1931.01.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26η

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1931

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

Ὥρα 4.30 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ πρόεδρος γενικῆς συνελεύσεως ὀργανώσεων Θεσσαλονίκης, παρακαλεῖ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τῆς συμβάσεως ἠλεκτροφωτισμοῦ μέχρις ὑποβολῆς τοῦ ὑπομνήματός των. —Ὁ ἐπαγγελματικὸς ὑπαλληλικὸς καὶ καπνεργατικὸς κόσμος Δράμας, ζητεῖ τὴν ἄμεσον λύσιν τοῦ καπνικοῦ ζητήματος, καὶ τὴν κατάργησιν τῆς τόγκας. —Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Μεσοποτάμου ὑποβάλλει αἴτησιν κοινοτήτων Βουφράδος Πυλίας καὶ Μεθώνης, ζητουσῶν τὴν διέλευσιν τῆς κρατικῆς ὁδοῦ διὰ Καζάρμας κατ’ εὐθεῖαν πρὸς Πύλον. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Βασιλικῆς Χαλκίδος, ὑποβάλλει πρᾶξιν τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου ζητοῦντος τὴν ἵδρυσιν ἀναγκαστικοῦ συνεταιτερισμοῦ ἀμπελοκτημόνων, μὲ περιφέρειαν τὴν τοιαύτην τοῦ Τ. Δ. Χαλκιδέων. —Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει αἴτησιν ἑκατὸν καταδίκων σωφρονιστηρίου Κερκύρας. —Ἡ ἕνωσις τραυματιῶν ἀναπήρων πολέμου Θεσσαλονίκης, ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τοῦ 10 ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ τελῶν χαρτοσήμου. —Ἡ Μάντω Κ. Κατσούλη, κάτοικος Ἰωαννίνων, ζητεῖ τὴν προαγωγὴν τοῦ συζύγου της εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ εἰσηγητοῦ, καὶ τὴν μετάθεσιν αὐτοῦ ἀπὸ Ἰωάννινα εἰς Ἀθήνας. —Τὸ ἐργατικὸν κέντρον Χανίων ὑποβάλλει ψήφισμα δι’ οὗ ζητεῖ τὴν περιστολὴν τῆς ἀνεργίας. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Σταυρόπουλος, καὶ Κ. Κατσαδήμας καταθέτουσιν ὑπόμνημα τῆς ἑνώσεως ἀρτεργατῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ σωματείου ἀρτεργατῶν Πειραιῶς «ἡ Πρόοδος», ζητουσῶν τὴν ἐπίλυσιν τῶν ἀρτεργατικῶν ζητημάτων. —Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Κάτω Ραβενίων διαμαρτύρεται διὰ τὴν ὑπαγωγὴν τῆς κοινότητος των ἐκπαιδευτικῶς εἰς Κόνιτσαν. —Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει αἴτησιν τῶν καλλιεργητῶν Ἀκτίου ἀγροκτήματος Ἀλωνακίου ζητούντων τὴν ἀπαλλαγήν των ἐκ τῆς πληρωμῆς φόρων. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῆς διατάξεως τοῦ νόμου 3713 τῆς 24ης Δεκεμβρίου 1928 περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας. Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου 3333 περὶ βαθμολογίας ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Σταυρόπουλος, Ι. Ἀνδρεόπουλος, Ε. Μαχαίρας καὶ Α. Μπακάλμπασης ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΓΩΙΗʹ τοῦ 1911 περὶ ἀναστολῆς μικρῶν ποινῶν».

§3Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὴν κυβέρνησιν, καίτοι ἀπουσιάζει ὁ κ. Πρόεδρος αὐτῆς, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τοῦ καπνικοῦ ζητήματος ὑπὸ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰ αἰτήματα τῶν μικροβιομηχάνων, ἢ νὰ ἐπιτραπῇ...

§4Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε εἰσερχόμεθα εἰς συζήτησιν τοῦ καπνικοῦ ζητήματος;

§5Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἐγὼ κάμνω μίαν σύστασιν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἅμα ἔλθῃ τὸ ζήτημα πρὸς συζήτησιν διότι τώρα δὲν εἶναι. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Ὁ κ. Φλῶρος ἔχει τὸν λόγον.

§7Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος ζητήματος κ. Πρόεδρε;

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μήπως ξεύρω ἐγώ; Σεῖς ὑποβάλατε τὴν ἐπερώτησίν σας.

§9Π. ΦΛΩΡΟΣ. Τὴν ἀρχήν, κ. Πρόεδρε.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Παρακαλεῖται ἡ Κυβέρνησις νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν πρὸς πάταξιν τῆς πανταχόθεν.....»

§11Π. ΦΛΩΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστὴ ἡ ἀγανάκτησις ἡ ὁποία συνέσχε τὴν ψυχὴν παντὸς ἕλληνος ἐπὶ τῇ ἀποκαλύψει τῆς νοθείας τῆς κινίνης. Διὰ τῆς νοθείας τῆς κινίνης δὲν εἶναι δυνατὸν παρά, ἀχρηστευθέντων τῶν κατὰ τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν φαρμάκων, νὰ ἔχουν ἀποσταλῆ εἰς τὸν Ἅδην ἀρκεταὶ ψυχαὶ ἑλλήνων καταφυγόντων εἰς τὸ μόνον θεραπευτικὸν μέσον, τὴν κινίνην.

§12Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν ὁ κ. βουλευτὴς ἐρωτᾷ ποῖα μέτρα θὰ λάβωμεν διὰ τὴν κινίνην τὸν πληροφορῶ ὅτι κατετέθη εἰς τὴν βουλὴν νομοσχέδιον καὶ νὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του.

§13Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Θέλει ν’ ἀποσυρθοῦν τὰ ἐν κυκλοφορίᾳ νοθευμένα.

§14Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἔλαβον τούτων γνῶσιν, ἀλλ’ ἤθελον νὰ εἴπω μερικὰς σκέψεις μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Κυκλοφορεῖ κινίνη νοθευμένη. Τὸ κακὸν τὸ ὁποῖον ἐγένετο μέχρι προχθὲς ἐξακολουθεῖ νὰ γίνεται καὶ τώρα. Τὶ θὰ γίνῃ λοιπὸν δι’ αὐτὸ τὸ κινίνο, εἰς τὸ ὁποῖον ὡς εἰς πανάκειαν καταφεύγει πᾶς τις προσβαλλόμενος ἀπὸ ἑλώδεις πυρετούς. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω καὶ νὰ τὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ἡ Κυβέρνησις.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πριμίδης ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του σχετικῶς μὲ τὰς κατὰ τοῦ δημοσίου καὶ κατὰ φυσικῶν προσώπων ἀξιώσεις.

§16Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Μέχρι τέλους τοῦ 1927 διὰ τῶν ἑκάστοτε ἐκδοθέντων διαταγμάτων περὶ δικαιοστασίου εἶχε γενικῶς ἀνασταλῇ ἡ παραγραφὴ ἢ μᾶλλον ἡ λῆξις τῶν παραγραφῶν ὅλων τῶν ἀγωγῶν ἐν γένει καὶ ἀξιώσεων. Τὸ πρῶτον διὰ τοῦ Δ)τος τῆς 24–10–27 ὡρίσθη ὅτι ἀπὸ 1–1–28 ἐξαιρετικῶς θὰ παύσῃ ἡ ἀναστολὴ τῆς παραγραφῆς τῶν κατὰ τοῦ δημίου ἀγωγῶν καὶ ἀξιώσεων. Τὸ ἐπακολουθῆσαν κατόπιν διάταγμα τῆς 3 Ἰανουαρίου 1928, μὴ λαβὸν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1928 εἶχεν ἤδη παύσει ἡ ἀναστολὴ τῆς παραγραφῆς τῶν ἀξιώσεων κατὰ τοῦ δημοσίου, ὥρισεν ὅτι ἀπὸ τῆς 15 Μαρτίου 1928 ἐξαιρετικῶς ὅλως παύει ἡ ἀναστολὴ τῆς παραγραφῆς τῶν κατὰ τοῦ δημοσίου ἀγωγῶν καὶ ἀξιώσεων. Ἑπομένως εἴτε ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου 1928 εἴτε ἀπὸ τῆς 15 Μαρτίου 1928 αἰφνιδιαστικῶς ὅλως οὕτως εἰπεῖν ἐπῆλθεν ἡ παῦσις τῆς ἀναστολῆς, ἐσταμάτησεν ἡ ἀναστολὴ καὶ συνεπῶς ἐπηκολούθησεν ἡ ἄμεσος καὶ αἰφνιδιαστικὴ παραγραφὴ ὅλων τῶν κατὰ τοῦ δημοσίου ἀξιώσεων. Ἐπῆλθεν ἐπαναλαμβάνω αἰφνιδιαστικῶς ὅλως ἀπὸ τῆς 15ης Μαρτίου 1928 ἡ παῦσις τῆς ἀναστολῆς καὶ συνεπῶς ἐπηκολούθησεν ἡ παραγραφή. Ἐνῷ δὲ τοῦτο ἐγένετο διὰ τὰς ἀξιώσεις καὶ ἀγωγὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου, δι’ ὅλων τῶν ἐπακολουθησάντων διαταγμάτων ἐξηκολούθησεν ἡ ἀναστολὴ τῶν παραγραφῶν ἐπὶ ὅλων τῶν λοιπῶν ἀγωγῶν μέχρι τῆς 30ῆς Σεπτεμβρίου 1930· ἀλλὰ καὶ τότε δὲν παρεγράφησαν αἱ ἀξιώσεις καὶ αἱ ἀγωγαὶ κατὰ τῶν ἄλλων φυσικῶν ἢ νομικῶν προσώπων καθόσον διὰ τοῦ πρότερον ψηφισθέντος νόμου 4428 ὡρίσθη ρητῶς ὅτι ἐντὸς τριμήνου χρονικοῦ διαστήματος ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ δικαιοστασίου ἁπλῆ ἐγγραφὴ ἐν τοῖς πρωτοδικείοις ἢ εἰρηνοδικείοις θὰ ἐπέφερεν αὐτοδικαίως τὴν διακοπὴν τῆς παραγραφῆς. Τοῦτο δὲ ὄντως ἦτο ὀρθόν. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ἀνισότης κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μεταξὺ τῶν ἀγωγῶν καὶ ἀξιώσεων κατὰ τοῦ Δημοσίου καὶ κατὰ τῶν λοιπῶν φυσικῶν καὶ νομικῶν προσώπων εἶναι ἄδικος.

§17Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰσήχθη διὰ διατάγματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐχρειάσθη νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς;

§18Χ. ΛΑΔΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἦτο παράτασις τῆς ἀναστολῆς.

§19Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Βεβαίως τὸ διάταγμα ἐξεδόθη κατ’ ἐξουσιοδότησιν τῆς Βουλῆς. Εἶναι λοιπὸν καὶ ἄδικον καὶ ἄτοπον, διότι καθ’ ὃν χρόνον ἐθεωρήθη ὅτι συντρέχουν ὅλοι οἱ λόγοι οἱ ἀπαγορεύοντες τὴν ἀναστολὴν τῶν παραγραφῶν ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀγωγὰς κατὰ τῶν ἄλλων νομικῶν ἢ φυσικῶν προσώπων, κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἐξαιρετικῶς ὅλως ἐθεωρήθη ὅτι δὲν συντρέχουν οἱ λόγοι νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ παραγραφή, ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ στραφῇ κανεὶς κατὰ τοῦ Δημοσίου, ὡσὰν ἡ δικαιολογία τοῦ δικαιοστασίου νὰ ἀντλῆται μόνον ἐκ τοῦ προσώπου τοῦ ὀφειλέτου. Ἐν προκειμένῳ ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι ἡ προστασία τοῦ δανειστοῦ, ὄχι τοῦ ὀφειλέτου. Καὶ ὁ κόσμος ὁ δικηγορικὸς καὶ οἱ ἔχοντες διαφορὰς μὲ τὸ δημόσιον δὲν ἔλαβον γνῶσιν τῆς τοιαύτης αἰφνιδιαστικῆς ἄρσεως τῆς παραγραφῆς, εἰς τρόπον ὥστε πλεῖσται ὅσαι ἀπαιτήσεις κατὰ τοῦ δημοσίου εὑρέθησαν μίαν ἡμέραν ἀπεσβεσμέναι καὶ παραγεγραμμέναι. Ὅλαι αὐταὶ αἱ σκέψεις μὲ ὤθησαν εἰς τὸ νὰ ὑποβάλω παράκλησιν, ὅπως εἰ δυνατὸν διὰ νομοθετήματος ἀναβιώσωσιν αἱ κατὰ τοῦ δημοσίου ἀξιώσεις ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι θὰ συμμορφωθοῦν οἱ ἀξιοῦντες πρὸς τοὺς ὅρους τοῦ νόμου 4428, ὅπως ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας νὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναγράψωσι τὴν ὑπόθεσίν των εἰς ὡρισμένον βιβλίον. Τοῦτο ἐπιβάλλει ἡ ἰσότης ἀπέναντι τῶν νόμων ἀλλὰ καὶ τὸ ἠθικὸν συμφέρον τοῦ δημοσίου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του σχετικῶς μὲ τὸ ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν.

§21Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Συζητουμένου, κύριοι βουλευταί, τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ μιᾶς διατάξεως ἡ ὁποία ἀφεώρα τὴν ἐπέκτασιν τῆς καλλιεργείας. Τόσον ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὅσον καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἔκαμαν δεκτὴν τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλλει τότε. Κατὰ τὴν παράγραφον 2 τοῦ ἄρθρου 10 δύνανται οἱ συνεταιρισμοὶ νὰ ἐπεκτείνωσι τὴν καλλιέργειαν, ἐὰν ὑποβάλωσιν ἀπόφασιν τῆς γενικῆς συνελεύσεως τοῦ συνεταιρισμοῦ μέχρι τῆς 15ης Ἰουνίου ἑκάστου ἔτους εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅστις μέχρι τῆς 15ης Αὐγούστου πρέπει νὰ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν του. Εἶπον τότε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἐπειδὴ ἔχω πικρὰν πεῖραν τῶν προθεσμιῶν τὰς ὁποίας τάσσει ὁ ἀγροτικὸς νόμος διὰ τὸν ὑπουργὸν πρὸς ἔκδοσιν ἀποφάσεων, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ συμβούλιον δὲν συνέλθῃ πρὸς λῆψιν ἀποφάσεως, τὶ θὰ γίνῃ; Θὰ ἐμποδισθῇ ἡ καλλιέργεια ὑπὸ τῶν συνεταιρισμῶν; Καὶ μοῦ εἶπεν ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας βουλευτὴς ἐκ Βόλου κ. Σπυρίδης «βρὲ ἀδελφέ, ἐδῶ θὰ εἴμεθα». Ἐπειδὴ ὑπάρχει πάντοτε ὁ φόβος νὰ μὴ ληφθῇ ὁπωσδήποτε ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργείου, διὰ τοῦτο ἐπρότεινα νά τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον κατ’ ἄλλον τρόπον, ὥστε ἡ ὑποβολὴ τῆς αἰτήσεως ὑπὸ τοῦ συνεταιρισμοῦ νὰ εἶναι ἀρκετὴ διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς καλλιεργείας ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ὑπουργὸς δὲν λάβῃ ἀπόφασιν ἐντὸς τοῦ τασσομένου ὑπὸ τοῦ νόμου χρονικοῦ διαστήματος, δηλαδὴ νὰ δύναται ὁ συνεταιρισμὸς νὰ καλλιεργῇ. Ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν τὸ ἐδέχθη, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐφοβούμην ἐγένετο, εἰς ὅλην τὴν ἀγροτικὴν περιφέρειαν τῆς Ἠπείρου. Τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας μὲ 10–12 ἄρθρα ἐν μιᾷ ἑσπέρᾳ ἐψήφισε, τὸ ἐνοικιοστάσιον αὐτὸ θίγει ζωτικώτατα συμφέροντα τῶν ἀγροτῶν οἵτινες σήμερον ἕνεκα αὐτοῦ δὲν καλλιεργοῦν τοὺς ἀγρούς των, διότι τὸ συμβούλιον τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας δὲν συνῆλθε καθ’ ὅλον τὸν Αὔγουστον ἐπειδὴ ἀπουσίαζον τινὲς ἐκ τῶν μελῶν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο δὲν εὐθύνονται οἱ ἀγρόται. Τοὐναντίον ἀπεστάλη διαταγὴ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ὅπως ἀπαγορευθῇ ἡ καλλιέργεια. Συνεπείᾳ τῆς διαταγῆς ταύτης οἱ καλλιεργηταὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπεθύμουν νὰ καλλιεργήσουν τὸ χωράφι των, δὲν δύνανται νὰ τὸ καλλιεργήσουν διότι εἰσῆλθον ἐντὸς αὐτοῦ οἱ κτηνοτρόφοι δυνάμει τοῦ νόμου περὶ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Ἀλλὰ συνέβη καὶ κάτι ἄλλο σοβαρώτερον, κύριοι βουλευταί. Εἶπον, ὅταν ἐψηφίζετο τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, ὅτι τὸ σφάλμα τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου εἶναι ὅτι συνετάγη οὗτος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καθεστῶτος τοῦ ἀγροτικοῦ τῆς Θεσσαλίας, ἐνῷ αἱ ἀγροτικαὶ συνθῆκαι εἰς τὰς ἄλλας περιφερείας τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι αἱ αὐταί. Τοῦτο βεβαίως εἶναι φυσικόν, διότι τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἐγεννήθη τὸ πρῶτον ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἦτο φυσικόν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συνθηκῶν ἐκείνων νὰ γίνῃ καὶ ὁ σχετικὸς ἀγροτικὸς νόμος, ὅστις εἶναι δυσεφάρμοστος εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας, εἰς ἃς δὲν εἶναι αἱ αὐταὶ συνθῆκαι ὡς ἐν Ἠπείρῳ. Ὅ,τι συνέβη μὲ τὸν ἀγροτικὸν νόμον, κύριοι βουλευταί, ἔγινε καὶ μὲ τὸ ψηφισθὲν ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἐν Θεσσαλίᾳ ἐνηργήθησαν ὁριστικαὶ διανομαὶ καὶ ἕκαστος ἔχει τὸν κλῆρον του. Ἐν Ἠπείρῳ τώρα γίνονται αἱ ὁριστικαὶ διανομαί, ἐνῷ συγχρόνως ἐφαρμόζεται καὶ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Συνέπεια τοῦ συγχρονισμοῦ αὐτοῦ εἶναι ὅτι πολλοὶ κληροῦχοι ἀναγκαζόμενοι νὰ ἐγκαταλείπωσι τοὺς ἀγροὺς οὓς ἐπὶ ἔτη καλλιεργοῦσι ἵνα λάβωσιν ὡς κλῆρον τούς ἀγροὺς τοὺς ὁποίους δίδει εἰς αὐτοὺς ἡ κλήρωσις (ἡ ὁριστικὴ διανομὴ) δὲν δύνανται νὰ καλλιεργήσωσιν αὐτούς, διότι ἐντὸς αὐτῶν εἰσῆλθον οἱ κτηνοτρόφοι δυνάμει τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Τοιουτοτρόπως πολλοὶ ἀγρόται δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καλλιεργήσωσι τὸν κλῆρον των, πλέον δὲ τοῦ ἡμίσεως τῶν ἐκτάσεων εἶναι ἀκαλλιέργηται ἐν Ἠπείρῳ. Εἰς μάτην ἠγωνίσθην εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ πείσω τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὸν ὑπουργὸν ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ ἡ δημιουργηθεῖσα ἐκ τῆς συγχρόνου διενεργείας τῶν ὁριστικῶν διανομῶν καὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν δὲν δύναται νὰ μείνῃ ὡς ἔχει καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ κάποιο ἐξαιρετικὸ μέτρον, ἔστω καὶ αὐθαίρετο, διὰ νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς ἀγρότας ἡ καλλιέργεια. Ὅλοι ἀναγνωρίζουν ὅτι ἔχουν δίκαιον οἱ ἀγρόται καὶ ὅτι τὸ σφάλμα εἶναι τοῦ ὑπουργείου τὸ ὁποῖον δὲν ἐφήρμοσε τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, ἀλλὰ λέγουν ὅτι τώρα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε. Καὶ δι’ αὐτὸ ἡ πρώϊμος καλλιέργεια ὑστερεῖ κατὰ πολύ, αἱ δὲ καλλιεργηθεῖσαι ἐκτάσεις εἶναι πολὺ μικρότεραι ἐκείνων αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκαλλιεργοῦντο. Κινδυνεύει ὅμως καὶ ἡ ὄψιμος καλλιέργεια νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν τύχην. Διὰ τοῦτο ὑποβάλω τὴν παροῦσαν σύστασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρακαλῶ ὅπως διὰ σχετικῆς τροπολογίας τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ἐπιτραπῇ ἡ ἐπέκτασις τῆς καλλιεργείας διὰ τὴν ὄψιμον καλλιέργειαν, ἵνα μὴ μείνωσιν οἱ ἀγρόται ἄνευ ἄρτου. Ἐπὶ πλέον νομίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὡς ἄλλως τε μοῦ ὑπεσχέθη μετὰ τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ τοῦ ὑπουργείου Γεωργίας κ. Καραμάνου, ἔχει ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεταβῇ νὰ ἐπισκεφθῇ τὴν Ἤπειρον διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν ἐπὶ τόπου διότι μέχρι σήμερον οὐδεὶς ὑπουργὸς ἢ ἀνώτατος ὑπάλληλος μετέβη ἐκεῖ, καίτοι ἀπὸ δύο περίπου ἐτῶν διὰ ψηφισμάτων οἱ συνεταιρισμοὶ παρακαλοῦν νὰ μεταβῇ ὁ κ. Καραμᾶνος, ὅστις δυστυχῶς πάντοτε ἀδυνατεῖ νὰ μεταβῇ. Προχθὲς εἰς τὸ συνέδριον ὅλων τῶν συνεταιρισμῶν διετύπωσαν τὸ ἑξῆς ἔγγραφον εἰς τὸ ὁποῖον λέγουν: (ἀναγινώσκει). «Ζητοῦμεν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ ἀποστείλῃ τὸν κ. Καραμᾶνον νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν ἐν γένει». Ἐκτὸς τῆς ἀκαταστασίας ἣν ἐδημιούργησε τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἔχει δημιουργηθῇ εἰς Ἤπειρον καὶ ἄλλη ἀνωμαλία μεγαλειτέρα λόγῳ τῆς εἰδικῆς ἰδιότητος τοῦ ἐμπραγμάτου δικαιώματος τῆς κληρονομικῆς νομῆς. Διὰ τὴν ὁριστικὴν διανομὴν ἐν Ἠπείρῳ ἐγένετο ἔξωσις τῶν ἀγροτῶν ἐκ τῶν ἀγρῶν των, τοὺς ὁποίους κατέχουσι καὶ καλλιεργοῦσι πλέον τῆς πεντηκονταετίας. Τὴν κατάστασιν αὐτὴν τὴν δημιουργηθεῖσαν δὲν δύναται νὰ τὴν θεραπεύσῃ τὸ Κράτος παρὰ μόνον ἂν ἀποστείλῃ ἀνώτατον ὑπάλληλον ἐπὶ τόπου ἵνα μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ διὰ τροποποιήσεως τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐπανεκδίκασιν ὡρισμένων ἀγροκτημάτων. Διότι ἂν ὅλα τὰ μέτρα τὰ ληφθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν αὔξησιν καὶ βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας εἶναι ἐπαινετά, τὸ σοβαρώτερον ἐξ ὅλων εἶναι νὰ ἀποκτήσῃ ὁ γεωργὸς ἐπάρκειαν γεωργικοῦ κλήρου. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐλπίζω, ὡς μοῦ ὑπεσχέθη, ὅτι κατὰ τὰς διακοπὰς τῶν ἀπόκρεω θὰ μεταβῇ ὁ ἴδιος διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰ ζητήματα. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον παρακαλῶ πρὸς τὸ παρὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, εἶναι νὰ φέρῃ τροποποίησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, διότι ἡ κατάστασις εἰς τὴν Ἤπειρον ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν εἶναι ἀφόρητος καὶ μετὰ βίας μόλις συγκρατοῦμεν τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους νὰ μὴ ἐξεγερθῶσι. Καθ’ ἑκάστην λαμβάνω τηλεγραφήματα καὶ γράμματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐκφράζουσι τὴν ἀπελπισίαν των, διότι νομίζουσιν ὅτι τοὺς περιφρονεῖ τὸ Κράτος, ἀφοῦ δὲν ἀποστέλλει ἐκεῖ ἔστω καὶ μίαν μόνον φορὰν τὸν γενικὸν διευθυντὴν τῆς Γεωργίας, τὸν ὁποῖον ἐπανειλημμένως ἐζήτησαν, ἐνῷ ὅταν εἰς ἕνα χωριὸ τῆς Θεσσαλίας καὶ Μακεδονίας μὲ 30 σπίτια διαμαρτυρηθοῦν ὅτι ὁ κλῆρος δὲν εἶναι ἐπαρκής, ἀμέσως μεταβαίνουσιν καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ὁ γενικὸς διευθυντής. Εἰς τὴν Ἤπειρον οὐδεὶς μέχρι τοῦδε ὑπουργὸς μετέβη καὶ οὐδαμοῦ ἐκεῖ παρέστη τὸ Κράτος διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ Λαοῦ. Θέλω νὰ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας προερχόμενος ἐξ ἀγροτικῆς περιφερείας καὶ ἀγαπῶν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον θὰ σπεύσῃ νὰ φέρῃ τροποποίησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν καὶ ὅτι θὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἤπειρον.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας.

§23Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. (Ὑπουργός τῆς Γεωργίας). Ἀνεξαρτήτως τῶν γενομένων κατὰ τὸ παρελθόν, πιστεύω ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθοῦν πλέον ἀτοπήματα ὁμοίας φύσεως εἰς τὸ μέλλον, ὡς πρός δὲ τὴν ἐξέτασιν τῶν γενικῶν ζητημάτων τῆς Ἠπείρου ἔλαβον ἤδη πρόνοιαν ἵνα ἀποστείλω ἐπὶ τόπου ἀνώτατον γεωπονικὸν ὑπάλληλον, ἀργότερον δὲ θέλω μεταβῆ ἐκεῖ ὁ ἴδιος διὰ νὰ ἀντιληφθῶ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ ἐπιληφθῶ τῆς θεραπείας αὐτῶν.

§24Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐγὼ ὑπέβαλα 2 αἰτήσεις. Ἐζήτησα τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ ἐνοικιοστασίου διὰ τὴν ὄψιμον καλλιέργειαν, διότι ὡς ἔχει τὸ ἐνοικιοστάσιον δὲν θὰ ἠμπορέσουν νὰ καλλιεργήσουν, δὲν ὑπάρχει δὲ κανὲν κώλυμμα διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς καλλιεργείας.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακάλμπασης ἐπὶ τῆς κάτωθι ἐπερωτήσεώς του: «Παρακαλεῖται ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν βάσει τίνος εἰδικοῦ κανονισμοῦ ἐργάζεται ὁ Ἑλληνικὸς Ταπητουργικὸς Ὀργανισμός. Ποία ἡ σύνθεσις τοῦ ὑπαλληλικοῦ προσωπικοῦ καὶ ποία ἡ μισθοδοσία αὐτοῦ. Τί ἔπραξεν ὁ ὀργανισμὸς διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου περσικῶν ταπήτων. Ποῖος ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ μέχρι σήμερον συντελεσθέντος ἔργου καὶ ποῖαι αἱ μελλοντικαὶ αὐτοῦ κατευθύνσεις».

§26Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ὅταν ὑπέβαλον τὴν σχετικὴν ἐπερώτησιν προκειμένου περὶ τοῦ Ταπητουργικοῦ Ὀργανισμοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν εἶχεν ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν σχετικὸν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖο ἀφορᾷ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ὑφισταμένου ἤδη νόμου προκειμένου περὶ τοῦ αὐτονόμου Ταπητουργικοῦ Ὀργανισμοῦ. Ἐξητάσαμεν τὸ ζήτημα καὶ διεπιστώσαμεν ὅλας τὰς ἀτελείας τὰς ὁποίας παρουσιάζει καὶ ἐπεριμέναμεν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ θεραπεία τῶν ἀτελειῶν τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου. Ἀπὸ ἓν βλέμμα ὅμως τὸ ὁποῖον ἐρίψαμεν εἰς τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς σχετικὸν νομοσχέδιον ἐπείσθημεν ὅτι δυστυχῶς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐνομίζαμεν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ θεραπευθοῦν δὲν θεραπεύονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἠναγκάσθημεν νὰ συντομεύσωμεν τὴν ἐπερώτησιν καὶ νὰ τὴν φέρωμεν πρὸς συζήτησιν Εἶναι περιττὸν κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐπεκταθῶμεν προκειμένου περὶ τῆς σημασίας τῆς Ταπητουργίας ἐν Ἑλλάδι. Κατ’ ἐπανάληψιν ἐγένετο λόγος περὶ αὐτῆς καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν εὑρέθημεν πρὸ μιᾶς ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας ἡ ὁποία κατὰ τὰς στατιστικὰς ἀπὸ τοῦ 1922 μέχρι τοῦ 1929 προσέφερεν εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου 990.000.000 δρχ. Καὶ ὄχι μόνον αὐτὸ, ἀλλὰ ἐκτὸς τοῦ πλούτου τὸν ὁποῖον ἠμπορούσαμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν διὰ τῆς τονώσεως τῆς Ταπητουργίας, εἰς αὐτὴν ἐστηρίχθημεν διὰ νὰ δώσωμεν ἐργασίαν ὄχι μόνον εἰς ἐργάτας Ταπητουργίας εὑρισκομένους εἰς τὰς πόλεις, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ συμπληρώσωμεν διὰ τῆς προωθήσεως τῆς οἰκοτεχνίας εἰς τὴν ὕπαιθρον νὰ συμπληρώσωμεν λέγω καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι τὴν σοβαρότητα τῆς Ταπητουργίας ἀπὸ ἀπόψεως βιοτεχνικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως βιομηχανικῆς, τὴν σοβαρότητα λέγω αὐτὴν δὲν παρεῖδεν τὸ Κράτος καὶ ἦλθεν, δι’ ἑνὸς ὀργανισμοῦ ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1929 καὶ δι’ ἑνὸς κεφαλαίου τὸ ὁποῖον καθώρισε, νὰ ἀντιμετωπίσῃ εἰ δυνατὸν τὴν ὀρθὴν κατεύθυνσιν τὴν ὁποίαν ὠφείλαμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ τὴν βιοτεχνίαν τῆς Ταπητουργίας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διεπιστώθη ἀπὸ τὴν ἀρχὴν εἶναι ὅτι ὁ ὀργανισμὸς δὲν εἶχε τὴν μορφὴν καὶ τὰ ἐφόδια μὲ τὰ ὁποῖα ἠμποροῦσε νὰ ἀντιμετωπισθῇ ριζικῶς ἡ προώθησις τῆς ἐν λόγῳ βιομηχανίας. Εἰς αὐτὸ δὲ συνετέλεσεν καὶ ἡ τελευταίως παρατηρηθεῖσα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν κρίσις καταναλώσεως τῶν παραγομένων ταπήτων. Διότι ἐνῶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γενομένης ἐργασίας εἴχομεν πεισθῆ ὅτι διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ προωθήσωμεν τὴν ταπητουργίαν εἴχομεν ἀνάγκην ἑνὸς κεφαλαίου τοὐλάχιστον 30 χιλιάδων λιρῶν, εἴδομεν ἀμέσως ὅτι ὁ ὀργανισμὸς ὁ ταπητουργικὸς ἐστηρίχθη εἰς ἓν ἄτοκον κεφάλαιον τὸ ὁποῖον προῆλθεν ἀπὸ τὰ κεφάλαια τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, κεφάλαιον τὸ ὁποῖον δὲν ὑπερέβη τὰς 100 χιλιάδας λίρας. Ἐν τούτοις τὰς πιστώσεις τὰς ὁποίας ἀνεμένομεν ἀπὸ Τραπεζιτικὰ ἱδρύματα δυστυχῶς δὲν κατωρθώσαμεν νὰ τὰς ἐξοφλήσωμεν. Ἑπομένως ἡ ἔλλειψις ἐπαρκοῦς κεφαλαίου ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἡ ἄλλη γραμμὴ ἡ ὁποία ἐτέθη ἐντὸς τοῦ ὀργανισμοῦ ἀφ’ ἑτέρου, βάσει τῆς ὁποίας οἱ διοικοῦντες ὑπευθύνως τὰ τοῦ ὀργανισμοῦ ἦσαν ὑποχρεωμένοι μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς δεκαπενταετίας νὰ ἐπιστρέψουν τὸ κεφάλαιον τῶν 100 χιλιάδων λιρῶν σχεδὸν ἄθικτον, ἠνάγκασεν αὐτὸν ἀπὸ ἀπόψεως πρὸ πάντων δράσεως νὰ περιωρισθοῦν εἰς πράξεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ βγάλουν τὴν ταπητουργίαν ἀπὸ τὴν κρίσιν τὴν ὁποίαν διέρχεται αὐτὴν τὴν στιγμήν. Καὶ ἤδη εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς καταστάσεως οἰκτρᾶς, ἡ ὁποία μᾶς παρουσιάζει 10 χιλιάδας ἐργατρίας ἄνευ ἐργασίας. Διὰ νὰ κατατοπισθῶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἠναγκάσθην ν’ ἀποτανθῶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον Ἐθν. Οἰκονομίας καὶ ταυτοχρόνως εἰς τὸν αὐτόνομον Ταπητουργικὸν Ὀργανισμόν. Οἱ διοικοῦντες αὐτὸν ὑπευθύνως οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι πάσης τιμῆς διὰ τὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν καταβάλλουν, μοῦ ἐδήλωσαν ὅτι ὁ ὀργανισμὸς δεσμεύει αὐτοὺς εἰς τὴν προπαρασκευὴν ἑνὸς εὐρυτέρου προγράμματος δράσεως. Μοῦ ἐδήλωσαν ὅτι οἱ ἰσολογισμοὶ οἱ ὁποῖοι γίνονται κατ’ ἔτος ἐκ μέρους αὐτῶν εἶναι ἰσολογισμοὶ μᾶλλον ὑπάρξεως τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ ὄχι λόγῳ τῶν δεσμῶν οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν ὅσον ἀφορᾷ τὸ κεφάλαιον τῶν 100 χιλιάδων λιρῶν, δὲν δύνανται δυστυχῶς νὰ ὑποβάλουν ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εὐρύτερον πρόγραμμα δράσεως. Ἀφ’ ἑτέρου, μοῦ ἐδήλωσαν ὅτι ἡ ἔλλειψις μέσων τοὺς ἀναγκάζει καὶ ἀπὸ ἀπόψεως προσπαθείας καταναλώσεως νὰ περιορισθοῦν εἰς μερικὰ μέτρα τελείως στοιχειώδη. Καὶ ἔτσι ἐξακολουθεῖ ἡ κρίσις καὶ ἔτσι αἱ θυσίαι αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο δὲν δύνανται νὰ θεραπεύσουν τὴν κρίσιν. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι δύναται ὁ ὀργανισμὸς νὰ διαθέσῃ ἀπὸ τὰς 100.000 λίρας ἓν ποσὸν ὡρισμένον τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς πληροφορίας μου ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ τὸ ⅒ τοῦ κεφαλαίου καὶ τὸ ὁποῖον ποσὸν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς τόνωσιν ἀφ’ ἑνὸς τῆς βιομηχανίας, ἀφ’ ἑτέρου τῆς βιοτεχνίας. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου αὐτὴ ἡ κατάστασις δὲν εἶναι ἐπαρκής. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐκτιμῶσα τὴν σοβαρότητα τῆς ταπητουργίας ἰδίᾳ δὲ τῆς οἰκοτεχνίας ὀφείλει νὰ σκεφθῇ προκειμένου περὶ τονώσεως τῶν κεφαλαίων τοῦ ταπητουργικοῦ ὀργανισμοῦ. Εἶναι γνωστὸν ὅτι μετὰ τὴν κρίσιν τῶν γεωργικῶν προϊόντων τὴν ὁποίαν διερχόμεθα, ἡ ταπητουργία εἰσαγομένη εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν, θὰ μπορέσῃ νὰ ἀποτελέσῃ ἕνα φυσικὸν καὶ λογικὸν συμπλήρωμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς ἀγροτικῆς οἰκογενείας. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐγένετο προσπάθεια, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ ἱδρύθησαν ὡρισμένα σχολεῖα εἰς τὰς ἐπαρχίας, τεχνικὰ σχολεῖα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα περιμένομεν νὰ βγῇ ἕνας ἀριθμὸς ἐργατριῶν αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποτελέσουν τέλος πάντων εἰδικότητα ἀξίαν πάσης ἐκμεταλλεύσεως ἐκ μέρους ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀπασχολοῦνται μὲ τὸ ζήτημα τῆς βιομηχανίας. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ γίνῃ μία παράλληλος ἐνέργεια ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάθεσιν τῶν κατασκευαζομένων ταπήτων, ἡ προπάθεια ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ μέρους τοῦ ταπητουργικοῦ ὀργανισμοῦ, δυστυχῶς, θὰ ἐκμηδενισθῇ. Βεβαίως ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ δηλώσῃ ὅτι τοῦτο ἴσως εἶναι ἀνώτερον τῶν δυνάμεών της λόγῳ τοῦ εἴδους τῆς παραγωγῆς, διότι τὸ εἶδος τοῦτο ἀποτελεῖ πολυτέλειαν. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν γενικῶς ὁ κόσμος ὑποφέρει, εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ τρέξῃ καὶ νὰ προμηθευθῇ χαλιά; Ἀλλὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατασκευῶν τὰς ὁποίας ἔχομεν, βλέπω ὅτι ὑπάρχει βεβαίως μία μείωσις, ἀλλὰ ὑπάρχει μία προτίμησις χαλιῶν προερχομένων ἀπὸ τὴν Τουρκίαν, χαλιῶν προερχομένων ἀπὸ τὴν Περσίαν χαλιῶν προερχομένων ἀπὸ τὴν Κίνα καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ ἀπόψεως καὶ τιμῶν καὶ κόστους, χάρις εἰς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ λάδωμεν, καὶ ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν, ἔχομεν ἐμπόρευμα, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ μὲ καλλιτέρους ὅρους εἰς τὴν διεθνῆ ἀγοράν, εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ προτιμηθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἄλλωστε ὀφείλει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ταὐτοχρόνως καὶ τὸ ζήτημα ἀκόμη τοῦ διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου τῶν ταπήτων. Ἐπ’ αὐτοῦ βεβαίως μέχρι τῆς παρούσης στιγμῆς δὲν ἔχομεν οὔτε προτάσεις τῶν ἐνδιαφερομένων σοβαρὰς ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηριχθῶμεν, οὔτε τὸ σύστημά μας τὸ τελωνειακὸν τοιοῦτον ὥστε νὰ προτιμηθῇ ἡ Ἑλλάς. Ἀλλὰ φαντάζομαι ὅτι μία συνεννόησις τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, βάσει τοῦ καθεστῶτος τοῦ ὑπάρχοντος καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ Τεργέστην ἰδίᾳ ὅπου ἐγένετο προσπάθεια ἀναπτύξεως τοῦ διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου ταπήτων, θὰ συνετέλει ὅπως προσελκύσῃ τοὺς ἐνδιαφερομένους, πρὸ παντὸς ἐμπόρους τοῦ Πειραιῶς. Αὐτὸ τὸ λέγω, διότι νομίζω ὅτι, ἐὰν κάτι κατορθώσωμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἂν κατορθώσωμεν νὰ συγκεντρώσωμεν καὶ ξένους τάπητας εἰς τὸν Πειραιᾶ θὰ γίνῃ μία ἀφορμὴ εὐκολωτέρας διαθέσεως καὶ ἰδικῶν μας ταπήτων. Ἴσως παραλλήλως πρὸς αὐτό θὰ κατορθώσωμεν νὰ συγκεντρώσωμεν καὶ τοὺς ἀπασχολουμένους μὲ ἄλλα εἴδη. Αὐτοὶ κύριοι εἶναι οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι μὲ ὤθησαν ὅπως ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος, καὶ θὰ παρακαλέσω καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ προσέξῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διότι μόνον ἡ ὤθησις τῆς ταπητουργίας ὡς βιομηχανίας, ἰδίᾳ δὲ ὡς βιοτεχνίας εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἐξυγιάνῃ, θὰ ἀπαλύνῃ ἐν μέρει τὴν κρίσιν ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν.

§27Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι διατυπωμένον νομοσχέδιον;

§28Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δυστυχῶς δὲν εἶναι διατυπωμένον.

§29Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι μία σύστασις καλὴ ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπερώτησις.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χούρσογλου ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεως.

§31Σ. ΧΟΥΡΣΟΓΛΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἡ συμμετοχή μου εἰς τὴν ἐπερώτησιν περὶ τοῦ ταπητουργικοῦ ὀργανισμοῦ δὲν σκοπεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς εἰς τὸ ὅτι ὁ ταπητουργικὸς ὀργανισμὸς δὲν ἠδυνήθη μέχρι σήμερον νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸν ἀρχικὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἱδρύθη. Ἐφ’ ὅσον ὁ ταπητουργικὸς ὀργανισμὸς ἀποβλέπει νὰ ρυθμίσῃ τὴν ταπητουργίαν ἐν Ἑλλάδι κατὰ τρόπον ἐξασφαλίζοντα τὴν προτίμησιν τῶν Ἑλληνικῶν ταπήτων, νομίζω ὅτι ἡ σύνθεσις τῆς διοικούσης ἐπιτροπῆς τοῦ ταπητουργικοῦ ὀργανισμοῦ, δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸν προορισμὸν αὐτῆς. Ἡ ταπητουργία ὅπως εἶναι γνωστὸν ἀποτελεῖ μίαν ἐκ τῶν λεπτοτέρων βιομηχανιῶν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι ἐργάτριαι ἁπλαῖ ἔχουσαι ἀνὰ χεῖρας ἕνα σχέδιον ὡραιότατον δύνανται νὰ ἐπεξεργασθῶσι τὸν τάπητα σύμφωνα μὲ τὸ σχέδιον αὐτό, τὰ σχέδια δὲ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζουν κατ’ ἀρχὴν τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ. Διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ λοιπὸν ὁ ταπητουργικὸς ὀργανισμὸς εἰς τὸν προορισμὸν δι’ ὃν ἐτάχθη, ἔπρεπε νὰ κυβερνηθῇ βιομηχανικώτερον, ἐμπορικώτερον τεχνικώτερον καὶ ἐπιστημονικώτερον. Δὲν ἦσαν αἱ πολιτικαὶ γνώσεις τόσον, δὲν ἦσαν αἱ διοικητικαὶ γνώσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἔδιδον τὴν ὤθησιν αὐτήν. Θὰ ἐχρειάζοντο γνώσεις βιομηχανικαί, ἐμπορικαί, τεχνικαί. Μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁ ὀργανισμὸς θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ καθοδηγήσῃ τὴν ταπητουργίαν εἰς τὴν γραμμὴν ἐκείνην ἡ ὁποία θὰ τοῦ ἐξησφάλιζεν ἀσφαλῶς καὶ τὴν ἐπικράτησιν εἰς τὸν συναγωνισμὸν μὲ τὰς ἄλλας ταπητουργικὰς χώρας. Τὸ ζήτημα τῆς ἀπολύτου ἐπιδόσεως τοῦ ταπητουργικοῦ ὀργανισμοῦ εἰς τὴν διάδοσιν τῆς ταπητουργίας ὡς χειροτεχνίας, τὸ ἀνέπτυξαν ἀρκούντως οἱ προλαλήσαντες ἡ δὲ Κυβέρνησις προέλαβεν ἡμᾶς καὶ ἔθεσεν ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ἐγένοντο δῆλαι αἱ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ὅτι καὶ αὐτὴ καὶ ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς ἔχει ἀντιληφθῆ ὅτι διὰ τὸν προορισμὸν αὐτοῦ ἔπρεπε νὰ διατεθῇ καὶ μέρος τῶν κεφαλαίων, ἔστω καὶ κεφαλαίων προερχομένων ἐκ δανείων. Καὶ τὸ νὰ θυσιάζῃ μέρος τοῦ κεφαλαίου προερχομένου ἐκ δανείου εἶναι ἕνα βῆμα τολμηρόν. Ἡμεῖς θὰ ἐλέγαμεν, ἐν τούτοις, εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὴν τόλμην αὐτὴν νὰ τὴν ἐπεκτείνῃ ὀλίγον περισσότερον, διότι αἱ 100 χιλιάδες λιρῶν, τὸ ⅒ τοῦ κεφαλαίου διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν ὅλων τῶν σκοπῶν τῶν ἀναφερομένων εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ ὀργανισμοῦ, θὰ ἦσαν ἀνεπαρκεῖς. Ἀλλὰ καὶ ἂν αὐτὸ τὸ ⅒ διετίθετο ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν διάδοσιν τῆς ταπητουργίας, νομίζω ὅτι καὶ αὐτὸ θὰ ἦτο ἀνεπαρκές. Ὁ ὀργανισμὸς παρ’ ὅλον ὅτι δὲν τοῦ ἐπιτρέπει ἡ σύνθεσίς του νὰ ἐμπορεύεται, ἀναγκάζεται νὰ εἰσέρχεται καὶ εἰς ἐμπορικὰς ἐπιχειρήσεις. Τὰς ἐπιχειρήσεις αὐτάς, δυστυχῶς, ὁ ταπητουργικὸς ὀργανισμὸς δὲν τὰς ἐνεργεῖ διὰ χειρὸς ἐμπόρου, δὲν τὰς ἐνεργεῖ μὲ πνεῦμα ἐμπορικόν, διότι ὅπως εἶπα ἡ διοικοῦσα ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει τὸν ἐγκέφαλον τὸν ἐμπορικὸν, τὸν βιομηχανικόν. Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν καὶ ἐγὼ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ μελετήσῃ περισσότερον τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς συνθέσεως τῆς διοικούσης ἐπιτροπῆς τοῦ ὀργανισμοῦ, διότι ἐνισχυομένη ἔτι περισσότερον ἡ ταπητουργία εἰς τὸν τόπον μας θὰ ἀποτελέσῃ ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων πλουτοπαραγωγικῶν ἐρεισμάτων. Δὲν θὰ ἦτο δὲ ἄσκοπον κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν νὰ σχηματισθῇ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἵνα μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ συναγωνισμοῦ τῶν ἄλλων χωρῶν καὶ τοῦ τρόπου διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξέλθῃ ἡ ταπητουργία ἀπὸ τὴν ἀποτελμάτωσιν εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει περιέλθει.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§33Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριοι βουλευταί, ἡ συζήτησις αὐτὴ θὰ προσῆκεν μᾶλλον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον κεῖται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἀνωφελὴς, διότι θὰ συντομεύσῃ τὴν συζήτησιν ἐκείνην κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ κυριώτερον ἐλάττωμα τὸ ὁποῖα ἀπεδόθησαν εἰς τὸν ὀργανισμὸν εἶναι ἡ ἔλλειψις κεφαλαίων. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ ἐλάττωμα αὐτὸ εἶναι πραγματικὸν, διότι εἰς τὸν ὀργανισμὸν προβλέπεται ἡ ἐπικουρία τραπεζιτική. Ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ ἐργασία, ἐὰν δηλαδὴ ὑπάρχουν τάπητες ἔχοντες ἀνάγκην κεφαλαίων διὰ νὰ καταναλωθοῦν, θὰ εὑρίσκετο τὸ κεφάλαιον. Τὸ δυστύχημα εἶναι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ κατανάλωσις τῶν ὑφισταμένων ἤδη ἀποθεμάτων· πολλαὶ δεκάδες χιλιάδων λιρῶν ἔχουν διατεθῆ ἀπὸ τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα πρὶν γίνει ἀκόμη ὁ ὀργανισμὸς, καὶ αἱ χιλιάδες αὐταὶ τῶν λιρῶν μένουν ἀκάλυπται διότι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ κατανάλωσις τῶν ταπήτων οἱ ὁποῖοι ἐδόθησαν ὡς ἐνέχυρον τῶν δανείων τῶν Τραπεζιτικῶν. Ἡ τιμὴ τοῦ τάπητος ἢ μᾶλλον τὸ κόστος τοῦ τάπητος ἦτο περίπου ἕνα εἶδος τὸ ὁποῖον ἔχει κυρίως εὐχερῆ τὴν κατανάλωσιν εἰς τὴν Ἀμερικήν, 45–46 σελίνια τὸ μέτρον καὶ σήμερον δὲν εὑρίσκουν οὔτε 38 σελίνια διὰ τὸν τάπητα. Πῶς θέλετε λοιπὸν νά προωθήσῃ ὁ ὀργανισμὸς τὴν κατασκευὴν ταπήτων ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ἡ ἀγορὰ πρὸς ἀπορρόφησιν αὐτῶν; Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἔλλειψις κεφαλαίων. Ἐὰν ὑπῆρχον ἐργασίαι τὰ κεφάλαια εἶναι ἄφθονα· αἱ 100.000 λιρῶν αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τρόπον τινὰ ἐγγύησιν διὰ τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα τὰ ὁποῖα θὰ ἔλθουν κατόπιν εἰς ἐπικουρίαν τῶν βιομηχανιῶν ἢ τῶν βιοτεχνιῶν εἶναι ὑπὲρ ἐπαρκεῖς διὰ νὰ καλύψωσιν τὸ κεφάλαιον τοῦ τάπητος. Ἀλλὰ ἐκεῖνο ποὺ λείπει εἶναι ὁ καταναλωτής. Δὲν ἤλεγξε κανεὶς ἐκ τῶν προλαλησάντων τὴν κατεύθυνσιν τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ταπητουργίαν, διότι ἡ δοθεῖσα κατεύθυνσις εἶναι κατεύθυνσις τῆς βιοτεχνίας καὶ ὄχι τῆς βιομηχανίας, διότι ἐκ τῆς πείρας τοῦ παρελθόντος γνωρίζομεν ὅτι ἡ βιομηχανικὴ κατεύθυνσις ἀπέτυχεν καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ ἀπέτυχεν διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς μεγάλας πόλεις νὰ ἔχωμεν τὴν ἐργασίαν τόσον εὐθυνὴν ὅσον καὶ εἰς τὴν ὕπαιθρον. Δὲν ἠδυνάμεθα δὲ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ συναγωνισθῶμεν τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Περσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι κυρίως βιοτεχνία καὶ ὄχι βιομηχανία. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἀπόπειρα ἡ βιομηχανικὴ παρ’ ἡμῖν ἀπέτυχεν. Αἱ περισσότεραι τῶν ἑταιρειῶν αἱ ὁποῖαι ἱδρύθησαν εἴτε ὡς ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι εἴτε ὑπ’ ἄλλην μορφὴν ἀπέτυχον· ἄλλαι μὲν ἔγιναν κατάχρεοι καὶ ἄλλαι ἐσταμάτησαν τὰς ἐργασίας των. Ὡς πρὸς τὴν σύνθεσιν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τοῦ ὀργανισμοῦ......

§34Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δὲν τὸν ἔθιξα.

§35Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ ἔθιξεν ὁ κ. Χούρσογλου. Ὡς πρὸς τὴν σύνθεσιν τοῦ συμβουλίου εἶναι πλέον ἢ ἐπαρκὴς διότι οἱ ταπητουργοὶ ἐκπροσωποῦνται ἀπὸ δύο ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι ἀντιπροσώπους ἐκλεγομένους ἀπ’ αὐτοὺς τούτους τοὺς ταπητουργούς. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι δυνάμεθα νὰ αὐξήσωμεν τὸ ταπητουργικὸν στοιχεῖον, ἐγὼ δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν ἀλλὰ ξεύρετε (ὅταν λαλοῦν πολλοὶ κοκόροι ἀργεῖ νὰ ξημερώσῃ). Ἐφ’ ὅσον δὲ ἐπὶ ἑνὸς συμβουλίου τὸ ὁποῖον εἶναι ἐννεαμελὲς ὑπάρχουν δύο ἐκπρόσωποι τῶν ταπητουργῶν νομίζω ὅτι οἱ ἐκπρόσωποι αὐτῶν εἶναι πλέον ἢ ἐπαρκεῖς, διὰ νὰ δώσουν ὅλα τὰ φῶτα τὰ ὁποῖα θὰ ἀπήτουν οἱ ἄλλοι σύμβουλοι. Ἐὰν ἡ ἐκλογὴ δὲν ὑπῆρξεν ἀγαθὴ τὸ σφάλμα εἶναι τῶν ταπητουργῶν, διότι αὐτοὶ ἐξέλεξαν τοὺς ἀντιπροσώπους των.

§36Σ. ΧΟΥΡΣΟΓΛΟΥ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῶν ἄλλων μελῶν τοῦ συμβουλίου τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς ἀναρμόδια καὶ ἀνίδεα.

§37Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ συμβούλιον δὲν πρόκειται νὰ κάμῃ τάπητας, οὔτε νὰ χωρίσῃ τὰ κατάλληλα ἢ τὰ μὴ κατάλληλα σχέδια. Τὸ συμβούλιον ἔχει ἄλλην ἀποστολὴν τὴν εἰδικότητα ἐκπροσωπεῖ ὁ διευθυντὴς ὁ ὁποῖος καθ’ ἃ μανθάνω εἶναι ἐκ τῶν ἀρίστων διευθυντῶν πρώην διευθυντὴς ἑνὸς ἐκ τῶν μεγαλειτέρων ἀγγλικῶν ἑταιρειῶν ταπήτων καὶ ὁ ὁποῖος χάρις εἰς αὐτὸ ἀκριβοπληρώνεται. Ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἐξέλεξαν ὡς διευθυντὴν αὐτὸς ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ τὰς λεπτομερείας τῆς ταπητουργίας, δὲν ἠκούσθη δὲ ὡς τὴν ὥρα κανεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν εἰδικότητα τοῦ διευθυντοῦ. Δὲν μένει λοιπὸν, παρὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Μπακάλμπασης τὸ ζήτημα τῆς διαμετακομίσεως. Ἡ διαμετακόμισις κατ’ ἐμὲ θὰ γίνῃ ὅταν θὰ καταρτίσωμεν τὴν ἐλευθέραν ζώνην εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀκριβῶς ἐπισπεύδει τὴν δημιουργίαν αὐτῆς τῆς ἐλευθέρας ζώνης, καὶ ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι ὁ ὁρίζων θὰ εἶναι αἴθριος, ὥστε νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ καταναλώσωμεν τὰ παραγόμενα προϊόντα καὶ ὄχι μόνον τὰ ἰδικά μας ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ προσκομίζωνται εἰς τὴν χώραν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακάλμπασης.

§39Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐὰν κύριε ὑπουργὲ ἐπέμενα ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦτο τὸ ἐκάμαμεν, διότι νομίζομεν ὅτι ἐὰν ὁ ὀργανισμὸς τονώσῃ πραγματικῶς τὴν δράσιν, τὰ προϊόντα τὰ ὁποῖα θὰ προέλθουν εἴτε ἀπὸ τὴν βιοτεχνίαν εἴτε ἀπὸ τὴν βιομηχανίαν θὰ ἀξίζουν πολὺ ὀλιγώτερα ἀπὸ τὸ κόστος τὸ ὁποῖον ἔχομεν σήμερον εἰς τὰς χεῖρας μας. Ἑπομένως θὰ μπορέσωμεν νὰ συναγωνισθῶμεν τοὺς ξένους τάπητας εἰς τὸ κόστος· σεῖς λέγετε κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας ὅτι ὁ ἀνταγωνισμὸς τῶν Ἑλληνικῶν ταπήτων πρὸς τοὺς Τουρκικοὺς καὶ τοὺς Περσικοὺς τοιούτους δὲν εἶναι δυνατός.

§40Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν εἶπον τοῦτο. Εἶπον ὅτι δὲν ὑπῆρχε κατανάλωσις καὶ ὅτι βιομηχανικῶς δὲν μποροῦμε νὰ πᾶμε μπροστά, διότι ἐδώσαμεν αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ πεδίου καὶ διδάσκονται καθημερινῶς εἰς τὴν ὕπαιθρον αἱ ἐργάτριαι. Βεβαίως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κἄποιος δημοσιογράφος.....

§41Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐδώσατε σεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν, διότι αὐτὸ εἶναι δική μας γνώμη ἀπὸ τοῦ 1927, διότι μὲ τὸ ζήτημα τῆς ταπητουργίας καὶ εἰς συνέδρια καὶ εἰς συσκέψεις καὶ εἰς Ὑπουργικὰ Συμβούλια ἐπὶ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἀπησχολήθημεν. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας καὶ ὅλα τὰ σχετικὰ ψηφίσματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν. Καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μετ’ εὐχαριστήσεως διαπιστοῦμεν εἶναι ὅτι ἡ γραμμὴ αὐτὴ πρὸς τὴν βιοτεχνίαν ἐξακολουθεῖ. Ἐκεῖνο, ὅμως τὸ ὁποῖον τονίζομεν, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας δὲν εἶναι ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπ’ ἄπειρον δρῶν. Ἡ ἐπιτυχία δηλαδὴ τοῦ ὀργανισμοῦ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ὁδὸν τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσῃ ἐπὶ 2 ἢ 3 χρόνια. Ἄλλωστε ἡ γνώμη αὐτὴ δὲν εἶναι ἰδική μου ἀλλὰ γνώμη ὑπεύθυνος τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ. Ὅταν ἔρχετε ὁ γενικὸς διευθυντὴς τοῦ ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος λέγει. (ἀναγινώσκει). Ὅτι δὲν εἴμεθα........ Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη τοῦ ὑπευθύνως χειριζομένου τὰ τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἔρχονται δὲ οἱ ἴδιοι ταπητουργοὶ τῶν ὁποίων τὰς ὑπερφυάλους ἀξιώσεις δὲν θὰ εἴμεθα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ τὰς υἱοθετήσωμεν ἀλλὰ μεταξὺ ἄλλων λέγουν καὶ μερικὰ πράγματα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν ἀκόμη τοῦ αὐτονόμου ταπητουργικοῦ ὀργανισμοῦ. Λέγουν λοιπὸν εἰς τὸ ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κατὰ Μάϊον 1930 τὸ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Πρέπει νὰ ἐφαρμοσθοῦν τὰ ἑξῆς μέτρα: (ἀναγινώσκει). Τὰ λέγει ὁ ταπητουργικὸς αὐτὸς νόμος ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος δὲν ἀποδέχεται εἰς τὴν ἔκθεσίν του ὅτι ἡ μείωσίς του θὰ φθάσῃ τὰς 100 δραχμὰς κατὰ τετραγωνικὸν μέτρον ἀλλ’ ἀποδέχεται εἰς τὴν ἔκθεσίν του ὅτι τὴν πραγματικὴν πρόθεσιν τῆς ἱδρύσεως τοῦ πλυντηρίου καὶ λοιπῶν ὅτι θὰ φθάσῃ εἰς διαφορὰν 100 δραχ. κατὰ τετραγωνικὸν μέτρον, ὁπότε βέβαια φαντάζομαι ὅτι καὶ δικός μας συνεταιρισμὸς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν θὰ γίνῃ πολὺ εὐκολώτερον.

§42Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ εἶναι καὶ ὁ ὀργανισμὸς καὶ οἱ ταπητουργοὶ σύμφωνοι, διατὶ δὲν γίνεται.

§43Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Διὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἕως τώρα λέγουν τὰ ἑξῆς: Σᾶς δίδομεν 100.000 £ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, προσέξατε εἰς τὴν διαχείρισιν διότι μετὰ 15 ἔτη πρέπει νὰ μᾶς ἐπιστρέψητε τὸ ποσὸν καὶ μὴ λησμονῆτε ὅτι μέσα ὑπάρχουν καὶ δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ λέγουν ὅτι αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ μᾶς κατηγορήσουν διότι ὑπερέβημεν τὴν ἐξουσίαν τὴν ὁποίαν εἴχομεν, ἔρχεται λοιπὸν σήμερα καὶ ὁ ταπητουργικὸς ὀργανισμοῦ καὶ τὸ συμβούλιον ὅλον καὶ λέγουν: πρὸς Θεοῦ λύσετέ μας τὰ χέρια διὰ νὰ προωθήσωμεν τὴν ἐργασίαν αὐτὴν ἵνα δυνηθῶμεν τοὐλάχιστον νὰ ἐπιτύχωμεν καλλιτέρους ὅρους παραγωγῆς.

§44Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ὅτι χρειάζεται τὸ πλυντήριον κλπ. εἶνε σύμφωνοι καὶ οἱ δύο;

§45Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ὅλοι.

§46Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν ποῦ σκοντάφτει τὸ πρᾶγμα, πόσα χρειάζονται διὰ νὰ γίνῃ αὐτό.

§47Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἀνώτερον ἀπὸ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον καθορίζει τὸ νομοσχέδιον.

§48Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πόσον.

§49Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Αὐτοὶ λέγουν 7 ἑκατομμ. οἱ ταπητουργοὶ ἐν τῇ ἐκθέσει των, ὁ Γεν. Διευθυντὴς 4.500.000. Ἡ γνώμη μου ὡς ἁπλοῦ βουλευτοῦ εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν τὸ κεφάλαιον αὐτό, τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ νὰ ξεπέσῃ τὸ κόστος διότι ἐκεῖ σκοντάφτωμεν σήμερον, ὅτι εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Περσίαν εἶνε εὐθυνώτερα ἀπὸ ἡμᾶς, αὐτὴ εἶνε ἡ γνώμη μου ὡς ἁπλοῦ βουλευτοῦ.

§50Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον συνάδελφον νὰ μᾶς ὑποβληθοῦν ὅλαι αἱ τροπολογίαι τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ γνωριζόντων τὸ θέμα διὰ νὰ τὰς μελετήσῃ ἡ ὑπηρεσία νὰ καλέσῃ δὲ καὶ τὸν ἁρμόδιον τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ οὕτω νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα ἐν ὁμοφωνίᾳ.

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἄν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ διαφορὰ νὰ δώσωμεν 5.000 £ καὶ ὄχι ἄλλο ζήτημα, νὰ δοθοῦν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακάλμπασης ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του σχετικῶς μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως μεταφορᾶς καπνῶν μὴ χωρικῶς συσκευασμένων.

§53Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι εἰς μίαν προηγουμένην συνεδρίασιν εἴχομεν μίαν ἀναφορὰν ὑποβληθεῖσαν ἐκ μέρους τῶν καπνεργατῶν Καβάλλας καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας εἴχομεν κάμει μίαν διαλογικὴν συζήτησιν μὲ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ ὅμως παρεπιπτόντως τότε εἶχε θιγεῖ καὶ ἕνα ζήτημα ἀρκετὰ σοβαρόν. Εἶναι μία ἐπερώτησις κύριε ὑπουργὲ προκειμένου περὶ τῆς συσκευασίας τῶν καπνῶν καὶ τότε ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην τῆς χωρικῆς συσκευασίας, ἀλλὰ ὅτι προκειμένου περὶ αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη πρὸ 5 ἐτῶν ἀκόμη εὑρέθη πρὸ διαμαρτυρίας τῶν βουλευτῶν τῶν περιφερειῶν ἐκείνων καὶ ἠναγκάσθη νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, διότι διεπίστωσεν ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τῶν βουλευτῶν τῶν περιφερειῶν ἦσαν ἐπιχειρήματα στηριζόμενα ἐπὶ τῆς πραγματικότητος. Ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἡ τοιαύτη παρέκλισις ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ ἤδη ἐν ἰσχύι νόμου ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου δὲν ἦτο ἀσήμαντος, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς συνεννοηθεὶς μετὰ τῶν γενικῶν Διοικητῶν Θράκης καὶ Μακεδονίας ἀφῆκεν αὐτοὺς εἰς τὸ νὰ ἐκδώσουν διαταγὴν διὰ τῆς ὁποίας ἐπετρέπετο ἡ εἰς ἁρμάδας πώλησις τῶν καπνῶν, δηλαδὴ ἡ πώλησις τῶν καπνῶν ἄνευ συσκευῆς ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον μῆνα. Φαντάζεσθε δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὴν σημασίαν τῆς συσκευασίας, ποία ἦτο ἡ σημασία τοῦ διοικητικοῦ αὐτοῦ μέτρου. Ἡμεῖς ἐδῶ ὁμιλοῦμεν κατ’ ἐπανάληψιν προκειμένου περὶ κατοχυρώσεως τῶν εὐγενῶν καπνῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ μεταξὺ σκέπτεται νὰ λάβῃ ὡρισμένα μέτρα. Καὶ ἐνῷ ὁμιλοῦμεν περὶ κατοχυρώσεως ἐρχόμεθα ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος νὰ δηλώσωμεν τὴν δημιουργίαν λαϊκοῦ σιγαρέττου. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ὅμως ἡ τοιαύτη παρέκλισις τοῦ νόμου ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐδημιούργησεν μίαν ἀνωμαλίαν, ἡ ὁποία καὶ πάλιν θὰ ξεσπάσῃ εἰς βάρος τῶν παραγωγῶν. Κύριοι, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ξένον δι’ ἐμέ. Ἀνέκαθεν ἀπὸ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπελήφθην τῆς μελέτης τοῦ καπνικοῦ ζητήματος εἶχα τὴν γνώμην ὅτι βάσις συγκρατήσεως πρὸ παντὸς τῶν εὐγενῶν καπνῶν ἦτο ἡ γεωργικὴ συσκευασία. Μὲ τὴν γνώμην μου συνετάχθη ὁλόκληρος ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή....

§54Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας.

§55Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Καὶ αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ εἰς τὰ πορίσματα τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν ἐκ μέρους τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπετέλεσε μίαν ἀρχὴν ἀπαράβατον, τὴν ὁποίαν συνέστησεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Δυστυχῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ἠθέλησεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ὑποδειχθεῖσαν γραμμήν, γραμμὴν διὰ τὴν ὁποίαν τολμῶ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡμεῖς ἐθυσιάσαμεν μιὰ διάθεσιν ἀρκετὰ σημαντικῆς ποσότητος καπνοῦ. Διότι ὅτε εἶχον τήν τιμήν, ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς μελέτης ἀγορῶν καταναλώσεως, νὰ εὑρίσκωμαι εἰς τὴν Γερμανίαν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας γνωρίζει ὅτι εὑρέθην πρὸ προτάσεως ἐκ μέρους τοῦ μεγαλειτέρου βιομηχανικοῦ οἴκου τῆς Γερμανίας, ὁ ὁποῖος μοῦ ἐδήλωσεν ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δύναται νὰ τὸν ἐξασφαλίσῃ ὅτι ἡ χωρικὴ συσκευασία δὲν εἶναι ὑποχρεωτική, ἀναλαμβάνει ἀπὸ τώρα νὰ ἀγοράσῃ πλέον τῶν ἀγοραζομένων κατ’ ἔτος 2–3.000.000 καπνοῦ.

§56Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικ. Οἰκονομίας). Δὲν εἶνε ὑποχρεωτικὴ ἢ εἶνε ὑποχρεωτική;

§57Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ὄχι.

§58Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικ. Οἰκονομίας). Ἔχει συμφέρον νὰ μὴ γίνεται ἡ χωρικὴ συσκευασία.

§59Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τότε εὑρεθεὶς πρὸ μιᾶς τοιαύτης προτάσεως προφορικῶς, ἠναγκάσθην νὰ τοῦ εἴπω ὅτι τὰς προτάσεις του εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὰς διαβιβάσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ σᾶς παρακαλῶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα μοῦ λέτε προφορικῶς νὰ μοῦ τὰ πῆτε καὶ γραπτῶς. Καὶ πράγματι ὁ κ. Σχοὺρ τὰς προτάσεις αὐτὰς μοῦ τὰς ὑπέβαλεν καὶ γραπτῶς, ἐγὼ δὲ τότε λόγῳ πραγματικῶς τοῦ καταλλήλου τοῦ καιροῦ ἐθεώρησα ὑποχρέωσίν μου τηλεγραφικῶς νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τὰς προτάσεις τοῦ κ. Σχοὺρ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰδικῶς πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ἀλλὰ τότε ἡ Κυβέρνησις πολὺ ὀρθῶς, πολὺ δικαίως δὲν ἀπήντησεν κἄν εἰς τὸ τηλεγράφημα. Ὅταν ἐπέστρεψα δὲ ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ εἶδον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν τότε ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ συνεζητήσαμεν, εἴδομεν ὅτι ζήτημα ἐπ’ αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ διότι ἡ συγκράτησις τῶν εὐγενῶν ἀκριβῶς καπνῶν δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν λείπει ἡ χωρικὴ συσκευασία. Καὶ ἐχάσαμεν μίαν εὐκαιρίαν τότε διὰ νὰ μπορέσωμεν νὰ περιφρουρήσωμεν τὰ εὐγενῆ καπνὰ Μακεδονίας καὶ Θράκης. Τώρα ἐφ’ ὅσον ὡρισμένοι βουλευταὶ τῶν περιφερειῶν αὐτῶν εὑρίσκονται ὅπως εὑρισκόμεθα καὶ ἡμεῖς ὑπὸ τὴν πίεσιν ἐλαχίστης μερίδος παραγωγῶν, ἐπῆγαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ἐδήλωσαν ὅτι ἐλλείψει εἴτε στέγης εἴτε δι’ ἄλλον λόγον ὀφείλουν καὶ ἐφέτος νὰ ἐφαρμόσουν μὲ ἐλαστικότητα τὸν νόμον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐδέχθη ὅπως οἱ γενικοὶ διοικηταὶ βγάλουν μίαν ἐγκύκλιον διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἀφίνουν ἄνευ ἐξαιρέσεως ἐλευθέραν ἐπὶ ἕνα μῆνα τὴν πώλησιν. Αὐτὸ δὲν ἦτο καὶ σύμφωνον πρὸς τὸν κείμενον νόμον, διότι ὁ κείμενος νόμος λέγει τὸ ἑξῆς: ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν περιστάσεις καὶ συνθῆκαι ὅλως ἐξαιρετικαὶ διὰ τὰς ὁποίας ἡ χωρικὴ συσκευασία δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ γίνῃ, τότε ἐρωτᾶται τὸ γεωργικὸν ἐπιμελητήριον καὶ τὸ γραφεῖον προστασίας καπνοῦ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προτάσεων αὐτῶν καθορίζονται αἱ περιφέρειαι αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξαιρεθοῦν τῆς γεωργικῆς συσκευασίας. Ἑπομένως νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ἠκολούθησε τὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν ὤφειλε τὰ ἀκολουθήσῃ καὶ ἐπέδειξε μίαν ἀσυνέπειαν ἡ ὁποία θὰ μᾶς κοστίσῃ. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἐπεκταθῶ, οὔτε θέλω νὰ ἐπεκταθῶ εἰς λεπτομερείας, διότι ἐλπίζω ὅτι λίαν προσεχῶς ἡ Βουλὴ θὰ ἀπασχοληθῇ μὲ τὸ ὅλον καπνικὸν ζήτημα.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει τὸν λόγον.

§61Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικ. Οἰκονομίας). Κύριοι βουλευταί, ἡ ἀπάντησίς μου εἶνε εὐχερὴς εἰς τὴν κατηγορίαν τοῦ κ. συναδέλφου. Θὰ σᾶς διαβάσω διαταγὰς ποὺ ἔδωσε τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τὴν 20ην Σεπτεμβρίου 1930 πρὸς τὸ γραφεῖον προστασίας καπνοῦ καὶ τὸ γεωργικὸν ἐπιμελητήριον τοῦ Κράτους «διὰ τοῦ νόμου (ἀναγινώσκει).........». Αὐτὴ εἶνε ἡ ἐντολὴ τὴν ὁποίαν ἔδωκε τὸ ὑπουργεῖον εἰς τὰς 20)9)30. Πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ⅒)30 «ἔχομεν τὴν τιμὴν (ἀναγινώσκει).........». Αὐτὴ ἦτο ἡ ἐνέργεια τοῦ ὑπουργείου, κύριοι. Ἡ ἐνέργεια αὕτη προεκάλεσε εἰς πλείστας κοινότητας, ἰδίως προσφυγικάς, διαμαρτυρίας καὶ τηλεγραφήματα ἀλλεπάλληλα εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον καὶ τοὺς Γενικοὺς Διοικητάς οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὸν νόμον εἶνε οἱ ἐντεταλμένοι νὰ ἐπιτρέψουν τὴν παρέκκλισιν. Τὴν ἁρμοδιότητά του τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὴν μετεβίβασεν εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς καὶ οἱ Γενικοὶ Διοικηταί, ἐφαρμόζοντες τὸν νόμον, δὲν γνωρίζω ἂν ἔδωκαν παρεκκλίσεις ἄνευ γνώμης τῶν γραφείων προστασίας καπνοῦ. Αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζω. Πιθανὸν οἱ Γενικοὶ Διοικηταὶ νὰ ἔδωσαν παρεκκλίσεις τινὰς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου πιεσθέντες ἀπὸ τὴν ἀναπότρεπτον ἀνάγκην ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν, διότι οἱ χωρικοὶ λέγουν: «μᾶς καταστρέφετε, διότι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν στέγην καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν δεματοποίησιν· ἐὰν δὲν πουλήσουμε τὶς ἁρμαθιὲς θὰ καταστραφῶμεν». Ἐὰν οἱ Γενικοὶ Διοικηταὶ ἔδωκαν, ὅπως εἶχαν δικαίωμα, παρέκκλισιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, δὲν νομίζω ὅτι τὴν εὐθύνην τὴν ἔχει ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακάλμπασης.

§63Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, βεβαίως ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐλησμόνησεν ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐγγράφων νὰ ἀναγνώσῃ καὶ τὴν σχετικὴν ἐγκύκλιον τὴν ὁποίαν ἀπέστειλε καὶ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα. Μὲ αὐτὸ δηλαδὴ δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι τὴν εὐθύνην τὴν ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑποστηρίζω εἶναι ἓν ζήτημα ἀντιδημοτικόν, ἴσως διότι εἰς τὸν τόπον τὸν ἰδικόν μου εἶναι περισσότεροι πρόσφυγες. Σᾶς δηλῶ ὅμως τὸ ἑξῆς: Ἡ τακτικὴ αὐτὴ τῆς μὴ χωρικῆς συσκευασίας ἀποτελεῖ δι’ ἐμὲ θανάσιμον πλῆγμα καὶ λυποῦμαι διότι οἱ γενικοὶ διοικηταὶ ἐνήργησαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, χωρὶς νὰ ἔχωσι τὴν γνώμην τῶν γραφείων προστασίας καπνοῦ· διότι καὶ προχθὲς ἀκόμη εἶδον διαφόρους προϊσταμένους τοῦ γραφείου καὶ τοὺς εἶπον «τὶ κάμνετε, δὲν ἠρωτήθητε ἐπὶ τοῦ προκειμένου», καὶ μοῦ εἶπον «ἡμεῖς ἐξεφράσαμεν τὴν γνώμην μας καὶ τὴν διετυπώσαμεν, ὅτι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Ἔπρεπε, λοιπόν, ἀντὶ νὰ δοθῇ μία γενικὴ διαταγὴ προκειμένου περὶ τῆς ἐλευθέρας πωλήσεως τοῦ καπνοῦ τῆς ἁρμάθας νὰ προκαλέσωμεν τὴν γνωμάτευσιν τοῦ γραφείου προστασίας καπνοῦ καὶ τῶν γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ κανονίσωμεν τὴν ἐλευθερίαν ἀκριβῶς αὐτῆς τῆς πωλήσεως τῆς ἁρμάθας. Φαντάζομαι ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ προσέκρουεν εἰς τίποτε, ἀλλ’ ἐδόθη ἡ διαταγὴ γενικῶς καὶ ἐξ αὐτοῦ προῆλθεν ἡ βλάβη, καὶ θὰ προέλθῃ μελλοντικῶς καὶ βλάβη τῶν εὐγενῶν καπνῶν.

§64Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Γενικῶς προσπαθήσαμεν νὰ κάμωμεν ἀποθήκας διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν καλὴν συσκευασίαν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐξεύρῃ τὸ ποσὸν διὰ τοῦ ὁποίου θὰ κατασκευασθῶσιν αἱ ἀποθῆκαι εἰς τὰ καπνοπαραγωγὰ μέρη.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τηλυκίδης ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του σχετικῶς μὲ μίαν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν τοῦ νομοῦ Πέλλης.

§66Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἡ ἐπερώτησις ἀφορᾷ μίαν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν τοῦ νομοῦ Πέλλης, διὰ τῆς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ καθώρισε κτηνοτροφικὸν κλῆρον εἰς τὸν νομὸν—γύρω δὲ εἰς τὴν περιφέρειαν Ἐδέσσης—1000 στρέμματα, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς ἐχορήγησε κτηνοτροφικὸν κλῆρον εἰς κἄποιον κτηνοτρόφον Καρτέρην. Τὸ σκανδαλῶδες τοῦ ζητήματος—διότι, κατὰ τὴν γνώμην τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τὸ ζήτημα εἶναι σκανδαλῶδες—ἔγκειται εἰς τὸ ἑξῆς: Ὄτι ἡ βοσκὴ αὐτὴ προηγουμένως εἶχεν ἀγορασθῆ ἀπὸ τοὺς κτηνοτρόφους ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Κατόπιν ἔρχεται ἡ ἐπιτροπή, γνωρίζουσα τὴν ἀνώμαλον δικαιοπραξίαν, γνωρίζουσα τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη κατόπιν τῆς ἀγορᾶς αὐτῆς, καὶ παραχωρεῖ τὸν κλῆρον αὐτὸν τῶν 1000 στρεμμάτων, εἰς τὸν κτηνοτρόφον Καρτέρην. Δὲν γνωρίζω ποία ἦτο ἡ βάσις ἡ νομοθετική, καὶ ὁ νόμος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεφάσισε καὶ καθώρισε τὸν κλῆρον εἰς 1000 στρέμματα διότι καὶ ὁ ἀγροτικὸς νόμος οὐδαμοῦ ὁμιλεῖ περὶ κτηνοτροφικοῦ κλήρου· δὲν ὑπάρχει κτηνοτροφικὸς κλῆρος. Ὅταν ἀνέφερα τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, μοῦ εἶπαν ὅτι ἐξηφανίσθη ἡ ἀπόφασις. Αὐτὸς ἦτο ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ κ. Καραμάνου ὅτι δὲν γνωρίζομεν τὶ εἶναι κτηνοτροφικὸς κλῆρος. Εἰς τὸ ἄρθρον 9 τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου προκειμένου περὶ καθορισμοῦ κλήρου ἀγροτικοῦ διαβάζομεν τὰ ἑξῆς: «ἐν τῇ περιπτώσει ἀποκαταστάσεως...» (ἀναγινώσκει).

§67Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὸν νόμον περὶ ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν;

§68Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Μάλιστα· αὐτὸς ὁμιλεῖ περὶ κτηνοτροφικοῦ κλήρου, ἀλλὰ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν τοπικῶν συνθηκῶν. Αἱ τοπικαὶ συνθῆκαι τῆς περιφερείας αὐτῆς εἶναι ὅτι, ὁ μὲν γεωργικὸς κλῆρος μόλις ἀνέρχεται εἰς 25 στρέμματα, κτηνοτροφικὸς δὲ κλῆρος δὲν ὑπάρχει. Κατόπιν τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς ἔγιναν βεβαίως σχετικὰ διαβήματα καὶ ἡ ὑπηρεσία σας ἔστειλε τηλεγράφημα, ἀλλὰ δὲν ἐλήφθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον καμμία ἀπάντησις, διότι δὲν ὑπάρχουν, λέγουν, ὑπάλληλοι νὰ ἐξετάσουν τὸ ζήτημα. Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἀνεξαρτήτως τῆς ἀπαντήσεως, ἔπρεπε νὰ ληφθῇ τέλος πάντων κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἓν μέτρον ν’ ἀπολογηθοῦν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, πῶς ἔλαβον τοιαύτην ἀπόφασιν, πρὸ παντὸς δὲ τὰ γεωργικὰ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ τὸ προσφυγικὸν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασίς μου: ὅτι πρέπει ἡ ἀπόφασις νὰ μὴ ἐπικυρωθῇ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον, καὶ δεύτερον νὰ τιμωρηθοῦν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τὰ ὁποῖα, γνωρίζοντα τὰς τοπικὰς συνθήκας—πρὸ παντὸς ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας—ἔλαβον τοιαύτην ἀπόφασιν.

§69Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου «περὶ ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν». Ὁ ἀγροτικὸς νόμος δὲν ἔχει καμμίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐφαρμογήν. Κατὰ τὸν νόμον περὶ ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν δύναται νὰ δοθῇ κλῆρος κτηνοτροφικὸς εἰς πάντα ὁ ὁποῖος μέχρι τῆς ὥρας ἐκείνης ἔκαμε μίαν δικαιοπραξίαν, εἴτε εὑρέθη εἴτε μὴ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ πολιτικῇ δίκῃ. Διὰ τὸν καθορισμὸν τοῦ κλήρου αὐτοῦ ὑπάρχει μία τοπικὴ ἐπιτροπὴ ἥτις τὸν καθορίζει κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἀντίληψιν ἡ δὲ ἀπόφασις εἶναι τελεσίδικος. Ὁ ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν ἔχει κανὲν δικαίωμα νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν καθωρίσθη καλῶς. Ἕν μόνον δικαίωμα ἔχει, νὰ ἴδῃ ἐὰν πραγματικῶς ὁ καθορισθεὶς κλῆρος εἶναι σύμφωνος μὲ τὸν ἀγροτικὸν νόμον δηλαδὴ εἶναι σύμφωνος μὲ τοὺς ἄλλους κλήρους οἱ ὁποῖοι ἔχουν καθορισθῆ διὰ τὴν περιφέρειαν, ἢ μήπως εἶναι μεγαλείτερος. Ἐπειδὴ εἶδον ὅτι πραγματικῶς, τὸ ποσὸν τοῦ κλήρου τούτου ἀνήρχετο εἰς 1000 στρέμματα καὶ τὸ πρᾶγμα μοῦ ἔκαμε κἄποιαν ἐντύπωσιν, διέταξα τὴν ὑπηρεσίαν νὰ μάθῃ διατὶ καθωρίσθη ὁ κλῆρος εἰς 1000 στρέμματα, καθ’ ἣν ὥραν οἱ ἄλλοι κλῆροι τῶν καλλιεργητῶν δὲν ὑπερβαίνουν τὰ 50. Καὶ ἐμάθομεν τότε ὅτι ὁ κλῆρος αὐτὸς εἶναι κτηνοτροφικός, δηλαδὴ σύγκειται ἀπὸ γαίας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι καλλιεργήσιμοι ἀλλὰ βοσκήσιμοι, αἱ ὁποῖαι εἶναι χέρσαι ἀκόμη καὶ συνεπῶς διὰ νὰ δώσῃ κἄποιαν οἰκονομικὴν βάσιν εἰς τὸν κτηνοτρόφον ὤφειλε νὰ ἔχῃ μίαν μεγαλειτέραν τοῦ συνήθους κλήρου ἔκτασιν. Τὸ μόνον σημεῖον, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο ὁ ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ ἐξετάσῃ ἦτο τὸ σημεῖον τῆς ἐκτάσεως τοῦ κλήρου. Κατὰ τοῦτο τίποτε δὲν παρελείφθη, διότι ἀπεστάλησαν ὁδηγίαι εἰς τὰς τοπικὰς ἀρχὰς ὅπως ἐπιληφθοῦν τοῦ ζητήματος καὶ μᾶς ἀναφέρουν τὶ πράγματι συνέβη ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Μένει κάτι τι ἄλλο: μήπως ὁ κτηνοτρόφος αὐτὸς προτοῦ λάβει τὸν κλῆρον τῶν 1000 στρεμμάτων εἶχε καὶ ἄλλα στρέματα ὑπὸ τὴν κυριότητά του. Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς ἡ δευτέρα παροχὴ κλήρου εἰς αὐτὸν δὲν εἶναι ἔγκυρος. Τοῦτο ἐζήτησα νὰ μάθω, διότι εἶχον πληροφορίας ὅτι εἶχε μεταβιβάσει τὸν κλῆρον αὐτὸν εἰς τὴν σύζυγόν του πρὸς καταστρατήγησιν τοῦ νόμου. Πάντως θέλω διατάξῃ ἔρευναν ἐπὶ τοῦ ζητήματος καὶ θέλω ἀσκήσῃ τὰ ἐκ τοῦ νόμου δικαιώματα.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του σχετικῶς μὲ τὴν πλήρωσιν τῆς θέσεως τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου διὰ τοῦ παρ’ αὐτῷ ἀντιπροέδρου.

§71Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρό τινος χρόνου ὑπέβαλον ἐπερώτησιν πρὸς ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν ἀπευθυνομένην, σχετικῶς πρὸς τὸν διορισμὸν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου ἐκείνην ἀπήντησεν δι’ ἐγγράφου πρὸς τὴν Βουλήν, τοῦ ὁποίου καὶ ἐγὼ ἔλαβον γνῶσιν. Ἀλλ’ ἡ ἀπάντησις αὐτὴ δὲν εἶναι κατὰ τὴν κρίσιν μου καθόλου ἱκανοποιητικὴ σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπερώτησίν μου. Ὡς εἶναι γνωστὸν πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους εἶχεν κενωθῆ ἡ θέσις τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου συνεπείᾳ ἀποχωρήσεως, λόγῳ ὁρίου ἡλικίας, τοῦ τότε ὑπηρετοῦντος εἰσαγγελέως κ. Βάφα. Ἡ θέσις ἔμεινεν κενὴ πλέον τοῦ ἔτους, τὰ καθήκοντα δὲ τοῦ εἰσαγγελέως ἐξεπλήρουν συμφώνως πρὸς τὸν νόμον οἱ παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ ἀντεισαγγελεῖς. Αὐτὸ τὸ ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἔμεινε κενὴ ἡ θέσις, ἀποτελεῖ ἕνα τεκμήριον κατ’ ἐμὲ ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἐξυπηρετεῖτο ἐπαρκῶς ὑπὸ τῶν ἀντεισαγγελέων, ἢ ὅτι ἦτο χρόνος ὁ ὁποῖος ἀπῃτεῖτο κατὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐξευρεθῇ πρόσωπον ἀνωτέραν κατέχων ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν, ὡς καὶ οὗτος, διὰ τὴν ἀληθῶς ἀνωτέραν ταύτην θέσιν οἷα εἶναι ἡ τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Παραδόξως εἶδον, ὅτι ἡ θέσις αὕτη ἐπληρώθη διὰ τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ ἐτέθησαν κατὰ μέρος πολλὰ ἄλλα διακεκριμένα πρόσωπα ἀπείρως ἀνώτερα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὸ δικαστικὸν σῶμα καὶ δὴ εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Παρεμερίσθησαν αὐτοὶ οἱ φυσικοὶ διάδοχοι δηλαδὴ οἱ ἀντεισαγγελεῖς τοῦ Ἀρείου Πάγου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ νόμος ἢ μᾶλλον τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιβάλλει ποσῶς τὴν προτίμησιν τῶν ἀντεισαγγελέων εἰς περίπτωσιν πληρώσεως τῆς θέσεως τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Τὸ Σύνταγμα ἀνέθεσεν τὴν πλήρωσιν τῆς θέσεως ταύτης εἰς ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, δὲν ἐπέβαλε δὲ περιορισμόν τινά, ἐκτὸς τῶν τυπικῶν προσόντων τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ὥρισεν ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα μεταξὺ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ ἐκλεγῇ ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου. Καὶ ὀρθῶς ἔπραξε τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ νόμος μὴ καθορίζον ὡρισμένην προτίμησιν καὶ ἀφῆσαν ἐλευθερίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ἡ θέσις τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶναι θέσις ἀνωτάτη, εἶναι ἡ θέσις ἡ ὁποῖα ἀποτελεῖ τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶν τῆς δικαιοσύνης καὶ εἶναι ὁ κύριος ἐπόπτης τῆς ὅλης δικαιοσύνης. Ἔπρεπε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὁποίαν ἀνετέθη κατὰ τὸ Σύνταγμα ὁ διορισμός, νὰ ἔχῃ ἐλευθερίαν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων μεταξὺ ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶχον τὰ τυπικὰ προσόντα. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο νομίζω — καὶ εἶναι βέβαιον — ὅτι δὲν ἠθέλησεν νὰ ἀποκλείσῃ τρόπον τινὰ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι φυσικοὶ διάδοχοι εἰς τὴν θέσιν ταύτην, οἷοι εἶναι οἱ ἀντεισαγγελεῖς, ἀλλ’ ἠθέλησεν μόνον νὰ δώσῃ τὴν εὐχέρειαν ἂν πέραν τούτων ὑπῆρχον πρόσωπα ἀνώτερα νὰ προτιμηθοῦν ἐκεῖνα. Εἰς τὴν προκειμένην ὅμως περίπτωσιν ἐνῷ οἱ φυσικοὶ ἀναπληρωταὶ ἦσαν οἱ ἀπείρως ἀνώτεροι ἀπὸ τὸν διορισθέντα, αἴφνης ἡ Κυβέρνησις ἐτράπη ἐντελῶς ἀντιθέτως καὶ ἀνεζήτησε πρόσωπον ὄχι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν φυσικὸν διάδοχον. Εἶνε ἀληθὲς ὅτι ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου εἶπεν: «μὰ τοῦτο εἶναι καθιερωμένον καὶ πάντοτε σχεδὸν ὡς εἰσαγγελεῖς τοῦ Ἀρείου Πάγου διωρίσθησαν οὐχὶ οἱ ἀντεισαγγελεῖς, ἀλλὰ διωρίσθησαν ἕτερα πρόσωπα εἴτε ἀρεοπαγῖται εἴτε καὶ ἀντιπρόεδροι τοῦ Ἀρείου Πάγου». Ἀνέφερεν δὲ εἰς τὸ ἔγγραφόν του πρόσωπα τὰ ὁποῖα πάντες ἐγνωρίσαμεν καὶ πάντες γνωρίζομεν ποίας ὑπερόχου δικαστικῆς μορφώσεως καὶ εἴδους ἦσαν. Ἀνέφερεν τὸν Παπαδιαμαντόπουλον, ἀνέφερεν τὸν Τζιβανόπουλον, ἀνέφερεν τὸν Χατζᾶκον. Ἀλλὰ καὶ τὶς δὲν ἀπεκαλύφθη ὅταν οὗτοι ἐκλήθησαν εἰς τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου; Καὶ εἶναι δυνατὸν ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, σεβόμενος τὴν δικαιοσύνην νὰ θελήσῃ νὰ παραβάλῃ τὸν διορισθέντα πρὸς τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα; Ποία σχέσις καὶ ποία σύγκρισις δύναται νὰ γίνῃ μεταξὺ τοῦ προαχθέντος εἰς τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου μὲ ἕναν Παπαδιαμαντόπουλον μὲ ἕναν Τζιβανόπουλον μὲ ἕναν Χατζᾶκον; Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνατο εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπικαλεσθῇ τὸ καθιερωμένον, ἐνῷ τὸ καθιερωμένον δὲν ἦτο κἂν ἡ ἐκλογὴ τῶν προσώπων, ἦτο αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον προηγουμένως, ὅτι ἡ εὐχέρεια ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκλέξῃ τὸν εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, εἶνε εὐχέρεια διὰ νὰ ζητήσῃ τὰ καταλληλότερα πρόσωπα. Ἀλλὰ ἐὰν ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξετάσῃ καὶ κάτι τι ἄλλο ἀκόμη, θὰ ἔβλεπεν ὅτι εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ θέσις τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐτηρεῖτο εἰς κάποιαν ὑποδεστέραν κατάστασιν· δὲν γνωρίζω διατί, ἀλλὰ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὴν παλαιοτέραν τῷ 1911 εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀντεισαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐτοποθετοῦντο πρόσωπα εἰς τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ παραχωρηθῇ μία μόνιμος θέσις ἐν Ἀθήναις καὶ ἕνας μόνιμος σταθμὸς εἰς τὴν προαγωγήν. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ 1911 ἐλήφθη ἄλλη πρόνοια—καί ἦτο ἀκριβῶς ἐπὶ κυβερνήσεως τοῦ καὶ νῦν προέδρου τῆς Κυβερνήσεως—λοιπὸν ἐλήφθη πρόνοια διαφορετικὴ ἀπὸ τὸν τότε ἀείμνηστον ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης Δημητρακόπουλον, ὁ ὁποῖος παρέσχεν ἔκτοτε καὶ τὰ προσόντα ὅπως καὶ ὁ ἀντεισαγγελεὺς προάγεται εἰς εἰσαγγελέα, ἐνῷ πρότερον δὲν εἶχεν ὁ ἀντεισαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου προσόντα ὅπως προαχθῇ εἰς τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Τὴν μεταβολὴν ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαστικὰ πρόσωπα δὲν ἔλαβε καθόλου ὑπ’ ὄψει τῆς ἡ Κυβέρνησις ὅταν ἐξήρχετο ἀπὸ τοῦ κλάδου τῶν ἀντεισαγγελέων καὶ ἐζήτη νὰ ἀνεύρῃ τὸ κατάλληλον πρόσωπον ἐκτὸς τοῦ κύκλου αὐτῶν, καὶ δι’ αὐτὸ εἶπεν ὅτι αὐτὸ συνέβαινε καὶ ἄλλοτε. Θὰ ὑπομνήσω, ὅτι ὁ τελευταίως ὑπάρξας εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου προέρχεται ἀπὸ τοὺς ἀντεισαγγελεῖς· ὁ κ. Βάφας ἦτο προηγουμένως ἀντεισαγγελεύς. Ἀλλὰ τίνα σημασίαν ἔχουσι πάντα ταῦτα, ὅταν πρόκειται μία κυβέρνησις νὰ ἐκλέξῃ τὸν ἀνώτατον αὐτὸν λειτουργόν, παρὰ δὲ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νόμων ἔχει πλήρη τὴν ἐλευθερίαν νὰ ἀναζητήσῃ τὸν καλλίτερον; Ἀδιαφορῶ ποῖοι ἦσαν οἱ παλαιότεροι καὶ τὶ ἐγένετο παλαιότερον καὶ ποία ἦτο ἡ καθιερωμένη τακτική· τὸ ζήτημα εἶναι: ὑπῆρξεν ὁ καλλίτερος ἀληθῶς αὐτὸς ἀπὸ τοὺς ἄλλους δικαστικοὺς καὶ ἰδίως ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἀντεισαγγελεῖς οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ προτιμηθοῦν; Ἀναντιρρήτως ὄχι. Δὲν ὑπῆρξεν ἀνώτερος, ἀλλὰ ὑπῆρξε—λυποῦμαι ὅτι τὸ λέγω ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος δι’ ἀνώτατον δικαστικὸν— ὑπῆρξε καὶ εἶναι ἀπὸ πολλοὺς ἐπαναλαμβάνω κατώτερος καὶ ἀπὸ ἀπόψεως μορφώσεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως προσώπου. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ κατέχῃ μίαν ἀνωτάτην θέσιν χωρὶς νὰ δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τοὐλάχιστον μίαν ἐκ τῶν ξένων ἐκείνων γλωσσῶν ἀπὸ τὰς ὁποίας πολὺ βοηθεῖται ἡ Ἑλληνικὴ ἐπιστήμη. Καὶ ἂν λάβετε ὑπ’ ὄψει τὸν διορισθέντα εἰσαγγελέα μὲ τοὺς ὑπάρχοντας ἀντεισαγγελεῖς, θὰ ἴδητε ὅτι οὗτοι, καὶ ἰδίως οἱ δύο οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ προηγούμενοι —ὁ κ. Χοϊδᾶς καὶ ὁ κ. Τιδόπουλος—εἶναι ἀμφότεροι κάτοχοι ξένων γλωσσῶν ἐξ ἐκείνων μὲ τὰς ὁποίας δύναται νὰ βοηθηθῇ καὶ μὲ τὰς ὁποίας βοηθεῖται ἡ ἑλληνικὴ ἐπιστήμη καὶ δύναται καὶ ὁ δικαστικὸς λειτουργὸς νὰ βοηθῆται. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ἀμφότεροι εἶναι συγγραφεῖς ἐπιστημονικῶν ἔργων ἐκ τῶν καλλιτέρων, καὶ ἀρκεῖ νὰ σημειώσω ὅτι εἰδικὴ μονογραφία τοῦ ἑτέρου τούτων ἔτυχε τοιαύτης ὑποδοχῆς παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ, ὥστε ἤδη πλησιάζει νὰ ἐξαντληθῇ καὶ ἡ δευτέρα ἔκδοσις καὶ διεκδικεῖ θέσιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Ποία εἶναι ἡ ἐργασία μία οἱαδήποτε τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ὁ διορισθεὶς εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου; Καμμία ἀπολύτως. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν εἰς τὸν παρακαθήμενόν του ὑπουργὸν κ. Βουρλούμην εἶπεν χαμηλοφώνως ὅτι καὶ ὁ Παπαδιαμαντόπουλος, παλαιὸς εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, δὲν συνέγραψεν ἔργον. Δὲν σημαίνει, κ. Πρόεδρε, ἐὰν ἔγραψεν ὁ Παπαδιαμαντόπουλος ἢ ὄχι. Σᾶς εἶπα ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ ἀληθῆ ἔλλειψιν σεβασμοῦ πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ Παπαδιαμαντοπούλου ἐὰν παραβληθῇ μὲ τὸν εἰσαγγελέα τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησίς σας διώρισεν σήμερον.

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κρίνετε ὅπως θέλετε τὸν εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, μολονότι θὰ ἐδικαιούμην νὰ ἐζήτουν κάποιαν ἐπιφύλαξιν περισσοτέραν προκειμένου περὶ ἀνωτάτου δικαστικοῦ, ἀλλὰ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μοῦ εἰπῆτε ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω εἰς παρακαθήμενόν μου κάτι τί. Νὰ τὸ ξεύρω νὰ ὁμιλῶ ἄλλοτε σιγώτερα.

§73Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ἴδιο εἶναι ἐὰν σᾶς ἀπαντοῦσα μετὰ τὴν ἀγόρευσίν σας. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸ ἦθος τοῦ προσώπου τὸ ὁποῖον ἤχθη εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα τῆς δικαιοσύνης, δύναμαι ὅμως νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναγνώσῃ διάφορα τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν σχετικῶς πρὸς τὴν ἰδιωτικὴν ζωὴν καὶ μάλιστα ἀνέκδοτόν τι τὸ ὁποῖον φέρεται ὡς πρόλογος εἴς τι ἐπιστημονικὸν βιβλίον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀπάντησίν του ἐπικαλεῖται ἀκόμη ὅτι αὐτὸς εἶναι ἀρχαιότερος κατὰ πολὺ τῶν ἄλλων καὶ προήχθη εἰς παλαιοτέρους χρόνους, αὐτοὶ δέ προήχθησαν νεώτεροι αὐτοῦ, ἔφθασαν εἰς τὴν θέσιν νὰ ἔχωσι τὰ αὐτὰ προσόντα ἐνῷ ὑπῆρξαν πολὺ νεώτεροι κατὰ τὴν εἰσαγωγήν. Δὲν γνωρίζω κατὰ τίνα συνδυασμὸν σκέψεων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρησε μειονέκτημα δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐνωρίτερον προήχθησαν ὥστε νὰ ἀποκτήσωσι τὰ προσόντα διὰ τὴν θέσιν τοῦ Ἀρείου Πάγου καθ’ ὃν χρόνον τὰ κατεῖχε καὶ ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ὑμεῖς ἐπροτείνατε. Ἐὰν αὐτοὶ ἦσαν νεώτεροι κατὰ τὴν εἰσαγωγήν, τοῦτο ἀποτελεῖ ἀληθῆ τίτλον ὅτι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων των ἀπεδείχθησαν τόσον ὑπέρτεροι ὥστε νὰ προτιμηθῶσιν εἰς τάς διαφόρους προαγωγάς καὶ νὰ φθάσωσιν ἐνωρὶς νὰ ἔχωσι τὰ προσόντα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων ἠδύναντο νὰ καταλάβωσι τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ τοὺς παράσχῃ. Ἄν λοιπὸν ἠθέλομεν κρίνῃ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ἁπλῶς τῶν προσόντων ἀναντιρρήτως ἡ Κυβέρνησις ἔσφαλε μὴ προτιμήσασα τοὺς ἀντεισαγγελεῖς ἐκείνους τοῦ Ἀρείου Πάγου διὰ τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὄχι μόνον τὴν θέσιν ἐκείνων ἠδίκησεν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ σπουδαίως ἠδίκησε καὶ τὸν θεσμὸν τῶν εἰσαγγελέων. Διότι, ὅταν ἐκεῖνοι προσπαθοῦσι διὰ διαφόρων κόπων καὶ διὰ τῆς ἐργασίας των νὰ κατακτήσωσι τὴν θέσιν των ἐν τῇ δικαστικῇ προαγωγῇ ἡ δὲ Κυβέρνησις τοὺς παραμελεῖ, ἀναντιρρήτως δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ καταστρέφῃ αὐτὸν τὸν κλάδον. Καὶ διὰ νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν ποία, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως συγκρίσεως μεταξὺ τοῦ διορισθέντος εἰσαγγελέως καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι παρηγκωνίσθησαν, εἶναι ἡ γνώμη τῶν ἐπιστημόνων, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναγνώσω σύντομόν τι γραφόμενον εἰς περιοδικὸν παλαιότατον τῆς Ἑλληνικῆς καὶ Γαλλικῆς νομολογίας, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπηρεάζεται ἀπὸ καμμίαν ἄλλην ἰδέαν, εἰμὴ μόνον ἀπὸ τὴν ἰδέαν τὴν ἐπιστημονικὴν καὶ τὴν σύγκρισιν μεταξὺ προσώπων τὰ ὁποῖα ἦσαν κατάλληλα νὰ καταλάβωσι τὴν θέσιν ταύτην. Καὶ ἰδοὺ τὶ σημειοῦσι διὰ τὸν διορισμὸν τοῦ εἰσαγγελέως. (ἀναγινώσκει). «Δὲν ἐπιθυμοῦμεν.......» (ἀναγινώσκει). Εἶναι κρίσις ἡ ὁποία δὲν ἐπηρεάζεται ὑπὸ οὐδεμιᾶς ἄλλης αἰτίας, ἀλλὰ καθαρῶς... (διαμαρτυρίαι).

§74Α. ΠΑΠΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Μὴ λέτε ὅτι εἶναι ἀνεπηρέαστος.

§75Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐπιφυλαχθῆτε, διότι ἐγὼ δὲν εἶπον ἀκόμη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θέλω νὰ εἴπω. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὴν ἐπιθυμίαν τῶν πλειοτέρων κ. κ. βουλευτῶν οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ μάθουν κατὰ πόσον ἡ κρίσις ἡ ἰδική μου ἐπηρεάζεται ἐκ τῆς ὑπάρξεης ἄλλοτε ἰδιότητος τοῦ νῦν εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ αὐτῶν καὶ λέγω, ὅτι καὶ ἐὰν ὁ διορισθεὶς κατεῖχεν ὅλα τὰ προσόντα τῆς τε ἐπιστημονικῆς μορφώσεως καὶ τοῦ ἤθους διὰ τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ διορίσῃ τοῦτον, διότι ἐκεῖνο τοῦ ὁποίου πρὸ παντὸς στερεῖται καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, εἶναι ὅτι στερεῖται δικαστικῆς συνειδήσεως, ὅτι στερεῖται τοῦ σεβασμοῦ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχῃ πρὸς τὸν ναὸν ἐκεῖνον τοῦ ὁποίου ἔχει ταχθῆ διάκονος. Ὁ διορισθεὶς εἰσαγγελεὺς χωρὶς νὰ εἶναι ἐπαναστάτης χωρὶς νὰ εἶναι στρατιωτικὸς ἀπ’ αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὴν ἐπανάστασιν, ἑκουσίως καὶ αὐθορμήτως προσεφέρθη καὶ ἔλαβε μέρος εἰς πρᾶξιν ἡ ὁποία δὲν λέγω πῶς ἐχαρακτηρίσθη παρ’ ἐμοῦ, δὲν λέγω πῶς ἐχαρακτηρίσθη παρ’ ἡμῶν σήμερον, ἀλλὰ λέγω πῶς ἐχαρακτηρίσθη παρ’ ὁλοκλήρου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου. Ὁλόκληρος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος κατεδίκασε τὴν Ἑλλάδα διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην, κατεδίκασε τὸν πολιτισμὸν τῆς Ἑλλάδος, κατεδίκασε πρὸ παντὸς τὴν δικαιοσύνην τῆς Ἑλλάδος. Καὶ διὰ νὰ σᾶς δείξω πόσον ὁ δικαστὴς ἐκεῖνος ἐστερεῖτο οἱασδήποτε συνειδήσεως δικαστικῆς πόσον ὁ δικαστὴς ἐκεῖνος ἦτο κατώτερος ὄχι τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον, ἀλλὰ κατώτερος τοῦ νὰ ὑπηρετῇ ἐν γένει τὴν δικαιοσύνην, ἀρκεῖ νὰ σᾶς ὑπομνήσω ὄχι τὸ ἀδίκημα τὸ ὁποῖον διεπράχθη ἀλλὰ τὰ ἀδικήματα τὰ πολλαπλᾶ τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν διὰ τὸ ἀδίκημα ἐκεῖνο παρὰ τοῦ εἰσαγγελέως αὐτοῦ. Ἐὰν εἴχατε καιρὸν νὰ ἀναγνώσητε τὴν ἀπόφασιν, θὰ ἐβλέπατε ὅτι ὅλη ἡ ἀρωγὴ τοῦ ἐπαναστατικοῦ ἐκείνου ἐπιτρόπου κατὰ τὴν δίκην ἐκείνην ἦτο νὰ διαμορφώσῃ ἔγκλημα, νὰ δώσῃ μορφὴν ἐγκλήματος ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπῆρχεν. Αὐτὸς ἦτο ὁ ἐπινοήσας τὸν εἰκαζόμενον δόλον, τὸν ἐνδεχόμενον δόλον, αὐτὸς ἦτο ὁ ἐπιστημονικῶς θεωρήσας ὅτι ἀνῆκον εἰς τὴν κυριαρχίαν τοῦ Κράτους χῶραι, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον δι’ οὐδεμιᾶς νομίμου πράξεως προσαρτηθῆ. Δύο εἶναι ἐνδεχόμενα διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην τοῦ τότε ἐπαναστατικοῦ ἐπιτρόπου: ἢ ὅτι ἠγνόει τὸν νόμον καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ἄξιος νὰ κατέχῃ ἀνωτέρας θέσεις, ἢ ὅτι ἐκάλυπτε τὸν νόμον δι’ ἑνὸς ψεύδους ἐπιστημονικοῦ διὰ νὰ δικαιολογήσῃ ἓν ἀδίκημα. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ κατάλληλος, ἔστω καὶ ἂν ἔχῃ οἱανδήποτε ἄλλην ἰδιότητα νὰ καθέξῃ τὴν ἀνωτάτην θέσιν, τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀνεπτύχθη μετὰ πολλῆς ἐπιστημονικότητος ἡ ἔλλειψις δικαιοδοσίας ἐκ μέρους τοῦ τότε συγκροτηθέντος δικαστηρίου. Ὑπεστηρίχθη ὄχι πλέον ἀπὸ τὸ Σύνταγμα —τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἀμφίβολον ἂν ἴσχυε τότε— ἀλλ’ ἀπὸ τὴν παράδοσιν τοῦ Ἔθνους, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐντολὴν ἐκ τοῦ λαοῦ νὰ διαχειρισθῶσι τά πράγματα τῆς Πολιτείας δὲν ἠδύνατο νὰ δικασθῶσι, παρὰ μόνον παρ’ ἐκείνων παρὰ τῶν ὁποίων ἔλαβον τὴν ἐντολήν. Δὲν θὰ κουράσω τὴν Βουλὴν νὰ ἀναφέρω πῶς ταῦτα ἐπεκυρώθησαν καὶ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τῆς παλιγγενεσίας τῆς Ἑλλάδος καὶ κατόπιν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ὄθωνος καὶ κατόπιν ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Γεωργίου, μέχρι τέλους πῶς ἐπεκυρώθη τὸ ἀξίωμα τοῦτο ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ δὲν δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς καμμίαν ἄλλην δικαιοδοσίαν παρὰ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ λαοῦ. Καὶ ἐν τούτοις ὁ ἐπαναστατικὸς ἐκεῖνος ἐπίτροπος ἠδιαφόρησε καὶ ἐλησμόνησε τί ἐστὶ δικαιοσύνη. Ἀλλ’ ἔπραξε καὶ κάτι χειρότερον, αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς εἴπω. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐφέρθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπὸ τὸ πρόσχημα δῆθεν νὰ δικασθῶσιν, δι’ αὐτῆς τῆς ἐπαναστατικῆς πράξεως ἔτυχον ἑνὸς δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἀνεγνωρίσθη ἀφ’ ὅτου ὑπῆρξαν δικαστήρια καὶ ἐτηρήθη παντοῦ σεβαστόν, ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμα τῆς ἀπολογίας. Ἐν τούτοις οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἐκρίθησαν ἐντελῶς ἀναπολόγητοι καὶ ἐκρίθησαν διότι—θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ν’ ἀναφέρω, μολονότι δὲν ἤθελον νὰ εἰσέλθω εἰς πολλὰς τοιαύτας συζητήσεις, τὶ εἶπεν ὁ ἕτερος τῶν ἐπαναστατικῶν ἐπιτρόπων: «δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀναβάλωμεν τὴν δίκην»—ὅταν ἐζητήθη ἡ ἀναβολὴ τῆς δίκης διά νὰ γίνῃ ἡ ἀπολογία, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἡ ἀπολογία ἐπ’ ἀκροατηρίου καθ’ ὅσον ὁ ἀείμνηστος Γούναρης διετέλει εἰς νοσοκομεῖον μὲ 40 πυρετὸν καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ προσέλθῃ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, τὸ ἴδιον τὸ δικαστήριον τὸ ἐπαναστατικὸν τοῦ παρεχώρησε τὴν ἄδειαν νὰ νοσηλευθῇ εἰς νοσοκομεῖον· καὶ ὅταν οἱ συνήγοροι ἐπεζήτησαν τὴν ἀναβολὴν διὰ νὰ δυνηθῇ νά προσέλθῃ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου ἐκείνου εἷς ἐκ τῶν ἐπαναστατικῶν ἐπιτρόπων εἶπεν ὅτι πρέπει.... (ἀναγινώσκει). Δὲν γνωρίζω τὶ διὰ τούτου ἐννόει ὁ ἐπαναστατικὸς ἐπίτροπος οὔτε ἠσχολήθην νὰ μάθω, ἀλλὰ αὐτὴ ἦτο ἡ αἰτιολογία ἡ ὁποία ἐχρησίμευσεν εἰς τοὺς δικαστικοὺς ἐπιτρόπους μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ νῦν εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἵνα δικάσῃ τὸ δικαστήριον ἀναπολογήτους ὅλους τοὺς κατηγορουμένους. Λέγω δὲ ὅλους τοὺς κατηγορουμένους, διότι οὐδεὶς ἀγνοεῖ ὅτι ἡ ὑπόθεσις περὶ ἧς ἐκρίνοντο ἐχειρίσθη ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Γούναρην καὶ ἐκεῖνος μόνον ἦτο ἱκανὸς νὰ ἀπολογηθῇ οὐχὶ μόνον ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς λοιπούς. Καὶ δύνασθε νὰ μοῦ εἴπητε μὲ σεβασμὸν ἀληθῆ πρὸς τὴν Δικαιοσύνην, ὅτι δικαστικὸν πρόσωπον—ἐπιμένω εἰς τοῦτο, διότι οἱ στρατιωτικοὶ δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν ἰδίαν δικαστικὴν συνείδησιν τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἕνας δικαστὴς—δύνασθε νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι ὁ δικαστὴς ὁ ὁποῖος ἔλαβε μέρος εἰς τὴν δίκην ἐκείνην χωρὶς οὔτε νὰ καλῆται ἀπὸ νόμον οὔτε ἐκ τῶν πραγματικῶν περιστατικῶν νὰ καλῆται καὶ ὁ ὁποῖος τοιαύτην τακτικὴν ἐτήρησε, ὅτι δύναται οὗτος νὰ κατέχῃ σήμερον τὴν ἀνωτάτην θέσιν ἐν τῷ βαθμῷ τῆς Δικαιοσύνης; Καὶ νομίζετε ὅτι ὑπηρετεῖτε τὴν δικαιοσύνην, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν οὕτω πως ἐκλέγετε τοὺς ἀνωτάτους αὐτοὺς λειτουργούς; Γνωρίζω τὰς σκέψεις σας, τὰς εἴπατε καὶ ἄλλοτε, ὅτι δι’ ὑμᾶς ἡ δίκη αὐτὴ καὶ τὰ ἀποτελέσματα ἐκείνης δὲν μειοῦν καθόλου τὴν θέσιν τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα μετέσχον εἰς ταύτην. Ἀλλ’ ὅταν ἐλέγατε τοῦτο, ἐλαμβάνατε τὴν πρόνοιαν, τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μετασχόντας στρατιωτικούς, νὰ λέγετε ὅτι αὐτοὶ ἔκαμον τὸν στρατὸν τοῦ Ἕβρου καὶ παρέσχον μίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα. Πολὺ καλά. Δύναται ἡ πρᾶξις αὐτὴ νὰ ἀντιμετωπισθῇ ὅταν λέγετε τοιοῦτόν τι. Ἀλλὰ τί ἐπικαλεῖσθε, τί ἐπικαλεῖσθε λέγω δι’ ἕνα ὁ ὁποῖος δὲν ἔκαμε τὸν στρατὸν τοῦ Ἕβρου, ἀλλὰ ὁ ὁποῖος μετέσχε μόνον ἐκ τοῦ χαρακτῆρος του τὸν ὁποῖον ἔχει, ἀρεσκόμενος εἰς δίκας καὶ καταδίκας καὶ εἰς βασάνους τῶν προσώπων, μετέσχε εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ παρεβίασε κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὰ βασικώτερα ἀξιώματα τὰς ἀρχὰς τὰς θεμελιώδης τῆς δικαιοσύνης; Τὶ ἐπικαλεῖσθε ὑπὲρ τοῦ προσώπου τούτου; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν πρόσωπον τὸ ὁποῖον ἔδειξε τοιαύτην ἀσέβειαν πρὸς τὴν δικαιοσύνην τοιαύτην βεβήλωσιν τῶν σπουδαιοτέρων ἀρχῶν τῆς δικαιοσύνης νὰ τὸ καλέσητε διὰ νὰ διευθύνῃ ταύτην; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ ἔχῃ οἱασδήποτε θέλει ἀτομικὰς γνώμας περὶ τῶν διαφόρων προσώπων. Περὶ τούτου δὲν ἔχω δικαίωμα κἂν νὰ ἐπέμβω. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται τὴν ἐκτίμησίν του ταύτην νὰ τὴν ἀμοίβῃ διὰ τῆς καταρρακώσεως τῆς δικαιοσύνης. Καταρράκωσιν δὲ τῆς Δικαιοσύνης καὶ βεβήλωσιν αὐτῆς ἀποτελεῖ τὸ περιστατικὸν ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν παρεμέρισε πρόσωπα πολὺ ἀνώτερα τοῦ διορισθέντος εἰς τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἐδικαιοῦντο ὄχι μόνον κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς δικαιοσύνης ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς φυσικὰς ἀρχὰς νὰ καταλάβουν τὴν θέσιν ἐκείνην, καὶ ἀφ’ ἑτέρου παρέσχεν ἀμοιβὴν εἰς πρόσωπον τὸ ὁποῖον τόσον κακῶς ἐφέρθη πρὸς αὐτὴν τὴν δικαιοσύνην τῆς πατρίδος του, δικαστικόν. Δὲν δύναται ἕνα τοιοῦτον πρόσωπον, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εἶναι ἱκανὸν νὰ ἐκτελῇ χρέη εἰσαγγελέως Ἀρείου Πάγου. Ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος καθοδηγεῖ τὴν δικαιοσύνην διὰ τῶν διαφόρων γνωμοδοτήσεων τὰς ὁποίας παρέχει. Ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐποπτεύει περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον λειτουργεῖ ἡ δικαιοσύνη. Ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ὑπευθύνως παρέχει γνωμοδοτήσεις ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, τόσον εἰς τὰς ποινικὰς ὅσον καὶ εἰς τὰς πολιτικὰς ὑποθέσεις. Ἀλλὰ δύναται τοιοῦτον πρόσωπον νὰ ἐκτελῇ ἕνα οἱονδήποτε ἐκ τῶν ἔργων αὐτῶν; Νομίζετε ὅτι δύναται νὰ τύχῃ τοῦ ἀπαιτουμένου σεβασμοῦ ἀπὸ τοὺς ὑποδεστέρους, ἢ μόνον θὰ ἔχῃ τὸν σεβασμὸν τῆς ἀνάγκης; Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι καὶ ἄλλα δικαστικὰ πρόσωπα, κατὰ τὴν ἐπαναστατικὴν ἐκείνην περίοδον, ἔλαβαν μέρος εἰς τὴν ἐπανάστασιν καὶ ὑπηρέτησαν τὸ ἔργον αὐτῆς κατὰ διαφόρους τρόπους. Ὑπάρχουν πρόσωπα τὰ ὁποῖα διωρίσθησαν καὶ εἰς τὴν θέσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης. Ἀλλὰ δὲν μοῦ λέγετε, τὶ ἔκαμαν τὰ πρόσωπα ταῦτα τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν πλέον διότι εἶχον ἐξέλθει τοῦ δικαστικοῦ προσώπου; Ἔχω ἓν σημείωμα τὸ ὁποῖον λέγει — τὸ γνωρίζω ἄλλωστε καὶ ἐξωδίκως — ὅτι εἷς ἐκ τῶν ἀνωτάτων δικαστικῶν ὁ ὁποῖος ἐχρησίμευσεν ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, δὲν ἠθέλησε νὰ δεχθῇ τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου τὴν ὁποίαν τοῦ προσέφερεν τότε ἡ Ἐπανάστασις. Δὲν ἠθέλησε, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐπαναστάσεως ὅτε εἰσήλθομεν εἰς τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον εἶπε, καὶ τοῦτο πρὸς τιμήν του, ὅτι: «ἅπαξ εὑρέθην εἰς τοιαύτην περίοδον καὶ ἀνεμίχθην εἰς ἔργα ἐπαναστατικά, δὲν εἶμαι πλέον εἰς θέσιν νὰ ὑπηρετήσω τὴν Δικαιοσύνην». Ἐν τούτοις ὁ παρ’ ὑμῶν ἤδη προκρινόμενος ὄχι μόνον δὲν ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην, ἀφοῦ ἔλαβε μέρος εἰς τοιαύτας ἐπαναστατικὰς πράξεις, νὰ ἀποσυρθῇ τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ παρέμεινε καὶ ἀμοιβὴν ἔλαβεν διὰ τὰς πράξεις του ἐκείνας· διότι ἐνῷ κατ’ ἀρχὰς διωρίσθη ἁπλοῦς ἀρεοπαγίτης, δὲν περιωρίσθη εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ τὴν δεχθῇ, μέχρις ὅτου ἔλαβε τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου. Καὶ εἰς τὰς πράξεις του ἐκείνας ἐρειδόμενος ἤδη λαμβάνει καὶ τὸν μεγαλείτερον βαθμὸν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως — τῆς ὁμαλῆς λεγομένης πολιτικῆς καταστάσεως — ἡ ὁποία ἦλθε νὰ εἰρηνεύσῃ τὸν τόπον — τὸν διορισμὸν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου προκρινόμενος ἀπὸ ἄλλους πολὺ ἀνωτέρους ἐκείνου. Ἀλλ’ οὔτε ἡ Κυβέρνησις οὔτε καὶ αὐτοὶ ἔλαβον κἂν ὑπ’ ὄψιν ἕνα σπουδαῖον κώλυμα, τὸ ὁποῖον εἶναι τοιοῦτον ὄχι μόνον διὰ τὴν θέσιν αὐτὴν ἀλλὰ καὶ δι’ οἱανδήποτε δικαστικὴν θέσιν. Αὐτοὶ οἱ νόμοι διαγράφουν: ὅταν ὑφίσταται διάστασις μεταξὺ δικαζομένου καὶ δικαστοῦ — ὡς δικαστὴς θεωρεῖται καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς — δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ τὴν δικαστικὴν λειτουργίαν ἀπέναντι τοῦ προσώπου ἐκείνου. Ἀλλ’ ὅταν τὸ πρόσωπον ἐκεῖνον εὑρίσκεται εἰς διάστασιν μὲ μίαν τόσην μεγάλην μερίδα τοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ, κατὰ τίνα τρόπον σεῖς ἐσκέφθητε ὅτι ἠδύνασθε νὰ τὸν στήσετε εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα τῆς δικαιοσύνης; καὶ κατὰ ποίαν εὐσυνείδητον ἀντίληψιν τῶν καθηκόντων του ἐκεῖνος νομίζει ὅτι εἶναι ἱκανὸς ἀνεξαρτήτως παντὸς ἄλλου νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντά του ἀπέναντι τῶν προσώπων ἐκείνων μετὰ τῶν ὁποίων ἐν τοσαύτῃ διαστάσει εὑρίσκεται; Γνωρίζω καὶ τὶ ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τρόπον τινὰ μὲ μέμφεται ἢ μὲ ἐκτιμᾶ. Ἀλλὰ διατί τάχα — λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ σημειώματί του—ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχε καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τὸν ἠνέχθη εἰς τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν καὶ δὲν ἐφρόντισεν ἀφοῦ τὸν ἐθεώρει τόσον ἀκατάλληλον, νὰ τὸν ἔθετεν ἐκτός; Ἀκριβῶς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἔχετε δίκαιον νὰ κατηγορῆτε, ἀλλὰ δὲν ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν ἕνα πρᾶγμα: ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐν τῇ Κυβερνήσει ἐκείνῃ δὲν ἦλθα νὰ ἀναξέσω τὰς πληγὰς δὲν ἦλθον διὰ νὰ ἐνεργήσω διώξεις ἢ ἄλλο τι. Εἶχον ἄλλως—καὶ διὰ τὸ ὁποῖον σᾶς κατέστησα καὶ ἄλλοτε προσεκτικὸν—ἤδη πρὶν μετάσχω εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν ἐπισήμως πρὸς τὸν λαὸν διακηρύξει, ὅτι ἐπιθυμῶ τὴν γαλήνην καὶ ἡσυχίαν τοῦ τόπου τούτου, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται οἱασδήποτε φύσεως διώξεις· ἄλλως τε εἶπον ὅτι τὰ τελεσθέντα δὲν ἦσαν ἐγκλήματα κατὰ προσώπων ἦσαν ἐγκλήματα κατὰ τῆς Πολιτείας ἦσαν ἐγκλήματα κατὰ τῆς δικαιοσύνης.

§76Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐσυμφωνήσαμεν τότε νὰ ρίψωμεν εἰς λήθην τὸ παρελθόν.

§77Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ναί, κ. Παπαναστασίου, ἀλλὰ μὴ ἀνακινῆτε σεῖς διὰ πράξεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν ἐπιβεβλημέναι νὰ γίνουν. Καὶ λέγω ὅτι ἐνῷ τοῦτο ἐπράξαμεν ἡμεῖς καὶ δὲν ἐθίξαμεν τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἄλλωστε εἶχε μίαν θέσιν ὥστε νὰ δίδῃ μίαν ψῆφον μεταξὺ τῶν 7 ἡ ὁποία δὲν ἠδύνατο νὰ εἶναι ἐπικίνδυνος. Δύναμαι μόνον νὰ εἴπω, τὸ ὁποῖον ἐσχάτως ἐπληροφορήθην διότι ἐγὼ δὲν τὸ ἐγνώριζον τότε, ὅτι ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Δικαιοσύνης καὶ διὰ τοῦτο διὰ νόμου εἰδικοῦ εἶπεν, ὅτι δὲν θὰ μετέχῃ εἰς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον τὸ Δικαστικόν.

§78Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ μετέχῃ; ἦτο μέλος τακτικόν.

§79Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔγινε νέος νόμος τώρα.

§80Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐνῷ ἦτο τακτικὸν μέλος ἔγινε κληρωτὸν· ὄχι ὅτι ἐξῃρέθη.

§81Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ εἰδικὴ ἐξαίρεσις· δὲν ἔχει ἄλλως τε σημασίαν τὸ πρᾶγμα.

§82Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τότε ἦτο ὁ κ. Τουρκοβασίλης ὑπουργός.

§83Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἦτο ὁ Ἀγγελόπουλος. Τοιαύτας σκέψεις εἶχε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐπεχείρησεν νὰ κάμῃ πρᾶξιν ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἄλλως τε ἐπαναστατική, καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι δὲν εἶναι διατεθειμένον ποτὲ οὔτε τὴν ἐλαχίστην ἐπαναστατικὴν πρᾶξιν νὰ κάμῃ καὶ δι’ αὐτὸ ἄλλως τε ἐνόμιζα ὅτι τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο θὰ ἠσθάνετο μίαν ἡμέραν τὸ δύσκολον τῆς θέσεώς του νὰ ὑπηρετῇ τὴν δικαιοσύνην καὶ θὰ ἀπεσύρετο. Δυστυχῶς ἤλθατε σεῖς καὶ ἀντὶ νὰ τοῦ δείξετε τὸν δρόμον τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσῃ, ὄχι μόνον χάριν τῆς δικαιοσύνης ἀλλὰ χάριν καὶ τῆς ἐσωτερικῆς γαλήνης διὰ τὴν ὁποίαν τόσον ἠγωνίσθημεν, ἐπεχειρήσατε τοὐναντίον πρᾶξιν διὰ τῆς ὁποίας καὶ ἡ δικαιοσύνη ἐβεβηλώθη καὶ ἡ ἐσωτερικὴ γαλήνη δὲν δύναται νὰ προαχθῇ. (χειροκροτήματα).

§84Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐζητήθη γενίκευσις τῆς συζητήσεως.

§86Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ προετίμων νὰ ὁμιλήσω, καὶ ἂν δὲν ζητηθῇ ὁ λόγος ἀπὸ ἄλλην τινὰ πτέρυγα τῆς Βουλῆς, θὰ παρακαλέσω τότε τοὺς φίλους μου νὰ ἐξαντληθῇ τὸ ζήτημα καὶ νὰ μὴ λάβουν τὸν λόγον. Ἀλλὰ ἐὰν ἀπὸ ἄλλην πτέρυγα ζητηθῇ ὁ λόγος, θὰ συνεναίσω ἀμέσως εἰς τὴν γενίκευσιν τῆς συζητήσεως.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§88Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν διεβίβασα ἐγγράφως εἰς τὴν σχετικὴν ἐπερώτησιν ἡ ὁποία συζητεῖται σήμερον. (ἀναγινώσκει). Πρὸς τὴν Βουλήν, Εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλήν.... ....ὅστις εἶχε διατελέσει Πρόεδρος Ἐφετῶν καὶ Ἀρεοπαγίτης, διορισθεὶς ὅμως δὲν ἀπεδέχθη τὸν διορισμόν».... Καὶ ὁ μὲν κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπεν ἐν τῇ ἀγορεύσει του ὅτι γνωρίζει τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ὁ κ. Βασιλείου δὲν ἀπεδέχθη τὸν διορισμόν, δὲν μᾶς τοὺς εἶπεν ὅμως.

§89Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶπον τὴν γνώμην μου, ἀλλὰ εἶπον τὶ μοῦ εἶπεν ὁ ἴδιος.

§90Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω τὶ μοῦ εἶπεν ὁ ἴδιος ὅταν τὸν ἐκάλεσα νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Καὶ ὑποθέτω ὅτι θὰ εἶναι ἡ πληροφορία μου νεωτέρα. Λοιπὸν προχωρῶ. (ἀναγινώσκει). «...Ὁ διορισθεὶς ὅμως δὲν ἀπεδέχθη τὴν θέσιν καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις Γονατᾶ προσέφερεν αὐτὴν εἰς τὸν τότε ἀρεοπαγίτην κ. Γεωργιάδην ὅστις ὅμως μὴ θεωρῶν τότε ἑαυτὸν ὥριμον δι’ αὐτήν... ὅτι ὁ κ. Γεωργιάδης ἐπαρουσίαζε μεγαλεῖτερα προσόντα ὅπως προτιμηθῇ εἰς τὴν θέσιν ταύτην». Ἔκαμε, κύριοι, στάδιον λαμπρόν, καλλίτερον τοῦ ὁποίου δὲν ἔχουν ἐκεῖνοι μὲ τοὺς ὁποίους τὸν συγκρίνετε. Διότι ὅταν ὁ κ. Γεωργιάδης ἦτο εἰσαγγελεὺς Ἐφετῶν, ἔχων βαθμὸν ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔπρεπε νὰ προτιμηθοῦν ἦσαν ἁπλοῖ πρωτοδίκαι.

§91Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὶ σημαίνει αὐτό, κ. Πρόεδρε; Διότι αὐτοὶ οἱ νεώτεροι ἀπέκτησαν τὰ προσόντα, ὄχι τὰ τυπικὰ ἀλλ’ ἀνώτερα πολὺ δι’ αὐτὸ δὲν ἔπρεπε νὰ γίνουν; ἡ νεότης σᾶς φοβίζει;

§92Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καθόλου. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: Διότι ὁ κ. Γεωργιάδης ἀπέκτησε τὰ προσόντα νεώτατος καὶ ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν, διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ παραγκωνισθῇ; Διότι δὲν ἔγινε νεώτερος εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ τώρα διότι ὑπῆρχον ἄλλοι νεώτεροι ποὺ ἀπέκτησαν τὰ προσόντα;

§93Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἄλλοι νεώτεροι.

§94Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ θὰ τὸ ἐξετάσωμεν. Μὴ συγκινεῖσθε, κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Μὴ συγκινεῖσθε, διότι βλέπετε ὅτι ἐγὼ παρεκάλεσα τοὺς φίλους μου νὰ μὴ λάβουν τὸν λόγον, ὥστε....

§95Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Συγκινοῦμαι διότι βλέπω ὅτι δὲν...

§96Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ζητεῖ νὰ συγχίσῃ τὰ πράγματα. Λυποῦμαι διότι τοῦ τὸ λέγω. Σεῖς ἰσχυρίζεσθε ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Γεωργιάδης διότι ὑπῆρχον νεώτεροι. Ἀφοῦ προήχθη καὶ ἐκεῖνος νέος, εἶχε δὲ τὰ προσόντα —καὶ πρὸς τιμήν του εἶναι διότι προήχθη νέος ὢν—διατὶ μᾶς κοτηγορεῖτε; Ἄλλως τε ὁ κ. Γεωργιάδης δὲν εἶνε ἐκ τῶν καθυστερημένων δικαστῶν· προήχθη καὶ αὐτὸς νεώτατος. Δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ σᾶς εἴπω πόσος χρόνος ἐχρειάσθη εἰς τὸν κ. Γεωργιάδην διὰ νὰ γίνῃ εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν, τὸ ὁποῖον εἶνε περίπου ἡ θέσις τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ μάλιστα ἀνωτέρα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Εἰσῆλθεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὸ 1899, καὶ τὸ 1910, δηλαδὴ μετὰ ἑνδεκαετίαν ἦτο εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν ἔχων βαθμὸν ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου. Δὲν ἠξεύρω τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ κ. Γιδόπουλος πρὸς τὸν ὁποῖον ἡ ἐκτίμησίς μου εἶνε μεγίστη, ἀλλὰ δὲν πιστεύω ὅτι προήχθη εἰς ὀλιγώτερον διάστημα χρόνου. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει σᾶς ἐρωτῶ: Διατὶ δὲν θεωρεῖτε ὅτι εἶνε στοιχεῖον διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ κ. Γεωργιάδου, τὸ γεγονὸς ὅτι καθ’ ὃν χρόνον οὗτος ἦτο εἰσαγγελεὺς ἐφετῶν, ὁ κ. Γιδόπουλος, ἄριστος κατὰ τὰ ἄλλα ἐπιστήμων, ἦτο ἁπλοῦς πρωτοδίκης; Τὰ πράγματα εἶνε σαφῆ καὶ καμμία προσπάθεια πρὸς σύγχυσιν δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ τὰ καταστήσῃ ἀσαφῆ. Συνεχίζω λοιπὸν τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἀπαντήσεώς μου (ἀναγινώσκει) «Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι ὁ κ. Γεωργιάδης παρουσιάζει μεγαλείτερα προσόντα ὅπως προτιμηθῇ διὰ τὴν θέσιν ταύτην ......» Καὶ διακόπτω πάλιν, διότι ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μὲ ἐμέμφθη ὅτι δὲν ἐξέλεξα τὸν καλλίτερον, ὕστερα ἦλθε καὶ εἰς τὰ ἄλλα ζητήματα ἀρχικῶς καὶ ἐζήτησε νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν ὅτι εἶναι κατώτερος τῶν μὴ ἐκλεγέντων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει συνεχίζω: (ἀναγινώσκει)....... Τὸ γεγονὸς ὅτι διετέλεσε κυβερνητικὸς ἐπίτροπος κατὰ τὴν δίκην ἀπὸ τὴν δικαιοδοτοῦσαν εἰς τὴν ἁπλῶς διοικοῦσαν δικαιοσύνην.......

§97Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ διάκρισις ποὺ κάμνετε δὲν εἶνε ἀκριβής.

§98Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶμαι ὑπερήφανος διὰ τὰ νομικά μου, ἀλλὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ κάμω τὴν διάκρισιν.

§99Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δικαιοδοτεῖ.

§100Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δικαιοδοτεῖ πῶς;

§101Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκφράζων τὴν γνώμην του.

§102Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ μὴ κρίνητε τὸν ἀξιότιμον κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὡς νομικὸν ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀπροσεξίαν εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσεν. Εἶνε πολὺ ἀνώτερος παρ’ ὅσον ἀποδεικνύει ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει, ὅτι τὸ νὰ ἐκδίδῃ τις γνωμοδοτήσεις ἀποτελεῖ διοίκησιν (χειροκροτήματα).

§103Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶνε διοίκησις, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὑποθέτω ὅτι τὰ χειροκροτήματα ποὺ σᾶς ἐδόθησαν, σᾶς ἐδόθησαν ἀπὸ μὴ νομικούς.

§104Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Συνεχίζω, κύριοι. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω, θὰ κάμω ἔκκλησιν μάλιστα εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νὰ μὲ ἀκούσῃ μετὰ προσοχῆς, νὰ μὲ ἀκούσῃ μὲ ὑπομονὴν καὶ νὰ μὴ μὲ διακόπτῃ, καὶ ἂς λάβῃ τὸν λόγον νὰ μὲ ἀντικρούσῃ ἀκολούθως. Διότι ἐλπίζω ὅτι πάντες θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἔξαψιν τῶν παθῶν καὶ ἡ συζήτησις ἡ σημερινὴ εἶναι ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι δύνανται περισσότερον πάσης ἄλλης νὰ ἐξάπτουν τὰ πάθη, καὶ καθῆκον ἔχομεν νὰ εἴμεθα προοδευτικοί, ἐφ’ ὅσον δὲ γίνονται διακοπαὶ ἡ συζήτησις γίνεται ζωηροτέρα ἡ ἠρεμία πολλάκις σκοτίζεται καὶ εἶναι κίνδυνος χωρὶς νὰ τὸ θέλωμεν οὔτε ἐγὼ οὔτε ἐκεῖνος, νὰ μὴ συντελέσωμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην εἰς τὸ νὰ ξεχνᾶται τὸ παρελθόν. «Ἄλλο ζήτημα βεβαίως ἐὰν ἐπερωτᾶται σοβαρῶς ἡ Κυβέρνησις, διατὶ δὲν ἀπέλυσε τὸν κ. Γεωργιάδην ἐκ τῆς θέσεως τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, εἰς ἣν τὸν εὗρε καὶ τὸν διετήρησεν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας μετεῖχεν ἐπὶ ἱκανοὺς μῆνας καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος». Ἐνόμισα κύριοι, ὅτι μοῦ ἐπεβάλλετο νὰ ἀναγνώσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ἔγγραφον ἀπάντησίν μου, διότι ἐπίστευσα εἰλικρινῶς ὅτι μὲ αὐτὴν θὰ ἐκρίνετο περιττὸν νὰ προκληθῇ ἡ σημερινὴ συζήτησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Μᾶς εἶπε: «διατὶ διετηρήσατε τὴν θέσιν αὐτὴν κενὴν ἐπὶ ἓν καὶ πλέον ἔτος, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι ἐθεωρήσατε καὶ τοὺς ἀντεισαγγελεῖς, τοὺς ἐκ τοῦ νόμου ἀναπληρωτὰς τῶν εἰσαγγελέων τοῦ Ἀρείου Πάγου ὡς ἐπαξίως κατέχοντας τὴν θέσιν αὐτήν;». Καὶ βέβαια ποτέ δὲν ἠρνήθην νὰ εἴπω ὅτι οἱ ἀντεισαγγελεῖς τοῦ Ἀρείου Πάγου δὲν ἀνεπλήρουν ἐπαξίως τὸν ἀπουσιάζοντα εἰσαγγελέα. Ἀλλ’ ἐὰν θέλῃ νὰ πληροφορηθῇ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διατὶ ἐπέρασε τόσος χρόνος, πρὶν ἢ φθάσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ πληρώσῃ τὴν θέσιν αὐτὴν τὴν σπουδαιοτάτην ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι ἡ μακρὰ αὕτη πάροδος τοῦ χρόνου προῆλθεν ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ εὐσυνείδητος μελέτη τῶν πραγμάτων, τῶν ὅρων τοῦ προβλήματος τὸ ὁποῖον ἐτίθετο πρὸ τῆς Κυβερνήσεως, μὲ ἔφερεν εἰς τὴν ἀναγνώρισιν, ὅτι ὁ Γεωργιάδης ὁ ἀρχαιότερος ἐκ τῶν ἐχόντων τὰ προσόντα ἠδύνατο νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν αὐτήν, ἀλλὰ ἀπέστεργον ἐπὶ ἱκανὸν χρόνον νὰ φθάσω εἰς τὴν πλήρωσιν τῆς θέσεως, διότι δὲν εὕρισκον μὲν τὸν ἄλλον τὸν ὁποῖον μποροῦσα νὰ διορίσω καὶ ὁ ὁποῖος μποροῦσε νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰ ὑψηλὰ καθήκοντα τῆς θέσεως αὐτῆς, ἐδίσταζον δὲ νὰ διορίσω τὸν κ. Γεωργιάδην ἀκριβῶς διότι ὑπῆρξεν ἐπαναστατικὸς ἐπίτροπος εἰς τὸ δικαστήριον καὶ ἐγνώριζον ὅτι θὰ προεκάλουν τὴν δυσφορίαν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Τὸ ζήτημα ἦλθε κατ’ ἐπανάληψιν ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐξεδηλώθησαν καὶ ἐκεῖ γνῶμαι, ὄχι περὶ τοῦ ὅτι ἄλλος τις εἶναι καλλίτερος ἢ περὶ τοῦ ὅτι ὁ Γεωργιάδης δὲν ἔχει τὰ προσόντα, ἀλλ’ ὅτι καλὸν εἶναι ἴσως, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἀνάξεσιν τῶν παθῶν, νὰ μὴ διορίσωμεν τὸν Γεωργιάδην. Καὶ ἐγὼ προεκάλεσα καὶ ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία ξέρει ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι δὲν εἶναι συνήθης εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, ψηφοφορίαν μέσα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δηλαδή, καὶ ἡ ψηφοφορία ἀπέβη πάντοτε ὑπὲρ τοῦ διορισμοῦ τοῦ Γεωργιάδου καὶ ἐγὼ ὡς κατ’ ἐξοχὴν ὑπεύθυνος καὶ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγον: «ἀφῆστε τον πάλιν, νὰ ἰδοῦμε ὀλίγον» καὶ εἶδον τὸν τότε συνάδελφόν μου καὶ ἀγαπητὸν βουλευτὴν Καρδίτσης τὸν κ. Σίδερην, ὁ ὁποῖος μοῦ ἔλεγεν: «κ. Πρόεδρε, ἀληθινὰ δυσκολεύομαι νὰ ἐξακολουθῶ ὑπέχων τὰς εὐθύνας τῆς δημοσίας τάξεως, ἐφ’ ὅσον δὲν πληροῦμεν τὴν θέσιν αὐτὴν δι’ ἑνὸς προσώπου τὸ ὁποῖον πραγματικῶς νὰ εἶναι ἱκανὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ βαρύτατα καθήκοντα, τὰ ὁποῖα τοῦ ἐπιβάλλει ἡ θέσις». Καὶ ἐδέησε νὰ καθησυχάσω τὸν συνάδελφόν μου λέγων, ὅτι «εὐτυχῶς τὰ τῆς δημοσίας τάξεως ἐπὶ τοῦ παρόντος εὑρίσκονται εἰς καλὴν θέσιν, ἠμπορεῖς νὰ περιμένῃς ὀλίγον, διότι βλέπεις ὅτι εὑρίκομαι εἰς αὐτὴν τὴν δύσκολον θέσιν». Ὅταν, κύριοι, ἐπέστρεψα ἀπὸ τὴν Ἄγκυραν καὶ ἔμαθα τὶ κατὰ τὴν ἀπουσίαν μου εἶχεν ἀποτολμηθῆ, ὅτι ἔγινε μία προσπάθεια ὠργανωμένη πρὸς ἀνατροπὴν βιαίαν τοῦ νομίμου συνταγματικοῦ τῆς Χώρας καθεστῶτος, τότε πλέον αἱ ἀνησυχίαι τῆς συνειδήσεώς μου καθησυχάσθησαν καὶ ἀπεφάσισα τὸν διορισμὸν τοῦ Γεωργιάδου, διότι, εἶπον, ἐνώπιον τῆς σημειουμένης νέας καταστάσεως πραγμάτων, νέας καταστάσεως τὴν ὁποίαν ἐξεδήλου καὶ ἡ ἀπόπειρα τῆς βιαίας ἀνατροπῆς καὶ αἱ δηλώσεις τοῦ πρώην Βασιλέως ἐν Λονδίνῳ καὶ ἡ ἀρθρογραφία τοῦ Μοναρχικοῦ τύπου καὶ δηλώσεις ἄλλαι πλέον ὑπεύθυνοι καὶ πλέον ἄξιαι προσοχῆς περὶ ὧν θὰ ὁμιλήσω μετ’ ὀλίγον, τότε ἔκρινον ὅτι δὲν μοῦ ἐπετρέπετο νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην ὅπως ἀφήνω κενὴν τὴν θέσιν τοῦ ἀνωτάτου εἰσαγγελέως τῆς Χώρας, ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ δυσαρεστήσω ἓν ἐκ τῶν ἀντιπάλων κομμάτων. Ἀλλὰ πρὶν προχωρήσω περαιτέρω, θέλω νὰ δικαιολογήσω καὶ πέραν τῆς ἐγγράφου ἀπαντήσεως πρὸς τὴν ἐπερώτησιν, θέλω νὰ δικαιολογήσω, διατὶ προετίμησα τὸ κ. Γεωργιάδην ὡς εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπεν ὅτι παρεγνωρίσθησαν ἄλλα πρόσωπα, ἀπείρως ἀνώτερα καὶ προφανῶς ὑπῃνίττετο τοὺς ἀντεισαγγελεῖς τοῦ Ἀρείου Πάγου, δύο τοὐλάχιστον τοὺς ὁποίους ἐμνημόνευσεν. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἀπονέμω τιμὴν ἀπεριόριστον καὶ ἐκτίμησιν μεγάλην καὶ εἰς τὸν χαρακτῆρα καὶ εἰς τὴν νομικὴν μόρφωσιν τῶν δύο ἀντεισαγγελέων τοὺς ὁποίους ἐμνημονεύσατε, ἀλλ’ ἐθεώρησα καὶ πιστεύω καὶ εἶναι βαθεῖα ἡ πεποίθησίς μου ὅτι ὁ κ. Γεωργιάδης εἶναι πολὺ ἀνώτερος ὡς εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ πληρώσωμεν μίαν θέσιν δικαιοδοτούσης ἀρχῆς θὰ ἐθεώρουν ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι ἔχουν ἱκανὰ προσόντα ἰσοδύναμα ἴσως μὲ τὰ τοῦ κ. Γεωργιάδου. Ἀλλ’ ἐφόσον ἐπρόκειτο διὰ τὴν διοίκησιν τῆς δικαιοσύνης, τῆς ὁποίας δεξιὰ χεὶρ εἶναι ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, διὰ τὴν διοίκησιν τῆς δικαιοσύνης οὔτε ὁ κατὰ τὰ ἄλλα λαμπρότατος ἀντεισαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου κ. Χοϊδᾶς οὔτε ὁ κατὰ τὰ ἄλλα λαμπρότατος ἐπίσης ἀντεισαγγελεὺς κ. Γιδόπουλος, εἶχον τὴν στιβαρὰν χεῖρα ἡ ὁποία ἐπεβάλλετο διὰ νὰ κατορθωθῇ ἡ διοίκησις τῆς δικαιοσύνης, ἐφόσον ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου νὰ ἀσκῆται ἐπαρκῶς καὶ πρεπόντως. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μοῦ εἶπεν ὅτι δὲν κάμνει καμμίαν σύγκρισιν μεταξὺ τοῦ κ. Γεωργιάδου καὶ τῶν ἄλλων δύο ἀντεισαγγελέων. Ἐγὼ δὲν ἔχω κανὲν καθῆκον καὶ δικαίωμα νὰ κάμνω τοιαύτην σύγκρισιν, περιορίζομαι μόνον νὰ εἴπω ὅτι ὁποῖος θὰ ὑπάρξῃ ὁ νῦν εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, θὰ τὸ γνωρίσωμεν μεταγενεστέρως ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας αὐτοῦ. Καὶ τὸ παρελθὸν παρέχει ὅλας τὰς πιθανότητας καὶ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὐτοῦ θὰ εἶναι ὑπηρεσία ἀνωτάτου λειτουργοῦ τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος θεωρεῖ ἀνεπιτυχῆ τὸν διορισμόν, διότι ὁ κ. Γεωργιάδης δὲν ἔχει καὶ συγγραφὰς, καὶ τοιαύτας ἔχουν οἱ εἰσαγγελεῖς τοῦ Ἀρείου Πάγου ἢ μᾶλλον ὁ ἕτερος ἐξ αὐτῶν — ἔχει ὁ κ. Γιδόπουλος, δὲν ξεύρω ἂν ἔγραψεν ὁ κ. Χοϊδᾶς —. Ὁ κ. Γιδόπουλος νομίζω ὅτι κατευθύνεται δικαιώτατα πρὸς τὴν θέσιν τῆς καθηγεσίας τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅτι θὰ ὑπέκυπτον εἰς πολιτικὸν λάθος πρώτης τάξεως ἐὰν, προκειμένου νὰ διορίσω ἕναν ἀρχηγὸν τῆς διοικήσεως τῆς δικαιοσύνης, διώριζεν ἕνα συγγραφέα καὶ ὄχι ἕναν ἄνθρωπον ἔχοντα τὸ σθένος καὶ τὴν δύναμιν νὰ ἀσκῇ ὡς ἐπόπτης ἀσφαλείας τὴν ἐπίβλεψιν ἐπὶ τῶν δικαστηρίων καὶ ἰδίᾳ τῶν εἰσαγγελικῶν ἀρχῶν. Μοῦ δίδει τὴν πληροφορίαν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τὴν ἑσπέραν ταύτην, καὶ δὲν ἔχω τὸν καιρὸν νὰ τὴν βασανίσω καὶ τὴν ἐξακριβώσω, ὅτι ὁ κ. Γεωργιάδης δὲν ξέρει ξένας γλώσσας. Ἐγὼ τουλάχιστον ξεύρω ὅτι προχθές, ὅταν τὸν ἐκάλεσα καὶ πάλιν διὰ νὰ τὸν ἐρωτήσω, τὶ γίνεται ἡ ὑπόθεσις τῆς κινίνης—ἐννοῶ τὴν ὑπόθεσιν κατὰ τῆς ΕΛΦΑ—κατηγορίας ἡ ὁποία διαιωνίζεται, ἔλαβα ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω μετ’ αὐτοῦ διὰ τὴν καθυστέρησιν τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης ὄχι πλέον τῆς πολιτικῆς, καὶ τοῦτο εἶναι σοβαρόν, ἀλλὰ πρὸ πάντων τῆς ποινικῆς, ἥτις ἀπειλεῖ διηνεκῶς τὴν δημοσίαν τάξιν. Διότι ὅταν τὰ ἀδικήματα δὲν δικάζωνται ἐγκαίρως ἀλλὰ μετὰ χρόνον μακρότατον, καταλήγει συνήθως ἡ δικαστικὴ ποινικὴ καταδίωξις εἰς μίαν ἀποτυχίαν. Καὶ τότε τοῦ εἶπα ὅτι εὑρισκόμενος ἐν Ἰταλίᾳ εἶδον τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὸν διάσημον νομοδιδάσκαλον καὶ ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἀρχηγὸν ὅλης τῆς κινήσεως τῆς μεταρρυθμιστικῆς τοῦ δικαίου ἐν Ἰταλίᾳ, τὸν κ. Ρόκαν μετὰ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα καὶ ὁ ὁποῖος μοῦ εἶπεν ὅτι νομίζει, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπίσπευσιν τῆς δικαιοσύνης, ἡ τελευταία ποινικὴ δικονομία, ἡ ὁποία ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν πρὸ ὀλίγων μηνῶν, δύο ἢ τριῶν νομίζω, λύει τὸ ζήτημα ἐπαρκῶς διότι, προσέθεσεν, ἡ πρᾶξις θὰ μᾶς ἀποδείξῃ. Εἶπον εἰς τὸν εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου «ἔχω ἐδῶ τὴν ἰταλικὴν ποινικὴν δικονομίαν, μετὰ σχολίων, ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως δὲν γνωρίζετε τὴν ἰταλικὴν γλῶσσαν», καὶ μοῦ εἶπεν: «ὄχι δόστε μού την, γνωρίζω τὰ Ἰταλικά,» Ὥστε δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι γνωρίζει μίαν τοὐλάχιστον, ἀπὸ τὰς σπουδαιοτέρας, εὐρωπαϊκὴν γλῶσσαν, ὑποθέτω δὲ ὅτι γνωρίζει καὶ ἄλλας—καμμία ἀμφιβολία—θὰ ἦτο δὲ πραγματικῶς ἀποδεικτικὸν ὄχι πολλῆς φιλοτίμου ἀφοσιώσεως εἰς τὸ ἔργον του, ἐὰν δὲν εἶχε φροντίσει νὰ μπορῇ νὰ διαβάζῃ τὰ ξένα συγγράμματα διὰ νὰ φωτίζεται. Ἀλλ’ ἡ πληροφορία τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶναι ἀσφαλῶς ἐσφαλμένη, ἀφοῦ σᾶς φέρω τὴν βεβαίωσιν ὅτι ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου γνωρίζει τοὐλάχιστον τὰ Ἰταλικά. Ὁ κ. ἀρχηγὸς Λαϊκοῦ κόμματος ὡμίλησε καὶ περὶ τοῦ ἤθους τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ὑπῆρξεν ἀπολύτως ἀόριστος. Δὲν εἶπε ποῖαι πράξεις ἀποδεικνύουσιν ὅτι καθυστερεῖ ὁ προϊστάμενος ὅλης τῆς διοικήσεως τῆς δικαιοσύνης ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἦθος, ἀφοῦ ἀφαιρέσῃ τὴν δρᾶσιν αὐτοῦ διαρκούσης τῆς ἐπαναστάσεως ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ἐπανέλθω μετ’ ὀλίγον. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὴν γνώμην αὐτοῦ συμμερίζονται οὐχὶ μόνον οἱ πολιτικῶς πρὸς αὐτὸν ὁμόφρονες ἀλλὰ καὶ γενικώτερον ἡ ἐπιστήμη, μᾶς ἀνέγνωσε τὸ σημείωμα ἑνὸς περιοδικοῦ πρὸς ἐκδήλωσιν ἀμερολήπτου ἐπιστημονικῆς κριτικῆς. Ἀλλ’ εὐσυνείδητος ὡς εἶναι, μᾶς ἀνέγνωσεν ὁλόκληρον τὸ σημείωμα καὶ εἴδομεν ὅτι ἀρχίζει ἀπὸ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ Γεωργιάδου ὡς ἐπαναστατικοῦ κατηγόρου καὶ ὅλη ἡ Βουλὴ διέκοψε τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διὰ νὰ τοῦ εἴπῃ ὅτι: μὴ μᾶς ἀναφέρετε τοιαύτας κρίσεις, αἱ ὁποῖαι ἀρχίζουν μὲ τοιοῦτον χαρακτηρισμόν. Ἀλλ’ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐπροχώρησε καὶ περαιτέρω. Ἀναγνωρίζων ὅτι τὸ ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶχε σταθῆ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἦτο εἰς ἄκρον ἀκροσφαλὲς ἐπήδησε γενναίως εἰς τὸν στῖβον, ἐκεῖ ὅπου πραγματικῶς ἐντοπίζεται ἡ συζήτησις ἐν τῇ συνειδήσει τῶν ἐπερωτώντων ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Μᾶς εἶπεν ὅτι καὶ ἂν κατεῖχεν ὅλα τὰ προσόντα, οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ διορίσῃ τοῦτον, διότι στερεῖται δικαστικῆς συνειδήσεως καὶ τὴν ἀπόδειξιν αὐτὴν παρέχει, τὸ ὅτι ἐδέχθη, ὄχι ἐδέχθη, ἀλλ’ ὅτι ἑκουσίως καὶ αὐθορμήτως ἔλαβε μέρος εἰς πρᾶξιν, ἡ ὁποία ἐχαρακτηρίσθη ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν πεπολιτισμένον κόσμον ὡς τερατώδης. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος δὲν ὑπῆρξεν ἀκριβὴς εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς πληροφορίας ποῦ μᾶς ἔδωσε, διότι ἐὰν ἦτο ἀκριβής, φαίνεται ὅτι τὸ γεγονὸς ἔχει ὡς ἑξῆς: Συνεκροτήθη τὸ δικαστήριον, ἴσως ἤρχισε καὶ ἡ συνεδρίασις αὐτοῦ καὶ εἰς μίαν ὡρισμένην στιγμὴν εἰσβάλλει εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτοῦ κάποιος κύριος ὁ ὁποῖος λέγει; Θέλω καὶ ἐγὼ νὰ γίνω κατήγορος ἐπαναστατικός: ποῖος εἶσθε σεῖς; Εἶμαι ὁ Γεωργιάδης. Ὁρίστε καὶ τοῦ λόγου σου. Ἔτσι θὰ ἐνόμιζε κανείς, ὅταν μᾶς λέγει ἑκουσίως καὶ αὐθορμήτως....

§105Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὴ ἀναφέρετε τὰ περιστατικὰ τὰ ὁποῖα εἶνε τόσον ἐπιζήμια. Εἶνε γνωστὸν εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὅτι προσῆλθε χωρὶς νὰ κληθῇ ἀπὸ κανένα, διότι εἶχε τὴν ἐγκληματικὴν αὐτὴν διάθεσιν.

§106Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐπιμένει εἰς τὴν πληροφορίαν. Ἐνόμιζα ὅτι θὰ τοῦ δώσω εὐκαιρίαν νὰ τὴν διορθώσῃ, εἰς ὑμᾶς ἀπόκειται νὰ κρίνητε ἐὰν εἶναι πιθανὸν καὶ ἂν εἶναι παραδεκτὸν αὐτὸ τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον καταγγέλλει ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι οὐχὶ κληθεὶς ὑπὸ τῆς ἐπαναστάσεως, ἀλλὰ αὐθορμήτως παρουσιάσθη καὶ ἀνέλαβε τὰ καθήκοντα τοῦ κατηγόρου. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ἄνευ ἀποδείξεων ἀδιασείστων ὅτι ἔλαβε χώραν τὸ τοιοῦτο γεγονός. Εἶμαι βέβαιος ὅτι εἰς τὰ πρακτικὰ τοῦ δικαστηρίου ἐκείνου δὲν ἀναφέρεται τοιοῦτο γεγονός. Εἶμαι βέβαιος ὅτι οὔτε αἱ ἐφημερίδες τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὸ ἀναφέρουν, διότι θὰ ἀνεγράφετο, θὰ ἦτο σκάνδαλον αὐτό, τὸ ὁμολογῶ. Ἐὰν εἶχε κάμῃ τοιοῦτόν τι ὁ κ. Γεωργιάδης καὶ τὸ ἐγνώριζον βεβαίως θὰ ἐνόμιζον διὰ τοῦτον τὸν λόγον ὅτι δὲν εἶχεν ἦθος δικαστικὸν ἐὰν ἐπέμενε καὶ ἦλθε λέγων: Θέλω καὶ ἐγὼ νὰ λάβω μέρος εἰς τὸ δικαστήριον. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀναπόδεικτον καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβές. Καὶ τότε κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ὅλη σας ἡ κατηγορία κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι διώρισε τὸν ἀντιπρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου εἰσαγγελέα αὐτοῦ στηρίζεται εἰς τὸ γεγονὸς, ὅτι ὁ κ. Γεωργιάδης ἀνήκει εἰς τοὺς στιγματισμένους ἐκείνους ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἐπαναστάται τοῦ 1922. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἀξιότιμε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, καὶ ἀλληλογραφία οὐχὶ ἅπαξ διεξήχθη καὶ συζητήσεις πρὸς τὴν Βουλὴν διεξήχθησαν καὶ γνωρίζετε πόσον ἀποτόμως ἀντιτίθενται αἱ ἀντιλήψεις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος πρὸς τὰς ἀντιλήψεις ὄχι ἁπλῶς τῆς Φιλελευθέρας παρατάξεως, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τῆς Δημοκρατικῆς παρατάξεως. Ἀντιτίθενται πρὸς αὐτὴν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1922. Ὅσα σᾶς ἔγραψα τότε θεωρήσατέ τα ἐπαναλαμβανόμενα καὶ σήμερον, διότι δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ τὰ ἐπαναλάβω, ἀφοῦ εἶναι γραμμένα. Ὡμολογήσαμεν καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι καὶ ὅλοι οἱ Δημοκρατικοὶ ἀρχηγοὶ ὅτι διεπράχθησαν σφάλματα ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως, ὅτι διεπράχθησαν ὑπερβολαὶ ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως, ἀλλ’ ἐδηλώσαμεν ὅλοι ὅτι θεωροῦμεν ὅτι οἱ ἄνδρες τῆς ἐπαναστάσεως ἐκείνης, ὄχι μόνον δὲν εἶναι μειωμένοι ἐνώπιον καὶ τῆς σημερινῆς γενεᾶς καὶ ἐνώπιον τῆς σημερινῆς ἱστορίας τῆς χώρας ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι προσέφεραν μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς αὐτὴν (χειροκροτήματα). Καὶ θέλοντες νὰ ἀποκλείσητε τὸν κ. Γεωργιάδην ἀπὸ τὴν τιμὴν ἡ ὁποία τοῦ ἀνήκει ὡς ἐπαναστάτου τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑπενθυμίσατε ὅτι, ὑπερασπίζων τοὺς ἄνδρας αὐτοὺς εἶπον ὅτι μᾶς ἔκαμαν τὸν στρατὸν τοῦ Ἕβρου, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐπέτρεψε νὰ συνάψωμεν ἔντιμον εἰρήνην εἰς τὴν Λωζάννην. Ὅλη ἡ ἐκτίμησις ἡ πρὸς τοὺς ἐπαναστάτας τοῦ 1922 δὲν περιορίζεται εἰς τὴν δημιουργίαν τοῦ στρατοῦ τοῦ Ἕβρου. Πρῶτα ἀπὸ ὅλα εἶναι ὅτι ἔκαμαν τὴν ἐπανάστασιν. (χειροκροτήματα). Πρῶτα ἀπὸ ὅλα εἶναι ὅτι ὑπῆρξαν ἐπαναστάται. Βεβαίως θλιβόμεθα διὰ τὰς ὑπερβολὰς εἰς τὰς ὁποίας περιῆλθον, ἀλλὰ ὅλαι αἱ ἐπαναστάσεις — τὸ γνωρίζομεν καλῶς — διέπραξαν ὑπερβολάς, ὅσαι τοὐλάχιστον ἦσαν ἄξιαι τοῦ ὀνόματος τῆς ἐπαναστάσεως. Εἶναι ἀδύνατον νὰ συνδεθῇ πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς ἐπαναστάσεως ἡ ἀποφυγὴ τῶν ὑπερβολῶν, διότι ἡ ἐπανάστασις καταλύει τὸ ὑπάρχον δίκαιον καὶ στρέφει τὴν ψυχὴν καὶ τὸ βλέμμα πρὸς τὸν οὐρανόν, ὅπου πιστεύει ὅτι θὰ εὕρῃ τὸ καλλίτερον δίκαιον διὰ νὰ τὸ καταβιβάσῃ εἰς τὴν γῆν καὶ νὰ τὸ ἐγκαθιδρύσῃ. Δὲν τὸ ἐπιτυγχάνει πάντοτε. Συχνὰ μάλιστα ἡ ἀποτυχία ὠθεῖ εἰς τὴν ἀντίδρασιν. Ἀλλ’ οἱ εὐγενεῖς σκοποὶ κάθε ἐπαναστάσεως, ἡ ὁποία τείνει εἰς ἓν ἰδεῶδες οἷον, ἦτο τὸ ἰδεῶδες ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὴν ἐπανάστασιν, οἱ ὁποῖοι ἐφρόνουν ὅτι μετὰ τὴν καταστροφὴν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ τὸ καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἔφερε τὴν καταστροφήν, ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ἐπαναστάται εἶναι ἄξιοι τιμῆς, ὄχι μόνον διὰ τὸ ἔργον τοῦ στρατοῦ τοῦ Ἕβρου, ἀλλὰ καὶ διότι ἐτόλμησαν νὰ ἐπαναστατήσουν, εἶναι ἄξιοι τιμῆς. Τὰς ὑπερβολάς των δὲν τάς ἐπιδοκιμάζομεν. Καὶ ὅλοι οἱ δημοκρατικοὶ ἀρχηγοὶ σᾶς ἔδωσαν ὅλην τὴν δυνατὴν δι’ αὐτὰ ἱκανοποίησιν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Θὰ ἀκολουθήσω τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διὰ νὰ ἐπανέλθω μετ’ ὀλίγον καὶ πάλιν ἐπὶ τοῦ ἰδίου σημείου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ὅλην τὴν βάσιν τῆς ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διὰ νὰ ἀποδείξῃ πόσον σφαλερῶς ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις διορίσασα ἕνα ἐκ τῶν μετασχόντων τότε τῆς ἐπαναστατικῆς ἐνεργείας, ἔφερε τὸ παράδειγμα τοῦ κ. Βασιλείου, ὁ ὁποῖος ἠρνήθη νὰ δεχθῇ τὴν προσφερθεῖσαν εἰς αὐτὸν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἁπλῶς καὶ μόνον, διότι ὑπῆρξεν ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τῆς Ἐπαναστάσεως. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω βεβαίως πόθεν ἔχει τὴν πληροφορίαν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν ὅτι τοῦ τὸ εἶπεν ὁ ἴδιος—ἀλλὰ γνωρίζω ὅτι καλέσας τὸν κ. Βασιλείου καὶ ἐπιμείνας παρ’ αὐτῷ, ὅπως δεχθῇ τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, πρῶτον μοῦ ἐζήτησε χρόνον νὰ σκεφθῇ, καὶ μοῦ ἔδωκεν ἔπειτα τὴν ἀπάντησιν ὅτι, παρ’ ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν εἶχε νὰ δεχθῇ τὴν τιμητικωτάτην ταύτην θέσιν καὶ νὰ βοηθήσῃ τὴν νέαν προσπάθειαν τῆς ἀναγεννήσεως τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ὑποχρεωμένος δυστυχῶς διὰ λόγους οἰκονομικοὺς νὰ μὴ δεχθῇ αὐτήν. Δὲν ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Βασιλείου θὰ ἐξωμολογεῖτο εἰς ἐχθροὺς τῆς Ἐπαναστάσεως τὰ αἰσθήματά του, αὐτὴν τὴν εὐθιξίαν, τὴν ὁποίαν τῷ ἀποδίδει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ δὲν θὰ μοῦ ἔλεγεν ἐμένα, «μὰ ξεύρεις ἐγὼ δὲν εἶμαι ὁ κατάλληλος, διότι ἔκαμα αὐτὸ κι’ αὐτό». Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶ ὅτι πράγματι εἶχε τοιαύτην γνώμην περὶ τοῦ πράγματος αὐτοῦ ὁ κ. Βασιλείου καὶ δὲν θὰ μοῦ τὴν ἔλεγεν. Ἀλλὰ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διῆλθε ἀβρόχοις σχεδὸν ποσὶ πολὺ κατ’ ἐπιφάνειαν τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον τοῦ ἔφερα διὰ τῆς ἐγγράφου ἀπαντήσεώς μου ὅτι, πῶς ἐξεγείρεσθε ὅτι τὸν ἀντιπρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου, τὸν δικαιοδοτοῦντα μετέθεσα προάγων αὐτὸν εἰς τὴν θέσιν τοῦ διοικοῦντος τὴν δικαιοσύνην εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀφοῦ μάλιστα ἦτο τοιοῦτος, καθ’ ὃν χρόνον μετείχετε σεῖς τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ μετεῖχε τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ἀγγελόπουλος ὁ ὁποῖος δὲν ἀνῆκεν εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ἀλλὰ νομίζω ἀνῆκεν εἰς τὸ ἄλλο κόμμα τὸ μοναρχικόν, τοῦ κ. Μεταξᾶ; Πῶς εἶναι φυσικὴ ἡ ἐρώτησις νὰ ἀνεχθῆτε τότε νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐνῷ ἐφόσον τὸ Σύνταγμα δὲν εἶχεν ἀκόμη τότε ἐφαρμοσθῆ καὶ εἴχετε τὴν παροῦσαν Συντακτικὴν Συνέλευσιν, δὲν ἐκωλύεσθε ἀπὸ τὴν μονιμότητα καὶ τὴν ἰσοβιότητα, διὰ νὰ τὸν ἀπομακρύνητε καὶ εἴχετε τὴν ἀξίωσιν ἐγὼ νὰ τὸν διατηρήσω μόνον ὡς ἀντιπρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου, προεδρεύοντα τακτικῶς τῶν τμημάτων αὐτοῦ νὰ τὸν διατηρήσω μέν, ἀλλὰ νὰ τὸν διατηρήσω μειωμένον; μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ φανῶ εὐχάριστος εἰς ἓν πολιτικὸν κόμμα. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μᾶς εἶπε «δὲν τὸ ἐζήτησα, διότι δὲν ἤθελα νὰ γεννῶ ζητήματα», καὶ ἀναγνωρίζω ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀποφεύγει, ὅσον τοῦ εἶναι δυνατόν, νὰ γεννᾷ ζητήματα, πρέπει ὅμως νὰ εἴπω ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐγεννήθησαν ἀρκετὰ ζητήματα καὶ ἐπεβλήθη ἡ λύσις αὐτῶν, ἡ ὁποία ἔθιξεν ὁλοκλήρους κατηγορίας πολιτῶν πολὺ σοβαρώτερον, παρ’ ὅσον θὰ ἔθιγεν ἡ ἀπομάκρυνσις ἑνὸς προσώπου τοῦ κ. Γεωργιάδου ἀπὸ τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου. Βέβαια πολὺ ὀλιγώτερον θὰ ἔθιγεν ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ κ. Γεωργιάδη παρ’ ὅσον ἔθιγεν ἡ ἐκβολὴ ἐκ τοῦ στρατοῦ ἑκατοντάδων ἀξιωματικῶν τὴν ἐπιοῦσαν πολέμων, κατὰ τοὺς ὁποίους εἶχον ἀγωνισθῆ καὶ εἶχον ἀφίσει πολλοὶ ἐξ αὐτῶν κομμάτια τῆς σαρκός των εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἡ ἀποφυγὴ τῆς ἀνακινήσεως ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ προκαλέσωσιν ἔριδας, εἶναι ἡ αἰτία τῆς παραλείψεως αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Ὑποθέτω μόνον ὅτι ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, γνωρίζων πόσον ἀξίως κατεῖχε τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου ὁ τόσον διακεκριμμένος αὐτὸς δικαστικὸς λειτουργός...

§107Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διαμαρτύρομαι.

§108Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός)... κατὰ κακὴν ἀναγνώρισιν, ὅσον καὶ ἂν διαμαρτύρησθε δὲν ἠθελήσατε νὰ ἀνακινήσητε ἕνα τοιοῦτον ζήτημα. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ ὅλην τὴν ἐπίθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἓν μόνον σημεῖον εἶναι τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον προσοχῆς. Ὅλα τὰ ἄλλα δὲν ἠμποροῦν νὰ σταθοῦν μίαν στιγμήν. Ὁ Γεωργιάδης ἦτο ὁ καλλίτερος ἐκ τῶν ὑποψηφίων τῶν ἐχόντων τὰ προσόντα, τὸν ὁποῖον ἠμπορούσαμεν νὰ ἀναβιβάσωμεν εἰς τὴν θέσιν, ὅπου τὸν ἀνεβιβάσαμεν. Εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος παρέχει περισσότερον παντὸς ἄλλου τὴν ἐγγύησιν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ θέσῃ εἰς τὴν θέσιν της τὴν εἰσαγγελικὴν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία εἰς τὴν καθυστέρησιν τῆς ἀπονομῆς τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης ἔχει μίαν τόσον βαρεῖαν εὐθύνην. Ὁ κ. Γεωργιάδης λοιπὸν ἦτο ὁ καλλίτερος τῶν δυναμένων νὰ διορισθοῦν, ἦτο διακεκριμμένος δικαστικὸς λειτουργὸς φθάσας εἰς τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα μετὰ 11 μόνον ἔτη ἀπὸ τῆς εἰσόδου του εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ὡς Παρέδρου εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον. Δὲν ἔχει λοιπὸν τίποτε ἄλλο, δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ μὲ κατηγορήσῃ παρὰ μόνον ἐὰν ὑποθέτῃ ὅτι δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ἐπαρκῶς καὶ ὅτι δὲν ἐζύγισα εἰς τὴν συνείδησίν μου σοβαρῶς τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ διορισμός του θὰ ἠρέθιζε τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Αὐτὸ θὰ ἦτο ἡ μόνη κατηγορία, ἡ ὁποία θὰ ἠμποροῦσε νὰ μοῦ ἀπευθυνθῇ, ἀλλὰ εἴδατε ὅμως ὅτι ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον καὶ πλέον ἔτος ὑπῆρξα ἀμφιρρέπων ἐνώπιον τῆς δυσχερείας τοῦ νὰ διορίσω τὸ καλύτερον πρόσωπον μὲ τὸν κίνδυνον τοῦ νὰ ἐρεθίσω ἕν κόμμα καὶ τῆς γενικωτέρας ἀνάγκης νὰ διορίσω ἀνθρώπους συνετοὺς κατὰ τὰ ἄλλα, ἀλλὰ μὴ ἔχοντας τὴν πυγμὴν ἡ ὁποία χρειάζεται διὰ τὴν καλὴν διοίκησιν ἐκ μέρους τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, τῆς εἰσαγγελικῆς ἰδίως ἱεραρχίας. Ὅταν ἔφθασα νὰ παραμερίσω τὸν ἐρεθισμὸν τὸν ὁποῖον ἐγνώριζα ὅτι θὰ προκαλέσω, ἔφθασα νὰ κάμω ὅπως εἶπα πρὸ μικροῦ ὅταν ἐπέστρεψα ἐκ τοῦ ταξειδίου εἰς τὴν Ἄγκυραν καὶ εὑρέθηκα ἐνώπιον μιᾶς ἀποτυχούσης ἀποπείρας πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ καθεστῶτος, εἰς τὴν ὁποίαν ἂν ὄχι τὸ μοναδικόν, ἀλλὰ τὸν πρωτεύοντα ρόλον ἔπαιξε, δὲν λέγω τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ἀλλὰ ὁ μοναρχικὸς κόσμος. Δὲν εὑρέθη μόνον ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἐκδηλώσεως. Ὅπως ἔλεγον πρὸ ὀλίγου ὁ τόσον συνετὸς ἐπὶ τόσον χρόνον πρώην Βασιλεὺς ἐνόμισεν, ὅτι ἐπέστη ὁ καιρὸς νὰ ὁμιλήσῃ.

§109Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποτὲ δὲν ὑπῆρξε συνετός.

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ μοναρχικὸς τύπος ἐν Ἑλλάδι ἤρχισε πάλιν νὰ θέτῃ τὸ ζήτημα τοῦ Πολιτεύματος, τὸ δὲ δυστύχημα εἶναι ὅτι αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁ κατ’ ἐξοχὴν συντηρητικὸς πολιτευτής, ὁ ὁποῖος μᾶς διεκήρυξε τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν εἶναι διατεθειμένον οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἐπαναστατικὴν πρᾶξιν νὰ κάμῃ.

§111Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω.

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ δυστύχημα εἶναι ὅτι ἐνῷ τὸ ἐπαναλαμβάνει καὶ ἐνῷ εἶμαι βέβαιος ὅτι εἶναι εἰλικρινὴς ἐπαναλαμβάνων αὐτό, δυστυχῶς ὅμως αἱ δηλώσεις του τῶν ὁποίων τὴν εἰλικρίνειαν δὲν ἀμφισβητῶ εὑρίσκονται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς ἄλλα, δηλώσεις του οὐχὶ ἅπαξ γενομένας, οὐχὶ βέβαια ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἔξω αὐτῆς, ἀλλὰ βεβαίως γενομένας, διότι οὐδέποτε ἀπεδοκιμάσθησαν. Μετὰ τὰς δηλώσεις αὐτὰς ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καθησυχάζων τὰς ἀνησυχίας του, τὰς ὁποίας ἐκ μέρους τῆς Κοινῆς Γνώμης γεννᾷ ἡ ἰδέα ὅτι ἐνδεχομένη ἐπιτυχία τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὰς ἐκλογὰς θὰ ἐδημιούργει πολιτικὸν ζήτημα καὶ τὰς συνηρτημένας μὲ αὐτὸ συμφορὰς διὰ τὴν Χώραν, ἐδήλωσεν ἔτι ἅπαξ, ὅτι τὴν νίκην του τὴν ἐνδεχομένην εἰς τὰς ἐκλογὰς, δὲν θὰ τὴν θεωρήσῃ ὡς λύουσαν καθ’ ἑαυτὴν τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, δὲν θὰ καλέσῃ δηλαδὴ τὴν ἐπιοῦσαν τῶν ἐκλογῶν τὸν πρώην Βασιλέα διὰ νὰ ἀνέλθῃ καὶ πάλιν εἰς τὸν θρόνον, θὰ ἔχῃ ἐπιφυλάξεις ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιβολὴν τὴν ὁποίαν θὰ προσπαθήσουν νὰ ἀσκήσουν οἱ φίλοι του, θὰ εἴπῃ «ἐπιφυλάσσομαι». Ἀλλ’ ἡ ἐπιφύλαξις αὐτὴ εἶναι, εἶμαι βέβαιος χωρὶς ἀκριβῶς νὰ τὸ ἀντιλαμβάνησθε, εἶναι πρᾶξις κατ’ ἐξοχὴν ἐπαναστατική. Διότι ἐδηλώσατε ὅτι ὅταν ἔλθητε πλειοψηφῶν εἰς τὰς τὰς ἐκλογάς, θὰ καλέσητε τὸν Λαὸν εἰς δημοψήφισμα.

§113Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ποῖος σᾶς τὰ εἶπεν αὐτά;

§114Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι δηλώσεις σας αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐπανάληψιν ἔγιναν καὶ εἰς τοὺς ἐγχωρίους καὶ εἰς τοὺς ξένους δημοσιογράφους καὶ οὐδέποτε τὰς ἀπεδοκιμάσατε.

§115Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἔκαμα ποτὲ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν δηλώσεις περὶ τοῦ καθεστῶτος, αἱ δὲ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὅταν ἔγιναν, δὲν ἦσαν αὐταί.

§116Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος δεικνύει κατὰ τὸν τελευταῖον χρόνον μίαν ἐξέλιξιν, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ μᾶς εὐχαριστῇ βέβαια. Ἐνῷ εἰς παλαιὰν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐδήλωσεν ὅτι ἐν περιπτώσει ἐπιτυχίας τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὰς ἐκλογάς, ὅπως προηγουμένως εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ θεωρήσῃ τὴν ἐπιτυχίαν αὐτὴν ὡς ἔχουσαν σημασίαν διὰ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, καὶ ὅτι οὔτε ἀξίωσιν περὶ δημοψηφίσματος θὰ ἀποδεχθῇ, ἐὰν δὲν τὴν ἀπεδέχοντο τὰ κόμματα τὰ ἄλλα, ἐνῷ εἶπεν αὐτὰ ρητῶς, τελευταίως ὁμιλεῖ περὶ πολιτειακῶν φρονημάτων τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ ἐπὶ πλέον ἐδήλωσεν εἰς ἐμὲ καὶ εἰς μερικοὺς ἄλλους ἀρχηγοὺς τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων ὅτι, ἐὰν ἤθελεν ἀξιωθῇ ἀπὸ τὸν Λαὸν νὰ ἐνεργηθῇ δημοψήφισμα δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντισταθῇ εἰς τοιαύτην ἀξίωσιν, ὅπερ σημαίνει ὅτι, ἐὰν ἐσχημάτιζε Κυβέρνησιν θὰ ἐνήργει δημοψήφισμα.

§117Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὥστε δὲν ἔχομεν ἑπομένως μόνον τὰς δηλώσεις τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τὰς γενομένας εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἔχομεν καὶ δηλώσεις αὐτοῦ γενομένας καὶ πρὸς ἕνα τοὐλάχιστον, ἐκ τῶν ἀρχηγῶν τῶν Δημοκρατικῶν κομμάτων.

§118Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρὸς τρεῖς.

§119Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός)........... σαφεῖς καὶ κατηγορηματικάς! Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὁ μοναρχικὸς κόσμος μὲ μέμφεται ὅτι δὲν ἀσφαλίζω τὸ ἐνδεχόμενον κανονικῆς διαδοχῆς τῆς Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως. Ὅλοι ἐννοεῖτε τὶ σημαίνει τοῦτο. Ἀλλ’ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῶ ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐπανῆλθον πάλιν εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνὴν καὶ ἀνέλαβον τὰς εὐθύνας καὶ τῆς ἐξουσίας καὶ τῆς διακυβερνήσεως ἑνὸς κόμματος μεγάλου ὡς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐνόμισα ὅτι καθῆκον μου ἦτο νὰ ἐργασθῶ καὶ νὰ ἐργασθῶ συστηματικῶς, ὅπως ἐξασφαλισθῇ ἐν δεδομένῃ περιστάσει ἡ κανονικὴ διαδοχὴ Κυβερνήσεως Δημοκρατικῆς ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Δὲν ἐνήργησα τοῦτο κατ’ ἰδίαν καὶ ἀνεπισήμως. Γνωρίζει ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι εἰς τὰς γερουσιαστικὰς ἐκλογὰς ὁμιλῶν καὶ πάλιν ἐν Θεσσαλονίκῃ, διὰ νὰ λογοδοτήσω εἰς τὸν Λαὸν καὶ ζητήσω ἐκ νέου τὴν ἐμπιστοσύνην του, ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ ἐπιληφθῶ καὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ μὲ τὸν καλλίτερον δυνατὸν τρόπον νὰ ἐργασθῶ, ὅπως προετοιμασθῇ ἡ ἀτμόσφαιρα ἡ ἀναγκαία διὰ τὴν ὁμαλὴν διαδοχὴν τῶν κυβερνήσεων. Ὅταν κατὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως προσέλαβον ὡς συνάδελφόν μου τὸν κ. Γονατᾶν, μέλος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ γενικὸν διοικητὴν Μακεδονίας, τὸ Λαϊκὸν κόμμα διέπραξε τὸ θεμελιῶδες σφάλμα νὰ δημιουργήσῃ ζήτημα ἐκ τῆς προσλήψεως αὐτοῦ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ νὰ δημιουργήσῃ τὴν ἐντύπωσιν, ὁσονδήποτε ἐσφαλμένη καὶ ἂν εἶναι ὅτι, τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν ἐννοεῖ νὰ λησμονήσῃ τὸ θλιβερὸν παρελθόν, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἔχει εἰς τὴν συνείδησίν του ἀριθμὸν τοὐλάχιστον προγραφῶν.

§120Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πόθεν τὸ ἐξάγετε αὐτὸ κ. Πρόεδρε; Ἀρκεσθῆτε εἰς τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας κάμετε διὰ νὰ ἐρεθίζητε πάντοτε καὶ νὰ κεντᾶτε τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Ἀλλὰ μὴ τοῦ ἀποδίδητε πράξεις, αἱ ὁποῖαι γνωρίζετε ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, διότι ἄλλοτε σᾶς κατέστησα γνωστὸν καὶ διὰ τῶν ἐπιστολῶν μου καὶ διὰ δημοσιεύσεως δηλώσεών μου, τὶ εἶπα ὅταν ἐνεφανίσθην τὸ πρῶτον ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι δὲν ἐννοεῖ ἐκ τοῦ παρελθόντος ἐκείνου οὐδεμίαν νὰ ἀξιώσῃ καταδίωξιν ἢ οἱανδήποτε ἐνέργειαν. Εἶπον δὲ μάλιστα ὅτι δὲν θεωρῶ αὐτὰ ἐγκλήματα προσώπων, ἀλλὰ αὐτὰ ἦσαν ἐγκλήματα κατὰ τῆς πολιτείας, κατὰ τοῦ πολιτισμοῦ τῆς Ἑλλάδος, κατὰ τῆς δικαιοσύνης, καὶ καθῆκον ἔχομεν ὅλοι νὰ συντρέξωμεν καὶ νὰ συμβάλωμεν ὅπως ἀποκατασταθοῦν αὐτὰ τὰ δίκαια. Ἐὰν θέλητε νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τῆς ἀκριβείας, θὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐδήλωσα ἐγώ, ἄλλως δύνασθε νὰ λέγητε ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου ὅσα θέλετε. Ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι δὲν θὰ πείσετε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῶν λόγων μου. Θὰ χρησιμεύσουν μόνον οἱ λόγοι σας διὰ νὰ ἐξερεθίσουν τὴν κοινὴν γνώμην, ἵνα ἀναπτύξουν τὸ χάσμα τὸ ὁποῖον ἐγὼ πρῶτος προσεπάθησα διὰ θυσιῶν πολλῶν νὰ τὸ γεφυρώσω.

§121Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ πιστεύητε εἰς τὴν συνείδησίν σας, ὅτι ὁμιλῶ διὰ νὰ ἐξερεθίσω τὴν κοινὴν γνώμην. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐχειροκρότησα τὰς δηλώσεις τὰς πρώτας, δὲν δύναμαι δυστυχῶς νὰ χειροκροτήσω τὰς τελευταίας σας δηλώσεις. Δὲν δύναμαι νὰ χειροκροτήσω τὰς δηλώσεις τῶν ὁποίων ἡ ἀκρίβεια δὲν ἠμπορεῖ νὰ διαμφισβητηθῇ μετὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Τὰ δὲ πράγματα εἶνε ἀρκετὰ σοβαρά, ὥστε καθ’ ἣν στιγμὴν προκαλοῦμαι καὶ πάλιν, καὶ σήμερον διὰ τὸν διορισμὸν τοῦ κ. Γεωργιάδη νὰ ἔχω τὸ καθῆκον νὰ ἀσχολοῦμαι μὲ αὐτό. Δὲν ἠμπορῶ νὰ μὴ τὸ κάμω. Τοῦτο θὰ ἐφαίνετο ἀληθὴς φυγομαχία. Σᾶς προσθέτω ὅμως καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα. Ἐὰν ἐγὼ προσεποιούμην τὸν τυφλὸν καὶ τὸν μὴ βλέποντα, δὲν θὰ ὠφελεῖτο ἐκ τούτου τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἤμην τυφλὸς τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν βλέπω καὶ ὅτι εἶμαι ἕτοιμος νὰ ἀντιμετωπίσω κάθε κίνδυνον δὲν βλάπτει τὸ Λαϊκὸν κόμμα, διότι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅσον καὶ ἂν τοῦτο θὰ πειράξῃ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅτι ἀποτελῶ βεβαίως ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων στήλων τῆς δημοσίας τάξεως ἐν Ἑλλάδι καὶ τῆς ἡσυχίας εἰς κάθε περίστασιν, ἡ ὁποία θὰ ἠμποροῦσε νὰ παρουσιασθῇ.

§122Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ θὰ τὸν πειράξῃ;

§123Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἰξεύρω, τὸ εἶπον μὲ τρόπον νὰ μὴ πειράξῃ. Γνωρίζετε ὅτι ἓν μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητηθῇ, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἠμπορῶ νὰ εἴπω χωρὶς νὰ θίξω κανένα, ὅτι σχετικῶς τοὐλάχιστον εἶμαι ἐκ τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν εἰς τὸν ὁποῖον τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔχει μεγάλην ἐμπιστοσύνην καὶ ὅτι εἰς μίαν δύσκολον στιγμήν, ἐὰν βγῶ νὰ προτάξω τὸ στῆθός μου διὰ νὰ προλάβω μερικὰς παρεκτροπάς, θ’ ἀκουσθῶ ἀποτελεσματικώτερον, ἀπὸ κάθε ἄλλον εἴτε ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκομένων, εἴτε ἐκ τῶν ἔξω αὐτῆς. Δὲν τὰ λέγω αὐτὰ διὰ νὰ καυχηθῶ δι’ αὐτό, δὲν μοῦ ὀφείλεται καὶ χάρις τις διὰ τοῦτο, ἴσως τοῦτο ὀφείλεται εἰς πλάνην τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ βεβαίως ἀποτελῶ ἓν ἀπὸ τὰ ἰσχυρότερα ἐρείσματα τῆς δημοσίας τάξεως καὶ τῆς εἰρηνικῆς ἐξελίξεως τῆς χώρας. Ἀλλὰ ἐὰν νομίζητε ὅτι ἀρκεῖ μόνον αὐτὸ τὸ κῦρος τὸ εἰδικόν μας διὰ νὰ ἐξασφαλίσω εἰς τὴν χώραν τὴν ὁμαλὴν διαδοχὴν τῶν κυβερνήσεων ἀπὸ τῆς μιᾶς πτέρυγος εἰς τὴν ἄλλην, ἐὰν νομίζητε ὅτι ἀρκεῖ μόνον ἡ πολιτική μου, πλανᾶσθε. Ἐφ’ ὅσον γίνεται προσπάθεια πρὸς βιαίαν ἀνατροπὴν τοῦ καθεστῶτος διὰ τῆς ὁποίας δὲν σᾶς θεωρῶ καθόλου οὐδὲ πόρρωθεν ὑπεύθυνον, ἀλλὰ διὰ τὰς ὁποίας θεωρῶ ὑπεύθυνον τὸν μοναρχικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος γενικῶς, ὄχι σᾶς, ἐπαναλαμβάνω, ἐφόσον γίνονται καὶ δὲν εἶναι μόνον ἡ γενομένη, εἶναι καὶ αἱ γενόμεναι καθ’ ἡμέραν ἀτελεσφόρητοι εὐτυχῶς προσπάθειαι, εἶμαι βέβαιος ὅτι ὄχι μόνον δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ καὶ ἂν ἐκδηλωθῇ ἀπόπειρα βιαίας ἀνατροπῆς τοῦ καθεστῶτος, ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ἐκδηλωθῇ κἂν γνωρίζω δὲ καλῶς ὅτι ἡ ἐργασία εἶνε διαρκὴς καὶ ἄπαυστος καὶ ὅταν εἰς τὰς ἐργασίας αὐτὰς τὰς ἀνατρεπτικὰς ἔρχεται ὁ συντηρητικώτατος, ὁ σωφρωνέστατος τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἔρχεται καὶ ἐκεῖνος λέγω, νὰ δίδῃ ἐνίσχυσιν διὰ τῶν δηλώσεών του ὅτι ἐνδεχομένῃ νίκῃ του δὲν θὰ θεωρήσῃ δικαιολογοῦσαν αὐτόν πρὸς μεταβολὴν τοῦ τύπου τοῦ πολιτεύματος, ἀλλ’ ὅπως εἶπεν καὶ πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἐὰν τοῦ ζητηθῇ τότε καὶ ἐγὼ ξεύρω πῶς θὰ τοῦ ζητηθῇ ἀπὸ τούς φίλους του θορυβωδῶς μάλιστα καὶ ἐπιμόνως, ἐὰν τοῦ ζητηθῇ νὰ κάμῃ ἕν δημοψήφισμα θὰ τὸ κάμῃ.

§124Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Παπαναστασίου ἔδωσε τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἀναφέρει ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ λέγω ὅτι αἱ πληροφορίαι αὐταὶ δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς.

§125Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ψεύδεσθε κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας αἱ δηλώσεις σας. Ψεύδεσθε ἐπανειλημμένως.

§126Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὴ νομίζετε ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νά σᾶς ἀκολουθήσω εἰς τὰς λέξεις αὐτάς.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ δώσετε ἐξηγήσεις κ. ἀρχηγὲ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, δὲν δύναται νὰ διεξαχθῇ οὕτω συζήτησις.

§128Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐὰν εἰς τὴν ἀξίωσίν μου ὅπως ὁ ἀνεξάρτητος ὑποψήφιος γερουσιαστὴς Θεσσαλονίκης ὁ ὁποῖος ἐπρόκειτο νὰ ὑποστηρηχθῇ ἀπὸ 4 κόμματα δημοκρατικὰ καὶ ἀπὸ τὸ Λαϊκόν, δηλώσῃ ὅτι θὰ ἐργασθῇ πρὸς πιστὴν τήρησιν τοῦ Συντάγματος δὲν μοῦ ἀντεῖπεν ὅτι αὐτὸς καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν ἐψήφισαν ὅλα τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, ὅτι ἔχουν δι’ ὡρισμένα ἐξ αὐτῶν ἐπιφυλάξεις καὶ ὅτι ἐπὶ πλέον αὐτός ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποκρούσῃ ἀξίωσιν τοῦ λαοῦ ὅπως ἐνεργηθῇ δημοψήφισμα διὰ τό Πολίτευμα, διότι, ὡς προσέθεσε, τοιαύτη ἐνέργεια κατὰ τὴν ἰδικήν του ἀντίληψιν δὲν θὰ ἦτο ἐπαναστατική, ἐνῷ κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν θὰ ἦτο εἰς ἄκρον ἐπαναστατική. Τὸν ἐρωτῶ ἐὰν αὐτὸ δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβές. Τὸν ἐρωτῶ νὰ μοῦ ἀπαντήσῃ.

§129Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σᾶς εἶπα κ. Παπαναστασίου τὰ περὶ δημοψηφίσματος καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς... (Θόρυβος).

§130Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Καὶ ἐπανερχόμενος λέγω τοῦτο: Δὲν ἀρκεῖ ἡ ἰδική μου πολιτική, προσπαθοῦντος νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν περαιτέρω ὁμαλὴν πολιτικὴν τῆς Χώρας καὶ τὴν ὁμαλὴν διαδοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς δεξιᾶς εἰς τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα. Διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό, ἐφ’ ὅσον ὁ μοναρχικὸς κόσμος ἐπιδιώκει διαρκῶς ἀνατροπάς, τὰς ὁποίας εἶναι ἀνίκανος νὰ ἐπιτύχῃ. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἐνισχύεται αὐτὸς ὁ μοναρχικὸς κόσμος ἀπὸ συντηρητικώτερον καὶ ἐμφρονέστερον πολιτικὸν ἀρχηγόν, τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διὰ τῶν δηλώσεών του, ὅτι δὲν θὰ θεωρήσῃ μὲν τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὡς δικαιολογοῦσαν ἄμεσον πρόσκλησιν τοῦ πρώην Βασιλέως, ἀλλὰ θὰ θεωρήσῃ ὅτι εἶναι ὑποχρέωσίς του, ἂν τοῦ ζητηθῇ, καὶ τὸν πληροφορῶ ὅτι θὰ τοῦ ζητηθῇ θορυβωδῶς ἀπὸ τοὺς φίλους του, ἂν τοῦ ζητηθῇ θὰ κάμῃ δημοψήφισμα, θὰ τὸ κάμῃ, διότι ταῦτα λέγων ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐξαγγέλλει ἐνώπιον ὅλου τοῦ κόσμου, πρὸς πληροφορίαν καὶ ἡμῶν τῶν δημοκρατικῶν, ὅτι εἶναι ἕτοιμος, παρὰ τὴν εἰλικρινῆ διάθεσίν του νὰ μὴ γίνῃ ἐπαναστάτης, νὰ διαπράξῃ μίαν τοὐλάχιστον ἐπανάστασιν, αὐτὴν δηλαδή, τοῦ νὰ καταλύσῃ τὸ πολίτευμα ἀντισυνταγματικῶς. Πρέπει νὰ δώσω ἀκόμη μίαν πληροφορίαν καὶ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κοινὴν Γνώμην ὅτι ὅτε ἐψηφίζετο τὸ Πολίτευμα διεμήνυσα δι’ ἑνὸς φίλου μου πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Παρατάξεως εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι τοῦ συνιστῶ θερμῶς νὰ μὴ χαρακτηρίσουν τὸ Πολίτευμα ὡς ἀνεπίδεκτον ἀναθεωρήσεως οὔτε εἰς τὰς θεμελιώδεις αὐτοῦ διατάξεις. Συνέστησα θερμῶς νὰ προβλεφθῇ μία διαδικασία ἐνδεχομένης ἀναθεωρήσεως καὶ τῆς μορφῆς ἀκόμη τοῦ Πολιτεύματος, ἀλλὰ διαδικασίας παρεχούσης ὅλας τὰς ἐγγυήσεις ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον μιᾶς ἐπαναστατικῆς μεταβολῆς τοῦ καθεστῶτος τοῦ Πολιτεύματος. Δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθην.

§131Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εὐτυχῶς δηλαδή.

§132Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθην, διότι τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ἂν ἤθελεν ὑποτεθῇ ἡμέραν τινὰ δυνατὴ ἡ μεταβολὴ τῶν σκέψεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, κανεὶς δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ στηρίξῃ τὸ Πολίτευμα, τὸ ὁποῖον εἶναι γραμμένον ἁπλῶς εἰς τὰ χαρτιά, ἂν ὄπισθεν αὐτοῦ ἡ Λαϊκὴ Γνώμη εἶναι ἐναντία, ὄχι ἡ γνώμη τῆς στιγμῆς· ταύτην δὲν δέχομαι ὡς ἱκανὴν νὰ μετατρέψῃ τὸ Πολίτευμα. Ἂν δὲ τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν προτίθεται, καὶ προφανῶς δὲν προτίθεται εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς νὰ θέσῃ ζήτημα καθεστωτικὸν ἀλλὰ θὰ εἴπῃ ὅτι ἐγὼ κάθε ἄλλο, ἐγὼ εἶμαι νομοταγής, ἐγὼ σᾶς ζητῶ μόνον νὰ μοῦ δώσητε τὴν ψῆφον σας διὰ νὰ σᾶς σώσω ἀπὸ τὰ χάλια, εἰς τὰ ὁποῖα σᾶς ἔφερε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἐὰν ἕως τότε διατηρηθῶ εἰς τὴν ἀρχήν, ὅπερ τὸ ὑποθέτω μετά τινας πιθανότητας ὅτι θὰ διατηρηθῶ, ἂν λοιπὸν γίνῃ ἡ ἐκλογὴ ὑπὸ τοιούτους ὅρους, τὶ δικαιώματα ἔχει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νὰ διεξαγάγῃ ἕνα δημοψήφισμα, δηλαδὴ νὰ μεταβάλῃ τὸ καθεστὼς τὸ Πολιτικόν, ἄνευ τῆς ἐξηλεγμένης σταθερᾶς γνώμης τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ μιᾶς διαδικασίας, τῆς ὁποίας τὴν ἀξίαν ὁσάκις ἐνεργεῖται μονομερῶς, ὅλοι γνωρίζομεν; Διὰ τοῦτο λοιπὸν φρονῶ ὅτι ἡ πρόνοια ὅπως περιληφθοῦν διατάξεις ἐνδεχομένης ἀναθεωρήσεως, δὲν θὰ ἔβλαπτε κατ’ οὐδένα λόγον τὸ Πολίτευμα τὸ Δημοκρατικὸν τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει, καθ’ ὅλας τὰς ἀνθρωπίνους πιθανότητας, ἡ ἰδέα, ὅτι πρόκειται νὰ παύσῃ νὰ στέργῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, δὲν θὰ τὸ ἐξέθετε λοιπὸν εἰς οὐδένα κίνδυνον ἡ ὕπαρξις τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἐνῷ τὸ ἐναντίον τὸ ἐκθέτει εἰς κίνδυνον, διότι οἱ ὑποβλέποντες τὸ Πολίτευμα αὐτὸ καὶ πρὸς τὴν συνείδησίν των συμβαίνει νὰ εὑρίσκωνται ἐν τάξει λέγοντες: «Μὰ τὶ θέλετε νὰ κάμωμεν, ἀφοῦ μᾶς ἔχετε κλείσῃ τὸν δρόμον καὶ δὲν ἠμποροῦμεν οὔτε ν’ ἀποδείξωμεν ὅτι εἴμεθα οἱ περισσότεροι;». Ἀλλὰ αὐτὰ εἶναι ἕνας σπουδαῖος λόγος διὰ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διὰ νὰ γίνῃ ἐπαναστάτης ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, καὶ μὴ μοῦ λέγῃ ὅτι δὲν θὰ γίνῃ ποτὲ ἐπαναστάτης. Εἶπον, κύριοι, καὶ πάλιν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὴν βαθυτάτην πεποίθησίν μου ὅτι τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα δὲν ὑπάρχει κανεὶς φόβος νὰ πάθῃ ποτὲ ἀπὸ τὴν ἐπίθεσιν τῶν ἀντιπάλων. Τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα δύναται νὰ διακινδυνεύσῃ μόνον ἀπὸ τὰ σφάλματά του. Τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα, ἐφόσον ἡ Δημοκρατικὴ παράταξις κατορθώνει νὰ δίδῃ Κυβερνήσεις ἐξασφαλιζούσας εἰς τὴν Χώραν κάποιαν πολιτικὴν σταθερότητα, τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα, δὲν πρέπει νὰ φοβῆται ἀπὸ τὴν ἐπίθεσιν τῶν ἀναμφισβητήτως ὀλίγων, τῶν ἀναμφισβητήτως μειοψηφούντων, οἱ ὁποῖοι φυσικὸν εἶναι, ἀκριβῶς διότι μάχονται ὑπέρ εἰδώλων κατηργημένων εἰς ὅλον τὸν κόσμον (χειροκροτήματα) ἐπειδὴ μάχονται, λέγω, ὑπὲρ τοιούτων εἰδώλων εἶναι φυσικὸν ὅτι κάθε ἡμέραν νὰ ὀλιγοστεύουν. Εἶναι φυσικὸν ὅτι ὅλαι αἱ ζῶσαι δυνάμεις τοῦ Ἔθνους εἶναι ἀδύνατον νὰ τραποῦν τὴν ὁδὸν πρὸς τὰ ὀπίσω, διὰ νὰ ἐνισχύσουν τὸ μοναρχικὸν κόμμα, ὅταν μάλιστα ἔχομεν τοὺς θεωρητικοὺς τοῦ μοναρχισμοῦ, οἱ ὁποῖοι, μὴ ὄντες πολιτικοὶ καὶ ἐκθέτοντες ἐλευθέρως τὰς γνώμας των ἄνευ τῆς ἐπιφυλάξεως ποὺ ἐπιβάλλει ἡ πολιτικὴ σύνθεσις, δὲν διστάζουν νὰ γράφουν δι’ ἄρθρων τὰ ὁποῖα δημοσιεύουν εἰς τὰς ἡμερησίας ἐφημερίδας εἰς ἓν ἑβδομαδιαῖον περιοδικόν, ὅτι ἀγωνίζονται ὄχι πλέον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς βασιλευομένης Δημοκρατίας, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ μοναρχισμοῦ, καὶ μάλιστα ὄχι τοῦ Γουλιέλμου Βʹ ἀλλὰ τοῦ Μοναρχισμοῦ τοῦ Λουδοβίκου τοῦ XIV, τὸν ὁποῖον μᾶς ἀνέφεραν, μὲ τὸν Μαζαρίνον καὶ μὲ τοὺς ἄλλους ὑπουργούς του. Ὅταν λοιπὸν ὁ μοναρχικὸς κόσμος ἀπὸ τοὺς θεωρητικούς του ἐκθέτει τόσον σαφῶς τὰς ἀντιλήψεις του καὶ οὕτω ἀναπτύσσει τὸ πρόγραμμά του δὲν ὑπάρχει φόβος ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς θὰ ἐγκαταλείψῃ βεβουλευμένως, ἐνσυνειδήτως μίαν ἡμέραν τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα. Ὑπάρχει μόνον ὁ φόβος μήπως ἀπὸ ἀλλαγὴν καθαρῶς πολιτικήν, καθαρῶς Κυβερνητικήν, προκύψῃ ὁ κίνδυνος τῆς ἀναθεωρήσεως, παρὰ τὴν οὐσιαστικήν, τὴν ἀπὸ πεποιθήσεως θέλησιν τοῦ Λαοῦ, τοῦ κειμένου καθεστῶτος. Λέγω ἀπὸ πεποιθήσεως, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ δοκιμάσουν νὰ γίνουν τότε ἐπαναστάται θὰ γνωρίζουν βεβαίως ὅτι θὰ εὕρουν καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἀγωνισθοῦν ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τοῦ Πολιτεύματος. (χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§133Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι οἱ βασιλόφρονες εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προετίμησαν τὸ κίνημα. Αὐτὸ τὸ θεωροῦμεν ὕβριν. Εἶμαι βασιλόφρων καὶ ἐγώ...

§134Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶπα μοναρχικοί.

§135Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ὅτι οὐδεὶς βασιλόφρων ἦτο ὑπέρ τοῦ κινήματος. Τὸ κίνημα αὐτὸ τὸ ἐξετέλεσαν τὰ πολιτικά σας τέκνα τὰ ὁποῖα καὶ σᾶς δηλητηριάζουν, τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν τὸ ἐξετέλεσε. Μοναρχία δὲν ὑπάρχει...

§136Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Γενικεύεται ἡ συζήτησις κ. Πρόεδρε.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§138Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Πρόεδρος ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου ἓν μόνον ἀσφαλὲς δύναται νὰ συναχθῇ, ὅτι ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον διώρισεν διὰ τῆς Κυβερνήσεως του εἰς τὴν ἀνωτέραν βαθμίδα τῆς δικαστικῆς ἱεραρχίας, αὐτὸς ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐκυμαίνετο εἰς τὴν συνείδησίν του ἐὰν εἶναι ἱκανός.

§139Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι αὐτό.

§140Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ εἴπατε.

§141Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσητε τὰ στενογραφημένα.

§142Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὸ εἴπατε.

§143Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ εἶπα θὰ ἴδητε.

§144Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον ἠσχολεῖσθε νὰ μελετήσετε τὰ προσόντα ἐκείνου κατὰ πόσον εἶναι τὰ ἀπαιτούμενα νὰ καθέξῃ τὴν θέσιν. Δὲν θὰ εἴπω τίποτε τὸ ὁποῖον πραγματικῶς δὲν εἴπατε. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἐβεβαιώθη ὅτι σᾶς ἐχρειάσθη ἓν καὶ πλέον ἔτος ἵνα μελετήσητε τὰ προσόντα ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐθέσατε ἐπικεφαλῆς τῆς Δικαιοσύνης. Μὲ ἀρκεῖ αὐτὸ καί θὰ ἤρκει εἰς πάντα ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος γνωρίζει νὰ μελετήσῃ ἐπὶ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως. Ὅτι εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι βεβαίως δὲν ὑπῆρχον τὰ προσόντα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦντο διὰ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἐδώσατε. Διότι διὰ τοὺς ἔχοντας τὰ προσόντα δὲν ἔχει καμμίαν θέσιν ἵνα ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ ἐπὶ 1½ ἔτη. Διὰ τοῦτο ἀσφαλῶς ὑπελογίσατε, ὅτι δὲν τὸν προαγάγατε διότι ἀκριβῶς πιστεύετε ὅτι εἶναι ὁ ἄριστος, ὅτι ἔχει τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα διὰ τὴν θέσιν ταύτην. Ἀλλὰ ὡς νὰ μὴ ἤρκει ἡ διαβεβαίωσις σας αὐτὴ, ἐπράξατε καὶ δευτέραν ὁμολογίαν ὅτι προέβητε εἰς τὸν διορισμὸν οὐχὶ ἐν ἠρέμῳ καταστάσει. Ἀλλὰ τότε ὅτε, ἐπανελθόντες ἐνταῦτα, ηὕρατε ἐπαναστατικόν τι κίνημα ἐθεωρήσατε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅτι ἔπρεπε νὰ τοποθετήσητε εἰς τὰς θέσεις αἱ ὁποῖαι διευθύνουν τὴν δικαιοσύνην πρόσωπα δράσαντα ἐπαναστατικῶς καὶ ἔχοντα τὴν ἀξίαν νὰ δράσουν πάλιν εἰς δεδομένας περιστάσεις. Τοῦτο μόνον ἦτο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ὤθησεν εἰς τὸν διορισμὸν αὐτόν. Ἀλλὰ δὲν νομίζω κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ὅτι προκειμένου περὶ τῆς δικαιοσύνης πρέπει νὰ ἀποβλέπητε εἰς τὴν ἐπανάστασιν. Ἐὰν θέλητε νὰ ἔχητε ἀκριβῆ ἀληθῆ δικαιοσύνην ἐν τῷ τόπῳ πρέπει ὁσονδήποτε ταύτην νὰ ἀπομακρύνητε ἀπὸ τὴν ἐπανάστασιν. Καὶ χωρὶς νὰ θέσω ὑπὸ ἀμφιβολίαν ὅτι ἔχετε ὅλην τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν ἵνα ὁ τόπος ἐπανέλθῃ ἐν πλήρῃ ἠρεμίᾳ καὶ ἐν πλήρῃ γαλήνῃ καὶ ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἀπομακρινθῶμεν ἀπὸ τὰ παρελθόντα ἐν τούτοις δὲν γνωρίζω διὰ τίνας λόγους οὔτε θέλω νὰ προκαλέσω ἐξηγήσεις ἐπὶ τούτῳ εὑρίσκεσθε συχνὰ–συχνά, ἐπαναλαμβάνω εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ προκαλῆτε πράξεις, αἱ ὁποῖαι ποῖο ἄλλο δύναται νὰ ἔχωσι ἀποτέλεσμα παρὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε ὅτι καὶ σεῖς ποθεῖτε καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ ποθεῖτε. Σεῖς πρέπει νὰ ἐρευνήσητε τὰ περιστατικὰ τὰ ὁποῖα σᾶς ὠθοῦν εἰς τοιαύτας πράξεις. Καὶ σᾶς λέγω ὅτι ὁ τόπος πρέπει νὰ ἀποκατασταθῇ εἰς τὴν γαλήνην δὲν εἶνε δυνατὸν πλέον νὰ ἐπιδράσουν εἰς τὴν συνείδησίν σας γεγονότα διὰ τῶν ὁποίων ἀπομακρυνόμεθα ἐξ αὐτοῦ. Ἀποδίδετε πολλὴν σημασίαν εἰς τὴν δύναμίν σας τὴν προσωπικὴν καὶ εἰς τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κατέχετε. Καὶ ἴσως δὲν ἔχετε ἄδικον. Ἀλλὰ ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως σᾶς λέγω ὅτι ἔχετε ἄδικον εἶνε ὅτι τὸ Κράτος, καὶ ἡ τοπικὴ γαλήνη, καὶ ἡ τῶν πολιτῶν ἐπάνοδος εἰς τὴν ὁμαλότητα, πρέπει νὰ ἐξαρτηθῇ μόνον ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας προσωπικότητα.

§145Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἀκριβῶς εἶπον ὅτι δὲν ἀρκεῖ.

§146Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐν τούτοις πράττετε τοῦτο καὶ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸ ἐπαναλάβατε διὰ τῶν λόγων σας. Καὶ εἶναι μία ἐκ τῶν αἰτιῶν—διὰ νὰ εἴπω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον εἰς τὴν Θεσσαλονίκην—εἶναι τοῦτο διότι ἐδηλώσατε κατ’ ἐπανάληψιν εἰς τὰ ἐπαναστατικὰ κινήματα ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐγὼ κυβερνῶ τὴν Ἑλλάδα δὲν θὰ εἶνε δυνατὸν νὰ γίνῃ κίνημα ἐπαναστατικὸν οἱασδήποτε φύσεως. Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ὑποχρέωσιν ἔχετε νὰ εἴπητε ὅτι ἐγὼ θὰ ἀποκαταστήσω τὴν Ἑλλάδα εἰς θέσιν τοιαύτην ὥστε οἱουδήποτε κυβερνῶντος δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ γίνῃ κίνημα.

§147Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ αὐτὸ εἶπον εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἀλλὰ λέγετε ὅτι: θὰ κάμητε δημοψήφισμα.

§148Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐν τούτοις κύριε Πρόεδρε δὲν πράττετε τοῦτο. Καὶ εἶνε τόσον εἰς τὴν συνείδησιν σας ἐρριζωμένη ἡ ἰδέα αὐτὴ ὅτι ὁ τόπος αὐτὸς ἤρτητε ἀπὸ μόνον ὑμᾶς καὶ ὅτι μόνον τῆς Κυβερνήσεως ὑμῶν δύναται νὰ ἀναμένῃ, ὥστε δὲν παραλείπετε ἴσως καὶ ἀσυνειδήτως, νὰ τὸ ἐπαναλαμβάνητε.

§149Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τοὐναντίον εἶπα ἐγώ, ὅτι δὲν ἀρκεῖ.

§150Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐξ ἄλλων περιστατικῶν. Δὲν τὸ εἴπατε ἀκριβῶς εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθητε νὰ διορίσητε εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἡ ἰδέα σας αὐτὴ ὅτι σεῖς θὰ εἶσθε ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ κρατήσητε τὸν τόπον ἐν ἠρεμίᾳ, σᾶς ὡδήγησαν νὰ φέρητε εἰς τὴν διοίκησιν τῆς δικαιοσύνης πρόσωπα τὰ ὁποῖα πάντι ἀκατάλληλα ἦσαν δι’ αὐτό. Ἐὰν πραγματικῶς ποθῆτε καὶ ἐὰν θέλητε ὅπως ὅλοι συνεργασθῶμεν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν αὐτοῦ τοῦ τόπου πρέπει νὰ χαράξητε τὴν γραμμὴν ἀποφασιστικῶς καὶ ἀποκλειστικῶς, ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ διὰ τῆς ἐπικρατήσεως ἑνὸς μόνον ἀτόμου. Τοῦτο εἶναι σφάλμα. Δὲν μπορεῖτε νὰ καταδικάσητε ἕναν τόπον, δὲν μπορεῖτε νὰ καταδικάσητε ἓν Ἔθνος νὰ νομίζῃ ὅτι ἀπώλετο εἰς τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁπωσδήποτε ἀπομακρυνθεῖτε ἐκ τῆς πολιτικῆς. Καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δι’ ὅλων τῶν πράξεών σας αὐτῶν καὶ ὀφείλω νὰ τὸ διακηρύξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν συμβάλλεται εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως ἐκείνης ἡ ὁποία θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ὁμαλὴν διαδοχὴν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται εἰς τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Καὶ ἐπωφελήθητε τῆς ἑσπέρας ταύτης βλέποντες ὅτι τὰ ἐπιχειρήματά σας δὲν ἦσαν ἐπαρκῆ ἵνα δικαιολογήσω διορισμὸν τὸν ὁποῖον ἐκάματε καὶ ἐζητήσατε νὰ μεταστρέψητε τὸ ζήτημα ἀλλοῦ ἵνα προκαλέσητε τὰ χειροκροτήματα τῶν φίλων σας. Ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι θὰ γεννήσητε εἰς τὴν κοινὴν πεποίθησιν πάλιν τὸν φόβον ὅτι διατελοῦμεν ὑπὸ δυσμενεῖς ἐντελῶς συνθήκας τῆς εἰρήνης καὶ τῆς γαλήνης τοῦ τόπου, καὶ ηὔρατε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀπειλήσητε εἰς τὸν λαὸν ὅτι κίνδυνος ὑφίσταται ἐξ ὡρισμένων ἀτόμων. Αἱ ἐπαναστάσεις γίνονται ἐξ ὡρισμένων ἀτόμων τὰ ὁποῖα ἔχουν μοναρχικὰς ἰδέας, ὄχι κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι ἄτομα ἔχοντα μοναρχικὰς ἰδέας. Οὐδεὶς ἐν Ἑλλάδι ἔχει τοιαύτας ἰδέας, εἰς ἓν διΐσταται ὁ λαὸς ἐν Ἑλλάδι ὅτι, ἐὰν αὐτὴ ἡ Δημοκρατία τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἔχομεν καὶ ἡ ὁποία σήμερον ἐν τῇ οὐσίᾳ δὲν ὑφίσταται, αὐτὴ ἡ Δημοκρατία πρέπει νὰ εἶναι βασιλευομένη ἢ πρέπει νὰ εἶναι ἀβασίλευτος. Τοῦτο εἶναι ἡ διάστασις τοῦ λαοῦ καὶ ἡ διάστασις αὐτὴ τοῦ λαοῦ δὲν θὰ ὑφίστατο, σᾶς τὸ βεβαιῶ ἐγὼ ἐὰν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγητε ὅτι συνεβουλεύσατε εἰς τὰ Δημοκρατικὰ κόμματα ἐτηροῦντο ὅταν ἐγένετο ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος. Δυστυχῶς δὲν ἐτηρήθησαν καὶ ἔκτοτε εἶναι φυσικὸν νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ διάστασις μεταξὺ τοῦ λαοῦ. Καὶ τὶ σημαίνει κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ἐὰν ὑπάρχουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι προτιμοῦν τὴν βασιλευομένην Δημοκρατίαν ἀπὸ τὴν ἀβασίλευτον, διατὶ τούτους θὰ τοὺς θεωρήσετε ἐχθροὺς τοῦ τόπου ὅταν τὴν δήλωσίν των αὐτὴν δὲν τὴν ἐκδηλώνουν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἐπαναστατικόν. Καὶ πῶς θέλετε νὰ δώσητε εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διέπραξαν ὅτι διέπραξαν διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχομεν τὴν κρίσιν τῆς δικαιοσύνης διὰ νὰ γνωρίζωμεν καὶ ὑμεῖς ὅτι αὐτοὶ ἀποτελοῦν τὸ μοναρχικὸν κόμμα, πόθεν κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὡρμήθητε καὶ τί σχέσιν ἔχει ἐὰν ὁ πρώην βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος ἔκαμε δηλώσεις αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον τίποτε τὸ ἐπαναστατικόν; Καὶ διατὶ νομίζητε ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα βεβαιοῖ διὰ τῆς στάσεώς του μολονότι ἔχει ἀγαθήν, ἀγαθοτάτην τὴν πρόθεσιν ὡς καὶ σεῖς εἴπατε νὰ συντηρήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν εἰρηνικὴν κατάστασιν; Καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε τὰς σκέψεις αὐτάς. Εἶναι βεβαιωμένον διὰ πλείστων ὅσων πράξεων ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐπὶ θυσίᾳ λέγω καὶ τῶν κομματικῶν του συμφερόντων, καὶ ἴσως καὶ τῶν ἰδεῶν του ἔκαμεν πᾶσαν ἐνέργειαν διὰ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ καὶ διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τῆς γαλήνης καὶ τῆς ὁμαλότητος καὶ δὲν λησμονεῖτε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὅσον μακρὰν καὶ ἂν εἶσθε πάντοτε παρακολουθῆτε τὰ ἐδῶ συμβαίνοντα, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα συνεμάχησε μὲ τὰ ἄλλα κόμματα διὰ νὰ ἀνατρέψῃ τὴν ἀνώμαλον κατάστασιν τῆς δικτατορίας, καὶ δὲν ἔπραξε τοῦτο μόνον καὶ ὅτι ἀπειλεῖτο ἴσως παράτασις τῆς ἀνωμαλίας ἢ μᾶλλον ὅταν ἔβλεπεν ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τῆς ὁμαλότητος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως ἢ μόνον διὰ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἔδωκε τὴν χεῖρα εἰς τὰ ἀντίπαλα κόμματα καὶ ἐπανέφερε καὶ ἐδημιούργησε τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν οὐδέποτε δὲ ὁ τόπος δύναται νὰ λησμονήσῃ τὰ ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα ἐπροξένησεν ὄχι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις αὐτὴ καθ’ ἑαυτήν, ἀλλὰ μᾶλλον ἡ ἰδέα ἡ ὁποία ἐπιστεύθη εἰς τὸν λαὸν ὅτι τὰ κόμματα δύνανται νὰ διΐστανται, ἀλλὰ εἰς πᾶσαν περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὅπως δήποτε δύναται νὰ ἀπηχηθῇ ἡ ἀνησυχία τοῦ τόπου ὁπωσδήποτε εἶναι ἀνάγκη διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἡσυχίας τοῦ τόπου νὰ ἐνεργῶσιν ἀπὸ κοινοῦ ὅτι εἶναι ἱκανὰ νὰ δώσουν τὴν χεῖρα μεταξύ των. Καὶ εἴπατε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως χωρὶς νὰ κατονομάσητε ὅτι κατὰ τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν ἐγένοντο πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπανεστάτησαν μερίδας ὅλου τοῦ λαοῦ. Δὲν ὠνομάσατε αὐτούς. Ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις μίαν μόνον πρᾶξιν ἔκαμε, προσπάθησε κατὰ τέτοιον τρόπον νὰ φέρῃ τὴν εἰρήνην καὶ τὴν γαλήνην ἐν τῷ στρατεύματι, καὶ ἀπὸ κοινοῦ πάντες εἴτε Δημοκρατικοὶ εἴτε μὴ τοιοῦτοι συνεφώνησαν εἰς ἕνα ὡρισμένον ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ὁμαλότης ἐν τῷ στρατεύματι. Καί εἶμαι βέβαιος ὅτι πολὺ συνετέλεσε καὶ ἴσως ἐὰν δὲν ἐγένοντο ἄλλαι ἀνωμαλία θὰ εἶχεν πλήρως ἐπανέλθῃ εἰς ὁμαλὴν κατάστασιν τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Ἀντὶ λοιπὸν κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιφυλάσητε μίαν περίστασιν ἡ ὁποία δὲν σᾶς ὁδήγει εἰς τὸ νὰ ὁμιλῆτε περὶ ὅσον ὡμιλήσατε, θὰ ἔπρεπε νὰ περιορισθῆτε ἀκριβῶς εἰς τὸ θέμα περὶ τοῦ ὁποίου ἦτο ἡ ἐπερώτησίς μου, καὶ νὰ ἀφήσητε ὅλην τὴν παρέκβασιν ἐκείνην ἡ ὁποία ἕναν μόνον εἶχε σκοπὸν, διὰ νὰ καλύψῃ τὴν ἐλλειπῆ σας ἀπάντησιν, πάλιν διὰ νὰ δώσῃ λαβὴν εἰς τὸν λαὸν νὰ θεωρῇ ἀπαραιτήτως ἀναγκαίαν τὴν περιουσίαν σας, διότι ἄλλως δὲν κινδυνεύει. Καὶ ὡμιλήσατε περὶ δημοψηφίσματος. Ὡμιλήσατε ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐὰν ἔλθῃ εἰς τὴν ἀρχὴν θὰ προκαλέσῃ δημοψηφίσματα καὶ λυποῦμαι ὅτι βρήκατε καὶ μάρτυρα τὸν ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Ἐνῷ τὸ γεγονὸς εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σεῖς ἐπαναλάβατε καὶ τὸ ὁποῖον ἐνομίσατε ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι καὶ ἐν τῷ Συντάγματι. Καὶ δὲν θὰ ἀρνηθῶ ποτὲ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν θὰ ἀρνηθῶ ποτὲ εἰς τὸν λαὸν ἐφ’ ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δύναμαι ὅταν σηκωθῇ ὁ λαὸς καὶ ζητᾷ δημοψήφισμα νὰ τοῦ εἴπω ὅτι, δικαίωμά σου εἶναι νὰ ἐνεργήσῃς τὸ δημοψήφισμα. Ἂν τοῦτο τὸ θεωρῆτε σεῖς ὡς ἐπαναστατικὴν πρᾶξιν, διότι ἐν τῷ Συντάγματι δὲν ἐλήφθη ἡ πρόνοια ἐκείνη ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὅπως καὶ σεῖς ἀναγνωρίζετε τοῦτο δὲν εἶναι σφάλμα μου. Εἶχα δηλώσει καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἐγὼ κηδόμενος ἀπολύτως τῆς εὐτυχίας τοῦ τόπου τούτου θεωρῶν ἐπάναγκες ἵνα μὴ ἐκ τοιαύτης τινὸς πράξεως οἱουδήποτε ἐπέλθει καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀνωμαλία ἐν τῷ τόπῳ θὰ ἐπικαλεσθῶ, ἂν εἶμαι ἐγὼ τεταγμένος καὶ εὔχομαι νὰ μὴ εἶμαι θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἀρωγὴν τὴν ἰδικήν σας καὶ τῶν ἄλλων ἀντιπολιτευομένων κομμάτων, ὅπως τὸ δημοψήφισμα τοῦτο διεξαχθῇ ἄνευ οὐδεμιᾶς, οὐδὲ ἐλαχίστης ταραχῆς, θὰ προσθέσω δὲ ἀκόμη καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶχον ἄλλοτε καιρὸν νὰ εἴπω, ὅτι ἡ σκέψις ἡ ἰδική μας θὰ εἶναι ὅπως ἀπὸ κοινοῦ ἀναλάβωμεν τὴν εὐθύνην κατὰ πάσης ἐνδεχομένης ταραχῆς, ὅπως ἀναλάβωμεν τὴν εὐθύνην ὅτι τὸ δημοψήφισμα ἐκεῖνο δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν θέσιν οἱουδήποτε ἀτόμου ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἔχοντος οἱονδήποτε ἀξίωμα. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἰδέαι μου, τὰς ὁποίας κατ’ ἐπανάληψιν διετύπωσα, καὶ εἰς τὰς ἰδέας αὐτὰς συνεφωνήσατε καὶ σεῖς καὶ συμφωνεῖτε καὶ ἐξ ὅσων εἴπατε τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ ἀνεχθῶ εἶναι ὅτι ἀπειλεῖται ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὅτι ἐάν αὐτὸς θέλῃ νὰ μεταβάλῃ τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον, καὶ θέλει νὰ δώσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ κόμμα τὸ Λαϊκόν, ὅτι ἂς ἔχει ὑπ’ ὄψιν του ὅτι ἀπειλοῦνται κίνδυνοι. Ἐφόσον λέγητε ταῦτα κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διακηρύξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι δὲν θέλετε τὴν καλὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ δὲν ποθεῖτε τὴν ἡσυχίαν αὐτοῦ τοῦ τόπου. Καὶ ἔρχονται ταῦτα εἰς 2 ἡμέρας πρὸ τῆς συζητήσεως τὴν ὁποίαν σεῖς προκαλέσατε. Θέλετε νὰ βαδίσωμεν ἐν εἰρήνῃ, ἐν ἡσυχίᾳ; Θέλετε νὰ δοῦμε αὐτὸν τὸν λαὸν πεπεισμένον ὅτι πράγματι διατελεῖ ἐν ἠρεμίᾳ καὶ πολιτικῇ ὁμαλότητι; Θέλετε νὰ ἀφήσητε νὰ λειτουργήσῃ τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα; Παύσατε τὰς διαδόσεις αὐτάς. Παύσατε νὰ περιορίζετε τὸν λαόν. Ἀφήσατε, τὸν λαὸν νὰ ἐνεργῇ ἐλευθέρως, αὐτὸς εἶναι ἀνώτερος πάντων ἡμῶν, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἐπιβάλῃ ὁπωσδήποτε τὰς θελήσεις του. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω.

§151Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τὸν λόγον.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου.

§153Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ νὰ καθησυχάσω τὸν κ. βουλευτὴν Οἰτύλου, ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς, διότι ἡ συζήτησις δὲν ἐγενικεύθη, ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι προεκλήθην ἀπὸ μίαν δήλωσιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἄλλωστε δὲν ἔχω καμμίαν ἀξίωσιν νὰ παραβιάζω τὰ δικαιώματα οὐδενὸς συναδέλφου. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἔχει μίαν εὐαίσθητον χορδὴν ὅπως ἔχουν ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα, μίαν ἰδιαιτέραν εὐαίσθητον χορδήν, τὴν ὁποίαν ὅλοι σεβόμεθα. Καὶ δι’ αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡμεῖς τοὐλάχιστον ὅσον καὶ ἂν διαφωνοῦμεν μὲ τὸ Λαϊκὸν κόμμα, παρηκολουθήσαμεν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀρχηγοῦ του μὲ συμπάθειαν ἀκριβῶς διότι γνωρίζομεν ὅτι εἶχεν θιχθῆ ἡ πλέον εὐαίσθητος χορδὴ τοῦ κόμματος καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ ἀρχηγοῦ του. Ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διότι ὑψίστης σημασίας συμφέροντα τοῦ τόπου τὸ ἐπέβαλλον, ὅτι ἡμεῖς συνεφωνήσαμεν ἄλλοτε ὅλα τὰ κόμματα νὰ ρίψουν εἰς λήθην τὸ παρελθὸν καὶ ἀπεδέχθημεν ὅτι αἱ ἐξαιρετικαὶ πράξεις τῆς ἀνωμάλου περιόδου θὰ ἔμενον, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ πράγματα καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα, νὰ κριθοῦν ἀπὸ τὴν ἱστορίαν πλέον, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν πολιτικῶν, διότι εἶχεν ἀναμιχθῆ εἴτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς μερίδος εἴτε ὑπὲρ τῆς ἄλλης μερίδος, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρῆται μειωμένος ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ ὁπωσδήποτε ἐκ τῶν ἀνωμάλων περιστάσεων τῶν ἐτῶν ἐκείνων. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι μία ἀνακολουθία ἐκ μέρους τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νὰ θελήσῃ νὰ στηρίξῃ τὴν ἐπερώτησιν αὐτοῦ εἰς τὴν ἀνάμιξιν ἑνὸς ἐκ τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν εἰς τὰ γεγονότα ἐκεῖνα. Θὰ ἦτο ἀπολύτως συνεπὴς ἐὰν περιώριζεν τὴν ἐπερώτησιν αὐτοῦ καὶ τὸν ἔλεγχον εἰς τοὺς ἄλλους λόγους τοὺς ὁποίους κατ’ ἀρχὴν ἀνέφερεν, εἰς τοὺς λόγους τῆς ὄχι ἐπαρκοῦς ἐπιστημονικῆς καὶ δικαστικῆς καταλληλότητος τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἀλλ’ εἶναι βέβαιον ὅτι καὶ ὁ ἴδιος δὲν ἀπέδωκεν ἐξαιρετικὴν σημασίαν εἰς τοὺς λόγους αὐτούς. Ἐστήριξεν κυρίως τὴν ἐπερώτησιν εἰς τοὺς ἄλλους λόγους.

§154Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀπέδωκα σημασίαν μεγίστην εἰς ὅλους τοὺς λόγους καὶ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐὰν ἐδίδατε σεῖς τὴν δέουσαν προσοχὴν εἰς ὅσα εἶπον, θὰ ἐβλέπατε ὅτι τελευταῖον τὰ ὡς πρὸς τὴν ἀνάμιξιν τοῦ διορισθέντος εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου εἰς τὸ ἐπαναστατικὸν δικαστήριον τὰ ἐπεκαλέσθην ὡς πράγματα τὰ ὁποῖα ἐπιστοποίουν ὅτι ἐλλείπουν τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃ εἷς ἀνώτατος λειτουργός, διότι τοῦ λείπει ἡ δικαστικὴ συνείδησις.

§155Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, μὴ ὁμιλῆτε περὶ ἐλλείψεως δικαστικῆς συνειδήσεως, διότι αὐτὸ στηρίζεται εἰς τὴν ἀντίληψιν περὶ τῆς ἀξίας τῶν ἱστορικῶν ἐκείνων γεγονότων, ἐνῷ ξέρετε ὅτι εἶναι ἀλλοία ἡ ἐκτίμησις ἐκ μέρους τῶν ἄλλων μερίδων τῆς Βουλῆς.

§156Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω....

§157Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Γνωρίζετε πολὺ καλὰ, ὅτι καὶ ἡμεῖς εἴχομεν τὰς αὐτὰς ἀντιλήψεις περὶ τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἐὰν σήμερον ἐπρόκειτο ἐπὶ παραδείγματι ὁ κ. Χατζᾶκος νὰ καταλάβῃ μίαν θέσιν καὶ ἠρνούμεθα προσόντα δικαστικὰ εἰς τὸ κ. Χατζᾶκον, διότι εἶχε ἀναμιχθῆ εἰς τὰ γεγονότα τοῦ 1916, δικαίως θὰ μᾶς ἐμέμφεσθε ὅτι εἴμεθα ἀνακόλουθοι, διότι πράγματι ὅλοι συνεφωνήσαμεν καὶ ἀνεγνωρίσαμεν ὅτι τὸ γενικώτερον συμφέρον τοῦ τόπου ἐπέβαλε νὰ ρίψωμεν εἰς λήθην τὸ παρελθὸν καὶ νὰ μὴ θεωρήσωμεν κανένα προγεγραμμένον, κανένα εὑρισκόμενον ἐκτὸς τοῦ Νόμου, κανένα μειωμένον διότι ἀνεμίχθη εἰς τὰ γεγονότα ἐκεῖνα εἴτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς εἴτε ὑπὲρ τῆς ἄλλης μερίδος. Καί εἶμαι βέβαιος κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ἂν δὲν ἐπρόκειτο περὶ προσώπου ἀναμιχθέντος κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, δὲν θὰ ἤρχεσθε νὰ ἐπερωτήσετε διότι ὁ ἀντιπρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὁ ὁποῖος ἔχει μίαν λαμπρὰν σταδιοδρομίαν δικαστικὴν καὶ ὁ ὁποῖος ἀνεγνωρίζετο τοὐλάχιστον μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὡς ἓν ἐκ τῶν ἐγκαλωπισμάτων τῆς δικαιοσύνης, δὲν θὰ ἤρχεσθε ἐδῶ νὰ μέμφεσθε τὴν Κυβέρνησιν διότι προήγαγε τὸν κ. Γεωργιάδην εἰς τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἔκτοτε μετεβλήθησαν αἱ ἀντιλήψεις ἐκ τῶν ἱστορικῶν ἐκείνων γεγονότων, καὶ ἐπ’ αὐτῶν κυρίως ἐστηρίξατε τὴν ἀντίληψίν σας. Καὶ εἶχε δίκαιον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ποὺ εἶπεν ὅτι τὸ μόνον τρωτὸν σημεῖον εἰς τὸν διορισμὸν ἐκεῖνον θὰ ἦτο ἡ περιφρόνησις εἰς τὴν εὐαίσθητον χορδὴν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ, ὅτι ἐὰν δὲν ἐλήφθη ἀπολύτως ὑπ’ ὄψιν ἡ εὐαίσθητος χορδή, εἰς τοῦτο πταίει καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Πταίει τὸ Λαϊκὸν κόμμα δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶναι μοιραῖον τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἓν κόμμα τρέφει τὴν ἰδέαν τῆς ἀνωμαλίας καὶ τῆς ἐπαναστάσεως εἶναι μοιραῖον τὸ ἄλλο κόμμα φυσικὰ νὰ μὴ τοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν εὐαίσθητον χορδήν.

§158Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ εἶπεν αὐτὸ ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως;

§159Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶπον.

§160Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θέλετε νὰ κλείῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς τὸ ἓν κόμμα, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπάρχει ἡ ὑπόνοια ὅτι...

§161Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι ὑπόνοια.

§162Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. .... ὑπάρχει ἡ πληροφορία ὅτι σκευωρεῖται ἀπὸ ὡρισμένους ἀνθρώπους ἡ ἀνατροπὴ τοῦ καθεστῶτος; Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ ἐπίσημον κόμμα τὸ ἀντιπολιτευόμενον, διὰ τῶν δηλώσεων καὶ διὰ τῆς ὅλης αὐτοῦ δράσεως ἐμμέσως, ἔστω, καὶ χωρὶς ἀμέσως νὰ ἀποβλέπῃ εἰς αὐτό, ἐνισχύει αὐτὴν τὴν σκευωρίαν, διατὶ θέλομεν νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας; Τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἔχει μίαν ἰδεολογίαν ἡ ὁποία εἶναι σεβαστὴ καὶ κανεῖς, οὔτε ἐγώ, ἐσκέφθην ὅτι πρέπει νὰ θεωρῆται ἐκτὸς νόμου ὅτι πρέπει νὰ θεωρῆται μειωμένον τὸ Λαϊκὸν κόμμα διότι ἔχει ὡρισμένην πολιτικὴν ἰδεολογίαν, ἦλθε, μολονότι ἔχει αὐτὴν τὴν ὡρισμένην πολιτικὴν ἰδεολογίαν, ἦλθε στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισεν εἴτε διότι ὁ λαὸς ἐδέχθη τὴν δημοκρατίαν εἴτε διότι ἐπεβλήθη ἡ δημοκρατία, κατὰ τὰς ἰδικάς του ἀντιλήψεις, εἴτε διότι ἐπὶ τέλους ἄλλα ζωτικὰ ζητήματα προέβαλον εἰς τὸν τόπον ἀνεγνώρισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ τεθῇ παράμερα τὸ πολιτειακὸν ζήτημα καὶ νὰ φροντίσουν ὅλα τὰ κόμματα ὅπως ἱκανοποιήσουν τὰς ἀμεσωτέρας ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, ὅπως δώσουν λύσιν εἰς τὰ μεγάλα προβλήματα τὰ ὁποῖα ὑπεβάλλοντο ἐνώπιον ἡμῶν. Αὐτὴ ἦτο μέχρις ἐσχάτων ἡ Πολιτεία τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος· καὶ ὅταν τοιαύτη εἶναι ἡ ἰδεολογία τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἑνὸς κόμματος τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἔχῃ μίαν ἰδεολογίαν φιλοβασιλικήν, δὲν εἶναι ἀπόδειξις ὅτι ἡ τοιαύτη Πολιτεία μεταβάλλει τὴν ἰδεολογίαν τὴν βασιλικὴν εἰς μίαν καθαρῶς πλατωνικὴν ἰδεολογίαν καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ λόγος περὶ δημοψηφίσματος καὶ περὶ ἐνεργείας μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος; Ἐὰν τὸ Λαϊκὸν κόμμα νομίζῃ ὅτι ἡ σωτηρία τῆς Ἑλλάδος ἔγκειται εἰς τὴν ἀλλαγὴν τοῦ πολιτεύματος, ἔπρεπεν ἢ νὰ μὴ πατήσῃ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἢ νὰ ἔχῃ ἐντελῶς ἐπαναστατικὴν δρᾶσιν ἤ, ἐφ’ ὅσον εὑρίσκεται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, νὰ προβάλλῃ πάντοτε ὡς σκοπὸν τοῦ προγράμματος αὐτοῦ τὴν ἀλλαγὴν τοῦ πολιτεύματος. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος δι’ ὅλης τῆς δράσεως αὐτοῦ νὰ δηλοῖ, ὅτι τὸ πολιτειακὸν ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα ἐνδιαφέρον τὸ κόμμα τοῦτο καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ λέγῃ ὅτι ὅταν ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, τότε δὲν θὰ ἀποκρούσῃ ἀξίωσιν τοῦ Λαοῦ πρὸς ἐνέργειαν μιᾶς σκηνοθεσίας δημοψηφίσματος—διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται—. Ἐὰν τὸ Λαϊκὸν κόμμα νομίζῃ, ὅτι ναὶ μὲν εἶναι μεγάλα τὰ ἄλλα ζητήματα τὰ ὁποῖα πρέπει νά λύσῃ ὁ Λαός, ἀλλ’ ὅτι διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἀπόλυτος ὁμαλότης πρέπει νὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο: ν’ ἀποφασίσῃ δηλαδὴ ἐλευθέρως ὁ Λαὸς καὶ καθιερώσῃ τὴν Δημοκρατίαν, τότε ἡ πρωταρχικὴ ἀξίωσις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔπρεπε νὰ εἶναι τὴν ἐποχὴν ποὺ ἐψηφίζαμεν τὸ Σύνταγμα νὰ λυθῇ κατὰ τρόπους τοὺς ὁποίους αὐτὸ θὰ ἐνόμιζεν ὡς ἀσφαλίζοντας τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τοῦ Λαϊκοῦ φρονήματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομίζῃ ὅτι πρέπει αὐτὸ τὸ δημοψήφισμα νὰ ἐνεργηθῇ τότε ὅταν θὰ κατέχῃ τὴν Κυβέρνησιν τὸ Λαϊκὸν κόμμα, διότι τότε εἶναι προφανὲς ὅτι ἀποβλέπει εἰς μίαν σκηνοθεσίαν δημοψηφίσματος, ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ ὑποκλέψῃ τὰς ψήφους τοῦ Λαοῦ ἐπ’ ἄλλων ζητημάτων διὰ νὰ τὰς χρησιμοποιήσῃ διὰ τὴν ἀνατροπὴν τοῦ πολιτεύματος. (χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις.

§163Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν νομίζετε ὅτι ἓν κόμμα θὰ εἶνε δυνατὸν νὰ νοθεύσῃ τὰς ψήφους τοῦ Λαοῦ μὲ δημοψήφισμα, διατὶ δὲν τὸ ἐδέχεσθε καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν σας ὅταν εἶσθε εἰς τὴν ἀρχήν;

§164Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι δὲν ὑπῆρχεν προηγουμένως περίστασις νὰ ἐνεργηθῇ δημοψήφισμα. Ἐγὼ ἐζήτουν δημοψήφισμα ἀπὸ τῆς ἐπιούσης τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1922, καὶ αὐτὸ ὑπῆρξεν εἷς ἀπὸ τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους διϊστάμεθα σφόδρα μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος ἀσκῶν τότε ἐπιρροὴν εἰς τὴν ἐπανάστασιν καὶ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἠναντιοῦντο, εἰς τὸ νὰ ἐνεργηθῇ δημοψήφισμα πρὶν γίνουν βουλευτικαὶ ἐκλογαί. Ἐγὼ ἐζήτουν νὰ ξεκαθαρισθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ ἐνεργηθῇ δημοψήφισμα μὲ τρόπους ἐγγυωμένους ἀπολύτως τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τοῦ Λαϊκοῦ φρονήματος καὶ κατόπιν νὰ ἐνεργηθοῦν ἐκλογαὶ ἐπὶ τῇ βάσει ἐκλογικοῦ συστήματος ἀσφαλίζοντος τὴν δικαίαν ἐκπροσώπησιν ὅλων τῶν κομμάτων, διότι δι’ αὐτοῦ ἐπεδίωκον ὅπως καὶ σεῖς καὶ πάντα τὰ κόμματα νὰ ἀντιπροσωπευθῆτε εἰς τὴ αἴθουσαν ταύτην. Μὴ γελᾶτε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐὰν αἱ συμβουλαί μου εἰσηκούοντο, τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲ θὰ ἀπέσχε τῶν ἐκλογῶν καὶ τὸ Σύνταγμα θὰ ἐψηφίζετο ἀπὸ τὸ 1923 συμμετεχόντων ὅλων τῶν κομμάτων.

§165Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μποροῦσε τὸ δημοψήφισμα νὰ ἐνεργηθῇ ἀπὸ τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν.

§166Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ἐπροτείναμεν καὶ τότε. Τὸ δημοψήφισμα τοῦ 1923 ἔγινε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἐκδηλωθῇ ἀπολύτως ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Εἷς ἐκ τῶν ἀρχηγῶν τῶν ἀντιδημοκρατικῶν κομμάτων εἶπε τότε πολὺ σαφῶς καὶ εἰλικρινῶς, ὅτι ἐὰν ἐπὶ τέλους, ἐλήφθησαν περισσότερα ψηφοδέλτια εἰς τὸ ναί, οὐδαμοῦ ἐμειώθησαν τὰ κίτρινα ψηφοδέλτια τοῦ ὄχι, τὰ βασιλικά, καὶ ἐκεῖνα εἶναι τόσα ὥστε νὰ εἶναι φανερὸν ὅτι ὁ ἀντιδημοκρατικὸς κόσμος εἶναι ἐπ’ ἐσχάτων μειοψηφίᾳ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἄλλως τε καὶ αἱ κατόπιν ἐκλογαὶ ἀπέδειξαν ὅτι ὁ ἀντιδημοκρατικὸς κόσμος ἦτο εἰς μειοψηφίαν. Δὲν εἶναι, λοιπόν, ἐν εἰλικρινείᾳ ὑποστηρίζοντες ὅτι δὲν ἐξεδηλώθη τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐὰν εἴχατε αὐτὴν τὴν πεποίθησιν, ἐὰν ἐνομίζατε ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς κατὰ πλειοψηφίαν ἔχει φιλοβασιλικὰ αἰσθήματα, ὠφείλατε καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1926 καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1928 νὰ θέσετε ὡς σημαίαν καὶ ὡς σκοπὸν τοῦ προγράμματός σας τὴν ἀλλαγὴν τοῦ πολιτεύματος ἀφοῦ εἶναι βέβαιον ὅτι αὐτό, ἐφ’ ὅσον ὑποδαυλίζεται ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν κόμμα, δημιουργεῖ τὴν μεγαλειτέραν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν εἰς τὸν τόπον.

§167Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Θὰ πάρωμεν ἀρχηγὸν σᾶς καὶ θὰ κάμωμε τὸ δημοψήφισμα.

§168Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ εἶμαι καὶ τραγικός, εἶπον εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Καφαντάρη, ὅταν ὡμιλούσαμε περὶ δημοψηφίσματος, ὅτι διὰ νὰ γίνῃ δημοψήφισμα πρέπει νὰ περάσετε ὅλα τὰ κόμματα ἀπὸ τὰ πτώματα τὰ ἰδικά μας. (χειροκροτήματα).

§169Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον θέτετε τὸ ζήτημα τοῦτο, δὲν δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ γνωρίζω ἀπὸ ποῦ θὰ περάσουν καὶ τὰ σώματα τὰ ἰδικά σας ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καταλήξῃ νὰ προβῇ εἰς ἀλλαγὴν τοῦ Πολιτεύματος.

§170Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡμεῖς τὴν ἐκάμαμεν καὶ δὲν ἐπεράσαμε ἀπὸ κανένα πτῶμα.

§171Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δυστυχῶς ἐπεράσατε.

§172Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὴ κάμνετε κατάχρησιν τοῦ σεβασμοῦ τὸ ὁποῖον ἔχομεν εἰς ἕνα πόνον δικαιολογημένον ἰδικόν σας.

§173Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὴ θίγετε αὐτὰ τὰ ζητήματα τότε καὶ μὴ ὁμιλῆτε περὶ πτωμάτων, ὡς ἐὰν σεῖς νὰ εἶσθε ἡ κραταιὰ δύναμις. Δὲν ἠξεύρετε μίαν ἡμέραν πῶς ἀλλάζουν τὰ πράγματα.

§174Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ εἶπον διὰ νὰ κινήσω τὸ ἔλεος ὑμῶν, κ. Τσαλδάρη.

§175Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σεῖς εἴπατε θὰ πατήσετε ἐπὶ πτωμάτων. Εἴπατε ὅτι θὰ περάσετε ἀπὸ τὰ πτώματά μας.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντελήφθην καὶ νομίζω ὅτι τὸ ἀντελήφθη ὁλόκληρος ἡ Βουλή, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως εἶπεν ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐνεργήσουν δημοψήφισμα θὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψει των ὅτι θὰ περάσουν ἀπὸ τὰ πτώματά των.

§177Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ἤκουσα τώρα καλῶς καὶ συγχαίρω διὰ τὰ δημοκρατικά του φρονήματα τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὁ ὁποῖος πιστεύει ὅτι ὁ Λαὸς δὲν δύναται νὰ ἐκφράσῃ καμμίαν γνώμην.

§178Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι θὰ προκαλέσω δι’ ὅσων εἶπον τὸ ἔλεος τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀλλὰ βλέπω ὅτι εἶναι ἄτεγκτος. Τέλος πάντων θὰ τὸ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας. Ἄν λοιπὸν τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ὅπως ἐγὼ πιστεύω ἐκ τῆς συνεργασίας τὴν ὁποίαν εἶχον μὲ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγόν του καὶ τὰ ἄλλα μέλη τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, πιστεύῃ ὅπως πράγματι πιστεύει ὅτι ὑπάρχουν κολοσσιαῖα προβλήματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λύσωμεν καὶ ὅτι ὁ Λαὸς ἔπαυσεν οὐσιαστικῶς νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν καταλυθέντα βασιλικὸν θεσμόν, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀφήσωμεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν οὐδένα ἄλλον σκοπὸν παρὰ νὰ μὴ δυσαρεστήσουν ἕνα εὐάριθμον ἐντελῶς εὐάριθμον ἀριθμὸν ἀδιαλλάκτων. Ἀλλὰ ἂν αὐτὴν τὴν τροπὴν τὴν δυσάρεστον λαμβάνουν τὰ πράγματα, πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀνεύθυνος ἡ Κυβέρνησις. Δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀνεύθυνος ἡ Κυβέρνησις, διότι ὅπως ἄλλωστε ἐξέθεσα ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, οὐδέποτε ἐσκέφθη ὅπως τὸ Δημοκρατικὸν φρόνημα καλλιεργηθῇ, ὅπως εἶναι νόμιμον νὰ καλλιεργηθῇ εἰς τὸν Λαόν. Ἐπανειλημμένως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀρχηγὸς δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως καὶ δημοκρατικῆς πλειοψηφίας εὗρεν εὐκαιρίας νὰ ἐκθειάσῃ ἀρετὰς τὰς ὁποίας ἡμεῖς οὐδέποτε ἀνεγνωρίσαμεν, τοῦ διεκδικοῦντος τὸν θρόνον τῆς Ἑλλάδος. Ἄλλην φορὰν πάλιν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὗρεν εὐκαιρίαν νὰ ἀπαλλάξῃ πάσης εὐθύνης τὸν ἄλλοτε Βασιλέα τῆς Ἑλλάδος Κωνσταντῖνον.

§179Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔρριψα ὅλας τὰς εὐθύνας εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τοῦ τόπου, διότι ἡ εὐθύνη ἀνήκει εἰς αὐτούς.

§180Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαλλάξετε τὸν ἀνεύθυνον· διότι ὅταν τοιαῦτα γεγονότα τελοῦνται, δὲν ὑπάρχει ἀνεύθυνος. Ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1922, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅλη ἡ Δημοκρατικὴ κίνησις ἐστηρίχθη εἰς τὴν ἀντίληψιν αὐτήν. Σεῖς τὸ εἴπατε, καὶ πολὺ ὀρθὰ: «Ἀκολουθεῖσθε—αἱ ἐκλογαὶ τοὐλάχιστον αὐτὸ ἔχουν ἀποδείξει ἕως τώρα — ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Λαοῦ». Καὶ ὁ ἰδικός σας λόγος ἔχει μεγίστην ἀπήχησιν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ Λαοῦ. Ὄταν λοιπὸν σεῖς ἔρχεσθε καὶ λέγετε ὅτι: «δὲν θεωρῶ ὑπεύθυνον τὸν τότε βασιλέα» τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν ὑπεύθυνον, διότι ὅταν διατρέχει τόσους μεγάλους κινδύνους ἡ ὑπόστασις ἑνὸς Ἔθνους δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον τόσον ὑψηλὰ ἀνεβίβασεν ἕνας λαὸς νὰ περιφρονῇ τὴν ὑπόστασιν ἑνὸς Ἔθνους χάριν μιᾶς θέσεως. Ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἦτο ζήτημα Ἐθνικῆς ἀνάγκης εἰς τὸν τόπον αὐτὸν νὰ μάθουν ὅλοι ὅτι τὸ συμφέρον καὶ τὸ δικαίωμα κανενὸς δὲν εἶναι ὑπεράνω τῆς γενικῆς σωτηρίας. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀρχὴ ἡ ὁποία ἐδημιούργησε τὴν δημοκρατικὴν κίνησιν, ἦτο μία ἠθικὴ ἐξυγίανσις τοῦ τόπου. Πῶς λοιπὸν ἔρχεται ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς εἴπῃ ἔπειτα ἀπὸ τόσα ἔτη...

§181Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σοβαρῶς λέγετε ὅτι ἐγὼ ἠθέλησα νὰ πείσω τὸν κόσμον ὅτι ὁ Κωνσταντῖνος δὲν ἔπταιε; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπα εἶναι ὅτι ὅλην τὴν εὐθύνην τὴν φέρουν οἱ πολιτικοί, διότι ἐπὶ τέλους αὐτοὶ ἦσαν Ἕλληνες, ἐνῷ ὁ Κωνσταντῖνος δὲν ἦτο Ἕλλην. Τὸ ὅτι ὁ Κωνσταντῖνος δὲν ἔπταισε, δὲν τὸ εἶπον ποτέ.

§182Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὸν λόγον τῆς Καβάλλας.

§183Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἴσως νὰ ἦτο στρυφνὸς ὁ λόγος εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο.

§184Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω τὰ ἑξῆς, ὅτι οὐδέποτε σᾶς ἤκουσα νὰ ὁμιλήσητε περὶ Δημοκρατίας ὅσα ἀπόψε, εὐτυχῶς, περὶ Δημοκρατίας ὡμιλήσατε.

§185Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄταν ἴδω ὅτι τὴν ἐπιβουλεύεται κανείς, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ τὴν ὑπερασπίσω. Δὲν εἴμεθα σύμφωνοι ὅταν τὴν ἐγκατεστήσατε· τὸ ξεύρετε πολὺ καλά.

§186Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴχατε ἄδικον τότε.

§187Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ ἐξηγηθῶ μίαν στιγμήν. Ἐγὼ δὲν ἤμην σύμφωνος, διότι ἔλεγον ὅτι ἔχει ἀρκετὰς πληγὰς αὐτὸ τὸ σῶμα τῆς Ἑλλάδος τῆς κακομοίρας, ἅμα δὲ τῆς προσθέσωμεν καὶ ἓν ζήτημα ἀκόμη τὸ πολιτειακόν, θὰ εἶναι τραγικὸν πρᾶγμα. Αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη μου. Ἀλλὰ δὲν ἐνόμιζον ὅτι ἡ δυναστεία δὲν εἶχεν ἐκπέσει εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους ἀπὸ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκάλεσεν ὁ Βασιλεὺς ὅλα τὰ πολιτικὰ κόμματα διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην των εἰς μίαν ἀπὸ τὰς δυσχερεστάτας στιγμὰς τοῦ Ἔθνους καὶ ἀπέκλεισεν ἓν κόμμα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐσήμαινεν ὅτι ἔγινε κομματάρχης τῶν ἄλλων κομμάτων. Μὴ λέγετε λοιπὸν ὅτι ἐγὼ θεωρῶ πὼς δὲν ἔκαμε λάθη ὁ βασιλεύς. Θεωρῶ ὅμως ὅτι τὴν μεγαλειτέραν εὐθύνην τὴν ὑπεῖχον οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες.

§188Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰπέτε ὅτι ὡς Κυβερνήτης δὲν θέλετε νὰ ὁμιλῆτε περὶ πολιτεύματος. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς πρέπει νὰ εἶναι ὑπερήφανος...

§189Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον ἐγὼ τὸ ἐναντίον.

§190Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατὰ συνέπειαν καὶ οἱ ὑπουργοί του καὶ οἱ ἄρχοντές του ὀφείλουν διαρκῶς νὰ τονίζουν ὅτι εἶναι μέγα πλεονέκτημα τὸ ὅτι ἔχομεν Δημοκρατίαν καὶ ὅτι δυνάμεθα ἐντελῶς νὰ αὐτοκυβερνώμεθα. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὅλαι ἐκεῖναι αἱ δηλώσεις καὶ ὅλη ἡ ἀποσιώπησις τῆς ὑπηρεσίας τῆς δημοκρατίας προέρχεται ἀπὸ μίαν ἐσφαλμένην ἀντίληψιν ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ νὰ τὰ ἔχῃ ἐξαιρετικῶς καλὰ μὲ τὸ Λαϊκὸν κόμμα.

§191Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὲ τὴν ἀντίπαλον παράταξιν.

§192Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ἤμην ὑπὲρ τῆς συνεργασίας τῶν κομμάτων, ἤμην πάντοτε ὑπὲρ τῶν συμμαχικῶν Κυβερνήσεων καὶ θεωρῶ πλεονέκτημα νὰ εἶναι ἀγαθώταται αἱ σχέσεις. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι αὐτὸ μπορεῖ νὰ ἐπιδιώκεται μὲ θυσίαν ἀρχῶν οἵας ἀνέφερα. Ἴσως εἰς αὐτοὺς τοὺς λόγους ὀφείλεται τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἀνέπτυξε μίαν θεωρίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔπρεπε νὰ μπῇ εἰς τὸ Σύνταγμα μία διάταξις ἐπιτρέπουσα δι’ ἐκλογῶν μεταβολὴν τοῦ Πολιτεύματος.

§193Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ λέγετε «δι’ ἐκλογῶν».

§194Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δύο πράγματα θὰ ἔπρεπε νὰ γίνουν: Ἢ θὰ ἐδικαιοῦντο τὰ νομοθετικὰ σώματα νὰ μεταβάλουν τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ὑποστηρίζετε, ἢ θὰ ἔπρεπε κατόπιν ἐπανειλημμένων ἐκλογῶν νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος, ἢ τέλος κατόπιν ἀποφάσεως τῶν σωμάτων νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνεργηθῇ δημοψήφισμα.

§195Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐταὶ εἶναι λεπτομέρειαι.

§196Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἢ θὰ ἦτο δυνατὸν κατόπιν ἀποφάσεως τῶν νομοθετικῶν σωμάτων νὰ ἐκαλεῖτο ὁ λαός. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψις τοῦ κ. Τσαλδάρη.

§197Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, διότι ἡ ἀντίληψις τοῦ κ. Τσαλδάρη εἶναι νὰ γίνουν ἐκλογαὶ ἐπὶ τῇ βάσει πολιτικοῦ προγράμματος, νὰ ἔλθῃ τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ νὰ κάμῃ ἕνα δημοψήφισμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔκαμνε μονομερῶς.

§198Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω, ὅτι δημιουργεῖτε ἰδέας ἰδικάς σας ὡς ἰδέας τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§199Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εὐθύνεται ἐπίσης μεγάλως ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὸν ἄλλον λόγον τὸν ὁποῖον ὑπηνίχθη ὁ κ. Τσαλδάρης καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἴσως καλλίτερον θὰ εἶναι νὰ ὁμιλήσωμεν τὴν Δευτέραν ψυχραιμότερον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἶναι τὸ πόρισμα τῆς σημερινῆς συζητήσεως εἶναι ὅτι, ἂν θέλωμεν πράγματι τὸ συμφέρον αὐτοῦ τόπου, πρέπει νὰ ἀφήσωμεν οἱανδήποτε ἐκμετάλλευσιν τῶν ἀδυναμιῶν ὀλίγων ὁμάδων ἀδιαλλάκτων. Πρέπει ὅλα τὰ κόμματα ἐκ συμφώνου νὰ περιορισθῶμεν τὸ καθ’ ἕνα μὲ τὰς ἰδικάς του ἀντιλήψεις, νὰ ἐννοήσωμεν τὰ μεγάλα ζητήματα τοῦ τόπου, ἄλλως, ἂν νομίζωμεν ὅτι ὑπάρχουν ἄλλα πράγματα καὶ ζητήματα θεμελιωδέστερα, τότε πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ὑψώσωμεν τὴν σημαίαν τῆς λύσεως αὐτῶν τῶν ζητημάτων καὶ μὲ τὴν σημαίαν αὐτὴν νὰ ζητήσωμεν τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ.

§200Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ὁ Λαὸς θὰ ἔβλεπεν εὐχαρίστως τὴν Βουλὴν νὰ συζητῇ περὶ τῆς ὑπαρχούσης κρίσεως, καὶ ὄχι περὶ γεγονότων τοῦ παρελθόντος. Ἡ Δημοκρατία οὐδένα κίνδυνον σήμερον διατρέχει.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§202Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι γνωστόν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν Βουλὴν μὲ πόσην εὐλάβειαν πάντοτε ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἔχω συμφέρον νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ ἐπίσης ὅτι μετ’ εὐλαβείας ἀκούω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται ὅτι εἶναι ὀπαδοὶ τοῦ πολιτεύματος τῆς βασιλευομένης Δημοκρατίας. Ἀλλὰ θὰ ἐξετάσω, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εὑρίσκεται ἐν ἀκριβείᾳ ἱστορικῇ εἰς ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, διότι ἰσχυρίσθη ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα οὐδέποτε ἔκαμεν ἐπανάστασιν καὶ δὲν εἶναι καθόλου διατεθειμένον νὰ κάμῃ ἐπανάστασιν. Εἰς τὰ 1915, κύριοι, ὑπῆρχε κόμμα πλειοψηφοῦν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ὅπως ἀπεδείχθη κατὰ τὰς ἐκλογὰς πλειοψηφοῦν καὶ εἰς τὸν λαόν. Καὶ τὸ κόμμα ἐκεῖνο ἐξηναγκάσθη νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐσχημάτισε Κυβέρνησιν κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε τόσους ὀπαδούς ὅσους ἀπῄτει ὁ σχηματισμὸς ἑνὸς Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Αὐτή, σᾶς παρακαλῶ, εἶναι ἡ βασιλευομένη Δημοκρατία; Ἐγένοντο ἐκλογαὶ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη κατ’ αὐτὸν τὸν ἐπαναστατικὸν τρόπον ἀπεδοκιμάσθη ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Καὶ δὲν ἔσπευσε νὰ παραιτηθῇ τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν! Ὄχι μόνον δὲν ἔσπευσε νὰ παραιτηθῇ, ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην ἀντισυνταγματικῆς ἀναβολῆς τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου Αὐτὴ εἶναι πράξις βασιλευομένης Δημοκρατίας;

§203Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Πόσους βουλευτὰς εἶχεν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς ὅταν τοῦ ἀνέθεσε τὴν Κυβέρνησιν ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας;

§204Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀφήσατε, κ. Μαντᾶ, εἶναι μερικὰ πράγματα κἄπως δύσκολα. Συναισθανθῆτε τὸ αὐτό! Εἶχε τὴν πλειοψηφίαν. Λησμονεῖτε ὅτι τότε εἴχομεν τοποτηρητὴν τὸν κ. Καφαντάρην; Ἀναμιγνύεσθε εἰς ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ ἡλικία σας ἀκόμη δὲν σᾶς ἐπιτρέπει. (ἱλαρότης καὶ γέλωτες). Εἰς τὰ 1920, κύριοι, ἐγένοντο ἐκλογαὶ καὶ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἡττήθη κατὰ τὰς ἐκλογάς. Καὶ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶπεν ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ἔλυσαν καὶ τὸ ζήτημα τοῦ βασιλέως. Εἶπε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ρητῶς, εἰλικρινῶς, τιμίως, συνταγματικῶς, αἱ ἐκλογαὶ ἔλυσαν καὶ τὸ ζήτημα τοῦ βασιλέως. Οἱ σχηματίσαντες μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας Κυβέρνησιν ἐκάλεσαν τὸν βασιλέα ἐκεῖνον νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ βασιλεὺς ἠρνήθη, εἰπών; δὲν θὰ ἔλθω εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν δὲν ἐνεργήσητε δημοψήφισμα.

§205Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Λέγετε ἀνακριβείας, διότι πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὀξεῖα συζήτησις ἐγένετο μεταξὺ τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ τοῦ μακαρίτου Γούναρη ὑποστηρίξαντος ὅτι αἱ ἐκλογαὶ δὲν ἠδύναντο νὰ λύσουν τὸ ζήτημα.

§206Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πολὺ καλά, ἀκόμη χειρότερον διὰ σᾶς. Λοιπὸν ὁ βασιλεὺς ἐκεῖνος ἀπὸ τῆς Ἑλβετίας ἔδωκε διαταγήν: «δὲν ἐπανέρχομαι εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν δὲν ἐνεργήσητε δημοψήφισμα». Δηλαδὴ τί; Πρᾶξιν περὶ τῆς ὁποίας ὄχι μόνον τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα δὲν προβλέπει, ἀλλὰ πρᾶξιν ἀποδοκιμαζομένην ἀπὸ τὰς ὑγιεῖς ἀρχὰς τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, διότι Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἶναι ἐκεῖνο τὸ γνησίως Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, τὸ ἀκραιφνῶς Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα κατὰ τὸ ὁποῖον ὅλα τὰ ζητήματα, καὶ τὰ πολιτικὰ καὶ τὰ θεμελιώδη, λύονται ἀπὸ τὴν ἀντιπροσωπείαν τὴν λαϊκήν. Αἱ ἀρχαὶ τῆς ἀμέσου Δημοκρατίας αἱ καταλήγουσαι εἰς δημοψήφισμα δὲν εἶναι ἀρχαὶ Κοινοβουλευτικαί, εἶναι ἀρχαὶ τὰς ὁποίας ἐθέσπισαν οἱ Βοναπάρται, ἀρχαὶ νοθεύουσαι τὸ Κοινοβουλευτικὸν σύστημα, ἀρχαὶ μοναρχικαὶ αὐθαίρετοι. Καὶ ἐνήργησαν δημοψήφισμα. Θὰ εἴπω ἀκολούθως πῶς ἐνηργήθη τὸ δημοψήφισμα. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι πρᾶξις βασιλευομένης Δημοκρατίας; Βεβαίως ὄχι! Πῶς λοιπὸν ἔρχεται ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ λέγει πρὸς ἡμᾶς ὅτι οὐδέποτε ἔκαμεν ἐπανάστασιν, ἀφοῦ ὑπῆρξε καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε ὅταν ἐνηργήθη τὸ δημοψήφισμα καὶ εἶναι ἡ τρίτη ἐπαναστατικὴ πρᾶξις τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὸ κόμμα του; Καὶ πῶς ἐνηργήθη ἐκεῖνο τὸ δημοψήφισμα; Εἶναι ἢ δὲν εἶναι βέβαιον, ἀπολύτως βέβαιον, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔλαβε 45 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ψήφους μεταξὺ ὅλου τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων; Ἐγὼ δὲν ἀποδέχομαι τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ κ. Παπαναστασίου ὅτι ἐπλειοψηφίσαμεν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920, ἀλλὰ εἶναι ἀπολύτως βέβαιον, ἀναντίρρητον, ὅτι ἐλάβομεν 45% καὶ εἶναι ἢ δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι ὅσοι ἐψήφισαν ὑπὲρ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐψήφισαν κατὰ τοῦ τότε βασιλέως; Πῶς συνέβη κατὰ τὸ δημοψήφισμα νὰ μὴ λάβωμεν παρὰ 2% ἐπὶ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων;

§207Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἀπὸ τὰ μυστήρια τοῦ δημοψηφίσματος.

§208Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅλοι ἐζήσαμεν τὴν ἱστορίαν τὴν μεγάλην. Ἄς ἀφήσωμεν τὴν ἱστορίαν τοῦ μέλλοντος νὰ μᾶς κρίνῃ. Ἀφήσατε νὰ σᾶς εὐλαβοῦμεθα διὰ τὴν σημερινήν σας πολιτικήν. Λησμονήσατε τὴν ἱστορίαν ἐκείνην, διὰ νὰ λησμονήσωμεν καὶ ἡμεῖς αὐτήν. Διότι, κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐὰν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῶ ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως θὰ σᾶς ἔλεγον: Ἔλθετε νὰ σᾶς θυσιάσωμεν ἡμεῖς τὸν Γεωργιάδην, ἀλλὰ νὰ θυσιάσητε καὶ σεῖς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐξέδωκαν τὸ βούλευμα ὅτι ὁ φονεύων Βενιζελικὸν δὲν φονεύει ἄνθρωπον καὶ εἶναι ἀθῶος· ἔλθετε καὶ σεῖς νὰ παραιτηθῆτε ἀπὸ τοὺς δικαστὰς οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν νὰ συλλάβουν τοὺς φονεῖς τοῦ μεγάλου καὶ ἐντιμοτάτου δικαστοῦ τοῦ ἀειμνήστου Φατσέα, νὰ παραιτηθῆτε καὶ σεῖς ἀπὸ τοὺς δικαστὰς οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν νὰ συλλάβουν τοὺς δολοφόνους τοῦ ναυάρχου Κουντουριώτου, νὰ παραιτηθῆτε καὶ σεῖς ἀπὸ τοὺς δικαστὰς οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν νὰ συλλάβουν τοὺς δολοφόνους τοῦ Καβαφάκη, τοῦ Πρασίνου Κρητικοῦ τοῦ Γραικούση». Διότι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος λησμονεῖ ὅτι εἰς δικηγόρος κατεβίβασεν ἀπὸ τῆς ἕδρας τοὺς δικαστάς, ἀπήγγειλε λόγον πρὸς τὸν λαὸν καὶ μετὰ ταῦτα συνῆλθε τὸ ἐφετεῖον νὰ τὸν δικάσῃ, καὶ ἠθώωσε τὸν καταλύσαντα τὰ δικαστήρια. Κύριοι συνάδελφοι, ἐζήσαμεν, ἐπαναλαμβάνω μεγάλην ἱστορίαν καὶ τραγικὴν· καὶ ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο ὑπῆρξαν οἱ πιστοί, ἡ δὲ πίστις ἡ ἀποβλέπουσα εἰς τὴν σωτηρίαν τῆς πατρίδος βεβαίως φθάνει μέχρι φανατισμοῦ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραιτηθῶμεν ἀπὸ τοὺς φανατικοὺς τοῦ ἑνὸς μέρους καὶ ἀπὸ τοὺς φανατικοὺς τοῦ ἄλλου; καὶ θ’ ἀφήσωμεν ποίους; Τοὺς οὐδετέρους, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι χειρότεροι διὰ τὴν δικαιοσύνην οἱ μὴ ἐνδιαφερθέντες νὰ πιστεύσουν εἰς κἄτι ὅταν ἐκινδύνευεν ἡ πατρίς; Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, ἀκούω μετὰ πάσης εὐλαβείας τοὺς λέγοντας ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς βασιλευομένης Δημοκρατίας· ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι ἡ κίνησις αὐτῶν τῶν ἡμερῶν ὑπὲρ τῆς βασιλευομένης Δημοκρατίας; Ἐζήτησα ἀπὸ τὴν βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς νὰ μοῦ φέρουν ἓν φύλλον ἑνὸς περιοδικοῦ ἐκδοθέντος πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων, πρὸ τριῶν ἑβδομάδων, εἰς τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύετο τὸ δεύτερον ἄρθρον περὶ τοῦ ὁποίου ἐλέγετο ὅπως καὶ περὶ τοῦ πρώτου ὅτι συντάκτης αὐτοῦ εἶναι ὁ διεκδικῶν καὶ πάλιν τὸν Ἑλληνικὸν θρόνον. Ἔχω μάλιστα θετικὴν πληροφορίαν ὅτι τὰ ἄρθρα ἐκεῖνα παρεδόθησαν καὶ εἰς τὴν ἐφημερίδα καὶ εἰς τὸ περιοδικὸν, ἀπὸ τὸν ἄλλοτε ἐπιμελητὴν τοῦ τέως βασιλέως, τὸν κ. Φίλωνα. Καὶ ἠξεύρετε τὶ λέγει ὁ θέλων νὰ φέρῃ ἐδῶ τὴν βασιλευομένην Δημοκρατίαν εἰς τὸ ἄρθρον του; Ἐν μέσῳ αὐτῶν τῶν φοβερῶν προβλημάτων τὰ ὁποῖα—δυστυχῶς δὲν μοῦ ἔφερε τὸ φύλλον αὐτὸ—τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ λυθοῦν μὲ τά στεῖρα νομοθετικὰ σώματα τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας καὶ μὲ τὸν ἐκφυλισμένον Κοινοβουλευτισμόν.....

§209Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Εἶναι φύλλον δημοκρατικόν.

§210Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ περιοδικὸν «Ἡ Πειθαρχία», εἶναι περιοδικὸν Δημοκρατικόν. Ἀλλὰ εἰξεύρετε διατὶ ἐδημοσιεύθη εἰς φύλλον Δημοκρατικόν;

§211Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν σέβεσθε τὸ βῆμα τὸ ὁποῖον κατέχετε ὅπως καὶ τὸ σέβεσθε, ἐὰν εἶσθε πράγματι Κοινοβουλευτικὸς ἀνὴρ ὅπως εἶσθε, ἐὰν εἶσθε εὐπρεπὴς ὅπως καὶ εἶσθε, δὲν δύνασθε νὰ ὑποτιμᾶτε τὸν συνάδελφόν σας, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς θέσιν νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ.

§212Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐὰν εἶσθε ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅπως καὶ εἶσθε, ἂν εἶσθε εἰς τὸ ὕψος τῆς περιωπῆς σας ὅπως καὶ εἶσθε, ὀφείλετε νὰ λέγητε εἰς τοὺς φίλους σας, νὰ μὴ διακόπτουν καὶ νὰ μὴ πωλοῦν πνεῦμα ἐκεῖ ὅπου οὐδεὶς εἶναι διατεθειμένος νὰ ἀγοράσῃ. Ἐὰν εἶσθε ἀρχηγὸς κόμματος ὅπως εἶσθε καὶ ὅπως θέλετε νὰ εἶσθε, δὲν μπορεῖτε νὰ ἔχητε ἕνα διακόπτοντα καὶ λέγοντα πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ λέγωνται. Ἐδημοσιεύθη εἰς τὸ Δημοκρατικὸν φύλλον καὶ μᾶς λέγει ὁ τέως βασιλεύς: προσέχετε κύριοι Δημοκρατικοί, διότι ἂν συμβῇ μετὰ τὰς ἐκλογὰς νὰ ἐπιτύχῃ κόμμα ἀντιβενιζελικὸν θὰ δημιουργηθῇ θύελλα παθῶν καὶ ἐνθουσιασμὸς, καὶ τόση διαταραχὴ θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν τόπον, τόσοι κίνδυνοι θὰ προβάλουν ἐπὶ τῶν κεφαλῶν σας ὥστε περίτρομοι σεῖς ἀπὸ τώρα ἔλθετε νὰ μὲ προσκυνήσητε καὶ νὰ μὲ καλέσητε εἰς τὸν θρόνον.

§213Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν ἠμποροῦν νὰ λέγωνται ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτὰ τὰ πράγματα, δὲν εἶναι σωστόν.

§214Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ κύριε συνάδελφε, ἔχω πληροφορίας ἀπὸ μέλη τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, δὲν δύναμαι νὰ προσδιορίσω ἂν ἀπὸ μέλη ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου ἢ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου ὅτι ἀτυχὴς ἦτο ἡ ἐπερώτησις διὰ τὸν διορισμὸν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Διότι βέβαια, κύριοι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἶναι ἀτυχὴς ἡ ἐπερώτησις ἡ ὁποία ἀφορῶσα πρόσωπον δικαστικὸν ἀνώτατον ἔρχεται ἐνταῦθα νὰ ἐξάψῃ ἀληθῶς τὰ πάθη, νὰ εὑρύνῃ ἀληθῶς τὸ χάσμα, καὶ νὰ προκαλέσῃ ἴσως καὶ δυσπιστίαν τινὰ πρὸς τὰ ἀνώτατα δικαστικὰ πρόσωπα τῆς Χώρας, ἡ δὲ δυσπιστία αὕτη δὲν εἶναι παρὰ μία συμφορὰ διὰ τὸν τόπον; Ἤκουσα προηγουμένως διαμαρτυρομένους συναδέλφους ἐρωτῶντας: καὶ ποῦ εἶναι ἡ ἐπερώτησις ἡ ἀφορῶσα τὸν κ. Γεωργιάδην; Βέβαια ποῦ εἶναι ἡ ἐπερώτησις; Καὶ τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Γεωργιάδη καὶ τὸ ἀξίωμα αὐτοῦ ἐξετοπίσθησαν ἀπὸ τὴν συζήτησιν, καὶ ἐπανήλθομεν εἰς παρελθοντολογίαν, ἡ ὁποία ἀληθῶς δὲν ἔχει κανένα νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Διότι κύριοι συνάδελφοι, ποῖα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα προεβλήθησαν ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τῆς ἐπερωτήσεως; Ὅτι ὁ κ. Γεωργιάδης δὲν ἔχει νὰ μᾶς ἐπιδείξῃ συγγράμματα. Παρακολουθῶ, ὅπως εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς μεταξὺ ὑμῶν δικηγόρους, ἀπὸ δεκαετηρίδος τὰ δικαστικὰ ἡμῶν πράγματα καὶ πρόσωπα. Συνέβη ἐπὶ μίαν συναπτὴν πενταετίαν, πρὸ ἐτῶν νὰ εἶμαι ὁ συνδιευθυντὴς καὶ ὁ κύριος συντάκτης δικαστικοῦ περιοδικοῦ, καὶ ἑπομένως δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ ἔχω μίαν γνώμην ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν καὶ ἐπὶ τῶν προσώπων αὐτῶν. Δὲν λέγω, κάθε ἄλλο μάλιστα, ὅτι δὲν ἦσαν ἱκανοὶ διὰ τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ ὁ κ. Χοϊδᾶς καὶ ὁ κ. Γιδόπουλος· εἶναι νομικοὶ ἐκ τῶν πλέον διακεκριμένων παρ’ ὑμῖν, καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἤθους. Ἀλλὰ περὶ συγγραμμάτων, δύναται νὰ γίνεται βέβαια λόγος, ἀλλὰ ὄχι λόγος ὁ ὁποῖος νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ πολὺ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον οἱ καταλαμβάνοντες τὰς θέσεις τὰς ὑψηλὰς εἰς τὸ ἀνώτατον δηκαστήριον τῆς Χώρας, συγγράμματα αὐτῶν ἔχουσιν τὰς ἀποφάσεις τῶν ὁποίων εἶναι εἰσηγηταὶ καὶ τὰς γνωμοδοτήσεις αἱ ὁποῖαι φέρουν τὰς ὑπογραφάς των. Ὁ ἀείμνηστος Δημοσθένης Τζιβανόπουλος κατέλαβε τὴν ὑψηλὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κατέλαβεν εἰς τὸν νομικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος, διὰ τῶν γνωμοδοτήσεων καὶ ἀγορεύσεων αὐτοῦ· σύγγραμμα οὐδὲ ἕν ἔχει ὁ σοφώτατος αὐτὸς ἀνήρ, ὁ μεγαλείτερος δικαστὴς κατὰ τὴν πεποίθησίν μου τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, καὶ λόγῳ διανοίας καὶ λόγῳ ἀσυγκρίτου ἀρετῆς. Ὁ Ἀναστάσιος Μ...... δὲν ἔγραψε σύγγραμμα, ἀλλὰ σύγγραμμα ὑπάρχει ἀοίδιον ἐν μέσῳ τοῦ νομικοῦ κόσμου τῆς χώρας, αἱ ἀποφάσεις τὰς ὁποίας ἐκεῖνος ἔγραψε διὰ τῆς χειρός του καὶ ὑπηγόρευσε διὰ τῆς σοφωτάτης διανοίας του. Ὅταν κανεὶς εἶναι Ἀρεοπαγίτης δὲν ἔχει ἀνάγκη νὰ γράψῃ ἄλλα συγγράμματα, καὶ εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς νομικοὺς τῆς Ἑλλάδος τῆς σήμερον, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῶν ὁποίων εἰσηγητὴς ὑπῆρξεν ὁ σημερινὸς εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, εἶναι ὑποδείγματα νομικῆς ἀκριβείας, νομικῆς ὀρθότητος, νομικῆς περινοίας. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοῇ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λϊακοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπὸ τοὺς πλέον διαπρεπεῖς νομικοὺς τῆς Χώρας μας, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1899–1910, ἐσημείωσε τὴν ἐνδοξωτέραν αὐτοῦ περίοδον ὁ θεσμὸς ὁ δικαστικὸς ἀποκληθεὶς τῶν ἐμμίσθων παρέδρων καὶ ὅτι ὁ σημερινὸς εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐντὸς μιᾶς δεκαετίας ἀνῆλθεν ἀπὸ τοῦ ἐμμίσθου παρέδρου εἰς τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν; Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ ἐρχώμεθα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ διασύρωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀνώτερον δικαστικὸν λειτουργὸν λέγοντες, ὅτι δὲν ἔχει ἀξίαν, ὅτι δὲν γνωρίζει γλώσσας, ὅτι δὲν διεκρίθη πουθενά; Αὐτὰ κύριοι περὶ τῆς ἱκανότητος τοῦ ἀνδρὸς. Ἀλλὰ ἔχει ὁ κύριος Γεωργιάδης δικαστικὴν συνείδησιν; Δὲν ἔχει δικαστικὴν συνείδησιν. Διατί; Διότι διετάχθη ἀπὸ μίαν ἐπανάστασιν ἐπικρατήσασαν καὶ ἀποτελοῦσαν τὸ καθεστὼς πλέον τῆς Χώρας τότε, νὰ ἐκτελέσῃ ἔργον κατηγόρου εἰς μίαν ἱστορικὴν δίκην καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα αὐτῆς, χωρὶς νὰ εἶναι ἐπαναστάτης, λέγει ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἡμεῖς ἀπέναντι τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ὑπήρξαμεν ἐπαναστάται. Καθ’ ἡμᾶς ὑπήρξαμεν ἀντεπαναστάται. Ἡμεῖς ἀπετελοῦμεν τὴν πλειοψηφίαν τῆς Χώρας καὶ εἴχομεν Κυβέρνησιν πηγάζουσαν ἀπὸ τῆς πλειοψηφίας τῆς Χώρας. Ἡμεῖς ἐξήλθομεν τοῦ ἐννόμου σταδίου τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἷς Βασιλεὺς εἶπεν ὅτι «θὰ Κυβερνήσω ἕνα Λαὸν τοῦ 20ου αἰῶνος ἐλέῳ Θεοῦ». Εἴμεθα ἀντιεπαναστάται. Εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ὀπαδοὶ τοῦ νόμου καὶ σεῖς οἱ ὀπαδοὶ ἐκείνων. Ἐξήλθατε τοῦ νόμου καὶ εἶσθε οἱ ἐπαναστάται. Καὶ ἐπαναστάται δὲν ἦσαν μόνον οἱ στρατιωτικοί μας. Ἐπαναστάται εἴμεθα ὅλοι ὅσοι ἐξηγέρθημεν διὰ νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, διὰ νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν καὶ νὰ σώσωμεν τὴν πατρίδα μας μὲ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας ἡμεῖς πιστεύομεν. Ὅλοι καὶ ὁ Γεωργιάδης πιστεύων εἰς τὴν πολιτικήν μας καὶ ἀγωνισθεὶς ἦτο ἐπαναστάτης. Ἀλλὰ λέγετε: «Καλὰ τέλος πάντων ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1922 ἔκαμεν τὸν στρατὸν τοῦ Ἕβρου. Καὶ ἔκαμε τὸν στρατὸν τοῦ Ἕβρου ὁ Γεωργιάδης;» Ναὶ ὁ κ. Γεωργιάδης συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ καταπραϋνθῇ ἡ ἐξωργισμένη συνείδησις τῶν ἀξιωματικῶν καὶ οὕτω οἱ ἀξιωματικοί, ἤρεμοι πλέον ἀπερίσπαστοι μὴ φοβούμενοι ἐσωτερικὰς διαταραχὰς ἀσφαλεῖς ὅτι θὰ δυνηθοῦν νὰ ἐκτελέσουν τὸ στρατιωτικόν των καθῆκον, ἐγκατέλειψαν τὰς Ἀθήνας καὶ μετέβησαν εἰς Μακεδονίαν καὶ Θράκην καὶ ἔκαμαν τὸν στρατὸν τοῦ Ἕβρου. Φθάνω εἰς κρίσιν γεγονότος τὸ ὁποῖον εὐλόγως εἶναι ὀδυνηρὸν διὰ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Σέβομαι τὴν ὀδύνην του μὲ ὅλην μου τὴν ψυχὴν καὶ σταματῶ ἕως ἐδῶ. Ἀλλὰ ἐὰν δὲν ἐγένοντο ὅλα αὐτὰ, δὲν θὰ ἐγένετο ὁ στρατὸς τοῦ Ἕβρου καὶ δὲν θὰ ἐσώζετο ἡ Ἑλλάς. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη, κύριοι βουλευταὶ ἀφοῦ τοιουτρόπως προεκλήθη ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ ζητήματα εἰς τὴν ἱστορικήν των ἀκρίβειαν καὶ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ πείσωμεν καὶ τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ ἀντιληφθῇ ποία εἶναι ἡ ἀληθὴς κατάστασις· διότι ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ ἡ ἀντίληψις αὐτὴ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἀκριβής, οἱ τραχεῖς ἀγῶνες τοὺς ὁποίους ἐπεράσαμεν αἱ ὀξύτητες τὰς ὁποίας ἐδοκιμάσαμεν καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν τὰ ὁποῖα ἐπεράσαμεν, δὲν ἐσταμάτησαν εἰς τὸν τόπον μας. Δὲν εἶμαι ἐγὼ κύριοι ἔγκυρον πρόσωπον τῆς Βουλῆς, εἶμαι ἁπλὸς βουλευτὴς καὶ δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ χαράσσω πολιτικήν. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσω πῶς ἔπρεπε νὰ γίνῃ τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ λέγω πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι, ἐὰν δὲν ἐδέχετο ἐκεῖνος καὶ τὸ κόμμα του τὸ 1920 νὰ κάμῃ δημοψήφισμα, θὰ ἦτο ἄλλη σήμερον ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν καὶ τώρα ἀποβλέπῃ εἰς τὸ νὰ κάμῃ νέον δημοψήφισμα, ἐγὼ ἐπικρίνω καὶ τὸ ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας. Ἔπρεπε τότε ἡ Βουλὴ Συντακτικὴ οὖσα Συνέλευσις νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τελεσιδίκως χωρὶς τὸ δημοψήφισμα. Ἀλλὰ ἀποβλέπει καὶ πάλιν εἰς δημοψήφισμα ἀποβλέπει εἰς νέας ταραχάς. Θὰ τοῦ εἴπω ἀκόμη καὶ μίαν συμβουλὴν ἐπειδὴ ἀπεδείχθη ὅτι ὁ κόσμος τοῦ ὁποίου προηγεῖται εἶναι κόσμος ὁ ὁποῖος δὲν θέλει νὰ συγχρονίζεται καὶ ἐπεμένως δὲν ἔχει πολλὴν ζωήν, θὰ ἀποδειχθῇ καὶ πάλιν ἀδύνατον νὰ ἀντιμετωπίσῃ τοιαύτας τρικυμίας καὶ θὰ εὑρεθῇ πρὸ νέων περιστάσεων θὰ εὑρεθῇ πάλιν πρὸ ὀδύνης ψυχικῆς καὶ πρὸ ἐλέγχου συνειδήσεως, ὁ ὁποῖος ἀναμφισβητήτως θὰ τὸν καταστήσῃ δυστυχῆ. Ἐὰν εἶσθε κόμμα βασιλοφρόνων, ἔλθετε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ τὸ δηλώσητε εἰλικρινῶς νὰ ἀντιμετωπήσετε τοὺς ἐκλογεῖς ὡς κόμμα βασιλοφρόνων, λέγοντες ὅτι ἂν κερδίσητε τὰς ἐκλογὰς θὰ ἐγκαθιδρύσητε ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογὰς τὸ πολίτευμα τῆς βασιλευομένης Δημοκρατίας ἢ τῆς Μοναρχίας. Ἀλλὰ ἐὰν ἐπιφυλάττεσθε σιωπᾶτε ὑποκρίνεσθε καὶ λέγετε ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς δὲν θέτετε τοιοῦτον ζήτημα ἀπατᾶτε τὸν ἑλληνικὸν λαὸν καὶ κλέπτετε τὰς ψήφους του. Τοιαύτην νοθείαν κανεὶς πιστεύω δὲν εἶναι διατεθειμένος νὰ σᾶς ἐπιτρέψῃ. Σᾶς τὸ λέγω ἐγὼ ἐπαναλαμβάνων καὶ τονίζων ὅτι ἀκούω μετ’ εὐλαβείας ὅτι εἶμαι ὑπέρ τοῦ πολιτεύματος βασιλευομένης δημοκρατίας. Ἀλλὰ δὲν εἶμαι ὑπὲρ πολιτικῶν ἀνδρῶν οἱ ὁποῖοι ἢ ἐντρέπονται ἢ φοβοῦνται ἢ ἐλλοχεύουσιν ἢ ὑποκρίνονται ἢ ἀπατοῦν, λέγοντες ὅτι εἶναι τοῦτο ἢ ἐκεῖνο ἀλλὰ δὲν εἶναι πράγματι ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον πιστεύουν. Ἔλθετε, λοιπόν, νὰ κηρύξετε τὰς ἀρχάς σας, ἢ ἄλλως ἀντιμετωπίσατε τοὺς καιρούς. Ἔλθετε καὶ συμφωνήσατε μεθ’ ἡμῶν ὅτι καὶ ἐκτρόπως πως καὶ προώρως πως κατελύθη ἡ βασιλεία τοῦ Γεωργίου τοῦ Βʹ καὶ ἱδρύθη ἡ Δημοκρατία. Ἀλλὰ σήμερον ἡ Δημοκρατία εἶναι καθεστώς, σήμερον περὶ τὴν Δημοκρατίαν αὐτὴν ἔχουν ἑνωθῆ ὅλα τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, ὅλαι αἱ συναλλαγαὶ ἡμῶν, ὅλαι αἱ σχέσεις τῶν πολιτῶν, ὅλον τὸ μέλλον τοῦ τόπου, ὅλα τὰ σύγχρονα ἰδεώδη ἑνὸς ἐλευθέρου λαοῦ, ἑνὸς προοδευτικοῦ λαοῦ. Ἀντιληφθῆτε λοιπὸν αὐτὴν τὴν κατάστασιν περιφρονήσατε τοὺς ὀλίγους ἀδιαλλάκτους τῶν ὁποίων θέλετε νὰ ἀφαρπάσετε τὰς ψήφους. Ἔλθετε ἐδῶ καὶ εἴπατε ὅτι εἴμεθα καὶ ἡμεῖς κόμμα δημοκρατικόν. Καὶ τότε, κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, πεισθῆτε ὅτι ὅση καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀφοσίωσις τοῦ κόμματος τῶν φιλελευθέρων πρὸς τὸν ἀρχηγόν του, ὅση καὶ ἂν εἶναι ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς χώρας πρὸς τὴν προσωπικότητα τοῦ σημερινοῦ πρωθυπουργοῦ, ὅλα ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ὑφίστανται μίαν ἐξέλιξιν καὶ ἀναλόγως τῶν προτερημάτων τῶν ἄλλων καὶ ἐπαξίως πρὸς τὰς ἀρετάς σας. Ἐν χρόνῳ οὐχὶ μακρῷ θὰ κυβερνήσητε τὴν χώραν ἐπ’ ἀγαθῷ αὐτῆς κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν. Ἀλλ’ ἂν κατὰ τοιοῦτον τρόπον πάντοτε ἐπιφυλάττεσθε, πάντοτε κρύπτετε τὰ διανοήματά σας καὶ ὑποχωρῆτε ἀπέναντι ἀδιαλλάκτων ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ ἀντιληφθοῦν τοὺς νέους καιρούς, οἱ ὁποῖοι ζοῦν μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸν τόπον ἡ βασιλικὴ μοῦχλα, οὐδέποτε θὰ πλησιάσετε τὰ κυβερνητικὰ ἑδώλια.

§215Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ἀφήσατέ μας νὰ ζῶμεν, κύριε Κουλουμβάκη, μὲ αὐτὴν τὴν πεποίθησιν.

§216Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Στρατηγέ μου γνωρίζετε πόσον ἰδιαιτέρως σᾶς ἀγαπῶ, ἀλλ’ ἡ ἡλικία σας δὲν ἐπιτρέπει νὰ ζήσητε πολὺν χρόνον. Ἀπολαύσατε ὀλίγον καὶ σεῖς. Ἀγωνίζομαι ὑπὲρ ὑμῶν. Καὶ ἀκριβῶς τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι σᾶς ἀγαπῶ περισσότερον.

§217Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Καὶ ἐν τούτοις εἶναι γνωστὸν ὅτι τὴν «μοῦχλα» τὴν ἐπροσκυνήσατε πολλάκις.

§218Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Προσωπικῶς ἐγώ;

§219Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Προσωπικῶς ἐσύ.

§220Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀκούσατε λοιπόν. Διὰ τοῦ ἐκ Πατρῶν πολιτευτοῦ κ. Λ. Ρούφου ὁ μακαρίτης βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ὅπως λέγετε ὑμεῖς μακαρίτης ὄχι ὅπως λέγω ἐγώ, μὲ ἐκάλεσε πολλάκις νὰ μεταβῶ εἰς τὰ ἀνάκτορα καὶ μοῦ εἶπεν: «ὅ,τι θέλετε». Γνωρίζετε τὶ τοῦ ἀπήντησα; Κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1913 ἤμην ἀντιβενιζελικὸς καὶ ὁ ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς καὶ ἀριστήνδην γερουσιαστὴς κ. Τριανταφυλλᾶκος τὸν ὁποῖον εἶναι γνωστὸν ὅτι σέβομαι ἰδιαιτέρως, μὲ ἐκάλεσεν ἐπ’ ὀνόματι ὅλης τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἡ ὁποία εἶχεν ἀνακηρύξει ἀπὸ τότε ἀρχηγόν της τὸν διάδοχον τότε Κωνσταντῖνον νὰ προσέλθω εἰς τὴν συμμαχίαν ἐναντίον τοῦ βενιζελισμοῦ. Καὶ ἀπήντησα ὅτι: «Εἰς τοιαύτην συμμαχίαν ἐγὼ δὲν προσέρχομαι διότι τὴν θεωρῶ ἀντισυνταγματικήν, ἀντιπολιτειακήν, ἀναχρονιστικὴν καὶ ἀντιβασιλικήν». Διότι ἐὰν δὲν εὑρίσκοντο πολιτικοὶ οἱ ὁποῖοι τάχα δὲν ἔκαναν ἐπανάστασιν καὶ ἐβοήθουν δῆθεν τὴν βασιλευομένην Δημοκρατίαν, ἐὰν δὲν εὑρίσκοντο πολιτικοὶ ἄνδρες νὰ ἀνακηρύξουν κομματάρχην τὸν βασιλέα, οὔτε ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐπάθαινε συμφοράς, καὶ ὁ θρόνος θὰ ὑφίστατο ἔνδοξος καὶ κραταιός. Ἀλλὰ κατεβαραθρώσατε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸν Σαγγάριον καὶ μετὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸν βασιλέα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ τόπου. Συνετισθῆτε λοιπόν. Ἀντιληφθῆτε τοὺς καιρούς. Ἴδετε τὴν κατάστασιν, διὰ νὰ ἴδητε καλὴν ἡμέραν, ὅπως λέγῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν τῇ ἁρμοδιότητί του διατεθειμένος καὶ νὰ σᾶς προστατεύσῃ ἀπὸ τὰς ἀπροσεξίας σας:

§221Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν τὸ θάρρος καὶ προκαλοῦμεν.

§222Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ γνωρίζομεν τὸ θάρρος σας. Λοιπὸν κ. συνάδελφοι, ἦτο ἀτυχὴς ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διότι εἰς τέως ἀνώτατος δικαστικὸς λειτουργός, τέως ἀντιπρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου, προαχθεὶς εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου—πρόκειται περὶ ἐντιμοτάτου δικαστικοῦ προσώπου καὶ ὁ λαὸς ὅλος τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ συνηθίζῃ καὶ νὰ διδάσκεται ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς ἰδίους τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας νὰ σέβεται τὰ δικαστικὰ πρόσωπα—διωρίσθη εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἔπρεπε νὰ σεβασθῇ τὸ γενόμενον τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ νὰ μὴ ἔρχεται νὰ ὁμιλῇ περὶ ἱκανότητος περὶ συμμαχίας καὶ περὶ χαρακτῆρος καὶ περὶ συνειδήσεως, ἀλλὰ νὰ εὕρῃ θέματα πολιτικὰ—καὶ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ὑπάρχουν—καὶ νὰ ἀσκήσῃ τὸν ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγχον δριμύν, ἔλεγχον ἐπιβαλλόμενον ἀπὸ τὸ πολίτευμα, ἀναδεικνύοντα εἰς τὴν συνείδησιν τῆς χώρας τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ ἐξυπηρετοῦντα τὰ λαϊκὰ συμφέροντα. Διότι ὁ διασυρμὸς τῶν ἀνωτάτων τῆς χώρας ἀξιῶν, καὶ δὲν ξέρω ἄλλας ἀνωτέρας ἀξίας ἀπὸ τὰς δικαστικὰς ἀξίας, εἰς τίποτε καλὸν εἰς τίποτε ὠφέλιμον δὲν ἄγει.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κονδύλης.

§224Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ἔχω καθῆκον, κύριοι, ἐξ ὀνόματος τῆς εὐαρίθμου ὁμάδος ἡ ὁποία μοῦ κάμνει τὴν τιμὴν νὰ τὴν ἀντιπροσωπεύω, νὰ δηλώσω ὅτι εἶμαι ἀλληλέγγυος μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ζήτημα τοῦ διορισμοῦ τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα τὸ ὁποῖον ἔφερε τὴν ἐπερώτησιν ἔψεξε τὸν διορισμὸν τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου πρῶτον διὰ τὸ ζήτημα τῆς μορφώσεώς του καὶ δεύτερον διὰ τὸ ζήτημα τῆς συμμετοχῆς του ὡς ἐπαναστατικοῦ ἐπιτρόπου εἰς τὸ ἐπαναστατικὸν δικαστήριον τὸ ὁποῖον κατεδίκασε τοὺς πέντε πολιτικοὺς καὶ τὸν ἀρχιστράτηγον τῆς καταστροφῆς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἱκανότητα τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐξ’ ὅσων τοὐλάχιστον ἔχω πληροφορηθῇ μέχρι τοῦδε δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἐναντία γνώμη. Τὸ γεγονὸς τῆς ἁλματικῆς προαγωγῆς του ἀπὸ τοῦ 1899 μέχρι τοῦ 1910, ὁπότε βέβαια δὲν ἐκυβέρνα τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων, ἀποδεικνύει τὴν ἱκανότητα τοῦ ἀνδρὸς κατὰ τρόπον μὴ ἐπιδεχόμενον ἀμφισβήτησιν. Ἐὰν δὲν ἔγραψε συγγράμματα, ἐὰν δὲν ἀπέδειξε μέχρι τοῦδε συγγραφικὴν ἢ διδακτικὴν ἱκανότητα, νομίζω ὅτι ἀπέδειξεν ἱκανότητα διοικητικήν. Καὶ ἐκεῖνο εἶναι τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ προσέξῃ ἡ Κυβέρνησις ἐφ’ ὅσον ἐπρόκειτο περὶ τῆς θέσεως τοῦ ἀνωτάτου εἰσαγγελέως τοῦ Κράτους. Ὑπῆρξαν πολλοὶ μεγάλοι διδάσκαλοι τῆς στρατιωτικῆς τέχνης καὶ πολλοὶ μεγάλοι συγγραφεῖς ἀλλ’ οὐδεὶς σχεδὸν ἐξ αὐτῶν ὑπῆρξε μέγας στρατηγός. Οἱ μεγάλοι στρατηγοὶ νικηταὶ οὔτε ἔγραψαν οὔτε ἐδίδαξαν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄλλην μορφὴν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ νῦν εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου ἔλαβε μέρος ὡς ἐπαναστατικὸς ἐπίτροπος εἰς τὴν δίκην τὴν γενομένην ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1922, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ ξεκαθαρισθῇ μία γιὰ πάντα. Δὲν μποροῦμεν ἐπ’ ἄπειρον νὰ ὑποχωρῶμεν εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἐπ’ ἄπειρον νὰ καταδιωκώμεθα ὑπὸ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ὑπάρχει διάθεσις νὰ ἀφεθῇ εἰς λήθην τὸ παρελθὸν ἢ δὲν ὑπάρχει; Ἐὰν ὑπάρχῃ διάθεσις, τὸ παρελθὸν πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς λήθην ἐξ ὁλοκλήρου καὶ ἐξαιρέσεις τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου προσώπου δὲν ἠμποροῦν νὰ γίνουν· διότι ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ τακτικὴ αὐτὴ θὰ εὑρεθῶμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσωμεν ὅπως ἐξετασθῇ μίαν ἀκόμη φορὰν ἡ εὐθύνη τῶν ἕξ διὰ νὰ κριθῇ ὁριστικῶς ἡ εὐσυνειδησία ἢ ἡ εὐθύνη τοῦ δικαστηρίου ἐκείνου τὸ ὁποῖον τοὺς ἐδίκασε. Δυστυχῶς εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὸ Λαϊκὸν κόμμα, μέχρι σήμερον ἐξεδήλωσεν εἰς πολλὰς περιστάσεις τὴν καταφοράν του, καὶ κατὰ τοῦ προέδρου τοῦ δικαστηρίου καὶ κατὰ τῶν δικαστῶν καὶ κατὰ τῶν ἐπιτρόπων, καὶ μόνον ἐναντίον τοῦ βασιλέως Γεωργίου τοῦ Βʹ. ὁ ὁποῖος ἦτο ἀνώτατος ἄρχων δὲν διεμαρτυρήθη ποτὲ (χειροκροτήματα). Ἐγὼ βεβαίως ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1915 ἐτάχθην μὲ ὅλην τὴν ψυχήν μου ἀντιμέτωπος τοῦ βασιλέως Κωνσταντίνου καὶ τοῦ διαδόχου Γεωργίου, καὶ ἐτάχθην καθαρὰ δι’ ἐθνικοὺς λόγους. Δὲν ἐξήτασα ἐὰν ὁ βασιλικὸς θεσμὸς εἶναι καλλίτερος ἀπὸ τὴν Δημοκρατίαν ἢ ὄχι. Ἐτάχθην διότι δὲν ἀνεγνώριζον τὸ δικαίωμα εἰς τὸν βασιλέα καὶ τὴν βασιλικὴν οἰκογένειαν νὰ σταματήσῃ τὸν δρόμον τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον θὰ ὤφειλε νὰ ἀποκατασταθῇ ἐξ ὁλοκλήρου, ὅπως ἀπεκατεστάθη ἡ Γιουγκοσλαυΐα ἢ Ρουμανία καὶ τόσα ἄλλα Κράτη. Ἀλλὰ τὸ αἴσθημά μου αὐτὸ τὸ ἀντιβασιλικὸν ηὔξησεν ὅταν εἶδον τὸ Γεώργιον κατερχόμενον μέχρι τῆς ἀνανδρείας νὰ δέχηται νὰ ὁδηγηθοῦν εἰς τὸν τυφεκισμὸν οἱ συνεργάται τοῦ πατρός του, οἱ πιστοὶ ἐκτελεσταὶ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, χωρὶς οὔτ’ ἁπλῶς νὰ διαμαρτυρηθῇ. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἂν τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἔρριπτεν ὑπὲρ τῶν θεραπόντων τοῦ πατρός του εἰς τὴν πλάστιγγα ποὺ ἐκρίνετο ἡ τύχη των τὴν παραίτησίν του, θὰ τοὺς ἔσωζεν. Ἡ ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶχεν ἀνάγκην ἡσυχίας διὰ νὰ ὀργανώσῃ τὸν στρατόν, καὶ ἡ ὁποία ὑφίστατο πίεσιν ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλίας ὑπὲρ τῶν ἕξ, δὲν θὰ ἠμποροῦσε ν’ ἀντιμετωπίσῃ ταὐτοχρόνως τὴν θύελλαν τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος, τὴν ὁποίαν ἠμποροῦσε ν’ ἀπολύσῃ ὁ βασιλεύς. Ἀλλ’ ὁ τελευταῖος οὗτος, ὅπως οἱ περισσότεροι τῶν βασιλέων, μὴ ἐνδιαφερόμενος παρὰ διὰ τὸν θρόνον του μόνον, ἔδειξε τὴν μεγαλειτέραν ἀδιαφορίαν διὰ τὴν ζωὴν τῶν πιστῶν θεραπόντων του.

§225Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπιτρέπετε μίαν πληροφορίαν, ἡ ὁποία εἶναι καλὸν νὰ λεχθῇ χάριν τῆς ἱστορίας; Πρὶν ἀρχίσῃ ἡ δίκη τῶν 6 ἦλθε καὶ μὲ εὗρεν εἰς ἐκ τῶν ἐμπίστων φίλων τοῦ μακαρίτη Γούναρη, καθηγητὴς τοῦ Πολυτεχνείου, καὶ μὲ παρεκάλεσε νὰ μεσολαβήσω, ὅπως ἀποφευχθῇ ἡ δίκη, ὅπως μὴ καταδικασθοῦν οἱ τότε καταδιωκόμενοι, καὶ τοῦ ἀπήντησα, ὅτι ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ φροντίσῃ νὰ μὴ γίνῃ ἡ δίκη καθόλου, διότι ἐὰν ἐγένετο ἡ δίκη τὸ πνεῦμα τοῦ στρατεύματος ἦτο τοιοῦτον, ὥστε θὰ ἀπέληγεν εἰς καταδίκην καὶ ἐκτέλεσιν αὐτῶν, καὶ ὅτι ὅπως ἀποφευχθῇ ἡ δίκη θὰ ἔπρεπεν ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος νὰ ἀπειλήσῃ τὴν Κυβέρνησιν μὲ παραίτησιν ἐν περιπτώσει ἐνάρξεως τῆς δίκης. Τὸ εἶπον δὲ τότε, διότι ἐγνώριζον ὅτι ὁ Πλαστήρας καὶ ἡ ἐπανάστασις ἀπέδιδον κολοσσιαίαν σημασίαν εἰς τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως χάριν τῆς διεξαγωγῆς τοῦ παρασκευαζομένου πολέμου. Νομίζω ὅτι ἐὰν ἔφευγεν ὁ Βασιλεὺς, θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ κρατηθῇ εἰς τὴν θέσιν του τὸ στράτευμα καὶ ὅτι θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ διεξαχθῇ ἕνας νικηφόρος πόλεμος. Εἶπον δὲ τότε εἰς τὸν καθηγητὴν τοῦ Πολυτεχνείου: «Ὑπάγετε εἰς τὸν Βασιλέα Γεώργιον καὶ εἴπατέ του αὐτὰ τὰ πράγματα, καὶ ἐὰν τυχὸν ἡ ἐπανάστασις δεχθῇ τὴν παραίτησιν καὶ κηρύξῃ Δημοκρατίαν, τότε θὰ ἀποκτήσωμεν καὶ ἡμεῖς τοιοῦτον κῦρος καὶ τοιαύτην δύναμιν, ὥστε νὰ ἐμποδίσωμεν νὰ κηλιδωθῇ ἡ Δημοκρατία μὲ αἷμα Ἑλληνικόν». Δὲν γνωρίζω τὶ ἐνέργεια ἔγινεν, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἀπαθῶς προσέβλεψεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν συνεργατῶν τοῦ πατρός του ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος.

§226Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶπον ὅτι τάσσομαι ἀλληλέγγυος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· καὶ ἐὰν ἔχω κἄτι τι νὰ ἐπικρίνω αὐτὴν, τοῦτο εἶναι οἱ δισταγμοὶ τοὺς ὁποίους, ὡς ἀνέφερεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶχεν αὕτη διὰ τὸν διορισμὸν τοῦ νῦν εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Οἱ δισταγμοὶ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν δὲν εἶναι βεβαίως ἐξυπηρέτησις τῆς ἡσυχίας τοῦ τόπου. Νομίζω ὅτι ἡ ἡσυχία τοῦ τόπου θὰ ἐξασφαλισθῇ, ἐὰν ἡ Δημοκρατία φρουρηθῇ ἀποφασιστικῶς καὶ ἐὰν ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὸν ἀγῶνα διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τῆς Βασιλείας ἀντιμετωπισθοῦν μετὰ περισσοτέρας ἀποφασιστηκότητος. Δὲν φρονῶ βεβαίως ὅτι ἡ Δημοκρατία ἐν Ἑλλάδι θὰ κινδυνεύσῃ· ἡ Δημοκρατία δὲν δύναται νὰ πέσῃ διὰ λαϊκῆς ἐτυμηγορίας, διότι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ στραφῇ πρὸς τὰ ὀπίσω. Σήμερον εἶναι ἡ περίοδος τῶν Δημοκρατιῶν, εἶναι ἡ περίοδος τοῦ φασισμοῦ, τοῦ κομμουνισμοῦ ἀκόμη, ἀλλὰ δὲν εἶναι καιρὸς καλλιεργείας τῶν βασιλικῶν δένδρων. Καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλοι οἱ ἄλλοι λαοὶ πᾶνε πρὸς τὰ ἀριστερά, ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ πᾶμε πρὸς τὴν Μοναρχίαν. Εὐτυχῶς δι’ ὅλους ἂν ὑπάρχουσιν ἐνδείξεις περὶ τῆς πολιτικῆς κινήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, δὲν παρουσιάζει κίνησιν πρὸς τὰ ὀπίσω. Ὑπάρχει βεβαίως φθορὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ αἱ ὁμάδες ποὺ ἀποσπῶνται ἀπὸ τὸ Κυβερνητικὸν στρατόπεδον δὲν πηγαίνουν πρὸς τὸν βασιλισμόν. Στρέφονται πρὸς τοὺς ἀριστερούς, τούς δεξιούς, τοὺς μέσους καὶ δὲν ξεύρω πρὸς ποίους ἄλλους, ἀλλὰ δὲν πηγαίνουν πρὸς τὸν βασιλισμόν. Ἐὰν ἡ Δημοκρατία εἶναι δυνατὸν νὰ διακινδυνεύσῃ, εἶναι δυνατὸν νὰ κινδυνεύσῃ μόνον διὰ βιαίας ἀνατροπῆς, δι’ ἀνατροπῆς ἐνόπλου. Καὶ ὡς Δημοκράτης σᾶς ὁμολογῶ εἰλικρινῶς, ὅτι αἰσθάνομαι μίαν εὐγνωμοσύνην πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διότι τόσον εἰλικρινῶς ἐκθέτει τὰς ἰδέας του. Ἐφοβούμην καὶ φοβοῦμαι πάντοτε τοὺς ἀνθρώπους τοῦ χαρακτῆρος τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν ἐλευθεροφρόνων. Ἀπὸ αὐτοὺς ἠμποροῦσε νὰ πέσῃ ἡ Δημοκρατία. Διότι ἂν κάνωμαι νὰ λησμονήσωμεν ὅτι ὑπάρχει καὶ βασιλισμός, τὸ Λαϊκὸν κόμμα μᾶς ὑπενθυμίζῃ ἀμέσως τὸ ἀτελείωτον αὐτὸ ζήτημα. Κακὸν θὰ ἦτο ἐὰν ἐκρύπτετο καὶ ἡ ἰδέα αὐτή. Βεβαίως θὰ ἤθελον καὶ ἐγὼ νὰ ἐκφράσω εὐχὴν ὅπως ὅλοι ἀναγνωρίσουν τὴν Δημοκρατίαν, ὥστε νὰ πᾶνε ὅλα ὁμαλῶς πρὸς τὰ ἐμπρός, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτὸ μὲ τὴν παροῦσαν γεννεάν· μὲ τὴν ἄλλην γεννεὰν ἴσως νὰ γίνῃ. Καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μὲ αὐτὴν τὴν γεννεάν, ἡ μόνη ἐγγύησις διὰ τὴν τάξιν καὶ ἡ μόνη ἐγγύησις διὰ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου εἶναι ἡ προσεκτικὴ καὶ ἀποφασιστικὴ φρούρησις τῆς Δημοκρατίας.

§227Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀνεφέρατε τὴν ἐπίσκεψιν κάποιου φίλου σας. Ἤθελα νὰ μάθω πῶς ἦλθεν αὐτὸς ὁ καθηγητής;

§228Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἦλθε καὶ μὲ παρεκάλεσε...

§229Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐξ ὀνόματός του;

§230Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ναί.

§231Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Συνεδέεσθε;

§232Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ τὸν εἶχα διορίσει εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον. Ἦτο ἐκ τῶν ἐμπιστοτάτων φίλων τοῦ Γούναρη.

§233Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Γνωρίζω ποῖος εἶναι, διότι καὶ εἰς ἐμὲ ἀνέφερε τὸ περιστατικόν. Ἤθελα νὰ μάθω ἐὰν ἦλθεν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, ἢ ὄχι.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαντᾶς.

§235Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι διότι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου δὲν εἶναι παρὼν τὴν στιγμὴν ταύτην, διὰ νὰ τοῦ ἀπαντήσω σχετικῶς μὲ τὴν εὐπρέπειαν τῆς γλώσσης τὴν ὁποίαν μεταχειρίζεται ὁσάκις ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι συγχωρητέον διότι ἐπὶ ὁλόκληρον δεκαοκταετίαν δὲν εἶχε τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλήν· ἂς ἀναζητηθῇ δὲ ὁ ὑπεύθυνος, ὁ ὁποῖος ἔδωκε τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν Οἰτύλου νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὥστε νὰ ὑφιστάμεθα καθημερινῶς τὰς διακοπὰς καὶ τὰς διαφόρους ἀντικοινοβουλευτικὰς φράσεις τὰς ὁποίας μεταχειρίζεται εἰς τὸ βῆμα τοῦτο. Συγχωρητέος ὅμως διότι τὸ γῆρας δὲν ἔρχεται μόνον.

§236ΦΩΝΑΙ. Δὲν εἶναι γέρος.

§237Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι νέος καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ ἔχω τὰ ἐλαττώματα αὐτά. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, κύριοι βουλευταί, καὶ λυποῦμαι διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι παρών, ἀλλὰ θὰ ἀπευθυνθῶ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ θὰ τοῦ ὑποβάλω μίαν ἐρώτησιν, καὶ ἔχω τὴν ἀπαίτησιν νὰ ἔχω μίαν ἀπάντησιν ἐπ’ αὐτῆς. Ἄν, κ. ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἤρχετό τις καὶ σᾶς ἔλεγε ὅτι δικαστικός τις ἀνώτατος περιεφέρετο εἰς τοὺς διαδρόμους ἑνὸς δικαστηρίου, διαμαρτυρόμενος καὶ ὑβρίζων τοὺς δικαστὰς τοὺς ἐντεταλμένους εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, διότι ἐκεῖνοι δὲν ὑπήκουσαν εἰς ὡρισμένην παρ’ αὐτοῦ ἐπιβολὴν ἐπὶ τοῦ δικαστοῦ, τοῦ ἐντεταλμένου διὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἵνα ἐκδώσῃ ἀπόφασιν προσωπικήν κατὰ τὰς θελήσεις αὐτοῦ, ὅταν δὲ παρὰ τοῦ ἐντεταλμένου δικαστοῦ διὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως ὑποδειχθῇ εἰς αὐτὸν ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμέναι προϋποθέσεις τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ παρίδῃ ὁ δικαστής, διότι διὰ νὰ ἐκδοθῇ μία ἀπόφασις χρειάζεται νὰ ἀκουσθῇ καὶ ὁ ἀντίδικος, νὰ κληθῇ καὶ αὐτὸς καὶ προσαγάγῃ τοὺς μάρτυρας, ἀποδείξεις κλπ., τί θὰ ἐλέγατε διὰ τὸν δικαστικὸν ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος περιφερόμενος εἰς τοὺς διαδρόμους τοῦ δικαστηρίου, ὑπὸ τὴν θέαν τῶν δικηγόρων, βαρυτάτας ἐξέφερεν ὕβρεις ἐναντίον τοῦ μὴ ὑπακούσαντος εἰς αὐτὸν δικαστοῦ; Θέλω εἰς τὴν ἀπάντησίν του νὰ μοῦ εἴπῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τί θὰ ἔκαμνε διὰ τὸν δικαστικὸν αὐτὸν καὶ ἐὰν τὸν δικαστικὸν αὐτὸν θὰ τὸν ἔθετεν εἰς τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα. Ἐθεάθη, κύριοι, εἰς τοὺς διαδρόμους τοῦ δικαστηρίου ὁ ἀνώτατος δικαστικός, ὁ εἰσαγγελεὺς ὁ νῦν τοῦ Ἀρείου Πάγου διαμαρτυρόμενος...

§238Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὰ διευκρινίζονται. Δὲν μπορεῖτε νὰ λέγητε τοιαῦτα ἐναντίον ἑνὸς δικαστοῦ. Δὲν εἶναι αὐτὸς τρόπος ἐλέγχου, ὅταν ἔρχηται ἕνας βουλευτὴς καὶ λέγει: τὶ θὰ εἴπητε δι’ ἕνα δικαστικὸν λειτουργὸν ποὺ ἀκούστηκε μίαν ἡμέραν κλπ... Ἐξακριβώσατε τὰ γεγονότα, καταγγείλατέ τα καὶ τότε ὁ ὑπουργὸς θὰ πράξῃ ἐκεῖνο ποὺ τοῦ ἐπιβάλλει ὁ νόμος. Διότι ἐὰν ἐγὼ σᾶς εἴπω ὅτι αὐτὰ ποὺ λέγετε δὲν εἶναι ἀκριβῆ, τότε τὶ θὰ μοῦ ἀπαντήσητε;

§239Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἤθελον νὰ μάθω, ἐὰν τοῦτο ἐξακριβωθῇ ποῖον μέτρον θὰ ληφθῇ κατὰ τοῦ ἀνωτάτου αὐτοῦ δικαστοῦ;

§240Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ προσδιορίσητε τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον ἔλαβε τυχὸν χώραν ἡ τοιαύτη πειθαρχικὴ παράβασις τοῦ δικαστοῦ περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε.

§241Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Προτοῦ γίνει εἰσαγγελεύς.

§242Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μήπως τότε εὑρίσκετο ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις.

§243Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Πρὸ 3 μηνῶν, κ. ὑπουργέ.

§244Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ μήπως τότε ἦτο δικαστὴς τὸ πρόσωπον; Ἦτο ἀντιπρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἑπομένως πᾶς τις δικαστικὸς ἢ καὶ δικηγόρος, λαμβάνων γνῶσιν τῆς παραβάσεως αὐτῆς τελεσθείσης ἐντὸς τοῦ δικαστηρίου, εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ τὴν καταγγείλῃ ὅπως ἐξακριβωθῇ, ὡς ὁρίζει ὁ νόμος. Καὶ ἐὰν δὲν τὸ ἔπραξε, δὲν νομίζετε ὅτι δὲν εἶχε θέσιν τὸ ζήτημα τὴν τελευταίαν στιγμήν, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ μιᾶς ἐπερωτήσεως ἡ ὁποία εἶχε γενικώτερον πολιτικὸν περιεχόμενον;

§245Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Τὴν πληροφορίαν αὐτὴν περὶ τοῦ γεγονότος δὲν τὴν ἔχω ἀπὸ δικαστικὸν πρόσωπον. Ἐγένετο ἀντικείμενον σχολίων παρ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι παρευρέθησαν ἔξω τοῦ δικαστηρίου, καὶ ὅταν ἠρώτησα περὶ τίνος ἐπρόκειτο, ἔμαθα τὸ συμβάν. Δὲν εἶναι καταγγελία γενομένη παρὰ τῶν δικαστῶν, ἀλλ’ ἐγένετο θόρυβος εἰς τοὺς διαδρόμους τοῦ δικαστηρίου λόγῳ τῆς γλώσσης τὴν ὁποίαν μετεχειρίζετο. Οὔτε πρόκειται περὶ τῆς ἐποχῆς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως· εἶναι ἐπεισόδιον δημιουργηθὲν πρὸ ὀλίγων μηνῶν.

§246Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ πῶς δὲν τὸ κατηγγείλατε, κ. Μαντᾶ, σεῖς πρὸ παντός;

§247Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Θέλετε νὰ μάθετε, κύριοι βουλευταί, διατὶ δὲν τὸ κατήγγειλα; Διότι ἐγνώριζον ὅτι ὁ δικαστὴς ἐκεῖνος θὰ ἀνελάμβανε τὴν ἀνωτάτην ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε, θὰ ἠδύνατο δὲ δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα γνωρίζει νὰ μεταχειρίζηται, νὰ καταδιώξῃ τοὺς δικαστάς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγένοντο ἕρμαιον αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦτο δὲν προέβην εἰς τὴν καταγγελίαν.

§248Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐὰν ὑπάρχῃ πράγματι ἀντικείμενον παραβάσεως, τοῦτο, ὅπως καλῶς γνωρίζετε, ἐξελέγχεται καὶ ἐξακριβοῦται δι’ ἐξετάσεως. Ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν γνῶσιν τοῦ πράγματος. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω εἶναι τοῦτο: ὅτι ἂν ὑπάρχῃ τὶ τὸ ὁποῖον γενικῶς ἀναγνωρίζεται ὡς ἐξαιρετικὸν προσὸν τοῦ δικαστοῦ περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, εἶναι ἡ ἐξαιρετικὴ ἀκεραιότης αὐτοῦ καὶ ἡ ἄτεγκτος αὐστηρότης ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας κατὰ τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν. Τὰς ἀρετὰς αὐτὰς τὰς ἐξεδήλωσε καὶ ὅταν ὑπῆρξεν εἰσαγγελεὺς Ἐφετῶν καὶ ἀνεγνωρίσθη γενικῶς καὶ ὅταν ἦτο εἰσαγγελεὺς Πρωτοδικῶν ὡς ἔχων ἐξαιρετικῶς αὐστηρὰν τὴν συνείδησιν τῶν ἐποπτικῶν καθηκόντων τῶν εἰσαγγελικῶν. Ὀφείλετε δὲ καὶ σεῖς νὰ ἀναγνωρίσητε, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ πράγματι μίαν ἰδιότητα ἐξαιρετικὴν τῶν εἰσαγγελικῶν λειτουργῶν. Δὲν νομίζω ὅτι δικαστικὸς λειτουργός, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε καθ’ ὅλον αὐτοῦ τὸν βίον τόσον αὐστηρὸς ἐν τῇ διώξει τῶν παραβάσεων τῶν κατωτέρων, θὰ ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ ὑποπέσῃ εἰς παραβάσεις τὰς ὁποίας σεῖς ὑπαινίττεσθε. Ἡ αἰτίασις αὐτὴ θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, χωρὶς βεβαίως νὰ προεξοφλῶ τὴν γνώμην μου, ὅτι προφανῶς θὰ ἔχῃ τὸ αὐτὸ ἐλατήριον τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ ἐπερώτησις, δηλαδὴ πολιτικὸν ἐλατήριον.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 16ης Σεπτεμβρίου 1925, «περὶ μονιμοποιήσεως προσωπικοῦ μηχανικῶν καὶ ἠλεκτρομηχανικῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἀσυρμάτου» καὶ τῶν τροποποιησάντων τοῦτο Ν.Δ. τῆς 29 Μαΐου 1926 καὶ 2 Σεπτεμβρίου 1926». (ψηφίζεται τὸ σύνολον).

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν καὶ ὥραν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 10 μ. μ.)