῆς μόνον Κυβερνήσεως 70, ἂν δὲν ἀπατῶμαι ἢ 80 ἐπιτροπαὶ οἰκονομικῶν πρὸς ἐπίτευξιν περιορισμοῦ γενικῶν δαπανῶν ἢ ἐξόδων εἰδικῶν κλάδων, καὶ ὅμως ζητεῖται ἤδη ἡ σύστασις μιᾶς 71ης ἐπιτροπῆς τὴν ὁποίαν καὶ ἐδέχθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§110Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὅλαι αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ ἐζήτησαν αὔξησιν δαπανῶν.

§111Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν ἀναθέσωμεν εἰς αὐτὰς τὴν ἐντολὴν τῆς ἐξευρέσεως οἰκονομιῶν, θὰ θελήσουν εἶμαι βέβαιος, νὰ φανοῦν ἀντάξιαι τῆς ἀποστολῆς των. Θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι, ἀκόμη νὰ ἀφεθῇ καὶ λειτουργήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερον ὁ θεσμὸς τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν, παρέχει δὲ γόνιμον πρὸς τοῦτο ἔδαφος ἡ ὑπόθεσις τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν ὑποτιμῶ τὴν βαρύτητα τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ βεβαίωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δι’ ὅσων ἐλέχθησαν δὲν θίγονται πολιτικαὶ ὑπολήψεις, ἀλλ’ ὅση καὶ ἂν εἶναι ἡ βαρύτης τῆς βεβαιώσεως αὐτῆς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐμποδίσωμεν τὰ πάθη καὶ τὴν φαντασίαν νὰ ὀργιάζουν καὶ νὰ ἑρμηνεύουν τὴν βεβαίωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς ἁπλῆν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. Διατὶ θὰ ἀφήσωμεν ὑπολήψεις ἐκθέτους καὶ ἐλεύθερον τὸ πεδίον εἰς τὴν κακεντρέχειαν καὶ τὴν μοχθηρίαν; Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἔλθῃ εἰς φῶς ὁλόκληρος ἡ ὑπόθεσις αὕτη, νὰ διονυχισθῇ εἰς ὅλας της τὰς φάσεις ἀπὸ τῆς πρώτης της ἐμφανίσεως μέχρι σήμερον διὰ νὰ καθορισθῇ ἐπακριβῶς ὁ ρόλος τὸν ὁποῖον διεδραμάτισεν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν εἰς αὐτήν. Ἐὰν οὐχὶ ὀρθῶς κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀποκρούσῃ τὴν πρότασιν ὑπὸ τὴν γενικήν της μορφήν, θὰ ὑποβάλω τὴν παράκλησιν νὰ συσταθῇ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰ διατρέξαντα ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς καὶ τῶν συμμαχικῶν Κυβερνήσεων, παράκλησιν τὴν ὁποίαν νομίζω δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρίδῃ ἡ Κυβέρνησις.

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ τὸ σκεφθῶ αὐτὸ τὸ ζήτημα· εἶναι τόσον ἀνώμαλον!

§113Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἦτο μάλιστα ἐνδεδειγμένον αἱ ἐξεταστικαὶ ἐπιτροπαὶ νὰ ἐπιληφθοῦν τῆς ἐρεύνης ὅλων τῶν συμβάσεων τῶν ὑπογραφεισῶν κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους, καὶ ἂν τοῦτο δὲν ἤθελεν γίνῃ δεκτὸν θὰ παρεκάλουν νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασίς μου περὶ συστάσεως εἰδικῆς ἐπιτροπῆς διὰ τὰς συμβάσεις τὰς ὑπογραφείσας ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς καὶ τῶν συμμαχικῶν Κυβερνήσεων, διὰ νὰ πληροφορηθῇ τέλος πάντων ὁ κόσμος ὅτι ἐπὶ τῶν Κυβερνήσεων τούτων δὲν ὑπεγράφησαν ἄλλαι συμβάσεις πλὴν μιᾶς τῆς συμβάσεως τῆς ὁδοποιΐας τῆς ὁποίας τὴν ἀνάγκην κατ’ ἀρχὴν οὐδεὶς ἠμφισβήτησεν. Εἰς τὶ δύναται νὰ προσκόψῃ ἡ σύστασις τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν ὅταν ἀφαιρεῖται ἐξ αὐτῆς ἡ ἔννοια τῆς μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἡ σύστασις τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν περιεβλήθη διὰ τοῦ νέου συντάγματος διάφορον σημασίαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἄλλοτε εἶχε καὶ ἀπέβη σχεδὸν ὑποχρεωτικὸς θεσμὸς κινούμενος διὰ τῆς θελήσεως ὀλίγου ἀριθμοῦ βουλευτῶν; Διὰ νὰ μὴ δώσωμεν ἱκανοποίησιν εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην ἐκ τῶν ὑποθέσεων, διὰ τὰς ὁποίας λυπηρὰ ὑπῆρξεν ἡ συγκίνησίς της καὶ ἡ ἐξέγερσις της; Διατὶ νὰ μὴ πλατύνωμεν τὴν λειτουργίαν τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν καὶ νὰ ἀναδείξωμεν αὐτὰς εἰς φόβητρον τῶν φαύλων στοιχείων καὶ ὡς ἀσφάλειαν τῶν ἐντίμων πολιτευτῶν; Ποῖον εἶναι τὸ ὄφελος ἐκ τῆς ἀτομικῆς ἡμῶν ἐπαφῆς καθ’ ἑκάστην πρὸς τὴν διοίκησιν; Τὸ χρέος μας εἶναι ἀνώτερον: Νὰ καταστήσωμεν τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν κέντρον ἀγρύπνου παρακολουθήσεως ὅλων τῶν ἐκφάνσεων τῆς δημοσίας ζωῆς, κέντρον ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ἐκπορεύωνται τὰ ρεύματα τῆς καθάρσεως καὶ ἡ ἀμέριστος πρὸς τὰς λειτουργίας τοῦ Κράτους ἐμπιστοσύνη. Ἂς χύσωμεν ἄπλετον φῶς ἐφ’ ὅλων τῶν δικαίως ἢ ἀδίκως ὑπόπτων ὑποθέσεων. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει, ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησίν μου νὰ συσταθοῦν ἐξεταστικαὶ ἐπιτροπαὶ διὰ τὰς συμβάσεις τὰς ὑπογραφείσας ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς καὶ τῶν συμμαχικῶν Κυβερνήσεων.

§114Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς θὰ τὸ δικαιολογήσωμεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα;

§115Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποβάλατε κατηγορίαν κατὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἄλλων κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔλαβον δῆθεν χώραν πράξεις αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ κινήσουν τὸν νόμον περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν.

§116Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς θέλετε νὰ ἀρχίσωμεν διαδικασίαν δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Δὲν νομίζετε ὅτι θὰ ἐδημιουργοῦντο ἐντυπώσεις αἱ ὁποῖαι θὰ διαψευσθοῦν αὔριον καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν νομίζω ὅτι θὰ χρησιμεύσουν; Νομίζω ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἔξω τῆς Κοινοβουλευτικῆς τάξεως.

§117Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ λειτουργία τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν δὲν προϋποθέτει τὴν διατύπωσιν ὡρισμένων κατηγοριῶν συνεπαγομένων τὴν παραπομπὴν εἰς εἰδικὸν δικαστήριον. Εἶναι ἁπλῶς, ὡς διεμορφώθη ὁ θεσμὸς μέσον διαφωτίσεως τῶν Βουλῶν, μέσον διαφωτίσεως τῆς Κοινῆς Γνώμης.

§118Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ θέμα θὰ ἐξετάσῃ; Ἡ ἐντολὴ τῆς ἐπιτροπῆς τὶ θὰ εἶναι;

§119Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὶ θὰ ἐξετάσῃ; Δὲν γεννᾶται περὶ τούτου ζήτημα. Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τὴν βεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐνεφυλοχώρησαν μεσολαβήσεις εἰς τὴν σύμβασιν τῆς ὁδοποιΐας, θὰ ἐξετασθῇ ποίας φύσεως ὑπῆρξαν αἱ μεσολαβήσεις αὗται. Τὸ ζήτημα προκύπτει ἀφ’ ἑαυτοῦ διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς ὁδοποιΐας ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη τῆς διαφωτίσεως. Εἶναι φανερὸν πὼς δὲν θὰ ἐπέλθῃ ἡ διαφώτισις παρὰ διὰ τῆς συστάσεως τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Διατὶ θέλετε νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὸ σκότος σημεῖα καίρια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐγείρουν τὰς ὑπονοίας τῆς Κοινῆς Γνώμης;

§120Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω νὰ διατυπωθῇ ἡ πρότασις δι’ αἰτιολογικοῦ πλήρους καὶ ἀναλαμβάνω νὰ τὴν ἐξετάσω μετὰ πολλῆς προσοχῆς διὰ νὰ ἴδω ἂν γίνεται τὸ πρᾶγμα καὶ ἐὰν εἶναι χρήσιμον ἢ ὄχι.

§121Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναφέρω ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀδίκως νομίζω εἰς εἰδικὴν συνεδρίασιν ἠσχολήθη ἡ Βουλή, τὸ ζήτημα τῆς αὐταρχικότητος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὴν συζήτησιν ἐκείνην δὲν ἠθέλησα νὰ λάβω μέρος οὐ μόνον διότι ἡ ὥρα εἶχε παρέλθῃ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι ἡ συζήτησις εἶχεν ἐκτραπῆ ἐκ τοῦ ἀρχικοῦ της προορισμοῦ πρὸς ἄλλα θέματα καὶ πρὸς λεπτομερείας τὰς ὁποίας ἐθεώρουν τελείως ἀσημάντους. Ἀρκοῦμαι σήμερον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀκριβῶς διότι ἔχει συγκεντρώσει εἰς χεῖρας του δύναμιν παμμεγίστην, διότι ἐξαιρετικὴ — καὶ δικαίως — εἶναι ἡ ἠθική του ἐπιβολή, ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔχει μείζονα ὑποχρέωσιν, ἐναρμονίζων τὰς δημιουργικὰς τοῦ Ἔθνους δυνάμεις καὶ πρὸ παντὸς τὰς ἐγκλειομένας ἐντὸς τοῦ κόμματός του, νὰ τὰς ἀφήσῃ νὰ ἀναπτυχθοῦν τελείως ἐλεύθεραι εἰς ὑπεύθυνον δρᾶσιν καὶ πρωτοβουλίαν. Μόνον τοιουτοτρόπως θὰ ἴδῃ τὸ ἔργον του ἐπιστεφόμενον δι’ ἐπιτυχίας ἀνταξίας τῶν παλαιῶν του δαφνῶν. Ἡ ἀγόρευσίς μου, κύριοι, εἰς τὰ οὐσιώδη της μέρη ἐτελείωσεν. Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ προσθέσω σημεῖα τινὰ ἐλάχιστα τυπικῆς φύσεως διὰ τὸν προϋπολογισμὸν διὰ νὰ εἴπω ὅτι θεωρῶ καὶ ἐγὼ εὐχάριστον τὸ φαινόμενον τῆς ἐπιτευχθείσης ἐνημερότητος τῆς καταθέσεως καὶ συζητήσεως αὐτοῦ. Ἡ ἔγκαιρος τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησις, ὀφειλομένη εἰς ἀξιέπαινον ἐν μέρει προσπάθειαν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἰς τὴν ἀποκατασταθεῖσαν δημοσιονομικὴν ὁμαλότητα, ἐξασφαλίζει ὄντως τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς. Δὲν θὰ ἦτο ἐν τούτοις ὠφέλιμον νὰ προχωρήσωμεν περαιτέρω καὶ νὰ σκεφθῶμεν περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ λογιστικοῦ μας συστήματος, διὰ νὰ εἰσαγάγωμεν συμφώνως πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως τὴν 12μηνον χρῆσιν. Τὸ λογιστικὸν ἡμῶν σύστημα δὲν παρεμβάλλει οὐσιώδεις τοὐλάχιστον δυσχερείας εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ἔχει δὲ τὸ μέγιστον προσὸν ὅτι διατηρεῖ καθαρὰν τὴν φυσιογνωμίαν ἑκάστης χρήσεως καὶ προλαμβάνει τὴν σύγχυσιν καὶ τὰς νοθείας, αἱ ὁποῖαι καὶ ἄλλοτε ἐσημειώθησαν παρ’ ἡμῖν καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ καθίστων ἀπολύτως δύσκολον τὴν ἄσκησιν ἐλέγχου ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν ἀλληλοδιαδόχων Κυβερνήσεων. Ἐγκρίνω τὴν εἰσαχθεῖσαν τροποποίησιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν προσθέτων δωδεκατημορίων, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸν συνάδελφον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Διὰ τῆς τροποποιήσεως διευκολύνεται ὁ παραλληλισμὸς τῆς ἐξελίξεως τῶν διαφόρων ἐσόδων, τῶν ὁποίων προηγουμένως ἀπέβαινε δύσκολος, ἡ παρακολούθησις. Ἡ λογιστικὴ τάξις καὶ διαύγεια ἔχει τὴν οὐσιαστικὴν σημασίαν καὶ ἐπίδρασιν εἰς διατήρησιν ὑγιοῦς δημοσιονομικῆς καταστάσεως, πρὸς τὴν ὁποίαν μὲ στοργὴν καὶ διαφέρον πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν, διότι εἶναι ἀλληλένδετος πρὸς τὴν πρόοδον τοῦ τόπου. (χειροκροτήματα).

§122Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διακόψωμεν διὰ 5 λεπτὰ.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5 λεπτά.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§125Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ, κ. βουλευταὶ διὰ τῆς ἐκθέσεως τὴν ὁποίαν τόσον εὐστόχως ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαμῶν ἐγκρίνει καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν τὸν συζητούμενον προϋπολογισμὸν προβαίνουσα ἅμα εἰς πολλὰς ἀναλυτικὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας χαρακτηρίζει καὶ εὐσυνειδησία καὶ ἐπιμέλεια ἐξαιρετικὴ ἀλλὰ καὶ ἐξαντλητικὴ τῶν θιγομένων θεμάτων ἔρευνα. Ἀλλ’ αἱ ἀναλυτικαὶ αὐταὶ παρατηρήσεις δὲν πρόκειται νὰ μὲ ἀπασχολήσουν ἐφ’ ὅσον δὲν ἀφίστανται καθόλου τῆς διαγραφομένης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δημοσιονομικῆς πολιτικῆς. Θὰ περιορισθῶ ἑπομένως νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπί τινων μόνον σημείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ἢ εὔχεται νὰ ἐπενεχθῶσι μεταβολαὶ καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν διαφόρων ὑπουργείων. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀναγνωρίζουσα καὶ ἐπαινοῦσα τὴν καταβαλλομένην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προσπάθειαν διὰ τὴν ἐνημέρωσιν τοῦ δημοσίου ἡμῶν λογιστικοῦ ἐφιστᾷ ταὐτοχρόνως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ἀτελείας τοῦ ἐτησίου γενικοῦ ἰσολογισμοῦ τῆς περιουσίας τοῦ Κράτους. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ ὅτι ὁ ἰσολογισμὸς εἶναι ἀτελὴς ὡς σήμερον καταρτίζεται καὶ προχωρῶν καὶ περισσότερον ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν δέχομαι ὅτι δὲν ἀνταποκρίνεται οὔτε εἰς τὰς ἀξιώσεις τοῦ λογιστικοῦ νόμου, οὔτε εἰς τὸν ἀληθῆ προορισμὸν τοῦ ἰσολογισμοῦ. Σήμερον ὁ ἰσολογισμὸς ἐμφανίζει τὴν κίνησιν τοῦ δημοσίου Ταμείου, τὴν σχετικὴν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ μὲ τὴν ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ ληψοδοσίαν διὰ δὲ τῶν παραρτημάτων αὐτοῦ ἐκτὸς τῶν ἐνεργητικῶν καὶ τῶν παθητικῶν ὑπολοίπων ἐμφανίζει τὴν κίνησιν τοῦ Δημοσίου Χρέους. Δὲν ἐμφανίζει ὅμως ὅλα τὰ στοιχεῖα τῆς Κρατικῆς περιουσίας κινητῆς καὶ ἀκινήτου ἀλλ’ ὑποθέτω θὰ συμφωνῇ καί ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι δὲν ὀφείλεται τοῦτο εἰς παράλειψιν ἢ ἀμέλειαν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἀγνοεῖ ἡ Βουλὴ τὴν ἐκκρεμότητα εἰς ἣν εὕρομεν τοὺς διαφόρους λογαριασμοὺς λόγῳ τῆς μὴ ἐνημερότητος τοῦ ἐλέγχου, ἡ ἐκκρεμότης αὕτη καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα Κράτη παρετηρήθη, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὰ πολεμικὰ ἔτη. Ἐν Γερμανίᾳ μάλιστα τόσος ἦτο ὁ ὄγκος τῆς ἐκκρεμότητος ὥστε παρητήθησαν τοῦ κανονικοῦ ἐλέγχου τῶν λογαριασμῶν τῶν πολεμικῶν ἐτῶν ἀπαλλαγέντος τοῦ ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τῆς ὑποχρεώσεως νὰ ἐξετάσῃ τοὺς λογαριασμοὺς τοὺς σχετικοὺς μὲ πολεμικὰς δαπάνας τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ναυτικοῦ, τὰς δαπάνας τῆς ἀποστρατεύσεως, ἐπίσης καὶ τὰς δαπάνας διὰ τὰς στρατιωτικὰς συντάξεις τῶν ἐτῶν 1918 1919 καὶ 1920. Ἡμεῖς ὅμως ἐνομίσαμεν καθῆκον μας νὰ καταπολεμήσωμεν τὴν παρ’ ἡμῖν ἐκρεμμότητα ἀπὸ ἑνὸς δὲ καὶ ἡμίσεος ἔτους γίνεται, ὡς γνωρίζει ἡ Βουλή, σύντονος ἐργασία πρὸς τὴν κατεύθυνσιν ταύτην, ἐργασία ἡ ὁποία ἐπέτρεψε τὴν ὑποβολὴν ὅλων τῶν ἀπολογισμῶν μέχρι τοῦ 1920 ἐλπίζομεν δ’ ὅτι ἐντὸς τοῦ νέου οἰκονομικοῦ ἔτους θὰ ἔχῃ λήξει ἡ σχετικὴ ἐργασία. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἐργασίας αὐτῆς πρὸς ἀπόκτησιν τῶν στοιχείων διὰ τὸν καταρτισμὸν ἰσολογισμοῦ θὰ χρειασθῇ νὰ συμπληρωθῇ ἄλλη σπουδαιοτάτη ἐργασία. Θὰ χρειασθῇ νὰ γίνῃ ἐργασία σπουδαιοτάτη ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν καὶ καταγραφὴν ὅλων τῶν στοιχείων τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν περιουσίαν τοῦ Κράτους κινητὴν καὶ ἀκίνητον, ἀλλὰ καὶ διά τὴν παρακολούθησιν τῆς ἐξελίξεως τῶν στοιχείων αὐτῶν ἐν τῷ μέλλοντι, διότι ἀναγκαίως ἡ ἐξέλιξις αὕτη πρέπει νὰ ὑπαχθῇ εἰς ὡρισμένας διατυπώσεις, ὥστε πᾶσα μεταβολὴ νὰ ἐμφανίζηται εἰς τὰ ἐπίσημα βιβλία τοῦ Κράτους πρῶτον, καὶ εἰς τὸν ἰσολογισμὸν κατόπιν. Ἐκ τῶν στοιχείων τούτων δὲν ἔχομεν σήμερον συγκεντρωμένα, παρὰ μόνον τὰ ἀκίνητα κτήματα τὰ ὁποῖα ὑπηγάγομεν ὑπὸ τὴν Διεύθυνσιν Δημοσίων κτημάτων. Ἀλλ’ εἴμεθα ἀποφασισμένοι εὐθὺς ὡς ἡ ὑπηρεσία τοῦ γενικοῦ Λογιστηρίου ἀνακουφισθῇ ὁπωσδήποτε ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος τῶν λογαριασμῶν νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν συγκέντρωσιν αὐτῶν, ζητοῦντες ἐν ἀνάγκῃ καὶ ἐνίσχυσιν προσωπικοῦ. Διότι σκοπὸς ἡμῶν, ὡς καὶ ἄλλοτε ἐλέχθη, εἶναι νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐντὸς τῆς παρούσης βουλευτικῆς περιόδου, πλήρη ἐνημέρωσιν καὶ εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς καὶ εἰς τὸν γενικὸν ἰσολογισμόν. Συμφωνῶ μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι ἡ ἀνάλυσις τοῦ προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ περιέχῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα στοιχεῖα διὰ τὸν ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως τῆς Κρατικῆς περιουσίας. Ἤδη ἐν τῷ δευτέρῳ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀναλύονται τὰ στοιχεῖα τ’ ἀφορῶντα τὸ προσωπικὸν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, αἱ πιστώσεις τῶν ἐνοικίων, καὶ αἱ πιστώσεις διὰ διαφόρους παγίας ἐπιχορηγήσεις, ἐξ ἄλλου δ’ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ καταβάλλεται φροντὶς νὰ παρέχωνται εἰς τήν Βουλὴν ὅλα τὰ χρήσιμα στοιχεῖα διὰ τὴν μελέτην τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καίτοι δὲ ὁ προϋπολογισμὸς ἡμῶν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης εἶναι ὄντως σαφὴς καὶ ἀναλυτικὸς ὅσον ὀλίγοι, ἐν τούτοις δὲν θὰ εὑρίσκῃ ἡμᾶς ἀντιθέτους πᾶσα προσπάθεια ἥτις δέον νὰ τὸν καταστήσῃ ἀκόμη σαφέστερον καὶ ἀναλυτικώτερον. Ἀλλὰ καίτοι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν ἀναλυτικῶν στοιχείων, διστάζομεν νὰ δώσωμεν ὑπόσχεσιν διὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν πολλαπλῶν πινάκων. Δὲν εἶναι βεβαίως ἄχρηστοι οἱ πίνακες οὗτοι τοὐναντίον τινὲς ἐξ αὐτῶν εἶναι χρησιμώτατοι ἰδίᾳ διὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ θὰ προβῶμεν εἰς καταρτισμὸν αὐτῶν. Φοδοῦμαι ὅμως ὅτι ἡ σύνταξις καὶ ἡ παρακολούθησις ὅλων τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους ζητεῖ ἡ Ἐπιτροπή, δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀπὸ τὸ ὑπερβεβαρυμένον ἤδη μὲ ἐργασίαν γενικὸν Λογιστήριον ἄνευ προσθήκης προσωπικοῦ καὶ νέων δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἐπιθυμοῦμεν ν’ ἀποφύγωμεν. Ὡς πρὸς τοὺς ἐκτὸς προϋπολογισμοῦ λογαριασμούς, μὲ τοὺς ὁποίους ἀσχολεῖται ἐπίσης ἡ ἐπιτροπὴ δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ ὅτι προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ λείπουν, ἡ τάσις δὲ τῶν Κρατῶν τῶν ἐπιδιωκόντων λογιστικὴν τάξιν κατευθύνεται πρὸς περιορισμὸν τῶν λογαριασμῶν αὐτῶν καὶ παρ’ ἡμῖν δὲ τὸ πρωτόκολλον τῆς Γενεύης περιέχει σαφεῖς διατάξεις πρὸς ἀπόκτησιν λογιστικῆς τάξεως. Καὶ πρὸς τὰς διατάξεις ταύτας συμμορφούμενοι διεβιβάσαμεν ἤδη εἰς τὴν τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος ὅλας τὰς εἰσπράξεις εἰς ἃ μέρη ἔχει ὑποκαταστήματα διὰ νομοσχεδίου δὲ τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπ’ ὄψει της ἡ Βουλὴ προνοοῦμεν νὰ ἀναλάβῃ καὶ τὰς εἰσπράξεις καὶ πληρωμὰς καὶ εἰς ἃ μέρη δὲν ἔχει ὑποκαταστήματα δι’ ἐγκαταστάσεως ὑπαλλήλων της εἰς τὰ ταμεῖα μας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τόσον βάσιμος ὁ φόβος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς αἱ δαπάναι διαφεύγουν τὴν ἔγκρισιν τοῦ Κοινοβουλίου. Διότι πᾶσα πληρωμὴ ἐνεργουμένη διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου ταμείου, στηρίζεται πάντοτε ἐπὶ τοῦ νόμου. Αἱ πάγιαι λ. χ. προκαταβολαὶ τοῦ Στρατοῦ, τοῦ Ναυτικοῦ, τῆς Χωροφυλακῆς, αἱ δημιουργηθεῖσα ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων προσδιορίζονται ἐκ τοῦ νόμου. Ἐπίσης δυνάμει νόμου πραγματοποιοῦνται τὰ διάφορα δάνεια καὶ αἱ προκαταβολαὶ τοῦ Δημοσίου ταμείου πρὸς Δήμους ἢ ἄλλα νομικὰ πρόσωπα, ἀλλὰ δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ δι’ αὐτοῦ ἐμφανίζονται εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ Δημοσίου ταμείου. Ἐνίοτε βεβαίως εἴσπραξις ἐσόδων ἡ πληρωμὴ ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐνεργεῖται διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου ταμείου ἐκ λόγων τεχνικῶν ἢ ἄλλης τινὸς ἀνάγκης. Ἀλλὰ καὶ ἡ εἴσπραξις αὕτη, καὶ ἡ πληρωμὴ πρέπει νὰ στηρίζεται εἰς νόμον. Ἡ παραμονὴ δὲ τῆς πληρωμῆς ἢ τῆς εἰσπράξεως ταύτης ὑπὸ τὸν τίτλον τακτοποιητέαι εἰσπράξεις ἢ τακτοποιητέαι πληρωμαὶ εἶναι βραχυτάτης χρονικῆς διαρκείας καὶ συντόμως ἐπακολουθεῖ ἡ τακτοποίησις αὐτῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ τὰ προσωρινὰ χρηματικὰ ἐντάλματα τὰ ὁποῖα ἀνάγκη τῶν πραγμάτων ἐδημιούργησε δὲν ἀπηγόρευσε τὴν ἔκδοσιν αὐτῶν ὁ νόμος, ἀλλὰ τὴν ὑπήγαγε εἰς διαφόρους διατυπώσεις. Μεταξὺ τῶν διατυπώσεων τούτων δὲν περιλαμβάνεται βεβαίως ὑποχρέωσις προηγουμένης γνωστοποιήσεως εἰς τὸ Κοινοβούλιον διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἄρνησις τῆς ἐπειγούσης φύσεως αὐτῶν. Ἐκ τῶν ὑστέρων ὅμως ὑποβάλλονται εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον —ἄλλως τε εἰδοποιεῖ περὶ τούτων τὴν Βουλὴν—ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ φρονεῖ ὅτι καὶ πάλιν ὑφίστανται κίνδυνον διότι ἡ Βουλὴ εὑρισκομένη πλέον πρὸ τετελεσμένου γεγονότος θὰ ἐγκρίνῃ τυπικῶς τὴν δαπάνην. Ἴσως νὰ μὴ ἔχῃ ἄδικον εἰς τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ, ἀλλὰ πταίει ἆραγε τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ ἀναποφεύκτους πολλάκις ἀνάγκας. Ἡ ἐπιτροπὴ καταρτίσασα ἰδιαιτέρως λεπτομερῆ ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ Δημοσίου χρέους, προβαίνει καὶ εἰς συστάσεις τινας ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ εἴπω ὀλίγας τινὰς λέξεις. Προτείνει τὴν μεταβολὴν τῆς διαιρέσεως αὐτοῦ, προτιμῶσα τὴν διάκρισιν εἰς ἐσωτερικὸν καὶ ἐξωτερικόν, τὴν διατήρησιν μὲν τῆς σημερινῆς διακρίσεως εἰς χρυσὸν καὶ δραχμὰς, ἀλλὰ μὲ ὑποδιαιρέσεις εἰς ἑκάστην διάκρισιν ἀφορώσας τὸ κυμαινόμενον χρέος, τὸ Σιδηροδρομικὸν χρέος, τὰς ὠφειλὰς ἐκ τῆς συμφωνίας τῆς Λωζάννης, τὰ πολεμικὰ χρέη κλπ. Ἀλλὰ δὲν βλέπω κατά τι ἡ διάκρισις αὕτη θὰ ἦτο θεωρητικῶς ὀρθοτέρα καὶ διατὶ ἑπομένως πρέπει νὰ μεταβληθῇ ἡ σημερινὴ διάκρισις τῆς ὁποίας τὴν σαφήνειαν δὲν ἀρνεῖται ἡ Ἐπιτροπή. Ἀλλ’ ἡ ἐπιθυμία τῆς Ἐπιτροπῆς ὅπως ἐπιφέρωνται μεταβολαὶ εἰς τὸ ὀνομαστικὸν κεφάλαιον τῶν πολεμικῶν χρεῶν, μεθ’ ἑκάστην ἑξαμηνιαίαν καταβολὴν δὲν εἶναι σήμερον πραγματοποιήσιμος. Διότι τὰ δάνεια ταῦτα ἀναγράφονται ὑπολογισθέντα εἰς τὴν σημερινὴν των ἀξίαν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τόκου 5½%, αἱ δὲ καταβληθεῖσαι μέχρι τοῦδε δόσεις καὶ αἱ καταβληθησόμεναι ἐπί τινα χρόνον ἀκόμη δὲν ὑπερβαίνουν τὸν τόκον τοῦ σημερινοῦ ὑποθετικοῦ κεφαλαίου καὶ ἀφοῦ δὲν φέρουν μεταβολὴν εἰς αὐτό. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀναφέρει ὅτι δὲν ἀναγράφομεν εἰς τὰς καταστάσεις τοῦ Δημοσίου χρέους τὴν συμμετοχήν μας εἰς τὸ Δημόσιον Ὀθωμανικὸν καὶ Βουλγαρικὸν χρέος καὶ τὴν ἐκ συμβάσεως Καφαντάρη —Μολὼφ ὑποχρέωσιν. Πρέπει ὅμως νὰ προσθέσω, ὅτι ὡς ἀνεκοινώσαμεν καὶ εἰς τὴν εἰσηγητικήν μας ἔκθεσιν πρὸς τὴν Βουλὴν δὲν ἀνεγράψαμεν τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας, διότι δὲν εἶναι ἀκόμη ὁριστικῶς καθωρισμένον τὸ κεφάλαιον τῶν ὑποχρεώσεων τούτων. Ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν ἐπιτροπὴν, φρονοῦσαν ὅτι πρέπει νὰ ἀναγράφωμεν εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ χρέους καὶ τὰ δάνεια διὰ τὰ ὁποῖα ἔχει δοθῆ ἐγγύησις τοῦ Κράτους. Διότι τὰ δάνεια ταῦτα δὲν ἀποτελοῦσι μέχρι τοῦδε καὶ δὲν θ’ ἀποτελέσωσι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἐλπίζομεν ὁριστικὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους πλὴν ἑνὸς τμήματος τοῦ δανείου, ἀνταλλαξίμων. Διὰ τοῦτο τὰ δάνεια ταῦτα ἀναφέρονται μὲ πᾶσαν εἰδίκευσιν εἰς τοὺς πίνακας τοὺς δημοσιευομένους κατὰ μῆνα ὡς παράρτημα τοῦ Ἰσολογισμοῦ, ὅπως ἐπίσης ἀναγράφονται καὶ τὰ δάνεια καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου πρὸς τρίτους. Πρέπει ἀκόμη νὰ προσθέσω ὅτι ἀπὸ διετίας τηροῦμεν ἐν τῇ διευθύνσει τοῦ δημοσίου χρέους εἰδικὰ βιβλία καὶ λογαριασμοὺς τῶν δανείων τούτων, ἐνεργεῖται δὲ στατιστικὴ καταγραφὴ καὶ παρακολούθησις τῆς κινήσεως αὐτῶν. Ὡς πρὸς τὴν προοπτικὴν τοῦ δημοσίου χρέους εἰς τὴν ὁποίαν προβαίνει ἡ ἐπιτροπὴ μετ’ ἀξιεπαίνου ἐπιμελείας ἤθελον νὰ γίνῃ μία διόρθωσις. Ὑπολογίζεται δὶς ἡ προκαταβολὴ τῶν 3 ἑκατομμυρίων λιρῶν διὰ τὰ παραγωγικὰ ἔργα διότι ἐν ᾧ ὑπάρχει ἤδη εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Σεπτεμβρίου 1930 ἐξ ἧς ὁρμᾶται ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐκπίπτεται ἐκ τῆς προβλέψεως περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν δανείων τῶν ἀπαιτηθησομένων διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν παραγωγικῶν ἔργων. Ἐντεῦθεν ἐλαττώνεται βεβαίως κατά τι καὶ τὸ προβλεπόμενον κατὰ κεφαλὴν βάρους ἐκ τοῦ Δημοσίου Χρέους, τοῦ 1930 καὶ ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν προσεχῶν προϋπολογισμῶν, ἐφ’ ὅσον ἤθελε θεωρηθῇ ὅτι οἱ λοιποὶ ὑπολογισμοὶ τῆς αὐξομοιώσεως τοῦ δημοσίου χρέους εἶναι ἀκριβεῖς διότι δὲν ὑπῆρξεν ὁ ἀπαιτούμενος ὁλικὸς χρόνος διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἐπαλήθευσις αὐτῶν. Διὰ τὴν μετατροπὴν μέρους τοῦ δημοσίου χρέους τὴν ὁποίαν συνιστᾷ ἡ ἐπιτροπὴ, οὐδεὶς βεβαίως δύναται κατ’ ἀρχὴν νὰ διαφωνήσῃ. Καὶ ἡ Κυβέρνησις πιστεύει ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἀπαραιτήτως εὐθὺς ὡς αἱ συνθῆκαι τῆς χρηματαγορᾶς ἐπιτρέψουν αὐτήν, ὑπὸ ὅρους ἀπολύτως συμφέροντας. Ἐννοεῖται ὅτι ὑπάρχουν δάνεια τῶν ὁποίων καὶ σήμερον εἶναι δυνατὴ ἡ μετατροπὴ ὑπὸ συμφέροντας ὅρους. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν εἰς ἀπόκτησιν ἑνὸς μικροῦ κέρδους ἐπὶ ἀποκλεισμῷ συμφεροτέρας μετατροπῆς, δυναμένης νὰ πραγματοποιηθῇ εἰς χρυσὸν ὄχι πολὺ ἀπέχοντα. Ἡ ἀπὸ τοῦδε μετατροπὴ χωρὶς νὰ ἀναμείνωμεν τὴν βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς χρηματαγορᾶς θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιδιωχθῇ διά τινα δάνεια μόνον ὑπό ὅρους μὴ ἀποκλείοντας τὴν ἐν οὐχὶ μεμακρυσμένῳ χρόνῳ δυνατότητα νέας μετατροπῆς ὥστε νὰ μὴ ἀπολέσωμεν τὴν ἐκ τῆς προσδοκωμένης βελτιώσεως τῆς χρηματαγορᾶς, σοβαρωτέραν ὠφέλειαν. Τοιαύτην τινὰ ἄποψιν συντόμου ὑπὸ τοιούτους ὅρους μετατροπῆς δανείων τινων, μελετᾶ ἤδη ἡ Κυβέρνησις. Ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἐν γένει τῆς μετατροπῆς ταύτης κέρδος δὲν δύναταί τις νὰ ὑπολογίσῃ διότι τοῦτο βεβαίως θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῶν ὅρων τῶν νέων δανείων, ἤτοι ἐκ τοῦ ὀνομαστικοῦ τόκου ἐκ τῆς τιμῆς ἐκδόσεως καὶ ἐκ τοῦ χρόνου ἀποσβέσεως αὐτῶν. Μελέται διάφοροι ἔχουν γίνει κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως μία δὲ ἐξ αὐτῶν λαμβάνουσα ὡς προϋποθέσεις τὰς αὐτὰς μὲ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, καταλήγει εἰς τὰ αὐτὰ συμπεράσματα ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῆς προσδοκωμένης ἀνακουφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Βεβαίως καθ’ ὃ ποσὸν τὸ νέον δάνειον θὰ ἐξεδίδετο ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἰς ἀντικατάστασιν δανείων εἰς δραχμὰς θὰ ἐδημιούργη ἀφ’ ἑνὸς εἰσαγωγὴν χρυσοῦ ἀμέσως, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐξαγωγὴν χρυσοῦ βραδύτερον μεγαλειτέραν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ, ἐὰν ἐννοεῖται οἱ Ἕλληνες ἀποταμιευταὶ προετίμων ἐν μεγάλῳ μέτρῳ τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν τίτλων τῶν ἀντὶ τῆς μετατροπῆς εἰς τίτλους τοῦ νέου δανείου. Πρέπει ὅμως νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτος κίνδυνος, διότι βέβαιον εἶναι ὅτι αὐξάνει διηνεκῶς ἡ τάσις τῆς ἐπενδύσεως τοῦ ἑλληνικοῦ ἀποταμιεύματος εἰς τὰ ἑλληνικὰ χρεώγραφα, τὰ τόσον δικαίως ὑπὸ τῆς ἀλλοδαπῆς ἀποταμιεύσεως προτιμώμενα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δι’ ὅλα ταῦτα ἀπὸ τοῦδε συζήτησις εἶναι πρόωρος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναται ἀπὸ τοῦδε νὰ λεχθῇ, εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ ἐν καιρῷ ἡ μετατροπὴ εἰς ὅσα δάνεια εἶναι συμφέρουσα, καὶ θὰ ἐπιδιωχθῇ βεβαίως κατὰ τρόπον σεβόμενον πλήρως τὰ συμβατικὰ ἢ ἄλλα νόμιμα δικαιώματα τῶν ὁμολογιούχων. Μὲ τὸ δάνειον τῶν ἀνταλλαξίμων ἠσχολήθη ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὸν λόγον, διὰ νὰ τονίσουν ὅτι ἕνεκα τοῦ ἀνεπαρκοῦς εἰσοδήμανος τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας, τὸ Κράτος ὡς ἐγγυητὴς, καταβάλλει ἐκ τοῦ Δημοσίου ταμείου τὸ πλεῖστον τοῦ τόκου ἐφ’ ὅσον δὲν βραδύνει ἡ ἐκποίησις τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας ἐπὶ τοσοῦτον θὰ πολλαπλασιάζεται ἡ ζημία αὕτη τοῦ Δημοσίου. Πράγματι, κύριοι βουλευταὶ ὁ μηχανισμὸς τοῦ δανείου τούτου ὡς ἐξελίχθη, δημιουργεῖ διὰ τὸ Κράτος βάρη τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἐσκέφθησαν νὰ ἐπιθέσωσι εἰς αὐτὸ οἱ συνομολογήσαντες ἀρχικῶς τὴν σύμβασιν τῆς ρευστοποιήσεως τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας διὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τοὐναντίον κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὡς ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ τῆς ἀνταλλαγῆς συνῆψα μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ τὸ 1925, ἐλαμβάνετο πρόνοια περιωρισμένης καὶ τμηματικῆς ἐκδόσεως ὁμολογιῶν, χωρούσης ἀναλόγως τῆς προόδου τῆς ἐκποιήσεως τῶν κτημάτων. Οὕτω ὑπῆρχον ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις. αʹ) ὅτι θὰ διετηρῆτο ἡ τιμὴ τῶν ὁμολογιῶν εἰς ἱκανοποιητικὸν ἐπίπεδον. βʹ) ὅτι ὁ τόκος τῶν πλήρων τούτων ὁμολογιῶν θὰ ἐκαλύπτετο ἐκ τῆς προσόδου τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας, ἄνευ ζημίας ἄρα τοῦ Δημοσίου. γʹ) ὅτι τὸ ὁλικὸν κεφάλαιον τῶν ὁμολογιῶν δὲν θὰ ὑπερέβαινε τὴν ἀξίαν τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας, καὶ ἄρα δὲν θὰ ἀπέμενον ἀκάλυπτοι ὁμολογίαι εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου. Ἀτυχῶς ἐγένοντο κατόπιν διάφοροι τροποποιήσεις τῆς συμβάσεως ταύτης ἀλλοιοῦσαι τελείως τὰς βάσεις αὐτῆς διότι καὶ μέγας ἀριθμὸς ὁμολογιῶν ἐξεδόθη καὶ ἀθρόως ἐξεδόθησαν. Φυσικῶς δ’ ἐπηκολούθησαν τὰ ἑξῆς ἄτοπα αʹ) ἐκπεσμὸς τῆς τιμῆς τῶν ὁμολογιῶν κάτω καὶ τοῦ ἡμίσεως τῆς ὀνομαστικῆς αὐτῶν ἀξίας, ὥστε νὰ μὴ ὠφεληθῶσι οὔτε οἱ πρόσφυγες ἐκ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν ὁμολογιῶν. βʹ) ἀδυναμία τῆς προσόδου τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας νὰ καλύψῃ τὸν τόκον τῶν ὁμολογιῶν καὶ ἄρα σοβαρωτάτη ἐτησία ἐπιβάρυνσις τοῦ Δημοσίου καταβάλλοντος ὡς ἐγγυητοῦ τὸν τόκον ἐξ ἰδίων καὶ γʹ) ἄλλη ζημία τοῦ Δημοσίου τελικὴ ὡς ἐκ τῆς ἀδυναμίας τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας νὰ καλύψῃ διὰ τοῦ τιμήματός της, τὸ κεφάλαιον τῶν ὁμολογιῶν. Αἱ δύο αὗται ζημίαι θὰ ἐπολλαπλασιάζοντο ἐφ’ ὅσον ἐβράδυνεν ἡ ἐκποίησις τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας, ἐφ’ ὅσον ἐφθείροντο τὰ ἀκίνητα, καὶ ἐφ’ ὅσον ἐβελτιοῦτο ἡ πίστις τοῦ Κράτος ἀνυψοῦσα τὴν τιμὴν τῶν ὁμολογιῶν καὶ ὀλιγοστεύουσα ἑπομένως τὴν ἀπορρόφησιν αὐτῶν ὑπὸ τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας. Δὲν ἔχω νὰ μεμφῶ κανένα διὰ τὴν δημιουργηθεῖσαν ταύτην κατάστασιν. Σημειῶ ἁπλῶς ὅτι ταύτην εὕρομεν ἀνελθόντες εἰς τὴν Ἀρχήν. Καὶ εἶναι φυσικὸν ὅτι ἐζητήσαμεν κατὰ τίνα τρόπον αἱ ἀναπόφευκτοι πλέον ζημίαι τοῦ Δημοσίου κάπως νὰ περιωρισθῶσιν. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τὸ Δημόσιον ἐθεωρεῖτο ἀπέναντι τῶν ὁμολογιούχων, ὄχι ὡς ἐγγυητὴς εὐθυνόμενος διὰ τὴν ἐκποίησιν καὶ τὴν ὑπὲρ τῶν ὁμολογιῶν καταβολὴν τοῦ τμήματος τῶν ἀνταλλαξίμων κτημάτων ἀλλ’ ὡς ἐγγυητὴς εὐθυνόμενος ἀπεριορίστως διὰ τὸ κεφάλαιον καὶ τοὺς τόκους τῶν ὁμολογιῶν δύο μόνον φάρμακα ὑπῆρχον. Τὸ πρῶτον φάρμακον θὰ ἦτο ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου τῶν ὁμολογιῶν ἀπὸ 8% εἰς 6%. Ἐκ τούτου θὰ ἐπήρχετο διττὴ ὠφέλεια αʹ) ἐλάττωσις τοῦ ποσοῦ τοῦ καταβαλλομένου τόκου ὑπὸ τοῦ δημοσίου καὶ βʹ) μεγαλειτέρα ἀπορρόφησις τῶν νέων ὁμολογιῶν ὑπὸ τῶν αὐτῶν κτημάτων. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου ἦτο δεδικαιολογημένη ἐκ τῆς καταφανοῦς πλέον ἀνεπαρκείας τῶν ἀνταλλαξίμων κτημάτων νὰ καλύψωσι τὸ κεφάλαιον τῶν ὁμολογιῶν. Ἀλλ’ ἡ αὐτὴ ἐλάττωσις κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεμίαν θὰ ἐδημιούργη ἀνισότητα μεταξὺ ἀποζημιωτέων τοῦ πρώτου καὶ τοῦ δευτέρου μητρῴου διότι ἕνεκα τῆς βελτιώσεως τῆς Ἑλληνικῆς πίστεως αἱ ὁμολογίαι τῶν 6% θὰ ἀπελάμβανον κατὰ μέσον ὅρον τιμῆς ἴσης, ἢ καὶ ἀνωτέρας ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐπέτυχον αἱ ὁμολογίαι τῶν 8% κατὰ τὴν ἔκδοσιν των. Ὑπὸ τοιούτων σκέψεων ἀγομένη ἡ Κυβέρνησις εἰσηγήθη καὶ ἐπέτυχε τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου τῆς βʹ σειρᾶς ὁμολογιῶν εἰς 6%, καὶ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν ὀρθὰς τὰς προβλέψεις τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν τιμὴν τῶν ὁμολογιῶν τούτων. Τὸ δεύτερον δυνατὸν φάρμακον ἦτο ἡ ἐπίσπευσις τῆς ἐκποιήσεως τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας. Τήν ταχυτέραν δὲ ταύτην ἐκποίησιν ἐπεδιώξαμεν, οὐ μόνον διὰ σειρᾶς διοικητικῶν μέτρων, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐπανειλημμένων εὐκολιῶν τὰς ὁποίας παρέσχομεν εἰς τοὺς ἀγοραστὰς κατὰ τὰς διαφόρους τροποποιήσεις τῆς σχετικῆς συμβάσεως. Ἐπὶ τῆς νῦν Κυβερνήσεως ὑπεγράφησαν αἱ κάτωθι Συμβάσεις μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, περὶ διαχειρίσεως τῶν ἐξ ἀνταλλαγῆς κτημάτων. 1) Ἡ ἀπὸ τῆς 25ης Νοεμβρίου 1928 κυρωθεῖσα διὰ τοῦ νόμου 4119 δημοσιευθέντος εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ’ 129 τεῦχος Αʹ τῆς 30 Μαρτίου 1929 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος Κυβερνήσεως. Δι’ αὐτῆς μειοῦται ὁ τόκος τῶν ὁμολογιῶν ἀπὸ 8% εἰς 6%. 2) Ἡ ἀπὸ 13 Αὐγούστου 1929 κυρωθεῖσα διὰ τοῦ ἀπὸ τῆς 7ης Ὀκτωβρίου 929 Διατάγματος δημοσιευθέντος εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 368 τῆς 8ης Ὀκτωβρίου 1929 τεῦχος Αʹ φύλλον τῆς Ἐφημερίδος Κυβερνήσεως. Διὰ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3 εἰδικῶς ἡ μίσθωσις τῶν βοσκῶν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ παρὰ τῶν τοπικῶν ἐπιτροπῶν, ἵνα μὴ ἐπέρχεται ἀπώλεια χρόνου κατὰ τὴν μισθωτικὴν περίοδον. 2) Ἡ ἐκποίησις διὰ δημοπρασίας κτημάτων ἀξίας 250.000 δρχ. δύναται νὰ γίνῃ παρὰ τῶν τοπικῶν ἐπιτροπῶν. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης λαμβάνεται ἐν γένει πρόνοια περὶ τῆς ταχυτέρας ρευστοποιήσεως τῆς ὑπὸ διαχείρισιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τελούσης ἀνταλλαξίμου περιουσίας. 3) Ἡ ἀπὸ τῆς 14ης Φεβρουαρίου 1930 κυρωθεῖσα διὰ τοῦ νόμου 4721 δημοσιευθέντος εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 172 τεῦχος Αʹ τῆς 18ης Μαΐου 1930 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ σύμβασις αὕτη ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν παραμεθορίων πληθυσμῶν Μακεδονίας καὶ Θράκης. Διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ὡς ἄνω νόμου ἀπαλλάσσονται διὰ μίαν πενταετίαν τοῦ φόρου οἰκοδομῶν τὰ ἀπὸ τῆς ἰσχύος τῆς ὡς ἄνω συμβάσεως ἐκποιούμενα ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀνταλλάξιμα οἰκήματα. 4) Ἡ ἀπὸ 7 Ἀπριλίου 1930 τεθεῖσα ἐν ἰσχύϊ σύμβασις δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Διὰ ταύτης λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῆς ταχυτέρας ἀκόμη ρευστοποιήσεως τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας. Ὁρίζεται διὰ ταύτης ἡ ἀπ’ εὐθείας πώλησις τῶν κτημάτων εἰς τοὺς κατόχους, καὶ ἡ καταβολὴ τοῦ ⅕ τῆς ἀξίας αὐτῶν ὡς πρώτης δόσεως. Ἐπίσης ἐν αὐτῇ περιλαμβάνονται εὐεργετικαὶ διατάξεις διὰ τοὺς ἐν τῇ νήσῳ Λέσβῳ ἀγροτικῶς ἐγκατασταθησομένους ὑπὸ τῆς Τραπέζης κληρούχους πρόσφυγας ἢ γηγενεῖς ἐπὶ ἀνταλλαξίμων ἀκινήτων. Ἐπίσης διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τῆς ὡς ἄνω συμβάσεως καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ταχυτέρας ἐκποιήσεως, τῶν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τελούντων ἀνταλλαξίμων ἀκινήτων λαμβάνεται πρόνοια περὶ διορισμοῦ παρὰ τῷ Κυβερνητικῷ ἐπιτρόπῳ τῆς κεντρικῆς ἐπιτροπείας δύο ἀνωτέρων κρατικῶν ὑπαλλήλων ὡς ἐπιθεωρητῶν. Τὰ καθήκοντα καὶ ἡ ἁρμοδιότης τῶν ἐπιθεωρητῶν τούτων λεπτομερῶς ἀναγράφονται ἐν τῇ ὡς ἄνω συμβάσει. 5) Ἡ ὑπὸ κατάρτισιν σύμβασις. Προβλέπει τὴν τακτοποίησιν τῶν γηγενῶν κληρούχων τῶν ἐγκατασταθέντων παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἐπὶ τῶν ἀνταλλαξίμων γαιῶν. Οὕτω θέλουσι περιέλθει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κτήματα, ἅτινα μέχρι σήμερον διετέλουν ὑπὸ τὴν κατοχὴν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ὁρίζεται προκαταβολὴ διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν κτημάτων τὸ ⅒ τῆς ἀξίας ἀντὶ τοῦ 1)15. Τακτοποιεῖται δὲ γενικώτερον τὸ ζήτημα τῆς ἐκποιήσεως τῶν λαχανοκήπων Μακεδονίας. Ἀτυχῶς παρὰ τὰς προσπαθείας ἡμῶν, ἐχώρησε μὲν ταχύτερον ἀλλὰ δὲν ἐχώρησε ὅσον ταχέως θὰ ἐπιθυμοῦμεν ἡ ἐκποίησις τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας. Ἐμεσολάβησεν ἀτυχῶς ἡ στενότης τοῦ χρήματος ἡ ἐμφανισθεῖσα μετά τὴν σταθεροποίησιν, ἐπηκολούθησεν ἡ κρίσις τῶν γεωργικῶν μας προϊόντων καὶ ἡ παγκόσμιος κρίσις, καὶ φυσικῶς δὲν ὑπῆρχον ἀρκετοὶ καὶ πρόθυμοι ἀγορασταὶ καίτοι τὰ κτήματα προσεφέροντο κάτω τῆς ἀξίας αὐτῶν καὶ μὲ ὅλας τὰς δυνατὰς εὐκολίας. Ἀλλὰ πρέπει νὰ διαβεβαιώσωμεν τὴν Βουλὴν ὅτι ἀμετάτρεπτος εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερήσεως νὰ ἐπισπεύσῃ ὁπωσδήποτε τὴν ἐκποίησιν τούτων. Καὶ ἂν ἀκόμη αἱ συνθῆκαι τῆς ἀγορᾶς δὲν ἤθελον συντόμως μεταβληθεῖ δὲν θὰ διστάσωμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐκποίησιν τῶν ἀνταλλαξίμων κτημάτων καὶ μὲ μεγαλειτέραν ἀκόμη ὑποτίμησιν διότι καὶ ἡ τοιαύτη ἐκποίησις θὰ εἶναι ὀλιγώτερον ἐπιζήμιος διὰ τό δημόσιον ἀπὸ τὴν παράτασιν τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Ἀπαντῶν κατόπιν εἰς τοὺς βεβαιοῦντας ὅτι τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους εἶναι μέγα, τονίζει ὅτι οὐδεὶς ποτὲ ἠμφισβήτησε τοῦτο δὲν χρησιμεύει δὲ σήμερον εἰς τίποτε νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς λόγους ἐκ τῶν ὁποίων ἐπήγασαν αἱ ἀνάγκαι αἵτινες ἐπέθηκαν τὸ βάρος τοῦτο ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν νόμων. Θὰ ἦτο τοῦτο παρελθοντολογία τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν. Πρέπει ὅμως νὰ τονισθῇ ὅτι ἀπὸ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπῆλθε καμμία αὔξησις τοῦ δημοσίου χρέους. Μόνον τὸ δάνειον τῶν σχολικῶν κτιρίων ὀφείλεται εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τούτου ἡ ὑπηρεσία δὲν προσθέτει κανὲν σχεδὸν βάρος εἰς προϋπολογισμὸν διότι καλύπτεται κατὰ ἕν μέρος ἐκ τῶν μισθωμάτων τῶν σχολείων ἀπὸ τὰ ὁποῖα μισθώματα θ’ ἀπαλλαγῶμεν μετὰ τὴν κατασκευὴν τῶν νέων σχολικῶν κτιρίων, καὶ κατὰ τὸ ἕτερον μέρος ἐκ τοῦ εἰδικοῦ κονδυλίου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ προωρισμένου πρὸς ἀνέγερσιν σχολικῶν κτιρίων. Οὕτω ἄνευ οὐδενὸς προσθέτου βάρους τοῦ προϋπολογισμοῦ, θ’ ἀποκτήσωμεν ἐντὸς διετίας σχολικὰ κτίρια συγχρονισμένα ἀξίας δὲ πολλαπλασίας τοῦ κεφαλαίου τοῦ δανείου. Διότι δὲν κατασκευάζονται τά σχολεῖα ἀποκλειστικῶς ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου συνεισφέρουν διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ αἱ κοινότητες, μετὰ προθυμίας ἀποδεχθεῖσαι καὶ οἰκόπεδα νὰ προσφέρωσι καὶ μέρος τῆς δαπάνης ν’ ἀναλάβωσιν. Ὅταν δὲ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ ἀξία τῶν σχολείων τούτων θὰ ἐξοφληθῇ ἐντὸς εἰκοσιπενταετίας καὶ κατὰ μέγα μέρος ἐκ τῶν καταβαλλομένων μισθωμάτων τὰ ὁποῖα ἄλλως θὰ ἐπήγαιναν χαμένα, ἀντιλαμβάνεται ὅλην τὴν ἀξίαν τῆς Κυβερνητικῆς ταύτης ἐνεργείας ἡ ὁποία εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο ἂν πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐφηρμόζετο. Διότι θὰ εἴχωμεν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν σχολικὰ κτίρια πολιτισμένα καὶ θὰ εἴχωμεν ἤδη ἐξοφλήσει αὐτὰ διὰ τῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα καταβληθέντα ἐν τῷ μεταξὺ εἰς μισθώματα, ἐδαπανήθησαν ἐπὶ ματαίῳ. Ἀλλὰ τὴν ἀναμφισβήτητον ἀλήθειαν ὅτι οὐδὲν βάρος προσέθηκεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου χρέους ἡ πολιτικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, δὲν κλονίζει καθόλου ἡ σύναψις δύο τμημάτων τοῦ παραγωγικοῦ δανείου. Διότι οὐδεὶς ἀγνοεῖ ὅτι ὅταν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν ἀρχὴν εἶχεν ἤδη πρὸ πολλοῦ συναφθῆ ἡ σύμβασις τῶν ἔργων τοῦ Ἀξιοῦ καὶ τῆς ὁδοποιΐας, ὑπῆρχε δ’ ἐξ ἄλλου σαφῶς ἐκπεφρασμένη ἡ θέλησις ὅλων τῶν κομμάτων τῆς προηγουμένης Βουλῆς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποξηραντικῶν ἔργων τοῦ Στρυμῶνος καὶ τῆς Θεσσαλίας. Καὶ πρέπει ἴσως νὰ ὑπενθυμίσωμεν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι Πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία ἐπεξειργάσθη τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον ἦτο διακεκριμένον μέλος τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὁ βουλευτὴς κ. Γούδας ὁ ὁποῖος καὶ ἐπέμεινε νὰ διατυπωθῇ ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς ὄχι πλέον ὡς ἐξουσιοδότησις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν σύναψιν συμβάσεων, ἀλλ’ ὡς ἐπιταγὴ τοῦ νομοθετικοῦ σώματος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ πρέπει ἐπίσης νὰ ὑπενθυμίσωμεν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴν, ὅτι ἀπετέλει μέλος τῆς Κυβερνήσεως ὅταν συνήφθη ἡ σύμβασις διὰ τὰ ἔργα τοῦ Στρυμῶνος, καὶ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας κατεῖχεν ὁ κ. Χρηστομάνος συνεργάτης τοῦ κ. Ζαδιτζάνου. Καὶ ἐδήλωσε μὲν ὅτι μετανοεῖ σήμερον διὰ τοῦτο ὁ κ. Ζαβιτσιάνος ἀλλ’ ἡ μετάνοια εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ διότι καὶ ὁ ἴδιος παραδέχεται ὅτι θὰ ἦτο παράφρων ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ διέκοπτε τὴν ἅπαξ ἀρξαμένην ἐκτέλεσιν τῶν παραγωγικῶν ἔργων καὶ ἄν σήμερον μετενόει. Ἀλλὰ πρέπει νὰ δηλώσωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν αἰσθάνεται καμμίαν μεταμέλειαν διὰ τὰ παραγωγικὰ ταῦτα ἔργα διότι ἐκτιμᾷ κατ’ ἀξίαν ἡ Κυβέρνησις τὴν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἐλλείμματος, τὴν μερικὴν τοὐλάχιστον θεραπείαν τῆς στενότητος τῆς γῆς ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα θὰ προέλθουν ἀσφαλῶς ἐκ τῶν παραγωγικῶν ἔργων. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ μεταβάλῃ τήν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν εὗρεν ἤδη παραδεδειγμένην ὑφ’ ὅλων τῶν κομμάτων ὅταν ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχήν. Ἀλλ’ ἄν δὲν μετέβαλε τὴν πολιτικὴν ταύτην περιώρισε ὅμως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς μόνον εἰς τὰ ἔργα τοῦ Στρυμῶνος, ἀναβάλουσα δι’ εὐθετώτερον χρόνον τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποξηραντικῶν ἔργων Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου. Ἑπομένως καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἡ πρωτοβουλία τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον δὲν ηὔξησεν, ἀλλὰ περιώρισε τὸ ἐκ δανείων βάρος. Ἀλλὰ πλὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειοψηφίας τῆς Συμβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὑπάρχουν ὡς γνωρίζετε κ. κ. βουλευταὶ καὶ δύο ἐκθέσεις μειοψηφίας, παρέχουσαι διαφόρους παρατηρήσεις ἀναγομένας εἰς τὴν φορολογικὴν πολιτικήν, εἰς τὴν διάθεσιν τῶν περισσευμάτων εἰς τὰς δυνατὰς οἰκονομίας κλπ. Ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τούτων θ’ ἀπαντήσω ὅταν ὁ λόγος ἔλθῃ εἰς τὰ θέματα εἰς τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται. Ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ σημεῖα τινα ἐπὶ τῶν ὁποίων πιθανῶς δὲν θὰ μοῦ δοθῇ εὐκαιρία περαιτέρω ν’ ἀσχοληθῶ, καὶ προτιμῶ νὰ ἀναφέρω ἀπὸ τοῦδε τοὐλάχιστον τὰ χαρακτηριστικώτερα ἐξ αὐτῶν. Οὕτω εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Τυρνάβου κ. Ροδοπούλου. 1) Καταγγέλλεται (σελὶς 1) ὁ προϋπολογισμὸς ὅτι περιπλέκει τοὺς λογαριασμοὺς κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς νὰ μὴ ἔχῃ σαφῆ ἰδέαν τί ὀφείλει, πῶς διατίθενται τὰ δάνειά του, τί πληρώνει εἰς φόρους, καὶ πῶς οἱ φόροι οὗτοι διατίθενται. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν ὅτι τίποτε ἀπὸ αὐτὰ δὲν ἀναφέρει ὁ προϋπολογισμὸς θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀπαντήσω. 2) Καταγγέλλεται (σελὶς 2) ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι λάθρα καὶ ὑπούλως παγιοποιεῖ τὰ πρόσθετα ποσοστὰ τῶν φόρων διὰ τῆς συγχωνεύσεως αὐτῶν μετὰ τοῦ κυρίου φόρου. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ συγχώνευσις αὕτη δὲν συνεπάγεται καμμίαν παγιοποίησιν καὶ εἶναι ἁπλῶς κατάργησις ἀδικαιολογήτου λογιστικῆς ἀταξίας. 3) Καταγγέλλεται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν (σελὶς 4), ὅτι δημιουργεῖ δαπάναις ἰδίας, καὶ ὡς ἀπόδειξις φέρεται ἡ ἀγορὰ στεμφυλοπνεύματος. Καὶ ἀπορῶν ὁ Εἰσηγητὴς ἐρωτᾷ τί ἄρα γε νὰ καλύπτῃ ἡ ἀπροσδόκητος αὕτη ἀποκάλυψις ἀγορᾶς οἰνοπνεύματος ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ πῶς τὸ Κράτος ἀνεμίχθη εἰς τὸ ἐμπόριον τοῦ οἰνοπνεύματος; Ἐννοεῖται ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ στεμφυλοπνεύματος τὸ ὁποῖον ἀγοράζουν οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ δευτέρας κατηγορίας κατὰ τὸν κείμενον νόμον ψηφισθέντα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ δυνάμει τοῦ ὁποίου τὸ Κράτος ἔδιδε δῶρον εἰς τοὺς παραγωγοὺς 20 δραχμὰς κατὰ κιλὸν ἀνύδρου οἰνοπνεύματος. Ἡ δὲ μόνη καινοτομία τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν εἶναι, ὅτι ἠλαττώσαμεν τὸ δῶρον αὐτὸ εἰς 15 δραχμὰς διὰ νὰ βαρύνεται ὀλιγώτερον τὸ δημόσιον. 4) Καταγγέλλεται ἀκόμη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι διασπαθίζει ἑκατομμύρια τοῦ Δημοσίου καὶ ὡς ἀπόδειξις φέρεται ἡ ἀναγραφὴ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ Δημοσίου Χρέους ἑνὸς δανείου τοῦ Δήμου Πειραιῶς ἐξ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ 600 χιλιάδων. Ὁ Εἰσηγητὴς ἂν ἠρώτα θὰ ἐμάνθανεν ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο συνήφθη πρὸ δεκαπέντε ἐτῶν εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῇ ἐντολῇ τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τοῦ Δήμου Πειραιῶς μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς ἐπικούρησιν ἀνέργων. Ὅτι δυνάμει νόμου ἀνελήφθη κατόπιν ἀπὸ τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον ἔκτοτε καταβάλλει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του ἡ δὲ ἀναγραφή του εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ Δημοσίου Χρέους εἶναι ἐπιβεβλημένη χάριν τῆς τάξεως. 5) Ἐπανερχομένη καὶ πάλιν ἐπὶ τῶν προσθέτων ποσοστῶν ἡ ἔκθεσις, προτείνει τὴν κατάργησιν αὐτῶν ὡς προσωρινῶς καὶ ἐπὶ ὡρισμένῳ ἀτάκτῳ σκοπῷ τεθέντων (σελὶς 2). Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐμποδίζει τὴν αὐτὴν ἔκθεσιν (σελὶς 14) νὰ προτείνῃ τὴν διάθεσιν τῶν καταργητέων αὐτῶν ποσοστῶν κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς προικοδότησιν ταμείου ἀποσβέσεως δημοσίου χρέους ἡ ὁποία φαίνεται χωρεῖ βραδέως κατὰ τὴν ἔκθεσιν. Εἰδικώτερον μάλιστα προτείνει ν’ ἀποσβεσθοῦν διὰ τῶν ποσοστῶν τὰ δάνεια τὰ ἀναγκαστικὰ διότι ζήτημα τιμῆς διὰ τὸ Κράτος εἶναι νὰ ἐπανορθώσῃ τὴν ζημίαν ἣν ἐπήνεγκεν εἰς τὸν πτωχὸν ἰδίως λαὸν διὰ τῆς κοπῆς τῶν χαρτονομισμάτων. Καὶ ὅμως ἡ ἰδία ἔκθεσις ἀναφέρει παρακάτω, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν ἀναγκαστικῶν δανείων περιστρέφεται περὶ τὸ ἄρτιον. Ποίαν λοιπὸν ζημίαν θὰ ἐπανορθώσῃ ἡ ἐξόφλησις; Μὲ τὸ ἄλλο ἥμισυ τῶν αὐτῶν καταργητέων ποσοστῶν πρέπει κατὰ τὴν ἔκθεσιν νὰ προικοδοτηθῇ τὸ ταμεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης διότι πρέπει νὰ ἐνισχυθοῦν αἱ ἀμυντικαὶ στρατιωτικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐμποδίζει πάλιν τὴν ἔκθεσιν νὰ προτείνῃ εἰς ἄλλο μέρος τὴν κατάργησιν τοῦ Ὑπουργείου Ἀεροπορίας ἡ ὁποία εἶναι τὸ κυριώτερον ὅπλον. Ἐννοεῖται ὅτι καὶ ὅταν τὰ καταργῇ τὰ πρόσθετα ποσοστὰ ἡ ἔκθεσις, καὶ ὅταν τὰ διαθέτῃ εἰς προικοδοτήσεις λησμονεῖ τί θὰ γίνῃ ὁ προϋπολογισμὸς στερούμενος 1.700 ἑκατομμύρια. Τὸ πρόβλημα τοῦτο ἀφίνεται πρὸς λύσιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. 6) Ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ὑγιεινομικῆς πολιτικῆς ἐν Ἑλλάδι ἀσχολουμένη ἡ ἔκθεσις αὕτη διεκτραγωδεῖ (σελὶς 13) τὴν κατάστασιν, ἀναγράφουσα ἐπὶ λέξει «ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ σύφιλις, ἡ φθίσις, ἡ νευρασθένεια, καὶ ἡ παραφροσύνη μαίνονται καὶ δὲν εὑρίσκουν τὰ στοιχειωδέστερα μέσα πρὸς θεραπείαν» καὶ παρακάτω «τὸ ζήτημα τῆς ὑγιεινῆς ἐν Ἑλλάδι εἶναι μέγα εἶναι τρομερὸν εἶναι δύσλυτον. Ἀλλὰ διὰ νὰ τὸ λύσωμεν πρέπει ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ τέλος». Ἀρχὴ δὲ κατὰ τὴν ἔκθεσιν εἶναι «ν’ ἀποξηράνωμεν τὰ ἕλη, τὰ τενάγη, νὰ κατασκευάσωμεν ὑπονόμους, νὰ δημιουργήσωμεν ὀργανισμοὺς εὐθηνῶν κατοικιῶν, νὰ ἱδρύσωμεν σανατόρια ψυχιατρεῖα κλπ». Καὶ ἐνῷ ταῦτα πρεσβεύει κατακρίνει τὴν Κυβέρνησιν διότι ἤρχισεν ὄχι ἀπὸ τὰ θεμέλια ἀλλ’ ἀπὸ τὴν στέγην, διότι φαίνεται στέγη εἶναι ἡ καταπολέμησις τῆς ἑλονοσίας. Ἀλλὰ τὸ ὡραῖον εἶναι ὅτι θεωροῦσα ἡ ἔκθεσις σὺν τοῖς ἄλλοις θεμέλια τῆς ὑγειονομικῆς πολιτικῆς τὴν ἀποξήρανσιν τῶν διαφόρων ἑλῶν καὶ τεναγῶν, κατακρίνει ἐν τούτοις τὴν Κυβέρνησιν διότι ἐκτελεῖ παραγωγικὰ ἔργα. Καὶ τὸ ἀκόμη ὡραιότερον εἶναι ὅτι ἡ αὐτὴ ἔκθεσις προτείνει τὴν κατάργησιν τοῦ ὑπουργείου Ὑγιεινῆς διὰ νὰ λυθῇ φαίνεται εὐκολώτερον τὸ πρόβλημα τῆς ὑγιεινῆς, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἔκθεσιν «εἶναι μέγα δύσλυτον καὶ τρομερόν». Θὰ ἠδυνάμεθα καὶ ἄλλα παραδείγματα ν’ ἀναφέρωμεν σχετικὰ μὲ τὴν διάθεσιν τῶν περισσευμάτων, μὲ τὸ πρωτόκολλον κλπ., ἀλλὰ περιοριζόμεθα εἰς τὰ ὀλίγα ταῦτα διὰ νὰ μὴ ἀπασχολῶμεν τὴν Βουλήν. Ἂς ἔλθωμεν ἤδη εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κόμματος τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, τὴν ἀναπτυχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Κέας κ. Ρεδιάδου. Θὰ μοὶ δοθῇ καὶ περαιτέρω καὶ εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ μέρους ἡ εὐκαιρία ν’ ἀσχοληθῶ ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως ταύτης. Ἐπὶ τοῦ παρόντος περιορίζομαι εἰς τὰς ἑξῆς ὀλίγας παρατηρήσεις. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κέας βουλευτής, παραβλέπων τὰ σαφῆ δεδομένα τῶν διαφόρων χρήσεων τρέπεται καὶ πάλιν πρὸς τὰς προσφιλεῖς του μαθηματικὰς ἐξισώσεις καὶ λαμβάνων ὡς βάσιν δεδομένα ἐπισφαλῆ, καταγίνεται πῶς θ’ ἀπομακρυνθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἀπὸ τὴν πραγματικότητα. Οὕτω λ. χ. διὰ νὰ ἐξεύρῃ τὸν βαθμὸν τῆς πρὸς τὸ Κράτος εἰσφορᾶς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀπὸ τοῦ 1927 μέχρι σήμερον, λαμβάνει ὡς βάσιν ὅλα τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἐνῷ βεβαίως ταῦτα δὲν προέρχονται ὅλα ἀπὸ εἰσφορὰν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διότι πολλὰ ἐξ αὐτῶν δὲν περιέχουν καμμίαν θυσίαν λαϊκὴν, καὶ δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ φόρους. Ὡς γνωρίζετε κύριοι βουλευταί, εἰς τὰ τακτικὰ ἔσοδα δὲν περιλαμβάνεται μόνον ἡ ἀπόδοσις τῶν φόρων ἀλλὰ περιλαμβάνονται καὶ πολλὰ ἄλλα ἔσοδα τοῦ Κράτους μὴ ἔχοντα φορολογικὴν τὴν προέλευσιν ὅπως εἶναι τὰ ἔσοδα ἐκ τῶν ἐπανορθώσεων, τὰ κέρδη τοῦ Δημοσίου ἀπὸ συμμετοχὴν εἰς ἐπιχειρήσεις, τὰ ἔσοδα τῶν Τ.Τ.Τ., τὰ εἰσοδήματα τῆς περιουσίας τοῦ Κράτους, τὸ ἀντίτιμον ἐκποιήσεως ἀκινήτων τοῦ Κράτους, ἡ ἐμπορικὴ ἀξία τῶν εἰδῶν μονοπωλίου κλπ. Ὅλα ταῦτα ὁ εἰσηγητὴς τὰ περιλαμβάνει ἀδιστάκτως εἰς τὴν εἰσφορὰν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπὲρ τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖται εἰς τοῦτο ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Λαμβάνει ὡς ἔσοδα ὄχι τὰ εἰσπραχθέντα ἀλλὰ τὰ βεβαιωθέντα ἐν ᾧ ὡς εἶναι γνωστὸν ἄλλα βεβαιοῦνται καὶ ἄλλα εἰσπράττονται καὶ εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον εἰσέρχονται οὐχὶ τὰ βεβαιούμενα ἀλλὰ τὰ εἰσπραττόμενα. Ἀλλ’ οὐδ’ εἰς τοῦτο ἀρκεῖται ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητής. Ἔχει ἕνα περίεργον τρόπον νὰ εὑρίσκῃ τὰ βεβαιωθέντα. Ὁ συλλογισμός του εἶναι ὁ ἑξῆς: Ἐπειδὴ κατὰ τὸ αʹ ἔτος ἐπὶ προβλέψεων α ἐπηκολούθησε βεβαίως α+β, συνέπεται ὅτι τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ εἰς τὰ ἑπόμενα ἔτη. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ 1929 ἐπὶ προβλέψεως 9234 ἑκατομμυρίων ἔδωκε βεβαίωσιν 9912, ἕπεται ὅτι τὸ 1930– 31 ἐπὶ προβλέψεως 9251 θὰ ἔχῃ βεβαίωσιν 10.017 ἑκατομμύρια. Καὶ ἀφοῦ τὸ 1930–31 κατὰ τὴν ἐξίσωσιν θὰ ἔχῃ βεβαιώσει 10.017 ἑκατομ. τὸ 1931–32 θὰ ἔχῃ—ἐφαρμοζομένης πάλιν τῆς ἐξισώσεως—βεβαίωσιν 10.700 ἑκατομ. ἢ ἐπιεικῶς λόγῳ τῆς κρίσεως 10.300 ἑκατομ. Φαντάζεσθε ποίαν βάσιν ἠμπορεῖ νὰ ἔχουν οἱ ὑπολογισμοὶ αὐτοί. Ὁ κ. εἰσηγητὴς θέλει νὰ ὑποβάλῃ τὰ πάντα εἰς μαθηματικοὺς κανόνας, χωρὶς νὰ ὑπολογίζῃ ὅτι μεταξὺ ἑνὸς ἔτους καὶ ἄλλου μεσολαβοῦν πολλοὶ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἠμπορεῖ νὰ καταστρέψουν πᾶσαν ἀναλογίαν μεταξὺ προβλέψεως καὶ βεβαιώσεως, χωρὶς νὰ ὑπολογίζῃ ὅτι ἀκριβῶς τὸ ἔτος 1929–1930 τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὡς βάσιν τῶν ἐξισώσεών του ἦτο ἀκριβῶς ἔτος ὑπεραποδόσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. εἰσηγητὴς θέλων νὰ καταστήσῃ τὴν ἐξίσωσίν του ἀσφαλεστέραν μεταχειρίζεται ὡς βάσανον—ὅπως λέγουν εἰς τὰ μαθηματικὰ—μίαν ἄλλην ἐξίσωσιν περισσότερον ἐσφαλμένην. Διὰ νὰ εὕρῃ δηλαδὴ τὰ βεβαιωθησόμενα κατὰ τὸ 1930 31 εὑρίσκει τὰ βεβαιωθέντα κατὰ τὸ διαρρεῦσαν μέχρις 31 Δεκεμβρίου ἐννεάμηνον, καὶ προβαίνει εἰς τὸν ἑξῆς συλλογισμόν. Ἀφοῦ τόσα εἶναι τὰ βεβαιωθέντα τοῦ ἐννεαμήνου τοῦ 1930–31, καὶ τόσα τὰ τοῦ ἐννεαμήνου τοῦ 1929 30, καὶ τόσα τὰ ὁλοκλήρου τοῦ ἔτους 1929–30, πόσα πρέπει νὰ εἶναι τὰ βεβαιωθησόμενα ὁλοκλήρου τοῦ ἔτους 1930–31; Τὸ ζήτημα τὸ λύει ὁ κ. εἰσηγητὴς διὰ τῆς μεθόδου τῶν τριῶν, καὶ εὑρίσκει μὲν κάποιαν διαφορὰν ἀπὸ τὴν ἄλλην ἐξίσωσιν, ἀλλὰ πρὸς ἄρσιν ἀμφισβητήσεων τὴν κόβει εἰς δύο καὶ λαμβάνει τὸν μέσον ὅρον. Ἀλλ’ ὡς ἐννοεῖτε κύριοι βουλευταί, ἡ δευτέρα αὕτη μέθοδος εἶναι περισσότερον ἐσφαλμένη ἀπὸ τὴν πρώτην τὴν ὁποίαν ἔρχεται νὰ ἐνισχύσῃ. Διότι ἂν οὐδεμία ἀναγκαία ἀναλογία ὑφίσταται μεταξὺ τῶν προβλεφθέντων καὶ βεβαιωθέντων ἐσόδων δύο ἐτῶν διὰ πολλοὺς λόγους, δι’ ἀκόμη περισσοτέρους λόγους δὲν ὑφίσταται καμμία τοιαύτη ἀναγκαία ἀναλογία μεταξὺ τῶν εἰς δύο ἐννεάμηνα βεβαιωθέντων. Διότι καὶ ἂν ἀκόμη δύο ἔτη εἶχον τὰ αὐτὰ ἐν συνόλῳ βεβαιωθέντα ἔσοδα, πάλιν ἠμπορεῖ τὸ ἓν νὰ ἔχῃ περισσότερα εἰς τὸ αʹ ἐννεάμηνον καὶ ὀλιγώτερα εἰς τὸ τρίμηνον καὶ τὸ ἄλλο ἀντιθέτως, διότι ἡ πρόοδος τῆς βεβαιώσεως χωρεῖ ἀναλόγως τῆς ἐπιμελείας τῆς φοροτεχνικῆς ὑπηρεσίας. Καὶ ἀπόδειξις πρόχειρος εἶναι, ὅπως ἀναφέρω καὶ εἰς τὴν εἰσήγησίν μου, ὅτι ἡ ἐφοριακὴ ὑπηρεσία ἀπαλλαγεῖσα τοῦ φόρτου τῶν παλαιῶν φόρων ἐπεδόθη κατὰ τὸ 1930 –31 ὁλόκληρος εἰς βεβαίωσιν τῶν τεχνικῶν φόρων ἡ ὁποία οὕτω ἐπιταχύνθη, καὶ τοῦτο καταστρέφει τὴν βάσιν τῆς ἐξισώσεως τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Ἐν ἄλλαις λέξεσι ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις ἀσχολουμένη νὰ εὕρῃ τὸ ποσὸν τῆς πρὸς τὸ Κράτος εἰσφορᾶς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διαπράττει τὰ ἑξῆς σφάλματα. αʹ) Λαμβάνει ὅλα τὰ τακτικὰ ἔσοδα, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ λαμβάνῃ μόνον τοὺς φόρους καὶ τέλη. βʹ) λαμβάνει τὰ βεβαιωθέντα, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ λαμβάνῃ μόνον τὰ εἰσπραχθέντα. γʹ) Καὶ τὰ βεβαιωθέντα ταῦτα ἐξευρίσκει μὲ ὑπολογισμούς, στερουμένους πάσης σταθερᾶς βάσεως. Μὲ τοιαύτην σωρείαν σφαλμάτων εἶναι φυσικὸν νὰ ἐξευρίσκῃ φανταστικοὺς ἀριθμούς. Μοῦ ἀποδίδει λοιπὸν φανταστικὰ ἔσοδα τὰ ὁποῖα θὰ ἤμουν εὐτυχὴς ἄν εἶχα. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι ὅτι ἐνῷ μοῦ ἀποδίδει τόσα φανταστικὰ ἔσοδα, δὲν μοῦ ἀναγνωρίζει τοὐλάχιστον ἰσοζύγιον. Διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς ὁ κ. Εἰσηγητὴς ἐξευρίσκει ὅτι τὸ ποσὸν ὅπερ ἐκ φόρων ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπλήρωσε παραπάνω ἀπὸ ἐκεῖνο ὅπερ ἐπλήρωσε κατὰ τὴν χρῆσιν 1927–28 ἀνέρχεται εἰς 2703 ἑκατομ. (σελὶς 3). Καὶ αὐτὰ μὲν λέγουν αἱ ἐξισώσεις τοῦ κ. Εἰσηγητοῦ. Ἀλλ’ ἴδωμεν τώρα τί λέγουν καὶ τὰ πράγματα. Τὰ πράγματα λέγουν, κ. βουλευταί, ὅτι εἰς φόρους ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπλήρωσε. Κατὰ τὸ 1927–28 ἑκατομ. 8.129.362.021 κατὰ τὴν ἑπομένην ἀνάλυσιν.

Κατὰ δὲ τὸ 1928–29 συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν κάτωθι ὑπολοίπων ἐπλήρωσεν 8.358.760.242 κατὰ τὴν ἑπομένην ἀνάλυσιν.

Τὸ 1928–29 ἑκατομ. 229, ἢ μᾶλλον ὀλιγώτερον, διότι ἡ διαφορὰ τῶν 19 ἑκατομ. τῶν μονοπωλίων μεταξὺ τῶν δύο ἐτῶν δὲν ὀφείλεται ὁλόκληρος εἰς φορολογίαν, ἀλλὰ συμπεριλαμβάνει καὶ τὴν ἐμπορικὴν ἀξίαν τοῦ πράγματος. Ἀντὶ τῆς διαφορᾶς αὐτῆς τῆς ἐξηγμένης ἐκ τῶν καταστάσεων, ὁ κ. Ρεδιάδης εὑρίσκει 668 ἤτοι τὸ τριπλάσιον. Καθ’ ὁμοίαν ἀνάλυσιν ἐξάγεται ὅτι κατὰ τὸ 1929–30 ἐπλήρωσε φόρους ἐπὶ πλέον 292 ἑκατομ. κατὰ τὸ 1930–31 194 ἑκατ., καὶ κατὰ τὸ 1931–32 θὰ πληρώσῃ 50 ἑκατ. ἐπὶ πλέον τοῦ 1927–28 ἤτοι ἡ συνολικὴ διαφορὰ καὶ τῶν τεσσάρων ἐτῶν εἰς φορολογικὴν ἀπόδοσιν ὑπὲρ τὴν 1927–28 συμποσοῦται ὡς ἄνω εἰς 766 ἑκατ., ἐνῷ ὁ κ. Ρεδιάδης εὑρίσκει αὐτὴν 2700 ἑκατ. Ἀλλὰ πρέπει ἀκόμη νὰ προσθέσω ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη εἶναι φαινομενική, διότι δὲν ἀγνοεῖ ἡ Βουλὴ ὅτι αἱ φορολογίαι τὰς ὁποίας ἐπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Πολιτευτὴς δὲν ἴσχυσαν πᾶσαι ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ φορολογικοῦ ἔτους. Ἄλλαι μὲν ἴσχυσαν ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου ἀμέσως, ἄλλαι ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου 1927 καὶ ἄλλαι ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου Οὕτω ἀπὸ Ἰουνίου ἴσχυσαν αʹ) τὸ τέταρτον δεκατημόριον τοῦ ἀναγκαστικοῦ δανείου (πρόβλεψις 295 ἑκατομ. ἀπόδοσις 180 ἑκατομμυρίων) βʹ) τὴν μεταρρύθμισιν τῆς φορολογίας τῆς καταναλώσεων καπνοῦ (σιγαρόχαρτον ἀριθμοῦ σιγαρέττων ντάμα) γʹ) τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τῶν εἰδῶν μονοπωλίου. Αἱ δασμολογικαὶ μεταβολαὶ ἰδίως τοῦ σίτου καὶ τῆς ζακχάρεως, ἴσχυσαν ἀπὸ τῆς 28 Αὐγούστου 1927. Ἐὰν αἱ φορολογίαι αὐταὶ ἴσχυον ἀπ’ ἀρχῆς, τὸ Οἰκονομικὸν ἔτος 1927–28 θὰ εἶχεν ἀκόμη φορολογικὰς εἰσπράξεις 180 τοὐλάχιστον ἑκατομ. Ἄρα ὅλη ἡ διαφορὰ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ 1928–29 περιορίζεται εἰς 49 μόνον ἑκατ. ὅλων δὲ τῶν ἐτῶν ὁμοῦ ἡ διαφορὰ συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ 1931–32, εἶναι δραχμαὶ 46 ἑκατομ. Καὶ ὅμως ὁ κ. εἰσηγητὴς εὑρίσκει διαφορὰν 2700 ἑκατ. ἤτοι οἱ ἐξισώσεις του τὸν ἀπομακρύνουν τῆς πραγματικότητος κατὰ 2654 ἑκατ. Ἀλλὰ ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἀφοῦ εὗρε τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν ἀσχολεῖται νὰ κατανείμῃ ἀκριβοδικαίως ποῖον μέρος ἐξ αὐτοῦ ὀφείλετε εἰς φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν ἐκ καλυτέρας βεβαιώσεως τῶν φόρων, ποῖον εἰς αὐτόματον αὔξησιν τῆς φορολογικῆς ἀποδόσεως λόγῳ αὐξήσεως τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος καὶ ποῖον εἰς νέους φόρους. Εἰς τὴν κατανομὴν αὐτὴν τοῦ φανταστικοῦ βάρους κρίνομεν περιττὸν νὰ τὸν παρακολουθήσωμεν. Ἀλλ’ ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἀσχολεῖται καὶ εἰς τὰ ἔξοδα, χωρὶς εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτοὺς νὰ εἶναι εὐτυχέστερος. Ἀναχωρεῖ πρῶτον ἀπὸ μίαν πλάνην, ἀπὸ τὴν πλάνην ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς 1927–28 φέρει ὅλα τὰ βάρη τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, ἐνῷ οὐχὶ αὐτὸς ἀλλ’ ὁ ἑπόμενος προϋπολογισμὸς τοῦ 1928–29 φέρει πρῶτος τὰ βάρη αὐτά. Ἐντεῦθεν ὡς ἐννοεῖται, ἀλλοιοῦνται ὅλοι οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους εὑρίσκει. Ἀλλ’ ἀσχολούμενος περαιτέρω ν’ ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι δυνατὴ καὶ μαθηματικῶς ἡ περίφημος θεωρία τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν 7½ δισεκατομ., τὴν τροποποιεῖ καὶ ὑποστηρίζει ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ διοίκησις τοῦ Κράτους μὲ μόνον 7½ δισεκατομ. φόρους. Πρὸς τοῦτο λαμβάνει ὡς βάσιν τὰ ἔξοδα τοῦ 1927 –28 εἰς ἃ προσθέτει τὴν ἐν ἑκάστῳ ἔτει προσθήκην εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων.

§126Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅταν εἶπα περὶ 7½ δισεκατομ. δὲν εἶχα ὑπ’ ὄψει τὸ ὕψος τοῦ προϋπολογισμοῦ· εἶπα ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν μπορεῖ νὰ πληρώνῃ περισσότερα τῶν 7.500 δισεκατομ.

§127Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἰδοὺ τὶ λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Ρεδιάδη (ἀναγινώσκει).....

§128Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ εἶναι ἴσως τυπογραφικὰ λάθη.

§129Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ διὰ τὴν ἀγόρευσίν μου.

§130Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλὰ καὶ πάλιν σφάλλεται τεραστίως ὁ κ. εἰσηγητής. Πρῶτον νομίζει —ἀπορῶ πῶς—ὅτι τὰ ἔξοδα τοῦ 1927–28 ἀνῆλθον εἰς 6.143 ἑκατομ. ἐνῶ κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν κατὰ τὴν διάρκειαν μὲν τῆς χρήσεως ἐπληρώθησαν 7.711,2 εἰς ταῦτα δὲ πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ τὰ παθητικὰ ὑπόλοιπα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὅλα πληρώσιμα καὶ ἀνέρχονται εἰς 773,8. Ἤτοι τὸ ἔτος 1927–28 ἐξώδευσεν οὐχὶ 6243 ἑκατ. ἀλλὰ 8545, τοὐτέστι 2490 ἑκατ. περισσότερα παρ’ ὅσα νομίζει ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Ἐὰν τώρα εἰς αὐτὰ προσθέσωμεν μόνον τὴν διαφορὰν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων μέχρι σήμερον, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 900 περίπου ἑκατομ, εὑρίσκομεν ὅτι μὲ βάσιν τὰς δαπάνας τοῦ 1927–28 θὰ εἴχωμεν δαπάνας 9.445 ἑκατ. χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὰ νέα σχολεῖα τὰ ὁποῖα ἔχομεν, οὔτε τοὺς ἀστυφύλακας, οὔτε Γερουσίαν, οὔτε Συμβούλιον Ἐπικρατείας, οὔτε αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων, οὔτε ὑγιεινήν, οὔτε γεωργικὴν πολιτικήν. Ἄν τώρα ὁ κ. εἰσηγητὴς θελήσῃ εἰς τὰ 9445 ἑκατ. νὰ προσθέσῃ τὰς δαπάνας ταύτας, θὰ ἴδῃ ὅτι ὁ συλλογισμὸς του ὄχι μόνον δὲν ἀποδεικνύει τὴν θεωρίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν 7.500 δισεκατ., ἀλλ’ ἀποδεικνύει ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν ἀνώτερον ἐκείνου τὸν ὁποῖον ἔχομεν. Ἂν δὲ δὲν τὸν ἔχωμεν, ἂν ἔχωμεν μόνον τὸν σημερινόν, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὰς οἰκονομίας τὰς ὁποίας αὐστηρότερον καὶ τοῦ 1927–28 ἐφήρμοσεν ἡ Κυβέρνησις ὅπου ἠδυνήθη. Ἀλλὰ περὶ τῶν οἰκονομιῶν θὰ ὁμιλήσωμεν εἰδικώτερον περαιτέρω. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς μᾶς μέμφεται διότι δὲν ἐπωφελήθημεν τῆς αὐξήσεως τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων, διὰ νὰ προβῶμεν εἰς φορολογικὰς ἀνακουφίσεις. Ἐκπλήττομαι ἀληθῶς πῶς συμβουλεύει ὁ κ. εἰσηγητὴς τοιαύτην φορολογικὴν μείωσιν στηριζομένην ἐπὶ ἐκτάκτων ἐσόδων. Περίεργος φύλαξ τοῦ ἰσοζυγίου θὰ ἦτο ὁ ὑπουργὸς ὁ ὁποῖος θὰ προέβαινεν εἰς φορολογικὴν μείωσιν, δηλαδὴ εἰς μείωσιν τῶν τακτικῶν ἐσόδων, στηριζόμενος εἰς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα καὶ ἂν ἀκόμη ταῦτα δὲν τὰ ἐχρειάζετο πρὸς ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ θὰ ἦτο περίεργος ὁ τοιοῦτος ὑπουργὸς διότι οὐδεμία ἐγγύησις ὑπάρχει, ὅτι κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος τὰ ἔκτακτα ἔσοδα θὰ ἐπαναληφθοῦν· καὶ ἐὰν δὲν ἐπαναληφθοῦν, ὅπως εἶναι πιθανὸν, τότε ἢ ἀνισοσκελῆ προϋπολογισμὸν θὰ καταρτίσῃ, ἢ εἰς φορολογίαν θὰ καταλήξῃ.

§131Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἐδιόρθωσα εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου.

§132Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου λησμονεῖ ὁ κ. εἰσηγητὴς ὅτι πολλὰ ἐκ τῶν ἐσόδων τούτων ἔχουν εἰδικὸν προορισμόν. Τὰ καλύματα λ. χ. διετέθησαν ὑπὲρ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, τὰ κέρματα εἶναι προωρισμένα πρὸς ἔκτακτον ἀπόσβεσιν τοῦ κυμαινομένου χρέους, καὶ πρὸς αὐτὴν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐδόθησαν τὰ 40 ἑκατ. τὰ προελθόντα ἐκ τῆς ὑπὲρ τὸ ἄρτιον διαθέσεως τῶν μετοχῶν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος διετέθησαν καὶ ταῦτα ὑπὲρ προικοδοτήσεως τῆς Ἀγροτικῆς τὰ ἑκατομμύρια τοῦ δανείου ἀπαλλοτριώσεων, εἶναι λογιστικὰ κλπ. Ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως μέμφεται ἀκόμη τὸν προϋπολογισμὸν, διότι ἔχει καὶ ἰσχυρὸν ἀποθεματικόν. Ἀληθῶς τὸ ἀποθεματικόν δὲν ἰσχύει εἰς ὅλας τὰς νομοθεσίας. Εἰς ποίας ὅμως ἰσχύει; Εἰς τὴν Ἰταλικὴν, τὴν Σερβικήν, τὴν Βουλγαρικὴν θεωρεῖται μεταρρύθμισις σκοπιμωτάτη διότι εἰς αὐτὴν ἀποφεύγει ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ δίλημμα, ἢ νὰ ἐγγράψῃ πιστώσεις μεγάλας μὲ περιθώριον εὐρὺ ὥστε νὰ καλύψουν τὴν ἀντίστοιχον ἀνάγκην, ἢ νὰ καταλήγῃ εἰς τὴν διαδικασίαν τῆς ψηφίσεως ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἢ μᾶλλον νὰ καταφύγῃ πρὸς τὴν διὰ διαταγμάτων χορηγίαν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, ἡ ὁποία ἄγει εὐθέως εἰς τό ἔλλειμμα. Ἰδοὺ τί ἀναγινώσκομεν εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Ἰταλικὴν Βουλὴν κατὰ τὸ 1869. «Εἶναι πάντοτε ἐλαττωματικὸν τὸ σύστημα ὅπερ ἀφίνει ἀνοικτὴν τὴν ὁδὸν, δι’ ἧς ἐπιβαρύνονται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους κατὰ τρόπον ἀπεριόριστον ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τοῦ Κοινοβουλίου. Ὅλοι συμφωνοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἀφεθῇ ἄνευ προνοίας ἡ ἐνδεχομένη ἀνάγκη μειζόνων καὶ νέων ἐξόδων ἀπούσης τῆς Βουλῆς, διότι εἰς ἓν Κράτος εἶναι ἀδύνατον νὰ προβλεφθοῦν τὰ πάντα ἀκόμη καὶ αἱ ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις καὶ τὰ τυχαῖα συμβάντα. Πρέπει ἑπομένως ν’ ἀναγράφωνται ἐπίτηδες ὡρισμένα ποσά, τὰ ὁποῖα ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει νὰ δύνανται νὰ ὑπερπηδηθῶσιν. Πρὸς τοῦτο καὶ πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν πιστώσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον.» Ἀλλ’ ἰδοὺ πῶς δικαιολογεῖ 50 ἔτη βραδύτερον ὁ ἰδικός μας νόμος τὸ ἀποθεματικόν. «Εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ περὶ ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων διατάξεις τοῦ λογιστικοῦ μας νόμου, ἀτελεῖς καθ’ ἑαυτὰς ἐγένοντο ἀφορμή εἰς τὸ παρελθὸν λογιστικῶν ἀνωμαλιῶν καὶ ἐλλειμμάτων εἰς τοὺς ἀπολογισμούς. Ἵνα φαίνεται ὅτι ὁ ὑποβαλλόμενος εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸς καταλήγει εἰς ἰσοζύγιον ἂν μὴ εἰς περίσσευμα, ἀνεγράφοντο πιστώσεις ἀνεπαρκεῖς, καὶ ἐψηφίζετο ὁ πρϋπολογισμὸς συνήθως ἀσυζητητεὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς φρονούσης ἑκάστοτε ὅτι ἔπαυσαν πλέον τὰ ἐλλείμματα. Κατόπιν ὅμως ἐν τῇ ἐκτελέσει, ἀνεφαίνετο ἡ ἀνεπάρκεια τῶν πιστώσεων καὶ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἐχορηγοῦντο διὰ Β. Δ. ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις, ἐξογκοῦντο τὰ ἔξοδα καὶ παρουσιάζοντο τὰ ἐλλείμματα. Τὴν θεραπείαν τούτου ἦλθε νὰ ἐπιζητήσῃ τὸ ἀποθεματικόν». Κατ’ οὐσίαν δηλαδὴ ἡ ὕπαρξις ἀποθεματικοῦ δίδει τὴν εὐχέρειαν τοῦ προορισμοῦ τῶν πιστώσεων εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἄν δ’ ἀλλαχοῦ εἶναι χρήσιμος ἡ διάταξις περὶ ἀποθεματικοῦ, χρησιμωτέρα εἶναι ἀκόμη παρ’ ἡμῖν καὶ συμφωνοτέρα πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ψηφίσματος περὶ ἐγκρίσεως τῶν δαπανῶν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ πρὸς τὸν τελευταῖον νόμον τὸν συνιστῶντα τὰ τμήματα ἐκκαθαρίσεως δαπανῶν εἰς τὰ διάφορα ὑπουργεῖα. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν οὕτω ἔχει τὴν εὐχέρειαν νὰ περιορίζῃ τὰς πιστώσεις εἰς τὸ ἐλάχιστον δυνατὸν ὅριον, νά παρακολουθῇ τὴν δημοσίαν δαπάνην ἀπὸ τῆς γενέσεως μέχρι τῆς πληρωμῆς αὐτῆς, ἔχων δ’ εἰς τὴν διάθεσίν του ἀρκετὸν ἀποθεματικὸν δύνανται ν’ ἀναπληρώσῃ τὰς πιστώσεις αἱ ὁποῖαι παρὰ τοὺς δύο προηγουμένους φραγμοὺς δὲν ἤρκεσαν πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν προωρίσθησαν. Ἀπόδειξις ἄλλως τε τῆς ἀνάγκης μείζονος ἀποθεματικοῦ, εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι παρά τάς καταβληθείσας προσπαθείας δὲν ἤρκεσε τὸ ἐφετεινὸν ἀποθεματικὸν καὶ ἀναγκαζόμεθα νὰ ζητήσωμεν πίστωσιν συμπληρωματικὴν ἐξ ὀγδοήκοντα ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐκ τούτου προήλθομεν εἰς ἀναγραφὴν ἀκόμη καὶ ἰσχυροτέρου ἀποθεματικοῦ διὰ τὸν προϋπολογισμὸν 1931 –32, καὶ οὐχὶ ἐξ ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὰς προβλέψεις ἡμῶν, ὡς νομίζει ὁ κ. εἰσηγητής. Ἀλλὰ καὶ μίαν τελευταίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς. Ἡ ἔκθεσις παρανοοῦσα προφανῶς τὴν ἔννοιαν τῆς ἐτησίας ψηφίσεως τῶν φόρων, ὅπου αὕτη ἰσχύει καὶ παρανοοῦσα ἀκόμη περισσότερον τὴν διάταξιν τῶν σχετικῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, φαντάζεται ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ εἴσπραξις ἐσόδων μὴ ἀναγεγγραμμένων εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Φαντάζεται τάχα ἡ ἔκθεσις ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφισθῇ φόρος, ἢ ψηφιζόμενος δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἰσπραχθῇ. Καὶ δὲν βλέπει, ἂν μὴ τὶ ἄλλο, τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 51 ἡ ὁποία ἕνα μόνον περιορισμὸν ἔχει διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων—τὴν ψήφισιν νόμων— ἐξαιρετικῶς δ’ ἐπί δασμολογικῶν αὐξήσεων ἐπιτρέπει καὶ τὴν πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου εἴσπραξιν. Ἡ τοιαύτη ἀντίληψις τῆς ἐκθέσεως προφανῶς προέρχεται ἀπὸ ἀξιοθρήνητον παρανόησιν τοῦ ἄρθρου 52, καθ’ ὃ ὅλα τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους πρέπει ν’ ἀναγράφωνται εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἡ διάταξις αὕτη καθιεροῦσα τὴν ἀρχὴν τῆς ἑνότητος τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἔχει καθόλου σκοπὸν νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν εἴσπραξιν φόρου ἢ ἐσόδου μὴ ἀναγεγραμμένου εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀλλὰ σκοπεύει νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνα τὰ ἔσοδα ὅσα ὑπάρχωσι νόμῳ πρὸ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ, διότι τὰ κατόπιν, εἴτε ἐκ φορολογίας εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων προερχόμενα, δὲν εἶναι δυνατὸν φυσικῶς ν’ ἀναγράφωνται ἀφοῦ δὲν εἶναι γνωστὰ οὔτε κατὰ τὸν καταρτισμὸν οὔτε κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀκριβῶς δὲ τὴν ἀναγραφὴν καὶ τούτων ἐπιδιώκομεν διὰ τῆς διατάξεως τὴν ὁποίαν κατακρίνει ὁ εἰσηγητής. Δηλαδὴ ἐνῷ τὴν πληρεστέραν ἑνότητα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιδιώκομεν ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, κατορθώνει νὰ μᾶς κατηγορήσῃ καὶ ἐπὶ ἀντισυνταγματικότητι. Ἀλλὰ πρὶν τελειώσω μὲ τὴν ἔκθεσιν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ὀφείλω νὰ σημειώσω μετ’ εὐχαριστήσεως καὶ μίαν βελτίωσιν παρατηρουμένην ἐφέτος. Ἐγκατελείφθησαν ἐφέτος οἱ φόβοι τῶν τεραστίων ἐλλειμμάτων. Τὰ χίλια ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἡ περυσινὴ ἔκθεσις προέβλεπεν ὡς ἀναπόφευκτον ἔλλειμμα ἐλησμονήθη ἐφέτος, ἡ δὲ διστακτικότης τῆς ἐκθέσεως περὶ τὴν ὑποστήριξιν οἱουδήποτε ἐλλείμματος, μᾶς ἐπιτρέπει νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ ἀναγνωρίσῃ καὶ τὴν πραγματικότητα τοῦ περισσεύματος ἡ Προοδ. Ἕνωσις. Καὶ τοῦτο εἶναι εὐχάριστον. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰς γνώμας τὰς ὁποίας καὶ δημοσιογραφικῶς ἐξέθηκε καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος, νομίζω ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ἔχει τὸ ἀτύχημα νὰ ἐξευρίσκῃ ἐλλείμματα, ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν ἀναμφισβήτητα περισσεύματα καὶ τὰ ἐξευρίσκει μάλιστα μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ δωδεκαμήνου, ὁπότε πλέον τὰ ἀποτελέσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι καταφανῆ. Ἐξ ὅλων τῶν προϋπολογισμῶν τῶν μετὰ τὴν δικτατορίαν, ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος μόνον τὸν τοῦ 1928–29 δὲν εὑρῆκεν ἐλλειμματικὸν διότι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ ἀπετέλεσε μέλος τῆς Κυβερνήσεως. Ὅλους τοὺς ἄλλους προϋπολογισμοὺς τοὺς κατήγγειλεν ὡς ἐλλειμματικοὺς μὴ ἐξαιρουμένου οὐδὲ τοῦ προϋπολογισμοῦ 1927–28 ὁ ὁποῖος ἀφῆκε περίσσευμα ὑπερεξακοσίων ἑκατομμυρίων. Διότι καὶ τοῦτον εὕρισκεν ἐλλειμματικὸν ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος, εἰς ἄρθρον του δημοσιευθὲν εἰς τὴν Πατρίδα κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1928 ἤτοι μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ δωδεκαμήνου. Ἡ συστηματικὴ αὕτη διάψευσις τῶν προβλέψεων τοῦ κ. Ζαβιτζιάνου, συνετέλεσεν ὥστε νὰ μὴ ἀνησυχῇ πλέον κανεὶς ὅταν ἀκούῃ ἐλλείμματα ἐξαγγελλόμενα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας πολιτευτήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζαβιτσιᾶνος θέλων νὰ δικαιολογήσῃ τὸ λάθος τῶν χιλίων τριακοσίων ἑκατομμυρίων εἰς τὸ ὁποῖον ὑπέπεσεν πέρυσι κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ 1929–30, ὑποπίπτει εἰς πλάνας ἀκόμη χειροτέρας. Ἰσχυρίζετο ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ ὅταν ὑπεστήριζε τὸ ἔλλειμμα, τὴν ἀντικανονικὴν εἰσαγωγὴν ὡς ἐσόδων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὀκτακοσίων τόσων ἑκατομμυρίων τὰ ὁποῖα μάλιστα κατονομάζει κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα. Ἀπαντῶ πρῶτον ὅτι τὰ ἔσοδα ταῦτα εἰσήχθησαν κανονικώτατα, διότι εἰς τὸν περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1929–30 Νόμον ἐπανελήφθη ἡ διάταξις ἡ ὑπάρχουσα καὶ εἰς τοὺς προηγουμένους προϋπολογισμοὺς ἡ ἐπιτρέπουσα νὰ συνιστῶνται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων ἴδια κεφάλαια καὶ ἄρθρα πρὸς καταλογισμὸν νέων ἐσόδων μὴ ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἀπαντῶ δεύτερον ὅτι τὰ ἔσοδα ταῦτα τὰ ἐγνώριζεν ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος τὰ πλεῖστα τοὐλάχιστον, διότι ὅταν ὡμίλει εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὰ τέλη Μαρτίου τοῦ 1930 εἶχον ἤδη κυκλοφορήσει αἱ καταστάσεις τῶν μηνῶν Ἰανουαρίου καὶ Φεβρουαρίου αἱ ἀναγράφουσαι τά ἔσοδα ταῦτα. Καὶ ἀπαντῶ τρίτον ὅτι τὰ πλεῖστα ἐκ τῶν ἐσόδων τούτων δὲν μεταβάλλουν τὴν δυναμικότητα τοῦ προϋπολογισμοῦ 1929–30, καὶ ἑπομένως καὶ ἂν δὲν τὰ ἐγνώριζεν ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπιδράσωσιν ἐπὶ τῶν ὑπολογισμῶν του διὰ τὸν προϋπολογισμόν. Οὕτω αʹ) τὰ 42 ἑκατομ. τῶν εἰδικῶν φόρων ἀποδίδονται εἰς τά εἰδικὰ ταμεῖα, βʹ) τὰ 57 ἑκατ. τῶν γραμματίων συμψηφιστικά, γʹ) τὰ 653 ἑκατομ. τὰ προερχόμενα ἐκ τῆς ἀναλήψεως τῶν arrierè ἐφόσον μὲν ἀναλογοῦσιν εἰς πληρωμὰς τῶν δανείων τῶν ἐλλειμμάτων γενομένας ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς οὐδὲν ἐνισχύουσιν αὐτόν, ἐφ’ ὅσον δ’ ὀφείλονται εἰς καλλιτέρευσιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν μέχρι καὶ τῆς 1926–27 χρήσεων, διετέθησαν διὰ τοῦ νόμου τῶν περισσευμάτων ὡς περισσεύματα, καὶ ἄρα δὲν ἐνίσχυσαν καθόλου τὸν προϋπολογισμὸν καὶ δʹ) τὰ κονδύλια τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης εἶναι ἔσοδα γνωστὰ ἀναγραφόμενα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὁμοῦ μὲ τὰ ἔξοδα τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης ἀφ’ ἧς αὕτη ὑπήχθη ὑπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν καὶ ἄρα ταῦτα δὲν ἐνίσχυσαν καθόλου τὸν προϋπολογισμόν. Ματαίως ἑπομένως ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ἀποπειρᾶται διὰ τῶν ἐπιχειρημάτων τούτων νὰ δικαιολογήσῃ τὸ σφάλμα του περὶ ἐλλείμματος χιλίων ἑκατομ. τοῦ προϋπολογισμοῦ 1929–30. Διὰ τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτῶν κατορθώνει ἁπλῶς νὰ ὑποπίπτῃ καὶ εἰς ἄλλας πλάνας. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς δὲν φαίνεται ἔχων σαφῆ ἰδέαν τοῦ κρατοῦντος παρ’ ἡμῖν λογιστικοῦ συστήματος μετὰ τὸ 1928, καὶ τῆς προσωπικότητος τῆς χρήσεως καὶ διὰ τοῦτο ἰσχυρίζεται ὅτι δὲν ἀνήκουν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀλλ’ ἀνήκουν εἰς τὴν περιουσίαν τοῦ Κράτους αἱ εἰσφοραὶ τοῦ σταφιδικοῦ ὀργανισμοῦ καὶ αἱ εἰσπράξεις ἐκ τῶν ἐνεργητικῶν ὑπολοίπων. Εἰς τὴν αὐτὴν πλάνην ὀφείλεται καὶ ἡ ἀπορία του διατὶ εἰς τὴν εἰσήγησίν μου ἀναφέρω ἔσοδα τῆς χρήσεως 1929–30 ἑκατομ. 10.680, ἐν ᾧ αἱ μέχρι τέλους Μαρτίου εἰσπράξεις εἶναι κατὰ 686 ἑκατομ. ὀλιγώτεραι. Ἀλλ’ οὐδὲν τούτου φυσικώτερον διότι κατὰ τὸ ἡμέτερον σύστημα εἰς τὴν χρῆσιν ἀνήκουσιν ὄχι μόνον αἱ εἰσπράξεις τοῦ δωδεκαμήνου ἀλλὰ καὶ αἱ τῆς τετραμήνου κατόπιν παρατάσεως, ἀκόμη δὲ καὶ αἱ κατόπιν μέχρι παραγραφῆς εἰσπραττόμεναι διὰ τῶν ἐνεργητικῶν ὑπολοίπων. Ἑπομένως κατ’ ἀνάγκην ὀλιγώτερα εἶναι τὰ ἔσοδα τοῦ δωδεκαμήνου ἀπὸ τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως. Ἐὰν ἤθελεν ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ν’ ἀναλύσῃ τὰ 686 αὐτὰ ἑκατ. τὰ ὁποῖα εὑρίσκει ὡς διαφορὰν μεταξὺ εἰσπράξεων δωδεκαμήνου καὶ προβλεπομένων εἰσπράξεων χρήσεως, θὰ ἔβλεπεν ὅτι ἐξ αὐτῶν 202 ἑκατομ. ἀφοροῦν εἰσπράξεις τακτικῶν ἐσόδων, 310 ἑκατομ. προέρχονται ἐκ τῶν καλυμμάτων διατεθέντα εἰς εἰδικοὺς σκοπούς, 40 ἑκατ. προέρχονται ἀπὸ τὴν ὑπὲρ τὸ ἄρτιον ἔκδοσιν τῶν μετοχῶν τῆς τραπέζης Ἑλλάδος, 81 ἑκατ. εἶναι παλαιὸν ἔσοδον ἐξ ἐπανορθώσεων ἔχον ἀντιστοιχίαν εἰς τὰ ἔξοδα, καὶ τὰ ὑπόλοιπα 44 ἑκατομ. εἶναι ἔσοδα ΙΙ κατηγορίας. Καὶ ὅμως μὲ τοιαύτας πλάνας ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς εὑρίσκει λαθροχειρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἀλχημείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, παραβάσεις τοῦ Συντάγματος, καὶ περίπτωσιν παραπομπῆς εἰς εἰδικὸν δικαστήριον.

§133Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Προτείνω ὅπως διακοπῇ ἡ συνεδρίασις ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ καὶ ἐπαναληφθῇ δὲ αὔριον.

§134Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων). Νὰ ἐπικυρωθοῦν τὰ πρακτικά.

§135Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπικύρωσις τῶν πρακτικῶν, διότι ἔχω ἀντιρρήσεις τινὰς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπιθυμῶ νὰ συνεννοηθῶ μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον τὴν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 10 μ. μ.)