1930.06.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 84η

ΤΡΙΤΗ 17 ΙΟΥΝΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: —Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Κονδύλης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς χήρας Ἀρτέμιδος Ἀθανασίου Δογάνη λοχαγοῦ τοῦ πεζικοῦ αἰτουμένης τὴν παροχὴν συντάξεως διὰ τὸν θάνατον τοῦ συζύγου της. —Οἱ ἐργοστασιάρχαι κουφωμάτων κλπ. παρακαλοῦσιν ὅπως ἀπαγορευθῇ ἡ ἀτελὴς εἰσαγωγὴ κουφωμάτων διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ Σανατορίου Κορφοξυλιᾶς «ἡ Μάνα». —Ὁ λαὸς τῶν κοινοτήτων Λαχανάδες καὶ Φοινικούντος ζητεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ ΑΣΟ καὶ παράτασιν τῶν δανείων τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. —Ὁ πρόεδρος τῆς Κοινότητος Λειβαδίου (Ὀλύμπου) διαμαρτύρεται διὰ τὴν μὴ ἔκδοσιν ἀναμνηστικῶν γραμματοσήμων τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς ἑκατονταετηρίδος φερόντων τὴν προτομὴν τοῦ ἐθνομάρτυρος τῆς Μονῆς Σέκκων τῆς Μολδοβλαχίας Ὀλυμπίου Γεωργάκη. —Οἱ σύνδεσμοι τῶν κοινοτήτων Πηλίου ζητοῦν τὴν τροποποίησιν τοῦ σχεδίου νόμου περὶ τῆς ταμειακῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους. —Αἱ χῆραι, ὀρφανὰ κλπ. ἄποροι τοῦ Συνοικισμοῦ Καλογραίζας διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ ἐπόπτου τοῦ Συνοικισμοῦ διὰ τὴν μὴ κανονικὴν διανομὴν τῶν οἰκίσκων καὶ παρακαλοῦν ὅπως ληφθοῦν μέτρα διὰ τὴν στέγασίν των καὶ ἐνεργηθοῦν αὐστηραὶ ἀνακρίσεις κατὰ τοῦ παρεκτραπέντος ὡς ἄνω ὑπαλλήλου. —Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Ἰσώματος Καρυῶν τῆς Μεγαλοπόλεως ζητοῦν τὴν παροχὴν ἀρωγῆς διὰ τὴν καταστροφὴν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, τῶν ἀμπέλων κλπ. ὑπὸ τῆς πεσούσης χαλάζης. —Οἱ εἰσπράκτορες τοῦ Ταμείου Ἀμαλιάδος ζητοῦν τὴν προσθήκην διατάξεως εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου περὶ ταμειακῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους. —Οἱ σπουδασταὶ τῶν Καλῶν Τεχνῶν ὑποβάλλουν διάφορα αἰτήματα σχετικὰ μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανώσεως τῆς σχολῆς τῶν Καλῶν Τεχνῶν καὶ παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Κουτσίνας καὶ Ι. Νικολίτσας ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προστασίας τῶν πολυτέκνων». —Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Νικολίτσας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ οἰκονομικῶν περιφερειῶν». —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης ὑποβάλλει τροπολογίαν ὑπὸ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. 4733 «περὶ προστασίας τῶν πολυτέκνων». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκποιήσεως τοῦ κτιρίου τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν κ. λ. π.» —Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Στράτος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνακλήσεως εἰς τὴν ἐνέργειαν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν τοῦ Π. Ν. διὰ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Μ.Τ.Π.Ν. καὶ τοῦ Ταμείου Ἀλληλοβοηθείας ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἀεροπορίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) Περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Ν. Δ. τῆς 11 Νοεμβρίου 1919(φύλλον τῆς Ἐφ. Κυβερν. Τεῦχος Αʹ ἀριθ. 399 τοῦ ἔτους 1929 «περὶ διοικήσεως δημοσίων κτημάτων». 2) Περὶ ἐνισχύσεως τῶν μονάδων τῆς στρατιωτικῆς ἀεροπορίας δι’ ἐκτάκτων τεχνικῶν ἰδιωτῶν ἐργατῶν. 3) Περὶ ἐξομοιώσεως ἀποδοχῶν τοῦ προσωπικοῦ στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς ἀεροπορίας καὶ αὐξήσεως τοῦ ἀεροπορικοῦ ἐπιδόματος καί. 3) Περὶ κυρώσεως τῆς συναφθείσης μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἀεροπορίας καὶ τῆς ἐν Ἀγγλίᾳ ἑδρευούσης ἑταιρείας The Blackburn Aeroplane & Motor Co Ltd συμβάσεως «περὶ παρατάσεως ἰσχύος ἀπὸ 23 Ἀπριλίου 1929 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς ρηθείσης ἑταιρείας, δυνάμει τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 4295 νόμου. Ἡ Γερουσία ἀποστέλλει. 1) Τὸ παρ’ αὐτῆς τὸ πρῶτον ψηφισθὲν σχέδιον νόμου περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἑταιρείας Ἴκαρος συναφθείσης συμβάσεως περὶ παραχωρήσεως εἰς αὐτὴν τοῦ προνομίου τῆς ἀποκλειστικῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐναερίων γραμμῶν καί. 2) Τὸ παρ’ αὐτῆς τροποποιηθὲν μετὰ τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψήφισίν του σχέδιον νόμου περὶ ρυθμίσεως ἐν γένει τῶν μισθώσεων ἐπὶ παντὸς εἴδους ἀστικῶν ἀκινήτων.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν Δωδεκανησίων Ἀλεξανδρείας ἐν σχέσει πρὸς τὴν συμμετοχήν των εἰς τὰς ἑορτὰς τῆς 10ετηρίδος.

§3Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε ὑπάρχει ἓν παράπονον τῶν Δωδεκανησίων ὅτι δὲν ἐκλήθησαν δεόντως νὰ συμμετάσχουν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἑορτήν. Εὑρίσκω τὸ παράπονον δεδικαιολογημένον καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ σχετικῶς.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς Ι. Κωνσταντάρα ὁ κ. Παπανασστασίου.

§5Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ εἶναι δικαία καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπροθυμοποιήθησαν νὰ βοηθήσουν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἶναι ἐντελῶς ἄδικον νὰ ζημιωθοῦν σήμερον. Παρακαλῶ νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαφλέσσας ἐπὶ ἀναφορᾶς πολυτέκνων Καλαμῶν.

§7Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐπιφυλάσσομαι ν’ ἀναπτύξω τὴν ἀναφορὰν ταύτην κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ κατατεθέντος εἰς τὴν Βουλὴν ὑπ’ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν σχεδίου νόμου. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ ὅμως συνιστῶ ὅπως αἱ διατάξεις τοῦ ἐν λόγῳ σχεδίου νόμου ἐφαρμοσθοῦν καὶ ἐν τῷ Π. Ν. Εἰς τὴν σύστασιν ταύτην προβαίνω διότι δὲν φαίνεται προσυπογεγραμμένος καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.

§8Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πρόκειται περὶ τυπικῆς παραλείψεως, αἱ διατάξεις ἰσχύουν ἀναμφισβητήτως καὶ διὰ τὸ ναυτικόν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτσίνας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§10Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Τὰ αὐτὰ θὰ ἤθελον νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ περὶ πολυτέκνων.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἐπὶ ἀναφορᾶς ἁμαξοκαρραγέων ἐργατῶν τῆς ἀδελφότητος Ἰωαννίνων, Πρεβέζης πρὸς ἀποζημίωσίν των.

§12Π. ΦΛΩΡΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται ὅτι ἐνῷ ἄλλοι συνάδελφοι των ἔτυχον σχετικῆς ἀποζημιώσεως αὐτοὶ δὲν ἔλαβον τίποτε.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§14Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐμπροθέσμως ὑποβληθεισῶν σχετικῶν αἰτήσεων ἀποζημιώσεως τῶν ἁμαξοκαρραγωγέων τῆς περιφερείας Ἀγρινίου.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριποδάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ δοκίμου ὑπαξιωματικοῦ Ι. Μαρινάκη ἀδικηθέντος ὑπὸ τῆς διοικήσεως τοῦ σχολείου δοκίμων ὑπαξιωματικῶν Πόρου καὶ ὡς ἐκ τούτου μὴ εἰσαχθέντος εἰς τὴν Ναυτικὴν σχολὴν τῶν Δοκίμων.

§16Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀφορᾷ οὐσιαστικῶς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπὶ δύο μῆνας δὲν κατώρθωσα νὰ τὸν πείσω ἢ μᾶλλον τοὺς περὶ αὐτῶν, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀπευθύνω αὐτὴν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως οὗτινος τὴν ἐπέμβασιν ἀναφέρω. Κύριε Πρόεδρε, συμβαίνει τὸ ἑξῆς: Ὑπάρχει νόμος εἰς τὴν σχολὴν τῶν Δοκίμων ὑπαξιωματικῶν κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἀριστεύων ὑπαξιωματικὸς κατόπιν προτάσεως τοῦ διοικητοῦ τοῦ σχολείου εἰσέρχεται εἰς τὴν σχολὴν τῶν Δοκίμων τοῦ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, ὅπως π. χ. κατὰ τὸ 1928 ἀριστεύσας εἰσῆλθε κάποιος νέος ὀνόματι Μαραγκός. Τὸ ἴδιον ἔδει νὰ συμβῇ καὶ κατὰ τὸ 1929. Ἠρίστευσεν εἷς νέος ὀνόματι Μαρινάκης Ἰωάννης, ὁ ὁποῖος ἔλαβε 96 νούμερα, ἀλλὰ διὰ τὸν νέον αὐτὸν δὲν ὑπεβλήθη ἡ σχετικὴ πρότασις τοῦ διοικητοῦ τοῦ σχολείου. Ἠρώτησα σχετικῶς καὶ μοῦ εἶπον ὅτι ὁ τότε Διοικητὴς ἔφυγεν ἀπὸ τὸ σχολεῖον, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν, διότι ὑπάρχουν τὰ στοιχεῖα.

§17Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παραπονεῖσθε διότι ἐνῷ ὁ νόμος διὰ τὴν εἴσοδον αὐτοῦ εἰς τὴν σχολὴν τῶν Δοκίμων ἀπαιτεῖ πρότασιν τοῦ διοικητοῦ τῆς σχολῆς, παραπονεῖσθε ὅτι ὁ ὑπουργὸς δὲν τὸν εἰσαγάγει δι’ ἔλλειψιν προτάσεως;

§18Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ὄχι διότι δὲν γίνεται ἔλεγχος διὰ τὴν αὐθαιρεσίαν τοῦ διοικητοῦ.

§19Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός).... Ἰσχυρίζεσθε ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῆς ὑπηρεσίας παρασυρόμενος ἀπὸ ἄλλα συμφέροντα δὲν ἐγνωμοδότησεν ὑπὲρ αὐτοῦ;

§20Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Διότι εἰς τὰ σχολεῖα αὐτὰ ὑπάρχουν τὰ σχετικὰ βιβλία, ὅπως τὸ ποινολόγιον τὸ βιβλίον ποιότητος τῶν μαθητῶν κτλ. Δύναται λοιπὸν ὁ κ. ὑπουργὸς κατὰ τὴν ἀντίληψίν του νὰ ἐξετάσῃ ἂν δικαίως ἢ ἀδίκως δὲν προὐτάθη. Εἶναι τελειόφοιτος γυμνασίου καὶ εἶναι νέος λαμπρὸς καὶ ἐν τούτοις ἐκ μιᾶς ἰδιοτροπίας τοῦ διευθυντοῦ τῆς σχολῆς δὲν ἠδυνήθη νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν ναυτικὴν σχολὴν τῶν Δοκίμων. Ἐγὼ δὲν θέλω τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐρευνήσῃ ἡ ὑπηρεσία τὴν ὑπόθεσιν.

§21Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε ἐξήγησα εἰς τόν κ. συνάδελον ὁ ὁποῖος ἔδειξε ἕνα πραγματικὸν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τοῦ νέου αὐτοῦ καὶ ἄλλοτε, ὅτι ὁ διοικητὴς τῆς σχολῆς λόγῳ τοῦ ὅτι εὑρίσκεται ἐκτὸς τῶν τάξεων τοῦ ναυτικοῦ δὲν ὑπάρχει κανεὶς τρόπος νὰ τεθῇ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ὑπουργείου. Δέον νὰ προστεθῇ ὅτι εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν διὰ 5 θέσεις εἴχομεν 300 ὑποψηφίους καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν λοιπὸν παρὰ νὰ καταργήσωμεν αὐτὴν τὴν ἀνομοιογένειαν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Συγχρόνως ὁ διοικητὴς εἶχε ἀπόλυτον δικαίωμα καὶ νὰ κρίνῃ τοὺς μαθητάς. Ἀλλὰ ὁ σπουδαιότερος λόγος εἶναι ὅτι σήμερον ὁ διοικητὴς τῆς σχολῆς λόγῳ τοῦ ὅτι εὑρίσκεται ἐκτὸς τῶν τάξεων τοῦ ναυτικοῦ δὲν δύναται νὰ ταχθῇ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ὑπουργείου. Διότι ἔκτοτε παρῆλθε ὁ τακτικὸς χρόνος, παρῆλθον δύο ἔτη...

§22Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Πρῶτον δὲν παρῆλθον δύο ἔτη, παρῆλθον δύο μῆνες.

§23Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν παρῆλθον δύο μῆνες.

§24Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἄν ὁ διοικητὴς ἀπέθνησκεν κ. ὑπουργὲ τὰ βιβλία ὑφίστανται. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι). Σᾶς λέγω εἶναι σοβαρὸν τὸ ζήτημα.

§25Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Θὰ τὸ μελετήσω τὸ ζήτημα.

§26Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἐγὼ δέχομαι νὰ καταργηθῇ ἀλλὰ ὄχι μὲ ἀναδρομικὴν δύναμιν, μόνον διὰ τὸ μέλλον. Αὐτὸς ὁ μαθητὴς πρέπει νὰ εἰσέλθῃ ἐφέτος διότι ἔχει τὰ προσόντα καὶ ἀνώτερα ἀκόμη ἀπὸ τὸν εἰσαχθέντα τὸ παρελθὸν ἔτος.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινέσει τῆς Βουλῆς αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας συμφωνίας περὶ τρόπου ἐφαρμογῆς τῆς ἐν Λωζάνῃ ὑπογραφείσης συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς Ἑλληνοτουρκικῶν πληθυσμῶν καὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 9 δηλώσεως». Τὸ σχέδιον τοῦτο νόμου τὸ συνοδεύει μακρὰ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις. Συγχρόνως καταθέτω καὶ ἔκθεσιν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, τὴν σχετικὴν πρὸς τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐξ ἧς ἐκθέσεως ἀποδεικνύεται ὅτι διὰ τὴν προκειμένην τοὐλάχιστον περίστασιν ἀντὶ βαρῶν πρόκειται περὶ ἐπιστροφῆς εἰς τὸ Δημόσιον 22.500.000 δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὰ παθητικὰ ὑπόλοιπα τοῦ ἔτους 1928. Ἐπίσης καταθέτω τὴν ἔκθεσιν τῶν οὐδετέρων, ἡ ὁποία προεκλήθη ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 4 τῆς συμβάσεως. Συγχρόνως καταθέτω 55 ἔγγραφα ἐκ τοῦ ἀρχείου τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσουν εἰς τοὺς θέλοντας νὰ μελετήσουν τὸ τελευταῖον στάδιον τῶν διεξαχθεισῶν διαπραγματεύσεων, διότι ἀρχίζουν ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου ἐ. ἔ. μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα συνοδεύει καὶ σχετικὸς πίναξ. Εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, κύριοι βουλευταί, παρενέβαλον ἕνα μέρος οὐσιῶδες τοῦ ἱστορικοῦ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης. Αἱ πληροφορίαι αἱ ὁποῖαι περιέχονται εἰς τὴν ἔκθεσιν στηρίζονται εἰς σημείωμα τὸ ὁποῖον μοῦ ἐδόθη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Οἱ κύριοι βουλευταὶ θὰ λάβουν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναγνώσουν μετ’ ἐπιμελείας, ὅπως εἶμαι βέβαιος, τὴν αἰτιολογικὴν ταύτην ἔκθεσιν, καὶ ἐκ τῆς μελέτης αὐτῆς θὰ πορισθοῦν τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ εὐθύνη διὰ τὴν μὴ ταχεῖαν ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς, δὲν βαρύνει μονομερῶς, ὅπως φρονεῖ ἡ κοινὴ γνώμη ἐν Ἑλλάδι, μίαν τῶν Κυβερνήσεων τούτων, καὶ δὴ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἄγκυρας. Ἡ εὐθύνη βαρύνει καὶ τὰς δύο Κυβερνήσεις. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει κανὲν συμφέρον νὰ σταθμίσωμεν τὰς εὐθύνας αὐτάς, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖον βαρύνουν περισσότερον. Θὰ ἦτο ἄλλως τε δύσκολον ἴσως νὰ εὕρῃ κανεὶς ποῖος εὐθύνεται περισσότερον. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον εἶναι τοῦτο, ὅτι τὴν σύμβασιν περὶ ἀνταλλαγῆς παρεβιάσαμεν πρῶτοι ἡμεῖς, διότι εἴχομεν τὸ μεγαλύτερον συμφέρον ὅπως ἐκτελεσθῇ ἡ σύμβασις αὕτη, καὶ ὁποῖοι ἐγίναμεν διὰ τοῦτο ἄδικοι. Σημειωτέον ὅτι ἐκ τῆς μελέτης αὐτῆς θὰ ἴδετε, ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο τῶν 7 περίπου ἐτῶν, ἐφθάσαμεν εἰς συνεννόησιν μὲ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἄγκυρας, ἀλλὰ ἡ συνεννόησις ἢ μᾶλλον αἱ συνεννοήσεις εἰς τὰς ὁποίας ἐφθάσαμεν δὲν κατωρθώθη ποτὲ νὰ ἐκτελεσθοῦν. Καὶ διὰ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν αὐτῶν, δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς καλοπίστως νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ὅλη ἡ εὐθύνη βαρύνει τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν. Ἐσυνάψαμεν τὸν Ἰούνιον τοῦ 1925 ἐν Ἀγκύρᾳ μίαν συμφωνίαν γνωστὴν κοινῶς ὑπὸ τὸ ὄνομα Ἑξηντάρη–Ρουσδῆ, ἀλλὰ τὴν συμφωνίαν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις τῶν Ἀθηνῶν, εὑρεθεῖσα ἐνώπιον διαμαρτυριῶν τῶν ἐδῶ ἐνδιαφερομένων καὶ λησμονοῦσα ὅτι ὑπάρχουν ἀντιστοίχως οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἐν Κωνσταντινουπόλει κατ’ ἀντίθετον διεύθυνσιν, δὲν ἠθέλησε νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ, καὶ ἐματαιώθη ἡ συμφωνία. Ὑπεγράφη τὸ ἑπόμενον ἔτος ἐν Ἀθήναις συμφωνία γνωστὴ ὑπὸ ὄνομα Συμφωνία τῶν Ἀθηνῶν τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1926. Ἡ συμφωνία αὐτὴ ἔθετεν ὡς βάσιν τὴν παρακράτησιν ὑπὸ ἑκατέρας τῶν Κυβερνήσεων, κατ’ ἀρχήν, τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα εἶχον καταλάβει, ἀλλ’ ἀπεφασίζετο εἰδικῶς ἡ ἐπιστροφὴ τῶν κτημάτων τῶν ἀστικῶν τῶν μὴ ἀνταλλαξίμων Τούρκων. Ὅταν ὑπεγράφετο ἡ σύμβασις αὐτὴ καὶ ἀνελαμβάνομεν τὴν ρητὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιτρέψωμεν τὰ ἀστικὰ κτήματα τῶν μὴ ἀνταλλαξίμων, ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι ὡς πρὸς τὰ ἀστικὰ αὐτὰ κτήματα ἀπόφασις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, ληφθεῖσα ἕνα καὶ ἥμισυ ἔτος ἐνωρίτερνο, εἶχεν ἀναγνωρίσει 119 Τούρκους ὡς μὴ ἀνταλλαξίμους, λόγῳ τοῦ ὅτι τοὺς ἐθεώρησεν ὡς ἀνήκοντας εἰς τὴν ἐννάτην δήλωσιν, καὶ ἑπομένως ἀνεγνώριζεν ὅτι ἀναλαμβάνοντες τὴν ἀπόδοσιν τῶν ἀστικῶν αὐτῶν κτημάτων ἔπρεπε ν’ ἀποδώσωμεν τὰ ἀστικὰ κτήματα τὰ ἀνήκοντα εἰς τοὺς 119 αὐτοὺς Τούρκους. Τί συνέβη ὅμως; Ἡμεῖς ἠμφισβητοῦμεν ὅτι οἱ 119 αὐτοὶ Τοῦρκοι οἱ ὁποῖοι εἶχον χαρακτηρισθῆ ὑπὸ τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ὡς μὴ ἀνταλλάξιμοι ἦσαν πραγματικῶς ἀνταλλάξιμοι. Ἀνεγνωρίζομεν διὰ τοὺς 18, 19 ὅτι ἦσαν τοιοῦτοι, ἀλλὰ διὰ τοὺς ὑπολοίπους προεβάλομεν ἀμφισβητήσεις, καὶ πρὸς ὑποστήριξιν τούτων ἐλέγομεν ὅτι εἷς ἐξ αὐτῶν ἦτο μουφτῆς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ὅτι ἕνας ἄλλος εἶχε παρουσιασθῆ ὡς ὑποψήφιος εἰς τὰς ἐκλογὰς κλπ. Καὶ αὐτὰ τὰ γεγονότα ἀποδεικνύουν ὅτι δὲ ἦσαν Τοῦρκοι ὑπήκοοι, ὡς ἔπρεπε νὰ εἶναι διὰ νὰ περιλαμβάνωνται εἰς τὴν ἐννάτην δήλωσιν. Καὶ διὰ τοῦτο ἠρνήθημεν νὰ ἐκτελέσωμεν ἐν συνόλῳ τὸν πίνακα αὐτὸν καὶ εἴπομεν: Ἡμεῖς δὲν ἀναγνωρίζομεν ὅτι ὅλοι αὐτοὶ εἶναι ἀνταλλάξιμοι. Τὴν ἄρνησιν αὐτήν, κύριοι, τὴν θεωρῶ βαρὺ πολιτικὸν σφάλμα ἐκ μέρους μας. Διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγνωρίζομεν ὅτι ἕνα καὶ ἥμισυ χρόνον προτήτερα δι’ ἀποφάσεως τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς εἶχεν ἀναγνωρισθῆ ἡ μὴ ἀνταλλαξιμότητος αὐτῶν τῶν 119, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγνωρίζομεν, ὅτι, μόλον ὅτι ἐπεδιώξαμεν τὴν τροποποίησιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Μ. Ἐπιτροπῆς, δὲν ἐπετύχαμεν τοῦτο, διότι ἡ Μ. Ἐπιτροπὴ ἐπέμενε εἰς τὴν ἀντίληψίν της, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ μὴ ἀνταλλαξίμων, πρὸ πάντων δὲ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγνωρίζομεν, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Μ. Ἐπιτροπῆς περὶ μὴ ἀνταλλαξιμότητος αὐτῶν τῶν 119 εἶχε ληφθῆ συμπράττοντος καὶ ὁμογνωμοῦντος τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Μ. Ἐπιτροπήν, εἶναι φανερὸν ὅτι ἡ ἄρνησις αὕτη νὰ ἐκτελέσωμεν τὰς συμφωνίας τὰς ὁποίας ἀνελάβομεν ἐν γνώσει τῆς αὐτῆς ἀποφάσεως κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1926, ἀπετέλει βαρὺ πολιτικὸν σφάλμα, διότι ἐδημιούργει ὑπόνοιαν, ὅτι ἡ ἐνέργεια ἡμῶν δὲν ἦτο εἰλικρινής. Ἐννοῶ καλῶς τὴν ψυχολογίαν, κύριοι τῶν μονίμων ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι ἐκαλοῦντο νὰ ἀποδώσουν τὰ κτήματα αὐτὰ καὶ οἱ ὁποῖοι ἐν πλήρει καλῇ πίστει ἐθεώρουν μερικὰ ἐξ αὐτῶν ὡς μὴ ἀνταλλάξιμα. Ἀλλ’ ὑφ’ ἃς περιστάσεις εἶχεν ὑπογραφῆ ἡ συμφωνία τοῦ 1926, δὲν εἶχον δικαίωμα αὐτοὶ νὰ κάμουν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Νομίζω ὅτι ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων ἠμφισβητοῦμεν τὴν μὴ ἀνταλλαξιμότητα ἦσαν περίπου 15–18. Ποίαν ἀξίαν ἠθέλατε νὰ ἔχουν αἱ περιουσίαι αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων τῶν 15–18; Πρόκειται περὶ ἀστικῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα γνωρίζετε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται. Θέλετε νὰ ὑπολογίσωμεν τὴν ἀξίαν τῆς περιουσίας ἑκάστου εἰς 1, 1½ ἢ 2 ἑκατομμύρια; Βάλετε ὅτι θέλετε. Ὅσον δήποτε καὶ ἂν ἦτο ἀκριβὸν τὸ τίμημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐπληρώναμεν, εἴχομεν καθῆκον νὰ τὸ πληρώσωμεν, ἐὰν ἠθέλωμεν νὰ δημιουργήσωμεν κατάστασιν πραγμάτων ἡ ὁποία θὰ ἐξετράχυνε τὰς σχέσεις καὶ ἐπακολούθημα θὰ εἶχε τὴν ἐπίτασιν τῶν κατασχέσεων τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει περιουσιῶν. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἐνδεχόμενον μερικοὶ εἴτε ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἴτε ἐκ τῶν ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις, νὰ σκανδαλισθοῦν βλέποντες τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀνερχόμενον ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τῆς Ἑλληνικῆς διὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι εἰς τὰς δυσχερείας αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν μετέχομεν ἐξ ἴσου καὶ ἡμεῖς καὶ ἐν Ἀγκύρᾳ. Ἀλλ’ ἐγὼ πιστεύω κύριοι, ὅτι ἐξυπηρετῶ τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τῆς χώρας ἐκθέτων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅλην τὴν ἀλήθειαν. Πρέπει πρωτίστως ἡ κοινὴ γνώμη ἡ Ἑλληνικὴ νὰ μὴ διατελῇ ὑπὸ τὴν πεπλανημένην ἐντύπωσιν, ὅτι συστηματικὴ κακοπιστία ἐκ μέρους τῶν ἐν Ἀγκύρᾳ παρημπόδισε τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς. Πρέπει ἐξ ἄλλου αἱ δημόσιαι ἡμῶν ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι εἰς περιστάσεις ὅπως ἡ παροῦσα εὐθύνονται πολλάκις οὐσιαστικῶς περισσότερον ἀπὸ τοὺς πολιτικούς, διότι οὐσιαστικῶς αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐμπνέουν τοὺς πολιτικοὺς ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων λεπτομερειακῶν, πρέπει λέγω, αἱ δημόσιαι ὑπηρεσίαι νὰ ἐμπνευσθοῦν ἀπὸ τὴν ἰδέαν ἀπὸ τὴν πεποίθησιν τὴν βαθεῖαν, ὅτι πρώτιστον συμφέρον μιᾶς χώρας πολιτισμένης εἶναι νὰ ἐκτελῇ πιστῶς τὰς διεθνεῖς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει. (χειροκροτήματα). Πρέπει δὲ νὰ προσθέσω, πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεως ἐν προκειμένῳ, ὅτι αἱ παρατηρήσεις μου δι’ αὐτὴν τοὐλάχιστον τὴν περίστασιν δὲν ἀπευθύνονται πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ συμφωνία τῆς Ἀγκύρας κύριοι βουλευταί, ἡ γνωστὴ ὑπὸ τὸ ὄνομα Ἑξηντάρη–Ρουσδῆ, ἦτο ἀναμφισβητήτως εὐνοϊκωτέρα δι’ ἡμᾶς τῆς μετὰ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος συναφθείσης συμφωνίας τῶν Ἀθηνῶν· ἡ δὲ συμφωνία τῶν Ἀθηνῶν τοῦ Δ)βρίου 1926, ἂν ἐφηρμόζετο, θὰ ἦτο πολὺ εὐνοϊκωτέρα ἀπὸ τὴν συμφωνίαν τῆς ὁποίας τὴν κύρωσιν σᾶς ζητῶ σήμερον. Βλέπετε λοιπὸν ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς τῆς ἐνεργείας. Ὁπωσδήποτε, κύριοι βουλευταί, ἡ σύμβασις τῶν Ἀθηνῶν ὅπως ἐξήγησα ἤδη, δὲν ἐφηρμόσθη καὶ αὐτὴ καὶ ἐδέησεν νὰ ἀρχίσωμεν νέας διαπραγματεύσεις διὰ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ εὕρωμεν ἓν νέον στάδιον συνεννοήσεως. Αἱ νέαι αὗται διαπραγματεύσεις ἤρχισαν πρῶτον κατὰ τό τέλος τοῦ 1927, βάσιν δὲ αὐτῶν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔθεσεν, ὀρθοτάτην βέβαια ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ Ἑλληνικοῦ συμφέροντος, τὴν διὰ διαιτησίας λύσιν ὅλων τῶν διαφορῶν αἱ ὁποῖαι μᾶς ἐχώριζον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἀγκύρας. Ἀλλὰ τὴν λύσιν αὐτὴν ἀπέκρουεν ἐπιμόνως ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν ἐξηκριβώθη ὅτι ἡ ἄρνησις τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀποδεχθῇ τὴν Ἑλληνικὴν πρότασιν ἦτο ἀνέκκλητος, ἠναγκάσθημεν νὰ ἐξεύρωμεν ἄλλας βάσεις συνεννοήσεως. Τὸ κύριον γνώρισμα τῆς νέας βάσεως τῆς συνεννοήσεως ἦτο ὅτι κατὰ κανόνα ἑκάστη Κυβέρνησις θὰ παρακρατῇ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἤδη εἰς τὴν κατοχήν της, ἐξαιρουμένων τῶν ἐν Κων)πόλει κτημάτων τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ ἄλλων τινῶν μικροτέρας σημασίας. Ἡ Τουρκία τὴν βάσιν αὐτὴν τὴν ἀπεδέχθη, ἐζήτει ὅμως νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἀρχὴ αὐτή, τῆς παρακρατήσεως ἐκ μέρους ἑκατέρας τῶν Κυβερνήσεων τῶν μὴ ἀνταλλαξίμων κτημάτων, καὶ εἰς τὰ ἀνταλλάξιμα, νὰ ἐπέλθῃ δηλαδὴ πλήρης συμψηφισμὸς τῆς ἀξίας καὶ τῶν κτημάτων τῶν ἀνταλλαξίμων. Τοῦτο δὲ ἀπετέλεσε τὸ πρόσκομμα τῆς ἐπιτεύξεως μιᾶς συνεννοήσεως ἐπὶ ὁλόκληρον σχεδὸν διετίαν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐγνώριζεν ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῶν σχετικῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς εἶχε καταστῆ ἀδύνατος οὐσιαστικῶς. Καὶ τὸ ἐγνώριζε τοῦτο ἐκ τῆς πικρᾶς πείρας τὴν ὁποίαν εἶχε πορισθῆ ἐκ τῆς διεξαγωγῆς τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως. Ἐγνώριζεν ὅτι μὲ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως τοῦ Νεϊγὺ ὑπεγράφη καὶ σύμβασις διὰ τῆς ὁποίας ἐπετρέπετο εἰς τοὺς Ἕλληνας καὶ Βουλγάρους, ὅσοι ἤθελον, νὰ ἐγκαταλείψουν τὴν χώραν ἡ ὁποία δὲν τοὺς ἤρεσε διὰ νὰ μεταβοῦν εἰς τὴν χώραν τῶν ὁμογενῶν των. Ἡ μετανάστευσις αὐτὴ εἶχε χαρακτῆρα ἐντελῶς ἐθελούσιον, διεξήχθη δὲ ὑπὸ τὴν εὐθύνην καὶ τὴν κατεύθυνσιν ὑποεπιτροπῶν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως, ὑπὸ τοὺς ἀρίστους δηλαδὴ ὅρους. Καὶ ὅμως, ἐνῷ ὑπὸ τοιούτους ὅρους διεξήχθη ἡ μετανάστευσις αὕτη καὶ μολονότι ἡ Βουλγαρικὴ Κυβέρνησις εἶχε καὶ συμφέρον ἀλλὰ καὶ ἐπέδειξε τὴν ἐπιθυμίαν ὅπως ἐκ παντὸς τρόπου διευκολυνθῇ τὸ ἔργον τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς, συνεπληρώθησαν κατ’ αὐτὰς 10 ἔτη ἀπὸ τῆς λειτουργίας τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως καὶ μόλις μετά τινας μῆνας ἀκόμη ἐλπίζομεν ὅτι θὰ ἔχει ἀχθῆ εἰς πέρας τὸ ἔργον αὐτὸ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν περιουσιῶν τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Βουλγάρων οἱ ὁποῖοι μετηνάστευσαν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπωφεληθέντων ἐκ τῆς συμβάσεως αὐτῆς περὶ ἑκουσίας μεταναστεύσεως ἀνέρχεται εἰς 95.000 περίπου Βουλγάρων καὶ 45.000 περίπου Ἑλλήνων. Πρόκειται δηλαδὴ περὶ 140.000 ψυχῶν. Ὅταν ἔχετε τοῦτο ὑπ’ ὄψιν σας καὶ ἐνθυμηθῆτε ὅτι Ἕλληνες καὶ Τοῦρκοι ἀποτελοῦν τὸ δεκαπλάσιον τῶν πληθυσμῶν τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως, θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ κανεὶς μεγάλην αἰσιοδοξίαν ἐὰν θὰ ἐδέχετο ὅτι διὰ δεκαπλάσιον πληθυσμὸν Ἑλληνοτουρκικὸν θὰ ἀπῃτεῖτο τοὐλάχιστον δεκαπλάσιος χρόνος παρ’ ὅσος ἀπῃτήθη διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως, δηλαδὴ ἕνας ὁλόκληρος αἰών. Μεταχειρίζομαι ἐννοεῖται τὴν φράσιν μετανάσται ὡς τεχνικὸν ὅρον διότι δὲν ἀνταποκρίνεται δυστυχῶς καθόλου πρὸς τὰ πράγματα, μόνον διὰ τοὺς Μουσουλμάνους ποὺ ἀπεχώρησαν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ἰσχύει τοῦτο, ἂς ποῦμε δὲ ὅτι ἰσχύει ἔν τινι μέτρῳ καὶ διὰ 200.000 ὁμογενεῖς, δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μετὰ τὸ τέλος τοῦ πολέμου εὑρίσκοντο εἰς τὰ ὄρη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας κρυπτόμενοι καὶ τοὺς ὁποίους κατωρθώσαμε διὰ τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς νὰ τοὺς φέρωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς παρεμβάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς. Οἱ ἄλλοι δὲν ἦσαν μετανάσται, ἀλλὰ ἐκδιωχθέντες. Ἐγνωρίζομεν λοιπὸν ὅτι αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς εἶχον καταντήσει ἀνεκτέλεστοι. Ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν διὰ πράξεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀκύρωσιν ἢ ἀθέτησιν τῶν διατάξεων τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάνης, διότι ἐφοβήθημεν ὅτι θὰ ἐδημιουργεῖτο ἐντεῦθεν ἐξωτερικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ παράσχῃ ἀρκετὰ πράγματα εἰς τὴν κανονικὴν ἐξέλιξιν τῶν Ἑλληνικῶν ζητημάτων. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅταν μίαν τῶν ἡμερῶν ἀνεχωροῦμεν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, μετὰ μίαν συνεδρίασιν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, εἶχα παρακαλέσει ἕνα ἐκ τῶν συμμετασχόντων τοῦ συμβουλίου νὰ μὲ συνοδεύσῃ. Ἐντὸς τῆς ἁμάξης ἐξέθηκα τὰς ἀνησυχίας μου ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου καὶ ἔλεγα: Μὰ τὴν ἀλήθεια νομίζω ὅτι τὸ καθῆκον μου εἶναι ν’ ἀντιμετωπίσω καὶ αὐτὰς τὰς δυσχερείας καὶ νὰ δεχθῶ τὸν συμψηφισμόν, διότι ἐπὶ τέλους, ἐὰν δὲν ἐπωφεληθῇ ἡ Χώρα ἐκ τῆς παρουσίας μιᾶς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως διὰ νὰ τερματίσῃ ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐκπληρῶ ἐγὼ τὸ καθῆκον τοῦτο πρὸς τὴν χώραν; Καὶ ὁ συνομιλητής μου ὁ ὁποῖος συνεμερίζετο τὰς ἀνησυχίας τὰς ἰδικάς μου, μοῦ εἶπε: Ναί, αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη ἄποψις τοῦ ζητήματος, ἡ ἄλλη ὅμως ἄποψις τοῦ ζητήματος τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, εἶναι ὅτι, ἐὰν τὸ κάμητε αὐτό, μπορεῖ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας νὰ μὴ δημιουργηθοῦν δυσχέρειαι, ἀλλὰ εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ δημιουργηθοῦν δυσχέρειαι κατὰ τὴν διαδοχὴν ἄλλων Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐτύγχανον νὰ εἶναι ὀλιγώτερον ἰσχυραί. Ἐξέθηκα αὐτὰ κύριοι διὰ νὰ δικαιολογήσω, ἔστω καὶ μερικῶς, διὰ ἐγωρίτερον δὲν προὐχώρησα ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, δεχόμενος σαφῶς καὶ καθαρῶς τὸν συμψηφισμὸν καὶ τῶν ἀνταλλαξίμων περιουσιῶν, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ μποροῦσα νὰ ἐπιτύχω καί τινα ἀνταλλάγματα. Ὡς ἐκ τούτου λοιπὸν ἀπέκρουσα ἐπιμόνως μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς τὴν διὰ συμπράξεως τῶν δύο Κυβερνήσεων μεταβολὴν τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς καὶ ἀντεπροτείναμεν εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναθέσουν τὰ δύο Κράτη εἰς τὰ οὐδέτερα μέλη τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς νὰ προβοῦν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν περιουσιῶν τῶν ἀνταλλαξίμων, ὄχι πλέον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀτομικῆς ἐκτιμήσεως τὴν ὁποίαν προβλέπει ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάνης, ἀλλὰ δι’ ἑνὸς συστήματος Σωμὲρ ἐγλομπάλ, ὅπως τὸ ὠνομάσαμεν, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἀνταπεκρίνετο βεβαίως πρὸς τὴν ἀπόλυτον δικαιοσύνην, θὰ ἦτο ὅμως τὸ μόνον πρακτικῶς δυνατόν. Παρ’ ὅλην τὴν ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος ἐπιμονὴν μας ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐστάθη ἀδύνατον νὰ πείσωμεν τὴν Ἄγκυραν ὅπως συμφωνήσῃ πρὸς τὰς ἀπόψεις ἡμῶν. Ἐφόσον πρόκειται περὶ μεταβολῆς τῶν ἰσχυουσῶν συνθηκῶν, φυσικὰ δὲν εἴχομεν δικαίωμα οὔτε νὰ παραπονούμεθα κατὰ τῆς Ἄγκυρας διότι ἠρνεῖτο νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν συνθηκῶν. Ἄλλως τε, κύριοι, πρέπει νὰ λεχθῇ ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ καὶ ἡ Ἄγκυρα εἶχε πορισθῆ μαθήματα ἐκ τῆς πείρας τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως. Εἶχε πεισθῇ καὶ ἐκείνη τὴν πεῖραν ἡ ὁποία τὴν ἐβεβαίου ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῶν διατάξεων τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης ἦτο ἀνεφάρμοστος. Δὲν εἶχε κανένα συμφέρον ἡ Ἄγκυρα ὅπως μὴ συμφωνήσῃ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Ὅταν θὰ ἀναγνώσετε, κύριοι τὴν ἔκθεσιν τῶν οὐδετέρων θὰ εὕρητε ἐκεῖ βεβαιούμενον ὅτι εἰς μίαν ἐποχήν, κατὰ Ἰανουάριον 1925, ἓν ἔτος περίπου καὶ μόνον μετὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς αὕτη ὁμοφώνως κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα τὸ ὁποῖον διετύπωσεν εἰς τὸ πρακτικόν της, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῆς περὶ ἀτομικῆς ἐκτιμήσεως διατάξεως τῆς συνθήκης περὶ ἀνταλλαγῆς εἶναι ἀδύνατος καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ ἕνας ἄλλος τρόπος λύσεως τῆς δυσχερείας. Δὲν τὴν ὠνόμαζον τότε Sommaire et globule, ἀλλ’ ἔλεγον «ἕνα ἄλλον τρόπον». Τὸ δὲ παράδοξον εἶναι ὅτι εἰς τοῦτο τότε καὶ ἡ Τουρκικὴ ἀντιπροσωπεία παρά τῇ Μικτῇ Ἐπιτροπῇ συνεφώνει διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν εἶχεν ἀκόμη προέλθει τὸ πόρισμα τὸ ἐκ τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως, τοῦ ἀπολύτως δηλαδὴ ἀδυνάτου τῆς ἐκτιμήσεως, Ἐθεωρεῖτο ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο ἔργον μᾶλλον μακρὸν καὶ διὰ τοῦτο τὰ τουρκικὰ μέλη συνεφώνουν ὅτι κἄποιον ἄλλον τρόπον πρέπει νὰ εὕρωμεν. Δυστυχῶς δὲν ἐπεδιώχθη περαιτέρω ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ τότε. Καὶ ὅταν, ὅπως εἶπον προηγουμένως, διὰ τῆς παρόδου τοῦ χρόνου ἐξηκριβώθη ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο δὲν εἶναι δυνατή, ἦτο φανερὸν ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐπιμόνως θὰ ἠρνεῖτο νὰ συμφωνήσῃ ὅπως μεταρρυθμίσῃ τὰς διατάξεις τῆς συνθήκης περὶ ἀνταλλαγῆς διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἐκτιμήσεως. Διότι πρέπει ἐπίσης νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις φαίνεται κατὰ τοῦτο σύμφωνος μὲ τὸν προσφυγικόν μας κόσμον, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἐκτέλεσις τῆς συμβάσεως αὐτὴν μᾶλλον θὰ ἐπεδείκνυεν ὀφειλέτην. Διὰ τοῦτο ὅταν ἐμείναμεν πρὸ ὀλίγου χρόνου, πρὸ μηνὸς περίπου ἴσως, σύμφωνοι ἐπὶ ὅλων τῶν ἄλλων σημείων τῆς συμφωνίας, ἐδέχθημεν τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ παρ’ ἡμῶν προταθέντος ἄρθρου 4 τῆς συμφωνίας αὐτῆς, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦμεν νὰ ἀνατεθῇ εἰς τοὺς τρίτους νὰ ἐκτιμήσουν ὅπως ἤθελαν τὰ κτήματα. Ἐδέχθημεν εἰς τὸ νὰ μεταρρυθμίσωμεν τὸ ἄρθρον καὶ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς τρίτους νὰ μᾶς εἴπουν τὴν γνώμην των περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον δύναται νὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις αὐτή, ἡ λύσις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν κτημάτων. Ἡ γνωμοδότησις, κύριοι, ἐξεδόθη μάλιστα τόσον ταχέως ὥστε νὰ εἶναι κανεὶς βέβαιος, ὅτι ἦτο ἑτοίμη ἀπὸ προτήτερα, διότι ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἐγνώριζον οἱ οὐδέτεροι ὅτι θὰ προσεφεύγομεν εἰς αὐτούς. Ἡ γνωμοδότησις αὐτὴ ἦλθε τὸ Σάββατον τὸ ἑσπέρας καὶ κατατίθεται ἀπόψε εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς. Ἡ συμφωνία, κύριοι, συνωμολογήθη ὑπὸ τὴν ρητὴν ἐπιφύλαξιν ὅτι ἑκατέρα τῶν δύο Κυβερνήσεων ἐπιφυλάσσεται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὰ νομοθετικὰ της σώματα πρὸς κύρωσιν τὴν συμφωνίαν μόνον μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς γνωμοδοτήσεως τῶν οὐδετέρων καὶ μόνον καθόσον θὰ ἔστεργε νὰ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην τούτων. Ἡ Κυβέρνησις κύριοι, ἡ Ἑλληνική, μελετήσασα ἐπισταμένως τὴν ἔκθεσιν ἔφθασε νὰ ἀποδεχθῇ αὐτὴν καὶ διὰ τοῦτο εἰσάγει σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς κύρωσιν τὴν συμφωνίαν τῆς Ἀγκύρας. Κανεὶς σεβόμενος ἑαυτὸν, κύριοι βουλευταί, δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνωμεν ἀρνούμενοι οἱανδήποτε συνεννόησιν μὲ τὴν Τουρκίαν νὰ ἐπιμείνωμεν, λέγω ἀρνούμενοι διότι ἠξιοῦμεν νὰ γίνῃ ἡ ὑπὸ τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς προβλεπομένη ἀτομικὴ ἐκτίμησις, ἡ ὁποία εἶχε ἀποδειχθῇ ὡς ἀπραγματοποίητος. Θὰ ἦτο ἀληθὲς πολιτικὸν ἔγκλημα ἄν, ἐπιμένοντες εἰς ἐπιδίωξιν χιμαίρας, ἀπολύτως χιμαίρας, διεκόπτωμεν τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Τουρκίας. Ὅλοι ἐννοεῖτε καλῶς ποῖαι θὰ ἦσαν αἱ συνέπειαι τῆς τοιαύτης ὁριστικῆς ματαιώσεως τῶν διαπραγματεύσεων. Αἱ σχέσεις μας μὲ τὴν Τουρκίαν θὰ ἐδηλητηριάζοντο, ἡ ἐπανάληψις τῆς κατασχέσεως τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει περιουσιῶν τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἦτο ἐπικειμένη ἡ συνέχισις δὲ τῆς ἀφορήτου καταστάσεως ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη διὰ τὸν ὁμογενῆ πληθυσμὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐκ τῆς ἀδυναμίας τῆς ρυθμίσεως τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς θὰ ἐγίνετο ἀφορμὴ ὥστε ὁ πληθυσμὸς αὐτὸς νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ ὑπὸ τοιούτους ὅρους καὶ νὰ διαρρεύσῃ ἐντὸς βραχέως χρονικοῦ διαστήματος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ πρόκειται περὶ πληθυσμοῦ, κύριοι, 110 περίπου χιλιάδων ἀνθρώπων ἀστῶν. Καὶ ἐννοεῖ ὁ καθεὶς ποῖα θὰ ἦσαν τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα ἐκ τῆς εἰσροῆς ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους ἑνὸς τοιούτου πληθυσμοῦ ἀστικοῦ καθαρῶς. Περαιτέρω ἡ ὁριστικὴ διακοπὴ τῶν διαπραγματεύσεων θὰ ὤθει τὰς δύο χώρας εἰς διαγωνισμὸν ἐξοπλισμῶν. Ἀντιθέτως δέ κύριοι, ἀποδεχόμενοι τὴν γνώμην τῶν οὐδετέρων καὶ ἀναγνωρίζοντες τὴν ἀδυναμίαν τῆς ἐκτελέσεως τῶν σχετικῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς, ἐπιτυγχάνομεν πρῶτον μὲν τὴν ἄρσιν τῶν κατασχέσεων τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει περιουσιῶν τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, τὴν ἀναγνώρισιν ὅλων τῶν μὴ ἐν Κωνσταντινουπόλει εὑρισκομένων ὁμογενῶν ὡς établis, ἐκτὸς τῶν ὑπηκόων Ἑλλήνων οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπήκοοι Ἕλληνες, τῶν νῦν σωματικῶς εὑρισκομένων ἐν Κωνσταντινουπόλει ὡς établis, τὴν ἄρσιν ὅλων τῶν σήμερον ἐπιβεβλημένων περιοριστικῶν μέτρων τὴν ὁριστικὴν παρακράτησιν τῶν κτημάτων τῶν Τουρκικῶν τῆς ἐννάτης δηλώσεως τῶν χρησιμοποιηθέντων εἰς ἐγκατάστασιν, τὸν συμψηφισμὸν αὐτῶν μὲ τὰ κτήματα τῶν Ἑλλήνων ἔξω τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ μὲ τὰ κτήματα τῶν φυγάδων établis. Ἐπιτυγχάνομεν ἀκόμη τὴν ἑδραίωσιν ἀπολύτως φιλικῶν σχέσεων μὲ τὴν Τουρκίαν. Καὶ τὴν ἑδραίωσιν αὐτὴν θὰ ἐπακολουθήσῃ ἐντὸς τοῦ παρόντος θέρους ἡ ὑπογραφὴ καὶ ἄλλων συμβάσεων, ὅπως ἡ ἐμπορική, ἡ ναυτιλιακή, Προξενική, καθὼς καὶ συμφωνία φιλίας καὶ διαιτησίας καὶ ἡ ἔναρξις διαπραγματεύσεων πρὸς ἐξεύρεσιν ἑνὸς δυνατοῦ τρόπου καθορίζοντος τὴν κατ’ ἀρχὴν ἀναγνωρισθεῖσαν ἑκατέρωθεν ἀρχὴν τῆς ἰσοπλοίας τῶν θαλασσῶν. Οἱ ἀντιτιθέμενοι, κύριοι κατὰ τῆς ρυθμίσεως τῶν σχέσεών μας μὲ τὴν Τουρκίαν τῆς ὁριστικῆς ρυθμίσεως, διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ ἀνεφίκτου τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἀνταλλαξίμων περιουσιῶν, οἱ ἀντιτιθέμενοι λοιπὸν οὗτοι, οὐσιαστικῶς δὲν εἶχον ἀντίρρησιν νὰ ὑπογράψωμεν τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ὑπεστήριξον μόνον ὅτι ὑπογράφοντες τὴν σύμβασιν πρέπει νὰ ὑποκαταστήσωμεν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ὑπέχει ἡ Τουρκία ἐκ τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀνταλλάξιμον περιουσίαν. Ἡ ἰδέα αὐτή, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἠδύνατο νὰ ὑποκατασταθῇ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτὰς τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἦτο ἰδέα νέα· ὑπεβλήθη ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν γερουσιαστικῶν ἐκλογῶν καὶ μάλιστα τότε προεβλήθη ὑπὸ μορφὴν ἀκόμη ὀξυτέραν. Δὲν ἐθεωρεῖτο κἂν ὅτι μόνον ἐὰν ἡμεῖς παρεβιάζαμεν τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης θὰ ἐδημιουργεῖτο τοιαύτη ὑποχρέωσις. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τοιαύτην τινὰ παραβίασιν, εἴμεθα ἕνα εἶδος ἐγγυητοῦ, διὰ νὰ μὴ εἴπω ὅτι εἴμεθα ἕνα εἶδος πρωτοφειλέτου εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει ἡ Τουρκία διὰ τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς. Ἐνθυμεῖσθε δὲ ὅλοι νομίζω, καλῶς πόσον κατηγορηματικῶς καὶ πόσον σαφῶς ἀπέκρουσα τότε τὰς ἀντιλήψεις αὐτάς. Ἐδήλωσα μάλιστα ὅτι εἶναι εὐτύχημα ὅτι παρουσιάζονται αἱ ἀξιώσεις αὐταὶ εἰς τὰς παραμονὰς ἐκλογῶν, διότι δὲν ἤθελα νὰ ὑποκλέψω τὰς ψήφους τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ προσφυγικὸς κόσμος ὅτι αἱ ἰδέαι αὐταὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρουν ἐν τῷ προσώπῳ μου τοὐλάχιστον ὑποστηρικτήν. Εὐτυχῶς ἡ δοθεῖσα ψῆφος ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὰς γερουσιαστικὰς ἐκλογὰς ἀπέδειξεν ὅτι ἡ γνώμη μερικῶν αὐτοκλήτων ὑπερασπιστῶν τῶν συμφερόντων τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου δὲν κατώρθωσε νὰ εὕρῃ ἀπήχησιν οὔτε εἰς ἕνα ἐλάχιστον μέρος αὐτοῦ. Σήμερον ὅμως, κύριοι, ὅταν ἐγνώσθη πρὸ τινων ἡμερῶν ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὴν σύναψιν ὁριστικῆς συμφωνίας μετὰ τῆς Τουρκίας, ἤρχισε νὰ διαδίδεται ὅτι αἱ ἀντιλήψεις αὐταὶ εὕρισκον ὑποστήριξιν καὶ ἐκ μέρους μερίδος τινὸς τοὐλάχιστον τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος. Τὸ πρᾶγμα βεβαίως, ἂν ἦτο ἀληθές, θὰ ἦτο σοβαρόν. Διότι ἂν σοβαροὶ πολιτικοὶ ἄνδρες προσήρχοντο νὰ βεβαιώσουν τὸν προσφυγικὸν κόσμον ὅτι ἡ ἀπαίτησις τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ αὐτόκλητοι ὑπερασπισταί του εἶναι βάσιμος καὶ δικαία, ἐγὼ θὰ ἀνεγνώριζον ὅτι ἦτο φυσικόν, ὅτι ἦτο πιθανὸν —δὲν λέγω ὅτι θὰ ἦτο βέβαιον, ἀλλὰ θὰ ἦτο τοὐλάχιστον ἁπλῶς ἐνδεχόμενον—ἕνα μέρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου νὰ ἠκολούθῃ τὸν πολιτικὸν ἄνδρα τὸν σοβαρὸν ὁ ὁποῖος θὰ ἐνεφανίζετο νὰ ὑποστηρίζῃ τοιαύτας ἰδέας. Ἑπομένως ἐγὼ ἐνόμιζα ὅτι ἐνώπιον τοιούτου ἐνδεχομένου ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως πλέον δὲν ἦτο καθόλου συνταγματικῶς ἄψογος, διότι αἱ προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας εἶχον ἐπιτύχει τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ θὰ εἶχον ἀνατραπῇ. Διὰ τοῦτο κύριοι κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων ἐζήτησα νὰ ἐξακριβωθῇ τὸ πρᾶγμα διὰ νὰ γνωρίζω ποῖον ἦτο τὸ καθῆκον μου. Ὑπῆρξα δὲ εὐτυχὴς διότι διεπιστώθη ὅτι ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος, καίπερ διαφωνῶν ἢ ἔχων ἐπιφυλάξεις ὡς πρὸς τὴν ὑπογραφεῖσαν συμφωνίαν, εὑρέθη ἀπολύτως σύμφωνος εἰς τὸ ὅτι ἐκ τῆς συμφωνίας αὐτῆς οὐδεμία γεννᾶται ὑποκατάστασις τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Τουρκίας. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἀκούσῃ μετ’ ἀπολύτου ἱκανοποιήσεως ὅτι εἰς τὴν κρίσιμον στιγμὴν ὅλοι οἱ πολιτικοὶ ἡγέται εὑρέθησαν εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς των καὶ ὅτι κανεὶς δὲν ἐσκέφθη νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὴν φυσικὴν δυσφορίαν τῆς προσφυγικῆς μάζης. Εἶχον λοιπὸν καθῆκον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου σήμερον νὰ ἐπαναλάβω, ἐλπίζω τελειωτικῶς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶχον διακηρύξει εἰς τὰς παραμονὰς τῶν γερουσιαστικῶν ἐκλογῶν, ὅτι δηλαδὴ ζήτημα ὑποκαταστάσεως τῆς εὐθύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἰς τὴν εὐθύνην τοῦ Τουρκικοῦ δὲν δύναται νὰ τεθῇ ἐν Ἑλλάδι. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος μίαν εἶχε καὶ ἔχει ὑποχρέωσιν ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο: τὴν ὑποχρέωσιν τὴν νομικὴν νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τῆς προσφυγικῆς μάζης τὴν ἀνταλλάξιμον Τουρκικὴν περιουσίαν τὴν ἐν Ἑλλάδι κειμένην. Γνωρίζετε ἄλλως τε ὅτι τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν τὴν νομικὴν ἔσπευσε νὰ ἐκτελέσῃ προκαταβολικῶς διὰ τῆς ἐκδόσεως τῶν ὁμολογιῶν τῶν ἀνταλλαξίμων, ποσοῦ 6.000.000 δραχμῶν, τῶν ὁποίων ἡ κυκλοφορία εἰς τὴν ἀγορὰν γνωρίζετε πόσον συνεκλόνισε τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Ὀφείλω νὰ προσθέσω, διότι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐπιβάλλεται ἀπόλυτος εἰλικρίνεια, ὅτι, ἂν ἀκόμη ἦτο δυνατὴ ἡ ἐκτίμησις τῶν ἀνταλλαξίμων περιουσιῶν καὶ ἂν ἀκόμη ἡ ἐκτέλεσις αὕτη ἀπεδείκνυεν ὀφειλέτιδα τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν, καὶ τότε πάλιν ἡ ὑποχρέωσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο νὰ ἐξαντλήσῃ τὰς προσπαθείας της ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν εἴσπραξιν τοῦ ποσοῦ τούτου· ἀλλ’ οὐδέποτε ἦτο ἐγγυητὴς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις περὶ τῆς προθυμίας πρὸς πληρωμὴν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς φερεγγυότητος αὐτῆς. Δὲν λέγω δὲ μὲ ἔννοιαν μειωτικὴν τὴν λέξιν, ἀλλ’ ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι καὶ ἐν Τουρκίᾳ εὑρίσκονται πρὸ ὡρισμένων δυσχερειῶν δημοσιονομικῶν αἱ ὁποῖαι ἐπέβαλον ὅπως ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους καὶ πάλιν ἀνασταλῇ. Τὸ ὅτι ματαιοῦται ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ ἄνευ ἐνεργείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἡ ἐκτέλεσις, οὐδαμῶς ἐκ τούτου δημιουργεῖται κατὰ τοῦ Κράτους ὑποχρέωσις. Δὲν θὰ ἐδημιουργεῖτο νομικὴ ὑποχρέωσις, οὐδὲ ἐὰν μετερρυθμίζαμεν τὴν σύμβασιν τῆς ἀνταλλαγῆς, ἀφοῦ καὶ τὴν σύμβασιν ἐκείνην συνωμολογήσαμεν, ἀκόντων τῶν ἐνδιαφερομένων ὄχι ὡς ἐντολοδόχοι, ἀλλ’ ἀκόντων, ἐπαναλαμβάνω, τῶν ἐνδιαφερομένων ἀναχωροῦντες ἀπὸ τὴν γενικωτέραν ἀντίληψιν τῆς προστασίας τῶν συμφερόντων καὶ τῆς χώρας καθόλου καὶ τῆς προσφυγικῆς μάζης ἰδιαιτέρως. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν γεννᾶται καμμία νομικὴ ὑποχρέωσις, δὲν γεννᾶται ὅμως οὔτε ἠθικὴ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν θὰ ἐθεώρουν ὑφισταμένην μόνον ἐὰν ἐκ τῆς ἐνεργείας ἡμῶν ἐματαιοῦτο ἡ ἐκτέλεσις τῆς συμβάσεως, ὁπότε θὰ ἐγεννᾶτο τοὐλάχιστον ἠθικὴ ὑποχρέωσις. Ἠθικὴ ὑποχρέωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἶναι μία: Ἡ συμπλήρωσις καὶ ἡ ὁλοκλήρωσις τῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως. Ἡ ἐνδειχθεῖσα παρ’ ἡμῶν καὶ μέλουσα νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν λύσις τοῦ ζητήματος τῶν χρεῶν τῶν ἀγροτῶν καὶ ἀστῶν προσφύγων ἀποδεικνύει πόσον βαθέως ἐμφορεῖται ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ καὶ τὸ ἠθικὸν καθῆκον τῆς ὁλοκληρώσεως τῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ἑπομένως ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν προσφυγικὸν κόσμον, νὰ τοῦ εἴπω σήμερον, νὰ ἀποστρέψῃ τὰ ὦτά του, νὰ μὴ τείνῃ εὐήκοον οὖς πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τοῦ λέγουν, οἱ ὁποῖοι τοῦ κηρύσσουν τὸ σύνθημα τῆς ὁλοκληρώσεως τῆς ἀποζημιώσεως. Ἀντὶ τοῦ ἀπραγματοποιήτου τούτου συνθήματος, ἐγὼ τοῦ δίδω ἕνα ἄλλο σύνθημα, τὸ σύνθημα τῆς ὁλοκληρώσεως τῆς ἀποκαταστάσεως. Θὰ τολμήσω μάλιστα νὰ κάμω ἔκκλησιν πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μεταχειρίζονται τὸ σύνθημα τῆς ὁλοκληρώσεως τῆς ἀποζημιώσεως, νὰ τοὺς ζητήσω νὰ τὸ ἐγκαταλείψουν, διότι ἐνῶ γνωρίζουν καλῶς ὅτι δὲν δύναται νὰ φέρῃ εἰς οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, δύναται ἐν τούτοις νὰ δημιουργήσῃ τὰς μεγαλειτέρας συμφορὰς διὰ τὴν χώραν καὶ κυρίως νὰ ἀνοίξῃ χάσμα μεταξὺ τοῦ πληθυσμοῦ του. Δικαιούμεθα, κ. βουλευταί, νὰ εἴμεθα πλήρεις χαρᾶς, διότι αἱ εὔλογοι προστριβαὶ αἱ ὁποῖαι ἦτο φυσικὸν νὰ δημιουργηθοῦν ἐκ τῆς ἐπαφῆς δύο τόσον μεγάλων ὄγκων πληθυσμῶν, αἱ προστριβαὶ αὗται καθ’ ἡμέραν ἀμβλύνονται καὶ τὸ ἔθνος παρίσταται σήμερον ἑνιαῖον ὄχι μόνον ἀπὸ τῶν ἄλλων ἀπόψεων τῆς ἐσωτερικῆς διαιρέσεως, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὅτι τὸ ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν εἶναι σήμερον ἕν, καὶ δὲν ὑπάρχει καμμία διάκρισις μεταξὺ παλαιοῦ καὶ νέου Ἑλληνικοῦ κόσμου. Οἱ πρόσφυγες γνωρίζω καλῶς ὅτι ἀναγνωρίζουν, ὅτι ὁ παλαιὸς πληθυσμὸς ἐξεπλήρωσε καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τοῦ δυνατοῦ τὰ καθήκοντα τὰ ὁποῖα τοῦ ἐπέβαλεν ἡ ἐθνικὴ ἀλληλεγγύη (χειροκροτήματα). Ὁ παλαιὸς ἐξ ἄλλου πληθυσμὸς ἀναγνωρίζει, ὅτι τὸ ἐκ Τουρκίας συρρεῦσαν ὁμογενὲς στοιχεῖον εἶναι πολυτιμότατον διὰ τὴν μέλλουσαν ἐθνικὴν σταδιοδρομίαν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ πρόσφυγες δὲν ηὔξησαν τὴν δύναμιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ μόνον κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν ἀριθμῶν τοῦ πληθυσμοῦ. Γνωρίζομεν ὅτι εἴμεθα Ἔθνος πολὺ ἰσχυρότερον πέραν καὶ τῆς διαφορᾶς ἀκόμη τοῦ ἀριθμοῦ. Ἂς ἀναλογισθοῦν λοιπὸν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον νὰ ἐξακολουθήσουν ὑποστηρίζοντες τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀποζημίωσιν, ἂς ἀναλογισθοῦν τὴν βαρυτάτην εὐθύνην, τὴν ὁποίαν φέρουν, διότι ὅλον τὸ ἐπιτευχθὲν αὐτὸ ἀποτέλεσμα θὰ τὸ ἔθετον πάλιν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν. Ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι ἡ ἔκκλησις αὕτη δὲν θὰ ἀποβῇ ἐπὶ ματαίῳ, ὅτι θὰ συναισθανθοῦν τὸ καθῆκόν ὅπως καταπαύσουν αὐτὸν τὸν ἐπὶ ματαίῳ ἀγῶνα ὁ ὁποῖος ἀπὸ τῆς στιγμῆς ποὺ εἶναι μάταιος ἀποβαίνει κατ’ ἐμὲ ἀνίερος. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἐλπὶς αὕτη δὲν πραγματοποιηθῇ, εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος θὰ ἀποστρέψῃ αὐτὸς τὸ πρόσωπόν του, μὲ τὴν συναίσθησιν ὅτι συντριβὴν ἐνδεχομένως τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας θὰ συνεπήγετο ἡ πραγματοποίησις τοῦ συνθήματος τῆς ὁλοκληρωτικῆς ἀποζημιώσεως καὶ θὰ ἐβύθιζεν ὁλόκληρον τὸ Κράτος εἰς συμφοράν, ἀλλ’ ἐν τοῖς πρώτοις καὶ τὸ προσφυγικὸν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀσθενέστερον δυστυχῶς ἀκόμη. Κύριοι βουλευταί, πρὶν κατέλθω τὸ βῆμα ἐπιθυμῶ νὰ διαδηλώσω τὴν χαράν μου, τὴν εἰλικρινεστάτην χαράν μου διότι ἡ ὑπογραφὴ τῆς συμφωνίας τῆς ὁποίας εἰσηγοῦμαι τὴν κύρωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἐπιτρέπει τὴν προσέγγισιν τῶν δύο Κρατῶν καὶ τὴν δημιουργίαν σταθερῶν σχέσεων φιλίας μεταξὺ αὐτῶν. Δὲν εἶναι ὑπερβολὴ ἐὰν εἴπω, ὅτι κατὰ τὴν βαθεῖαν πεποίθησίν μου, ἡ ὑπογραφὴ τῆς συμφωνίας αὐτῆς ὡς ἀπαρχὴ τῶν νέων αὐτῶν σχέσεων, ἀποτελεῖ νέον ἱστορικὸν σταθμὸν διὰ τὴν Ἐγγὺς Ἀνατολήν, διὰ τὰ Κράτη τῆς Ἐγγὺς Ἀνατολῆς. Καὶ θὰ σᾶς ζητήσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀνατρέξω ὀλίγον πρὸς τὸ παρελθὸν διὰ νὰ μᾶς δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ σᾶς πείσω, ὅτι τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τῆς στενῆς προσεγγίσεως τῶν δύο Κρατῶν Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας δὲν ὑποστηρίζω μόνον σήμερον κατόπιν τῆς ἀτυχοῦς ἐκβάσεως τοῦ πολέμου, ὅπερ θὰ ἦτο ἄλλως τε ἐξ ἴσου θεμιτόν, ἀλλ’ ὅτι σήμερον καὶ πάλιν ὑποστηρίζω πολιτικὴν τῆς ὁποίας ὑπῆρξα ἀνέκαθεν θερμὸς θιασώτης. Ἐπίστευον, κύριοι, πρὸ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων καὶ πολὺ πρό, διότι ἤδη κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους τὰ ὄνειρα εἶχον ἀρχίσει νὰ διαλύωνται ὀλίγον, ἐπίστευον ὅτι οὐδεὶς λαὸς εἶχε μεγαλείτερον συμφέρον διὰ τὴν διατήρησιν καὶ τὴν στερέωσιν τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, παρὰ ὁ Ἑλληνικός· καὶ οὐδὲν Κράτος εἶχε μεγαλείτερον συμφέρον παρὰ τὸ Ἑλληνικόν, διότι ἕν μέγα μέρος τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Ἔθνους, πολὺ περισσότερον παρὰ τὸ κατοικοῦν τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, ἦσαν πολῖται τῆς Αὐτοκρατορίας ἐκείνης, ἐζοῦσαν καὶ εὐημεροῦσαν εἰς αὐτήν. Καὶ ἐὰν ἐξειλίσσοντο αἱ σχέσεις ἡμῶν φιλικαὶ ἑκάστοτε, ἡ ἁρμονία τῆς συνεργασίας θὰ ἐπόριζεν εἰς τὰ δύο Κράτη, ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν τὰς μεγαλειτέρας δυνατὰς ὠφελείας. Διηγήθην, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν, μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους ὅτε εἶχον κατακριθῆ ὑπὸ τῶν ρητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὅτι δὲν ἤθελον τὸν δεύτερον Βαλκανικὸν πόλεμον, διηγήθην, ἀνελθὼν ἐπὶ τοῦ βήματος, ὅτι ἡ κατηγορία τὴν ὁποίαν μοῦ ἀπηύθυναν ἦτο βασιμωτάτη, ἀλλὰ ἀνεπαρκής. Δὲν γνωρίζετε ἕνα πρᾶγμα, τοὺς εἶπα. Δὲν γνωρίζετε ὅτι ἐγὼ δὲν ἤθελον οὔτε τὸν πρῶτον Βαλκανικὸν πόλεμον. Λοιπόν, ὀφείλω νὰ σᾶς κάμω καὶ αὐτὴν τὴν ὁμολογίαν, διὰ νὰ μπορῆτε νὰ μὲ κατακρίνετε ἐν γνώσει τοῦ πράγματος. Διηγήθην τότε, ὅτι εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου, ἕξ μήνας ἢ ἕνα ἔτος πρίν, ἐπεδίωξα νὰ ἐπιτύχω συνεννόησιν μὲ τὴν Τουρκίαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας θὰ ἐπέτρεπεν αὕτη τὴν εἴσοδον τῶν Κρητῶν βουλευτῶν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶχε καταστήσει ἀδύνατον καὶ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Δὲν ἐτολμούσαμε νὰ ἀνοίξωμε τὴν Βουλὴν διότι ἤρχοντο οἱ πληρεξούσιοι καὶ ἔμπαιναν μέσα. Ἐπρότεινα νὰ ἐπιτραπῇ αὐτὸ καὶ μόνον καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀναγνωρίσῃ τὰ ἐπὶ τῆς Κρήτης κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Σουλτάνου, ὄχι πλέον διὰ μιᾶς σημαίας ἐπὶ τῆς νησίδος τῆς Σούδας, ἀλλὰ διὰ τῆς πληρωμῆς φόρου ὑποτελείας τὸν ὁποῖον θὰ ἐπλήρωνε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος διὰ λογαριασμὸν τῆς Κρήτης. Καὶ τότε ἦτο φυσικὸν ὅτι δὲν ἔμενεν εἰς ἡμᾶς τίποτε ἄλλο, ἀφοῦ ἡ ζωή μας ὡς Κράτους συνταγματικοῦ καθίστατο ἀδύνατος διότι δὲν θὰ μπορούσαμε οὔτε τὴν Βουλὴν νὰ ἔχωμεν ἀνοικτήν, δὲν ἔμενε, παρὰ νὰ συμπράξωμεν μετὰ τῶν λοιπῶν Βαλκανικῶν λαῶν διὰ τὸν πρῶτον Βαλκανικὸν πόλεμον. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ἀκόμη νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι μετὰ τὸν Βαλκανικὸν πόλεμον καὶ μετὰ τὴν ἀδιαλλαξίαν τῆς τότε Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς κυριαρχίας τῶν νήσων, ἔβλεπα τὴν λαίλαπα ἐπερχομένην, καὶ ὅτε ἡ Τουρκία ἡ τότε ἐζήτησε νὰ ἐξώσῃ ἐκ τοῦ ἐδάφους της τοὺς Ἑλληνικοὺς πληθυσμούς, ἐπρότεινα εἰς αὐτὴν νὰ συντελέσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν μερικὴν τοὐλάχιστον πραγματοποίησιν τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον μόνον ὅρον ὅτι αὐτὴ θὰ ἦτο ἑκουσία, ἀρνούμενος νὰ δεχθῶ ἀπολύτως τὴν βιαίαν ἔξωσιν τοῦ πληθυσμοῦ. Ὑπεσχέθην νὰ ἀσκήσω ὅλην τὴν ἐπιρροήν μου ὅπως κατὰ τὸ δυνατὸν ἐπιτευχθῇ μερικὴ τοὐλάχιστον ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν, διότι ἤθελον νὰ δώσω εἰς τὴν Τουρκίαν, διὰ τῆς ἐκ συμπράξεώς μου ἐπερχομένης μειώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ ἐν Τουρκίᾳ, τὴν ἀπόδειξιν ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐπιβουλόμεθα τὸ Τουρκικὸν καθεστὼς καὶ εἴμεθα διατεθειμένοι εἰλικρινῶς νὰ δώσωμεν τὸ χέρι. Θὰ ἐνθυμεῖσθε, ἴσως, ἐπίσης, ὅτι ὅταν ἐπεδόθη τὸ Αὐστριακὸν τελεσίγραφον εἰς τὴν Σερβίαν, ἐγὼ εὑρισκόμην εἰς τὸ Μόναχον, μεταβαίνων εἰς τὰς Βρυξέλλας ὅπου εἶχεν ὁρισθῇ τόπος συνεντεύξεως μὲ τὸν Μέγαν Βεζύρην τῆς Τουρκίας διὰ νὰ ἐξεύρωμεν ἐκεῖ τρόπον συνεννοήσεως. Ἐννοεῖται, ὅτι μόλις ἐγνώσθη ἡ κοινοποίησις τοῦ τελεσιγράφου ἔσπευσα νὰ διακόψω τὸ ταξείδιόν μου καὶ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶ ἀποκεκλεισμένος εἰς τὴν πολεμικὴν ζώνην. Καὶ ἡ συνέντευξις ἐματαιώθη πλέον καὶ ἐματαιώθη καὶ αὕτη ἡ ἀπόπειρα τῆς διενεργείας μερικῆς τοὐλάχιστον, ἑκουσίας ὅμως, μεταναστεύσεως, πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον ἔχω ἀκούσει τῶν παθῶν μου τὸν τάραχον ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν. Ὅταν, κύριοι, ἐματαιώθη ἡ προσπάθεια αὕτη, ἡ εἰλικρινὴς ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐξευρεθῇ τρόπος συμβιβασμοῦ μὲ τὴν Τουρκίαν, τοῦ ὁποίου συμβιβασμοῦ βάσις θὰ ἦτο ἡ ἀναγνώρισις τῆς Ἑλληνικῆς κυριαρχίας ἐπὶ τῶν νήσων μὲ τὴν εἰλικρινῆ σύμπραξιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἐπιτευχθῇ μερικὴ τοὐλάχιστον ἀλλὰ εἰλικρινὴς ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν, ὅταν ἐματαιώθη, λέγω, τοῦτο, εὑρέθην καὶ τότε ὡς ὑπεύθυνος κυβερνήτης τῆς χώρας, ἐνώπιον τοῦ διλήμματος: ἢ νὰ ἀφήσω τὴν Ἑλλάδα οὐδετέραν, θεωμένην τὸν παγκόσμιον αὐτὸν πόλεμον καὶ κινδυνεύουσαν κατὰ τὸ τέλος αὐτοῦ, ἐὰν ἐνίκα ὁ Γερμανικὸς συνδυασμός, νὰ χάσῃ καὶ τὰς νήσους καὶ νὰ ἴδῃ καὶ ὁμογενεῖς της πληθυσμοὺς ἀποδιωκομένους ἀπὸ τὴν Τουρκίαν — ὅπως εἶχεν ἤδη ἀρχίσει νὰ ἐφαρμόζεται τὸ πρᾶγμα, ἐὰν ἐνθυμεῖσθε, ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1914 — ἢ νὰ μετάσχῃ ἡ Ἑλλὰς τοῦ πολέμου, καὶ συντελοῦσα εἰς τὴν συμμαχικὴν νίκην, νὰ περισώσῃ τοὺς ἐθνικοὺς πληθυσμοὺς εἰς τὰ ἐδάφη εἰς τὰ ὁποῖα ἔζησαν ἐπὶ αἰῶνας καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰς νήσους. Δὲν ἐδίστασα ὡς πρὸς τὸ ποῖον ἦτο τὸ καθῆκον τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπιβάλλετο. Ἐλπίζω ὅτι καὶ οἱ ἐν Ἀγκύρᾳ ὅταν ἔχουν ταῦτα ὑπ’ ὄψει, θὰ ἀναγνωρίσουν ὅτι ἔκαμα καὶ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν τὸ καθῆκον μου, ὅπως ἐκεῖνοι ἔκαμαν τὸ ἰδικόν των. Ἀλλὰ κύριοι τώρα αὐτὰ εἶναι παρελθόν. Αὐτὴ ἡ Τουρκία, ἡ νέα Τουρκία, εἶναι ὁ μεγαλείτερος ἐχθρὸς τῆς ἰδέας τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ἡ Νέα Τουρκία δὲν θέλει ν’ ἀκούσῃ περὶ Αὐτοκρατορίας Ὀθωμανικῆς. Ἐπιδιώκει τὴν συγκρότησιν ἐθνικοῦ Τουρκικοῦ Κράτους ὁμοιογενοῦς, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς, μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν, ὅταν ὅλος σχεδὸν ὁ ὁμοιογενὴς πληθυσμὸς ἐν Τουρκίᾳ συνέρρευσεν ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ ἐδάφους, εἰς ἀντίστοιχον ἀσχολούμεθα ἀκριβῶς ἐργασίαν, εἰς τὴν δημιουργίαν ἑνὸς Κράτους ἐθνικοῦ περιλαμβάνοντος, καθόσον εἶναι δυνατόν, ὅλον τὸν ὑπάρχοντα ἑλληνικὸν πληθυσμόν. Καὶ κατορθώσαμεν νὰ ἀποτελοῦμεν πράγματι πληθυσμὸν ὁ ὁποῖος ἔχει ὁμοιογένειαν, ἡ ὁποία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζηλέψῃ τὴν ὁμοιογένειαν οὐδενὸς ἴσως ἄλλου εὐρωπαϊκοῦ Κράτους. Μετεβλήθησαν λοιπὸν ριζικῶς αἱ περιστάσεις καὶ θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ ἀκολουθήσωμεν σήμερον τὴν πολιτικὴν τῆς δημιουργίας στενοτάτων φιλικῶν δεσμῶν μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἄλλως τε, τί σημασίαν ἔχει τὸ ὅτι ἐγὼ προσωπικῶς εἶχον αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Πρόκειται περὶ τοῦ τὶ ἔχει νὰ κάμῃ ἡ Ἑλλὰς μὲ τὴν Τουρκίαν, ἀναγνωριζομένου ὅτι, μὲ τὴν ἐπελθοῦσαν ριζικωτάτην μεταβολὴν τῶν δύο Κρατῶν, ἔχουν ὑπέρτατον συμφέρον ἀμφότερα τὰ Κράτη νὰ προσεγγίσουν πρὸς ἄλληλα καὶ νὰ καταστήσουν τὰς σχέσεις των ὅσον ἔνεστι φιλικάς. Γνωρίζεται τὸν βιουλγικὸν νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ ἄτομα εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιδιώσουν ἐὰν δὲν προσαρμοσθοῦν πρὸς τὸ περιβάλλον. Ὁ νόμος αὐτὸς ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὰ ἔθνη. Ὅπως ἄλλοτε ἐδήλωσα, ὁ ἱστορικός μας ἀγὼν μὲ τὴν Τουρκίαν, ὁ ὁποῖος διήρκεσε τόσας ἑκατονταετηρίδας πρέπει νὰ θεωρηθῇ, μὲ τὰς συνθήκας τοῦ τελευταίου πολέμου, ὡς ὁριστικῶς τερματισθείς. Ἡ γειτονία ἡμῶν, καὶ ἰδίως ἡ μακρὰ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐδάφους συμβίωσις τῶν ἑλληνικῶν καὶ τουρκικῶν πληθυσμῶν, ἐπιτρέπει τὴν καλλυτέραν μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν λαῶν συνεννόησιν, ἡ ὁποία ἐγγυᾶται ὅτι ἡ συνεργασία ἡμῶν καὶ ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων, καὶ ἰδιαίτατα ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ πεδίου δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἄριστα τὰ συμφέροντα ἀμφοτέρων τῶν χωρῶν. Καὶ αἱ δύο ἄλλως τε χῶραι ἀποδέχονται εἰλικρινῶς, ὅπως ἔλαβον ἀφορμὴν ἄλλοτε νὰ βεβαιώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ τὴν Τουρκίαν, τὰ σημερινά των ὅρια. Δὲν τρέφουν φιλοδοξίας ἐδαφικῆς ἐπεκτάσεως καὶ εἶναι ἀφωσιωμέναι εἰς τὴν ἐσωτερικήν των ἀνασυγκρότησιν. Ἡμεῖς δὲ μὲ ἀνυπόκριτον συμπάθειαν καὶ μὲ ἀληθινὸν θαυμασμὸν παρακολουθοῦμεν τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον συντελεῖται σήμερον ὑπὸ τῶν κυβερνώντων ἐν Τουρκίᾳ, διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους. Ἔχομεν ἀκόμη, Τοῦρκοι καὶ Ἕλληνες, ὑπέρτατον συμφέρον, νὰ γνωρίζουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μπορεῖ νὰ εὑρεθοῦν μίαν ἡμέραν εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ ἕτερον τῶν δύο Κρατῶν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπολογίσουν εἰς ἐκμετάλλευσιν τῆς ἄλλοτε μεταξὺ αὐτῶν ἐχθρότητος. Τοῦτο εἶναι μέγα πολιτικὸν συμφέρον καὶ διὰ τὰ δύο Κράτη. Εὐτυχῶς οἱ ἡγέται τῆς σημερινῆς Τουρκίας ἔχουν σαφεστάτην τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἡ παγίωσις τῆς φιλίας τῶν δύο Ἐθνῶν ἐξυπηρετεῖ ἄριστα τὰ συμφέροντα ἀμφοτέρων. Εἶμαι βέβαιος ὅτι τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἔχομεν ἡμεῖς ἐδῶ, συμμερίζονται ἀπολύτως καὶ οἱ Κυβερνῆται τῆς Τουρκίας. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι ζητῶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν κύρωσιν τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου κυροῦται ἡ τελευταίως ὑπογραφεῖσα ἐν Ἀγκύρᾳ σύμβασις. Ζητῶ τοῦτο μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ συμφωνία αὐτὴ δὲν ἀποτελεῖ τὸ τέρμα τῶν διαπραγματεύσεων μὲ τὴν Τουρκίαν, ἀλλὰ ἀποτελεῖ, ἀντιθέτως, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, τὴν ἀρχὴν μιᾶς νέας ἱστορικῆς περιόδου διὰ τὰς σχέσεις τῶν δύο Κρατῶν καὶ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν καὶ εὐημέριαν τῆς Ἐγγὺς Ἀνατολῆς. (χειροκροτήματα παρατεταμένα). Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ταχθῇ προθεσμία, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, 48 ὡρῶν διὰ τὸ ἐπεῖγον τοῦ πράγματος, ὥστε τὴν Πέμπτην κατὰ κοινὴν συναίνεσιν νὰ εἶναι τυπωμένη καὶ νὰ μπορέσωμεν νὰ κάμωμεν τὴν συζήτησιν.

§29Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχει ὑπ’ ὄψει της ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἐπισπεύδονται ἀλλὰ βεβαίως καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ὅτι ἀπαιτεῖται τοὐλάχιστον ὁ ἀνάλογος χρόνος ἵνα οἱ θέλοντες νὰ ὁμιλήσουν ἢ καὶ οἱ ὑποχρεωμένοι ἀκόμη νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τῆς συμβάσεως ἔχουσι πρὸς τοῦτο τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον. Θὰ ἐπρότεινα αὐτὴν τὴν ἑβδομάδα νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην συζήτησιν καὶ τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα νὰ συμπέσῃ ἡ ψήφισις εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἐπὶ τῆς δευτέρας δὲ ἀναγνώσεως νὰ λάβῃ χώραν καὶ ἡ ἐπὶ τῆς συμβάσεως συζήτησις.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καλῶς. Δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἀντίρρησιν. Τότε νὰ παρατείνομεν τὴν προθεσμίαν τῆς ἐπιτροπῆς.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις εἶναι εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις.

§32Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ ἡμεῖς συμφωνοῦμεν εἰς αὐτό.

§33Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂς ψηφισθῇ τότε εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὴν Παρασκευήν.

§34Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ μόνον ποὺ θὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ συστήσῃ εἰς τοὺς ἁρμοδίους νὰ τυπωθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ταχύτερον.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§36Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὔριον. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν μπορεῖ νὰ δοθῶσι δύο ἀντίγραφα, οὕτως ὥστε ἀπὸ αὔριον τὸ πρωΐ νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὰς ἐργασίας της. Αὐτὸς ὁ φάκελλος ὅπως εἶναι, κ. Πρόεδρε, εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§39Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν παρακαλῶ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Καρασεβδᾶ.

§41Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ὅτε ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν» ἐνθυμεῖσθε ὅσοι εἶσθε παρόντες κατὰ τὰς μεσονυκτίους ὥρας, ὅταν ὡμίλησα —καὶ εἶσθε δυστυχῶς 5–6 μόνον— ὑπεστήριξα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ἐπεδοκίμασε. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ὑπεστήριξα ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἰσχύσῃ διὰ τὰς κοινότητας, διότι πάντοτε ὅταν ἴσχυε γενικῶς ἐπὶ ἐξαιρετικῶν περιστάσεων ἰδίως πολεμικῶν οὐδέποτε ἴσχυσε διὰ τὰς κοινότητας. Δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἰσχύσῃ τὸ ἐνοικιοστάσιον διὰ τὰς κοινότητας καὶ δι’ ἄλλον λόγον. Διότι αἱ προπέρυσι ἐνσκήψασαι ἀσθένειαι κατέστρεψαν τὰ ζῷα τῆς Ἑλλάδος, καὶ αἱ κοινότητες πέρυσι ἠναγκάσθησαν μὴ ἔχουσαι πλέον ζῷα καὶ πρὸς ἐξεύρεσιν χρημάτων ὅπως ἀγοράσωσι ἄλλα νὰ μισθώσωσι προσωρινῶς τὰ λειβάδια, ὥστε ἐφέτος ποὺ ἔχουν πλέον τοιαῦτα ὑπάρχοντος τοῦ ἐνοικιοστασίου δὲν θὰ διαθέτωσι τὰ λειβάδια των πρὸς βοσκὴν τῶν ζῴων τῶν μελῶν των καὶ θὰ ἠναγκάζοντο τὰ μέλη των ταῦτα ὅπως βοσκήσωσι τὰ ζῷα των ἀλλαχοῦ νὰ ἐκπατρισθῶσι δηλαδὴ νὰ γείνωσι αὐτοὶ νομάδες χάριν τῶν πραγματικῶν νομάδων. Τοιαύτη ἦτο ἡ πειστικότης τῶν λόγων μου, ὥστε ὁ κ. ὑπουργὸς ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Βουλῆς ἠναγκάσθη νὰ δεχθῇ τὴν ἐξαίρεσιν διὰ τὰς κοινότητας. Σχετικῶς δὲ μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐξαιρέσεως αὐτῆς, ἔγινε διαλογικὴ συζήτησις μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ ἐνῷ ὁ κ. ὑπουργὸς διατύπωσεν τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ ὑπουργεῖον πρέπει ν’ ἀποφασίζῃ ἐγὼ ἐπικαλέσθην τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἂν ἐγίνετο αὐτὸ θὰ εἶχεν ὡς συνέπειαν ν’ ἀπασχολεῖται τὸ ὑπουργεῖον μὲ πλῆθος σχετικῶν ὑποθέσεων καὶ νὰ μὴ μένῃ καιρὸς δι’ ἄλλας. Τὸ ζήτημα ἄλλωστε δὲν θὰ ἦτο διοικητικὸν ὥστε νὰ λυθῇ ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου ἀλλὰ μᾶλλον δικαστικὸν ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ εἰς ἣν θὰ μετεῖχον καὶ δικαστικὰ πρόσωπα θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἁρμοδιότητα. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐδέχθη τὴν πρότασίν μου ἐπανειλημμένως μάλιστα εἶπε τὴν φράσιν δέχομαι ν’ ἀποφασίζῃ ἡ τοπικὴ ἐπιτροπή. Περὶ τούτων λοιπὸν δὲν γεννᾶται καμμία ἀμφιβολία, ὅτι οὕτω ἐλέχθησαν καὶ διεξήχθησαν. Ἠρώτησα ἂν ἔχουν ταῦτα οὕτω τὸν πρόεδρον τὸν διευθύνοντα τὰς ἐργασίας κατὰ τὴν ρηθεῖσαν συνεδρίασιν, τὸν κ. Φλωριᾶν, τὸν κ. Κουτσοπέταλον, ὁ ὁποῖος παρεκάθητο πλησίον τοῦ ὑπουργοῦ μὴ ἐνδιαφερόμενος διὰ καμμίαν ἄποψιν, ἀλλὰ προσπαθῶν νὰ συμβιβάσῃ τὰς ἀντιθέτους τοιαύτας, τὸν κ. Χαβίνην, κ. Τσιτσάραν καὶ πάντας τοὺς παρόντας, καὶ αὐτοὺς ἀκόμη οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὁμόφρονες καὶ συνεργάται τοῦ κ. ὑπουργοῦ διὰ τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ πάντες μοῦ ἀπήντησαν καταφατικῶς καὶ εἶπον ὅτι καὶ αἱ δύο προτάσεις μου ἐγένοντο δεκταὶ ἤτοι νὰ ἐξαιρεθῶσι τοῦ ἐνοικιοστασίου τὰ λειβάδια τῶν κοινοτήτων διὰ τὰς ἀνάγκας των καὶ νὰ ἀποφαίνεται περὶ τούτου ἡ τοπικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ἔχω εἰς χεῖρας μου ἐπιστολὴν ὑπογεγραμμένην ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς τοὺς ὁποίους ἀνέφερα καὶ ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβεβαιώσῃ τὰς ὑπογραφάς των. Παρὰ ταῦτα εἰς τὰ πρακτικὰ εἶναι διαφορετικὴ ἡ διατύπωσις. Δὲν ἀναγράφεται ὅτι ἀποφασίζει περὶ τῆς ἐξαιρέσεως ταύτης τοῦ ἐνοικιοστασίου αὐτῶν, ἡ τοπικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ ἐνοικιοστασίου ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς μετὰ γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης εἰς ἣν μετέχει καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ Πρωτοδικείου. Καὶ ἂν ἀκόμη ἐπρόκειτο περὶ ἀσημάντων ζητημάτων πάλιν δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ τοιαύτη μεταβολή, διότι αὕτη ἀποτελεῖ παραποίησιν τῶν πρακτικῶν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἀσημάντων ζητημάτων, πρόκειται περὶ τοιούτων ἐνδιαφερόντων κυρίως τὰς κοινότητας.

§42Χ. ΛΑΔΑΣ. Πῶς εἶχον τὰ πρακτικὰ κ. συνάδελφε κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν;

§43Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐγένετο παραδεκτὸν ὅτι δὲν θὰ ἴσχυεν τὸ ἐνοικιοστάσιον κατὰ τῶν κοινοτήτων διὰ τὰς ἀπαραιτήτους αὐτῶν ἀνάγκας, ἀλλὰ περὶ τούτου θὰ ἀπεφάσιζεν ἡ τοπικὴ ἐπιτροπὴ εἰς ἣν μετεῖχεν καὶ ὁ πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν. Παρακαλῶ, λοιπόν, τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν διάταξιν ὡς ἐψηφίσθη, ἄλλως λυποῦμαι πολύ, ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀκολουθήσω καὶ ἐγὼ τὸν δρόμον ὁ ὁποῖος εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐπιβάλλεται.

§44Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία χωρίζει τὸν κ. Καρασεβδᾶν ἀπὸ τὴν διατύπωσιν τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔδωσα εἰς τὴν τροπολογίαν εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὁ κ. Καρασεβδᾶς εἶχε ὑποβάλλει μίαν τροπολογίαν ἡ ὁποία ἦτο πολὺ σοβαρὰ καὶ ἡ ὁποία ἤνοιγεν μίαν θύραν, δύναμαι νὰ εἴπω μίαν λεωφόρον εἰς ἐνδεχομένας καταχρήσεις.

§45Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὴ παρατείνετε τὴν συζήτησιν κ. ὑπουργέ.

§46Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Προτιμῶ νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν διὰ νὰ κατανοήσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τίνος πρόκειται. Ἤθελε, λοιπόν, ὁ κ. Καρασεβδᾶς αἱ κοινότητες αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἐνοικιάσῃ λειβάδια νὰ μὴ ὑπόκεινται....

§47Χ. ΛΑΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. συνάδελφος ἔφερε ἕνα παράδειγμα τὸ ὁποῖον ὅμως αὐτὴν τὴν στιγμὴν συζητεῖται παρατύπως, διότι τὸ παράπονον τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι προωρισμένον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ἂν κριθῇ δίκαιον νὰ ἐπανορθωθῇ.

§48Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ κ. συνάδελφε, διότι τό παράπονόν μου ἀφορᾷ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν.

§49Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργός τῆς Γεωργίας). Ἡ τροπολογία ἐπαναλαμβάνω ὅπως διετυπώθη ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἐκ μέρους μου. Κατὰ τὴν ὑποβολήν της εἶχον πολλὰς ἐπιφυλάξεις καὶ μία ἐκ τῶν ἐπιφυλάξεων τούτων ἦτο ὅτι αὕτη θὰ ἴσχυε κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος. Κατόπιν τῆς ἐπιμονῆς ἀπεδέχθην ὅπως ἰσχύσῃ αὕτη ἀπὸ τῆς προσεχοῦς περιόδου τῶν βοσκῶν. Ἡ τροπολογία μου διεπιστώθη αὐστηρότατα ὅπως ἐγένετο ἀποδεκτὴ καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν αὐτήν.

§50Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε πρόεδρε ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ἀπήντησε ποσῶς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου ἐπὶ τοῦ ὁποίου παρεπονέθην. Ἐπεκαλέσθην ὅλους τοὺς βουλευτὰς τῶν ὁποίων ἔχω τὴν ὑπογραφὴν καὶ οἱ ὁποῖοι βεβαιοῦν ὅτι ἡ τροπολογία διετυπώθη ὅπως ἰσχυρίζομαι ἐγώ.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ κυροῦνται ἐπενεχθείσης ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ διορθώσεως τυπογραφικῆς ἀβλεψίας παρεισφρυσάσης εἰς τὴν § 1 τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ κειμένου τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν».

§52ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ἰαματικῶν πηγῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἐθνικοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον) Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4733 περὶ προστασίας τῶν πολυτέκνων». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πριμίδης.

§54Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Ἐνταῦθα ἀπολαύουν αὐτοῦ τοῦ εὐεργετήματος ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν συμπληρώσει τὸ 22ον ἔτος τῆς ἡλικίας των. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται: Τὶ γεννήσεται διὰ τοὺς τυχόντας ἀναβολῆς κατατάξεως διὰ λόγους σπουδῶν ἢ διὰ λόγους ὑγείας;

§55Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει μὲ τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας θέλετε νὰ κάμετε, θὰ ἔχωμεν χειρότερα ἀποτελέσματα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ εἶχε τὸ νομοσχέδιον ἐὰν εἶχε διάφορον διατύπωσιν. Ἀλλὰ δίδομεν καὶ μίαν ἄλλην ἀναδρομικὴν δύναμιν τοῦ εὐεργετήματος αὐτοῦ.

§56Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Λέγει: οἱ ἄγοντες τὸ 22ον ἔτος, ὅταν κληθῇ ἡ ἡλικία των. Αὐτὸ ἐννοεῖται.

§57Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Ζητοῦμεν νὰ ἀποσαφηνισθῇ ὅτι πρέπει νὰ ἀπολαύωσι τῆς σχετικῆς ἀπαλλαγῆς οἱ υἱοὶ τῶν πολυτέκνων, οἱ μήπω συμπληρώσαντες τὸ 22ον ἔτος τῆς ἡλικίας των κατὰ τὸν χρόνον καθ’ ὃν ἐκλήθησαν. Ἐὰν δοθῇ αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία, τοῦ εὐεργετήματος τούτου θ’ ἀπολαύσωσι οἱ τυχόντες ἀναβολῆς κατατάξεως.

§58ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτονόητον κ. συνάδελφε.

§59Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Ὄχι! Εἶναι παρεξηγητέον τὸ πρᾶγμα. Θὰ ἦσθε διατεθειμένος νὰ κάμητε αὐτὴν τὴν δήλωσιν πρὸς ἄρσιν πάσης παρερμηνείας, διότι δὲν εἶναι αὐτονόητον.

§60Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτονόητον.

§61Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Τότε νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§62Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁμοῦ μετὰ τοῦ κ. συναδέλφου μου ἐγράψαμεν τροπολογίαν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος ἰσχύουν καὶ διὰ τὸν στρατὸν τῆς θαλάσσης.

§63Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸς ἄρσιν πάσης ἀμφιβολίας θὰ σᾶς παρεκάλουν τὸ ἑξῆς: Πᾶς κληρωτὸς υἱὸς πολυτέκνου, συμφώνως τῷ νόμῳ ἄρθρον 1 τυγχάνει ἀπαλλαγῆς, ὑπηρετῶν μόνον ὡς ὁρίζει ὁ νόμος· διατὶ περιορίζει τὸ 22ον ἔτος μπορεῖ νὰ εἶναι ἄρρωστος, μπορεῖ νὰ ἔχῃ πάρῃ ἀναβολὴν κατατάξεως. Διατὶ νὰ ὁρίσητε ὅριον ἡλικίας; Νὰ εἴπητε: «Πᾶς προσερχόμενος κληρωτός», διότι ἄλλως θὰ ἔχωμεν παρερμηνείας.

§64Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ εἶναι λελυμένον.

§65Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, κατὰ τὴν τελευταίαν περίπτωσιν τοῦ σχεδίου νόμου, οἱ ἐθελονταὶ δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος. Ἀλλ’ ὑπάρχουσιν οἱ ἤδη ὑπηρετοῦντες, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει ὅτι ἤθελεν ἐπακολουθήσει εἷς νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ παρεῖχε τὰς εὐκολίας ταύτας. Νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον οἱ ὑπηρετοῦντες καὶ ἔχοντες ὅλα τὰ ἄλλα προσόντα ποὺ ἀπαιτεῖ ὁ νόμος μετὰ 4μηνον νὰ τύχωσι τοῦ εὐεργετήματος τοῦ νόμου.

§66Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διατὶ θέλετε νὰ τοὺς ἀπαλλάξητε ἀφοῦ ἐπῆγαν μόνοι των; Θέλετε νὰ διαλύσητε τὸν στρατόν;

§67Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὄχι Κάθε ἄλλο. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι αὐτοὶ καταταχθέντες ἐθελονταὶ εἶχον ὑπ’ ὄψει των νὰ ἐκπληρώσουν μίαν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν ὁμοίαν πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐξεπλήρωσαν καὶ οἱ ἄλλοι. Δι’ ἄλλου οἱ συνηλικιῶται των ἔτυχον τῶν εὐεργετημάτων τοῦ νόμου, διατὶ νὰ μὴ τύχωσι καὶ αὐτοί;

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλατε τὴν τροπολογίαν διὰ νὰ τὴν μελετήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς τοῦτο ἐτροπολογήθη;

§69ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διακανονισμοῦ τοῦ τρόπου λειτουργίας τοῦ ἐν Κορφοξυλιᾷ Ἀρκαδίας σανατορίου ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «ἡ Μάννα». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Ἰουλίου 1927 νομοθετικοῦ διατάγματος περὶ ἐπιβατικῶν ἀτμοπλοίων καὶ τοῦ νόμου 4195 περὶ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ τῶν ἐπιβατικῶν».

§73Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς τροπολογίας μου. (ἀναγινώσκει).

§74Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἐδῶ δὲν βλέπω τίποτε ἄλλο παρὰ Πειραιᾶ, Πειραιᾶ. Ἐπὶ τέλους δὲν ὑπάρχουν ἄλλοι λιμένες εἰς τὴν Ἑλλάδα; Δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ ὁ ἄλλος κόσμος, τὰ ἄλλα λιμεναρχεῖα τοῦ Κράτους νὰ δώσουν καὶ αὐτὰ δελτία; Πρέπει, κύριοι βουλευταί, νὰ ληφθῇ καὶ μία πρόνοια διὰ τὰ δρομολόγια. Φεύγουν τὰ βαπόρια ἀπὸ τὴν Πρέβεζαν τὸν χειμῶνα εἰς τὰς 6 τὸ πρωΐ καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐξηναγκαζόμην νὰ διανυκτερεύω ἐπ’ αὐτῶν παίζων μπρὶτζ μήπως ἀργήσω νὰ κινηθῶ καὶ χάσω τὸ πλοῖον. Τὸ καλοκαῖρι φεύγουν πρὸ τῶν 7 διὰ νὰ κάνουν τί; Ἁπλῶς διὰ νὰ ἔλθουν γρήγορα καὶ διασκεδάσουν οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ λοιποὶ τοῦ πληρώματος εἰς τὰ διάφορα κέντρα. Αὐτὸ κ. ὑπουργὲ ἀφορᾷ καὶ σᾶς καὶ πρέπει νὰ τὸ διορθώσητε ἂν καὶ τὸ τοιοῦτον εἶναι πρὸς ζημίαν τῆς πατρίδος μου διότι δὲν θὰ εἶσθε ἐξηναγκασμένος νὰ διανυκτερεύσητε. Ἔχομεν καὶ τὸ ἀγκυροβόλημα. Πιστεύω ὅτι καὶ αὐτὸ θὰ τὸ κανονίσῃ ἡ ἐπιτροπή. Ἐγὼ εἶχον τὴν μωρὰν ἔμπνευσιν νὰ πάρω τὸ τελωνεῖον Πρεβέζης ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ ἦτο καὶ νὰ κτίσωμεν ἕνα νέον. Ἀλλὰ τὰ βαπόρια τὰ ἐπιβατικὰ εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ ἀγκυροβολοῦν ἐκεῖ ποὺ εἶναι τὸ τελωνεῖον καὶ οἱ ἐπιβάται εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ βαδίζουν μίαν ὥραν διὰ νὰ ἔλθουν εἰς τὴν πόλιν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλούρας.

§76Γ. ΚΟΥΛΟΥΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ βάσις τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου εἶναι ἡ στερεότης τῶν σκαφῶν καὶ μηχανῶν τῶν ἀτμοπλοίων. Τὰ πλοῖα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν Ἑλλάδα μὲ τὸ ἀνώτατον χρονικὸν ὅριον, τὸ ὁποῖον προσδιόρισεν προχθὲς ὁ κ. ὑπουργός, τῶν 3) ἐτῶν, εἶναι ἤδη καταδεδικασμένα ἀπὸ αὐτὰ τὰ Κράτη ἐκ τῶν ὁποίων ἐξέρχονται. Διότι ἐκεῖ ἡ ἐπιθεώρησις εἶναι αὐστηροτάτη καὶ οἱ ἐπὶ τοῦτο ἐντεταλμένοι δὲν χαρίζονται οὔτε εἰς ἐφοπλιστὰς, οὔτε εἰς ἑταιρείας οὔτε καὶ εἰς βουλευτάς. Ἐὰν ὅμως ἐπικρατήσῃ τὸ ὅριον αὐτὸ τῶν τριάκοντα χρόνων τῶν εἰσερχομένων ἐν Ἑλλάδι πλοίων, πρέπει νὰ ὑποβάλωνται εἰς αὐστηρὰν ἐξέτασιν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία ἔχει ἱδρυθῇ πρὸ δύο ἐτῶν εἰς Πειραιᾶ. Τὰ ἀτμόπλοια ὅταν φθάσουν τὸ εἰκοστὸν ἔτος εἶναι πλέον ὥριμα, καὶ ἀπὸ τὸ σημεῖον τοῦτο ἀρχίζουν αἱ μεγάλαι ἐπισκευαὶ ἀπὸ τὰς ἑταιρείας, αἵτινες τὰ διατηροῦν εἰς τὰς γραμμὰς μέχρις ὅτου τὰ ἀντικαταστήσουν διὰ νέων πλοίων. Ἐπειδὴ δυστυχῶς ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει οὔτε τὰ χρηματικὰ μέσα, οὔτε καὶ ναυπηγεῖα, διὰ τοῦτο θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς ἐπιθεωρήσεως ὅπως ἐνεργῇ τὸν ἔλεγχον κατ’ αὐστηρότερον τρόπον. Παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς τὰ ὑπάρχοντα πλοῖα δὲν εἶναι ἱκανὰ ὄχι μόνον νὰ μεταφέρουν ἐπιβάτας, ἀλλ’ οὔτε καὶ φορτίον. Πρὸς τοῦτο σᾶς ὑπενθυμίζω ἕνα ἐπεισόδιον τὸ ὁποῖον συνέβη μὲ τὸ περίφημον θαλαμηγὸν ἀτμόπλοιον «Μυκάλη» τῆς ἀτμοπλοΐας «Παληοῦ» πρὸ πενταετίας. Τὸ ἀτμόπλοιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἴσως ἦτο τὸ μόνον ἐπιβατικὸν εἰς τὴν γραμμὴν αὐτὴν τοῦ Πρίντεζι, ἂν δὲν ἦτο παραπλεύρως εἰς τὴν Λευκάδα ἤθελεν νὰ ἔχωμεν θύματα διότι θὰ κατεποντίζετο αὔτανδρον. Κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ δοθῇ μεγάλη προσοχὴ εἰς τὴν ἡλικίαν τῶν πλοίων. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ὅλα τὰ ὑπάρχοντα πλοῖα εἶναι πεπαλαιωμένα καὶ πρέπει νὰ περάσουν ἀπὸ αὐστηροτάτην ἐπιθεώρησιν.

§77ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν γίνωνται ἐπιθεωρήσεις;

§78Γ. ΚΟΥΛΟΥΡΑΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρω. Ἁρμόδιος νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ εἶναι ὁ κ. ὑπουργός. Λοιπὸν θά παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν διὰ τὰ ἀτμόπλοια τὰ ὁποῖα εἶναι ἐδῶ καὶ τὰ ὁποῖα θεωρῶ ὡς ἀριθμὸν ὑπερβολικὸν διὰ τὴν συγκοινωνίαν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν εἰς τὴν ἐπιθεώρησιν καὶ νὰ τὰ ἐπιθεωρῇ μὲ μεγάλην αὐστηρότητα διότι διατρέχομεν κινδύνους.

§79Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἔγινε δεκτὸν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ὅπως ἐφεξῆς μὴ ἀναγνωρίζωνται ὡς πλοῖα Ἑλληνικὰ τὰ ἐπιβατικὰ ἐκεῖνα πλοῖα τὰ ὁποῖα ἔχουν ἡλικίαν μεγαλειτέραν τῶν 30 ἐτῶν. Σήμερον ἰσχύει τοῦτο, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζωνται ὡς Ἑλληνικὰ τὰ ἔχοντα ἡλικίαν μεγαλειτέραν τῶν 40 ἐτῶν καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ μία πρόνοια δι’ ἐκεῖνα τὰ πλοῖα τὰ ὁποῖα μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου δὲν θὰ ἔχουν προλάβει νὰ ἀναγνωρισθοῦν ὡς Ἑλληνικά, καίτοι μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ἰσχύοντος νόμου καλῶς εἶχον ἀποκτηθεῖ. Τὸ ἄτοπον τοῦτο ἂν εὑρεθῇ τις μὲ πλοῖον ἀνεγνωρισμένον ἡλικίας 30–35 ἐτῶν καὶ νὰ φέρῃ σημαίαν Ἑλληνικήν, θὰ θεραπευθῇ μόνον ἄν ἡ διατύπωσις λάβῃ τὴν ἑξῆς μορφὴν (ἀναγινώσκει).

§80Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Γίνεται δεκτὸν κ. Πρόεδρε.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γουργουρῆς.

§82Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ τῶν ἐπιβατικῶν ἀτμοπλοίων καὶ ἀσπάζομαι ἀπολύτως τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος πολυμαθοῦς καὶ πολυπείρου συναδέλφου κ. Σακαλῆ περὶ καθορισμοῦ τῆς ἡλικίας τῶν μελλόντων νὰ ἀγορασθῶσι ἀτμοπλοίων κανονισθείσης προσωρινῶς εἰς 30 ἔτη, ὅπως καὶ τὴν γνώμην τοῦ πρὸ ἡμερῶν ἀναπτύξαντος τὸ ζήτημα τοῦτο εἰσηγητοῦ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Σπετσῶν, ἐμπείρου ἐπίσης περὶ τὰ τοιαῦτα. Ἀμφοτέρων τὰς γνώμας ὡς εἶπον ἀσπάζομαι ὡς βασικὰς λυούσας ριζικῶς τὸ βαρυσήμαντον ζήτημα τῆς ἐπιβατικῆς ἀτμοπλοΐας, ἀλλὰ σήμερον προέχει διὰ τὴν ναυτιλίαν ἄλλο ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπορρέει ἐκ τοῦ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ εἶναι ἄμεσον κακὸν καὶ ἔχει ἀνάγκην ἀμέσου διορθώσεως δύναται δὲ νὰ ἀνακοπῇ ἐκ τῆς ψηφίσεως του παρόντος νομοσχεδίου. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς ταξειδεύοντας εἰς τοὺς λιμένας τοῦ ἐσωτερικοῦ ποία ὁμηρικὴ μάχη διεξάγεται εἰς τὸ κριπίδωμα τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἀπὸ τοὺς ἐγκαθέτους τῶν πρακτορείων τῶν διαφόρων ἑταιρειῶν ἔχουν στρατολογηθῇ πάσης προελεύσεως καὶ παντὸς εἴδους ὑποκείμενα μεσῖται, μπράβοι, ἄεργοι, λεμβοῦχοι, ἀπὸ τοὺς μαινομένους πράκτορας τῶν διαφόρων ἀτμοπλοϊῶν καὶ διὰ φωνῶν καὶ διὰ διαπληκτισμῶν ὑπὸ τὰ ὄμματα τῆς συμπαρισταμένης λιμενικῆς ἀρχῆς δι’ ἐνόπλων ναυτῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν ζητοῦσι νὰ παρασύρουσι τοὺς ἐπιβάτας εἰς ὡρισμένα πλοῖα καθιστάμενοι τοιουτοτρόπως πρόξενοι τριπλοῦ κακοῦ, τριπλῆς ζημίας. Ἡ μεγαλειτέρα εἶναι ἡ κατὰ τοῦ δημοσίου, ἡ δευτέρα εἶναι κατὰ τῶν ἐπιβατῶν καὶ ἡ τρίτη κατ’ αὐτῶν τῶν ἐπιχειρήσεων. Κύριε ὑπουργὲ, θὰ σᾶς φέρω ἕνα παράδειγμα εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ Κορινθιακοῦ ἡ ὁποία εἶναι μικρὰ μέχρι Πατρῶν ἡ ζημία τοῦ δημοσίου εἶναι κολοσσιαία ἄν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ἕνα ἀτμόπλοιον καὶ ἕνα ἐπιβάτην αʹ θέσεως θὰ ἴδητε ποίων ζημιῶν πρόξενοι εἶναι οἱ συναγωνιζόμενοι μὲ τὸ Ρωμαίϊκο πεῖσμα τὸ ὁποῖον τόσον μεγάλας καταστροφὰς συνεσώρρευσεν εἰς τὴν Πατρίδα κατὰ καιρούς, τὰ ναυτολόγια τῶν ἀτμοπλοίων ἐκανονίσθησαν ὅταν τὸ κάρβουνο εἶχε 72 σελίνια ὁ τόνος, διὰ τὴν αʹ θέσιν εἶναι 165 δραχμαὶ τώρα ἔχει 40 σελίνια καὶ ἐνῷ μποροῦσε ἄριστα τὸ εἰσιτήριον νὰ ἦτο εὐθηνότερο ἄνευ οὐδεμιᾶς ζημίας ὁ ἀθέμιτος ἀνταγωνισμὸς τὸ ὑποβιβάζει εἰς εὐτελεστάτην τιμὴν ἐπιζήμιον εἰς ὅλους. Ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Ἰτέας ἡ πρώτη θέσις εἶναι 165 δραχμαί, ἀπὸ τὸν ναῦλον αὐτὸν θὰ εἰσπράξῃ τὸ δημόσιον 20.95 τὸ δὲ ναυτικὸν ἀπομαχικὸν ταμεῖον 3 καὶ 30 δρχ. ἐν ὅλῳ 24 καὶ 25. Δεδομένου λοιπὸν ὅτι ταξειδεύουν περίπου 40.000 ἐπιβάται εἰς τὴν γραμμὴν αὐτὴν τὸ χρόνο, τὸ δημόσιον θὰ ἔχῃ ζημίας περὶ τὸ ἕν ἑκατομμύριον δραχμῶν. Ὁ νόμος, ὁ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ἔχει τὰς ἀτελείας του ἔχει καὶ τὰ πλεονεκτήματά του, καὶ ἐγὼ ὅστις ὑπὲρ πάντα ἄλλον καὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα καὶ τὴν ἐν γένει κατάστασιν τὴν τοῦ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ προερχομένην, πολὺ καλὰ γνωρίζω, ὁμιλῶν ἀπὸ καθήκοντος τὸ ὁποῖον ἔχω διὰ νὰ διαφωτίσω καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος ἔδειξεν ὄντως εἰς μίαν περίπτωσιν ἐνδιαφέρον διὰ τὸν τερματισμὸν τῆς ἐλεεινῆς αὐτῆς καταστάσεως τῆς παρουσιαζομένης εἰς τὸ κρηπίδωμα τοῦ λιμένος Πειραιῶς, μὲ τὴν ἁπλῆν παράταξιν τοῦ λιμενικοῦ σώματος τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον ὑπεβοήθησεν ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς στάσεώς του περιέθαλψε τὴν κατάστασιν αὐτήν, εἰς τρόπον ὥστε καὶ τὸ Κράτος νὰ καταισχύνῃ καὶ κινδύνους νὰ ἐγκυμονῇ, ἀσφαλῶς ὁ μέχρι παραφροσύνης καὶ ἐγκληματικότητος ἀνταγωνισμὸς καὶ τὸ λέγω οὔτε δυσκολευόμενος οὔτε ἐντρεπόμενος ἐφόσον εἶναι κοινὸν μυστικόν. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀπεφάσιζε νὰ παύσῃ ἡ ἐκ μέρους τοῦ λιμενικοῦ σώματος ἐπίβλεψις καὶ νὰ ἀνατεθῇ αὕτη εἰς τὴν ἀστυνομίαν πόλεων. Ἐὰν δὲ ἤθελε στείλει ἕνα ὑπάλληλον ξένον πρὸς τὸ δημόσιον νὰ πάρῃ τὰ στελέχη τῶν εἰσιτηρίων τῶν ἑταιρειῶν, θὰ ἔβλεπε πόσων ζημιῶν πρόξενος εἶναι ἡ κατάστασις αὐτὴ καὶ εἰς τὸ δημόσιον καὶ εἰς τὰς ἑταιρείας ἁπλῆ δὲ ἐπίσκεψις καὶ τοῦ ἀπειροτέρου θὰ ἐπιστοποίει τὴν ἐκ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ ἀνεπάρκειαν τῶν σκαφῶν. Θὰ σᾶς φέρω τὸ ἑξῆς παράδειγμα, ὁ κ. Κουτσοπέταλος ταξειδεύων μὲ τὰ ἀτμόπλοια τὰ συναγωνιζόμενα εἶδε τὸ χάρο μὲ τὰ μάτια του διότι ἀδυνατοῦντες ἐκ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ νὰ συμπληρώσουν τὰς διαφόρους ἐλλείψεις τῶν ἀτμοπλοίων εἰς μίαν τρικυμίαν μὲ ἕνα σιρόκο λεβάντε ἰσχυρὸ στὸ Σαρωνικὸ τὸ νερὸ ἔμπαινε ἀπὸ τοὺς φεγγίτας τοὺς χαλασμένους, θὰ ἦτο δὲ καὶ πάλιν κατόπιν ἑορτῆς ἐὰν συνέβαινε ἕνα ναυάγιον ἔξω τοῦ λιμένος τοῦ Πειραιῶς ὅπως συνέβη καὶ ἄλλοτε, ἐνόσῳ μία αὐστηρὰ ἐπίβλεψις καὶ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου θὰ ἐδίδασκε τοὺς ἀθεμίτως καὶ ἐξωφρενικῶς συναγωνιζομένους αὐτοὺς κυρίους ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραφέρωνται ἐκ πείσματος μόνον καὶ νὰ ἐγκληματῶσι κατὰ τῆς κοινωνίας καὶ θὰ προελαμβάνετο καὶ ὁ κίνδυνος καὶ ἡ ζημία τοῦ δημοσίου. Εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο νὰ παραμείνῃ ἡ διάταξις τῆς δι’ ἀπ’ εὐθείας κλήσεως καὶ τιμωρίας εἰς τὸ πλημμελειοδικεῖον ὡς ἡ διάταξις τοῦ παλαιοῦ νόμου ἡ ἀντικαθισταμένη δι’ ἠπιωτέρας, τοιαύτης. Κατὰ δεύτερον δὲ λόγον νὰ φυλακίζεται ὄχι μόνον ὁ πράκτωρ καὶ τὰ διάφορα ὄργανά του ἀλλὰ καὶ ὁ διευθυντὴς τῆς ἑταιρείας καθόσον κυρίως ὑπεύθυνος εἶναι ὁ διευθυντὴς τῆς ἑταιρείας ὁ δίδων τὰ παραγγέλματα. Καθ’ ὑποτροπὴν δὲ καὶ ἡ ἐπὶ ἕνα δύο καὶ τρεῖς μῆνας ἀργία τοῦ ἀτμοπλοίου εἶναι μέτρον συντελεστικώτατον. Δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι τόσον βαρεῖαι αἱ διατάξεις αὐταὶ τοῦ νόμου διότι ἐκ τοῦ φόβου καὶ μόνον θὰ φυλαχθοῦν τὰ ἔρημα ὡς λέγει ἡ παροιμία καὶ θὰ καταπαύσῃ ἡ ἀθλία αὐτὴ κατάστασις. Σημειώσατε δὲ ὅτι ἐμὲ μὲ κινεῖ καὶ ἕνας ἐπὶ πλέον ἄλλος λόγος νὰ ὁμιλῶ μὲ τόσον ἐνδιαφέρον, διότι κατάγομαι ἀπὸ τὸ Γαλαξεῖδι τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ πλεῖστον ἀποτελεῖται ἀπὸ ναυτικοὺς ἐργάτας καὶ ὅσον περισσότερα ἀτμόπλοια κινοῦνται τόσον περισσότεροι εὑρίσκουν ἐργασίαν, ἡ δὲ ἐξ ἀδιαφορίας τῆς Πολιτείας παρατεινομένη κατάστασις θᾶττον ἢ βράδιον θὰ ἐπιφέρῃ τὴν συνολικὴν καὶ ἀπότομον καταστροφὴν ἐκ τοῦ ἀχαρακτηρίστου ἀνταγωνισμοῦ τῆς ἀκτοπλοΐας ἐπὶ προφανεστάτῃ ζημίᾳ καὶ τῶν ναυτιλομένων καὶ τοῦ Κράτους τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του καὶ πρὸς τὴν ναυτιλίαν ἥτις τόσας ἐκδουλεύσεις ἄν καὶ τὸ θεωρῶ περιττὸν νὰ τὸ εἴπω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, προσέφερε καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ πρὸς τὴν Πατρίδα. Εἶναι δὲ εὐχάριστον, διότι ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ὅπως ἐδήλωσεν καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατ’ ἐπανάληψιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅπως καὶ σεῖς μοῦ εἴπατε ἐπανειλημμένως ὅτι θὰ φέρῃ ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς πλῆρες καὶ τέλειον καὶ ἐπιστημονικῶς συγκεκροτημένον τὸ νομοσχέδιον «περὶ προστασίας τῆς ναυτιλίας». Τοῦτο ὅμως εἶναι ζήτημα τοῦ μέλλοντος σήμερα ὅμως ἐπιβάλλεται ἡ αὐστηροτέρα συγκρότησις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, νὰ ἐπιβληθῇ δηλαδὴ καὶ ἡ ἀργία τῶν ἀτμοπλοίων πλὴν τῶν ἄλλων ποινῶν ἄνευ μεσολαβήσεως τῶν διαφόρων ἐπιτροπῶν διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἀσφαλῶς καὶ νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ αὐτὸ τὸ κακὸν τοῦ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ. Μὴ νομίζετε ὅτι ἄλλως θὰ κατορθώσητε τι μὲ τὴν χλιαρότητα τῶν ἐνεργειῶν καὶ τὴν ἀναβλητικότητα καὶ παράτασιν τῶν ἀποφάσεων τῶν ἐπιτροπῶν, περὶ ὧν προβλέπει τὸ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδιον. Ἐπίσης ὁ κανονισμὸς τῶν ναυτολογίων εἶναι ἐπιβεβλημένος καὶ διὰ τὸν κόσμον τὸν ταξειδεύοντα καὶ διὰ τὸ δημόσιον ἐνόσῳ ἀπὸ τὰ εἰσπραττόμενα λαμβάνει τὸν φόρον. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τελευταίως μὲ τὴν ἀτμοπλοΐαν Ποταμιάνου συνεβλήθησαν καὶ ἄλλαι καὶ ἔπαυσεν ὁ ἀνταγωνισμὸς καὶ ἔτσι καὶ αὐτοὶ θὰ κερδίζουν καὶ εἰς τὸ δημόσιον θὰ προσφέρουν τὸν φόρον τὸν ἀνάλογον καὶ οἱ ἐπιβάται θὰ εὑρίσκουν ἀτμόπλοια καθαρὰ, καλῶς συντηρούμενα διὰ τῶν ἐπιβεβλημένων ἐπισκευῶν τῶν συντελεστικῶν εἰς τὴν ἐν πλῷ ἀσφάλειάν των καὶ δὲν θὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν ἀνάγκην εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Κουτσοπέταλος, νὰ χρησιμοποιήσωσι τὸ σωσίβιον, λυποῦμαι δὲ διότι δὲν εἶναι παρὼν ἀπόψε διὰ νὰ βεβαιώσῃ τοῦτο. Ἐπίσης δὲ δὲν εἶναι μικρὰ καὶ ἡ ζημία ἡ ὁποία ἐπέρχεται εἰς τὸ ναυτικὸν ἀπομαχικὸν ταμεῖον τοῦ ὁποίου οἱ πόροι σήμερον ὀλιγοστεύουν λόγῳ τῆς μεγάλης ναυτιλιακῆς κρίσεως ἣν διερχόμεθα καὶ πρέπει νὰ αὐξηθοῦν διὰ τῆς αὐστηροτέρας ἐπιβλέψεως καὶ τιμωρίας τῶν ὑπευθύνων διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ καὶ φανῇ αὔριον γεναιόδωρον εἰς τὰς χήρας καὶ ὀρφανὰ καὶ τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀπομάχους τοὺς ἀποζῶντας ἐκ τῆς ἀνεπαρκοῦς μικρᾶς συντάξεως των. Αὐτὴ εἶναι ἡ ζημία, ἄν κάμετε ἕνα ἔλεγχον εἰς τὰ γραφεῖα τῶν διαφόρων ἀτμοπλοϊῶν θὰ πεισθῆτε ὅτι πρόκειται περὶ ἀληθεστάτων συστάσεων καὶ ἐπιβεβλημένων ὑποδείξεων καὶ συμβουλῶν αἱ ὁποῖαι πολὺ καλὸν θὰ ἐπιφέρουν, ἂν εἰσακουσθοῦν. Φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι ἂν αὐστηρότερον διατυπώσητε τὸ νομοσχέδιον θὰ θέσητε ἕνα φραγμὸν εἰς μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία ὄχι μόνον ποικιλοτρόπως βλάπτει, ἀλλὰ καὶ ἀναμφισβητήτως δὲν τιμᾶ τὸν πρῶτον λιμένα τοῦ Κράτους συμπαρομαρτούσης καὶ τῆς λιμενικῆς ἐξουσίας μὲ τοὺς ναύτας αὑτῆς ἐνόπλως ἐπικουροῦντας τὴν καταπάτησιν τοῦ νόμου καὶ τῆς τάξεως καὶ ἀδιαφοροῦντας διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν ταξειδευόντων.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φωκᾶς.

§84Α. ΦΩΚΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἐξετραγῴδησε τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ ἐπιβατικά μας πλοῖα. Αὐτὴ εἶναι πολὺ γνωστὴ καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς ὁ ὁποῖος ἀμφιβάλει ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, δὲν κάνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν διόρθωσιν αὐτοῦ τοῦ κακοῦ τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν εἶναι νέον τι ἀλλὰ πολὺ παλαιόν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔχει ἀρχίσει μία σχετικὴ ζύμωσις συνεννοήσεων γενικῶν μεταξὺ τοῦ κόσμου τοῦ ἀτμοπλοϊκοῦ ὅπως ἀπολήξῃ εἰς ἕνα καλὸν ἀποτέλεσμα. Εἰς τοῦτο ἐλπίζομεν ὅτι θὰ ἔλθῃ ἀρρωγὸς ὁπωσδήποτε καὶ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ. Εἰς τὰ μέτρα ταῦτα τῆς Κυβερνήσεως σχετικαὶ ἦσαν καὶ αἱ τροπολογίαι τὰς ὁποίας εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ φέρωμεν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἡλικίας τῶν πλοίων. Αὐτὸ τὸ ἐθεωρήσαμεν ὡς ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων καὶ δι’ αὐτὸ ἐπιμείναμεν εἰς τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἀποδεκτήν. Ἐπίσης ἔχομεν ὑποβάλλει καὶ μίαν ἄλλην τροπολογίαν ὑποβοηθητικὴν αὐτῆς δηλαδὴ ὡρίσαμεν ὅριον ἡλικίας τὸ 30ον. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν τὸ 25ον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶχε τὴν τιμὴν νὰ μᾶς ἀναγγείλει ὅτι ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς Ὀκτωβρίου θὰ ληφθῇ μέριμνα καὶ διὰ τὰ λοιπὰ αὐτὰ ζητήματα, ἔχομεν δὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι τὸ μέτρον δὲν θὰ παύσῃ μέχρι τοῦ σημείου τούτου ἀλλὰ θὰ συνεχισθῇ καὶ ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς Ὀκτωβρίου ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ ὑποβάλῃ τὰ σχετικὰ μέτρα, αὐτὰ τὰ ὁποῖα θὰ σώσουν ὄχι μόνον τὸν ναυτικὸν κόσμον ἀλλὰ καὶ τὸν κόσμον ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ταξειδεύῃ διὰ τῶν πλοίων αὐτῶν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεωνίδας.

§86Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Κύριε ὑπουργέ, κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ὅτε συνεζητήθη τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία ἀναφέρεται εἰς τὸ ἄρθρον 1 ὑπέδειξα ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν θὰ εἶναι ἡ κατάλληλος, λόγῳ τοῦ ὅτι τὸ κῦρος της ἀπέναντι τῶν ἀποφάσεων τὰς ὁποίας λαμβάνει δὲν θὰ ἐμπνέει τόσην ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους, ὅπως συνίσταται σήμερον καί θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ συσταθῇ ἄλλως πὼς αὕτη. Λοιπὸν ἐπέβαλα τὰς ἑξῆς τροπολογίας ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύνθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον ἔχετε ἐπιτροπὴν ἀπαρτιζομένην «ἀπὸ τὸν διευθυντήν. (ἀναγινώσκει) Ἐγὼ προτείνω ὅπως μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τεθῶσι ὁ διευθυντὴς τοῦ Ναυστάθμου ἕνας ἀνώτερος μάχιμος ἀξιωματικὸς ὁ ὁποῖος προεδρεύει αὐτῆς, ὡς μέλη δὲ τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν ἐμπορικῶν πλοίων καὶ δύο τεχνικοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ μαχίμου καὶ τοῦ μηχανικοῦ κλάδου. Μία τοιαύτη ἐπιτροπὴ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι θὰ εἶναι ἡ καλλιτέρα, ὡς γνωμοδοτικὸν δὲ μέλος τὸν λιμενάρχην Πειραιῶς καὶ ἓν μέλος τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑνώσεως καὶ ἓν μέλος τῆς ἑνώσεως τῶν πλοιάρχων. Αὐτοὶ θὰ εἶναι κατάλληλοι ἐπίσης νὰ δίδουν τὰς γνώμας των ὁσάκις παρουσιάζεται ἀνάγκη εἰς τὰς ἐπιτροπάς. Ἐπίσης αἱ ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς νὰ εἶναι καὶ τελεσίδικοι. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἔφεσις ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, διότι παρατείνεται καὶ ὁ καιρός. Τὸ δεύτερον ἄρθρον νομίζω ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδέχθη ὅπως ἀπαλειφθῇ ἡ ποινὴ καταδίκη τῶν πλοίων. (ἀναγινώσκει).

§87Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὄχι, ὄχι.

§88Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι κατάλληλος στιγμὴ νὰ ἀρχίσῃ ἡ καταδίκη τῶν πλοίων ἐνόσῳ ἀκόμη τα ζητήματα τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας δὲν ἐτέθησαν ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία ἀνέλαβε νὰ μελετήσῃ ταῦτα. Ἐγὼ τὸ ἀνέφερα ἁπλῶς. Ἄν θέλετε νὰ τὸ διαγράψετε δὲν ἐπιμένω, ἀλλὰ γνωρίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδέχθη ὅπως ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον 2. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαλειφθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος διότι ἡ καταδίκη θὰ εἶναι εἰς μεγάλον ἀριθμὸν καὶ θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ μιᾶς ἐξεγέρσεως τοῦ ναυτικοῦ κόσμου. Διὰ τὰ ἄλλα δὲν ἔχω νὰ ἐπιφέρω καμμίαν μεταβολήν, μόνον εἰς τὸ ἄρθρον 5. (ἀναγινώσκει). Νὰ προστεθῇ καὶ ἐκ περιτροπῆς» διότι δὲν ὑπάρχει χρόνος διὰ νὰ κανονίζεται ἡ ἀναχώρησις. Ἔπειτα νομίζω, τὸ νὰ τεθῇ τὸ τριακοστὸν ἔτος ὡς ἡλικία τοῦ πλοίου δὲν εἶναι ὀρθόν. Διὰ ποῖον λόγον νὰ θέσωμεν τὴν ἡλικίαν αὐτὴν καὶ νὰ μὴ τὴν ἐλαττώσωμεν. Ἐγὼ νομίζω τὰ εἴκοσι ἔτη εἶναι ἀρκετὰ ἐπὶ τοῦ παρόντος.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γερογιάννης.

§90Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, θὰ ἐπιτρέψητε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ προηγηθῶ ὑμῶν διότι καὶ προχθὲς ἐζήτησα τὸν λόγον ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνόμιζον, ὅτι θὰ συνεζητεῖτο κατ’ ἀρχὴν δι’ αὐτὸ τὸ ἀνέβαλον διὰ σήμερον. Καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν ἀτυχίαν νὰ ταξειδεύω συχνὰ διότι κατάγομαι ἐκ Πρεβέζης τὴν ὁποίαν καὶ ἀντιπροσωπεύω, καὶ εὑρίσκομαι διὰ πλείστους λόγους πολιτικούς, οἰκογενειακούς, καὶ ἰατρικοὺς εἰς τὸ μεταξὺ Πρεβέζης–Πειραιῶς διάστημα, παρακολούθησα δὲ τὴν ἀθλιότητα εἰς τὰς γραμμὰς αὐτὰς ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Ἐδῶ, ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι ὑπάρχει κάποια ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἔχει σκοπὸν νὰ λάβῃ ριζικὰ μέτρα, θὰ ὁμιλήσω μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι τώρα ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ τείνῃ εὐκολώτερον τὸ οὖς ἀπὸ τοὺς ἄλλους συναδέλφους, καὶ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἡ ὁποία πρόκειται νὰ συζητήσῃ ἐδῶ, θὰ συζητήσῃ καταλλήλως διὰ νὰ διορθώσῃ τὰ κακῶς ἔχοντα. Τὰ κακῶς ἔχοντα εἶναι: 1) Τὰ πλοῖα αὐτὰ εἶναι ἀπηρχαιωμένα, τὸ δὲ ὅριον τῆς ἡλικίας τῶν 30–40 ἐτῶν εἶναι πολὺ διότι τὰ περισσότερα εἶναι ἐλεεινά, καὶ ὅταν παρέλθουν πολλὰ χρόνια θὰ εἶναι σκυλοπνίχτες. Δι’ αὐτὸ καὶ τὸ εἰκοστὸν ἔτος εἶναι πολὺ μεγάλο. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπάρχει φόβος μήπως δέσουν πολλὰ πλοῖα καὶ ζημιωθοῦν πολὺ οἱ ἰδιοκτῆται, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει νὰ εἶναι κανεὶς συγκαταβατικὸς καὶ ὄχι δι’ ἄλλον λόγον. Θέσατε, λοιπόν, εἴκοσι χρόνια ὡς ὅριον. 2) Τὰ πλοῖα αὐτὰ δῆθεν ἐπιθεωροῦνται ἑκάστοτε διὰ λόγους καθαριότητος ἢ διὰ λόγους ὑγιεινῆς. Κάθε φορὰ ποὺ ἀκούονται κρούσματα πανώλους γίνεται καὶ μία ἐπιθεώρησις, καὶ βλέπετε ὅτι οὐδέποτε γίνεται μία μυοκτονία. Εἶναι ζήτημα μεγίστης σοβαρότητος, εἶναι ζήτημα δημοσίας τάξεως, εἶναι ζήτημα ὑπάρξεως, καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ κάποια πρόνοια δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, καὶ πρέπει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ μεριμνήσῃ δι’ αὐτὸ. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς καθαριότητος τὸ ὁποῖον εἶναι ζήτημα ὑγιεινῆς. Τὰ πλοῖα αὐτὰ ἔχουν ἀποχωρητήρια διὰ τρεῖς ἀνθρώπους ἐνῷ δέχονται πεντακοσίους ἀνθρώπους, καὶ οὗτοι δὲν λαμβάνουν καμίαν πρόνοιαν νὰ τὰ καθαρίσουν. Πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ἐκεῖ ὡρισμένος τύπος ἀποχωρητηρίων, ὅπως ἔχουν ὅλα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη καὶ εἰς τὰ σπίτια τους, ἀκόμη, δὲν ἔχουν τὰ ἀποχωρητήρια τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς αὐτὰ τὰ παληοκάραβα. Διὰ τὰ ἄλλα τὰ μικρότερα ζωΰφια αὐτὰ εἶναι Ἑλληνικὰ πλέον καὶ τὰ ἀνεχόμεθα, ἔσχον δὲ τὴν τιμὴν καὶ ἄλλοτε νὰ ἐγγραφοῦν εἰς ἐπισήμους ἐκθέσεις. Δι’ αὐτὰ δὲν ζητῶ οὔτε φλὶτ οὔτε τίποτε ἄλλο. Ἔπειτα ὑπάρχει τὸ ἄλλο, νὰ συνθλίβωνται ζῶα μικρὰ καὶ μεγάλα. Πρὸ ἡμερῶν κἄποιος συνάδελφος, ὁ κ. Χαβίνης ἐπῆγε νὰ λυποθυμήσῃ ἀπὸ τὴν βρῶμα ποὺ ἔβγαινε ἀπ’ αὐτὴν τὴν κατάστασιν τῶν ζῴων, ποὺ ἦσαν εἰς τὸ ἀτμόπλοιον.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.

§92Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι βουλευταί, ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὰς γενομένας ἀναπτύξεις τῶν γνωμῶν τῶν ἀξιοτίμων κ. συναδέλφων, διότι μοῦ ἐπετράπη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ μορφώσω γενικωτέραν ἀντίληψιν ἐπὶ τῶν διαφορετικῶν ἀπόψεων αἱ ὁποῖαι ὑποστηρίζονται Διότι πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι ἓν ἐκ τῶν μᾶλλον, ἐπιμάχων ζητημάτων εἰς τὴν χώρα ταύτην, εἶναι ἡ ὀρθὴ διοίκησις τῶν ἀφορώντων τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν ζητημάτων, τὴν στιγμὴν αὐτὴν τῆς παρούσης κρίσεως, ἡ κρίσις τοῦ ἑλληνικωτάτου κλάδου εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπερβαίνει ἴσως πολλὰς ἄλλας ἐκ τῶν παρατηρουμένων δυσχερειῶν, εἰς τὴν δημοσιονομικὴν ζωὴν τῆς χώρας αὐτῆς. Ἀλλ’ ἀκριβῶς αὐταὶ αὗται αἱ δυσχέρειαι ἐπιβάλλουν ἵνα μετὰ προσοχῆς ἀτενίσωμεν εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐπιλύσεως καὶ βελτιώσεως αὐτῶν, διότι μὲ σπασμωδικὰ μέτρα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατορθώσωμεν νὰ μετατρέψωμεν τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους. Πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Βουλὴ καὶ ἰδίως οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες, ὅτι εἰς τὰ μέτρα εἰς τήν εἰσήγησιν τῶν ὁποίων προβαίνομεν τὴν στιγμὴν αὐτήν, ὅτι πρόκειται προσεχῶς νὰ ἀναθεωρηθοῦν, καθ’ ἣν στιγμὴν κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον ἡ κυβέρνησις ὅπως ὑπεσχέθη νὰ φέρῃ πλήρη, αὐτὴν τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλιακὴν πολιτικὴν ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ προηγουμένως ἔλθῃ εἰς ἐπαφήν, ἀνταλλαγὴν καὶ εἰ δυνατὸν εἰς συνταύτησιν γνωμῶν πρός τοὺς ἀξιοτίμους ἡγέτας τῶν διαφόρων πολιτικῶν κομμάτων, διότι τόσον σπουδαῖος εἶναι ὁ κλάδος οὗτος τῆς ζωῆς τῆς χώρας ὥστε ἡ ἐπ’ αὐτοῦ ἀκολουθημένη πολιτικὴ νὰ μὴ θεωρῆται ὡς πολιτικὴν ἑνὸς κόμματος. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς λοιπὸν σᾶς λέγω. Μὴ ἀνησυχεῖτε εἴμεθα ὑποχρεωμένοι τὴν στιγμὴν ταύτην, νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν κατάστασιν προσωρινῶς ὡς αὕτη παρουσιάζεται, ὅλαι αἱ ἀποφάσεις ἡμῶν μοιραίως θὰ ἔχουν τὸν χαρακτῆρα τῆς προσωρινότητος τὸ λάθος δέν ἔγκειται εἰς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνωμεν, τὸ λάθος ἔγκειται εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων διότι ὑπάρχει συσσώρευσις, ἰδίως εἰς τὴν ἐπιβατικὴν ἀτμοπλοΐαν, συσώρευσις ἀριθμοῦ σκαφῶν δυσαναλόγων πρὸς τὰς συγκοινωνιακὰς ἀνάγκας τοῦτο μαρτυρεῖ ὅτι ἡ προσφορὰ εἶναι κατὰ πολὺ μεγαλυτέρα τῆς ζητήσεως συνεπιφέρουσα ταυτοχρόνως μίαν κοινωνικὴν κατάπτωσιν ἐφόσον δὲν λαμβάνονται μέτρα ριζικὰ ἐκκαθαρίσεως τῆς καταστάσεως. Ἀλλὰ τὰ μέτρα ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἁπλῶς Κυβερνητικὰ ἢ διοικητικὰ, τὰ μέτρα ταῦτα πρέπει νὰ συνοδεύονται καὶ ὑπὸ τῆς ἱδρύσεως ταμείου, τὸ ὁποῖον νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὰς ἀποζημιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν ἀποσυρωμένων σκαφῶν, πρέπει νὰ συνοδεύωνται συγχρόνως ὑπὸ μέτρων γενικωτέρων κανονικῆς πολιτικῆς ἡ ὁποία θὰ ἐπιτρέψῃ ὥστε οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ τὰ πληρώματα τῶν σκαφῶν νὰ τύχουν ποίας τινὸς μερίμνης ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Τοιουτοτρόπως τιθέμενον τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχῃ μιᾶς προσωρινῆς λύσεως ἱκανοποιητικῆς. Ἀλλὰ ὅταν ἐφθάσαμεν πραγματικῶς εἰς τὸ ν’ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι τὰ σκάφη εἶναι πολλά, ὅτι τῶν πλείστων ἐξ αὐτῶν ἡ ποιότης εἶναι κακή, ὅτι ἡ ἡλικία εἶναι ὑπέργηρος, ἠθελήσαμεν νὰ ἴδωμεν ποῖα εἶναι τὰ ἀμέσως ληπταῖα μέτρα καὶ προσηγάγωμεν εἰς τὴν κρίσιν ἡμῶν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀφοῦ ἐξησφαλίσαμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τήν ἐπ’ αὐτοῦ σύμπτωσιν καὶ τῶν γνωμῶν τῶν πλοιοκτητῶν καὶ τῶν γνωμῶν τῶν ἐνδιαφερομένων ζητοῦμεν νὰ ὑπάρξῃ μία προσωρινὴ ἀστυνομικὴ δικαιοσύνη, καὶ πλέον τούτου οὐδὲν. Καὶ ζητοῦμεν ἵνα δι’ ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐκπροσωποῦνται καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι λύονται αἱ μεταξὺ αὐτῶν διαφοραὶ οὕτως εἰπεῖν πταισματικῆς καὶ εἰρηνοδιακῆς μορφῆς, προτείνωμεν τὴν διπλῆν διαδικασίαν καὶ δευτεροβάθμιον τοιαύτην, διότι παρέχει περισσοτέρας ἐγγυήσεις περὶ τοῦ ἀνοθεύτου. Καὶ συγχρόνως θὰ ἐπιτρέψῃ ἵνα μετὰ ζήλου ἀτενίσωμεν εἰς τὰ θεραπευτικὰ μέτρα τῆς κρίσεως ὑπὸ τῆς ὁποίας σήμερον μαστίζεται ἡ ἐμπορικὴ Ναυτιλία. Δηλῶ προσέτι εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἀναλαμβάνει τὸ ὑπουργεῖον μίαν προσπάθειαν συμβιβασμοῦ τῶν ἀντιθέτων ἀξιώσεων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅσοι ἐξ ὑμῶν δὲν ἔχετε ἀσχοληθῇ περὶ τὰ τοιαῦτα ὅτι δὲν ὑπάρχει τίποτε σχεδὸν τὸ διοικητικῶς δυσχερέστερον ἀπὸ τὴν συνταύτησιν τῆς ἀντιλήψεως τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν ἀτομικὴν πρωτοβουλίαν δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐξαρθῶσι τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀτμοπλοΐαν εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ ἀνταγωνισμὸς ὅταν ἐξέλθῃ πέραν τοῦ ὁρίου τοῦ συναγωνισμοῦ καὶ φθάσει εἰς τὸν βαθμὸν τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀλληλοφαγίας, δὲν εἶναι τὸ συντελεστικώτερον μέτρον. Δυστυχῶς δὲν εἶναι τόσον εὐχερὴς ὅσον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἡ ἐπίτευξις λύσεως σήμερον. Διότι πρὶν ἢ τὸ Κράτος ἐπέμβει πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ οἰκονομικὰ ἀντικρύσματα διὰ τῶν ὁποίων τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τὴν αὐστηρὰν θὰ δυνηθῇ νὰ συμπληρώσῃ. Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι τὸ προσεχὲς φθινόπωρον ἡ Κυβέρνησις θὰ φέρῃ τὰ μέτρα καὶ διὰ τὴν εὐρεῖαν καὶ στενὴν ἀκτοπλοΐαν. Ἐν τῷ μεταξὺ ψηφίσατε αὐτὰ τὰ μέτρα τά ὁποῖα ζητοῦμεν. Περιοριζόμεθα σήμερον εἰς τὸ νὰ καθορίσωμεν τὸ τριακοστὸν ἔτος εἰς τὸ ἀνώτατον ἐπιτρεπόμενον ὅριον ἀγορᾶς καὶ ἐπανερχώμεθα εἰς τὴν πρώτην ἡμῶν διατύπωσιν, τοῦ κυρίου συναδέλφου τοῦ ὑποβάλλοντος τὴν νεωτέραν διατύπωσιν τῆς τροπολογίας εὑρόντες ὅτι δὲν συντρέχει λόγος νά τὴν δεχθῶμεν. Ἀποδεχόμεθα συνεπῶς τὴν πρώτην ἡμῶν γνώμην καὶ ἀποδεχόμεθα τὸ ὅριον τοῦτο οὐχὶ ὡς ὅριον τελειωτικόν. Εἰς τὴν μεγάλην ἐπιτροπὴν συνεζητήθη τὸ ὅριον χωρὶς νὰ καταλήξωμεν εἰς ἀποφάσεις, πολλοὶ ὑπεστήριξαν τὸ 20ον ἔτος μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ ὑποφαινόμενος ὡς ἀντιπρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, ἄλλοι τὸ 30ον ἔτος οἱ πλεῖστοι δὲ τὸ 25ον ἔτος. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ βαδίσωμεν σταθερῶς πρὸς τὸ 20ον ἔτος, ἀλλὰ πρέπει νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὸ 20ον ἔτος οὐχὶ συγκινούμενοι πρὸ τῆς ὥρας ὑπὸ τῆς ἐκκλήσεως τῶν ἐχόντων ἰδικὰ συμφέροντα ἀλλὰ κινούμενοι ὑπὸ τῆς σκέψεως ὅτι ὀφείλομεν νά ἀντικρύσωμεν τὰς ἐκ τῶν μέτρων δημιουργηθησομένας πρακτικὰς δυσχερείας. Ὅσον ἀφορᾶ τὰ ἄλλα μέτρα προστασίας ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὴν γνώμην τῆς συμπληρώσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Δυστυχῶς εὑρίσκω ὅτι τὰ ὑπερβολικὰ καθήκοντα τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ τοῦ ναυστάθμου δὲν ἐπιτρέπουν εἰς αὐτὸν τὴν ἀνάληψιν μιᾶς ἐπιτροπῆς τῆς ὁποίας ἄλλως τε τὴν εἰδικότητα δὲν τὴν κρίνω ἀπαραίτητον. Δέχομαι οὐχ’ ἧττον τὴν συμπερίληψιν ἀξιωματικῶν ναυπηγοῦ καὶ ἀξιωματικοῦ μηχανικοῦ.

§93Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Δέχεσθε μηχανικὸν ἀξιωματικόν;

§94Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Σᾶς βεβαιῶ ὅτι εἶναι ἄλλαι αἱ συνθῆκαι τῆς κρίσεως εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν καὶ ἄλλαι εἰς τὸ ἐμπορικὸν τοιοῦτον. Εἰς τὸ ἐμπορικὸν ναυτικὸν πρόκειται περὶ ἐπαγγελματιῶν οἱ ὁποῖοι διεξάγουν τὸ σκληρὸν αὐτὸ ἐπάγγελμα διὰ νὰ ζήσουν. Ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ τὸ ὑπηρετεῖν καὶ διευθύνειν τὸ πλοῖον εἶναι ἓν μόνον τμῆμα τοῦ πολεμικοῦ κλάδου, καὶ εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἀξιώσῃ ἴσην αὐστηρότητα ὅσην ἀξιοῖ εἰς τὸ ἐμπορικὸν ναυτικόν.

§95Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Ἐὰν βάλωμεν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς ἀνώτερον ἀξιωματικὸν δὲν ἔχωμεν νὰ χάσωμεν τίποτε.

§96Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς δὲν παίζει κανένα ρόλον.

§97Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Ὁ πρόεδρος τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ θὰ εἶναι εἰς θέσιν καλλίτερον νὰ κρίνῃ τὰ ναυτικὰ ζητήματα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἀπὸ ἕνα μάχιμον ἀξιωματικόν, πῶς εἶναι δυνατὸν τοῦτο;

§98Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἰς οὐδὲν Κράτος ναυτικὸν χρησιμοποιεῖται ἀξιωματικοὺς τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ.

§99ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλοι τῶν ναυτικῶν κρατῶν ἔχουν εἰς τὰ ἐμπορικὰ ναυτικὰ μηχανικούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μεγάλην πεῖραν. Αὐτοὺς δὲ ἔχουν καὶ ὅλαι αἱ ἐπιθεωρήσης, τά λεγόμενα Λόϋδ κ.λ.π.

§100Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς καταδίκης, πρόκειται περὶ ζητήματος ἑκατοντάδος ἑκατομμυρίων καὶ ὀφείλομεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ εἴμεθα προσεκτικοὶ μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ κοινωνικὴ ἀντίληψις ἐπιτρέψει νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα διὰ τῶν ἐνδεικνυομένων μέτρων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ἐκτρόπου τῶν συναγωνιζομένων σκαφῶν, γνωρίζουν καλῶς οἱ ἐνδιαφερόμενοι βουλευταί ὅτι ὅταν ἀνέλαβον τὴν διοίκησιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, εὗρον ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἔκρινεν κατ’ ἀπόλυτον κῦρος ἡ Ἐπιτροπή. Τὸ συμβούλιον ἠθέλησε νὰ ἀναλάβω τὰς εὐθύνας τῆς λύσεως καὶ ὡς γνωστὸν μὲ τὴν γνώμην ἐκείνων καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἐκ περιτροπῆς συνεφώνησα. Ὑπάρχουν τινες περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἀσφαλὴς τήρησις τοῦ ἐκ περιτροπῆς κανόνος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ. Σᾶς λέγω ὅμως ὅτι πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν σήμερον κινεῖται τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν λεπτομερειῶν περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ σεβαστός μου καλὸς φίλος ὡμιλήσας περὶ πάντων καὶ ἄλλων τινων. Ἔχει δίκαιον διότι ἡ κατάστασις τοῦ ναυτικοῦ, εἶναι σήμερον ἡ κατάστασις πτωχοῦ κλάδου. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ ζητήσωμεν νὰ γίνουν θαύματα. Πρὶν ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν πτωχὸν νὰ καταστραφῇ πλήρως, θὰ τοῦ δώσωμεν τὰ βοηθήματα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων θὰ τὸν πείσωμεν ὅτι τὸ ἐπάγγελμά του δὲν ἀποτελεῖ καθῆκον, ἀλλὰ ταυτοχρόνως ἀποτελεῖ καὶ μίαν πηγὴν ἀνεκτὴν ὁπωσδήποτε ἐξυπηρετήσεως τῶν κοινωνικῶν καὶ οἰκογενειακῶν αὐτοῦ ἀναγκῶν. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὴν προσεχῆ δὲ σύνοδον θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς ἐπιψήφισιν τῶν γενικωτέρων μέτρων ἐν τῷ μεταξύ ὀφείλομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν κατάστασιν ὡς αὕτη σήμερον παρατηρεῖται.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου;

§102ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως ἐκπαιδευτικῆς μοίρας ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνακλήσεως εἰς ἐνέργειαν ἐφέδρων οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν Π.Ν. διὰ τὰς ὑπηρεσίας Μ.Τ.Π.Ν. καὶ τῶν Ταμείων ἀλληλοβοηθείας ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν Π.Ν.».

§106Π. ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὴν συνεδρίασιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παραστῇ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§107Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Λυποῦμαι, μὴ δυνάμενος ν’ ἀποδεχθῶ τὴν αἴτησιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐν λόγῳ μέτρου, λόγῳ τοῦ ὅτι ἡ σημερινὴ κατάστασις τοῦ Ναυτικοῦ τοῦ ἐμπορικοῦ εἶναι ἀνεπίδεκτος ματαιώσεως καὶ ἀνεπίδεκτος ἀναβολῆς.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στράτος.

§109Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ ἡ σύστασις τῶν τριῶν Ταμείων τοῦ Στρατοῦ, τοῦ Ναυτικοῦ καὶ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἐγένετο, ὅπως βελτιώσωσι τὸν βίον ἢ μᾶλλον τὰ τελευταῖα ἔτη τοῦ βίου ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν τὴν Πατρίδα ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, καὶ τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν αὐτῶν. Καὶ ἐν πολλοῖς τὰ Ταμεῖα ταῦτα προικοδοτηθέντα ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀνταπεκρίθησαν εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν ἀποστράτων καὶ τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν αὐτῶν. Δυστυχῶς ἡ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη πολιτικὴ ἀνωμαλία ἔρριψεν εἰς τὸ στρατόπεδον τῶν ἀποστράτων πληθώραν ἀξιωματικῶν καὶ πολιτικῶν ὑπαλλήλων.

§110Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μοῦ συγχωρεῖται, μίαν διακοπήν; Διατὶ δὲν δέχεσθε τὴν ψήφισίν του εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ νὰ ὁμιλήσετε εἰς τὴν 2αν συζήτησιν, ὁπότε θὰ ἦτο πληρεστέρα ἡ αἴθουσα.

§111Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ συζήτησις εἰς τὴν 2αν ἀνάγνωσιν. Ἀλλὰ αἱ ἀντιρρήσεις αἱ ἰδικαί μου, συμφώνως πρὸς τὰς ἀντιρρήσεις συμπάσης τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ἀνάγονται εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι κατὰ τῆς ἀρχῆς. Συνεπῶς, θὰ παρεκάλουν ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἀκριβῶς ἐζήτησε τὴν ἀναβολὴν τῶν συζητήσεων διὰ νὰ εἶναι ἡ αἴθουσα πληρεστέρα, ἂν θέλετε σεῖς νὰ ἀναβληθῇ, ἡμεῖς εἴμεθα πρόθυμοι.

§112Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐγὼ δηλῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι δὲν εἶμαι διατεθειμένος, ὡς ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ν’ ἀποσύρω τὸ νομοσχέδιον. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσω ἐν πάσει καθαρότητι. Λυποῦμαι μόνον, κατὰ τοῦτο, ὅτι ἐνῷ εἰς πᾶσαν περίστασιν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν μοῦ ἔκαμνε τὴν τιμὴν νὰ μέ καλεῖ νὰ συζητήσωμεν, τὸ τοιοῦτον δὲν ἔπραξε καὶ διὰ τὸ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδιον, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἐπιψήφισιν.

§113Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐζήτησε δὶς νὰ παραστῆτε εἰς τὴν συνεδρίασιν. Ἐπειδὴ δὲ θεωρῆτε τὸ ζήτημα κατεπεῖγον ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐξηκολούθησε καὶ κατέληξεν εἰς τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ μετοχικοῦ Ταμείου.

§114Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ ὑπουργὸς ὅταν ὑποτίθεται ὅτι καλεῖται, καλεῖται ἐγγράφως, ἐὰν ἠθέλατε ἁπλῶς νὰ ἀνταλλάξωμεν τὰς σκέψεις μας εἶναι πρόδηλον ὅτι ἐγὼ ἐξ οὐδεμιᾶς συνεδριάσεως ἔλλειψα καὶ θὰ ὑπῆρχε ἡ εὐκαιρία νὰ ἀνταλλάξωμεν μὲν τὰς σκέψεις μας, πρωτοῦ ὅμως δεχθῆτε τὰς ἀντιλήψεις μου ἀπορρίψατε τὸ νομοσχέδιον. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιμείνω ὅπως προχωρήσῃ ἡ συζήτησις.

§115Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Σᾶς ἐκαλέσαμεν νὰ συζητήσωμεν, γνωρίζετε δὲ ὅτι ἐγὼ ὡς Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἦλθον ἐπανειλημμένως καὶ δὲν κατώρθωσα νὰ σᾶς ἴδω διὰ νὰ συζητήσω μεθ’ ὑμῶν.

§116Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, διότι ἡ παρεμπεσοῦσα συζήτησις ἐγένετο καθ’ ὃν χρόνον ἐπὶ τοῦ βήματος ἦτο μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, εἶμαι ὑποχρεωμένος, νὰ δηλώσω, ὅτι ἀπὸ οὐδὲν ἐλατήριον ὁρμωμένη ἀντεπολιτεύθη τὸ πρόσωπον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὀφείλει δὲ οὗτος, νὰ πιστεύσῃ ταῦτα λεγόμενα ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ἰδικοῦ μου. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ὅμως νὰ πολεμήσω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατ’ ἀρχήν, διότι νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σημαίνει τὴν διάλυσιν τοῦ μετοχικοῦ ταμείου τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Κύριοι, ὁμιλῶν περὶ αὐτοῦ ἀμύνομαι καὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἰδίων συμφερόντων, διότι εἶμαι καὶ ἐγὼ μέτοχος. Ἔλεγον λοιπὸν κύριοι βουλευταὶ ὅτι ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἱδρύθησαν τὰ μετοχικὰ ταμεῖα ἐξεπληρώθη συνεπικουροῦντος καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀτυχῶς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἡ πολιτικὴ ἀνωμαλία ἔφερε εἰς τὴν πλευρὰν τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν καὶ πολιτικῶν ὑπαλλήλων πολλοὺς ἐξ αὐτῶν καὶ εἰς ἡλικίαν πολὺ μικροτέραν ἐκείνης εἰς τὴν ὁποίαν συνήθως ἀποστρατεύονται καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ ὑπάλληλοι. Διὰ τοῦτο τὰ μετοχικὰ ταμεῖα ὑπέστησαν τραύματα δεινά. Ἀλλ’ ἐκτὸς ὅλων τῶν γενικῶν τούτων τραυμάτων τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν τὰ τρία μετοχικὰ ταμεῖα, τὸ μετοχικὸν ταμεῖον τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ ὑπέστη κατὰ τὸ 1925 δεινότατον τραῦμα, διότι περιέλαβε μεταξὺ τῶν μετόχων αὐτοῦ πάντας τοὺς ὑπαξιωματικούς, τοὺς τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, εἶναι δὲ τοῦτο τραῦμα δεινὸν διότι οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ ἐνῷ συνεισφέρουν εἰς τὸ ταμεῖον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μισθῶν τοὺς ὁποίους λαμβάνουν ὡς ὑπαξιωματικοὶ ὅταν ἀποστρατεύονται μὲ βαθμὸν πλωτάρχου λαμβάνουν μέρισμα κατά τι ἀνώτερον τοῦ ταγματάρχου τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ τραύματος τούτου ὁ νόμος περὶ ἐθελουσίας ἐξόδου τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ ἀπεστράτευσε 222 ἐν ὅλῳ ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι πάντες ἔγειναν μερισματοῦχοι τοῦ μετοχικοῦ ταμείου τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ καὶ ναὶ μὲν τὰ μερίσματα τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν αὐτῶν καταβάλλει ἐπὶ μίαν δωδεκαετίαν τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τὸ μετοχικὸν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ ἐστερήθη τῶν κρατήσεων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθοῦ τῶν ἀποστρατευθέντων. Ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἰσάγεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατόπιν ὁμοφώνου ἀποφάσεως τοῦ συμβουλίου τοῦ μετοχικοῦ ταμείου τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν εἶναι δικαίωμα τοῦ συμβουλίου τοῦ μετοχικοῦ ταμείου νὰ διαχειρίζεται περιουσίαν ξένην, κατὰ τὸ δοκοῦν, ἔχω νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ ὁμόφωνος γνώμη τοῦ συμβουλίου τοῦ μετοχικοῦ ταμείου αὕτη ἐξηνέχθη πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπὶ τοῦ ἰσολογισμοῦ τοῦ λήξαντος οἰκονομικοῦ ἔτους ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ἀποτελεσθείσης ἀπὸ τὸν ἀντιναύαρχον κ. Ἠπίτην, ἕνα ὑπάλληλον τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος τὸν πλοίαρχον τοῦ οἰκονομικοῦ κ. Μαυρουδῆν, τὸν λιμενικὸν ἀξιωματικὸν κ. Κατσαμπῆν καὶ τὸν κ. Παπαθεοδώρου ὑποπλοίαρχον τοῦ οἰκονομικοῦ. Ἡ ἔκθεσις αὐτὴ ἐπὶ τοῦ ἰσολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους δημοσιευθεῖσα ἐν τῷ 117 φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ παραρτήματος τῆς 14 Ἀπριλίου 1930 ἀποπνέει πλήρη ἀπαισιοδοξίαν, ρητῶς δὲ ἀναφέρει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Ἐννοεῖται, ὅτι οὐδὲ σκέψις πρέπει νὰ γίνεται περὶ πληρωμῆς ἐκ τοῦ ταμείου τῶν ἐπιδομάτων τῶν τυχὸν εἰς τὴν ἐνέργειαν ἀνακληθησομένων ἀξιωματικῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ταμείου, ἐὰν τοῦτο γίνῃ, τὰ ἐπιδόματα δέον νὰ καταβάλωνται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ περαιτέρω συμβουλεύει τὴν περικοπὴν τῶν μερισμάτων διὰ τὴν κακὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν. Ἡ ἔκθεσις, κύριοι βουλευταὶ ἐστάλη πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐδημοσιεύθη, ὑποθέτω λοιπόν, ὅτι τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τοῦ μετοχικοῦ ταμείου τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, τὸ ὁποῖον κακῶς ἔπραξε συμφωνῆσαν εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ, ὅταν ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως ταύτης ἀσφαλῶς θὰ μετέβαλε γνώμην καὶ διὰ τοῦτο εἰσηγουμένου ἐμοῦ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐζητήθη καὶ ἀναγράφεται ἐν τῇ ἐκθέσει ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ ζητηθῇ ἐκ νέου ἡ γνώμη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τοῦ μετοχικοῦ ταμείου τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ὁ νόμος περὶ ἐθελουσίας ἐξόδου ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ ἐδημιούργησε κενὰ δυσαναπλήρωτα εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικόν, ἀλλ’ ἐὰν ὁ νόμος ἐδημιούργησε δυσαναπλήρωτα κενὰ καὶ ἂν ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κακῶς ἀνεμέτρησε τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ κακῶς ἐφήρμοσε τὸν νόμον αὐτὸν δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον αἱ ἄποροι χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀποστράτων νὰ πληρώσωσι τὴν ἀμεριμνησίαν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετον πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπὶ ὁλόκληρον τριακονταετίαν ἀφιέρωσαν τὴν τιμήν των καὶ τὴν ζωήν των εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.

§118Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι βουλευταί, θὰ φαίνεται ἴσως περίεργον εἰς τὴν Βουλὴν διατὶ αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιμονῆς τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Δὲν δικαιολογῶ τοῦ ἄρτι κατελθόντος τοῦ βήματος συναδέλφου τὸν ἐρεθισμόν, δὲν τὸν δικαιολογῶ, διότι δὲν ἀφέθη ὁ λόγος εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν εἰς καμμίαν περίπτωσιν νὰ νομοθετήσῃ ποία εἶναι ἡ κεντρικὴ γραμμὴ τῆς ὑπηρεσίας. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐπιμένει ὅπως ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὸ μέτρον τοῦτο, ἀλλὰ διατί: ἐὰν συμφωνεῖ μὲ τὴν ἐπιχειρηματολογίαν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἔν τινι μέτρῳ, δὲν συμφωνεῖ ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ μὲ τὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ φέροντος τὴν ὑπογραφήν του, διότι ἡ ἔκθεσις αὕτη συνταχθεῖσα ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, συνταχθεῖσα δηλαδὴ ὑπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ διοικητοῦ τοῦ μετοχικοῦ ταμείου ἐγκατελείφθη ἐκ τῶν ὑστέρων, κατόπιν δὲν γνωρίζω ποίων συστάσεων. Ἀλλὰ ἐν τῷ μεταξὺ ἐπήγασαν καὶ ἄλλαι ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας καθιστῶσαι τὸ μέτρον τοῦτο ἀνεπίδεκτον ματαιώσεως. Εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν κ. βουλευταὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος χάρις εἰς τὴν εὐμενῆ ὑμῶν ψῆφον, συνετελήσθη μία πλήρης νομοθετικὴ ἐργασία ἀπὸ ἀπόψεως διοικήσεως κανονισμοῦ θέσεων προσώπων ἐπαγγελματικῶς μορφωμένων καὶ κατ’ ἀνάγκην καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τῆς γενικῆς ρυθμίσεως τοῦ ἐμψύχου ὑλικοῦ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀξιώσῃ τὶς νὰ ἐπέλθῃ ταὐτοχρόνως ἀνάστασις τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ὑπουργείου διὰ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν νομοθετικὴν ἀνάπλασιν εἰς τοὺς ἄλλους κλάδους τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, οἱ ὁποῖοι διέπονται ὑπὸ βάσεων παναρχαίων, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ὑπάρχει πραγματικὸς ἔλεγχος, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ὑπάρχει ἀπόδοσις λογαριασμοῦ, εἰς τοὺς ὁποίους ὁ ὑπολογισμὸς εἶναι ἄγνωστος καὶ οἱ κλάδοι οὗτοι εἶναι οἱ ἔχοντες σχέσιν μὲ τὴν διαχείρησιν τοῦ ὑλικοῦ ἢ μὲ τὴν διαχείρησιν τὴν χρηματικήν. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τηροῦνται μέτρα παλαιὰ ἀκόμη ἰσχύει τὸ διάταγμα τοῦ 1894, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐμπιστευώμεθα εἰς τὴν ἐντιμότητα καὶ τὴν εἰλικρίνειαν τῶν ἀτόμων καὶ ἡ μὲν πρώτη τυγχάνει καὶ τῆς ἰδικῆς μου ἐπιδοκιμασίας, ἡ δὲ δευτέρα εἶναι συμπληρωματικὴ καὶ ἔργον τύχης καὶ περιστάσεων. Παρέστην εἰς τὴν ἀνάγκην, ἵνα διὰ τῆς συνδρομῆς τοῦ διὰ πλείστων ἄλλων βαρῶν βεβαρυμένου συναδέλφου μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τῆς παροχῆς προσωπικῶν προσπαθειῶν, νὰ ἐπιτύχωμεν τὸν ἔλεγχον τῆς λειτουργίας, νὰ ἐπιτύχωμεν τὸν ἔλεγχον τῶν πραγμάτων καὶ ταυτοχρόνως.... Καὶ ὅλα ταῦτα ἦσαν ἀνεπίτευκτα καὶ διὰ τὴν ἀρχαιότητα τῶν διατάξεων καὶ διὰ τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ οἰκονομικοῦ προσωπικοῦ. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν παρατηρεῖται ἡ ἀντιεπιστημονικὴ ἀρχή, νὰ εἶναι κρῖνον καὶ κρινόμενον τὸ αὐτὸ ἄτομον, νὰ εἶναι διατάκτης καὶ ἐλεγκτὴς ὁ αὐτός, ν’ ἀλλάσσῃ ἐκ περιτροπῆς καὶ ἀπὸ ἀνακριτοῦ καὶ δικαστοῦ νὰ μεταβάλληται εἰς ἐξεταζόμενον καὶ ἀντιστρόφως. Τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῶν πραγμάτων τὴν τελματώδη ἔχω ἀπόφασιν ἀκλόνητον νὰ ἀνατρέψω. Εἰς τὰ μέτρα ταῦτα δὲν εἶμαι δεκτικὸς οἱασδήποτε ἀντιδράσεως. Ἰδοὺ διατὶ προσέρχομαι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τῆς λέγω: «Τὸ μετοχικὸν ταμεῖον τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ εἶναι ἕν ταμεῖον πολύτιμον, τὸ ὁποῖον προσφέρει ὑπηρεσίας εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν ναυτικῶν πολὺ πλατυτέρας ἢ ὅσας τὸ συνάδελφον του τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς προσφέρει εἰς τὸν κατὰ γῆν στρατόν. Προσθετέον ἀκόμη, εἶναι ταμεῖον μὲ ἰσχνοτέρας τὰς οἰκονομικὰς βάσεις, ἀλλὰ σᾶς λέγω: τὸ ταμεῖον τοῦτο σήμερον κατορθώνει ν’ ἀνταποκρίνεται πλήρως εἰς τὰς ἀνάγκας του καὶ τὸ διανεμόμενον μέρισμα εἶναι σοβαρῶς μεγαλύτερον ἀπὸ τὸ διανεμόμενον εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς. Ἔχω νὰ προσθέσω ἀκόμη ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ κρίνουσα τὴν Κυβερνητικὴν πρότασιν, ἔλαβε μόνον τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὅσα ἐναντίον αὐτῆς ὑπάρχουν. Καὶ ποῖος εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εἰς πᾶσαν πρότασιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ τις καὶ τὴν εὐθεῖαν πλευρὰν καὶ τὴν ἀντίστροφον; Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ ἀνακαλύπτετο ἀνθρωπίνη ἐνέργεια ἄψογος καὶ μὴ ἔχουσα τὴν πλευρὰν τῆς ἐπικρίσεως. Ἀλλ’ ἡμεῖς σᾶς λέγομεν: ἔχομεν ἀνάγκην οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν καὶ εἰς τοῦτο ἐπιμένω. Ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ἀφ’ ἑτέρου ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου εἶναι πολυτελὴς ἀπὸ ἀπόψεως προσωπικοῦ καὶ ὡς ἐλάβομεν τὴν εὐθύνην πέρυσι νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ στελέχη καὶ ἐπισύραμεν ἔν τινι μέτρῳ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐν μείζονι μέτρῳ ἐν τοῖς παρασκηνίοις τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ ἴσως καὶ τῶν καραδοκούντων ἀνωμάλους περιστάσεις καὶ ἐπεσύρομεν τὴν μομφὴν διὰ τὴν τόλμην ἡμῶν αὐτὴν, οὕτω καὶ ἐφέτος θὰ προχωρήσωμεν πρὸς τὴν αὐτὴν κατεύθυνσιν τῶν οἰκονομικῶν ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰς ἐπικρίσεις. Καὶ σᾶς λέγω καὶ ὁμολογῶ ὅτι παρὰ τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὸ βαρὺν καύσωνα ὑβρεολόγιον, τὸ ὁποῖον ὁ ἀρχηγὸς τῆς τέως δικτατορίας μοῦ ἐξετόξευσε πρὸ ἡμερῶν εἶμαι ὁ ἁρμοδιότερος νὰ τὸ ὁμολογήσω ὅτι ὑπουργοῦντος τοῦ Ναυάρχου Χατζηκυριάκου εἶχε παραχωρηθῆ εἰς τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον, προσωπικὸν ἀποτελούμενον τὴν 9 Νοεμβρίου 1925 ἐκ 2 ὑποπλοιάρχων οἰκονομικῶν καὶ 1 σημαιοφόρου. Ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν εἶναι ὀλίγον μυστηριῶδες κατάστημα εἰς τὸ ὁποῖον δὲν θ’ ἀφήσουν οἱ νόμοι νὰ Κυβερνοῦν, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἄπειροι προσωπικαὶ διατάξεις ὀφειλόμεναι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο, ὡς καὶ τὸ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν τελοῦν ὑπὸ τὴν ἄμεσον κρίσιν τῆς κοινῆς γνώμης εἰς τὰς λεπτομερείας των, διότι ὀπίσω τῶν θυρῶν του δὲν γνωρίζει κανείς, ὁ ἔξω αὐτοῦ, τὶ συμβαίνει. Καὶ εἶναι φυσικὸν ὅτι ὅπου ὁ ἔλεγχος εἶναι ἀμυδρὸς δὲν ὑπάρχει ἀκριβῶς ἡ μάστιξ ἡ ὠθοῦσα πρὸς τὴν ρυθμικὴν πρόοδον πάντοτε. Ἐπέρασε, λοιπὸν ἕνας ἄλλος νόμος ὁ ὁποῖος ἐκύρωνε τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἔγιναν 6 ἀνώτεροι οἰκονομικοί, 6 κατώτεροι, 1 κατώτερος ἀρχειοφύλαξ, 1 ὑγειονομικὸς, προσετέθησαν δὲ εἰς αὐτοὺς καὶ 4 δόκιμοι ἀνθυπασπισταὶ, δηλαδὴ σημαιοφόροι ἐν ὅλῳ 18. Εἰς τούτους προσετέθησαν ἰδιῶται ἡμερομίσθιοι ὑπάλληλοι.....

§119Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Οἱ ὁποῖοι δὲν κάμνουν καμμιὰ δουλειὰ καὶ παίρνουν 150 δρχ. τὴν ἡμέραν.

§120Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δι’ αὐτὸ ἐπιμένω, κύριοι, νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Καὶ τοιουτοτρόπως, κύριοι βουλευταί, παρουσιαζόμεθα ὅτι ηὔξησαν ὄντως αἱ ἀνάγκαι τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου διότι ηὔξησε καὶ τὸ πλάτος καὶ τὸ βάθος τῶν ἐνεργειῶν αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι, τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ μεταξὺ ἐξυπηρέτησε καὶ ὅλους ἐκείνους τῶν ὁποίων ἔληξεν, ἡ ὑπηρεσιακὴ κατάστασις ἐξειλίχθη μικρὸν κατὰ μικρὸν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἡμῶν εἰς εἶδος τραπεζιτικοῦ καταστήματος τὸ ὁποῖον παρέχει τὰς πολυτίμους του ὑπηρεσίας οὐχὶ ἀκερδῶς—μὲ τόκον 13% ἂν δὲν ἀπατῶμαι καὶ ὅταν ὑπάρχει τοιοῦτον κέρδος ὀφείλει τὸ κατάστημα, τοῦτο νὰ ἀντιμετωπίζῃ ἔν τινι μέτρῳ ἐξ ἰδίων καὶ τὰς ἀνάγκας του.

§121Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀρκετὰ ἐνισχύθη ἀπὸ πέρυσιν.

§122Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἡ διακοπή σας αὐτὴ μοῦ ἐνθυμίζει εἰς ποίας πικρίας σᾶς ὑπέβαλον ἕως ὅτου βαρυνθεὶς μὲ ὑπηκούσατε. Ἡ μὲν διάταξις, κύριοι, περὶ προσλήψεως ἰδιωτικοῦ προσωπικοῦ ἐτέθη ὅταν ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν συνάδελφός μου καὶ πάλιν μετεῖχε τῆς Κυβερνήσεως Πρωθυπουργοῦντος τοῦ ἤδη ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὅτε τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου εἶχε ἐπί τινας ἡμέρας καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔγιναν ταῦτα διότι πραγματικῶς ἐξελέγησαν ἄτομα τὰ ὁποῖα ἀπέδωκαν ἐργασίαν χρήσιμον. Ἀλλὰ ὁ ἡμερομίσθιος ὑπάλληλος δὲν ὑπέχει εὐθύνην μονιμότητος τὴν ἑπομένην παίρνει τὸ καπέλλο του καὶ φεύγει. Ἰδοὺ διατὶ ζητῶ τὴν ἀντικατάστασιν τὴν δυνητικὴν τῆς προσλήψεως ἰδιωτῶν μονίμων ὑπαλλήλων προκειμένου περὶ τοῦ ναυτικοῦ στρατεύματος καὶ τὴν ταχίστην ἐπάνοδον ἐπὶ τῶν σκαφῶν των τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κινδυνεύουν νὰ σκουριάσουν εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου. Ἡ θέσις αὐτῶν εἶναι εἰς τὴν θάλασσαν καὶ θὰ ἐπιμένω νὰ πᾶνε ἐκεῖ. Ἀλλὰ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου πολιτευτὴς διὰ τὰς περιστάσεις τῶν παλινδρομικῶν κινήσεων, αἱ ὁποῖαι συνέβησαν εἰς τὸ ναυτικόν. Ἀπαντῶ ὅτι ἐκ τῶν ἑκουσίως ἀποστρατευθέντων διὰ τοῦ νόμου περὶ ἐθελουσίας ἐξόδου 3 ὑποναύαρχοι, εἷς πλοίαρχος, δύο ἀντιπλοίαρχοι δύο πλωτάρχαι κατελαμβάνοντο ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας ἐντὸς τοῦ 1931 πολλοὶ δὲ ἄλλοι θ’ ἀπεστρατεύοντο εἴτε τῇ αἰτήσει των, εἴτε αὐτεπαγγέλτως. Τὸ ταμεῖον ἀφ’ ἑτέρου δὲν ἐζημιώθη διότι κατὰ τὸ ψήφισμα τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων οἱ ἀριθμοὶ ἔμειναν ὅπως εἶχον, ἀλλ’ αὔξησις ἐγένετο ἐκ τῆς ἀνακλήσεως εἰς τὴν ἐνέργειαν ἐκ τῆς ἀποστρατείας 99 ἀξιωματικῶν. Τοιουτρόπως τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον ὄχι μόνον δὲν ἐπλήρωνε τὰ μερίσματα εἰς τοὺς ἀνωτέρω ἀνακληθέντας εἰς τὴν ἐνέργειαν, ἀλλ’ εἰσέπραττε καὶ τὰς κρατήσεις ἐκ τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν, ἐν τῇ ἐκθέσει του δὲ ἀναγράφει ὅτι ἐζημιοῦτο. Ἐπιπροσθέτως δὲ ἐὰν δὲν ἀνεκαλοῦντο οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἰς τὰ 1927 θὰ ἐξηκολούθει νὰ καταβάλῃ τὰ μερίσματα ἀπὸ τότε, ἐνῶ τώρα δὲν καταθέτει ταῦτα δυνάμει τοῦ νόμου 4444. Ἐπίσης τὸ ταμεῖον διὰ τοῦ νόμου 4410, ἅπαντες οἱ νόμοι αὐτοὶ ἐψηφίσθησαν ὑπ’ ἐμοῦ, περιέλαβε καὶ ταῦτα κατόπιν μάχης ἐκ τοῦ συστάδην μετὰ τοῦ συναδέλφου μου. (ἀναγινώσκει). Καὶ σᾶς δηλῶ ὅτι, ὅταν ἀνέλαβον τὸ ὑπουργεῖον, τὸ νομοσχέδιον ἐμερίμνα περὶ παραχωρήσεως τοῦ ⅒ καὶ ηὐξήσαμεν τὸ ποσὸν τοῦτο, ἐνισταμένου τοῦ συναδέλφου μου, εἰς 2)10. Δυνάμει τοῦ νόμου 4507 ψηφισθέντος ὑπ’ ἐμοῦ ἐδόθη ἑρμηνεία ὅπως. (ἀναγινώσκει). Καὶ παρουσιάζεται τὸ θέαμα ἀξιωματικῶν μὲ 42 χρόνια πραγματικὴν ὑπηρεσίαν, οἱ ὁποῖοι ἐὰν σήμερον ἀποστρατευθοῦν θὰ πρέπει νὰ καταβάλλουν πέντε ἕως 6 χιλιάδας δραχμῶν διὰ νὰ συμπληρώσωσι τὴν κατάθεσίν των. Ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχει ἐπίσης παροχάς. Τοῦ δίδομεν γραφεῖς, ἀξιωματικούς, τοῦ δίδωμεν διὰ καθαρισμὸν ἄλλας 50.000. Ἀλλὰ τὸ σχέδιον τοῦ νόμου, ὅπως τοῦτο παρουσιάζεται εἶναι πρότασις τῆς διοικήσεως τοῦ ταμείου, τὸ ὁποῖον λέγει εἰς τὸ πρακτικὸν τῆς 18)2)30. (ἀναγινώσκει). «ἐγκρίνονται κλπ.» Κύριοι βουλευταὶ εἶμαι διατεθειμένος πρὸς ἀποσαφήνησιν τῶν προθέσεών μου νὰ τροποποιήσω τὸ νομοσχέδιόν μου ἀφ’ ἑνὸς ἐπὶ τὸ αὐστηρότερον ὁρίζων ὅτι (ἀναγινώσκει), καὶ μετὰ τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου τούτου νὰ προσθέσω. (ἀναγινώσκει). Δεχόμεθα τοιουτοτρόπως μαζὶ μὲ τοὺς δοκίμους σημαιοφόρους δυνητικῶς ὁ ὑπουργὸς νὰ δύναται νὰ τοὺς ἐλαττώνῃ μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 5. Κύριοι βουλευταὶ νομίζω ὅτι δὲν παρουσιάζεται κατόπιν τῶν οἰκονομικῶν ἐνισχύσεων, τὰς ὁποίας σᾶς προανέφερα οὐδεμία δυσχέρεια διὰ τὴν ἀποδοχὴν τοῦ μέτρου τούτου. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἀποσύρωμεν τινὰς ἀξιωματικούς. Εἰς τὸ μέτρον τοῦτο θὰ προβῶμεν μετὰ φειδοῦς, ἀλλὰ μετ’ ἐπιμονῆς. Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ πρέπει νὰ πᾶνε εἰς τὰ καράβια των. Μόνον ἀπὸ τὰ 2)10, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπράξῃ τὸ ταμεῖον ἀπὸ τὴν πώλησιν τῶν σκαφῶν, τὰ ὁποῖα προανέφερα εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ εἰσκομίσῃ περὶ τὰς 6–8 χιλιάδας λίρας, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα βαθμηδὸν θὰ συγκεντρώσῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐπικυροῦν τὴν οἰκονομικὴν ἀκμὴν τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου, σᾶς δηλῶ δὲ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὅτι περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ μέτρου αὐτοῦ εἶναι βεβαίως πεπεισμένοι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγὺς τῆς ἀποστρατείας, καὶ ὁποῖοι σήμερον ὑπέχουν τὴν ἀνωτάτην διεύθυνσιν, ἀλλὰ βλέπουν ὅτι δυοῖν θάττερον, ἢ θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἀπαραίτητος, ἢ θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὸ δίκαιον τοῦτο μέτρον. Οὐδὲ εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἠδικήσαμεν τὸ οἰκονομικὸν σῶμα διὰ τῆς ὑπαγωγῆς τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς ἀεροπορίας. Ἡ παραχώρησις τῶν δύο ἀξιωματικῶν εἶναι ὑπὸ τύπον προσωρινότητος. Οὐδὲ εἶναι ἀκριβεῖς οἱ ἀριθμοὶ οἱ ἀναφερόμενοι εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τινα σημεῖα, ὡς ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ μετοχικοῦ ταμείου τῶν ἐργατῶν θαλάσσης εἶναι εἴκοσι. Εἶναι ἕνδεκα ἔχουν δὲ ὅλην τὴν κολασσιαίαν ἐργασίαν τῶν μητρώων καὶ ἐξυπηρετοῦν ἓν ταμεῖον πενιχρότατον καὶ μὴ στηριζόμενον ἀπὸ τὴν Πολιτείαν καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ τρέφω τὴν πίστιν ὅτι τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον χάρις εἰς τὴν καλὴν διοίκησίν του κατὰ τὰ ἄλλα λαμπροῦ, ἀλλὰ συχνάκις μονοπλεύρως κρίνοντος τὰ ζητήματα ναυάρχου Δραγάτση, τοῦ ὁποίου ὁ συγκεντρωτικὸς χαρακτὴρ τὸν ἔκαμε νὰ ὠρρωδήσῃ ἐνώπιον μέτρου τὸ ὁποῖον σᾶς εἶχεν εἰσηγηθῆ ἀλλὰ καὶ κατὰ πάντα κέρβερον τῶν συμφερόντων τοῦ ταμείου, βεβαίως θὰ ὀρθοποδήσῃ καὶ δὲν ἀποτελεῖ τοῦτο λόγον νὰ στερηθῶμεν ἀξιωματικῶν, τῶν ὁποίων τὸ κατὰ θάλασσαν στράτευμα ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην. Δι’ αὐτὸ ζητῶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§123Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐκ δευτέρου νὰ λάβω τὸν λόγον, διὰ νὰ ἀνασκευάσω μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Καὶ ἡ ἀνασκευὴ ἀναφέρεται εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐρεθισμοῦ, παρὰ τοῦ ὁποίου εἶπεν, ὅτι κατελήφθην ἐν τῷ τέλει τοῦ λόγου μου. Νομίζω ὅτι κάθε ἄλλο παρὰ ἠρεθίσθην, μᾶλλον δὲ τὸ ἀντίθετον συνέβη. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐκ τῆς συζητήσεως μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἐξ ὅσων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου χειρισθεὶς τὸ ζήτημα εἶπε, φαίνεται ὅτι δυσηρεστήθη καὶ λυποῦμαι λέγω καὶ πάλιν ὅτι ἐγὼ μέλος ὢν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐξιστορῶ τὰ ζητήματα ταῦτα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἂν καὶ δὲν θὰ ἤθελον, φαίνεται ὅτι δυσηρεστήθη διότι δὲν ἐκλήθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἵνα τῷ δηλωθῶσιν οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιτροπὴ ἐτάχθη ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐξήγησε φρονῶ σαφῶς τὸν λόγον τοῦτον εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν ὅτι τὸ προσωπικὸν τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου εἶναι πολυτελὲς καὶ ἀνέφερεν ἕναν ἀριθμὸν 18.

§124Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ προσωπικὸν ποὺ ἀναγνωρίζει ὁ νόμος εἶναι πολυτελὲς ὄχι τὸ ὑπηρετοῦν.

§125Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σήμερον, ὡς γνωρίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑπηρετοῦν ἑπτὰ ἀξιωματικοί, δύο ἀνώτεροι καὶ πέντε κατώτεροι.

§126Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑπηρετοῦν ἐννέα καὶ τέσσαρες ἀνθυπασπισταί.

§127Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ ἐθελουσία ἔξοδος τοὺς ἐλαττώνει εἰς τὸ μηδέν. Ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅτι τοῦτο συμβαίνει εἰς ὅλους τοὺς ὀργανισμοὺς τοῦ ναυτικοῦ πανταχοῦ ἐλλείπουσιν ἀξιωματικοί. Ἐγὼ δέχομαι ὅτι εἶναι πολυτελὴς ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου καὶ πολὺ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐλαττωθοῦν αἱ ὀργανικαὶ θέσεις, ἀλλὰ ἐκεῖνος ὁ ἀριθμὸς ὅστις θὰ ὁρισθῇ νὰ λαμβάνεται ἐκ τοῦ ἐνεργοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ.

§128Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μέχρι πέντε τὸ κατώτερον τὸ δέχομαι καὶ ἀναλόγως τῶν περισσευμάτων.

§129Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ μὲ εὕρετε ἀπολύτως σύμφωνον εἰς αὐτὴν τὴν ἐλάττωσιν διὰ νόμου τῶν ὀργανικῶν θέσεων, ἀλλὰ μόνον ἂν λαμβάνωνται ἐκ τοῦ ἐνεργοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ οἱ τελικῶς ὁρισθησόμενοι. Εἴπετε ἀκόμη ὅτι διὰ νόμου ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας ἐδώσατε τὰ 2)10 ἐκ τῶν χρημάτων τῶν προελθόντων ἐκ πωλήσεως παλαιοῦ καὶ ἀχρήστου ὑλικοῦ. Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἐπροικοδοτήθη τὸ ταμεῖον διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀλλ’ ἀφηρέθησαν ἐκ τοῦ ταμείου δικαιώματα τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ ἔχῃ. Κατὰ νόμον πάγιον τὰ μετοχικὰ ταμεῖα στρατοῦ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης προικοδοτοῦνται μὲ τὰ 5)10 τῆς ἀξίας τῶν ἀχρήστων ὑλικῶν, τὰ ὁποῖα ἐκποιοῦνται.

§130Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὅταν ἀποφασίζῃ ἕνα Κράτος νὰ ἐκποιήσῃ σκάφη θωρηκτά, ἐκ τῶν ὁποίων ἐλπίζει δεκάδας ἑκατομμυρίων λιρῶν, εἶναι ἐλεύθερον νὰ διακανονίσῃ κατὰ διάφορον τρόπον τὰ τῆς διαθέσεως τοῦ ποσοῦ τούτου. Ὅταν ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου ὑπέβαλον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου, ἐδίδετο τὸ ⅒, ἐνθυμεῖσθε καλῶς ὅτι ηὔξησα τοῦτο εἰς τὰ 2)10.

§131Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Κράτος, νὰ καταργῇ σήμερον νόμους, τοὺς ὁποίους ἐψήφισε χθές...

§132Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἶπον ὅτι ἐδιπλασίασα ἐγὼ τὸ ποσοστόν.

§133Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀκριβές. Ὁ νόμος περὶ ἐθελουσίας ἐξόδου τῶν ἀξιωματικῶν εἶπον ὅτι ἐζημίωσε τὸ ταμεῖον 800 χιλ. δραχμῶν κατ’ ἔτος ἐκ τῶν κρατήσεων τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπεμακρύνθησαν, τοῦτο εἶπον ἐγώ. Λέγω δὲ ἀκόμη ὅτι ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει μὲ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν σήμερον φέρετε, θὰ ζημιωθῇ 500.000 ἀκόμη. Ἡ κρίσις ἣν διατρέχει τὸ ταμεῖον εἶναι σοβαρὰ κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἰσολογισμοῦ.

§134Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὰ νέα του εἰσοδήματα. Αὐτὰ εἶναι τοῦ τρέχοντος ἀπολογιστικοῦ ἔτους. Δὲν ἀξίζει τὸν κόπον διὰ 2–3 ἄτομα....

§135Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ θὰ ἔκαμα ταύτην τὴν ἔκκλησιν, οἱ ἀνακαλούμενοι ἀξιωματικοὶ ν’ ἀνακαλοῦνται μὲ ὁμόφωνον γνώμην τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τοῦ ταμείου καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅπως εἶναι εἰς τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, νὰ καταβάληται ὅμως τὸ ἐπίδομα ἀπὸ τὸ Δημόσιον ταμεῖον. Πρόκειται περὶ 300 χιλιάδων δραχμῶν αἱ ὁποῖαι εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, δὲν πρόκειται νὰ γεννήσωσι πράγματα ἐνῷ διὰ τὸ μετοχικὸν ταμεῖον εἶναι κἄτί τι.

§136Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ὑπάρχει καμμία ὑποχρέωσις ἐκ τοῦ νόμου, εἶναι δυνητικὴ ἡ διάταξις. Βεβαίως δὲν εἶναι τὸ Κράτος σκληρὸν καὶ ἄδικον τὴν στιγμὴν ποὺ βλέπει ὅτι τοὺς χρειάζεται τὸ ταμεῖον καὶ θέλει νὰ τοὺς πάρῃ...

§137Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, εἶναι ἀρκετά. Εἶναι ἑρμηνευτικὴ δήλωσις ὅτι δὲν θὰ τοὺς πάρῃ ὅλους.

§138Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ἔχω εἰς τὸν νόμον.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ.

§140ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς διεθνοῦς συμβάσεως βοηθείας τῆς συναφθείσης ἐν Γενεύῃ». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας συνδρομῆς ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς τὴν ὀργανωτικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ἐν Ἀθήναις Γʹ Διεθνοῦς Συνεδρίου Βυζαντινῶν σπουδῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ νόμου 2456 περὶ Ἰσραηλιτικῶν κοινοτήτων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις τοῦ ἐπὶ τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ ἀνεγέρσεως ἐπισκευῆς καὶ συντηρήσεως ἀρχαιολογικῶν μουσείων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τοῦ τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4307 περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ἐπὶ τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4035 περὶ προσωρινῆς ἀπαγορεύσεως τῶν ὡς γερουσιαστῶν ἐκλεγομένων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 4684 περὶ διοικήσεως καὶ διαχειρίσεως τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας».

§145Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὅπως εἶναι γνωστὸν κατὰ τὴν γενομένην συζήτησιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἐβεβαίωσε ὅτι εἶναι σύμφωνος καὶ Ἱερὰ Σύνοδος. Ἡ κατάθεσις τοῦ νομοσχεδίου τούτου μαρτυρεῖ ὅτι τοιαύτη συγκατάθεσις τῆς ἐκκλησίας δὲν ὑπάρχει, ἀντιθέτως δέ πρὸς τὴν τοιαύτην ἔννοιαν τοῦ νομοσχεδίου εἶναι γνωστὸν ἐπίσης ὅτι πρὸ μηνὸς περίπου περιοδεύων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλου καὶ ὑπέσχετο εἰς τοὺς κατὰ τόπους ἐκπροσώπους τοῦ κλήρου ὅτι θέλει ληφθεῖ μέριμνα ὥστε ἡ ἐκποίησις τῆς περιουσίας νὰ γίνῃ κατὰ τοὺς πόθους καὶ τὰς ἐπιθυμίας καὶ τὰς εὐχὰς τοῦ κλήρου. Ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιβάλλεται ὑποχρεωτικὴ ἡ συγκατάθεσις τῆς Ἐκκλησίας ἢ σύστασις ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ παρέχῃ κατ’ αὐτὸ τὰ ἐχέγγυα τῆς μεγαλυτέρας πραγματοποιήσεως τῆς ἐκποιήσεως. Θὰ ἐφρόνουν ὅτι ἀντὶ τῆς ὑποβολῆς τοιούτου νομοσχεδίου, θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ μὴ εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀντίθεσιν, ἀλλὰ νὰ προσπαθήσῃ νὰ φέρῃ εἰς ἕνα συμβιβασμὸν τὰς ἀντιθέτους ἀπόψεις, ὥστε καὶ οἱ τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ἐπίσης ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν καλὴν διαχείρησιν καὶ τὴν ἐπίτευξιν τῶν καλλιτέρων τιμῶν τῆς περιουσίας αὐτῆς νὰ μὴ εὑρίσκονται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὰς Κυβερνητικὰς ἀπόψεις. Τοῦτο δύναται νὰ γίνῃ διὰ μιᾶς ἐπαφῆς τοῦ ὑπουργοῦ καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀρχῶν, χωρὶς τὴν ἀνάγκην τῆς ὑποβολῆς καὶ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ.

§146Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ Κυβέρνησις πιστεύει ὅτι μὲ τὸν νόμον τῆς ρευστοποιήσεως τῆς Μοναστηριακῆς περιουσίας ἐξυπηρετεῖ τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἐν τῇ πεποιθήσει ταύτῃ παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 4653 περὶ διοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§148Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Διὰ τοῦ νόμου 3114 ἀποστέλλονται 20 ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοὶ διὰ μίαν πενταετίαν μὲ πλήρεις ἀποδοχάς, εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἐπέρχεται διὰ τῆς ἀποστολῆς ὑποτρόφων πρὸς ἐκπαίδευσιν μία ἐπιβάρυνσις τοῦ δημοσίου ταμείου 7.200.000 δραχμῶν.

§149Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πρῶτον οἱ ὑπολογισμοί σας εἶναι ἐσφαλμένοι καὶ δεύτερον, ἀπορῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγερθῇ φωνὴ διαμαρτυρίας διὰ τὴν ἀποστολὴν ὑποτρόφων. Ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην ἡ Ἑλλάς, ἔχει ἀνάγκην ἡγέτιδος τάξεως. Ὅλοι οἱ κλάδοι ἔχουν ἀνάγκην ἡγετῶν. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὑπάρχει ἡ σκληρὰ καθυστέρησις καὶ ἀποτελεῖ καθῆκον νὰ διαμορφώσωμεν τὸν κλάδον, ὁ ὁποῖος εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι θὰ κάμῃ μίαν νέαν δημιουργίαν. Τὸ καθῆκον αὐτὸ κάνει ἡ Κυβέρνησις. Θλίβεται δὲ διότι ἀποστέλλει μόνον 30 λειτουργοὺς ὡς ὑποτρόφους καὶ θὰ εἶναι εὐχαριστημένη ἐὰν δυνηθῇ νὰ ἀποστείλῃ ἀργότερον πολὺ περισσοτέρους.

§150Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νομίζομεν ὅτι αἱ ἡγέτιδες τάξεις δὲν διαπαιδαγωγοῦνται διὰ τῶν δαπανῶν αὐτῶν.

§151Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω, ὅτι μόνον 10 ἐκ τῶν ἀποστελλομένων λαμβάνουν ὑποτροφίαν, οἱ δὲ λοιποὶ 20 θὰ ἀποστέλλωνται μὲ τὰς ἀποδοχάς των καὶ δὲν θὰ ἀναπληρωθοῦν παρὰ ἀπὸ τοὺς συναδέλφους των. Ἀποτελεῖ μίαν εὐγενῆ πρᾶξιν τοῦ κλάδου, ὁ ὁποῖος ἐπιθυμεῖ νὰ διευκολύνῃ τοὺς συναδέλφους του. Καὶ εἶναι θλιβερώτατον, διότι ἐκφράζονται εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἐπικρίσεις διὰ μίαν εὐγενῆ πρᾶξιν τοῦ κλάδου ἐπικουρουμένων ἀπὸ μίαν ἀντίστοιχον ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως.

§152Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς προνοίας διὰ τὰ ἐγκεκριμένα διδακτικὰ βιβλία, κ. ὑπουργέ.

§153Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν σας.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως τῆς Ἀνωτάτης σχολῆς τῶν καλῶν τεχνῶν». (Γίνεται δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον καὶ ὥραν 5 μ. μ. (Ὥρα 9 μ. μ.)