1931.03.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 51η

ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΜΑΡΤΙΟΥ 1931

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς 13 Μαρτίου καὶ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς 13 Μαρτίου καὶ τὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Παππαστρατῆς καταθέτει αἴτησιν Δημ. Ι. Κεντιστοῦ συνταξιούχου δημοδιδασκάλου περὶ βελτιώσεως τῆς συντάξεως τῶν εὑρισκομένων εἰς τὴν κατηγορίαν του συνταξιούχων δημοδιδασκάλων. —Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Σπηλιάδης καταθέτει ἀναφορὰν συλλόγου πολυτέκνων Θηβῶν ζητούντων τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου περὶ πολυτέκνων. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παππαθανάσης καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ προέδρου τῆς κοινότητος Παναιτωλίου παρακαλοῦντος ὅπως ἀναθεωρηθοῦν οἱ πίνακες τῆς ἀπαγορεύσεως καπνοκαλλιεργειῶν. —Αἱ παρὰ τὴν ἑλληνοαλβανικὴν μεθόριον κοινότητες δι’ ὑπομνήματός των ζητοῦν τὴν ἄρσιν τῆς ἀναστολῆς μετεκπαιδεύσεως τῶν τριτοβαθμίων δημοδιδασκάλων. —Οἱ Ι. Ξενόπουλος καὶ Χ. Σπαθάρης κάτοικοι Τούμπας Θεσσαλονίκης, παρακαλοῦν ὅπως, συμφώνως πρὸς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μὴ πληρώνουν τόκον ἔναντι τῶν χρεῶν των πρὸς τὴν

Ε.Α.Π.

—Αἱ ἐργατικαὶ ὀργανώσεις Ἀθηνῶν διαμαρτύρονται διὰ τὴν δολοφονικὴν ἐπίθεσιν τῶν ἀστυνομικῶν ἐναντίον τῶν ἀπεργῶν ἀρτεργατῶν. —Οἱ καταστηματάρχαι τῆς συνοικίας Κουλὲ Καφφὲ Θεσσαλονίκης ζητοῦν τὴν ταχεῖαν ψήφισιν τῆς συμβάσεως ἠλεκτροφωτισμοῦ κλπ. τῆς Θεσσαλονίκης. —Οἱ μετεκπαιδευόμενοι δημοδιδάσκαλοι ἐν τῷ γεωργικῷ φροντιστηρίῳ Μεσσαρᾶς Κρήτης, ζητοῦν τὴν παροχὴν τοῦ δικαιώματος τῆς φοιτήσεως εἰς διετῆ φροντιστήρια. —Τὸ γεωργικὸν ἐπιμελητήριον Χανίων ὑποβάλλει ψήφισμα τῆς ἐκτάκτου γενικῆς συνελεύσεως τοῦ Μαρτίου 1934. —Ἡ ἕνωσις τῶν γεωργικῶν πιστωτικῶν συνεταιρισμῶν Πρεβέζης, ζητεῖ τὴν ἄμεσον χορήγησιν καλλιεργητικῶν δανείων, καὶ τὴν χορήγησιν τετραετοῦς προθεσμίας διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 4784, περὶ ρυθμίσεως ἐν γένει τῶν μισθώσεων ἐπὶ ἀστικῶν ἀκινήτων». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης αὐτῇ δικογραφίας πρὸς ἔκδοσιν ἀδείας διώξεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Βελλιανίτου». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἀεροπορίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτοπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸν νόμον 4818 περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Μπακάλμπασης, Ν. Τζερμιᾶς, Δ. Εὐθυμιάδης, Ν. Τερζόγλου καὶ Ι. Μιχαὴλ ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ κωδικοποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Ἀστυνομίας Πόλεων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Κωστόπουλος, Θ. Κολιαλέξης, Π. Συρογιάννης, Ι. Μπούτης, ὑποβάλλουσι ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στρατιωτικῆς ἱεραρχίας καὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν» προσθήκην ἐδαφίου εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου 3616. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως ἀγορᾶς παλαιῶν πλοίων». Ὁ κ. Δεληγιάννης (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τινων τοῦ νόμου 4328 περὶ συστάσεως Γενικοῦ Χημείου τοῦ Κράτους». Ὁ κ. Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἀπονομῆς τῆς ὑπὸ τῆς 2ας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νόμου τῆς 13 Σεπτεμβρίου 1925 καθοριζομένης προσαυξήσεως συντάξεως εἰς τοὺς διατελέσαντας στρατιωτικοὺς ἀεροπόρους, τοὺς ἀποσιρατευθέντας ἐξ ἄλλων σωμάτων». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου μόνου τοῦ νόμου 483» (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ Δημοσίου καὶ τοῦ Δήμου Πειραιῶς περὶ ἀναμισθώσεως κτιρίου τοῦ Δήμου Πειραιῶς πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἐν Πειραιεῖ ὑπηρεσιῶν Τ.Τ.Τ». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Ἐφ’ ἅπαξ συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας μετὰ τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψήφισιν τοῦ τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Συμβουλίου Διοικητικῆς ὑπηρεσίας τοῦ πολιτικοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ περὶ πειθαρχικῆς δοσιδικίας τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων τοῦ αὐτοῦ ὑπουργείου». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Ἐφ’ ἅπαξ συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας μετὰ τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψήφισιν τοῦ τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ διαθέσεως οἰκοπέδων συνοικισμοῦ Νέας Χαλκηδόνος». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Ἐφ’ ἅπαξ συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας μετὰ τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψήφισιν τοῦ τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4390 περὶ διαχειρίσεως σχολαζόντων κληροδοτημάτων ἢ δωρεῶν ὑπὲρ Ἑλληνικῶν Κοινοτήτων καὶ εὐαγῶν καὶ φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων τοῦ ἐξωτερικοῦ». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Ὁ κ. Στράτος ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του περὶ τῆς ὁδοποιΐας.

§4Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ ὁδικὸν δίκτυον ἑκάστης χώρας, κύριοι βουλευταί, ἀποτελεῖ μέρος τοῦ ὅλου συγκοινωνιακοῦ αὐτῆς δικτύου, τὸ ὁποῖον εἶναι μέτρον καὶ ἔνδειξις τοῦ πολιτισμοῦ εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Χώρα ἐξήχθη, εἶναι μέσον πρὸς ἐκπολιτισμὸν τῶν ἀποκέντρων μερῶν, διὰ τῆς συγκοινωνίας αὐτῶν πρὸς τὰ κέντρα, ὡς ἐπίσης εἶναι μέσον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τοῦ τόπου, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἀπόδοσιν τὴν ὁποίαν θὰ ἔχουν οἱ δρόμοι οἱ ὁποῖοι θὰ κατασκευασθῶσι. Ἀτυχῶς κατὰ τὴν αʹ ἑκατονταετηρίδα τοῦ ἐλευθέρου ἡμῶν βίου, λόγῳ τῶν πολλῶν ἐξωτερικῶν περισπασμῶν πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς Ἐθνικῆς ἑνότητος, ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία δὲν εὑρέθη εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν, νὰ ἀποκκαταστήσῃ δίκτυον συγκοινωνιακὸν ἐν τῇ Χώρᾳ, ἀνάλογον τοῦ πολιτισμοῦ της καὶ τῶν πλουτοπαραγωγικῶν της ἀναγκῶν. Ἐκ τούτου ὁρμωμένη ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν αὐτῆς περίοδον, εἰσηγουμένης τῆς Κυβερνήσεως τοῦ στεγνωτέρου συνασπισμοῦ ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην διὰ τοῦ νόμου 3404, ὅπως προκηρύσσουσα δημόσιον συναγωνισμὸν ἀναθέσεως εἰς τὴν ἀναδειχθησομένην ἀνάδοχον ἑταιρείαν τὴν ἐξεύρεσιν δανείου, τὸ ὁποῖον ἀποκαλεῖ δάνειον ὁδοποιΐας, ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους προσηρτημένους εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον, διὰ τὴν κατασκευὴν Ἐθνικῶν ὁδῶν. Κατὰ τὸν δημόσιον διαγωνισμὸν τὸν ὁποῖον ἡ τότε Κυβέρνησις προεκήρυξεν, ἀνεκηρύχθη ὡς ἀνάδοχος διὰ τὴν χρηματοδότησιν καὶ τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων ὁδοποιΐας, ἡ Ἑλληνικὴ ἐμποροδιομηχανικὴ ἑταιρεία «Π. Γ. Μακρῆς καὶ Σία». Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου 3404 τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι: «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα κατόπιν δημοσίου συναγωνισμοῦ συνομολογήσῃ σύμβασιν διὰ τὴν παροχὴν δανείου καθαροῦ προϊόντος ἀπὸ ἑνὸς μέχρις ἕξ ἑκατομμυρίων λιρῶν Ἀγγλίας διατεθησομένου ἀποκλειστικῶς, διὰ τὴν κατασκευὴν νέων δημοσίων ὁδῶν ἢ τὴν διαρρύθμισιν ὑφισταμένων» καταφαίνεται ὅτι ὁ κυριώτερος λόγος τῆς ἀναθέσεως τῶν ἔργων εἰς τὴν ἐν λόγῳ ἑταιρείαν ἦτο ἡ χρηματοδότησις τῶν ἔργων τούτων. Ἄλλως τε τὸ τοιοῦτον καταφαίνεται καὶ ἐκ τοῦ ἄρθρου 22 τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον λέγει ρητῶς ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ ἦτο ὑποχρεωμένον νὰ δεχθῇ τὸ προτεινόμενον δάνειον, ἐφ’ ὅσον τοῦτο θὰ ἔχῃ ὅρους ἴσους τοὐλάχιστον πρὸς τοὺς ὅρους τοῦ δανείου τῆς σταθεροποιήσεως. Θὰ ἠδύνατο δηλαδὴ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον νὰ λύσῃ τὴν σύμβασιν ἐὰν ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία δὲν εὕρισκε τὸ δάνειον, ἢ ἐὰν εὕρισκε τοῦτο ὑπὸ ὅρους βαρυτέρους τοῦ δανείου τῆς σταθεροποιήσεως. Ἡ σύμβασις ὅμως ἡ συνομολογηθεῖσα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ στενωτέρου συνασπισμοῦ περιέλαβεν ὅρους οἱ ὁποῖοι δὲν περιλαμβάνονται εἰς τοὺς ὅρους τοὺς γενικοὺς τοὺς προσηρτημένους εἰς τὸν νόμον 3404 ἄρθρον 30 ἡ παράγραφος 2 λέγει: «Ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἤθελεν ἐγκρίνει τὴν ἐκτέλεσιν μέρους ἢ ὅλου τῶν ἔργου δι’ ὑπεργολαβιῶν μετ’ ἀνωνύμων Ἑλληνικῶν ἑταιρειῶν........ Θὰ αὐξάνεται τὸ ποσοστὸν τῶν 25% κατὰ ποσὸν ἴσον πρὸς τὸ τέλος τοῦ ἀναλογικοῦ χαρτοσήμου, ὅπερ θὰ καταβάλλεται εἰς τὸ Δημόσιον διὰ τὰς ἐν λόγῳ μεταξὺ τῆς ἑταιρείας Μακρῆ καὶ τῶν τοιούτων ἑταιρειῶν ὑπεργολαβικὰς συμβάσεις εἰς ἃς θὰ μετέχῃ τὸ δημόσιον ὡς συμβαλλόμενον». Κατὰ τὴν παράγραφον συνεπῶς ταύτην τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συμβάσεως, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐνέκρινε τὴν ἀνάθεσιν τῶν ἔργων εἰς μίαν ὑπεργολαβικὴν ἑταιρείαν, ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσοστὸν 25% κατὰ ποσὸν ἴσον πρὸς τὸ τοῦ χαρτοσήμου τοῦ ἀναλογικοῦ τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 1.8%. Ἀλλὰ τοιοῦτος ὅρος δὲν περιελαμβάνετο εἰς τοὺς προσηρτημένους τῷ νόμῳ 3404 ὅρους. Συνεπῶς οἱ ὅροι οἱ ὁποῖοι περιελήφθησαν εἰς τὴν σύμβασιν καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ὅρων τῶν προσηρτημένων εἰς τὸν νόμον 3404, εἶχον ἀνάγκην κυρώσεως διὰ νόμου πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε δὲν ἐγένετο. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐπῆλθε ζημία τις εἰς τὰ δημόσια ἔσοδα ἐκ τῆς τοιαύτης ἐλλείψεως τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἀλλ’ ἂν ἐπῆλθε ζημία τις ἡ ζημία αὕτη ἐπῆλθε μὴ ὑφισταμένου νόμου. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐθεώρησε σκόπιμον νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν ἑταιρείαν τοῦ ὅρου τῆς χρηματοδοτήσεως, χρηματοδοτοῦσα αὐτὴ τά ἔργα τῆς ὁδοποιΐας καὶ δὴ διὰ δανείου δυσμενεστέρου τοῦ δανείου τῆς σταθεροποιήσεως. Δὲν γνωρίζω ποῖοι λόγοι ὤθησαν τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἀπαλλάξῃ τὴν ἑταιρείαν ταύτην τῆς χρηματοδοτήσεως. Φρονῶ ὅτι ὁ κυριώτερος λόγος τοῦ δημοσίου συναγωνισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐγένετο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ στενωτέρου συνασπισμοῦ ἦτο ἡ ἀνάδειξις ἑταιρείας τοιαύτης ἡ ὁποία νὰ ἠδύνατο νὰ ἐξεύρῃ τὸ δάνειον τῶν 6.000.000 λιρῶν. Ὅτι δὲ τοῦτο εἶναι ἀληθὲς ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς ἀναδείξεως ὡς ἀναδόχου ἑταιρείας μηδεμίαν ἐχούσης σχέσιν πρὸς τεχνικὰ ἔργα μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης. Ἀλλ’ ἐκπλήσσομαι διότι ἡ Κυβέρνησις ἀπαλλάξασα τὴν ἑταιρείαν τοῦ θεμελιώδους τούτου ὅρου τῆς χρηματοδοτήσεως δὲν ἐπεζήτησε νὰ μειώσῃ τὰ προνόμοια τὰ ὁποῖα διά τῆς συμβάσεως ἐδόθησαν εἰς τὴν ἑταιρείαν αὐτὴν, ὑπὸ τὸν πρωταρχικὸν ὅρον τῆς ἐξευρέσεως τοῦ δανείου. Ἤδη ἡ ἑταιρεία Π. Γ. Μακρῆ καὶ Σία κατὰ τὸ ἄρθρον 8 τῆς συμβάσεως, ὡς ἔχει δικαίωμα, δίδει τὰ ἔργα εἰς ὑπεργολάβους ἑταιρείας, εἰς τὰς ὁποίας χορηγεῖ τὸ 16% ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τὸ ὁποῖον αὐτὴ λαμβάνει, τὸ δὲ 9% φυλάσσει δι’ ἑαυτὴν καὶ ἐρωτᾶται, διὰ ποίας ἐργασίας ἡ ἑταιρεία Μακρῆ ἀπολαμβάνει αὐτὸ τὸ 9% ἐπὶ τῶν ἐκτελουμένων ἔργων; Τὸ 16% τὸ ὁποῖον δίδει εἰς τὰς ὑπεργολάβους ἑταιρείας φαίνεται ἐκ τοῦ ἄρθρου 19 τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν αὐτὴ ἡ ἑταιρεία Μακρῆ ἔχει συνάψει μὲ τὰς ἑταιρείας αὐτάς. Ὡς φαίνεται ἐκ τοῦ πρακτικοῦ τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων τοῦ Μαρτίου τοῦ 1929, τὸ ὁποῖον συνῆλθεν κατ’ ἐντολὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ, ἵνα ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τῆς συμβάσεως Μακρῆ, ὡς αὕτη ἐτροπολογήθη μὲ τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς ὑποχρεώσεως τῆς χρηματοδοτήσεως, ὡς λέγω, φαίνεται ἐκ τοῦ πρακτικοῦ ἐκείνου, ὅτι ἡ ἑταιρεία Μακρῆ προσκληθεῖσα παρὰ τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως δώσῃ ἀνταλλάγματα, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ ὅρου τῆς χρηματοδοτήσεως, ἀπήντησεν ὅτι, δὲν δύναται νὰ δώσῃ οὐδὲν ἀντάλλαγμα διότι τὰ 9% χρησιμοποιεῖ διὰ τὸν ἔλεγχον τῶν ἔργων καὶ διὰ τὰς μελέτας καὶ διὰ τὰ γενικά της ἔξοδα. Κύριοι, δὲν γνωρίζω κατὰ ποίαν ἐκδοχὴν θὰ ἠδύνατο ἡ ἑταιρεία Π. Γ. Μακρῆ καὶ Σία νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὸ δημόσιον τὸ Ἑλληνικόν, νὰ πληρώνεται δι’ ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον θὰ ἐκτελῇ πρὸς ὑπεργολάβους ἑταιρείας ἐφόσον τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου εἶναι ἀναφαίρετον εἰς τὸν ἐργοδότην, τὸν ὁποῖον ἔλεγχον ὁ ἐργοδότης ἄλλωστε ἐνεργεῖ. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν—ἐπειδὴ κατὰ τὴν σύμβασιν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑπεκδώσῃ τὰ ἔργα εἰς ὑπεργολάβους ἑταιρείας, εἶναι ἀστικῶς ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ δημοσίου ὁ ἀνάδοχος, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω, ὅτι ὀφείλει καὶ ὑποχρεοῦται διὰ τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ νὰ κάμῃ τὸν ἔλεγχον τῶν ἔργων εἰς τὰς ὑπεργολάβους ἑταιρείας. Δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον νὰ πληρώνῃ αὐτὸ διὰ τὸν ἔλεγχον τοῦτον. Ἀλλὰ καὶ εἷς ἄλλος ἀκόμη λόγος δὲν θὰ ἐδικαιολόγη τὸν ἔλεγχον τοῦτον τῶν ὑπεργολάβων ἑταιρειῶν ὑπὸ τῆς ἑταιρείας Μακρῆ. Δὲν διαφεύγει τὴν ἀντίληψιν ὑμῶν, κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα τὸ προλαβὸν τοῦ νόμου 3104, δὲν διαφεύγει ὑμᾶς ὁ ὀξὺς ἀγών, τὸν ὁποῖον διεξήγαγε ἡ ἑταιρεία Μακρῆ ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τῶν ὑπεργολάβων τεχνικῶν ἑταιρειῶν, ἐπιδιώκουσα τοὺς σκοποὺς αὐτῆς, διεξήγαγε λέγω ἀγῶνα, κατὰ τὸν ὁποῖον ἤθελε νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὸ 28%, τὸ ὁποῖον τότε ἐζήτει διὰ τὰ ποσοστὰ ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν ἐκτελεσθησομένων ἔργων, εἶναι μόλις ἐπαρκές, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ καλῶς τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἀνατεθεῖ εἰς αὐτήν. Τὸ 28% τοῦτο, ὑπεβιβάσθη κατόπιν εἰς 25%. Λέγω λοιπὸν κατὰ ποίαν ἐκδοχήν—ὅταν τότε μετὰ τῶν λοιπῶν ἑταιρειῶν ἐνεργοῦσα ἀπεξεδύετο πάσης εὐθύνης διὰ τὰς κακοτεχνίας τῶν κατασκευασθησομένων ἔργων ἐν περιπτώσει ἐλαττώσεως τῶν ποσοστῶν κάτω τοῦ 25% — κατὰ ποίαν λέγω ἐκδοχὴν ἠθικὴν ἤθελεν σήμερον ἐνεργήσῃ ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ἔργων τῶν ὑπεργολάβων ἑταιρειῶν αἵτινες λαμβάνουσι μόνον 16%, καὶ κατὰ ποίαν ἐκδοχὴν αἱ ὑπεργολάβοι ἑταιρεῖαι δὲν θὰ ἔλεγον εἰς τὴν ἑταιρείαν τὴν ἀνάδοχον, ὅτι κύριε, μαζὺ ἐζητήσαμεν 25% σήμερον λαμβάνομεν 16% πῶς θὰ μᾶς ἐλέγξῃς διὰ τὰς τυχὸν κακοτεχνίας; Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν δικαιολογεῖται νὰ ζητῇ νὰ καλύψῃ τὸ 9% διὰ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐλέγχου. Λέγω λοιπὸν ὅτι δὲν δικαιολογοῦνται τὰ ἔξοδα τοῦ ἐλέγχου εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτων ἰσχυρίζεται ἀκόμη ἡ ἑταιρεία ὅτι διὰ τῶν ποσοστῶν καλύπτει τὰ ἔξοδα διὰ τὰς μελέτας τὰς γενομένας διὰ τὰ ἔργα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Εἶναι, κύριοι, γνωστὸν καὶ ἐκ τῆς συμβάσεως προκύπτει, ὅτι διὰ τὰς μελέτας πληρώνεται χωριστὰ 4,5% ἐπὶ τῆς ἀξίας τῆς ὑπεκδόσεως τῶν ἔργων.

§5Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ποῖος εἶπεν ὅτι συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸ 9% τὸ ποσοστὸν τῶν μελετῶν;

§6Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λέγω ὅτι ὅταν ἀπηλλάγη ἡ ἑταιρεία τοῦ ὅρου τῆς χρηματοδοτήσεως, ἐστάλη μία ἐπιστολὴ ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, μάλιστα ὑπάρχει καὶ πρακτικὸν τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ὅτι δικαιολογεῖται, ἡ ἑταιρεία Μακρῆ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τὸ 9%, διότι ἔχει ἔξοδα ἐλέγχου καὶ ἔξοδα μελετῶν καὶ γενικὰ ἔξοδα.

§7Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ποῖον εἶναι πρακτικόν;

§8Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω τὸ ὑπ’ ἀριθ. 369 τοῦ Μαρτίου 1929. Θὰ ἴδετε ἐκεῖ ὅτι τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων ἀντικρούει τὸν ἰσχυρισμὸν Μακρῆ ὅτι δύνανται νὰ πληρωθοῦν αἱ μελέται.

§9Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν φαίνεται πιθανὸν ὅτι ὁ ἐργολάβος ἰσχυρίσθη ἕνα τέτοιο πρᾶγμα.

§10Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ τὸ συνήγαγον.

§11Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὁσάκις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῆς ὑπουργείας μου ἐκλήθη ὁ ἀνάδοχος νὰ δικαιολογήσῃ τὰ ἔξοδα, οὐδέποτε ἐδικαιολόγησε τὰ ἔξοδα τῶν ποσοστῶν τῶν μελετῶν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ τοῦτο, διότι ἀμείβεται ἰδιαιτέρως διὰ τὰς μελέτας.

§12Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὸ ἔγγραφον λέγει τὰ ἑξῆς: ὅτι διὰ τὰς μελέτας, διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ ἐλέγχου, καὶ διὰ τὰ λογιστικὰ πληρώνεται χωριστά.

§13Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὰ λέγει ὁ Μακρῆς, ἀσφαλῶς ἐκεῖ εἶναι τὸ λάθος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ ὁ Μακρῆς ὅτι εἶναι μέσα εἰς τὰ 9%.

§14Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκ τῶν 9% ἡ ἑταιρεία Π. Γ. Μακρῆ καὶ Σία μετὰ τὴν ὑπέκδοσιν τῶν ἔργων εἰς ὑπεργολάβους ἑταιρείας, δὲν δύνανται νὰ ἀξιώσῃ ὅτι δαπανᾷ εἰμὴ μόνον τὰ ἑαυτῆς ἔξοδα, διά τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν, δηλονότι διά τάς δοσοληψίας πρὸς τὸ δημόσιον καὶ τὰς δοσοληψίας πρὸς τὰς ὑπηρεσίας τῶν ὑπεργολάβων ἑταιρειῶν.

§15Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Καὶ τὸν ἔλεγχον.

§16Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι τὸν ἔλεγχον. Διότι ἐὰν θέλῃ ὁ Μακρῆς νά κάμῃ τὸν ἔλεγχον, μπορεῖ νά τὸν κάμῃ ἀπὸ χρήματα ἰδικά του, διότι εἶναι ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ δημοσίου.

§17Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ τά ἔξοδα τά δικά του θά τὸν κάνῃ.

§18Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τὸ δημόσιον νὰ καταβάλῃ τὰ ἔξοδα τοῦ ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον ἤθελεν ἐνεργήσῃ ἡ ἀνάδοχος πρὸς τὰς ἐργολάβους ἑταιρείας· δὲν δύναται νὰ τὸ ἀξιώσῃ. Νομίζω ὅτι ὁ ἔλεγχος δὲν δύναται νὰ γίνῃ εἰς τὰς ὑπεργολάβους ἑταιρείας διότι ἡ σύμβασις ἀναθέτει τὰ ἔργα εἰς αὐτὸν τοῦτον τὸν Μακρῆν ἀπολύτως. Ἀλλὰ καὶ πέραν τούτου, διὰ ποῖον λόγον— θὰ εἴπουν αἱ ὑπεργολάβοι ἑταιρεῖαι — ἀφοῦ μᾶς δίνεις τὸ 1% μόνον θὰ μᾶς κάνῃς καὶ ἔλεγχον; Λοιπὸν δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τέτοιο πρᾶγμα. Ἐγὼ λέγω ἀκόμη ὅτι δὲν ἔχει καὶ ἠθικὴν βάσιν, διότι ὅταν ζητᾷ 28% εἰς τὰ ἔργα, κατὰ ποίαν λογικὴν σειρὰν θὰ ζητήσῃ νὰ ἐλέγξῃ σήμερον τὰς ἑταιρείας, ἀφοῦ δίδει εἰς ταύτας μόνον 16%.

§19Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐφ’ ὅσον ὑπεβιβάσθη τὸ ποσοστόν, ἀπηλλάγη τῆς εὐθύνης ἡ ἑταιρεία Μακρῆ; Παραμένει ἡ εὐθύνη ἀκεραία.

§20Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως ἡ εὐθύνη παραμένει ἀκεραία, ἀλλ’ ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Μακρῆς νὰ ζητήσῃ πληρωμὴν διὰ τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ δὲν ἔχει καὶ ἠθικὴν βάσιν νὰ κάμῃ τὸν ἔλεγχον. Θὰ κάμῃ τὸν ἔλεγχον τὸ Κράτος, τοῦ ὁποίου εἶναι ἀναφαίρετον δικαίωμα. Ἀλλ’ ἄς ἴδωμεν ποῖα εἶναι τὰ προνόμια διὰ τῶν ὁποίων περιεβλήθη ἡ σύμβασις μετὰ τῆς ἑταιρείας Π. Γ. Μακρῆ καὶ Σία. Κατὰ τὸ ἄρθρον 11 τῆς συμβάσεως «τιμαὶ καὶ ἀναθεωρήσεις τιμῶν», ὁ ἀνάδοχος μεθ’ ἑκάστην τριμηνίαν ὑποβάλλει πρωτόκολλα τιμῆς ἡμερομισθίων καὶ ὑλικῶν, τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται εἰς τὴν ἀναθεώρησιν. Ἡ ἀναθεώρησις γίνεται ὡς ἑξῆς: Τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς πρώτης τριμηνίας ὑποβάλλονται τὰ πρωτόκολλα ὑλικῶν καὶ ἡμερομισθίων, ἐπίσης τὴν τελευταίαν ἡμέραν ἑκάστης τριμηνίας ὑποβάλλονται νέα πρωτόκολλα ὑλικῶν καὶ ἡμερομισθίων, ὁ δὲ μέσος ὅρος τῶν δύο τιμῶν αὐτῶν εἶναι ὁ μέσος ὅρος τῶν ὑλικῶν καὶ ἡμερομισθίων τῆς τριμηνίας. Τοῦτο δὲν εἶναι μικρὸν προνόμιον, διότι πρῶτον καὶ ἄν ἀκόμη ὁ ἀνάδοχος δὲν ἤθελε, τὰ ὑψώνει τὰ ἡμερομίσθια καὶ τὰ ὑλικὰ παρακολουθῶν τὸ κόστος τῆς ζωῆς, καὶ συνεπῶς ὁ ἀνάδοχος δὲν δύναται νὰ ζημιωθῇ ἐκ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν τιμῶν, ἀλλὰ πάντως θὰ ὠφελήται. Ἐκτὸς τούτου παρατηροῦμεν ὅτι ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας μέχρι σήμερον, διαρκῶς τὰ πρωτόκολλα τιμῆς ὑλικῶν καὶ ἡμερομισθίων βαίνουσιν αὐξανόμενα. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου πρωτόκολλα ὑλικῶν καὶ ἡμερομισθίων τῆς αὐτῆς περιφερείας κατὰ τὸν αὐτὸν περίπου χρόνον τὰ ὁποῖα παρουσιάζουσι μεγίστας διαφορὰς «ἡμερομίσθιον δρχ. 72, δίτροχα 180, τεχνῖται 134 δραχ». Ἐπίσης ἔχω πρωτόκολλον ὑπ’ ὄψιν μου κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἐργάτης πληρώνεται «μὲ δραχ. 58, δίτροχα 150 καὶ τεχνίτης 126». Ἐὰν συγκρίνῃ κανεὶς τὰ πρωτόκολλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶναι κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὁδοῦ εἰς δύο διαφόρους περιφερείας, θὰ ἴδῃ ποία προκύπτει διὰ τὸ Κράτος ζημία μὲ τὴν ἀναθεώρησιν ἡμερομισθίων καὶ ὑλικῶν. Πολὺ ἀπέχω ἀπὸ τοῦ νὰ θελήσω νὰ θίξω τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ καθορισμοῦ τῶν πρωτοκόλλων τούτων. Πολὺ ἀπέχω νὰ θίξω τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, διότι οὔτε τὰ μέσα ἔχει νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ ἡμερομίσθια τῶν ἐργατῶν, οὔτε δύναται νὰ ἀναστείλλῃ τὴν ὄρεξιν τοῦ ἀναδόχου ὅπως αὐξάνῃ διαρκῶς καὶ συνεχῶς τὰ ἡμερομίσθια καὶ τὰ ὑλικά, καὶ συνεπῶς αὐξάνει συνεχῶς τὰ ποσοστά των. Ἀρκεῖται, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ πρωτοκόλλου, ἡ δημοσία ὑπηρεσία νὰ καταβιβάζῃ κατὰ ἕνα ἀρκετὰ μεγάλο ποσοστὸν τὰ ὑλικὰ καὶ τὰ ἡμερομίσθια τὰ ὁποῖα προτείνει ὁ ἐργοδότης. Κατὰ τὸ ἄρθρον 13 τῆς συμβάσεως πρόκειται περὶ τῶν προκαταβολῶν τὰς ὁποίας λαμβάνει ἡ ἑταιρεία Π. Γ. Μακρῆ καὶ Σία καὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν γίνονται αἱ πληρωμαί. Εἰς τὴν ἀρχὴν ἑκάστης τριμηνίας καὶ κατὰ τὴν πρώτην αὐτῆς ἡμέραν, ὁ ἀνάδοχος ὑποβάλλει εἰς τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας κατάλογον τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα νομίζει ὅτι θέλει ἐκτελέσῃ κατὰ τὴν ἀρχομένην τριμηνίαν, τὸ δὲ Δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς αὐτῆς τριμηνίας νὰ καταβάλῃ τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τῆς ἀξίας τῶν ὑπολογισθέντων ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ἔργων. Συνεπῶς ἡ Ἑταιρεία οὕτω ἐργάζεται μὲ χρήματα ξένα, δὲν ἐξευρίσκει τὰ κεφάλαια μόνη της, καὶ συνεπῶς δὲν ἐπιβαρύνει τὰ κεφάλαιά της μὲ τὸν τόκον τὸν συνήθη. Ἐκ τούτου τοῦ ἄρθρου προκύπτει ὅτι ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία δύναται αὐθαιρέτως τὴν πρώτην ἑκάστης τριμηνίας νὰ λέγῃ ὅτι «θὰ ἐκτελέσω ἔργα ἄλφα ποσοῦ» πολὺ ὑπερτέρου ἐκείνου τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτελέσῃ, τὸ δὲ Δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ καταβάλλῃ τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τούτου εἰς τὴν Ἑταιρείαν ταύτην, ἡ ὁποία ὑποβάλλει εἰς τὸ τέλος ἑκάστου μηνὸς λογαριασμὸν τῆς ἐκτελεσθείσης ἐργασίας, βάσει δὲ τῶν λογαριασμῶν τούτων ἡ Ἑταιρεία λαμβάνει ἀπὸ τὸ Δημόσιον τὰ 35% τοῦ μηνιαίου λογ)σμοῦ, διότι τὰ 50% κρατοῦνται εἰς ἀπόσβεσιν τῆς ληφθείσης προκαταβολῆς τὰ δὲ ἄλλα 15% κρατοῦνται δι’ ἐγγύησιν. Ἐὰν δὲ τὰ ποσὰ ταῦτα τῶν μηνιαίων λογαριασμῶν εἰς τὸ τέλος ἑκάστης τριμηνίας εὑρεθῶσιν ὅτι εἶναι ἀνώτερα τῶν ποσῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἤδη λάβει ὁ Μακρῆς ἐκ προκαταβολῆς, τὸ Δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ καταβάλῃ τὸ ὑπόλοιπον ἀμέσως εἰς τὸν ἐργολάβον, ἐπὶ τόκῳ ἴσῳ πρὸς τὸν συμβατικὸν τόκον τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος· ἐὰν δὲ τὰ ποσὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν, ἀποδειχθῶσιν ὅτι εἶναι ἀνώτερα τῆς τιμῆς τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα ἤδη ἐξετέλεσεν κατὰ τὴν διαρρεύσασαν τριμηνίαν ἡ Ἑταιρεία θὰ ἀποδώσῃ τὰ πλέον τοῦ ποσοῦ ὅπερ δέον νὰ λάβῃ διὰ μηνιαίων δόσεων κρατουμένων ἐκ τῶν προκκαταβολῶν τῶν ἀκολούθων τριμηνιῶν. Συνεπῶς καὶ τοῦτο τὸ ἄρθρον ἀνάγεται εἰς τὰ προνόμια τῆς Ἑταιρείας. Τὰ ἄρθρον 14. Κατά τὸ ἄρθρον τοῦτο τὸ Δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον νά παρέχῃ πιστώσεις καὶ προκαταβολάς εἰς τὴν Ἑταιρείαν διά τά εἴδη τά ὁποῖα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσάγει ἀτελῶς. Εἶναι καὶ τοῦτο ἕνα ἄρθρον τὸ ὁποῖον χορηγεῖ προνόμια, καὶ προνόμια τά ὁποῖα πιθανόν νά ἔχουσι καὶ ἄδηλα κέρδη.

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ σύμβασις αὐτὴ ἐκυρώθη ἀπὸ νόμον.

§22Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ θά συγκρίνω τὴν σύμβασιν αὐτὴν πρὸς τὰς συμβάσεις τάς ὁποίας ἀπ’ εὐθείας τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας ἔκαμεν, καὶ θά ἴδητε τί θά προκύψῃ. Τότε τά προνόμια ὀρθῶς ἐτέθησαν, διότι ἔπρεπε νά ἐξευρεθῇ ἓν δάνειον, διότι εἶχεν ἀποδειχθῇ ὅτι τά διδόμενα ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν διά τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν καὶ κατασκευὴν αὐτῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νά ἐπαρκέσουν. Ὀρθῶς λοιπὸν ἐδόθησαν· ἀλλά διατί ἐξακολουθοῦν, μετά τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς Ἑταιρείας ἀπὸ τῆς χρηματοδοτήσεως; Τὸ ἄρθρον 12 τὴν ἀπαλλάσει παντὸς φόρου καὶ κρατήσεως ὑπὲρ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου ἐλαττώνει δὲ τὴν κράτησιν ὑπὲρ τοῦ εἰδικοῦ ταμείου κτηρίων δημοσίων ἔργων κατὰ 1%. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὰ κέρδη τὰ προκύπτοντα ἐκ τῶν προνομίων τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ ποσοστὸν 25% τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ ἑταιρεία Π. Γ. Μακρῆ καὶ Σια. Ἐάν εἰς τὴν ἀνάλυσιν Μακρῆ ἐφαρμόσωμεν τὰς βασικάς τιμὰς ἄλλης ἐργολαβίας γενομένης ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸ Δημόσιον θά εὕρωμεν ὅτι αἱ τιμαὶ αἱ προκύπτουσαι ἐκ τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν Μακρῆ εἶναι πᾶσαι κατά μέσον ὅρον 7% ἀνώτεραι ἀπὸ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι προκύπτουσι ἐκ τῶν τιμῶν μονάδος τῆς ἐργολαβίας ταύτης.

§23Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ποίας συμβάσεως;

§24Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχω τὴν ἐργολαβίαν Πάρνηθος ὑπογραφεῖσαν τὴν 19–2 30. Ἄν ἐφαρμόσωμεν λέγω τὰς βασικὰς τιμὰς ὑλικῶν καὶ ἡμερομισθίων τῆς συμβάσεως ταύτης εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς ἑταιρείας Π. Γ. Μακρῆ καὶ Σια, εὑρίσκομεν τιμὰς μονάδος κατὰ 5.7% ἀνωτέρας ἐκείνων αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγεγραμμέναι εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην.

§25Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἰς ποῖον σημεῖον τῆς ὁδοῦ ἐξετάθησαν αἱ ἐργασίαι τοῦ πρώτου ἐργολάβου καὶ εἰς ποῖον τοῦ τελευταίου; διότι ἐλάχιστα σημεῖα ἐξετέλεσε ἡ ἑταιρεία Π. Γ. Μακρῆ.

§26Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν συγκρίνω δύο τμήματα, συγκρίνω τοῦτο: λαμβάνω τὰς βασικὰς τιμὰς ἑνὸς ἐργολάβου.

§27Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁπουδήποτε ἐκτελουμένας;

§28Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁπουδήποτε ἐκτελουμένας. Λαμβάνω τὰς βασικὰς τιμὰς τῆς ἐργολαβίας Πάρνηθος, καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ ἑταιρεία Μακρῆ ἐξετέλει τὸ ἔργον τοῦτο τῆς Πάρνηθος. Ἄν λοιπὸν ἐφαρμόσωμεν τὰς τιμὰς ἐκείνας τὰς βασικὰς εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς ἑταιρείας Μακρῆ, λέγω ὅτι τὸ ἐξαγόμενον εἶναι ἀνώτερον μὲ τὴν ἀνάλυσιν αὐτήν.

§29Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μὲ τὰς αὐτὰς τιμὰς ἡμερομισθίων;

§30Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αἱ βασικαὶ τιμαὶ αὐταὶ εἶναι. Ἐφαρμόζω τὴν ἀνάλυσιν Μακρῆ καὶ εὑρίσκω 7% τιμὰς μονάδος ἀνωτέρας τῶν τιμῶν μονάδος αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς τὴν ἐργολαβίαν ταύτην τῆς Πάρνηθος.

§31Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ ἡ ἀνάλυσις τῶν τιμῶν ἀποτελεῖ μέρος τῆς ἐργολαβίας.

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός).....

§33Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν κατακρίνω τὴν σύμβασιν καὶ ἀναγνωρίζω ὅτι ὀρθότατα ἐτέθησαν τὰ προνόμια ταῦτα εἰς τὴν σύμβασιν ἐκείνην, διότι ἀνεγνωρίσθη καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου 3403 καὶ ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ ἀξιοτίμου τότε ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καταφαίνεται σαφέστατα, ὅτι ἤχθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξουσιοδότησιν παρὰ τῆς τότε Βουλῆς, ἤχθη εἰς τὸ συμπέρασμα αὐτό νὰ ζητήσῃ νὰ ψηφισθῇ αὐτὸς ὁ νόμος, μόνον καὶ μόνον διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ δανείου τῆς χρηματοδοτήσεως.

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ δάνειον τῆς χρηματοδοτήσεως ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἐν ὀνόματι τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου;

§35Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν ὀνόματι τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου.

§36Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν φαντάζεσθε ὅτι θὰ εὑρίσκετο δάνειον καλλίτερον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπέτρεπεν ἡ πίστις τοῦ Κράτους;

§37Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πάντοτε ὑπάρχει ἡ πίστις τοῦ Κράτους.

§38Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶχεν ἀναλάβει ὑποχρέωσιν ὁ ἐργολάβος νὰ εὕρῃ δάνειον.

§39Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὲ τὶ ποινικὰς κυρώσεις;

§40Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅτι ἡ σύμβασις δὲν θὰ ἴσχυε.

§41Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ τότε δὲν θὰ ἐπροχώρει ἡ ἐκτέλεσις τῆς συμβάσεως ἐνῷ ἡμεῖς θέλομεν νὰ προχωρήσῃ ἡ ἐκτέλεσις τῆς συμβάσεως.

§42Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἄν λοιπὸν συγκρίνωμεν τὴν σύμβασιν τῆς ἑταιρείας «Προμηθεὺς», τῆς ἑταιρείας Π. Γ. Μακρῆ καὶ Σία, καὶ τὰς συμβάσεις αἱ ὁποῖαι ἀπ’ εὐθείας ἔγιναν μὲ τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας θὰ ἔχωμεν τὰ ἑξῆς ἐξαγόμενα: ὅτι ἡ μὲν σύμβασις Μακρῆ λαμβάνει 25% εἰς τὸ ἀκέραιον, αἱ δὲ λοιπαὶ συμβάσεις λαμβάνουν κατὰ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων 20%. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ 20% ἐλαττοῦται κατὰ τὰ ἀκόλουθα ποσά: 5% διὰ τόκον τῆς ἐξευρέσεως τῶν κεφαλαίων—διότι δὲν λαμβάνουσι προκαταβολικῶς ἀπὸ τὸ δημόσιον—1% ἐπὶ πλέον διὰ τὴν χορήγησιν εἰς τὸ ταμεῖον ἀνεγέρσεως δημοσίων κτιρίων καὶ ἐκπίπτει ἀπὸ τοῦ 20% συνολικῶς ἕνα 5% τὸ ὁποῖον εἶναι μία ἔκπτωσις τῆς δημοπρασίας. Συνεπῶς τὸ ὑπολογιζόμενον κατὰ τὴν γνώμην τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων 20% εἰς τὰς ἐργολαβικὰς ἑταιρείας αἱ ὁποῖαι ἔρχονται ἀπ’ εὐθείας μὲ τὸ δημόσιον συμβάσεις, ἐλαττοῦται εἰς 9%.

§43Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Τὶ ἐννοεῖτε ἔκπτωσιν 5%;

§44Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔκπτωσιν δημοπρασίας.

§45Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Εἶναι ὑποχρεωτική;

§46Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πάντοτε θὰ ὑπάρχῃ ἔκπτωσις.

§47Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ὁ ἐργολάβος ἐζήτησε περισσοτέραν τιμήν.

§48Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ 25% τῆς ἑταιρείας Π. Γ. Μακρῆ αὐξάνει κατὰ τὸ ποσοστὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προκύπτει ἐπὶ πλέον ἐκ τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν Μακρῆ καὶ Σία τὸ ὁποῖον ὡς εἶπον ἀνωτέρω εἶναι 7%. Συνεπῶς γίνεται 3% ἐνῷ διὰ τὰς ἄλλας συμβάσεις γίνεται 9% τὸ ποσοστόν, ἐὰν ἀναχθῶσιν αὐταὶ εἰς τοὺς ὅρους Μακρῆ καὶ Σία. Καὶ ἤδη ἐρωτᾶται: διὰ ποῖον λόγον ἐφ’ ὅσον ἀπηλλάγη τῆς χρηματοδοτήσεως ἡ ἑταιρεία Π. Γ. Μακρῆ, ἐφ’ ὅσον ἀπηλλάγη δηλονότι τοῦ πρωταρχικοῦ ὅρου τοῦ κυριωτάτου τῆς συμβάσεως ἐκείνης διατηρεῖται εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ προνόμια ἡ σύμβασις ἀμετάβλητος; Ὅτι δὲ τὰ ὅσα ἀνέπτυξα μέχρι τοῦδε ἀριθ. 369 πρακτικοῦ τοῦ συμβουλίου δημοσίων ἔργων τοῦ Μαρτίου 1929 κατὰ τὸ ὁποῖον κατὰ πλειοψηφίαν μὲν ἀποφαίνεται τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως ἐὰν εἶναι δυνατὸν παμψηφεὶ δὲ ἀποφαίνεται ὅτι δέον ν’ ἐλαττωθῇ τὸ 9% εἰς τὸ ἐλάχιστον, ρητῶς δὲ παρὰ τοῦ ἁρμοδιωτάτου μέλους τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων ἀναφέρεται ὅτι (ἀναγινώσκει· «φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι τῆς συμβάσεως θὰ ἦσαν κατὰ πολὺ συμφερώτεροι ἂν μὴ ὑπῆρχεν ὁ ὅρος τῆς χρηματοδοτήσεως». Συνεπῶς φρονῶ, ὅτι ἡ συνέχισις τῆς ἰσχύος τῆς συμβάσεως ὑπὸ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξα εἶναι ἐπιζημία εἰς τὸ Κράτος, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ νομικὴ βάσις πρὸς λύσιν τῆς συμβάσεως ὀφείλει τὸ Κράτος ν’ ἐπιδιώξῃ τὴν ἐλάττωσιν τῶν οἰκονομικῶν προνομίων. Ἀλλὰ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ἕτερον θέμα τῆς ἐπερωτήσεως ἐὰν δηλονότι ἡ κατανομὴ τῶν ἔργων ἐγένετο συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, καὶ ἐὰν καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο ἡ κατανομὴ θὰ ἀποτελεσθῇ πλῆρες δίκτυον Ἐθνικῶν ὁδῶν. Ἐὰν κύριοι ἐτηρεῖτο κατὰ γράμμα ὁ νόμος 3404 δὲν θὰ ἐφθάνωμεν εἰς τὴν σημερινὴν συζήτησιν. Ὡς ἐγένετο ὅμως ἡ κατανομὴ τῶν ἔργων διὰ τοῦ Α, Β καὶ συμπληρωματικοῦ προγράμματος κατεστράφη ἡ Ἑλλὰς εἰς τὰ τέσσαρα πέρατα αὐτῆς καὶ ἴσως ἀποδειχθῇ ἀτυχῶς, ὅτι πάντα τὰ ἔργα ταῦτα θά ἐγκαταλειφθῶσι, καὶ ὅτι πάντα ἐκεῖνα τά χρήματα τά ὁποῖα ἐδαπανήθησαν ἐρρίφθησαν εἰς τὴν θάλασσαν. Δὲν νομίζω ὅτι κατὰ τὴν κατανομὴν τῶν ἔργων ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν τά ἀπαραίτητα ἐκεῖνα στοιχεῖα τά ὁποῖα θά ὤφειλε νά εἶχε λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἵνα δώσῃ προγράμματα (διότι τὸ πρῶτον πρόγραμμα εἶναι ἐπαρκῶς μελετημένον) ἵνα δώσῃ προγράμματα ἐντελῶς μελετημένα καὶ ἐντελῶς ἀνταποκρινόμενα πρὸς τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ὀφείλουν νὰ ἐκπληροῦσι οἱ δρόμοι, οἱ ὁποῖοι τίθενται ὑπὸ κατασκευήν. Δὲν ἐλήφθη δηλαδὴ ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὸ ὑπάρχον ὁδικὸν δίκτυον κατά περιφερείας, οὔτε ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, οὔτε ἐν συνδυασμῷ τὸ κόστος τοῦ χιλιομέτρου πρὸς τὴν ἀπόδοσιν αὐτοῦ. Κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου 3404 περὶ Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ὑπῆρχον εἰς ἅπαν τὸ Κράτος περίπου 11 χιλιάδες χιλιόμετρα ὁδοὶ δημόσιοι. Ἐκ τούτων τά 5.065, ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς Ἐθνικαὶ ὁδοὶ ἔτι πλέον καὶ 672 τὰ ὁποῖα ἦσαν ἡμιτελῆ. Προεβλέπετο, ἴσως ἐξ ὑπερβολικῆς αἰσιοδοξίας, ἴσως ἐκ κακοῦ ὑπολογισμοῦ, προεβλέπετο ἡ κατασκευὴ 4.888 χιλιομ. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θά συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ 4888 χιλ, διότι αὐτό ἦτο ἓν ὄνειρον θερινῆς νυκτός, θά συζητήσωμεν μόνον ἐπὶ τῶν κοινοποιηθέντων προγραμμάτων τὰ ὁποῖα συμποσοῦνται εἰς 2528 χιλιόμετρα. Συνεπῶς, ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ ἀποτελειοῦτο τὸ δίκτυον τῶν 2528 χιλιομέτρων θὰ εἴχωμεν Ἐθνικὰς ὁδοὺς τὸ ὅλον 8.208 χιλιομέτρων κατὰ συνέπειαν ἡ ἀναλογία κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἔχουσαν ὡς γνωστόν 130.00) τ. χ. θὰ ἦτο 43 μ. κατὰ τ. χ. Καὶ ἂς ἐξετάσωμεν τινὰς ἐκ τῶν περιφερειῶν ἵνα ἴδωμεν τὶ συνέβη. Ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἐξετάσω τὴν περιφέρειαν ἐκείνην ἡ ὁποία ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἀριθμῶν τῶν πινάκων τοὺς ὁποίους κατάθεσε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸ πυκνώτερον δίκτυον τῆς Ἑλλάδος, ἴσως πυκνώτερον καὶ ἀπὸ Εὐρωπαϊκὰ τινὰ κράτη τὰ μᾶλλον πεπολιτισμένα. Πρόκειται περὶ τῆς εὐδαίμονος καὶ πολυανθρώπου νήσου τοῦ Αἰγαίου τῆς Λέσβου. Προϋπῆρχον εἰς τὴν νῆσον Λέσβον 160 χιλιόμετρα, σήμερον ἐτέθησαν ὑπὸ κατασκευὴν 78Χ800 καὶ εὑρίσκονται ὑπὸ μελέτην 18. Ἡ ἔκτασις τῆς νήσου εἶναι 1700 τ. χ. ἡ ἀναλογία κατὰ τ. χ. εἶναι 141 μέτρα. Ἡ Ἀργολιδοκορινθία ἔχει ἔκτασιν τ. χιλ. 5 24 εἶχεν ὁδοὺς 233 χιλ. κατασκευαστέας 11 χ. μ. Ἡ ἀναλογία εἶναι 45 μ. κατὰ τ. χ. Ἡ Αἰτωλοακαρνανία, ὡς σύνολον λαμβανομένη εἰς τὰς δύο βορείας αὐτῆς ἐπαρχίας δὲν ἔχει οὔτε 0.2 μέτρα κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον.

§49Α. ΜΑΡΚΟΥ. Εἰς τὰς ἄλλας δύο ἐπαρχίας κ. συνάδελφε τῆς Αἰτωλοακαρνανίας, πόσα ὑπάρχουν;

§50Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ σᾶς εἰπῶ, κ. συνάδελφε. Δὲν ἤμην εἰς θέσιν ἐγὼ καὶ λόγῳ τῆς ἐλλείψεως τῶν στοιχείων νὰ κάμω στατιστικάς.

§51Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὸν νομὸν Ἀργολιδοκορινθίας μοῦ φαίνεται ὅτι ἐκ τοῦ δευτέρου προγράμματος ὑπάρχουν 35.

§52Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τοὺς ἀριθμοὺς διὰ τὸν νομὸν Ἀργολιδοκορινθίας. (ἀναγινώσκει). Δηλαδὴ 11 μέτρα κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον. Ἐγὼ κάμνω συγκρίσεις κατὰ νομόν.

§53Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν. Ἐγὼ δὲν ἀδικῶ τὰ συμπεράσματά σας, πρόκειται περὶ τῶν ἀριθμῶν οἱ ὁποῖοι ἐνδεχομένως νὰ εἶναι ἐσφαλμένοι καὶ ὡς ἐκ τούτου γεννᾶται κακὴ ἐντύπωσις εἰς τὴν Βουλήν.

§54Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας ἔχομεν ἔκτασιν (833 δηλ. ἔχομεν 350 χιλ. ἀνηγγέλθησαν διὰ τῶν προγραμμάτων 92 χιλ. ἐν ὅλῳ 442 χιλ. Ἡ ἀναλογία εἶναι 50 μέτρα κατὰ τετραγωνικόν. Εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων ἡ ἔκτασις εἶναι 6 χιλ. τετραγωνικὰ χιλ., ὑπάρχουν 100 χιλ. ἐκοινοποιήθησαν 200 χιλ. πρὸς κατασκευὴν ἡ ἀναλογία εἶναι 50 μ. κατὰ τετραγωνικόν. Ἡ ὅλη ἔκτασις τῆς Θεσσαλίας εἶναι 13.375 χιλ. ὑπάρχουν 306 χιλ., κατασκευαστέα 336 τὸ ὅλον 642 χιλ. ἄρα 47 χιλ. κατὰ τετραγωνικόν. Ἂς εἴδομεν τὴν κατανομὴν ἡ ὁποία γίνεται διὰ τῶν τριῶν προγραμμάτων. Γίνονται ἆραγε ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποδώσουν; Γίνονται ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξυπηρετήσουν πραγματικῶς τοὺς πληθυσμοὺς; Θὰ ἐξυπηρετήσουν πραγματικῶς τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν; Ἂς μοῦ ἐπιτρέψει ἡ Βουλὴ νὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὸν νομὸν τοῦ ὁποίου εἶμαι πολίτης, ἀπὸ τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας. Κύριοι ἀνεγράφησαν ὡς κατασκευαστέα εἰς τὸν νομὸν τοῦτον 92 χιλ. Λυποῦμαι διαπιστῶν ὅτι τὰ 46 ἐκ τῶν χιλιομέτρων τούτων ἀποτελοῦντα τὴν ὁδὸν Μεσολογγίου–Ναυπάκτου εἶναι ἀπολύτως ἄχρηστα. Εἶναι ὁδὸς πολυτελείας δύναμαι νὰ εἴπω θίγουσα τὰ ὅρια τῆς ἀλογίστου σπατάλης. Εἶναι ὁδὸς ἡ ὁποία οὐδένα συνοικισμὸν ἐξυπηρετεῖ, εἶναι ἡ ὁδὸς ἡ ὁποία διέρχεται διὰ τῶν ἀποκρήμνων βράχων καὶ ἔχει ἀνάγκην μεγάλων καὶ δαπανηρῶν τεχνικῶν ἔργων, καὶ ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἡ ἑταιρεία ἡ ἐργολάβος ἡ κατασκευάσασα τὴν ὁδὸν ταύτην ἠδύνατο νὰ ὠφεληθῇ πολλὰ καὶ πολλὰ ἠδύνατο νὰ ἀποκομίσῃ κέρδη τὰ ὁποῖα δὲν ἀπεκόμισεν. Τὸ λέγω τοῦτο πρὸς τιμήν της. Εἶναι λοιπὸν ὁ δρόμος αὐτὸς ἀπολύτως ἄχρηστος καὶ ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας καὶ ἀπὸ ἀπόψεως Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διότι κατὰ τὴν διαδρομὴν ἡ ὁποία εἶναι 19–20 χιλιόμετρα διέρχεται παραλιακῶς, οὐδένα συνοικισμὸν ἐξυπηρετεῖ, οὐδένα ἄλλον σκοπὸν πλὴν τῆς ἑνώσεως τῶν δύο πόλεων τῆς Ναυπάκτου καὶ τοῦ Μεσολογγίου. Ἀλλὰ ἡ ἕνωσις αὐτὴ ἠδύνατο νὰ γίνῃ διὰ τῆς χαράξεως μιᾶς ὁδοῦ ἀπὸ τῆς ζεύξεως τοῦ Εὐήνου ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ναυπάκτου–Ἀγρινίου ἀπὸ τῆς γεφύρας δηλονότι τοῦ Μπαντᾶ μέχρι τοῦ Εὐηνοχωρίου ἤτοι χάραξις 7½ μόνον χιλιομέτρων καὶ τότε τὸ Μεσολόγγιον καὶ ἡ Ναύπακτος θὰ ἦσαν ἡνωμέναι ἄνευ ἄλλης τινὸς δαπάνης, διότι τὸ Εὐηνοχώριον συνδέεται μετὰ τοῦ Μεσολογγίου καὶ θὰ εἴχωμεν οἰκονομίαν περίπου 30 ἑκατ’ καὶ θὰ εἴχωμεν ἀκόμη μίαν οἰκονομίαν συντηρήσεως, διότι θὰ εἴχομεν 27 χ. μ. (ὅσα δηλαδὴ εἶναι ἡ ἀπόστασις ἀπὸ Ναυπάκτου μέχρι Γεφύρας Μπαντᾶ) κοινὰ διὰ τοὺς 2 δρόμους Ναυπάκτου–Ἀγρινίου καὶ Ναυπάκτου– Μεσολογγίου.

§55Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ εἶναι ὁ πρῶτος δρόμος ὁ ὁποῖος ἤρχισεν.

§56Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκεῖ ἀτυχῶς ἐγένοντο τὰ ἐγκαίνια τῆς ἐνάρξεως τῆς ὁδοποιΐας. Τὰς γνώμας μου περὶ τῆς ὁδοῦ αὐτῆς δὲν ἠδυνάμην τότε νὰ τὰς εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀλλὰ τὰς εἶπα ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ ἐπαρχιακοῦ Τύπου. Θὰ εἴχωμεν λοιπὸν μίαν οἰκονομίαν συντηρήσεως 27 χιλμ. καὶ μίαν οἰκονομίαν 30 ἑκατ. τὰ ὁποῖα 30 ἑκατ. θὰ ἔπρεπε νὰ δοθῶσιν εἰς τὸν βόρειον μέρος τῆς Αἰτωλοακαρνανίας καί θὰ ὤφειλε ἀντὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης νὰ κατασκευασθῇ μία ἄλλη ὁδὸς ἡ ὁποία ἀπὸ πάσης ἀπόψεως θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους, ἀλλὰ καὶ στρατιωτικῶς θὰ εἶχεν λόγον ὑπάρξεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως Ἐθνικῆς Οἰκονομίας θὰ ὠφέλει τὸ Κράτος, θὰ ἔπρεπε δηλαδὴ νὰ κατασκευασθῇ τὸ τμῆμα τῆς Ἐθνικῆς ὁδοῦ Λευκάδος– Λαμίας, τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἥνωνεν τὴν Ἀμφιλοχίαν πρὸς τὸ Καρπενῆσι ἢ μᾶλλον μέχρι τοῦ σημείου τῆς συναντήσεως πρὸς τὴν ὁδὸν Ἀγρινίου Τρικκάλων. Ἡ ὁδὸς θὰ διασταυρώσῃ 2 κοιλάδας ποταμῶν τοῦ Ἀχελώου καὶ τοῦ Ἰνάχου αἱ ὁποῖαι κοιλάδες ὑποφέρουν ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν συγκοινωνίας καὶ ὅμως εἶναι πλούσιαι εἰς δασικὰ καὶ ἄλλα προϊόντα.

§57Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἴχατε δίκαιον νὰ εἴπητε ὅτι αὐτὴ ἦτο ἡ πρώτη ὁδὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ τὸ πταῖσμα βαρύνει τὴν Οἰκουμενικὴν διότι ὅταν ἔκανε τοὺς πίνακες δὲν ὑπῆρχεν νόμος τοιοῦτος ἀναγνωρίζων αὐτὴν ὡς ἐθνικήν. Κατόπιν μετὰ τὴν σύνταξιν τῶν πινάκων τότε προτάσει αὐτὴ ἡ ὁδὸς ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἐθνική. Συνεπῶς δὲν ἠδύνατο νὰ κατασκευασθῇ διὰ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ὑπάρχει ὑπαιτιότης τῆς Κυβερνήσεως διότι ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις παρημέλησεν σπουδαιοτάτας ὁδοὺς! Ὅσαι παρημελήθησαν ἀπὸ τὴν Οἰκουμενικὴν τώρα δύνανται νὰ γίνῃ. Δὲν εἶναι λοιπὸν ζήτημα ἐλέγχου αὐτὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἶναι ζήτημα συστάσεως ὅτι αὐταὶ αἱ ὁδοὶ πρέπει νὰ προτιμηθῶσιν.

§58Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέψατέ μοι ν’ ἀπαντήσω προσωπικῶς πρὸς ὑμᾶς. Ἐγὼ τὸν ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως δὲν τὸν στηρίζω εἰς τὸ ὅτι δὲν κατεσκεύασε τὴν ὁδὸν Ἀμφιλοχίας–Καρπενησίου, τὴν στηρίζω εἰς τὸ ὅτι ἔκαμε τὴν ἄχρηστον ὁδὸν Ναυπάκτου– Μεσολογγίου. Νομίζω ὅτι ἀμφότεροι ἔχομεν τὸ αὐτὸ συμφέρον διὰ τὴν ὁδὸν ἐκείνην, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κατανοηθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἡ ὁδὸς αὕτη εἶναι ἐκτάκτου σπουδαιότητος.

§59Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὸ πρῶτον πρόγραμμα τῶν ὁδῶν δὲν ἐξεδόθη ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἐξεδόθη βραδύτερον, νομίζω ἐπὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως.

§60Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐχαρακτηρίσθη ἡ ὁδὸς αὕτη δι’ εἰδικοῦ νόμου τὸν Ἰούνιον τοῦ 1929.

§61Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄταν τὸ πρῶτον ἐχαράχθη ἡ ὁδὸς αὐτὴ ἦτο δημοσία ἐνῷ ἡ ἄλλη δὲν ἦτο. Ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Χρηστομάνος ἠκολούθησε τὴν εἰσήγησιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων. Δὲν ἠμπορεῖτε λοιπὸν νὰ μᾶς μέμφεσθε δι’ αὐτό.

§62Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ μέμφομαι κατὰ τοῦτο, μέμφομαι τὴν Κυβέρνησιν διότι ἐπροτίμησε τὴν ὁδὸν Μεσολογγίου–Ναυπάκτου διὰ νὰ ἑνώσῃ τὰς 2 πόλεις, τὸ Μεσολόγγιον μὲ τὴν Ναύπακτον. Λέγω ὅτι ἡ ἕνωσις αὕτη θὰ ἐγίνετο, ἐὰν ἐγίνετο ἡ ἄλλη χάραξις ἀπὸ Γεφύρας Εὐήνου (Μπαντὰ) εἰς Εὐηνοχώριον ὁπότε Μεσολόγγιον καὶ Ναύπακτος θὰ ἦσαν ἡνωμέναι. Τὰ 30.000.000 δὲ τὰ ὁποῖα θὰ ἐπερίσσευαν ἀπ’ ἐκεῖ θὰ τὰ ἐδίδαμεν εἰς τὴν ἄλλην ὁδὸν τὴν ὁποίαν ἐγὼ καὶ ὁ κ. Καρασεβδᾶς ὑποστηρίζομεν, ἡ δὲ ὁδὸς πλέον Ναυπάκτου–Ἀγρινίου καθισταμένη πραγματικὸν τμῆμα τῆς ὁδοῦ Μεσολογγίου–Ναυπάκτου θὰ ὤφειλε νὰ διαρρυθμισθῇ καὶ νὰ ἀνακαινισθῇ διότι διατρέχει καὶ διασχίζει τρεῖς πλουτοπαραγωγικὰς ἐπαρχίας, διότι ἐξυπηρετεῖ πληθυσμὸν ἄνω τῶν 60.000 καὶ σήμερον εὑρίσκεται εἰς τρισαθλίαν κατάστασιν καὶ σχεδὸν ἄβατος. Ὁμιλῶ περὶ τῆς ὁδοῦ Ναυπάκτου–Ἀγρινίου, νομίζω δὲ ὅτι εἰς τὸ μέλλον θ’ ἀναγκασθῇ τὸ Κράτος νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ὁδὸν Μεσολογγίου–Ναυπάκτου, διότι θὰ εἶναι δυσκολωτάτη καὶ δαπανηροτάτη ἡ συντήρησις καὶ θὰ ἐπανέλθῃ ἀναντιρρήτως εἰς τὴν χάραξιν μιᾶς ὁδοῦ 7½ χιλιομέτρων, ἵνα ἐγκαταλείψῃ τὴν παραλιακὴν Ναυπάκτου–Μεσολογγίου.

§63Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχει τελειώσει σχεδὸν ἤδη.

§64Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ὑπάρχουν μελέται; Τεχνικῶς ἐξηκριβώσατε ὅτι δύναται νὰ κατασκευασθῇ;

§65Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα, ἐξηκριβώθη τεχνικῶς, καὶ μάλιστα μὲ ἐλάχιστον χρόνον δύναται νὰ γίνῃ, διότι δὲν εἶναι τὸ ἔδαφος καθόλου ἀνώμαλον. Θὰ ἔλθω, κύριοι, εἰς τὴν ἄλλην ὁδὸν Καλαμῶν–Σπάρτης. Δὲν νομίζω ὅτι ἦτο ἐπάναγκες εὐθὺς ἀπὸ τὰ πρῶτα προγράμματα, νὰ προτιμηθῇ ὁ δρόμος οὗτος ἐφ’ ὅσον ἡ Σπάρτη ἐπικοινωνεῖ καὶ μετὰ τοῦ ἐπινείου αὐτῆς Γυθείου καὶ τὸ ἐπίνειον αὐτῆς, πρόκειται νὰ ἐπικοινωνήσῃ διὰ τῆς ὑπὸ κατασκευὴν ὁδοῦ μετὰ τῶν Καλαμῶν. Θὰ πλεύσω πάλιν εἰς τὴν εὐδαίμονα καὶ πολυάνθρωπον νῆσον τοῦ Αἰγαίου εἰς τὴν Μυτιλήνην. Εἶναι ὑπὸ κατασκευὴν ἡ ὁδὸς Μυτιλήνης–Κράτυγος. Νομίζω ὅτι δὲν ἦτο ἀναγκαιοτάτη ἡ ὁδὸς αὐτὴ διὰ νὰ προτιμηθῇ ἄλλων πολὺ ἀναγκαιοτέρων. Θὰ ἔχω ἀντιπάλους μου δύο ὑπουργοὺς καταγομένους ἐκ τῆς νήσου, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμω διαφορετικά. Ἡ ὁδὸς Μυτιλήνης– Κράτυγος καταλήγει εἰς μίαν ἔπαυλιν, ἔχει μήκους 10 χιλιομέτρων θὰ κοστίσῃ δὲ περίπου 9.000.000 ἴσως 5, ἀλλὰ νομίζω.....

§66Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Εἶναι, ἀπὸ τὰς εὐθυνοτέρας ὁδούς.

§67Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι παραλιακή, δὲν ἔχει κανένα ἀπολύτως τεχνικὸν ἔργον, ἀλλὰ τί ἐξυπηρετεῖ, κ. ὑπουργέ, ἡ ὁδὸς αὐτὴ πλὴν τοῦ περιπάτου ἀναψυχῆς τῶν κατοίκων Μυτιλήνης, καὶ τὴν μετὰ τῆς ἐπαύλεως ἐπικοινωνίαν τοῦ ἰδιοκτήτου;

§68Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Καὶ ἕξ χωριά.

§69Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ χωριὰ ὅμως αὐτὰ ἠδύναντο νὰ ἐπικοινωνῶσι μετὰ τῆς πρωτευούσης τῆς νήσου ἄνευ τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ, διότι πρόκειται περὶ ἐδάφους ὁμαλωτάτου. Ἡ ὁδὸς Τελώνεια–Σίγρι οὐδὲν ἄλλο ἐξυπηρετεῖ, πλὴν τῆς ἑνώσεως τῶν δύο τούτων χωρίων. Ἀλλὰ ἡ ἕνωσις αὐτὴ ὑπάρχει μέσῳ Ἐρεσσοῦ, ὑπάρχει ὁ δρόμος Ἀντίσης —Ἐρεσσοῦ, ἐπετεύχθη λοιπὸν διὰ τῆς ὑπὸ κατασκευὴν ὁδοῦ μία συντόμευσις 7 χιλιομέτρων. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπάναγκες νὰ καταναλωθοῦν περίπου 20 ἑκατομμύρια, διὰ μίαν ὁδὸν ἡ ὁποία μόνον δύο χωριὰ ἑνώνει διὰ μόνου τοῦ λόγου τῆς συντομεύσεως τῆς μεταξὺ τούτων ἀποστάσεως κατὰ 7 χιλιόμετρα. Ἑτέρα ὁδὸς ἐν τῇ αὐτῇ νήσῳ εἶναι ἡ Μεθήμνης–Σικαμιᾶ, εἶναι πάλιν ἕνωσις δύο χωρίων Μεθήμνης καὶ Σικαμιῶν ἐνῷ τὰ δύο αὐτὰ χωρία ἐπικοινωνοῦν μετὰ τοῦ ἐσωτερικοῦ, τὸ μὲν πρῶτον μετὰ τῆς Καλλονῆς–Μυτιλήνης καὶ τὸ ἄλλο μετὰ τῆς Καλλονῆς, καὶ αὐτὰ θὰ κοστίσουν ἄνω τῶν 20 ἑκατομ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ δίκτιον ἐνίων περιφερειῶν εἶναι πυκνότερον τοῦ δέοντος ἀνώτερον τοῦ μέσου ὅρου κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον τῆς Ἑλλάδος καὶ νομίζω ὅτι ἔγεινε πλουσιώτερον τοῦ δέοντος διότι ἄλλαι περιφέρειαι στεροῦνται ἀπολύτως καὶ ἑνὸς μέτρου ὁδοῦ. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἀνηγγέλθησαν μήκη τεράστια, τὰ ὁποῖα ἀτυχῶς, ὡς θέλω ἀποδείξει κατωτέρω, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσουν εἰς πέρας. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἅπασα ἡ Ἑλλὰς νὰ κατασπείρῃ τὴν ὕπαιθρον αὐτῆς, τὰ χωριά της, δι’ εὐρυτάτων λεωφόρων, ὅπως ἡ νῆσος Λέσβος. Ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνθηρὰν—ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως κατάστασιν μετὰ ὀλιγωτέρας σπατάλης ὀφείλομεν νὰ ἀποβλέπωμεν πρὸς τὸν δημόσιον πλοῦτον. Ἂς ἴδωμεν τώρα κύριοι, ἀναφερόμενοι εἰς τὸ τρίτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως ἡμῶν, ἐὰν τὸ προβλεπόμενον δάνειον τῆς ὁδοποιΐας τῶν 6.000.000 λιρῶν θὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἀνηγγελμένων ὁδῶν, δηλαδὴ τῶν 2.528 χιλιομέτρων, διότι πέραν τούτου οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ γίνεται. Κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κεφαλληνίας πολιτευτοῦ ἐπρόκειτο περὶ 4 5 χιλιάδων ὁδῶν νέων χιλιομ. μὲ μόνιμα καὶ ἡμιμόνιμα ὁδοστρώματα. Δὲν γνωρίζω μετὰ ποῖον ὑπολογισμὸν ἐλέχθη τοῦτο. Ἀλλ’ ἐὰν συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 5.000 χιλιομ. καὶ 4.000 ἔστω χιλιομέτρων θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι ἐὰν ἐκ τῶν 4.000 χιλιομέτρων γίνουν διὰ μονίμων ἢ ἡμιμονίμων ὁδοστρωμάτων τὰ 2.000 χιλιόμ. τότε δέον νὰ αὐξήσωμεν τὸ μῆκος τῶν 4.000 χιλιομ. κατὰ 2.000 χιλιόμετρα, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀναλογία τῶν ἡμιμονίμων ὁδοστρωμάτων πρὸς τὰ ἤδη κατασκευαζόμενα, ἤτοι δι’ ἐπαλείψεως δι’ ἁπλῆς μάλθης. Συνεπῶς αἱ 4.000 χιλιομ. θὰ γίνουν 6.0 0. Ἐὰν λοιπὸν τὰ 6.000 χιλιόμ. ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθοῦν διὰ λιρῶν 6.000.000 θὰ ἔπρεπε ἕκαστον χιλιόμετρον νὰ στοιχίζῃ 1.000 λίρας.

§70Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Δὲν εἶπε τέτοιο πρᾶγμα ὁ ὑπουργὸς τότε.

§71Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε συνάδελφε ἐκ τῆς εἰσηγήσεως τοῦ τότε ὑπουργοῦ θὰ ἴδητε ὅτι λέγω περὶ 4000 χιλιομ. Αὐτὰ ἐπρόβλεπον ναὶ νά ἀνακαινίσω τά 672 χιλ. τά παλαιά τά ἀτελῆ.

§72Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Συμπλήρωσις τῶν παλαιῶν. Θὰ τά εἶπε κατόπιν.

§73Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡμεῖς δὲν συζητοῦμεν τί εἶπεν ὁ κ. Μεταξᾶς.

§74Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς πρέπει νά συζητήσωμεν.

§75Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λέγω τὶ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του.

§76Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μου δύο λέξεις, ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν Συγκοινωνίας μίαν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν ποὺ ἐπρόκειτο νά μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας ὁπότε ἤμην καὶ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, εἴχομεν καλέσει τὸν κ. Οἰκονόμου διευθυντὴν τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τοῦ εἴπαμεν ὅτι πρόκειναι νὰ κάμωμεν ἕνα δάνειον 6.000.000 λιρῶν, εἴπατέ μας πόσα χιλιόμετρα δρόμων πρέπει νὰ φτιάσωμεν. Μᾶς εἶπεν ὅτι ἔχομεν τόσα χιλιόμετρα καὶ μᾶς εἶπε ὅτι, καὶ ἂν φτιάσωμεν 1500 χιλιόμετρα ὁδοῦ φθάνει, τώρα εἶναι ἀνηγγελμένα 2500 χιλιόμετρα, εὑρισκόμεθα εἰς τὸ Α καὶ ἔχει ἐξαντληθῆ τὸ δάνειον καὶ δὲν ἔχομεν κάμει τίποτα.

§77Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχει ἐξαντληθῆ τὸ δάνειον.

§78Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν 6 ἑκατ. λίρες μὲ 400 μέσον ὅρον, νὰ πῶς ἔχει ἐξαντληθῆ. Μοῦ κάμει ἐντύπωσιν λοιπὸν πῶς τότε εἴχαμεν εἰπεῖ 1500 χιλιόμετρα, καὶ δι’ αὐτὸ ἡ Βουλὴ ἔσπευσε νὰ ψηφίσῃ αὐτὸ τὸ δάνειον, εἶναι λοιπὸν τερατώδης ἡ διαφορὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ὑπηρεσιακῆς εὐθύνης.

§79Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐξαρτᾶται πῶς ἐτέθη τότε τὸ ἐρώτημα, διότι τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων εἶχεν ἀσχοληθῆ τότε, ἐκ τῆς ἀναγνώσεως ὅλων τῶν πρακτικῶν βεβαιοῦται ὅτι δύναται νὰ γίνῃ.

§80Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Κουτσοπέταλος πρὸ ὀλίγου τὸ διεβεβαίωσεν. Διότι ἡ πρώτη στοιχειώδης σκέψις τότε ἦτο τὶ νὰ κάμωμεν.

§81Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι κατ’ ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας τὸ ὁποῖον κατέθεσε πρὸ ὀλίγου εἰς τὴν Βουλὴν εἶχεν ὑπολογίσει λέγω τὴν ἀξίαν κατὰ χιλιόμετρον εἰς 650.000 δρχ. Ἐδῶ λέγει ὅτι τὸ κόστος θὰ ἀνέλθῃ.....

§82Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). 650.000 ἀκατασκεύαστα.

§83Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐδῶ λέγει ὅτι θὰ ἀνέλθῃ τὸ κόστος χιλιομέτρου εἰς ὅλας τὰς ὁδοὺς τῆς Ἑλλάδος εἰς 800.0 0 δρχ. Λυποῦμαι κύριοι συνάδελφοι ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω εἰς τὰς ἀπόψεις ταύτας τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ὡς ἐξάγεται ἐξ αὐτῶν τῶν πινάκων τοὺς ὁποίους κατέθεσε τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τοὺς πίνακας τούτους ἡ ὁδὸς Μεσσολογγίου Ναυπάκτου θὰ στοιχίσῃ ἕως ὅτου ἀποτελειωθῇ καὶ σκυροστρωθῆ 44.000.000.

§84Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπὶ τῶν 46.

§85Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῶν 46 χιλιομ. τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ὑπελόγισεν ὅτι θὰ στοιχίσουν 44 ἑκατομ. Ἕν ὅμως τμῆμα τῆς ὁδοῦ ταύτης ἐκ 19,5 χιλιομ. ἦτο κατασκευασμένον. Ἦσαν κατασκευασμένα τὰ 19,5 χιλιομ, ἀπὸ Ναυπάκτου μέχρι Κακῆς Σκάλας. Ἀπὸ τὸ Μεσσολόγγιον εἰς Εὐηνοχώριον ἤτοι μῆκος 12 χιλιομ. ἦσαν ἐπίσης ἐν χρήσει. Τώρα θὰ μοῦ εἰπῆτε ὅτι ἡ χάραξις τοῦ τμήματος τούτου δὲν γίνεται ἐπὶ τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ. Καὶ ἐρωτῶ. Διατί; Ἐρωτᾶται διατὶ παρὰ τὴν ὑπάρχουσαν ἐπαρχιακὴν ὁδὸν μεταξὺ Εὐηνοχωρίου–Μεσολογγίου ἐχαράχθη ἐκ νέου ὁδὸς ἐξυπηρετοῦσα τὸν αὐτὸν σκοπὸν; Συνεπῶς ἡμεῖς δὲν λογαριάζομεν τὰ 30 χιλιομ, τὰ κατασκευασμένα ἀλλὰ θὰ λογαριάσωμεν μόνον τὰ 15 χιλιομ.

§86Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ τμῆμα αὐτὸ ἔχει προσβληθῆ;

§87Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§88Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχει ὁδὸς ἐπαρχιακὴ, καὶ παραλλήλως αὐτῆς κάνουν ἄλλην ὁδόν;

§89Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρόκειται νὰ κάνουν. Ἀλλὰ πιθανὸν κ. ὑπουργέ, δὲν εἶμαι ἐν γνώσει τοῦ πράγματος, πιθανὸν νὰ μὴ ἔχῃ προσβληθῆ ἀκόμη, ἐὰν δὲν ἔχῃ προσβληθῆ καὶ ἐπέμβητε θὰ προσληφθῇ μία δαπάνη μεγάλη διότι ὑπάρχει ἡ ἐπαρχιακὴ ὁδός.

§90Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κατεσκευάσθησαν ὅλα τὰ σχετικὰ ἔργα καὶ μάλιστα παρεσύρθησαν ἀπὸ τὰς βροχάς.

§91Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συνεχῶς, κύριοι, ἡ ὁδὸς αὐτὴ κατὰ τοὺς συλλογισμοὺς τούτους θὰ στοιχίσῃ περὶ τὸ 1.600.000 κατὰ χιλιόμετρον. Τὸν συλλογισμὸν τοῦτον τὸν στηρίζω εἰς τὸ ἑξῆς, καὶ παρακαλῶ τοὺς ἰδικοὺς ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ μὲ βοηθήσουν. Ὑπολογίζω δηλαδὴ ὅτι τὰ ἔργα τῆς ὑποδομῆς στοιχίζουν κατὰ μέσον ὅρον γενικῶς τὰ ⅔ τοῦ ὅλου ἔργου καὶ τὰ χωματουργικὰ ἔργα στοιχίζουν τὸ 1): τοῦ ὅλου ἔργου. Τοῦτο ὑπολογίζω διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους διότι ἀναντιρρήτως τὰ μὲν χωματουργικὰ ἔργα εἰς τὴν πεδιάδα ἀσφαλῶς στοιχίζουν ἐλάχιστον ὅπως καὶ ἡ ὑποδομή, ἀλλὰ ἐκεῖ ὑπερβαίνει τὸ κόστος ἡ σκυρόστρωσις διότι τὰ σκυρὰ θὰ μεταφερθοῦν ἀπὸ πολὺ μεγάλην ἀπόστασιν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐκ τῆς μικρᾶς μου πείρας τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ καὶ στηριζόμενος εἰς τὴν γνώμην τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων τοῦ αὐτοῦ πρακτικοῦ, ὑπολογίζω κατὰ γενικὸν κανόνα, ὅτι ἡ μὲν ὑποδομὴ στοιχίζει τὰ ⅔ τοῦ ὅλου ἔργου τὰ δὲ χωματικὰ στοιχίζουν τὸ ½ τοῦ ὅλου ἔργου. Οὕτως συλλογιζόμενοι εὑρίσκομεν ὅτι—θὰ σᾶς ἀναγνώσω μερικὰς ἀξίας χιλιομέτρων εἰλημμένας ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, διὰ νὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ μίαν ἰδέαν—εἰς τὸ δρόμον Σερρῶν–Δράμας ἀξία χιλιομέτρου. 2.590.000 δρχ. Ἰωάννινα–Φλώρινα ἀξία χιλιομέτρου 3.100.000.

§92Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὴν δαπάνην τῶν 2000 μέτρων τῶν ὑποδομικῶν ἔργων διότι εἶναι προκαταβολὴ ἡ ὁποία ἐγένετο ἴσως καὶ διὰ τεχνικὰ ἔργα καὶ ἐγένετο καὶ ἔναρξις μεταφορᾶς ὑλῶν.

§93Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐγὼ ἐζήτησα νὰ μοῦ κατατεθῶσι πίνακες καὶ μοὶ κατετέθησαν αὐτοὶ οἱ ἀριθμοί. Ἄν τοὺς ἀμφισβητῆτε σεῖς.....;

§94Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὰ χωματουργικὰ ἔργα ἐγένοτο εἰς ἀπόστασιν δύο χιλιομέτρων ἀλλὰ δὲν ἕπεται ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀντιστοιχεῖ διὰ τὰ χωματουργικὰ ἔργα ἀλλὰ δι’ ὁλόκληρον τὸ μῆκος τῆς ὁδοῦ.

§95Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μόνον εἰς τὸ προσβληθὲν μῆκος ἑκάστης ὁδοῦ ὑπολογίζω. Τὰ χωματουργικὰ καὶ τὴν ὑποδομήν. Καὶ τὰ μὲν χωματουργικὰ ὑπολογίζω εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου ἔργου κατὰ μέσον ὅρον, τὴν δὲ ὑποδομὴν εἰς τὰ ⅔ τοῦ ὅλου ἔργου.

§96Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ τεμάχιον αὐτὸ εἶναι τὸ χειρότερον τῆς ὁδοῦ εἰς τὴν Κυνουρίαν.

§97Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι, ἐγὼ ὑπολογίζω τὴν μέσην ἀξίαν κατὰ χιλιόμετρον καὶ εἰς τὸ τέλος θὰ συναγάγω τὸ ἐξαγόμενον ἐκ τοῦ ποσοῦ ὅπερ ἔχει μέχρι σήμερον ἀναλωθῆ. Καλάμαι–Σπάρτη 3.500.000 δρχ. κατὰ χιλιόμετρον.

§98Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ξεύρετε τί ἑνώνει αὐτὴ ἡ ὁδός; Ταΰγετον μὲ Ταΰγετον.

§99Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ εἶπα Μουριὰ–Ὀλυμπία προσεβλήθησαν 28 χιλιόμετρα. Ἐπερατώθησαν τὰ χωματουργικὰ ἔργα εἰς 26 χιλιόμετρα ἐξ ὧν ἐπὶ τῶν 18 ἐπερατώθη ἡ ὑποδομή, κατεβλήθησαν τὸ ὅλον 67.000.000 δραχμαὶ ἄρα μέση τιμὴ κατὰ χιλιομ. 4.180.000 δρχ. Εἰς τὴν ὁδὸν Τριπόλεως —Πατρῶν προσεβλήθησαν 17 χιλιόμετρα ἐπερατώθησαν τὰ χωματουργικὰ ἔργα εἰς 10 χ. μ. ἐξ ὧν εἰς τὰ 7 ἐπερατώθη ἡ ὑποδομή· κατεβλήθησαν 34.200.000 δραχμαὶ, ἄρα μέση τιμὴ κατὰ χ. μ. 4.900.000 δρχ. Οὕτω ὑπολογίζοντες ἔχομεν τὰς ὁδοὺς Ἰωάννινα–Τρίκκαλα μέσον κόστος χ. μ. 2.100.000 δραχμαί. Καρδίτσα–Ἀγρίνιον μέσον κόστος κατὰ χ. μ. 1.600.000 δρχ. Κόρθιος–Γαύριον μέσον κόστος κατὰ χ. μ. 2.480.000 δρχ.

§100Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχετε τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι ὁ βαθμὸς τῆς δαπάνης ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὸν δοθέντα ἀριθμὸν τοῦ ποσοῦ τῶν γενομένων ἔργων; Ἐὰν ἔχετε αὐτὴν τὴν διαβεβαίωσιν τότε πράγματι ἡ δαπάνη ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὸ ποσὸν τῶν ἔργων. Διότι ὁ μὲν πίναξ αὐτὸς εἶναι ὁ συγκεντρωθεὶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας τὴν 31 Δεκεμβρίου 1930, τὸ δὲ ποσὸν τῆς δαπάνης εἶναι τὸ κατὰ τὸν χρόνον ποὺ ἐζητήσατε τὰς πληροφορίας. Ἔτσι ἐξηγεῖται διατὶ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ κολοσσιαία διαφορὰ τοῦ πίνακος τοῦ ἰδικοῦ σας ἀπὸ τὸν πίνακα ποὺ ἔδωσεν εἰς ἐμὲ ἡ ὑπηρεσία.

§101Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἐὰν ὁ πίναξ δὲν εἶναι ἀκριβὴς διότι τότε θὰ διαπιστωθῇ ὅτι θὰ ἐκτελεσθῇ τὸ δίκτυον. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ συμπεράσματά μου εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετα. Νέστος–Τσάγεζι προσεβλήθησαν 100 χιλιόμετρα, ἐπερατώθησαν τὰ χωματουργικὰ ἐπὶ 89 χιλιομέτρων, ἐξ ὧν ἐπὶ 54 χιλιομέτρων ἐπερατώθη ἡ ὑποδομὴ κατεβλήθησαν 70.000.000) δραχμ. ἄρα μέση τιμὴ κόστους χιλιομέτρου 1.330.000 δραχμαί. Διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Ἑρμιονίδος θὰ παύσω νὰ ἀναγινώσκω τὸν κατάλογον, καὶ θὰ καταλήξω εἰς τὸ ἑξῆς γενικὸν συμπέρασμα: ὅτι διὰ μόνον τὰ ὀρεινὰ ἐδάφη κατὰ τὸν πίνακα τὸν κατατεθέντα ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἡ μέση τιμὴ κόστους τῶν χιλιομέτρων εἶναι ἄνω τῶν 2.000.000 δραχμῶν διὰ δὲ τὰ πεδινὰ ἐδάφη εἶναι περὶ τὸ 1.100.000 κατὰ χιλιόμετρον. Ἐφ’ ὅσον δὲ εἶναι γνωστὸν καὶ ἐκ τοῦ χάρτου τῆς Ἑλλάδος ἀλλὰ καὶ τῶν προγραμμάτων τὰ ὁποῖα ἐκοινοποιήθησαν ὅτι τὰ 0.40 προσεβλήθησαν ἐπὶ ὀρεινῶν ἐδαφῶν, τὰ δὲ λοιπὰ 0.60 ἐπὶ τῶν πεδινῶν ἐδαφῶν προσεβλήθησαν, καταλήγομεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ συνολικὴ τιμὴ τῶν χιλιομέτρων ἐπὶ τῶν 1412, τῶν προσβληθέντων, θὰ ἀνέλθῃ εἰς 1.560.000 δραχμὰς τὸ ὁποῖον δέον νὰ αὐξηθῇ κατὰ τὴν δαπάνην τῶν μελετῶν αἱ ὁποῖαι εἶναι 3% ἤτοι 4,5% ἐπὶ τῆς ὑποδομῆς.

§102Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πόσον εἴπατε τὸ μέσον κόστος πλήρους ὁδοῦ;

§103Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. 1.100.000 διὰ τὰ πεδινὰ καὶ 2.000.000 διὰ τὰ ὀρεινά.

§104Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). 1.100.000 καὶ 2.100.000.

§105Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἄνω τῶν δύο εἶπα διὰ τὰ ὀρεινά. Συνεπῶς κατὰ μέσον ὅρον 1.560.000 ἄνευ τῆς ἐπαλείψεως ἡ ὁποία στοιχίζει 70.000 κατὰ χιλιόμετρον. Συνεπῶς θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ 1.600.000. Εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα καταλήγω.

§106Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διὰ νὰ εὕρετε τὰ ἀποτελέσματα αὐτά, φυσικῷ τῷ λόγῳ εὑρήκατε ἕνα μέσον ὅρον δαπανῶν τῆς ὑποδομῆς καὶ τῆς σκυροστρώσεως.

§107Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σᾶς εἶπα ἂν θέλετε νὰ κρατήσητε σημειώσεις, διότι εἶναι ἕνας τύπος. Ἐὰν ἐδόθησαν 10,000.000 εἰς μίαν ὁδόν, ἐπὶ παραδείγματι 10 χιλιομέτρων, ἐπὶ τῶν ὁποίων 10 χιλιομέτρων προσεβλήθησαν ἐπὶ παραδείγματι καὶ 10 χιλιόμετρα εἰς τὰ ὁποῖα ἐτελείωσαν τὰ χωματουργικὰ ἔργα εἰς τὰ 7 χιλιόμετρα καὶ ἐκ τῶν 7 ἐτελείωσεν ἡ ὑποδομὴ εἰς τὰ 4, τότε ὑπολογίζω ἐγὼ ὅτι ἡ ὑποδομὴ ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀποτελείωσιν τοῦ ὅλου ἔργου στοιχίζει τὰ ⅔ τῆς ἀξίας· ὁ συντελεστής θὰ εἶναι ½Χ7+ ⅔Χ4. Ἐὰν διαιρέσετε τὸ σύνολον τοῦ ποσοῦ, ἤτοι τὰ 10.000.000 διὰ τοῦ συντελεστοῦ τὸν ὁποῖον σᾶς δίδω, θὰ εὕρητε τὴν μέση τιμὴν τοῦ χιλιομέτρου τοῦ ἀποπερατωθέντος ἄνευ ἐπαλείψεως διὰ μάλθης.

§108ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μέσα εἰς αὐτὰ εἶναι καὶ τὰ τεχνικὰ ἔργα;

§109Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα αὐτὸς εἶναι ὁ τύπος. Τὴν αὐτὴν σκέψιν ἀκολουθοῦντες, κύριοι, καὶ ἐφαρμόζοντες εἰς τὸ σύνολον τῶν προσβληθέντων, χιλιομέτρων τῶν χωματουργικῶν ἔργων τῆς ὑποδομῆς καὶ τῆς σκυροστρώσεως καὶ τὸ σύνολον τῆς δαπάνης τὸ ὁποῖον εἶναι περίπου 1.042.000.000 μέχρι τέλους Δεκεμβρίου καταλήγομεν πάλιν εἰς τὴν μέσην τιμήν, κατὰ χιλιόμετρον, τῶν 1.600.000 δραχμῶν. Κατὰ ταῦτα διὰ τῆς δαπάνης τῶν 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν ἤτοι τῶν 2.250.00).000 δραχμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθοῦν πέραν τῶν προσβληθέντων 1412 χιλιομέτρων Καὶ ἐρωτᾶται: τὰ ἔργα αὐτά, τὰ ὁποῖα θὰ τελειώσουν μὲ 2.250.000.000 δραχμὰς θὰ εἶναι χρησιμοποιήσιμα εἰς τὸ Κράτος, θὰ εἶναι χρησιμοποιήσιμα εἰς τὸν λαόν; Θὰ ἐξυπηρετοῦν τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας; Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσουν τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν καὶ τὴν συγκοινωνίαν τῆς χώρας, διότι τὰ προσβληθέντα τμήματα εἶναι ἐν διασπορᾷ εἰς τὰ διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος, μὴ ἀποτελοῦντα ἀκεραίας ἀρτηρίας· τὸ δὲ χείριστον πάντων εἶναι ὅτι ἐκεῖ ἔνθα παρετηρήθη κατὰ κόρον τοῦτο, εἶναι εἰς τὰς μεγάλας ἐθνικὰς ἀρτηρίας, τῶν ὁποίων προσεβλήθησαν ἐλάχιστα μήκη ἀπὸ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἑτέρου σημείου. Ἐπὶ παραδείγματι εἰς τὴν μεγάλην ἐθνικὴν ἀρτηρίαν Μεσολογγίου–Τρικκάλων ἐπὶ μήκους ἄνω τῶν 250 χιλιομέτρων προσεβλήθησαν ἀπὸ μὲν Μεσολογγίου 16 χιλιόμετρα, ἀπὸ δὲ τῶν Τρικκάλων 34 χιλιόμετρα. Τὶ εἴδους ἐξυπηρέτησις θὰ εἶναι αὐτὴ τῶν 50 χιλιομέτρων ἐπὶ μήκους 250 χιλιομέτρων; Ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ τῆς 111, Τριπόλεως–Πατρῶν, — διότι εἶναι δύο — ἄνω τῶν 10) χιλιομέτρων. Ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Σπάρτης–Καλαμῶν προσεβλήθησαν μόνον 10 χ.μ. ἀπὸ τῆς Σπάρτης–Καλαμῶν μόνον 9 χ. μ. εἶναι δὲ ἐκείνη ἡ ὁδός, ἡ ὁποία θὰ στοιχίσῃ ὅπως εἶπον πρὸ ὀλίγου ἄνω τῶν 4.000.000 δρ. κατὰ χιλιόμετρον. Τὶ θὰ ἐξυπηρετήσουν τὰ προσβληθέντα ταῦτα μήκη τῶν ὁδῶν τούτων; Συνεπῶς ἀσκόπως ἐδαπανήθησαν ὅσα ἐδαπανήθησαν διὰ νὰ κατασκευασθῶσιν τμήματα ὁδῶν, μηδεμίαν ὑπηρεσίαν παρέχοντα εἰς τὸν λαὸν καὶ εἰς τὸ Κράτος. Ἵνα δὲ συμπληρωθῇ τὸ δίκτυον τῶν 4.000 χ.μ. ἢ μᾶλλον τῶν 3.000 χ. μ. μὲ τὴν τιμὴν τοῦ 1.600.000 δρ., προϋπελογίσθη ὅτι—καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἀναφέρει σήμερον—ὅτι διὰ νὰ ἀποτελειωθῇ τὸ ὅλον ἐκεῖνο δίκτυον χρειάζονται τριπλάσια χρήματα δηλαδὴ 18.000.000 λίραι, διότι ἀφοῦ διὰ τὰ 1400 θέλομεν 6.000.000 διὰ τὰ 4.000 χ.μ. χρειαζόμεθα τριπλάσιον ποσὸν δηλαδὴ 18.000.000 λίρας. Ἀλλά, κύριοι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὰ προνόμια ἅτινα ἐδόθησαν εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ ἀνεβίβασαν τὸ κόστος τοῦ χιλιομέτρου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ἡ τεχνικὴ ὑπηρεσία ἢ μᾶλλον τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου του, ὑπ’ ἀριθμὸν 2311 τοῦ 1929 κοινοποιηθείσης πρὸς τὴν ἀνάδοχον ἑταιρείαν ἠξίου αὔξησιν τοῦ πλάτους κατὰ τὰς στροφὰς μέτρων 2,20, ἠξίου ἐπίσης μεταξὺ δύο ὁμοφόρων καὶ ἀντιρρόπων καμπυλῶν νὰ παρεμβάλλεται τμῆμα εὐθείας 30 μέτρων τοὐλάχιστον. Νομίζω ὅτι εἰς ὅλους γίνεται ἀντιληπτὸν ὅτι τὸ κόστος τῶν ὁδῶν διὰ τῆς ἀκολουθηθείσης ταύτης τακτικῆς ηὐξήθη. Πράγματι ἡ εὐθεῖα ἡ ὁποία παρεμβάλλεται μεταξὺ τῶν 2 καμπυλῶν δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ ἰδίως εἰς τὰ ὀρεινὰ τμήματα διότι συναντᾷ διαφόρους μισγαγκείας αἱ ὁποῖαι ἀναγκάζουν τὸν ἐργολάβον νὰ ἐκτελέσῃ τρανσὲ βαθύτατα τὰ ὁποῖα εὐνόητον εἶναι ὅτι στοιχίζουν πολύ. Ὅτι δὲ τοῦτο εἶναι βέβαιον, ἀποδεικνύει ἡ νέα ἐγκύκλιος, ἡ ὁποία ἐστάλη πρό τινων ἡμερῶν πρὸς τὴν ἀνάδοχον. Ἡ νέα ἐγκύκλιος αὐξάνει τὴν κλίσιν τῶν ὁδῶν ἀπὸ 6% εἰς 8% δηλ. ἐλαττώνει τὸ ἀνάπτυγμα κατὰ 10– 20%. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι, νομίζω, χρήσιμον διὰ τὰς κατασκευαζομένας ὁδούς. Λέγω ὅτι ἐὰν αὐξηθῇ σήμερον ἡ κλίσις εἰς ὁδὸν ἡ ὁποία ἤδη ἔχει μία κλίσιν 6 καὶ φθάνει 7 ἢ 8, τοῦτο εἶναι ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γυθείου συνάδελφος διακόψας εἶπεν, εἰς βάρος τῆς κινήσεως. Διότι εἶναι γνωστόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ὕπαιθρος χώρα κινεῖται ἀκόμη διὰ ζωηλάτων ἁρμάτων. Δὲν ἐσυνήθισαν καὶ ἴσως ἐπὶ πολλὰς δεκαετηρίδας δὲν θὰ συνηθίσουν νὰ ἐγκαταλείψουν τὸν ἡμίονον καὶ τὸ ἵππον οἱ πληθυσμοὶ τῆς ὑπαίθρου.

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἔχουν ἁμαξιτὴν ὁδὸν, θ’ ἀλλάξουν ἀμέσως.

§111Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν θ’ ἀλλάξουν, κύριε Πρόεδρε. Συνεπῶς τοῦτο θὰ γίνῃ ἐπὶ βλάβῃ τῆς μεταφορᾶς, διότι κύριε ἐξ Οἰτύλου συνάδελφε, ἐὰν ἔχετε σεῖς ἕνα κάρρο τὸ ὁποῖον μεταφέρει 400 ὀκάδες εἰς τὴν κλίσιν τῶν 8% καὶ 500 ὀκάδες εἰς τὴν κλίσιν τῶν 6%, δὲν μπορεῖτε νὰ τὸ φορτώσητε εἰς δρόμον μὲ μικτὰς κλίσεις μὲ τὶς 500 ὀκάδες.

§112ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ ἐπικρατήσῃ τὸ αὐτοκίνητον.

§113Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἅμα ἐπικρατήσῃ τὸ αὐτοκίνητον, εἴμεθα σύμφωνοι.

§114Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν κάρρα κ. συνάδελφε.

§115Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὑπάρχουν ἐν χρήσει· δὲν πρόκειται ν’ ἀγορασθοῦν.

§116Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Θὰ ὑπάρχουν ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν γεωργικαὶ ἀσχολίαι.

§117Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁπωσδήποτε τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἔκρινεν ὀρθόν νὰ λάβῃ πρό τινων ἡμερῶν, ὤφειλε, καλῶς μελετῶν τὰς διαφόρους περιπτώσεις νὰ τὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων ὁδοποιΐας. Ἀλλά, κύριοι, ἐκτὸς τῆς ἐγκυκλίου τῆς τεχνικῆς ἡ ὁποία ἀπηυθύνθη πρὸς τὴν ἀνάδοχον ἑταιρείαν, ἀπηθύνθη καὶ μία ἑτέρα ἐγκύκλιος, τῆς 13 Μαρτίου 1931. Κύριοι, θὰ ἤθελα νὰ ἀπέλθῃ ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, διότι ἡ ἐγκύκλιος αὐτή, ὑπ’ ἀριθμὸν 18131 τρ. ἔτους, ἐπιρρίπτει πᾶσαν τὴν εὐθύνην τῆς μεγάλης δαπάνης τῆς μέσης τιμῆς τοῦ χιλιομέτρου εἰς τοὺς κατὰ τόπους λειτουργούς, τοὺς δικαστικοὺς κλπ. καὶ τοὺς νομομηχανικούς. Τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην, βεβαίως, τῆς ἐγκυκλίου ταύτης, ἡμεῖς ὅμως ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀσφαλῶς δὲν εἶναι δίκαιον διὰ τῆς ἐγκυκλίου αὐτῆς νὰ ἀποσείωνται αἱ εὐθῦναι ἀπὸ τὸν ὦμον τῶν ὑπευθύνων τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας καὶ νὰ μετατίθηται ὁλόκληρος ἡ εὐθύνη εἰς τοὺς κατὰ τόπους δημοσίους λειτουργούς.

§118Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ εἶναι ἐσωτερικὸν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου καὶ δὲν ἤλθομεν ἐδῶ, εἰς τὴν Βουλήν, νά σᾶς εἴπωμεν ὅτι καὶ ἡμεῖς ἀποσείομεν τὴν εὐθύνην ἀφ’ ἑαυτῶν μὲ τοῦτο. Διότι ὑπέχομεν καὶ τὴν εὐθύνην τῶν σφαλμάτων τῶν ὑπαλλήλων μας, δὲν ἔπεται ὅτι εἰς τὸ ἐσωτερικὸν μιᾶς ὑπηρεσίας δὲν πρέπει νά ἐφιστῶμεν τὴν προσοχὴν τῶν ὑπαλλήλων, νά τοὺς εἴπωμεν: προσέξατε παιδιὰ ἐδῶ πληρώνεται κάτι τι παραπάνω δι’ ἐργατικά. Ποῦ εἶναι αὐτό; Πῶς τά βρίσκετε; Μὴ μᾶς κατηγορεῖτε· ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νά τά δέχεται αὐτά.

§119Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νομίζω ὅτι ἠθελήσατε ν’ ἀποδώσητε εἰς τὴν ἐγκύκλιον τὴν ἔννοιαν ὅτι ἡ Κεντρικὴ ὑπηρεσία ἀποσείει τὴν εὐθύνην.

§120Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι· εἶναι μομφὴ κατά τῶν κατά τόπους ὑπηρεσιῶν. Ἀκούσητε τὴν ἀντίληψίν μου, ἐάν θέλετε, καίτοι εἶναι ἐσωτερικὸν ὑπηρεσιακὸν ζήτημα καὶ δὲν ἔπρεπε ἴσως νά τὸ θίξω. Αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταί ἀποτελοῦνται ἀπὸ 33 νομομηχανικοὺς καὶ ἀπὸ 33 Προέδρους Πρωτοδικῶν. Δὲν εἶναι, λοιπόν, ὀρθὸν ν’ ἀποδώσητε μομφὴν εἰς 66 ἀνωτάτους ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἡμερομισθίων καὶ τῶν ὑλικῶν. Βεβαίως τά ἡμερομίσθια εἶναι ὑψωμένα καὶ ὑψώνονται τὸ εἶπον ἐξ ὑπαρχῆς, ἀλλ’ ἐκεῖνοι δὲν εἶχον τά μέσα νά τά ἐξακριβώσουν. Κύριοι, δὲν θέλω νά ἐπεκταθῶ περισσότερον ἐπὶ τῶν ἔργων τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Τὸ τέταρτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεώς μου ἀφορᾷ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν. Εἶναι θέμα σπουδαιότατον, θέμα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει σύμπασαν τὴν Χώραν θέμα διά τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πλεῖστοι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων θά παρέλθωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ θά παρέλθωσιν ἀπό τοῦ βήματος τούτου διά νά διαπιστώσουν διὰ μίαν ἔτι φορὰν ὅτι ἡ συντήρησις τῶν ὑπαρχουσῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν δὲν τηρεῖται οὐδαμῶς. Διότι ὅταν διὰ μῆκος 5500 χιλιομ. συντηρουμένων δημοσίων ὁδῶν, κατεστραμμένων κατὰ τὸ πλεῖστον δίδομεν κατ’ ἔτος 60 ἑκ. δηλαδὴ 10 χιλιάδες δραχμὲς καὶ 700 ἀκόμη διὰ τὴν συντήρησιν ἑκάστου χιλιομέτρου, εἶναι τοῖς πᾶσιν ἀντιληπτὸν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντηρηθῶσιν αἱ ὁδοὶ αὗται καὶ θὰ ἔλθῃ τάχιστα ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς θὰ στερηθῇ ἀπολύτως πάσης ὁδικῆς συγκοινωνίας. Τὸ δὲ χείριστον πάντων εἶναι ὅτι καὶ τὰ ἐλάχιστα αὐτά, καὶ τὰ ψιχία αὐτά τοῦ προϋπολογισμοῦ τά ὁποῖα δίδονται εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς συντηρήσεως τῶν δημοσίων ὁδῶν κατανέμονται καὶ πάλιν ἀνίσως κατὰ περιφερείας. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσω τὸν νομὸν τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ μίαν ἐπαρχίαν, τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας ἐπὶ μήκους 54 χιλιομέτρων κατεστραμμένων εἰς 10 σημεῖα ἐδόθη συνολικὸν ποσὸν συντηρήσεως 335.000 δρ. Ἐδόθη δηλαδὴ ποσὸν συντηρήσεως 5.500 δραχ. κατὰ χιλιόμετρον, τὸ δὲ τμῆμα τοῦτο εἰς τὸ ὁποῖον ἐδόθη τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἰς τὸ ἐλάχιστον αὐτὸ μῆκος εἰσέρχεται κατὰ συγκατάβασιν καὶ εἰς τὴν ἐγκαταλελειμμένην ἀπὸ συγκοινωνιακῆς ἀπόψεως ἐπαρχίαν μου.

§121ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλα ἔτσι εἶναι.

§122Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ 54 χιλιομέτρων ἐδικῶν ἐδόθη πίστωσις 350 χιλιάδων δραχμῶν. Εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργόν, τὸν προκάτοχον τοῦ ἤδη, ἀνέφερα ἄλλοτε ὅτι τμῆμα τῆς ὁδοῦ ταύτης περὶ τὸ 1½ χιλιόμετρον εἶναι ἀπολύτως κατεστραμμένον λόγῳ τῆς ὑπερχειλίσεως χειμάρρου τινός, ὁ ὁποῖος κατ’ ἔτος ἐννοεῖ νὰ πλημμυρίζῃ. Ὁμολογῶ ὅτι τὸν τότε ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργὸν εὗρον προθυμώτατον, ὄχι δὲ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ προέβη οὗτος καὶ εἰς τὸ ἔργον, διέταξε τὸν νομομηχανικὸν τῆς Αἰτωλοακαρνανίας, ὅπως προβῇ εἰς τὴν μελέτην ὁδοῦ ἐπὶ ἐδάφους σκληροτέρου καὶ στεραιοτέρου, οὕτως ὥστε ν’ ἀποκατασταθῇ ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Ἀμφιλοχίας καὶ Ἄρτης, ἡ ὁποία πλειστάκις κατὰ τὸν χειμῶνα διακόπτεται. Ἀτυχῶς ὅμως δι’ ἔλλειψιν τοῦ ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ δὲν ἔγινεν ἀμέσως τὸ ἔργον, μόλις δὲ πρὸ μηνὸς ἐδέησε νὰ τελειώσῃ ἡ μελέτη.

§123Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Αὐτὸ ἔγινεν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐξοδεύθη τρεῖς φορὲς τὸ αὐτὸ ποσὸν καὶ τὸ λάθος ἦτο τῶν νομομηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξετέλεσαν καλῶς τὸ ἔργον.

§124Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πέντε φορὲς ἐγένετο αὐτὸ καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο καὶ νὰ ἀνέλθωμεν ἐπὶ ἐδάφους στεραιοτέρου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργὸν μίαν ἔτι φορὰν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς τοποθετήσεως μηχανικοῦ ἐπαρχιακοῦ εἰς τὸ γραφεῖον Βάλτου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐγκαταλειφθῆ, ἵνα τοὐλάχιστον ἔχωμεν τὴν ἐλπίδα ὅτι τὰ ἐπαρχιακὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐλπίζομεν ὅτι θὰ γίνουν νὰ μὴ σταματήσουν καὶ νὰ μὴ βραδύνουν, ὅπως ἐπίσης ἔχομεν ἀνάγκην καὶ διὰ τὰ λιμενικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἤρχισαν ἐκεῖ βαθμιαίως νὰ γίνωνται.

§125Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμιλήσατε διὰ τοὺς Ἐθνικοὺς μόνον δρόμους τῆς Πατρίδος σας. Νὰ μᾶς ὁμιλήσητε καὶ διὰ τοὺς ἐπαρχιακούς.

§126Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐζήτησα ν’ ἐπιτύχω τοποθέτησιν μηχανικοῦ καὶ εἶπον ὅτι ἡ ἐπαρχία Βάλτου στερεῖται ἀπολύτως μηχανικοῦ ἐπαρχιακοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιβλέπει τὰ ἐπαρχιακὰ ἔργα, τὰ κοινοτικὰ καὶ τὰ λιμενικά.

§127Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ἤθελον νά συστηθῇ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὴν κατανομὴν τὴν ὁποίαν κάμνουν τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα. Ἀρχίζουν ἐπὶ παραδείγματι ἐπὶ ὁδοῦ 30 χιλιομέτρων, δίδουν 200 χιλιάδας δραχμὰς πίστωσιν διὰ νὰ σκάψουν τὰ χώματα εἰς τὸν δρόμον ὁ ὁποῖος δὲν θὰ τελειώσῃ ποτέ. Θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ ρυθμισθῇ τὸ ζήτημα αὐτό.

§128Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Νὰ μετατρέψητε τὸν νόμον περὶ ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας.

§129Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. 860 χιλιόμετρα εἶναι ἐγκεκριμμένα καὶ ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ ἐκ τῶν ὁποίων μόνον 120 χιλιόμ. εἶναι κατασκευασμένα καὶ 760 χιλιομ. πρόκειται νὰ κατασκευασθοῦν.

§130Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔλεγον λοιπὸν κύριοι βουλευταί, ὅτι τὰ χρηματικὸν ποσὸν τὸ ὁποῖον χορηγεῖται ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ καθ’ ἕκαστον ἔτος διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν εἶναι ἀνεπαρκέστατον καὶ ὅτι τὸ τμῆμα τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν ἐζήτησεν κατὰ μὲν τὸ πρῶτον ἔτος 100.000 δραχ. κατὰ χιλιόμετρον δηλαδὴ ἐζήτησεν 550 ἑκατ. δραχ. διὰ νὰ διαρρυθμίσῃ τὰς ὁδούς, ἔπειτα δὲ εἶπεν ὅτι μὲ 20–25 χιλιάδας δραχ. κατὰ χιλιόμετρον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συντηρῇ τὸ ὅλον δίκτυον ἀρκετὰ εὐπρεπῶς. Εἰς τὴν αἴτησιν ταύτην ὁ προϋπολογισμὸς ἀπήντησε διὰ τῆς σχετικῆς πιστώσεως τῶν 60 ἑκατ. Δύνασθε φρονῶ νὰ ἐννοήσητε ποίου εἴδους συντήρησις θὰ γίνῃ εἰς τὰς ὁδούς, ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου νομίζω ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖτε εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν δὲν εἶναι τὸ ἁρμόζον καὶ φρονῶ ὅτι μακρὰ πεῖρα ἔπεισε τὴν ὑπηρεσίαν ὅτι εἶναι ἀναπόδραστος ἀνάγκη νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἴσχυεν ἐπὶ τοῦ ἀειμνήστου Χαρ. Τρικούπη δηλονότι εἰς τὸ σύστημα τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν διὰ μονίμων συνεργείων. Νομίζω ὅτι ἡ συντήρησις αὕτη καὶ ἡ οἰκονομικωτέρα θέλει εἶναι καὶ εὐκολωτέρα. Οἰκονομικωτέρα θέλει εἶναι διότι θὰ εἶναι δυνατὸν ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἀναλαμβάνῃ τὴν συντήρησιν ἑνὸς ὡρισμένου τμήματος νὰ ἐκμεταλλεύεται καὶ τὰ κράσπεδα τῆς ὁδοῦ διὰ πάσης φύσεως φορολογίας διὰ τὴν ἀμμοληψίαν καὶ ἀκόμη δενδροφυτεύσεις νὰ κάμῃ εἰς τοὺς χάνδακας.

§131Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τοὺς ὁδοστάτας;

§132Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§133Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ ἐξασφαλισθῇ κάπως καὶ ἡ δικαιοσύνη διότι τὸ σοβαρώτερον εἶναι ἡ ἄνισος κατανομὴ καὶ ὅπως εἶπον καὶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ νὰ ἔχωμεν κἄποιαν δικαιοσύνην πρέπει κάθε 20 ἡμέρας νὰ κάμῃ ἕνα ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ἀπ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, διότι ἄλλως δὲν γλυτώνομεν. Ὑπάρχουν στατιστικαὶ διὰ νὰ ἴδητε ἂν εἶναι ἀληθῆ αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω. Θὰ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα χειρονομία τῆς Κυβερνήσεως. Πάντως ἐγὼ παραιτοῦμαι τοῦ ἀξιώματος.

§134Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργὸν ἐπιπροσθέτως νὰ συστήσῃ εἰς τοὺς κατὰ τόπους νομομηχανικοὺς ὅπως, ἐφόσον ἐγκρίνεται μία ἐργολαβία, ἐγκαθίσταται αὐθωρεὶ εἰς τὴν ἐργασίαν ὁ ἐργολάβος, διότι συνέβη εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ, τοῦτο τὸ περίεργον· ἐγκριθείσης ἐργολαβίας πρὸ 1½ ἔτους ἡ ἐγκατάστασις ἔγινεν μόλις πρὸ ὀλίγων μηνῶν, διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς γεφύρας Χαλικοπούλων. Κύριοι θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξέλθω ὀλίγον τοῦ θέματος τῆς ἐπερωτήσεώς μου τὸ ὁποῖον ἀφεώρα τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν καὶ τὴν συντήρησιν τῶν δημοσίων ὁδῶν καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει ὅτι, ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀποκλήρων ἀπὸ συγκοινωνιακῆς ἀπόψεως ἐπαρχιῶν μεγίστην δίδομεν σημασίαν, μεγίστην χρησιμότητα ἔχουν δι’ ἡμᾶς τὰ μεμονομένα τεχνικὰ ἔργα διότι ἀτυχῶς μόνον διὰ τοιούτων ἐπιζητοῦμεν νὰ δώσωμεν τὴν ζωήν των συμπολιτῶν μας, τὴν ζωὴν τῆς κτηνοτροφίας μας. Ἡ ἐπαρχία τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, διαρρέεται ὑπὸ δύο μεγάλων ποταμῶν, ὑπὸ τοῦ Ἀχελώου καὶ ὑπὸ τοῦ Ἰνάχου. Πέντε μόνον τεχνικὰ ἔργα ὑπάρχουν κατὰ μῆκος τῶν δύο τούτων ποταμῶν, τὰ ὁποῖα ἑνοῦσι τὴν ἐπαρχίαν ταύτην μὲ τὴν ἀπόκληρον ἐπαρχίαν, τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας. Ἐκ τῶν πέντε αὐτῶν τεχνικῶν ἔργων, τὸ πρῶτον ἡ γέφυρα τοῦ Ἐμπεσσοῦ ἐπὶ τοῦ Ἰνάχου ἔχει πρὸ πολλοῦ καταστραφεῖ. Ἔχω κάμει παραστάσεις εἰς τὸν ἀξιότιμον προκάτοχον τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας· ἐδείχθη προθυμώτατος, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἐλήφθη μέτρον. Διὰ τὸ ἄλλο τεχνικὸν ἔργον εἰς τὴν θέσιν Βρόβιανκ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἕνα σπουδαιότατον ἔργον, καὶ τὸ ὁποῖον ἄν καταστραφῇ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀνακατασκευάσωμεν, αὐτὸ λοιπὸν ἀπὸ τριετίας ἔχει ὑποστεῖ βλάβας, αἱ ὁποῖαι εἶχον τότε προϋπολογισθεῖ εἰς πεντήκοντα χιλιάδας δραχ. Διετάχθη ἡ μελέτη, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν ἤρξατο ἡ ἐκτέλεσις. Τώρα μὲ τὴν ἔναρξιν τοῦ ἔαρος ἴσως θὰ μεταβῇ κάποιος ἐργολάβος διὰ νὰ τὸ ἐπισκευάσῃ. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας νὰ διατάξῃ τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας εἰς θέσιν Βοϊδοσπηλιές, ἡ ὁποία ἔχει ἐγκριθῆ ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, διότι εἶναι ζήτημα ζωτικότατον, διότι πρόκειται περὶ ἑνὸς ὁρμητικοῦ χειμάρρου εἰς τὸν ὁποῖον πνίγονται πολλάκις τὰ ζῶα τῆς ἐπαρχίας. Παρακαλῶ, κύριοι, ἄν ἐξῆλθον τοῦ θέματος νὰ μοὶ τὸ συγχωρήσῃ ἡ Βουλή, ἀλλ’ ἦτο ζήτημα ζωτικότατον δι’ ἡμᾶς οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύομεν ἐπαρχίας ἀποκλήρους ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας.

§136Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ ἐκ Βάλτου, τὴν ὁποίαν υἱοθέτησαν καὶ συνυπέγραψαν καὶ ἄλλοι τρεῖς βουλευταί, περιλαμβάνει τέσσερα θέματα καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀπαντήσω ἰδιαιτέρως ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν θεμάτων αὐτῶν. Τὸ πρῶτον θέμα τῆς ἐπερωτήσεως ἀφορᾷ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως διότι ἀπήλλαξε τὸν ἀνάδοχον τῆς ἑταιρείας «Μακρῆς καὶ Σία» ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐκ τῆς συμβάσεως νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Κράτους καὶ ἐρωτᾷ ποία εἶναι ἡ ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν προσέφερεν αὐτὴ ἡ ἑταιρεία καὶ ποῖος ὁ προορισμὸς τῆς περαιτέρω ἐξακολουθήσεως τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων δι’ αὐτῆς. Νομίζω ὅτι ὡς πρὸς τὸ πρῶτον τοῦτο θέμα ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου προλαλήσαντος βουλευτοῦ στηρίζεται ἐπὶ πεπλανημένης βάσεως. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπήλλαξε τὸν ἀνάδοχον τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐκ τῆς συμβάσεως, νὰ μεσολαβήσῃ εἰς τὴν σύναψιν ἑνὸς ἐθνικοῦ δανείου, τοὐναντίον ἡ ὑποχρέωσις αὐτοῦ παραμένει ἀκεραία, ὡς διατυποῦται καὶ ὑφ’ ἥν μορφὴν παρουσιάζεται ἐν τῇ σχετικῇ συμβάσει. Ἡ Κυβέρνησις ἁπλῶς ἐνόμισεν ὅτι δὲν θὰ ἦτο συμφέρον εἰς τὸ Κράτος νὰ ἀφίσῃ εἰς ἕνα τρίτον ἰδιώτην τὴν διαπραγμάτευσιν εἰς ξένας ἀγορὰς ἑνὸς μεμονωμένου δανείου, ἐφ’ ὅσον ἐνόμιζεν ὅτι τὸ γεγονὸς τοῦτο ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσῃ καὶ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους καὶ ἰδιαιτέρως τὰ ἄλλα δάνεια τὰ ὁποῖα ἤθελε νὰ συνάψῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ μείνῃ αὐτὴ ἀπόλυτος ρυθμιστὴς τῆς δανειακῆς πολιτικῆς χρηματοδοτοῦσα, αὐτὴ τὴν προκειμένην ἑταιρίαν, δηλαδὴ κρατοῦσα τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα ἵνα τὸ προϊὸν τῶν παραγωγικῶν δανείων κατανείμῃ μεταξὺ τῶν διαφόρων παραγωγικῶν ἔργων, ἀναλόγως τῆς σκοπιμότητος ἑκάστου καὶ τῆς προόδου τῶν ἔργων ἑκάστου. Ἑπομένως, νομίζω ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ προϋπόθεσις ἐλλείπει, δὲν δύναται νὰ μείνῃ καμμία ἀμφιβολία περὶ τοῦ ποῖος εἶναι ὁ προορισμὸς μιᾶς ἑταιρείας, ἡ ὁποία διὰ συμβάσεως ἀνέλαβεν ἀπὸ τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκτελῇ τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας. Ἡ ἑταιρεία «Προμηθεὺς» ἐδέχθη ἐντολὰς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως εἶπεν καὶ ὁ κ. Στράτος, νὰ ἐκτελέσῃ ἔργα μήκους χιλιομ. 2.500. Ἐπεξέτεινε τὰ ἔργα αὐτὰ ἐπὶ μήκους περίπου 1.500 χιλιομέτρων. Συνεπληρώθησαν αἱ ὑποδομαὶ μέχρι μὲν τέλους Δεκεμβρίου 1930 εἰς μῆκος... χιλιομέτρων καὶ ἔκτοτε εἰς ἄλλα 200 χιλιόμετρα, εἰς τρόπον ὥστε μέχρι σήμερον ἔχομεν ἄνω τῶν 1.500 περατωθὲν εἰς μῆκος 1.400 χιλιομέτρων. Συνεπληρώθησαν πλήρως αἱ ὑποδομαὶ εἰς μῆκος 710 χιλιομέτρων καὶ συνεπληρώθη καὶ ἡ σκυρόστρωσις εἰς μῆκος 173 χιλιομέτρων. Συνεπῶς, νομίζω ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν ἔργων εἶναι ἀρκετὰ σεβαστὸν ὥστε νὰ κρίνωμεν ποία εἶναι ἡ ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν ἡ ἑταιρεία, συμβληθεῖσα διὰ συμβάσεως μετὰ τοῦ Κράτους διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας, προσέφερε πρὸς αὐτό. Ἐπὶ πλέον ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία ἐξεπόνησε προμελέτας ὁδῶν μήκους 2200 χιλιομέτρων, ὁριστικὰς δὲ μελέτας μήκους ὁδῶν 2000 περίπου χιλιομέτρων. Ἐξ αὐτῶν ὑπέβαλε πρὸς τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας προμελέτας 1300 χιλιομέτρων καὶ ὁριστικὰς μελέτας μήκους 300 χιλιομέτρων. Τώρα ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας εἶπεν ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ ἑταιρεία ἡ ἀνάδοχος ἀπηλλάγη τῆς ὑποχρεώσεως τῆς χρηματοδοτήσεως τῆς συμβάσεως, ἡ ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν προσέφερε δὲν εἶναι σοβαρά, δεδομένου ὅτι τὰ ἔργα τά ἐκτελεῖ ὑπεργολαβικῶς καὶ τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον λαμβάνει εἶναι ὑπερβολικὸν ἐν σχέσει μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν προσφέρει. Ἐκ τῶν ποσοστῶν τούτων, ὅπως καὶ ὁ προλαλήσας ἐβεβαίωσε, εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ 16% δίδεται εἰς ὑπεργολάβους ἑταιρείας. Ἐκ τοῦ 9%, τὸ ὁποῖον ἀπομένει διὰ τὸν ἀνάδοχον, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι 1% ἀντιπροσωπεύει ἡ εἰσφορὰ ὑπὲρ τοῦ μετοχικοῦ ταμείου, 1% ἡ εἰσφορὰ ὑπὲρ τῶν δημοσίων κτιρίων, γίνονται 2%, 1% νομίζω περίπου τὸ χαρτόσημον, τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσοστὸν τῶν 25% εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος θὰ ἐνέκρινε τὰς ὑπεργολαβίας τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας. Ἀλλά, κατόπιν νεωτέρας συμφωνίας μεταξὺ ἀναδόχου καὶ τοῦ Κράτους κατηργήθη ἡ τοιαύτη ἔγκρισις τῶν ὑπεργολαβιῶν καὶ παρέμειναν αὗται ὑπὸ τὴν ἀπόλυτον ἀστικὴν εὐθύνην τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας καὶ ἐδέχθη ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία ὅπως τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου βαρύνει μόνον αὐτήν.

§137Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ κάμητε μίαν διασάφισιν; ὑπάρχουν συμβάσεις τὰς ὁποίας ἐνέκρινε τὸ Κράτος καὶ ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας;

§138Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νομίζω.

§139Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὄχι διότι ἔχει σημασίαν τὸ πρᾶγμα. Θέλω νὰ μάθω ἐὰν ὑπάρχουν καὶ μέχρι τίνος ποσοῦ.

§140Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχουν, ἀλλὰ τὸ ποσὸν μέχρι τοῦ ὁποίου εἶναι δεσμευμένον τὸ δημόσιον, ἠμφισβητήθη μεταξὺ ἀναδόχου ἑταιρείας καὶ ὑπουργείου Συγκοινωνίας, δι’ αὐτὸ παρεπέμφθη εἰς τὸ νομικὸν συμβούλιον τοῦ Κράτους διὰ νὰ καθορισθῇ μέχρι τίνος ποσοῦ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ ἑταιρεία νὰ καταβάλῃ τὸ χαρτόσημον.

§141Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τῶν χιλιομέτρων;

§142Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δηλαδὴ ἡ ἀμφισβήτησις εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἡ μὲν ἀνάδοχος ἑταιρεία διατείνεται ὅτι ἡ ἔγκρισις ἡ δοθεῖσα κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1929 διὰ τὴν σύναψιν τῶν ὑπεργολαβικῶν συμβάσεων μεταξὺ ἀναδόχου ἑταιρείας καὶ τοῦ δημοσίου ἀφορᾷ ποσὸν περίπου 1 ἑκατομμυρίου λιρῶν, τὸ ὑπουργεῖον ὅμως ἀμφισβητεῖ ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων στοιχείων, τὸ ποσόν, ἐὰν ἡ ἔγκρισις δηλαδὴ ἀφορᾷ ποσὸν 1 ἑκατομμυρίου ἢ μεγαλείτερον ποσὸν, ἐπειδὴ δὲ ὑπάρχει ἡ ἀμφισβήτησις ἡ ὁποία θὰ καταλήξῃ εἰς διαιτησίαν, ἐζητήθη ἡ γνώμη τοῦ νομικοῦ συμβουλίου.

§143Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐν πάσῃ περιπτώσει πρόκειται περὶ παλαιᾶς ὑποθέσεως. Τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι κατόπιν τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἠθέλησε νὰ ἐγκρίνῃ τὰς ὑπεργολαβικὰς αὐτὰς συμβάσεις καί αὐταὶ συνομολογοῦνται ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου καὶ καταβάλλει τὸ χαρτόσημον ὁ ἀνάδοχος. Ἑπομένως ἔχομεν 3.8% καὶ ὑπολείπονται 5.92%. Περὶ τούτου πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις. Ὁ ἀνάδοχος εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἔχει μίαν τελείως ὠργανωμένην ὑπηρεσίαν τεχνικὴν ἡ ὁποία ἐπιβλέπει καὶ ἐλέγχει τὰ ἔργα καὶ παραλλήλως πρὸς ταύτην ἔχει ἐπίσης ὠργανωμένην τελείως καί μίαν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν ἡ ὁποία ἐκτελεῖ τὰ συναφῆ πρὸς τὸν ἔλεγχον ἔργα καὶ ὑποβάλλει τὰς σχετικὰς καταστάσεις. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ἐπαναπαυθῇ εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦτον καὶ μόνον, διότι βεβαίως τοῦ ἀναδόχου τὸ συμφέρον δὲν συμπίπτει μὲ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται καὶ περὶ ἑνὸς ἐλέγχου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορος διὰ τὸ Κράτος, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὑπέχει τὴν ἀστικὴν εὐθύνην τῆς καλῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων ὁ ἐργολάβος, καὶ ἑπομένως ἔχει πᾶν συμφέρον νὰ ἀφήσῃ τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ὑπὸ τῶν ὑπεργολάβων ἑταιρειῶν ἐκτελουμένων ἔργων.

§144Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Μήπως τὴν τοιαύτην εὐθύνην καλύπτουν αἱ ὑπεργολαβικαὶ ἑταιρεῖαι;

§145Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐὰν καλύπτουν ἀπέναντι τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας, τοῦτο εἶναι ζήτημα, διότι ὁ ἀνάδοχος εἶναι ὁ μόνος ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ Κράτους καὶ ἑπομένως ἔχει πᾶν συμφέρον νὰ μὴ ἐκτελοῦνται κακοτεχνίαι. Ἐπίσης ἔχει καὶ ἕν ἠθικὸν συμφέρον τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ νομικοῦ συμβουλίου καὶ εἰς τὸ πρακτικὸν τοῦ ὁποίου γίνεται ἀκριβῶς λόγος καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, καὶ τὸ συμφέρον, αὐτὸ εἶναι τὸ ἠθικὸν συμφέρον πού ἔχει μία ἑταιρεία διὰ νὰ ἐκτελεσθῶσι καλῶς τὰ ἔργα ἐφ’ ὅσον μετετράπη εἰς τεχνικὴν ἑταιρείαν ἀντὶ νὰ εἶναι, ὅπως προηγουμένως μία ἐμπορικὴ ἑταιρεία. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἦτο ἐντελῶς ἀδιάφορος ὁ ἔλεγχος οὗτος διὰ τὸ Κράτος, καὶ πάλιν νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρίδῃ κανεὶς ὅτι διὰ τὸν κανονισμὸν τῶν σχέσεων μεταξὺ τοῦ ἐργολάβου καὶ τῶν ὑπεργολάβων ἑταιρειῶν καὶ τὸν διακανονισμὸν τῶν σχέσεων τοῦ ἀναδόχου πρὸς τὸ Δημόσιον εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ἕν προσωπικὸν τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει ἀναμφισβητήτως ἕν μέρος τῶν γενικῶν ἐξόδων, τὸ ὁποῖον δὲν βαρύνει τὰς ὑπεργολαβικὰς ἑταιρείας ἀλλὰ τὸν ἀνάδοχον. Ἡ Κυβέρνησις δὲν περιωρίσθη βέβαια εἰς τὴν θεωρητικὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τῶν ποσοστῶν τοῦ ἐργολάβου καὶ μόνον διὰ νὰ ἀρκεσθῇ εἰς αὐτὸ καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἀρκετὸν ἢ δὲν εἶναι ὑπερβολικὸν τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον ὁ ἀνάδοχος λαμβάνει. Κατὰ πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις φαίνεται ὅτι τὸ ποσοστὸν τοῦτο ἠναγκάσθη ὁ ἐργολάβος πρὸ τῆς καταρτίσεως τῆς συμβάσεως νὰ ἐκχωρήσῃ πρὸς τρίτα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν δικαιολογοῦνται ἐπαρκῶς καθ’ ἃς τουλάχιστον πληροφορίας ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, ἐξ ὑπηρεσιῶν παρασχεθεισῶν ἀναλόγως διὰ τὴν κατάρτισιν τῆς ὑπεργολαβικῆς συμβάσεως.

§146Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, κ. ὑπουργέ, εἶναι σοβαρόν.

§147Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Δηλαδὴ κατέβαλε λύτρα ἡ ἑταιρεία;

§148Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου διεξήχθησαν διαπραγματεύσεις μετὰ τοῦ ἐργολάβου. Καὶ εἰδοποιήθη ὁ ἀνάδοχος ἐὰν πράγματι αὐτὴ ἡ φήμη ἔχεται ὑποστάσεως. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην δὲν εὕρωμεν οὐδεμίαν κακοπιστίαν ἐκ μέρους τῆς ἀναδόχου, ἀλλ’ εὕρωμεν ἀντιμετώπους τὰς συμβατικὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας αὐτὴ εἶχε συνομολογήσει πρὸς τρίτους, καὶ ἀξιόπισται εἶναι ζήτημα ἂν διὰ μιᾶς κοινῆς συνεννοήσεως μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ ἀναδόχου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρθῶσιν καὶ ἀκυρωθῶσιν. Ἕνεκα τούτου ἤχθημεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ εἰδικὸς νόμος προβλέπων ἀκυρότητας ὄχι μόνον διὰ τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἀλλὰ καὶ διὰ πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει καταρτισθῆ. Ἐγὼ συνεννοήθην μὲ τὸν συνάδελφον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργόν—διότι θίγει καὶ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου—ὅπως τύχῃ καὶ μιᾶς δευτέρας ἐπεξεργασίας καὶ παρὰ τῆς ὑπηρεσίας ἐκείνου, καὶ ἐλπίζω ὅτι λίαν συντόμως θὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸ καταθέσω εἰς τὴν Βουλήν. (Χειροκροτήματα).

§149Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὶ εἴδους συμβάσεις πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ἦσαν αὐταί;

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε’ κ, συνάδελφε. Θὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐγώ, διότι ἀπουσιάζει ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ ἐξηγήσω εὐρύτερον, διατὶ ἡμεῖς δὲν ἐδέχθημεν ἡ χρηματοδότησις νὰ γίνεται διὰ τῆς παρεμβολῆς αὐτῶν τῶν ἐργολάβων, καὶ τότε θὰ σᾶς δώσω ὅσας ἀναγκαίας ἐξηγήσεις θέλετε. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ κρατήσω ἐγὼ αὐτὸ διὰ νὰ σᾶς δώσω ὅσας μπορῶ νὰ σᾶς δώσω ἐξηγήσεις.

§151Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐλπίζω, λοιπὸν, ὅτι μὲ τὴν κατάρτισιν καὶ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ρυθμισθῇ καὶ τὸ σημεῖον τοῦτο καὶ ἑπομένως θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης τὸ ποσοστὸν 5,92% νὰ ἐλαττωθῇ ἐπαρκῶς ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ δημοσίου. Τώρα ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἀπηρίθμησε διάφορα προνόμια καὶ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα ἡ διαρρύθμισις αὐτῆς τῆς συμβάσεως παρέχει ὑπὲρ τῆς ἀναδόχου. Ἐμνήσθην τοῦ τρόπου τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν πρωτοκόλλων, τοῦ τρόπου τῆς προκαταβολῆς ἔναντι τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, καὶ τῶν ἀτελειῶν τὰς ὁποίας εἶχεν ὁ ἐργολάβος, τῆς εὐνοϊκῆς διαρρυθμίσεως τῶν ἀναλύσεων ἡμῶν, καὶ τῆς διαφορᾶς ἡ ὁποία προκύπτει μεταξὺ τῶν ἐκ τῆς ἀναλύσεως προκυπτουσῶν τιμῶν μονάδος ἐν τῇ προκειμένῃ συμβάσει, ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἄλλας συμβάσεις τοῦ Κράτους. Ἐξαιρέσει πρὸς τὴν τελευταίαν περίπτωσιν διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ὁμιλήσω ἰδιαιτέρως, νομίζω ὅτι, καὶ ἂν ὅλα τὰ ἄλλα ἀποτελοῦσιν ἀναμφισβητήτως πλεονεκτήματα, εἶναι ἀναγκαία συνέπεια τῆς συμβάσεως ἡ ὁποία, ἐφ’ ὅσον ἰσχύει, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ παρακολουθῆται καὶ ἀπὸ τὰ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα ὥρισεν ὑπὲρ τοῦ ἐργολάβου. Ἀλλὰ εἶπον, ἐξαιρέσει τῆς τελευταίας περιπτώσεως, ὅτι καὶ ἡ ἀνάλυσις τιμῶν ἀκόμη, εἶναι εὐνοϊκῶς συντεθειμένη ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ ἐργολάβου καὶ δίδει τιμὰς μονάδος ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων ὑπερτέρας ἐκείνων τὰς ὁποίας θὰ ἔδιδον δι’ ἄλλας συμβάσεις, καὶ τοῦτο διότι ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου πίνακα τὸν ὁποῖον κατήρτισε καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, ὡς ἐπληροφορήθημεν, ὁ εἰσηγηθεὶς τὴν σύμβασιν ταύτην τότε ὑπουργός, ἐκ τοῦ ὁποίου πίνακος ἀποδεικνύεται τὸ ἀντίθετον ἀκριβῶς ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου βουλευτής.

§152Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ, νὰ σᾶς διαλευκάνω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας, ὁ ὁποῖος κατέθεσεν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο εἶχεν ὑπ’ ὄψει του τὰς 27 συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς λεγομένης δικτατορίας. Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν συμβάσεων ἐκείνων· ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῶν συμβάσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν διὰ τοῦ νόμου περὶ κατασκευῆς δημοσίων ἔργων ἀπ’ εὐθείας μετὰ τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας πρὸς ὑπεργολάβους ἑταιρείας. Καὶ σᾶς ὑπέδειξα εἰδικῶς νὰ γίνῃ μία ἐπιτροπὴ ἐκ τεχνικῶν συναδέλφων, ἡ ὁποία νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν, διὰ νὰ ἀρθῇ τὸ ἀποτέλεσμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐξέθεσα ὡς συμπέρασμα.

§153Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν, καὶ αἱ συμβάσεις τῆς δικτατορίας περιεῖχον τὴν αὐτὴν ἀνάλυσιν τιμῶν μὲ τὰς συμβάσεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν καὶ προγενεστέρως καὶ μεταγενεστέρως, μέχρι τῆς συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως Μακρῆ. Ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων ἐβασίσθη εἰς ὅλας τὰς προγενεστέρας δημοπρασίας.

§154Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὡρισμένας δημοπρασίας, τὴν δημοπρασίαν Πάρνηθος, τῆς ὁποίας καὶ τὰς ἀναλύσεις τῶν τιμῶν θὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἡ ὁποία ἄς ὁρίσῃ μίαν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ καθορίσῃ τὴν τιμὴν μονάδος κατὰ 7% ἀνωτέραν.

§155Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων ἀναγνωρίζει, ὅτι ἡ ἀνάλυσις τῆς τιμῆς τῆς συμβάσεως εἶναι ὑπερβολική.

§156Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἀλλὰ τότε παρεπλάνησε τὴν Βουλὴν ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων.

§157Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὡρισμένων εἰδῶν ἐργασίας εἶναι ὑπερβολικαί. Ὁ μέσος ὅρος εἶναι ἀνώτερος ἀπὸ τὸν πραγματικόν.

§158Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ πραγματικὸν δὲν τὸ ξέρει κανείς. Κύριε Πρόεδρε, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τὰ στοιχεῖα κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως Μακρῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὰ στοιχεῖα αὐτὰ ἐξετέθησαν ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων.

§159Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐνθυμεῖσθε τότε τί πόλεμος ἔγινε, καὶ πῶς ἀνετρέψαμεν τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ὑπῆρχον προηγούμεναι συμβάσεις, ὅπως εἰς τὴν Κρήτην, μὲ μεγαλυτέρας τιμὰς μονάδος. Αὐταὶ ἦσαν δοκιμαί, τὰς ὁποίας ἔκανε ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§160Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἐπειδὴ ἦλθε τὸ ζήτημα τῶν τιμῶν τῶν παλαιῶν συμβάσεων, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ λάβω τὸν λόγον, διὰ νὰ μὴ μακρυγορήσῃ ἡ διακοπή μου. Ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἀκριβῶς διότι αἱ συμβάσεις ἐκεῖναι δὲν ἐκόστιζον..........

§161Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, ἐκόστιζον. Ἄλλο αἱ τιμαὶ μονάδος, καὶ ἄλλο τί κοστίζουν ὅλοι οἱ δρόμοι.

§162Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Συνεζητήθη τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς. Ἐλέχθη, ὅτι ἡ ἀνάλυσις τιμῶν ἀποτελεῖ παράρτημα τῆς συμβάσεως Μακρῆ, δίδει τιμὰς μονάδος διὰ τῶν αὐτῶν βάσεων ἀνωτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἔδιδον αἱ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης συμβάσεις. Λέγω τοῦτο—ἐκ πίνακος τὸν ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει μου—ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές.

§163Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1929.

§164Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω ἐν σχέσει πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, εἶναι τοῦτο ὅτι, πραγματικῶς δι’ ὡρισμένα ἔργα, ἰδία ἔργα μεταφορᾶς, φαίνεται ὅτι, ἐπειδὴ δὲν προεβλέφθησαν τὰ ἔργα τῆς Συγκοινωνίας, ἡ ἀνάλυσις τῆς τιμῆς δὲν εἶναι πραγματικῶς ὀρθή.

§165Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀνάλυσις τιμῶν καὶ τῶν 27 συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ δικτατορίας, φαίνεται ὅτι εἶναι κατὰ 4% κατωτέρω.

§166Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐκ τοῦ πίνακος τὸν ὁποῖον ἔχω, δὲν προκύπτει αὐτό.

§167Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὸ λέγει τὸ πρακτικὸν τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων.

§168Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχω τὸ πρακτικόν, τὸ ὁποῖον ἐχρησιμοποίησεν ὁ εἰσηγηθεὶς τὴν σύμβασιν ὑπουργός. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν αὐτὰ εἶναι ἀληθῆ, τὰ πλεονεκτήματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι διάφορα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως ἐν συνόψει ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ἔδωσα εἶναι αὐτή: ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπηλλάγη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς συνομολόγησιν τοῦ δανείου ὁ ἀνάδοχος καὶ συνεπῶς παραμένει πλήρης καὶ ἄρρηκτος ὁ συμβατικὸς δεσμὸς μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἀναδόχου, ὅπως παραμένει πλήρης καὶ ἀκεραία ἡ ὑποχρέωσις αὐτοῦ πρὸς χρηματοδότησιν. Καὶ τούτου τεθέντος, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ εἶναι ἐὰν πραγματικῶς ὁ ἀνάδοχος ἐκπληρῇ ἢ δὲν ἐκπληροῖ τὰς ἐκ τῆς συμβάσεως ὑποχρεώσεις του καὶ οὐχὶ ἐὰν οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους συνομολογήθη ἡ σύμβασις εἶναι εὐνοϊκοὶ διὰ αὐτὸν ἢ ὄχι. Καὶ ἤδη εἰσέρχομαι εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ κατανομὴ τῶν ὁδῶν εἰς τὰ διάφορα προγράμματα διὰ τῶν ὁποίων ἀνετέθησαν τὰ ἔργα εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ, καὶ διὰ τῆς ὁποίας κατανομῆς ὡς ἰσχυρίζεται ὁ ἐπερωτῶν ὅτι φαίνεται καὶ προκύπτει ὅτι προετιμήθησαν ὁδοὶ ἥσσονος συγκοινωνιακῆς σημασίας ἀντὶ ἑτέρων. Ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ ἀνετέθησαν διὰ τριῶν προγραμμάτων, τὰ διάφορα ἔργα. Καὶ τὸ πρῶτον πρόγραμμα ἐδημοσιεύθη κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1929 καὶ περιλαμβάνει 647 χιλιόμετρα μήκους ὁδῶν. Μετὰ τὴν τροποποίησιν δὲ τὴν ὁποίαν ἐπέφερε τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐκράτησε τὴν ἀναλογίαν διὰ τὰ ἐν Κρήτῃ ἐκτελούμενα ἔργα τῶν ὁποίων ἡ ἀξία δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ 1)12 τῆς ὅλης ἀξίας, ὑπεβίβασεν τὸ μῆκος τῶν ἐκτελουμένων ὁδῶν εἰς 544 χιλιόμ. πλέον τοῦ 1)12 διὰ τὴν Κρήτην. Τὸ πρόγραμμα τοῦτο περιέλαβεν ἀναμφισβητήτως κεντρικὰς ἀρτηρίας ὅπως ἀκριβῶς ὡμολόγησεν καὶ ὁ προλαλήσας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἐξαιρετικῶς συγκοινωνιακὴν σημασίαν. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προγράμματος τούτου ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀπηυθύνθη πρὸς τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων καὶ ἐζήτησε νὰ μελετήσῃ καὶ καταρτίσῃ τὸ συμβούλιον ἕνα γενικὸν πρόγραμμα ἐκτελέσεως τῶν ἔργων ὁδοποιΐας μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ποσοῦ τῶν 6000000 £ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἡ σύμβασις. Τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων διὰ νὰ κανονίσῃ τὸ γενικὸν αὐτὸ πρόγραμμα ἔλαβε μερικὰ δεδομένα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ὑπελόγισε τὸ δυνατὸν χιλιομετρικὸν μῆκος, τῶν ὁδῶν τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευάσῃ τὸ Κράτος διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 6.000.000 £, τὰ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δεδομένα παρὰ τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἦσαν ὅτι ἡ μέση δαπάνη κατασκευῆς ὁδῶν κατὰ χιλιόμετρον δὲν ὑπερβαίνει τὰς 550.000 δραχ. Τὸ συμβούλιον τῶν Δημοσίων ἔργων ἔλαβε ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ τέως κατασκευαζόμεναι ὁδοὶ εἶχον πλάτος 5 μέτρων ἡ δὲ σκυρόστρωσις αὐτῶν τριῶν μέτρων πλάτος δεδομένου ὅτι αἱ νέαι ὁδοὶ δὲν εἶχον πλάτος 6 μέτρων ἡ δὲ σκυρόστρωσις 4.5 μέτρ. Ὑπελόγισεν ὡς μέσην χιλιομετρικὴν δαπάνην τῶν ἐκ νέου κατασκευασθησομένων ὁδῶν τὸ ποσὸν 750.000 δρχ. κατὰ χιλιόμετρον. Ἐπειδὴ ὅμως αἱ ὁδοὶ τὰς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ ἀναθέσουν εἰς τὴν ἀνάδοχον ἑταιρείαν δὲν ἦσαν καθ’ ὁλοκληρίαν ἀκατασκεύαστοι ἀλλὰ ὑπῆρχον καὶ τμήματα ἡμιτελῆ ὑπελόγισαν μίαν μέσην χιλιομετρικὴν δαπάνην λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ ἡμιτελῆ ταῦτα τμήματα ἀνερχόμενα εἰς τὸ ποσὸν 65.000 δραχ.

§169Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων ὅρων.

§170Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μάλιστα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων ὅρων. Ὑπελόγισαν ὅτι τὸ πρῶτον πρόγραμμα θὰ ἀπερρόφα περὶ τὸ 1.100.000 £. Ἐσκέφθησαν ὅτι ἔπρεπε νὰ κρατήσουν ἕνα ποσὸν 400.000 λιρῶν δι’ ἐνδεχομένην ἀπρόοπτον αὔξησιν τῆς δαπάνης τοῦ ἔργου καὶ ἑπομένως ὑπελογίσθη ὅτι ὑπῆρχε διαθέσιμον τὸ ποσὸν τῶν 4.500.000 £ τὸ σύνολον τῶν κατασκευαστέων ὁδῶν διὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶχε ληφθεῖ καμμία μέριμνα μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμελέτα καὶ ἀπεφάσιζε τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων ἤτοι μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ ἔτους 1928 ἀνήρχετο εἰς 3107 χιλιόμετρα πλὴν ἐννοῆται τῶν 647 χιλιομέτρων διὰ τὰς ὁποίας εἶχε ληφθεῖ πρόνοια διὰ τοῦ πρώτου προγράμματος. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μέσης χιλιομετρικῆς δαπάνης τὴν ὁποίαν ἐδέχθη τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων εὗρεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσι ἔργα περισσότερα τῶν 2590 χιλιομ. Κατήρτισε συνεπῶς τὸ γενικὸν αὐτὸ πρόγραμμα διὰ τὸν ὁποῖον ἀνεγνώρισε ὡς κατασκευαστέας ὁδοὺς διὰ τῆς συμβάσεως τῆς ὁδοποιΐας μήκους συνολικοῦ 2338 χιλ. καὶ ἄφηκε ἐπὶ πλέον τὸ 1)12 τῆς δαπάνης ταύτης νὰ ἐκτελεσθῇ ἐν Κρήτῃ συμφώνως πρὸς τὴν σχετικὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως. Εἰς τὴν κατανομὴν τοῦ κατασκευαστέου τούτου χιλιομετρικοῦ μήκους τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων ἔλαβε ὑπ’ ὄψιν τὰ ἑξῆς δεδομένα. Ἐγένοντο πίνακες οἱ ὁποῖοι παρίστανον τὸ χιλιομετρικὸν μῆκος τῶν ὁδῶν κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον ἐν ἑκάστῳ νομῷ, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἐπίσης τὰς συγκοινωνιακὰς ἀνάγκας τὰς γενικωτέρας αἱ ὁποῖαι συνέδεον ἕκαστον νομὸν μὲ τὰ λοιπὰ μέρη. Καὶ νομίζω ὅτι ἐν τῇ καταρτίσῃ τοῦ γενικοῦ τούτου προγράμματος τῶν ἐκτελεστέων ἔργων τὸ συμβούλιον δὲν ἀπέτυχε διότι ἄν ἀναγνώσετε τὸν πίνακα τοῦτον θὰ ἠθέλατε παρατηρήσει εὐχερῶς ὅτι ἐκ τῶν 3.000 χιλιομέτρων τὰ ὁποῖα ὁρίζονται ὡς κατασκευαστέα διὰ τοῦ πρώτου προγράμματος καὶ τοῦ γενικοῦ προγράμματος τὸ ὁποῖον κατήρτισεν τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, 2324 χιλιόμετρα ἀντιστοιχοῦν εἰς κεντρικὰς ἀρτηρίας αἱ ὁποῖαι ἑνώνουν μεγάλα τμήματα τοῦ Κράτους καὶ περὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῇ καμμία ἀμφισβήτησις ὅτι ἔπρεπε νὰ κατασκευασθοῦν αἱ ἀρτηρίαι αὐταί. Τὸ γενικὸν τοῦτο πρόγραμμα ἀφεώρα 2324 χιλιόμετρα κεντρικῶν ἀρτηριῶν· ὑπολείπονται δὲ περὶ τὰ 700 χιλιόμετρα ἐκ τῶν ὁποίων μέγα μέρος ἀντιπροσωπεύει τὰς ἐν Κρήτῃ κατασκευασθησομένας ὁδοὺς ἴσας πρὸς τὸ 1)12 τῶν ἐκτελεσθεισῶν ὁδῶν καὶ τὸ ὑπόλοιπον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὰς μικρᾶς σημασίας ἐπαρχιακὰς ὁδοὺς αἱ ὁποῖαι διὰ τοῦ γενικοῦ τούτου προγράμματος προβλέπονται. Ἂν ὑπολογίσωμεν τὸ 1)12 τούτων εἰς 210 χιλιόμετρα βλέπετε ὅτι μόλις περὶ τά 250 χιλιόμετρα εἶναι τὸ μῆκος τῶν ὁδῶν τὸ ὁποῖον διενεμήθη εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας καὶ τὸ ὁποῖον θά ἠδύνατο ἴσως νά χαρακτηρισθῇ ὡς δευτερευούσης συγκοινωνιακῆς σημασίας.

§171Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι 2500 χιλιόμετρα εἶναι κεντρικαὶ ἀρτηρίαι καὶ ἀναφέρατε μερικά σημεῖα. Φρονεῖτε καὶ ὑποστηρίζετε ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ κεντρικαὶ ἀρτηρίαι αἱ ὁποῖαι ἑνώνουν μεγάλας πόλεις ἦσαν ἀπολύτως χρησιμώτατοι καὶ ἔπρεπε νὰ προηγηθοῦν ἀπὸ ἄλλας χρησιμωτέρας;

§172Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀναμφισβητήτως.

§173Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Νομίζετε ὅτι εἶναι κεντρικὴ ἀρτηρία μεταξὺ Πατρῶν–Πύργου παραπλεύρως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς καὶ δὲν εἶναι ἀπαραίτητοι ἄλλαι ὅπου δὲν ὑπάρχει οὔτε γραμμή.

§174Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐὰν λάβετε μεμονωμένως τὸ πρᾶγμα δύνασθε νὰ ἀμφισβητήσητε τοῦτο, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀμφισβητήσετε ὅτι δὲν εἶναι κεντρικαὶ ἀρτηρίαι αἱ ἀρτηρίαι αἱ ὁποῖαι ἑνώνουν τὴν Θράκην μὲ τὴν Μακεδονίαν τὴν Μακεδονίαν μὲ τὴν Ἤπειρον τὴν Ἤπειρον μὲ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ αἱ ὁποῖαι διασχίζουν τὴν Πελοπόννησον. Ὑπελογίσθη ὅτι ὅλον τὸ μῆκος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ μὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ μάλιστα ὑπὸ τὴν πρόβλεψιν ὅτι τὰ 3.000.000 θὰ ἐχρησίμευον ὡς ἀποθεματικόν. Μετὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ γενικοῦ τούτου προγράμματος συμφώνως πρὸς τὰς προβλέψεις τῆς ὑπηρεσίας ὑπεβλήθη ἐρώτημα πρὸς τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων ἵνα γνωματεύσῃ περὶ τῆς καταρτίσεως τοῦ δευτέρου προγράμματος. Τὸ συμβούλιον ἔκρινε τὴν δυνατότητα τῆς ἐκτελέσεως ὡρισμένων ἔργων ἐντὸς τῆς χρονικῆς περιόδου ποὺ προεβλέπετο ἀπὸ τὴν σύμβασιν καὶ καθώρισε διὰ τοῦ δευτέρου προγράμματος ἕνα μῆκος 997 χιλιόμετρα πλὴν τῶν ἐν Κρήτῃ ἐκτελεσθησομένων ὁδῶν ὅπερ ἀντιπροσωπεύει τὸ 1)12 τῆς ὅλης δαπάνης. Αἱ ὁδοὶ αὐταὶ αἱ ὁποῖαι περιελήφθησαν εἰς τὸ δεύτερον πρόγραμμα δὲν εἶναι καθόλου διάφοροι ἀπὸ ἐκείνας ποὺ περιλαμβάνονται εἰς τὸ γενικὸν πρόγραμμα μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι εἶναι τμήματα τῶν ὁδῶν αὐτῶν, ἴσως εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν ὡρισμέναι ὁδοὶ ἐν τῷ προγράμματι τούτῳ καὶ νὰ ἐπιζητηθῇ ἡ ἀποπεράτωσις τῶν ὁδῶν καὶ κατόπιν νά ἐπεκταθῇ εἰς τὰς ἄλλας ὁδούς. Ἀλλ’ ἐφόσον ὑπῆρχε προϋπολογισμὸς ὁ ὁποῖος προέβλεπε καὶ καθώριζε τὴν ἐπάρκειαν τῆς ἐκτελέσεως αὐτῆς τῶν ἔργων διὰ τοῦ ἐκ τῆς συμβάσεως δανείου ἐφόσον ἦτο ἀναμφισβήτητον ὅτι εἰς τὸ Κράτος ὑπῆρχε μία ἀνεργία εἰς τὴν ὁποίαν βεβαίως ἔπρεπε νὰ λάβῃ μία πρόνοια ἡ Κυβέρνησις, ἦτο πολὺ φυσικὸν τὰ ἔργα νὰ ἐπεκταθοῦν καθ’ ὅλον τὸ μῆκος. Ἐπηκολούθησε κατόπιν καὶ ἕνα τρίτον πρόγραμμα τὸ ὁποῖον περιέλαβε τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἐκτελεσθοῦν ἐντὸς τοῦ τρίτου ἀπὸ τῆς συμβάσεως ἔτους. Τὸ τρίτον αὐτὸ πρόγραμμα περιέλαβε 200 χιλιόμετρα μήκους ὁδῶν τῶν περιλαμβανομένων εἰς τὸ γενικὸν πρόγραμμα τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1928. Ὁ ἀξιότιμος κ. προλαλήσας ἐν τῷ θέματι τούτῳ εἶπεν ὅτι δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει ἀκριβῶς καὶ μαθηματικῶς αἱ ἀναλογίαι τοῦ πληθυσμοῦ ἀναλόγως τῆς χιλιομετρικῆς ἐκτάσεως. Εἶναι πολὺ φυσικὸν ὅταν πρόκειται νὰ διασκευασθῶσι ὡρισμέναι ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι τοπικαὶ ἐντὸς ἑνὸς ἑκάστου νομοῦ, ἀλλ’ εἶναι ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι σκοπὸν ἔχουσι νὰ ἀποκαταστήσωσι τὴν συγκοινωνίαν πολλῶν νομῶν πρὸς ἀλλήλους, εἶναι πολὺ φυσικὸν νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκολουθηθῇ ἡ μαθηματικὴ ἀκρίβεια ἡ ὁποία ἀντιστοιχεῖ ἐπὶ τῆς ἀναλογίας τοῦ πληθυσμοῦ, καὶ τῆς χιλιομετρικῆς ἐκτάσεως ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας ἑκάστου νομοῦ. Ἀλλὰ κύριοι εἰσέρχομαι εἰς τὸ τρίτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ οὐσιωδέστερον τὸ τρίτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως ἐρωτᾷ «ἐὰν διὰ τῆς συμβάσεως.....» (ἀναγινώσκει). Θίγει τὸ ζήτημα τῆς ἀποδόσεως τῶν ἔργων ἐκ τῆς πραγματοποιηθείσης δαπάνης, ἐκ τῆς συγκεντρώσεως τῶν λογαριασμῶν μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1930. Καὶ ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι κατ’ ἀνάγκην δέον νὰ βασισθῶμεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῆς μέχρι τῆς 31–12–1930, διότι ἐὰν δὲν ἔχετε κάμει ἕνα ἀκριβῆ ἰσολογισμὸν τοῦ ποσοῦ τῶν ἐκτελεσθέντων ἔργων καὶ τῶν δαπανῶν αἱ ὁποῖαι ἔγιναν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπελογίσετε τὸ μέσον κόστος τῆς χιλιομετρικῆς δαπάνης εἰς ὡρισμένα τμήματα τῶν γενομένων ἔργων. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ λάβωμεν ἄλλην χρονικὴν περίοδον ἢ τὸ αὐτὸ χρονικὸν σημεῖον κατὰ τὸ ὁποῖον ἀναγράφονται αἱ δαπάναι, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐδίδοντο ὑπὸ τύπον προκαταβολῆς δι’ ἔργα μὴ ἀναφερόμενα ἐν τῇ καταμετρήσει τὴν ὁποίαν εἴχομεν τότε. Καὶ νομίζω ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ λάθος περιέπεσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρουν τὰ συμπεράσματά του ἀπὸ τὰ συμπεράσματα τὰ ὁποῖα μοῦ ἔδωσε τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τὰ ὁποῖα συμφωνοῦν μὲ τὸ συνολικὸν ποσὸν τῶν δαπανῶν αἱ ὁποῖαι ἔγιναν μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου. Ἐκ τῶν λογαριασμῶν οἱ ὁποῖοι συνεκεντρώθησαν μέχρι τῆς 31–12–1930 προκύπτει ὅτι ἐξετελέσθησαν ὅπως εἶπον προηγουμένως 790 χιλιόμετρα μὲ πλήρη τὴν ὑποδομήν. Ἡ χιλιομετρικὴ δαπάνη ἡ ἀντιστοιχοῦσα εἰς τὰς πλήρεις αὐτὰς ὑποδομὰς εἶναι 750 δραχ., ἐξετελέσθη ἡ σκυρόστρωσις 175 χιλιομέτρων, ἡ δὲ μόνη τιμὴ τῆς χιλιομετρικῆς δαπάνης ἡ σκυρόστρωσις ἀνέρχεται εἰς 300.000 δραχ. Συνεπῶς κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς ὑπηρεσίας ἡ μόνη χιλιομετρικὴ δαπάνη τῆς κατασκευῆς ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν 1.050.000, βεβαίως ὁ ἀριθμὸς οὗτος καίτοι ἀφίσταται ἀπὸ τοὺς ἀριθμοὺς ποὺ μᾶς ἔδωσε ὁ κ. Στράτος ἀφίσταται ὅμως κατὰ πολὺ ἀπὸ τῆς προβλέψεις τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, ἕνεκα τούτου ἐζήτησα τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους τοιαύτη προέκυψε ἀντίθεσις πρὸς τὰς προβλέψεις τῆς τεχνικῆς ὑπηρεσίας. Οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν ἐπαύξησιν τῆς δαπάνης τῶν ἔργων εἶναι πολλοὶ καὶ διάφοροι. Τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει διαφορὰν κολοσσιαίαν μεταξὺ τῶν 650.000 καὶ τοῦ 1.500.000 εἶναι ἔτι ἡ δαπάνη τῶν 650.000 ἀφεώρα μέσην δαπάνην τῶν ἐκ νέου κατασκευαζομένων ὁδῶν καὶ ταὐτοχρόνως ἡμιτελῶν, ἐνῷ ἐν τῇ πράξει ἀπεδείχθη ὅτι ἐλάχιστα ἦσαν τὰ τμήματα τὰ ἡμιτελῆ, τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθοῦν ὡς εἶχον καὶ τὰ ὁποῖα πραγματικῶς ἠδύνατο νὰ ἐλαττώσουν τὴν συνολικὴν δαπάνην. Ἐλάχιστα ἦσαν τὰ τμήματα αὐτά, διότι ἦσαν κατεστραμμένα ἀπὸ τὴν πολυχρόνιον ἐγκατάλειψιν ἢ εἶχον γίνει ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς διαφόρου χαράξεως τὴν ὁποίαν ἠναγκάσθη ἡ νέα χάραξις ἡ γενομένη συμφώνως πρὸς τὴν νέαν μελέτην νὰ τὴν διαρρυθμίσῃ καὶ νὰ τὴν μεταβάλλῃ καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἑπομένως προκύπτει ἐκ τούτου, ὅτι θὰ ἔπρεπεν τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, ἐὰν ἐγνώριζεν τὴν κατάστασιν ταύτην, νὰ εἶχεν λάβει ὑπ’ ὄψει τὸ ποσὸν τῶν 700.000 δραχμῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτου νὰ καταρτίσῃ τοὺς ὑπολογισμούς του, οὐχὶ δὲ τὸ ποσὸν τῶν 65 χιλ. τὸ ὁποῖον δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰ πράγματα. Δεύτερος λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπέφερεν αὔξησιν τῆς δαπάνης εἶναι τὸ πολυτελὲς ὄντως σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπεδιώχθη κατὰ τὴν χάραξιν τῶν νέων ὁδῶν. Ἐπεδιώχθη ἡ κατασκευὴ εὐθυγράμμων ὁδῶν αἱ ὁποῖαι δὲν παρακολουθοῦν ἀπολύτως τὰς πτυχὰς τοῦ ἐδάφους εἰς τὰ πεδινὰ μέρη καὶ τοῦτο ηὔξησεν ὑπερβολικῶς τὰ χωματουργικὰ ἔργα καὶ τὰς ἐπιχωματώσεις, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη ἐπεδιώχθη ἡ κατασκευὴ ὁδῶν ἀσφαλιζουσῶν ἄνετον κυκλοφορίαν καὶ ἑπομένως ὅπως πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. προλαλήσας ἔγιναν ἐκβραχισμοὶ καὶ μεγάλα χωματουργικὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐστοίχισαν κολοσσιαίας δαπάνας. Τρίτος λόγος ὁ ὁποῖος ἐπέφερεν αὔξησιν τῶν τιμῶν ἦτο τὸ γεγονὸς ὅτι ἐξετελέσθησαν ἔργα εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ ἐπέκτασις αὐτὴ εἰς μεγάλα μήκη ἐπέφερεν ἀναμφισβητήτως αὔξησιν τῶν τιμῶν τῶν ἡμερομισθίων ἡ ὁποία καὶ αὕτη ἐπέφερεν ἐπιβάρυνσιν εἰς τὴν τιμὴν τῶν ἔργων.

§175Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές. Ἐὰν εἶναι ἐξ ἴσου σοβαρὰ τὰ δύο πρῶτα ἐπιχειρήματα ὅπως καὶ τὸ τρίτον τὸ ὁποῖον ἀναφέρετε, δὲν πρέπει νὰ ἔχετε καμμίαν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτά. Εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβῆ. Ὁ μέσος ὅρος τοῦ ἡμερομισθίου δὲν ὑπερβαίνει ποτὲ τὰς 15 δραχ. διότι οἱ ἐργολάβοι μεταχειρίζονται γυναῖκες αἱ ὁποῖαι δὲν πέρνουν πάρα πάνω ἀπὸ 25 δραχ. τὴν ἡμέραν. Δὲν ξέρω τὶ ὄργανα σᾶς λέγουν. Πάντως τὸ γεγονὸς εἶναι ἀναμφισβήτητον.

§176Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) Ἐὰν δὲν θέλετε νὰ μὲ διακόψετε καὶ ἐὰν μὲ ἀφήσετε νὰ διευθύνω τὴν ὁμιλίαν κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐκθέσω τά πράγματα, νομίζω ὅτι θὰ ἐξαντλήσω καὶ τὸ θέμα αὐτό. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ αὐξήσεως τῶν ἡμερομισθίων. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐπῆλθεν αὔξησις τῶν τιμῶν τῶν ἡμερομισθίων. Αὐτὸ ἀποδεικνύουν τὰ πρωτόκολλα. Τώρα ἐὰν καλῶ ἢ κακῶς ἐπῆλθεν αὔξησις τῶν πρωτοκόλλων θὰ τὸ συζητήσωμεν κατόπιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ ὅτι ἐπῆλθε αὔξησις τῶν ἡμερομισθίων ἡ ὁποία κατ’ ἀνάγκην συνεπέφερε καὶ τὴν αὔξησιν τῶν τιμῶν τοῦτο εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ἐπίσης καὶ ὅτι τοῦτο ἐπέδρασεν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν.

§177Π. ΦΛΩΡΟΣ. Εἰς τὴν Ἤπειρον τοὺς δίδουν 45 δρχ. καὶ τοὺς κρατοῦν καὶ 3% διὰ φάρμακα.

§178Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν αὐτὸ κ. συνάδελφε εἶναι ἀληθὲς θὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν συνάδελφόν μου ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ ἀνακρίσεις, ἐὰν πράγματι τὰ πρωτόκολλα εἶναι πλαστά.

§179Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν. Κατήγγειλα ἐργολάβον τῆς ἑταιρείας Μακρῆ, ἔγιναν ἀνακρίσεις ἀπὸ ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοσίων ἔργων ὡς καὶ ἀπὸ τὸν ἐπιθεωρητὴν ἐργασίας, ἐβεβαιώθησαν τὰ καταγγελθέντα, διεβιβάσθησαν οἱ φάκελλοι καὶ ὑπάρχουν εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας καὶ δὲν ἐγένετο ἀπολύτως τίποτε.

§180Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ σᾶς δώσω ἀντίγραφον. Ἐκτὸς ὅμως τούτου ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ἂν ἤθελε νὰ διασαφηνίσῃ τοῦτο. Εἴπατε ὅτι ἡ ἐπέκτασις τῶν ἔργων εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἐπέφερε κατ’ ἀνάγκην ζήτησιν ἐργατικῶν χειρῶν καὶ συνεπῶς ὕψωσιν τῶν ἡμερομισθίων. Ἐγὼ σᾶς ἀπαντῶ, ποῖος εὐθύνεται διὰ τὴν ἐπέκτασιν ταύτην τῶν ἔργων; Συμφώνως πρὸς τὴν σύμβασιν ἐντὸς τῆς πρώτης τριετίας ἡ ἑταιρεία ἢ ἀνάδοχος ὤφειλε νὰ κάνῃ ἔργα ἀξίας 2.000.000 λιρῶν. Ἤδη ἐπέρασε τὰ 3.000.000 λίρας χωρὶς νὰ φθάσωμεν ἀκόμη εἰς τὰ 3 χρόνια. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἀκριβῶς ἐπηυξήσατε τὴν ἐπέκτασιν τῶν ἔργων.

§181Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως τῶν ἡμερομισθίων εἶναι ἀναμφισβήτητον συμφώνως πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν τιμῶν. Ὅπως ἐξήγησε πρὸς ὑμᾶς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου πολιτευτής, ἡ σύμβασις προέβλεπε τὴν κατάρτισιν τριμελοῦς ἐπιτροπῆς ἐν ἑκάστῃ περιφερείᾳ, προεδρευομένην ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν καὶ ἐχούσῃ ὡς μέλη ἕνα ἀντιπρόσωπον τοῦ δημοσίου καὶ ἕνα ἀντιπρόσωπον τοῦ ἐργολάβου, οἱ ὁποῖοι ὠφείλουν κατὰ τὴν σύμβασιν νὰ ἀναζητήσουν τὰ πραγματικῶς ἐν τῇ περιφερείᾳ ὑπάρχοντα ἡμερομίσθια τῶν ἀντιστοίχων ἐργατῶν καὶ τεχνιτῶν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἡ τοιαύτη διατύπωσις τῆς συμβάσεως δὲν δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἀνάδοχον οὔτε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ὅπως ἀναζητήσῃ τὰς πραγματικὰς τιμὰς τὰς ὁποίας καταβάλλει διὰ τὸ ἡμερομίσθιον, ἀλλὰ μόνον τὸν μέσον ὅρον τῶν ἡμερομισθίων τὰ ὁποῖα καταβάλλονται εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην. Ἑπομένως ἡ τοιαύτη διατύπωσις τῆς συμβάσεως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποβῇ ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ δημοσίου. Ἔχω τὴν γνώμην, καὶ διὰ τοῦτο ἐξέδωκα τὴν ἐγκύκλιον αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἐμέμφθη ὁ κ. ἐκ Βάλτου βουλευτής, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ παρειρμήνευσεν τὴν ἔννοιαν τῆς συμβάσεως καὶ ἐζήτησαν νὰ βασισθῶσιν εἰς ἡμερομίσθια τὰ ὁποῖα ἐδήλωσεν καὶ ἀπέδειξεν ὁ ἐργολάβος ὅτι πράγματι κατέβαλεν εἰς ὡρισμένους ἐργάτας ἢ εἰς ὡρισμένους τεχνίτας. Δὲν εἶναι ἀπίθανον, διότι δὲν θέλω οὐδόλως νὰ μεμφθῶ τῆς κρίσεως κυρίως τῶν προέδρων τῶν Πρωτοδικῶν ὅτι πραγματικῶς πολλάκις αἱ καταστάσεις, ἴσως καὶ πάντοτε, αἱ ὁποῖαι προσήχθησαν ἐνώπιον τῶν προέδρων τῶν Πρωτοδικῶν ἀπέδειξαν καὶ παρουσίασαν ἐργάτας πληρωνωμένους μὲ μεγαλείτερα ἡμερομίσθια.

§182Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συμπεριλαμβάνονται καὶ οἱ τεχνίται ἐργάται; Διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ μέσος ὅρος εἶναι ὀλίγος.

§183Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ ἐργολάβος περιλαμβάνει εἰς τὰς καταστάσεις τεχνίτας μὲ τὴν μεγίστην ἀπόδοσιν, διότι εἶχε κάθε συμφέρον νὰ χρησιμοποιήσῃ τοιούτους ἐργάτας ἢ τεχνίτας, διότι ἐκ τῆς μεγαλυτέρας ἀποδόσεως τῶν ἐργατῶν ἢ τεχνιτῶν τούτων θὰ ἠλαττοῦντο αἱ τιμαὶ καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐγίνοντο εὐθηνώτερα τὰ ἔργα. Καὶ ἴσως πραγματικῶς παρεσύρθησαν αἱ ἐπιτόπιαι ἐπιτροπαὶ ἀπὸ τὸ γεγονὸς αὐτό. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο ἀποτελεῖ παρερμηνείαν τῆς συμβάσεως, διότι ἡ σύμβασις ἠθέλησε νὰ γνωσθῇ ὁ μέσος ὅρος τῶν ἡμερομισθίων τῶν τεχνιτῶν ὄχι δὲ ὁ ἀνώτατος ὅρος.

§184Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰς καταστάσεις δὲν βεβαιοῦται ὅτι τὰ ποσὰ τὰ ἀναφερόμενα δι’ ἐργάτας κατεβλήθησαν καὶ πραγματικῶς, ἀλλ’ ὑπολογίζονται τὰ ἐργατικὰ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου.

§185Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κατὰ τὴν σύμβασιν πρέπει νὰ ἀναζητηθῶσι τὰ ἐν τῇ περιφερείᾳ πληρωνόμενα πραγματικὰ ἡμερομίσθια. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἀναμφισβητήτως ὀφείλονται εἰς παρεμηνείαν τὴν ὁποίαν ἔκαμον καὶ οἱ πρόεδροι τῶν Πρωτοδικῶν καὶ οἱ νομομηχανικοὶ τοῦ δημοσίου, διότι ἐνῷ ὤφειλον νὰ ζητήσωσι τοὺς μέσους ὅρους τῶν ἡμερομισθίων τῶν πληρωνομένων ἐν τῇ περιφερείᾳ, δὲν ἐζήτησαν τούτους, ἀλλ’ ἐβασίσθησαν εἰς καταστάσεις, τὰς ὁποίας παρουσίασαν οἱ ἐργολάβοι, καὶ αἱ ὁποῖαι λέγουν ὅτι ἦσαν ἀληθεῖς.

§186Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου γνωρίζω τὸ ἑξῆς· ὅτι ὁ πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν δὲν ἠρκέσθη εἰς τὰς καταστάσεις τὰς ὁποίας τοῦ προσήγαγεν ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία, ἀλλὰ διέταξε τοὺς εἰρηνοδίκας τῆς ἐπαρχίας μου νὰ ἐξακριβώσουν μεταξὺ τῶν ἐργατῶν ποῖα ἡμερομίσθια παίρνουσιν οἱ ἐργάται καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἐκανόνισεν.

§187Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πόσον ἐκανόνισε τῶν ἁπλῶν ἐργατῶν;

§188Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Προηγουμένως τὸ ἡμερομίσθιον τοῦ ἐργάτου ἐν Νάξῳ ἦτο 35 ἕως 40 δραχμαί. Ἀφ’ ἧς ἐπῆγε ἡ ἑταιρεία ἐζήτησαν 60 καὶ ἐκανονίσθη εἰς τὰ 55 διὰ τοὺς χωματουργοὺς, οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ οἱ καλλίτεροι ἐργάται.

§189Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀντὶ λοιπὸν νὰ ἀναζητήσουν τὸν μέσον ὅρον τοῦ ἡμερομισθίου, ἐβασίσθησαν εἰς καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀληθεῖς, αἱ ὁποῖαι ὅμως περιεῖχον ἡμερομίσθια ἐργατῶν καὶ τεχνιτῶν ἀνωτέρας ἱκανότητος.

§190Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Πότε τὸ ὑπουργεῖον ἀντελήφθη τὸ λάθος τῶν ἐπιτροπῶν; Αὐτὸ ἐπιθυμῶ νὰ βεβαιωθῇ διότι τὰ ἔργα ἤρχισαν ἀπὸ τὸ 1928.

§191Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐζήτησαν πίνακας τῶν ἡμερομισθίων, τὰ ὁποῖα προκύπτουσιν ἐκ τῶν διαφόρων πρωτοκόλλων, τὰ ὁποῖα συνωμολογήθησαν εἰς ἕκαστον τμῆμα, συνεπείᾳ τῆς προβλεπομένης ὑπὸ τῆς συμβάσεως, ἀναθεωρήσεως καὶ παρετήρησαν ὅτι πραγματικῶς τὰ ἡμερομίσθια αὐτὰ ἀφ’ ἑνὸς μὲν βαίνουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον αὐξανόμενα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εὑρίσκονται εἰς μεγάλην ἀπόστασιν ἀπὸ τὰ ἡμερομίσθια, τὰ ὁποῖα πληρώνονται διὰ τὰς συντηρήσεις ὁδῶν ἐν τῇ αὐτῇ περιφερείᾳ. Ἐζήτησα πληροφορίας καὶ μοῦ ἔδωσαν τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. ἐκ Βάλτου πολιτευτής, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σύγκρισις μεταξὺ τῆς ἐργασίας συντηρήσεως καὶ τῆς ἐργασίας κατασκευῆς. Καὶ ἀπαντῶ· ἐὰν πρόκειται περὶ τεχνίτου, ὁ ὁποῖος ἐκτελεῖ τεχνικὰ ἔργα, βεβαίως ἐκεῖ ὑπάρχει μία διαφορὰ μεταξὺ τοῦ κατασκευαστοῦ μιᾶς νέας ὁδοῦ καὶ τοῦ ἐπισκευαστοῦ μιᾶς παλαιᾶς ὁδοῦ, ἀλλὰ ἐὰν δὲν πρόκηται περὶ τεχνίτου ἢ χωματουργοῦ ἢ ἁπλοῦ ἐργάτου κατὰ τὶ διαφέρει ἡ ἐργασία συντηρήσεως ἀπὸ τὴν ἐργασίαν κατασκευῆς;

§192Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ διαφορὰ εἶναι ὅτι ὁ ἐργάτης πληρώνεται ἄλλως διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, διότι ἐργάζεται ἐπὶ ὁδοῦ ἡ ὁποία θέλει μικρὰν ἐπισκευήν, ἐνῷ ὁ ἐργάτης ὁ ὁποῖος ἐργάζεται εἰς τὴν Πάρνηθα ἢ τὸν Ταΰγετον ἢ τὸν Πάρνωνα δὲν ἔχει οὔτε ποῦ νὰ κοιμηθῇ καὶ ἀσφαλῶς θὰ πάρῃ περισσότερα. Τὰ 40% δὲ τῶν ἔργων γίνονται εἰς ὀρεινὰ μέρη.

§193Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἕπεται ὅτι αἱ ὑπὸ συντήρησιν ὁδοὶ εὑρίσκονται πλησιέστερον πρὸς κατῳκημένα μέρη.

§194Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους ὁ ἐργάτης τῆς συντηρήσεως.

§195Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν τὸ δέχομαι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ δὲν ἠννόησα ὅτι τὰ ἡμερομίσθια, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ τοῦ πίνακος αὐτοῦ ἦσαν τελείως δυσανάλογα καὶ δὲν συνέτρεχε λόγος ἀπολύτως νὰ βαίνωσι τὰ ἡμερομίσθια αὐξανόμενα ἀπὸ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν συνωμολογήθη ἡ σύμβασις καὶ κατηρτίσθη τὸ πρῶτον πρωτόκολλον μέχρι σήμερον δεδομένου ὅτι ὅταν κατηρτίσθη τὸ πρῶτον πρωτόκολλον τῶν ἡμερομισθίων ὁ τιμάριθμος τῆς ζωῆς ἦτο 19.35, ἐνῷ ὁ τιμάριθμος κατῆλθε 16½ καὶ σήμερον εἶναι 17½, ἔχομεν δηλαδὴ 12 ἕως 15% ὑποτίμησιν τοῦ τιμαρίθμου, ἡ ὁποία ὑποτίμησις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι ἀπότοκος καὶ τῆς ἀμοιβαίας ὑποτιμήσεως τοῦ ἡμερομισθίου τοῦ ἐργάτου. Διὰ τοῦτο ἐξαπεστείλαμεν τὴν ἐγκύκλιον τῆς ὁποίας ἐμνήσθη ὁ προλαλήσας καὶ δὲν ἠρκέσθην εἰς τοῦτο, ἀλλὰ ἐκάλεσα καὶ ὅλους τοὺς διευθυντὰς τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τοὺς εἶπα: νὰ προσπαθήσουν νὰ πείσουν καὶ νὰ καταστήσουν γνωστὸν εἰς αὐτοὺς ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνεχθῶ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων μὲ τιμὰς αἱ ὁποῖαι εἶναι πέραν τῆς πραγματικότητος. Ἕτερος λόγος ὁ ὁποῖος ἐπέφερεν αὔξησιν ἐπίσης τῆς χιλιομετρικῆς δαπάνης τῶν ἐκτελουμένων ἔργων ὑπὲρ τὰς προβλεπομένας ὑπὸ τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, ὑπῆρξε καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι μεταξὺ τῶν κατασκευαστέων ὁδῶν περιελήφθησαν πολλαί, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς ὀρεινὰ καὶ δύσβατα μέρη καὶ τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη πραγματικῶς ἔφθασεν εἰς δυσθεώρητα ὕψη. Ἐκ τοῦ πίνακος τὸν ὁποῖον μοῦ ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων προκύπτει ὅτι, ἐκ τῶν λογαριασμῶν προέκυψαν τὰ ἑξῆς στοιχεῖα· ὅτι ἡ ἐξαιρετικὴ δαπάνη οἰκοδομῆς—διότι περὶ οἰκοδομῆς δυνάμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν—διότι ἔργα σκυρρωστρώσεως δὲν γίνονται παρὰ, εἰς ἐλαχίστας ὁδοὺς—ἀνέρχεται «διὰ τὴν ὁδὸν Καλαμῶν–Γυθείου 1.220.000.... (ἀναγινώσκει).....» Λοιπὸν ὑπάρχουν τμήματα εἰς τὰ ὁποῖα πράγματι, ἡ δαπάνη ὑπερέβη πάντα προϋπολογισμὸν καὶ φαίνεται καὶ τοῦτο ἦτο ἀναγκαῖον κακὸν ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι, καὶ κατ’ αὐτὴν ἀκόμη τὴν πρόβλεψιν τῆς συμβάσεως τὰ ἔργα θὰ ἔπρεπε νὰ ἀρχίσουν ἐκτελούμενα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προμελετῶν, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁριστικῶν μελετῶν, λέγω, ρητῶς ὅρος τῆς συμβάσεως ἦτο ὅτι θὰ καταρτισθῇ τὸ πρῶτον ἔργον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχουσῶν μάλιστα προμελετῶν ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῆς Συγκοινωνίας, καὶ οὐχὶ ἐκείνας τὰς ὁποίας θὰ ἔκαμεν ἡ ἑταιρεία Μακρῆ. Ὅτι βεβαίως ἔγιναν ἔργα ἐπὶ τῇ βάσει προμελετῶν, εἶναι πολὺ φυσικὸν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ τοιαῦτα ἀπρόοπτα. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει θέλω νὰ τονίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τὰ τμήματα αὐτὰ εἰς τὰ ὁποῖα ὑπῆρχε τόση αὔξησις τῆς δαπάνης εἶναι ὡρισμένα μόνον τμήματα διά τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται οἱ δυσχερεῖς ὅροι τῆς ἐκτελέσεως καὶ ἡ δαπανηρὰ ἐκτέλεσις ἡ δὲ μεγάλη αὐτὴ δαπάνη δὲν ἐπηρέασε τὸν μέσον ὅρον τῆς ὁλικῆς δαπάνης πέραν τοῦ ὁρίου τὸ ὁποίου εἴπομεν πρὸ ὀλίγου, δηλαδὴ τῶν 750.000 δραχ. διὰ τὴν πλήρη οἰκοδομήν. Ἄν βεβαίως εἰς τά γεγονότα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ηὔξησαν τὴν χιλιομετρικὴν δαπάνην τοῦ κόστους τῶν ἔργων προσθέσωμεν καὶ τὴν πλημμελῆ χάραξιν, εἶναι πολὺ φυσικὸν ὅτι θὰ καταλήξωμεν εἰς ἀποτελέσματα ἀφιστάμενα τελείως ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τόν ὁποῖον ἔκαμε τό συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων.

§196Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βέβαια ὑπάρχει διαφορὰ δαπάνης μεταξὺ ὁδοῦ καὶ ὁδοῦ, διότι ἡ φύσις τοῦ ἐδάφους δὲν εἶναι πάντοτε ἡ αὐτὴ καὶ διότι δὲν ἀπαιτεῖται ἡ αὐτὴ ποσότης τεχνιτῶν ἔργων —καὶ εἶναι αὐτὰ ποὺ στοιχίζουν πολὺ —εἰς ὅλας τὰς ὁδούς. Πρέπει ἑπομένως τὸ ὑπουργεῖον νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ πόθεν πρέπει νὰ διέλθῃ μία ὁδὸς διὰ νὰ γίνῃ περισσότερον οἰκονομική, ἀφοῦ εἰς πᾶσαν Ρώμην πολλαὶ ὁδοὶ ἄγουσι, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ θυσιάζῃ εἰς τὴν ἀρχὴν ταύτην τὸ συμφέρον τῶν πολιτῶν καὶ νὰ στερῇ τοὺς κατοίκους ὡρισμένων χωρίων διὰ λόγους οἰκονομικοὺς τοῦ σπουδαιοτάτου ἀγαθοῦ τῆς συγκοινωνίας. Τοῦτο ἀπειλεῖται νὰ συμβῇ εἰς τὸν νομόν μου, ἔνθα ἡ ὁδὸς Σητείας–Ἱεραπέτρας, ἐνῷ πρέπει νὰ περάσῃ ἀπὸ Χάνδρα –Ἀρμενοῦς–Λιθίνες, χωρία ἐξ ἴσου μεγάλα καὶ παραγωγικὰ πρόκειται νὰ περάσῃ μόνον ἀπὸ τὸ ἕνα τῆς Λιθίνες χωρὶς ἄλλωστε ἐκ τούτου νὰ προκύπτῃ δυσκολία. Τὰς περιπτώσεις τοιούτων ἀδικιῶν πρέπει νὰ τὰς προλάβητε. Ἡ ὑπ’ ἐμοῦ καταγγελλομένη ἀδικία εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐποπτείας καὶ δύναμαι καὶ ἐλπίζω νὰ προληφθῇ πρὸς χάριν δύο χωρίων μὲ ἱστορίαν καὶ παραγωγικότητα ἐξαιρετικῶς σοβαράν.

§197Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Λοιπὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπολογισμῶν αὐτῶν, ἐὰν θελήσωμεν νὰ ὑπολογίσωμεν, ποία θὰ εἶναι ἡ δαπάνη τὴν ὁποίαν θ’ ἀπαιτήσῃ ἡ ἐκτέλεσις τῶν διατεθέντων εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ ἔργων, εὑρίσκομεν ὅτι τὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἀνατεθέντα 2525 χιλιόμετρα πρὸς δραχμὰς 1.050.000 θὰ στοιχίσουν 2.651.000.000, ἐὰν δὲ θελήσωμεν νὰ ὁλοκληρώσωμεν τὰ χιλιόμετρα ταῦτα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ γενικοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον συνέταξε τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1928, τότε θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην διὰ μῆκος χιλιομέτρων 3400 τὸ ποσὸν 3.515.000.000. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναζητήσω ποία εἶναι ἡ ἀνάγκη τῶν 4000 χιλιομέτρων, διότι πρόκειται πέραν τῶν 3400 χιλιομέτρων περὶ ἀνεξαρτήτων ὁδῶν, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐλήφθη οὐδεμία μέριμνα καὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὁποίων δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἀποβλέψωμεν ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἔργα τὰ διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως ἐκτελούμενα. Βεβαίως τὰ ποσὰ ταῦτα εἶναι πολὺ ὑπέρτερα τῶν προϋπολογισθέντων διότι τὸ ποσὸν τῶν 3.515.000.000 εἶναι 9.500.000 λίραι. Βεβαίως πρόκειται περὶ μιᾶς διαψεύσεως προϋπολογισμῶν γενομένων ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ λάθους ἀνεπανορθώτου. Τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας πρὸς περιορισμὸν τῶν δαπανῶν εἶναι τὰ ἑξῆς. Κατενεμήθησαν αἱ ὁδοὶ ὅλαι αἱ ὑπὸ κατασκευὴν εἰς τρεῖς κατηγορίας, ἀναλόγως τῆς Συγκοινωνιακῆς σημασίας αὐτῶν. Εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν ἐτάχθησαν αἱ μᾶλλον πολυσύχναστοι ὁδοί, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν κεντρικὰς ἀρτηρίας τοῦ Κράτους.

§198Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πότε ἔγινεν αὐτὴ ἡ κατανομή;

§199Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τώρα τελευταίως. Ἀφορᾷ δὲ τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέσεως, τίποτε ἄλλο. Ἡ πρώτη κατηγορία τῶν ὁδῶν θὰ κατασκευασθῇ κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐκράτει μέχρι σήμερον ἄνευ οὐδεμίας μεταβολῆς, πλὴν ἐκείνων τῶν ὁδῶν τῶν ὁποίων τμήματα διέρχονται δι’ ὀρεινῶν καὶ ἀκατοικήτων μερῶν, εἰς τὰ ὁποῖα λόγῳ τῆς μικροτέρας κινήσεως, θὰ εἶναι δυνατὸν τὸ πλάτος τῶν ὁδῶν νὰ ὑποβιβασθῇ ἀπὸ 6 εἰς 5 μέτρα, ὅπως θὰ συμβῇ καὶ δι’ ὁδοὺς τῆς δευτέρας κατηγορίας καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν φυσικὰ νὰ ἐπέλθουν καὶ ἄλλαι τεχνικαὶ μεταβολαί. Ἡ κατάστασις δὲν εἶναι ὁριστική, εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν καὶ ἄλλην ἀναθεώρησιν.

§200Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὰς ὀρεινὰς ὁδοὺς θὰ τὰς κάμνετε στενωτέρας;

§201Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὰς ὀλιγώτερον πολυσυχνάστους. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν διαυλακώσεων, τὰς ὁποίας κατ’ ἀνάγκην θὰ ἔχουν εἰς τὰς καμπύλας, ὁμιλῶ περὶ τοῦ πλάτους τῶν ὀρεινῶν ὁδῶν κατὰ τὴν εὐθείαν αὐτῶν ἀνάπτυξιν.

§202Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν εἰς ἕνα ὀρεινὸν δρόμον, συναντηθοῦν δύο αὐτοκίνητα τὸ ἓν ἀνερχόμενον καὶ τὸ ἄλλο κατερχόμενον, κάτω δὲ εἶναι κρημνὸς, πῶς θὰ περάσουν;

§203Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς τὸ σημεῖον αὐτό.

§204Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δυστυχῶς εἴδομεν ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τοῦ προγράμματος ἀπαιτεῖ μεγαλειτέραν, δαπάνην ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὑπελόγιζεν ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων. Ἐὰν ἡμεῖς νομίζετε ὅτι ἡ ἐλάττωσίς του εἰς 3.500.000 μπορεῖ νὰ εἶναι ὑπερβολικὴ καὶ ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ ἄλλας οἰκονομίας εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ὁδικοῦ προγράμματος, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ κάμωμεν μία εἰδικὴν σύσκεψιν, νὰ ἀκούσωμεν τὰς γνώμας ὅλων, καὶ ἔπειτα νὰ καταλήξωμεν εἰς μίαν τελικὴν γνώμην.

§205Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ δώσω μερικὰς ἐξηγήσεις εἰς τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν: εἶπεν ὅτι αἱ ὁδοὶ ἀναλόγως τῆς συγκοινωνιακῆς ἐνεργείας αὐτῶν, διαιροῦνται εἰς τρεῖς κατηγορίας καὶ αἱ ὁδηγίαι, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τοὺς ἐπιθεωρητὰς καὶ εἰς τὴν ἑταιρείαν τὴν ἀνάδοχον εἶναι ὄχι ὅπως ἐφαρμώσουν κατὰ γράμμα κατὰ κανόνα τὰς ὁδηγίας αὐτὰς εἰς πάσας τὰς ὁδούς, ἀλλ’ ἀφοῦ λαμβάνονται πρωτίστως ὑπ’ ὄψιν οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι, καὶ αἱ ἰδιαίτεραι τοπικαὶ συνθῆκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἕκαστον τμῆμα. Ἢ θὰ κάμωμεν στηθαῖα ἢ θὰ κάμωμεν μεγαλύτερον πλάτος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αἱ τεχνικαὶ μεταβολαί, αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν εἶναι αὗται. Ὅτι αἱ μὲν τῆς πρώτης κατηγορίας ὁδοὶ μένουν ὑπὸ τὸ σύστημα ὑπὸ τὸ ὁποῖον μέχρι σήμερον ἐξετελοῦντο—πλὴν μερικῶν τμημάτων, τὰ ὁποῖα διέρχονται μεταξὺ ἀκατοικήτων μερῶν— εἰς δὲ τὴν δευτέραν κατηγορίαν πάλιν ἀντιστρέφεται τὸ πρᾶγμα καὶ γίνεται κατὰ κανόνα μὲν ἡ ἐλάττωσις τοῦ πλάτους, πλὴν τῶν μερῶν ἐκείνων εἰς τὰ ὁποῖα ἡ συγκοινωνία εἶναι ζήτημα μελέτης ἑκάστης ὁδοῦ καὶ ἑκάστου τμήματος αὐτῆς. Ἑτέρα οἰκονομία, ἡ ὁποία ἐπιδιώκεται εἰς τὰς δευτέρας καὶ τρίτης κατηγορίας ὁδούς, εἶναι ὅτι αἱ κλίσεις αὐξάνονται ἀπὸ 6% εἰς 7%, εἰς ἐξαιρετικὰς δὲ περιπτώσεις εἰς 8%, εἰς δὲ τὰς τῆς τρίτης κατηγορίας σχεδὸν κατὰ κανόνα εἰς 8%. Βεβαίως ἴσως ἡ κλίσις αὐτὴ θὰ εἶναι ὀλίγον δύσκολος διὰ τὴν ἱππήλατον κίνησιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ὅταν κατασκευάζωμεν ὁδοὺς μὲ ἡμιμόνιμα ὁδοστρώματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἱππήλατον κίνησιν, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς τὴν διὰ τῶν αὐτοκινήτων, ὅπως γίνεται καὶ εἰς τὰς ἄλλας χώρας. Καὶ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἤθελα νὰ παρατηρήσω ποία εἶναι ἡ σημερινὴ κατάσατσις τῶν ὁδῶν εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη. Εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη αἱ σημεριναὶ ὁδοὶ δὲν ἔχουσι κλίσιν 6%, ἀλλὰ ἔχουσιν κλίσιν 10%, μάλιστα κλίσιν 10% ἔχουν καὶ πολλαὶ ὁδοὶ εὑρισκόμεναι εἰς τὰ πρόθυρα τῶν Ἀθηνῶν. Πῶς λοιπὸν λέγεται ὅτι τὸ 7% εἶναι μεγάλη κλίσις; Ἄλλη οἰκονομία ἡ ὁποία ἐπέρχεται διὰ τῆς τροποποιήσεως τῆς κατασκευῆς εἶναι εἰς τὰς καμπύλας καὶ εἰς τοὺς ἑλιγμούς. Αἱ διαπλατύνσεις τῶν καμπυλῶν εἶχον ὁρισθεῖ μὲ κάποιαν πολυτέλειαν, ὡς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου πολιτευτὴς διὰ τῆς ἐγκυκλίου ἐκείνης τὸ 1929. Ἤδη περιορίζονται ἀναλόγως τῆς σπουδαιότητος τῆς ὁδοῦ καὶ τῆς ἀνάγκης ἥτις ὑπάρχει εἰς ἑκάστην περίπτωσιν. Ἐπίσης κατὰ τὴν ἐγκύκλιον ἡ ὁποία ἴσχυσεν μέχρι σήμερον, ὑπῆρχον εὐθύγραμμα τμήματα μεταξὺ ἀντιρρόπων καὶ ὁμορρόπων καμπυλῶν. Μεταξὺ τῶν ὁμορρόπων καμπυλῶν οἵτινες σχεδὸν καταργοῦνται καθ’ ὁλοκληρίαν—διότι κατὰ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἐξέφρασε τὸ συμβούλιον πρὶν ἀναλάβω τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας εἰς τὰς ὁμορρόπους καμπύλας διὰ τὴν κίνησιν τῶν αὐτοκινήτων, δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος νὰ ὑπάρχει τὸ εὐθύγραμμον τμῆμα τὸ ὁποῖον μάλιστα δυσχεραίνει τὴν κίνησιν τοῦ αὐτοκινήτου—μένουν δὲ τὰ εὐθύγραμμα τμήματα διὰ τὰς ἀντιρρόπους καμπύλας. Τοιαῦται εἶναι ἐν περιλήψει αἱ τροποποιήσεις αἱ τεχνικαὶ αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἐδέχθη ἡ τεχνικὴ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, καὶ τὸ ὁποῖον ἀπεκρυσταλλώθη εἰς μίαν ἐγκύκλιον κοινοποιηθεῖσαν πρὸς τὴν ἀνάδοχον ἑταιρείαν καὶ πρὸς τοὺς ἐπιθεωρητάς. Ἐννοεῖται ὅτι διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ νέα ἐγκύκλιος ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία ἀναθεώρησις τῶν μελετῶν, καὶ διὰ τοῦτο πρὸ τῆς κοινοποιήσεως τῆς νέας ἐγκυκλίου εἶχε κοινοποιηθῆ μία διαταγὴ ἡ ὁποία ἐσταμάτησε τὴν περαιτέρω διάνοιξιν τῶν ὁδῶν. Ἐπίσης θὰ γίνῃ ριζικωτέρα ἀναθεώρησις καὶ αὐτῆς ἀκόμη τῆς χαράξεως εἰς τὰ τμήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρουσίασαν μίαν κολοσσιαίαν ὑπεραύξησιν τῆς προβλεπομένης δαπάνης. Ἐλησμόνησα νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐπίσης προβλέπεται εἰς τὰς ὁδοὺς τῆς τρίτης καὶ δευτέρας κατηγορίας ἡ ἐλάττωσις τοῦ πλάτους τοῦ σκυροστρώματος. Προεβλέφθη ἱκανὸν πλάτος 4,20 μ. τοῦ σκύρου. Τὸ πλάτος τοῦτο ἀναλόγως τῆς συγκοινωνιακῆς ἀξίας, καὶ τοῦ ποσοῦ τῆς κυκλοφορίας θὰ περιορισθῇ εἰς 4–3½ μ. ἐνιαχοῦ δὲ καὶ 3. Διατηρεῖται τὸ σύστημα τῆς ἀσφαλιστικῆς ἐπαλείψεως μετὰ ἐπιστρώσεως διὰ σκυροχώματος τὸ ὁποῖον θὰ γίνεται εἰς τὰ πέραν τῶν τριῶν μέτρων. Ἐπίσης διὰ τὰς τῆς τρίτης κατηγορίας ὁδοὺς προβλέπεται εἰς μερικὰ μέρη ἡ χρησιμοποίησις ἄμμου χαλίκων. Ἡ τεχνικὴ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου ἔχει τὴν γνώμην ὅτι καὶ διὰ τῶν μέτρων αὐτῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβιβασθῇ ἡ δαπάνη κατὰ 250 χιλ. περίπου κατὰ χιλιόμετρον, καὶ δι’ αὐτὸ ὑπολογίζει εἰς τὸ ποσὸν τῶν 800 χιλ. δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Ἴσως θὰ πρέπῃ νὰ ὑπολογισθῇ τὸ ποσὸν τὸ ἀναλογοῦν εἰς τὸ σημερινὸν ἀνάπτυγμα τῶν ὁδῶν, ὅπως προβλέπονται ὑπὸ τῶν νέων μελετῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κανονισμὸν τῶν ἡμερομισθίων ἐξέθεσα ἤδη τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ καταλήξωμεν εἰς συμφωνίαν μετὰ τοῦ ἀναδόχου διότι ἀπευθύναμεν καὶ πρὸς τὸν ἀνάδοχον ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδηλώσαμεν εἰς αὐτὴν ὅτι δὲν ἐννοεῖται ἐκτέλεσις ἔργων εἰς τιμὰς ὑπεράγω τῆς πραγματικότητος. Ἀπομένει, κ. βουλευταί, τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰς ὑπὸ συντήρησιν ἐθνικὰς ὁδούς. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ μιᾶς ἄλλης ἐπερωτήσεως, τὸ ἴδιον θέμα συνεζητήθη ἐνταῦθα, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ συμφωνήσω ὅτι πραγματικῶς τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον διατίθεται, τὸ ποσὸν τῶν 60 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ὁλικὴν συντήρησιν ὁδῶν μήκους 5.500 χιλιομέτρων εἶναι ἀνεπαρκές. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐγκατέλειψεν ἐν τῇ σκέψει της τὴν τὴν πρόθεσιν τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῶν ὑπὸ συντήρησιν ὁδῶν ἀλλ’ ἀτυχῶς αἱ οἰκονομικαὶ προβλέψεις, τὰς ὁποίας εἶχε καθ’ ὃν χρόνον κατηρτίζοντο τὰ προγράμματα ταῦτα διὰ τῶν ὁποίων ἀνετέθησαν αἱ νέαι ὁδοὶ εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ, αἱ προβλέψεις αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον περὶ τῆς ἀντοχῆς καὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ προϋπολογισμοῦ ἦσαν τοιαῦται ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσῃ κανεὶς ὅτι εὐχερῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξοικονομηθῇ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἀπητῆτο διὰ μίαν εὐπρεπῆ καὶ ἐπαρκῆ συντήρησιν τοῦ παλαιοῦ δικτύου. Παρ’ ὅλα αὐτά, μελετᾶται σοβαρῶς τὸ ζήτημα τῆς ἀντιμετωπίσεως τῆς ἀνάγκης ταύτης εἴτε διὰ παγιοποιήσεως ἐτησίως ἑνὸς ποσοῦ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς τοκοχρεωλύσιον συναφθησομένου δανείου πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς ἀνάγκης ταύτης, εἴτε ἀκόμη καὶ τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ ζητήματος......... ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ τελευταίου σημείου δὲν ἔχομεν καταλήξει εἰς ὡρισμένον ἀποτέλεσμα ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶ εἰς ἀνακοινώσεις πρὸς τὴν Βουλήν. Αὐτὰ εἶναι ὅσα ἤθελον νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ δώσω μερικὰς ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ μέρους ὡς πρὸς τὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος ἐπερωτήσας βουλευτής.

§206Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀπ’ αὐτὰς τὰς τροποποιήσεις ποῦ πρόκειται νὰ κάμετε εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν, ἀναθεώρησιν τῶν τιμῶν κλπ. τὶ οἰκονομία ὑπολογίζετε ὅτι μπορεῖτε νὰ ἐπιφέρετε;

§207Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶπα ὅτι ὑπολογίζω περὶ τὰς 250.000 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον.

§208Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὥστε ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ὁλοκλήρου τοῦ προγράμματος;

§209Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Βεβαιότατα.

§210Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶπεν ὅτι τὰ ἔργα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἄν δὲν ἀπατῶμαι, ἤρχισαν ἀπὸ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1928 καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐμνήσθη μιᾶς ἐγκυκλίου, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ ἀναμνησθῶ διότι ἀπετέλει ἐγκύκλιον ἐσωτερικῆς φύσεως τοῦ ὑπουργείου, καὶ εἶπεν ὅτι ὡρίσθησαν ὡρισμέναι τεχνικαὶ διαρρυθμίσεις εἰς τὰς ὑπὸ κατασκευὴν ὁδούς, καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργόν, τώρα, μετὰ τοὺς 30 μῆνας κατὰ τοὺς ὁποίους κατασκευάζονται τὰ πράγματα αὐτά, τώρα ἐγνώσθη ὅτι πρέπει νὰ γίνουν αἱ διαρρυθμίσεις, τώρα ἐγνώσθη ὅτι ἀγόμεθα εἰς πέλαγος;

§211Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ πρόγραμμα τῆς ἐκτελέσεως τῶν δημοσίων ἔργων ἐχαράχθη ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γνωμοδοτήσεως καὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἁρμοδίου συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπολογισμῶν τοὺς ὁποίους ἔκαμε τὸ συμβούλιον. Οἱ δρόμοι ἤρχισαν νὰ ἐκτελοῦνται, ὅσον ἐπροχώρουν τὰ πράγματα σιγὰ– σιγά, ἤρχισε νὰ φαίνεται ὅτι ἡ δαπάνη αὐτὴ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι μεγάλη, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀντιμετώπισε καὶ τὴν αὔξησιν τῆς δαπάνης αὐτῆς, ἀπὸ πολλοῦ δὲ χρόνου, ἤδη εἰξεύρομεν ὅτι πρέπει νὰ ὑπολογίζωμεν τὴν δαπάνην ὄχι εἰς 6 ἑκατομ. λιρῶν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ὅλου προγράμματος, ἀλλὰ εἰς δαπάνην 8 ἑκατομ. λιρῶν. Ἀλλὰ κάθε ἡμέραν ηὔξαναν αἱ δαπάναι καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων, ἐπὶ τῇ βάσει παρακλήσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναθεωρήσῃ τὸ πρόγραμμα καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ αὐτὸ ποῦ εἶπε: Τί θέλετε τώρα, θέλετε νὰ κατηγορήσετε τὴν Κυβέρνησιν ὅτι εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, ἀκολουθήσασα τὴν γνώμην τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, δὲν ἠσχολήθη αὐτὴ προσωπικῶς διὰ νὰ ἴδῃ ἄν ἔχῃ δίκαιον τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων ἢ ὄχι; Ἡμεῖς εἴπομεν εἰς τὸ συμβούλιον: «θὰ μᾶς περιορίσητε, κύριοι, τὴν δαπάνην εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ξαναγελαστῶμεν πάλιν», καὶ τότε ἐγένοντο αὐταὶ αἱ νέαι τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Ὁ τελευταῖος δυνάμενος νὰ ὑποβάλῃ κατηγορίαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁ βουλευτής, ὁ ὁποῖος, ὑπουργὸς ὢν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ὁποίας συνήφθη αὐτὴ ἡ σύμβασις. ......Ὥστε ὁ τελευταῖος ἱκανὸς νὰ μᾶς ἐπικρίνῃ, εἶναι ὁ βουλευτὴς τῶν Ἐλευθεροφρόνων.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἔχει τὸν λόγον.

§213Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ προτείνω ἡ ἐπερώτησις αὐτὴ νὰ συνεχισθῇ μίαν ἄλλην ἡμέραν.

§214Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν γίνεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ συζήτησις. Ἐννοεῖτε, διότι εἶπεν ἕνας ἄνθρωπος μίαν γνώμην, νὰ μὴ ἀκουσθῇ;

§215Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω νὰ τελειώσῃ ἀπόψε ἡ συζήτησις. Εἶμαι ὑπεύθυνος ἐγὼ διὰ τὰς συζητήσεις, διότι αὔριον πάλιν θὰ μὲ κατηγορεῖτε.

§216Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἐφάνη λίαν ὑποχωρητική, δὲν ἐφάνη ποτὲ δεικνύουσα σπουδήν.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἔχει τὸν λόγον.

§218Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις θὰ συνεχισθῇ ἀπόψε.

§219Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Χαίρω πολὺ κ. βουλευταί, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα, ὄχι μόνον δὲν ἠμφισβήτησε τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἐπικρίσεων καὶ τοῦ ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον ἀπηυθύναμεν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως παρακολουθησάσης καὶ διαχειρισθείσης τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας ἐπὶ ὁλόκληρον τριακοντάμηνον, ἀλλὰ καὶ ἔσπευσε νὰ βεβαιώσῃ τὰ ὑφ’ ἡμῶν λεχθέντα, καὶ νὰ ὑποβάλῃ ὄχι μόνον τὴν πρωΐαν διὰ τῶν ἐφημερίδων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην αὐτὸς ὁ ἐπερωτώμενος καὶ προηγηθεὶς παραδόξως ἡμῶν ἐν τῇ ἀναπτύξει τῆς ἐπερωτήσεως, νὰ μᾶς ὑποδείξῃ τίνα μέτρα αὐτὴν τὴν τελευταίαν στιγμήν, ἔλαβεν ὠθούμενος ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως ἡμῶν, διὰ τὴν ρύθμισιν τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας, ἔσπευσε, λέγω, προηγούμενος ἡμῶν τῶν ἐπερωτώντων νὰ ἐμφανίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ μέτρα ταῦτα, νομίζων ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἀποσείει μέρος τῆς εὐθύνης ἡ ὁποία βαρύνει αὐτὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν τοιαύτην διαχείρισιν τοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ὑπόχρεοι, κύριοι, ἡμεῖς νὰ ἀπαντήσωμεν καὶ μεταβληθῶμεν ἡμεῖς εἰς ἐπερωτωμένους, εἴμεθα ὑπόχρεοι καὶ ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν ὁδὸν τῆς συζητήσεως τὴν ὁποίαν ὁ οὕτω ἐπερωτῶν ἐπὶ τῆς συγκοινωνίας ἐχάραξεν ἐπὶ τῆς συζητήσεως Ἀρχόμενος τοῦ λόγου του ὁ κ. ὑπουργὸς ὑπεστήριξεν ὅτι οὐδεμία ἀπαλλαγὴ ἐγένετο τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ ἐργολάβου πρὸς χρηματοδότησιν τῶν ἔργων, ὅτι παραμένει ἄρρηκτος ὁ δεσμὸς ὁ συμβατικός, καὶ ὅτι μίαν ἀναστολὴν τῆς ὑποχρεώσεως αὐτοῦ, ἐδόθη διὰ μιᾶς ἐπιστολῆς του πρὸς αὐτόν. Ἀλλὰ ἐνῷ ὁ κ. ὑπουργὸς ἔδωσεν μίαν ἀναστολήν, καὶ τὴν ἀναστολὴν ταύτην τὴν ἔδωσε πρὸ 20 περίπου μηνῶν, δὲν ἐσκέφθη κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον κηδόμενος τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου, νὰ ἐλαττώσῃ καὶ τὸ κέρδος τὸ ὁποῖον χάριν τῆς χρηματοδοτήσεως ἦτο τοσοῦτον ἐξωγκωμένον, τὸ χορηγούμενον εἰς τὸν ἐργολάβον. Καὶ ἐνῷ δὲν ἐσκέφθη τότε τοῦτο, ἤδη καὶ μετὰ τὴν ἐπερώτησιν ἔρχεται νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι διεξήγαγε μίαν σχετικὴν συνεννόησιν μετ’ ἐκείνου. Καὶ ἠρώτησε μάλιστα τὴν γνώμην τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, διὰ νὰ ἴδῃ μέχρι ποίου σημείου δύναται νὰ περιορισθῶσι τὰ ποσοστὰ αὐτοῦ.

§220Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἴδατε τὴν ἡμερομηνίαν.

§221Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Μᾶς τὸ ἀναγγέλλετε τώρα. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ ἐργολάβου ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς χρηματοδότησιν δὲν εἶναι ζήτημα τόσον ἁπλοῦν, δὲν εἶναι ζήτημα τόσον αὐτοτελές, ὥστε ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις διὰ μιᾶς ἐπιστολῆς νὰ τὴν δίδουν ὑπὸ μορφὴν ἀναστολῆς. Τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς χρηματοδοτήσεως εἶναι τόσον στενῶς συνυφασμένον μετὰ τῆς συμβάσεως, εἶναι τόσον συναφὲς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν τῶν ἔργων, ὥστε δὲν ἔχει κανὲν δικαίωμα οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ὁ ὑπουργὸς ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν γενναίως ἀμειβόμενον διὰ τὴν χρηματοδότησιν τῶν ἔργων ἐργολάβον.

§222Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μὰ δὲν τὸν ἀπήλλαξεν.

§223Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἔστω καὶ προσωρινὴ ἀπαλλαγή, διότι ἀναστολὴ ἐπὶ δύο ἔτη εἶναι ἀπαλλαγή. Ἀλλὰ κύριοι, ὅταν προέβαινεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἔπρεπε νὰ μελετήσῃ τὸν νόμον καὶ τὴν σύμβασιν καὶ θὰ ἔβλεπεν ὅτι δυνάμει ρητῆς διατάξεως, ἐὰν ὁ ἐργολάβος ἐντὸς 18 μηνῶν ἀπὸ τῆς προθεσμίας δὲν χορηγήσῃ τὸ πρῶτον τμῆμα τοῦ δανείου, κηρύσσεται ἔκπτωτος καὶ χάνει τὴν ἐγγύησιν τῶν 400 χιλιάδων λιρῶν.

§224Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὄχι.

§225Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὸ λέγει τὸ ἄρθρον 23 ἐκτὸς ἐὰν δὲν ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸν κηρύξῃ (ἀναγινώσκει). «Ἐὰν δι’ ἀσυμφωνίαν περὶ τοὺς ὅρους, εἴτε δι’ οἱονδήποτε ἄλλον λόγον, τὸ πρῶτον τμῆμα τοῦ δανείου δὲν δοθῇ ἐντὸς τῆς προθεσμίας ταύτης τῆς δεκαπενταμήνου ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως, ὁ ἐργοδότης καὶ πάλιν δικαιοῦται νὰ λύσῃ μονομερῶς τὴν σύμβασιν ἄνευ ἄλλης δικαιολογίας καὶ μολονότι ὅτι θά ἔχωσι παρασχεθῆ ἐμπροθέσμως αἱ προκαταβολαί».

§226Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὄχι ἔκπτωτος. Συνεπῶς, ὅπως εἴπατε – διότι εἴπατε ἔκπτωτος καὶ χάνει τὴν ἐγγύησιν—ὑπάρχει κολοσσιαία διαφορά.

§227Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὶ ἄλλο σημαίνει, παρὰ ὅτι κηρύσσεται ἔκπτωτος, ἡ φράσις τοῦ νόμου «λύει μονομερῶς τὴν σύμβασιν μετ’ ἐξάντλησιν μάλιστα τῶν γενομένων προκαταβολῶν εἰς κατασκευὰς ἔργων»;

§228Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει τέτοιο πρᾶγμα.

§229Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἡ προσωρινὴ ἀναστολὴ τῆς συμβάσεως ὅταν διαρκεῖ ἐπὶ 20 μῆνας περίπου, νομίζω ὅτι εἶναι ἕνας ἔμμεσος τρόπος ἐγκαταλείψεως τῆς λύσεως τῆς συμβάσεως, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ὅπως ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὑπῆρχε μία κρίσις εἰς τὴν χρηματαγοράν, ὥστε δὲν ἦτο εὔκολος ἡ σύναψις τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας.

§230Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὑπὸ τοὺς ὅρους ποὺ λέγει.

§231Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἀλλά, κύριοι, εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ νόμου καὶ τῆς συμβάσεως, εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία συνέλαβεν αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας δύο συστήματα παρείχοντο νὰ ἀκολουθήσῃ: Πρῶτον τὸ σύστημα τῆς χρηματοδοτήσεως τῶν ἔργων δι’ ἑνὸς ἀνεξαρτήτου δανείου καὶ μὴ ἔχοντος οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς αὐτὸ, καὶ δεύτερον τὸ σύστημα τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ πραγματοποιηθησομένου δανείου ἀμέσως καὶ ἀπ’ εὐθείας διὰ τὰ ἐκτελεστέα ἔργα. Ἡ Κυβέρνησις τότε ἐθεώρησε σκόπιμον νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ τὸ πρῶτον σύστημα, διότι πλεῖστα εἶχε διδακτικὰ παραδείγματα ἐκ τοῦ παρελθόντος ὁποία εἶναι ἡ τύχη τοῦ τοιούτου ἀνεξαρτήτου δανείου τὰ ὁποῖα εἰς πρώτην ἀνάγκην τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐλάμβανον τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν πρὸς τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν προετίμησε τὸ δεύτερον σύστημα, τὸ σύστημα τῆς συνυφάνσεως, τοῦ συνδυασμοῦ, δανείου καὶ ἔργων καὶ διὰ τοῦτο τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νόμου εἶχε τοιαύτην διατύπωσιν ὥστε νὰ ἐμφανίζεται σαφῶς ἡ χρηματοδότησις ὡς ὁ κύριος λόγος, ὡς βασικὸς λόγος καὶ κύριον ἀντικείμενον τῆς ἐξουσιοδοτήσεως ἡ ὁποία παρήχετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, σύναψις τοῦ δανείου, ἡ χορήγησις τῶν χρημάτων ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ἕνεκα δὲ ἀκριβῶς τοῦ λόγου τούτου καὶ αἱ ἀσφάλειαι καὶ αἱ ἐγγυήσεις αἱ ὁποῖαι ἀξιώθησαν ἀπὸ τοὺς συναγωνισθέντας ἦσαν τοιαῦται, ὥστε ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς περιωρίσθη εἰς τὸ ἐλάχιστον, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον παρήχοντο αἱ μεγάλαι εὐκολίαι καὶ αἱ μεγάλαι ἀμοιβαὶ εἰς τὸν ἐργολάβον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Διότι ὡς κύριον προσὸν τῶν συναγωνισθησομένων ἐθεωρήθη ἡ οἰκονομικὴ αὐτῶν φερεγγυότης, χάριν τῆς ὁποίας καὶ ὀλιγώτερον τοῦ δέοντος ἠρευνήθη τὸ ζήτημα τῆς τεχνικῆς τοῦ ἀναδόχου συγκροτήσεως. Δύναταί τις μάλιστα νὰ εἴπῃ ὅτι χάριν αὐτῆς τῆς οἰκονομικῆς φερεγγυότητος ἀπεδόθη ὑπερβολικὴ ἐμπιστοσύνη εἰς τὴν τεχνικὴν αὐτοῦ συγκρότησιν καὶ μετὰ κάποιας ὑπερβολικῆς ἐμπιστοσύνης ἐπαφέθη ἡ καλὴ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων εἰς μόνον τὸν καλὸν κρατικὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον βλέπομεν ἐκ τῶν ὑστέρων, πῶς ἐνεργεῖται, καὶ πῶς ἐνεργήθη. Τοιαύτη, κύριοι, ἦτο ἡ σοβαρότης ἡ ὁποία ἀπεδόθη ὑπὸ τῶν συντακτῶν τοῦ νόμου καὶ τῆς συμβάσεως εἰς τὴν οἰκονομικὴν δυναμικότητα τοῦ ἐργολάβου. Εἰς αὐτὴν ἐστηρίχθησαν ὅλαι αἱ προβλέψεις καὶ ὅλαι αἱ προσδοκίαι τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων καὶ διὰ τοῦτο ἀπετέλεσεν ἡ φερεγγυότης αὐτὴ τὸν βασικὸν ὅρον τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐνόμισεν, χωρὶς κἂν νὰ θεωρήσῃ ἀναγκαῖον, οὔτε νὰ ἀνακοινώσῃ ἔστω εἰς τὴν Βουλὴν ποτὲ τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν αὐτῆς ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀπαλλάξῃ ἔστω καὶ προσωρινῶς τὸν ἐργολάβον τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς χορήγησιν τοῦ δανείου παρεγνωρίσασα οὕτω ὄχι μόνον τὸ σύστημα τοῦ συνδυασμοῦ ἔργου καὶ δανείων τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ἡ συνάψασα τὴν σύμβασιν Κυβέρνησις παραγνωρίσασα ὄχι μόνον τὰς μεγάλας ὠφελείας καὶ τὰ κέρδη τὰ ὁποῖα παρέχονται ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ λόγου εἰς τὸν ἐργολάβον, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς τοὺς βαρεῖς ὅρους χρηματοδοτήσεως κατὰ τὸ σύστημα τῆς συμβάσεως. Διότι κατ’ αὐτὴν ὁ ἐργολάβος δικαιοῦται εἰς τὴν ἀρχὴν ἑκάστης τριμηνίας νὰ ἀξιώσῃ παρὰ τοῦ Κράτους τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας τῶν κατασκευασμένων ἔργων τῶν ὁποίων τὴν ἀξίαν μόνος αὐτὸς καθωρίζει, εἶναι δὲ εὔκολον εἰς πάντα νὰ κρίνῃ πόσον βαρὺς εἶναι ὁ ὅρος αὐτὸς καὶ μάλιστα ὑπὸ τὰς σημερινὰς ταμειακὰς δυσχερείας καὶ συνθήκας τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως ἡ ὁποία μαστίζει τὴν Χώραν. Ἀλλὰ δὲν ἔπραξε μόνον τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἀναστείλασα ἔστω καὶ ὄχι ἀπαλλάξασα τὸν ἐργοδότην τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς χορήγησιν τοῦ δανείου ἀλλὰ παρέβη σαφῆ διάταξιν τοῦ νόμου ἡ ὁποία ὁρίζει ὅτι αἱ διατάξεις αὐτῆς τῆς συμβάσεως ἔχουσι ἰσχὺν νόμου καὶ οὕτω διὰ μιᾶς Κυβερνητικῆς πράξεως ἀνέστειλεν ἀντισυνταγματικῶς τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον, ἐνῷ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὡρισμένους γενικοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους περιελάμβανε ὁ νόμος καὶ συμφώνως πρὸς αὐτοὺς ἔπρεπε νὰ διατυπωθῇ ἡ σύμβασις, ἠνέχθη νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὴν σύμβασιν ὅροι ἐντελῶς διάφοροι μὴ περιεχόμενοι εἰς τὸν νόμον καὶ ὅροι οἱ ὁποῖοι ἐπεβάρυνον τὸ δημόσιον διὰ τῶν 1.000.100 λιρῶν χαρίσασα εἰς τὸν Μακρῆ τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου. Τοῦ τοιούτου δὲ τροποποιητικοῦ τῆς συμβάσεως ὅρου τὴν κύρωσιν οὐδόλως ἔκρινεν ἄξιον νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐνῷ κύριοι προέβη εἰς τὴν προσωρινὴν αὐτὴν ἀπαλλαγὴν τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς χρηματοδότησιν καὶ ἐνῷ εἶναι γνωστὴ ἡ ἀδυναμία τοῦ Κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ ὅπως παρέχῃ τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις πρὸς ἐκτέλεσιν τοιούτων ἔργων, ἐν τούτοις ἀντὶ νὰ ἐντοπίσῃ τὴν ἔκτασιν τῶν ἐκτελεσθέντων ἔργων ἐντὸς τῶν ὅρων ἐκείνων ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ ἐπετρέπετο ἐκ τῆς δυνάμεως καὶ τῆς ἀντοχῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἔργα, χάριν ἱκανοποιήσεως τοπικῶν ἀξιώσεων ἄνευ οὐδενὸς ἄλλου λόγου προέβη εἰς διασπορὰν τῶν ἐκτελεστέων ἔργων ἀνὰ πᾶσαν τὴν Χώραν εἰς προγραμμάτωσιν πάσης ὁδοῦ ἄνευ οὐδεμιᾶς μελέτης, ἄνευ οὐδεμιᾶς μελέτης περὶ τῆς σοβαρότητος καὶ τῆς ἀναγκαιότητος αὐτῆς Προέβη εἰς τὴν προγραμμάτωσιν ἀγόνων ὁδῶν καὶ ἐλαχίστης σημασίας καὶ ἀφῆκεν ὁδοὺς τῶν ὁποίων τὴν ἐκτέλεσιν ὅροι γεωγραφικοὶ καὶ πλουτολογικοὶ ἐπέβαλον. Παρεγνώρισε δὲ τελείως καὶ ρητὴν διάταξιν τοῦ νόμου τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη μάλιστα ὁ κ. ὑπουργὸς κατὰ τὴν ὁποίαν κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἔπρεπε νὰ περιληφθοῦν εἰς τὸ πρόγραμμα αἱ ὑφιστάμεναι ὁδοί. Καὶ οὕτω διὰ τῶν ἐκδοθέντων προγραμμάτων ἐδημιουργήθη μία ἀλόγιστος διασπορὰ τῶν ἔργων καθ’ ὅλην τὴν Χώραν καὶ κατὰ τμήματα ἐλάχιστα τελείως ἀσχέτων ὄχι μόνον πρὸς τὰς τοπικὰς ἀνάγκας ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀνάγκας κάθε συγκοινωνίας.

§232Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ποία ὁδὸς μὴ συμπεριλαμβανομένη εἰς τὸ ἀρχικὸν πρόγραμμα περιελήφθη.

§233Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σεῖς ἰσχυρίζεσθε ὅτι ἐβγήκαμε ἔξω ἀπὸ τὸ πρόγραμμα τῶν 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν;

§234Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό, ἐντὸς τοῦ προγράμματος τοῦ ἀρχικοῦ.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ξέρετε πολὺ καλὰ ὅτι τὸ πρόγραμμα αὐτὸ συνετάχθη προτοῦ καταρτισθῇ ἡ ἰδική μας Κυβέρνησις διὰ τῆς συμπράξεως τοῦ ἐπιτελείου τοῦ στρατοῦ καὶ ὅλων τῶν ἁρμοδίων.

§236Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐδημοσιεύθη τὸν Νοέμβριον 1928. Ἀλλὰ διὰ τῆς τοιαύτης, κύριοι, διασπορᾶς τῶν ἔργων δὲν κατέστη μόνον προβληματικὴ καὶ ἀδύνατος ἡ ἀποπεράτωσις αὐτῶν ἀλλὰ κατέστη ἀδύνατος καὶ τῶν τυχὸν ἀποπερατωθησομένων τμημάτων ἡ χρησιμοποίησις καὶ ἡ παράδοσις εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν. Ἐκ τῆς διασπορᾶς ταύτης ἐδημιουργήθη καὶ ἕτερος λόγος καὶ ἑτέρα συνέπεια ἔτι μᾶλλον ἐπιζημία τῆς ματαιώσεως σχεδὸν τοῦ ὅλου οἰκονομικοῦ συστήματος τοῦ διέποντος τὸν νόμον καὶ τὴν σύμβασιν. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὡς πόροι τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας δὲν ἐφέροντο μόνον ἡ ἐπιχορήγησις τοῦ Κράτους ἐξ 100.000.000 καὶ οἱ πόροι ἐκ τῆς φορολογίας τῆς βενζίνης, ἀλλὰ πόροι τοῦ ταμείου τούτου θὰ ἦσαν βαθμιαίως καὶ ἡ φορολογία ἡ ὁποία θὰ ἐπεβάλετο ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπὶ τῶν τμημάτων τὰ ὁποῖα θὰ παρεδίδοντο εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν, διὰ τῆς φορολογίας τῶν εἰσιτηρίων, τῶν ἐμπορευμάτων τὰ ὁποῖα θὰ μετεφέροντο ἀπὸ τοῦ ἑνὸς τμήματος εἰς ἄλλο διὰ τῶν νέων ὁδῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῆς φορολογίας τῶν διοδίων, τὰ ἔσοδα δὲ ταῦτα ὑπελογίζοντο τοιαῦτα ὥστε νὰ φθάνουν οἱ πόροι τοῦ ταμείου ἐτησίως εἰς 500–600 ἑκατ. Ἡ τοιαύτη ὅμως αὔξησις τῶν πόρων τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας διὰ τῆς τοιαύτης διασπορᾶς τῶν ἔργων κατέστη ἀδύνατος διότι συμπληροῦται σχεδὸν ἤδη τριετία ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συμβάσεως καὶ οὔτε ἕν τμῆμα ὁδοῦ δὲν παρεδόθη εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν καὶ δὲν κατέστη παραγωγικὸν διὰ νὰ ὑπάρξουν αἱ φορολογίαι τὰς ὁποίας προβλέπει ὁ νόμος. Οὕτω ὁλόκληρον τὸ βάρος τοῦ ποσοῦ τῶν 1.100.000.000 δραχμῶν περίπου τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν κατὰ τὴν τριετίαν βαρύνουσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν χωρὶς νὰ ἔχῃ λάβῃ οὐδὲν ἀντάλλαγμα. Τοιαύτη, κύριοι, ἦτο ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἐπὶ τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως ὁδοποιΐας. Ἀλλὰ τὸ κακὸν αὐτὸ τῆς διασπορᾶς τῶν ὁδῶν καθ’ ὅλην τὴν χώραν χάριν ἱκανοποιήσεως τοπικῶν ἀξιώσεων ἠδύνατο νὰ ἀντιμετωπισθῇ καὶ μάλιστα ἰσχυρῶς ἐὰν αἱ ὁδοὶ κατεσκευάζοντο ἐπὶ τῇ βάσει μελετῶν καὶ ἐὰν ἐγίνοντο ὁριστικαὶ μελέται, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ ἐκτελεσθῶσιν αἱ ὁδοὶ αἱ δὲ μελέται αὗται ἐξεπονοῦντο συμφώνως πρὸς τὸν νόμον καὶ συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τοὺς ἐπιστημονικοὺς τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Διότι ἡ ἐκπόνησις, κύριοι μελέτης ἐπιστημονικῶς, δὲν περιλαμβάνει μόνον τὴν χάραξιν τῆς ὁδοῦ, ἡ ἐκπόνησις μιᾶς μελέτης περιλαμβάνει καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης καί τὸ μέσον κόστος τῆς μεταφορᾶς προσώπων καὶ ἐμπορευμάτων. Ἡ σύγκρισις καὶ ὁ συνδυασμὸς τῶν παραγόντων τούτων δίδει τὴν προτίμησιν ἐπὶ τῆς ἀκολουθητέας χαράξεως, δίδει τὴν εἰκόνα τοῦ προγράμματος κατασκευῆς. Διὰ τοιαύτας δὲ μελέτας οὕτω ἐκπονουμένας ἐδόθη διὰ τοῦ νόμου ἡ ἐντολὴ εἰς τὸν ἀνάδοχον μὲ τὴν γενναίαν ἀμοιβὴν τῶν 4½ ἐπὶ τῆς ἀξίας τῆς ὑποδομῆς δηλαδὴ μίαν ἀμοιβὴν 20.000 δρχ. κατὰ χιλιόμετρον διότι ἐπὶ 950 χιλιομέτρων τῶν ὁποίων αἱ μελέται ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἔλαβε ὁ ἀνάδοχος 20.000.000 δρχ. προκαταβολικῶς. Διὰ νὰ σᾶς καθορίσω πόσον σημαντικὴ εἶναι ἡ τιμὴ αὕτη διὰ τὴν ἐκπόνησιν τῶν μελετῶν πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ τιμὴ διὰ τὴν ἐκπόνησιν μελετῶν δυσκολοτάτων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν ἐν Γερμανίᾳ, δὲν ὑπερέβη τὰ 600 χρυσᾶ μάρκα δηλαδὴ τὰς 1 .000 δραχ. ἐνῷ αὐτοὶ λαμβάνουν 20.000 δραχ. Ὁ ἐκπονῶν μίαν μελέτην ἐπιστημονικῶς δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέψῃ μόνον εἰς τὴν πασσάλωσιν ἀλλὰ κυρίως πρέπει νὰ συνδυάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης πρὸς τὸ κόστος τῆς μεταφορᾶς τῶν προσώπων καὶ ἐμπορευμάτων. Μόνον ἐκ τῆς συγκρίσεως αὐτῶν τῶν δύο παραγόντων δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀκριβῶς τὴν συμφέρουσαν γραμμὴν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ μία ὁδός· μόνον ἡ ἔννοια τῆς κινήσεως μιᾶς ὁδοῦ θὰ μᾶς δώσῃ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ κρίνωμεν ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ στερεότης τῆς ὁδοῦ τὸ πλάτος τῆς καμπύλης αὐτῆς καὶ πλεῖστα ἄλλα τὰ ὁποῖα συνδέονται πρὸς τὴν ἐπιστημονικὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὁδῶν. Διότι κυρίως δὲν δυνάμεθα μίαν ὁδὸν ἡ ὁποία συνδέει τὰ Ἀθήνας μὲ μίαν κώμην 500 κατοίκων νὰ τὴν κάμωμεν μὲ τὴν πολυτέλειαν, ἂν ἐπιτρέπεται ἡ λέξις, μὲ τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν τὴν ὁδὸν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Αὐτὰ κύριοι, ἦσαν τὰ στοιχεῖα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων αὐτῶν μὲ τὴν γενναίαν ἀμοιβὴν ποὺ λαμβάνει ὁ κ. ἀνάδοχος ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκπόνησιν τῶν ὁδῶν. Ὁ ἀναλαμβάνων τὴν χάραξιν μιᾶς ὁδοῦ πρέπει νὰ ἀποβλέψῃ ὄχι μόνον εἰς τὴν πασσάλωσιν αὐτῆς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀποβλέψῃ κυρίως καὶ πρὸ παντὸς εἰς τὴν δαπάνην αὐτῆς, εἰς τὸ κόστος μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιβαρυνθῇ καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἐλάχιστον τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς συντηρήσεως αὐτῆς· πᾶσα ἄλλη ἐκπόνησις, εἶναι καλὴ πασσάλωσις τῶν ὁδῶν δὲν εἶναι μελέτη, εἶναι μία ἁπλῆ χειρονακτικὴ ἐργασία. Ἀσφαλῶς δὲ τὴν μελέτην καὶ τὴν ἐκπόνησιν τοιούτων μελετῶν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὁ νομοθέτης ὅταν ἔδιδεν τοιαύτην ἀμοιβήν, εἰς τὸν ἀνάδοχον. Μία δὲ τοιαύτη ἐκπόνησις τῶν μελετῶν ἄν ἐγίνετο, θὰ παρεῖχεν καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὰ μέσα νὰ κρίνῃ ὄχι μόνον τὸ δυνατὸν εἰμὴ τῆς ἐκτελέσεως ἑκάστης ὁδοῦ, ἀλλὰ καὶ τὸ συμφέρον ἐκ μὴ ταύτης. Ἐὰν λοιπὸν ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς τοιαύτης μελέτης ἐγένετο γενικώτερον ἡ προγραμμάτωσις τῶν ὁδῶν ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἐλάμβανον αὗται οὔτε τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ἔλαβον οὔτε τὴν διασπορὰν τὴν ὁποίαν ἔλαβον καὶ ἀσφαλῶς καὶ τὰ προγράμματα αὐτῆς θὰ ἦσαν ὀλιγώτερον πολυτελῆ καὶ περισσότερον προσηρμοσμένα καὶ πρὸς τὰς τοπικὰς ἀνάγκας καὶ πρὸς τὰς συγκοινωνιακάς, καὶ πρὸς τὰς προβλέψεις τῆς ἀσφαλοῦς πραγματοποιήσεώς των. Ἔχω, κύριοι, παράδειγμα—διὰ νὰ μὴ ἐξέλθω τῆς ἰδικῆς μου περιφερείας—τὴν ὁδὸν Ναυπάκτου–Μεσολογγίου ἡ ὁποία ὅπως καὶ ὁ προλαλήσας συνάδελφός μου σᾶς εἶπεν, ἔχουσα μῆκος 45 χιλιομ. ἐκ τῶν ὁποίων περίπου τὰ 30 προϋπῆρχον, ἐστοίχισεν μόνον δι’ ἔργα ὑποδομῆς καὶ ἄνευ τῆς διαβάσεως τῆς Κακῆς Σκάλας, ὅπως λέγουν αἱ ἐπίσημοι πληροφορίαι τοῦ ὑπουργείου, καὶ ἄνευ τῶν ἄλλων τεχνικῶν ἔργων, 33.000.000 δραχ. ὑπολογίζεται δὲ ὅτι θὰ ἀπαιτηθοῦν διὰ τὴν διάβασιν τῆς Κακῆς Σκάλας καὶ τὰ λοιπὰ ἔργα ἄλλα 11.000.000 δραχ. δηλ. 44 ἑκατομμύρια δραχ. χωρὶς εἰς τὴν δαπάνην αὐτὴν νὰ ὑπολογισθῇ καὶ ἡ δαπάνη ἡ ὁποία θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν κατασκευὴν γεφύρας ἐπὶ τοῦ Εὐήνου ποταμοῦ, διότι ἡ ὑπάρχουσα σιδηροδρομικὴ γέφυρα δὲν ἀντέχει εἰς τὴν διάβασιν βαρέων τροχοφόρων καὶ αὐτοκινήτων. Φαντασθῆτε μέχρι ποίου σημείου θὰ φθάσῃ ἡ δαπάνη τῆς ὁδοῦ ταύτης, ἡ ὁποία ἂν θέσωμεν ὡς ὑπόθεσιν ὅτι στοιχίζει 50 ἑκατομ. δραχ. θὰ ἔχωμεν μίαν ἐτησίαν ἐπιβάρυνσιν εἰς τὸν τόκον τῶν 50.000.000 δραχ. 3.000.000 δραχ. Ἀλλὰ καὶ 2.000.000 τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται καὶ θὰ ἀπαιτηθοῦν διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῆς, θὰ ἔχωμεν μίαν ἐπιβάρυνσιν 5.000.000 δραχ. ἐτησίως, διὰ μίαν ὁδὸν τελείως ἄγονον καὶ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ἄχρηστον, θὰ εἶναι δὲ ἀσφαλῶς ἡ δαπάνη τῆς συντηρήσεως μεγάλη διότι ὡς μᾶς ἀπεκάλυψαν αἱ ἐσχάτως γενόμεναι πλημμύραι αἱ ὁποῖαι παρέσυραν τὰ χωματουργικὰ ἔργα, τὸ ὑπόστρωμμα ἐπὶ τοῦ μαλακοῦ ἐδάφους τῶν ὁδῶν αὐτῶν δὲν εἶχεν λίθους οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλεται νὰ τίθενται ὡς ὑπόστρωμμα ἐπὶ τῶν τοιούτων μαλακῶν ἐδαφῶν.

§237Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ποία περίπτωσις εἶναι αὐτή;

§238Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἡ ὁδὸς Ναυπάκτου–Μεσολογγίου. Ἐνῷ δὲ διεφημίσθη ὅτι ἡ ἀρτία τεχνικὴ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πορισμάτων τοῦ τεχνικοῦ συνεδρίου τῆς Οὐασικτῶνος, ἡ πολυτέλεια αὕτη περιωρίσθη μόνον εἰς τὸ ἐπίστρωμμα, διὰ δὲ τὸ ὑπόστρωμμα ἠμελήθησαν τελείως ὄχι μόνον τὰ πορίσματα τοῦ συνεδρείου τῆς Οὐασικτῶνος ἀλλὰ καὶ οἱ κανονισμοὶ τῆς κοινῆς ὁδοποιΐας.

§239Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπεβάλατε μίαν ἐρώτησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, αὕτη θὰ ἠδύνατο νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι τώρα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ κάθε εἰδικὸν ζήτημα.

§240Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἔλεγχος εἶναι δι’ αὐτὸ τὸ σημεῖον.

§241Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Ἀπὸ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον καθ’ ὃν κατασκευάζονται τὰ ἔργα, δικαιούμεθα νὰ εἴμεθα ἀπολύτως ἱκανοποιημένοι. Τώρα ἐὰν ἓν μέρος ὡρισμένης ὁδοῦ ἔχει κατασκευασθῇ κάπως ἐλαττωματικῶς, βεβαίως τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι σπουδαῖον, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβοῦν τοιαῦτα λάθη εἰς ὡρισμένα τμήματα ὁδῶν. Ἀλλὰ γενικῶς πρέπει νὰ εἴμεθα ἱκανοποιημένοι ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων.

§242Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐπειδὴ μὲ προκαλέσατε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν ὅτι τὰ ἀνοίγματα τῶν ἀνεγερθεισῶν γεφυρῶν εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν ἦσαν τόσον μικρά, ὥστε κατὰ τὰς τελευταίας πλημμύρας παρεσύρθησαν ὄχι μόνον γέφυραι, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρα τμήματα χωματουργικῶν ἐργασιῶν, ἀκριβῶς διότι τὰ ἀνοίγματα τῶν γεφυρῶν ἦσαν μικρά.

§243Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐὰν παρεσύρθησαν αἱ χωματουργικαὶ ἐργασίαι ἀπὸ τὰς πλημμύρας εἶναι καθημερινόν. Αὐτὸ δὲν ἀποδεικνύει κακοτεχνίαν.

§244Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἡ κίνησις, ὅπως σᾶς ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, τῆς ὁδοῦ ταύτης εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ ἀμφιβάλλω ἐὰν 1.000 ἄνθρωποι θὰ κινοῦνται ἐτησίως ἐπ’ αὐτῆς. Περὶ κινήσεως ἐμπορίου ἀπὸ Ναυπάκτου εἰς Μεσολόγγιον καὶ ἀντιθέτως οὔτε συζήτησις δύναται νὰ γίνῃ. Καὶ ἑπομένως διὰ τὴν κίνησιν τῶν 1.000 αὐτῶν ἀνθρώπων ἐπὶ μήκους 44 χιλιομ. θὰ δαπανᾶ τὸ Κράτος 5.000 δρχ. ἐτησίως δι’ ἕκαστον κινούμενον πρόσωπον. Ἐπὶ πλέον δὲ, ἐνῷ προετιμήθη ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ταύτης δὲν ἐλήφθη πρόνοια ὄχι μόνον νὰ μελετηθῇ ὁ τρόπος τῆς συνδέσεως τῆς μὴ εἰσέτι κατασκευασθείσης τῆς μὴ πραγματοποιηθείσης διαβάσεως τῆς Κακῆς Σκάλλας, ἀλλὰ καὶ τὸ δυνατὸν τῆς διαβάσεως αὐτῆς. Διότι ἐνῷ ἀληθῶς ἡ ὁδὸς αὐτὴ ἐγγίζει πρὸς ἀποπεράτωσιν, μηχανικῶς μέχρι τοῦδε δὲν ἐξευρέθη ὁ τρόπος τῆς πραγματοποιήσεως τῆς διαβάσεως ταύτης ἐπὶ κινδύνῳ ἀχρηστεύσεως ὁλοκλήρου τῆς ὁδοῦ. Δὲν ἐλήφθη δὲ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ ταύτης σύστασις γενομένη παρ’ ἡμῶν πρὸ διετίας ἐν τῇ Βουλῇ ἐν σχετικῇ ἐπερωτήσει, ὅπως ἀντὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης ἡ ὁποία θὰ ἀπῄτη τὴν δαπάνην τῶν 50.000.000 δρ., γίνῃ σύνδεσις τῶν 2 πόλεων αὐτῶν διὰ τῆς κατασκευῆς ἑνὸς μικροῦ τμήματος ὁδοῦ 8 χιλιομ. ἀπὸ Χάνι Κολοβοῦ εἰς Βασιλικὴ ἄνευ οὐδενὸς τεχνικοῦ ἔργου συμφώνως πρὸς μελέτην τοῦ γενικοῦ ἐπιτελείου, ὁπότε θὰ εἴχωμεν καὶ ἔγκαιρον ἑκάστοτε τὴν ἐπικοινωνίαν τῶν 2 πόλεων καὶ τὴν ἀποφυγὴν ὅλης τῆς δαπάνης αὐτῆς ἡ ὁποία ὑπάρχει κίνδυνος καὶ νὰ καταλήξῃ εἰς ἀχρήστευσιν. Τὸ σπουδαιότερον ὅμως κύριοι εἶναι ὅτι εἶναι ζήτημα ἐὰν ἡ ὁδὸς αὐτὴ κατεσκευάσθη ἢ κατασκευάζεται ἐπὶ τῇ βάσει ὁριστικῆς μελέτης· διότι ἐὰν κρίνω ἐκ τῆς πληροφορίας τὴν ὁποίαν μᾶς παρέσχεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅτι μόνον 350 χιλιόμ. ὁριστικαὶ μελέται ἐνεκρίθησαν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ὁδὸς αὕτη ἀσφαλῶς γίνεται ἄνευ τῆς ὑπάρξεως ὁριστικῆς μελέτης. Ἀσφαλῶς δὲ καὶ πλεῖσται ἄλλαι ὁδοὶ ἐκ τῶν κατασκευαζομένων ἐγίνοντο ἄνευ οὐδεμιᾶς μελέτης ἢ μᾶλλον χωρὶς νὰ προηγηθῇ οὐδεμία μελέτη ὁριστική. Εἶναι δὲ διερεύνητον καὶ ἄγνωστον ἀκόμη ποῖον εἶναι τὸ μῆκος καὶ ἡ ἔκτασις τῶν ὁδῶν γενικῶς αἱ ὁποῖαι ἐπρογραμματίσθησαν, διότι ἐνῷ ὁ ἀνάδοχος λέγει ὅτι τοῦ ἐδόθησαν 2.500 χιλιόμετρα, ὁ ὑπουργὸς εἰς τὸ ἔγγραφόν του τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνεν πρὸς αὐτὸν λέγει ὅτι ἐδόθησαν εἰς τὸν ἀνάδοχον μόνον 1503 χιλιόμ. ἤτοι 1400 νέαι ὁδοὶ καὶ 103 παλαιαὶ ὁδοί. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔστειλε τὸ ὑπουργεῖον πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν. Ἐὰν εἶναι ἐσφαλμένον.......

§245Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἐσφαλμένον.

§246Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἀλλὰ σεῖς ὑπελογίσατε τὸ σύνολον· ἐὰν μὲν διετυπώθη τὸ σύνολον τῶν ἀνατεθέντων ἀσφαλῶς εἶνε 2600 τόσα χιλ.

§247Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν ἐρωτήσητε μόνον διὰ τὸ δεύτερον πρόγραμμα, βέβαια, περίπου εἶναι αὐτό. Ἐὰν εἶναι τὸ σύνολον Β+Γ, ἀσφαλῶς εἶναι ἐκεῖνο ποὺ εἴπατε 2600.

§248Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐκ τῆς ἐκτάσεως αὐτῆς τῶν ὁδῶν ἐξετελέσθησαν κατὰ μὲν τὸν ἀνάδοχον χωματουργικὰ ἔργα ἐπὶ ἐκτάσεως 1101 χιλιομ., κατὰ δὲ τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ ἐκτάσεως 1200 χιλιομ. Πῶς συμβαίνει τοῦτο, τὸ ὑπουργεῖον ν’ ἀναγράφῃ εἰς τοὺς πίνακάς του περισσότερον ἀριθμὸν ἀπὸ τὸν ἐργολάβον; Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ κατανοήσω. Ἐξ αὐτῶν, λέγω, ἐσκυροστρώθησαν 227 χιλιόμ. καὶ ἐπερατώθησαν τὰ ἔργα μόνον ἐπὶ 76 χιλιομ. κατὰ τὸν ἀνάδοχον, κατὰ δὲ τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ 119 χιλιομ. Πῶς συμβαίνουν αἱ διαφοραὶ αὗται, ἐπίσης εἶναι εἰς ἐμὲ ἀνεξήγητον.

§249Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κατὰ τὴν χρονολογίαν ποὺ ἐδόθη ἑκάστη πληροφορία.

§250Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τοῦ Δεκεμβρίου εἶναι καὶ αἱ δυό. Εἰς τὰς 15 ἡ μιά, εἰς τάς 30 ἡ ἄλλη.

§251Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν γίνονται καταστάσεις ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν. Ἡ πληροφορία ἡ ὁποία ἐδόθη τὴν 15 Δεκεμβρίου θὰ ἦτο ἐπὶ τῇ βάσει στοιχείων τὰ ὁποῖα εἶχον συγκεντρωθῇ τὴν 30 Νοεμβρίου.

§252Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἀποκλείεται εἰς τὰς 15 ἡμέρας νὰ ἔλαβον πιστοποιήσεις καθυστερουμένων αἱ ὁποῖαι νὰ δικαιολογοῦν τὰς διαφορὰς αὐτάς. Δὲν εἶναι ἀπίθανον.

§253Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἰς τὸ σύνολον δὲ αὐτὸ τῶν ἐκτελεσθεισῶν ὁδῶν περιλαμβάνονται 27 γέφυραι ἀνοίγματος συνολικοῦ 226 μέτρων, ὑπολείπονται δὲ 45 γέφυραι ἀνοίγματος 650 μέτρων. Αὐτὴ εἶναι κατὰ τὸν πίνακα τοῦ ὑπουργείου ἡ εἰκὼν τὴν ὁποίαν ἐμφανίζουν συνολικῶς καὶ τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξε—καὶ βέβαια δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τὰ ἐπαναλάβω ἐγὼ—ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μου, ἡ εἰκὼν τὴν ὁποίαν ἐμφανίζουν ἐν συνόλῳ αἱ ἐκτελεσθεῖσαι ἐργασίαι. Διὰ τὰς ἐκτελεσθείσας ταύτας ὁδοὺς ἢ μᾶλλον διὰ τὰ ἐκτελεσθέντα αὐτὰ τμήματα τῶν ὁδῶν—καὶ καθ’ ὃ μέρος ἐξετελέσθησαν—ἐδαπανήθησαν περίπου 1100 ἑκατ. δηλαδὴ σχεδὸν τὸ ἥμισυ τοῦ δανείου. Ποία εἶναι ἡ ἐπιβάρυνσις, ἡ διαφορὰ κατὰ χιλιόμετρον, σᾶς ἀνέπτυξεν ὁ συνάδελφός μου, καὶ ἀνεγνώρισεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἠλαττωμένην μὲν κατά τι, ἀλλὰ σημαντικήν, φθάνουσαν εἰς τὸ διπλάσιον καὶ τριπλάσιον τῶν προβλέψεων τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ διάψευσις αὕτη τῶν προβλέψεων τῆς ὑπηρεσίας κατὰ τὸν κ. ὑπουργὸν ὀφείλεται πρῶτον εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τῶν ἡμερομισθίων......

§254Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἰς τὴν διὰ τῶν πρωτοκόλλων ὑπερτίμησιν τῶν ἡμερομισθίων.

§255Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἶμαι εἰς θέσιν, κύριοι, νὰ δώσω τὴν πληροφορίαν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν ὅτι τὰ πραγματικῶς διδόμενα ἡμερομίσθια εἰς τοὺς ἐργάτας εἶναι πολὺ κατώτερα τῶν κανονιζομένων καὶ ὑπάρχει τοιαύτη προσφορὰ ἐργασίας ὥστε δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὴν ἰδικήν μου περιφέρειαν προτιμῶνται μὲ μπιλλιέτα τῶν πολιτικῶν φίλων σας οἱ ἐργάται οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται εἰς τὴν ἑταιρείαν, πάντες δὲ οἱ πολιτικῶς ἀνήκοντες εἰς ἐμὲ ἀπεπέμφθησαν ἐκ τοῦ διαμερίσματος τῆς ὁδοῦ Ἀγρινίου–Καρπενησίου.

§256Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχω τὴν πληροφορίαν ἀπὸ τοὺς φίλους μου, ὅτι ἀπὸ τοὺς 10 ἐργολάβους ἕνας εἶναι φίλος τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ὅτι οἱ 9 δὲν εἶναι.

§257Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὰ τὰ λέγει ὁ κ. συνάδελφος ἀπὸ εὐχαρίστησιν. Διότι τί εἶναι ὠφελιμώτερον δι’ ἕνα πολιτευόμενον; νὰ τοῦ ζητοῦν 500 νὰ διορισθοῦν καὶ νὰ μὴ διορίσῃ οὔτε 10;

§258Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀνθρώπων, κ. συνάδελφε, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐργασθοῦν ἐπὶ ἡμερομισθίῳ περὶ ἐργατῶν καὶ ὄχι ἀργομίσθων. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, ἐὰν καὶ αἱ γενόμεναι ἐπιμετρήσεις τῆς ἐκτελεσθείσης ἐργασίας ἀνταποκρίνωνται πρὸς τὴν πραγματικότητα, ἀλλ’ ἀσφαλῶς ὁ ὑπερδιπλασιασμὸς αὐτὸς τῆς κατὰ χιλιόμετρον δαπάνης δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τῶν ἡμερομισθίων, ἀλλ’ εἰς τὴν πολυτέλειαν τῶν ὁδῶν καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν ὁριστικῶν καλῶν μελετῶν ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐγένοντο ἐπεκτάσεις τῶν ἐργασιῶν καὶ μὲ πολυτελεῖς κατασκευὰς εἰς ἀγόνους ἀρτηρίας καὶ εἰς τμήματα ὀρεινὰ καὶ βραχώδη.

§259Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ἀπολύτως ὅτι δὲν ὀφείλεται καὶ εἰς αὐτὸ ἐφ’ ὅσον τὰ ἡμερομίσθια τῆς τάξεως τῶν χειρωνακτῶν ἔχουν διαφορὰν 16%.

§260Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἡ σύμβασις, κύριοι, αὕτη στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀποδόσεως τοῦ ἐργάτου—δηλαδὴ ὁ ἐργολάβος ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν ὅτι ὁ ἐργάτης εἰς διάστημα μιᾶς ὥρας νὰ δώσῃ ὡρισμένον ποσὸν ἐργασίας. Τὸ ποσὸν αὐτὸ τῆς ἐργασίας, πολλαπλασιαζόμενον ἐπὶ τὸ ἡμερομίσθιον μᾶς δίδει τὴν βασικὴν τιμὴν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας πληρώνεται ὁ ἐργολάβος καὶ εἰς τὴν ὁποίαν προστίθεται καὶ τὸ 25% δι’ ἐργολαβικὸν κέρδος καὶ γενικὰ ἔξοδα. Αὐτὸς εἶναι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον πληρώνεται ὁ ἐργολάβος. Ἀλλὰ τὸ ἐργολαβικὸν αὐτὸ κέρδος ποικίλλει οὐσιωδῶς καὶ διαφέρει σπουδαίως, ὅταν πρόκειται περὶ ἁπλῆς χωματουργικῆς ἐργασίας, περὶ ἁπλῆς ἐκχωματώσεως, ἢ πρόκειται περὶ ἐκβραχισμοῦ. Διότι ἂν συγκρίνωμεν τὰς ἀναλύσεις τιμῶν καὶ λάβωμεν ὡς βασικὴν τιμήν, ὡς βασικὸν ἡμερομίσθιον διὰ τὸν κάθε ἐργάτην 40 δραχμὰς καὶ διὰ τὸν ἐκβραχιστὴν ἐργάτην τὸν ὑποδομοποιὸν 80 δραχμὰς ἔχομεν τὴν ἑξῆς διαφοράν.

§261Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ ὑποδομοποιὸς δὲν εἶναι πλέον ἐργάτης εἶναι τεχνίτης.

§262Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἶναι ἐπίσης ἐργάτης. Ἕν κυβικὸν μέτρον κατὰ τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν χωματουργικῆς ἐργασίας πληρώνεται πρὸς 2.40 τὴν ὥραν· ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸ ⅛ τοῦ 40 ἔχομεν καθ’ ὥραν ἀμοιβὴν ἐργάτου 5 δραχ. ἐπὶ 140 βάσιν ἀποδόσεως δηλαδὴ καθ’ ὥραν ἐργάτου ἔχομεν 7 δραχμὰς εἰς αὐτὰς ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν διὰ κανονισμὸν τῶν πρανῶν πρὸς 25 λεπτὰ ἐπίσης ἐπὶ 5 καὶ ἔχομεν ἄλλην 1.25 δραχμὰς δηλαδὴ ἓν κυβικὸν μέτρον ἐκχωματισμοῦ στοιχίζει 8.25, εἰς αὐτὰς τὰς 8.25 προστίθεται καὶ τὸ 25% διὰ γενικὰ ἔξοδα τοῦ ἐργολάβου καὶ ἔχομεν ἄλλας 2.05 δηλαδὴ ἔχομεν 10.30. Δηλαδὴ ὁ ἐργολάβος ὅταν ἐκτελεῖ μίαν ἐργασίαν ἑνὸς κυβικοῦ μέτρου χωματουργικήν, λαμβάνει 10.30 συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ ἐργολαβικοῦ κέρδους αὐτοῦ καὶ τῶν ἐξόδων ἐν συνόλῳ. Ἂν ὅμως ἐκτελῇ μίαν ἐργασίαν ἐκβραχισμοῦ, τότε ἔχομεν κατὰ τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν τὴν ἑξῆς δαπάνην: ἓν κυβικὸν μέτρον ἀπαιτεῖ 5 ὥρας ἐργασίαν ὑποδομοποιοῦ, τὰς ὁποίας ἂν πολλαπλασιάσωμεν ἐπὶ 10, δηλαδὴ τὸ ὄγδοον τοῦ ἡμερομισθίου 80 δραχμῶν ἔχομεν ἔξοδα ἐργάτου 50 δραχμὰς καὶ 5 δραχμὰς κανονισμοῦ τῶν πρανῶν καθὼς καὶ 9.60 δραχμὰς συμφώνως πρὸς τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν διὰ πυρίτιδα καὶ θρυαλλίδα ἔχομεν 64.40. Ἂν εἰς αὐτὰς προστεθῇ τὸ ἐργολαβικὸν κέρδος 25% δηλαδὴ 16.15 δραχμαί, θὰ ἔχωμεν 80.55. Δηλαδὴ ἂν εἰς μίαν ἐκτέλεσιν ἔργου ἐπὶ ὁμαλοῦ ἐδάφους λαμβάνῃ ὁ ἐργολάβος δραχ. 10.30 μὲ τὸ κέρδος του, δι’ ἕνα ἐκβραχισμὸν ἑνὸς κυβικοῦ μέτρου λαμβάνει 80.55 δραχμάς. Διὰ τοῦτο ἡ προτίμησις ὑπὲρ τῶν ἐκβραχισμῶν.

§263Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ ὑποθέτω ὅτι ἡ ἐργασία ἐπὶ ἐδάφους σκληροῦ θέλει περισσοτέραν ὥραν· ἂν γίνῃ ἑπομένως ἡ ἐκτέλεσις ἐπὶ ἐδάφους ἁπλοῦ, χωματουργικὴ εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα θὰ ἔχωμεν ἐργασίαν 80 πάλιν δραχμῶν.

§264Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐὰν ἔχῃ συμφέρον νὰ ἐκτελέσῃ ἐργασίας ἐπὶ ὁμαλοῦ ἐδάφους ἢ βραχώδους, εἶναι εἰς θέσιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς δώσῃ τὴν πληροφορίαν.

§265Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἀσφαλῶς ἔχει συμφέρον ἐπὶ βραχώδους ἐδάφους.

§266Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἀλλὰ ἐδῶ ἀνακύπτουν δύο ἕτερα σοβαρὰ ζητήματα: 1ον τὸ ἐλαττωματικὸν τὸ ὁποῖον ἐνέχει ἡ ἀνάθεσις τῆς μελέτης τῶν ὁδῶν εἰς τὸν ἴδιον τὸν ἐργολάβον, τὸν κατασκευαστὴν τῶν ἔργων ὁ ὁποῖος νὰ φροντίσῃ νὰ δώσῃ κατεύθυνσιν εἰς τὰς ὁδούς του διὰ τῶν ὀρεινῶν καὶ βραχωδῶν μερῶν ὅπου θὰ ἔχῃ μεγαλείτερον κέρδος. Ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἐκπληκτικόν, ἀλλὰ καὶ ἑτέρα ζημία σοβαρὰ τοῦ δημοσίου δύναμαι νὰ εἴπω. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι εἰς τὰς Ἀθήνας ἓν κυβικὸν μέτρον οἰκοδομισίμων λίθων στοιχίζει 55–60 δραχμὰς εἰς αὐτὰς δὲ περιλαμβάνονται ἡ ἐξόρυξις τῶν λίθων, ἡ διαλογὴ τῶν λίθων, ἡ φόρτωσις ἡ μεταφορὰ καὶ ὁ κυβισμός. Δι’ ἓν κυβικὸν μέτρον ἁπλῆς ἐξορύξεως ὁ ἐργολάβος λαμβάνει ἐν προκειμένῳ δραχ. 80.55, χωρὶς νὰ κάμῃ καμμίαν ἀπὸ τὰς ἄλλας ἐργασίας αὐτάς.

§267Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ τονίσω τοῦτο: Μήπως τὴν ἐξήγησιν παρέχει τοῦτο τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὰς Ἀθήνας εἶναι πλησίον τὸ λατομεῖον τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὸ Ψυχικόν, ὑπάρχουν δὲ ἐκεῖ ἐπιστημονικὰ ὄργανα τὰ ὁποῖα καθιστοῦν μεγάλην τὴν κατανάλωσιν, εἶναι δὲ αὐτὴ ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τὸ Ψυχικὸν ἐλαχίστη, ἐνῶ πολλάκις ἔξω αἱ ἀποστάσεις εἶναι μεγάλαι; Αὐτὸ θὰ ἐξηγῇ τὸ πρᾶγμα.

§268Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ὁπωσδήποτε κέρδος, ἀλλὰ ἡ διαφορὰ παραμένει οὐσιώδης διότι ὁ ἐργολάβος δὲν ἔχει μεταφοράς.

§269Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς δὲν ἔχει;

§270Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἔχει ἄλλας ἀναλύσεις τιμῶν δι’ αὐτάς, ἄλλην ἰδιαιτέραν πληρωμήν.

§271Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχετε ἐπισήμους πληροφορίας δι’ αὐτὰ τὰ ὁποῖα μᾶς δίδετε, διὰ τὴν τιμὴν τοῦ χαλικιοῦ;

§272Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Βεβαίως ἔχω τὸν ἐπίσημον πίνακα τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν. Ἐκεῖνο δὲ εἰς τὸ ὁποῖον θέλω νὰ καταλήξω εἶναι τοῦτο, ὅτι ἕνεκα τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, δηλαδὴ τοῦ μεγάλου κέρδους ἐπὶ τῶν ἐκβραχισμῶν καταβάλλονται προσπάθειαι καὶ ἐπιτυγχάνεται νὰ κατευθύνωνται αἱ ὁδοὶ πρὸς ὀρεινὰ καὶ βραχώδη ἐδάφη χάριν αὐτῶν τῶν μεγάλων κερδῶν τὰ ὁποῖα ἀποκομίζουν οἱ ἐργολάβοι. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον σᾶς καταγγέλλω συγκεκριμένα περιστατικά. Εἰς τὴν περιφέρειαν τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐγένετο ἐκσκαφὴ ἐδάφους 10–12 μέτρων βάθους, ἔκπληκτοι δὲ οἱ κάτοικοι τῆς περιφερείας ἔβλεπον αἱ ὁδοὶ νὰ παραμερίζουν ἀπὸ τὰ ὁμαλὰ μέρη καὶ νὰ πλησιάζουν πρὸς τὰ ὀρεινά. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, τῆς μεγαλειτέρας ἀποδόσεως κερδῶν νομίζω ὅτι ἔγινε μία σπουδαία κατάχρησις κατὰ τὴν χάραξιν τῶν κατευθύνσεως τῶν ὁδῶν. Ἐπὶ τοῦ σημείου δὲ τούτου θὰ σᾶς παρακαλέσω, νὰ συστήσητε μίαν πραγματογνωμοσύνην ἀπὸ ἀνεπηρεάστους καὶ τελείως ἀξίους ἐμπιστοσύνης μηχανικοὺς ἔστω καὶ ξένους, νὰ ἐλέγξουν τὴν τοιαύτην χάραξιν καὶ κατασκευὴν τῶν ὁδῶν.

§273Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἔχετε συγκεκριμένας περιπτώσεις;

§274Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἰς τὸν Μόρνο ἐγένετο ἕνας ἐκβραχισμὸς διὰ μῆκος 60 μέτρων καὶ ἐδαπανήθησαν πολλὰ ἑκατομμύρια.

§275Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τίνος γνώμη εἶναι ὅτι ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἀπὸ ἐκεῖ; Ἔχετε συγκεκριμένον τι νὰ εἴπητε;

§276Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Μηχανικῶν. Ἅμα θὰ τὸ ἐξετάσουν, θὰ τὸ εὕρουν. Ὁ κ. Στράτος δὲ σᾶς ἀνέφερε καὶ ἄλλα περιστατικὰ τοιαῦτα. Ἀλλὰ κύριοι, ἕτερον σπουδαῖον σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει ἐπίσης ἰδιαιτέρως νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ ἡμῶν, εἶναι καὶ τὸ σημεῖον τῆς κινήσεως τῶν προκαταβολῶν τοῦ ἐργολάβου, διότι κατὰ τὸν πίνακα καὶ κατὰ τὸ ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου οὗτος εἶχε λάβη μέχρι τῆς 15 Δεκεμβρίου 1930 1027 ἑκατομμύρια δραχμὰς ὡς προκαταβολήν. Ἀπέναντι αὐτῆς ὑπεβλήθησαν, ὡς λέγει αὐτὸ τὸ ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου, εἰς τοὺς νομομηχανικοὺς πιστοποιήσεις δι’ ἐκτέλεσιν ἐργασίας ἀξίας 685 ἑκατ. ἔφθασαν δὲ εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἐνεκρίθησαν τοιαῦται πιστοποιήσεις ἀξίας μόνον 400 ἑκατομμυρίων δηλαδὴ παραμένουν εἰς χεῖρας τοῦ ἐργολάβου προκαταβολαὶ ἀνερχόμεναι εἰς 360–400 ἑκατομμύρια.

§277Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Λέγετε ὅτι δὲν ἔφθασαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἀλλ’ ὅμως ὑπεβλήθησαν πιστοποιήσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἔλθουν.

§278Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον λαμβάνω ὡς βάσιν μόνον τὰ 635 ἑκατομ. ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχονται αἱ πιστοποιήσεις τῶν νομομηχανικῶν καὶ ὄχι τοῦ ὑπουργείου.

§279Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ὥστε ἔχομεν δώσει περισσότερα 400 ἑκατομμύρια· εἶναι δυνατὸν αὐτό;

§280Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Μάλιστα.

§281Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἀναφέρει ἡμερομηνίαν τὴν 15ην Δεκεμβρίου, ἀλλ’ ὑπεβλήθησαν πιστοποιήσεις μέχρι τῆς τάδε. Αἱ πιστοποιήσεις αἱ ὁριστικαὶ γίνονται κατὰ τρίμηνον. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὑπολογίσητε Ὀκτώβριον Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ὑπάρχουν πιστοποιήσεις, ἀλλὰ ἐξετελέσθησαν ἐργασίαι. Ἐὰν ἐρωτήσητε τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία εἶναι πιστωτὴς σήμερον. Αἱ πιστοποιήσεις αἱ ὁριστικαὶ γίνονται κατὰ τρίμηνον.

§282Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐνῶ δὲ ὁ ἐργολάβος λαμβάνει αὐτὰς τὰς προκαταβολὰς ἀπὸ τὸ Κράτος, διὰ τὰς ὑποσυμβάσεις, διὰ τοῦ ἄρθρου 13 μιᾶς συμβάσεως ὑπεργολαβίας ὁρίζεται ὅτι ὁ ἀνάδοχος «δύναται» ἁπλῶς νὰ χορηγῇ προκαταβολὰς εἰς τὸ ἐργολάβον καὶ ὄχι «ὑποχρεωτικῶς» Ἑπομένως τοῦτο ἀσφαλῶς εἶναι τὸ κέρδος αὐτοῦ πρὸς ζημίαν καὶ τῶν ὑπεργολάβων ἀλλὰ καὶ τῶν ἐκτελουμένων ἔργων.

§283Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐντὸς τῶν ὑπεργολαδικῶν συμβολαίων εἶναι αὐτά, ἀλλὰ ἠξεύρετε ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις ὅπου ὁ ἀνάδοχος εἰσέπραξε καὶ δὲν ἔδωσεν εἰς τοὺς ἐργολάβους. «Δύναται» λέγει καὶ ὄχι «ὑποχρεωτικῶς», διότι ἐὰν ὑπεχρεοῦτο θὰ ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ δώσῃ ἐξ ἰδίων προκαταβολάς. Θὰ σᾶς εἴπῃ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργός, ὅτι καὶ σήμερον ἀφ’ ἑνὸς μὲν τό δημόσιον χρεωστᾷ εἰς τὸν κ. Μακρῆ καὶ οἱ ὑπεργολάβοι χρεωστοῦν εἰς τὸν κ. Μακρῆ· ὑπῆρξε δὲ περίοδος κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ὑπεργολάβοι ἐχρεώστουν εἰς τὸν κ. Μακρῆν χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἰσέπραξε παρὰ τοῦ δημοσίου, μέχρι 35 ἑκατομμύρια.

§284Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Αὐτὰ κ. ὑπουργέ, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι σύμβασις ὑπεργολαβίας, ἡ ὁποία περιέχει τοιαύτην διάταξιν δὲν ἔπρεπε νὰ ἐγκριθῇ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον.

§285Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἔχουν συγκεντρωθῆ συμβάσεις μέχρι ποσοῦ 1 ἑκατ. λιρῶν κατὰ τὸν ἀνάδοχον, καί 300 χιλιάδων λιρῶν νομίζω, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας.

§286Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Χαρτόσημον πληρώνεται δι’ αὐτάς;

§287Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Πληρώνεται πρόσθετον χαρτόσημον 1,80.

§288Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἔναντι δὲ αὐτῆς τῆς ὑψηλῆς συμμετοχῆς εἰς τὸ ἔργον αὐτό, τῆς ἀνωτέρας ἐποπτείας ἥν ἁπλῶς ἀσκεῖ ὁ ἐργολάβος, λαμβάνει 9% ἄνευ ἐπιβαρύνσεως οὐδεμιᾶς, οὔτε φόρου χαρτοσήμου, οὔτε μετοχικοῦ ταμείου. Τὸ σπουδαιότερον δὲ ἀκόμη εἶναι ὅτι, ὅταν κατηρτίζετο ἡ σύμβασις, ὑποβάλλων τὰς προτάσεις του ὁ ἤδη ἐργολάβος ἐζήτει ποσοστὸν 31%. Ὅταν δὲ τοῦ εἶπον νὰ κατέλθῃ κάτω τοῦ 31%, ἰσχυρίσθη ὅτι ἂν κατέλθῃ εἰς τὰ 28% δὲν θὰ φέρῃ καμμίαν εὐθύνην περὶ τῆς τυχὸν κακοτεχνίας. Καὶ τώρα ἐμφανίζεται ἐξασφαλίζων τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων μὲ τὸ 16% μόνον.

§289Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔλεγεν ὅτι ἂν κατέβαινεν κάτω τοῦ 28%, δὲν θὰ ἔμενε κέρδος εἰς τὴν ἑταιρείαν.

§290Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Καὶ μέλη τινὰ τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων τὸ ἔλεγον αὐτό.

§291Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, κύριοι, ἐξετελοῦντο καὶ ἐκτελοῦνται αἱ ὁδοὶ μέχρι προχθές, ὁπότε διετάχθη ἡ ἀναστολὴ τῶν ἔργων, διότι, δυστυχῶς τώρα τόσον βραδέως κατενοήθη ὅτι ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς εἶναι ἀδύνατος ἡ ὁλοκληρωτικὴ περάτωσις τῶν ὑπὸ κατασκευὴν ἔργων. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, εἰς αὐτὰς τὰς συνθήκας τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων προσθέσῃ κανεὶς καὶ τὰς μυρίας καταχρήσεις αἱ ὁποῖαι λαμβάνουν χώραν—ἀνέφερον μερικὰς καὶ εἶναι ἀσφαλῶς καὶ ἄλλαι τὰς ὁποίας ἐγὼ ἀγνοῶ—ὄχι μόνον εἰς βάρος τῶν ἔργων, ἀλλὰ καὶ εἰς βάρος τοῦ χρήματος τοῦ δημοσίου, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὰς δεινὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας διερχόμεθα μετὰ τόσης δυσφορίας καταβάλλεται ἀπὸ τὸν λαόν, ὅταν λέγω εἰς αὐτὰ ὅλα προσθέσῃ κανεὶς καὶ τὰς κοινολογουμένας φήμας ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἡ παραχώρησις τῶν ὑπεργολαβιῶν ἀποτελεῖ τὸ ἀντικείμενον πολλῶν ἰδιοτελῶν ἐπεμβάσεων καὶ ἐπιρροῶν καὶ ὅτι μέγιστα ποσὰ εἰς βάρος τῶν ἔργων καὶ τῆς καλῆς ἐκτελέσεως αὐτῶν καταβάλλονται ὑπὲρ τῶν δυναμένων νὰ ἐξασφαλίσωσι εἰς τοὺς ὑπεργολάβους ἓν οἱονδήποτε τμῆμα ὁδοῦ καὶ ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα μάλιστα εἶναι μέγιστα ὅταν πρόκειται περὶ ὁδῶν τῶν ὁποίων αἱ διελεύσεις εἶναι ἐξ ὀρεινῶν μερῶν τότε δικαιολογεῖ πλήρως τὴν δυσφορίαν καὶ τὴν ἀγανάκτησιν τὴν ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν ὀγκουμένην τῆς Κοινῆς Γνώμης διὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἐκτελοῦνται τὰ ἔργα.

§292Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποίους ὑπεργολάβους;

§293Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν τοὺς γνωρίζω ἐγώ, οὔτε ἐγγυῶμαι περὶ τῆς ἀληθείας τῶν φημῶν αὐτῶν.

§294Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐννοεῖτε τὰς τεχνικὰς ὑπηρεσίας;

§295Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὄχι τὰς τεχνικάς, ἐννοῶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι χωρὶς νὰ εἶναι οἱ ἴδιοι ἐργολάβοι παρεμβαίνουν μεταξὺ ὑπεργολάβων καὶ ἐργολάβων καὶ λαμβάνουν ἕν ποσὸν τὸ ὁποῖον φθάνει τὰς 30 καὶ 40.000 δρχ. κατὰ χιλιόμετρον.

§296Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχει γνῶσιν ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι ὑπάρχουν καὶ ὑπεργολάβοι, ἀλλὰ καὶ μεσάζοντες;

§297Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἔκαμεν ἀρκετὰ σαφῆ νύξιν τοῦ πράγματος.

§298Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι αὐτοῦ.

§299Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ δύναμαι νὰ βεβαιώσω εἶναι ὅτι ἡ ἔκτασις τῶν σχολίων καὶ τοῦ ψιθύρου εἶναι τοιαύτη ὥστε οὐδεὶς μεταξὺ ἡμῶν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τὰς ἀκοὰς αὐτοῦ δὲν ἔκρουσαν αἱ φῆμαι αὐταί.

§300Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διὰ νὰ ἰσχυρισθῆτε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, πρέπει νὰ ὑποστηρίξετε κάτι ἄλλο ὅτι τὸ 16%, τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ κ. Μακρῆς ἐξεχώρει εἰς τοὺς ὑπεργολάβους διὰ τὰ ἔξοδα, εἶναι ὑπερβολικόν. Ἀλλὰ καὶ τὸ ποσοστὸν αὐτὸ κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, ὁμοφώνως πλέον, τὸ ποσοστὸν τῶν 16% εἶναι μικρὸν καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ 18%, διότι αὐτὸ περιλαμβάνει καὶ τὰ ἀπρόοπτα καὶ τὰ γενικὰ ἔξοδα καὶ τὸ ὄφελος τοῦ ὑπεργολάβου.

§301Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων διὰ μὲν τὸ 16% ἀπεφάνθη παμψηφεὶ ὅτι καλῶς ἔχει...

§302Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Παμψηφεὶ μὲν ὅτι καλῶς ἔχει, κατὰ ἕνα μέγα δὲ μέρος ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ 18%.

§303Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποίους ἐννοεῖτε ὑπεργολάβους;

§304Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐννοῶ τοὺς ὑπεργολάβους τοὺς ἀναλαμβάνοντας τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, οἱ ὁποῖοι καταφεύγουν εἰς διάφορα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζουν εἰς αὐτοὺς τὴν προτίμησιν ἔναντι τῶν ἐργολάβων, ἐπ’ ἀμοιβῇ.

§305Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀπαγορεύεται νὰ ὑπάρχουν ἄλλοι ἐργολάβοι ἐντὸς τῶν ἑταιρειῶν αὐτῶν;

§306Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Βεβαίως, οἱ μὲν ἀρχικοὶ ἐργολάβοι.....

§307Π. ΦΛΩΡΟΣ. Εἰς τὴν Κόνιτσαν ἐδόθη ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων εἰς τὴν ἑταιρείαν «Κάδμος» καὶ αὐτὴ ἔδωσε εἰς διαφόρους τὴν ἐκτέλεσιν ἑνὸς καὶ δύο χιλιομέτρων.

§308Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ δὲν ἀποκλείεται, ἰδίως εἰς ὑπεργολάβους τοπικούς.

§309Π. ΦΛΩΡΟΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου οἱ ἐργάται τυραννοῦνται ἀφοῦ φορολογοῦνται ἀπὸ τὸν ἐργολάβον καὶ μὲ 3% διὰ κινίνο καταντᾶ δὲ νὰ τρώγουν ὅ,τι ἔτρωγε τὸ μεταγωγικὸ εἰς τὰ παλιὰ χρόνια.

§310Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἐνδιαφέρον τὸ πρᾶγμα αὐτό, ἀλλ’ εἶναι ἐκτὸς τῆς συζητήσεως. Πρέπει νὰ προχωρήσωμεν.

§311Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἤθελα ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μάθω δι’ αὐτὰς τὰς ὑπεργολαβίας ἐὰν ἔχῃ λάβῃ μέτρα, ὥστε αὐταὶ αἱ ὑπεργολαβίαι νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὰς ὡρισμένας ἐκείνας ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι ἐξ ἀρχῆς ἐπετέλεσαν τὸ συγκρότημα Μακρῆ, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε τὸ ἔργον. Διότι ὅπως ἦτο τὸ ἔργον εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὸ ἔργον, σπουδαίως συνετέλεσε τὸ περιστατικόν, ὅτι ἡ ἑταιρεία Μακρῆ εἶχε δύο σπουδαίους ὅρους τὸ μὲν ὅτι εἶχε χρηματοδότας Τράπεζαν ἐκ τῆς ὁποίας ἐξασφαλίζετο ἡ παροχὴ τῶν 6 ἑκατομμυρίων, τὸ δὲ ὅτι εἶχε συγκρότημα ἐκ τῶν καλλιτέρων μετόχων τῶν ἐργοληπτικῶν ἑταιρειῶν. Περὶ τούτου δὲν περιελήφθη ὡρισμένος ὅρος εἰς τὴν σύμβασιν. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι δὲν περιελήφθη τοιοῦτος ὅρος ἐδόθησαν εἰς διαφόρους ὑπεργολάβους διὰ τὴν κατασκευὴν διαφόρων τμημάτων.

§312Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ ἐργολάβος ὡς ἕν ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα προέβαλεν εἶναι ὅτι ἔχει μαζί του τὰς σπουδαιοτέρας τεχνικὰς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶχε σημασίαν, ὅταν θὰ κατεσκευάζοντο δρόμοι μὲ μόνιμα ὁδοστρώματα καὶ ἡ κατασκευὴ μονίμων ὁδοστρωμάτων ἦτο ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα ἐπιχειρήματα τῆς ἀναθέσεως του. Ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ὅρος οὐδέποτε ἐξεπληρώθη. Κατὰ συνέπειαν ὁ σπουδαιότερος λόγος ἐξέλιπεν.

§313Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε πρέπει νὰ προσθέσω, ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὅτι ἡμεῖς κάθε ἄλλο παρὰ ἐνισχύσαμεν τοὺς ὑπεργολάβους ὅπως περιορισθοῦν νὰ δώσουν τὰ ἔργα. Τουναντίον ἡμεῖς ἐξητάσαμεν τὴν γνώμην ὅτι εὐκταῖον θὰ εἶναι ἐφόσον......... Ἡ ἀπάντησις εἶναι σαφής, ἀλλὰ θέλω νὰ σᾶς εἰπῶ, ὅτι ἐκτὸς τῆς ἐξηγήσεως τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεων πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν ἄλλο μέτρον. Σήμερον μετὰ πάροδον 2½ ἐτῶν ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως ἡ ἑταιρεία Μακρῆ ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως εἶναι ἡ καλλίτερον ὀργανωμένη τεχνικὴ ἑταιρεία. Ὅταν ἀνέλαβε τὸ ἔργον ἦτο ἐμπορικὴ ἑταιρεία, σήμερον δὲ εἶναι ἐκ τῶν τεχνικῶν ἑταιρειῶν ἀναμφισβητήτως ἡ καλλιτέρα ἀπὸ ὅλας τὰς ἄλλας Δὲν εὑρίσκεται λοιπὸν εἰς μειονεκτικὴν θέσιν διὰ νὰ ἀναθέσῃ ἔργα εἰς ἄλλας ἑταιρείας.

§314Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τερματίζων, κ. βουλευταί, τὸν λόγον μου ὀφείλω νὰ διατυπώσω τὸ παράπονον ἀλλὰ καὶ τὴν διαμαρτυρίαν τῆς περιφερείας ἐκ τῆς ὁποίας προέρχομαι, ὅτι ὁ νομὸς Αἰτωλοακαρνανίας εἷς ἐκ τῶν μεγαλειτέρων κατ’ ἔκτασιν νομῶν τοῦ Κράτους διατέμνεται μόνον ὑπὸ δικτύου ὁδῶν, μόνον 246 χιλ. εἰς τμῆμα δὲ μέγιστον αὐτοῦ τοῦ Βάλτου Εὐρυτανίας καὶ Ναυπακτίας δὲν λαμβάνεται οὐδὲν μέτρον.

§315Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατε μου νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν. Μοῦ λέγει ὁ συνάδελφος μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἰς τὰς 24 Ἰουλίου 1929 ὁ ἀρχιμηχανικὸς ὁ Ἄγγλος Γ... τὸν ὁποῖον ἔχει ἐπικεφαλῆς τῆς τεχνικῆς του ὑπηρεσίας ὁ Μακρῆς ὑπέβαλεν ἓν μακρὸν ὑπόμνημα εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, καὶ τοῦ λέγει μεταξὺ ἄλλων (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐγκατάστασις περισσοτέρων ἐργολάβων...» Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ὀλίγοι τεχνικοὶ ὑπηγόρευαν νὰ ἐπεκταθῇ εἰς περισσοτέρους ὑπεργολάβους.

§316Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὸ τμῆμα αὐτὸ περιλαμβάνον μέγιστον μέρος ἀρχόμενον ἀπὸ τῆς Ἄρτης μέχρι Ναυπάκτου καὶ ἀπὸ Ἀγρινίου μέχρι Θεσσαλίας ὄχι μόνον στερεῖται καὶ ἴχνος ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ ἡμιονικαὶ συγκοινωνίαι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ χειμῶνος εἶναι ἐντελῶς διακεκομέναι λόγῳ τῆς παντελοῦς ἐλλείψεως γεφυρῶν ἐπὶ τῶν πλείστων διαρρεόντων αὐτὸ ποταμῶν καὶ χειμάρρων, καθ’ ἣν στιγμὴν συνιστῶμεν δαπανηρὰς ὑπηρεσίας ἀεροπορικῶν συγκοινωνιῶν χάριν τῆς ἐξυπηρετήσεως ὡρισμένης τάξεως προνομιούχων ἀνθρώπων.

§317Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῖαι;

§318Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Αὐτῶν οἱ ὁποῖοι χρησιμοποιοῦν τὰ ἀεροπλάνα.

§319Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ τὸ λέγετε αὐτό.

§320Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐν τούτοις ὁλόκληρος ὁ πληθυσμὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τὸ ὑστέρημά του χρηματοδοτεῖ τὰς ὑπηρεσίας αὐτάς, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ παραμένῃ εἰς τοιαύτην δυστυχίαν, εἰς τοιαύτην βαθμίδα πολιτισμοῦ ὥστε νὰ βλέπῃ ταξειδεύοντας ἀνθρώπους ἱπταμένους ὑπεράνω τῆς κεφαλῆς του καὶ αὐτὸς ὄχι μόνον νὰ στερῆται, ἀλλὰ νὰ ἀγνοῇ τὴν εἰκόνα εἰς τὴν ἔννοιαν καὶ αὐτοῦ τοῦ τροχοφόρου.

§321Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὴν τὴν κατάστασιν σκοπεῖ νὰ θεραπεύσῃ ἡ ὁδοποιΐα, ἡ ὁποία ἐκτελεῖται.

§322Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Αὐτὸ ἤλπιζον ὅτι θὰ ἴδῃ ὁ λαὸς δηλαδὴ μεταβολὴν καὶ βελτίωσιν τῆς καταστάσεως διὰ τῆς περὶ ὁδοποιΐας συμβάσεως. Ἀλλὰ δυστυχῶς συμπληροῦται μία τριετία ἐντὸς τῆς ὁποίας κατὰ ρητὸν λόγον τῆς συμβάσεως ἔπρεπε νὰ παραδοθῇ τὸ πρῶτον τμῆμα τῶν ἔργων καὶ ἐν τούτοις, ἐνῷ ὑπερέβημεν τὸ ποσὸν τῶν 3 ἑκατομμυρίων λιρῶν, ἐν τούτοις οὔτε ἴχνος ὁδοῦ δὲν παρεδόθη εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ κοινοῦ. Ἀντιθέτως εἰς πλείστας περιφερείας καὶ αἱ ὑπάρχουσαι συγκοινωνίαι διεκόπησαν καὶ αὐταὶ αἱ ὁδοπορικαὶ λόγῳ τῶν κατασκευαζομένων καὶ οὐδέποτε περατουμένων ἔργων λόγῳ ἐκσκαφῆς τοῦ ἐδάφους καὶ τῆς ἐξαπλώσεως τῶν πλημμυρῶν ἐπὶ τῶν ὁδῶν. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ εἰς ὃ σημεῖον ἔχει περιαχθῆ οὔτε παρήγορος εἶναι οὔτε ἀνεκτή, εἶναι κατάστασις προκαλοῦσα τὴν δυσφορίαν καὶ ἀγανάκτησιν αὐτοῦ.

§323Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι συνάδελφοι, καίτοι ἐπερατώθη ἡ διετία δὲν παρεδόθησαν, διότι ὡς γνωστὸν ἐὰν δὲν περάσῃ διετία ἀπὸ τῆς ἀποπερατώσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ χρῆσις. Ἔχουν περατωθῆ χωματουργικὰ ἔργα ἐπὶ 200 χιλιομέτρων.

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§325Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μολονότι διατρέχω τὸν κίνδυνον ν’ ἀκούσω τὴν κατηγορίαν ὅτι εἶμαι πολὺ ἐπίμονος θὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν πρότασιν τῆς παρακλήσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμον ν’ ἀναβληθῇ ἡ συνέχεια διὰ τὴν Δευτέραν, διότι ἡ Βουλὴ εἶναι καταπεπονημένη......

§326Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Ὄχι.

§327Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ σημερινὴ συζήτησις ἀπέδειξε πόσον δίκαιοι ἦσαν οἱ ἀγῶνες τοὺς ὁποίους κατεβάλλομεν ὅπως μὴ ψηφισθεῖ ἡ σύμβασις καὶ ἡ προσπάθεια τὴν ὁποίαν καταβάλλομεν ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὅπως ἀνατραπῇ ἡ σύμβασις. Νομίζω, ὅτι ἡ βάσις τῆς ὑποθέσεως εἶναι ἐσφαλμένη εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν διότι ἐφ’ ὅσον κάνει ἔργα ὁδοποιΐας τὰ ὁποῖα νομοθετοῦμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, βεβαίως θὰ γίνωνται ὅλα καὶ εἶναι τὰ παρατράγουδα τὰ ὁποῖα ἠκούσαμεν καὶ ὑποβάλλω τὴν γνώμην νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν περαιτέρω συνέχισιν τῶν ἔργων ἂν δὲν ἐπιβάλλεται ν’ ἀλλάξῃ σύστημα ἐκτελέσεως αὐτῶν.

§328Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κατὰ τίνα τρόπον;

§329Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἔργα διὰ συμβάσεων ἀπ’ εὐθείας διὰ τοῦ ἐκτελεστοῦ τοῦ ἔργου. Διότι ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπάρχει ὁ γενικὸς ἐργολάβος καὶ μετὰ δεύτερος καὶ τρίτος, δὲν βλέπω διατὶ τὸ Κράτος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὀργανώσῃ τὴν ἐπίβλεψιν καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μὲ τὸν τρίτον ἐκτελεστήν. Διότι ἡ σειρὰ τῆς συνεννοήσεως ἦτο ὅτι θὰ ἐκτελοῦνται ἔργα μόνιμα καὶ ἡ χρηματοδότησις θὰ ἐγίνετο ὑπὸ τοῦ ἐργολάβου, καὶ ὁ ἐργολάβος θὰ παρεῖχε τὰ ἐχέγγυα τῆς τεχνικῆς ὀργανώσεως καὶ θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἐπιβλέψεως τῶν ἔργων εἰς μίαν πενταετίαν. Κατὰ συνέπειαν τώρα δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τόσον μεγάλου ἐργολάβου, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀργὰ ἔστω — ἡμεῖς προσπαθήσαμεν τὸν Μάρτιον νομίζω ὅταν προήδρευσε τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως — νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημα τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων. Διότι ἂν συνεχισθῇ αὐτὸ τὸ σύστημα ἀσφαλῶς εἰς κάθε σύνοδον θὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν συζήτησιν τὴν ὁποίαν ἀκούομεν ἀπόψε.

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος.

§331Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Μία ἀθώα διακοπή μου ἢ μᾶλλον διαμαρτυρία μου ἡ ὁποία μάλιστα συνέπιπτε καὶ μὲ τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ὁμολόγησεν ὅτι ἐσχάτως ἐπανῆλθεν εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν τὴν ὁποίαν ἔδει ἐξ ἀρχῆς νὰ ἀκολουθήσῃ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως προεκάλεσε τὸν βρασμὸν ψυχικῆς ὀργῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις δὲν θέλω νὰ εἴπω μὲ αὐταρχικὸν τόνον ἀλλὰ καὶ μὲ τόνον ἐπιστημονικὸν μοῦ εἶπεν: ὁ μόνος ὁ ὁποῖος ἔχει ὀλιγώτερα δικαιώματα νὰ ὁμιλήσῃ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως εἶσθε σεῖς.

§332Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ σᾶς ἱκανοποιήσω λυποῦμαι δι’ αὐτὸ ποὺ εἶπα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι ἦτο φυσικὸν νὰ μὲ κατηγοροῦν ὅλοι διὰ τὴν σύμβασιν.

§333Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως.

§334Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑπεραμύνεσθε τῆς πολιτικῆς σας;

§335Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ὑπεραμυνθῶ καμμιᾶς πολιτικῆς μας, διότι ὁ νόμος 3454 εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, κατόπιν κοινῆς ἀποφάσεως ὅλων τῶν κομμάτων τῆς Χώρας, καὶ πρὸ παντὸς τοῦ διευθύνοντος τότε δύναταί τις εἰπεῖν τὰς τύχας τῆς Χώρας τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν. Ὁ νόμος λοιπὸν αὐτὸς κ. Πρωθυπουργὲ, εἰς τὸν ὁποῖον περιλαμβάνεται αὐτολεξεί.....

§336Ε. ΜΑΛΑΜΙΔΑΣ. Ποῖος ὑπουργὸς τὸν εἰσήγαγε;

§337Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Θὰ τὸ εἰπῶ. Ὁ νόμος αὐτὸς κ. Πρωθυπουργὲ τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζετε διότι εἶσθε ἀπὼν τότε ἐξ Ἑλλάδος ἀλλ’ οὔτε ἀνεγνώσατε φαίνεται αὐτόν, εἶναι νόμος εἰς τὸν ὁποῖον περιλαμβάνονται αὐτολεξεὶ αἱ λέξεις ὅλαι τῆς συμβάσεως, εἶναι ὁ νόμος ὁ ὁποῖος εἰσήχθη ὑπὸ τοῦ τότε ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων ὡς ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας εἰς τὴν Βουλὴν τῇ κοινῇ ἐμπνεύσει ὅλων τῶν κομμάτων τῆς Χώρας καὶ τοῦ κόμματος τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διότι ἀκόμη ταῦτα δὲν εἶχον ἀποχωρήσει καὶ μάλιστα εἰσηγητὴς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἦτο ὁ κ. Μπακόπουλος, ὥστε δὲν δικαιοῦσθε νομίζω νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νόμου τούτου.

§338Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἤθελον νὰ εἴπω ὅταν μοῦ ἐπετίθεντο καὶ μοῦ ἔλεγον καὶ σὺ βροῦτε.

§339Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Τώρα ὑποθέτω, ἐξηγήθημεν. Δὲν ἔχω καμμίαν εὐθύνην ἐγὼ καὶ τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἰδιαιτέραν διὰ τὸν νόμον αὐτὸν διότι εἰσήχθη ὡς εἶπον κατόπιν κοινῆς ἀποφάσεως ὅλων τῶν κομμάτων τῆς Χώρας καὶ ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς ἰδίας Βουλῆς ὁμοθύμως. Ὁ νόμος 3404 ἐὰν παρατηρήσατε ἐπιγράφεται «νόμος περὶ ἐξευρέσεως δανείου καὶ κατασκευῆς καί συντηρήσεως ὁδῶν». Καὶ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νόμου τούτου, ὁ τότε ὑπουργὸς Συγκοινωνίας ὅστις εἰσηγήσατο τοῦτον εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Μάρτιον τοῦ 1927 ἐστήριξε τὴν σημασίαν ὅλην τοῦ νόμου εἰς μίαν κυρίως βάσιν, εἰς τὴν βάσιν τῆς χρηματοδοτήσεως τοῦ ἐργολάβου. Τώρα θὰ εἴπητε τὸ Κράτος ἐπιτρέπεται νὰ τίθεται ὑπὸ ξένην ἀντίληψιν εἰς ζητήματα οἰκονομικῆς φύσεως; Τὸ Κράτος ἐτέθη ὑπὸ ξένην ἀντίληψιν πληρώνων τὰς συνεπείας τῆς ἑκάστοτε ἀτασθάλου πολιτικῆς του καὶ τῆς ἀπρονοησίας του. Δὲν ἦτο ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν χρήματα διὰ δανείου πρὸς ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων καὶ τὰ χρήματα ταῦτα καταφαγώνονται δι’ ἄλλας ὑπηρεσίας. Ἐγένετο δάνειον ἐπὶ Τρικούπη δι’ ἔργα σιδηροδρομικὰ δὲν ἠξεύρω πόσαν ἑκατ. καὶ τὸ δάνειον τοῦτο κατηναλώθη δι’ ἄλλας ἀνάγκας. Ἐγένετο ἐπὶ Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων τὸ 1911 δάνειον ἀρκετῶν ἑκατομμυρίων διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Θεσσαλίας καὶ κατηναλώθη δι’ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ἐπὶ πλέον ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἦτο τότε βεβαρυμένη μὲ τὰ λοιπὰ δάνεια τὰ προσφυγικά, τὸ τῆς σταθεροποιήσεως, ἐκ τῶν ἔργων τῆς Μακεδονίας εἶχεν ἐκκρεμεῖς τὰς δοσοληψίας μετὰ τῆς Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας, ὡς κατόπιν ἐκανόνισεν ὡς γνωστὸν καὶ ἦτο δύσκολον νὰ ἀσχοληθῇ καὶ μὲ τὸ δάνειον τῶν 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ταῦτα πάντα ἔχων ὑπ’ ὄψιν του ὁ νομοθέτης καὶ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις τότε, εἶπον ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ χρησιμοποιήσωμεν δάνεια διὰ τὸν σκοπὸν δι’ ὃν συνάπτονται καὶ ἂν ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ ἁπλῶς ὅτι θὰ κάνωμεν δάνειον 6 ἑκατομ. δι’ ἔργα, αὐτὰ θὰ μείνουν εἰς τὸ χαρτὶ καὶ θὰ καταφαγωθοῦν ἐν τῷ μεταξὺ δι’ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους.

§340Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. (Ὑφυπουργὸς Πολιτικοῦ Γραφείου). Κατηναλώθησαν δι’ ἄλλας ἀνάγκας δὲν κατεφαγώθησαν.

§341Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἔστω, δέχομαι τὴν λέξιν σας. Εἴπομεν λοιπὸν ὅτι θὰ καταναλωθοῦν ἀσφαλῶς τὰ 6.000 000 λίρες καὶ δὲν θὰ κάμωμεν ἔργα. Αὐτὸ εἶχεν ὑπ’ ὄψει του ὁ νομοθέτης καὶ εἶπε «θὰ πάρω ἕναν ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος θὰ ἀναλάβῃ νὰ μοῦ εὕρῃ τὰ λεπτὰ, καὶ δι’ αὐτῶν νὰ ἐκτελέσῃ ἔργα ὁδοποιΐας ἀλλὰ νὰ μὴ δύναμαι νὰ τοῦ εἴπω: ὅτι δὲν τὰ δίδω διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων καὶ οὕτω νὰ δεσμευθῶ ἔναντι αὐτοῦ συμβατικῶς καὶ θὰ τοῦ δίδω τόσον τοῖς ἑκατὸν διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ δανείου καὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων». Ἐὰν ἤρχετο ἐργολάβος εἰς τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας καὶ μᾶς ἔλεγεν: ὅτι θὰ σᾶς κάμω ἐργασίαν καὶ θὰ μοῦ δώσητε 25% διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, βεβαίως θὰ ἀπεπέμπετο ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον πὺξ καὶ λὰξ ἄνευ συζητήσεως. Ἀλλὰ σᾶς εἶπα ὅτι ἐγένετο συζήτησις καὶ ἐγένετο δεκτὸς ὁ ἐργολάβος μὲ τὸ αὐτὸ ποσοστὸν 25% ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς χρηματοδοτήσεως εἰς ἣν ἐτέθη καὶ ὁ περιοριστικὸς ὅρος διὰ τὸν ἐργολάβον ὅτι τὸ δάνειον ἔδει νὰ συναφθῇ ὑπὸ ὅρους παρεμφερεῖς ἢ πλειότερον ἐπωφελεῖς τοῦ δανείου σταθεροποιήσεως 6% τοῦ 1928. Ἐνῷ λοιπὸν ὁ ἐργολάβος εἶχεν ἀναλάβῃ τοιαύτην ὑποχρέωσιν τῆς ἐξευρέσεως δανείου τῶν 6.000.000 λιρῶν καὶ εἶναι γνωστὸν πόσον δύσκολος ἦτο ἡ ἐξεύρεσις τοιούτου ποσοῦ οὗτος ἀπηλλάγη τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν Ἤκουσα ὅτι ἐστάλη ἐπιστολὴ ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας κ. Χρηστομάνον ὑπογραφεῖσα καὶ ἀπὸ τὸν κ. Μαρῆν διὰ τῆς ὁποίας ἐδηλοῦτο εἰς αὐτὸν ὅτι ἀπαλλάσσεται τῆς ὑποχρεώσεως τῆς εὑρέσεως τοῦ δανείου τῶν 6 ἑκατομ. λιρῶν.

§342Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι ὅτι ἀπαλλάσσεται ἀλλ’ ὅτι δὲν δεχόμεθα νὰ μᾶς χρηματοδοτήσῃ, ἀλλ’ ὀψέποτε ἀλλάξομεν γνώμην, ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρείας διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ δανείου θὰ ὑπάρχῃ.

§343Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Εἰς τὴν σύμβασιν περιέχεται ὁ ὅρος ὅτι ἡ χρηματοδότησις δύναται νὰ γίνῃ ἀπὸ τὸ Κράτος.

§344Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἐντελῶς διάφορον τὸ ἓν ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἡ σύμβασις λέγει ὅτι ἄν τὸ Κράτος δυνηθῇ νὰ εὕρῃ δάνειον ὑπὸ ὅρους ἐπωφελεστέρους, ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὑποχρεοῦται ἡ ἑταιρεία Μακρῆ τότε τὸ Κράτος δὲν εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ δεχθῇ τοὺς ὅρους Μακρῆ.

§345Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ὅταν ὑπεγράφη ἡ σύμβασις αὐτὴ εἶχε ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐξουσιοτήσεως πρὸς χρηματοδότησιν τῶν συμβάσεων καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ὑπεγράφη καὶ ἡ σύμβασις τῆς Φαουντέσιον καὶ τῆς ὁδοποιΐας.

§346Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν ἡ ἐξουσιοδότησις μὲ τὴν χρηματοδότησιν τῶν ἔργων.

§347Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι, ὅταν ἐστάλη ἡ ἐπιστολὴ δι’ ἧς ἀπηλλάσσετο τῆς ὑποχρεώσεως τῆς ἐξευρέσεως τοῦ δανείου, εἶχε διαρρεύσῃ ἀρκετὸν χρονικὸν διάστημα καὶ ἡ ἑταιρεία Μακρῆ δὲν εἶχε ἐκπληρώσει τὰς συμβατικὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς.

§348Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπα ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀπαλλαγῆς οὐδεμιᾶς ὑποχρεώσεως.

§349Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἔτσι τὴν θεωρῶ ἐγώ.

§350Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Φαίνεται ὅτι δίδετε μεγάλην σημασίαν εἰς τὴν λέξιν χρηματοδότησις, ἐνῶ δὲν ἔχει τοιαύτην.

§351Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἦτο ἕνα βάρος τοῦ ἀναδόχου αὐτὸ παμμέγιστον τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἐχάρισε εἰς αὐτόν.

§352Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Μὰ τὶ βάρος εἶναι αὐτό. Τὶ θὰ ἐζημιοῦτο ἡ ἑταιρεία Μακρῆ, ἐὰν ἦτο μεσάζουσα ἑνὸς δανείου πρὸς τὸ Κράτος διατὶ μᾶς τὸ λέγετε, διὰ νὰ μᾶς ἀποδείξητε ὅτι ἦταν βαρὺς ὁ ὅρος;

§353Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι γνωστὸν καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἡ ἑταιρεία Μακρῆ, ἐὰν εἶχε τὸ βάρος τῆς ἐξευρέσεως τοῦ δανείου, δὲν θὰ ἐξώδευε καμμία πεντάραν διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ δανείου τούτου;

§354Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θὰ ἐλάμβανε προμήθεια.

§355Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Μόνον ὡς ἀστεῖον δύναται νά λέγετε τοῦτο. Θὰ ἐξώδευε προμήθειαν εἰς διαφόρους μεσίτας θὰ ἔδιδε δῶρα, θὰ ἐξώδευεν εἰς ταξείδια, δηλαδὴ ποσὰ ἀνερχόμενα εἰς 3% τοὐλάχιστον ἐφ’ ὅλου τοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου καὶ ταῦτα τὰ ἔξοδα εἶναι παγκοίνως γνωστὰ καὶ καθιερωμένα παγίως, ἀνεξαρτήτως τοῦ συστήματος ὅτι ἂν δὲν εὕρισκε τὸ δάνειον θὰ ἐκηρύσσετο ἔκπτωτος τῆς συμβάσεως. Αὐτὸ εἶναι τὸ βάρος τὸ ὁποῖον ἀφηρέσαμεν ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ. Τὴν ἀπαλλάξατε ἀπὸ βάρος 3% καὶ πλέον, ἤτοι ἐχαρίσατε εἰς αὐτὴν 75 ἑκατομμύρια δραχμάς. Καὶ ὅταν λέγω περὶ βάρους πρέπει νὰ ὁμιλήσω ἀντιστοίχως καὶ περὶ τοῦ Κράτους τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ζητήσῃ ἀντισταθμίσματα διὰ τὸ βάρος τοῦτο τῆς χρηματοδοτήσεως. Ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ ἀνταλλάγματα ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ ἥτις ὠφελεῖτο μὲ τὴν ἐπιστολήν σας 75 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι μόνον γνώμη ἰδική μου, εἶναι καὶ γνώμη τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων. Ἐν τῷ πρακτικῷ τοῦ 1929 τὸ ὁποῖον διετυπώθη κατόπιν τῶν προσκλήσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν ὅτι: δὲν δικαιολογεῖσθε πλέον νὰ δίδετε τὸ 9% εἰς τὸν Μακρῆ, ἀφοῦ ἔπαυσε πλέον ἡ ὑποχρέωσις τῆς χρηματοδοτήσεως. Καὶ αἱ προτάσεις μάλιστα τῆς ἑταιρείας Μακρῆ πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ὅταν ἐζήτη νὰ λάβῃ τὴν σύμβασιν ταύτην ἐζήτει τὸ 9%, διότι θὰ ὑφίστατο καὶ ἔλεγχον καὶ θὰ εἶχε καὶ τὸ βάρος τῆς χρηματοδοτήσεως καὶ θὰ ἐξώδευε περὶ τὰ 5% διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν χρημάτων τούτων.

§356Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Φοβοῦμαι ὅτι δίδετε ὑπερβολικὴν σημασίαν εἰς τὴν λέξιν χρηματοδότησις. Ἡ λέξις χρηματοδότησις δὲν ἔχει καμμίαν ἄλλην σημασίαν, παρὰ νὰ λέγῃ ὁ Μακρῆς εἰς τὸ Κράτος, κύριε Κράτος ἰδοὺ ἓν μέρος νὰ δανεισθῇς τίποτε ἄλλο.

§357Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Νομίζετε ὅτι πρόκειται περὶ παρανυχίδος; Τὸ νὰ προσφέρῃ τις, σήμερον δάνειον 6.000 000 λιρῶν τὸ θεωρεῖτε μικρὸν πρᾶγμα;

§358Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Παρὰ κάτω ἀπὸ παρονυχίδα.

§359Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Σφάλλεσθε μεγάλως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μέμφομαι τὴν Κυβέρνησιν κύριοι, εἶναι ὅτι δὲν ἐφρόντισε νὰ λάβῃ ἀνταλλάγματα διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἐλπίζω ὅτι προσεχῶς ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὰ λεχθέντα ἀπόψε ἐν τῇ μεταρρυθμίσει τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν θὰ κάμῃ, θὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐπιτύχῃ ἀνταλλάγματα.

§360Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ ἐπιδιώκομεν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὄχι ὅμως δι’ αὐτὸν τὸν λόγον.

§361Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ μεμφθῶμεν καὶ πάλιν τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῆς κατανομῆς τῶν ἐκτελουμένων ἔργων κατὰ τὰ διάφορα διαμερίσματα τοῦ Κράτους, δὲν ἐτήρησε τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἀναλογίαν τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ τηρήσῃ, ἐφ’ ὅσον ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς συνεισφέρει διὰ τὰ χρήματα τῆς ὁδοποιΐας. Ὅταν συνεζητεῖτο ὁ σχετικὸς νόμος ἐπὶ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Συγκοινωνίας καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου τούτου, ἐπρότεινε διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ εἰς τὰ ἐκτελεσθέντα ἔργα, μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης ἐπαρχίας τοῦ Κράτους πλέον τῶν 20%.

§362Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Γενικῶς;

§363Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Νὰ μὴ ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα θὰ ἐκτελεσθοῦν εἰς τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην ἐπαρχίαν πλέον τῶν 20% καὶ εἰς χιλιόμετρα καὶ εἰς δαπάνην. Ὅτε ἐγένετο ἡ συζήτησις εἰς τὴν Βουλὴν ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Μεταξᾶς ἀνεγνώρισεν ὅτι ἡ ἀναλογία αὕτη τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο δικαία, ἀλλ’ εἶπεν ὅμως, νὰ μὴ δεσμεύσωμεν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας δι’ εἰδικῆς διατάξεως διότι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ κινηθῇ ἐντὸς τοῦ πλαισίου τούτου, ὅταν τοῦ θέσωμεν νομοθετικὰς κυρώσεις, ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη λ. χ. εἰς μίαν ἐπαρχίαν αἱ ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι θὰ κατασκευασθῶσιν νὰ ὑπερβοῦν τὸ 20% κατά τινα χιλιόμετρα τὶ θὰ γίνῃ τότε; θὰ μείνῃ ἡ ὁδὸς εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο. Καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο ἑρμηνευτικὴ δήλωσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ συναινούσης τότε καὶ τῆς Βουλῆς ἡ ὁποία ἀνεγράφη εἰς τὰ πρακτικὰ κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ νέαι χῶραι ἀφ’ ἑνὸς θὰ προτιμηθοῦν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου εἶναι ὅτι πρέπει νὰ προσπαθήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ τηρήσῃ τὴν ἀναλογίαν τῆς διαφορᾶς τῶν 20% μεταξὺ τῶν διαφόρων διαμερισμάτων τῆς Ἑλλάδος. Τώρα εἶναι εἰς θέσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν ἐτήρησε τὴν ἀρχὴν ταύτην κατὰ τὴν κατανομὴν τῶν ἐκτελεστέων ὁδῶν;

§364Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Προκειμένου περὶ ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἡ ὁποία ἔχει τόσας ἀρτηρίας ἀπὸ τοῦ ἑνὸς κέντρου εἰς τὸ ἄλλο, εἶναι δυνατὸν νὰ τηρηθῇ αὐτὴ ἡ ἀναλογία;

§365Α. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Βεβαιότατα εἶναι δυνατὸν, ὅταν ὑπάρχει καλὴ θέλησις τῶν κυβερνώντων, θὰ τηρηθῇ ἡ ἑξῆς: Ὅταν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τοὺς πίνακας τοὺς ὁποίους θὰ συντάξητε καὶ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας καὶ τὸν πίνακα τῆς ἀναλογίας τῶν ὁδῶν εἰς τὸ Κράτος κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον ἀφ’ ἑνὸς καὶ κατὰ κάτοικον ἀφ’ ἑτέρου, τότε ὅταν πρόκηται νὰ ἀπονέμητε τὴν ὁδοποιϊτικὴν δικαιοσύνην εἰς τοὺς Ἕλληνας θὰ δύνασθε νὰ τηρήσητε ἓν μέτρον, ὥστε νὰ μὴ ἐγείρωνται αἱ δίκαιαι διαμαρτυρίαι αἱ σήμερον ἐγειρόμεναι ἀπὸ τὰ διάφορα διαμερίσματα τοῦ Κράτους.

§366Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πρωτίστως ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν εἶναι σπουδαία ἡ ἀρτηρία, ὅταν θὰ ἀποφασίσῃ νὰ κάνῃ ἕνα δρόμον, καὶ ἡ ἀρχὴ αὐτὴ θὰ τεθῇ ἐκποδών, ὅταν θὰ πρόκειται περὶ ὁδοῦ ὑψίστης σημασίας. Ἡ ἀρχὴ θὰ τηρηθῇ μόνον ὅταν πρόκειται περὶ ὁδοῦ μικρᾶς σημασίας. Ἐξ ἄλλου ὅταν μία ὁδὸς διέρχεται ἀπὸ διαφόρους ἐπαρχίας, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παρατηρήσωμεν πόσα χιλιόμετρα ἐξ αὐτῆς ἀναλογοῦν εἰς ἑκάστην περιφέρειαν;

§367Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶμαι τόσον ἀφελὴς ὥστε νὰ ὑποστηρίξω ὅτι πρέπει νὰ τηρηθῇ καὶ σχολαστικῶς ἡ ἀναλογία αὐτὴ κατὰ κάτοικον καὶ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον. Ὑποστηρίζω ὅτι ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προσέξῃ, ὥστε νὰ μὴ ὑπερβῇ τὴν ἀναλογίαν ταύτην τῶν 20% κατὰ πολὺ κλπ.

§368Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αἱ μεγάλαι ἀρτηρίαι ἀντιπροσωπεύουν ἓν ποσὸν 2.300.000 χιλιομ., ὑπολείπονται 600.000 χιλιόμ. τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὸ ⅕ καὶ ὑπολείπονται καὶ 1.200 τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχοῦν εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας.

§369Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑποθέτω νὰ μᾶς κατηγορῆτε ὅτι παρεβιάσαμεν τὸν νόμον, διότι ὁ νόμος αὐτὸς ἐψηφίσθη μὲ τοιαύτην ἔννοιαν. Ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας τότε ἐξεδήλωσε τὴν πολιτικήν του καὶ εἶπεν: ὅτι θὰ κάμῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Δὲν ὑποθέτω νὰ μᾶς δεσμεύσουν αἱ ὑποσχέσεις τὰς ὁποίας ἔδωσε πρὸς τὸ νομοθετικὸν βῆμα ὁ προκάτοχος ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἀφοῦ ὁ ἴδιος ὁμολογεῖ ὅτι ἠρνήθη νὰ τὴν δεχθῇ αὐτὴν τὴν τροποποίησιν.

§370Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἠρνήθη νὰ τὴν δεχθῶ ὡς διάταξιν θετικὴν τοῦ νόμου.

§371Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν σᾶς ἀρκεῖ ὁ νόμος;

§372Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἑρμηνευτικὴ δήλωσις συναφὴς πρὸς τὸν νόμον καὶ ὑποχρεοῦται πᾶσα Κυβέρνησις διάδοχος νὰ τὴν σεβασθῇ. Καὶ ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. ὑπουργόν: Δὲν εἶμαι ἀφελὴς νὰ πιστεύω ὅτι αἱ ὁδοὶ πρέπει νὰ γίνωνται μόνον κατ’ ἀναλογίαν κατοίκου καὶ κατὰ τετραγ. χιλιόμετρον. Αἱ ἀνάγκαι τῆς κατασκευῆς μιᾶς ὁδοῦ εἶναι πολλαὶ καὶ ποικίλαι: ἀνάγκαι συγκοινωνίας, ἀνάγκαι παραγωγῆς, ἀνάγκαι στρατιωτικῆς φύσεως καὶ πλεῖσται ἄλλαι. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀνάγκαι βεβαίως δὲν ἔπρεπε νὰ παροραθοῦν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὅλα τὰ διαμερίσματα τοῦ Κράτους βαρύνονται μὲ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ὁδοποιϊτικοῦ δανείου, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ εὑρίσκωνται καὶ τμήματα τοῦ Κράτους αὐτοῦ ἐντελῶς παρεγνωρισμένα ἀπὸ ἀπόψεως ὁδοποιΐας, τμήματα τὰ ὁποῖα νὰ ἀτενίζουν μετὰ ζηλοφθονίας τὰς προνομίας τῶν ἄλλων...

§373Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ποῦ εἶναι αὐταὶ αἱ προνομίαι;

§374Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὴν νῆσον Λέσβον λ. χ. ἡ ὁποία ἐνῷ εἶχεν 163 χιλιόμ. δρόμον ἐθνικὸν καὶ εἰς τήν ὁποίαν ἀναλογοῦσιν εἰς ἕκαστον κάτοικον κατὰ μίαν στατιστικὴν τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἥν ἔχω, 2.95 μ. ὁδοῦ δημοσίας, κατασκευάζονται σήμερον ἄλλα 120 χιλιόμ. ὁδῶν ἐθνικῶν. Καὶ ἔρχομαι τώρα pro domo sua, καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μου ἐπαρχίαν, τὴν ἐπαρχίαν Καρδίτσης. Ἡ ἐπαρχία αὕτη ἔχει ἔκτασιν τετραγωνικῶν χιλιομέτρων 3.400, ἔχει 115 χιλ. κατοίκους καὶ ὅμως ἐθνικὴν ὁδὸν μόνον 40 χιλιόμ. εἶχε καὶ δὲν ἐκτελοῦνται σήμερον παρὰ 30 χιλιόμ. τῆς ὁδοῦ Ἀγρινίου–Καρδίτσης.

§375Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Γίνεται καὶ ἡ ὁδὸς Καρδίτσης–Τρικκάλων.

§376Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ὁδὸς Τρικκάλων–Καρδίτσης εἶναι ἀφετηρία τριῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, καὶ ἐξ αὐτῆς νέα χιλιόμετρα δὲν γίνονται πλέον τῶν 15 διότι ὑπῆρχε καὶ τμῆμα κατασκευασθὲν πρὸ ἐτῶν ὅπερ ὑπελόγισα ἀνωτέρω.

§377Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Μέσα στὸν κάμπο ποὺ ὑπάρχουν καὶ σιδηρόδρομοι θέλετε δρόμους, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν πουθενά.

§378Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς δικαιολογῶ, διότι ἀγνοεῖτε ὅτι ἡ ἐπαρχία Καρδίτσης εἶναι ὀρεινὴ κατὰ τὸ πλεῖστον. Λοιπόν, κύριοι, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καρδίτσης, ἡ ὁποία ἔχει 115 χιλ. κατοίκους, εἴδατε ποία εἶναι ἡ κατάστασις. Γίνονται σήμερον ἡ ὁδὸς Ἀγρινίου–Καρδίτσης 30 χιλιόμ. καὶ ἡ ὁδὸς Τρικκάλων–Καρδίτσης, ἡ ὁποία δὲν εἶναι παραπάνω ἀπὸ 25 χιλιόμ.

§379Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων προεβλέπετο ἐκ τοῦ προγράμματος τῆς ὁδοποιΐας ἡ κατασκευὴ 10 χιλιόμ.

§380Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω καὶ διὰ τὸν νομὸν Τρικκάλων. Εἶπον τί γίνεται εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καρδίτσης, εἰς τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Καρασεβδᾶς ὅτι ὑπάρχουν καὶ σιδηρόδρομοι. Ἐὰν πᾶτε τώρα, κύριοι, θὰ πᾶτε μόνον μὲ βάρκες, διότι μὲ τὴν πλημμύραν εἶναι ὁλόκληρος ἡ πεδινὴ ἔκτασις τέναγος ἀπέραντον. Μὲ τόσα τετρ. χιλιόμ, ὑπερβαίνοντα εἰς τὸ διπλάσιον τὴν νῆσον Λέσβον, αὐτὴ ἡ ἐπαρχία ἔχει μόνον 80 χιλιόμ. ἁμαξιτῆς ὁδοῦ καθ’ ἥν στιγμὴν ἡ Λέσβος ἔχει 233 χιλιόμ. Αὐτὸ ὀνομάζεται ὁδοποιϊτικὴ δικαιοσύνη;

§381ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θέλετε τὰς πρὸ τοῦ πολέμου ὁδοὺς νὰ τὶς καταστρέψωμεν;

§382Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἀντελήφθητε τὸ πνεῦμα μου. Ἐγὼ θέλω δικαιοσύνην. Ὁ νομὸς Τρικκάλων, 5.824 τετρ. χιλιόμ. εἶχε, κύριοι, μόνον 114 χιλιόμ. δρόμους, ἤτοι κατὰ κάτοικον 0,84 μ. Σήμερον κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον μὲ τὰ 100 χιλιόμ. ὁδοί, αἱ ὁποῖαι ἐκτελοῦνται εἰς τὸν νομὸν αὐτὸν ἔχομεν 34.05 μέτρα κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀντιστοίχως εἰς τὴν Λέσβον ἔχομεν 180 μ. δρόμων κατὰ τετραγ. χιλιόμ. καὶ κατὰ κάτοικον 2.73 μ. Αὐτὰ λέγω· ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τηρηθῇ αὐτὴ ἡ ἀναλογία, ἐκτὸς τῶν μεγάλων ἀρτηριῶν, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ γίνουν ὅπως ἡ ὁδὸς Ἀγρινίου–Καρδίτσης–Τρικκάλων, ὁδὸς μεγάλης σημασίας ἢ καὶ αἱ ἄλλαι ὁδοί, αἱ ἄγουσαι εἰς τὴν Δ. Μακεδονίαν ἢ αἱ συνδέουσαι τὴν Μακεδονίαν μὲ τὴν Θεσσαλίαν. Τοιαῦται περιπτώσεις δὲν συντρέχουν διὰ τὴν νῆσον Λέσβον ἔχουσαν καὶ θαλασσίαν συγκοινωνίαν καὶ εἰς ἣν ὡς ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος ἐπερωτῶντος βουλευτοῦ Βάλτου, ἐγένοντο καὶ δύο δρόμοι χιλιομέτρων 14 διὰ νὰ συγκοινωνοῦν αἱ ἐπαύλεις!!! Δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ περαιτέρω ὑπάρχουσα αὐτὴ ἡ ἀνισότης ἵνα μὴ γεννῶνται εὔλογα παράπονα τῶν διαφόρων διαμερισμάτων τὰ ὁποῖα δικαίως λέγουν: μαζὺ πληρώνουμε φόρους, ἐσὺ ὅμως ἔχεις τοῦ κόσμου τοὺς ἁμαξωτοὺς δρόμους, ἐνῷ ἐγὼ πηγαίνω μὲ βάρκες καὶ μὲ ἡμιόνους. Κατὰ τοῦτο ψέγω τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις, ἀπὸ ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἔχει ὑπ’ ὄψιν της κατὰ τὴν κατανομὴν τῶν ὁδῶν, νὰ τηρήσῃ ἓν ἄλλο μέτρον μεγαλειτέρας δικαιοσύνης καὶ ὄχι νὰ διαιρέσῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς διαμερίσματα εὐνοούμενα, καὶ εἰς διαμερίσματα καταδιωκόμενα ὡς εἶναι ἡ ἐπαρχία Καρδίτσης εἰς ἣν ἔπρεπε νὰ κατασκευασθοῦν ἐκ τῶν πρώτων αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ Καρδίτσης,— Φαρσάλλων Καρδίτσης–Λαμία καὶ Καρδίτσης Μαυρομετίου καὶ Καρδίτσης Λαρίσσης, ἀπαραίτητον διὰ τὴν οἰκονομικήν της ἀνάπτυξιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀξιόμεμπτον ἀκόμη κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως εἶναι, ὅτι ἐδόθησαν ὑπερβολικὰ χιλιόμετρα εἰς τὴν ἑταιρείαν πρὸς ἐκτέλεσιν καὶ δὴ 2500 τοιαῦτα κατὰ τὰ τρία ἔτη παρὰ τὴν ἀντοχὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ παρ’ ὅλας τὰς προβλέψεις ὅτι ἦτο ἀδύνατον ταῦτα νὰ ἐκτελεσθῶσιν ὡς ἔδει ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν.

§383Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὄχι τὰς προβλέψεις, διότι αἱ προβλέψεις ἔλεγον ὅτι μποροῦσαν νὰ ἐκτελεσθοῦν.

§384Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Αἱ προβλέψεις αἱ πραγματικαί, τὰς ὁποίας ἔπρεπεν νὰ ἔχῃ ἡ πεῖρα τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοιοῦτον ζήτημα......

§385Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ποιὰ πεῖρα; Ἡ προσωπικὴ τῶν ὑπουργῶν;

§386Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα. Διότι ὁ ὑπουργὸς εἶναι ὑπεύθυνος δι’ ὅ,τι ἐκτελεῖται εἰς τὸ Κράτος καὶ ἡ πεῖρα ἀπέλιπεν ἐντελῶς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν Λοιπόν, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν ἔπρεπε νὰ διαθέσωμεν ἀμέσως διὰ τὰ τρία ἔτη 2500 χιλιόμετρα πρὸς ἐκτέλεσιν ἀλλὰ νὰ βαδίσωμεν περιεσκεμμένως.

§387Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Μὴν λησμονεῖτε ὅτι εἶναι μία κοινωνικὴ πολιτική. Αὐτὰ τὰ χρήματα δαπανῶνται παραγωγικῶς.

§388Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ξεύρω ἐὰν τὰ χρήματα θὰ τὰ πάρῃ ὁ λαὸς ἢ οἱ διάφοροι ἐργολάβοι καὶ ὑπεργολάβοι κερδίζοντες ἀθεμίτως μεγάλα ποσὰ εἰς βάρος τοῦ λαοῦ, ὅστις λαμβάνει μόνον δραχ. 30–40 ἡμερομίσθιον τὴν ἡμέραν οἱ δὲ ἐργολάβοι τὸ χρεώνουν πρὸς 70–80. Ἐδῶ ὑπάρχει εἰς τὴν § 3 τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμβάσεως ὅτι «ἡ πρώτη σειρὰ τῶν ἔργων τούτων ὁλικῆς δαπάνης 2.000.000 λιρῶν περατωθήσεται ἐντὸς τριετίας...» Ἡ σύμβασις λέγει ὅτι εἰς τὰ τρία ταῦτα ἔτη θὰ γίνῃ ἐργασία 2.000.000 λιρῶν, αὐτὸ δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς διατὶ ἐγένετο, δὲν κατώρθωσα νὰ τὸ ἀνακαλύψω. Μήπως ἦτο ἡ ἀρχικὴ πρόθεσις τοῦ νομοθέτου ὅτι πρέπει νὰ γίνωνται τὰ ἔργα βαθμιαίως, ὥστε καὶ ὁ προϋπολογισμὸς ν’ ἀντέχῃ καὶ τὰ ἔργα νὰ γίνωνται καλλίτερα ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως;

§389Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐκ τῆς πορείας τῶν προμελετῶν κρίνεται ποῖαι προθεσμίαι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τεθοῦν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν τεχνικῶν ἔργων. Κατὰ συνέπειαν καὶ τὰ 3 χρόνια εἶναι ἐνδεικτικά.

§390Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νόμου 3406 ὑπῆρχε ρητὴ διάταξις, τὴν ὁποίαν ὀφείλατε νὰ ἀκολουθήσητε, καὶ ἡ ὁποία λέγει ὅτι ὁ ἔλεγχος θὰ γίνεται ὑπὸ τῶν νομομηχανικῶν ἢ μηχανικῶν ἢ ὑπὸ εἰδικῆς ὑπηρεσίας ἐλέγχου ἐπὶ τούτῳ καταρτισθησομένης. Ἐδῶ εἶναι τὸ μεγαλείτερον λάθος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀπὸ αὐτὸ προέρχονται ὅλα τὰ ἄλλα τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ τῶν ὁποίων τὴν θεραπείαν ἐπιδιώκετε διὰ μέτρων σπασμωδικῶν. Εἶναι γνωστὸν εἰς ἀμφοτέρους καὶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας καὶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὑπάρχει σημαντικὸν ἔλλειμμα εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων καὶ μάλιστα ὑπηρεσίας τοιαύτης, τῆς ὁποίας αἱ ἐργασίαι καθημερινῶς αὐξάνουν. Ἔχουν τὰ σχέδια τῶν πόλεων, ἔχουν τὰ λιμενικὰ ἔργα, ἔχουν νὰ ἐξετάσουν μελέτας διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς ὁδούς, διὰ τὰς δημοσίας ὁδούς, περὶ συντηρήσεως καὶ κατασκευῆς αὐτῶν, ἔχουν τὰ σχολικὰ κτίρια, τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς, λαμβάνουν μέρος εἰς ἐπιτροπὰς καθορισμοῦ τῶν ὁρίων τῶν κοινοτήτων, εἰς τὰς ἐφορίας, εἰς τὰς Ἐκκλησίας, δὲν ὑπάρχει σήμερον πρᾶγμα ποὺ νὰ μὴ ὑπάρχῃ καὶ ὀλίγος μαϊντανός, ὀλίγος μηχανικός. Ἀφ’ οὗ λοιπὸν εἴχετε τοιαύτην ὑπηρεσίαν, ἐπιβεβαρυμένην μὲ τόσην ἐργασίαν καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος σᾶς ἔδιδε τὸ δικαίωμα νὰ ἱδρύσητε σῶμα ἐλέγχου διὰ τὴν ἐποπτείαν τῶν ἔργων τούτων, δὲν τὸ ἐπράξατε διότι ἐφαρμόσατε τὴν παροιμίαν «ἀκριβοὶ εἰς τὰ πίτουρα καὶ εὐθυνοὶ εἰς τὰ ἀλεύρια» ἠθελήσατε νὰ κάμητε οἰκονομίαν ὀλίγων χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἐναυαγήσατε. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὅτι ὁ ἔλεγχος ἐπὶ τῶν ἐκτελουμένων δημοσίων ἔργων, στοιχίζει 3% εἰς ὅλα τὰ κράτη ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν ἐκτελουμένων ἔργων, εἶναι δαπάνη ἀπαραίτητος, δαπάνη παραγωγικὴ πλέον διὰ τὸ δημόσιον ὁ ἔλεγχος τῶν δημοσίων ἔργων. Σεῖς ἀναθέσατε τὸν ἔλεγχον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν σας τῶν νομομηχανικῶν τὴν οὕτω πως ἐπιβεβαιουμένην ὡς σᾶς εἶπον ἀνωτέρω, ἐνῷ ἡ σύμβασις σᾶς ἔδιδε τὴν ὑποχρέωσιν ἀκόμη νὰ συστήσητε εἰδικὸν τμῆμα ἐλέγχου τῶν ἐκτελουμένων ἔργων.

§391Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁμιλεῖτε περὶ ἀνεπαρκείας ἐλέγχου τῶν ἔργων; ἀλλὰ δὲν ὁμολόγησε κανεὶς κακοτεχνίας κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, τὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα ἰσχυρίσθητε εἶναι σφάλματα μελέτης ἀλλὰ δὲν ὁμιλεῖτε περὶ ὀργανώσεως ὑπηρεσίας μελετῶν ὁμιλεῖτε περὶ ὀργανώσεως ὑπηρεσίας ἐλέγχου. Λοιπὸν ἡ ὑπηρεσία ἐλέγχου δὲν ἦτο ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἐπρολάμβανε τὰ σφάλματα τῶν μελετῶν.

§392Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Λάθος κάμνετε, ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐλέγχου ὅλα αὐτὰ θὰ τὰ ἀπέτρεπε καὶ θὰ τὰ προελάμβανεν ὑποδεικνύουσα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὰ τρωτὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἠδύνασθε καὶ ὀφείλατε νὰ προσλάβητε 10 μηχανικοὺς ἐπὶ μισθῷ 30.000 μηνιαίως δι’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα καὶ μὲ 2 ἀνωτέρους ἐπιθεωρητάς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μᾶς κάμνει δαπάνην μόνον 3.600.000 τὸ ἔτος. Ἐὰν εἴχατε λοιπὸν τοιαύτην ὑπηρεσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ εἴχατε ἀναθέσει εἰδικῶς τὴν ἐποπτείαν τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων θὰ ἐξοδεύατε εἰς τὰ 2.300.000.000 μόνον 1%, ἀντὶ 3% καὶ θὰ εἴχατε ἀπόδοσιν καὶ ἀπολαβὴν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρ. ὥστε νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον ὥστε ἐνῷ ἐξεκινήσαμεν ὅλοι μὲ μίαν ὡραίαν ἐλπίδα ὅτι ὅταν συνάψωμεν τὸ δάνειον τῶν 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν καὶ ἐπιβαρύνωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους μὲ 250.000.000 ἐτησίως ὅτι θὰ ἐκάμνωμεν τοὺς δρόμους μας καὶ ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ πολιτισμὸς εἰσῆλθεν εἰς τὰ ἀπολίτιστα ὀρεινὰ διαμερίσματα καὶ εἰς τὰς στέπας τῶν πεδινῶν διαμερισμάτων, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ὥστε ἐνῷ ἐξεκινήσαμεν μὲ τὰς 650.000 κόστος τῶν δρόμων κατὰ χιλιόμετρον, νὰ μᾶς στοιχίζῃ τοῦτο σήμερον 1.500.000.

§393Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). 1.050.000.

§394Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει ὑπολογισμῶν τῶν ὑπηρεσιῶν θὰ ἴδητε ὅτι δὲν κάμνω λάθος, καὶ σᾶς ἐρωτῶ ὅταν ὑπεβάλλοντο αἱ μελέται τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, δὲν ὑπεβάλλοντο καὶ προϋπολογισμοί; Ὅταν ἔφθασεν τὸ καλοκαῖρι τοῦ 1929 δὲν ἀντελήφθη ἡ ὑπηρεσία σας ὅτι ἦσαν λελανθασμένοι οἱ προϋπολογισμοί.

§395Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶπον προηγουμένως, ἐὰν ἐπροσέξατε εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου, ὅτι ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον πρὸς ἔγκρισιν μελέται μόνον 300 χιλιομέτρων ἀπέναντι τῶν 2500 χιλιομέτρων.

§396Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν εἴχατε μηχανικοὺς εἰδικούς, βεβαίως θὰ ἦτο καλλίτερον καὶ θὰ εἴχωμεν ἐλπίδας ὅτι θὰ γείνῃ ἐργασία δικαία, ἐὰν ἐλαμβάνατε ἀπὸ τότε τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα σήμερον λαμβάνονται. Καὶ πῶς θέλετε νὰ πιστεύσωμεν τώρα ἡμεῖς ἐδῶ καὶ ὁ λαὸς ὅτι ὑπεβλήθημεν εἰς χρηματικὰς θυσίας. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὰ πάντα προέρχονται ἀπὸ τὸ βασικὸν σφάλμα τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ μὴ θελήσῃ νὰ ἐξοδεύσῃ ὀλίγα ἑκατομμύρια ἵνα εἶναι εἰς θέσιν νὰ παρακολουθῇ τὸ ἔργον καὶ ἐξελέγχῃ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Μάλιστα παρουσιάζεται καὶ τὸ ἑξῆς φαινόμενον. Τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων εἰς τὴν τελευταίαν του ἀπόφασιν τοῦ 1929 εἶπεν: ὅτι τὸ 16% τοῦ ὑπεργολάβου εἶναι ὀλίγον καὶ πρέπει νὰ γίνῃ 18%. Ἂν αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη πολλῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, πῶς ἐνέσκηψεν αὐτὸ τὸ σμῆνος τῶν ἐργολάβων εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τῶν ὑπεργολάβων; Καὶ βλέπομεν, κύριοι, δρόμον τὸν ὁποῖον ἀνέλαβεν ὁ α ὑπεργολάβος, νὰ τὸν ἐκτελῇ ὁ 4ος ἢ 5ος ὑπεργολάβος, οἱ δρόμοι ἐκποιοῦνται εἰς τὸ χρηματιστήριον ὡς μετοχαὶ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς εἰς τὸν ἄλλον. Εἶναι δὲ κοινὸν μυστικὸν αὐτό, κύριοι, καὶ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις, ἐφ’ ὅσον τὰ ἔμαθεν αὐτὰ τὰ πράγματα νὰ λάβῃ μέτρα κατὰ τῶν ἀεριτζήδων τούτων. Εἶναι κοινὸν μυστικὸν διὰ τὰς Ἀθήνας ὅτι τὰ χιλιόμετρα ἔγιναν χρηματιστήριον καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ λέγωμεν περισσότερα πράγματα. Ἀφοῦ λοιπὸν μερικὰ μέλη τοῦ συμβουλίου τῶν ἔργων ἀπεφάνθησαν ὅτι τὰ 16% εἶναι ὀλίγα, πῶς ἔχομεν ἀφ’ ἑτέρου σμῆνος ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν νὰ λάβουν τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων. Τοῦτο εἶναι ἀπόδειξις ὅτι τὰ ἔργα τὰ ἐκτελούμενα ἐκτελοῦνται κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα ἀθέμιτα κέρδη εἰς τοὺς ἐργολάβους ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ δημοσίου, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ν’ ἀντιληφθῇ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τοὺς ἀπαιτουμένους ὀφθαλμούς, τοὺς μηχανικούς, διὰ ν’ ἀντιληφθῇ ποῦ εἶναι τὰ κέρδη.

§397Α. ΜΑΡΚΟΥ. Τὶ σημαίνει ὅτι τὰ χιλιόμετρα ἔγιναν χρηματιστήριον;

§398Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐκτελῶ ἔργα εἰσαγγελέως, οὔτε ἀνακριτὴς εἶμαι Ἀλλ’ εἶναι κοινὸν μυστικὸν ὅτι ἐνέσκηψεν εἰς τὰς Ἀθήνας σμῆνος ἐργολάβων καὶ ὑπεργολάβων καὶ ἀεριτζήδων. Τὸ νὰ σᾶς φέρω ἐγὼ τὰ στοιχεῖα καὶ νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τὰ πρόσωπα, οὔτε εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸ κάμω, οὔτε καὶ θέλω, διότι τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐδῶ ἐμοιράσθησαν κέρδη καὶ ἦλθον οἱ διάφοροι διὰ νὰ πάρουν τὰ ἔργα, ἐν’ ῷ, ἐὰν ἦτο ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλεγε τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, ὅτι εἶναι ὀλίγον τὸ 16% τῶν ἐργολάβων, δὲν θὰ ἔσπευδον νὰ ἔλθουν ἐδῶ, διότι δὲν θὰ εἶχον κέρδη.

§399Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Φρονεῖτε ἀκόμη ὅτι τὸ 16% εἶναι πολύ;

§400Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶμαι μηχανικός.

§401Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Οὔτε ἐγώ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τότε ἕνας βουλευτής, νῦν ὑπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως ὑπεστήριζε μίαν ἄλλην ἑταιρείαν μὲ 25%, καὶ ἐνθυμοῦμαι τὸν τότε ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας λέγοντα ὅτι ἀπεδείχθη κατὰ τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, ὅτι τὰ ἔργα θὰ γίνουν κακότεχνα καὶ δι’ αὐτὸ θὰ τὰ δώσωμεν μὲ 8% εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ.

§402Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἐδῶ ὁμιλοῦμεν ἤδη διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως καὶ ὄχι διὰ τὴν σύναψιν αὐτῆς, καὶ ἀνεγράφη ἀπὸ κἄποιον ἀξιότιμον συνάδελφον ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν ὅλα τὰ ἔργα μαζί, διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν τοὺς ἐργάτας καὶ ἀπεκαλύφθη ἐκ τῆς συζητήσεως ὅτι ἀτυχῶς τὰ χρήματα εἰσήρχοντο εἰς τὰ θυλάκια τῶν ἐργολάβων καὶ ὑπεργολάβων καὶ ὄχι εἰς τοὺς ἐργάτας. Τὸ ζήτημα τῆς προσλήψεως εἰδικῶν μηχανικῶν εὐχαρίστως εἶδον ὅτι τὸ ὑπεστήριξε καὶ ἕνα μέλος τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ὑπάρχει καὶ τὸ ζήτημα τῆς προσωρινῆς καὶ ὁριστικῆς παραλαβῆς τῶν ἔργων. Εἶναι εἰς θέσιν αἱ ὑπηρεσίαι σας γενικῶς, κ. ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, νὰ ἐνεργήσουν τὰς ὁριστικὰς καὶ προσωρινὰς παραλαβὰς τῶν ἔργων ἐντὸς τῶν νομίμων προθεσμιῶν; Κάθε ἄλλο! Διὰ τοῦτο δὲν δύνασθε ἄλλως νὰ πράξητε διὰ νὰ ἐκτελέσητε τὰ ἔργα ταῦτα, ἢ νὰ σχηματίσητε εἰδικὸν σῶμα ἐλέγχου ὡς προβλέπει ὁ νόμος λαμβάνοντες καὶ μηχανικοὺς ἐπὶ θητείᾳ ὡρισμένῃ. Τώρα πλέον ἀπεδείχθη, ἀργὰ βεβαίως, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων ἐγένετο πολυτελῶς καὶ παρὰ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὡμολογήσατε. Ἡμεῖς ψηφίσαντες τὸν νόμον ἐκεῖνον ἠθελήσαμεν νὰ συνδέσωμεν τὰ ἀπρόσιτα μέρη τῆς Ἑλλάδος, νὰ μορφώσωμεν τοὺς πληθυσμοὺς αὐτῶν καὶ ν’ ἀναπτύξωμεν τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῶν διαμερισμάτων τούτων. Δὲν εἴχομεν κανένα σκοπὸν στερούμενοι παντελῶς ὁδῶν νὰ κάνωμεν δρόμους πολυτελείας, τοὺς λεγομένους ὠτοδρόμους διὰ τ’ αὐτοκίνητα. Δὲν εἴχομεν σκοπὸν νὰ κάμαμεν τοιούτους δρόμους διὰ νὰ ἐξαπολύωμεν τὰ αὐτοκίνητά μας καὶ νὰ κάνωμεν περιπάτους, ἀλλὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ κάνωμεν δρόμους πρώτης ἀνάγκης, νὰ συνδέσωμεν τὰ διάφορα τμήματα τῆς χώρας. Καλὸν θὰ ἦτο βέβαια ἐὰν εἴχωμεν τὸ σύστημα τοῦ συνεδρίου τοῦ Washington, νὰ γίνωνται οἱ δρόμοι μὲ 8 μέτρα πλάτος, μὲ στρώσιμο, κλπ. διότι ἀναγνωρίζομεν ὅτι καλὰ εἶναι τὰ ἔργα αὐτά, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν εἴχωμεν καὶ χρήματα, οὔτε καὶ ὁ προϋπολογισμός μας ἠμποροῦσε νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὰς δαπάνας ταύτας. Τί διαμερίσματα εἴχομεν, κύριοι, νὰ συνδέσωμεν; τὴν Εὐρυτανίαν φερ’ εἰπεῖν μὲ τὴν Θεσσαλίαν, ἦτο ἀνάγκη ἡ ὁδὸς αὐτὴ νὰ ἔχῃ αὐτὸ τὸ πλάτος;

§403Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς ἐξήγησα, κύριοι, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ συστήματος ἐγένοντο. Ἦσαν ἐσφαλμένοι βεβαίως, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πολυτελοῦς αὐτῆς κατασκευῆς τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων ἔργων μᾶς ἔκαμε τοὺς ὑπολογισμούς.

§404Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν δύο γνώμας ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Ἡ μία εἶναι, ἅπαξ ἐκτελεῖται ἕν ἔργον, πρέπει νὰ ἐκτελῆται, ὅπως πρέπει, μὲ ὅλας τὰς ἀπαιτουμένας δαπάνας, νὰ γίνῃ δηλ. ἕν ἔργον καλό. Ἡ ἄλλη γνώμη εἶναι ὅτι, δι’ ἕν Κράτος πτωχὸν ὅπως εἴμεθα ἡμεῖς, δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐκτελεσθοῦν ἔργα τόσον πολυτελῆ, ἀλλὰ μὲ πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν, ὥστε νὰ συνδεθοῦν τὰ διαμερίσματα αὐτά, ἐγὼ δὲ τάσσομαι μὲ τὴν δευτέραν γνώμην, καθόσον οἱ δρόμοι αὐτοὶ βεβαίως δὲν θὰ εἶχον τὴν κίνησιν τῶν κεντρικῶν διαμερισμάτων τῆς Εὐρώπης. Π. χ. ἡ ὁδὸς Ἀγρινίου δὲν ἔχει κίνησιν χιλιάδων αὐτοκινήτων τὴν ἡμέραν. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον κατελήξατε ἤδη, ὅπως ἀπόψε μᾶς ἐξηγγείλατε ὅτι θέλετε νὰ κάμητε ἔργα ὀλιγώτερον πολυτελῆ, ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἤρχισαν, ἡ κλίσις τῶν ὁδῶν νὰ φθάσῃ καὶ μέχρις 8%, τὸ ἐπίστρωμα νὰ εἶναι μέχρι 3 μέτρων κλπ., ὀφείλατε ἐξ ἀρχῆς νὰ τὰ ἐφαρμόσητε καὶ μάλιστα εἰς τὸ ζήτημα τῆς κλίσεως, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι καθημερινῶς τὰ αὐτοκίνητα τελειοποιοῦνται καὶ ἔχομεν ἁλματώδεις προόδους αὐτῶν εἰς τὸ ζήτημα τῶν στροφῶν. Ἔχομεν διάφορον ἀπόδοσιν ταχύτητος μὲ τὸ ἴδιον βάρος τοῦ αὐτοκινήτου καὶ μὲ τὴν ἰδίαν κατανάλωσιν βενζίνης, τὰ αὐτοκίνητα λοιπὸν τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι καὶ τὰ μόνα μεταφορικὰ μέσα, μὲ τοὺς δρόμους τοὺς ὁποίους κατασκευάζομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὰ αὐτοκίνητα δύνανται ν’ ἀνέλθουν καὶ εἰς δρόμον μὲ 9% κλίσιν.

§405Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ κατέλθουν εἶναι δύσκολον καὶ ὄχι νὰ ἀνέλθουν.

§406ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κανεὶς δρόμος δὲν ἔχει κλίσιν περισσότεραν ἀπὸ 7%.

§407Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐὰν ἡ προϋπολογισθεῖσα ὑπὸ τοῦ συμβουλίου δαπάνη τῶν 650 ἑκατομ. ἀπεδεικνύετο ὀρθὴ καὶ πράγματι ἦτο καὶ ἑπομένως, ἐὰν τὸ δάνειον τῶν 6 ἑκατομ. λιρῶν ἐξήρκει διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, θὰ ἦσθε τῆς γνώμης ὅτι καὶ ἐν τῇ περιπτώσει αὐτῇ θὰ ἔπρεπε νὰ κάμωμεν οἰκονομίας;

§408Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι αὐτό, ἀλλὰ ἔπρεπεν ἡ ὑπηρεσία σας νὰ προΐδῃ μήπως μετὰ 6 μῆνας ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου δὲν θὰ ἐπήρκουν τὰ χρήματα ἐκεῖνα καὶ δὲν ὤφειλε νὰ ἐξακολουθῇ νὰ κάμῃ τοιαύτας ὁδοὺς πολυτελείας, τῶν ὁποίων δὲν εἴχομεν ἀνάγκην, ὥστε νὰ στερηθῶμεν σήμερον συγκοινωνίας ἑκατοντάδων χιλιομέτρων μὲ τὴν πολυτέλειαν τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσατε. Καὶ ἐπανήλθατε μὲν ὡς ἄσωτοι υἱοὶ εἰς τὴν ὁδὸν τὴν πρέπουσαν, ἀλλὰ σήμερον εἶναι ἀργά, διότι ἐξετελέσθησαν ἔργα εἰς ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα καὶ μάλιστα ἐξετελέσθησαν μεμονωμένα καὶ κατὰ τμήματα, ἀπέχοντα ἀλλήλων, καὶ σήμερον ἐὰν σταματήσουν τὰ ἔργα αὐτὰ θὰ καταστραφοῦν σὺν τῷ χρόνῳ καὶ τὰ ἐκτελεσθέντα τμήματα καὶ θὰ χάσωμεν τόσα ἑκατομμύρια.

§409Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ διαταγή, εἶπον καὶ προηγουμένως, δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν νὰ σταματήσουν τὰ ἔργα ὁριστικῶς, ἀλλὰ νὰ δώσῃ τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον διὰ νὰ ἐφαρμοσθοῦν τὰ νέα διαταχθέντα μέτρα.

§410Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλὰ σήμερον πλέον εἶναι ἀργά. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα σήμερον ὀρθῶς βεβαίως διεβλέψατε, ὀφείλατε νὰ τὰ διεβλέπατε ἀπὸ καιροῦ καὶ ὄχι ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅπως συνέβη καὶ εἰς τὴν κινίνην· τελευταίως ἀντελήφθητε τὴν κατωφέρειαν εἰς ἣν φέρεσθε διὰ τῆς κακῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως καὶ τῆς διασπαθήσεως τόσων ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς τηρήσεως καὶ κατασκευῆς τῶν ὁδῶν, ὑπάρχει ἕτερον σφάλμα τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ὑμετέρα Κυβέρνησις, εὐθὺς ἀπὸ τὴν πρώτων ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς τοῦ 1928, εἰσηγήσατο καὶ ἐψήφισε νόμον ὁ ὁποῖος ἐτορπίλλισε τὸν νόμον περὶ Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἐὰν διαβάσητε τί ἔλεγε τότε ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐβλέπατε ὅτι ἔλεγε «θὰ σοῦ κάμω, Ἑλληνικὲ Λαέ, ταμεῖα ἰδιαίτερα, θὰ σὲ ὑποβάλω εἰς φορολογίαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃς ὅτι τὴν τοιαύτην φορολογίαν τὴν ἐπιβάλλω μόνον διὰ τὸ καλό σου, διὰ νὰ δυνηθῇς νὰ ἴδῃς τὰ ἔργα τῆς Συγκοινωνίας ἐκτελούμενα εἰς τὰς ἐπαρχίας» καὶ εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐδέχθη ἀγογγύστως νὰ ὑποστῇ τὸν φόρον μέχρις 7% καὶ δὲν ἠκούσθη ἐξ οὐδενὸς διαμερίσματος τοῦ Κράτους οὐδὲ ἡ παραμικροτέρα κραυγὴ διαμαρτυρίας.

§411Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Δὲν τὸν ἐδέχθησαν ὅλα τὰ διαμερίσματα τὸν φόρον αὐτόν.

§412Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὅλα τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα ἐδέχθησαν τοὺς φόρους. Ὑπῆρχε δὲ ἡ σωτηρία διάταξις εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ εἰσπράξεις ἐκ τοῦ φόρου βενζίνης, καὶ τῶν φόρων τῶν προωρισμένων διὰ τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα ὁδοποιΐας νὰ κατατίθενται ἀνὰ πᾶν τρίμηνον, ὄχι εἰς τὰ θυλάκια τοῦ Κράτους, ἀλλὰ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Διότι γνωρίζομεν καλῶς τί σημαίνει ἡ ἀνάμιξις τῶν ἱερῶν τούτων χρημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μετὰ τῶν ἄλλων χρημάτων. Ἐὰν ἐτηρῆτο ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ νόμου, ἐὰν ἀνὰ πᾶ τρίμηνον οἱ ταμίαι τοῦ Κράτους ἀπέστελλον τὰ εἰσπραττόμενα ποσὰ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας σήμερον δὲν θὰ ἐτορπιλλίζετο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ θὰ εὑρίσκετο εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν, θὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν ὁδὸν τὴν πρέπουσαν. Ἡ κατάργησις ὅμως τῆς διατάξεως ἐκείνης ἐπέφερε ὅλα τὰ κακά. Ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας διὰ σημειώματος πρὸ ἡμερῶν, νὰ μοῦ δώσῃ ἀκριβῆ κατάστασιν τῶν ὁδῶν αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὸ Κράτος κατὰ κατηγορίας, κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον, πόσα εἰσέπραξε τὸ Κράτος ἀπὸ τὸν φόρον τῆς βενζίνης ἀπὸ τοῦ 28, καὶ πόσα ἀπέδωκεν εἰς τὰ ταμεῖα ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἐθεώρησε πρέπον νὰ μοῦ δώσῃ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἡ ὁποία ἦτο συντελεστικὴ διὰ τὴν συζήτησιν.

§413Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἔλαβα γνῶσιν.

§414Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Τὴν ἐζήτησα ἀπὸ τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος.

§415Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅλαι αἱ ἐρωτήσεις τῶν κ. βουλευτῶν σχετικῶς μὲ τὴν ὁδοποιΐαν ἔτυχον ἀπαντήσεως.

§416Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος ἐστάλη ἐρώτημα ἀπὸ τὰ γραφεῖα τῆς Βουλῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§417Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἀπαντήσατε κ. ὑπουργέ, διότι ἔχω ἀντίγραφον. Εἶναι ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου πρὸς τὴν Βουλήν.

§418Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς λέγει, ὅτι δὲν γνωρίζει ἐὰν ἐστάλη τοιοῦτον ἔγγραφον. Ἐγὼ τὸ μεσημέρι ἠρώτησα εἰς τὰ γραφεῖα τῆς Βουλῆς, καὶ μοῦ ἀπήντησαν ὅτι δὲν γνωρίζουν. Πάντως ἐγὼ δὲν τὸ ἔχω. Τὸ ἤθελον διὰ νὰ συζητήσω ἐπὶ τῇ βάσει ἀριθμῶν, καὶ τώρα ἀναγκάζομαι νὰ συζητήσω ἐπὶ τῇ βάσει ὄχι ἀριθμῶν καὶ ἐνῷ ὁ ὑπουργὸς λέγει ὅτι δὲν ἔχει γνῶσιν τοιαύτης αἰτήσεώς μου, ὁ κ. βουλευτὴς μοὶ ἀνέφερεν καὶ ἀπάντησιν τοῦ ὑπουργείου. Ὡραία ἐνημερότης!!! Ἐὰν ἀπεδίδετε, κύριοι, τὰ εἰσπραττόμενα ἐτησίως περὶ τὰ 350 ἑκατομ. ἐκ τοῦ φόρου τῆς βενζίνης εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἢ εἰς τὰ ταμεῖα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, καὶ ν’ ἀπεδίδετε εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα τὰ εἰσπραττόμενα ποσὰ ἐκ τῶν φόρων 7%, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 30 ἑκατομ. ἐτησίως, ἐκτὸς τῆς ἐπιχορηγήσεως τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ κάμῃ τὸ Κράτος, τότε βεβαίως θὰ ἠδύνατο καὶ ἡ συντήρησις τῶν ἐθνικῶν ἐδῶν νὰ μὴ χωλαίνῃ καθ’ ὃν τρόπον χωλαίνει σήμερον, καὶ τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα τὰ ὁποῖα ἦσαν τὰ πρῶτα φυτώρια τῆς αὐτοδιοικήσεως ἠδύναντο νὰ ζήσουν σήμερον, καὶ ἠδύναντο νὰ κινηθοῦν. Σήμερον σᾶς ζητοῦν τὰ χρήματα τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα τὰ ὁποῖα τοῖς ἀνήκουν, ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν φόρων ἑκάστης ἐπαρχίας, καὶ σεῖς δὲν τ’ ἀποδίδετε καὶ λέγετε θὰ σᾶς τὰ δώσωμεν, καίτοι δὲν παρῆλθον τρία ἔτη τὰ χρήματα αὐτὰ δὲν ἐδόθησαν.

§419Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν ἂν δὲν ἀπατῶμαι εἰς τὴν προηγουμένην συζήτησιν ὅτι τὰ ἀπέδωκεν ὅλα.

§420Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι. Ἔχω τὰ πρακτικὰ ἐδῶ. Ὁ κ, ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν ὅτι ἔδωσεν 170 ἑκατομ. ἐνῷ χρεωστοῦσε 550. Πόσα χρεωστεῖ κ. συνάδελφε;

§421Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. (Ἀναγινώσκει)..... Ἡ ὑποχρέωσις τοῦ δημοσίου εἶναι 100 ἑκατ. Ὁ φόρος τῆς βενζίνης σύμφωνα μὲ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἔπρεπεν νὰ εἶναι 65 ἑκατομ.

§422Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὅλα ἐκεῖνα ἔπεσαν.

§423Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Κατὰ τὸ ἔτος 1928–1929 ἐδόθησαν 110 ἑκατομ, (ἀναγινώσκει)......

§424Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Πόσα εἰσεπράχθησαν ἀπὸ τοὺς φόρους τῆς βενζίνης;

§425Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Σᾶς λέγω πόσα ἔδωσεν: (ἀναγινώσκει). Ὥστε μὴ παραπονεῖσθε ἐναντίον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι εὑρισκόμεθα ἐν ἀδίκῳ.

§426Α. ΜΑΡΚΟΥ. Σεῖς ἰσχυρίζεσθε ὅτι ὁλόκληρος ὁ φόρος ἀποδίδεται εἰς τὰ ταμεῖα ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας;

§427Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἐγὼ λέγω τὶ λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δίδει τὸν βασικὸν φόρον καὶ ὄχι τὸν πρόσθετον.

§428Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νομίζω ὅτι εἰς τὴν προηγουμένην συζήτησιν τοῦτο ἀκριβῶς ἐλέχθη ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις αὐτὴ ἦτο.... ὀρθὸν λοιπόν θὰ ἦτο νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις.

§429Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας σας. Ἐμένα μὲ ἐνδιαφέρει, καὶ τὴν Βουλὴν βεβαίως, ὄχι πόσα ἔδωσεν, ἀλλὰ πόσα ὤφειλεν νὰ δώσῃ.

§430Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν γνωρίζει.

§431Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἐκ τῆς διπλωματικοτάτης λοιπὸν αὐτῆς ἀπαντήσεως, δὲν προκύπτει ὅτι διαφωτίζεται ἡ Βουλή.

§432Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀπετάνθητε εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ἐνῷ ἔπρεπεν νὰ ἀποτανθῆτε εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§433Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλοίμονον κύριοι, ἂν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας δὲν γνωρίζει πόσα εἰσπράττει τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Εἶναι καὶ τοῦτο μία ἀκόμη βαρυτάτη ἀμέλεια. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, ὤφειλε τὸ ὑπουργεῖον σας καθ’ ἕκαστον ἔτος νὰ λαμβάνῃ ἀκριβῆ κατάστασιν τῶν εἰσπραττομένων ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸν φόρον τῆς βενζίνης, διότι αὐτὰ δὲν εἶναι λεπτὰ τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἀναμιγνύῃ μὲ τὰ ἄλλα χρήματα. Αὐτὰ εἶναι χρήματα εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ δι’ εἰδικὸν σκοπόν. Ἔχω εἰς χεῖρας μου τὴν ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ 1930. Καὶ ἐκεῖ ὁμολογεῖ ἡ ἔκθεσις, κατόπιν πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ἔλαβε, ὅτι ὁ φόρος τῆς βενζίνης ἀνέρχεται εἰς 350 ἑκατομ. κατ’ ἔτος, μάλιστα καὶ ὡς εἰσηγητὴς εἶναι ὁ κ. Χατζηλίας κυβερνητικὸς βουλευτής. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν, κύριοι, εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὅταν ἀναθέτωμεν καὶ ὅταν ἱδρύωμεν εἰδικὰ ταμεῖα, δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐπιθέτωμεν χεῖρα βέβηλον ἐπὶ τῶν ταμείων τούτων, καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι τὸν φόρον τῆς βενζίνης τὸν ἐπιβάλλει ἐπὶ τῆς ράχη τοῦ λαοῦ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, ἐγὼ τὸν λαμβάνω σήμερον καὶ παραγγέλω ἀτμοτελωνίδας, ἢ ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς τροχαίας κινήσεως θὰ ἀγοράσω ἡμιόνους ἢ θὰ τὰ κάμω βρεφοκομεῖα ἀπὸ τὰ χρήματα τῶν Μοναστηριακῶν κτημάτων, καὶ οὕτω καθεξῆς. Εἶναι σοβαρόν, κύριοι, τὸ Κράτος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὰ ταμεῖα τὰ ὁποῖα ἱδρύει τὰ διαλύει μόνον του καὶ παίρνῃ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἔχουν ἕνα εἰδικὸν προορισμὸν καὶ δι’ αὐτῶν τῶν χρημάτων ἐκπληροῖ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ; Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἀρχῆς καὶ δὲν πρέπει νὰ φενακίζωμεν τὸν λαὸν καὶ νὰ κοροϊδεύωμεν τὸν ἑαυτόν μας ὅτι κάνομεν ἕνα ταμεῖον νομικὸν πρόσωπον διὰ νὰ λειτουργῇ καὶ κατόπιν νὰ τοῦ παίρνει τὰ χρήματα ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ τὰ χρησιμοποιῇ εἰς ἄλλας ἀνάγκας. Εἶναι μία συνεχὴς ἀδικία κατὰ τῶν ταμείων τούτων, καὶ ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ λάβῃ μέτρα. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας νὰ τὸ τοποθετήσῃ εἰς τὸν καλὸν δρόμον, ὀφείλει νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν διάταξιν τοῦ ἰδικοῦ μας νόμου περὶ ὁδοποιΐας, ὅτι καθ’ ἑκάστην 3μηνίαν οἱ ταμίαι τοῦ Κράτους τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα εἰσπράττουν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν νὰ τὰ στέλνουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὥστε νὰ μὴ συγχέωνται μὲ τὰ ἄλλα χρήματα τοῦ δημοσίου καὶ νὰ μὴ φθάνωμεν εἰς τὸ σημεῖον ὥστε ἡ ἰδία πλειοψηφία οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἐπίσημον ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ μέμφωνται τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ λέγουν τὰ ἑξῆς: «Τὰ ἐμφανιζόμενα περισσεύματα ἐπὶ δύο ἔτη τοῦ προϋπολογισμοῦ παρελθουσῶν χρήσεων εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ὀφειλὴ τοῦ δημοσίου, πρῶτον εἰς τὸ ταμεῖον ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἐκ φόρων βενζίνης τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποδώσῃ, καὶ δεύτερον εἰς τὰ εἰδικὰ ταμεῖα ὁδοποιΐας ἐκ τῶν εἰσπραχθέντων ποσοστῶν ἐπὶ τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, ἅτινα ὡσαύτως δέον ν’ ἀποδώσῃ». Εἶναι ἡ ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς 18 Φεβρουαρίου 1930, ὑπογραφὴ Ι. Βαλαλᾶς Πρόεδρος κτλ. Δὲν τὰ λέγομεν ἡμεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, Οἱ φίλοι τῆς πλειοψηφίας καταλήγουν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τὰ ἐμφανιζόμενα περισσεύματα τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι περισσεύματα πραγματικά, ἀλλὰ πλαστά, καὶ προέρχονται ἀπὸ τὴν βέβηλον χεῖρα τὴν ὁποίαν ἔθεσαν οἱ ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ χρήματος τῆς ἐθνικῆς καὶ τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας.

§434Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Δὲν ἤμην παρὼν εἰς αὐτὴν τὴν συνεδρίασιν οὔτε ὑπάρχει ἡ ὑπογραφή μου εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§435Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὥστε βλέπετε ὅτι ἡμεῖς δὲν μεμφόμεθα τὴν Κυβέρνησιν ἀλλὰ αὐτὴ ἡ πλειοψηφία. Εἶδον ποτὲ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς κάποιαν συνεδρίασιν ἐδῶ καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι ὀφείλομεν οἱ πολῖται νὰ ἀποκτήσωμεν φορολογικὴν συνείδησιν διότι μόνον ἀπὸ αὐτὴν εἶναι δυνατὸν νὰ προοδεύσῃ τὸ Κράτος; Ἐγὼ ἀντιστρέφω τὸ ἐρώτημα καὶ τὴν ἀπορίαν καὶ λέγω: διὰ νὰ ἀποκτήσουν φορολογικὴν συνείδησιν οἱ πολῖται, ἆραγε τὸ Κράτος αὐτὸ τοῦτο ἔχει τὴν φορολογικὴν συνείδησιν; πῶς θὰ διαπαιδαγωγηθῇ ὁ λαὸς ὅταν τὸ Κράτος ἔρχεται καὶ τὸν φορολογεῖ καὶ τοῦ λέγει θὰ σοῦ κάμω σχολικὰ κτήρια θὰ σοῦ κάμω δικαστήρια, δρόμους, καὶ τὰ χρήματα ταῦτα χωρὶς νὰ ἐρωτήσουν κανένα παρὰ τὸν νόμον οἱ ἑκάστοτε ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν παραβιάζουν τὸν νόμον καὶ τὰ ἁρπάζουν καὶ τὰ καταναλίσκουν δι’ ἄλλας ἀνάγκας, καὶ μᾶς λέγουν τὸ ἴδιον εἶναι δὲν εἶμαι ἐγὼ τὸ Κράτος θὰ σᾶς πάρω τώρα τὰ λεπτὰ αὐτὰ καὶ θὰ σοῦ κάνω σχολεῖα ἢ δρόμους ὥστε βλέπετε ὅτι ἡ ἄνευ ἐντολῆς τοῦ λαοῦ, τῆς Βουλῆς, χρησιμοποίησις τῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα προέρχονται ἀπὸ τὰ εἰδικὰ ταμεῖα εἶναι μία πρᾶξις παράνομος φθάνουσα τὰ ὅρια τῆς κλοπῆς εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ θέση τέρμα. Ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ νὰ φορολογῇ τὴν βενζίνην μὲ τὸν τεράστιον φόρον τὸν ὁποῖον ἔχει σήμερον καὶ ἐπιβαρύνεται ὅλη ἡ Ἑλλὰς μὲ τὴν αὔξησιν τῶν τιμῶν διὰ τὰς μεταφοράς μας δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνεχθῶμεν τὸ Κράτος νὰ μᾶς ἁρπάζῃ τὰ χρήματα ταῦτα τὰ ὁποῖα ἔχουν ἱερὸν σκοπόν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις εἶναι μετὰ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας τὰ δὲ χρήματα νὰ ἐναποτίθενται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ νὰ λαμβάνονται ἐκεῖθεν διὰ τὰ εἰδικὰ ταμεῖα τῆς ὁδοποιΐας ὥστε νὰ μὴ μπορεῖ τὸ Κράτος νὰ πάρῃ τὰ χρήματα αὐτά.

§436Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ποῖος θὰ τὰ εἰσπράττῃ;

§437Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Οἱ ταμίαι.

§438Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πάλιν θὰ τὰ ἀποδίδῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Σᾶς τὸ λέγω αὐτὸ διότι ὑπάρχει διάταξις περὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν τὰ ὁποῖα εἰσπράττουν οἱ ταμίαι καὶ τὰ καταθέτουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ γίνεται πάλιν ἡ ἴδια δουλειὰ δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὅταν περιέρχεται τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς τοιαύτας ἀνάγκας ὀρθὸν εἶναι νὰ θίγῃ τὰ παρ’ αὐτοῦ εἰσπραττόμενα χρήματα. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ὑπάρχει μία διάφορος ἀντίληψις μεταξὺ τῆς ἀναλογίας τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ ὁποῖος νομίζω ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ μόνον ἕνα ποσοστὸν τοῦ φόρου.

§439Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Μὰ εἶναι δυνατόν, ὅταν λέγομεν ὅτι ἐπιβάλλομεν τὸν φόρον τῆς βενζίνης διὰ νὰ πηγαίνουν στὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας νὰ μᾶς λέγῃ ὅτι τὰ παίρνω ἐγώ.

§440Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ προκληθεὶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν ρητῶς εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἀπέδωκεν καθ’ ὅλα τὰ ἔτη ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου ὁλόκληρον τὸν φόρον τῆς βενζίνης. Λοιπὸν θὰ ἐνόμιζον ὅτι ἀντὶ νὰ ἀσχολούμεθα εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, καλὸν θὰ εἶναι νὰ προσέξωμεν νὰ εὕρωμεν ἂν πράγματι ἀπέδωσεν, πρᾶγμα εὔκολον, ὁπότε ἠμποροῦμεν νὰ φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διεβεβαίωσεν τὴν Βουλὴν ἀνακριβῆ πράγματα ὁπότε ἔχομεν στάδιον συζητήσεως.

§441Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπόψε ἐδήλωσε ὅτι δὲν γνωρίζει τί φόρον εἰσπράττει τὸ Κράτος ἀπὸ τὸν φόρον τῆς βενζίνης. Ἐγὼ ὑπέβαλα ἐρώτησιν καὶ δὲν μοὶ ἐδόθη ἀπάντησις, βλέπετε κύριοι, ἐκ τῆς ὅλης ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον ὥστε καὶ τὰ ἔργα νὰ ἐκτελοῦνται κακῶς καὶ νὰ ἐκτελῶνται παρὰ τὰ προϋπολογισθέντα, ἡ δαπάνη νὰ εἶναι κολοσσιαία καὶ ἤδη ἡ Κυβέρνησις νὰ σκέπτεται πῶς θὰ τὰ περιορίσῃ. Ἀλλὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ εἶναι σκέψις καὶ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως ὄχι μετὰ 30 μῆνας ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων ἀλλὰ τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέσον τοῦ χρονικοῦ τούτου διαστήματος, διὰ τοῦτο λέγω ὅτι τὸ ὁδοποιϊτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως δὲν τὸν διακρίνει τίποτε ἄλλο παρὰ μία σπατάλη καὶ μία καταστροφὴ διὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ὑπεύθυνος ἡ Κυβέρνησις ἥτις διέπραξεν ἄδικον ἐπίθεσιν μετὰ βιαιοπραξιῶν ὡς λέγουν οἱ νομικοὶ κατὰ τῆς ὁδοποιΐας τοῦ Κράτους. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§442ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάρκου.

§443Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κύριοι, ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶχεν ἓν ἀληθὲς ὄνειρον νὰ ἀποκτήσῃ ὁδοὺς. Ὅταν δὲ εἰσήχθη εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν τὸ σχέδιον Νόμου περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τῆς τότε Κυβερνήσεως νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν περὶ ὁδοποιΐας πάμπολλοι ἀντετάχθησαν κατὰ τῶν ὅρων αὐτῆς. Ἐν τούτοις οἱ περισσότεροι ἀσμένως ἐψήφισαν τὸν νόμον ἐκεῖνον μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἐπὶ τέλους νὰ ἀποκτήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἓν ἄρτιον σύμπλεγμα ὁδῶν καὶ νὰ μὴ συμβῇ ὅτι συνέβη κατὰ τὸ 1885 ἐπὶ Τρικούπη ὁπότε καὶ τότε ἀφῃρέθησαν τὰ χρήματα τοῦ δανείου ἀπὸ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας μεταχθέντα εἰς τὸ Δημ. Ταμεῖον ἔμειναν εἰς τὸν χάρτην ἀναγεγραμμένα τὰ προγράμματα καὶ δὲν ἀπέκτησε ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς σύστημα ὁδοποιΐας. Ἐγὼ κύριοι, θὰ περιορισθῶ μόνον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ζητημάτων τῆς ἐπερωτήσεως καὶ εἰδικῶς εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ κατὰ τίνα τρόπον ἐφήρμοσε ἡ Κυβέρνησις τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως ἐν σχέσει μὲ τὰ μερικὰ προγράμματα, ἐὰν ἡ ἐφαρμογὴ τῶν προγραμμάτων αὐτῶν ἦτο ὀρθή, ἐὰν δὲν ἐνεφυλλοχώρησαν σφάλματα ὡς καὶ ποῦ ὀφείλονται τὰ σφάλματα αὐτά. Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τοὺς νεωτέρους ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐχορήγησεν εἰς τὸν ἐπερωτῶντα κ. συνάδελφον. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου διὰ τῆς σειρᾶς τῶν σκέψεών μου μίαν στατιστικὴν δημοσιευθεῖσαν ἀπὸ τὴν ἐργολάβον ἑταιρείαν τῆς ὁδοποιΐας ἡ ὁποία ὁμιλεῖ περὶ τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα κατεσκευάσθησαν μέχρι τῆς 20)11)1930. Κατὰ τὴν στατιστικὴν αὐτὴν καὶ κατὰ τὴν ἑταιρείαν, σύμφωνα πρὸς τὰ κοινοποιηθέντα προγράμματα πρώτης καὶ δευτέρας σειρᾶς καὶ σύμφωνα μὲ τὸ συμπληρωματικὸν τοιοῦτον ἐπρόκειτο περὶ κατασκευῆς ὁδῶν μήκους 2500 χιλιομέτρων. Ἐξ αὐτῶν ἐξετελέσθη ἡ χωμάτωσις 1100 χιλιομέτρων· σκῦρα ἐρρίφθησαν ἐπὶ 1227 χιλιομέτρων ἀλλ’ ἐξετελέσθη ὅμως ἡ σκυρόστρωσις μόνον εἰς 75 χιλιόμετρα. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ ἐκτελεσθέντα μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔργα ἀφ’ ἑνός, καὶ τὰς γενομένας ἀφ’ ἑτέρου μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δαπάνας, γεννᾶται εἰς τὴν συνείδησιν ἡμῶν, ὅπως ἐγεννήθη καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μου, ἡ ἑξῆς ἀπορία: Ὅταν θὰ τερματισθῇ τὸ χρονικὸν διάστημα τὸ καθωρισμένον ἀπὸ τὴν σύμβασιν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν, ὅταν θὰ ἐξαντληθῇ τὸ ποσὸν τῶν 6.000.000 λιρῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν τέλειον ἢ ἕνα ἡμιτέλειον σύστημα ὁδοποιΐας; Θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παραδώσωμεν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ὁδοὺς ἐχούσας ἀφετηρίας καὶ τέρματα συμπεπληρωμένα; Ὅπως ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὰ σημερινὰ ἐπιτελεσθέντα ἔργα, εἶναι ἐνδεχόμενον, εὔχομαι νὰ διαψευσθῶ, ὅτι μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῶν 6.000.000 λιρῶν δὲν θὰ παραδώσωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὁδοὺς ἐχούσας ἀφετηρίας καὶ τέρματα ἀναγεγραμμένα εἰς τὸ πρόγραμμα, ποῦ ὀφείλεται ἡ τοιαύτη τῶν πραγμάτων κατάστασις; Κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν ὀφείλεται εἰς τὴν ἐσφαλμένην κατάρτησιν τῶν προγραμμάτων, διότι εἰς τὰ προγράμματα περιελήφθησαν ὁδοὶ ἥσσονος σπουδαιότητος καὶ παραλείφθησαν ὁδοὶ μεγαλειτέρας σοβαρότητος. Δὲν θὰ φθάσω εἰς τὴν ἐπερώτησιν ἐλέγχων τὴν Κυβέρνησιν διότι εἰς ὡρισμένας ἐπαρχίας κατεσκευάσθησαν ὡρισμένου μήκους ὁδοὶ διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπολαύσουν τοῦ καλοῦ τῆς ὁδοποιΐας· ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ θὰ ἤλεγχον τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ἡ ἀδικαιολόγητος ἐπιλογὴ μεταξὺ ὡρισμένων ὁδῶν ἐν τῷ αὐτῷ νομῷ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὰς ὁδοὺς 111 καὶ 112 τοῦ νομοῦ Ἀχαϊοήλιδος, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀφετηρίαν καὶ τὸ αὐτὸ τέρμα, καθοριζόμεναι ὡς ὁδοὶ Πατρῶν–Τριπόλεως. Ἡ μὲν 111 ἡ μεγάλης σπουδαιότητος διὰ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου εἶναι κεφαλαιώδης διότι διέρχεται διὰ περιφερειῶν αἱ ὁποῖαι στεροῦνται παντελῶς συγκοινωνίας, διὰ περιφερειῶν αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ἀληθῶς τὸν σιτοβολῶνα τοῦ νομοῦ Ἀχαϊοήλιδος, διὰ τῆς περιφερείας Τριταίας ἡ ὁποία παράγει μεγάλην ποσότητα σίτου καὶ Βαΐων ἡ ὁποία ἐπειδὴ παράγει μεγάλην ποσότητα σίτου. Εἶναι ὁδὸς ἡ ὁποία καθ’ ὅλην τὴν διαδρομήν, ἐκτὸς ἐλαχίστης ἐκτάσεως εἶναι ὁμαλοτάτη καὶ τῆς ὁποίας ἡ δαπάνη καθ’ ἃς ἔλαβον πληροφορίας ἀπὸ τὰς ἐν Πάτραις ἀρχὰς δὲν δύνανται νὰ ὑπερβῇ τὰ 25.000.000. Εἶναι τὸ μέρος τόσον ἐπίπεδον ὥστε οἱ ἴδιοι χωρικοὶ ἔφτιασαν ὁδὸν διὰ τῆς ὁποίας διέρχονται αὐτοκίνητα. Καὶ φαντάζεσθε πόσον θὰ ἦτο ἡ δαπάνη διὰ νὰ κατασκευσθῇ ἡ ὁδὸς αὐτή.

§444Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν παρελείφθη συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸ γενικὸν πρόγραμμα. Ἐξεχωρήθησαν καὶ κατασκευάζονται τμήματα τῆς 112 ἐθνικῆς ὁδοῦ... (ἀναγινώσκει).

§445Α. ΜΑΡΚΟΥ. Καὶ ἀντ’ αὐτῆς ἐπροτημήθη ἡ 112 ἥτις ἐκόστισεν καὶ θὰ κοστίσῃ ἐν ὅλῳ 250.0 0.000. Διότι τὰ μέρη διὰ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ διέλθῃ ἡ ὁδὸς αὐτὴ εἶναι μέρη ὀρεινά, εἶναι μέρη δύσβατα, ἔχουν ἀνάγκην ἐξαιρετικῶν τεχνικῶν ἔργων. Καὶ γεννᾶται εἰς ὅλους τοὺς συμπολίτας μου ἡ ἀπορία διὰ ποῖον λόγον νὰ ἀφεθῇ ἡ κατασκευὴ τῆς 111 ὁδοῦ, ἡ ὁποία ἦτο ὁ πόθος καὶ τῶν κατοίκων τοῦ νομοῦ Ἀχαϊοήλιδος καὶ τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας, ἦτο ἡ ὁδὸς ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἐξυπηρέτη κατ’ ἐξοχὴν τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου, ἡ ὁποία θὰ ἐκόστιζε ὀλιγώτερον καὶ ἡ ὁδὸς αὐτὴ ἀφέθη καὶ θὰ δαπανηθῶσι 250 000.000 διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδοῦ εἰς μέρος ὅπου, πρὶν χαραχθῇ ἡ ὁδὸς δὲν ὑπῆρχεν οὐδὲ κἂν γιδόστρατο. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου κύριοι, μόνον ἓν τμῆμα 8 χ. μ. ἀφέθη εἰς τὸν νομὸν Ἀχαϊοήλιδος, τὸ τμῆμα τῆς ὁδοῦ Μπεζενίκου —Ἁγίου Βασιλείου. Ἐπίσης ἐπὶ 415 χ. μ. καθ’ ὅλον τὸ Κράτος τῶν ὁποίων διετάχθη ἡ χάραξις, διὰ τὸν νομὸν Ἀχαϊοήλιδος ἐνεκρίθησαν μόνον 11210 μέτρα τῆς ὁδοῦ 111, ἀπὸ τὸ τμῆμα Χάνι Μπάλασι μέχρι Μύλους Σκαρπέτη, ἐπὶ προμελέτης 1334 χιλιομέτρων καθ’ ὅλον τὸ Κράτος διετάχθη προμελέτη 86 χιλιομ. καὶ ἐξετελέσθη ἡ μελέτη μόνον 25 χιλιομ. Ἐπὶ ἀναγνωρίσεως δὲ 370 χιλιομ. ἀνεγνωρίσθησαν περίπου περὶ τὰ 10 χιλιόμετρα ἐπὶ τῆς δημοσίας ὁδοῦ Πατρῶν–Πύργου. Καὶ ἐκ τῆς ὁδικῆς αὐτῆς μελέτης, συνολικῶς καὶ ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι παρέστη ἀνάγκη νὰ δαπανηθῶσιν διὰ τὴν 112 ὁδόν, ὁδὸν ἀπολύτως ἄχρηστον καὶ νὰ παραληφθῇ ὁδὸς 111, ἀποδεικνύει τρανῶς ὅτι τὰ ἴδια λάθη συνέβησαν εἰς τὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος, ὅτι τὰ ἴδια σφάλματα ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν σχεδίων, σφάλματα τὰ ὁποῖα ἔχουν πιθανότατα ὡς ἀποτέλεσμα, ὅταν θὰ ἐξαντληθῇ ὁλόκληρον τὸ χρηματικὸν ποσόν, νὰ μὴ γίνῃ καμμία ὁδὸς ἔχουσα ἀφετηρίαν καὶ τέρμα.

§446Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δύο δρόμους εἶχον χαρακτηρίσει ἐκεῖ ὡς Ἐθνικούς;

§447Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ὁ χαρακτηρισμὸς ἔγινεν τελευταίως εἰς τὸ δεύτερον πρόγραμμα. Εἶναι δύο δρόμοι, ὁ ἕνας ὁ 112, ὁ ὁποῖος δὲν χρησιμοποιεῖται ποτέ, ἀφ’ ὅτου ὑπάρχει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ὁ κύριος δρόμος ὁ ὁποῖος χρησιμοποιεῖται εἶναι ὁ 111, ὁ ὁποῖος λέγεται ἀπὸ τοὺς χωρικοὺς δημοσιά». Λοιπὸν ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρω τὴν ἐπιθυμίαν αὐτὴν τῶν συμπολιτῶν μου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐπιθυμίαν ἡ ὁποία πλειστάκις ζωηρῶς ἐξεδηλώθη. Ὅταν ἦτο ὑπουργὸς Συγκοινωνίας ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου πολιτευτής, μοῦ εἶχε παρασχεθῇ ἐν τῇ Βουλῇ ἡ διαβεβαίωσις ὅτι ἡ 111 ὁδὸς ἤθελεν κατασκευασθεῖ, ἀλλ’ οἱ συμπολῖται μου εὐλόγως φοβοῦνται ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ δαπάνη τῶν μεγάλων ποσοτήτων διὰ τὴν ἄχρηστον ἐκείνην ὁδὸν 112 καὶ ὅτι θὰ ἐγκαταλειφθῇ, πάλιν ἀκατασκεύαστος ἡ ὁδὸς 111, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξαρτῶνται ζωτικότατα οἰκονομικὰ συμφέροντα τῶν δύο πόλεων τῆς Τριπόλεως καὶ τῶν Πατρῶν.

§448Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ποία εἶναι ἡ πρὸς Τρίπολιν συντομωτέρα ὁδός;

§449Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἡ 111, Κύριοι βουλευταί, ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συζήτησιν διὰ νὰ φέρω τὴν ἐπιθυμίαν τῶν συμπολιτῶν μου, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωσε ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκφράσω φόβους τινὰς μήπως τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα σκέπτεται νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπιβαρύνουν τὸ ἐν γένει σύστημα τῆς ὁδοποιΐας ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καταστήσουν τὰς κατασκευασθησομένας ὁδοὺς κακοχρήστους, ἂς εἴπωμεν, διότι καὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ πλάτους καὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ τμήματος τῆς σκυροστρώσεως καὶ ἡ αὔξησις τοῦ ἐπιτρεπτοῦ τῶν κατωφερειῶν, ἰδίως διὰ τὰς ὀρεινὰς ὁδοὺς εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ ἀφορμὴν νὰ κατασκευασθοῦν προσωρινῶς αἱ ὁδοὶ — καὶ ἡ βλάβη νὰ εἶναι συντομωτέρα. Διότι ἐὰν εἰς ἕνα δρόμον, ὁ ὁποῖος διέρχεται πλησίον χαραχθῇ μία ὁδὸς τῆς ὁποίας τὸ ἐπίστρωμμα θὰ ἦναι τόσον στενὸν ὅσον τὸ περιορίζει ἡ ἐγκύκλιος ἡ ἰδική σας...

§450Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν τὸ περιορίζει, ἐπιτρέπει.

§451Α. ΜΑΡΚΟΥ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω διὰ τίνα λόγον τὸ περιορίζει, διότι ὅλοι οἱ νομομηχανικοὶ ἐκ φόβου μήπως παρεξηγηθοῦν ὅτι διάκεινται εὐμενῶς πρὸς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ἐργολάβους, θὰ γνωματεύσουν ὅτι οὐδεμία βλάβη ἐπέρχεται εἰς τὴν συγκοινωνίαν, ἐὰν αἱ ὁδοί, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὑπὸ κατασκευήν, κατασκευασθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νέας ἐγκυκλίου. Δι’ αὐτὸ φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἐγκύκλιος ἡ νέα θὰ ἐπηρεάσῃ τοὺς νομομηχανικοὺς καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐκθέσῃ εἰς κίνδυνον ὁλόκληρον τὴν ὁδοποιΐαν. Πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος, κύριοι βουλευταί, ἤθελον νὰ ἐρωτήσω διὰ νὰ μοῦ δοθῇ μία ἐξήγησις ἐπὶ μιᾶς φράσεως τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Βάλτου πολιτευτὴν ἐρωτῶντα, ὅτι ὁ ἐργολάβος ἠναγκάσθη νὰ ἐκχωρήσῃ ποσοστὰ εἰς τρίτους... (ἀναγινώσκει). Θὰ ἐπεθύμουν, πρίν τερματισθῇ ἡ συζήτησις νὰ ἐδίδοντο αἱ προσήκουσαι πληροφορίαι εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπίσης νομίζω ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ τονισθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιφέρει ἴσως τὴν ἀκρίβειαν τῶν ὁδῶν δὲν εἶναι τὰ ἡμερομίσθια τῶν ἐργατῶν. Τὰ ἡμερομίσθια τῶν ἐργατῶν εἶναι ἡ μικροτέρα δαπάνη. Ἂν εἶναι ἕνα πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐλαφρύνω κατά τι τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς τῆς ὁδικῆς εἶναι τοῦτο, ὅτι ἴσως δὲν κατασκευασθῶσιν ὁδοί, ἀλλ’ ἀσφαλῶς – ὡς πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. ἐξ Οἰτύλου συνάδελφος, ἀσφαλῶς ἐδόθη ἐργασία εἰς πτωχοὺς ἐργάτας. Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ ἡμερομίσθιον τῶν ἐργατῶν εἶναι τὸ στοιχεῖον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιφέρει τὴν ἀκρίβειαν τῆς ὁδοῦ.

§452Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ἡμερομίσθιον εἶναι ἐκεῖνο ποὺ ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν τῆς μονάδος. Δὲν ἀποτελοῦνται αἱ ὁδοὶ ἀπὸ ὑλικὰ εἰσκομιζόμενα ἔξωθεν.

§453Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ὁμιλῶ περὶ τῶν ἡμερομισθίων τῶν ἁπλῶν ἐργατῶν.

§454Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἡμερομίσθιον τοῦ ἁπλοῦ ἐργάτου εἶναι τὰ ¾ τῆς ὅλης δαπάνης τῆς ὁδοῦ, διότι ἀπὸ τὶ ἄλλο ἀποτελεῖται ἡ κατασκευὴ ὁδῶν.

§455Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ σφίξωμεν τὰ πράγματα εἰς τοιοῦτον σημεῖον ὥστε νὰ μειώσωμεν τὸ μεροδοῦλι τοῦ ἐργάτου.

§456Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ναί, ἀλλ’ ἐπληρώσαμεν καὶ 72 δραχμὰς εἰς ἁπλοῦς ἐργάτας. Καὶ εἶναι πολλὰ δι’ ἐργάτας μάλιστα ποὺ ἐργάζωνται πλησιέστατα τῆς κατοικίας των. Νομίζω ὅτι 50 δραχμαὶ εἶναι ἀμοιβὴ ἀρίστη.

§457Α. ΜΑΡΚΟΥ. Βεβαίως, ἀλλὰ νὰ μὴ θελήσωμεν σφίγγοντες τὰ πράγματα νὰ στερήσωμεν τοὺς ἐργάτας.......

§458Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐζήτησα νά κυττάξουν νὰ μείνωμεν εἰς τὰς 50 δραχμάς.

§459Α. ΜΑΡΚΟΥ. Αὐτά, κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω.

§460ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης.

§461Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ τονίσω τὴν ἀνάγκην τῆς συνεχίσεως τῆς κατασκευῆς τῶν τμημάτων τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 111 ὁδοῦ καὶ ἰδίᾳ τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαβρύτων. Ἡ ὁδὸς αὕτη ἀπὸ ἀρχαιοτάτων ἐτῶν ἦτο ἡ μόνη ἀπὸ Πατρῶν εἰς Τρίπολιν ἄγουσα, διασχίζει δὲ εὐφόρους πεδιάδας περὶ τὴν Στρέζοβαν, Σκούπι κλπ. Ὁ πόθος τῶν κατοίκων εἶναι τόσον μεγάλος ὥστε διὰ προσωπικῆς των ἐργασίας κατώρθωσαν ἐπωφελούμενοι τοῦ ὁμαλοῦ τοῦ ἐδάφους νὰ διανοίξουν ὁδὸν 27 ὅλων χιλιομέτρων τὴν ὁποίαν χρησιμοποιοῦσι ἀπὸ τῆς ἀνοίξεως μέχρι τοῦ φθινοπώρου, οἵτινες καὶ ἐπιτροπὰς ἔστειλαν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ 50.000 ἡμερομίσθια προσέφεραν ὡς δωρεάν. Ἐπὶ ὑπουργοῦ κ. Χρηστομάνου εἶχον λάβει τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι θὰ περιελαμβάνετο εἰς τὸν πίνακα βʹ., δυστυχῶς ὅμως μετ’ ἐκπλήξεως εἶδον ἀντὶ τῆς 111 νὰ ἔχῃ περιληφθῇ ἡ 112 διὰ Κοντοβαζαίνης ἄγουσα ἐκ Πύργου εἰς Τρίπολιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ προβῇ εἰς δηλώσεις σχετικὰς μὲ τὴν ὁδὸν ταύτην, ἡ παράλειψις τῆς ὁποίας εἶναι ὅλως ἄδικος καὶ ἀδικαιολόγητος.

§462Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅτι ἡ ἐπιθυμία τῶν κατοίκων εἶναι νὰ γίνῃ ἡ 111 ὁδὸς καὶ ὄχι ἡ 112 τὸ ἐγνώρισα καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Σήμερον εἶχεν ἔλθει εἰς τὸ ὑπουργεῖον μου πολυμελὴς ἐπιτροπὴ μὲ τὸν δήμαρχον Πατρέων, ἡ ὁποία ἀκριβῶς συνηγόρησεν ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς. Πλειοδοτοῦσα μάλιστα ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ εἶπεν ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προσφερθῶσι καὶ ἐργάται μὲ ἡμερομίσθιον 25–30 δραχ. Βεβαίως σήμερα δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ὁμιλήσω περὶ καμμίας ὁδοῦ καὶ νὰ δώσω προτίμησιν μεταξὺ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης, διότι θὰ ἀναμείνω τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐγκυκλίου τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα ὁπότε θὰ ἴδω ἐὰν μποροῦμεν νὰ ἀποπερατώσωμεν ὁλόκληρον τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον προέβλεψε τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1928. Ἐὰν αἱ προβλέψεις αὐταὶ ἐπαληθεύσουν τότε νομίζω ὅτι ἡ ὁδὸς 111 εἶναι ἐκείνη ποὺ πρέπει νὰ γίνῃ.

§463ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§464Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν κατὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ἦλθε τὸ ζήτημα τοῦ περιορισμοῦ τοῦ πλάτους τοῦ καταστρώματος ἐπὶ τῶν ὁδῶν, εἶχον εἴπει ὅτι πολλαχόθεν ἀκούονται ἐνδοιασμοὶ ἂν πρέπει νὰ γίνῃ ὁ περιορισμὸς αὐτὸς τοῦ πλάτους τοῦ καταστρώματος εἰς τὴν ἔκτασιν ποὺ προεβλέπετο ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον καὶ εἶχον ἀνακοινώσει ὅτι θὰ ἤμην διατεθειμένος ἂν θέλετε, νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα ἄλλην ἡμέραν, καὶ ἂν πεισθῶμεν ὅτι πράγματι πρέπει νὰ πλατυνθοῦν αἱ ὁδοί, νὰ τὸ κάμωμεν. Ἀλλὰ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπηκολούθησαν τὰς δηλώσεις μου αὐτάς, ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ ἐπιφυλάξωμεν καὶ περαιτέρω τὴν συζήτησιν αὐτὴν διότι εἴδατε ὅτι δὲν ἔδωσε διαταγὰς ὡρισμένας ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅπως περιορισθῇ ἀπαραιτήτως τὸ πλάτος, ἀλλ’ ἄφησε νὰ προσαρμοσθῇ ἕκαστον μέρος πρὸς τὰς περιστάσεις καὶ τὴν ποιότητα τῆς συγκοινωνίας. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους αἱ ὁδηγίαι αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν γενικῶς, καλῶς ἔχουν διότι ἀναγκαῖον εἶναι νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐκτελέσωμεν ὁλόκληρον τὸ πρόγραμμα, χωρὶς βέβαια διὰ τοῦτο νὰ θυσιάσωμεν καὶ τὴν ἀξίαν τῶν κατασκευασθησομένων ὁδῶν. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον διὰ τὴν πρώτην τάξιν τῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται καὶ τῆς μεγάλης συγκοινωνίας διατηρεῖται τὸ πλάτος τὸ ὁποῖον ἔχει καθορισθῆ μέχρι σήμερον, νομίζω, ὅτι ἀκίνδυνος εἶναι ἡ μετατροπὴ αὐτή, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τελευταίων ὁδηγιῶν τοῦ ὑπουργείου.

§465Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δίδω καὶ συμπληρωματικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας παρέλειψα νὰ εἴπω, ὅτι διὰ τῆς ἐγκυκλίου, ἐνῷ ἐδίδετο τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἐπιθεωρητὰς τῶν δρόμων νὰ προβῶσιν εἰς τὴν νέαν χάραξιν ὡς πρὸς τὰ ἄλλα σημεῖα τῆς τροποποιήσεως, τὰ ὁποῖα ὑπεδεικνύοντο διά τῆς ἐγκυκλίου ὅσον ἀφορᾷ τὸ πλάτος τῶν ὁδῶν καὶ τοῦ καταστρώματος ἐπιφυλάσσει τὸ ὑπουργεῖον εἰς ἑαυτὸ τὴν τελικὴν ἔγκρισιν καὶ ζητεῖ ἀπὸ τοὺς ἐπιθεωρητὰς νὰ ὑποβάλουν ἐκθέσεις διὰ τῶν ὁποίων νὰ δικαιολογοῦσι τὸν προτεινόμενον περιορισμόν.

§466Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἕνας λόγος περισσότερος ἵνα εἴμεθα ἥσυχοι ὅτι δὲν θὰ γίνωσιν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου οἰκονομίαι αἱ ὁποῖαι καὶ ἂν εἶναι ἀληθῶς πραγματικαὶ οἰκονομίαι οὐσιαστικῶς εἶναι σπατάλαι. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἐπερώτησιν. Ἂν καλῶς ἀντιλαμβάνομαι τὸ πόρισμα τῆς συζητήσεως, κυρίως ἠρωτήθημεν διατὶ ἀφοῦ ἡ σύμβασις Μακρῆ ἢ «Προμηθεὺς» ἔγινε μὲν τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ὁ ἀνάδοχος θὰ ἐχρηματοδότη τὴν κατασκευὴν τῶν δρόμων, διατὶ ἐφόσον ἀπεφασίσαμεν νὰ χρηματοδοτηθῇ ἀπὸ τὸν ἀνάδοχον ἡ κατασκευὴ τῶν δρόμων, διατὶ δὲν φροντίσαμεν νὰ ἀκυρώσωμεν τὴν σύμβασιν ἡ ὁποία θεωρεῖται ὅτι εἶναι ἐπαχθὴς διὰ τὸ δημόσιον. Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ ἔκθεσις αὕτη τῆς χρηματοδοτήσεως μὲ τὴν κατασκευὴν τῶν δρόμων ἔγινεν ἀδιάσπαστος, νομίζω δὲ ὅτι μπορεῖ νὰ πιστεύσῃ τις ὅτι διερμηνεύει καλλίτερον παντὸς ἄλλου εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τὰς ἰδέας τοῦ κ. Μεταξᾶ, ὅτι ἐγένετο ἀδιάσπαστος διότι γνωρίζομεν τὴν ἀτάσθαλον πολιτικὴν τοῦ παρελθόντος καὶ δὲν εἴχομεν ἐμπιστοσύνην ὅπως ἀφήσωμεν τὸ Κράτος νὰ δανείζεται αὐτὸ τὰ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ἀναγκαῖα ποσὰ ἀλλὰ ἠθελήσαμεν νὰ συνδέσωμεν τὴν χρηματοδότησιν μὲ τὴν ἐκτέλεσιν, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ κίνδυνος νὰ ἀποτραβηχθοῦν τοῦ προορισμοῦ των τὰ δανειζόμενα χρήματα καὶ νὰ διατεθοῦν πρὸς ἄλλον σκοπόν. Καὶ πράγματι φαίνεται ὅτι τοιοῦτος ἦτο ὁ λόγος ὁ ὁποῖος ἔκαμε τότε τὸν ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ θελήσῃ νὰ συνδέσῃ τὴν χρηματοδότησιν μὲ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ποὺ ὁ κ. Μεταξᾶς ἐσκέπτετο τὰ τῆς ἐκτελέσεως τῆς ὁδοποιΐας εἰς μεγάλην κλίμακα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ ἐλθοῦσα εἰς τὰ πράγματα ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἐκτελέσῃ τὴν σύμβασιν, ἐπῆλθε τοιαύτη ριζικὴ μεταβολὴ ὥστε ἡ σκέψις ἐκείνη ἡ ὁποία ἐπηρέασε τὸν κ. Μεταξᾶν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσῃ τὰς σκέψεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως· ἰσχυρίζομαι μάλιστα, ὅτι καὶ πρὶν ἀκόμη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνέλθῃ εἰς τὴν ἀρχήν, ἀφ’ ἧς αἱ ἐργασίαι διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἐν γένει ἀνασυγκρότησιν εἶχον ἀχθῆ εἰς αἴσιον πέρας ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις καὶ τὴν Οἰκουμενικὴν καὶ τοῦ συνασπισμοῦ, ἀφ’ ἧς εἶχεν συνομολογηθῆ καὶ τὸ δάνειον τὸ τριμερὲς ἤδη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν ἀρχίσει νὰ σκέπτεται ὅτι δὲν μποροῦσε πλέον νὰ ζῶμεν μὲ τὰς ἀντιλήψεις αὐτὰς τὰς παλαιὰς καὶ διὰ τοῦτο ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε τὴν 14)5 ὅριζε εἰς τὸ ἄρθρον 2 ὅτι «ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ μετὰ τοῦ οἴκου Χάμπρο σύμβασιν διὰ τὴν χρηματοδότησιν τῆς μετὰ τῆς ἑταιρείας Μακρῆ συμβάσεως—διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν....» (ἀναγινώσκει). Ἀλλὰ ἐγὼ πιστεύω ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ σκέψις τοῦ νομοσχεδίου, ἂν καὶ ὁ δυνάμενος νὰ δώσῃ ἐγκυροτέραν τὴν ἑρμηνείαν εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην. Δὲν ἔχω ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω, διότι ἀνέλαβον ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην, διότι ἡ Κυβέρνησις μου μετέβαλεν ἐντελῶς τὰς σκέψεις αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀγάγει τὸν κ. Μεταξᾶν νὰ ζητήσῃ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου ὁ ὁποῖος ἐξουσιοδότει τότε τὴν Κυβέρνησιν, τὸν ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας διὰ νὰ συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φοβηθῶμεν ὅτι ἄν ἡ χρηματοδότησις, ἂν τὸ δάνειον συναφθῇ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τὸ δάνειον αὐτὸ εἶναι κίνδυνος νὰ ἐκτραπῇ ἀπὸ τοῦ ἀληθοῦς τοῦ σκοποῦ ἀφ’ ἑνὸς διότι εἶχον πεποίθησιν ὅτι ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεώς μου, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἕνα τέτοιο πρᾶγμα καὶ δεύτερον, διότι ἐλήφθη πρόνοια ὅπως ὁρισθῇ ρητῶς, ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ λαμβάνονται διὰ τοιοῦτον σκοπόν. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἐπήρχετο καὶ κυβερνητικὴ μεταβολὴ ἐν τῷ μεταξὺ ἡ μεταβολὴ τῶν σκέψεων τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο τόσον εὔκολος ὥστε νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὰ χρήματα αὐτά πρὸς ἄλλον σκοπόν, διότι τότε θά ἐβλέπομεν τὴν δημοσίαν πίστιν μας καταπίπτουσαν εἰς ἐπίπεδα τά ὁποῖα δὲν εἶναι καθόλου ἀξιοζήλευτα. Ἀλλά πρέπει νὰ σᾶς δώσω περαιτέρω ἐξηγήσεις, μπορεῖ νὰ μοῦ εἴπουν διότι: Καλά, μπορεῖ νὰ μὴ ὑπάρχῃ φόβος πλέον τά χρήματα αὐτά νά διατεθοῦν πρὸς ἄλλους σκοποὺς διατί; δὲν ἄφινες τὰ πράγματα ὅπως εἶχον; διατὶ δὲν ζητοῦσες ἀπὸ τὸν κ. Μακρῆν νὰ φροντίσῃ αὐτὸς νὰ εὕρῃ τὸ δάνειον. Διότι—Θὰ εἴπω—ἐθεωροῦσα κατ’ ἐξοχὴν ἀναξιοπρεπὲς διὰ τὸ Κράτος νὰ προσφύγῃ εἰς ἕνα ἰδιώτην, εἰς μίαν ἑταιρείαν καὶ νὰ ζητῇ ἀπὸ ἐκεῖνον νὰ τὸ βοηθήσῃ νὰ εὕρῃ ἕνα δάνειον, τὸ ὁποῖον εἶναι δάνειον κρατικόν, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσῃ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον στηρίζεται εἰς τὴν πίστην τοῦ Κράτους, καὶ νὰ τὸν παρακαλέσῃ νὰ τὸ βοηθήσῃ διὰ νὰ συνάψῃ ἓν τοιοῦτον δάνειον. Ἀλλὰ ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ ὅτι δὲν μποροῦσε νὰ ἦτο καμμιᾶς χρησιμότητος αὐτὴ ἡ παρέμβασις τοῦ κ. Μακρῆ. Θὰ ἦτο δὲ καὶ αὐτὸς ἀρκετὸς λόγος διὰ νὰ μὲ κάμῃ νὰ μὴ περνῶ ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ. Ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι λόγοι πλείονες τοῦ ἑνὸς ἀκόμη σπουδαιότατοι. Ὁ πρῶτος ἢ μᾶλλον ὁ δεύτερος λόγος ἦτο ὅτι ἂν δὲν μετεβάλλομεν πολιτικὴν ἐν τούτῳ καὶ δὲν ἀνελαμβάνομεν ἡμεῖς νὰ κάμωμεν τὴν χρηματοδότησιν, ἀπαγορεύσαντες εἰς τοὺς ἀναδόχους νὰ μεριμνήσουν περὶ τοῦ χρήματος αὐτοῦ, θὰ εἴχομεν τὸν κίνδυνον εἰς τὴν ἀγορὰν νὰ τρέχουν συναγωνιζόμενοι κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν καὶ ἡ ἑταιρεία «Φαουντέσιον» καὶ ἡ ἑταιρεία «Μακρῆ» καὶ ἡ ἑταιρεία «Μονσ Γιοῦλεν» διὰ νὰ εὕρουν τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον χρειάζεται διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἰδικῶν των ἔργων. Τί ἀποτέλεσμα θὰ εἶχε αὐτὴ ἡ συνδρομὴ ἡ ἄτακτος διαφόρων ἐργολάβων μεριμνόντων ἐξ ὀνόματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ σπευδόντων νὰ εὕρουν τὸ ταχύτερον τὰ χρήματα, διότι εἶχον συμφέρον νὰ κάμουν αὐτὴ τὴ δουλειά των; Ἐννοεῖτε ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς τοιαύτης συνδρομῆς διαφόρων ἐργοληπτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔσπευδον εἰς τὰς ξένας ἀγορὰς διὰ νὰ ζητήσουν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους νὰ συναφθοῦν διάφορα δάνεια. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο ἀκόμη συμφέρον: Ἕνας τοιοῦτος συναγωνισμὸς μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐργοληπτικῶν ἑταιρειῶν διὰ τὴν συνομολόγησιν τῶν δανείων, ἐκτὸς τοῦ κακοῦ τὸ ὁποῖον θὰ ἔφερε διότι θὰ ἔκαμε τὴν πίστιν μας ἀσφαλῶς νὰ μειωθῇ, θὰ εἶχε καὶ τὸ ἄλλο κακὸν ὅτι θὰ ἔλειπεν ἡ δυνατότης τὴν ὁποίαν ἀσφαλίζει ἡ ἀνάληψις ἐκ μέρους τοῦ Κράτους τῆς συνάψεως τῶν δανείων. Διὰ τοῦτο ἀπεφασίσθη ἡ συνομολόγησις ἑνὸς δανείου δυναμένου νὰ καλύψῃ τὰς ἀνάγκας ὅλων τῶν μεγάλων παραγωγικῶν ἔργων καὶ δυναμένου ἑπομένως νὰ ἐκδοθῇ κατὰ τμήματα, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι καὶ τὰ εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ τὰ εἰς τὸ μέσον καὶ τὸ τέλος τῆς χρηματοδοτήσεως δάνεια θὰ ἔχουν τὴν αὐτὴν σειρὰν ἐξασφαλίσεως διὰ τῶν πόρων οἱ ὁποῖοι παρέχονται πρὸς ἐγγύησιν αὐτῶν. Βλέπετε λοιπὸν ποία ἡ αἰτία ἡ ὁποία ἠνάγκασε τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταβάλλῃ πολιτικὴν ἀπὸ τὴν προηγουμένως τηρηθεῖσαν, ἐγὼ δὲ πιστεύω τὴν τηρηθεῖσαν πρὸ τῆς συνομολογήσεως τοῦ τριμεροῦς δανείου, ὅτε ἡ οἰκονομικὴ ἀνασυγκρότησις τῆς χώρας ἦτο ἀσφαλής, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχε μεταβληθῇ. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ζητῶ νὰ ὀχυρωθῶ ὄπισθεν τοιαύτης ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν κάμνω εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ διὰ νὰ καλύψω τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεώς μου μένει ἀκεραία ὅτι μετέβαλλεν αὐτὴν τὴν πολιτικήν. Σημειωτέον ἄλλως τε, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου σήμερον δὲν ἔχει πλέον λόγον, διότι ὅταν ἐφέραμεν ἐδῶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸ δύο περίπου ἐτῶν τὸν νόμον ὁ ὁποῖος μᾶς ἐξουσιοδότει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν δι’ ἀλλεπαλλήλων τμημάτων ἔκδοσιν τοῦ δανείου τοῦ ἀναγκαίου διὰ τὰ παραγωγικὰ ἔργα, ὅταν ἐφέραμεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ζήτημα αὐτὸ συνεζητήθη τότε καὶ ἐξηγήσαμεν διατὶ ἐκάμναμεν αὐτό. Ἑπομένως σήμερον δὲν θὰ εἶχεν λόγον ὑποθέτω συζήτησις ἐπὶ τοῦ πράγματος αὐτοῦ. Τώρα ἔρχομαι ν’ ἐξετάσω τοῦτο: Μᾶς λέγουν: «Πολὺ καλὰ ἠθελήσατε ν’ ἀπαλλαγῆτε». Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησίς μου δὲν ἀπήλλαξε τὸν Μακρῆν, τοῦ εἶπε μάλιστα ρητῶς: δὲν σοῦ ἐπιτρέπω νὰ προβῇς εἰς τὸ δάνειον τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἀλλὰ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχεις τὴν διατηρεῖς ἀκεραίαν, ὥστε ἂν ἐν τῷ μεταξὺ μεταβληθῇ ἡ Κυβερνητικὴ σύνθεσις νὰ δύναται ἡ μέλλουσα Κυβέρνησις νὰ κάμῃ δάνειον διὰ τὴν πίστωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἀλλὰ δύνανται νὰ μοῦ εἴπουν: διατί ἀφοῦ ἡ χρηματοδότησις ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου ἔφερε κἄποιαν ζημίαν εἰς τὸ Κράτος, διατὶ δὲν ἐφρόντισες ν’ ἀποζημιωθῇ τὸ Κράτος; Βέβαια ἐγὼ δέχομαι ὅτι ὁ ὅρος τῆς χρηματοδοτήσεως ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου περιώρισε τὸν ἀριθμὸν τῶν μειοδοτῶν, οἱ ὁποῖοι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ προσέλθουν εἰς τὴν μειοδοσίαν καὶ κατὰ τοῦτο δέχομαι ὅτι, ἐὰν ἦτο ἐλευθέρα ἡ προσέλευσις εἰς τὴν μειοδοσίαν εἰς τὸν καθένα ὁ ὁποῖος θὰ εἶχεν ἐργολαβικὴν ἱκανότητα, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν καλλιτέρους ὅρους. Ἀλλὰ πρῶτον μὲν δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἠνοίχθη ἡ ὁδὸς πρὸς προσέλευσιν παντὸς ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ ἔχῃ κἄποιαν ἐργολαβικὴν ἱκανότητα ἐγὼ νομίζω ὅτι ἦτο διὰ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους· Θὰ ὁμιλήσω δὲ περὶ τούτου μετ’ ὀλίγον διατί, παρακαλῶ μόνον τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Βάλτου νὰ πιστεύσῃ ὅτι τὰ 5 ἢ 6 ἢ 7 ἢ 9%, τὰ ὁποῖα παίρνει ὁ Μακρῆς, δὲν ἐδόθησαν εἰς αὐτὸν ὡς μεσιτεία διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ δανείου...

§467Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ ἴδιος τὸ ἔγραφεν εἰς τὴν προσφοράν του.

§468Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ τὸ εὕρητε;

§469Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. «Νομίζω» σᾶς εἶπα.

§470Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ πιστεύω. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἂν τοιοῦτο τι περιείχετο εἰς τὴν προσφορὰν τοῦ κ. Μακρῆ, τοὐλάχιστον ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν δὲν θὰ ἐδέχετο νὰ ὑπογραφῇ τοιαύτη σύμβασις, διότι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν γνωρίζει ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ πληρώσωμεν παλληκαριάτικα εἰς τὸν κ. Μακρῆν τὰ 5% διὰ νὰ εὕρῃ τὸ δάνειον.

§471Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ εἶδα, καθόσον ἐνθυμοῦμαι, εἰς τὰ πρακτικὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων γραμμένο.

§472Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ γνῶσιν τοιαύτης προτάσεως δὲν ἔχω. Μεσιτείαν διὰ τὸ δάνειον δὲν ἔχω ἀκούσει.

§473Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οὔτε καὶ ὁ κ. Στράτος τὸ βεβαιοῖ.

§474Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐτονίζετο πάντοτε κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως τοῦ Μακρῆ, ὅτι μία ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ὑπηρεσιῶν τῆς ἑταιρείας Μακρῆ ἦτο καὶ ἡ ἐξεύρεσις τοῦ δανείου.

§475Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶχε δύο βάσεις αὐτὴ ἡ σύμβασις: Ἡ πρώτη ἦτο ἡ οἰκονομική της βάσις, ἡ σύναψις δηλ. ἑνὸς δανείου. Σημειώσατε ὅτι ὁ νόμος διὰ τοῦ ὁποίου ἔγινεν ἡ ἐξουσιοδότησις διὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως, ἐψηφίσθη τὸν Αὔγουστον τοῦ 1927, δηλαδὴ προτοῦ γίνῃ οἱαδήποτε ἐνέργεια, πρὶν ἀχθῇ εἰς πέρας. Εἴχομεν κάθε λόγον τότε ἡμεῖς νὰ ἐξασφαλίσωμεν μίαν ἑταιρείαν ἡ ὁποία ἐν τῷ ἰδίῳ της συμφέροντι, θὰ συνεδυάζετο μὲ ἕνα Οἶκον διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ ἕνα δάνειον ὑπὲρ τοῦ Κράτους. Ὁ ὅρος τῶν 25% συνεζητήθη διὰ μακροτάτων ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν. Ἡ ἑταιρεία ἤρχισε ἀπὸ 31%, καὶ μόνον ὅταν ὑπεχώρησε μέχρι τοῦ σημείου τῶν ἄλλων συναγωνιστῶν ἐδέχθημεν νὰ ὑπογράψωμεν τὴν σύμβασιν.

§476Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ ὅρος τῆς χρηματοδοτήσεως δὲν ἄφηνεν ἐλευθέραν τὴν ἀγοράν. Δι’ ἐμὲ ἡ ἀπόδειξις ἡ πλήρης ὅτι δὲν ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τοῦ Μακρῆ ποτὲ ἐπισήμως καὶ ἐγγράφως ἡ ἀντίληψις ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ 5% διὰ νὰ μᾶς εὕρῃ τὸ δάνειον εἶναι, ὅτι τὴν σύμβασιν αὐτὴν ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέγραψεν ὁ κ. Καφαντάρης. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον, εἶναι ὅτι ὁ ὅρος τῆς χρηματοδοτήσεως δὲν ἄφησεν ἐλευθέραν τὴν ἀγοράν. Ἀλλὰ δι’ ἐμὲ ὁ ὅρος αὐτὸς ἦτο πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, καὶ θὰ εἴπω κατωτέρω διατί. Ἡμεῖς λοιπὸν μεταβάλλοντες ἀντιλήψεις καὶ θεωροῦντες ὅτι ἠμπορούσαμεν πλέον ἀπ’ εὐθείας νὰ στραφῶμεν πρὸς τὴν ἀγορὰν διὰ νὰ συνάψωμεν τὸ δάνειον, ἀπεστείλαμεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν ἀνάδοχον διὰ τῆς ὁποίας τῷ ἐλέγομεν, ὅτι: δὲν θέλομεν νὰ μεριμνήσῃς περὶ τῆς χρηματοδοτήσεως, διότι διὰ τὸ δάνειον θὰ μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις· ἐν τούτοις νὰ γνωρίζῃς, ὅτι τὴν ὑπογραφήν σου ἐπὶ τῆς συμβάσεως δὲν τὴν θεωροῦμεν ἀπαλειφθεῖσαν διὰ τὸ μέλλον καὶ ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἀναληφθείσης ὑποχρεώσεως. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθές, ὅτι ἀπηλλάξαμεν ἡμεῖς τὸν Μακρῆν μιᾶς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν εἶχε· τοῦ εἴπομεν μόνον, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ προβῇς εἰς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος ἢ τῆς ὑποχρεώσεως, ὡς ἀναγράφεται εἰς τὴν σύμβασιν, ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν καλοπίστως νὰ εἴπωμεν τότε εἰς τὸν ἀνάδοχον: σὲ ἀπαλλάσσομεν μιᾶς ὑποχρεώσεως τὴν ὁποίαν ἔχεις· αὐτὸ μᾶς ἐπιβάλλει βάρη, σὲ δὲ σὲ ἀπαλλάσσει ὑποχρεώσεων· ἔλα ἐδῶ νὰ μοιράσωμεν αὐτὰ τὰ ὠφελήματα. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μετέλθωμεν τοιαύτην πολιτικὴν ἡμεῖς, πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ ἀκολουθήσῃ Κυβέρνησις μὴ σεβομένη ἑαυτήν. Μόνον μία τοιαύτη Κυβέρνησις, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς εἴπῃ εἰλικρινῶς τοῦτο, ἀλλὰ νὰ καλέσῃ τὸν ἀνάδοχον ἐγγράφως καὶ νὰ τοῦ εἴπῃ: νὰ μοῦ βρῇς τὸ δάνειον αὐτὸ τὸ ὁποῖον προβλέπεται ἐκ τῆς συμβάσεως. Ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δάνειον ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ τριμεροῦς δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρῃ οὔτε ὁ ἀνάδοχος, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, διότι τὸ δάνειον τὸ τριμερὲς εἶχεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ πλεονεκτήματα ἐξαιρετικά, ὡς τὸ ὅτι ἐξεδόθη ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἦτο ἀδύνατον νὰ συναφθῇ νέον δάνειον καὶ ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους. Θὰ ἠδύνατο λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἐσκέπτετο ὡς ἕνας κοινὸς κερδοσκόπος νὰ καλέσῃ τὸν Μακρῆν καὶ νὰ τοῦ εἴπῃ νὰ εὕρῃ τὸ δάνειον μὲ τὴν ἐλπίδα ἢ τὴν βεβαιότητα ὅτι δὲν θὰ τὸ εὕρῃ καὶ νὰ τοῦ εἴπῃ: Δὲν τὸ ηὗρες; ματαιώνομεν τὰ ἔργα. Τοιαύτη πολιτική, κύριοι βουλευταί, δηλῶ ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησίν μου. Ἔχω διάφορον ἐντελῶς τὴν ἀντίληψιν ἀπὸ μερικοὺς περὶ τοῦ καθήκοντος μιᾶς Κυβερνήσεως ὅταν διαχειρίζεται δημοσίας ὑποθέσεις. Θὰ ἐθεώρουν ὡς ἔσχατον ἐξευτελισμὸν διὰ τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ Κράτος, νὰ μετέλθω τοιαύτην πολιτικήν. Σημειώσατε ἄλλως τε, ὅτι καὶ ἄλλη Κυβέρνησις ἐὰν ἦτο μὴ ἔχουσα τόσην εὐθιξίαν εἰς τὸ ζήτημα τῆς εὐπρεποῦς παραστάσεως τοῦ Κράτους εἰς τὰς συναλλαγὰς πρὸς τοὺς πολίτας καὶ ἄλλη Κυβέρνησις θὰ ἐδυσκολεύετο νὰ ἀκολουθήσῃ μίαν τοιαύτην τακτικήν, ἡ ὁποία θὰ ἔφερεν εἰς τὴν ἀναβολὴν διὰ νὰ μὴ εἴπω τὴν ἐπὶ μακρὰν ἴσως ματαίωσιν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας, ἐνῷ συγχρόνως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην μετὰ τὸν ἐξαναγκασμὸν ὁ ὁποῖος εἶχε γίνει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ συνασπισμοῦ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ποσοστὰ τὰ ὁποῖα ἐδίδοντο εἰς τὸν ἐργολάβον ἐν συγκρίσει μάλιστα πρὸς τὰ ποσοστὰ τὰ ὁποῖα ἐλάμβανεν ἡ ἑταιρεία Φαουντέσιον, δὲν ἐθεωρεῖτο ὅτι τὸ 25% ἦτο κάτι τὸ ἐξαιρετικόν. Μία Κυβέρνησις ἔχουσα ὀλιγωτέραν εὐθιξίαν δὲν θὰ ἔφθανεν εἰς ἀναβολήν, ἀλλὰ θὰ ἔλεγε: Τέλος πάντων τὰ συζητήσαμεν, τὰ ξανασυζητήσαμεν, ἂς προβῶμεν εἰς τὸ ἔργον. Τώρα εἶπον πρὸ ὀλίγου ὅτι δὲν ἤθελον οὐδὲ θέλω νὰ ἀκυρωθῇ ἡ σύμβασις αὐτὴ μὲ τὸν Μακρῆν, διότι ἔχω καθῆκον νὰ διακηρύξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου—μολονότι τρέχω τὸν κίνδυνον νὰ παρεξηγηθῶ, ἀλλὰ θὰ ἦτο κατώτερον ἐμοῦ νὰ μὴ εἴπω ὅλον τὸ αἴσθημά μου διὰ τὸν κίνδυνον αὐτὸν—ὅτι ἀπὸ τὴν μέχρι τοῦδε πορείαν τὴν ὁποίαν ἔχομεν περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἐκτελεῖται ἡ σύμβασις ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου, ἔχομεν πάντα λόγον νὰ θεωρῶμεν ὅτι σπανίως ἡ Κυβέρνησις συνηλλάχθη πρὸς ἀνάδοχον ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ ἀκριβεστέραν τὴν ἀντίληψιν τῶν ὑποχρεώσεών του. Θὰ σᾶς εἴπω προσωπικήν μου γνώμην, προσωπικήν μου πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Μακρῆς ὁ ὁποῖος εἶναι εἷς ἀπὸ τοὺς μεγάλους μας ἐπιχειρηματίας ἀνήκει εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποβλέπουν μόνον εἰς τὸ χρηματικὸν κέρδος—νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τὸν παρομοιάσω μὲ ἕνα ἄλλον ἐπιχειρηματίαν ἐν Ἑλλάδι, τὸν μακαρίτην Πεσματζόγλου—εἶναι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ἕνας ἄνθρωπος μὲ φιλοδοξίες ὄχι πολιτικές, ἀλλά μὲ τὴν φιλοδοξίαν τοῦ μεγάλου ἐπιχειρηματίου ὁ ὁποῖος βάζει εἰς τὸν νοῦν του κάτι τι τὸ ὁποῖον θέλει νά ἐκτελέσῃ διά νά ὠφεληθῇ βέβαια, ἀλλά καί διά νά ἔχῃ τὴν ἱκανοποίησιν ὅτι ἔκαμεν αὐτὸς τὸ ἔργον. Ἀλλ’ ὁ Μακρῆς ἔχει καὶ ἕν ἄλλο πλεονέκτημα εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν—καὶ ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὸ κοινὸν συμφέρον καὶ τὸ ἰδικόν του—ὅτι ὁ Μακρῆς δὲν ἐμπῆκεν εἰς τὴν δουλειά ὡς ἐργολάβος· ἐμπῆκεν εἰς αὐτὴ τὴν δουλειά διά νά ἐξασφαλίσῃ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ καὶ αὐτὸς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματος τοῦ γενικοῦ τῆς ὁδοποιΐας, ὥστε ἡ Ἑλλάς νά παύσῃ νά καθυστερῇ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν συγκοινωνιῶν της, νά ἔχῃ ἕν δίκτυον τὸ ὁποῖον βέβαια δὲν ἠμπορεῖ νά παραβληθῇ οὐδὲ πόρρωθεν πρὸς τά ἄλλα δίκτυα, τά ὁποῖα ἔχουν ἐν τῇ Δυτικῇ Εὐρώπῃ, ἀλλά τὸ ὁποῖον δίκτυον θά ἱκανοποιῇ τάς ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας καὶ θὰ δώσῃ μίαν ὤθησιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας διὰ τοῦ αὐτοκινήτου, τῆς ὁποίας ἡ πύκνωσις θά ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ νὰ πορισθῇ ὠφελείας σπουδαίας ἀπὸ τὴν κατανάλωσιν τῆς βενζίνης, ὡς πρὸς τὴν ὁποίαν, ὅπως ἠξεύρετε, ἀντιπροσωπεύει μίαν ἀπό τάς μεγαλειτέρας ἑταιρείας τοῦ κόσμου, τὴν Shell. Ἀλλά θέλω νὰ ἐξετάσω καὶ οὐσιαστικῶς τὰ ποσοστά, τὰ ὁποῖα δίδονται εἰς τόν Μακρῆν διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν εἶναι τόσον μεγάλα, ὥστε νά ἐπιτρέψουν νὰ παρέλθουν ὅλαι αἱ ἄλλαι σκέψεις καὶ νὰ ὁδηγήσουν μίαν Κυβέρνησιν ἄλλως σκεπτομένην εἰς τὴν προσπάθειαν ὅπως ἀνατρέψῃ τὴν σύμβασιν Μακρῆ. Συνεπείᾳ τῶν ἀντιρρήσεων αἱ ὁποῖαι εἶχον διατυπωθεῖ κατὰ τῆς συμβάσεως τοῦ Μακρῆ καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν κατὰ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον—διότι νομίζω ὅτι αὐτὸ ὑπῆρξε ἡ ἀφορμὴ τῆς τελευταίας μεταβολῆς τῆς Κυβερνητικῆς—καὶ εἰς τὸν τύπον, ἐξητάσαμεν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ μετὰ τῶν ἁρμοδίων μας ὑπηρεσιῶν διὰ νὰ ἴδωμεν μήπως πράγματι εἶναι ὑπέρογκα τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ἐξησφάλισεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ ὁ Μακρῆς. Καὶ τὸ πρᾶγμα ἔγινεν ἄξιον περισσοτέρας μελέτης ὅταν μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως, μετὰ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ δανείου ὁ Μακρῆς προσφερθεὶς ν’ ἀφήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν, ἀνέθεσεν εἰς ὑπεργολάβους τινὰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν, ἐπιφυλάξας εἰς ἑαυτὸν τὴν ἐποπτείαν καὶ τὴν διεύθυνσιν καὶ τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν. Ἐπειδὴ αἱ ὑπεργολάβοι ἑταιρεῖαι ἀνέλαβον μὲ 16% μᾶς ἔκανε βέβαια ἐντύπωσιν ὅτι ὑπάρχει μία ἀπόστασις 9%. Μᾶς ἐδόθη ἡ ἐξήγησις ὅτι ἓν ποσὸν 3½% περίπου ἀντιπροσωπεύει τὰ γενικὰ ἔξοδα τῆς ἑταιρείας Μακρῆ καὶ ἡ πληροφορία αὐτὴ, 3,14 κατὰ μέσον ὅρον, εἶναι ἐξηκριβωμένη τὴν γνωρίζομεν καλῶς, δηλαδὴ. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ 25% τὰ ἐκτελούμενα ἔργα ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἀνέρχονται κατ’ ἔτος εἰς 500.000.000 καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ὑπολογίσωμεν τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ, εἶναι ἕν ποσὸν 3½%. Εἴπομεν λοιπὸν καλὸ εἶναι τὸ 3½% διὰ τὰ γενικὰ σου ἔξοδα. Ἀλλὰ πρέπει, εἶπε, νὰ μοῦ δώσετε καὶ ἐμένα κάποιο κέρδος ὡς ἀσφάλιστρον κατὰ τῶν κινδύνων τοὺς ὁποίους ἀναλαμβάνω ἐκτελῶν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Ἡμεῖς εἴπομεν ὅτι δὲν δεχόμεθα νὰ μᾶς παρέχετε αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν ἀμισθεί. Θέλομεν λοιπὸν νὰ ἴδωμεν τί πρέπει νὰ εἶναι αὐτό. Ἐδέχθημεν λοιπὸν ἓν ποσὸν καὶ τὰ 2½% θὰ ἦτο μία δικαία ἀμοιβὴ καὶ ἀσφάλιστρον κατὰ τῶν κινδύνων, ὅταν ἰδίως μᾶς παρετηρήθη ὅτι ἡ ἀμοιβὴ τὴν ὁποίαν λαμβάνει μὲ τὸ 25% ἀνέρχεται εἰς τοιοῦτον ποσὸν—ὥστε αὐτὴν τὴν πληροφορίαν δὲν σᾶς τὴν δίδω ὡς ἀσφαλῆ, διότι δὲν εἶχον καιρὸν τώρα νὰ γυρέψω τὸν νόμον εἶναι νομίζω εἰς ἀπὸ τὴν ἀνωτάτην κλίμακα τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος —ὥστε θ’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸ ποσὸν αὐτὸ 16% διὰ φόρον ἀναλυτικὸν καὶ θ’ ἀφαιρέσητε νομίζω μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ φόρου αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ὑπολοίπου καὶ ἕν ποσὸν 40% περίπου διὰ φόρον συνθετικόν, διότι εἰς τὴν ἀνωτάτην κλίμακα ὁ ἕνας μὲ τὸν ἄλλον πηγαίνει 48–49%.... Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ μιᾶς μεγάλης συμβάσεως δὲν ἠξεύρω ποῖαι εἶναι ἐδῶ αἱ συνήθειαι, ἀλλὰ ὑποθέτω ὅτι καὶ ὁ δικηγόρος καὶ ὁ μηχανικὸς θὰ πάρῃ 400–500 χιλιάδ. δρχ. νομίζω ὅτι αὐτὸ θὰ εἶναι μία εὔλογος ἀμοιβὴ ἂν πάρουν αὐτά. Ἐὰν ὅμως συνωμολογήθη μία ἀμοιβὴ οὐχὶ ἐφ’ ἅπαξ διὰ τὰς παρασχεθείσας ὑπηρεσίας ἀλλὰ ἡ καταβολὴ ἂς εἴπωμεν 1% ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτῶν δηλαδὴ ἐπὶ 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν 60 χιλ. λίρες τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει ἕνα ποσὸν 20 ἑκατ. δρχ. θὰ ἀναγνωρίσητε κύριοι βουλευταὶ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ αὐτὸ ὅτι εἶναι ἀνεκτόν· δὲν ἠμπορεῖ νὰ δοθοῦν 20 ἑκατομμύρια διὰ τὴν συνδρομὴν ἡ ὁποία παρεσχέθη ὅπως διατυπωθῇ τεχνικῶς μία τοιαύτη σύμβασις. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον ἐπὶ τῶν λοιπῶν ζητημάτων. Ἀπήντησε πλήρως ὁ συνάδελφος μου ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Ἐὰν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀγορεύσῃ καὶ ἄλλος ἔχομεν καὶ ἔφεδρον ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας τὸν κ. Καραπαναγιώτην ὁ ὁποῖος καὶ ἐκεῖνος μετέχει τῶν εὐθυνῶν μας εἰς τὴν σύμβασιν καὶ ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ ἐκεῖνος, ἐκτὸς ἐὰν θέλῃ καὶ πάλιν ὁ ἴδιος ὁ νῦν ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Δὲν νομίζω ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον. Βεβαίως κύριοι βουλευταὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας ἔγινε σπατάλη τις, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Βάλτου διότι δὲν διετύπωσε κατηγορίαν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ πῇ ὅτι εὐθύνεται ἀπ’ εὐθείας ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτὴν τὴν σπατάλην. Ἐμελετήθησαν αὐτὰ τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας ἀπὸ τὴν ἀνωτάτην ἁρμοδίαν ἀρχήν, ἁρμοδιώτατα ὑπελογίσθη ἡ δαπάνη εἰς 650 χιλ. κατὰ χιλιομ. δρχ. ἀλλὰ κατήντησε ὕστερα νὰ πᾶμε εἰς 1050 χιλ. δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ ἀπατοῦνται οἱ μηχανικοὶ εἰς τοιούτους ὑπολογισμοὺς ἴσως ἡ πλάνη θὰ ἦτο μεγαλυτέρα, δὲν ἠξεύρω μήπως καὶ βραδύτερον δὲν τὸ γνωρίζω καὶ αὐτὸ διότι δυστυχῶς ὁ κ. Χρηστομάνος ἀσθενεῖ καὶ δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἐὰν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του, προτοῦ ἀρχίσουν τὰ ἔργα, μετεβλήθη τὸ ἀρχικὸν σχέδιον καὶ ηὐξήθησαν αἱ καμπύλαι κτλ. ἢ μήπως ἔχει κανὲν στοιχεῖον τὸ ὁποῖον μεταβάλλει τὴν κατάστασιν. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καλύπτεται ἐφ’ ὅσον τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων δὲν μᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι ἀνακριβεῖς οἱ ὑπολογισμοὶ καὶ θὰ φθάσουν εἰς μεγαλύτερον ποσόν. Ἀλλὰ ἐπιμένω περισσότερον εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἡμερομισθίων, διότι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς ἤθελε νὰ δώσῃ μικρὰν σημασίαν, νομίζων ὅτι ἀνέρχονται εἰς ὀλίγα λεπτὰ τὰ ἡμερομίσθια εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι λογαριάζει ἴσως μόνον ἐκείνους οἱ ὁποῖοι στρώνουν τὸ χῶμα καὶ δὲν ὑπολογίζει ὅτι ὅλαι αἱ ἀναλύσεις τῶν τιμῶν στηρίζονται εἰς ὅλα τὰ πράγματα εἰς ἕνα ἐργατικὸ, διότι τὸ χαλίκι ποὺ παίρνουμε συνηθέστατα, κατὰ 99%, δὲν τὸ πληρώνομεν διὰ τὸν τόπον ἀπὸ τὸν ὁποῖον τὸ βγάζομεν διὰ τοὺς δρόμους τοὺς ὁποίους ἐκτελοῦμεν· σπανιώτατα πληρώνομεν καὶ ἂν πληρώνωμεν, πληρώνομεν τίποτε σχεδόν. Ἑπομένως ὅλη ἡ ἀξία τοῦ χαλικιοῦ ἀντιπροσωπεύει ἐργατικὰ καὶ ἐκεῖ μέσα κρύπτονται ὅλα, διότι λέγουν τὸ κυβικὸν μέτρον τὸ χαλίκι πληρώνεται τόσον αὐτὰ ὅλα εἶναι ἐργατικά. Ἅμα λέγω, τὴν ἐργασίαν—καὶ ἐννοῶ τὴν ἐργασίαν τὴν ἁπλῆν ὄχι τὴν τεχνικὴν—τὴν πληρώνωμεν τόσον ἀκριβά, θὰ πῆτε βέβαια ὅτι δαπανᾶτε πάρα πολλὰ χρήματα. Καὶ λυποῦμαι διότι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον δὲν ἠμπορῶ νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν συμπαθέστατον βουλευτὴν ἐκ Βάλτου ὅτι κακῶς κάνουμε νὰ ἀπευθύνουμε καὶ κάποιας παρατηρήσεις εἰς τὸ προσωπικόν μας εἰς τὰς ἐπαρχίας ὅτι δὲν προσέχουν καὶ πῶς δέχονται καὶ ἀναβιβάζουν τὰ ἡμερομίσθια εἰς 7–2 δραχμάς. Ἦτο καθῆκόν μας νὰ κάνωμεν αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ νὰ ἐπεμβαίνωμεν εἰς τὸ μέλλον. Καὶ μᾶς παρετηρήθη καὶ ἕνα ἄλλο πρᾶγμα ὅτι δὲν πληρώνουν τὰ ἡμερομίσθια αὐτὰ, ἐνῷ μᾶς λέγουν ὅτι τὰ πληρώνουν ἀλλὰ πληρώνουν πολὺ ὀλιγώτερα καὶ τὸ πρᾶγμα εἶναι πιθανόν. Παρακαλῶ τὸν συνάδελφόν μου νὰ στείλῃ εἰδικοὺς ἐπιθεωρητὰς νὰ κάνουν κάθε τὶ διὰ νὰ μάθῃ ἐκτὸς ἂν μᾶς ἐμποδίζῃ ἡ σύμβασις, διότι αὐτὴ κανονίζει πῶς γίνεται ὁ κανονισμὸς τῶν ἡμερομισθίων. Ἐγὼ ὅταν ἐκάλεσα τὸν συνάδελφόν μου καὶ τοῦ εἶπα «πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώνωμεν τόσα ἡμερομίσθια;» μοῦ εἶπε «τὸ ἴδιον λέγω καὶ ἐγὼ ἀλλὰ μᾶς δεσμεύει ἡ σύμβασις» καὶ τοῦ εἶπα νὰ κάνῃ μίαν ἐγκύκλιον ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ δίνωμεν περισσότερα ἀπὸ 50 δραχμὰς ἀλλὰ δὲν μποροῦμεν δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι κανονίζομεν ἀλλὰ αἱ ἐπιτροπαί. Ἐν τούτοις πιστεύω ὅτι καὶ ὁ ἐργολάβος καὶ οἱ ὑπεργολάβοι θὰ ἐννοήσουν ὅτι δὲν θὰ ἀνεχθῶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον νὰ κρυφθοῦν ὄπισθεν ἔστω καὶ μιᾶς ὀρθῆς ἑρμηνείας τῆς συμβάσεως ἡ ὁποία θ’ ἀπετέλη ἐκ μέρους των κακόπιστον ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως. Τὸ λέγω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ μὴ συμμορφωθοῦν πρὸς αὐτὰς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ Κράτους.

§477Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν ὁ πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ μέλος τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων ἀπηυθύνετο πρὸς αὐτούς, νομίζω ὅτι θὰ προελαμβάνετο πᾶσα κατάχρησις. Νὰ τὸν ὑποχρεώσετε νὰ τὸ κάνῃ.

§478Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ σύμβασις δὲν ὁμιλεῖ περὶ τῶν πραγματικῶς καταβαλλομένων παρὰ τοῦ ἐργολάβου ἡμερομισθίων ἀλλὰ περὶ τοῦ μέσου ὅρου τῶν ἡμερομισθίων εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην, ἐκ τούτου δὲ ἐγένετο μία παρερμηνεία διότι ἐσχηματίσθησαν καταστάσεις ἐπὶ τῇ βάσει περισσοτέρων ἐργατῶν διὰ νὰ ἐμφανίσουν ὅτι πραγματικῶς πληρώνουν περισσότερα ἡμερομίσθια. Ἐπίσης θέλω νὰ δώσω καὶ μίαν ἄλλην ἐξήγησιν, ὅτι ἐνῷ ἡ σύμβασις ὁμιλεῖ περὶ ἀντιπροσώπων τοῦ ἀναδόχου παρὰ ταῖς ἐπιτροπαῖς αὐταῖς αἱ ὁποῖαι κανονίζουν τὰ ἡμερομίσθια, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ ἀνάδοχος ἦτο ὑποχρεωμένος ἐκ τοῦ πρωτοκόλλου τοῦ πρὸ τῆς συμβάσεως ὑπογραφέντος νὰ ἐκχωρήσῃ τὸ μέγιστον μέρος τῆς συμβάσεως ταύτης εἰς ἄλλας ἑταιρείας ἀνέλαβεν διὰ τῶν συμβάσεων τούτων τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοὺς τοὺς διορίζῃ ἐκ προσώπων τὰ ὁποῖα ὑπεδείκνυον αἱ ὑπεργολάβοι ἑταιρεῖαι. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἔχομεν ἀντιπροσώπους οὐχὶ τοῦ ἀναδόχου, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει κανὲν συμφέρον ν’ αὐξάνῃ τὴν ἐργασίαν ἀλλ’ ἀντιπροσώπους τῶν ὑπεργολάβων οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέρον ν’ αὐξάνουν. Καὶ περὶ τούτου ἀκριβῶς τὸ σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον θὰ κατατεθῇ καὶ τοῦ ὁποίου ἐμνήσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγου, ἔχει διάταξιν ἡ ὁποία λέγει ὅτι οἱαδήποτε τοιαύτη συμφωνία ἡ ὁποία στερεῖ τοῦ δικαιώματος τὸν ἀνάδοχον τοῦ νὰ διορίσῃ αὐτὸς ἀντιπροσώπους του αὐτοπροσώπως ἐκεῖ θεωρεῖται ὅτι εἶναι ἄκυρος.

§479Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Ἐγὼ θὰ ἤθελον νὰ παρατηρήσω εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μὲ διέκοψαν ὅτι οὔτε ὁ ἀνάδοχος οὔτε ὁ «Προμηθεὺς» ἔχει συμφέρον ν’ αὐξάνῃ τὰ ἔξοδα. Δὲν τὸ δέχομαι αὐτό, διότι εἶναι τόσον μικρὸν τὸ 2½% τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ μείνῃ, ὥστε δὲν ἀντιμετωπίζεται μὲ τὸ συμφέρον τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ ἑταιρεία νὰ κάνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους δρόμους διὰ νὰ τρέχουν τὰ αὐτοκίνητα καὶ νὰ καταναλίσκουν τὴν βενζίναν. Ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω καὶ ἄλλο πρᾶγμα. Βεβαίως αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐσκέφθη ὁ συνάδελφός μου διευκολύνει ἔν τινι μέτρῳ τὰ πράγματα, ἀλλὰ ἐμὲ δὲν μὲ ἱκανοποιεῖ. Ἐγὼ ζητῶ ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ νὰ δεχθῇ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τροποποίησιν τοῦ ἀρχικοῦ ὅρου τῆς συμβάσεως. Διετυπώθη ἀδίκως καὶ κακῶς ὁ ὅρος αὐτὸς τῆς συμβάσεως, διὰ τὸν ὁποῖον μοῦ ἐζητήθη ἐμένα λόγος ἀπόψε. Ἐγὼ ἀξιῶ αὐτὸ τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους νὰ εἴπῃ ὅτι οἱ δρόμοι αὐτοὶ θὰ κατασκευασθοῦν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ποὺ τὸ ἡμερομίσθιον δὲν ὑπερβαίνει ὡρισμένον ποσόν, ἤτοι 50 δραχ. διὰ τὸν ἐργάτην τὸν ἁπλοῦν· ὅπου τοιοῦτοι ἐργάται δὲν εὑρίσκονται ἡ κατασκευὴ θὰ μεταφέρεται εἰς ἄλλα σημεῖα, ὅπου δὲν θὰ ὑπάρχῃ φόβος νὰ μὴ εὑρίσκωμεν ἐργάτας μὲ τὸ ἡμερομίσθιον αὐτό. Ἀξιῶ καὶ παρακαλῶ τὸν συνάδελφόν μου νὰ τὸ διατυπώσῃ σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς πρὸς τὴν ἑταιρείαν, διὰ νὰ δοῦμε τὶ θὰ κάνωμεν. Δὲν νομίζω ὅτι ἕνα Κράτος τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν συναίσθησιν ὅτι ἀντιπροσωπεύει τὸ κοινὸν συμφέρον, ἐφόσον δὲν θέλει νὰ ἀδικήσῃ κανένα ἀλλὰ ἔρχεται νὰ προστατεύσῃ τὸ κοινωνικὸν συμφέρον, μέσα εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται καὶ τοῦ ἐργολάβου τὸ συμφέρον, δὲν νομίζω ὅτι μπορεῖ νὰ κατακριθῇ τὸ Κράτος αὐτό, καὶ δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν ἀντίθετος πολιτικὴ νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ μποροῦσαν νὰ μοῦ εἴπουν, ὅτι ἐφόσον ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διάταξις καὶ ἐγὼ κατορθώνω νὰ ἐξευρίσκω ὡς μέσην τιμήν κατωτέραν ἀπὸ ἐκείνην ποὺ πληρώνω, ἐννοῶ νὰ ὠφεληθῶ καὶ αὐτὴν τὴν διαφοράν. Αὐτὸ θὰ ἦτο ἀνήθικος ἐκμετάλλευσις τῆς συμβάσεως ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου. Καὶ πιστεύω ὅτι, ἐὰν δὲν κατορθώσωμεν διὰ ἀπ’ εὐθείας συνεννοήσεως νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχομεν ὅλα τὰ μέσα καὶ διὰ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ νὰ ἐπιβάλωμεν τὰς ἀντιλήψεις μας. Ὅτι δηλαδὴ θὰ ἔχῃ τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ εἰς τὸν ἐργολάβον, ὅπου τὰ ἡμερομίσθια εἶναι ὑψωμένα πολὺ «σὲ μεταφέρωμεν ἀλλοῦ, νὰ μᾶς κάνῃς δουλειὰ ὅπου τὰ ἡμερομίσθια εἶναι μικρότερα». Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θέλουν ἐλαττωμένα τὰ ἡμερομίσθια. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἂν τὰ ἡμερομίσθια ὅλου τοῦ ἐργαζομένου κόσμου αὐξάνωνται, ἀντιτάσσομαι μόνον ὁσάκις ἐπιδιώκεται αὔξησις ὡρισμένων ἡμερομισθίων, οὐχὶ χάριν ἁρμονίας πρὸς τὰ ἡμερομίσθια τοῦ ἄλλου κόσμου. Τότε ἀντιτάσσομαι, ἀλλὰ ἐὰν ἦτο δυνατὸν αὔριον ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία καὶ ἡ Ἑλληνικὴ παραγωγὴ νὰ διπλασιάσῃ τὰ ἡμερομίσθια τῶν ἐργατῶν καὶ νὰ τοὺς δώσῃ 100 δραχμὰς θὰ ἤμην ὁ εὐτυχέστερος ἄνθρωπος τοῦ κόσμου. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν ὅπου δὲν εἶναι πραγματοποιήσιμα αὐτὰ τὰ ὁποῖα σήμερα εἶναι ὄνειρα, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἡμερομίσθια εἰς τὰς πόλεις εὑρίσκονται τόσον χαμηλὰ, νὰ πληρώνῃ τὸ Κράτος εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡμερομίσθια σχετικῶς μεγάλα, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐν δυσαρμονίᾳ πρὸς τὰ πληρωνόμενα εἰς τὰς πόλεις διὰ νὰ βλέπωμεν ὕστερα τοὺς δρόμους νὰ φθάνουν ἀπὸ 350.000 κατὰ χιλιόμετρον εἰς 1.050.000 ἑκατομμ. καὶ νὰ κινδυνεύωμεν νὰ ἐκτελέσωμεν ὁλόκληρον τὸ πρόγραμμα. Ἔγινε μία διακοπὴ ὅτι δὲν τὰ πληρώνουν. Ἀκόμη χειρότερα διὰ νὰ διορθωθῇ αὐτὸ τὸ κακὸ νὰ σκεφθῶμεν ποῖα νομοθετικὰ μέτρα πρέπει νὰ λάβωμεν ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν θέλομεν νὰ συνεχίσετε αὐτὸν τὸν δρόμον διότι τὸ Κράτος δὲν ἀντέχει νὰ πληρώνῃ τοιαῦτα ἡμερομίσθια.

§480ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θεραπεύει τὴν ἀνεργίαν.

§481Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καλά. Νομίζω λοιπὸν ὅτι μὲ τὸ μέτρον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβῃ ὅλην αὐτὴν τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου θὰ μπορέσωμεν νὰ ὑποβιβάσωμεν τὴν δαπάνην εἰς τὴν ὁποίαν ἔφθασεν σήμερον ἡ κατασκευὴ τῶν δρόμων. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὰ πληρωθέντα ἐὰν αὐτὰ ἐπῆγαν εἰς τὴν τσέπην τῶν ἐργατῶν ὅλη ἡ Βουλὴ θὰ εἴπῃ χαλάλι των· καθόσον ὅμως ἐπῆγαν εἰς τὴν τσέπην τῶν ἐργολάβων, δὲν εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μπορεῖ νὰ μὲ ἀφήσῃ ἀδιάφορον. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐλπίζω ὅτι θὰ κατορθώσωμεν διὰ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα μελετῶμεν νὰ λάβωμεν, νὰ περιορίσωμεν τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων ὥστε νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐκτελέσωμεν ὁλόκληρον τὸ πρόγραμμα τὸ ἀρχῆθεν χαραχθὲν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν θὰ ἀρκέσουν τὰ 6.000.000 λίρες διὰ νὰ ἐκτελεσθῇ τὸ ὅλον πρόγραμμα, ἐλπίζω ὅμως ὅτι 8.000.000 λίρες τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας θὰ εἶναι ἀρκετὰ διὰ νὰ ἐκτελεσθοῦν αὐτὰ τὰ ἔργα. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ἔργα τὰ παραγωγικὰ συμπληρούμενα θὰ βελτιώσουν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας οὐσιωδέστατα, ἀπὸ τῆς σκέψεως δὲ αὐτῆς ὁρμουμένη καὶ ἡ οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἀλλὰ καὶ αἱ ἄλλαι προκάτοχοι ἡμῶν Κυβερνήσεις ἀπεφάσισαν νομίζω τὴν ἐκτέλεσιν ὅλων αὐτῶν τῶν δημοσίων ἔργων. Ὅταν δὲ κανεὶς σκεφθῇ ὅτι διὰ τῆς ἐκτελέσεως αὐτῶν τῶν ἔργων δὲν ἐξασφαλίζομεν μόνον τὴν βελτίωσιν τὴν οὐσιώδη τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως διὰ τῆς μειώσεως τῆς διαφορᾶς τῆς μεγάλης ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον εἰς τὸν ἐμπορικόν μας λογαριασμὸν, ἀλλ’ ὅτι συγχρόνως διὰ τῆς ἐκτελέσεως αὐτῶν τῶν ἔργων ἐξυπηρετεῖται μία κοινωνικὴ ἀνάγκη μεγαλυτέρα διότι ἀντιμετωπίζομεν τὸ φᾶσμα τῆς ἀνεργίας, τὸ ὁποῖον συνταράσσει καὶ τὴν χώραν μας, διὰ τοῦ καλλιτέρου δυνατοῦ τρόπου, ὅταν σκεφθῆτε αὐτὰ ὅλοι θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὴν ληφθεῖσαν ἤδη ὑπὸ τῆς προκατόχου ἡμῶν Κυβερνήσεως ἀπόφασιν πρὸς ἐκτέλεσιν ὅλων τῶν παραγωγικῶν ἔργων. Βεβαίως αἱ σημεριναὶ περιστάσεις τῆς διεθνοῦς χρηματαγορᾶς εἶναι δυσχερεῖς διὰ τὸν μακροχρόνιον δανεισμὸν ἀλλ’ ἐλπίζω ὅτι ἡ προσπάθεια ἡ ἡρωϊκὴ τὴν ὁποίαν καταβάλλει ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀπὸ τόσων ἐτῶν, κατὰ τὴν διάρκειαν ὅλου τοῦ πολέμου καὶ μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν πληρώνων τακτικὰ τὰ χρέη του καὶ φροντίζω μάλιστα νὰ ἀποσβέσῃ αὐτὰ κατ’ ἀναλογίαν, ἡ ὁποία κατά τινα θεωρεῖται νοσηρὰ ἔχει ὅμως ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς τὸ συναίσθημα ὅτι σήμερον καθ’ ἣν στιγμὴν μὲ τόσας δυσχερείας γίνονται δάνεια εἰς ἄλλα Κράτη ἔχει τὴν πεποίθησιν—δὲν ξεύρω ἂν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας λάβω κανένα δυσάρεστον τηλεγράφημα εἰς Λονδῖνον—ὅτι θὰ εὕρῃ καὶ πάλιν τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα τοῦ εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν συνέχισιν τῶν παραγωγικῶν του ἔργων. Σήμερον θὰ περιορισθῶμεν ἐξ ἀνάγκης καὶ ἐκ φρονήσεως εἰς μικρότερα ποσὰ, διότι ἐλπίζομεν ὅτι θὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις καὶ ἡ πολιτική μας εἶναι νὰ ἐμμένωμεν εἰς τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ἔχει χαραχθῆ καὶ τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθημεν ἀπολύτως καὶ τὸ ὁποῖον συνεχίζομεν, νομίζω δὲ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἀπευθυνθοῦν δίκαιαι ἐπικρίσεις διότι μὲ τόσην προσπάθειαν παρακολουθῶ τὸ ζήτημα ὥστε ὄχι μόνον τὰ παραγωγικὰ ἔργα νὰ συνεχισθοῦν ἀλλὰ καὶ νὰ ἀχθοῦν τὸ ταχύτερον εἰς αἴσιον πέρας.

§482ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§483Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Οἱ κ. συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὴν ἐπερώτησιν καὶ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ὁδοποιΐας νομίζω ὅτι προσέφερον ἱκανὰς ὑπηρεσίας ἂν ὄχι εἰς ἄλλο τι, τοὐλάχιστον εἰς τὸ νὰ δώσουν ἀφορμὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα προσεκτικώτερον παρακολουθήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ ἐνισχύσουν ἀκόμη αὐτὴν εἰς τὰς προσπαθείας ἵνα τὸ ἔργον τῆς ὁδοποιΐας συντελεσθῇ κατὰ τὸ δυνατὸν οἰκονομικώτερον καὶ πρακτικώτερον ὥστε ἀληθῶς νὰ ἀποδώσῃ τοὺς καρποὺς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀναμένομεν πάντες ἀπὸ τὸ ἔργον τοῦτο. Ὀφείλω ἐπίσης ἰδιαιτέρως νὰ εὐχαριστήσω καὶ τὸν φίλον μου κ. Στράτον, ὁ ὁποῖος πρὸς τοῖς ἄλλοις ἔκαμε καὶ μίαν συνηγορίαν ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας μου καὶ ὑπὲρ τοῦ νομοῦ Ἀργολιδοκορινθίας, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζω διατί ἐλπίζει ὅτι ἡ παρουσία μου ἢ ἀντιπροσωπεία τὴν ὁποίαν ἔχω ἐκεῖθεν ἐπηρεάζει.

§484Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Θὰ διαμαρτυρηθῶ ἐγὼ διότι μεταξὺ τοῦ νομοῦ Ἀργολιδοκορινθίας περνοῦν 5–7 δρόμοι, ἐνῷ ἡ ἰδική μου περιφέρεια δὲν ἔχει κανένα δρόμον.

§485Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε δὲν ἐπροσέξατε εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον· διότι ἐὰν ἐδίδατε προσοχὴν, θὰ ἐβλέπατε ὅτι συνηγορῶ καὶ ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας σας, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι περιλαμβάνεται εἰς τὸν νομὸν Ἀργολιδοκοριθίας τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι ἀντιπρόσωπος. Τοῦτο δυστυχῶς εἶναι τὸ λάθος σας, ἐγὼ ὅμως εὐχαρίστως δέχομαι τὴν παρέκβασίν σας ἵνα φανῇ εὐμενεστέρα καὶ πρὸς τὰ μέρη αὐτὰ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν θὰ ἐξετάσω πράγματα τὰ ὁποῖα ἐνεπτύχθησαν ἀπὸ τοὺς κ. συναδέλφους. Εἶναι ὅμως ὡς νομίζω, ἄξια πολλῆς προσοχῆς ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν ταύτην τὴν ἑσπέραν, διότι ἐφ’ ὅσον ταῦτα εἶναι ἐν τῇ πραγματικότητι ὡς παρεστάθησαν, ἐὰν δὲν ληφθοῦν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὰ ὀφειλόμενα μέτρα, ἀσφαλῶς θὰ πετάξουν τὰ 6.000.000 λίρες χωρὶς οὐδὲν νὰ κατορθωθῇ, οὐδὲν ἀπολύτως. Διότι ὅπως παρετηρήθη ἔχουν δοθῆ πρὸς κατασκευὴν ὁδοὶ εἰς διάφορα τμήματα καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι συνδεδεμέναι μετ’ ἀλλήλων, καὶ ἐὰν δὲν κατορθώθη νέον δάνειον τὰ ἔργα αὐτὰ θὰ καταστραφοῦν ἢ θὰ εἶναι ἐφ’ ὅσον ὑφίστανται μηδαμινῆς χρησιμότητος. Τοῦτο εἶναι ἕνα σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλει νὰ προσέξῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἓν ἄλλο ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ προσέξῃ εἶναι ἡ μεγάλη τιμὴ ἀντὶ τῆς ὁποίας κατασκευάζονται τὰ ἔργα. Τὰ ἔργα αὐτὰ εἶχον ὑπολογισθῆ ὅταν ἐγένετο ἡ σκέψις περὶ τοῦ συστήματος, περὶ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ὡς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν καὶ εἰδικῶς τὴν ὁδοποιΐαν, εἶχον ὑπολογισθῆ εἰς μίαν τιμὴν πολὺ εὐθηνήν. Δὲν γνωρίζω ποῖος ἦτο ὁ τότε ὑπουργὸς ἀλλὰ γνωρίζω ὅτι ὁ τότε ὑπουργὸς, ὁ εἰσηγητὴς τῆς συμβάσεως ὑπελόγισε μὲ τὰ 6.000.000 λιρῶν νὰ κατασκευάσῃ πέραν τῶν 4,000 χ. μ. ὁδούς· λοιπὸν λογαριάστε πόσον ὀλίγη ὑπελογίσθη ἡ τιμή. Ἐὰν ὅμως λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ λεχθέντα ταύτην τὴν ἑσπέραν, δὲν δυνάμεθα οὔτε τὸ ¼ νὰ κατασκευάσωμεν, διότι ἀπὸ μὲν τὸν κ. Στράτον ὁ ὁποῖος ἀνέπτυξε τὸ θέμα, ὑπελογίσθησαν 1.600.000 δραχ. τὸ χιλιόμετρον. Λοιπὸν ὑπολογίσατε τὶ μποροῦμε νὰ κάμωμεν μὲ αὐτά, ὑποθέτω 1.400 χιλιόμετρα. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ μὲ αὐτὰς δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν πολλὰ διότι καὶ αὐτὴ ἀνέρχεται εἰς 1.050.000. Εἶναι δὲ ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως ἐλάχιστα καὶ θὰ χρειασθοῦν καὶ ἄλλα 10.000.000 λίρ. τοὐλάχιστον—20 000.000 κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Στράτου—διὰ νὰ συμπληρωθῇ τὸ δίκτυον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ συμπληρωθῇ διότι δὲν εἶναι εὔκολον σήμερον ἡ Ἑλλὰς νὰ κάμῃ παρὰ τὰς αἰσιοδοξίας τὰς ὁποίας ἤκουσα ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νέον δάνειον. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ φορτώσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν μὲ τόσα χρέη, διότι θὰ χρειασθοῦν ἄλλα 20.000.000 λιρ. διὰ τὰ ὑπόλοιπα ἔργα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνθέξουν οἱ ὦμοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ βάρη. Ἀλλὰ εἴς τινα σημεῖα ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπέλθωσιν οἰκονομίαι, ὡς πρὸς αὐτὰ ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ τὴν σύμβασιν. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως «τὶ νὰ σᾶς κάμω; ἔχομεν μίαν σύμβασιν ἡ ὁποία μᾶς ἐμποδίζει νὰ πράξωμεν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ εἰς ἄλλην τινα συζήτησιν εἶχον θίξει τὸ ζήτημα τοῦτο ὅσον ἀφορᾷ τῆς ὑπόστασιν τῆς συμβάσεως. Ποία εἶναι σήμερον ἡ σύμβασις, ποίαν ὑπόστασιν ἔχει ἀπὸ νομικῆς καθαρῶς ἀπόψεως; Ἀλλὰ τότε δὲν συνεζητήθη τὸ ζήτημα, διότι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἶχε λάβει μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, εἶπον ὅτι ἔρχεται παρεμπιπτόντως τὸ ζήτημα καὶ ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἀφήσωμεν νὰ συζητηθῇ εἰς ἄλλην τινα εὐκαιρίαν αὐτὸ καθ’ ἑαυτοῦ αὐτοτελῶς. Τότε δὲ εἶπον εἰς τὴν Κυβέρνησιν: Καλὸν εἶναι, πρὶν ἢ τὸ συζητήσωμεν ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τὸ συζητήσητε μὲ τοὺς νομικούς σας συμβούλους, καὶ νὰ ζητήσητε μίαν γνώμην ἵνα καὶ σεῖς τὴν ἔχετε καὶ τὴν Βουλὴν βοηθήσητε, περὶ τῆς καταστάσεως τῆς συμβάσεως ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν τὸ ἐξήτασεν ὡς νομικὸς ἀλλὰ ἀπὸ καθαρῶς κοινωνικῆς καὶ πολιτικῆς ἀπόψεως, τὶ πρέπει δηλ. νὰ κάμῃ τὸ Κράτος ἀνεξαρτήτως τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα ἔχει. Ἄς ἴδωμεν πρῶτον: ἔχει τὶ δικαίωμα ἢ μήπως φαινόμεθα ὅτι εἴμεθα γενναιόδωροι ἀπέναντι ἑνὸς τῶν μετὰ τοῦ Κράτους συμβληθέντων ἐπιχειρηματιῶν, ἐνῷ πράγματι δὲν ἔχομεν τίποτε ἀπέναντι αὐτοῦ; Ἡ σύμβασις αὐτὴ εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς μειοδοτικῆς δημοπρασίας, ἡ ὁποία ἐνεργήθη ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς νόμου, ὁ ὁποῖος καθορίζει τὰ ἀντικείμενα τῆς δημοπρασίας καὶ λέγει ταῦτα: «Τὸ ἀντικείμενον τῆς δημοπρασίας— τὸ κύριον καὶ τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον ἔθετεν—εἶναι ὅτι ὁ ἀνάδοχος ἔπρεπε νὰ καλύψῃ τὸ ἀπαιτούμενον δάνειον ἐξ 6.000.000 λιρῶν». Δὲν δύναται λοιπόν, ἀπὸ οὐδεμιᾶς ἀπόψεως νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι τὸ πρῶτον τῶν ἀντικειμένων τούτων, τὸ ὁποῖον ἦτο καὶ τὸ πρώτιστον, ἐθεωρήθη καὶ εἶναι ἄνευ ἀξίας ὥστε εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν νὰ τὸ θέσωμεν ἐκτὸς συζητήσεως. Καὶ ὀφείλω νὰ προσθέσω, παρακολουθήσας τότε τὰ σφάλματα ὄχι ἐν τῇ Κυβερνήσει ἀλλ’ ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι, ἵνα ἐκτιμήσωσι ποῖος ἐκ τῶν λαμβανόντων τότε μέρος εἰς τὴν δημοπρασίαν ἦτο ὁ καλλίτερος, πολὺ σοβαρῶς ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὸν οἰκονομικὸν παράγοντα καὶ προετιμήθη ἡ ἤδη ἀνάδοχος ἑταιρεία διὰ δύο κυρίως λόγους: Πρῶτον, διότι ὁ τραπεζίτης τὸν ὁποῖον εἶχε διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐπιχορήγησιν τοῦ ἔργου ἦτο γνωστότατος τραπεζίτης, ὁ ὁποῖος πολὺ συνδέεται μὲ τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος, ἦτο ὁ οἶκος Χάμπρο, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅσον ἀφορᾷ τὸ τεχνικὸν μέρος, βεβαίως ὁ ἐργολάβος τότε δὲν εἶχε καμμίαν ἀτομικὴν ἀξίαν ὡς μηχανικός, διότι δὲν ἦτο μηχανικὸς, ἦτο εἷς βιομήχανος μὲ πολλὰς ἐργασίας ἐνταῦθα—ἀλλὰ μηχανικὸς καὶ μάλιστα διά τὴν ὁδοποιΐαν δὲν ἦτο, προετιμήθη ὅμως, ἀδιαφόρως τούτου, διότι παρουσίασεν ἓν συγκρότημα διαφόρων ἐργοληπτικῶν ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι ἀληθῶς ἀπετέλουν τὴν καλλιτέραν ἑταιρείαν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐγένετο μεγάλη συζήτησις ἂν ἔπρεπεν αὐτός, παρουσιάζων αὐτὰ τὰ δύο κύρια στοιχεῖα, νὰ προτιμηθῇ, ἢ ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ ἄλλος τις, ὁ ὁποῖος ἀληθῶς προσέφερε τότε μικροτέραν τιμὴν καὶ ἔδωσεν ἀφορμήν, ὡς εἶναι γνωστόν, νὰ ἐπέλθῃ διαφωνία τότε εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον τὸ πρὸ τοῦ συνασπισμοῦ, δηλαδὴ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ὥστε νὰ διασπασθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη καὶ ν’ ἀποχωρήσῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, διότι ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ ὁ ἄλλος. Τὸ ζήτημα ἦλθεν εἰς τὴν Βουλήν, συνεζητήθη εὐρύτατα καὶ ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας εἰσηγούμενος ὑπεστήριξε καὶ ἔγινε δεκτὸν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ ἡ ἤδη ἀνάδοχος ἑταιρεία διὰ τοὺς δύο κυρίως λόγους, ἔστω καὶ ἂν προσεφέροντο ἄλλοι μὲ ὀλιγώτερα. Εἶπον ταῦτα ἵνα καταλήξω ὅτι ἦτο οὐσιώδης παράγων τὸ ὅτι προσεφέρθη οἶκος, ὁ ὁποῖος ἦτο βέβαιον ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ δάνειον. Οὕτως ἐπίστευεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ πολὺ ὀρθῶς καὶ δικαίως τὸ ἐπίστευεν. Δι’ αὐτὸ καὶ ἐν τῷ νόμῳ δυνάμει τοῦ ὁποίου κατηρτίσθη ἡ σύμβασις καὶ ἐν τῇ συμβάσει περιελήφθη ὁ ὅρος: τί θὰ γίνῃ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὁ ἀνάδοχος δὲν ἐκπληροῖ τὴν ἑτέραν τῶν ὑποχρεώσεών του; Λέγει δὲ ὅτι ἐάν ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας δὲν προσφερθῇ ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ καλύψῃ δάνειον ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας γενομένου μὲ τοὺς ὅρους τοῦ τριμεροῦς δανείου ἢ καὶ προσφορωτέρου, τότε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὴν σύμβασιν. Οὕτω πως ὁρίζεται ἐν τῇ συμβάσει. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, οὗτος δὲν προσέφερε τὸ δάνειον τοῦτο καὶ δὲν ἐπραγματοποιήθη τὸ δάνειον—ὄχι διότι προσεφέρθη, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησεν, ἀλλά διότι δὲν προσεφέρθη—ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι εἶναι ἐκτὸς τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις κτᾶται ἐκ τῆς συμβάσεως τοῦτο τὸ δικαίωμα: νὰ διαλύσῃ τὴν σύμβασιν. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία κάμνει μίαν σύμβασιν περὶ σπουδαιοτάτων ἀντικειμένων τῆς Χώρας, δύναται νὰ λέγῃ ὅτι: Ἐγὼ δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὴν σύμβασιν, δὲν κάμνω χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα μοῦ παρέχει ἡ σύμβασις αὐτή.

§486Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἴπομεν αὐτό.

§487Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν θέλετε νὰ ἀντιτάξητε αὐτὸν τὸν ὅρον.

§488Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν μπορῶ νὰ τὸν ἀντιτάξω, διότι αὐτὴ ὤφειλεν ἐγκαίρως νὰ εὕρῃ τὸ δάνειον. Τοῦ ἀπηγόρευσα νὰ σκέπτεται αὐτό.

§489Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὸ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, κ. Πρόεδρε, ὅτι τοῦ τὸ ἀπηγορεύσατε ἄνευ δικαιώματος.

§490Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατί; Ἀφοῦ ἐθεώρησα ὅτι εἶναι ἐπιζήμιον διὰ τὴν πολιτικὴν τῆς Χώρας, διατὶ νὰ τὸν ἀφήσω νὰ τὴν περιάγῃ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Ἑλλάδος ἵνα εὕρῃ δάνειον; Σημειώσατε τὸ ἑξῆς: ὅτι ἐὰν θὰ τὸ κάμω διὰ τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ, θὰ μποροῦσα νὰ τὸ κάμω καὶ διὰ τὴν Φαουντέσιον καὶ τὴν Οὗλεν. Δὲν σᾶς κάμει ἐντύπωσιν ὅτι θὰ ἐπήγαιναν τρεῖς ἑταιρεῖαι νὰ ζητῶσι δάνειον ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλλάδος;

§491Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ λέγω δὲν εἴχατε δικαίωμα.

§492Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ εἶχεν νὰ ὠφεληθῇ τὸ Κράτος ἐὰν ἄφηνε νὰ κάμουν αὐτό;

§493Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νὰ τὸ κάμετε ἀπὸ τότε, πρὸ 2–3 ἐτῶν. Θὰ ἦτο πολὺ ὀρθότερον ἀπὸ ἐκείνην τὴν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν κάμνομεν σήμερον, διότι πάντως τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ ἦτο αὐτὸς ὁ ἀνάδοχος. Εἶχε συνεννοηθῆ μὲ τὸν Χάμπρο νά δώσῃ τὸ δάνειον καὶ θά ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ κάμετε τότε, καὶ δὲν θὰ εἴχατε ἀνάγκην νὰ τρέχετε σήμερον νὰ ζητᾶτε δάνειον καὶ νὰ ἀναγκάζεσθε κάθε ἡμέραν νὰ ἐλαττώνετε τὸ ποσὸν τοῦ δανείου. Διότι ὑποτίθεται καὶ δύναμαι νά τὸ θεωρῶ βέβαιον ὅτι τότε ὁ ἀνάδοχος πρέπει νὰ εἶναι κακῆς πίστεως, ἐνῷ σεῖς ἐξήρατε ἐδῶ τὴν καλήν του πίστιν καὶ ἐνῷ δὲν εἶχε κανένα λόγον νὰ εἴπῃ τὸ ἐναντίον. Ὁ ἀνάδοχος τὴν προσφορὰν τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς τὸ δημόσιον τὴν ἔκαμε πρὸς εἰρωνείαν, ἐὰν δὲν εἶχε συνεννοηθῆ μὲ τὸν οἶκον Χάμπρο. Καὶ νομίζω ὅτι ἡ προσφορὰ δὲν ἐγένετο ἁπλῶς διὰ λόγου, ἀλλά καὶ διά τινος πιστοποιήσεως ἐκ μέρους τοῦ οἴκου, καὶ εἰς τὰ ἔγγραφα τά ἀφορῶντα τὴν σύμβασιν θά ὑπάρχῃ καὶ ἡ ἐπιστολὴ τοῦ οἴκου Χάμπρο, ὁ ὁποῖος προσφέρετε νά κάνῃ τὸ δάνειον μὲ τοὺς ὅρους τοῦ τριμεροῦς δανείου. Διατὶ λοιπὸν νὰ παραιτηθῶμεν τοῦ δανείου αὐτοῦ καὶ νὰ ἐρχώμεθα σήμερον νὰ λέγωμεν ὅτι αὐτὸς εἶναι καλῆς πίστεως καὶ ἡμεῖς νὰ ζητοῦμεν δάνειον;

§494Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διότι ἐὰν τὸν ἄφηνα, θὰ ἐπήγαιναν καὶ ὁ Μακρῆς καὶ ἡ Φαουντέσιον καὶ ἡ Οὔλεν νὰ γυρεύουν δάνειον, ἡ πίστις μας θὰ εἶχεν πέσῃ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ γίνουν αὐτὰ τὰ δάνεια· ἐκτὸς ἐὰν ἐπιμέναμεν νὰ ματαιωθῇ ἡ σύμβασις ὁπότε ἄλλος ὁ λόγος.

§495Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τοῦτο ἔχω ἀντίρρησιν διότι τὶ εἶναι ἡ διατύπωσίς σας; ὅτι θὰ ἐπήγαιναν ἡ Φαουντέσιον, ὁ Μακρῆς καὶ ἡ Οὔλεν νὰ ζητοῦν δάνειον; Δὲν θὰ ἐπήγαινεν κανείς. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ ἦτο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐζήτει. Ὅπως θὰ ἐζητῆτε σήμερον, θὰ τὰ ἐζητούσατε καὶ τότε.

§496Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ κάμνω τώρα.

§497Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι εἶχον μίαν ὑποχρέωσιν οἱ δανεισταὶ ἀπὸ τότε, ὁπότε θὰ τὰ συνήπτατε εὐκολώτερα καὶ καλλίτερα.

§498Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸ λέγετε αὐτό. Ὁ Μακρῆς θὰ προσθέσω ἀκόμη καὶ ὁ οἶκος Χάμπρο ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπὸ τοὺς μεγάλους οἴκους, νομίζετε ὅτι μποροῦσε νὰ προσθέσῃ τίποτε εἰς τὴν πίστιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους;

§499Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ πίστεως τοῦ Κράτους.

§500Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν ἔκαμα αὐτὸ θὰ ἐπήγαιναν νὰ γυρεύουν δάνειον καὶ οἱ τρεῖς οἶκοι. Δὲν παραδέχεσθε ὅτι τὸ γεγονὸς ὅτι ἀλλεπαλλήλως μποροῦν νὰ γυρεύουν δάνειον εἰς μίαν ἀγορὰν τρεῖς ἄνθρωποι διὰ λογαριασμὸν τοῦ ἰδίου προσώπου ὅτι αὐτὸ ζημιώνει τὴν πίστιν; Δὲν τὸ παραδέχεσθε αὐτό; Τώρα μᾶς ἐζήτησαν νὰ ἀπαγορεύσωμεν οἱανδήποτε ἔκδοσιν δανείου εἰς τὸ ἐξωτερικόν εἴτε διὰ δρόμους, εἴτε διὰ λιμένας, εἴτε δι’ οἱανδήποτε ἄλλην αἰτίαν ἐντὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους. Δηλαδὴ μᾶς λέγουν: δὲν μπορεῖτε νὰ μᾶς πάρετε σήμερον χρήματα σεῖς καὶ αὔριον νὰ ἔλθωσι νὰ γυρεύωσιν ἄλλοι, διότι θὰ πέσουν αἱ μετοχαί σας.

§501Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν βλέπω κατὰ τὶ θὰ μετεβάλετο ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν τότε ἐφρόντιζε διὰ τῶν προσώπων ἐκείνων νὰ πάρῃ δάνειον. Καὶ διά τὴν Φαουντέσιον καὶ διά τὴν Οὔλεν ἐζήτουν τά ἴδια, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τότε εἴχαμεν καὶ ἕνα ὁ ὁποῖος εἶχε ὑποχρέωσιν νά μᾶς ἐξεύρῃ τό δάνειον.

§502Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ ξῦγκι θά ἔβγαζα ἀπὸ τόν ψίλο; ἐκτὸς ἐὰν ἐπήγαινα μὲ τὴν ἰδέαν νά χαλάσω τὴν σύμβασιν. Τοῦτο δὲν διενοούμην καθόλου, ἀλλά τὶ ξῦγκι θά ἔβγαζα ἀπὸ τὸν Μακρῆν;

§503Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τότε δύνασθε νά εἴπετε ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ εἶναι ἕνας ἀέρας φρέσκος!

§504Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠθελήσαμεν νά ἀπαιτήσωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεως ἐκείνης, διότι ἡ κατάστασίς μας πρὸ τῆς σταθεροποιήσεως ἦτο ἐντελῶς διάφορος. Βεβαίως εἶναι φρέσκος ἀέρας αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ὅτι ὁ Μακρῆς θά μᾶς ἔδιδε τὸ δάνειον, γι’ αὐτὸ τοῦ εἶπα: κάνε τὴν δουλειά σου, τὸ Κράτος θά κάμῃ τὸ δάνειον.

§505Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀπέναντι αὐτῶν ἔχω νά παρατηρήσω τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ συνήφθη μετὰ τὴν σταθεροποίησιν καὶ δι’ αὐτὸ εἰς τὴν σύμβασιν αὐτὴν μνημονεύεται ὅτι τὸ δάνειον θά γίνῃ μὲ τοὺς ὅρους τῆς σταθεροποιήσεως.

§506Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος ἐψηφίσθη πρό τῆς σταθεροποιήσεως. Δὲν θεωρῶ ὅτι ἦτο ἀξιοπρεπὲς νά ζητήσῃ ἡ ἑταιρεία τό δάνειον.

§507Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σᾶς λέγω ὅτι σήμερον εἶσθε ἐλεύθερος καὶ πάλιν νά εἴπητε: κύριε Μακρῆ, νὰ μᾶς εὕρῃς τό δάνειον.

§508Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ διέπραττον σφᾶλμα οὐσιῶδες ἐάν ἔλεγον νά πᾶνε νά εὕρουν δάνειον διά λογαριασμὸν ἰδικόν μας καὶ νά καταντήσουν τὴν πίστιν μας κόσκινο.

§509Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐάν ὁ Μακρῆς ἐξηπάτα τὴν Κυβέρνησιν. Εἶχε πράγματι ἢ δὲν τὸν εἶχε τὸν Χάμπρο;

§510Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸν ἔχουμε καὶ ἡμεῖς.

§511Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὸς προσέφερεν νά κάμῃ καὶ τὸ δάνειον.

§512Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ κατάστασις τῆς χρηματαγορᾶς μετεβλήθη ἔκτοτε.

§513Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νά δεχθῶ ὅλας αὐτάς τάς ἀπόψεις. Λέγω τὸ ἑξῆς: ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε, ὅπως ἡ νῦν Κυβέρνησις ἐπίστευεν ὅτι ἡ προσφορὰ ἐκ μέρος τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας ἦτο πρᾶγμα ἀνύπαρκτον........

§514Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ διατὶ νὰ πηγαίνετε εἰς τὸ ἀνύπαρκτον;

§515Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἢ εἶχε καμμίαν σημασίαν ἡ προσφορὰ αὐτὴ ἢ δὲν εἶχε· τέσσαρα πράγματα δὲν δύναται νὰ εἶνε εἰς τὸ μέσον. Δὲν ὑποθέτω ὅτι οὕτω πως τυχαίως ἐτέθη ὁ ὅρος αὐτός, ὥστε νὰ θεωρῶ ὅτι πράγματι δὲν εἶναι τίποτε. Καὶ δι’ αὐτὸ ἡ ἐγκατάλειψις αὐτὴ δὲν μοῦ φαίνεται νὰ ἦτο ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Καὶ θὰ μοῦ εἴπητε ὅτι πολὺ καλὰ, αὐτὸς ἐγελάσθη, ὅτι ἠδύναντο νὰ τὸ κάμουν, καὶ δὲν ἠδύναντο. Εἶναι ὀρθόν, εἶναι πολιτικὸν ἐκ μέρους ἑνὸς Κράτους νὰ λύσῃ τὴν σύμβασιν. Μπορεῖ νὰ μὴ φθάσῃ εἰς αὐτό, ἀλλὰ θὰ ἠδύνατο νὰ κάμῃ κάτι ἄλλο, νὰ εἴπῃ ὅτι: ἔλα νὰ διορθώσωμεν αὐτὴν τὴν σύμβασιν ὑπὸ ὅρους τοιούτους, ὥστε νὰ μὴ λέγῃ ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ μὲ ἐμποδίζει νὰ ἐκτελέσω ἔργα τοιαύτης κοινωνικῆς ὠφελείας, ὅπως εἶναι καὶ τῆς ὁδοποιΐας. Ἠδύνασθε νὰ ἐπιτύχητε τροποποιήσεις τῆς συμβάσεως κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ὅσον τὸ δυνατὸν ἀζημιώτερον διὰ τὸ Κράτος, διότι σήμερον ζημιώνεται τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ὅπως τοὐλάχιστον ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἐρρήθη ταύτην τὴν ἑσπέραν εἰς τὴν Βουλήν.

§516Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι ζημιώνεται τὸ Κράτος ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως.

§517Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι δὲν μπορεῖτε νὰ κάμητε καλλιτέρους τοὺς ὅρους τῶν ἡμερομισθίων, διότι δὲν σᾶς ἀφήνει ἡ σύμβασις. Ἀφ’ οὗ σεῖς νομίζετε ὅτι δὲν μπορεῖτε νὰ ἐπέμβητε, τότε νομίζω ὅτι εἴχατε καὶ κάτι ἄλλο ἀκόμη νὰ σκεφθῆτε. Ἀφ’ οὗ ἡ προμήθεια τοῦ δανείου ἐτέθη ὡς ὅρος, καὶ ἐτέθη ὡς ὅρος οὐσιώδης τῆς συμβάσεως, πῶς νομίζετε ὅτι ὁ ἀνάδοχος δὲν ἔλαβεν ἀντάλλαγμα οἱονδήποτε διὰ τοῦτο; Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἀπολύτως πιστεύω ὅτι ἔλαβεν ἀντάλλαγμα. Καὶ ἀπόδειξις ὅτι ἔλαβεν ἀντάλλαγμα εἶναι ὅτι παρεχώρησε τὰ ἔργα τῆς ὑπεργολαβίας καὶ μὲ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ δύνανται οἱ ὑπεργολάβοι νὰ ἱκανοποιοῦνται. Δὲν γνωρίζω βέβαια ἂν ὠφελοῦνται τόσον πολὺ ὥστε νὰ προσλαμβάνουν καὶ ἄλλα πρόσωπα ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι μία ὑπεργολαβία ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ θεωρεῖται ὡς μία σπουδαία ἐπιχείρησις. Αὐτὸ δύνασθε νὰ τὸ μάθητε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τοὺς φίλους σας, πῶς προσπαθοῦν νὰ ἀναλάβουν αὐτὸ τὸ ἔργον πολλοί. Ἀλλὰ τί μένει πλέον διὰ τὸν ἐργολάβον; Μένει ἕνα 9% καὶ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅπως μὲ διεβεβαίωσεν ὁ κ. Στράτος, ὅτι αὐτὸ τοῦ μένει καθαρὸν, ὅτι δὲν πληρώνει ἀπὸ αὐτὸ οὔτε τὸ 1% ὑπὲρ τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων.

§518Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ ἀνέφερα ἐγώ.

§519Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τοῦ μένουν 9%. Αὐτὸ εἶναι σπουδαιότατον κέρδος καὶ ἤρχετο ὡς ἀντάλλαγμα τοῦ ὅρου τοῦ δανείου. Ἐκ τούτου ἐξάγεται ὅτι ἔδωσεν ἕνα ποσοστὸν εἰς ἕνα ἄλλον, ὁ ὁποῖος ἐμεσίτευσε διὰ τὸ ἔργον.

§520Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὸ πρώτην φορὰν τὸ ἀκούω.

§521Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ τὸ ἤκουσα αὐτὸ καὶ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σκέπτεται νὰ φέρῃ τὴν ὅλην σύμβασιν νὰ τὴν καταγγείλῃ.

§522Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπρόκειτο τώρα τελευταῖα.

§523Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἀλλ’ ἡ τελευταία αὕτη πληροφορία σας καταδεικνύει ἀκόμη ὅτι τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον πρὶν τὸ εἶπον ὡς φήμην καὶ σήμερον τὸ θεωρῶ ὡς θετικὸν ἀφοῦ παρ’ ὑμῶν τὸ ἤκουσα, τὸ πρᾶγμα σᾶς ἐμβάλλει καὶ σᾶς τὸν ἴδιον εἰς ἀνησυχίαν καὶ ἀποδεικνύει ὅτι τὰ κέρδη αὐτὰ δὲν εἶναι ἐκ τῶν συνήθων. Καὶ βεβαίως δὲν εἶναι ἐκ τῶν συνήθων, ὅταν ὑπολογίσητε 9% ἐπὶ 6.000.000 λιρῶν. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι θὰ ἠδύνασθε, κηδόμενος τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ μάλιστα προκειμένου περὶ Κράτους τὸ ὁποῖον ἔχει βαρυτάτας ὑποχρεώσεις, νὰ ἐπιτύχητε μίαν μετατροπὴν τῆς συμβάσεως, ἐὰν νομίζητε ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τὴν λύσητε τὴν σύμβασιν. Ἐγὼ θὰ ἐπροχώρουν ἀκόμη νὰ εἴπω ὅτι εἰς ἐμὲ κλονίζεται ἡ πεποίθησις ὅτι τόσην ἀφοσίωσιν πρέπει νὰ δείξωμεν εἰς ἕνα ἀνάδοχον ὁ ὁποῖος μὲ μίαν τοιαύτην σύμβασιν, τῆς ὁποίας δὲν γνωρίζω ποῦ θὰ εὕρητε τὰς ἀρχὰς τοῦ Δικαίου διὰ νὰ τὴν ἀκυρώσητε.......

§524Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν ἀποδεικνύονται.

§525Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἤκουσα ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅτι ἔχει πιστοποιηθῆ αὐτὸ τὸ γεγονός. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν νομικὴν αὐτὴν ἄποψιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴπω ἀκριβῶς ὅτι ἡ συνομολόγησις αὕτη ἡ τόσον βραδέως ἐρχομένη δὲν μὲ ἐνθουσιάζει πολύ, ὅσον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἔρχομαι τώρα καὶ εἰς ἕνα ἄλλο ζήτημα—τοῦ ὁποίου διὰ λεπτομερείας τινὰς ἐβεβαιώθημεν ἀπόψε ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν—ὅτι ὁ ἀνάδοχος ζητεῖ νὰ πάρῃ καὶ μίαν ἄλλην ὠφέλειαν ἀπὸ τὸ Κράτος. Λέγει ὅτι «ἐγὼ ἔχω μίαν σύμβασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν αἱ συμβάσεις τὰς ὁποίας συνῆψα μὲ τοὺς ὑπεργολάβους ἐγκριθοῦν ἀπὸ τὸ Κράτος, τότε τὸ χαρτόσημον τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσουν οἱ ὑπεργολάβοι κτλ». Σήμερον λέγει· τὸ χαρτόσημον αὐτὸ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ τὸ πάρῃ τὸ Κράτος θὰ συνέτεινεν εἰς μίαν ἐλαφροτάτην μείωσιν τῶν βαρέων ὅρων, θὰ τὸ πληρώσῃ τὸ Κράτος εἰς ἐμέ. Ἐδῶ ἐμφανίζεται κἄτι τι τὸ ἀκατανόητον. Αὐτὸ τὸ πληρώνει ὁ ὑπεργολάβος, τώρα τὰ παίρνει ὅλα τὰ τέλη, διότι λέγει ὅτι θὰ τοῦ τὰ ἐπιστρέψῃ.

§526Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐγκρίνομεν τὰς ὑπεργολαβίας.

§527Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅταν τὰς ἐγκρίνετε;

§528Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε τὸ ζήτημα αὐτό· ἔχει πρακτικὴν ἀξίαν.

§529Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐζήτησα νὰ μάθω ἐὰν ὑπάρχουν συμβάσεις αἱ ὁποῖαι ἐτέθησαν ἀπὸ τὸ Κράτος, καὶ ἐπληροφορήθην ἀπόψε ἀπὸ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ὑπάρχουν ἓν δισεκατομ. ἑκατὸν χιλ. δραχμῶν· καὶ ἔτσι μὲ μίαν ἀφελῆ ἀνακίνησιν ζητοῦν νὰ πάρουν 7½ ἑκατομμύρια.

§530Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν σύμβασιν.

§531Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Βέβαια ἔχει κἄτι τι σοβαρόν, διότι ὄντως ἡ σύμβασις εἰς τὸ ἄρθρον 30 ἐδάφιον 2 λέγει ὅτι «ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας κατόπιν αἰτήσεως τοῦ ἀναδόχου ἤθελεν ἐγκρίνῃ τὴν ἐκτέλεσιν μέρους τοῦ ἔργου δι’ ὑπεργολαβίας τῶν ἀνωνύμων Ἑλλην. ἑταιρειῶν......» (ἀναγινώσκει).

§532Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὥστε δὲν ἐχαρίσαμεν τίποτε, διότι ἡμεῖς θὰ τὸ ἐπληρώναμεν.

§533Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὁ Μακρῆς ἔκαμε συμβάσεις δι’ 1.100.000 λιρῶν μὲ ὑπεργολάβους, τὰς ὁποίας ἐνέκρινε τὸ Δημόσιον. Ἀφοῦ τὰς ἐνέκρινε τὸ Δημόσιον, συνεπείᾳ τῆς διατάξεως αὐτῆς ζητεῖ τώρα νὰ τοῦ πάρῃ τὸ 1,80 τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ χαρτόσημον.

§534Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ λέγει τὰ ἑξῆς: Ἐάν ὁ ἀνάδοχος συνῆψεν ὑπεργολαβίας τάς ὁποίας ἐνέκρινε τὸ Κράτος, τότε θά παίρνῃ ὁ ἐργολάβος αὐτὸ τῶν 25, 26.80 διὰ τὸ χαρτόσημον. Τί ἐχάσαμεν ἔτσι;

§535Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Χάνει τὸ Κράτος 7½ ἑκατομμύρια.

§536Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τοιαύτην περίστασιν δὲν εἶναι 25% ποὺ θά ἔπαιρνεν, ἀλλὰ 26.80. Ἑπομένως εἴπομεν: διατὶ νὰ θέλωμεν χαρτόσημον; τὸ ἀπαλλάσσομεν τὸ χαρτόσημον καὶ μένομεν μόνον μὲ τὸ 25. Εἶναι σαφές.

§537Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι σαφές. Ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία ἀπαλλάσσεται ἀπὸ τοὺς φόρους ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην δημοσίαν σύμβασιν. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰς συμβάσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν μετὰ τῶν ἄλλων τῶν ὑπεργολάβων εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ πληρώσῃ τὸ χαρτόσημον. Εἴτε αὐτὴ τὸ πληρώνει, εἴτε οἱ ἐργολάβοι, διὰ τὸ Κράτος εἶναι ἀδιάφορον Τώρα ἐπικαλεῖται ἕνα ὅρον — καὶ θὰ σᾶς εἴπω τὶ ἀξίαν ἔχει αὐτὸς — κατὰ τὸν ὁποῖον ἐὰν ἔλθῃ καὶ τὸ Δημόσιον εἰς τὰς συμβάσεις αὐτὰς καὶ λάβῃ μέρος καὶ εἴπῃ «ἐγκρίνω τὰς παραχωρήσεις αὐτάς» τότε ἡ ἔγκρισις εἶναι ἀτελής, δὲν πληρώνει τίποτε. Ἀλλ’ ἐὰν κάνῃ ὅμως μόνη ἡ ἀνάδοχος μὲ τὸν ὑπεργολάβον, τότε ἡ σύμβασις ἡ ὁποία θὰ συνάπτεται μεταξὺ τοῦ ἀναδόχου καὶ τοῦ ὑπεργολάβου πληρώνει χαρτόσημον διὰ τὸ ποσὸν τὸ ἐργολαβικόν. Ἐάν ὑπάγῃ αὐτὴν τὴν σύμβασιν καὶ τὴν ἐγκρίνῃ ὁ ὑπουργός τῆς Συγκοινωνίας τότε τὸ χαρτόσημον......

§538Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν).

§539Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ἔχετε ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα αὐτό. Αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ ἔχασε τὸ Κράτος. Ἐγὼ δὲν ἐνδιαφέρομαι διὰ τὰς σχέσεις μεταξὺ ἐργολάβου καὶ ὑπεργολάβου. Αὐτοὶ νὰ κάνουν ὅ,τι θέλουν μεταξύ των. Λοιπὸν ἐὰν εἴπῃ τὸ Κράτος «ἐγκρίνω τὰς δημοπρασίας», τότε....

§540Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Συζητοῦμεν τὴν σύμβασιν ἐὰν ἔχῃ καλῶς, ἢ τὴν ἐνέργειάν μας;

§541Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό, διότι θὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐὰν ἡ ἐνέργειά σας ἐξήταζε μερικὰ πράγματα δὲν θὰ ἐγίνετο αὐτό. Διὰ ποῖον λοιπὸν λόγον ἔγινεν αὐτὸς ὁ ὅρος τῆς συμβάσεως, εἶναι κάτι ἀκατανόητον. Μήπως τὸ Κράτος δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐποπτεύῃ καὶ τοὺς ὑπεργολάβους; Θὰ ἴδητε ὅτι ὁ ὅρος αὐτὸς δὲν ἔχει νομικὴν ὑπόστασιν εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν ἄκυρος. Εἶναι περιττὸν νά σᾶς ἀναφέρω ἄρθρα. Θὰ ἴδητε ὅλα τά ἄρθρα τὰ ὁποῖα ὁρίζουν διὰ τὸν ἐργολάβον τί θὰ πάρῃ. Ἀλλὰ θά μοῦ εἴπητε: αὐτὸ τὸ λέγει ρητῶς. Δὲν γνωρίζω καὶ ἐγὼ πῶς ἐτέθη, ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι, χωρὶς δικαίωμα; παρὰ τοῦ συμβληθέντος ἐτέθη. Καὶ ὑποθέτω θὰ χρησιμεύσῃ ἡ παρατήρησίς μου αὐτὴ καὶ εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν, ἀφοῦ τὸ ζήτημα, ὅπως ἔμαθα, τὸ ἔφερεν εἰς τὸ νομικὸν συμβούλιον. Ὁ νόμος λέγει ρητῶς ὅτι παρέχεται τὸ δικαίωμα νὰ συμβληθῇ ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου καὶ τοῦ προσαρτωμένου γενικοῦ ὅρου. Ἐὰν παρατηρήσετε τὸν νόμον καὶ τοὺς προγενεστέρους γενικοὺς ὅρους οὐδαμοῦ θὰ εὕρετε ὅτι συνομολογεῖται τοιοῦτον τι, ὅτι τὸ χαρτόσημον δὲν θὰ πληρώνεται ἐν περιπτώσει καθ’ ἥν συναινέσῃ τὸ Κράτος. Λοιπὸν εἶναι εἷς ὅρος τῆς συμβάσεως ὁ ὁποῖος ἐτέθη παρὰ τόν νόμον, καὶ ἑπομένως εἶναι ὅρος ἄκυρος. Εἶπον δὲ τὰ ἄλλα τὰ προηγούμενα ὄχι διὰ νὰ σᾶς ρίψω τὴν εὐθύνην τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν δὲν ἐκάνατε......

§542Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πληροφοροῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅτι δὲν τὰ ἔχομεν πληρώσει.

§543Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας πῶς ἐξηγοῦν τὴν ἔγκρισιν αὐτήν, πῶς ἐθεώρησαν ἀναγκαίαν τὴν ἔγκρισιν τῶν συμβάσεων;

§544Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Μέχρι τοῦ Ἰουλίου ὅτε ἀνέλαβον ἐγὼ τὸ ὑπουργεῖον, ἐνεκρίνοντο ὑπεργολαβικὰ συμβόλαια ὑποβαλλόμενα....

§545Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία πῶς τὰ ἐνέκρινεν καὶ ἔκαμε χρῆσιν τῶν ἐπιζημίων αὐτῶν ὅρων; Εἶχε κανένα λόγον; Εἶχε κανένα ἀντιστάθμισμα;

§546Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ πληροφορία, ἡ ὁποία μοῦ ἐδόθη ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας τότε – διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς μου δὲν ἐνεκρίνοντο πλέον ὑπεργολαβικὰ συμβόλαια, — ἔλαβε φαίνεται καὶ τὴν γνώμην τοῦ νομικοῦ συμβουλίου, εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχεν ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ ὁ ἀνάδοχος ὁ κ. Μακρῆς ὑπέβαλλεν ὑπεργολαβικὰ συμβόλαια πρὸς κύρωσιν, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἔγκρισιν τῶν συμβολαίων αὐτῶν ἐὰν δὲν εἶχεν ἀντιρρήσεις περὶ τοῦ ποιοῦ τῶν ὑπεργολάβων.

§547Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἄκυρος. Καὶ εἶναι μία πρᾶξις διὰ τὴν ὁποίαν θὰ κατηγόρουν τὸν ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος θὰ ἔκανε χρῆσιν διὰ νὰ ἐγκρίνῃ αὐτὰς τὰς συμβάσεις.

§548Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ ἐκ τῶν κειμένων νόμων δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ὑπουργός.

§549Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ, καὶ ἄν εὑρίσκετο καὶ ἐὰν ἦτο ἰσχυρὸς νομικὸς ὅρος, θὰ ἔλεγον εἰς τὸν ὑπουργὸν: διατὶ τοὺς ἐγκρίνεις, Ἐπικαλοῦμαι λοιπόν, καὶ τοῦτο ἵνα περισσότερον ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν ἐνθουσιασμὸν ὁ ὁποῖος....

§550Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι τὴν λέξιν «ἐνθουσιασμός», ἀλλὰ τὴν ἐκτίμησιν τὴν μεγάλην.

§551Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. .... ὁ ὁποῖος ἐπιδεικνύεται εἰς τὸν ἀνάδοχον. Δὲν ἔχω τίποτε ἐναντίον τοῦ ἀναδόχου, διότι πράγματι διὰ τῆς ἐργασίας του προήχθη εἰς ἕνα ἐπιχειρηματίαν σήμερον. Ἀλλά πρέπει νὰ ξεύρωμεν κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ συμφέρον εἶναι ἕνας τόσον κακὸς σύμβουλος, ὥστε πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ θέτωμεν τὸ ἴδιο συμφέρον καὶ μάλιστα κατὰ ὑποχρέωσιν μείζονα, διότι τὸ συμφέρον αὐτὸ εἶναι συμφέρον τοῦ Κράτους.

§552Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα σύμφωνοι.

§553Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ νὰ ὑπερασπίζωμεν τὰ συμφέροντα αὐτοῦ χωρὶς βεβαίως νὰ βλάψωμεν κανένα. Κύριοι, ἔχω ἀκόμη ἐλάχιστα νὰ προσθέσω ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔργα. Ἀνεξαρτήτως ὅλων τῶν ἄλλων ἐλαττωμάτων ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέσεως τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, εὑρίσκω ἕνα μέγα ἐλάττωμα, ὅτι τὰ ἔργα ταῦτα ἔχομεν ἐμπιστευθῆ, ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν ἔλεγχον εἰς τὸν ἴδιον τὸν ἀνάδοχον. Καὶ βεβαίως ὁ ἀνάδοχος ἔχει κάνει λαμπρὰ συνεργεῖα ἀπὸ ἀρίστους μηχανικούς, καὶ ἀμοίβονται καλλίτερον ἀπὸ ὅ,τι ἀμοίβονται εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ ὁ ἀνάδοχος ἐλέγχει αὐτὸς ἑαυτόν.

§554Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐλέγχομεν καὶ ἡμεῖς.

§555Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω διότι ξεύρω τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας, διότι ἔτυχε καὶ ἐγὼ ποτὲ νὰ διευθύνω αὐτό, καὶ λέγω ὅτι ὁ ἴδιος ἐλέγχει ἑαυτόν. Συμβαίνει καὶ κάτι τι ἄλλο ὅτι ὄχι μόνον ἐλέγχει ἀλλὰ καὶ προσδιορίζει τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐκτελοῦνται ὅλα τά ἔργα. Αὐτὸς ἐκτελεῖ διά λογαριασμὸν τοῦ Κράτους καὶ μὲ χρήματα τοῦ Κράτους. Αὐτὸς εἶναι κυρίως ὁ ἐλέγχων. Δὲν εἶναι ὁ προσήκων τρόπος κατά τὸν ὁποῖον δύνανται νά ἐκτελεσθοῦν ἔργα τοιαύτης φύσεως καὶ τόσης σπουδαιότητος, καὶ μάλιστα δι’ ἕνα Κράτος ὡς τὸ ἰδικόν μας, διά τὸ ὁποῖον ἕξ (6) ἑκατομ. λίρες εἶναι μεγάλο ποσόν. Καὶ τονίζω τοῦτο διά νά τὸ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ἀφ’ οὗ τέλος πάντων σᾶς βλέπω ὅτι εὑρίσκεσθε εἰς διαπραγματεύσεις κατά τάς ὁποίας θά κάνετε μεταβολὴν ὅρων, ὅτι δὲν δύναται τις νά ἔχῃ τὴν συνείδησιν ἀναπαυμένην ὅταν οὕτω πως ἐκτελοῦνται αὐτά τά ἔργα, ὡς γίνεται ἡ προσήκουσα ἐκτέλεσις. Ἠκούσατε πολλοὺς ἐκ τῶν συναδέλφων τί γίνεται μὲ αὐτάς τάς μελέτας καὶ περὶ τοῦ τρόπου κατά τὸν ὁποῖον ἐκτελοῦνται τά ἔργα αὐτά.