1930.02.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 37η

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 14 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1930

Προεδρία Αʹ. Ἀντιπροέδρου κ. Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΥ

(Ὥρα 10.5′ π. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ γηγενὴς καὶ προσφυγικὸς κόσμος διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπόφασιν ἐπιστροφῆς τῶν μουσουλμανικῶν ἀνταλλαξίμων Βακουφικῶν κτημάτων εἰς ἰδιώτην Γ. Τσαμπέλαν. — Οἱ Πρόσφυγες Λευκάδος διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης ζητούσης νὰ εἰσπράξῃ ἐνοίκια τοῦ φρουρίου ἀναδρομικῶς ἀπὸ τοῦ 1926. — Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Θεσπρωτικοῦ διαμαρτυρόμενον κατὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 5187 ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ζητεῖ ὅπως μειωθῇ ὁ φόρος παραγωγῆς ἀπὸ 130 χιλ. εἰς 75 χιλ. — Τὰ σωματεῖα Ἑλλήνων ὑπηκόων Μυτιλήνης καὶ Θεσσαλονίκης διαμαρτυρόμενα διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν δανείων, παρακαλοῦν ὅπως ἀνασταλῇ αὕτη μέχρι καταβολῆς τῶν ὑπολοίπων ἀπαιτήσεων. — Ὁ Ἐμπορικὸς Ἐπαγγελματικὸς καὶ Γεωργικὸς κόσμος περιφερείας Κομοτινῆς, αἰτεῖται τὴν ἄμεσον ἐκτέλεσιν ἐπισκευῆς ἔργων λιμένος Πορτολάγου, προστασίας τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς καὶ τὴν παροχὴν δανείων. — Τὸ ἐργατικὸν κέντρον Πατρῶν ὑποβάλλει ψήφισμα σχετικὸν μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐκ περιτροπῆς ἐργασίας ἐν τῷ λιμένι τῆς πόλεώς των. — Οἱ ἐπαγγελματίαι Φλωρίνης παρακαλοῦν ὅπως διατηρηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον, ἵνα μὴ ἡ ἄρσις τούτου κλονίσῃ ἔτι περισσότερον τὴν δεινῶς μαστιζομένην οἰκονομικῶς ἐπαγγελματικὴν τάξιν τῆς πόλεώς των. — Ὁ Σύνδεσμος ὑπαλλήλων ἀνωνύμων ἑταιρειῶν Λαυρίου, παρακαλεῖ ὅπως εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων προστεθῇ διάταξις περιλαμβάνουσα ἅπαντας τοὺς ἰδιωτικοὺς ἡμερομισθίους ὑπαλλήλους. — Οἱ κάτοικοι τῆς Κοινότητος Πρωτοχωρίου Κοζάνης παρακαλοῦν ὅπως ἀνασταλῇ ἡ πληρωμὴ τῶν ἐνταλμάτων ἐποικισμοῦ μέχρι νέας ἐσοδείας. — Αἱ Ἑνώσεις πρακτόρων Καλαμῶν καὶ Μυτιλήνης παρακαλοῦν διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ὑποβληθέντος ὑπομνήματος τῆς Ἑνώσεως πρακτόρων ἀσφαλειῶν. — Οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ Σπάρτης παρακαλοῦν ὅπως ληφθοῦν σύντονα καὶ προστατευτικὰ μέτρα ἀνατιμήσεως τοῦ ἐλαίου εἴτε διὰ τῆς ἐξαγωγῆς μεγάλης ποσότητος, εἴτε διὰ τῆς ἀγορᾶς τούτου ὑπὸ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Χριστούλας καταθέτει τηλεγράφημα ἐπαγγελματιῶν Καρδίτσης διαμαρτυρομένων διὰ τὸ ἀναχρονιστικὸν καὶ ἀνελεύθερον σύστημα ἐλέγχου σταφιδοπνεύματος καὶ ζητούντων τὴν ἀκύρωσιν τῶν ὑποβληθέντων προστίμων καὶ κατάργησιν τοῦ νόμου 3416. —Ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορικοῦ, Ἐπιστημονικοῦ καὶ Ἐπαγγελματικοῦ κόσμου Καρδίτσης, αἰτουμένων τὸν χωρισμὸν τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης τοῦ νομοῦ Τρικκάλων: —Ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Συλλόγου γαλακτοπωλῶν Καρδίτσης, περὶ ἀπομακρύνσεως ἐκ τῆς πόλεώς των 3 ἀλλοδαπῶν, ὡς στερουμένων τῶν ἀπαιτουμένων δικαιολογητικῶν διὰ τὴν παραμονήν των καὶ τὴν δημιουργίαν ἐπιχειρήσεων. —Οἱ κάτοικοι Κοινότητος Σαβαλίων Κορινθίας διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ δασάρχου Κορινθίας ἀπαγορεύσαντος τὴν ξύλευσιν καὶ βοσκὴν εἰς τὸ δάσος Μελίσι καὶ παρακαλοῦν ὅπως διαταχθῇ ἡ ἄρσις αὐτῆς. —Ὁ κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) καταθέτει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3973 περὶ ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν παθόντων ἐκ καθιζήσεως τοῦ ἐδάφους, καί. 2) Περὶ ἀπαλλοτριώσεως Μοναστηριακῶν καὶ δημοσίων ἀγροτικῶν κτημάτων περιφερείας Λαυρειωτικῆς». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων. 1) Περὶ ἑρμηνείας τῶν διατάξεων περὶ μεταγραφῆς μεταλλείων καί 2) Περὶ ρυθμίσεως τῶν ἀγοραπωλησιῶν καπνοῦ. Οἱ κ. κ. Γ. Σίδερης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) καὶ Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλουν τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Κινηματογράφων». Οἱ κ. κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) Δ. Μπότσαρης (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ Γ. Μαρῆς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καταθέτουν σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως Σχολῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας». Ἡ Γερουσία ἀποστέλλει. 1) Τὴν παρ’ αὐτῆς τὸ πρῶτον ψηφισθεῖσαν πρότασιν Νόμου περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν Νόμων 2070 καὶ 3940 «περὶ Ἐθνικοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου καί. 2) Τὸ παρ’ αὐτῆς τροποποιηθὲν κατὰ τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψήφισίν του «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Νόμου 3502 περὶ χρονικοῦ ὁρίου ἐργασίας εἰς τὰ καταστήματα». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως καλλιεργείας καπνοῦ εἰς ἀκατάλληλα ἐδάφη». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Λ. Ἰασωνίδης, Γ. Βοραζάνης καὶ Ἰ. Τσονταρίδης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου. «περὶ ἑρμηνείας κλπ. τοῦ νόμου 4097 κλπ.» Τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§3Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, κύριοι, δὲν ἤμην παρών, πληροφοροῦμαι ὅμως σήμερον ὅτι ἐξ ἀφορμῆς νομοσχεδίου τινὸς ἔγινε συζήτησις μακρά, κατὰ τὴν ὁποίαν διετυπώθησαν καὶ ἀμφισβητήσεις περὶ τοῦ κύρους τῶν πρακτικῶν, ἢ μᾶλλον διετυπώθη κακῶς ἡ μομφὴ πλαστότητος τῶν πρακτικῶν αὐτῶν. Λυποῦμαι, διότι ἡ ἀνακάλυψις ἐγένετο τόσον ὄψιμος, καὶ εἶναι δυνατὸν φυσικὰ νὰ κρατῶ εἰς τὴν διάνοιάν μου τὰς λεπτομερείας τῆς συζητήσεως ἐκείνης. Δὲν γνωρίζω δὲ ἄλλως ἂν προήδρευον ἐγὼ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ἢ ὁ τότε ἀντιπρόεδρος κ. Κάκαβος. Ἡ ἐντύπωσίς μου εἶναι ὅτι προήδρευε τῆς συνεδριάσεως ὁ κ. Κάκαβος, ἀλλ’ ἐν πάσει περιπτώσει νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τόσην εὐχέρειαν νὰ διατυπῶνται μομφαὶ τόσον σοβαραί, ἀκόμη δὲ ὀλιγώτερον εἶναι δυνατὸν νὰ παραμένω ἐγὼ ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν μιᾶς τόσον σοβαρᾶς κατηγορίας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ἢ μᾶλλον ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ καταρτισθῇ μία ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, ἡ ὁποία συμφώνως πρὸς τὴν δικαιοδοσίαν τὴν ὁριζομένην ὑπὸ τοῦ Συντάγματος νὰ προβῇ εἰς ἀνακρίσεις περὶ τῆς καταγγελίας αὐτῆς. Ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὴν ἐπιτροπὴν τὴν καταρτισθησομένην, νὰ ὑποβάλῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὸ πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων της, διότι νομίζω ὅτι ἡ παράτασις τῆς ἐκκρεμότητος αὐτῆς ἐπηρεάζει καὶ τὴν θέσιν μου ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως.

§4Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ θελήσῃ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ καταρτισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, διότι εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγράφεται ὅτι ἐψηφίσθη εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, ἐνῷ πραγματικῶς ἐψηφίσθη εἰς πρώτην.

§5Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐν τούτοις ἐδέχθη τὸ περὶ πλαστότητος ὁ ἴδιος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως ἐπληροφορήθην καὶ ἐχαρακτήρισε μετὰ βεβαιότητος τὰ πρακτικὰ αὐτὰ εἰς πλαστά.

§6Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὄχι. Ὄχι.

§7Χ. ΛΑΔΑΣ. Τοὐναντίον μάλιστα ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶπεν ὅτι δὲν ὑπάρχει πλαστογραφία.

§8Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ ὁ κύριος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος

§9Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ διὰ τὰς κατηγορίας αὐτὰς ὑπὸ οἵαν δήποτε μορφὴν καὶ ἂν διετυπώθησαν εἶπον ὅτι δὲν ἔχω νὰ κάμω τίποτε. Ἀφορῶσιν πρόσωπα τῆς παρελθούσης συνόδου τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος σήμερον εἶναι μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν νομίζω ὅτι ἔχω κανὲν δικαίωμα.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔδωκε μεγαλυτέραν σημασίαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἀπέδωκεν ἡ Βουλή. Οὐδαμόθεν, οὐδὲ πόρωθεν ἀπέδωκεν μομφὴν ἡ Βουλὴ καθ’ ἡμῶν, τόσῳ μᾶλλον ὅσον καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων τῆς Βουλῆς προκύπτει τὸ πρᾶγμα. Δὲν ἔχει σημασίαν ἂν ἐγράφη πρώτη ἢ δευτέρα συζήτησις, ὅταν ἐξ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων τῆς Βουλῆς φαίνεται ὅτι πρόκειται περὶ πρώτης ἀναγνώσεως.

§11Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς). Ἐπειδὴ χθὲς προήδρευα κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ὀφείλω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν εἶπεν τοιοῦτον τι. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶπεν ὅτι παρουσιάσθησαν ἀταξίαι τινές, περὶ πλαστότητος δὲν ὡμίλησεν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν Ν. Δ. περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μετεκπαιδεύσεως οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας ἐκμεταλλεύσεως τῆς Ναξίας σμύριδος». Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Εὐριπαῖος.

§13Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Πολλάκις, κ. βουλευταὶ ἀπησχολήθη ἡ Βουλὴ μὲ τὴν Ναξίαν σμύριδα ἐγὼ δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἱστορικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἐπὶ ἑνὸς σημείου ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἑξῆς: ὅτι ἡ Ναξία σμύρις, τὸ μοναδικὸν τοῦτο προϊὸν τοῦ τόπου, διατρέχει ἕνα μεγάλον κίνδυνον τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τοῦ τεχνικοῦ κορουνδίου τὸ ὁποῖον χρησιμοποιεῖται διὰ τὴν βιομηχανίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε ἄλλο ἄνευ τῆς χρησιμοποιήσεως αὐτοῦ τοῦ κορουνδίου. Ἡ ἐπιστήμη ἡ χημικὴ ἰδίως κατώρθωσε διὰ χημικῶν ἑνώσεων νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν σμύριδα διὰ τοῦτο καὶ μέχρι τινὸς ἡ τιμὴ ἦτο μεγάλη, ἀλλ’ ἀπό τινος χρόνου ἠλαττώθη καὶ ἑπομένως ἤρχισε νὰ ἔχῃ τὴν ἰδίαν τιμήν. Τὸ σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίως τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶναι τὸ ἑξῆς: διὰ νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος εὐχερῆ διαχείρισιν τοῦ ζητήματος τῆς Ναξίας σμύριδος πρέπει νὰ τὸ ἀπαλλάξῃ ἀπό τὴν ὑπεγγυότητα τοῦ ἐλέγχου. Γνωρίζετε, κ. ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς ποίας δυσχερεῖς περιστάσεις εὑρέθητε καὶ σεῖς ὁ ἴδιος, ὅταν ἠθελήσατε νὰ ὑποβιβάσετε τὰς τιμάς. Εἶναι ἀνάγκη ἑπομένως νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ σμύρις τῆς ὑπεγγυότητος τοῦ ἐλέγχου διὰ νὰ δύναται τὸ Κράτος εὐχερέστερον νὰ τὴν πωλήσῃ. Βέβαια τὸ ζήτημα διακρίνεται εἰς δύο στάδια, εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐμπορίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ στάδιον τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἡ Κυβέρνησις ἐπιτέλεσεν διάφορα πράγματα τὰ ὁποῖα συντελοῦν εἰς τὴν καλλιτέραν ἐξόρυξιν, μεταφορὰν καὶ συγκέντρωσιν τοῦ προϊόντος. Εἰς τό 1922 μόλις ἐξεδόθη ἕνα νομοθετικὸν διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἐγένετο μία γραμμή. Ἐκεῖ ὅπου ἠστόχησεν εἶναι ἡ ἐμπορία, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ἀστοχία δὲν προέκυψεν ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐξ ὑπαιτιότητος τῆς ὑπεγγυότητος τῆς σμύριδος εἰς τὸν διεθνῆ οἰκονομικὸν ἔλεγχον. Βέβαια τὸ Κράτος δὲν εἶναι ἱκανὸν νὰ ἐμπορεύηται, ἀλλὰ ἡ πρώτη βάσις εἶναι, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλλαγῇ αὐτῆς τῆς ὑπεγγυότητος, καὶ κατόπιν θὰ ἔλθῃ ἡ δευτέρα σκέψις πῶς πρέπει νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὴν σμύριδα τὸ Κράτος ἐμπορικῶς εἴτε δι’ ἑνὸς νόμου ὀργανικοῦ, εἴτε ὁπωσδήποτε ἄλλως. Ἔχουν λεχθῆ τόσα διὰ τὸ ζήτημα τῆς Ναξίας σμύριδος ὥστε τὸ θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπανέλθω. Θὰ παρακαλέσω μόνον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιληφθῇ ὁ ἴδιος προσωπικῶς, διότι ἐγὼ δὲν θέλω νὰ κάμω. Ἐλαφρὰς μόνον τροποποιήσεις ἔχω νὰ κάμω εἰς τὸ ἄρθρον 2, τὰ ἑξῆς. (ἀναγινώσκει). Διότι ἀναγκάζεται τώρα ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος νὰ πληρώσῃ αὐτὴ καὶ ἑπομένως ὁ γραμματεύς, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκτελῇ καὶ χρέη ταμίου εἶναι περιττός. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ἀπαλείφεται ἡ 3η παράγραφος, ἡ ὁποία λέγει ὅτι... (ἀναγινώσκει). Εἶναι περιττὴ ἡ διάταξις αὐτή, διότι ἔχομεν κατωτέρω ἄλλην διάταξιν περὶ τῆς πληρωμῆς εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον... (ἀναγινώσκει). Εἰς τὸ ἄρθρον 5 διαγράφονται αἱ λέξεις: (ἀναγινώσκει). Εἰς τὸ τέλος τῆς 2ας παραγράφου διαγράφεται ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον 7 καὶ ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 9 προστίθενται τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Ἐπειδὴ σήμερον ὑπηρετοῦν 6 ἐξ ὧν 4 εἶναι ὅλως διόλου ἀγράμματοι, οἱ 2 ἔχουν ἀπολυτήριον τῆς δευτέρας τοῦ γυμνασίου καὶ εἶναι καὶ ἔφεδροι ἀξιωματικοί, τίθεται ἡ διάταξις αὐτή, ὅτι αὐτοὶ ἠμποροῦν νὰ πᾶν ὡς σταθμάρχαι, ἀλλ’ ἐὰν ἐγκρίνῃ περὶ αὐτῶν καὶ τὸ ὑπουργεῖον. Κατοχυρούμεθα δηλαδὴ πλήρως ἀπ’ αὐτὰς τὰς ἀπόψεις. Προστίθενται ἄρθρα 10, 11, 12. (ἀναγινώσκει). Αὐτὸ ἦτο ἀσαφὲς εἰς τὸν παλαιὸν ὀργανισμὸν καὶ ἠγέρθησαν καὶ ἀμφισβητήσεις εἰς τὰ δικαστήρια ἐὰν οἱ ὑπάλληλοι δικαιοῦνται νὰ ἔχουν μερίδια. Δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως τὰ καταργοῦμεν. Οὕτω πως διαρρυθμιζόμενον τὸ νομοσχέδιον, παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ. Ἐκεῖνο μόνον ποῦ ἔχω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος τόσον ἐνδιαφέρον πράγματι δεικνύει διὰ τὰς πλουτοπαραγωγικὰς δυνάμεις τῆς Χώρας, εἶναι νὰ ἐπαναφέρῃ καὶ πάλιν, ἐὰν εἶναι δυνατὸν τὴν συννενόησιν μετὰ τοῦ Διεθνοῦς Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον εἶναι δυνατὴ ἡ ἀπαλλαγὴ τῆς σμύριδος ἀπὸ τὴν ὑπεγγυότητα, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἐνῷ σήμερον ἔχει ἔσοδα ὁ προϋπολογισμὸς περὶ τὰ 3.000.000 περίπου, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπέγγυα εἰς τὸ δημόσιον χρέος, φρονῶ ἀδιστάκτως καὶ ἡ ὑπηρεσία σας εἶναι σύμφωνος ὅτι θὰ διπλασιασθοῦν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, διότι ἐκ τῶν 60.000 τὰς ὁποίας καταναλίσκει ἡ Εὐρώπη, τὰς ἄλλας ποσότητας τὰς δίδει ἡ Μικρασιατικὴ σμύρις, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ κατωτέρας ποιότητος. Ἑπομένως ἐὰν ἀπαλλάξωμεν αὐτὴν ἀπὸ τὴν ὑπεγγυότητα καὶ ἔχομεν καὶ τὴν εὐχέρειαν τῆς διακυμάνσεως τῶν τιμῶν τότε βεβαίως καὶ ἡ κατανάλωσις τῆς Ναξίας σμύριδος θὰ αὐξηθῇ κατὰ πολὺ καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ δημοσίου καὶ ἐπὶ τέλους καὶ ὁ τόπος δὲν θὰ στερηθῇ μιᾶς ἐργασίας ἀπὸ τὴν ὁποίαν τόσοι ἀποζοῦν. Διότι ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, κ. ὑπουργέ, νὰ πωλοῦμεν 10–11.000 τόννους, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ ν’ ἀντιμετωπίσῃ καὶ ἕν ἄλλο πρόβλημα μέγα, τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ εἰμποροῦν ἄλλως νὰ ζήσουν, γῆν καλλιεργήσιμον δὲν ἔχουν.

§14Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς. Ὀφείλω νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον διὰ τὴν ἐπιμεμελημένην μελέτην τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸν βεβαιῶ ὅτι θὰ ἐπαναληφθοῦν αἱ διαπραγματεύσεις ἐπὶ τῶν ἀπόψεων, τὰς ὁποίας ὑπεστήριξε. Δὲν λέγω ὅτι ἔχω μεγάλας ἐλπίδας ὅτι θὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἄρσιν τῆς ὑπεγγυότητος, διότι εἰς κάθε διαπραγμάτευσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα πρὸς εὐχέρειαν τῆς ἀγοραπωλησίας τῆς σμύριδος εὑρῆκα πάντοτε μίαν παθητικὴν ἀντίστασιν. Ἐν τούτοις τὸν βεβαιῶ ὅτι θὰ κάμω πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Τὸ νομοσχέδιον γίνεται δεκτὸν μὲ τὰς τροπολογίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. (γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων».

§17Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ εἴπω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι ἡ πρώτη συζήτησις ἐγένετο ἄνευ συζητήσεως, διότι ὁ τότε προκάτοχός του παρεκάλεσε νὰ ψηφισθῇ τυπικῶς εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἄνευ συζητήσεως καὶ ἡ τακτικὴ συζήτησις θὰ γίνῃ κατὰ τὴν Δευτέραν μετὰ τὰς διακοπάς.

§18Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐδῶ πρόκειται περὶ ὡρισμένου ἄρθρου. Ἂν θέλετε νὰ ὡμιλήσητε ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§19Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἂς ἐπιτραπῇ εἰς οἱονδήποτε θέλει νὰ ἐκφέρῃ γενικάς τινας σκέψεις περὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν νὰ διατυπωθοῦν αἱ τροπολογίαι.

§20Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μονιμοποιήσεως τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων εἶναι διάφορος. Ἂν θελήσωμεν νὰ κάνωμεν μίαν γενικὴν συζήτησιν ἀναφερόμενοι εἰς ὡρισμένα ἄρθρα καὶ κατόπιν συνεχίσωμεν πάλιν, θὰ κάμωμεν δύο φορὲς συζήτησιν. Ἂν κανεὶς ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων θέλει νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἐφ’ ὅσον δὲν ὁμίλησεν ἐπὶ τῆς προηγουμένης συζητήσεως, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§21Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ γενικοτήτων τινῶν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἰασωνίδης.

§23Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ὄντως ἄξια συγχαρητηρίων ἡ Κυβέρνησις διότι τέμνει μίαν νέαν ὁδόν, ἐν σχέσει πρὸς τὴν τύχην τῆς τάξεως ἐκείνης τῶν πολιτῶν, ἡ ὁποία ἐξυπηρετεῖ τὰ δημόσια καὶ κοινὰ συμφέροντα. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀρχίζει τὴν καινοτομίαν ταύτην, τὴν λίαν σωτηρίαν, διὰ τῆς μονιμοποιήσεως τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων. Εὔχομαι δὲ ὅπως λίαν ταχέως ἐπιληφθῇ καὶ τοῦ καταστατικοῦ χάρτου τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἵνα ἀποδώσωμεν τὴν γαλήνην καὶ τὴν ψυχικὴν ἀσφάλειαν εἰς τὴν τόσον συμπαθῆ ταύτην τάξιν τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν. Ὄντως, τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι τὸ ἄρθρον 60ον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κυρίως ἀπασχολεῖ τὸν κοινοβουλευτικὸν κόσμον καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 60 θὰ ἐκφέρω τὰς γνώμας μου. Ὁ ἀξιότιμος κ. Δήμαρχος Ἀθηνῶν, πρὸς τὸν ὁποῖον, ὅπως καὶ πρὸς πάντα ἡγούμενον τῶν μεγάλων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους καὶ τῶν δήμων, ἔχω ἐκτίμησιν καὶ εὐλάβειαν, εἰς ἐπιστολήν του δημοσιευθεῖσαν προχθές, ἀφοῦ ἐπῄνει, κατά τινα τρόπον, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι στοργικῶς προσβλέπει πρὸς τὰς δημοτικὰς ὑποθέσεις, ἐξέφερε παράπονα κατὰ παντὸς ἄλλου ἀνωτάτου ἢ ἀνωτέρου πολιτικοῦ παράγοντος ὁ ὁποῖος ἐνεργῶς χειρίζεται μέρος τῆς ἐξουσίας τῆς Χώρας. Τὸ ἄρθρον 60, ὁ κ. δήμαρχος Ἀθηναίων ἐν τῇ ἐν λόγῳ ἐπιστολῇ του τῇ δημοσιευθείσῃ εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς πρωτευούσης, τὸ θεωρεῖ ὡς ἀκρωτηριαστικὸν τῶν δικαιωμάτων αὐτοδιοικήσεως καὶ δὴ ἐκείνης ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπιφυλάσσεται εἰς τοὺς δήμους. Ἐάν τις ἀνατρέξῃ εἰς τὴν εὐρωπαϊκὴν νομοθεσίαν, θὰ ἴδῃ ὅτι οἱ ἐπαρχιακοὶ δῆμοι αἱ ἐπαρχιακαὶ κοινότητες ἔχουν εὐρυτέρας ἐλευθερίας, παρὰ ὁ δῆμος τῆς πρωτευούσης. Ὁ διακεκριμένος συγγραφεὺς τοῦ διοικητικοῦ δικαίου καὶ καθηγητὴς τούτου ἀνὴρ νομικῆς σχολῆς τῶν Παρισίων, ὃ καὶ πρύτανις νῦν νομίζω, ὁ κ. Μπερτελεμὺ εἰς τὸ ἔργον του «περὶ διοικητικοῦ δικαίου» διὰ μακρῶν ἀλλὰ καὶ σοβαρωτάτων κοινωνικῶν καὶ ἱστορικῶν ἐπιχειρημάτων ἀποδεικνύει διατὶ ὁ δήμαρχος τῆς πρωτευούσης καὶ ὁ δῆμος τῆς πρωτευούσης πρέπει νὰ ἔχουν ὀλιγώτερα ἐξ αὐτοδιοικήσεως δικαιώματα παρὰ οἱ δῆμοι τῆς δευτέρας καὶ τρίτης γραμμῆς. Διὰ τοῦτο βλέπομεν ἐν Παρισίοις ὅτι σχεδὸν δὲν ὑπάρχει δήμαρχος, ὡς τὸν ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι. Ἡ κυβέρνησις ἀσκεῖ δικαιώματα ἐποπτείας καὶ ἐλέγχου ἀλλὰ καὶ ἐπεμβάσεως εἰς τὰ δημαρχιακὰ κατὰ ἕνα τρόπον ὁ ὁποῖος ὄντως ἀντιβαίνει εἰς τοὺς δογματικοὺς θεσμοὺς τῆς αὐτοδιοικήσεως. Εἰς ἀθρόαν ἀπόλυσιν.

§24ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκλέγεται δήμαρχος ἐν Παρισίοις;

§25Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ὄχι. Εἶπα, κύριοι, ὅτι δήμαρχος Παρισίων δὲν ὑπάρχει. Εἶναι ὁ νομάρχης τοῦ Σηκουάνα, ὁ ὁποῖος διορίζεται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§26Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν εἶναι αἱρετὸς ἄρχων.

§27Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ παρακολουθήσετε τὸν συλλογισμόν μου, κ. συνάδελφε, μὲ προσοχήν. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Δήμαρχος Ἀθηναίων δὲν πρέπει νὰ παραπονῆται διότι ἡ Κυβέρνησις εὐλαβουμένη τὴν αὐτοδιοίκησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι αἱρετὸς ὁ δήμαρχος, εἴς τινα σημεῖα τῆς διοικήσεώς του θεωρεῖ ὑποχρέωσιν νὰ παρέμβῃ. Διότι κατὰ τὰς νεωτέρας ἀντιλήψεις, κ. συνάδελφοι, δηλαδὴ τὰς μεταπολεμικάς, οἱοσδήποτε ἐργαζόμενος, ὅπως δήποτε καὶ ὅσον δήποτε, ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου, ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου ἐκείνου τῆς ἐργασίας, ἀποκτᾷ ἓν δικαίωμα. Δηλαδὴ ὁ ἐπὶ οἱουδήποτε ἀντικειμένου ἐργαζόμενος ἐργάτης, ἐγγράφει, οὕτως εἰπεῖν, μίαν προσημείωσιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου ἐκείνου, ἀποκτᾷ ἓν δικαίωμα καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο ὀφείλει νὰ τὸ εὐλαβηθῇ ἡ Πολιτεία. Εἴτε ὡς ἔκτακτος ὑπάλληλος ὑπηρέτησεν εἴτε ὡς ὑπάλληλος ἰδιωτικὸς ἐδούλεψεν εἴτε ὡς ὀργανικὸς καὶ μόνιμος εἰργάσθη, μεταπολεμικῶς κρατεῖ ἡ ἀντίληψις ὅτι ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἐργασίας του ἀποκτᾷ ἓν δικαίωμα καὶ ἐγγράφει μίαν προσημείωσιν τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ παρίδῃ ὁ νομοθέτης καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Ἀπ’ αὐτὴν τὴν βάσιν τὴν κοινωνικὴν καὶ τὴν ἠθικὴν προέρχεται τὸ ἄρθρον 60. Τώρα δὲν ἐρχόμεθα, κ. συνάδελφοι, ὡς μετανοοῦσαι ἢ ὀλοφυρόμεναι Μαγδαληναί, ὡς ἀπωλέσαντες δηλαδὴ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Οὔτε ἐρχόμεθα νὰ κάμωμεν χρῆσιν κομματικῆς δυνάμεως ἡμῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἵνα ἐπανορθώσωμεν δημιουργηθέντα κακά. Ἄπαγε! Ὅλοι εἴμεθα τέκνα τῆς ἰδίας πατρίδος. Ὑπάρχει μία φοβερὰ ἀνεργία καὶ εἶναι πολὺ φυσικὸν ἕκαστος νὰ εὐνοῇ τὸν ἐγγύτερον πρὸς αὐτὸν ἱστάμενον. Ὑπάρχουν λόγοι φυσιολογικοί, τοὺς ὁποίους δὲν δυνάμεθα οὔτε νὰ ἀρνηθῶμεν οὔτε νὰ παρίδωμεν. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀγνοήσωμεν καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ἐπὶ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα ὑπηρετήσαντες, ἔξαφνα λόγῳ μιᾶς ἐκλογικῆς περιπετείας τὴν ἐπιοῦσαν αὐτῆς εὑρέθησαν πεταγμένοι εἰς τοὺς δρόμους. Ὁ ἀξιότιμος κύριος δήμαρχος Ἀθηναίων λέγει ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀπελύθησαν εἴτε δι’ ἀνεπάρκειαν, εἴτε δι’ ἀνικανότητα, εἴτε λόγῳ καταργήσεως θέσεως, εἴτε καὶ δι’ ἄλλους ἀποχρῶντας λόγους.

§28Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀναληθὲς αὐτό, κ. συνάδελφε.

§29Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, τὴν ἐπιοῦσαν μόλις τῶν ἐκλογῶν νὰ ἔχῃ γίνει ἀντιληπτὴ ἐκ τῆς προσωπικῆς παρακολουθήσεως ἡ ἀνεπάρκεια ἢ ἀνικανότης τῶν ὑπαλλήλων. Ὁ λόγος τῆς ἀπολύσεως εἶναι γνωστὸς διὰ πάντας οἱ ὁποῖοι παροικοῦμεν τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ πρέπει νὰ φροντίζωμεν νὰ εὕρωμεν τρόπον καὶ ἐκεῖνοι καὶ ἡμεῖς ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξουν θύματα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἐκλογικὴν περιπέτειαν.

§30Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διατὶ ὀνομάζετε ἐκλογικὴν περιπέτειαν τὴν δημαρχιακὴν ἐκλογήν;

§31Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω. Στερηθέντες, ὡς ἐστερήθημεν, τοῦ κύρους τοῦ ἀρχηγοῦ ἡμῶν ὑπέστημεν μίαν περιπέτειαν. Διὰ τοῦτο εἶπα ὅτι δὲν ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα ὡς ὀλοφυρομένη ἢ μετανοοῦσα Μαγδαληνή.

§32Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ποίου ἀρχηγοῦ ἐστερήθητε τὸ κῦρος;

§33Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Εἶπον «τοῦ κύρους τοῦ ἀρχηγοῦ μας», διότι ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστὸς ἀρχηγὸς ἡμῶν δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ χροιὰν πολιτικὴν εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτήν.

§34Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Οὔτε ἄλλο κόμμα ἔδωσε τοιαύτην χροιάν.

§35Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐκεῖ ὅπου ὁμιλοῦν τὰ πράγματα οἱ λόγοι παρέλκουν. Ἐδῶ βλέπω τὸν ἀξιότιμον Δήμαρχον νὰ ἀπολύῃ τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐπιτυχίας, διὰ λόγους δῆθεν ἀνεπαρκείας ἢ ἀνικανότητος. Πότε τοῦ ἐδόθη τὸ ἀπαιτούμενον χρονικὸν διάστημα, ὥστε προσωπικῶς νὰ παρακολουθήσῃ τὰς ἐργργασίας τῶν ὑπαλλήλων καὶ νὰ κρίνῃ αὐτούς; Ἀλλὰ λέγει παρὰ κάτω «ἢ δι’ ἀποχρῶντας λόγους», δηλαδὴ διὰ λόγους καθαρῶς κομματικούς.

§36Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι τὸ ζήτημα αὐτό. Τὸ ζήτημα εἶναι ἂν ἀπελύθησαν νομίμως ἢ παρανόμως.

§37Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Κύριε ἀρχηγὲ τῆς Πολιτικῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ἐξήγησα πρὸ ὀλίγου ὅτι μεταπολεμικῶς ὑπάρχει ἡ ἑξῆς θεωρία, θεωρία ἡ ὁποία ἔχει ἰσχὺν ἠθικὴν καὶ ἡ ἠθικὴ ἰσχὺς εἶναι ἐπικρατεστέρα καὶ μεγαλειτέρα τῆς νομικῆς τοιαύτης. Ὁστισδήποτε, ἐπὶ οἱουδήποτε ἀντικειμένου θέσει τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἀποκτᾷ ἕνα δικαίωμα καὶ ἐγγράφει μίαν προσημείωσιν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ εὐλαβοῦνται οἱ νόμοι οἱ κοινωνικοί. Εἶναι ἀντίληψίς μου, τὴν ὁποίαν δικαιοῦσθε νὰ μὴ δεχθῆτε καὶ νὰ τὴν ἀνατρέψητε. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἐφ’ ὅσον εὑρέθησαν ἄνθρωποι εἰς τοὺς Δήμους αὐτούς, δὲν εἶναι δίκαιον, δὲν εἶναι κοινωνικὸν νὰ ἀποτάξωμεν αὐτοὺς καὶ νὰ ἀντικαταστήσωμεν δι’ ἄλλων, χωρὶς νὰ ἔχουν καὶ ὡρισμένα ἢ ἀνώτερα προσόντα. Τὴν πεπατημένην ὁδὸν ἀκολουθεῖ ὁ ἀξιότιμος κ. Δήμαρχος Ἀθηναίων ὡς καὶ ὁ τῆς Θεσσαλονίκης. Τὴν πεπατημένην θὰ ἀκολουθήσωμεν καὶ ἡμεῖς. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ἕνα νόμον τῆς Κυβερνήσεως Γούναρη τοῦ 1922, ὁ ὁποῖος νόμος ὄχι μόνον ἐπανέφερε πάντας τοὺς ἐπὶ πρώην καθεστῶτος ἀπὸ τοῦ 1917–1920 διὰ πολιτικοὺς λόγους ἀπολυθέντας Δημοτικοὺς ὑπαλλήλους, ἀλλὰ καὶ ἀπεζημίωσεν αὐτούς, ἔχοντας ὑπηρετήσει οὔτε μίαν πενταετίαν, οὔτε μίαν τριετίαν, ἀλλὰ ἓν καὶ μόνον πεντάμηνον! Καὶ ἐρωτῶ: διὰ τὶ ἐφ’ ὅσον πεντάμηνος ὑπηρεσία τότε ἐθεωρήθη ἀρκετὴ ἐν τῷ δήμῳ ἵνα ἐπανέλθουν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἀλλὰ καὶ νὰ ἀποζημιωθοῦν, διατὶ λέγω τὸ εὑρίσκετε περίεργον, ἀξιότιμε κ. ἐκ Κερκύρας πολιτευτά, ἐὰν ἐπιμένω καὶ ἐγὼ ὅπως θεωρηθῇ ἀρκετὴ ἡ ἑξάμηνος προϋπηρεσία ἐν τῷ δήμῳ διὰ νὰ ἀποκτήσῃ δικαίωμα ὁ ἀπολυθεὶς δημοτικὸς ὑπάλληλος νὰ ἐπανέλθῃ καὶ συνεχίσῃ τὰς ὑπηρεσίας αὐτοῦ; Κύριοι συνάδελφοι δὲν ἔχει εἰσέτι ἐκκαθαρισθῆ τελείως ἡ κατάστασις τῆς παρελθούσης ἀνησύχου δεκαετίας τῆς γνωστῆς. Καὶ ὅμως δι’ ἀμοιβαίας συνεννοήσεως ἁπάντων τῶν κομμάτων καὶ πασῶν τῶν παρατάξεων, εὑρέθη εἷς δρόμος καλὸς εἰς τὸν ὁποῖον εἰσήλθομεν καὶ διὰ τὸν ὁποῖον σεμνυνόμεθα ὅτι συνετελέσαμεν πάντες. Διατὶ λοιπὸν καὶ ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει νὰ μὴ ὑπάρξωμεν εὐρεῖς ἐν τῇ ἀντιλήψει, μεγάλοι εἰς τὴν καρδίαν, ὥστε ὅ,τι τότε ἐγένετο δι’ ὡρισμένην κατηγορίαν ἀνθρώπων τὸ ἴδιον νὰ γίνῃ καὶ σήμερον καὶ νὰ κλείσωμεν καὶ αὐτὸ τὸ κεφάλαιον τῆς κληρονομίας τοῦ παρελθόντος; Ἐπιμένομεν λοιπὸν καὶ ὑποστηρίζομεν τροπολογίαν, τὴν ἄλλωστε κατατεθειμένην ἤδη παρὰ τῷ προεδρείῳ, κατὰ τὴν ὁποίαν τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου 60 ἐπανέρχονται εἰς τοὺς Δήμους οἱ συμπληρώσαντες ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀπολυθῆ μετὰ τὴν 1ην Σεπτεμβρίου. Ἐὰν ἡ Βουλὴ καὶ ἰδία ἡ ἐκεῖθεν παράταξις, πρὸς τὴν ὁποίαν κάμω μίαν ἔκκλησιν Κοινοβουλευτικήν, ἐὰν δεχθῇ ὥστε νὰ θεσπισθῇ τὸ ἑξάμηνον τῆς προϋπηρεσίας, σᾶς βεβαιῶ ὅτι εἷς κόσμος ὁλόκληρος θὰ αἰσθανθῇ μίαν εὐγνωμοσύνην ἰδιαιτέραν πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων ἰδίᾳ κατὰ τὴν κρίσιμον ταύτην στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι εἰς ἄλλας χώρας ἀσχολοῦνται εἰς ἄλλα ἔργα, παρὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω ἐγώ, βουλευταί, λέγω, ἐκπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἐπισκέπτονται διοικητὰς Τραπεζῶν, ὄχι διευθυντάς, διὰ νὰ ἐπιτύχουν τὸν διορισμὸν ἑνὸς κλητῆρος. Διατί; Διότι ἡ πίεσις τῆς ἀνεργίας εἶναι μεγάλη καὶ ὁστιδήποτε καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἠμπορέσει νὰ ἐπιτύχῃ μίαν θέσιν εἰς οἱανδήποτε ἐργασίαν οὗτος ἐκτελεῖ τὸν ὑψηλὸν αὑτοῦ προορισμόν. Ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως, τῆς κοινωνικῆς, ποιοῦμαι ἔκκλησιν πρὸς τὴν Βουλήν, ὅπως ἀποδεχθῇ ἑξάμηνον συμπεπληρωμένην ὑπηρεσίαν ἐπαρκῆ διὰ νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς ἀπολυθέντας εἰς τὰς θέσεις τὰς ὁποίας κατέχουν. Δεύτερον σημεῖον....

§38Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Οἱ ὑπάρχοντες τὶ θὰ ἀπογίνουν;

§39Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἆ, τώρα οἱ ὑπάρχοντες! Δὲν τὴν ἐπερίμενα τὴν ἐρώτησιν αὐτήν, κ. συνάδελφε. Οἱ νῦν ὑπάρχοντες εἶναι ὀλίγων μηνῶν μόνον, ἐνῷ οἱ ἀπολυθέντες εἶναι πολλῶν μηνῶν. Αὐτοὶ ἔχουν κεκτημένα δικαιώματα περισσότερα ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν τοὺς ὀλιγωτέρους μῆνας. Ἀλλά εἴπομεν δὲν θὰ ἐρίζωμεν! Καὶ λέγομεν ὅτι θὰ ἐπανέλθουν ὄχι ὅπως λέγει τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον, ἀλλὰ θὰ ἐπανέλθουν, καὶ δὲν θὰ ἀναμείνουν εἰς τὸ περιθώριον αὐτοὶ οἱ ἐργασθέντες ἐπὶ χρόνον πολὺν καὶ ἀπολυθέντες. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ὑπάρχουν εἰς θέσεις ὀργανικὰς ὅπου ἀπαιτοῦνται προσόντα, θὰ εἰσηγούμεθα ὅπως ἡ ἀνάκτησις τῆς θέσεως μεταξὺ νέων καὶ ἀρχαίων γίνῃ εἴτε διὰ κληρώσεως εἴτε δυνάμει τῶν προσόντων τὰ ὁποῖα θὰ ὁρίσῃ ὁ ὀργανισμὸς τῆς ὑπηρεσίας, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπίσης ὀργανισμὸν ἐπιμένομεν ὅπως προκειμένου περὶ τῶν τριῶν μεγάλων Δήμων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης, οἱ ὀργανισμοὶ αὐτοὶ ὡρισμένως κυρωθῶσιν διὰ διατάγματος ἐκδιδομένου ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Διότι καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, οὐδεμία ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, οὐδεμία Κυβέρνησις δύναται νὰ ἀδιαφορήσῃ διὰ τὴν κοινωνικὴν κίνησιν τῶν μεγάλων Δήμων ὡς αἱ Ἀθῆναι, Πειραιεὺς καὶ Θεσσαλονίκη. Εἶπον δὲ ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου ὅτι ἐν Παρισίοις καὶ δήμαρχος δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ καὶ ὁ σκιωδῶς ὑπάρχων εἶναι ὄργανον κυβερνητικόν, διότι ἕνας δήμαρχος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὰς βλέψεις καὶ τὴν προοπτικὴν τὴν ὁποίαν δύναται καὶ ὀφείλει νὰ ἔχῃ μία Κυβέρνησις. Αἱ ἀπεργίαι καὶ τόσα ἄλλα συμπτώματα ἀναγόμενα πολλάκις εἰς τὴν ζωὴν τοῦ δήμου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσουν ἀσυγκίνητον τὴν Κυβέρνησιν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ρυθμίζωνται μόγον ἀπὸ τὸν δήμαρχον καὶ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον. Δυνάμεθα μάλιστα νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ὀρθόν, ὡς ἔγραφε μία ἐφημερὶς εἰποῦσα ὅτι οἱ βουλευταὶ Ἄρτης καὶ Φλωρίνης εἶναι οἱ μᾶλλον ἀκατάλληλοι καὶ ἀναρμόδιοι, παρὰ οἱ σύμβουλοι τοῦ δήμου Ἀθηναίων, νὰ σκεφθοῦν περὶ τῶν ζητημάτων τῶν Ἀθηνῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι τὶς Ἀθηναῖος; εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι τὶς δημότης Πειραιῶς διὰ νὰ γνωρίζω καὶ νὰ ἐνδιαφερθῶ ἐγὼ ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης διὰ τὴν τύχην τῶν μεγάλων αὐτῶν πόλεων αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὴν ζωὴν τῆς Χώρας ὁλοκλήρου;

§40Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὰ ἐμεῖς ἐνδιαφερόμεθα διὰ τὴν μονιμότητα καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων. Τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ κανεὶς ἐδῶ πέρα.

§41Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἐπιμένομεν λοιπὸν ὅπως καὶ οἱ ὀργανισμοὶ τῶν δήμων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης κυρωθῶσιν διὰ διαταγμάτων ὑπουργικῶν, διότι εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποξενωθῇ τελείως ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν κοινωνικὴν κίνησιν τῶν μεγάλων αὐτῶν πόλεων. Αὐταὶ εἶναι αἱ τρεῖς τροπολογίαι αἱ ὁποῖαι ἤδη εἶναι τυπωμέναι ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον, τὰς ὁποίας ζητῶ καὶ παρακαλῶ ὅπως ἀποδεχθῇ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ ρυθμισθῇ ἀκινδύνως καὶ ἄνευ συνεπειῶν καὶ ἄνευ δυσφορίας ἡ περιπέτεια αὐτὴ τῆς ἀπολύσεως τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων, ὡς αὕτη ἔχει δημιουργηθῆ μετὰ τὰς δημαρχιακὰς ἐκλογάς. Εὔχομαι δέ, ὅπως εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ἵνα τὴν μονιμοποίησιν τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων λίαν ταχέως ἀκολουθήσῃ καὶ ἡ ψήφισις τοῦ καταστατικοῦ χάρτου τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, διότι εἶναι αἱ τάξεις αἱ συμπαθέστεραι, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὰς χεῖρας καὶ τὰ νεῦρα τῆς κρατικῆς ζωῆς τῆς Χώρας. (χειροκροτήματα).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χούρσογλου.

§43Σ. ΧΟΥΡΣΟΓΛΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἀποδέχομαι κατ’ ἀρχὴν τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὅπως προχωρήσωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὅπως ἐγένετο ἀντιληπτὸν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸ ἄρθρον 60 θὰ ἐγείρῃ εὐρείας συζητήσεις. Ἀρχίζω ἀπὸ τὸ ἄρθρον 1 τὸ ὁποῖον καθορίζει τὴν ἰδιότητα τοῦ δημοτικοῦ ὑπαλλήλου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προβῇ εἰς μίαν διασάφισιν, τὴν ὁποίαν δὲν βλέπω, ἐὰν δημοτικοὶ ὑπάλληλοι θεωροῦνται οἱ ἰατροὶ δικηγόροι καὶ φαρμακοποιοὶ οἱ ὁποῖοι διοικοῦν δημοτικὰ νοσοκομεῖα καὶ εὐαγῆ ἱδρύματα, διότι ὅπως περιέπεσεν εἰς τὴν ἀντίληψίν μου ἐγεννήθη κἄποια ἀμφισβήτησις διὰ τὸν καθορισμὸν αὐτόν.

§44Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐφ’ ὅσον ἡ κατηγορία αὐτὴ τῶν ὑπαλλήλων εἶναι ἂς εἴπωμεν ξεχωριστή, ἔχω κάμει εἰς τὸν νόμον ἄρθρον τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι τὰ πλεονεκτήματα τὰ παρεχόμενα εἰς τοὺς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους δύνανται νὰ ἐπεκταθοῦν καὶ εἰς αὐτούς. Δὲν κάμνω δὲ τὴν ἐπέκτασιν ἀπὸ τώρα, διότι πρέπει πρῶτον νὰ ἴδω κατὰ πόσον αἱ διατάξεις αὐταὶ δύνανται νὰ ἐπεκταθοῦν. Δι’ αὐτὸ ἐπεφυλάχθην νὰ ἐκδώσω ἕνα διάταγμα καὶ δι’ αὐτοῦ νὰ κάμω τὴν ἐπέκτασιν.

§45Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθοῦν ὅλαι αὐταὶ αἱ διατάξεις εἰς ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς ὀργανισμοὺς ὅπου τὰ οἰκονομικὰ εἶναι ἄγνωστα.

§46Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 58 τοῦ νομοσχεδίου λέγει, ὅτι «αἱ διατάξεις τοῦ πρώτου ἄρθρου δύνανται νὰ ἐπεκταθοῦν...... (ἀναγινώσκει).

§47Σ. ΧΟΥΡΣΟΓΛΟΥ. Τὸ ζήτημα πρέπει νὰ καθορισθῇ διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν οἱ ἰατροὶ καὶ οἱ δικηγόροι οἱ ὁποῖοι διορίζονται εἰς τὰ διάφορα εὐαγῆ ἱδρύματα εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ δήμου καὶ δὲν δικαιοῦνται νὰ ἀσκήσωσιν ἄλλο ἐπάγγελμα.

§48Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχετε δίκαιον εἰς αὐτό. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν εἰς τὸ ἄρθρον 16 νὰ κάμω μίαν τροποποίησιν, ὥστε οὗτοι νὰ δύνανται νὰ δύνανται νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐπάγγελμα.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§50Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀφορᾷ μὲν τὴν τακτοποίησιν τῶν ὑπαλλήλων γενικώτερον, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ τὴν μονιμοποίησιν αὐτῶν. Ἡ μονιμοποίησις τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων ὑφίσταται ἤδη καὶ πρὸ τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ νόμος περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων προβλέπει ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τῶν δήμων οἱ ὁποῖοι ἔχουν πενταετῆ ὑπηρεσίαν μονιμοποιοῦνται. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης δὲν εἶναι νέα ἡ ἀρχὴ ἥτις εἰσάγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Τροποποιεῖται μόνον ἡ ἀρχὴ αὕτη, διότι ἡ μονιμοποίησις ἐπέρχεται καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῶν δήμων τῶν ἐχόντων μικρότερον πληθυσμόν.

§51Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Λαμβάνονται καὶ ἐγγυήσεις.

§52Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑπῆρχον καὶ ἐγγυήσεις καὶ δὲν ξέρω ἐὰν τώρα εἶναι περισσότεραι αἱ ἐγγυήσεις ποὺ λαμβάνονται, διότι δὲν προστατεύονται διὰ τοῦ Συντάγματος. Οἱ ὑπάλληλοι ὅλων τῶν δήμων πρέπει ν’ ἀπολαμβάνουν ὡρισμένων ἐγγυήσεων περὶ τῶν θέσεων τὰς ὁποίας κατέχουν, διότι οὕτω πως θὰ ἀσκοῦν καλλίτερον τὸ καθῆκον των ὅταν εἶναι ἠσφαλισμένος περὶ τῆς διαρκείας καὶ περὶ τοῦ χρόνου καθ’ ὃν θὰ μείνουν εἰς τὰς ὑπηρεσίας των. Ἀλλ’ ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον κατ’ ἀρχὴν ἔχω ἀντίρρησιν ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ἂν πρέπῃ ἡ αὐτοδιοίκησις νὰ τεθῇ εἰς περιορισμὸν τοιοῦτον οἷος τίθεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ ὀργανισμοὶ τῶν Δήμων καθὼς καὶ τῶν κοινοτήτων ἀποτελοῦν τὸ πρῶτον στάδιον τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἐλπὶς ὑπάρχει ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν δεύτερον βαθμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη, ἀλλὰ μέχρι τίνος σημείου θὰ ἀφήσωμεν ἐλευθέραν τὴν αὐτοδιοίκησιν; ἢ πρέπει ἡ αὐτοδιοίκησις νὰ τεθῇ ἐντὸς τοιούτων στενῶν ὁρίων ὥστε νὰ μὴ δύναται οὐδόλως ἢ ἐλάχιστον νὰ φροντίζῃ περὶ τῶν ὑπαλλήλων της καὶ περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ στρατολογῇ τοιούτους καθὼς καὶ περὶ τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας τὴν ὁποίαν θὰ ἀσκῇ καὶ περὶ ἄλλων σχετικῶν ὡς πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους της; Θὰ τὴν περιορίσωμεν καθ’ ὁλοκληρίαν ἢ θὰ τῆς δώσωμεν κάποιαν ἐλευθερίαν; Τὸ νομοσχέδιον εὑρίσκω ὅτι εἶναι λίαν περιοριστικὸν τῆς ἐννοίας τῆς αὐτοδιοικήσεως τῶν νομῶν. Ὁρίζεται ὁ τρόπος πῶς θὰ γίνωνται οἱ διαγωνισμοί· ὀρθῶς. Ἀλλ’ εἰς αὐτὸν τὸν τρόπον τῆς ἐξετάσεως, δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ καμμίαν ἰδέαν, καμμίαν γνῶσιν ὁ δῆμος, ὁ ὁποῖος εἶναι ὀργανισμὸς αὐτοδιοικούμενος; Νομίζω ὅτι μολονότι εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον εἶναι ὑπεράγαν ὑπερβολικὸς ὁ περιορισμός, πρέπει καὶ οἱ Δῆμοι οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμοποιοῦν τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ὁποίους λαμβάνουν, νὰ ἔχουν καὶ αὐτοὶ κάποιο μέρος εἰς τὸν προσδιορισμόν, ὄχι εἰς τὸν γενικὸν προσδιορισμὸν εἰς τοὺς καθ’ ἕκαστον προσδιορισμούς· καὶ δι’ αὐτὸ λέγετε διὰ διατάγματος δύνανται νὰ ὁρισθοῦν δι’ ὡρισμένους δήμους καὶ κοινότητας προσόντα κ.τ.λ. Αὐτὰ τὰ διατάγματα τὰ θέτει ἡ διοίκησις καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ ὁποία θὰ καθορίσῃ τὸν τρόπον τῶν διαγωνισμῶν, ἢ ἡ ποία θὰ καθορίσῃ τὰ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν διαγωνισμῶν, ὅλα τὰ καθέκαστα, χωρὶς οὐδενὸς ἡ γνώμη νὰ ζητῆται. Ἡ τοιαύτη ἀντίληψις ἀπὸ Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ἐπαγγέλλεται τὴν ἐπέκτασιν τῆς αὐτοδιοικήσεως τῶν Δήμων, τὴν αὐτοδιοίκησιν γενικώτερον, δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ εἶναι ὀρθή. Ἀποδεικνύει μίαν παλαιὰν ἀντίληψιν τῆς συγκεντρώσεως ὅλων εἰς τὴν Διοίκησιν. Δὲν λέγω ὅτι γίνεται διὰ τῆς διοικήσεως τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχομεν, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τὸ συγκεντρωτικὸν ἐκδηλοῦται τόσον ὀξύ, ὥστε δὲν συμβιβάζεται πρὸς τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἔχομεν περὶ ἐπεκτάσεως τῆς αὐτοδιοικήσεως. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ δοθῇ δικαίωμα εἰς τοὺς δήμους νὰ ἔχωσι γνώμην περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ στρατολογηθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι τοὺς ὁποίους αὐτοὶ θὰ χρησιμοποιήσουν διὰ ἔργα τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ σύνταγμα ἐμπιστεύεται εἰς αὐτοὺς καὶ τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦσιν συνεπεία οὐχὶ διορισμοῦ Κυβερνητικοῦ, οὐχὶ ἕλκοντες τὴν ἐξουσίαν των ἀπὸ τὴν διοικητικὴν ἀρχήν, ἀλλ’ ἕλκοντες ταύτην ἐκ τοῦ νόμου. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἐπρότεινα εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ τῶν διαταγμάτων τῶν ἐκδιδομένων ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τοῦ κανονισμοῦ τῆς στρατολογήσεως τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὸν τρόπον τοῦ διορισμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, νὰ τεθῇ ὅτι αὐτὰ τὰ διατάγματα θὰ ἐκδίδονται μετὰ προηγουμένην γνώμην τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου.

§53Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ κάμωμεν σχετικὴν τροπολογίαν.

§54Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Χαίρω διότι εἴμεθα σύμφωνοι, διότι ὑποθέτω ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν δύναται νὰ λάβῃ οὔτε χροιὰν ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν οὔτε οἱανδήποτε ἄλλην χροιάν, ἀλλὰ θὰ...

§55Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι ἂν συνεζητούσαμεν ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, θὰ ἐβλέπατε ὅτι θὰ προέβλεπον αὐτὴν τὴν τροπολογίαν.

§56Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ δέχομαι ὅτι ὄχι τῇ εἰσηγήσει μου τὴν δέχεσθε, ἀλλὰ ἐξ ἰδίας ἀρχῆς.

§57Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ παρακαλέσω τὸν συνάδελφόν μου νὰ δεχθῇ ὅτι σεῖς τὴν ὑπεδείξατε (ἱλαρότης).

§58Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀξίωσιν νὰ μοῦ ἀναγνωρίσετε γνώμας τὰς ὁποίας σεῖς δὲν νομίζετε ὀρθάς, διότι σεῖς θὰ φέρετε τὴν εὐθύνην. Ἀλλ’ εἴμεθα σύμφωνοι, χαίρω δὲ διότι εὑρέθημεν τόσον σύμφωνοι. Ἄλλος περιορισμὸς τῆς ἐννοίας τῆς αὐτοδιοικήσεως ἐπέρχεται καὶ διὰ τῶν καθ’ ἕκαστον ὁριζομένων ὡς πρὸς τὴν πειθαρχικὴν δικαιοδοσίαν τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ὁ δήμαρχος καὶ ἡ Δημοτικὴ ἀρχή. Καίτοι ἐλαχίστην τινὰ ἐξουσίαν παρέχετε εἰς τὸν Δήμαρχον καὶ τοὺς Δημοτικοὺς ἄρχοντας, ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀναγκαία καὶ εἶναι ἀναγκαία καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς διοικήσεως καθὼς καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς δημοτικούς, ἡ ἄσκησις ἐκ μέρους τῶν προϊσταμένων μιᾶς πειθαρχικῆς δικαιοδοσίας, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε σχεδὸν νὰ εἶναι ἄνευ ἐπιρροῆς ἀπέναντι ἐκείνου τοῦ ὁποίου ἀσκεῖται. Ἔχω βεβαίως καὶ ἐγὼ πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν μίαν ἐργασίαν ἀνάλογον πρὸς ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνουν καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, θὰ ἔχουν τὴν ὑψίστην συνείδησιν τῶν καθηκόντων των τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχουν, ἀλλὰ παρὰ ταῦτα δὲν ἔλειψε ποτὲ ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀναγκαία, τόσον εἰς τοὺς διοικητικοὺς ὑπαλλήλους ὅσον καὶ εἰς τοὺς δημοτικούς, διότι πολλάκις καὶ οἱ ἱκανώτεροι ὑπάλληλοι ὑπὸ τὰς διαφόρους περιπετείας εὑρισκόμενοι εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ παρίδωσιν τὸ καθῆκον των. Δὲν ἐννοῶ ὅτι ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ καθὼς καὶ ἡ διοίκησις εἰς τὰς ἀναλόγους περιστάσεις πρέπει ν’ ἀποκτήσουν τοιαύτην ἀρχὴν ὥστε οἱ ὑπάλληλοι νὰ εἶναι ἀνεξάρτητοι. Πάντως ὅμως πρέπει ὁ ὑπάλληλος νὰ εἶναι ἠσφαλισμένος, διότι νομίζω ὅτι μία μείζων δικαιοδοσία θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, ὅπως θὰ ὁμιλήσω καὶ εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον. Πάντως ἀπὸ τοῦδε δηλῶ, ὅτι δὲν ἐννοῶ πειθαρχικὴν δικαιοδοσίαν ἡ ὁποία θὰ συνίσταται εἰς τὸ ὅτι ὁ ὑπάλληλος δύναται ν’ ἀπολέσῃ τὴν θέσιν του. Τοὐναντίον εἶμαι σύμφωνος πρὸς παλαιὰς διατάξεις αἱ ὁποῖαι ἀσφαλίζουν τὴν θέσιν ἀπολύτως τοῦ ὑπαλλήλου. Μία περαιτέρω βάσις τοῦ νομοσχεδίου τὴν ὁποίαν δὲν εὑρίσκω συμβιβαζομένην πρὸς τὰς γενικὰς ἀρχάς, εἶναι ἐκείνη περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησε προηγουμένως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου λαμβάνει τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τὴν θέσιν τῶν διαφόρων ὑπαλλήλων τῶν συνδεομένων ὁπωσδήποτε μὲ τὴν δημοτικὴν ἀρχήν, καθὼς ἐπίσης τὸ ὅτι λαμβάνῃ γενικῶς τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ καὶ τὰ περὶ τῶν κοινοτήτων. Βεβαίως αἱ κοινότητες εἶναι διαφόρου φύσεως καὶ εἶναι δύσκολον διὰ γενικοῦ τινος νόμου νὰ κανονισθῶσι τὰ τῶν ὑπαλλήλων. Εἶναι κοινότητες αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ὑπαλλήλους, ἔχουν ἕνα κλητῆρα, ἔχουν ἕνα γραμματέα καὶ τίποτε ἄλλο. Θὰ ηὐχόμην μάλιστα ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ ἔθετε τὸ ζήτημα κατὰ πόσον εἰς κοινότητας μικρὰς αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν πόρους τίποτε θὰ ἠδύνατο νὰ μετριασθῇ καὶ αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων καὶ νὰ διαρρυθμισθῶσι κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε αἱ μικραί των πρόσοδοι νὰ χρησιμεύουν διὰ νὰ κάμουν ἕνα ἔργον, ἴσως–ἴσως νὰ βγάλουν ἀπὸ τὸν δρόμον των τὰς πέτρας. Δὲν γνωρίζω εἰς τὶ χρησιμεύει ἕνας γραμματεύς. Ἀλλὰ ἐὰν ἐξετάσωμεν τὶ κάμνουν αἱ περισσότεραι κοινότητες, ἐὰν κάμωμεν μίαν ἔρευναν τῶν διαφόρων κοινοτήτων—καὶ ἔχει γίνει ἐπιμελὴς πρὸς τοῦτο ἐργασία παρά τινος τῶν κυρίων ὑπαλλήλων τοῦ κ. Σωτηρίου—θὰ ἴδητε ὅτι πολλαὶ ἐκ τῶν κοινοτήτων τὰ ἐλάχιστα εἰσοδήματα τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰ καταναλίσκουν διὰ τὴν διοίκησιν. Λοιπὸν κατ’ ἀρχὴν νομίζω ὅτι ὁ θεσμὸς αὐτὸς εἶναι ἐπωφελὴς καθ’ ἑαυτόν, ἀλλ’ ὑπὸ ἄλλην διαρρύθμισιν τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπ’ ὄψει καὶ θὰ λάβω ἴσως εὐκαιρίαν νὰ τὴν ἐκθέσω. Λοιπὸν δὲν δύνασθε ἐκεῖ νὰ ὁρίσητε ὅτι θὰ κάμετε μονίμους ὑπαλλήλους.

§59Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀσφαλῶς.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οὔτε μὴ μονίμους.

§61Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ ζητῶ οὔτε μὴ μονίμους, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀναλάβητε, κ. ὑπουργέ, τὴν εὐθύνην νὰ ρυθμίσητε σεῖς διὰ διατάγματος τὶ θὰ γίνεται εἰς τὰς διαφόρους κοινότητας περὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν καὶ τὶ θὰ γίνεται εἰς τὰ διάφορα ἀγαθοεργὰ ἱδρύματα, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τοὺς δήμους ἢ τὰς κοινότητας. Εἶναι καὶ πολὺ καὶ βαρύτατον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖτε. Κάμετε μίαν σχετικὴν μελέτην ἐπὶ τῶν ζητημάτων, διαρρυθμίσατε τὰς ὑπηρεσίας τῶν κοινοτήτων ἀναλόγως τῶν εἰσοδημάτων τὰ ὁποῖα ἔχουν, ἀναλόγως τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν ἔχουν—πολλὰ ἔχετε νὰ ἐξετάσητε—καὶ φέρατε μίαν γενικωτέραν νομοθετικὴν ἐργασίαν ἐδῶ διὰ νὰ ἐπωφεληθῆτε καὶ τῆς γνώμης καὶ τῆς πείρας τῆς Βουλῆς καὶ νὰ κανονίσετε τὰ περὶ τῶν κοινοτήτων γενικῶς ὡς πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον δύνανται καλλίτερον νὰ διοικῶνται καὶ ὡς πρὸς τὰ τῶν διαφόρων κοινωφελῶν ἱδρυμάτων. Δὲν νομίζω ὅτι δύνασθε νὰ πάρετε ἓν οἱονδήποτε κοινωφελὲς ἵδρυμα καὶ νὰ τοῦ εἴπητε: «θά κάμῃς μονίμους τοὺς φαρμακοποιούς, θά κάμῃς μονίμους τοὺς ἰατρούς, θά κάμῃς μονίμους τοὺς ἐπιμελητάς, θά κάμῃς μονίμους τοὺς νοσοκόμους.»

§62Ρ. ΛΙΒΑΘΥΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ ὄχι;

§63Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω ὄχι, κ. Λιβαθυνόπουλε· δὲν λέγω κατ’ ἀρχὴν ὄχι, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἔργον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔλθῃ ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον διὰ νὰ ἀκουσθῶσι καὶ ὅλαι αἱ γνῶμαι τῶν εἰδημόνων, καὶ ἰδιαιτέρως ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἰατρικὰ τοῦ κ. Λιβαθυνοπούλου ὁ ὁποῖος ἄριστα τὰ γνωρίζει καὶ πολλάκις εἰς τὴν Βουλὴν εἴχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ ἀκούσωμεν πραγματικῶς σοβαρὰς γνώμας του ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων. Δὲν ἀποκρούω κατ’ ἀρχήν, ἀλλὰ νὰ ἔλθῃ ἐδῶ. Ἔρχομαι ἐπίσης εἰς ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι, ὡς παρατηρῶ, τὸ ἀκανθωδέστερον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τὸ περὶ τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἀπολυθέντων. Εἶδον μάλιστα ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐγέννησε τὴν ὄρεξιν νὰ γίνῃ τὸ πρᾶγμα ἐκτενέστερον. Καὶ ὁ προλαλήσας κ. συνάδελφος σᾶς εἶπε: «φέρετε ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἐπὶ ἑξάμηνον». Καὶ ὅταν ἕτερος συνάδελφος ἐκ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης τοῦ εἶπε «καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι σήμερον ἓν ἑξάμηνον—διότι ἔληξεν ἤδη τὸ ἑξάμηνον, ὑποθέτω—τὶ θὰ γίνουν;», ἀπήντησε «θὰ μείνουν». Καὶ θὰ ἔχωμεν τοὺς δήμους περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον μὲ διπλοῦς ἢ καὶ τριπλοῦς ὑπαλλήλους καὶ δὲν διαφεύγει κανένα ὅτι συμβαίνει νὰ ὑπάρχῃ μία πληθώρα ὑπαλλήλων ἴσως περισσοτέρων ἀπὸ ὅσοι ἀναγκαιοῦν, ὥστε νὰ προσθέσωμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν διότι ὑπηρέτησαν ἐπὶ ἑξάμηνον· φαντασθῆτε τὶ θὰ γίνουν αὐτὰ τὰ δημοτικὰ καταστήματα! Θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τοὺς ἐγκρίνετε δάνεια, νὰ ἐγκρίνετε δάνεια καὶ εἰς διαφόρους δήμους, διὰ νὰ κτίσουν οἰκήματα εἰς τὰ ὁποῖα νὰ τοποθετοῦν τοὺς ὑπαλλήλους των. Θὰ κερδίσητε ὅμως αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ὅτι δὲν θὰ καταναλίσκουν γραφικὴν ὕλην διότι δὲν θὰ κάμνουν τίποτε. Ἐδῶ ἔχω μίαν σημείωσιν τὴν ὁποίαν μοῦ ἔδωσαν, ὅτι τὸν Αὔγουστον τοῦ 1929 ἀπὸ τὴν προηγουμένην δημοτικὴν ἀρχὴν ἀπελύθησαν 650 ὑπάλληλοι. Τοῦτο σημαίνει ὅτι ἦσαν περιττοὶ οἱ ὑπάλληλοι καὶ ἀπελύθησαν διὰ νὰ μὴ εὑρεθοῦν περιττοὶ ὑπάλληλοι ἀπὸ τὸν διάδοχον. Διότι ἐὰν ἦσαν χρήσιμοι, οὐδένα λόγον θὰ εἶχεν ἡ προηγουμένη δημοτικὴ ἀρχὴ νὰ ἀπολύσῃ αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους, θὰ ἄφηνε τὴν εὐθύνην εἰς τὸν διάδοχον. Ἐὰν λοιπὸν φθάσωμεν εἰς τοῦτο, εἰς τὸ νὰ φέρωμεν ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους πάλιν εἰς τὴν δημαρχίαν, δὲν γνωρίζω ποῦ θὰ καταλήξῃ. Λυποῦμαι ἀληθῶς πολὺ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν πρὸς στιγμὴν ὅτι εὗρον τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθοῦν νὰ ἐξασφαλίσουν ἐργασίαν δι’ αὐτοὺς καὶ πόρον ζωῆς, εἴτε διὰ τὸν ἑαυτόν των εἴτε διὰ τὴν οἰκογένειάν των, ὡς συμβαίνει διὰ πολλοὺς μάλιστα ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων. Ἴσως εἶχε δίκαιον ὁ κ. συνάδελφος ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ἐὰν εἷς κατορθώσῃ νὰ διορίσῃ ἕνα κλητῆρα ἐκτελεῖ μίαν εὐεργεσίαν. Ἀλλά, κύριοι, συντελεῖται ἐν ταὐτῷ καὶ μία σπουδαιοτάτη καταστροφή. Εἶναι ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν διαφορετικῶς περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐξοικονομηθῇ ἡ πληθώρα ἐκείνη νέων, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ εὕρουν στάδιον εἰς τοιαύτην ἐργασίαν, διὰ τὴν ὁποίαν οὔτε αὐτοὶ εἶναι ὑπάλληλοι οὔτε ἡ ἐργασία ἀποδίδεται. Ἀλλὰ εἶναι τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατορθώσωμεν νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὴν στρατιὰν ἐκείνην τῶν ἀνέργων καὶ δὴ τῶν νέων οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν σχετικὴν τινα ἐκπαίδευσιν μὴ ἐπαρκῆ διὰ μίαν καλὴν σταδιοδρομίαν καὶ τὸν κοινωνικόν των βίον. Ἐὰν ἀνοίξωμεν τὴν θύραν αὐτὴν διὰ νὰ εἰσέρχωνται εἰς ὑπηρεσίας εἰς τὰς ὁποίας οὐδὲν θὰ ἔχουν νὰ ἐπιτελέσουν, τότε θὰ ἐπιφέρωμεν μίαν κοινωνικὴν πληγήν. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πῶς θὰ ἐπαναφέρωμεν πλέον τούτους ἀλλὰ πῶς ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου θὰ εἶναι ἡ διόρθωσις ἐνδεχομένης ἀδικίας. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου θίγονται τὰ δικαιώματα τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, χωρὶς οὐδεμία ἀδικία νὰ προβλέπεται ὅτι θὰ ἐπανορθωθῇ. Ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ εἶχε τὸ δικαίωμα κατὰ τὸν νόμον τὸν ἰσχύοντα νὰ παύσῃ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον συμπληρώσει μίαν πενταετίαν. Ἡ ἄσκησις τοῦ δικαιώματος ἐκείνου δὲν ἀποτελεῖ καμμίαν παρανομίαν. Σεῖς ἔρχεσθε τώρα διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας καὶ προσβάλλετε τὸν νόμον ἐκεῖνον καὶ λέγετε, ὅτι «ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατὰ νόμον ἠσκήθη, κακῶς ἠσκήθη· καὶ ἐγὼ ὁ ὁποῖος δύναμαι νὰ κάμω ἄλλον νόμον, κάμω νέον νόμον διὰ νὰ μετατρέψω τὸν προγενέστερον». Τοῦτο κάμετε, ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων προβλέπει καὶ καθορίζει ὅτι ἀπολαύωσιν μονιμότητος μόνον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συνεπλήρωσαν πενταετίαν, καὶ ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ ἀσκοῦσα τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἶχε κατὰ νόμον ἀπέλυσεν ὡρισμένους ὑπαλλήλους. Δὲν δύνασθε κατόπιν σεῖς νὰ εἴπητε ὅτι κακῶς ἀπελύθησαν, διότι τοῦτο λέγετε κάμνοντες ἕνα νέον νόμον. Ἀλλὰ κάνετε καὶ κάτι περί πλέον: διορίζετε διὰ νόμου ὑπαλλήλους εἰς τοὺς δήμους. Δὲν ἔχετε δικαίωμα, κ. ὑπουργέ, νὰ πράξετε τοῦτο· ἂν θέλετε νὰ φυλάξητε τὴν αὐτοδιοίκησιν, ἂν θέλετε νὰ ἀποδείξητε ὅτι πιστεύετε εἰς ταύτην, δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι σεῖς διορίζητε τοὺς ὑπαλλήλους. Διότι πράγματι ἡ Κυβέρνησις διορίζει τοὺς ὑπαλλήλους ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει. Δὲν εἶναι μόνον ὅτι ὑπογράφετε ὡρισμένους διορισμοὺς ὑπαλλήλων ὅτι διορίζετε τούτους ἀλλὰ καὶ ὅτι ἀσκοῦντες, τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὴν ὁποίαν ἀσκεῖτε ὡς κόμμα πλειοψηφοῦν, διορίζετε πάλιν ὑπαλλήλους. Ἐὰν ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἐξεταζόμενον τὸ πρᾶγμα ἠδύνατο νὰ κριθῇ ἀπὸ τὸ συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, θὰ σᾶς ἔλεγεν ὅτι κάμνετε μίαν κατάχρησιν ἐξουσίας, καταχρᾶσθε τῆς ἐξουσίας τῆς νομοθετικῆς τὴν ὁποίαν ἔχετε ὡς Κυβέρνησις καὶ ὡς πλειοψηφοῦν κόμμα καὶ ἐπεμβαίνετε εἰς τὰ δικαιώματα τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς. Διότι σεῖς, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τοῦ νομοσχεδίου διορίζετε ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι νομίμως ἐπαύθησαν, καὶ ἀφ’ ἑνὸς μὲν καταχρᾶσθε τοῦ νόμου ἀφ’ ἑτέρου δὲ καταχρᾶσθε τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἀλλὰ κάμετε καὶ κάτι περὶ πλέον, φαίνεσθε ὑπεράγαν εὐμενεῖς εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τούτους καὶ δημιουργεῖτε μίαν ἀνισότητα μεταξὺ τούτων καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ηὐτύχησαν νὰ μένουν. Διότι τὶ λέγετε κατὰ τὸ νομοσχέδιον σας; ὅτι οἱ ὑπάλληλοι παύονται εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπέπεσαν εἰς ὡρισμένα τινα παραπτώματα κατά τινα ὡρισμένην διαδικασίαν. Δὲν ἐξετάζετε κἂν τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἐπαύθησαν, διὰ τοὺς ὁποίους ἀπελύθησαν, ἀλλὰ λέτε: ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν συμπληρώσαντες τὴν τριετίαν συλλήβδην ἐπανέρχονται καὶ ἂν διὰ τούτους ὑπῆρχε λόγος ἀπολύσεως ἀνάλογος πρὸς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ ὑπῆρχε καὶ δι’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος καίτοι συμπληρώσας τὴν πενταετίαν ἀπελύθη διὰ τὸν αὐτὸν λόγον. Σεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου αἰσθάνεσθε ἰδιαιτέραν τινὰ στοργὴν διὰ τοὺς συμπληρώσαντας τὴν τριετίαν καὶ λέτε: εἴτε καλῶς εἴτε κακῶς ἀπελύθησαν πρέπει νὰ ἐπανέλθουν. Τοὺς ἄλλους τοὺς συμπληρώσαντας πενταετίαν τοὺς θεωρεῖτε καλῶς ἀπολυθέντας, διότι ἐκρίθησαν ἀνεπαρκεῖς· οἱ ὡς ἀνεπαρκεῖς κριθέντες καλῶς ἀπελύθησαν, διότι ἐπαύθησαν σύμφωνα μὲ τὸν νόμον ἐκείνους δὲ οἱ ὁποῖοι εἶχον ὀλιγωτέραν τῶν τριῶν ἐτῶν ὑπηρεσίαν καὶ ἂν ἦσαν ἀνεπαρκεῖς πρέπει νὰ τοὺς ἐπαναφέρωμεν. Καὶ οὕτω πως παραβιάζετε ἀκόμη καὶ μίαν ἄλλην βάσιν τοῦ νομοσχεδίου σας. Τὶ σκοπεῖτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ διὰ τοῦ διαγωνισμοῦ τὸν ὁποῖον δημιουργεῖτε; Θέλετε νὰ ἐκλέξητε τὸ προσωπικὸν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐνῶ εἴχατε εὐκαιρίαν οἱ δῆμοι καὶ αἱ κοινότητες νὰ ἀποκτήσουν ἕνα προσωπικὸν καλὸν καὶ κατάλληλον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν — δὲν λέγω ὅτι τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ δὲν τὸ ὑποστηρίζω, ἐὰν ἦτο δυνατὸν τοῦτο θὰ ἦτο τὸ τέλειον ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωμεν οἱαδήποτε δυνατὰ μέτρα ὥστε τοὺς δημοτικοὺς καὶ κοινοτικοὺς ὑπαλλήλους νὰ τοὺς κάμωμεν, ὅπως εἶναι οἱ ἄλλοι δημόσιοι ὑπάλληλοι— σεῖς συλλήβδην λέτε, ὅτι αὐτοὶ πρέπει νὰ πάνε πίσω, διότι αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι, ὅπως εἶπεν ὁ πρῶτος ἀγορεύσας συνάδελφος, εἶχον τὴν ἐκλογικὴν περιπέτειαν. Ἐθεωρήσατε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ τὸ εἴπω, ὅτι ἀπετέλεσε ἐκλογικὴν περιπέτειαν καὶ ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ὅσοι ἀπελύθησαν πρέπει νὰ ἐπανέλθουν. Δὲν νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ ἐκλογικὴν περιπέτειαν ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ αἱ δημοτικαί. Πρέπει νὰ ἐθισθῶμεν εἰς τὸν πολιτικὸν μας βίον καὶ νὰ θέσωμεν, ὡς ἀρχήν, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητοι πάσης πολιτικῆς ἐπηρείας. Καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διεκήρυξε τοῦτο, ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι οἱ ἀντικαταστήσαντες αὐτὸν ἐνταῦθα δὲν ἐτήρησαν ἀπαρεγκλίτως τὴν ἀρχὴν ταύτην, τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἐκλογὴν Θεσ)νίκης. Δὲν δυνάμεθα κύριοι, νὰ σκεπτώμεθα περὶ αὐτοδιοικήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν αὐτοδιοίκησιν ἐὰν τὰς κοινοτικὰς καὶ δημοτικὰς ἀρχὰς συνδέσωμεν ὅπως δήποτε πρὸς τὴν πολιτικὴν. Αἱ δημοτικαὶ καὶ κοινοτικαὶ ἀρχαὶ ἔχουν ἐξουσίαν τὴν ὁποίαν ἄρχονται ἀπὸ τὸν Λαὸν μὲ δικαιοδοσίαν νὰ ἐπιτελέσωσιν ἔργα ξένα πρὸς τὴν πολιτικήν. Τίνα σκοπὸν λοιπὸν ἔχει νὰ δώσωμεν καὶ εἰς ταύτας πολιτικὴν χροιάν; Οὐδένα λόγον ἔχει, τοὐναντίον γεννᾶται σπουδαιότατον ζήτημα διότι εἶναι ἐνδεχόμενον οἱ δήμαρχοι νὰ εὑρεθῶσιν ἀντίθετοι πρὸς τὰς πολιτικὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ εἶναι ἀντίθετοι ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τὴν Κυβερνητικὴν ἀναλόγως τῶν κυβερνώντων. Δὲν καταδικάζω οὐδένα, ἀλλ’ αἰσθάνομαι ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ὑφίστανται πιέσεις. Ἐὰν λοιπὸν δώσωμεν τοιοῦτον χαρακτῆρα εἰς τοὺς ἄρχοντας τοὺς δημοτικούς, θὰ καταστρέψωμεν τελείως τὴν αὐτοδιοίκησιν. Ἡ Κυβέρνησις, τὸ ἑκάστοτε κυβερνῶν κόμμα, δὲν πρέπει εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ δημοτικὸς ἄρχων εἶναι φίλος του ἢ ἀντίθετος. Εἶναι δημοτικὸς ἄρχων πηγάζων ἐκ τοῦ Λαοῦ, μὲ τὸν ὁποῖον οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει ὁ πολιτικὸς κόσμος. Καὶ λέγω τοῦτο κύριοι διότι τὸ νομοσχέδιον ἐλθὸν πέρυσιν ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογάς, κατὰ τὰς ὁποίας εἰς ὡρισμένους δήμους, καὶ εἰς μεγάλους, ἐξελέχθησαν δημοτικοὶ ἄρχοντες ἀντίθετοι πρὸς τὸ κρατοῦν κόμμα, δὲν γνωρίζω ἂν τοῦτο ἐπηρέασε τὴν Κυβέρνησιν, οὐδὲ θέλω νὰ τὸ εἴπω, ἀλλὰ δυσκόλως θὰ δυνηθῆτε νὰ πείσητε τοὺς φίλους αὐτῶν, ὅτι δὲν προῆλθεν ἐντεῦθεν, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸ ὅ,τι εἶπεν ὁ πρότερον ὁμιλήσας.

§64Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Προγενέστερον εἶναι τὸ νομοσχέδιον. Τὸ ὑπεβάλαμεν ἀκριβῶς διὰ τὰς ἀτασθαλίας τῆς Θεσσαλονίκης.

§65Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, κ. συνάδελφε, δὲν προβλέπει περὶ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, τοὐναντίον ἀποκλείει αὐτούς, διότι προβλέπει περὶ τῶν ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν μετὰ τὴν 1 Σεπτεμβρίου, δηλαδὴ ἀφ’ ὅτου ἀνέλαβον αἱ νέαι δημοτικαὶ ἀρχαί. Λοιπὸν διὰ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους τοὺς ὁποίους σεῖς ὁμιλεῖτε δὲν προβλέπει τὸ νομοσχέδιον δὲν τοὺς εἴχατε κἄν ὑπ’ ὄψιν καὶ σεῖς καὶ ὁ ἕτερος συνάδελφος ὁ ὁποῖος ὡμίλησε, ἐνῷ τόσην ᾐσθάνθη ἀνάγκην συμπαθείας καὶ πρὸς τοὺς ἐπὶ ἑξάμηνον ὑπηρετήσαντας. Ἔχω μίαν σημείωσιν, διὰ τὸν Δῆμον Ἀθηναίων, εἶναι 650.

§66Π. ΦΛΩΡΟΣ. Πόσοι διωρίσθησαν σᾶς παρακαλῶ τώρα;

§67Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ξεύρω. Ἐγὼ δὲν λέγω ὅτι ἐγένετο τοῦτο καλῶς ἢ κακῶς. Ἐγὼ λέγω ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν πρόκειται νὰ προβλέψῃ περὶ ἐκείνων περὶ τῶν ὁποίων εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, οὔτε ὁ ἕτερος κ. συνάδελφος ὁ ὁποῖος ὡμίλησε μὲ πολλὴν συμπάθειαν ὑπὲρ τοῦ συνόλου τῶν ὑπαλλήλων, ἐνῷ ἀκριβῶς ἐκ τοῦ νομοσχεδίου προκύπτει συμπάθεια ὑπὲρ ὡρισμένων προσώπων. Παρὰ τὴν ἀρχὴν ἡ ὁποία τόσον ἐκατηγορήθη, ὅτι δὲν δίδεται καμμία σημασία εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ἔλαβον πρόνοιαν τινὲς οἱ ὁποῖοι ἀφήνουσι νὰ ὑποφαίνεται τοιοῦτόν τι. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένητε εἰς τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας ἔχετε σχετικῶς πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους. Ἀκόμη ἡ συμπάθειά σας ἐκτείνεται κατὰ περίεργον τρόπον, ὥστε νὰ τοὺς κάμετε καὶ ὑπαλλήλους μακροβιωτέρους τῶν ἄλλων ἄλλων συν/δέλφων των. Διότι διὰ τούτους ἐξαιρετικῶς, τοὺς ἀπολυθέντας νομίμως καὶ τοὺς ὁποίους ἐπαναφέρετε παρανόμως οὐσιαστικῶς, ἐκ τῆς ἐπεμβάσεως εἰς δικαιώματα τά ὁποῖα δὲν ἔχετε, τοὺς δίδετε ὅριον ὑπαλληλικοῦ βίου τὸ 70ὸν ἔτος, ἐνῷ δι’ ὅλους τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους ὁρίζεται ὅτι θὰ ζήσουν μόνον μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ 65 ἔτους. Πρὸς τίνα λόγον ἀκόμη παρέχεται καὶ αὐτὸ τὸ ἰδιαίτερον πλεονέκτημα; Τὸ αἰσθάνομαι ὡς εἶδος ἀποζημιώσεως διὰ ψυχικὴν ὀδύνην, περὶ τῆς ὁποίας ὅμως γίνεται λᾶγος εἰς τὸ δικαστήριον. Λέγετε ἀφοῦ σᾶς ἐστερήθησαν ὀλίγαι ἡμέραι σᾶς δίδωμεν νὰ ζήσητε καὶ μέχρι τοῦ 70 ἔτους. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀποτελέσματα μιᾶς ἄλλης βαθυτέρας σκέψεως, βαθυτέρας ἰδέας ἡ ὁποία ὡδήγησε τὰς σκέψεις σας εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Νομίζω ὅτι ἐλέχθη ὅτι εἰδικῶς διὰ τὸν Δῆμον Ἀθηναίων πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα ἐξαιρετικά. Ἀληθῶς κύριοι, ὁ Δῆμος Ἀθηναίων ἀληθῶς λέγω ἀποτελεῖ κἄτι τὶ διακεκριμένον ἀπέναντι τῶν ἄλλων Δήμων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος σχετικῶς πρὸς τὸν Δῆμον Παρισίων. Ὁ κ. συνάδελφος ὁ ὁποῖος ἀνέγνωσεν ὡς ἤκουσα καὶ διάσημον συγγραφέα, ......

§68Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ὑπῆρξα καὶ μαθητής του κ. Πρόεδρε.

§69Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Χαίρω πολύ. Καὶ ἀφοῦ ὑπήρξατε καὶ μαθητής του, θὰ γνωρίζητε ποῖοι εἶναι οἱ διάφοροι ἐξαιρετικοὶ λόγοι καὶ λόγοι πραγματικοί, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ δήμου τῶν Παρισίων καὶ τῶν ἄλλων δήμων. Ἦτο ἡ περίφημος Commune, ἀπὸ τῆς ὁποίας ὡδηγήθη ἡ Γαλλία νὰ εἴπῃ: «δὲν ἀφίνω τὸν δήμαρχον νὰ ἐκλέγεται ἀπὸ τὸν λαόν». Ἐδῶ εὐτυχῶς δὲν ἔχομεν τοιαύτας αἰτίας νὰ σκεφθῶμεν τοιαῦτα περὶ τοῦ δήμου τῶν Ἀθηναίων· ἀλλ’ ἐὰν ἔχετε αἰτίας καὶ θέλετε νὰ φθάσητε εἰς τοῦτο, πρέπει νὰ καταργήσητε τὸν δήμαρχον ὡς ἐκλεγόμενον ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Θὰ εὐχηθῶ νὰ μὴ παρουσιασθῇ τοιαύτη περίστασις, ὥστε νὰ σκεφθῶμεν νά κάμωμεν τὸν δήμαρχον Ἀθηναίων ἀπὸ αἱρετὸν εἰς ὑπάλληλον διοριζόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ Λαός μας δὲν ἔχει τοιαύτας διαθέσεις διὰ νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς τοὺς Κυβερνῶντας τὴν Χώραν νὰ καταργήσωσιν τὴν ἔννοιαν, τὸ περιεχόμενον τοῦ Δήμου Ἀθηναίων. Ἀλλ’ ὁ Δῆμος Ἀθηναίων χρήζει ὡς ἐκ τῆς σπουδαιότητος αὐτοῦ ἰδιαιτέρας προσοχῆς. Ἡ ἰδιαιτέρα προσοχὴ δὲν ἔγκειται εἰς τὸν τρόπον κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ ξαναφορτώσωμεν μερικοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ὁποίους εἶχεν ὁ παλαιὸς καὶ τοὺς ἀπέλυσε. Δὲν εἶναι αὐτὸ, εἶναι νὰ προσέξωμεν ἰδιαιτέρως τὰς ἀνάγκας του καὶ διὰ τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις μεγίστην ἔχει ὑποχρέωσιν, διότι ὁ Δῆμος Ἀθηναίων, ὡς Δῆμος τῆς Πρωτευούσης τοῦ Κράτους, ἐκπληροῖ ἔργον πέραν ἐκείνου διὰ τό ὁποῖον ἔχει ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῶν πολιτῶν ἡ Πρωτεύουσα τοῦ Κράτους. Δὲν ἐκπροσωπεῖ τὸν δῆμον ἁπλῶς, ἀλλ’ ἐκπροσωπεῖ τὸ Κράτος· καὶ διότι ἔχει τοιαῦτα ἰδιαίτερα καθήκοντα ὡς ἐκ τῆς τοιαύτης ἐκπροσωπήσεως τοῦ Κράτους ἔχει καὶ ὑποχρέωσιν πρὸς αὐτὸν ἡ Πολιτεία νὰ τοῦ παράσχῃ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερα τὰ μέσα πρὸς ἐπιτέλεσιν τῶν σκοπῶν. Καὶ φθάνω μέχρι τῆς ἰδέας ὅτι δύναται νὰ τοῦ παράσχῃ τὰ μέσα καὶ ἀκόμη τὰ οἰκονομικὰ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν σκοπῶν διὰ τοὺς ὁποίους ὑπηρετεῖ τὸ Κράτος ὡς πρωτεύουσα τοῦ Κράτους. Καὶ θὰ ἤθελον σχετικῶς πρὸς ταῦτα νὰ συστήσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἰδιαιτέραν μέριμναν λάβῃ περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων ὡς ἐκ τῆς ἐξαιρετικῆς θέσεως τὴν ὁποίαν ἔχει οὗτος μεταξὺ τῶν ἄλλων δήμων τοῦ Κράτους, συνεπεία τῶν ὑποχρεώσεων τὰς ὁποίας ἔχει οὗτος λόγῳ Κρατικῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας εἶναι τεταγμένος νὰ ἱκανοποιήσῃ ὡς ἔχων τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Κράτους. Καὶ ἐὰν λέγω τοῦτο διὰ τὸν δῆμον τῆς πρωτευούσης, δὲν σημαίνει ὅτι θεωρῶ τὴν Κυβέρνησιν ἀδιαφοροῦσαν διὰ τοὺς ἄλλους δήμους καὶ μάλιστα διὰ τοὺς μεγάλους δήμους. Αὐτὸ θὰ ἰσχύσῃ κατ’ ἀνάλογον τρόπον καὶ διὰ τὸν δῆμον Θεσσαλονίκης ὅπου εἶναι ἡ θύρα καὶ ἡ πρωτεύουσα τῆς Μακεδονίας. Εἶναι ἡ πόλις μετὰ τῆς ὁποίας ἐπικοινωνοῦμεν κατὰ πρῶτον καὶ μὲ τοὺς γείτονας μὲ τοὺς ὁποίους συναγωνιζόμεθα εἰς τὸν πολιτισμὸν καὶ οὐχὶ εὐτυχῶς εἰς ἀγῶνας Ἐθνικοὺς, καὶ διότι εἶναι ἐγγὺς ἀκόμη πρὸς τὴν Εὐρώπην καὶ ἀποτελεῖ τρόπον τινα τὴν θύραν ἢ τὸ παράθυρον διὰ τοῦ ὁποίου βλέπουν πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ἐπίσης μεγάλη ἀνάγκη παρίσταται καὶ διὰ τὸν λιμένα Πειραιῶς, διότι εἶναι ὁ πρῶτος λιμὴν τοῦ Κράτους μας. Καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς δήμους ὀφείλει, ὡς ἐκ τῆς ἀποστολῆς τὴν ὁποίαν ἔχουν καὶ τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐκπληροῦν, ὀφείλει τὸ Κράτος μίαν ἰδιαιτέραν προσοχήν. Θὰ συστήσω δὲ μάλιστα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν λάβῃ ἀφορμὴν νὰ ρυθμίσῃ τά πράγματα τῶν δήμων, νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς φορολογίας τῶν δήμων ἐν σχέσει πρὸς τὴν φορολογίαν τοῦ Κράτους ἐπὶ ὡρισμένων ἀντικειμένων καὶ θὰ ἴδῃ ὅτι πολλὰς φορολογικὰς πηγάς, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των ἀνήκουσιν εἰς τὸν Δῆμον, καρποῦται καταχρηστικῶς τὸ Κράτος. Εἶναι ἀνάγκη τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ρυθμισθῇ καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ καθορισθῇ τὸ σύνολον τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τοὺς δήμους καὶ νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ἵνα τὸ καταναλίσκουν διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ἐπιτακτικάς, τὰς ὁποίας ἔχουν. Πρέπει ἰδιαζόντως νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ δήμου. Ἡ ρύθμισις δὲ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Δήμου θὰ γίνῃ διὰ καταλλήλου νομοθεσίας καὶ ἐξετάσεως τῶν διαφόρων νομοθετικῶν πηγῶν. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ρυθμίσεως τοῦ δασμολογίου τοῦ δημοτικοῦ, διότι ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν δήμους πράγματι ἐκπληροῦντας τὸν σκοπόν των, θὰ τοὺς ἔχωμεν μόνον ἐὰν δώσωμεν εἰς αὐτοὺς ἐπαρκῆ οἰκονομικά. Ἅμα εἰς τοὺς δημοτικοὺς ἄρχοντας ἐμφυσήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τὸ αἴσθημα ὅτι αὐτοὶ εἶναι πράγματι οἱ διοικοῦντες τοὺς δήμους καὶ ὅτι ἡ διοίκησις αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ διοικήσεως, θὰ ἐξαρτᾶται καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπ’ αὐτούς, θὰ ἔχωμεν πραγματικοὺς δήμους. Τὸ αἴσθημα τὸ ὁποῖον γεννᾶται εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχάς, ὅτι ὁ νομάρχης δύναται σήμερον εἴτε νὰ περιορίσῃ τὴν διοίκησιν, κατὰ τοῦτο τοῦ δήμου καὶ ἐν γένει νὰ περιορίσῃ τὴν ἐλευθερίαν, ἐπιδρᾷ ἀπὸ διπλῆς ἀπόψεως κακῶς, τοὺς μέν, τοὺς ἔχοντας ἔφεσιν ὅπως ἐκτελέσουν τὸ καθῆκόν τους, φέρει εἰς μίαν πείσμονα ἀντίδρασιν ἀπέναντι τοῦ νομάρχου καὶ ἔρις ἀναπτύσσεται μεταξύ των, ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας εἶναι ἡ καταστροφὴ τῶν δήμων καὶ τῶν κοινοτήτων, διότι τοῦτο συμβαίνει καὶ εἰς τὰς κοινότητας. Ἐκεῖ δὲ ὅπου δὲν ἀναπτύσσεται τοιοῦτον πεῖσμα, ἀναπτύσσεται ἡ νωχέλεια ἐκ μέρους τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι λέγουν «δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάνωμεν τίποτα, διότι ὁ νομάρχης εἶναι ἀντιθέτου πολιτικῆς, εἶναι ἐχθρός μας καὶ δὲν μᾶς ἀφίνει νὰ κάνωμεν τίποτε». Καὶ εἰς τοῦτο σᾶς συνιστῶ, κ. ὑπουργέ, ὅτι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ στρέψητε τὴν προσοχήν σας, νὰ καταστήσετε ὅσον τὸ δυνατὸν τοὺς δήμους ἀνεξαρτήτους ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν ἀπὸ τοὺς νομάρχας καὶ τοὺς Γενικοὺς Διοικητάς. Ἕν μόνον δικαίωμα νὰ ἔχουν οἱ νομάρχαι: νὰ ἐπιβλέπουν ἵνα ἐκτελῆται ὁ νόμος, πέραν δὲ τούτου νὰ μὴ ἔχουν οὐδὲν δικαίωμα. Ἔχω ἀκόμη νὰ σᾶς εἴπω νὰ ἐξασφαλίσητε τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς παύσεως, εἴτε τῶν κοινοτικῶν συμβούλων, εἴτε τῶν δημάρχων παρὰ τῆς διοικήσεως, εἴτε παρὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἴτε παρὰ τοῦ νομάρχου, εἴτε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Θὰ ἴδητε ἂν ἀνασκοπήσητε τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου σας ὅτι πολλάκις ἐξεδηλώθη ἡ κατηγορία αὐτή. Βεβαίως θὰ μοῦ εἴπῃ τις: μὰ τὶ θέλετε; αὐτοὺς νὰ τοὺς ἀφήσω ἀνεξελέγκτους; Δύνασθε νὰ εὕρητε ἄλλο μέσον ἐκτελέσεως τῶν καθηκόντων, διότι βέβαια θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν δυσχέρειαν καὶ διὰ τοὺς δημοτικοὺς ἄρχοντας νὰ μὴ δύνασθε νὰ φθάσητε εἰς τὸ νὰ ἀσκήσητε τὸ δικαίωμά σας ἂν θέλετε τὴν ἀπόλυσιν. Κύριε ὑπουργέ, μὴ θίγετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου οὔτε τοὺς κειμένους νόμους, οὔτε τὴν αὐτοδιοίκησιν, καὶ μὴ ἀφίνετε νὰ δειχθῇ κατεύθυνσις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲ θέλω νὰ ὑποθέσω ὅτι ἔχει, νὰ προστατεύσῃ ὡρισμένα πρόσωπα ἐναντίον τοῦ ἄρχοντος τοῦ ἐκλεγέντος παρὰ τοῦ λαοῦ. Εὑρίσκετε ἀναγκαῖον νὰ παράσχητε ἀνακούφισίν τινά; εὑρέτε ἄλλο μέσον νὰ παράσχητε ἀνακούφισιν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους. Ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω λ. χ. ὅτι θὰ δύνασθε εἰς τὸν διαγωνισμὸν νὰ τοὺς δίδετε μίαν προτίμησιν. Διατὶ τάχα οἱ νέοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν πρέπει νὰ ὑποστοῦν τὸν διαγωνισμὸν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι νομίμως ἐξῆλθον διατὶ νὰ μὴ ὑποστοῦν ἕνα νέον διαγωνισμόν; Ἂς ὑποστοῦν καὶ αὐτοὶ διαγωνισμὸν καὶ δώσατε μίαν προτίμησιν, δὲν δύνασθε ὅμως ποτὲ νὰ τοὺς ἐπαναφέρητε διὰ τοῦ νόμου, καθ’ ὃ νομίμως ἀπολυθέντας ἐπαναλαμβάνω, καὶ νὰ τοὺς κατατάξητε ὡς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους. Τί νομίζετε ὅτι θὰ κάμητε; Εἶναι σὰν νὰ τοὺς λέγητε: πηγαίνετε καὶ ἂν δὲν ἔχετε καμμίαν ἐργασίαν νὰ κάμητε, κάθεσθε, δὲν πειράζει. Ποῖον νομίζετε ὅτι τιμωρεῖτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Τὸν δήμαρχον; Τιμωρεῖτε τὸν λαὸν καὶ ὄχι τὸν δήμαρχον. Τιμωρεῖτε τόν λαόν, διότι ὁ λαὸς θὰ τοὺς πληρώσῃ καὶ τόν διορισθέντα καὶ τὸν ἤδη ἐπανερχόμενον κατὰ τὸ διάταγμα· καὶ δὴ εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν φωνάζομεν δι’ οἰκονομίας εἰς τὴν ἐποχὴν αὐτὴν ἐπιβαρύνομεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ δήμου, τὰ ὁποῖα εἶναι μὲν ἓν ἰδιαίτερον ταμεῖον, ἀλλὰ πάντως ἀντλεῖ ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος φορολογεῖται. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω ἀκόμη πόση ἀκηδία ὑπάρχει εἰς τὸν δημοτικὸν πλοῦτον. Δὲν εἶναι μόνον ἡ διάταξις αὐτή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπαναφέρετε ὑπαλλήλους ἀχρήστους, ὄχι ὑποκειμενικῶς ἀλλ’ ἀντικειμενικῶς, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἔχουν τὶ νὰ κάμουν, ἀλλ’ ἔχετε καὶ ἄλλην τινὰ διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ συμπληρώσαντες μίαν 10ετῆ ὑπηρεσίαν ὑπάλληλοι λαμβάνουν σύνταξιν. Τὶ θὰ γίνῃ μὲ αὐτούς; Τὶ θὰ κάμωμεν μὲ αὐτὴν τὴν εὐκολίαν τῆς παροχῆς ἀμοιβῶν; Ἐσκέφθητε καθόλου ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πληρώνει αὐτὰς τὰς ἀμοιβάς, τὰς ὁποίας ἡμεῖς μὲ τόσον ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν παρέχομεν; Δὲν εἶναι τοῦτο ἐλαφρᾷ τῇ συνειδήσῃ διάθεσις τοῦ δημοτικοῦ πλούτου, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἕνας πλοῦτος τοῦ λαοῦ; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνοίγωμεν χίλιες δύο ὀπὲς διὰ νὰ ρέῃ τὸ χρῆμα εἰς τοὺς διαφόρους, τοὺς ἀξίους πάσης συμπαθείας κατ’ ἐμέ, ἀλλὰ ἀναμένοντας ἀπὸ μίαν μεμονωμένην πηγὴν καὶ αὐτὴν εὑρισκομένην εἰς μίαν τόσον στενόχωρον κατάστασιν, τὴν ὁποίαν πάντες αἰσθανόμεθα; Νομίζω, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι οὔτε ἡ σπουδὴ μετὰ τῆς ὁποίας εἰσήχθη καὶ ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δικαιολογεῖται ἐκ τῶν περιστάσεων, οὔτε τὸ περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας, εἰς τὰς ὁποίας ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχετε πρὸ παντὸς ὑποχρέωσιν καὶ καθῆκον νὰ στραφῆτε. Δὲν ἀντιτίθεμαι ποσῶς εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἀπὸ πάσης αὐθαιρεσίας τῶν προϊσταμένων των: ἂν δὲν ἐμφυσήσωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν πεποίθησιν ὅτι οἱ νόμοι τοῦ Κράτους τοὺς προστατεύουν κατὰ πάσης αὐθαιρεσίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ὑπαλλήλους χρηστούς, ἱκανοὺς καὶ ἐργαζομένους. Καὶ ἐφ’ ὅσον σεῖς τοῦτο πράττετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, σᾶς συγχαίρω, ἀλλὰ πρέπει νὰ θέσητε τὰ ὅρια μεταξὺ τῆς προστασίας τοῦ ὑπαλλήλου καὶ τῆς συμπαθείας ὑπὲρ ὡρισμένων προσώπων, διὰ τῆς ὁποίας καὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ δήμου καταστρέφονται, καὶ ἡ διοίκησις αὐτὴ τοῦ δήμου καταστρέφεται, διότι δὲν ἐργάζονται, διότι δὲν ἀπασχολοῦνται. Εὕρετε ἄλλο μέσον προστασίας, ἂν νομίζετε ὅτι εἶναι ἄξιον ἰδιαιτέρας τινὸς προστασίας. Ἂν γενικωτέρα κατάστασις δικαιολογῇ ὅτι εἶναι ἀδικηθέντες, εὕρετε ἄλλο μέσον προστασίας.

§70Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ν’ ἀπολυθοῦν οἱ νεοδιορισθέντες.

§71Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ λύσις τὴν ὁποίαν τόσον προφανῶς ηὕρατε, κ. συνάδελφε, μὲ ἀναγκάζει νὰ εἴπω, καίτοι δὲν εἶχον τοιοῦτον σκοπόν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητῆτε νὰ μονοπωλήσητε ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος, ὅ,τι δικαιοῦνται ὅλοι οἱ πολῖται. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διαρκῶς ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν διοικεῖ ἓν κόμμα καὶ γεννᾶ τὴν ἰδέαν ἀκόμη δι’ αὐτούς, ὅτι ἐννοεῖτε νὰ θιχθῇ τίποτε, τὸ ὁποῖον προῆλθεν ἐκ τοῦ κόμματος ἐκείνου, ἔστω καὶ ὅταν ἀσκεῖται νομικὸν δικαίωμα ἀπὸ τὸ ἄλλο. Θὰ ἀναπτύξητε παρὰ τῇ κοινωνίᾳ ἀντίθεσιν, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε μετὰ πόσης τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπῶ μεγάλης ἐπιμονῆς καὶ μετὰ πόσης ἀφοσιώσεως προσπαθεῖ νὰ ἐξουδετερώσῃ. Δὲν ἤθελα νὰ κάμω χρῆσιν τούτου, ἀλλὰ προκληθεὶς τὸ λέγω. Μὴ θέλετε νὰ ἀφίνετε νὰ ἐννοεῖται ὅτι πέραν αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει τίποτε. Μὴ θέλετε νὰ εἴπητε ὅτι πέραν αὐτῶν δὲν ὑπάρχει τίποτε, διότι θὰ δημιουργήσητε διαστάσεις νέας, θὰ ἐπαναφέρετε ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν νὰ ξεχάσωμεν καὶ θὰ ἀνοίξετε ἕνα ἀγῶνα ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι ἀγὼν ζωῆς, ὅταν κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν ζητεῖτε, ὅλοι ὅσοι ἀνήκουν εἰς μίαν ἄλλην ἀντίθετον μερίδα νὰ μὴ εὕρουν οὐδεμίαν θέσιν, ὅπου νὰ προσφέρουν καὶ αὐτοὶ τὰς ἐργασίας των, ὄχι μόνον διὰ νὰ ἔχουν ἕνα πόρον ζωῆς, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ δύνανται καὶ αὐτοὶ νὰ συντελέσουν ὡς πολῖται ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι εἰς τὴν διαχείρισιν εἴτε τοῦ Κράτους εἴτε τοῦ δήμου. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ μελετήσῃ καὶ θὰ σκεφθῇ βαθύτερον ἐπὶ ὅσων εἶπον διὰ τὴν προσβολὴν ἡ ὁποία γίνεται καὶ εἰς τοὺς νόμους καὶ εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῶν δήμων.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§73Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, παρὰ τὴν συνήθειαν, τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἔχει, νὰ περιορίζῃ ἐντὸς ὡρισμένου πλαισίου τὴν συζήτησιν, ἐπεξέτεινε αὐτὴν σήμερον καὶ πέραν τοῦ πλαισίου τούτου. Διότι δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τὰ ἀντικείμενα τὰ θιγόμενα διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐξετάθη καὶ πέραν τούτων εἰς ζητήματα ἄλλα, ὅπως εἶναι τὸ ζήτημα τῆς διαρρυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων, τὸ ζήτημα τῆς ἀσκήσεως τῆς ἐποπτείας καὶ ἐλέγχου καὶ ἐπὶ τῆς κατωτέρας βαθμίδος τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἄλλων τινῶν. Μόλον ὅτι ἡ τάξις τῆς συζητήσεως ἀπαιτεῖ νὰ χωρισθοῦν πλήρως τὰ ζητήματα καὶ νὰ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὰ ἀφορῶντα τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, πρὶν εἰσέλθω εἰς αὐτό, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς μερικὰς σκέψεις καὶ γνώμας, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ὑπὸ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Καὶ πρῶτον εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων δὲν εἶναι βέβαια εἰς τὴν κατάστασιν ἐκείνην, ἡ ὁποία θὰ ἐπέσυρε τὸν ἔπαινον παντός. Ἀπὸ τὸ σημεῖον ὅμως τοῦτο μέχρι τῆς ταχείας ἐπανορθώσεως τῆς καταστάσεως, ἡ ἀπόστασις εἶναι πολὺ μεγάλη. Χρειάζετε χρόνος μακρὸς καὶ μελέτη. Ὥστε δὲν μοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ δώσω τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν μὲ παρεκάλεσαν νὰ δώσω, ὅτι ταχέως θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων. Τὰ οἰκονομικὰ τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων εἶναι στενώτατα συνυφασμένα μὲ τὰ δημόσια οἰκονομικά, τόσον, ὥστε ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Κράτος διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς ἀφ’ ὑψηλῆς σκοπιᾶς, νὰ ἐποπτεύσῃ τὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Συμφωνῶ ὅτι τὸ δημοτικὸν δασμολόγιον δὲν ἀνταποκρίνεται πλήρως πρὸς τὴν σημερινὴν κατάστασιν καὶ εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ἀνακοινώσω ὅτι ἐπὶ τοῦ δασμολογίου τούτου εὗρον μελέτην παλαιότερον ἀρξαμένην τὴν ὁποίαν ἐξακολουθῶ. Πράγματι δέ, μεμονωμένη μελέτη τῶν δημοτικῶν δασμολογίων, χωρὶς νὰ συνδυασθῇ πρὸς τὴν γενικὴν δημοσιονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους καὶ πρὸς τὴν ὅλην φορολογικὴν πολιτικὴν δὲν θὰ ἦτο προωρισμένη νὰ καρποφορήσῃ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ἐξ ἄλλου, κ. βουλευταί, ὅτι πολλὰ δημοτικὰ ἔσοδα ἔχουν περιέλθῃ εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλὰ θὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ τὰς δικαιολογίας τὰς ὑπαρχούσας διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῶν δημοτικῶν ἐσόδων ἀπὸ τὸ Κράτος. Δυσκολίας τὰς ὁποίας καὶ ὁ ἴδιος θὰ ἀνεγνώρισεν ὅτε ἦτο ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§74Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα διὰ τὴν τάσιν ἡ ὁποία ὑπάρχει.

§75Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ, δὲν ἀκούομεν τίποτα.

§76Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀλλὰ θά σᾶς ἐρωτήσω; Ἐντὸς μιᾶς διετίας εἶναι δυνατὸν χωρὶς τακτοποίησιν τῶν δημοτικῶν οἰκονομικῶν, πρᾶγμα δυσχερέστατον ὡς καὶ σεῖς γνωρίζετε, νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν τακτοποίησιν τῶν οἰκονομικῶν τῶν δήμων; Ἐὰν αὐτὴ ἡ διετία εἶναι ἀρκετὴ διά μίαν Κυβέρνησιν ἰσχυράν, ὑπενθυμίζω καὶ μίαν ἄλλην διετίαν κατὰ τὴν ὁποίαν ἦτο ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρά.

§77Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν διετέλεσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, παρὰ μόνον 8 μῆνας.

§78Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω οὔτε ἕνα μῆνα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἂν ἐγὼ διετέλεσα ἕνα μῆνα ἢ σεῖς διετελέσατε 8 μῆνας.

§79Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη τῆς ὁποίας διετέλεσα μέλος, διήρκησε 8 μήνας. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ὑπῆρχον βαρύτατα οἰκονομικὰ ζητήματα πρὸς λύσιν.

§80Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὁμιλῶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἀλλὰ περὶ ἄλλης διετίας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ τάσις ὑπῆρχεν ἀναμφισβητήτως εἰς ὅλους. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ν’ ἀναμείνῃ ἐπ’ ὀλίγον χρονικὸν διάστημα, ὅτε θὰ μοὶ δοθῇ ἡ εὐκαιρία εἰσηγούμενος γενικωτέρας τροποποιήσεις τοῦ νόμου περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων. Πάντως καὶ προκαταβολικῶς δὲν θὰ συμφωνήσω μαζί σας εἰς τὴν ἄρσιν πάσης ἐποπτείας ἐπὶ τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων.

§81Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπα ἐποπτείαν, ἀλλ’ εἶπον μὴ ἀνάμιξιν εἰς τὴν διαχείρισιν.

§82Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἴπατε νὰ ἐξασκῆται ἔλεγχος προληπτικός, ἀλλὰ νὰ μὴ ἀναμιγνύεται...

§83Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἢ ἐγὼ κακῶς ἐξεφράσθην ἢ σεῖς κακῶς μὲ ἐννοήσατε. Ἐγὼ εἶπα ὅτι δὲν θέλω τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ν’ ἀναμιγνύεται εἰς τὴν διαχείρισιν. Τὴν θέλω αὐστηρῶς ἐποπτεύουσαν διὰ τὴν παράβασιν τῶν νόμων. Δὲν ἔχετε δὲ ὑπ’ ὄψει σας τὸν δημοτικὸν νόμον, καθ’ ὃν ὁ νομάρχης ἔχει τὸ δικαίωμα εἰς τον προϋπολογισμὸν νά προσθέτῃ δαπάνας τὰς ὁποίας οἱ δῆμοι καὶ αἱ κοινότητες δὲν τὰς θεωροῦν ἀναγκαίας. Ἔχει τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ τὸ κάμῃ.

§84Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι ὄχι.

§85Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι ὑποχρεωμένος ἐκ τοῦ νόμου.

§86Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρόκειται περὶ τῶν ὑποχρεωτικῶν εἰσφορῶν καὶ ἄλλων κεφαλαίων. Ἄς ἀφήσωμεν νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα ὅταν θὰ εἶναι κατάλληλος ἡ στιγμή.

§87Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ θέλω τὸν νομάρχην, τὴν ἀνωτάτην ἀρχὴν, ἐποπτεύοντα ἁπλῶς διὰ τὴν τήρησιν τῶν νόμων, οὐχὶ δὲ ἀναμιγνυόμενον εἰς τὴν διαχείρησιν. Τότε μόνον θὰ ἔχωμεν πραγματικὴν καὶ οὐχὶ νεκρὰν αὐτοδιοίκησιν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχομεν.

§88Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ διΐσταμαι πρὸ ὑμᾶς εἰς τοῦτο, ὅτι ἤθελα νὰ χωρίσω τὴν θεωρητικὴν σκέψιν περὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως ἀπὸ τὴν πραγματικὴν ἄποψιν αὐτῆς. Ὑπάρχουν δῆμοι καὶ κοινότητες, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀδύνατον ἄνευ τοιαύτης κηδεμονίας νὰ προχωρήσουν, εἶναι ἀδύνατον νὰ τὰς ἀποκόψωμεν ἐντελῶς ἀπὸ τὴν κηδεμονίαν αὐτήν. Ἴσως ἕνας μετριασμὸς θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ.

§89Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μία τάσις ὑπάρχει....

§90Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκτὸς τῆς συζητήσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἀντικείμενον συζητήσεως ἄλλης στιγμῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσω ἀδιαμαρτύρητον καὶ τὴν παρατήρησιν, δὲν λέγω τὴν μομφήν, ὅτι διὰ τοὺς μεγάλους δήμους, πρὸς τοὺς ὁποίους ἔπρεπε νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τοὺς δήμους Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης, δὲν ἐπράχθη ὅ,τι ἔπρεπε νὰ πραχθῇ.

§91Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἐξῄρεσα τὸν δῆμον Ἀθηνῶν ὄχι ὡς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τί πρέπει νὰ κάμῃ ἀλλὰ λόγῳ τῆς ἰδιαζούσης συνθέσεως τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ δῆμος Ἀθηνῶν, καὶ εἶπα, ὅτι καὶ αὐτὸς καὶ οἱ ἄλλοι δῆμοι οἱ μεγάλοι δικαίως ἀξιοῦν ἰδιαιτέρας προστασίας.

§92Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ὑπόδειξις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκτελέσῃ ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἐνέχει τὴν ἔννοιαν, ὅτι δὲν ἐξετέλεσε τὰς ὑποχρεώσεις της. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφέρω, ὅτι καὶ δάνεια πρὸς τοὺς δήμους ἔδωκε καὶ ἐπιχορηγήσεις κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ ἔργα δημοτικὰ τὰ ὁποῖα ἐξ ἀδυναμίας τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθοῦν, ἀνέλαβεν καὶ ἐξετέλεσεν ἡ Κυβέρνησις. Ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ μέρους τῶν δήμων αὐτῶν οὔτε πόρρωθεν νὰ διατυπωθῇ τὸ παράπονον, ὅτι δὲν ἐπράχθη τι ὑπὲρ αὐτῶν. Ἐπράχθη μάλιστα περισσότερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἴσως ἐπέτρεπον αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τοῦ Κράτους, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔπραξεν ὑπὲρ ἄλλων δήμων καὶ κοινοτήτων αἱ ὁποῖαι δικαιοῦνται ἴσως μερίμνης ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν οὐδὲ πόρρωθεν νὰ διατυπωθῇ παράπονον διὰ τοὺς δήμους αὐτούς. Μετὰ τὰς γενικὰς αὐτὰς ἀπαντήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον νὰ κάμω εἰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἔρχομαι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀκολουθῶν τὴν σειράν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Καὶ πρῶτον μὲν, τὰ συγχαρητήριά του πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, τὰ ὁποῖα τελευτῶν τὸν λόγον του ἀπηύθυνε τὰ μειώνει κάπως ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἀρχόμενος τοῦ λόγου του ἔκαμε σχετικῶς πρὸς τὸ νομοσχέδιον εἰπὼν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν τίθεται τὸ πρῶτον ἡ ἀρχὴ τῆς μονιμότητος τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων. Τοῦτο εἶναι βεβαίως ἀκριβὲς διότι ἡ μονιμότης ἔχει τεθῆ διὰ τοῦ κώδικος περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων. Ἀλλ’ ἡ ἁπλῆ καθιέρωσις τῆς ἀρχῆς τῆς μονιμότητος συνοδεύεται ἀπὸ τὸν κώδικα περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων, μὲ ὅρους, οἱ ὁποῖοι κάθε ἄλλο παρὰ τὸν ὑπάλληλον ὑποστηρίζουν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν εἶναι ἔργον πρωτοβουλίας τοῦ ὑποστηρίζοντος αὐτὸ τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀλλ’ ἐργασία ἐπιμεμελημένη ἀληθῶς προγενεστέρας ἐποχῆς. Ἡ εἰσαγωγὴ του ὀφείλεται εἰς τον ἀξιότιμον πολιτευτὴν Κερκύρας κ. Ζαβιτζιᾶνον. Ἐγὼ δὲν ἔκαμα τίποτε ἄλλο, παρὰ μερικὰς τροποποιήσεις αἱ ὁποῖαι ἐνεδεικνύοντο ἐκ τῆς συστηματικῆς μελέτης τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν τῆς καταθέσεως τοῦ νομοσχεδίου μέχρι σήμερον. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον εἶναι σπουδαῖον ἀπὸ πολλὰς ἀπόψεις, διότι τὴν θεωρητικὴν ἀρχὴν τῆς μονιμότητος τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ὁ νόμος περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων διασφαλίζει κατὰ τρόπον πλέον ἢ ἐπαρκῆ. Καὶ δὲν κάμνει μόνον τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, προνοεῖ καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς στρατολογίας τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς προαγωγῆς των καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀσκήσεως τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐπ’ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἀκόμη προνοεῖ καὶ περὶ τῆς συντάξεως αὐτῶν καὶ περὶ τοῦ κανονισμοῦ αὐτῆς καὶ οὕτως ἀποτελεῖ κώδικα διὰ τοὺς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους, κώδικα ἐμπνευσμένον ἀπὸ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τῆς ἀντιστοίχου ἐργασίας διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Ἐλπίζω μετ’ ὀλίγας ἡμέρας νὰ εὑρεθῶ εἰς θέσιν νὰ τὸν εἰσαγάγω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τὸν νόμον περὶ καταστάσεως τῶν κρατικῶν ὑπαλλήλων. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἁπλῶς ἐπανάληψις τῆς ἀρχῆς τῆς μονιμότητος τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ κῶδιξ λύων ὅλα τὰ ζητήματα, θεσμοθετῶν ἐπὶ πάντων τῶν κυρίων θεμάτων τῶν ἀναγομένων εἰς δημοτικὰς ὑπαλληλικὰς σχέσεις καὶ τὴν ὑπαλληλικὴν αὐτῶν κατάστασιν. Περαιτέρω ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος παρετήρησεν ὅτι ὁ διαγωνισμὸς εἶναι κατὰ βάσιν ὀρθός, ἀλλ’ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐρωτῶνται καὶ οἱ δῆμοι διὰ τὴν ἀναγραφὴν τῶν προσόντων τῶν διαγωνιζομένων καὶ τῶν λοιπῶν ὅρων εἰς τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδοθῇ. Ἐπειδὴ πρῶτος ἀνεκίνησεν τὸ ζήτημα, εἶμαι διατεθειμένος νὰ τῷ ἀπονείμω τὸ πτυχίον τῆς εὑρεσιτεχνίας καὶ νὰ δηλώσω ὅτι ἀποδέχομαι τὴν σύστασιν αὐτὴν ὑπὸ τὸν ἑξῆς περιορισμόν. Ὑπάρχει ἡ ἕνωσις τῶν δήμων καὶ ἡ ἕνωσις αὐτὴ ἡ ὁποία ἐργάζεται θὰ μποροῦσε νὰ πῇ κανεὶς πολὺ καλά, μελετᾷ γενικῶς τὰ ζητήματα, καὶ θὰ ἦτο εὐκταῖον νὰ ζητήσωμεν τὴν γνώμην τῆς ἑνώσεως τῶν δήμων προκειμένου νὰ ἐκδώσωμεν διάταγμα μὲ τοὺς γενικωτάτους ὅρους τῆς εἰσαγωγῆς τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων εἰς τὴν δημοτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ὄχι ἑκάστοτε νὰ προσφεύγωμεν εἰς ἕκαστον δῆμον καὶ νὰ ζητῶμεν διὰ τοὺς γραμματεῖς καὶ λογιστὰς τὴν γνωμοδότησιν τῶν δήμων καὶ κάθε τόσον νὰ ἐκδίδωμεν ἕνα διάταγμα. Βεβαίως ὅμως εἰς τὰς περιπτώσεις εἰς τὰς ὁποίας πρόκειται περὶ εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶμαι ἕτοιμος νὰ εἴπω ποῖαι θὰ ἦσαν αἱ εἰδικαὶ αὗται ὑπηρεσίαι, εἰς τὰς περιπτώσεις αὐτὰς θὰ ἦτο εὐκταῖον, καὶ δέχομαι τὴν τροποποίησιν αὐτήν, νὰ ἐρωτᾶται προηγουμένως ὁ δῆμος.

§93Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Οἱ Δῆμοι ἀποτελοῦν ὀργανισμοὺς διαφόρους ὁ ἕνας ἀπὸ τὸν ἄλλον καὶ ἰδίως ὑπάρχει κἄποια διαφορὰ μεταξὺ τῶν μεγάλων δήμων ἀπὸ τοὺς μικρούς.

§94Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ τῶν δήμων. Πρόκειται περὶ τοῦ πῶς θὰ διορισθῇ ἕνας γραφεύς, λογιστὴς ἢ ἕνας ταμίας. Σᾶς εἶπα ὅτι ἀποδέχομαι, ὅπου ὑπάρχουν εἰδικαὶ ὑπηρεσίαι τὰς ὁποίας δὲν μπορῶ νὰ ἐξετάσω αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ ἐρωτᾶται ὁ κάθε δῆμος. Ἀλλὰ γενικῶς πῶς θὰ διορίζεται μία δακτυλογράφος, ἕνας γραφεύς, ἕνας λογιστής, ἕνας ταμίας, δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ἐρωτᾶται κάθε δῆμος χωριστά.

§95Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὰς γενικὰς γραμμὰς θὰ τὰς καθορίσῃ ἡ ἕνωσις τῶν δήμων.

§96Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ διατυπώσω κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὴν τροποποίησιν. Δὲν θὰ μὲ εὕρετε ὅμως σύμφωνον ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς διαρρυθμίσεως τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας. Ἡ διαρρύθμισις τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, ὅπως ἀναγράφεται εἰς τὸ νομοσχέδιον καλῶς ἀναγράφεται, δίδονται δὲ τὰ πλεονεκτήματα τῆς τοιαύτης ἐξουσίας καὶ εἰς τὸν δήμαρχον καὶ εἰς τὴν δημαρχιακὴν ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον· δὲν γίνεται δὲ καμμία ἀπολύτως ἀνάμιξις οἱασδήποτε κρατικῆς ἐξουσίας, εἰ μὴ μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δίωξιν διὰ τὴν ὁποίαν ἤδη ἔχει ἐκ τοῦ νόμου ἡ διοικητικὴ ἀρχή. Ἀλλὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς ποινῆς τὴν κάμνει σύμφωνα μὲ τὸ νομοσχέδιον ἢ ὁ δήμαρχος ἢ ἡ δημαρχιακὴ ἐπιτροπὴ ἢ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον. Διὰ νὰ περιφρουρήσωμεν δὲ τοὺς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους κατὰ πάσης αὐθαιρεσίας τῶν ἀρχῶν τούτων, διὰ τοῦτο θεσπίζομεν τὴν προσφυγὴν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Ἄς δώσωμεν ἂν θέλετε, εἰς τὸν δήμαρχον νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα δύο προστίμων, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ τοῦ δώσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς προσωρινῆς παύσεως.

§97Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν τὸ θέλω καὶ ἐγὼ αὐτό· θὰ μοῦ εἶναι πολὺ δυσάρεστον νὰ βλέπω τὸν ὑπάλληλον νὰ στερῆται τοῦ μισθοῦ του.

§98Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡμιλήσατε ἀκολούθως, κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ψέγοντας τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν ὁποίαν δύναται διὰ διατάγματος νὰ ἐπεκταθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου εἰς τὰ ἀγαθοεργὰ ἱδρύματα τὰ ὁποῖα ἔχουσιν δημοτικὴν χροιὰν ὡς ἐπίσης καὶ εἰς τὰς κοινότητας. Ὁμολογῶ, ὅτι ἡ παρεμβολὴ τῆς διατάξεως αὐτῆς μὲ ἀπησχόλησεν ὄχι ὀλίγον, διότι εὑρισκόμην μεταξὺ ἀφ’ ἑνὸς τῆς σκέψεως, ὅτι καὶ οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ πρέπῃ νὰ προστατευθοῦν, διότι καὶ αὐτοὶ ἀφιέρωσαν τὴν ζωήν τους ὁλόκληρον εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτὴν καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ παραμείνουν ἀνυπεράσπιστοι καὶ ἐκτεθειμένοι εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ πρώτου τυχόντος δημοτικοῦ ἄρχοντος, ἀλλὰ δὲν εἶμαι παρεσκευασμένος ὥστε νὰ ξεύρω ὑπὸ ποίους ὅρους θὰ πρέπει νὰ ἀπονεμηθῇ αὐτὸ τὸ προνόμιον τῆς μονιμότητος καὶ εἰς τοὺς τοιούτους ὑπαλλήλους Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ στερήσω τῆς ἐλπίδος τοὺς ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦν νὰ παραμένουν, ὅσοι τυχὸν παραμένουν, εἰς τὰ ἀγαθοεργὰ ἱδρύματα, ὅτι δὲν θὰ ἀποκοπῇ κάθε ἐλπὶς ὅτι θὰ παραμείνουν. Ἠθέλησα λοιπὸν νὰ ἀκολουθήσω μίαν μέσην ὁδόν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λύσω τὸ ζήτημα ἀμέσως διὰ τοῦ νόμου, ὅπως μὲ ἐπίεζον οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Δὲν ἦτο δυνατὸν ἐξ ἄλλου νὰ εἴπω πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους ὅλων τῶν ἀγαθοεργῶν ἱδρυμάτων, ὅτι γίνεσθε ἀμέσως μόνιμα οὔτε κἂν ἦτο δυνατὸν νὰ τοὺς παραπέμψω εἰς μέλλον ἀόριστον. Νομίζω δὲ ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῶν κοινοτήτων, ὅτι συνεφωνήσατε καὶ σεῖς, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ μέτρον προστασίας τῶν κοινοτικῶν ὑπαλλήλων. Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἐκάμετε, ὅτι ὑπάρχουν κοινότητες, εἰς τὰς ὁποίας ἐξαντλοῦνται τὰ κοινοτικὰ ἔσοδα μὲ τὸν διορισμὸν ἑνὸς κλητῆρος ἢ ἑνὸς γραμματέως, δύναται νὰ εἶναι ὀρθή. Καὶ βέβαια δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὐτή, ἀλλὰ ὅπως θὰ ἴδετε, τὸ νομοσχέδιον δὲν πρόκειται νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ εὐεργέτημα εἰς ὅλας τὰς κοινότητας. Ἀλλ’ ὑπάρχουν κοινότητες, ὅπως συνωμολογήσατε καὶ σεῖς, αἱ ὁποῖαι λόγῳ τοῦ πληθυσμοῦ ἔχουν ἀνάγκην νὰ ἔχουν μόνιμον προσωπικόν, διότι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν νὰ μονιμοποιήσωμεν τὸν κλητῆρα ἢ καὶ οἱονδήποτε ἄλλον. Θὰ σᾶς ἔλεγα δὲ ὅτι ἕνας γραμματεὺς πολλάκις ἀποτελεῖ τὸ σύνολον τῆς κοινοτικῆς ὑπηρεσίας καὶ δράσεως καὶ παίζει σημαίνοντα ρόλον ἰδίως λόγῳ τῶν ἀνατεθειμένων αὐτῷ πολλαπλῶν καθηκόντων. Πολλάκις μάλιστα ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος τὸν γραμματέα στρατολογεῖ μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι συγκεντρώνουν τὰς περισσοτέρας συμπαθείας καὶ καταντᾷ ὁ γραμματεὺς νὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συγκεντρώνει ὅλας τὰς δάφνας μορφώσεως τῆς τοπικῆς ἀκαδημίας. Δὲν πρόκειται, λοιπόν, νὰ καθορίσω ποῖαι εἶναι αἱ κατηγορίαι τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ ἡ θέσπισις τῆς διατάξεως αὐτῆς δὲν εἶναι ἔργον πρωτοβούλου σκέψεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶναι ἀξίωσις, θὰ ἔλεγον, τῶν κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνουν περὶ τῶν κοινοτικῶν ὑπαλλήλων καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπιμένουν ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἀπὸ τοῦδε νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα εἰς τὸν νόμον αὐτόν. Δὲν ἠθέλησα ὅμως νὰ λύσω τὸ ζήτημα ἀμέσως, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ ἀμέσως, ἀλλὰ ἠρκέσθην εἰς αὐτό. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι σπεύδουν εἰς ἔκδοσιν διαταγμάτων καὶ νόμων καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι ἐπὶ ἕνα μῆνα ἤδη δὲν εἰσήγαγον κανένα καινούργιον νομοσχέδιον καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ ἤδη κατατεθειμένα νομοσχέδια ὑποβάλλω εἰς λεπτομερῆ βάσανον, θὰ πείσουν τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι δὲν θὰ σπεύσω εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν διαταγμάτων, ἐὰν δὲν πεισθῶ, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἔκδοσίς των. Δὲν θά εἶχα ἐν πάσῃ περιπτώσει καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις αὐτὴ προκειμένου νὰ εἰσηγηθῶ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων, ὥστε θὰ μοῦ ἐδίδετο ἡ εὐκαιρία νὰ ὁμιλήσω ἐκεῖ.

§99Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς ἐτόνισα σχετικῶς πρὸς αὐτοὺς εἶναι ὅτι δὲν νομίζω ὀρθὸν νὰ ἀναλάβετε σεῖς τὴν εὐθύνην τῆς ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος τούτου, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν βαρεῖαν δι’ ἡμᾶς εὐθύνην. Ὅπως τὸ γνωρίζετε, δύνασθε νὰ θέσετε γενικάς τινας ἀρχὰς καὶ ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ ἐδῶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§100Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ τοὺς πάψουν ὅλους.

§101Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι ἓξ μῆνας τώρα ἐκεῖ· πῶς θὰ τοὺς πάψουν;

§102Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω, καὶ θὰ ἔλθω μάλιστα ἀμέσως εἰς τὴν ἀπάντησιν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον κατετέθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ εἰς τὰ 1928 ....

§103Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Εἶχε κατατεθῆ προηγουμένως καὶ ἀπὸ τὸν κ. Γκότση.

§104Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν)... εἰς ἐποχὴν δηλαδὴ ἐντελῶς ἀνύποπτον. Αἱ ἐκλογαὶ τῆς 1ης Σεπτεμβρίου εἶναι ἀληθές, ὅτι ἔδωσαν ἀφορμὴν τῆς ἐναγραφῆς τοῦ ἄρθρου 60. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔχει πάντοτε τὴν ἰδέαν, ὅτι εἰς τὰ ἔργα της ἡ Κυβέρνησις προβαίνει ὠθουμένη ἐκ λόγων συμπαθείας καὶ συμφερόντων κομματικῶν.

§105Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν τὸ ἐξεδήλωσα ποτὲ αὐτὸ.

§106Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ εἴπατε καὶ σήμερον. Ὅπως ἐπίσης ἐνασεμνίζεται ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νὰ ἐπαναλαμβάνῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις στηριζομένη εἰς τὴν μεγάλην της πλειοψηφίαν καταδυναστεύει τὸ δίκαιον καὶ τὸ στραγγαλίζει.

§107Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶπα τέτοια πράγματα.

§108Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν τὸ εἴπατε τόσο χρωματισμένα, ἀλλὰ τὸ εἴπατε καὶ χθές, ὅταν ὡμιλήσατε διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου 3587 ὅπου εἴπατε, ὅτι θὰ τὸ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις διότι ἔχει τὴν δύναμιν.

§109Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅταν ἐκφράζω τὰς ἰδέας μου, νομίζω ὅτι πρέπει καὶ σεῖς νὰ τὰς ἀκούετε ὡς ἰδέας μου καὶ ὅταν λέγω, ὅτι δὲν θὰ κατισχύσουν αἱ ἰδέαι μου διότι σεῖς ἔχετε τὴν πλειοψηφίαν, δὲν κάμω τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ διαπιστώνω μίαν πραγματικὴν κατάστασιν.

§110Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ σήμερον ἀκόμη ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἐκάματε ἀποδεικνύει...

§111Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ὁ στραγγαλισμὸς αὐτὸς γιατὶ νὰ μὴ γίνεται τῶν δύο ἢ τριῶν δημαρχιακῶν ἐπιτροπῶν, ἀλλὰ νὰ γίνεται ἀπὸ τὰς δυὸ ἢ τρεῖς ἐπιτροπὰς ἐναντίον χιλιάδων ἀνθρώπων;

§112Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀλλὰ ἂς ἐξετάσωμεν διατὶ ἐμπῆκε τὸ ἄρθρον 60 καὶ ποῖος ἤρξατο χειρῶν ἀδίκων. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπεν, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ θεωροῦμεν τὰς κοινοτικὰς ἐκλογὰς ὡς πεδίον κομματικῶν ἀγώνων. Ἀλλὰ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἐντόνως μάλιστα, ὄχι μόνον διετύπωσεν ἀλλὰ καὶ ἐφήρμοσεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Διότι ἐνῷ εἶχεν ὄχι τὴν πιθανότητα, ἀλλὰ τὴν βεβαιότητα, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τὰς πόλεις ἐκείνας διὰ τὰς ὁποίας γίνεται ἡ ἔρις αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ εἰς τὰς ὁποίας εἶχε τὴν πλειοψηφίαν νὰ ἔχῃ ἰδικήν της τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν, δὲν τὸ ἔκαμε· ὄχι μόνον δὲ δὲν τὸ ἔπραξεν ἀλλὰ εἶδεν τὸ πλῆθος τῶν ἐκλογέων νὰ βαδίζῃ εἰς τὴν ἐκλογήν, μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι εἴς τινα σημεῖα τὴν ἐκλογὴν θὰ τὴν ἔχανε.

§113Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Θὰ τὴν χάνατε.

§114Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν μᾶς ἐνδιέφερε, κ. Μαντᾶ, ἂν θὰ τὴν χάναμε, διότι εἴχαμε τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπε νὰ μείνουν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ἀνεπηρέαστοι. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς στάσεώς της ἀπεμάκρυνε πᾶσαν κομματικὴν χροιὰν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς αὐτάς, ἐνῶ ἡ Κυβέρνησις δι’ ὅλης τῆς πολιτείας της ἀπέδειξεν ὅτι οὐδένα ἀντίπαλόν της ἔθιξε, καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι κανεὶς δὲν ἔθιξε ἐπὶ τῶν ἡμερῶν της οὐδένα ἀπὸ τοὺς πολιτικούς της, ἀντιπάλους, ἀλλὰ καὶ ἐχρησιμοποιήθησαν καὶ χρησιμοποιοῦνται κατὰ σύστημα καὶ ὑπάρχουν καὶ νομάρχαι ἀκόμη εἰς ἐμπιστευτικὰς θέσεις οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως.

§115Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Θὰ τοὺς παύσετε.

§116Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἠξεύρω τὶ θὰ κάνωμεν δι’ αὐτό. Ἀλλ’ ἠξεύρω τοῦτο ὅτι μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν ἠμποροῦν νὰ λέγουν οἱ πολιτικοί μας ἀντίπαλοι ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἄγεται ἀπὸ λόγους κομματικούς.

§117Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ νομίζετε ὅτι ἔχετε νομάρχας ἀνήκοντας εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα.

§118Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διαγράφω τὴν φράσιν περὶ νομαρχῶν διὰ νὰ μὴ ἀνοίξω νέαν συζήτησιν. Ἀλλὰ ἀναμφισβητήτως ὑπάρχουν ὑπάλληλοι κατέχοντες ἀνωτάτας θέσις, τοὺς ὁποίους οὐδεὶς ἐζημίωσεν, ὁ δὲ ὁμιλῶν αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν θὰ ἤθελε νὰ τὸ ἀναφέρῃ, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ περιαυτολογία, ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τὸν φέρει νὰ εἰπῇ, ὅτι καὶ ὡς ἀνώτερος ὑπάλληλος καὶ ὡς διευθύνας ἄλλοτε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ ἄλλα ὑπουργεῖα εἰς στιγμὰς αἱ ὁποῖαι ἦσαν ὄχι ὁμαλαί, οὐδένα ποτὲ ἀντίπαλον ἠθέλησε νὰ θίξῃ. Ἐνῶ λοιπὸν ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος συνεφώνησεν ὅτι αἱ δημοτικαὶ καὶ κοινοτικαὶ ἐκλογαὶ θὰ ἦσαν ἀπηλλαγμέναι πάσης χροιᾶς κομματικῆς, τὴν προτεραίαν τῆς ἐκλογῆς ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων ἐλησμόνησεν ὅτι δὲν ἦτο ἐκλεκτὸς ὡρισμένης μερίδος, ἀλλ’ ὁ ἐκλεκτὸς τῆς μερίδος ἀνηκούσης εἰς τὸ κόμμα τὸ κυβερνῶν σήμερον, καὶ ἀπέλυσεν μὲ δύο–τρεῖς μονοκονδυλιές ἑκατοντάδας ὑπαλλήλων. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, νὰ μοῦ εἴπητε, ἂν ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔδωσε κομματικὴν χροιὰν εἰς τὰ πράγματα τὰ κομματικὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἦτο ἡ Κυβέρνησις ἢ ἂν τοῦτο ἔπραξε ὁ σημερινὸς δήμαρχος Ἀθηναίων. Θὰ ὁμολογήσετε ἐπίσης, ὅτι ἐξηκολούθουν νὰ ὑπάρχουν ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα, μέχρι τῆς ἐκλογῆς τῆς 1ης 7)βρίου, ὑπάλληλοι ἀνήκοντες εἰς ἀντίπαλον πολιτικὸν στρατόπεδον οἱ ὁποῖοι οὐδόλως ἐθίγησαν. Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς τάξεως τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων τοὺς ὁποίους ἀπέλυσε καὶ τοῦτο διότι γνωρίζω ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν καὶ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ ἦσαν πρόσωπα ἀπαραίτητα διὰ τὸν δῆμον: Θέλω ν’ ἀναφέρω, πρὸς τιμὴν τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων, ὅτι δι’ ἅπαν τὸ προσωπικὸν αὐτὸ ἠκολούθησε στάσιν προσήκουσαν. Τοὺς ἀπεζημίωσεν. Ἀλλ’ ἐὰν ἤθελε νὰ τηρήσῃ τὴν αὐτὴν στάσιν καὶ ἀπέναντι καὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων, ἂν ἤθελε ν’ ἀρθῇ ὑπεράνω τῶν πολιτικῶν κομματισμῶν, ὑπὲρ τοὺς ὁποίους ἔπρεπε ν’ ἀρθῇ, διότι εἰδικώτατα διὰ τὰς Ἀθήνας δὲν ἦτο κομματικὴ ἡ ἐκλογή, ἂν ἤθελε νὰ ἀρθῇ ὑπεράνω τῶν πολιτικῶν ὑπολογισμῶν, λέγω, ἔπρεπε τόσον τοὺς παλαιοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ὁποίους ἐπρόκειτο ν’ ἀπολύσῃ, ὅσον καὶ τοὺς νέους τοὺς ὁποίους ἐπρόκειτο νὰ διορίσῃ, νὰ τοὺς βάλλῃ ὑπὸ ἐξέτασιν. Καὶ αἰρόμενος τότε ὑπεράνω τῶν κομματικῶν ἀπόψεων νὰ εἴπῃ: Θέλω νὰ δώσω εἰς τὸν δῆμον ἱκανοὺς ὑπαλλήλους, ἐλέγχων ἐκείνους τοὺς ὁποίους θέλω νὰ εἰσέλθουν καὶ εἰσάγων ἀνθρώπινον ὑλικὸν εἰς τὴν δημαρχίαν ἱκανὸν καὶ ἄξιον τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Δὲν ἔπραξεν ὅμως τοῦτο. Τὴν ὑστεραίαν τῆς ἐκλογῆς ἀπέλυσεν τοὺς πολιτικούς του ἀντιπάλους καὶ εἰσήγαγεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἦσαν πολιτικοί του φίλοι.

§119Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Τὸ ἴδιο κάνετε καὶ σεῖς.

§120Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν θέλομεν νὰ ἐπαναφέρωμεν ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους. Ἂν ἠθέλαμεν νὰ ἐπαναφέρωμεν ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, θὰ ἐπανεφέραμεν τὰς ἑκατοντάδας τῶν ἐκτάκτων.

§121Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ὑπῆρχον 360 ἔκτακτοι ὑπάλληλοι. Τώρα δὲν ὑπάρχει οὐδείς.

§122Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Τὸ βεβαιεῖτε ἐπισήμως; Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ ὑπευθύνως ὅτι ἔκτακτοι ὑπάλληλοι εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων σήμερον ὑπηρετοῦν 540. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ζητήσετε πληροφορίας.

§123Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Οὐδεὶς ὑπάρχει, ὑπῆρχον μόνον οἱ 360 οἱ ὁποῖοι εἶχον διορισθῆ ἐπὶ Πάτση.

§124Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος «τὶ καταμαρτυρεῖτε κατὰ τοῦ δημάρχου ἀφοῦ δὲν ἔκανε τίποτε ἄλλο παρὰ ν’ ἀσκήσῃ δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἶχε ἐκ τῆς νομοθεσίας;» Καὶ ποῖος εἶπεν ὅτι παρενόμησεν ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων ἀπολύσας τοὺς ὑπαλλήλους; Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ν’ ἄρωμεν τὴν ἀδικίαν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν· ὅτι δὲ εἶναι τραυματισμὸς τοῦ δικαίου αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔκαμε ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀμφισβητηθῇ. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι ἂν ἤθελε νὰ προασπίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου Ἀθηναίων καὶ νὰ εὕρῃ ὑπαλλήλους ἱκανοὺς νὰ ἐκτελέσουν τὸ πρόγραμμα τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἄλλη ἦτο ἡ ὁδός, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε ν’ ἀκολουθήσῃ, ἡ ὁδὸς τῆς ἐκκαθαρίσεως, καὶ δὲν θὰ εὕρισκε οἱανδήποτε κυβέρνησιν ἀντίθετον. Ἄν λοιπὸν θελήσωμεν νὰ μὴ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, δὲν θὰ δώσωμεν τὴν κύρωσιν εἰς τὴν πολιτικὴν ἀρχὴν ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ πρέπει νὰ εἶναι ἀπηλλαγμέναι πολιτικῆς χροιᾶς. Θὰ ἔμενεν δὲ ἁπλῶς ἀκαδημαϊκὸν ἀνάγνωσμα ἡ ἀπόφασις ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου νὰ παύσουν νὰ ἔχουν πολιτικὴν χροιὰν αἱ δημοτικαὶ καὶ κοινοτικαὶ ἐκλογαί. Ὁ δῆμος Ἀθηναίων, ὀργανῶν τὰς ὑπηρεσίας του καὶ κρίνων ὅτι ὡρισμένοι ὑπάλληλοι εἶναι ἀνεπαρκεῖς, εἶχε ὅλων τὰ μέσα νὰ κρίνῃ ἂν εἶναι ὑπηρεσιακῶς ἀνεπαρκεῖς καὶ νὰ τοὺς ἀπομακρύνῃ, εἶχε ὅλα τὰ μέσα νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόλυσιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι περιττοί. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως ἡ Κυβέρνησις θυσιάζουσα εἰδικὰς ἀρχὰς εἰς ἀορίστους γενικότητας περὶ αὐτοδιοικήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θυσιάσῃ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα ὑπηρέτησαν εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων. Οὐδὲ εἶναι μόνον οἱ δῆμοι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διότι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι δήμαρχοι, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσι εἰς τὸ Κυβερνητικὸν κόμμα, οἱ ὁποῖοι ἔπαυσαν ὑπαλλήλους καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν σκληρὰν ἀνάγκην νὰ πάρουν ἐκείνους τοὺς ὁποίους εἶχον ἀντιπάλους των κατὰ τὰς ἐκλογάς. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος: ὅτι ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν δι’ ἀνικανότητα ἢ διὰ πειθαρχικὸν παράπτωμα δὲν πρέπει νὰ ἐπανέλθωσιν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ποία εἶναι ἡ ἐγγύησις ἐκείνη, ἡ ὁποία μᾶς πείθει ὅτι πράγματι ἦσαν ἀνεπαρκεῖς οἱ ἀπολυθέντες; καὶ ποία εἶναι ἡ ἐγγύησις ἡ ὁποία μᾶς πείθει ὅτι τὰ πειθαρχικὰ παραπτώματα ἐκρίθησαν δικαίως;

§125Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σεῖς θὰ τὰ ἐξετάσητε ὅλα αὐτὰ; Ὑπὸ κηδεμονίαν θὰ τοὺς βάλλετε;

§126Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θέλω, αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν νὰ τοὺς θέσω ὑπὸ νέαν κρίσιν, θέλω νὰ τοὺς θέσω ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν, θέλω νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ δημοτικὸς ὑπάλληλος τῆς προσφυγῆς εἰς Συμβούλιον Ἐπικρατείας. Ἐὰν ἀφήσω τὸν ὑπάλληλον, τὸν παυθέντα δι’ ἀνεπάρκειαν ἢ διὰ πειθαρχικὸν παράπτωμα, νὰ κριθῇ ἀπὸ τὸν παύσαντα, δὲν θὰ τοῦ δώσω τὸ μέσον νὰ ἀναγνωρισθῇ τὸ δίκαιόν του καὶ ἡ περίφημος μονιμότης τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἡ περίφημος ἀρχὴ διὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ τόσας δεκαετηρίδας ἐπάλαισεν ὁ πολιτικὸς κόσμος θὰ κατήντα γράμμα κενόν. Ἐὰν μοῦ εὑρίσκατε μίαν διατύπωσιν ἡ ὁποία νὰ διευκολύνῃ τὸν σκοπόν, εὐχαρίστως θὰ τὴν δεχθῶ. Εἶναι ἀνάγκη, κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, νὰ κριθοῦν δικαίως, δὲν θὰ κριθοῦν ἀπὸ ἐμὲ ὅπως εἴπατε. Δὲν ἔχει καμμίαν ἀνάμιξιν ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν εἰς τὴν κρίσιν περὶ ἐπαρκείας ἢ μὴ τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων Κριταὶ εἶναι ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων, ἡ δημαρχιακὴ ἐπιτροπή, τὸ δημοτικὸν συμβούλιον. Αὐτοὶ θὰ κρίνουν τοὺς ἀπολυθέντας ὑπὸ τῶν ἰδίων ὑπαλλήλους; Βεβαιῶ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποβλέπει πρὸς ὡρισμένα πρόσωπα, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εὑρέθη εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἀντιταχθῇ κατὰ πάσης τροπολογίας, ἡ ὁποία θὰ θελήσῃ νὰ περιορίσῃ τὴν τριετίαν ποὺ ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον. Καθ’ ἣν στιγμὴν σᾶς κάμω τὴν δήλωσιν αὐτήν, καθ’ ἣν στιγμὴν διὰ τὴν δήλωσιν αὐτήν, ὁ ἥμισυς ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων παραμένει ἐκτὸς ἐπαναφορᾶς, δὲν θὰ μπορεῖτε νὰ μοῦ εἰπῆτε, ὅτι κάμνω ἐπιλογὴν προσώπων καὶ συνεπάθησα περισσότερον τὰ μὲν καὶ ἔμεινα ἀδιάφορος ἀπέναντι τῶν δέ. Δι’ αὐτὸ ἐπέμενα καί θὰ ἐπιμένω εἰς τὴν παραμονὴν τῆς διατάξεως μὲν τὴν τριετῆ ὑπηρεσίαν.

§127Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἑξάμηνος νὰ τεθῇ. Θὰ ὑποβάλλωμεν πρότασιν δι’ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας νὰ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτοῦ.

§128Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διὰ τῆς διατάξεως θὰ ἐπανέλθωσιν ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μίαν τριετίαν κατεῖχον θέσεις ὀργανικάς, οἱ ὁποῖοι ὄντως ἀπελύθησαν τῆς ὑπηρεσίας καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ περάσωσιν πάλιν ὑπὸ τὰ Κλαυδιανὰ δίκρανα τῆς σημερινῆς δημοτικῆς ἀρχῆς. Συμφωνῶ, ὅτι πρέπει νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις περὶ τοῦ 70στοῦ ἔτους. Ὁμολογῶ ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν. Ἐὰν ὑπάρχει κίνδυνος ὁ ἐξερχόμενος νὰ μὴ πάρῃ σύνταξιν, ἔχομεν διάταξιν ἡ ὁποία ἐπιτρέπει νὰ παραμείνωσιν οἱ ὑπερήλικες οὗτοι περισσότερον χρονικὸν διάστημα. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι καὶ τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα διετύπωσε ὁ κ. Δήμαρχος Ἀθηναίων εἰς ἐπιστολὴν δημοσιευθεῖσαν εἰς τὸν «Ἡμερήσιον Τύπον» εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμα. Ὁ κ. Δήμαρχος Ἀθηναίων διετύπωσε διπλοῦν παράπονον καὶ διπλῆν κατηγορίαν. Τὸ παράπονον ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ὑποσχεθεῖ τὴν ἐνίσχυσίν του εἰς τὸν Δῆμον, ἀλλὰ τὰ ἀνώτατα ὄργανα καὶ ἂς τὸ εἴπω καθαρὰ οἱ ὑπουργοὶ παρεμποδίζουν τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποσχέσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὸ πρᾶγμα ἀναφέρεται κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὸ ἄρθρον 60. Τὸν κ. Δήμαρχον Ἀθηναίων καὶ τὸν γενικόν του γραμματέα εἶδα τρὶς διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἡ πρότασις των ἦτο νὰ ἀποζημιωθοῦν οἱ ἀπολυθέντες ὑπάλληλοι, τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ ἐπαναφορά. Τὸ νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις ἤδη εἶναι ἀναγνώρισις ὅτι διεπράχθη ἀδίκημα. Ἐζήτησαν τὴν τροποποίησιν ὡρισμένων διατάξεων. Τὰς τροποποιήσεις ταύτας κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπεδέχθην. Ἔχω δὲ καὶ ἐπιστολὴν τοῦ γενικοῦ γραμματέως, ὁ ὁποῖος μοῦ ἐκφράζει τὰς εὐχαριστίας του διὰ τὴν ἀποδοχὴν τῶν τροποποιήσεων αὐτῶν. Δὲν εἶναι δίκαιον τὸ παράπονον ἐπίσης διὰ τὴν πυροσβεστικὴν ὑπηρεσίαν διότι καὶ ἐπὶ τούτου τοῦ ἐδήλωσα, ὅτι πρὶν προέλθω εἰς ἀποφάσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς πυροσβεστικῆς ὑπηρεσίας, εἶμαι πρόθυμος νὰ ἀκούσω, καὶ θὰ ἀκούσω, τὰς ἀπόψεις τῶν Δήμων καὶ αὐτοῦ. Πῶς προδικάζει, χωρὶς προηγουμένως νὰ συζητήσωμεν τὸ πρᾶγμα; ἢ νὰ εἰσαγάγω πρὸς ψήφισιν τὸ νομοσχέδιον; Τὸ νομοσχέδιον τῆς πυροσβεστικῆς ὑπηρεσίας τὸ ἐσταμάτησα. Καὶ τὸ ἐσταμάτησα, ὄχι διότι νομίζω ὅτι οἱ Δῆμοι εἶναι ὥριμοι νὰ κάμουν μελέτας διὰ τὴν πυροσβεστικὴν ὑπηρεσίαν; Διότι διστάζω νὰ παραδεχθῶ ὅτι ὑπάρχει κανεὶς εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ ὁποῖος μπορεῖ νὰ μᾶς κάνῃ ὁριστικὴν μελέτην διὰ τὴν πυροσβεστικὴν ὑπηρεσίαν. Δὲν δύναται ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ νὰ ὑπολογίζει ἐπὶ τῆς ἀναγνωρίσεως ἀρχῶν αἱ ὁποῖαι ἀντίκεινται ἀπολύτως καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τὴν κύρωσιν ἠθικῶν ἀρχῶν οἷα εἶναι ἡ ἐπαναφορὰ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν. Θὰ παρακαλέσω, ἐὰν φυσικὰ ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν εἶχεν νὰ λεχθῇ τίποτε, θὰ παρακαλέσω, τοὐλάχιστον τοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐκτεθῶμεν εἰς γενικότητας, ἀλλὰ νὰ ἀρχίσωμεν τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§129Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ὁμιλήσωμεν καὶ πάλιν.

§130Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂς προχωρήσωμεν κατ’ ἄρθρον. Ἄλλωστε ὅλη ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ διὰ τὸ ἄρθρον 60, τὰ ἄλλα δὲν θὰ συναντήσουν καμμίαν ἀντίδρασιν. Ἂς εἰσέλθωμεν λοιπὸν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κανονισμοῦ πρέπει νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ ὅσοι ἔχουν ἀντίρρησιν ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου ἄρθρου ἂς λάβουν τὸν λόγον. Λοιπὸν τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Λιβαθινόπουλος.

§132Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου λέγει τὰ ἑξῆς. (ἀναγινώσκει). Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου τούτου ἐξαιροῦνται τῆς μονιμότητος οἱ γενικοὶ γραμματεῖς καὶ ὁ πρῶτος γραμματεύς. Ὅπως ξέρετε ὅμως εἰς τοὺς δήμους οἱ ὁποῖοι ἔχουν κατοίκους κάτω τῶν 20.000 κατοίκων ἕνας εἶναι μπέης ὁ γραμματεὺς ἕνας γραμματεὺς οὔτε γενικὸς οὔτε εἰδικός. Θέλετε λοιπὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὐδεμία συνοχὴ εἰς τοὺς εὐλογημένους αὐτοὺς δήμους, παρὰ ὅταν θὰ φύγῃ ὁ Μαστρογιάννης νὰ φεύγουν καὶ τὰ κοπέλλια του; Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει αὐτὸ τὸ ζήτημα νὰ μὴ φεύγουν καὶ ὅλα τὰ κοπέλλια μαζὶ νὰ μένῃ καὶ κάποιος ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ τὴν συνοχὴν αὐτοῦ τοῦ εὐλογημένου δήμου. Θὰ πρέπει λοιπὸν νὰ ληφθῇ πρόνοια διὰ τοὺς δήμους αὐτούς. Ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν πολλοὶ γραμματεῖς ἂς φεύγει ὁ πρῶτος καὶ ὁ δεύτερος γραμματεὺς καὶ νὰ μένῃ ὁ τρίτος, ἀλλ’ εἰς τοὺς δήμους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἕνα καὶ μόνον γραμματέα θὰ ἔπρεπε νὰ παραμένῃ οὗτος τοὐλάχιστον διὰ τὴν συνοχὴν τοῦ δήμου. Ἐπ’ αὐτοῦ ἤθελον νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην σας κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§133Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅταν ἔλθῃ τὸ δεύτερον ἄρθρον θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Θὰ ἤθελον ὅμως κ. Πρόεδρε νὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφον νὰ ἀφίσῃ νὰ τοῦ ἀπαντήσω εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον καὶ νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς τοὺς κ. κ. ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων διότι ἂν κάθε βουλευτὴς ζητεῖ τὴν γνώμην μου εἰς ἓν ἕκαστον τῶν ἄρθρων τότε δὲν θὰ τελειώσωμε ποτέ.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτζιάνος.

§135Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐγὼ ἤμην εἰσηγητὴς τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου ὡς ἐκ τῆς ἁπλῆς ἀναγνώσεως, θέλετε παρατηρήσει. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀποτελεῖ πλήρη καταστατικὸν χάρτην τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων καὶ εἰσάγονται διὰ πρώτην φορὰν ἀρχαὶ αἱ ὁποῖαι ἐκ τῆς κοινῆς συνειδήσεως ὑποδεικνύονται ἀπὸ μακροῦ καὶ ἦσαν ἐπιβεβλημμέναι. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θίγει τὰς ἀπολύτους ἀρχὰς τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἀλλὰ θὰ ἀναγνωρίσητε ὅλα.

§136Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐφ’ ὅσον τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι εἰσάγεται ἡ αὐτοδιοίκησις δὲν σημαίνει ὅτι θὰ ἀφεθοῦν ἀπολύτως ἐλεύθεροι οἱ δῆμοι Διότι πῶς θὰ ὀργανωθοῦν; πάντως διὰ νόμου θὰ ὀργανωθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις.

§137Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀφοῦ θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ ἴδιον συμπέρασμα διατὶ μὲ διακόπτετε; Εἶναι φυσικὸν ὅτι οἱ διάφοροι νόμοι πάντοτε περιορίζουν τὸ δικαίωμα τῶν δήμων καὶ θὰ τὸ περιορίζουν ἐφ’ ὅσον μάλιστα δὲν θεωροῦνται ἀπολύτως ὥριμοι διὰ νὰ ἀφεθοῦν εἰς ὅλην τὴν γραμμὴν ἐλεύθεροι. Ὁ σκοπὸς ὅμως τοῦ νομοσχεδίου ἦτο προφανῶς ἔντιμος· δὲν ἀπέβλεπεν εἰς πρόσωπα, ἀπέβλεπεν εἰς τοὺς δήμους. Ἤθελε νὰ δώσῃ ὑπηρεσίαν γενικὴν εἰς τοὺς δήμους ὄχι διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ πρόσωπα ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ δημοτικὰ συμφέροντα. Τούτων οὕτως ἐχόντων, εἶναι φανερὸν ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 60 ὄχι μόνον δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου ἀλλὰ ἄντικρυς ἀντικειμένη. Εἶναι φανερόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι οἱ δῆμοι διατρέχουν κρίσιν οἰκονομικὴν ὑψίστης σημασίας καὶ ὑψίστης ἐκτάσεως ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι εἰς ὅλους τοὺς δήμους τόσον εἰς τοὺς μεγάλους κατὰ πρῶτον λόγον ὅσον καὶ εἰς τοὺς μικροὺς γίνεται μεγάλη κατάχρησις περὶ τὴν ἐκλογὴν καὶ τὸν διορισμὸν τῶν προσώπων. Οἱ προϋπολογισμοὶ οἱ δημοτικοὶ ἀπορροφῶνται καὶ διατίθενται εἰς προσωπικοὺς μισθούς, οἱ δὲ δημοτικοὶ προορισμοὶ ἐλάχιστα ἐξυπηρετοῦνται. Αὐτὴ εἶναι μία κατάστασις ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραταθῇ ἐπὶ διάστημα ἀκινδύνως. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ἡ δημοτικὴ φορολογία ὑπερέβη κάθε ἀνεκτὸν ὅριον. Σήμερον οἱ Ἕλληνες πολῖται καταβάλλουν ὑπὲρ τὰ 1000 ἑκατομμύρια διὰ δημοτικὴν καὶ κοινοτικὴν φορολογίαν. Οἱ Ἕλληνες πολῖται οἱ ὁποῖοι καταβάλλουν αὐτὰ τὰ ποσὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσουν καὶ κάτι ἄλλο: ἐὰν οἱ δημοτικοὶ σκοποὶ ἐκπληροῦνται. Παντοῦ οἱ δημοτικοὶ σκοποὶ παρορῶνται διότι αἱ πιστώσεις αἱ ὁποῖαι διατίθενται, διατίθενται διὰ τὴν ἱκανοποίησιν προσωπικῶν μισθῶν. Γίνεται μία μεγάλη κατάχρησις εἰς τοὺς δήμους μὲ τὴν λεγομένην φάμπρικα τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων. Ἐγέμισαν παντοῦ μέχρι σημείου ἀπιστεύτου, καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς φάμπρικας ἐστηρίχθη καὶ ἡ προηγουμένη τῆς δημοτικῆς ταύτης ἀρχῆς καὶ ἀπέλυσε μετὰ τὰς ἐκλογὰς 900 δημοτικοὺς ὑπαλλήλους. Ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ τότε βεβαίως δὲν εἶχε τὸ θάρρος νὰ παραδώσῃ αὐτὸ τὸ προσωπικόν, διότι ἤξευρεν ὅτι ἡ εὐθύνη ἦτο μεγάλη. Ἦτο τὸ προσωπικὸν τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ πλεῖστον διώρισεν κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ ψήφους ὑπὲρ αὐτῆς καὶ ἔπρεπε νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς εὐθύνης καὶ τοῦ βάρους ἐκείνου. Οἱ σκοποὶ δι’ οὓς εἶχον διορισθῆ εἶχον γίνει, δὲν ὑπῆρχεν οὐδεὶς λόγος νὰ ἐξακολουθήσουν παραμένοντες εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἀπελύθησαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί· διατί; Διότι ὑπῆρχεν ἡ εὐχέρεια τοῦ διορισμοῦ τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων. Μεγάλαι καταχρήσεις γίνονται ἀνέκαθεν εἰς ὅλους τοὺς δήμους ἀλλὰ κυρίως εἰς τοὺς μεγάλους δήμους τῆς Ἑλλάδος, καταχρήσεις αἱ ὁποῖαι κάποτε εἶχον ὁδηγήσει εἰς μίαν γνωμάτευσιν τοῦ νομικοῦ συμβουλίου κατὰ τὴν ὁποίαν ἐθεωρήθησαν ὅλοι οἱ διορισθέντες ὡς διορισθέντες παρατύπως καὶ παρανόμως. Τὸ πρᾶγμα συνεζητεῖτο ἀκόμη καὶ αὐτοὶ παρέμενον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, παρέμενον διότι ἦσαν αὐτοδιοικούμενοι οἱ δῆμοι καὶ ἔκαναν ἐκεῖνο ποὺ ἤθελαν. Τὸ κακὸν αὐτό, κύριοι προσεπάθησα νὰ τὸ διορθώσω ἐγὼ δι’ εἰδικῆς διατάξεως εἰς τὸν νόμον, διὰ τῆς ὁποίας ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις θὰ ἐγένετο διορισμὸς ἐκτάκτων ὑπαλλήλων. Ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς κανονισμοῦ θὰ προεβλέπετο ἐκ τῶν προτέρων ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι ἤθελον προσληφθῆ ὑπὸ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς. Ἀλλά, κύριοι, ἐν τῇ πράξει εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ δὲν ἐπέτυχε, διότι μὲ διαφόρους πιέσεις καταφέρνουν ὥστε πραγματικῶς νὰ διορίζωνται περισσότεροι ὑπάλληλοι ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀναγκαιοῦν. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο σύμφωνον πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν δήμων νὰ καταργηθῇ γενικῶς τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων. Καὶ ἐνῷ, κύριοι, ἐὰν ὑπάρχῃ κάτι τι τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ σχετικῶς μὲ τοὺς ὑπαλλήλους, εἶναι νὰ περιορισθῇ ὅσον περισσότερον δύναται νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν, τοὐναντίον λαμβάνετε μέτρα διὰ νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ποῖοι; ἐκεῖνοι, κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν νομίμως, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ νόμου. Θὰ ἤμην λοιπόν, κύριοι, ἐντελῶς ἀντίθετος εἰς τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ὑπαλλήλων. Δὲν ἐπηρεάζομαι ποσῶς, ὅπως ἐπηρεάσθη ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκ τῆς ἐντυπώσεως τὴν ὁποίαν ἀπεκόμισεν ἐκ τῆς συζητήσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμε μὲ τὰς δημοτικὰς ἀρχάς, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἐκεῖνοι ἀνεγνώρισαν ὅτι ἀδίκως ἀπελύθησαν, ἀφοῦ προσφέρονται νὰ τοὺς ἀποζημιώσουν. Καὶ ἡ ἀποζημίωσις ἄδικος θὰ ἦτο κύριοι, διότι ἡ ἀποζημίωσις αὐτὴ θὰ εἰσπραχθῇ ἀπὸ τὸν λαὸν τῶν Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει πλέον κανένα λόγον νὰ πληρώνῃ διαρκῶς διὰ προσωπικὰς παροχὰς καὶ προσωπικὰς ἀποζημιώσεις. Ἄδικος θὰ ἦτο ἡ ἀποζημίωσις, ἐφ’ ὅσον μάλιστα ἡ ἀπόλυσις ἐστηρίζετο εἰς τὸν νόμον, ὅπως ἄδικος ὑπῆρξεν καὶ ἡ ἀποζημίωσις τῶν ἀπολυθέντων ἐκτάκτων ὑπαλλήλων. Τὰ χάλια τῶν δήμων εὑρίσκονται εἰς ἀπελπιστικὴν κατάστασιν, ἡ οἰκονομικὴ αὐτῶν θέσις εἶναι δεινή. Προορισμοὶ δημοτικοὶ δὲν ἐκπληροῦνται, ἀλλ’ ὅλα δαπανῶνται διὰ μισθολόγια. Καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ δαπανῶνται ὅλα διὰ μισθολόγια, εἶναι περιττὸν νὰ δαπανῶνται περὶ αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως. Ἂς καταργήσωμεν τοιούτους δήμους. Δι’ αὐτό, κύριοι, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ αὐστηρὰ μέτρα ὄχι πρὸς ἐπαύξησιν τῶν ἀριθμῶν τῶν ὑπαλλήλων διὰ τὴν ὁποίαν ταύτην τὴν στιγμὴν διαμαρτύρομαι διότι καὶ οἱ διορισθέντες θά παραμείνουν καὶ οἱ ἀπολυθέντες θὰ ἐπανέλθουν, ἀλλ’ εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ λάβωμεν ἓν μέτρον περὶ τοῦ περιορισμοῦ αὐτῶν καὶ τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον λαμβάνομεν εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετον πρὸς τὰς οἰκονομίας ἐκείνας ἄνευ τῶν ὁποίων οὐδεὶς δῆμος εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ, οὐδεὶς δημοτικὸς προορισμὸς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετηθῇ.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζερμιᾶς.

§139Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Τὴν εὐθύνην διὰ τὴν διμιουργηθεῖσαν κατάστασιν ἔχει ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς ἐκ Κερκύρας καὶ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως διότι εἰς ἐπανειλημμένας διαμαρτυρίας καὶ διαβήματα, τὰ ὁποῖα ἐκάμαμεν εἰς αὐτὸν ὅτε ἦτο ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, λαμβάνοντες ἀφορμὴν ἀπὸ τὰ ἄτοπα τὰ ὁποῖα συνέβαινον εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰ ὁποῖα ἐγνώριζεν καὶ ἐκεῖνος ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἔπρεπε πρὸ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἐκεῖνος μᾶς ἀπήντα ὅτι δὲν μποροῦσε νὰ ψηφισθῇ διότι ἐπρόκειτο νὰ γίνουν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ τῆς εὐθιξίας ὅπως ἔλεγε τότε. Ἐὰν ἐψηφίζαμεν τὸν νόμον τότε καὶ ἐξησφαλίζαμεν τὴν ἐργασίαν εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, δὲν θὰ εἴχομεν τὰ αἴσχη τὰ ὁποῖα συνέβησαν μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ἡμᾶς δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει πολιτικῶς τὸ ζήτημα. Θέλομεν καθ’ ὃν τρόπον ἡ κοινωνικὴ πολιτικὴ σήμερον ἀσφαλίζει τὴν ἰδιωτικὴν ἐργασίαν, νὰ ἀσφαλισθῇ ἀκριβῶς πρὸς τὸ συμφέρον τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως καὶ ἡ μονιμότης τῶν δημ. ὑπαλλήλων, διότι τότε μόνον οἱ δῆμοι θὰ ἀκολουθοῦν τὸν προορισμόν των ὅταν ἀσφαλίσωμεν τὴν μονιμότητα εἰς τοὺς διοριζομένους ὑπαλλήλους καὶ νὰ μὴ τοὺς ἀφήσωμεν ἕρμαιον τῆς πρώτης μεταβολῆς ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ δημοτικοῦ ἄρχοντος, ὅπως συμβαίνει σήμερον. Δι’ αὐτὸ ἐπεμέναμεν εἰς τὴν βάσιν τὴν ὁποίαν θέτει τὸ νομοσχέδιον, τῆς ἀσφαλίσεως τῶν ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν ἀσχέτως ἐὰν εὑρίσκοντο εἰς δήμους τῶν ὁποίων ἤλλαξεν ὁ δήμαρχος, διότι περὶ αὐτῶν δὲν γίνεται διάκρισις. Ὑπάρχουν δήμαρχοι οἱ ὁποῖοι εἶναι φίλοι τῆς κρατούσης σήμερον παρατάξεως καὶ ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τὸν δήμαρχον Χανίων, τοῦ κρατοῦντος κόμματος. Καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους λαμβάνεται πρόνοια. Εἰς τὸν δῆμον Θεσσαλονίκης ἐφεῦρον τὸ μέσον νὰ καταργήσουν ὅλον τὸν ὀργανισμὸν τοῦ δήμου καὶ ἐπαύθησαν ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτουν μονίμως ἐπὶ 25 χρόνια, εἰς ἕν τμῆμα δὲ ἐργάζονται 80 ἔκτακτοι ὑπάλληλοι ἀπέναντι 8 τοὺς ὁποίους προβλέπει ὁ ὀργανισμός. Ἐζήτησε δὲ ὁ νομάρχης ἀπὸ τὸν δήμαρχον νὰ τοῦ στείλῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐργαζομένων ὑπαλλήλων, ἀλλ’ οὗτος δὲν ἀπήντησε. Εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ μία τοιαύτη ἀποκέντρωσις καὶ αὐτοδιοίκησις; Ἀκριβῶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ προστατεύεται, νομίζομεν, ἡ αὐτοδιοίκησις καὶ ἡ ἀποκέντρωσις καὶ ζητοῦμεν νὰ ἐπεκταθοῦν αἱ εὐεργετικαὶ διατάξεις ἐφ’ ὅλων τῶν ὑπηρετούντων ὑπαλλήλων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τὴν διατύπωσιν «δύνανται», διότι εἶναι δῶρον ἄδωρον. Ποῖος θὰ τὸ κρίνῃ, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν; Εἶναι περιττὴ λοιπὸν ἡ διάταξις ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὸ ἄρθρον 60, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀναγράφει ὅτι ἐπανέρχονται «αὐτοὶ δικαίως» καὶ νὰ κριθοῦν κατόπιν τὰ ἔνδικα προσόντα των ὑπὸ τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ὅταν λέγετε «δύνανται» σημαίνει ὅτι θὰ τὸ κρίνῃ ἡ δημαρχιακὴ ἐπιτροπὴ καὶ τὸ δημαρχιακὸν συμβούλιον. Ἑπομένως εἶναι δῶρον ἄδωρον Νομίζω, κύριε ὑπουργέ, ὅτι πρέπει νὰ προσέξετε εἰς τὴν διατύπωσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τὴν διατύπωσιν ὅπως τὴν ἔχετε εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι εἶναι δῶρον ἄδωρον. Τὶ ἐννοεῖτε λέγοντες «δύνανται»; Νὰ μᾶς δώσητε μίαν ἐξήγησιν, διότι ὅπως ἔχει ἡ διατύπωσις εἶναι δῶρον ἄδωρον.

§140Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι λάθος τυπογραφικόν, εἰς τὸ σχέδιον εἶναι «δικαιοῦνται».

§141Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. «Ἐπανέρχονται αὐτοδικαίως».

§142Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἴδιον κάνει.

§143Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ὥστε δέχεσθε ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια; Τότε δὲν ἔχω ἄλλην ἀντίρρησιν.

§144ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§145Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂς τελειώσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς.

§146Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι καὶ ἄλλα ἄρθρα τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀνάγκην συζητήσεως. Ὁπωσδήποτε ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ παραμείνω, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ κανονίσω ἐγὼ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς.

§147Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς τὸ ἀφήσωμεν διὰ τὴν Τρίτην, εἶναι 1½ ἡ ὥρα.

§148Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂς ἐξακολουθήσωμεν. Ὁ κ. Τσαλδάρης δύναται νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ οἱουδήποτε ἄρθρου θέλει. Ἀλλ’ ἂς τελειώσωμεν τώρα μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος.

§150Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡμεῖς, κύριοι βουλευταί, ἐξετάζομεν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἀπὸ τῆς διττῆς αὐτοῦ ἀπόψεως, πρῶτον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς παγίας αὐτοῦ σημασίας, τῆς καθιερώσεως δηλαδὴ τῆς μονιμότητος καὶ εἰς τοὺς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀπὸ τῆς μεταβατικῆς ἀπόψεως τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν παυθέντων δημοτικῶν ὑπαλλήλων κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας. Καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἄποψιν βραβεύομεν ἀπολύτως τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἀγόμεθα ἀπὸ διττῆς σκέψεως, πρῶτον ἀπὸ τῆς σκέψεως τῆς προστασίας τῆς ἐργασίας τῶν ἐργαζομένων ἀνθρώπων, προστασίας ἡ ὁποία εἰς τὴν κοινωνικὴν σύνθεσιν καὶ παρ’ ἡμῖν οἵα ἔχει διαμορφωθῆ τελευταίως, ὑφίσταται καὶ νόμῳ ἔχει καθιερωθῆ δι’ ὅλας τὰς τάξεις πλὴν μόνον τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι παραμένουν πάντοτε ἐκκρεμεῖς. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἄλλης ἐξετάζομεν τὸ ζήτημα. Ἀκριβῶς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐξασφαλίσεως καλῆς διοικήσεως, πάλιν διττῆς ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀποδόσεως τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς οἰκονομικῆς προστασίας τῶν συμφερόντων τῶν δήμων. Ἡμεῖς εἰς τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν πάντοτε ἐχαιρετήσαμεν τὸν νόμον περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ὡς νόμον εὐεργετικόν, ἀλλὰ κυρίως διότι διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ἐπλήγη καιρίως ὁ προσωπικὸς κομματισμός, διότι διὰ τῆς κατατμήσεως τῶν παλαιῶν χωρικῶν δήμων εἰς διαφόρους κοινότητας ἔπαυσαν νὰ ὑφίστανται τὰ μεγάλα προσωπικὰ χωρικὰ κόμματα παραμένουν ὅμως πάντοτε ὡς σπουδαῖοι κομματικοὶ ὀργανισμοὶ οἱ δῆμοι οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ δημάρχου συνεκέντρωναν μίαν μεγάλην κομματικὴν ἰσχύν. Ὑπεστηρίξαμεν, λοιπόν, πάντοτε τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τῶν δημάρχων καὶ εἰς τοὺς δήμους τοὺς μεγάλους ἀκόμη, διότι ἠθελήσαμεν δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου νὰ πολεμηθῇ ὁ προσωπικὸς κομματισμὸς καὶ εἰς τοὺς δήμους. Ὅταν δὲ ἐννοοῦμεν πόλεμον κατὰ τοῦ προσωπικοῦ κομματισμοῦ, εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνο τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον θεραπεύει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, διότι ὁ προσωπικὸς κομματισμὸς ἐξασφαλίζεται ὑπὲρ τῶν ἑκάστοτε δημάρχων ἀκριβῶς ἐκ τῶν μεταβολῶν τὰς ὁποίας εἶχε τὴν εὐχέρειαν νὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ἐξασφαλίζεται ἡ μονιμότης τῶν ὑπαλλήλων, εἶναι καὶ τοῦτο ἓν μέσον πλήξεως τοῦ προσωπικοῦ κομματισμοῦ, καὶ ἑπομένως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τὸ χαιρετίζομεν μετὰ χαρᾶς. Ἡ ἐξασφάλισις ὅμως τῆς μονιμότητος τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων ἐξυπηρετεῖ καὶ τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τῶν δήμων, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι παγιοῦται εἷς ὀργανικὸς χάρτης ὅλων τῶν δήμων ὁ ὁποῖος προβλέπει ὄχι μόνον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ μισθολογίου αὐτῶν καὶ ἑπομένως κλείεται ἡ θύρα ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ὀρθῶς τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐτόνισεν, ὅτι δήμαρχοι ἀνήκοντες εἰς διαφόρους πολιτικὰς ἀποχρώσεις ἀκόμη καὶ εἰς τὰς φίλα πρὸς ἡμᾶς φρονούσας, χρησιμοποιοῦν πάντοτε τὸν δημοτικὸν προϋπολογισμὸν καὶ πρὸς παγίωσιν ἰδίας αὑτῶν κομματικῆς ὠφελείας καὶ ἐνισχύσεως. Καὶ τὸ λεχθὲν ἀκόμη ὅτι ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς ὁ ἀποτυχὼν δήμαρχος Ἀθηναίων ἀπέλυσεν ἑκατοντάδας ὑπαλλήλων, καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ἂν ἀληθεύῃ μαρτυρεῖ, κατ’ ἐμέ, ὅτι αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι ἦσαν περιττοί, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι εἶχον προσληφθῆ ὄχι διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν δήμων ἀλλὰ διὰ κομματικοὺς λόγους καὶ ἑπομένως τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶναι ἐνίσχυσις τῆς ἀπόψεως ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ νὰ τεθῇ εἷς φραγμὸς τῶν τοιούτων διασπαθίσεων τοῦ δημοτικοῦ χρήματος ὁθενδήποτε προερχομένων.

§151Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἐκτάκτων. Ἀπελύθησαν ὑπάλληλοι κατέχοντες ὀργανικὰς θέσεις καὶ διωρίσθησαν ἄλλοι εἰς τὰς θέσεις των.

§152Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό, ἀλλὰ δωρίσθησαν ἀπὸ τὴν διαδεχθεῖσαν, ἀπὸ τὴν νέαν δημοτικὴν ἀρχήν, ὄχι ἀπὸ τὴν παλαιάν. Ἑπομένως νομίζομεν, ὅτι ἡ καθιέρωσις ἑνὸς παγίου ὀργανισμοῦ τῶν Δήμων, καθιεροῦντος κατὰ ἕνα τρόπον μὴ δυνάμενον νὰ παραβιασθῇ τὰ τῶν δημοτικῶν ὑπηρεσιῶν, ἐξασφαλίζει καὶ τὴν καλὴν διοίκησιν καὶ τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τῶν Δήμων. Ἐγὼ θὰ προχωρήσω ἔτι μᾶλλον καὶ ἤθελον εἰς τὰς διατάξεις ἐκείνας τοῦ νόμου, αἱ ὁποῖαι προβλέπουν περὶ τῆς ὑποδείξεως τῶν δημιουργουμένων θέσεων ἀκόμη καὶ περὶ τοῦ μισθοῦ, θὰ ἤθελα μίαν ἐπέμβασιν τοῦ Κράτους εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τοὐλάχιστον διὰ τοὺς δήμους ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος ἔρχεται ἀρωγὸν διὰ δεκάδων ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν τῶν Δήμων. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι τοιαύτη τις διάταξις προσβάλλει τὴν καλῶς ἐννοουμένην ἔννοιαν τῆς αὐτοδιοικήσεως διότι ἡ ἔννοια τῆς αὐτοδιοικήσεως ἀπαγορεύει τὴν ἀνάμιξιν τοῦ Κράτους εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα οἱ πόροι τῶν αὐτοδιοικουμένων ὀργανισμῶν ἀντλοῦνται ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῶν δυνάμεων, εἰς τοὺς Δήμους ὅμως εἰς τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος, λόγῳ ἐξαιρετικῶν ἀναγκῶν λόγῳ ἐξαιρετικῆς σημασίας τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ καλὴ ἐκπροσώπησις τῶν πόλεων περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος ἔρχεται ἀρωγὸν διὰ πολλῶν ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος, ἔχει πάντα λόγον καὶ πᾶν συμφέρον καὶ πᾶσαν ὑποχρέωσιν τὸ Κράτος νὰ λαμβάνῃ μέρος εἰς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον διατίθενται τὰ χρήματα ταῦτα, ἵνα μὴ σπαταλῶνται διὰ προσωπικὰ μισθολόγια χρήματα τὰ ὁποῖα δίδονται ἀπὸ τὸν δημόσιον προϋπολογισμὸν διὰ γενικὰς ἀνάγκας τῶν πρωτευουσῶν πόλεων τοῦ Κράτους. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὑποστηρίζων ἐπιχειρηματολογίαν του, ἐτόνισεν ὅτι τάχα τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἐκδηλοῦν μίαν ἐνεργὸν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως ὡς πολιτικοῦ κόμματος εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῶν ἐσωτερικῶν ὑποθέσεων τοῦ δήμου ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν γενικὴν ἀντίληψιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας τοῦ ἐκδηλωθέντος ὁμοφώνως, δύναμαι νά εἴπω, κατὰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἄμοιροι πολιτικῆς σημασίας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι σύσσωμος ὁ πολιτικὸς κόσμος ἐξεδήλωσε μίαν τοιαύτην ἄποψιν κατὰ τὰς τελευταίας δημοτικὰς ἐκλογὰς καὶ σχεδὸν ὅλα τὰ κόμματα ἐδήλωσαν ὅτι ὡς κόμματα, ὡς πολιτικοὶ ὀργανισμοί, δὲν ἀναμιγνύονται εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Καὶ ἔτι περαιτέρω: Ὑποψήφιοι δήμαρχοι, τινὲς τῶν ὁποίων καὶ ἐξελέγησαν δήμαρχοι ἐπωφελήθησαν τῆς δηλώσεως τῶν πολιτικῶν κομμάτων διὰ νὰ ἀντλήσωσι ψήφους ἐκ μέρους ἐκλογέων πολιτικῶς ἐχόντων ἀντίθετα φρονήματα πρὸς αὐτούς, καὶ ἐν τούτοις ὅταν ἐξελέγησαν δήμαρχοι καὶ ἔλαβον τὴν ἐξουσίαν εἰς χεῖρας των ἐλησμόνησαν ὅτι ἡ ἐκλογή των ὠφείλετο ὄχι μόνον εἰς τοὺς φίλα πρὸς αὐτοὺς φρονοῦντας ἐκλογεῖς ἀλλὰ καὶ πρὸ τοὺς ἀντίθετα φρονοῦντας καὶ ἐνόμισαν ὅτι ἦτο ἠθικῶς ἐπιτετραμμένον νὰ χρησιμοποιήσουν τὴν οὕτω ὑποκλαπεῖσαν ἔν τινι μέτρῳ ἐκλογὴν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν καθαρῶς κομματικῶν συμφερόντων αὐτῶν εἰς βλάβην τῶν γενικῶν συμφερόντων τῶν δήμων. Ἑπομένως καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης τὸ νόμιμον αὐτὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν πρὸ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ἐκφρασθεῖσαν ἐπιθυμίαν, τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἀλλ’ εἶναι τοὐναντίον μία ἀποκατάστασις τῆς ἀρχῆς αὐτῆς τὴν ὁποίαν τόσον σκανδαλωδῶς παρέβησαν τινὲς τῶν ἐκλεγέντων δημάρχων. Διότι, ὅταν ὁ πολιτικὸς κόσμος λέγει ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ πρέπει νὰ εἶναι ἄμοιροι πολιτικῶν σκέψεων, τὶ ἐννοεῖ; Ἐννοεῖ, ὅτι οἱ δημοτικοὶ ἄρχοντες δύνανται νὰ ἀντλοῦν ψήφους ἀπὸ διαφόρους πολιτικὰς ὀργανώσεις, νὰ ἔχωσιν ὅμως ὡς μοναδικὸν σκοπὸν τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ δήμου, χωρὶς νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψει τὰ κομματικά των συμφέροντα. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη πρὸ παραβιάσεως τῆς τοιαύτης ἀρχῆς, εἶχε ἠθικὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὴν ἀποκαταστήσῃ, καὶ τὴν ἀποκαθιστᾷ διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἑπομένως εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, νομίζω ὅτι ἡ ἐπιχειρηματολογία τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος δὲν εὑρίσκεται ἐγγὺς τῆς πραγματικότητος. Ἡμεῖς θὰ προχωρήσωμεν ἑπομένως. Καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπον ἄλλοτε, ὅτι εἰς τὰς μεγάλας πόλεις δὲν θὰ ἦτο ἴσως ἄσκοπος ἡ ὑπόδειξις τοῦ Δημάρχου νὰ μὴ γίνεται δι’ ἐκλογῆς. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, εἶπεν διὰ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ Δημάρχου Ἀθηνῶν, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον νὰ ἦτο ἕνα κυβερνητικὸν ὄργανον.

§153Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶπα τοῦτο: ὅταν ὀργανώσωμεν τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν, ἠμποροῦν αἱ Ἀθῆναι καὶ ὁ Πειραιεὺς νὰ ἀποτελέσουν μίαν ἰδιαιτέραν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν, ὁπότε φυσικὰ ὁ Νομάρχης ὁ Διοικητὴς αὐτῆς τῆς αὐτοδιοικήσεως, θὰ παίξῃ ρόλον δημάρχου. Οὐδέποτε εἶπον, ὅτι ὁ δημοτικὸς ἄρχων νὰ μὴ εἶναι αἱρετός.

§154Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἐλέχθη εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δύναται νὰ καθιερωθῇ ἔμμεσος ἐκλογὴ διὰ τὸν δήμαρχον Ἀθηναίων. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπε ὅτι μία τοιαύτη ἀντίληψις θὰ ἦτο ἀντίθετος πρὸς τὴν λαϊκὴν συνείδησιν. Νομίζω, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὴν λαϊκὴν συνείδησιν καὶ γενικώτερον ὅλους τοὺς Ἕλληνας διὰ τὰς Ἀθήνας, λόγῳ τῆς ἐξαιρετικῆς σημασίας τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν, δὲν εἶναι ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη ἐξέλιξις τῶν ὀργάνων τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλ’ ἡ καλὴ διοίκησις καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν τοιούτων συμφερόντων. Καὶ ὅταν βλέπωμεν ἐν προκειμένῳ μίαν τοιαύτην διαχείρισιν τοῦ Δήμου τῶν Ἀθηναίων, μίαν τοιαύτην διαχείρισιν οἵα ἐξεδηλώθη κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὁπότε ἐλέχθη ὅτι ἐσπαταλήθησαν 61 ἑκατομμύρια, ὁ δὲ δήμαρχος Ἀθηναίων μὲ τὴν πλειοψηφίαν τὴν ὁποίαν ἔχει εἶπεν ὅτι δὲν ἀπαντᾷ, καὶ ὅταν ἔχωμεν τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπελύθησαν τόσοι ὑπάλληλοι καὶ διωρίσθησαν ἄλλοι τόσοι, νομίζω, ὅτι καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως εἶναι καθῆκον τὸ Κυβερνητικὸν μέτρον τὸ καθιεροῦν τὴν μονιμοποίησιν τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν καλῆς πίστεως συζητητής, νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι τάχα τὸ μέτρον τοῦτο ἐλήφθη ἕνεκα τῆς κομματικῆς ἀντιθέσεως πρὸς τοὺς δημάρχους περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται. Διότι τὸ μέτρον εἶχε τεθῇ ὡς νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν πολὺν χρόνον πρὸς τῆς ἐκλογῆς τῶν δημάρχων. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἐψηφίσθη τότε αὐτό. Τὸ ζήτημα ὅμως εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὡς Κυβέρνησις, εἶχεν ὑποβάλλει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅτι σύσσωμος ἡ Βουλὴ τὸ εἶχεν ἀποδεχθῇ, ὡς μίαν ἐκδήλωσιν εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν κοινῶς παραδεδεγμένης ἀνάγκης. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω καθόσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον μέρος τοῦ Νομοσχεδίου. Εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ δευτέρου μέρους, δηλαδὴ τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀπολυθέντων ὑπαλλήλων. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐπιτιθέμενος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ἐτόνισεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις καταχρᾶται τῆς κομματικῆς δυνάμεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ νὰ διαπράξῃ κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας, καὶ εἶπεν ὅτι ἐὰν τὸ θέμα τοῦτο ἐφέρετο εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας· τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας θὰ κατελόγιζε κατάχρησιν ἐξουσίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ μέχρι σήμερον κειμένη νομοθεσία δὲν προστατεύει, τοὐλάχιστον ἀπολύτως τὴν μονιμότητα τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ἀφίνει εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς τὴν ἀλλαγὴν τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων. Καθιερώνει δηλαδὴ ἡ κειμένη νομοθεσία εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο μίαν ἐξουσίαν γνωστὴν εἰς τὸ δημόσιον δίκαιον ὑπὸ τὸ ὄνομα «διακριτικὴ ἐξουσία» τὸν κανονισμὸν τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων, εἰς τὴν διακριτικὴν δαλαδὴ ἐξουσίαν τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων. Καὶ εἰς τὴν κρατικὴν ὅμως διοίκησιν ὑπάρχουν ζητήματα λυόμενα κατὰ τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ διὰ τὰ ζητήματα τῶν ὁποίων ὁ καθορισμὸς γίνεται κατὰ τὸ δοκοῦν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἔχομεν παγίαν νομολογίαν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας τῆς Γαλλίας καὶ τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας παρ’ ἡμῖν κατὰ τὴν ὁποίαν, ἀνεξαρτήτως τῆς θεωρητικῆς ἀπόψεως ἂν ὑφίσταται ἡ διακριτικὴ ἐξουσία, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν ἀσκοῦντα τοιαύτην ἐξουσίαν νὰ κρίνῃ ταῦτα κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ, ἀλλὰ συμφώνως πρὸς τὸν πνεῦμα τοῦ γόμου καὶ τὴν κοινὴν περὶ δικαίου ἀντίληψιν. Συμφώνως πρὸς αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν δυνάμεθα βασίμως νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι οἱ Δήμαρχοι τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῆς Θεσσαλονίκης ἐχρησιμοποίησαν τὴν δημοτικὴν ἐξουσίαν κατὰ τρόπον τοιοῦτον ὑποπίπτοντα εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἂν τοιοῦτοι ὑπάλληλοι ἤθελον δικαστικῶς προσφύγῃ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἤθελον ἴδῃ τὰ δικαιώματά των ἀναγνωριζόμενα. Καὶ προχωρῶ. Ἡ διακριτικὴ ἐξουσία δὲν θὰ ἠδύνατο οὔτε εἰς τὰς Κυβερνήσεις νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ παύσουν τοὺς ὑπαλλήλους ἢ καὶ νὰ καταργήσουν τὰς θέσεις, καὶ νὰ ἐπαναφέρωσι κατόπιν ταύτας διὰ νὰ διορίσωσιν ἄλλους, διότι θεωρεῖται ὅτι τοιαύτη τις ἐνέργεια εἶναι ἐκδήλωσις τῆς καταχρήσεως τῆς ἐξουσίας. Ἐπομένως ὄχι μόνον κατάχρησιν ἐξουσίας δὲν διαπράττει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ πλήττει μίαν κατάχρησιν, τὴν ὁποίαν καὶ τὰ δικαστήρια πλήττουν καὶ στιγματίζουν. Ἀπομένει τὸ ζήτημα τὸ λεπτομερειακόν: ποῖοι ὑπάλληλοι θὰ θεωρηθοῦν παυθέντες, ποίων θὰ διαταχθῇ ὁ ἐπαναδιορισμός, καὶ ποία ἡ τύχη ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κατέλαβον τὰς θέσεις τῶν ἀπολυθέντων. Ἐπὶ τῶν σημείων τούτων ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐκφέρω κ’ ἐγὼ τὰς γνώμας μου ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν σχετικῶν ἄρθρων. Ἐπειδὴ ὅμως βλέπω ὅτι ἡ συζήτησις δὲν θὰ διακοπῇ πρὸ τῆς ὅλης συζητήσεως θὰ παρεκάλουν ἀπὸ τοῦδε τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ θελήσῃ νὰ προσέξῃ, διὰ νὰ εἶναι μᾶλλον προητοιμασμένος εἰς τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία θ’ ἀκολουθήσῃ τὰς διατάξεις ἐκείνας τοῦ νομοσχεδίου αἱ ὁποῖαι καθορίζουν τὰ τῆς ἀσφαλίσεως τῆς μονιμότητος τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων. Διότι νομίζω, ὅτι αἱ διατάξεις, ὅπως ἔχουν διατυπωθῇ εἰς τὸ σχέδιον δὲν ἀποτελοῦν μίαν δραστικὴν ἀσφάλειαν τῆς μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀφήνουν τὸ κριτήριον αὐτῆς ἐλεύθερον εἰς τὴν Δημαρχιακὴν Ἐπιτροπήν, ἥτις εἰς ὅλους, τοὺς δήμους, ὄχι μόνον εἰς τοὺς δήμους τοὺς ὁποίους ἔχομεν εἰδικώτερον ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἀλλ’ εἰς ὅλους τοὺς δήμους ἀποτελεῖται ἀπὸ τοὺς στενώτατα πρὸς τοὺς δημάρχους συνδεομένους, ἀπὸ τὰ ὄργανα, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, τῶν ἑκάστοτε δημάρχων. Δὲν ἀφήνομεν δηλαδὴ τὸν δήμαρχον νὰ κάμῃ ὅτι θέλει, ἀφήνομεν ὅμως τὴν Δημαρχιακὴν Ἐπιτροπὴν νὰ κρίνῃ περὶ τῆς μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων. Δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει κατὰ τρόπον δραστικώτερον, δι’ ἑνὸς ὀργανισμοῦ φερ’ εἰπεῖν ἀναλόγου πρὸς τὰ συμβούλια τῶν ὑπουργείων νὰ καθιερωθῇ δραστικωτέρα προστασία; νὰ θεσπισθῇ καὶ διὰ τοὺς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους κἄτι ἀνάλογον, ὅπως ἔχει θεσπισθῇ διὰ τὴν προστασίαν μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων; νὰ θεσπισθῇ πρὸς τούτοις καὶ διὰ τὴν προστασίαν τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων ὅτι καὶ αὐτοὶ δικαιοῦνται τοῦ ἐνδίκου μέσου, διὰ προσφυγῆς ἴσως ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας κατὰ τῶν πρωτοδίκων οὕτως εἰπεῖν ἀποφάσεων τοῦ πρώτου συμβουλίου, τὸ ὁποῖον Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας θὰ ἐξακριβώσῃ τὸ δίκαιον τῶν παραπόνων κατὰ τρόπον ἀνάλογον πρὸς τὸν ἰσχύοντα διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους; Αὐτὰ ἤθελα νὰ εἴπω κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τὴν λεπτομερειακὴν συζήτησιν.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν: Δέχεται τὴν διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως διὰ τὴν 4.30′ μ. μ. καὶ τὴν συνέχειαν τῆς συζητήσεως τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχεδίου διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην ἀναγραφομένου πρώτου ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει.

§156ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 4.30′ τῆς σήμερον.

(Ὥρα 2 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Στράτου περὶ τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Βασιλειάδης.

§159Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί. Ἄν καὶ μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀπάντησιν, εἰς τὴν ἐμπεριστατωμένην ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βάλτου συναδέλφου, περὶ τῆς ναυτικῆς παρασκευῆς τῆς Χώρας, ἡ συζήτησις θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς λήξασα. Ἐν τούτοις λόγῳ τῆς μεγάλης σπουδαιότητος τοῦ ζητήματος, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὴν ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον. Ὁ ἐκ Βάλτου κ. συνάδελφος εἶναι ἀληθὲς ὅτι μετὰ μεγάλης πειστικότητος καὶ πολλῶν ἐπιχειρημάτων ὑπερημύνθη τῆς ἀπόψεως αὐτοῦ ὑπὲρ προγράμματος τῆς ναυτικῆς μας παρασκευῆς διὰ θωρηκτοῦ στόλου. Τοῦτο ἔθεσε σαφῶς καὶ εἰλικρινῶς ἐνώπιον ἡμῶν, ἀναφέρει μάλιστα μὲ πολλὰς λεπτομερείας ποῦ στηριζόμενος θεωρεῖ ὅτι, τὸ πρόγραμμα τοῦτο εἶναι τὸ πλέον κατάλληλον διὰ τὴν Χώραν ἡμῶν. Εἶναι ἀληθές, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἓν ναυτικὸν πρόγραμμα δύναται νά παρουσιασθῇ ὑπὸ διαφόρους μορφάς ἑκάστη τῶν ὁποίων ἔχει καὶ τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματά της. Καὶ ὑπὸ τὴν μορφὴν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου συνάδελφος παρουσίασε τοῦτο εἶναι ἄξιον πολλῆς προσοχῆς βεβαίως, καὶ πολλῆς μελέτης. Ἐπίσης ἡ μορφὴ ὑπὸ τὴν ὁποίαν παρουσίασε τὴν ναυτικὴν παρασκευὴν τῆς Χώρας ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐπίσης ἀξία μελέτης, καὶ ἀκριβῶς μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύο δέον νὰ ἐξετάσωμεν ποία εἶναι ἡ καταλληλοτέρα καὶ συμφεροτέρα ἵνα ἐφαρμοσθῇ διὰ τὴν Χώραν ἡμῶν. Δὲν δύναμαι ν’ ἀποκρύψω, κύριοι βουλευταί, ὅτι πρὸ ὀλίγου καιροῦ καὶ ἡ προσωπική μου γνώμη ἐτάσσετο ἀπολύτως μὲ τὴν ἄποψιν τοῦ ἐκ Βάλτου κ. συναδέλφου καὶ τοῦτο, διότι εἶχον τὴν γνώμην ὅτι καὶ οἰκονομικώτερον καὶ ἀσφαλέστερον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἡσυχίας τοῦ οἴκου μας, τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας. Ἐκ τούτου ὅμως δὲν ἕπεται ὅτι καὶ διὰ τῆς ἄλλης ὁδοῦ, τῆς μὴ πεπατημένης ὅπως λίαν προσφυῶς ὁ ἀξιότιμος κύριος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπε, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο. Ἑπομένως, εἰς τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν ἡ ὁποία εἶναι ἐν γνώσει τῶν διεθνῶν καὶ εἰδικῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Χώρα, ἐπαφίετο, ἡ ἐπιλογὴ μεταξὺ τῶν δύο προγραμμάτων, μεταξὺ τοῦ προγράμματος τοῦ θωρηκτοῦ στόλου καὶ τοῦ προγράμματος ἐλαφροῦ στόλου. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν λέγω ἡ ὁποία γνωρίζουσα κυρίως τὰς εἰδικὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς θὰ ἠδύνατο νὰ κρίνῃ μετὰ μεγαλειτέρας βασιμότητος ποῖον ἦτο τὸ συμφερώτερον πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ἔδει ν’ ἀκολουθήσωμεν καὶ διὰ τὴν ἄμυναν ἡμῶν καὶ διὰ τὴν μελλοντικὴν συνεργασίαν μετ’ ἄλλων. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, κύριοι βουλευταί, δὲν δύναμαι παρὰ μετ’ ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης νὰ ταχθῶ ὑπὲρ τοῦ Κυβερνητικοῦ προγράμματος.

§160Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν κ. συνάδελφε. Εἴπατε ὅτι ἔχετε ὑπ’ ὄψει τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ μετεβάλλατε γνώμην;

§161Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Εἶπα ὅτι καὶ τὰ δύο προγράμματα καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο ἐφαρμοζόμενα καλῶς δύνανται νὰ ἐξασφαλίσωσιν τὴν ἄμυνα τῆς Χώρας. Λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις γνωρίζουσα τὰς διεθνεῖς συνθήκας καὶ τὰς εἰδικὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Ἑλλάς, ἐκείνη εἶναι ἁρμοδία νὰ ἐκλέξῃ ποῖον εἶναι τὸ καταλληλότερον πρόγραμμα διὰ τὴν ἄμυναν αὐτῆς, ἀφ’ ἑνὸς καὶ διὰ πιθανὴν συνεργασίαν μετ’ ἄλλων εἰς τὸ μέλλον. Νομίζω ὅτι τὸ διευκρίνησα ἀρκετὰ τοῦτο. Λέγω λοιπὸν ὅτι, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν, ὅτι συμφέρον δι’ αὐτὴν ἦτο νὰ ἀκολουθήσῃ πρόγραμμα ἐλαφροῦ στόλου ἀνεπιφυλάκτως καὶ μετ’ ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης τάσσομαι ὑπὲρ αὐτῆς, διότι εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἐν τῷ προγράμματι τούτῳ ἂν ἐφαρμοσθῇ ὡς πρέπει θὰ ἐξασφαλισθῇ ἐπίσης ἐπαρκῶς ἡ ἄμυνα ἡμῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου βουλευτής, ὑποστηρίζων τὰς ἀπόψεις του ὑπὲρ τοῦ θωρηκτοῦ στόλου, ἠθέλησε νὰ θέσῃ ὡς μειονεκτικὴν μοῖραν τὸν ἐλαφρὸν στόλον, ἐξετάζων αὐτὸν ἀπὸ ἀπόψεως ἀμυντικῆς καὶ ἐπιθετικῆς ἐναντίον μεγάλου θωρηκτοῦ τῆς γραμμῆς.

§162Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ἐγὼ δὲν ἔθεσα εἰς μειονεκτικὴν θέσιν τὸν ἐλαφρὸν στόλον. Τοῦτο εἶναι σφάλμα. Ἐγὼ εἶπον τοῦτο, ὅτι ἐκ τῆς μεγάλης ναυμαχίας τῆς Γιουτλάνδης ἐξήχθη ἀσφαλῶς, ὅτι ὁ ἐλαφρὸς στόλος δὲν δύναται νὰ ἀντιπαραταχθῇ ἐναντίον τῶν βαρέων σκαφῶν καὶ τοῦτο ἐκ τῶν ἐκθέσεων τῶν ἀρχηγῶν κατὰ τὴν ναυμαχίαν ἐκείνην.

§163Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἀγαπητὲ συνάδελφε, ἐπειδὴ ἔχω κρατήσει λεπτομερεῖς σημειώσεις τῆς ἀγορεύσεώς σας ἔχω σκοπὸν νὰ ἀπαντήσω εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν ἐκ τῶν σημείων τῆς ἀγορεύσεώς σας, ἑπομένως καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ὁποίου μὲ διακόψατε, ἔχω ἀκριβῶς νὰ ἀντείπω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι ἠμπορῶ νὰ εἴπω. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἄποψίν μου, τέλος πάντων καὶ εἰς τὴν ὁποίαν πιθανὸν νὰ μὴ συμφωνῆτε, κατὰ τὴν ἐπίθεσιν τῶν ἀντιτορπιλλικῶν κάμετε μίαν οὐσιώδη παράλειψιν, δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀεροπλοΐαν, διότι αἱ ἐπιθέσεις τῶν ἀντιτορπιλλικῶν δὲν προϋποτίθεται ὅτι θὰ γείνουν μόνον ὑπὸ ἀντιτορπιλλικῶν, ἀλλὰ θὰ γείνουν συγχρόνως καὶ μετ’ ἐπιθέσεις τοῦ ἀέρος.

§164Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ ἐξέτασα τὴν ναυμαχίαν τῆς Γιουτλάνδης, δὲν ἔκαμον ἐπίθεσιν ἀεροπλᾶνα καὶ θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος ἔθεσα τὸ ζήτημα τοῦτο. Εἰς τὴν ναυμαχίαν τῆς Γιουτλάνδης τὰ ἀεροπλᾶνα δὲν ἔλαβον οὐδὲν μέρος.

§165Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐπειδὴ ὅταν ἀγορεύσατε δὲν σᾶς διέκοψα, θὰ ἤθελα ἂν εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ ἀκούσητε ὅλοι τὸ σκεπτικόν.

§166Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐπιτρέπετε κ. συνάδελφε μίαν διακοπήν; Δὲν ἐτέθη φρονῶ τὸ ζήτημα ὡς ἐτέθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἴπατε τοῦτο ὅτι ὁ ἐλαφρὸς στόλος δὲν δύναται νὰ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τοῦ θωρηκτοῦ, δὲν τίθεται οὕτως τὸ ζήτημα. Πρόκειται περί.

§167Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφον νὰ μὴ διακόπτῃ καὶ ἂν νομίζῃ ὅτι παρεξηγήθη εἴς τινα σημεῖα τὸ καλλίτερον εἶναι νὰ τὰ εἴπῃ ἀργότερον.

§168Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ ἤθελον, κ. Πρόεδρε, νὰ τεθῇ ἡ τάσις τὴν ὁποίαν ἔθεσα. Δὲν θὰ ἤθελα νὰ τὸν διακόψω, διότι εἶχον λάβει ὑπ’ ὄψιν τὴν ναυμαχίαν τῆς Γιουτλάνδης κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἀεροπλᾶνα δὲν ἔπαιξαν οὐδένα ρόλον.

§169Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δέον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ναυμαχία αὐτὴ ἔλαβεν χώραν πρὸ 13 ἐτῶν.

§170Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ γίνωνται αἱ ναυμαχίαι ἄνευ ἀεροπλάνων. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέψητε εἰς ἐμὲ νὰ κάμω μίαν ὑποθετικὴν ναυμαχίαν ἐδῶ ἂς ἐπιτρέψωμεν καὶ εἰς τὸν κ. συνάδελφον νὰ συνεχίσῃ.

§171Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐπιτυχῶς τὴν ἐκτελέσατε κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀφήσετε νὰ τελειώσω καὶ θὰ ἴδητε μέχρι τέλους, ὅτι δὲν ἔχω παρανοήσει τὰ λεγόμενά σας. Λέγω, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἔκαμε τὴν οὐσιώδη αὐτὴν παράλειψιν, ὅτι δὲν ἔλαβε ὑπ’ ὄψιν του τὴν δρᾶσιν καὶ τὴν ἰσχὺν τῆς ἀεροπλοΐας. Διότι κατά τὴν δεδομένην στιγμὴν ἡ ἐπίθεσις θέλει ἐνεργηθῇ ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἀπὸ θαλάσσης καὶ ἀπὸ ἀέρος. Θὰ ἠδυνάμην μάλιστα νὰ εἴπω κἄτι τι ἀνάλογον μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ Percy Scott εἶπεν διὰ τὴν ἐμφάνισιν τοῦ ὑποβρυχίου ὡς ὅπλον ἐν πολέμῳ καὶ τὸ ὁποῖον ὁ φίλος συνάδελφος δὲν ἠθέλησε νὰ τὸ ἀποδεχθῇ ἀπολύτως. Ἀλλὰ λησμονεῖτε κ. βουλευταί, τὰς μεγίστας καταστροφὰς τὰς ὁποίας τὸ ὑποβρύχιον ἐπέφερεν καὶ εἰς πολεμικὰ καὶ εἰς ἐμπορικὰ σκάφη τῶν συμμάχων κατὰ τὸν τελευταῖον μέγα πόλεμον. Δύναμαι λοιπὸν νὰ εἴπω. Δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἀεροπλοΐα θέλει καταλήξει μὲ τὰ ἀποτελέσματά της εἰς μέλλοντα πόλεμον. Εἰς τὰς μελλούσας λοιπὸν συρράξεις ἐλαφρῶν καὶ βαρέων σκαφῶν θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ὕπαρξιν ἐπίσης ἰσχυρᾶς ἀεροπλοΐας, καὶ κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ φίλου συναδέλφου ἐκ Κέας, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ ἐξατρώσῃ ὁλόκληρον τὸν ἐλαφρόν μας στόλον, ἡ μάχη θέλει διεξαχθεῖ μεταξὺ θωρηκτῶν, στόλου καὶ ἀέρος. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ δὲ ὁ κ. συνάδελφος νὰ μὴ συμφωνήσω ἀπολύτως μὲ τὴν γνώμην, διότι φρονῶ ὅτι ἡ ἐπίθεσις θέλει εἶναι σύγχρονος καὶ ὁ ἐχθρὸς θὰ ἔχῃ διασπάσῃ τὴν προσοχήν του ἐμπνεόμενος εἰς τὰς ἀπὸ τοῦ ἀέρος ἐπιθέσεις καὶ ἐναντίον τῶν τορπιλλικῶν ἐπιθέσεων. Γνωρίζωμεν δὲ ὅτι ἐλάχιστα ἀντιτορπιλλικὰ κυβερνώμενα ἀποφασιστικῶς ἀπὸ γενναῖον κυβερνήτην δύνανται νὰ ἔχουν ἀποτελέσματα δραστικώτερα καὶ ἀποτελεσματικώτερα. Ὁ ἐκ Βάλτου κ. συνάδελφος δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ δι’ ὅλου ὑπ’ ὄψιν τὴν δρᾶσιν τοῦ ὑποβρυχίου εἰς μάχην, λησμονεῖ ὅμως μίαν περίπτωσιν ἐξαιρετικὰ εὐχάριστον διὰ τὸ Ἑλληνικὸν ναυτικόν, ὅτι κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1912 τὰ δύο μας τότε ὑποβρύχια ἐὰν εἶχον ἐπαρκῆ χρόνον διὰ νὰ ἐξασκηθῶσιν τὰ ἐπιτελεῖα των, καὶ τὰ πληρώματά των εἰς τὴν ἐξεσφενδόνησιν τῶν τορπιλλῶν θὰ εἴχομεν ἱκανοποιητικώτατον ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τῆς παρατάξεώς μας. Ἀλλὰ λέγει καὶ τοῦτο, δὲν ἀποδέχεται τὸ ὑποβρύχιον ὅτι δύναται νὰ συμμετάσχῃ τῆς ναυμαχίας λαμβάνει πάλιν ὑπ’ ὄψιν του τὴν ναυμαχίαν τοῦ Γιουτλάνδ. Βέβαια ἕνα ὑποβρύχιον δὲν δύναται νὰ εἶναι ἐντὸς τοῦ πεδίου τῆς δράσεως, ἀλλὰ τοῦτο εὑρισκόμενον ἔστω καὶ ἐκτὸς τοῦ πεδίου τῆς δράσεως θὰ δυνηθῇ εἰς δεδομένην στιγμὴν νὰ ἀποτελειώσῃ τὸ ἔργον τῶν ἄλλων, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν οἱονδήποτε πλοῖον, εἴτε βαρὺ εἴτε καταδρομικὸν ἐλαφρὸν ἔχει πληγεῖ ὥστε νὰ ἔχῃ ἐλαττωθῇ αἰσθητῶς ἡ ταχύτης αὐτοῦ.

§172Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συμφωνῶ πλήρως μεθ’ ὑμῶν εἰς τὸ ὅτι τὸ ὑποβρύχιον δύναται νὰ δράσῃ θαυμασίως ἐξ ἐνέδρας.

§173Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς εὐχαριστῶ, διότι μοῦ κάμετε μεγάλην τιμὴν νὰ ἐπικαλῆσθε τὴν γνώμην μου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω εἶναι ὅτι πραγματικῶς εἰς περίπτωσιν ναυμαχίας δὲν περιμένω μεγάλα πράγματα ἀπὸ τὸ ὑποβρύχιον.

§174Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Θὰ μοί ἐπιτρέψητε κ. Πρόεδρε, τώρα νὰ μὴ συμφωνήσω μαζί σας, διὰ τὸν λόγον ὅτι μὲ τὴν καθημερινῶς ἐπιτυγχανομένην αὔξησιν τῆς ταχύτητος τῶν ὑποβρυχίων δύναται τοῦτο πολλὰ νὰ κάμῃ. Ἔχομεν παραδείγματα ἤδη ἀπὸ τὸν μεγάλον πόλεμον, πολλὰ ὑποβρύχια παρηκολούθησαν μεγάλα σκάφη πλέοντα κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς εἰσόδου των εἰς τὸν λιμένα καὶ ἐτορπίλλισαν ταῦτα.

§175Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἔκαμα ἐδῶ μίαν ναυμαχίαν τοῦ γλυκοῦ νεροῦ καὶ εἶπα ὅτι δὲν χρειάζεται τὸ ὑποβρύχιον καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶμαι πολὺ εἰδικὸς τὸ ἐθυσίασα.

§176Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δὲν λέγω, ὅτι τὸ ὑποβρύχιον θὰ ταχθῇ εἰς τὴν γραμμὴν διὰ νὰ λάβῃ μέρος. Ἀλλὰ κρίνατε εἰδικῶς τὴν περίπτωσιν τὴν ἰδικήν μας, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐὰν ἡ ὑποτιθεμένη ναυμαχία, λάβει χώραν εἰς τὸ Αἰγαῖον πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι ἡ θάλασσα τοῦ Αἰγαίου παρουσιάζει πολλὰς εὐνοϊκὰς συνθήκας διὰ τὴν δρᾶσιν τοῦ ὑποβρυχίου, διότι ὑπάρχουν πολλαὶ νησίδες, ὑπάρχουν διάφοροι διαβάσεις ἀπὸ τὰς ὁποίας εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ ἀντίπαλος νὰ διέλθῃ ἐὰν θέλῃ νὰ σᾶς προσβάλῃ. Ὥστε τὸν ρόλον τοῦ ὑποβρυχίου δὲν δύναμαι νὰ τὸν ὑποτιμήσω τόσο πολὺ ἔστω καὶ ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν μάχην. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Βάλτου ὑπεστήριξεν, ὅτι ὁ ἐλαφρός μας στόλος πιθανὸν νὰ εὑρεθῇ εἰς ἀδυναμίαν νὰ τηρήσῃ ἔστω αὐτὴν τὴν ἐπαφὴν μετὰ τῶν ἐχθρῶν, ἀνέφερε δὲ ὡς παράδειγμα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀπόψεώς του ταύτης τὴν διαφυγὴν τῶν ἐλαφρῶν καταδρομικῶν «Χαμηδιέ», κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1912. Ἀλλὰ ἂν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν, τὰ ὁποῖα διαθέτομεν κατὰ τὸν πόλεμον ἐκεῖνον ἦτο ἐξαιρετικὰ περιορισμένος καὶ αὐτὸ δέον νὰ τὸ λάβωμεν ὑπὸ σημείωσιν ὅτι ἀριθμὸς τῶν ἐλαφρῶν μας σκαφῶν κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1912, παρὰ τὴν ἐμφανιζομένην τότε ὑπεροπλίαν μας ἀπέναντι τῶν Τουρκικῶν, ἦτο ἐξαιρετικὰ περιορισμένος, ὅτι τὰ σκάφη μας δὲν ἦσαν εἰς ἀρίστην κατάστασιν νὰ πλεύσουν. Ἐνθυμοῦμε δὲ κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὰ μεγάλα μας ἀντιτορπιλλικά, ὑστεροῦντο καὶ τορπιλλῶν ἀλλὰ ἰδίως νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ μικρὸν ἐκτόπισμα τὸ ὁποῖον τὰ ἀντιτορπιλλικά μας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχεν. Σήμερον δὲ ὁμιλοῦντες περὶ ἐλαφρῶν σκαφῶν δὲν ἀναφερόμεθα εἰς τοὺς τύπους τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀλλ’ ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας σκάφη μεγαλειτέρου ἐκτοπίσματος τὰ ὁποῖα θὰ ἠμποροῦν νὰ ἀντιμετωπίσουν οἱανδήποτε κατάστασιν τῆς θαλάσσης ἐν τῷ Αἰγαίῳ ἡ ὁποία κατὰ τὸν χειμῶνα εἶναι ταραχωδεστάτη.

§177Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἔχομεν μάρτυρα τῆς δυνάμεως τὴν ὁποίαν ἐμφανίζουν αὐτὰ τὰ ἀντιτορπιλλικὰ τοῦ κ. Μιαούλη ὁ ὁποῖος τότε λαμπρά τὰ ἐκυβέρνησε.

§178Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι πράγματι περίεργον.

§179Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὁ ἐκ Βάλτου συνάδελφος, κύριοι βουλευταί, ἀνέγνωσε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πλείστας ἐκθέσεις διακεκριμένων ξένων ναυάρχων ὑποστηριζόντων τὴν ἄποψιν ὑπὲρ τοῦ θωρηκτοῦ στόλου. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀντιπαρατάξω ἄλλας τόσας ἄλλων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἰδίων ναυάρχων διότι ὁ ναύαρχος Gastex ὁμιλῶν περὶ θωρηκτοῦ στόλου δὲν παρέλειπε καὶ εἰς ἄλλας σελίδας νὰ ὁμιλήσῃ καὶ περὶ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου καὶ νὰ τονίσῃ πόσον ἐπικίνδυνον εἶναι τὸ ὅπλον τοῦτο ὅταν κυβερνᾶται ὑπὸ ἀξιωματικοῦ ἀποφασιστικοῦ καὶ ὁ ὁποῖος ὡς μόνον του σκοπὸν θέτῃ τὴν ἐπιτυχίαν. Ἰδιαιτέρως δὲ πρέπει νὰ δώσωμεν μεγάλην προσοχὴν εἰς τοῦτο, διότι ὁ αἴθριος οὐρανὸς τῆς Πατρίδος μας εἶναι ἐξαιρετικὰ ἐπικίνδυνος δι’ ἐπιθέσεις ἀντιτορπιλλικῶν ἐναντίον μεγάλων σκαφῶν ἐν καιρῷ νυκτός. Ἀλλὰ κυρίως, κύριοι βουλευταί, εἰς τὰς ἀπόψεις τῶν ξένων αὐτῶν ναυάρχων τῶν πράγματι διακεκριμένων, θὰ εἶχον νὰ συντάξω τὴν ἱστορικὴν διαταγὴν τοῦ ναυάρχου Κουντουριώτη, ὁ ὁποῖος εἶπε «μὲ ὁτιδήποτε πλοῖον καὶ ἂν ἔχω θὰ νικήσω διότι τὸ δίκαιον εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν». Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὅταν ὁ Ναύαρχος Jellico εἰς τὴν ἔκθεσίν του πρὸς τὸ ναυαρχεῖον λέγει, δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κύριος παράγων τῆς νίκης δέον νὰ θεωρηθῇ τὸ πυροβόλον, καὶ ἐκ δευτέρου ἡ τορπίλη ἀναφέρεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ναυμαχίαν τῆς Γιουτλάνδης· ἀναφέρεται δηλαδὴ καθαρῶς εἰς μάχην παρατάξεως. Τοιαύτην περίπτωσιν ἡμεῖς δὲν θὰ ἔχωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν, διότι θὰ στερούμεθα πλοίων γραμμῆς διὰ νὰ συνάψωμεν μάχην ἐκ παρατάξεως. Ἐπομένως ὁ ὑποθετικὸς αὐτὸς ἀντίπαλος διὰ νὰ δώσῃ μάχην ἀποφασιστικήν, δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς μίαν μόνην μονάδα τὴν ὁποίαν θὰ ἔχει, διότι, ἐὰν τυχὸν τὴν ἀπολέσῃ χάνει τὸ ὅλον του παιγνίδι, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ ἐφεδρείαν, ὁπότε καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι κατὰ τὴν μάχην βλαβῇ κυρίως τὸ ἕνα τῶν σκαφῶν του νὰ δύναται διὰ τοῦ ἑτέρου νὰ ἰσοφαρίσῃ τὴν κατάστασιν. Ἂν ὑποθέσετε λοιπόν, ὅτι ὁ ἀντίπαλος διαθέτων πλοῖα γραμμῆς ἐπιχειρήσῃ νὰ δώσῃ μάχην ἐναντίον τῶν ἄλλων ναυτικῶν δυνάμεων ὑμῶν, ἀναγκαστικῶς θὰ συμπλακῇ ἐναντίον τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν καὶ ἀεροπορικοῦ στόλου ἡμῶν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριε συνάδελφε: Ἐπὶ πόσον καιρὸν νομίζετε, ὅτι δύναται αὐτὸς νὰ παρατείνῃ τὴν παραμονήν του μακρὰν τῶν βάσεών του, ὑφιστάμενος καθημερινῶς ἐπιθέσεις τοῦ ἀεροπορικοῦ μας στόλου; λαμβάνω ὑπ’ ὄψει ὅτι θὰ ἔχωμεν ἰσχυρὸν ἀεροπορικὸν στόλον.

§180Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ νὰ ἐπανορθώσω μίαν παραδρομὴν εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσα κατὰ τὴν προχθεσινήν μου ὁμιλίαν ἐν σχέσει μὲ τὰ ἀποτελέσματα ἐπὶ ἀκινητοῦντος στόλου. Μοῦ ἐδόθη ἐσφαλμένη τις φράσις ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ παραδρομὴ αὐτὴ δὲν μειώνει τὴν ἀξίαν τῆς ἐπιχειρηματολογίας μου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔσπευσα δι’ ἐπιστολῆς μου πρὸς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Βάλτου νὰ ἐπανορθώσω τὴν παραδρομὴν αὐτήν.

§181Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω κ. Πρόεδρε, ὅτι ἀντελήφθην καὶ ἐγώ, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ παραδρομῆς διότι ἐρευνήσας τὸ βιβλίον τοῦ ναυάρχου Castex οὐδαμοῦ εὗρον τὸ χωρίον περὶ τοῦ ὁποίου ὡμιλήσατε. Σᾶς προσθέτω δέ, ὅτι δὲν ἐσκόπουν καὶ ἄνευ τῆς ἐπιστολῆς τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ ἀξιοτίμου ὑφυπουργοῦ τῆς ἀεροπορίας μοῦ ἀπηυθύνατε, νὰ κάμω χρῆσιν ἐν δευτερολογίᾳ μου τῆς παραδρομῆς ἡμῶν ταύτης.

§182Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ σημείου ὅμως τούτου κύριοι βουλευταί, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς. Ὅτι τὸ ἠθικὸν τῶν πληρωμάτων καὶ ἰδίως τῶν πληρωμάτων τῶν μεγάλων σκαφῶν ὑφίσταται μεγάλην κατάπτωσιν ἀπὸ τὰς ἐκ τοῦ ἀέρος ἐπιθέσεις. Μοῦ ἐδόθη, ἡ εὐκαιρία νὰ ἀντιληφθῶ τοῦτο κατὰ τὸν πόλεμον ἐν Θεσσαλονίκῃ εὑρισκόμενος, ὁπότε ἡ ἀεροπορία εὑρίσκετο ἐν τῇ γεννέσει της ἀπὸ ἀπόψεως πολεμικῆς δράσεως, περιοριζομένη εἰς κατοπτεύσεις καὶ λήψεις φωτογραφιῶν ἀπὸ μεγάλου ὕψους, καὶ τὰ ἀεροπλάνα τὰ πολεμικὰ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐστεροῦντο τῆς ταχύτητος τόσον τὰ καταδιωκτικά, ὅσον καὶ τὰ βομβαρδιστικά, σήμερον ἡ ταχύτης τῶν ἀεροπλάνων ὑπερβαίνει τὰ 200 καὶ 300 χιλιόμετρα.

§183Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Ἄλλα φθάνουν εἰς τὰ 585.

§184Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ δὲν νομίζω σκόπιμον νὰ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλὴν ἀναπτύσσων τὰ προτερήματα εἴτε τὰ μειονεκτήματα ἑνὸς ἑκάστου ναυτικοῦ προγράμματος. Ὡς ἐδήλωσα ἀμφότερα εἶναι ἱκανὰ νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας ἐφαρμοζόμενα. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τελοῦσα ἐν γνώσει τῶν ὑποχρεώσεων ὑφ’ ἃς εὑρίσκεται ἡ Χώρα προτείνει τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τούτου, χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ ἐπιζητήσωμεν ἰδιαιτέρως τὴν ὑπεροπλοίαν τοῦ στόλου μας ἐν τῷ Αἰγαίῳ, θὰ ζητήσωμεν ἐπιμόνως, διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἰσότητα ἐν τῷ Αἰγαίῳ. Εἶμαι, κύριοι βουλευταί, ἀπολύτως πεπεισμένος περὶ τῆς μακρᾶς εἰρηνικῆς περιόδου τὴν ὁποίαν ἐλπίζω νὰ διατρέξωμεν. Εἶναι ἐπίσης βέβαιον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ οὐδεμιᾶς διαπνέεται πολεμικῆς διαθέσεως, ἐπὶ πλέον δὲ ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ πρὸς τὴν εἰρήνην προσήλωσις τῶν κυβερνόντων τὰ γειτονικὰ καὶ μὴ Κράτη εἶναι μία ἐπὶ πλέον ἐγγύησις διὰ τὴν μὴ διατάραξιν τῆς εἰρήνης. Ἀλλὰ ἡ ἐξασφάλισίς μας διὰ τῆς ἐξισώσεως τῶν στόλων εἶναι ἀνάγκη ἐπιβεβλημένη εἶναι ἀνάγκη ἀπαραίτητος. Ὡς παρουσιάζεται σήμερον ἡ δύναμις τῶν δύο στόλων τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀφ’ ἑνὸς —ἂς συγκριθῶμεν μὲ τὸν Τουρκικὸν— καὶ τοῦ Τουρκικοῦ ἀφ’ ἑτέρου μακρὰν ἀπέχει τοῦ νὰ εἴμεθα ἰσόπαλοι. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὑπερέχομεν σήμερον κατά τι ἀλλ’ ἡ ὑπεροπλία μας αὐτὴ φοβοῦμαι ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ διαρκέσῃ ἐπὶ μακρόν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι ἡ ζωὴ τῶν τεσσάρων ἀνιχνευτικῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι πολὺ μακρά, χρήζουν πολὺ συχνὰ ἐπισκευῶν, ἐπισκευῶν δαπανηροτάτων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἔχει διαδοθῇ ἡ πληροφορία ὅτι ἡ Τουρκία πλὴν τῶν δύο ἀνιχνευτικῶν τὰ ὁποῖα ἔχει ἤδη παραγγείλει ἐν Ἰταλίᾳ προτίθεται νὰ παραγγείλῃ ἕτερα δύο, ὁπότε ἀπέναντι τῶν τεσσάρων Τουρκικῶν ἡμεῖς δὲν θὰ δυνηθῶμεν ἢ νὰ διαθέσωμεν τὰ δύο τελευταίως ἐν Ἰταλίᾳ παραγγελθέντα ἀντιτορπιλλικά.

§185Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ λέγετε αὐτά, ἀφοῦ γνωρίζετε ὅτι μόλις ἀνακοινωθεῖ ἡ παραγγελία καὶ δύο ἄλλων Τουρκικῶν ἀντιτορπιλλικῶν αὐτομάτως θὰ γίνῃ καὶ ἡ παραγγελία ἡ ἰδική μας.

§186Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Εἶμαι εὐτυχὴς ποὺ μοῦ δίδεται τὴν πληροφορίαν αὐτήν. Ἄλλως τε εἶπον προτίθεται νὰ παραγγείλῃ, δὲν εἶπον παρήγγειλε. Ἀπὸ ἀπόψεως θωρηκτοῦ στόλου κάμνω τὴν σύγκρισιν τῶν δύο στόλων. Ἀπέναντι τοῦ καταδρομικοῦ μάχης τὸ ὁποῖον διαθέτει ἡ Τουρκικὴ Δημοκρατία, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ν’ ἀντιπαρατάξωμεν οὐδέν. Διότι τὰ δύο θωρηκτὰ τὸ «Κιλκὶς» καὶ τὸ «Λῆμνος», ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῶν ὁποίων ἀναγκαστικῶς τάσσομαι, μόνον διὰ πυροβολεῖα δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἐν δεδομένῃ στιγμῇ καὶ οὐχὶ διὰ μάχην ἐκ παρατάξεως. Τὸ ἐλαφρὸν καταδρομικὸν «Ἀβέρωφ», τὸ ὁποῖον καμπτόμενον ὑπὸ τὸ βάρος τῶν ἐτῶν του καὶ τῶν δαφνῶν του, δὲν θὰ εἶναι ἱκανὸν διὰ σοβαρὰς ἐπιχειρήσεις. Ἀπὸ ἀπόψεως ὑποβρυχίων εἴμεθα ἰσόπαλοι μὲ τὴν Τουρκίαν.

§187Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὄχι δά!

§188Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὑπερτεροῦμεν, κατά τι ἀλλὰ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἔχοντες 6, τρία θὰ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ. Ἀπὸ ἀπόψεως ναυτικῶν βάσεων ἐν τῷ Αἰγαίῳ, ἡ Τουρκία διαθέτει βάσεις ἀσφαλεστέρας τῶν ἰδικῶν μας. Τὰς ἐλπίδας μας, ὡς παρουσιάζεται σήμερον ἡ κατάστασις, τὰς στηρίζομεν ἀπολύτως εἰς τὴν ἀεροπλοΐαν μας διὰ τὴν ὁποίαν εἶμαι πεπεισμένος ὅτι θὰ ὀργανωθῇ καὶ θὰ ἀναπτυχθῇ μεγάλως. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ἀεροπλοΐα καὶ εἰς ὅλας τὰς Βαλκανικὰς Χώρας εἶναι ἐξαιρετικὰ ἀνεπτυγμένη καὶ ἐν Τουρκίᾳ εἶναι λίαν ἀνεπτυγμένη. Ἡ Τουρκία διαθέτει ἐργοστάσιον κατασκευῆς ἀεροπλάνων, ἐν Ἐσκῆ–Σεχήρ, διευθυνόμενον ὑπὸ Γερμανῶν τεχνικῶν τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ ἱκανοποιητικώτατα. Διαθέτει δὲ σήμερον ἡ Τουρκία ἰσχυρὰν ἀεροπλοΐαν. Δὲν γνωρίζω ποῖαι εἶναι αἱ ἐπίσημοι πληροφορίαι τῶν ἐπιτελείων ἀλλὰ κατὰ πληροφορίας ἰδιωτικὰς τὰς ὁποίας ἠθέλησα νὰ συλλέξω, διαθέτει περὶ τὰ 250–300 ἀεροπλάνα. Ὀφείλω δὲ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς καταστήσω γνωστόν, ὅτι, ὅταν πρὸ ὀλίγου καιροῦ ὠργανώθη μία ἀεροναυτικὴ ἕνωσις, ἐν Τουρκίᾳ, ἀπεφάσισε νὰ ἐπιβάλῃ ἰδιαιτέρας φορολογίας ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἀεροπλοΐας 2% παρὰ τῶν ἐμπόρων καὶ ἑταιρειῶν ἐπὶ τοῦ καθαροῦ κέρδους αὐτῶν. 10% ἐπὶ τοῦ εἰσπραττομένου φόρου ὅλων ἐκείνων τῶν ἐμπόρων πλανοδίων μικροπωλητῶν καὶ λοιπῶν, οἵτινες ἀπαλλάσσονται ὑπὸ τοῦ νόμου τῆς καθαρᾶς προσόδου. 2% ἐπὶ τῆς ἀγοραίας ἀξίας παντὸς προϊόντος τῆς καλλιεργουμένης γῆς τῆς περιοχῆς τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Εἴσπραξις 5 γροσίων κατὰ κεφαλὴν αἰγῶν ἢ ἀρνίου καὶ 30 γρόσια κατὰ κεφαλὴν ἐπὶ τῶν λοιπῶν ζῴων μὴ φορολογηθέντων ἤδη. Καὶ 5ον προσθήκη 3% ἐπὶ οἱονδήποτε φόρον ὁ ὁποῖος ὑπερβαίνει τὰ 1000 γρόσια κατ’ ἔτος. Ὁ δὲ ἀντιπρόσωπος τῆς ναυτικῆς ἀεροπλοΐας, Ἀρὶφ βέης, ἐδήλωσε ὅτι: «Ἐπειδὴ τὸ Κράτος μας δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαθέσῃ μεγάλα χρηματικὰ ποσὰ διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ναυτικοῦ τοῦ ὁποίου θὰ ἔχῃ ἀνάγκην πρέπει νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὴν μεγαλυτέραν ἀνάπτυξιν τῆς ἀεροπορίας. Ὡς ἐκ τούτων τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, νομίζω ὅτι ἤδη ἐπιβάλλεται ὅπως ἡ Κυβέρνησις στρέψῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὴν συμπλήρωσιν τοῦ στόλου ἡμῶν καὶ εἶμαι ἐξαιρετικὰ εὐτυχὴς ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν τοῦτο, καίτοι δὲν εἶχα καμμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τούτου—ὅτι παρακολουθοῦμεν κατὰ βῆμα τὰς παρασκευὰς τῶν ὑποτιθεμένων ἀντιπάλων μας καὶ ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὁ τυχὼν ἀντίπαλος προβῇ, εἰς αὔξησιν τῶν δυνάμεών του καὶ ἡμεῖς θὰ αὐξήσωμεν ἀναλόγως. Ἀλλ’ ἐφόσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ζητῇ ὑπεροπλίαν εἰς τὸ Αἰγαῖον, καὶ ἀρκεῖται μόνον εἰς ἐξασφάλισιν τῶν μεταφορῶν καὶ ἐξασφάλισιν τοῦ κατὰ θάλασσαν ἐμπορίου, λέγω ὅτι ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ ἔχωμεν ἐξίσωσιν τοὐλάχιστον τῶν στόλων.

§189Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε, νὰ σᾶς ζητήσω μίαν ἐξήγησιν: Τὶ διάκρισιν κάμνετε μεταξὺ ὑπεροπλίας καὶ ἐξασφαλίσεως τῶν μεταφορῶν, τῶν συγκοινωνιῶν κ.λ.π.;

§190Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς δώσω τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν ὅταν θὰ φθάσω εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τοῦ λόγου μου.

§191Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅπως θέλετε.

§192Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Λαμβανομένου λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν, κύριοι βουλευταί, ὅτι πρὸ ὀφθαλμῶν ἡμῶν, ἔχομεν μίαν περίοδον μακρᾶς εἰρήνης, ἀκριβῶς τῆς περιόδου ταύτης δέον νὰ ἐπωφεληθῶμεν ὥστε διὰ μέτρων συντελεστικῶν καὶ μὴ ἐσπευσμένων ἀποφάσεων, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς ἀνάγκας καὶ νὰ καταρτίσωμεν ἕνα ναυτικὸν ἀνάλογον μὲ τὰς ὑποχρεώσεις μας καὶ μὲ τὰς ἀνάγκας μας. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ὅσον μικρὸν καὶ ἂν εἶναι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐντὸς ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν, ὅπως μπορῇ νὰ συμβῇ διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, ἁπλῶς διαθέτοντες τὰς ἀναγκαίας χρηματικὰς πιστώσεις. Τὸ ναυτικὸν ἔχει ἀνάγκην συνεχοῦς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐπισταμένης παρακολουθήσεως. Ἀγορεύων προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κέας συνάδελφος εἶπεν πολὺ ὀρθῶς ὅτι τὸ ναυτικὸν εἶναι ἕνα ὅπλον πολυτελείας. Μάλιστα, κύριοι βουλευταί, τὸ παραδέχομαι τοῦτο, εἶναι ὅπλον πολυτελείας, ἀλλὰ τὴν πολυτέλειαν τὴν εὐνοῶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ εἰς τὴν παράστασιν τοῦ στόλου μας. Τὸ ζήτημα τῆς παραστάσεως τοῦ στόλου μας εἶναι ἐξαιρετικῶς οὐσιώδης, διὰ τὴν διατήρησιν καὶ ἐξύψωσιν τοῦ ἠθικοῦ τοῦ στόλου καὶ τῶν πληρωμάτων μας. Εἰς καλὴν ἐξωτερικὴν παράστασιν, καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν εἰς τὰ δύο ταῦτα σημεῖα, ἐννοῶ τὴν πολυτέλειαν. Τὴν πολυτέλειαν δὲν τὴν ἐννοῶ εἰς τὴν ἄσκοπον χορηγίαν καὶ σπατάλην πολεμικοῦ ὑλικοῦ, μὴ συμβιβαζομένου μὲ τὰς οἰκονομικάς μας δυνάμεις καὶ τὴν οἰκονομικήν μας ἀντοχήν. Νομίζω δέ, κύριοι βουλευταί, ὅτι μὲ τὰ χρήματα μὲ τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ Κυβέρνησις σήμερον διὰ τὸ πολεμικὸν ναυτικόν, θὰ ἠδυνάμεθα ἄνευ σοβαρᾶς ἐπιβαρύνσεως τῶν ἐτησίων μας προϋπολογισμῶν καὶ νὰ παρασκευασθῶμεν συμφώνως μὲ τὰς ἀνάγκας μας. Πρὸς τοῦτο, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ, ὅπως ἐξετάσω τὸ οὐσιωδέστερον σημεῖον τοῦ ὅλου ναυτικοῦ ζητήματος δηλαδὴ τὸν τρόπον τῆς παρασκευῆς ἡμῶν κατὰ θάλασσαν, τὸν τρόπον ἐπαναλαμβάνω τῆς παρασκευῆς ἡμῶν κατὰ θάλασσαν διὰ τῆς ἀποκτήσεως ὡς εἶπον ἑνὸς στόλου ἰσοπάλου καὶ οὐχὶ στόλον ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ τὴν ὑπεροπλίαν εἰς τὸ Αἰγαῖον. Ἄλλως τε ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὁ ἀξιότιμος, κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἐννοῇ νὰ ἔχῃ τὴν ὑπεροπλίαν εἰς τὸ Αἰγαῖον ἀπέναντι οὐδενός. Ἀλλὰ ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν τὴν ἐλευθερίαν τῶν θαλασσίων μας ὁδῶν, τὴν ἐλευθερίαν δηλαδὴ τοῦ κατὰ θάλασσαν ἐμπορίου καὶ τῶν στρατιωτικῶν μεταφορῶν, νομίζω, ὅτι μὲ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις διαθέτει σήμερον διὰ τὸ ναυτικόν της, εἴμεθα ἱκανοὶ ἄνευ ἐξαιρετικῆς ἐπιβαρύνσεως τῶν ἐτησίων μας προϋπολογισμῶν, νὰ καταρτίσωμεν ἕνα πρόγραμμα ναυτικῶν παρασκευῶν σύμφωνον πρὸς τοῦτο. Ἀρκεῖ πρὸς τοῦτο νὰ πρυτανεύσῃ πνεῦμα οἰκονομίας καὶ νοικοκυρωσύνης, διότι εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὅτι εἰς τὸν σημερινὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, γίνονται σπατάλαι ἀδικαιολόγητοι. Δὲν θὰ ἤθελα νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν ἀναφέρων κεφάλαιον πρὸς κεφάλαιον τὰς ἀναγεγραμμένας δαπάνας. Θὰ ἤθελον ὅμως μόνον νὰ ἀναφέρω δύο σημεῖα, τὸ ἕνα σημεῖον εἶναι εἰς τὸ κεφάλαιον 14 τοῦ προϋπολογισμοῦ μας ὅπου ἀναγράφονται δαπάναι ἐποπτείας καὶ παραλαβῆς τοῦ ἐξ ἀλλοδαπῆς ὑλικοῦ 7.200.000. Τὸ ἄλλο σημεῖον εἶναι τὸ κονδύλιον τὸ ἀναγραφὲν διὰ τὸν ἱματισμὸν τοῦ στόλου. Ἀλλὰ τὸ νόστιμον εἶναι, ὅτι καίτοι δαπανῶνται τόσα ποσά, θὰ μοῦ ἀπαντήσῃ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὅτι ὁ στόλος μας ἴσως δὲν ἔχει καὶ ἱματισμόν, δαπανῶνται δὲ 29 ἑκατομμύρια ἐτησίως. Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι ἡ δύναμις τοῦ ναυτικοῦ μας εἰς ναύτας, εἶναι περίπου 5 χιλιάδες ἐξ αὐτῶν ὅμως τῶν 5 χιλιάδων οἱ 3.500 εἶναι οἱ κατ’ ἔτος προσκαλούμενοι κληρωτοὶ εἰς τοὺς ὁποίους εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δίδωμεν πλήρη σάκκον, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία ἔχει ὑπολογισθῇ εἰς δραχμὰς 5 χιλιάδας, δαπάνην ἔχομεν 17.500.000.

§193Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ὑπουργεῖον, κ. συνάδελφε, δὲν γνωρίζει τὶ σκέπτομαι καὶ τὶ ἐνεργῶ ἐγώ, τὸ ὑπουργεῖον γνωρίζει τὶ ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμός. Ὁμιλῶν μετ’ ὀλίγον θὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι καὶ ἡ ἰδική μου ἀντίληψις ἐξ ἀρχῆς ὑπῆρξεν ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ ὑπηρεσίαι ἔχουν ἀνάγκην ἀναδιοργανώσεως καὶ πρὸς τὴν φορὰν αὐτὴν κινούμεθα· δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ τὸ ζητοῦμεν νὰ γίνουν ἐντὸς δύο μηνῶν αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἐφ’ ὅσον ἐτέθη ζήτημα τιμήματος τῶν ἐνδυμασιῶν πληροφορῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ὅτι ἐπετύχαμεν τιμὰς διὰ τὸν ἱματισμὸν τοῦ ναυτικοῦ πολὺ χαμηλοτέρας ἀπὸ τὰς ἀντιστοίχους τιμὰς τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ὅτι ἐπεμελήθην προσωπικῶς τοῦ ζητήματος τούτου ἐπὶ μακρὸν καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν ἠθέλησα.

§194Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διατὶ δὲν ἐπέτυχον τὰς αὐτὰς τιμὰς καὶ εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς.

§195Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς πληροφορήσω περὶ τούτου. Εἶναι λοιπὸν γνωστὸν μετὰ πόσης ἐπιμονῆς ἠρνήθην νὰ κατακυρώσω ἐπανειλημμένως γενομένους συναγωνισμοὺς διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ ἱματισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ τὰ μέτρα ταῦτα δὲν τὰ ἐθεώρησα ἀρκετὰ καίτοι ἐπαναλαμβάνω αἱ τιμαὶ εἶναι κατὰ πολὺ χαμηλότεραι τῶν ἀντιστοίχων τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ ἐμερίμνησα ὥστε νὰ ἐνισχυθοῦν εἰδικὰ συνεργεῖα ἐν Ναυστάθμῳ, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἔχωμεν ἀπόδοσιν τιμῶν πολὺ χαμηλωτέραν. Ἤδη δὲ γίνεται τοιαύτη τις ἐργασία εἰς τρόπον ὥστε εἰς τὰ εἴδη τὰ ὁποῖα προμηθευόμεθα ἐκ τῆς ἐλευθέρας ἀγορᾶς νὰ ἐπιτύχωμεν τιμὰς πολὺ μικροτέρας. Ὅστις τῶν κυρίων συναδέλφων ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ περισσοτέρας πληροφορίας καὶ στοιχεῖα εἶμαι πρόθυμος νὰ τοῦ τὰ παράσχω εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Δὲν ὑπάρχει ὅμως ἀμφιβολία ὅτι πρέπει τὸ σύστημα τῶν ὑπηρεσιῶν νὰ ὀργανωθῇ διότι εἶναι ἀπηρχαιωμένον.

§196Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Σᾶς ἐφιστῶ μόνον τὴν προσοχήν, κύριε, ὑπουργέ, μὴ τυχὸν προσπαθοῦν εἰς ὡρισμένα σημεῖα νὰ κάμητε οἰκονομίας, ἐπιφέρετε μᾶλλον αὐξήσεις δαπανῶν, καὶ δὲν πάρετε καλὰ ὑλικά· Θέτων δὲ αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸν τρόπον τῆς προμηθείας. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι αἱ προμήθειαι δὲν γίνονται ὅπως πρέπει.

§197Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐφ’ ὅσον μοῦ ἀποτείνετε τὸν λόγον θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Διὰ τὸ ζήτημα τοῦ ἱματισμοῦ καταβάλλεται πᾶσα προσπάθεια. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω συγχρόνως ὅτι δὲν ἔχω πεισθῆ περὶ τοῦ ὅτι ἀπολύτως κανονικῶς ἔχει ὑπολογισθῆ ἡ ἀπαιτουμένη ἐπιφάνεια ὑφάσματος ὅπως δίδεται εἰς τὸν ἐργολάβον διὰ τὸν ἱματισμόν, καὶ ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι καὶ 10 καὶ 15 ἑκατοστὰ ἐὰν κατορθώσωμεν νὰ ἐξοικονομήσωμεν ἐκ τοῦ ἐξ ἐρέας ὑφάσματος, θὰ κάμωμεν πολλὰς οἰκονομίας χρηματικάς, καὶ περὶ τούτου εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα λίαν προσοχῆς.

§198Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐφ’ ὅσον ὁ κ. ὑπουργὸς λαμβάνει ὑπ’ ὄψει του ὅτι πραγματικῶς γίνονται σπατάλαι, ἐὰν τοῦτο ἐγνώριζον δὲν θὰ τὸ ἀνέφερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶμαι ἀπολύτως ἱκανοποιημένος. Ἀλλὰ τοῦ ἐφιστῶ καὶ πάλιν τὴν προσοχὴν εἰς τὸ ζήτημα τῶν προμηθειῶν τῶν ὑλικῶν, διότι ἐνῷ δαπανῶμεν μεγάλα ποσὰ διὰ τὴν προμήθειαν τῶν ὑλικῶν, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι αἱ ἀποθῆκαι μας σήμερον δὲν ἔχουν τὸ ὑλικόν, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχουν τῆς συντηρήσεως καὶ πληροφοροῦμαι παράπονα ἐκ μέρους ναυτικῶν ὑπηρεσιῶν ὅτι δὲν τοὺς χορηγοῦνται κἂν τὰ κεκανονισμένα ὑλικὰ συντηρήσεως τῆς τριμηνίας, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δίδωνται ἀφθόνως εἰς τὰς ὑπηρεσίας, ἵνα δύνανται νὰ ἔχωσιν τὴν ἐξωτερικὴν παράστασιν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς ἓν ναυτικὸν πολεμικόν. Ἓν ἄλλο κονδύλιον ἐπίσης, τὸ ὁποῖον εὑρίσκω ὑπερβολικὸν καὶ θὰ ἤθελον ἐπ’ αὐτοῦ νὰ συστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ἀναγράφεται τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 1.600.000 ἐτησίως διὰ τῆς προμηθείας βιβλίων.

§199Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν συζητεῖται ὁ προϋπολογισμὸς κ, συνάδελφε.

§200Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει λάβετε ὑπ’ ὄψει ὅτι δύνανται νὰ προέλθουν μεγάλαι οἰκονομίαι ἀπὸ μίαν μεγαλυτέραν προσοχήν, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἀποδώσωμεν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι αἱ οἰκονομίαι αὐταὶ θὰ ἠδύναντο νὰ διατίθεναι διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἐθέσπισεν διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, δηλαδὴ πᾶσα ἀδιάθετος πίστωσις τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν νὰ δίδεται εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ὡς γίνεται διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς. Διότι συμβαίνει πολλαὶ ὑπηρεσίαι νὰ σπεύδουν εἰς τοποθέτησιν παραγγελικοῦ ὑλικοῦ ὀλίγας ἡμέρας προτοῦ λήξῃ ἡ προθεσμία, ὁπότε δὲν ἐπιτυγχάνεται οὔτε τὸ καλλίτερον οὔτε τὸ εὐθηνότερον, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ χάσουν τὰς πιστώσεις. Θὰ ἤθελον νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως αἱ ἀδιάθετοι πιστώσεις τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν δίδωνται εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου δι’ ἐνίσχυσιν αὐτοῦ. Κύριοι, βουλευταί, ἂν καὶ πλήρη ἐξασφάλισιν τῶν θαλασσίων μεταφορῶν ἢ μᾶλλον τῶν στρατιωτικῶν μεταφορῶν μας καὶ τοῦ θαλασσίου ἐμπορίου δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἐννοήσωμεν ὅταν δὲν ἔχωμεν τὴν κατὰ θάλασσαν ὑπεροχὴν ἀπέναντι τοῦ πιθανοῦ ἀντιπάλου, ἐν τούτοις ἀναγκάζομαι νὰ δεχθῶ τὴν ἰσότητα τοῦ στόλου μας ἀπὸ ἀπόψεως ὑλικῆς πρὸς οἱονδήποτε ἀντίπαλον, τὴν δι’ ἀναγκαίαν ὑπεροχὴν ἀπέναντι τοῦ πιθανοῦ ἀντιπάλου μας, ἂς τὴν ἐξαρτήσωμεν ἀπὸ τὴν ἱκανότητα τοῦ ἐμψύχου ὑλικοῦ μας. Ἐγὼ ἀρκοῦμαι εἰς τὸ νὰ ἔχωμεν ἰσότητα ὑλικῶν δυνάμεων. Ἂς προσπαθήσωμεν διὰ τῆς ὑπεροχῆς τοῦ ἐμψύχου ὑλικοῦ μας νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ὑπεροχήν.

§201Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὰ εἴπετε ὅτι διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἀμύνης ἀπαιτεῖται ἡ ὑπεροπλία.

§202Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ζητῶ ἰσότητα στόλου, ἀλλὰ ὁ ἰδικός μας νὰ εἶναι ἀνώτερος εἰς τὸ προσωπικόν. Τὸ ἔμψυχον ὑλικόν μας θὰ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ τὴν ὑπεροχήν. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα διοικήσεως. Τὸ ἔμψυχον ὑλικόν, κύριοι Βουλευταί, τοῦ πολεμικοῦ μας ναυτικοῦ εἶναι ἄριστον καὶ δύναται ἡ πατρὶς μετ’ ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης νὰ στηρίζῃ ἐπ’ αὐτοῦ τὰς μεγαλυτέρας καὶ καλλιτέρας ἐλπίδας. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι καὶ ὁ ἀντάξιος ἀρχηγὸς αὐτοῦ θέλει εὑρεθῆ ἐν δεδομένῃ στιγμῇ. Ἡ καλὴ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων, ἡ προσήλωσις πρὸς τὸ καθῆκον καὶ ἡ σιδηρὰ πειθαρχία εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ παρασκευάσουν τὸ ἔμψυχον ὑλικὸν ἡμῶν, ὅπως ἐν δεδομένῃ στιγμῇ εὑρεθῇ εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς του. Δυστυχῶς ὅμως, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸν τελευταῖον καιρὸν ἔχω βασίμους λόγους νὰ πιστεύω ὅτι ἡ διοίκησις καὶ ἡ πειθαρχία, εἶναι ἀρκετὰ χαλαρωμέναι. Εἶναι τοῦτο συνέπεια τῶν πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν τοῦ παρελθόντος; Δὲν γνωρίζω. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θεωρῶ καθῆκον μου ἐπιβεβλημένον νὰ συστήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν τοῦτο, ὅπως τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του διὰ τὸ μέλλον, διότι τὸ προσωπικὸν τοῦ ἑλληνικοῦ ναυτικοῦ, τὸ τονίζω, εἶναι ἐξαιρετικὰ καλὸν ἀλλ’ ἐξαιρετικὰ εὔθικτον. Ἔχει ἀνάγκην νὰ διοικεῖται μετ’ αὐστηρότητος μέν, ἀλλὰ καὶ μετὰ δικαιοσύνης. Πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος, κύριοι βουλευταί, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως καὶ πάλιν ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπιζητήσω τὴν ἔμπρακτον ἐφαρμογὴν τοῦ ναυτικοῦ προγράμματός της, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἀνεπιφυλάκτως τάσσομαι, διὰ τὴν ἐπίσπευσιν οὐχὶ ὑπεροπλίας ἀλλὰ πρὸς ἐξίσωσιν τῶν δυνάμεών μας. Τούτου ἐπιτυγχανομένου πάντως δυνάμεθα νὰ εἴμεθα ἀπολύτως ἥσυχοι καὶ μετ’ ἐμπιστοσύνης πλήρους νὰ ἀποβλέψωμεν καὶ εἰς ἐξασφάλισιν τῆς ἀμύνης τῆς χώρας μας (χειροκροτήματα).

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.

§204Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ζήτημα τῆς ἐξετάσεως τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι, δὲν ἔρχεται διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην. Θὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν ἄρτι καταβάντα τοῦ βήματος φίλον συνάδελφον ὅτι, ὅταν πρὸ 7 μηνῶν, ὡς εἰσηγητὴς τῶν νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα ἔθηκα τότε ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, ἵνα μετ’ ὀλίγον καταστῶσι νόμοι τοῦ Κράτους, ἔλαβα τὸν λόγον εἰσηγούμενος τὴν ψήφισιν αὐτῶν, ἔφερε τὸν λόγον μετὰ πολλῆς ζωηρότητος ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ὑπάρξεως ναυτικῆς ὑπεροπλίας τῆς Ἑλλάδος καὶ δὴ εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον. Ἔσπευσα νὰ τοποθετήσω τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των, ὡς ἐφρόνουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀντελαμβάνετο ταῦτα, ἵνα μὴ ἔκτοτε καὶ μέχρις οὗ ἔλθει τὸ θέμα τοῦτο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς συζήτησιν διὰ τὴν κύρωσιν τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος, ἵνα μὴ μείνωσι διάχυτοι φῆμαι, ἵνα μὴ παρανοήσεις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως ἴσως καὶ τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ λαοῦ τῆς κοινοβουλευτικῆς, ἐμφυλοχωρήσωσι. Καὶ εἶπον τότε ὁμιλῶν περὶ τῶν σκέψεων τῶν κυβερνητικῶν ὅτι αὗται εἶναι νὰ νοικοκυρεύσωμεν τάχιστα τὰ τοῦ οἴκου μας, νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν πληθώραν τῶν ἀξιωματικῶν, νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς ὑπαξιωματικούς, νὰ φέρωμεν τὴν ἀναγκαίαν ἀφαίμαξιν εἰς τὸν πληθωρικὸν ἀριθμὸν τῶν ναυτῶν, νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὸν ἐξοπλισμόν, τὴν ἐξάρτησιν καὶ τὴν ὑγείαν αὐτῶν, νὰ ἐφοδιασθῶμεν διὰ τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων σκαφῶν καὶ παρασκευῶν, καὶ κατόπιν ὅσον χρῆμα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοικονομήσωμεν θὰ τὸ μεταχειρισθῶμεν εἰς ἄλλους σκοποὺς πολιτισμένους καὶ εἰρηνικούς, ἀλλὰ οὐχὶ σκοποὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωσι λαβὴν εἰς ἀναφλέξεις, βεβαίως ὅμως παρακολούθησαν μετὰ προσοχῆς τὰ συμβαίνοντα ἀλλαχοῦ καὶ θὰ λάβωμεν ἐγκαίρως τὰς ἀποφάσεις ἡμῶν διὰ τὸν μετριόφρονα ἀλλ’ ἄρτιον ἐξοπλισμὸν τοῦ μικροῦ ἡμῶν στόλου. Καὶ ἔλεγον τότε ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ζητεῖ οὐδεμιᾶς μορφῆς ἀπόλυτον ὑπεροπλίαν καὶ ἐπικράτησιν. Ἔλεγον τότε ὅτι ἡ Ἀνατολικὴ Μεσόγειος ὅσον ἀφορᾷ ἡμᾶς θὰ ἀπετέλει ἕνα στίβον ἀπολύτως δυσανάλογον πρὸς τὰς ἀμυντικάς μας ἀνάγκας καὶ ἀπολύτως δυσανάλογον πρὸς τὴν μετριόφρονα θέσιν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἑλλάς. Ἐνετόπισα κατόπιν τὸ ζήτημα εἰς τὸ Αἰγαῖον, διότι ἐφαντάσθην ὅτι εἰς ὅτι ἀνεφέρθη τὸ ὄνομα τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου, τοῦτο ἐπετέλεσε σχῆμα λόγου παρὰ πραγματικότης.

§205Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἀπὸ τὴν Μάλταν καὶ ἐδῶ εἶναι Ἀνατολικὴ Μεσόγειος.

§206Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Λέγοντες Μεσόγειον, ἐννοοῦμεν προφανῶς τὸ Ἰόνιον καὶ τὸ Αἰγαῖον, οὔτε τὴν Ἀδριατικὴν οὔτε τὴν Κυρηναϊκήν. Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη κ. βουλευταί, ἡ ἀνησυχία περὶ τῆς ἐπιτυχίας τῶν ναυτικῶν προγραμμάτων, ἐπεκράτησεν εἰς ὅλα τά Κράτη, διότι αἱ μεταπολεμικαὶ συνθῆκαι δὲν εἶχον ἀφήσει νὰ διαμορφωθῇ εἰσέτι πλήρως μία ἐμπεδωμένη πίστις ἐπὶ τὴν ἀξίαν τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου προγράμματος. Εἰς τὴν γείτονα ἐπικράτειαν τὴν Γιουγκοσλαβίαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὁ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ὑπουργὸς ἠλέγχθη σφοδρῶς, κατηγορούμενος ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρημέλει τὰς κατὰ θάλασσαν πολεμικὰς ὑπηρεσίας. Καὶ ναὶ μὲν οὔτε οἱ ἀντικειμενικοὶ σκοποὶ τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν τῆς Γιουγκοσλαυΐας δύνανται νὰ προσομοιάσωσι μὲ τοὺς ἰδικούς μας οὔτε αἱ ἄλλαι συνθῆκαι τῶν δύο χωρῶν εἶναι ὅμοιαι, ἀλλὰ κατέληξαν δι’ ἄλλους λόγους ἐκ τῶν ὁποίων μόνον ὁ οἰκονομικὸς παράγων ἔν τινι μέτρῳ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸν ἰδικόν μας, ἔσπευσεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Γιουγκοσλαυΐας νὰ ἀπαντήσῃ ὅτι τὸ ναυτικὸν εἶναι ἀντικείμενον σπουδαιοτάτης Κυβερνητικῆς μερίμνης καὶ νὰ προσθέσῃ ὅτι διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ναυτικοῦ ἀπαιτοῦνται σοβαρὰ μελέτη, πολὺς χρόνος καὶ πολλὰ χρήματα μὴ δυνάμενοι νὰ ἀποκτήσωμεν βαρέα σκάφη ἐργαζόμεθα δραστηρίως διὰ τὴν προμήθειαν ὑποβρυχίων, τορπιλλῶν, ναρκωθετίδων, ναρκῶν καὶ ἀμυντικῶν ἐν γένει μέσων, ἅτινα ὡς μυστικὰ τοῦ Κράτους δὲν δύναμαι νὰ ἀνακοινώσω δημοσίᾳ, ἀλλὰ μόνον εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Κατὰ τοῦτο ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὴν ὑπεροχὴν νὰ δύναται ἐπὶ τῶν γενικῶν τοὐλάχιστον γραμμῶν τῶν ναυτικῶν σκέψεων νὰ δέχεται τὴν δημοσίαν συζήτησιν. Βεβαίως ἡ συζήτησις αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐξωθηθῇ μέχρι τῆς δημοσίας ἀναφορᾶς ἀριθμῶν σχετικῶν πρὸς τὰς πολεμικάς μας παρασκευάς.

§207Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, μοῦ ἐπιτρέπετε;

§208Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Παρακαλῶ.

§209Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ συζήτησις ἦλθε συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔχω νὰ σᾶς ὑπομνήσω ὅτι διὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ εἰς ἄλλην ἐποχὴν ἐπερώτησις τοιαύτη καὶ εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν ἐπὶ τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως, ὅτε δὲ ὁ προκάτοχός σας κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐδήλωσεν εἰς ἡμᾶς ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δημοσία συζήτησις εὐθὺς διεγράψαμεν τὴν ἐπερώτησιν χωρὶς περαιτέρω νὰ ζητήσωμεν καμμίαν ἐξήγησιν. Τοῦτο τὸ λέγω ἵνα μὴ παρεξηγηθῇ ἡ ἐκ τῆς μερίδος ταύτης πρόκλησις τῆς συζητήσεως. Δύναται ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ περιορίσῃ τὴν συζήτησιν μέχρι τοῦ σημείου εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἔκρινε τοῦτο ἀναγκαῖον, ἡμεῖς δὲ προθύμως θὰ ἀκολουθήσωμεν εἰς τὴν τακτικὴν αὐτήν. Ὤφειλον νὰ κάμω τὴν δήλωσιν αὐτὴν ἵνα μὴ παρ’ ἄλλων γεννηθῇ παρεξήγησις, δὲν ἐννοῶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως.

§210Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὅλως τοὐναντίον κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, καὶ ἡμεῖς ἐκτιμῶμεν καὶ τὴν μετριοπάθειαν εἰς τὴν σεμνότητα μετὰ τῆς ὁποίας κατευθύνετε τὸ ἀντιπολιτευτικὸν ἔργον ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς ρυθμίσεως τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς, οὐδέποτε δὲ ὁ ἤδη ὁμιλῶν θὰ ἐνόμιζεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ τὴν συζήτησιν, θὰ ἐνόμιζε μόνον ὅτι ἀδύνατον νὰ ἐπιφυλαχθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα ἂν λεπτομέρειαί τινες δὲν ἠδύναντο νὰ ἴδωσι τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος τὰς λεπτομερείας ταύτας νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ ἄλλους τινάς, ἂν ἐκρίνετο ἀναγκαῖον, ἀλλὰ τὸ πλαίσιον ὡς ἐχαράχθη δὲν παρέχει λαβὴν εἰς ἐπιφύλαξίν τινα εἰς τὴν συζήτησιν δεχόμεθα ἀνεπιφυλάκτως ἐκφράζοντες εἰς ἡμᾶς καὶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Βάλτου εὐχαριστίας, διότι δίδετε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάστασιν τῆς στιγμῆς ὁποία αὕτη παρουσιάζεται εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικόν, εὐκαιρίαν ἡ ὁποία ἐπέτρεψε τὴν διάλυσιν πλανῶν, ἐπέτρεψε νὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ φωνὴ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως ἐκδηλοῦσα τὴν φιλειρηνικότητα τῆς Ἑλλάδος ὡς ταυτοχρόνως διαβεβαιοῦσα ὅτι οὐδὲν ἐν προκειμένῳ μυστικὸν μέσον ἀσφαλείας ἡ Ἑλλὰς εἶναι διατεθειμένη νὰ μετέλθῃ, ἀλλ’ εἶναι πρόθυμος ὡς ἴση πρὸς ἴσους νὰ ἀκούσῃ πᾶσαν σκέψιν καὶ νὰ συμβάλλῃ πρὸς τὴν πραγμάτωσιν παντὸς συμφώνου, τὸ ὁποῖον θὰ ἔθετεν καὶ τὰ ναυτικὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των ὅπως μὴ ἀπορροφῶσι τὴν ἰκμάδα τῆς ζωτικότητος τῶν λαῶν καὶ ταυτοχρόνως ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς γείτονας λαοὺς ἵνα ἀπερίσπαστοι ἐπιδοθῶσιν εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐσωτερικῆς των ἀνασυγκροτήσεως. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις νομίσῃ ὅτι εἶναι εὔθετος ἡ στιγμὴ νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ναυτικόν της πρόγραμμα ἐν ταῖς λεπτομερείαις νὰ πράξῃ τοῦτο καὶ ἡ στιγμὴ ἐκείνη θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῆς ἐκπληρώσεως ὡρισμένων συνθηκῶν καὶ προϋποθέσεων αἱ ὁποῖαι ἤδη ἀνεφέρθησαν εἰς τὴν Βουλήν. Προτοῦ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος ὡς ἡμεῖς ἐφανταζόμεθα τοῦτο, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι τὴν πολιτικὴν πλευρὰν καὶ τὴν ἐξέτασιν τοῦ προβλήματος ἀπὸ τῶν γενικῶν της κατευθύνσεων ἤδη ἐξήντλησε ὁ λαβὼν τὸν λόγον ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὀλίγα τινὰ ἐξ αὐτῶν ὅπου τυχὸν δὲν ἀπηντήθησαν σημεῖα ἐλέγχου ἢ συστάσεων τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων θὰ θίξω καὶ κατὰ τὰ ἄλλα θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν τεχνικῶν καὶ οἰκονομικῶν σημείων τοῦ προβλήματος. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου βουλευτὴς ὑπεστήριξεν βεβαίως μετὰ ζωτικότητος μίαν θέσιν ἡ ὁποία εἶναι ἀξία ὑποστηρίξεως, ἡ ὁποία παρουσιάζει τὰ ἑαυτῆς ἐπιχειρήματα καὶ βεβαίως ἐμβάλλει εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἰς σκέψεις. Καὶ ἡ Κυβέρνησις διῆλθεν τὰ στάδια τῆς ἐρεύνης καὶ τῆς ἀναλύσεως ταύτης καὶ τῆς ἀντιθέτου, ἴσως δὲ καὶ τῆς ἐνδιαμέσου. Ποῖαι ἦσαν αἱ γενικαὶ σκέψεις εἰς τὰς ὁποίας ἐμβάλλει αὕτη; Ἀναγνωρίζοντες πολλὰ ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βάλτου βουλευτοῦ, ὡς ἀληθῆ, κατελήξαμεν εἰς ἀντίθετα πρὸς τοῦτο συμπεράσματα. Εἴς τινα σημεῖα θέλω νὰ συμπληρώσω τὴν διαπίστωσιν αὐτήν. Οἱ βομβαρδισμοί, πόλεων, νήσων, τὰ τοπικὰ ἐπεισόδια καὶ δι’ ἡμᾶς εἶναι στοιχεῖα δευτερεύοντα τὰ ὁποῖα ἐὰν κλονίσῃ πρὸς στιγμὴν τὸ ἠθικὸν εἴς τινας περιοχάς, δὲν δύνανται βεβαίως νὰ προδικάσουν τὴν ἔκβασιν τοῦ ὅλου ἀγῶνος. Ἐν τούτοις πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Βάλτου βουλευτὴν θὰ εἶχα νὰ παρατηρήσω ὅτι εἰς τὴν ἐπιχειρηματολογίαν του δὲν ἐτιμήθησαν αἱ ἀναλογίαι αἱ προσήκουσαι. Ὅταν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ θέατρον τῶν ναυτικῶν ἐπιχειρήσεων εἰς τὴν Βαλκανικὴν διαφέρει λόγῳ τῶν γεωγραφικῶν συνθηκῶν οὐσιαστικῶς ἀπὸ τὸ τοιοῦτον τῶν μεγάλων θαλασσῶν περὶ τῶν ὁποίων μᾶς ὡμίλησε. Ἀλλ’ ὡμίλησε καὶ περὶ τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἠλάττωσε τὰς ἰδικάς μας εὐθύνας, συμπεριλαβὼν ταύτας εἰς τὸν λογαριασμὸν τῶν γενικῶν εὐθυνῶν τῶν ἀπὸ τοῦ 1922 κυβερνήσεων μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης. Εἰς τοῦτο φρονῶ ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ σκόπιμον νὰ δηλωθῇ ὅτι ἵνα μορφώσῃ τις ἀληθῶς γνώμην, ὀφείλει νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς δυσχερείας πρὸ τῶν ὁποίων εὑρέθησαν αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις. Ὀφείλει νὰ ἀναλογισθῇ τὴν καταστροφὴν καὶ τὴν ἀνυποληψίαν εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθεν ἡ Ἑλλὰς μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν συντριβήν. Δὲν θέλω διὰ τούτου νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ἅπασαι αἱ δαπάναι ἠναλώθησαν κατὰ τὸν καταλληλότερον τρόπον. Ὀφείλω ἐν τούτοις νὰ τονίσω ἀντιθέτως ὅτι ὀλίγα θὰ εἶναι τὰ σημεῖα ἐκεῖνα διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντιγνωμία διὰ τὴν καταλληλότητα τῶν γενομένων δαπανῶν. Καὶ ἂν ὀγκώδεις ἐνταῦθα παρουσιάσθησαν ἀριθμοί, οὐδεὶς ὅμως ἔθιξε τὸ σημεῖον, ὅτι παρῆλθεν μία ἐννεαετία ἔκτοτε κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν ἀνωρθώθη εἰς ὃν βαθμὸν σχετικῆς ἀνορθώσεως εὑρέθη ὁ στόλος ἡμῶν, μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς σήμερον, καὶ ὅτι ἔχομεν εἰσέτι διά τινα περίοδον ἐτῶν πολλὰ σκάφη ἱκανὰ πρὸς πόλεμον. Ἑπομένως καὶ αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις.....

§211Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Λέγοντες Κυβερνήσεις ἐννοεῖτε καὶ τὴν ἐποχὴν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Δικτατορίας;

§212Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Λέγων Κυβερνήσεις ἐννοῶ ὅλας τὰς Κυβερνήσεις καὶ τὴν ἐποχὴν τῶν δικτατοριῶν διὰ τῶν ὁποίων διήλθομεν καὶ τὰς ἐποχὰς ταύτας, μὲ τὴν διαφορὰν λέγω ὅτι δὲν ἠθέλησα νὰ ἀναλύσω τὰς ἐντυπώσεις μου ἐν προκειμένῳ, διὰ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ πρώτη δικτατορία ἡ ὁποία ἐπηκολούθησε τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν εὗρε τὸ Κράτος εἰς τοιοῦτον βαθμὸν συντριβῆς, εἰς τρόπον ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θέσουν ἕνα μακροπρόθεσμον πρόγραμμα ναυτικὸν καὶ εἰδικῶς νὰ μεριμνήσουν αὐταὶ αὗται διὰ τὴν ἐπισκευὴν καὶ βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν κυριωτέρων ἐκ τῶν ἐλαφρῶν ἡμῶν σκαφῶν. Ἄν ἐρωτᾶτε τὴν γνώμην μου, θὰ σᾶς ἔλεγον ὅτι εὐθὺς ὡς ἕνα σκάφος ἀπαιτήσῃ διὰ τὴν ἐπισκευὴν περισσότερον ποσὸν παρ’ ὅσον θὰ καλύψῃ ἡ δαπάνη τούτου ἐκ τῆς μετὰ τὴν ἐπισκευὴν χρησιμοποιήσεώς του, δὲν πρέπει τὸ σκάφος τοῦτο νὰ ἐπισκευάζηται. Ἀλλ’ ὅταν ἐπῆλθεν ἡ Δικτατορία τὴν ὁποίαν κυρίως ἐννοεῖτε, ἡ μετὰ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἐκ Πατρῶν πολιτευτοῦ, βεβαίως εἰς τὸν γενικὸν χορὸν τῶν ἀτασθάλων δαπανῶν, ἐγένοντο καὶ ἀτάσθαλοι δαπάναι διὰ τὸ πολεμικὸν ἡμῶν ναυτικὸν καὶ ἄσκοποι οὐκ ὀλίγαι τότε.

§213Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος διὰ τῶν Κυβερνήσεων τῶν μετὰ τοῦ 1922, πρέπει νὰ παρατηρηθῇ τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἰδιαιτέρα μέριμνα πρέπει νὰ ληφθῇ, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀπεφασίσθη ἀπὸ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν ἡ ἐπισκευὴ τοῦ «Γκαΐμπεν». Καὶ αὐτὴ πότε ἔγεινε; Νομίζω ἀπὸ τὸ 1926. Ἀπὸ τότε ἀρχίζει ἡ ἀνάγκη μιᾶς ἰδιαιτέρας μερίμνης ἀντιμετωπίσεως μιᾶς μεγάλης δυνάμεως τῆς Τουρκίας. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις, ἰδίως τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1914, ἐπειδὴ περιλαμβάνεται καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὴν ὁποίαν ἔχω μεγαλυτέραν εὐθύνην ἐγὼ τοὐλάχιστον, τότε δὲν ὑπῆρχε αὐτὴ ἡ ἀνάγκη, καὶ τότε παρηγγέλθησαν αἱ πρῶται μικραὶ δυνάμεις, δηλαδὴ ὑποβρύχια.

§214Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἄν δὲν ἀπατῶμαι, ἂν αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀκριβεῖς, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Δικτατορίας, καὶ ἐννοεῖτε ποίαν ἐποχὴν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, ἐδαπανήθησαν 3 ἑκατομμύρια λίρες.

§215Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι.

§216Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὄχι, εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβές. Μὴ σπεύδετε ἂν θέλετε νὰ θέσετε σημεῖα, διότι δημιουργεῖ κανεὶς ἀκουσίως μίαν ἀντίδρασιν εὐνοϊκήν, ὅταν εὑρεθῇ νὰ εἶναι ἡ ἀλήθεια κατωτέρας τῆς πραγματικότητος. Ἐδαπανήθησαν ἀσκόπως, ἀλλὰ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ ναυτικοῦ ὄχι βεβαίως.

§217Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἁμαρτιῶν, πρόκειται περὶ σφαλμάτων.

§218Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Περὶ σφαλμάτων καὶ ἁμαρτιῶν.

§219Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχει σημασίαν.

§220Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, τοῦτο μόνον θὰ ἤθελα νὰ παρατηρήσω ὅτι, ἐφ’ ὅσον διαρκουσῶν τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων τὸ «Γκαΐμπεν» παρέμεινεν ἄθικτον. Ἐπειδὴ μοιραίως ἤλθομεν εἰς τὸ νὰ συγκρίνωμεν τὸν Ἑλληνικὸν στόλον μὲ τὸν Τουρκικόν, χωρὶς νὰ σημαίνῃ ἐκ μέρους μας καμμίαν εὐδιάθετον ἐρειστικὴν τάσιν, ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι θᾶττον ἢ βράδιον ἡ Τουρκία θὰ τὸ ἐπεσκεύαζε μοιραίως, διότι εὑρίσκεται οὐσιαστικῶς ἄνευ στόλου. Εἴμεθα πολὺ ἰσχυρότεροι ἄνευ τοῦ «Γιαβοὺζ» καὶ ὄχι περίπου ἰσόπαλοι, καὶ μοιραίως κἄποτε θὰ τὸ ἐπεσκεύαζε, λαμβανομένου μάλιστα ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἔχει ναυτικὰς δαπάνας ἀξίας λόγου, εἶναι ἐκ τῶν κρατῶν τῶν ἐχόντων τὰς ὀλιγωτέρας ναυτικὰς δαπάνας, ὡς ἄλλωστε θὰ σᾶς ἐκθέσω περαιτέρω. Καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος βουλευτής, κ. Βασιλειάδης, ἀνέφερε τὴν σύγκρισιν τῶν στόλων, εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐγὼ ἐκτὸς τῶν ὅσων ἐπρόκειτο νὰ σᾶς εἴπω, νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τὰ ὀνόματα τῶν σκαφῶν καὶ τὰς γενικάς των ἰδιότητας, ὁποίας οἱ δύο ὅμοροι οὗτοι στόλοι παρουσιάζουν κατὰ τὸ ἔαρ τοῦ 1930, ἤτοι μετὰ ἕνα μῆνα. Ἡ ὅμορος ἐπικράτεια ἔχει ὡς καταδρομικὸν μάχης τὸ «Σουλτὰν Γιαβούζ», περὶ τοῦ ὁποίου εἶναι πρόωρον νὰ ἐκφέρωμεν κρίσεις, διότι ἀκούσιαι τῆς τύχης καταδρομαὶ ἐπέφερον ποιάν τινα καθυστέρησιν εἰς τὰς τακτικὰς προθεσμίας εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ γνωρίζῃ μέχρι ποίου βαθμοῦ θὰ φθάσῃ ἡ πολεμικὴ ἀνασκευὴ τοῦ «Γιαβούζ», οὔτε ἂν θὰ δυνηθῇ νὰ εὑρεθῇ εἰς κατάστασιν μακροτέρας πλειστότητος ἐντὸς τῶν ταχθεισῶν προθεσμιῶν. Σᾶς λέγω ὅμως ὅτι τοῦτο δὲν θὰ καταστῇ δυνατόν. Εἶναι γνωστὰ τὰ στοιχεῖα τοῦ «Γιαβούζ», ἔχει ἐκτόπισμα 23.000 τόννων καὶ 28 μιλλίων ἀρχικὴν ταχύτητα, ἐλπίζεται δὲ ὅτι θὰ κατωρθώσῃ νὰ ἀναπτύξῃ ταχύτητα κατὰ δύο μίλλια μικροτέραν τῆς ἀρχικῆς. (ἀναγινώσκει). Καὶ ἄλλα τινὰ μικρὰ σκάφη περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Ἔναντι ὅλων αὐτῶν γνωρίζετε τὰς μονάδας τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀπασχολήσω διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι ἐὰν εἰς τὴν μέχρι τῆς στιγμῆς ὑλικὴν ὑπεροχὴν προσθέτομεν τὴν σημερινὴν τὴν, διὰ τὴν παροῦσαν γενεὰν ψυχικὴν ὑπεροχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ ναυτικοῦ, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπτύξωμεν περισσότερον ὅτι ἡ Τουρκία θὰ ἔκαμνε τὸ πᾶν διὰ τὴν ἔγκαιρον ἀπόκτησιν της μαχητικότητος τοῦ «Γιαβούζ». Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀεροπλοΐαν δὲν ἀναμιγνύομαι εἰς ξένον ἔδαφος ἴσως ἀπό τινων ἡμερῶν, διότι δὲν μοὶ ἀνήκει πλέον, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως ὑλικοῦ ἡ Τουρκία εἶναι οὐσιωδῶς ὑπερτέρα, ἐν τούτοις αἱ ἄλλαι συνθῆκαι αἱ σχετικαὶ πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ μαχητικότητα τοῦ ὅπλου τούτου, ἐὰν εἰς ἡμᾶς εὑρίσκονται εἰς μέτριον ἐπίπεδον, εἰς τὴν Τουρκίαν εὑρίσκονται εἰς κατώτερον ἐπίπεδον, εἰς τρόπον ὥστε ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὰς μεγαλυτέρας τεχνικὰς εὐκαιρίας καὶ τὰς μεγαλυτέρας δυναμικότητας ὡς ἔμψυχον ὑλικὸν βεβαίως εἰς τὸν συναγωνισμὸν μετὰ τῆς ὁμόρου χώρας δὲν εἶναι ἡ Ἑλλὰς ἐκείνη, ἡ ὁποία μετὰ δέους θὰ ἀτενίσῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα.

§221Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς δώσητε τὸν ἀριθμὸν διὰ τὴν ἀεροπλοΐαν;

§222Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εὐχαρίστως. Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὁ Τουρκικὸς ἀριθμὸς ἀεροπλοίων ὑπερβαίνει κατὰ τὸ διπλάσιον τὸν Ἑλληνικόν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ ἀριθμὸς ὁ ὁποῖος ἀποδίδει τελικῶς τὸ ἄθροισμα εἰς τὸ σύνολον τῶν ἀρετῶν καὶ τῶν ἐπαγγελματιῶν τοῦ ἰδικοῦ μας. Πάντως δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν εἶναι ἀπὸ ἀπόψεως ἀφετηρίας εἰς κατάστασιν δυσμενῆ.

§223Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔκαμα τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν διότι κἄποιος εἶπεν ἕνα μέγαν ἀριθμὸν ἀεροπλοίων δι’ αὐτήν.

§224Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Προχωρῶ. Ἐπεκρίθη ἐντεῦθεν, κύριοι βουλευταί, ἡ γενομένη συζήτησις εἰς τὸ Ἀνώτατον Ναυτικὸν Συμβούλιον τὸ συγκληθὲν τὴν ἡμέραν ἐκείνην διὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προγράμματος τοῦ ναυτικοῦ. Ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τοὺς ὅρους καὶ τὰς προϋποθέσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας τὸ ζήτημα τοῦτο ἐτέθη, διότι ἄλλως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ ἄλλως ἀπὸ ὅπως ἐτέθη. Βεβαίως ἐὰν ἐδίδετο ἡ εὐκαιρία εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ τοὺς ἀποτελοῦντας τὸ συμβούλιον νὰ θέσωσι μίαν λύσιν ἐν λευκῷ ἄνευ οἰκονομικῶν περιορισμῶν, θὰ ἐζήτουν ἰσχυρὰ σκάφη, οὔτε τὰ ἐλαφρὰ σκάφη, καὶ ἐπικράτησιν εἰς τὴν ἀεροπλοΐαν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν διὰ τοὺς γενικοὺς πολιτικοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἵνα μὴ ἔλθωμεν εἰς τὴν γνώμην τῶν ἄλλων σᾶς ἀναγινώσκω τρεῖς σειρὰς ἐκ τῆς ἰδικῆς μου. Εἶπον. (ἀναγινώσκει).

§225Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῦ τὰ ἐλέγατε αὐτά;

§226Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἰς τὴν συνεδρίαν εἰς τὴν ὁποίαν ἐλήφθησαν αἱ ὡρισμέναι ροπαὶ τῆς Κυβερνήσεως, λέγω ροπαί, διότι κατεστρώθη πρόγραμμα. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου βουλευτὴς ἀνέφερεν, ὅτι διὰ τὴν ἐπ’ αὐτοῦ προτεινομένην λύσιν, θ’ ἀπαιτοῦντο τέσσαρα ἑκατομμύρια λίραι. Θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει του πίνακας ἐμπεριστατωμένους τοὺς ὁποίους κατ’ ἐντολήν μου ἠσχολήθη καὶ κατήρτησε τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον τοῦ Ναυτικοῦ, διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἀποτελεῖ κλάσμα μόνον τοῦ πραγματικῶς ἀπαιτουμένου διὰ τὴν τοιαύτην λύσιν ποσοῦ. Ἀλλά, θὰ ἦτο ἴσως χρήσιμον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ γνωρίζῃ, ὅτι τὸ νὰ προκρίνω τὸν ἐλαφρὸν στόλον καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ προτίμησιν ἀναμφισβήτητον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος πρῶτος ἔφθασε εἰς τὴν λύσιν ταύτην, ὅτι τοῦτο ἐστηρίχθη καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ὑπὸ διακεκριμμένου Ἄγγλου Ναυάρχου, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶχεν ἀναθέσει συγκροτικὴν μελέτην, τοῦ ἐὰν βαρὺς ἢ ἐλαφρὸς στόλος, θὰ εἶναι ὁ καταλληλότερος, καὶ ἐτέθη πρὸς αὐτὸν τὸ ἐρώτημα πῶς, θὰ εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλάς, ἐάν, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀπευκταίαν θέσιν, νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἀντίπαλον τοῦ ὁποίου ὁ καταδρομικὸς στόλος ἀποτελεῖ τὸν κύριον ὁπλισμόν, πῶς θὰ εἶναι προτιμώτερον, νὰ ὁπλισθῇ, ἵνα ἀνταπεξέλθῃ. Ὁ διακεκριμμένος αὐτὸς ναύαρχος, ὁ ἔχων τὴν πεῖραν τοῦ μεγαλειτέρου τῶν στόλων τοῦ κόσμου, δὲν λέγω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ὑπάρξουν καὶ ἀντίθετα ἐπιχειρήματα, διότι ἐὰν θὰ ἐτίθετο οὕτω τὸ ζήτημα, δὲν θὰ ὑπῆρχον εἰς τὸν πόλεμον νικηταὶ καὶ ἡττημένοι, διότι ἕκαστος, θὰ ἐξήταζε τὴν κατάλληλον στιμήν, ἀφοῦ ἐξετάζει εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν ἐμπεριστατωμένην τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει ποῖαι εἶναι αἱ Ἑλληνικαὶ συνθῆκαι, αἱ ναυτικαὶ ἀποφαίνεται, ὅτι βεβαίως θὰ ἦτο κατ’ ἀρχὴν ὁ κατάλληλος τρόπος ἐπικρατήσεως πολεμικῆς ναυτικῆς ὁ διὰ τῆς ναυμαχίας καὶ συνεπῶς καταναυμάχησις τοῦ ἀντιπάλου. Ἐν τούτοις λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν ἐνδεχομένην διαφυγὴν καὶ ἔχομεν περὶ τούτου τὸν πόλεμον τοῦ 1912 καὶ προσθέτει τὴν θέσιν τῆς διαμορφώσεως τῶν Ἑλληνικῶν ἀκτῶν καὶ νήσων καὶ τὰ μέσα τῆς ξηρᾶς καθ’ ἡμᾶς τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν πληροφοριῶν. Τῆς τελειοποιήσεως ἀπὸ ἀπόψεως μάχης ὄχι μάχης τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἀλλὰ μάχης τοῦ ὅπλου τοῦ ἀεροπορικοῦ, τῆς συνδρομῆς τοῦ ἀσυρμάτου, τηλεγράφου ἐξετάζων τὴν πιθανότητα τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ εἷς ἀντίπαλος νὰ προτιμήσῃ βεβαίως ὡς τομέα προσβολῆς τὰς Ἑλληνικὰς θαλασσίας συγκοινωνίας καὶ κατὰ τὰ σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα αἱ συγκοινωνίαι αὐταὶ συναντῶνται. Ἐξετάζουν τὰς ἀνάγκας τῆς διατηρήσεως τῆς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐμπορίου τὴν πιθανὴν ἀντίπαλον ναυτικὴν δύναμιν, διερωτᾶται, ἀφοῦ ἀναπτύσσει διὰ μακρῶν τὰ ὁποῖα παροδικῶς σᾶς ἀνέφερα πῶς τοιοῦτον κίνδυνον ἡ Ἑλλὰς θὰ πρέπῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ λέγει. (ἀναγινώσκει). Ἀναπτύσσει κατόπιν ὅτι δὲν ὁρμᾶται βεβαίως ἀπὸ πεπλανημένας ἀρχάς, ὅτι παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ τοῦ πλοίου μάχης. Ὅλως τοὐναντίον δὲν ἔχει παρέλθει ποσῶς. Ἐρευνᾷ ἐκ νέου ὑπὸ τὸν φακὸν τοῦτον τὰς τοπικὰς συνθήκας καὶ λέγει. (ἀναγινώσκει). Τονίζω τὴν ἀνάπτυξιν ἰσοφαρίζουσα, ἐπανερχόμενος εἰς εἰς τὴν γνώμην διὰ τῆς ὁποίας ἐτίμησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἔστιν ὅτε συχνάκις τὸ ἀνέφερα πῶς ἰσοφαρίζεται ἓν καταδρομικὸν ἰσχυρὸν διὰ πολλῶν μικρῶν σκαφῶν. Καὶ τὸ ἀναφέρει ἁπλῶς δὲν λέγει τίποτε.

§227Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Δὲν ἦτο ναύαρχος.

§228Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πρὸ ὀλίγου ἀνέφερα ὅτι σεβαστὸς συνάδελφος δὲν ἦτο ναύαρχος ἀλλ’ ἦτο πρὸς τιμήν του. Ἐγὼ ναύαρχον τὸν γνωρίζω.

§229Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἦτο ἀντιναύαρχος.

§230Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁπωσδήποτε, κύριοι βουλευταί, οἱ λόγοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων ναύαρχος διακεκριμένου στόλου στηρίζει τὰς γνώμας, εἶναι ἀκριβῶς ὅτι τὸ πεδίον τῆς δράσεως θὰ εἶναι τὸ Αἰγαῖον; Ἀναγνωρίζω ὅτι πέραν τοῦ Αἰγαίου ἐξερχόμενον ἓν καταδρομικὸν τῆς ὁμόρου Χώρας δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εὕρῃ παροδικὰς καὶ περιορισμένας δράσεις τοῦτο δὲ διότι καὶ βάσεις ἐφοδιασμοῦ δὲν ἔχει. Ἐνθυμούμεθα τὸ παράδειγμα τοῦ πῶς κατέφυγε τὸ διαφυγὸν πλοῖον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς τόσον ἄφρονα τὸν γείτονα Κυβερνήτην ὥστε τὴν μοναδικὴν δύναμιν νὰ ἀποστέλλῃ εἰς μίαν περιπέτειαν ἄσκοπον καὶ μακρὰν τῶν βάσεων.

§231Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ὥστε δὲν εἶναι βάσιμος ὁ φόβος ὅτι θὰ πάῃ στὴν Μάλταν νὰ κυνηγήσῃ τὰ ἐμπορικά μας.

§232Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἡμεῖς εὐχόμεθα νὰ μὴ ἀλλοφρονήσῃ βεβαίως ἡ γείτων Χώρα.

§233Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποίου ἔτους ἦτο ἡ γνωμάτευσις τοῦ Οὐέπ;

§234Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τοῦ 1925.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ λέγω ἵνα ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ὅτι ἀπὸ διετίας ἡ δύναμις τῆς ἀεροπορίας ηὔξησε καταπληκτικά.

§236Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ὁ ἀντιναύαρχος Οὐὲπ μετεκλήθη ἐπὶ ὑπουργείας τοῦ κ. Σοφούλη.

§237Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἦτο τὸ θέρος τοῦ 1924 καὶ πιθανῶς κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1924 ὅτε ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του. Μετεῖχον τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης καὶ ἐνθυμοῦμαι ἂν ὄχι πότε ἦλθα ἀλλὰ πότε ἔπεσα τοὐλάχιστον. Καὶ ἀναφέρει, κύριοι, ὁ ναύαρχος οὗτος ὄχι μόνον τὸ εἶδος καὶ τὴν ἔκτασιν τοῦ πιθανοῦ θαλασσίου χώρου δράσεως, ἀλλὰ προσθέτει καὶ ἄλλους λόγους καὶ λέγει. (ἀναγινώσκει). Ἐνῷ κύριοι, βουλευταί, δὲν ἀποκλείω, τονίζω τὴν δυνατότητα τῆς ἐξευρέσεως ἀντιθέτων προβλημάτων. Διότι κανεὶς ἐκ τοῦ.......... εἶναι ἀρκετὰ σοφός, ὥστε νὰ λάβῃ τὴν βεβαίωσιν πρὸς νίκην......... ἀλλ’ ἐπιθυμῶ καὶ πρὸς τὰς ἄλλας πλευρὰς νὰ εἰσέλθω, ὅτι ὁ ναύαρχος Οὐὲπ ὁμιλεῖ περὶ δυνάμεων ἀντιτορπιλλικῶν καὶ λοιπῆς ἐλαφρᾶς παρασκευῆς ἀντιτορπιλλικῶν ἰσοφαριζόντων τὸ θωρηκτόν. Θὰ ἤθελον συνεπῶς καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου νὰ γίνῃ ἀκουστός, ὅτι ὅταν λέγομεν ἐλαφρὸν στόλον δὲν πρέπει νὰ ἐννοοῦμεν μίαν ἕνωσιν καὶ εὔκολον λύσιν, ἀλλὰ μίαν λύσιν, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ θὰ ἔχῃ τὰς δαπάνας της καὶ θὰ ἀπαιτήσῃ καὶ χρήματα καὶ κόπον μακρόν. Κλείνων τὸ κεφάλαιον τοῦτο συνοψίζω. Ἡ γνώμη τῶν ναυτικῶν συμβούλων τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ὁμοφωνίαν ἦτο ὅτι θὰ ἔπρεπε ἂν εἴχομεν βεβαίαν τὴν οἰκονομικὴν εὐχέρειαν νὰ στραφῶμεν πρὸς τὴν λύσιν τοῦ βαρέος στόλου συνοδευομένων δι’ ὅλων ἐκείνων τῶν ἄλλων συμπληρωματικῶν παρασκευῶν. Καὶ τονίζω τοῦτο ἵνα μὴ ἀλλοιωθῇ ἡ πραγματικὴ ἔννοια τῆς σκέψεως καὶ ἀποδοθῶσιν ἐνδεχομένως εἰς τοὺς ναυτικοὺς ἡμῶν συμβούλους σκέψεις, ἀλλότριαι πρὸς τὰς πεποιθήσεις των. Ὅταν ὅμως ἐτέθησαν αἱ οἰκονομικαὶ προϋποθέσεις κατέστη νοητὸν ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ τοιαύτη προτίμησις καὶ ἤλθομεν πρὸς τὴν λύσιν τὴν σύμφωνον πρὸς τὴν πραγματικότητα καὶ πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τῆς Ἑλλάδος, συνεφώνησεν ὡς βλέπετε πλήρως καὶ πρὸς τὴν ἀναπτυχθεῖσαν ἐντεῦθεν γνώμην τοῦ ναυάρχου Οὐέμπ.

§238Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ἀναγνώσατε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ἔκθεσιν τοῦ ναυάρχου Οὐὲπ ἡ ὁποία ὑπεβλήθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὸ 1925. Δηλαδὴ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν παράπασι τοῖς Ἕλλησι ἐπιστεύετο ὅτι τὸ «Γιαβοὺζ» οὐδέποτε θὰ ἐπισκευασθῇ.

§239Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὄχι ἤμην μέλος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐτίθεντο αἱ προϋποθέσεις, ἡ ταχεῖα ἐνίσχυσις τοῦ σκάφους καὶ ἡ πλήρη μαχητικότης του.

§240Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο. Ὅτι οἱ τεχνικοί σας σύμβουλοι οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν ἠσπάσθησαν τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τινὲς τούτων ἦσαν τῆς γνώμης τοῦ κ. Οὐὲπ διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὅτι ἡ Τουρκία οὐδέποτε θὰ ἐπισκευάσῃ τὸ «Γιαβοὺζ» εἶναι αὐτὸ ἀναντίρρητον.

§241Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ Οὐὲπ στηρίζει τὴν γνώμην του εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ «Γιαβοὺζ» δὲν θὰ ἐπισκευασθῇ;

§242Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι δὲν εἶπεν τοῦτο.

§243Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἠθέλησα νὰ ἀποδώσω δικαιοσύνην εἰς τὴν γνώμην τῶν Ναυτικῶν. Ἀλλὰ τὸ ναυτικὸν αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ οὔτε τὰς πολιτικάς, οὔτε οἰκονομικὰς προϋποθέσεις τὰς ὁποίας ἁρμοδία εἶναι ἡ Κυβέρνησις τὰ γνωρίζῃ.

§244Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε κ. συνάδελφε; Τὸ Ναυτικόν, ὅλοι οἱ ἐγκυρότεροι δυνάμενοι νὰ ὁμιλοῦν ἐκ μέρους τοῦ Ναυτικοῦ ἀπεδέχθησαν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως πλήρως, τώρα ὅτε εἶχεν ἐπισκευασθῇ τὸ «Γιαβούζ».

§245Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐτόνισα τοῦτο διότι ὄντως ἐλέχθησαν δημοσίως καὶ ὅλως ἰδιαιτέρως, ὅτι οἱ ναυτικοὶ σύμβουλοι ἤλλαξαν πεποιθήσεις. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο. Κατετοπίσθησαν εἰς τὴν πραγματικότητα καὶ ἐν τῇ πραγματικότητι ταύτῃ ἀπεφάνθησαν ὅτι, ἄλλη λύσις δὲν εἶναι δυνατή. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βάλτου βουλευτοῦ πρὸς τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἔσπευσα νὰ ἐκφράσω συγχαρητήρια. Ἐπρόκειτο νὰ ἀπαντήσω εἰς τοῦτον, ὅταν ἐζήτησε νά λάβῃ τὸν λόγον καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κέας βουλευτὴς προερχόμενος ἐκ τοῦ ναυτικοῦ. Ἐξήνεγκα ἐντεῦθεν σκέψεις τινὰς αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρουν ὡς ἀναγκαίαν συνέπειαν τὸ νὰ διαφωτισθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς συντελουμένης εἰς αὐτὸ ἐργασίας ἵνα μὴ μείνῃ μὲ τὴν ἐντύπωσιν τὴν ὁποίαν ἐκτὸς τῶν ἐντεῦθεν ἀναπτυχθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ τὴν ἐπερώτησιν καὶ τὰ εἰς τὸν τύπον δημοσιευθέντα ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ναυτικὸν σήμερον ἄμαχον, ὅτι τὸ ναυτικὸν ἀποτελεῖ δῆθεν τὰ Σόδωμα καὶ τὰ Γόμωρα εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει παρὰ μόνον προσκαλοῦντες διάφοροι βαθμοφόροι ἐκμεταλευόμενοι τὴν πειθαρχείαν τῶν κατωτέρων καὶ οἱ ὁποῖοι εἰς οὐδένα ἄλλο ὠφελοῦν παρὰ μόνον εἰς τὸ νὰ διατελοῦν ὑπὲρ ἑαυτῶν πομπώδεις τίτλους, εἰς τὸ νὰ δημιουργοῦν Κράτος ἐν Κράτει καὶ νὰ κατασπαταλεῖται τὸ χρῆμα τὸ πηγάζον ἐκ τοῦ τιμίου ἱδρῶτος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Εἶναι ἐνδεχόμενον κ. βουλευταί, νὰ μὴ εἶναι τοιαύτη ἡ ἐνδιάθετος σκέψις τοῦ κ. βουλευτοῦ. Ἀλλ’ ὅμως διὰ τῶν τελευταίων του λόγων ἐγὼ ἔχω λόγους διὰ νὰ ἀμφιβάλλω.

§246Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τώρα δὲν πρέπει νὰ ἔχητε.

§247Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Συνέβη ὥστε τὰς ἐντεῦθεν ἐξενεχθείσας γνώμας περὶ τοῦ καταντήματος τοῦ ἀμάχου ναυτικοῦ νὰ ἐπικυροῦσιν ἄλλα δριμύτερα δημοσιευθέντα ἄρθρα τὰ ὁποῖα βεβαίως προσφάτως γράφονται ἐκπροσωποῦντα τὰς σκέψεις αὐτάς. Εἶναι ἐνδιαφέροντα τὰ σημεῖα ταῦτα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐπέλθῃ μία ἠθικὴ κύρωσις τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τίθενται ὑπὸ τὸ πρῖσμα τοῦ δημοσίου ἐλέγχου ζητήματα ἀφορῶντα αὐτὴν ταύτην τὴν ζωὴν καὶ ἄμυναν τῆς Χώρας, ἀλλὰ δύναμαι νὰ εἴπω, ἴσως καὶ πλέον. Πάντως αὐτὴν ταύτην τὴν ἠθικὴν ὑπόσχεσιν τὴν συνυφασμένην μὲ τὴν πίστιν ἢ ὄχι διὰ τὴν κατάλληλον διάθεσιν τοῦ χρήματος τοῦ λαοῦ τοῦ στένοντος σήμερον ὑπὸ βαρείας οἰκονομικὰς συνεπείας ἐκ τοῦ πολέμου. Τοὐλάχιστον κ. βουλευταί, ἂν κρίνωμεν ἐκ τῶν ἐνυπογράφων τούτων ἄρθρων διότι ἀποδίδονται καὶ προγενέστερα τούτων.

§248Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἀπὸ τοῦ 23.

§249Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Καὶ θὰ σᾶς ἀναγνώσω γραμμάς τινας. Διότι ὅπως εἶναι. (ἀναγινώσκει).

§250Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὅταν θελήσητε νὰ στραφῆτε ἐντὸς ὡρισμένου τεχνικοῦ ἐπιπέδου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχίσωμεν ἐντὸς τοῦ τεχνικοῦ αὐτοῦ ἐπιπέδου τὴν συζήτησιν μαζί σας. Εἶσθε ἕνας ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν διαβάτης ὁ ὁποῖος οὔτε τὴν προπόνησιν ἠμπορεῖτε νὰ ἔχητε τὴν ἀπαιτουμένην—καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἔχετε—διὰ νὰ κάμητε μίαν τοιαύτην.

§251Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι.

§252Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ θερμῶς ἀφίσατέ τον νὰ συνεχίσῃ.

§253Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ἀνεχθῶμεν αὐτά, εἶναι ἕνα σπουδαιότατον σημεῖον ὥστε ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπέμβωμεν. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν, ἐσεῖς οἱ εἰδικοὶ νὰ ἔρχεσθε εἰς τὸ κοινοβούλιον καὶ νὰ λέτε ὅτι «δὲν ἠμπορεῖτε νὰ συζητεῖτε μὲ ἡμᾶς τοὺς μὴ εἰδικούς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ καταλύσωμεν τὸ πολίτευμα καὶ νὰ δώσωμεν τὴν ἐξουσίαν εἰς ὑμᾶς τοὺς εἰδικούς. (χειροκροτήματα).

§254Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Θὰ εἴπω τὸ ἑξῆς ὅτι ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶπον προχθὲς εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν μεταβάλωμεν εἰς πεδίον τεχνικῶν ἀντεκλίσεων. Τὸ εἶπα καὶ μὲ διεκόψατε, διότι ἐπεφυλάσεσθε κατόπιν σεῖς νὰ εἰσέλθετε εἰς αὐτὸ τὸ πεδίον.

§255Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ μὴ νομίζετε ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα ὀνομάζετε σεῖς τεχνικὰ ζητήματα εἰς τὰς γενικάς των γραμμὰς δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες νὰ τὰ ἐννοήσουν. Ἔχω τὸ καθῆκον νὰ δηλώσω ὅτι μόνον πολιτικὸς ἀνὴρ δύναται νὰ λύσῃ τοιαῦτα ζητήματα. Ἡ καλυτέρα ἀναγνώρισις εἶναι ἡ παροῦσα κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ τεχνικοὶ εἶχον ἄλλας ἀντιλήψεις καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ πεισθοῦν διὰ νὰ προσαρμοσθοῦν πρὸς τὰς ἀντιλήψεις αὐτάς. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀφοῦ εἶπα αὐτὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ συνάδελφός μου νὰ τοῦ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ ἐπαναλαμβάνῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γράφει ὁ κ. Ρεδιάδης. Ἡμεῖς ἐδῶ ἔχομεν νὰ εἴπωμεν ἐὰν αὐτὸ τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ εἶναι τὸ σωστὸν ἢ ὄχι.

§256Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ εἴπω, ὅτι σκοπὸς τῆς συζητήσεως εἶναι ἡ διαφώτησις.

§257Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἔλεγα ὅτι ὁ συνάδελφός μου θὰ ἔπρεπε νὰ πῇ ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ναυτικοῦ μας, ἀλλὰ δὲν πάει πάλι νὰ λέγῃ αὐτὰ ἕνα ἕνα ἀπὸ τὸ βῆμα.

§258Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἠθέλησα ἐγὼ στρέφων τὸν λόγον ἐπὶ τούτου νὰ ἀποσαφηνίσω διὰ πληρεστέρων φράσεων τοῦ αὐτοῦ προσώπου τὸ ὁποῖον ἐξήγγειλε ἀπὸ τοῦ βήματος κατηγορίαν ἀσύστατον κατὰ τοῦ ναυτικοῦ. Ἐὰν δὲν ἠθέλησα ποσῶς, φιλικώτατα μάλιστα κινούμενος, νὰ τὸν προκαλέσω εἰς τὸ νὰ εἴπῃ ὅσα ἄστοχα εἶπε προχθὲς καὶ ὅσα ἀμετροεπῆ εἶπε σήμερον, δὲν ἠθέλησα ποσῶς νὰ τοῦ δώσω τὴν λαβὴν νὰ συνεχίσῃ τὸν χείμαρρον πρωτοφανοῦς ἀπρεπείας γλώσσης.

§259Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι γλῶσσα ὑπουργοῦ αὐτὴ κ. ὑπουργέ.

§260Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ......

§261Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν).... πρωτοφανὴς διαστροφῆς τῶν γεγονότων δὲν προετίθεμαι νὰ φέρω τὸν λόγον ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ δημιουργήσω προσωπικὰ ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα ἐνόμισα ὅτι δὲν πρέπει νὰ κατέλθω οὔτε ὅταν ἄνευ λόγου ἐμνημόνευσε δι’ αὐτὸν τῶν δηλώσεων ἐν τῷ τύπῳ, οὔτε ὅταν σήμερον ἀνέφερε ἐντελῶς ἀβασίμους λαϊκὰς παροιμίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦταν προσῆκον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ ἀκούωνται. Καὶ δύναμαι νὰ τὸν πληροφορήσω ὅτι θὰ ἤμην εἰς θέσιν καὶ ὡς πολιτευτὴς νὰ ἀντιληφθῶ, ἀλλὰ τέλος πάντων συνέπεσε νὰ μὴ ἐπαγγέλλομαι καὶ ἓν ἐπάγγελμα ἄσχετον πρὸς τὰ πράγματα καὶ ἐπειδὴ ὑπηρέτησα ἐν τῇ ἐπιτελικῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ ἐπειδὴ ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἔχω ἐγκύψει εἰς τὴν στρατιωτικὴν γεωγραφίαν καὶ τὰ προβλήματα τῆς στρατιωτικῆς ἀμύνης τῆς χώρας εἶναι πλησιέστερα ἐμοῦ παρὰ τὰ κουκιὰ τὰ ὁποῖα ἠθέλησε νὰ μοῦ δανείσῃ ὁ κ. Βουλευτής. Καὶ τὸν εὐχαριστῶ, διότι διὰ τοῦ ἀκράτου αὐτοῦ ὑβρεολογίου τὸ ὁποῖον ἐξήνεγκεν ἐναντίον τοῦ ναυτικοῦ μοῦ ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ τῆς καταστάσεως ὡς ταύτην παρηκολούθησε καὶ ἐχειραγώγησεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ, Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Διὰ τοῦτο δὲν ἀποτείνομαι ποσῶς πρὸς τὸν ἱπποτισμόν του. Ἡ Βουλὴ εἶναι πολιτικὸν σῶμα εἰς τὸ ὁποῖον αἱ τεχνικαὶ λεπτομέρειαι χρειάζονται μόνον εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς τόσαι, ὥστε νὰ δώσουν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τὸ μέτρον νὰ κρίνουν. Ἄλλως θὰ ἐδημιούργει ἐν τῇ Βουλῇ ἓν σῶμα ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως καὶ βεβαίως τοῦτο δὲν εἶναι κοινοβουλευτικόν. Προσθέτω ὅτι ἠρνήθην τὴν ἄδειαν εἰς ἐξυβριζομένους ναυτικοὺς νὰ ἀπαντήσουν δημοσίᾳ καὶ τὴν ἠρνήθην οὐχὶ διότι ἐφρόνουν ὅτι δὲν εἶχον δίκαιον ἀλλὰ διότι ἐνόμιζον ἔτι παντὸς θορύβου ἀπρεποῦς κοσμιώτερον καὶ συμφερώτερον διὰ τὰ δημόσια συμφέροντα εἶναι ἡ συνέχισις τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἡ προσήλωσις τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου μόνον εἰς τὰ ἴδια αὐτοῦ ἔργα. Καὶ ὅταν φανῇ ἡ βελτίωσις τῆς καταστάσεως καὶ τὸ χρῆμα πεισθεῖ ὁ λαὸς ὅτι καλῶς διατίθεται, τοῦτο θὰ ἀποτελέσῃ τὴν καλυτέραν ἀπάντησιν. Καὶ ἐπειδὴ λέγω περὶ τῆς εἰδικότητος ὄντως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν, διότι ἐγὼ κατέχω πλήρως τὰ ὑπηρεσιακὰ στοιχεῖα ὅτι δὲ ἐκ τῆς ἀναμνήσεως τῆς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματος διαβάσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ δὲν ἠδυνήθην τοὐλάχιστον νὰ ἀνεύρω στοιχεῖα παρὰ τὴν ἐμπεριστατωμένην ἔρευναν τὴν ὁποίαν καὶ ἐκ συμπαθείας πρὸς τὸ ἄτομον προέβην εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ δύναμαι νὰ ἐννοήσω ποία ἡ ἀφετηρία ἢ ὑπεροχὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτήν. Ἀλλὰ μᾶς ἐδημιουργήθη εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἴσως ἕνας ἀντίκτυπος, μιᾶς ἀβασίμου νευρικότητος, τὴν ὁποίαν ἔφεραν αἱ φῆμαι περὶ ὑπερβολικῶν ἐξοπλισμῶν τῆς γείτονος χώρας. Καὶ πρῶτον αἱ φῆμαι αὗται εἶναι ἐξωγκωμέναι. Μὴ τυχὸν ὡς ἔρισμα τούτων φέρωμεν ὅτι ἀνευρέθη μία ἐπιπλέουσα φιάλη ριφθεῖσα εἰς τὴν Μυτιλήνην ὑπό τινος εὐθύμου; Δὲν θὰ ἦτο σοβαρὸν αὐτό. Ἐλέχθη λοιπὸν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ μία τριὰς πραγμάτων μὴ συνδεδεμένων, ὁ ἴδιος ὑπεστήριξε πρό τινος ὅτι (ἀναγινώσκει).

§262Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Εἶπα ἐλαφρῶν σκαφῶν. Διότι οὐδεὶς ὑπῆρξε ὑπέρμαχος ἐν ἐπιγνώσει τοῦ στόλου τοῦ ἀεροπορικοῦ ὅπως ἐγώ.

§263Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Φρονεῖτε ὅτι ὁ ἀεροπορικὸς στόλος ἡνωμένος μετὰ τοῦ ἐλαφροῦ εἶναι ἀσθενέστερος τοῦ ἐλαφροῦ;

§264Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπεν αὐτό.

§265Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ ἐλαφροῦ στόλου ἐκεῖ.

§266Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἀπήντησα ἀκόμη εἰς ὅλα τὰ ἀκατανόητα τὰ ὁποῖα μοῦ ἀποδίδετε. Κύριοι βουλευταί, ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ὅτι «οὐκέτι καιρός». Τοῦτο δὲν μοῦ ἐδόθη καιρὸς νὰ ἐννοήσω τὸ «οὐκέτι καιρός». Δυοῖν θάτερον, ἢ προτιμῶμεν τὸν βαρὺν στόλον λόγῳ τῶν στρατηγικῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζομεν ἢ τὴν ὑπεροχὴν τὴν δίδομεν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον ἢ εἰς τὴν ἀεροπλοΐαν.

§267Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐπειδὴ εἴπατε ὅτι δὲν ηὕρατε κανὲν στοιχεῖον τῆς διαβάσεώς μου ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸν ὁποῖον εἶχον προϊστάμενον ὅταν ἤμην στὸ ὑπουργεῖον ἕνα διάστημα.

§268Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὲ ἐπικαλεῖσθε εἰς τί;

§269Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὅτι ἔχομεν ὑπηρετήσει ὑφ’ ὑμᾶς.

§270Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἤμην πολὺ ἱκανοποιημένος ἀπὸ τὴν συνεργασίαν σας.

§271Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἡ Κυβέρνησις ὡς μίαν ἐκ τῶν βασικῶν προϋποθέσεων τῆς πολιτικῆς της θέτει τὴν μακρὰν ἐξασφάλισιν τῆς εἰρήνης, ἴσως καὶ ἀπατηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἀλλὰ τοῦτο τὸ θέτει ὡς μίαν προϋπόθεσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζει τὰς ζητουμένας γνώμας τῶν εἰδικῶν. Ὅταν ἡ εἰρήνη εἶναι ἐξησφαλισμένη διὰ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἐρωτῶ ἂν ὁ θωρηκτὸς στόλος μὲ τοὺς ἄλλους συντελεστὰς εἶναι χρησιμώτερος ἢ ἡ ἄλλη λύσις τοῦ ἀεροπορικοῦ στόλου μὲ τὰ ἀντιτορπιλλικά. Κύριοι βουλευταί, οἱ ἔχοντες ἀντίθετα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπιχειρήματα ἂς τὰ προσκομίσουν καὶ ἂν εἶναι ἀνθρωπίνως δυνατόν, κανεὶς δὲν γνωρίζει ἂν ἠμπορῇ νὰ μεταγνώσῃ ἢ ὄχι· κατ’ ἐμὴν γνωρίζω τὸν χαρακτῆρα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν πρόκειται νὰ μεταγνώσῃ εἶμαι βέβαιος. Προσκομίσατε τὰ ἐπιχειρήματα. Μὴ λέγετε ὅτι ἡ καϋμένη ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ἐπειδὴ τὴν βιάζουν αἱ περιστάσεις νὰ κάνῃ αὐτό. Δὲν τὸ κάνει δι’ αὐτὸ καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι βραχυχρονωτέρα ἡ δι’ ἀεροπλάνων κατασκευὴ τῆς παρασκευῆς διὰ θωρηκτοῦ στόλου. Γίνεται εἰς διάστημα δύο ἐτῶν τὸ πολύ. Δυνάμεθα νὰ παραλάβωμεν τὴν «Σαλαμίνα» μὲ μαχητικὰς ἰδιότητας ἴσας ἢ ὑπερτέρας πρὸς τὸ πιθανὸν ἀντίπαλον σκάφος. Ἐὰν ἐζητοῦμεν ὅλας τὰς βελτιώσεις τὰς δαπανηρωτάτας, ὅσας μᾶς ὑπέδειξεν ὄντως θαυμαστὴ μελέτη τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Ἑλληνικὴ ὑπηρεσία καὶ ἐνέκρινεν διεθνοῦς φήμης ναυτικὴ αὐθεντία, θὰ ἐχρειάζετο ἕνα διάστημα ἴσως 2½ ἐτῶν. Ἀλλ’ ἐὰν κατηγορούμενοι ἐνίοτε ὅτι τὸ ναυτικὸν ἔχει ρωγμούς τινὰς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἠθικὴν αὐτῶν συνοχήν, καὶ τὴν ὑπηρεσιακήν του ἐμφάνισιν δὲν πρέπει ὅμως ἡ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου προερχόμενοι καὶ ἰδίως ἡμεῖς ἔχοντες πρότερον στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα καὶ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης. Ὡς τοιοῦτοι νὰ λησμονῶμεν ὅτι τὰ δύο στρατεύματα παρεσύρθησαν μακρὰν τῶν καθηκόντων των συχνάκις ὑποκινούμενοι ὑπὸ πολιτικῶν στοιχείων καὶ νὰ δώσωμεν καίτοι μέρος τῆς εὐθύνης εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον. Ἀλλὰ τὸ μεῖζον μέρος τῆς εὐθύνης ἀνήκει βεβαίως εἰς τὴν ἀνωμαλίαν τῶν περιστάσεων καὶ εἰς τὸν ἐπακολουθήσαντα τὴν καταστροφὴν σάλον. Ἐὰν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐνίοτε γίνεται συγκέντρωσις καὶ ἐκμετάλλευσις τῆς μειονότητος θερμοαίμων ἀξιωματικῶν, εἶναι ἐξ ἴσου ἀληθὲς ὅτι ἡ πλειοψηφία τῶν ναυτικῶν τῆς Ἑλλάδος διέπεται ὑπὸ πνεύματος σαφῶς στρατιωτικοῦ τὸ ὁποῖον εἶναι ἐξ ἴσου ἀντίθετον πρὸς τὴν στρατοκρατίαν ἐξ ἴσου ἀντίθετον πρὸς τὴν ἀναρχίαν. Ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν δὲν ζητεῖ τὸ ναυτικὸν παρὰ νὰ χειραγωγηθῇ. Καὶ ἤδη θὰ ἔπρεπε νὰ θέσωμεν ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς στοιχεῖά τινα ἵνα καταστῇ νοητὴ ἡ διὰ τὸ ναυτικὸν ἐπιβάρυνσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Κύριοι, ἐποχὴ κυρίως ἡμῶν ναυτικῆς παρασκευῆς μποροῦσε νὰ θεωρηθοῦν τὰ ἔτη 1912, 1913, 1914.

§272Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Καὶ πρὸ τοῦ 12 μὲ τὸν «Ἀβέρωφ».

§273Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Καὶ πρὶν τοῦ 1909 ἂν θέλετε κ. βουλευταί, χωρὶς νὰ σᾶς ἀναφέρω κουραστικοὺς ἀριθμούς. Εἶναι ὁρατὴ αὐτὴ ἡ γραμμὴ ἐδῶ ἡ ὁποία ἀρχίζει ἀπὸ τὸ 1907, φθάνει εἰς τὸ 1911, ἀνέρχεται εἰς τὸ 1912, 1913, πηραμυθοῦται εἰς τὸ 1914, κατέρχεται κατόπιν μὲ τὸν διχασμὸν τοῦ Κράτους πάλιν χαμηλὰ διότι δὲν γίνεται καμμία παρασκευὴ ἀνιόντως. Φθάνει εἰς τὸ 1923 ὅπου διατηρεῖται περίπου παράλληλον μέχρι τοῦ 1928. Τὸ διάγραμμα τοῦτο, κύριοι, ἐμφαίνει τὴν πορείαν τῆς κατὰ κεφαλαίου δαπάνης, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἦτο ἴσον τὸ μέτρον εἰς τιμαριθμιακὴν δραχμήν. Ἀπὸ τοῦ 1907 μέχρι τοῦ 1928 ἕως 1929. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν θεωρητικὴν καμπὴν τῆς κινήσεως μακρᾶς διακυμάνσεως, ὅπως λέγουν οἱ εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἀσχολούμενοι, ἵνα αὕτη εἶναι κατανοητὴ φθάνομεν εἰς τὴν γενικὴν μορφὴν τοῦ φαινομένου καὶ ἔχομεν ὀλιγωτέραν δαπάνην κατ’ ἄτομον παρὰ εἰς τὴν παλαιὰν ἐποχήν. Ἐὰν θέλετε ἀριθμοὺς τινὰς εἰς δραχμὰς τὸ 1907 ἔχομεν περίπου 7½ ἑκατομμύρια.

§274Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἕνας πίναξ τῆς σκοπίμου διαθέσεως.

§275Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑπάρχει πληρέστατος. Ἂν θέλετε νὰ ἰδῆτε τὶ διετέθη εἰς πολεμικὸν ὑλικὸν καὶ τὶ εἰς κατασκευὰς λίαν εὐχαρίστως, κ. βουλευταὶ νὰ δημοσιεύσω τοὺς πίνακας διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράζω. Τοιουτοτρόπως, κύριοι, ἂν θέλωμεν νὰ ἴδωμεν τὸ σύνολον τῶν πραγματικῶς δαπανηθέντων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη θὰ ἔχωμεν ἀπὸ τὸ 1922–1923 268 ἑκατομμύρια. (ἀναγινώσκει). Ἀλλ’ αἱ δαπάναι αὗται, κύριοι, θὰ ἠδύναντο νὰ παραβληθοῦν μὲ τὰς δαπάνας ἄλλων τινῶν κρατῶν. Ἐὰν θέλετε διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν συγκριτικὴν εἰκόνα εἰς δραχμὰς μεταφραζομένων, αἱ δαπάναι τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, ὄχι ὅτι βεβαίως δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀναλογία, μόνον ὡς στοιχεῖον συγκρίσεως, εἶναι 21,400 ἑκατομμύρια δραχμὲς τοὐτέστι 455 δραχμὲς κατ’ ἄτομον, κατὰ κάτοικον, ἂς ἐπιτρέψῃ ἡ Ἀγγλία νὰ ὑπολογίσωμεν εἰς δραχμὰς τὰς δαπάνας διὰ νὰ ἰσοφαρίσωμεν διότι κάμνομεν ὅλο λίρες τὰ δικά μας, αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι 20.800 ἑκατομμύρια δηλαδὴ 273 δραχμὲς κατ’ ἄτομον, ἡ Ὁλλανδία 1.280.183 λίρες.

§276Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἔχετε ἐξετάσει πόσον εἶναι τὸ μέσον εἰσόδημα τῶν Ἀμερικανῶν;

§277Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἔκαμα τὴν σύγρισιν αὐτήν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἐπιβάρυνσις εἶναι μεγαλυτέρα δι’ ἡμᾶς. Ἡ σχετικότης εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἐπιχειρήματός σας. Δι’ αὐτό, κύριοι βουλευταί, εἶπον ὅτι πρέπει νὰ πεισθῇ ὁ λαὸς ἂν καλῶς ἢ κακῶς δαπανῶνται τὰ τόσον δυσκόλως διδόμενα ἑκατομμύρια. (ἀναγινώσκει). «Ἡ Ἑλλὰς 575 ἑκατομμύρια δηλαδὴ 96 δραχμάς, καὶ ἡ Τουρκία 17 δραχμάς». Ἀλλ’ ἡ Τουρκία δὲν ὑπεβλήθη εἰσέτι εἰς τὰς σοβαρὰς δαπάνας διὰ τὸ «Γιαβοῦζ». Τώρα ἀρχίζουν ἔτι μᾶλλον καὶ μᾶλλον δι’ αὐτὴν πληρωμαὶ συγχρόνως δὲ ἔχω πάντα λόγον ὅτι ἡ μὲν ἀπογραφὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα ὑπῆρξε κατ’ ἀριθμὸν κατωτέρα τῆς πραγματικότητος, διὰ δὲ τὴν Τουρκίαν μεγαλυτέρα, διότι ἀναβιβάζεται εἰς 13½ ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα δὲν τὰ ἔχει. Τὴν σύγκρισιν τῶν συνολικῶν πολεμικῶν δαπανῶν στρατοῦ καὶ στόλου ἔχομεν τὴν Ἀγγλίαν 1,912 ἑκατομμύρια, τὴν Γαλλίαν 714 ἑκατομμύρια, τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας 459, τὴν Σουηδίαν 450, τὴν Ἰταλίαν 354, τὴν Ἑλλάδα 332. Ἀφίνω τὰ ἄλλα κράτη διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω ἡ Τουρκία 171 πάντως οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ ἔχουν τὸ ἄτοπον τῆς κακῆς στατιστικῆς. Τοὐτέστιν ὑπολογιζομένου τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος εἰς 6.200 ἑκατομμύρια, τῆς Γιουγκοσλαυΐας 12 ἑκατομμύρια, τῆς Τουρκίας 13.300.000, ἔχομεν ὅτι ὁ Γιουγκοσλαῦος πληρώνει διὰ τὰ δημόσια ἔξοδα ὀλιγώτερα τοῦ Ἕλληνος κατὰ 7,87%, ὁ Τοῦρκος κατὰ 31,76%. Ὁ Γιουγκοσλαῦος, ἐννοῶ ὁ Γιουγκοσλαυϊκὸς Λαός, πληρώνει διὰ στρατὸν καὶ ναυτικὸν 77% περισσότερον τοῦ Ἕλληνος, ὁ Τοῦρκος ὁμοίως 30% περισσότερον τοῦ Ἕλληνος. Οὐχ’ ἧτον λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστης τῶν χωρῶν, ὁ μὲν Γιουγκοσλαῦος πληρώνει ὀλιγώτερον τοῦ Ἕλληνος κατὰ 12%, ὁ δὲ Τοῦρκος ὁμοίως 34%. Ὁ Ἕλλην δηλαδὴ πληρώνει 310, ὁ Γιουγκοσλαῦος 272 καὶ ὁ Τοῦρκος 185. Εἰς ταῦτα πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ ὀρθότης τῆς παρατηρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κέας συναδέλφου ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀμέσως ἀτομικὸς πλοῦτος ἑκάστου κατοίκου. Ἕτερον σημεῖον εἶναι ὅτι κατὰ τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν ἀνεφέρθησαν ἀριθμοὶ σχετικῶς μὲ τὰς ἐπισκευὰς καὶ κατασκευάς, ἐφόσον ἐρωτηθῶ θὰ ἀναφέρω ἀναδρομικῶς λεπτομερέστερον, τὴν στιγμὴν αὐτὴν περιορίζομαι νὰ σᾶς εἴπω.

§278Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀνέφερα ἀριθμοὺς ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ ἐστήριζα οὐδὲν ἐπιχείρημα. Δὲν εἶπον ὅτι κακῶς ἐξοδεύθησαν αὐτά. Ἔπρεπε πάντως νὰ ἐξοδευθοῦν.

§279Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἡ παρατήρησις ἀπευθύνεται πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κέας συνάδελφον. Αἱ ἐπισκευαὶ κατὰ πλοῖον γενόμεναι συνολικῶς ἀπὸ τοῦ 1922 ἕως σήμερον ἐστοίχησαν 557.872 λίρες ἐπισκευαὶ καὶ διασκευαὶ πλοίων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ 845 λίρες. Ἡ ναυπήγησις πολεμικῶν εἰς τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται καὶ τὰ νέα ἀντιτορπιλλικά, τὰ ὑποβρύχια καὶ τὰ λοιπά, καὶ τὰ δύο μικρὰ σκάφη 1.276.975 λίρες. Ἡ ναυπήγησις βοηθητικῶν πλοίων 155.940 λίρες, ἤτοι ἐν συνόλῳ δαπάνη 2.829.844 λίρες. Εἰς τὰς δαπάνας αὐτὰς περιλαμβάνονται ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐπισκευαὶ καὶ κατασκευαὶ δυνάμει τῶν ὁποίων συνετηρήθη καὶ συνεκροτήθη ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσῃ ὁ στόλος μας. Καὶ ἤδη, κύριοι βουλευταί, πῶς ἠνάλωσεν τὸν καιρὸν αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις ἐν ἀναμονῇ τῆς ὡριμάσεως τῶν συνθηκῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι θὰ τῆς ἐπέτρεπον νὰ διατυπώσῃ τὸ ναυτικόν της πρόγραμμα. Ὅσον ἀφορᾶ τὰς κατασκευὰς εἶναι γνωστὸν ὅτι παρηγγέλθησαν εἰς τὴν Ἰταλίαν δύο νέα ἀντιτορπιλλικά, ἐκτοπίσματος 1400 περίπου τόννων, ταχύτητος 40 μιλλίων μὲ ὁπλισμὸν τελευταίου συστήματος καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ παραγγελία αὕτη ἐγένετο ὑπὸ συμφέροντας οἰκονομικοὺς ὅρους, τῆς Ἑλλάδος μάλιστα προτιμησάσης νὰ μὴ δεχθῇ τὴν προτεινομένην μακροπρόθεσμον πληρωμὴν διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ ἐνδιαμέσως διὰ τόκων, καθότι ἡ παραγγελία τῶν πλοίων τούτων βεβαίως εἶναι μέρος μόνον τῆς ἀναγκαίας εἰς τὴν Χώραν ναυτικῆς παρασκευῆς. Τὰ νέα μας ταῦτα σκάφη ἐλήφθη μέριμνα διὰ λεπτομερεστάτων ἐξονυχίσεων τῶν ἀφορωσῶν αὐτὰ συνθηκῶν καὶ προϋποθέσεων νὰ ἀποτελέσωσι τὴν τελευταίαν λέξιν τῆς συγχρόνου ναυπηγικῆς ἐπιστήμης. Ἀλλὰ παρηγγέλθησαν καὶ κατεσκευάσθη ἐπίσης μικρός τις ἀριθμὸς τορπιλλοβενζινακάτων μεγίστης ταχύτητος καὶ τελευταίου συστήματος. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ πυροβολικόν, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου ἐμερίμνησεν καὶ παρήγγειλεν ἱκανὸν ἀριθμὸν ἀντιαεροπορικῶν πολυβόλων. Ἐπίσης πολυβόλων μικροτέρου διαμετρήματος—ἐπ’ αὐτῶν οὔτε ἀριθμοὺς οὔτε ἄλλην πληροφορίαν συμφέρει νὰ δώσω—χρησίμων δι’ ἐλαφρὰ πλοῖα καὶ ὑποβρύχια. Ἐλήφθη πρόνοια διὰ τὰ μεγάλα ἡμῶν ἀντιτορπιλλικά. Ἐπρομηθεύθημεν πυρομαχικὰ καὶ ἀνανεώσαμεν ἐκ τῶν παλαιῶν τοιούτων. Εὑρισκόμεθα δὲ εἰς τὴν στιγμὴν τῆς παραγγελίας τῶν πυρομαχικῶν διὰ τὰ νέα ἡμῶν σκάφη, ἐγένετο δὲ καὶ μελέτη καὶ ἡ παραδοχὴ νέου τύπου πυρίτιδος. Ἐπίσης ἐγένετο ἡ μελέτη κατασκευῆς ὡρισμένων εἰδῶν εἰς τὴν ἑλληνικὴν βιομηχανίαν. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τῶν τορπιλλῶν τὸ ὁποῖον τόσος ἄλλοτε θόρυβος ἐγένετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παρεγγέλθησαν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων μέγας ἀριθμὸς τορπιλλῶν νεωτέρου τύπου τῶν ὁποίων ἡ παραλαβὴ συντελεῖται σήμερον ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ περὶ τῶν ὁποίων αἱ πληροφορίαι εἶναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἄριστα. Τὰ πειράματα ἐξεσφενδονίσεως τορπιλλῶν ἀπὸ ἀεροπλάνου ἐπερατώθησαν ἐπιτυχῶς.

§280Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Εἰς ποῖον ἐργοστάσιον παρηγγέλθησαν;

§281Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἰς τὸ ἴδιον ἐργοστάσιον ἀλλὰ ἤδη εἴμεθα ἱκανοποιημένοι ἐκ τῆς ἐργασίας, ἐγένοντο δὲ αἱ κατάλληλοι μεταφοραὶ εἰς τὰς τορπίλλας οὕτως ὥστε νὰ χρησιμοποιῶνται αὗται ἀπὸ ἀεροπλάνα. Τὰ γενόμενα πειράματα ἐπέτυχον πλήρως. Κατόπιν πολυετῶν πειραμάτων. Ἐπερατώθη ἡ κατασκευὴ καὶ ἤρχισεν ἐπιτυχῶς λειτουργοῦν χυτήριον κροτύλης. Ἐγένοντο πειράματα ποντίσεως ναρκῶν καὶ ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων τούτων ἐξεδόθησαν κατόπιν ἐλέγχου ὑπουργικαὶ ὁδηγίαι. Ἐπίσης ἐγένετο ἡ τοποθέτησις ἠλεκτροπαραγωγῶν ζευγῶν εἰς τὰ θωρηκτικὰ «Λῆμνος» καὶ «Κιλκὶς» καὶ εἰς τὰ ἄλλα πλοῖα καὶ ἐπετύχωμεν τοιουτοτρόπως οἰκονομίαν καυσίμου ὕλης κατὰ τὰ 40 ἑκατοστά. Ἐπεξετείναμεν τὸν ἠλεκτρικὸν σταθμὸν ναυστάθμου καὶ ἐνισχύσαμεν τοῦτον διὰ νέων μηχανημάτων, ὀργανώσαμεν τὰς τηλεγραφικὰς συγκοινωνίας, ἐτοποθετήσαμεν κέντρα καὶ ἄλλα τὰ ὁποῖα δὲν σᾶς ἀναφέρω λεπτομερῶς. Ἐπρομηθεύθημεν τηλεγραφικὸν ὑλικὸν συνδέσεως καὶ συντηρήσεως, ἐμεριμνήσαμεν περὶ ἠλεκτοφωτισμοῦ, παρελήφθη ἡ παραγγελθεῖσα νέα συστοιχία ἑνὸς τῶν ὑποβρυχίων μας. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐπερατώθη ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἐργαλείων τῶν συνεργείων τοῦ ναυστάθμου καὶ τῶν ὑποβρυχίων. Ἐπεσκευάσθησαν ριζικῶς ὡς γνωρίζετε, τὰ τέσσαρα τορπιλλοβόλα καὶ τὰ λοιπὰ πλοῖα καὶ πρὸ παντὸς συνεπληρώθη ὑπὸ τοὺς συμφεροτέρους ὅρους προμήθεια ἐπαρκοῦς καυσίμων ὑλῶν διὰ διεθνοῦς διαγωνισμοῦ ὁ ὁποῖος ἐπιφέρει μίαν μεγίστην πτῶσιν περίπου εἰς τὸ ἥμισυ τῆς τιμῆς ταύτης. Καὶ ἤδη ἐλέγχθημεν διατί, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις προέκρινε τὴν λύσιν τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν ὁπότε τὸ πυροβολικὸν θὰ παίζῃ ἕνα ἠλαττωμένον ρόλον, διατὶ μεριμνᾷ διὰ τὴν ἵδρυσιν σχολῶν πυροβολικοῦ καὶ διατὶ δὲν περιορίζει αὐτὰς ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκωνται; Διότι αἱ σχολαὶ κ. βουλευταί, εἶναι γνωστὸν αἱ πλεῖσται λειτουργοῦν σήμερον ἐπὶ τῶν δύο παλαιῶν θωρηκτῶν. Μετὰ μακρὰν ἐξονύχισιν τοῦ ζητήματος ἀφοῦ καὶ ἐγὼ ἀμφιταλαντεύθην διὰ νὰ εὕρω τὴν καταλληλοτέραν λύσιν κατέληξα εἰς τὰ ἑξῆς πορίσματα. Βεβαίως δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀφεθῇ ὁ Πόρος ὁ ὁποῖος ἔχει ναυτικὴν παράδοσιν καὶ παρέσχε πολύτιμον ἔμψυχον ὑλικόν, ἀλλὰ ὁ Πόρος ἔχει ἐγκαταστάσεις ἀπολύτως ἀνεπαρκεῖς. Ἡ πληρουχία ἤδη ἐκεῖ δεινῶς ταλαιπωρεῖται καὶ διότι εὑρίσκεται εἰς θέσιν ἔκκεντρον μακρὰν τῆς πρωτευούσης καὶ θὰ δύναται νὰ προστατευθῇ ἐπαρκῶς ἡ πρωτεύουσα.

§282Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Εἶναι σοβαρὸς λόγος αὐτός;

§283Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι εἶναι σοβαρὸς λόγος.

§284Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι τὸ εἴπατε σεῖς.

§285Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κατέληξα λοιπὸν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ διατηρήσωμεν εἰς τὸν Πόρον ὅλας τὰς ἄλλας σχολὰς πλὴν τριῶν τῆς τοῦ πυροβολικοῦ τῆς τῶν τορπιλλιτῶν καὶ συνεννοήσεως. Θὰ ἱδρύσωμεν ἐπίσης δύο κτίρια νεωτάτου τύπου εἰς τὸν Πόρον εἰς τρόπον ὥστε καὶ ἡ πληρουχία νὰ μὴ ταλαιπωρεῖται τόσον καὶ οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ αἱ σχολαὶ νὰ εὑρεθῶσιν εἴς τινα συνεννόησιν. Αἱ τρεῖς μνημονευθεῖσαι σχολαὶ θὰ ἐξετασθῶσι ἐντὸς τῶν ἀμέσως προσεχῶν ἐτῶν ἐκ τῶν δύο θωρηκτῶν. Πρὸς τὸ παρὸν ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ἡ μὲν σχολὴ συνεννοήσεως, ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον ἡ ὑπηρεσία ἡ ραδιογραφικὴ παραμένει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν θὰ μένῃ εἰς τὸν Βοτανικόν, αἱ δὲ δύο ἄλλαι σχολαὶ θὰ στεγασθοῦν εἰς τὰ διατελοῦντα ὑπὸ περάτωσιν εἰς τὸν ὅρμον τῆς Κυρᾶς. Ἐν τῷ μεταξὺ τὰ δύο θωρηκτὰ διαδοχικῶς θὰ φύγουν ἀπὸ τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν. Δὲν δύναμαι νὰ ὁρίσω ἀπὸ τοῦδε τὸν χρόνον τῆς πράξεως αὐτῆς, διότι τὰ πλοῖα ταῦτα ἔχουν καὶ καλὴν θωράκησιν καὶ ἀκόμη καλλίτερον πυροβολικόν, καὶ δὲν ἀπολείπονται εἰσέτι ναυτικῆς χρησιμότητος. Δὲν λέγω βεβαίως ὅτι δύνανται νὰ καταναυμαχήσουν θωρηκτὰ νέου τύπου, ἀλλὰ ταυτοχρόνως μᾶς εἶναι χρήσιμα διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς λειτουργίαν τῶν σχολῶν. Ἐκ περιτροπῆς λοιπὸν θὰ παραμείνουν εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, μέχρις ὅτου ἐν τῷ μεταξὺ ληφθῇ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς τύχης τῶν θωρηκτῶν αὐτῶν ἀναλόγως πρὸς τὴν ὅλην διαμόρφωσιν τῶν ναυτικῶν πραγμάτων τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου. Ἐν τῷ μεταξὺ, κύριοι, γίνονται αἱ μελέται τῶν πυριτιδαποθηκῶν, συμπληροῦται σχέδιον περὶ ὡρισμένων τροποποιήσεων τοῦ Ναυστάθμου ὁ ὁποῖος θὰ παραμείνῃ εἰς ἣν θέσιν εὑρίσκεται, εἰς τὸν ὅρμον τῆς Κυρᾶς ὀλίγων ἐγκαταστάσεων αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ἁπλῶς ἐξαρτήματα τούτου. Αἱ ἀποθῆκαι τοῦ Ναυστάθμου σᾶς πληροφορῶ, κύριοι, ὅτι εἶναι πλήρεις ὑλικοῦ, ὑλικοῦ προσκομισθέντος ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως ταύτης κατὰ τὸ μέγιστον μέρος. Γίνονται ἄλλαι πολλαὶ ἐγκαταστάσεις εἰς τὰς ὁποίας δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω. Ἐν τῷ μεταξὺ τὸ ναυτικὸν ἡμῶν ἐνισχύθη καὶ εἰς τοὺς ἐπιστημονικοὺς κλάδους. Ἡ ὑδρογραφία ἀπέδωσε ἕνα πολύτιμον ἐπιστημονικὸν ἔργον δι’ ἠλαττωμένου προσωπικοῦ. Ἐπίσης καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν φάρων καὶ φανῶν ἡ ἐξαρτημένη ἐκ τοῦ ὑπουργείου τούτου χωρὶς βεβαίως νὰ εἶναι καὶ ἀναπόσπαστος, εὑρίσκεται εἰς ἀρίστην κατάστασιν. Καὶ ἤδη, κύριοι βουλευταί, ἕνα σπουδαῖον μέρος τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως τῶν φιλελευθέρων εἶναι τὸ ναυτικόν, παρέλαβεν ἡ Κυβέρνησις Βενιζέλου τὸ ναυτικὸν τὴν φορὰν αὐτὴν προικοδοτημένον ἀκόμη μὲ τοὺς παλαιοὺς νόμους μὲ τινὰς ἐμπορικὰς διατάξεις. Τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ ψόγον πρὸς τὸ παρελθόν, ἤδη ἐτόνισα ὅτι ὅλαι αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις συνεισέφερον τὸν ὀβολόν των διὰ τὴν προσπάθειαν τῆς ἀναρρώσεως. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις ἡ νομοθετικὴ οὐδεμίαν σχεδὸν ἐγγύησιν εἶχε. Ὑπῆρχεν ἡ κρίσις διὰ τὴν τοποθέτησιν διὰ τὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἄλλων στελεχῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, προελθοῦσα ἐκ τοῦ πέρατος τῆς ἐπιστρατεύσεως κατὰ τὴν ὁποίαν ἀξιωματικοὶ ὑπηρετήσαντες εἰς τὴν ξηρὰν φέρονται ὅτι ἐξεπλήρωσαν θαλασσίαν ὑπηρεσίαν. Τοῦτο δὲ διότι μετὰ τὸ πέρας τοῦ πολέμου καὶ μέχρι τῆς ἀποστρατεύσεως δηλ. ἐπὶ διάστημα 1½ ἐτῶν ἐθεωρεῖτο πᾶσα τοποθέτησις ὡς τοποθέτησις θαλασσία. Ἀπέναντι αὐτῆς τῆς καταστάσεως ἡ Κυβέρνησις ἔφερε εἰς τὴν Βουλὴν ἓν συγκρότημα νομοσχεδίων. Ὅταν ἀνέλαβον τὸ ὑπουργεῖον εὗρον τὰ νομοσχέδια ταῦτα μὴ δυνάμενα εὐχερῶς νὰ ψηφισθῶσι διότι ὑπῆρχον ἀντιγνωμίαι. Ἀπέσυρα ταῦτα τὰ κατέστησα ἀσυγκρίτως οὐσιαστικώτερα καὶ διὰ τῆς πολυτίμου ἀρωγῆς, τὴν ὁποίαν παρέσχε καὶ εἰς ἡμᾶς ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, συνεργασία καὶ τοῦ ὑπουργείου καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν κατέστη δυνατὴ ἡ ψήφισις τῶν ἐπὶ τόσον καιρὸν χρονιζόντων νομοσχεδίων. Τὰ κυριώτερα ἦσαν ὁ νόμος περὶ ἱεραρχίας, ὁ ὁποῖος κωδικοποιήσας 70 νόμους ἐπέτρεψεν τὴν ἀνάθεσιν τῆς κρίσεως εἰς τὸ ἀνώτατον ναυτικὸν διοικητικὸν συμβούλιον φυσικὸν κριτὴν τοῦ σώματος, ηὔξησε τὴν θαλασσίαν ὑπηρεσίαν καὶ ἀπέδωσε εἰς ταύτην τὴν πραγματικήν της ἔννοιαν. Ηὔξησε τὴν παραμονὴν ἑκάστου ἀξιωματικοῦ εἰς πάντα βαθμὸν διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν προαγωγήν του εἰς ἀνώτερον, ἐξησφάλισε τὴν ἐπιστημονικὴν καὶ δικαίαν κρίσιν διὰ τὰς τοποθετήσεις καὶ λοιπὰς μεταβολὰς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ πρὸ παντὸς τῇ ἐπιμονῇ μου περιωρίσθησαν τὰ δικαιώματα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Διότι φρονῶ ὅτι πολλὰ δικαιώματα, περισσὰ δικαιώματα χορηγούμενα εἰς τὸν ὑπουργὸν ἀποτελοῦσι τὴν κυριωτέραν οὐσίαν τῆς ἀδυναμίας τοῦ ὑπουργοῦ, διότι ὁ ὑπουργὸς ἐνίοτε παρασύρεται ἀπὸ εἰσηγήσεις ὅταν συμπίπτει μάλιστα νὰ μὴ ἔχῃ προϋπηρετήσῃ εἰς ὑπηρεσίας. Εἰς τὴν ναυτικήν μας στρατολογίαν, δι’ ἑτέρου νομοθετήματος περιωρίσαμεν εἰς 16μηνον τὴν θητείαν ἐξασφαλίσαμεν ἀνωτέρας ποιότητος προσωπικόν, ηὐρύναμεν τὸν κύκλον τῆς στρατολογίας καὶ ἐπιφέρωμεν οἰκονομίας ἐμπεδοῦντες ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ σύστημα τῶν ἐθελοντῶν. Δι’ ἑτέρου μέτρου ἐθεσπίσαμεν τὰς διατάξεις περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, Ἐπίσης ἐξήραμεν τὸν νόμον περὶ τῆς ἐθελουσίας ἐξόδου τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, ὁ ὁποῖος νόμος ἦτο κατὰ τοῦτο συμφερώτερος ἀπὸ τὸν νόμον τῆς ξηρᾶς, ὅτι δὲν ἀπέβλεπε μόνον εἰς τὸ νὰ ἀπέλθουν οἱ ὑπεράριθμοι, ἀλλὰ ὅλως περισσότερον ἠλάττουν καταπληκτικῶς τῶν στελεχῶν, ἴσως μέχρι ὑπερβολῆς τῆς ὁποίας τὰ ἀποτελέσματα δοκιμάζομεν σήμερον μὴ δυνάμενοι νὰ ἐξεύρωμεν τὸν ἀναγκαιοῦντα ἀριθμὸν δι’ ὅλας τὰς θέσεις. Ἐμεριμνήσαμεν διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῆς ναυτικῆς ἀεροπορίας τῶν ὑποβρυχίων. Καθιερώσαμεν ἐπὶ τὸ ὁριστικώτερον τὰς ἐπὶ πτυχίῳ ἐκπαιδεύσεις. Ἐρρυθμίσαμεν μετὰ πάσης ὀρθότητος τὴν προέλευσιν, τὴν κατάταξιν καὶ τὰ τοῦ ναυτικοῦ προσωπικοῦ τῶν κλάδων καὶ εἰδικοτήτων. Καὶ ἐγένοντο αἱ ἀναγκαῖαι συμπτύξεις εἰς ὅλα τὰ ζητήματα τῶν τοποθετήσεων, τῶν προαγωγῶν τῆς στασιμότητος μὲ ὑγιεῖς διοικητικὰς ἀρχὰς καὶ μὲ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις διὰ τὴν ἀμερόληπτον καὶ δικαίαν κρίσιν τῶν ἀτόμων. Φύλλα ποιότητος καθωρίσθησαν διὰ τὸν ἔλεγχον τοῦ προσωπικοῦ εἰς πᾶσαν στιγμὴν τὰ ὁποῖα πρὶν δὲν ἦσαν ἐν ἁρμονίᾳ. Ἠσκήσαμεν δὲ αὐστηρότατον ἔλεγχον καὶ πολλοὶ παρεπέμφθησαν εἰς συμβούλιον, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐμπεδωθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἡ πειθαρχία. Κατεβλήθη ἡ προσοχὴ περὶ τὴν ἐκλογὴν τῆς διοικήσεως καὶ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἀγγέλλοντες ὅτι πλέον ἐπικρατεῖ ἁρμονία εἰς τὰς ἀνωτέρας διοικήσεις τοῦ στόλου καὶ τοῦ ναυτικοῦ. Ἐτέθησαν αἱ βάσεις τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀξιωματικῶν καί τῶν βοηθητικῶν ὅπλων καὶ διὰ πρώτην φορὰν ἐλειτούργησαν πολλαὶ σχολαὶ ἀξιωματικῶν. Ἀνεθεωρήσαμεν τοὺς κανονισμούς. Ἐτακτοποιήσαμεν τὰ τῆς γραφειοκρατίας μὲ πνεῦμα τόσης φειδοῦς, ὥστε ἠλαττώσαμεν ταύτην ὅσον ἠδυνάμεθα μέχρι τῆς στιγμῆ. Ἀρκεῖ νὰ εἴπωμεν ὅτι οἱ γραφεῖς κατὰ 30–32%. Ἠλαττώσαμεν ὅσον τὸ δυνατὸν τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ναυτῶν τῶν ὑπηρετούντων εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας καὶ ἐποπτεύομεν ὥστε τὸ ναυτικὸν νὰ ἐπιδίδεται εἰς ἐντατικὴν καὶ ἀπερίσπαστον ἐργασίαν. Παρ’ ὅλα ταῦτα τὰ μέτρα, κύριοι, κατέστη δυνατὴ ἡ ἐπίτευξις οἰκονομιῶν τινῶν καὶ θὰ προσπαθήσωμεν ταύτας νὰ αὐξήσωμεν. Ἔχοντες δὲ εἰς χεῖρας ἡμῶν τὴν ἀεροπορίαν ἐπὶ τὸ μακρὸν τοῦτο διάστημα, νομίζομεν ὅτι παρεδώσαμεν εἰς τὸν διάδοχον ἡμῶν κ. ὑπουργὸν καὶ εἰδικὸν ἐπὶ τῆς Ἀεροπορίας ἓν σῶμα ἐπαρκῶς κατηρτισμένον, ἐπαρκῶς ἐφωδιασμένον μὲ ἀκμαῖον τὸ ἠθικόν του καὶ μὲ ἐπαρκῆ καταρτισμόν, τὸν ὁποῖον δὲν νομίζω ὅτι εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας εἶχεν ἐπιτύχει τις. Ταὐτοχρόνως συγκροτήσαμεν τὸν στόλον ἐξ ὅλων τῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἐν ἐφεδρείᾳ μαχίμων πλοίων. Ἐθεσπίσαμεν περιόδους ἐξασκήσεις καὶ χειμερινὰς καὶ θερινάς. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἑξάμηνον ὁ στόλος ἐξετέλεσεν μακρὰς ἀσκήσεις λίαν ἐπιτυχεῖς κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀγγλικῆς ἀποστολῆς, τὰς ὁποίας καὶ ἡμεῖς παρηκολουθήσαμεν. Συγχρόνως μετὰ πάροδον 25 ἐτῶν διὰ πρώτην φορὰν Ἑλληνικὸν πολεμικὸν σκάφος, τὸ ἐκπαιδευτικὸν «Ἄρης» ἐπῆγε εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ἐπιβλέψαμεν τὴν φυσικὴν ἀγωγὴν καὶ τὸν ἀθλητισμὸν καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει φρονοῦμεν ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ ναυτικὸν ἐν τῇ μεγίστῃ του πλειοψηφίᾳ πλὴν τινῶν ἐξαιρέσεων τὰς ὁποίας ὅταν τὰς ἀνεύρωμεν θὰ τὰς πατάξωμεν κατὰ τρόπον συντριπτικὸν ἐπιδίδεται εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐκπαιδεύσεώς του. Καὶ θὰ εἴπητε ὅτι εἰς τὴν εἰκόνα αὐτὴν δὲν ὑπάρχουν μειονεκτήματα; Βεβαίως ὑπάρχουν. Πρὶν ἀφίσω τὸ βῆμα ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὡς καὶ πρὸ ὀλίγου ἀνέφερα ὅτι μελετῶμεν τὴν καθόλου ἀρίθμησιν τῆς δικονομικῆς ὑπηρεσίας ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὰ ὑλικά. Ὁ κ. Πρόεδρος πρὸ ὀλίγου ἔδειξε ἐνδιαφέρον ὅσον ἀφορᾷ τὴν δημιουργίαν προϋπολογισμοῦ ὑλικῶν κυρίως, εἰς τρόπον ὥστε εἰς τὰς ναυτικὰς μονάδας νὰ χορηγοῦνται πιστώσεις ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν των καὶ μὲ λῆψιν ὑλικῶν ἐκ τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν τοῦ ναυτικοῦ. Διότι σήμερον ὑπάρχει μία λίαν ἐπιβλαβὴς ἀποκέντρωσις εἰς τὰς προμηθείας. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀπὸ τοῦ 1922 ἕως 1928 ἐκ τῶν χορηγηθεισῶν πιστώσεων αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται περίπου εἰς 3.800 ἑκατομμύρια δὲν ἐπραγματοποιήθησαν πιστώσεις 785 ἑκατομμυρίων. Ὁμοίως διερρυθμίσθη ἐπὶ τὸ ἁπλούστερον ἡ διαχείρισις. Ἐπίσης κ. παρὰ τὴν φιλοτιμοτάτην προσπάθειαν τῶν ἀτόμων χωλαίνει ἡ διοργάνωσις τῶν τεχνικῶν μας ὑπηρεσιῶν. Τοιουτοτρόπως εἰς τὴν σύμβασιν κ, τῆς «Σαλαμῖνος» ἐτέθη ἐπιδιαιτητὴς ὁ Γερμανὸς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἴσως δὲ θὰ ἦτο δυνατὸν τοῦτο νὰ ἀποφευχθῇ ἐὰν ἐγκαιρότερον αἱ τεχνικαί μας ὑπηρεσίαι τὸ εἶχον προΐδει. Αἱ τεχνικαὶ ὑπηρεσίαι αἱ ὁποῖαι προνοοῦν διὰ τὰς μελέτας τὰ σχέδια, τὰς συμβάσεις, τὰς κατασκευὰς κλπ. Εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ δώσωμεν καὶ εἰς αὐτὰς νέας βάσεις. Κύριοι, δὲν θὰ κουράσω περισσότερον τὴν προσοχήν σας. Ἐμεριμνήσαμεν ταὐτοχρόνως ὥστε νὰ καταργηθῇ ἡ παλαιὰ ἐκείνη πληγὴ τῶν προκαταβολῶν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἡ ὁποία καὶ τὰ ἄτομα διαφθείρει καὶ δημιουργεῖ ἀνωμαλίας. Ἐμεριμνήσαμεν διὰ συχνὰς ἐπιθεωρήσεις νὰ ἔχομεν τὴν ἰδέαν ὅτι ἐποπτεύομεν ὥστε ἡ πειθαρχία νὰ εἶναι ἀπόλυτος, ἡ ἐκπαίδευσις νὰ εἶναι ἐντατική, ἡ ἀλληλεγγύη ἡ συναδελφικὴ νὰ εἶναι ἐπαρκής, ἡ κομματικὴ ἀμεροληψία ἀπόλυτος καὶ ἐν παντὶ ἡ ἐπιβολὴ τοῦ ὑπουργοῦ κυρίαρχος. Ἀλλ’ εἰς τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα φαίνεται ἀφίενται κενά τινα καὶ λέγουσι τὰ ἐξ αὐτοῦ ἴσως θὰ πηγάσῃ ἡ σκέψις περὶ παραλαβῆς τῆς «Σαλαμῖνος». Εἶπεν ἤδη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι βεβαίως ἡ Κυβέρνησις προτιμᾷ τὴν μὴ παραλαβὴν της. Ἐὰν ὅμως ἤδη ὅτι συμβιβασμὸς ὁ εὐνοϊκὸς καὶ συμφέρον δὲν θὰ καταστῇ ἐφικτὸς δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξετασθῇ ἡ παραλαβὴ τῆς «Σαλαμῖνος» ἀλλὰ «Σαλαμῖνος» λέγω ὡς ἦτο ἐκείνη ἡ ὁποία παρηγγέλθη πρίν. Εἰς τοῦτο ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας τινὰς ὅτι ἔχομεν ἤδη ἐνθαρρύνσεις διὰ συμφερούσας προτάσεις τροποποιήσεων ὀλιγοδαπάνων ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τῆς «Σαλαμῖνος», ὥστε νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς βασικὰς πολεμικὰς ἀνάγκας.

§286Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τότε θὰ μεταβληθῇ καὶ τὸ σχέδιον.

§287Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Τὰ εἶπε ἤδη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§288Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τότε θὰ εἴμεθα κατὰ τὰ 10)10 σύμφωνοι.

§289Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Θὰ ἔλεγον μόνον ὅτι θὰ μείνῃ ἕνα κύριον μειονέκτημα μειονέκτημα τῆς ταυτότητος.

§290Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Συζητεῖται ἐὰν ἡ «Σαλαμῖνα» παραλαμβανομένη ὅπως ἦτο πρὶν θὰ ἦτο χρήσιμος ἢ ὄχι; Δὲν εἶναι τοῦτο τὸ θέμα τὸ συζητούμενον.

§291Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν τὸ συζητῶ ποσῶς.

§292Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ παρακαλέσω καὶ τοὺς ἄλλους οἱ ὁποῖοι θὰ ἀνέλθουν εἰς τὸ βῆμα, ἐφ’ ὅσον ἔχουν νὰ ἀπαντήσουν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, δι’ ὅσα ἐκάμαμεν καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ ἔχουν τὴν καλωσύνην νὰ τ’ ἀφήσουν δι’ ἀργότερα καὶ νὰ θεωρήσουν ἐκκρεμῆ τὴν προκληθεῖσαν συζήτησιν δι’ ἄλλην συζήτησιν καὶ νὰ περιορισθοῦν εἰς τὸ κύριον θέμα, ποῖον πρέπει νὰ εἶναι τὸ ναυτικόν μας πρόγραμμα.

§293Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐχάραξεν ἄλλον δρόμον εἰς τὴν συζήτησιν.

§294Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριε ἀρχηγέ, τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω εἰς αὐτὸ ὅτι ἔδωσα τὰς πληροφορίας τῆς ἐργασίας εἰς τὸ ναυτικόν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀφήσῃ νὰ ἐμείνῃ ἡ ἐντύπωσις εἰς τὴν ὁποίαν ἔμεινεν ὁ κ. συνάδελφος περὶ τοῦ ἀμάχου τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Καὶ περατώνων τὸν λόγον μου, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω ὅταν θὰ ἔρθῃ ἡ στιγμὴ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ναυτικοῦ μας προγράμματος εὐχόμεθα ὅπως αἱ μετὰ τῶν γειτόνων μας σχέσεις λάβουν μίαν συγκεκριμένην μορφήν, ὅπως τὰ μεσογειακὰ σύμφωνα θεσπισθοῦν, ὅπως τὸ ζήτημα τῆς «Σαλαμῖνος» ὀρθῶς καὶ συμφερόντως ρυθμισθῇ. Αὐτοὶ οἱ τρεῖς παράγοντες ἀποτελοῦν στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐφορεύουσα ὡς ἀναφορᾷ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς εἰρηνικῆς ἀναπτύξεως τοῦ λαοῦ λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν καὶ τὰς ἀμυντικὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου διὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ναυτικοῦ της προγράμματος τὸ ὁποῖον ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ θὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ τὴν συγκρότησιν στόλου μετριόφρονος μέν, ἀλλὰ πιστοῦ παραστάτου τοῦ ἔργου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ὥστε ὁ λαὸς νὰ δύναται ἀπερίσπαστα νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὸ ἔργον τῆς εἰρηνικῆς του ἀναπτύξεως καὶ τῆς δημιουργίας μιᾶς καλυτέρας αὔριον διὰ τὴν νέαν γενεὰν (χειροκροτήματα).

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ρεδιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§296Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ εἴπω ὅτι παραδέχομαι ὅτι εἰς τὴν συζήτησιν παρενεβλήθη καινούργια συζήτησις εἰς τὴν ὁποίαν δὲν μποροῦμεν νὰ θέσωμεν φραγμόν, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω μόνον νὰ ἐπιφυλαχθῆτε ἀφοῦ τελειώσουμεν τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ ναυτικοῦ μας προγράμματος.

§297Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω διὰ ναυτικὸν πρόγραμμα.

§298Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά.

§299Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω ἐν πρώτοις νὰ ὁμολογήσω τὴν ἐξαιρετικὴν σημασίαν, τῶν προχθεσινῶν πολιτικῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀντιθέτως ὅμως ὅσον ἀφορᾷ τὸ τεχνικὸν περιεχόμενον τῶν δηλώσεών του θὰ εἶχον πολλὰς ἀντιρρήσεις. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τεχνικὰς λεπτομερείας διὰ νὰ μὴ καταπονήσω τήν Βουλήν.

§300Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καθ’ ὅσον ἐγὼ τὰς ἐπροκάλεσα θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ εἰσέλθητε διότι ἄλλως θὰ ἔλεγον ὅτι ἐμμένετε εἰς τὴν γνώμην σας, ὅτι αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν μποροῦμε νὰ τὰ συζητοῦμεν ἡμεῖς.

§301Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὅταν ἐμνημόνευσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τὰ παρ’ ἐμοῦ ἐν τῷ τύπῳ γραφέντα ἔπρεπε νὰ μνημονεύσῃ καὶ τοῦτο ὅτι ἔγραψα, ὅτι τὸ ναυτικὸν διοικήθη καλῶς μόνον, ὅταν τὸ διοικοῦσε ὁ Γ. Θεοτόκης, ὁ Ν. Στράτος καὶ ὁ Ε. Βενιζέλος. Θέλω μόνον τοῦτο νὰ εἴπω πόσην πίστιν ἔχω εἰς τὴν γνώμην, ὅτι τὸ ναυτικὸν πρέπει νὰ διοικῆται ἀπὸ εἰδικούς.

§302Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι μόνον ἡ διοίκησις τοῦ ναυτικοῦ, ἀλλ’ ἡ κρίσις τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα δημιουργεῖ ὁ κατὰ θάλασσαν πόλεμος, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα ἰσχυρίζομαι ὅτι εἴμεθα ἡμεῖς, καὶ περισσότερον ἡμεῖς οἱ πολιτικοί, κατάλληλοι νὰ τὰ κρίνωμεν παρὰ οἱ στρατιωτικοί. Ἔχετε ὅμως τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον ἐφ’ ὅσον ἔθιξα ζητήματα στρατηγικῆς νὰ μοῦ εἴπητε ποῦ πλανῶμαι.

§303Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἔχω τὸ καθῆκον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς προχθεσινάς σας δηλώσεις ἀφ’ οὗ καθὼς εἶπον, ἐξάρω τὸ πολιτικὸν περιεχόμενον τῶν δηλώσεων αὐτῶν. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ τεχνικὸν μέρος ἔχω ἀντιρρήσεις βασικάς. Εἶναι νομίζω ἡ πρώτη φορὰ ποὺ διακηρύσσεται ὅτι Κράτος ὡς ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι ἀνάγκη διὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου νὰ ἔχῃ κανεὶς τὴν κυριαρχίαν θαλάσσης. Ἡ κυριαρχία τῆς θαλάσσης δὲν εἶναι ἓν ἐφεύρημα περιοδικόν, οὔτε ἐκ παραδόσεως ἔχει διατηρηθῆ ὁ ὅρος αὐτὸς ἐν τῇ πολεμικῇ τέχνῃ, οὔτε εἶναι συνέπεια μιᾶς θεωρητικῆς ἀρχῆς.

§304Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε; Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιδιώκεται ἡ κυριαρχία τῆς θαλάσσης. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ κυριαρχία τῆς θαλάσσης πρέπει νὰ ἐπιδιώκεται ἀπὸ τὸν ἔχοντα ἐπιθετικοὺς σκοπούς, ἀπὸ τὸν προτιθέμενον νὰ διεξαγάγῃ ἐπιθετικὸν πόλεμον. Ὅταν φύγετε ἀπὸ τὸν ἐπιθετικὸν πόλεμον δὲν σᾶς χρειάζεται ἡ ὑπεροπλία καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἡ Ἀγγλία ἐδήλωσεν ὅτι ἀπέναντι τῆς Ἀμερικῆς δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ κάμῃ πόλεμον καὶ δὲν πιστεύει ὅτι ἡ Ἀμερικὴ θὰ τῆς κάμῃ πόλεμον καὶ δὲν ἐννοεῖ νὰ μπῇ εἰς ναυτικὸν ἀνταγωνισμὸν μὲ τὴν Ἀμερικήν· ἀρκεῖται ἔναντι τῆς Ἀμερικῆς εἰς τὴν ἰσοπλίαν, εἰς τὴν parité. Αὐτὸ ἐδήλωσα καὶ ἐγὼ διὰ τὴν πολιτικήν μας ἀπέναντι τῆς Τουρκίας. Δὲν ἔχω ἀνάγκην τῆς ὑπεροπλίας, διότι δὲν ἔχω σκοποὺς ἐπιθετικούς. Εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ ἡ Τουρκία δὲν ἔχει σκοποὺς ἐπιθετικοὺς κατὰ τῆς Ἑλλάδος· ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει πλανῶμαι καὶ ἀπατῶμαι, ἡ ἐξασφάλισις τῶν μεταφορῶν μας δύναται νὰ γίνῃ καλλίτερον μὲ τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ, παρὰ μὲ τὸ ἄλλο. Αὐτὸ εἶπον· δὲν εἶπον ὅτι δὲν χρειάζεται ἡ ὑπεροπλία δι’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔχει σκοποὺς ἐπιθετικούς.

§305Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἄλλο ἡ ὑπεροπλία καὶ ἄλλο ἡ κυριαρχία τῆς θαλάσσης. Τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης ἠμπορεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ τις χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν ὑπεροπλίαν. Ἡμεῖς εἰς τὰ 1912–1913 δὲν εἴχομεν ὑπεροπλίαν, ἀλλ’ ἐξησφαλίσαμεν τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης. Ἡ κυριαρχία τῆς θαλάσσης ἐπιδιώκεται ἀπαραιτήτως διότι εἶναι ὁ εὐθηνότερος καὶ ἀσφαλέστερος τρόπος διὰ νὰ ἀποκτήσῃ κανεὶς τὴν εὐκολίαν τῶν μεταφορῶν, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ κανεὶς τὴν ἀσφάλειαν τῶν παραλίων.

§306Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Σωστά. Ἀλλὰ πάλιν ὁ εἰδικὸς πλανᾶται εἰς τοῦτο. Εἰς τὸ 1912 ἀπεκτήσαμεν τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης, πολύτιμον στοιχεῖον δι’ ἡμᾶς, διότι ἐπήγαμεν ἐμπρὸς εἰς τὰ Δαρδανέλλια, ἀπεκλείσαμεν τὸν Τουρκικὸν στόλον, δὲν τοῦ ἐπετρέψαμεν νὰ ἐξέλθῃ, ὅταν ἐξῆλθε τὸν κατεναυμαχήσαμεν καὶ τὸν ἐβάλαμε πάλι μέσα. Ἀλλὰ σήμερον λησμονεῖ ὁ εἰδικὸς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κέας, ὁ ὁποῖος ἦτο συνεργάτης μου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἔχω πάντα λόγον νὰ ἐκτιμῶ τὴν δρᾶσιν του, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν μὲ κανένα τρόπον νὰ ἐγκλείσωμεν τὸν Τουρκικὸν στόλον, καὶ ἂν ἀκόμη πάρωμεν τὴν «Σαλαμῖνα» ἐντὸς τῶν Δαρδανελλίων διότι ὁ ὑποβρύχιος πόλεμος ἀπαγορεύει σήμερον τὴν ἀπὸ τοῦ ἐμφανοῦς ἐξάσκησιν τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀποκλείσητε τὰ Δαρδανέλλια καὶ μὲ ἰσχυρότερον στόλον. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀποκλείσητε τὰ Δαρδανέλλια, κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἔχετε. Ἀρκεῖ νὰ ἔχετε ἥσυχο τὸ κεφάλι σας καὶ νὰ κάμετε τὰς μεταφορὰς ὅπως θέλετε.

§307Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὁ στενὸς ἀποκλεισμὸς τοῦ ἐχθρικοῦ στόλου εἶναι ἁπλῶς μία μέθοδος διὰ τῆς ὁποίας περιμένει τὴν εὐκαιρίαν νὰ συντρίψῃ τὸν ἐχθρόν, ὁπότε ὁριστικῶς ἐξασφαλίζεται ἡ κυριαρχία Μάλιστα ἀπὸ τὸν χρόνον τοῦ Νέλσωνος ὁ ὁποῖος εἰσήγαγε τοὺς εὐρεῖς λεγομένους ἀποκλεισμοὺς δὲν τὸν φυλάττει τὸν ἐχθρὸν πρὸ τοῦ ὁρμητηρίου του ἐμποδίζων τὴν ἔξοδόν του, ἀλλὰ ἀντιθέτως τὸν ἀφήνει νὰ ἐξέλθῃ ἵνα τὸν συναντήσῃ καὶ τὸν συντρίψῃ. Αὐτὸ τὸ εἶδος τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἐφηρμόσαμεν εἰς τὸ 1912. Τὰ μέσα ἐὰν μετεβλήθησαν, ἐὰν ὑπάρχῃ κἄποια δυσχέρεια σήμερα εἰς τὰ μέσα τῆς ἀναγνωρίσεως, διότι διὰ νὰ πολεμήσητε πρέπει νὰ εὕρητε τὸν ἐχθρὸν καὶ ἔπειτα νὰ τὸν κτυπήσητε, τὴν δυσχέρειαν ταύτην ἀναπληροῖ τὸ ἀερόπλοιον τὸ ὁποῖον ἔχει καθῆκον νὰ ἀναζητήσῃ τὸν ἐχθρὸν μέσα εἰς τὸν λιμένα του.

§308Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καλά, ἀλλὰ πῶς θὰ ἔχητε τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης, ὑποθέσατε λοιπόν, ὅτι σᾶς δίδω τὴν «Σαλαμῖνα» καὶ ὅτι σᾶς δίδω καὶ τὸν ὑπάρχοντα ἐλαφρὸν στόλον, ἔχετε δὲ ἀπέναντί σας τὴν Τουρκίαν μὲ τὸ «Γιαβοὺζ» καὶ μὲ στόλον ἐλαφρὸν καὶ ἀεροπορίαν πολὺ ἰσχυροτέραν ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας, διότι ἡ Τουρκία, ὡς εἶπον προχθὲς ἠμπορεῖ νὰ ἐξοδεύσῃ 2½ ἑκατομμύρια λίρες διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὸν ἐλαφρὸν στόλον της καὶ τὴν ἀεροπορίαν της, ποὺ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ ἐξοδεύσωμεν ἡμεῖς διότι δὲν θέλομεν νὰ φθάσωμεν εἰς οἰκονομικὴν ἐξασθένησιν, ἐφ’ ὅσον θὰ ἔχωμεν ἐξαντληθῆ ἀπὸ τὴν ἀγορὰν τῆς «Σαλαμῖνος». Λοιπὸν σᾶς ἐρωτῶ, πῶς ἠμπορεῖ, νὰ ἔχητε τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης; Ἐγώ, ὅταν ἐδήλωσα, ὅτι δὲν θέλω τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης, ἦτο, διὰ νὰ ἐξηγήσω, ὅτι ἡ πολιτική μου δὲν εἶναι τοιαύτη. Ἀλλὰ δὲν εἶπα ὅτι ἡ κυριαρχία τῆς θαλάσσης δὲν εἶναι χρήσιμον πρᾶγμα ἰσχυρίζομαι μόνον ὅτι εἶναι πολυτελέστατον πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ προσφέρωμεν τὰς θυσίας αὐτὰς τὰς μεγάλας τὰς ὁποίας ἄλλως τε δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ προσφέρωμεν εὐκόλως. Σᾶς εἶπον καὶ προχθὲς καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον μετὰ μεγαλειτέρου κύρους, καθότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ τὴν ἔγκυρον γνώμην τοῦ Ἐπιτελάρχου, ὅτι αἱ μεταφοραὶ καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ γενόμεναι διὰ ξηρᾶς, καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ γίνουν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν παρὰ διὰ τῆς ξηρᾶς μόνον, μᾶς δίδουν πάντοτε ὑπεροχήν. Τὸ πρῶτον δεκαήμερον διπλῆν στρατιωτικὴν τὸ δεύτερον ἐπίσης καὶ τὸ τρίτον τὸ ¼ περισσότερον. Δὲν χρησιμεύει λοιπὸν κἂν ἡ κυριαρχία διὰ τὰς στρατιωτικὰς μεταφορὰς ἀπέναντι τῆς Τουρκίας. Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι δὲν εἶναι χρήσιμος ἡ κυριαρχία τῆς θαλάσσης· σᾶς εἶπον, ὅτι εἰς ἡμᾶς σήμερον δὲν εἶναι ἀναγκαία καὶ ἀπαιτεῖ δαπάνας κολοσσιαίας διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ τὴν «Σαλαμῖνα» καὶ ἀεροπλοΐαν καὶ γενικῶς τὴν ὑπεροπλίαν. Πρέπει νὰ ἐξοδεύσῃ 2 ἑκατομμύρια λίρες ἡ Τουρκία διὰ τὸν στόλον της, ἡμεῖς νὰ ἐξοδεύσωμεν 4 ἑκατομμύρια διὰ τὸν στόλον καὶ τὴν ἀεροπλοΐαν καὶ 3800. 000 διὰ τὴν «Σαλαμῖνα», τὸ ὅλον 7,800,000 λιρῶν. Λοιπὸν δὲν τὰ ἔχομεν, νὰ τὰ ἐξοδεύσωμεν καὶ προσθέτω, ὅτι δὲν εἶναι καὶ χρήσιμα, νὰ τὰ ἔχωμεν, διότι ἀρκούμεθα, νὰ ἔλθωμεν εἰς ἰσοδυναμίαν μὲ τὴν Τουρκίαν, ἄν καὶ ἐγὼ θεωρῶ τὸν ἐλαφρὸν στόλον ἀρκετὸν ἐφ’ ὅσον ἡ πολιτική μας εἶναι πολιτικὴ ὄχι ἐπιθετικὴ κατ’ οὐδενὸς καὶ πολὺ ὀλιγώτερον κατὰ τῆς Τουρκίας.

§309Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, εἶπον, ὅτι εἶναι καθιερωμένη πλέον καὶ ἀναμφισβήτητος ἀρχὴ τῆς πολεμικῆς τέχνης· δὲν εἶναι ἰδιοτροπία τὸ νὰ ἐπιζητῇ τις τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης. Τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης τὴν εὗρεν ἡ θεωρία καὶ τὴν ἐπεκύρωσεν ἡ πεῖρα ἡ Ἑλληνικὴ ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων καὶ ἡ παγκόσμιος πεῖρα τὸ ἔχει καθιερώσει, ὅτι ἡ ἐξασφάλισις τῆς κυριαρχίας τῆς θαλάσσης ἀποτελεῖ τὴν καλλιτέραν καὶ εὐθηνοτέραν μέθοδον διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ κανεὶς τὴν ὑπεροχὴν καὶ τὴν νίκην.

§310Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκοῦτε ἐδῶ. Ἡ Ἰταλία μὲ τὴν ναυτικήν της πολιτικὴν καὶ ἡ Γαλλία μὲ τὴν ναυτικήν της πολιτικὴν ἐπιδιώκουν τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔκαμαν οὔτε ἕνα βαρὺ σκάφος μάχης μετὰ τὸν πόλεμον;

§311Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Πρόεδρε, τώρα εἰσέρχεσθε εἰς ἄλλο θέμα. Ἐξετάζετε τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐξασφαλίζει τις τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης.

§312Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φρονεῖτε λοιπόν, ὅτι μὲ τὰ μέσα αὐτὰ ἡ Ἰταλία προσπαθεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης;

§313Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Στηρίζεται εἰς βαρέα σκάφη, κύριε Πρόεδρε.

§314Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Στηρίζεται, μὰ δὲν ἔκανε οὔτε ἕνα πλοῖον μετὰ τὸν πόλεμον· οὔτε ἡ Γαλλία δὲν ἔκανε κανένα πλοῖον μετὰ τὸν πόλεμον, ἐνῷ ἐξ ἄλλου ἔκαμεν ἡ Ἀγγλία.

§315Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία ἀνέκαθεν εἶχον βαρέα σκάφη μά.....

§316Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ μὲ συγχωρεῖτε. Ἡ Γαλλία ἀκριβῶς τοὺς προέλαβε τοὺς Ἄγγλους καὶ εἶπε, νὰ θεωρήσουν ὅτι μεταξὺ των δὲν ὑπάρχει ζήτημα. Καὶ τοὺς λέγει: Διατὶ κάμετε τὰ πολεμικά; Ἀπήντησαν δὲ ὅτι «δὲν ὑπάρχει φόβος πολέμου μεταξύ μας, ἀλλ’ ἡμεῖς θέλομεν νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰ παράλιά μας». Διατί, λοιπόν, φρονεῖτε, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν κυριαρχίαν; Παρακαλῶ, ἡ Ὁλλανδία ἐπιδιώκει τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης;

§317Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Μὰ ἡ Ὁλλανδία δὲν ἔχει ἐχθρὸν οὔτε ἠμπορεῖ νὰ κατασκευάσῃ βαρέα σκάφη, διότι δὲν ἠμποροῦν νὰ εἰσέλθουν εἰς τοὺς ἀβαθεῖς λιμένας της.

§318Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ διὰ τί τὸν θέλει αὐτὸν τὸν στόλον;

§319Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Αὐτὸν τὸν στόλον τὸν ἔχει διὰ τὴν διατήρησιν τῶν παραδόσεών της.

§320Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι σωστὸν πρᾶγμα αὐτό.

§321Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην βαρέων πλοίων ἀκόμη καὶ διότι πρέπει νὰ διατηρήσωμεν τὴν ναυτικὴν παράδοσιν τοῦ τόπου.

§322Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀρχίσαμεν ἀπὸ τὴν ὑπεροπλίαν καὶ φθάσαμε εἰς τὴν παράδοσιν. Ἀπὸ τῆς δημιουργίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους δὲν εἴχομεν ὑπεροπλίαν παρὰ μόνον κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ Τρικούπη. Ἡ μόνη περίστασις κατὰ τὴν ὁποίαν εἴχομεν ὑπεροχὴν ἡ ὁποία μᾶς ἐξησφάλισε τὴν κυριαρχίαν ἦτο τότε καὶ τώρα εἰς τὸν πόλεμον τὸν τελευταῖον τὸν βαλκανικὸν κατὰ τὸν ὁποῖον ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἰπῇ, ὅτι ἡ ὑπέροχος διαχείρισις τοῦ ζητήματος ὑπὸ τοῦ Κουντουριώτου μᾶς ἔδωκε τὴν δύναμιν νὰ νικήσωμεν. Δὲν εἴχαμεν ποτὲ τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης.

§323Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Βεβαίως δὲν εἴχομεν, ἀλλὰ δὲν ἦτο καὶ ὁ Τουρκικὸς στόλος ἀξιόμαχος.

§324Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἤθελα νὰ ἐρωτήσω: ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία δὲν κατασκευάζουν μεγάλα πλοῖα, κατασκευάζουν μικρά· πρὸς ποῖον σκοπόν; Πρὸς ἀπόκτησιν ὑπεροπλίας;

§325Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Δὲν κατασκευάζει μικρά.

§326Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κατασκευάζει; σᾶς ἐρωτῶ.

§327Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Σᾶς ἀπαντῶ, δὲν ἀφίνετε.

§328Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κατασκευάζει ὑποβρύχια, μικρὰ πλοῖα καὶ ἀεροπλάνα, καὶ τὰ τρία τὰ κατασκευάζει πρὸς ἄμυναν. Ναὶ ἢ ὄχι;

§329Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὑποβρύχια κατασκευάζουν ὄχι ἐναντίον τῶν πολεμικῶν δυνάμεων τοῦ ἐχθρικοῦ Κράτους, ἀλλὰ διὰ νὰ κτυπήσουν τὸν ἐμπορικὸν στόλον τοῦ ἐχθροῦ των. Τὰ ὑποβρύχια εἶναι διὰ τὸν ἐμπορικὸν στόλον, δι’ αὐτὸ τὰ κατασκευάζουν καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν θέλουν νὰ δεχθοῦν τὴν κατάργησιν τῶν ὑποβρυχίων εἰς τὴν διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, διότι προνοοῦν διὰ τὴν περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχουν πόλεμον μὲ τὴν Ἀγγλίαν διὰ νὰ δύνανται νὰ κτυπήσουν τὸν Ἀγγλικὸν ἐμπορικὸν στόλον. Οὐδέποτε τὰ ὑποβρύχια χρησιμοποιοῦνται πλέον ἐναντίον τοῦ πολεμικοῦ στόλου. Μετὰ τὴν πεῖραν τοῦ παγκοσμίου πολέμου τὰ ὑποβρύχια εἶναι ὅπλον διὰ τὸν ἐμπορικὸν στόλον. Ξεκινῶ ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ὅτι ὁ εὐθηνότερος, ὁ ταχύτερος καὶ ὁ ἀσφαλέστερος τρόπος διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ κανεὶς τὰς συγκοινωνίας του, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ νὰ κάμῃ πόλεμον, εἶναι ἡ δι’ ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ ἐχθρικοῦ στόλου ὅσον ἔνεστι ταχυτέρα καταστροφή του. Αὐτὸ ἐξασφαλίζει τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης. Καὶ θὰ ἐπιτύχητε ἐκεῖνο μὲ τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζετε τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης, δηλαδὴ νὰ καταστρέψητε τὸν ἐχθρικὸν στόλον, ἂν χρησιμοποιήσητε πρὸς τοῦτο ἀντὶ βαρέων σκαφῶν, τοιαῦτα ἐλαφρὰ· θὰ ἴδητε δὲ ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν θὰ εἶναι τόσον μέγας, ὥστε ἡ ἀξία των θὰ εἶναι μεγαλειτέρα ἀπὸ τὰ βαρέα σκάφη. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν καὶ ἡμεῖς ἕνα μεγάλον πλοῖον, ὥστε νὰ δυνάμεθα ν’ ἀντεπεξέλθωμεν εἰς τὸ πλοῖον ἐκεῖνο τὸ «Γιαβούζ». Καὶ εἰδικώτερον, ἂν θέλητε στρατηγικῶς νὰ ἀνεύρητε τὸν ἐχθρὸν καὶ νὰ τὸν κτυπήσητε διὰ νὰ ἡσυχάσητε πρέπει νὰ ἔχητε τὸ μέσον τῆς ἀνιχνεύσεως πρῶτον καὶ δεύτερον τὸ μέσον τῆς καταστροφῆς. Ὡς μέσον ἀνιχνεύσεως δὲν εἶναι μόνον τὰ ἀντιτορπιλλικά, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀεροπλάνα. Ἂν ἐν τούτοις πάρωμεν τὰς τελευταίας ναυμαχίας, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ χρησιμοποίησις τοῦ ὑποβρυχίου ὡς ἀνιχνευτικοῦ εἶναι ἐξαιρετικὸν πρᾶγμα. Ὑποβρύχια δὲν λαμβάνουν μέρος εἰς τὴν ναυμαχίαν. Θέλω νὰ εἴπω μὲ αὐτὸ ὅτι διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ κανεὶς τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας τοῦ ἐπιβάλλει ἡ διεξαγωγὴ τοῦ πολέμου, δηλαδὴ τὴν ἄνετον μεταφορὰν τῶν στρατευμάτων του ὅπου θέλει ἢ ὅταν θέλῃ, τὸν ἀνεφοδιασμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ ὅτι ἄλλο τοῦ χρειάζεται, πρέπει νὰ κυττάξῃ εὐθὺς ἀμέσως νὰ κτυπήσῃ τὸν ἐχθρικὸν στόλον καὶ νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπ’ αὐτόν. Τοῦτο ἐκάμαμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὸ 1912–13. Τοῦτο γίνεται ἀσφαλῶς διὰ βαρέων σκαφῶν· ὅτι δὲ χρειάζονται περισσότερα χρήματα διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν κυριαρχίαν δι’ ἐλαφρῶν σκαφῶν παρὰ διὰ βαρέων ἔρχεται νὰ τὸ ἀποδείξῃ ἓν ἔγγραφον τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου τὸ ὁποῖον ἀναβιβάζει τὰς ἀνάγκας μας εἰς 14 νέα σκάφη ἀντιτορπιλλικά. Ἄν δὲ λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ ἀντιτορπιλλικά. ἐκτὸς τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τῶν ἐφοδίων των, ἔχουν καὶ τὸ κύριον ἐφόδιόν των δαπανηρότατον, τὴν τορπίλλην ἡ ἀξία αὐτῶν θὰ εἶναι τόσον μεγάλη ὡς ἑνὸς μεγάλου καραβιοῦ. Ἔπειτα τακτικαὶ αἱ δυσχέρειαι τῆς συγκεντρώσεως τῶν ἀντιτορπιλλικῶν εἶναι τόσον μεγάλαι, ὥστε πέρυσιν παρ’ ὀλίγον νὰ ματαιωθοῦν τὰ γυμνάσια αὐτῶν. Διὰ νὰ συναντήσῃ κανεὶς τὸν ἐχθρὸν διὰ νὰ τὸν ἀνιχνεύσῃ καὶ νὰ τὸν καταστρέψῃ, εἶναι ἐνδεδειγμένον τὸ βαρὺ σκάφος ἐκ τῆς πείρας καὶ τῆς γενικῶς παραδεδεγμένης ἀρχῆς Ὑπάρχει τελευταίως ἐν τούτοις καὶ ἕτερον νέον ὅπλον εἰς τὸ ὁποῖον ἀποδίδω ἐξαιρετικὴν σημασίαν, περισσοτέραν ἀπὸ ὅτι ἀποδίδει ἡ Κυβέρνησις, καὶ τὸ ὅπλον αὐτὸ εἶναι τὸ ἀεροπλᾶνον. Μὲ αὐτὸ δύναται κανεὶς ν’ ἀνακαλύψῃ τὸν ἐχθρὸν εὐκολώτερον, παρὰ μὲ τὰ ἄλλα σκάφη, καὶ νὰ τοῦ ἐπιτεθῇ ὑπό τινας ὅρους, ἀκόμη ἀποτελεσματικώτερον. Ἂν ἀναγκασθῶ ν’ ἀναπολήσω τὸ παρελθόν, δηλαδὴ τὴν γενομένην σπατάλην ἄλλοτε εἰς τὸ ναυτικόν, τὴν εὐθύνην τῆς ὁποίας δὲν γνωρίζει καὶ κανεὶς εἰς ποῖον νὰ τὴν ἀποδώσῃ, διότι αἱ Κυβερνήσεις ἦσαν ἀσταθοῦς χαρακτῆρος καὶ εἶχον ἄλλας ἀνάγκας ν’ ἀντικρύσουν, παρατηρῶ ὅτι τὴν περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀπέκτα ἡ Τουρκία στόλον τὸν ὁποῖον δὲν εἶχεν ἀκόμη ἀποκτήσει.

§330Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἴσως διότι ὑπούργευον οἱ ἰδικοί.

§331Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Θὰ ἴδητε ὅτι μὲ τὰ χρήματα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν ἕως τώρα ἀπὸ τὸν ἔκτακτον προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν διὰ πολεμικὰς παρασκευάς, ἀνέρχονται εἰς 2.500.000 λίρες μέχρι τὸ 1926, ἔκτοτε δὲ ἐδαπανήθησαν ἄλλαι περίπου 600.000 λίρες καὶ οὕτω φθάνομεν τὸ ποσὸν τῶν 3.000.000 καὶ ἄνω λιρῶν, αἵτινες ἐδαπανήθησαν ἐκ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ προμήθειαν τοῦ πολεμικοῦ ὑλικοῦ. Ἐδαπανήθησαν τὰ χρήματα αὐτὰ διὰ τὴν παραγγελίαν τῶν ὑποβρυχίων τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἄστοχον, ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ «Ἀβέρωφ» καὶ ἄλλων μὴ ἀξιομάχων σκαφῶν. Δὲν θὰ κουράσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐξακολουθήσω τὸν κατάλογον τῶν δαπανῶν αἱ ὁποῖαι ἐγὼ θεωρῶ ὅτι ἠδύναντο ν’ ἀποφευχθοῦν, διότι ὁ στόλος ὁ Τουρκικὸς δὲν ὑπῆρχε κἂν ὅταν ἐγίνοντο αὗται αἱ δαπάναι, ὁ δὲ στόλος ὁ Ἑλληνικὸς δὲν εἶχε οὐδένα ἐχθρὸν ἐνώπιόν του. Ὅταν ἤρχισε νὰ παρίσταται ἡ ἀνάγκη τῆς ἐνισχύσεως τοῦ στόλου μας, ὅταν ἠνδροῦτο ὁ Τουρκικὸς στόλος, τότε ἡμεῖς δὲν εἴχομεν πλέον πεντάρα νὰ κάνωμεν τίποτα. Θὰ ἦτο λοιπὸν πρέπον, κύριοι, ἐκ τῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ εἴχωμεν ἐξοικονομήσει ἀντὶ νὰ τὰ σπαταλήσωμεν ἀσκόπως ἐνῷ δὲν ὑπῆρχεν ἐχθρὸς—εἶπον δὲ αὐτὸ τὸ ποσὸν ὃ ἀνέφερα χωρὶς νὰ προσθέσω καὶ ὅσα χρήματα ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξοικονομήσῃ κανεὶς ἐκ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους—νὰ τὰ χρησιμοποιήσωμεν τότε διὰ κατασκευὴν ἰσοπάλου σκάφους. Ὅταν ἐτελείωσεν ὁ πόλεμος εἰς τὸν τακτικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ἐπεσωρεύθησαν ἐπιπροσθέτως δαπάναι μάταιαι, ἐπεσωρεύθησαν δαπάναι πρὸς συντήρησιν περιττῶν ὑπηρεσιῶν, κληρονομηθεισῶν ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τοῦ πολέμου. Θὰ ἦτο λοιπὸν πρέπον, λέγω, καὶ θὰ ἠμπορούσαμεν διὰ τῶν χρημάτων ἐκείνων ὁμοῦ νὰ εἴχαμεν ἕνα καράβι. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι σήμερον δὲν τὸ ἔχομεν. Καὶ εἶναι ἐπίσης γεγονὸς ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Στράτον ἠναγκάσθη νὰ εἰσέλθῃ εἰς ἐξέτασιν τακτικῶν καὶ στρατηγικῶν περιστάσεων αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν τὰς ἐξέθεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ μὲ τὸν ἐνθουσιασμὸν ὁ ὁποῖος τὸν διέκρινεν ἐφάνη ὅτι ἀνταποκρίνεται πράγματι εἰς τὰς περιστάσεις πραγματικοῦ πολέμου. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅμως, ὅτι ἡ πεῖρα καὶ τὰ γενικῶς παραδεδειγμένα ἀποδεικνύουν ὅτι τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης ἐξασφαλίζει μόνον τὸ βαρὺ σκάφος ἀσφαλέστερον καὶ εὐθηνότερον. Ἐπιμένω εἰς τὸν ὅρον αὐτὸν τῆς κυριαρχίας τῆς θαλάσσης, διότι εἶναι πλεῖστα βιβλία γραμμένα ὁλόκληρα ἐπάνω εἰς αὐτὸν τὸν ὅρον διότι ἀποτελεῖ τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον τῆς τακτικῆς καὶ στρατηγικῆς σκέψεως. Διὰ τοῦτο καὶ δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ παραιτηθῇ κανεὶς τῆς κυριαρχίας τῆς θαλάσσης, δὲν ἦτο ἀνάγκη ὁ κ. Πρόεδρος νὰ τὴν κάνῃ τόσον γλήγορα λίμπο, ποὺ λέμε, νὰ τὴν ξεμπαρκάρῃ. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι μπορεῖ νὰ τὴν διεκδικήσῃ κανεὶς σήμερον καὶ μὲ τὰ ἀεροπλάνα. Καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος θ’ ἀπηχοῦσεν εἰς τὴν ψυχήν μου τοὐλάχιστον, τὴν τεχνικὴν σκέψιν ἐὰν ἔλεγεν ὅτι μὲ τὰ ἀεροπλάνα ἀντὶ τῶν βαρέων σκαφῶν θὰ διεκδικήσῃ τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης, θὰ καλύψῃ τὴν ἀδυναμίαν τὴν ὁποίαν ἔχομεν κληρονομήσει ἀπὸ τὸ πρόσφατον σπάταλον παρελθόν. Διότι, κύριοι, ὑπάρχει ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως ταύτης καὶ κἄτι ἄλλο, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει κανεὶς νὰ λησμονῇ. Πρὸ ἐτῶν, ὅταν ἀκόμη δὲν μὲ εἶχον γνωρίσει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν......

§332Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Σᾶς γνωρίζω πρὸ 30, πρὸ 32 ἐτῶν διὰ τὴν ἀκρίβειαν.

§333Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Πρὸ 20 ἐτῶν περίπου, κύριοι ἔγραφα εἰς ἕνα περιοδικὸν Γαλλικὸν «La vie maritime» ἓν ἄρθρον εἰς τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξα στηριζόμενος εἰς τὰ στοιχεῖα ποὺ δίδει ὁ λογισμὸς τῶν πιθανοτήτων ὅτι ἀποτελεῖ μωρίαν νὰ στηρίζῃ κανεὶς τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης ἐπὶ ἑνὸς σκάφους καὶ ὅτι εἶναι πρᾶγμα.

§334Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ λοιπὸν τώρα ὑποστηρίζετε τὸ ἓν σκάφος;

§335Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Εἶναι, κύριοι, γεγονὸς ὅτι διὰ νὰ κάνωμεν πόλεμον ἡμεῖς χρειαζόμεθα νὰ εἴμεθα κύριοι τῆς θαλάσσης. Ἐὰν δὲ τὸ πάρῃ κανεὶς ὡς ἀρχὴν ὅτι ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ διεξαγάγῃ πόλεμον ἔχει ἀνάγκην νὰ εἶναι ἐξησφαλισμένη ἀπὸ θαλάσσης, αὐτὴν τὴν ἀσφάλειαν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν στηρίξετε εἰς ἕνα μόνον σκάφος.

§336Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δόξα σοι ὁ Θεὸς ποὺ εἴμεθα σύμφωνοι.

§337Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Τὰ εἶχα γράψει πρὸ ἐτῶν αὐτά.

§338Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ τότε ἀλλάξατε γνώμην;

§339Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἀπέδειξα τότε ὅτι, τὴν δύναμίν του κανεὶς τόσον καλλίτερον τὴν διαθέτει, ὅταν τὴν διαθέτῃ ἐπὶ πλειόνων σκαφῶν.

§340Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ λέγει καὶ ὁ Καστέξ, ὅτι μετὰ τὴν ἀεροπλοΐαν εἶναι μωρία νὰ στηρίζῃ κανεὶς τὴν ὑπεροπλίαν του εἰς ἓν σκάφος.

§341Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Τὸ ἔγραφα αὐτό, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν Vie maritime, ἡ ὁποία μοῦ ἐζήτησε τὴν συνεργασίαν μου. Νομίζω ἤδη ὅτι πρέπει νὰ διευκρινισθῇ τὸ ἑξῆς ζήτημα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξισωθῇ ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος μὲ τὴν Τουρκίαν. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάνῃ πόλεμον χωρὶς νὰ εἶναι ἐξησφαλισμένη ἀπὸ θαλάσσης. Ἡ Τουρκία ἠμπορεῖ. Ἐὰν ἡ Τουρκία χάσῃ τὸ Γιαβοὺζ, δὲν χάνει τὸν πόλεμον.

§342Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐνῷ ἡμεῖς ἐὰν χάσωμεν τὴν Σαλαμίνα, θὰ μείνωμεν γυμνοί.

§343Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐπιμένω καὶ εἰς τοῦτο παρ’ ὅτι ἔχω τὴν ἀντίθετον βεβαίωσιν ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἀεροπορίας....

§344Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συμφωνεῖτε μὲ ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος;

§345Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Δὲν μοῦ λέτε συμφωνεῖτε σεῖς μὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Καφαντάρης;

§346Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι νομίζω ὅτι χθὲς εἴχατε μίαν μικρὰν ἀντίρρησιν.

§347Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ, ἀλλὰ αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διευκρινήσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ στηριχθῇ εἰς ἓν μόνον σκάφος. Ἡ Ἑλλὰς ἐὰν εἶχε τὸ σκάφος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τῆς λείπει καὶ τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, τότε θὰ ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ καὶ διὰ δεύτερον σκάφος, διότι ἐπιμένω ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἀπαραίτητος ἡ κυριαρχία τῆς θαλάσσης, ἐνῷ διὰ τὴν Τουρκίαν δὲν εἶναι.

§348Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔτσι εἶσθε δικαιολογημένος, διότι ἀπαντᾶτε εἰς τὴν δευτέραν παρατήρησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν βαρὺ σκάφος δὲν μᾶς μένει ἄλλο νὰ κάμωμεν παρὰ ἀεροπλάνα. Τώρα ποὺ εἴπατε ὅτι χρειάζονται καὶ τὰ δύο, δικαιολογεῖσθε.

§349Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι μᾶς εἶναι ἀπαραίτητος ἡ κυριαρχία τῶν θαλασσῶν......

§350Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγώ, ἀκοῦτε ἐδῶ γιὰ νὰ συμβιβάσωμεν τὰ πράγματα, σᾶς λέγω: Ἐὰν ἤρχετο κανεὶς ἀπὸ τοὺς πλουσίους τώρα νὰ μοῦ δώσῃ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα διὰ νὰ κάμω ἕνα μεγάλο καράβι, ἀλλὰ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ νὰ μοῦ δώσῃ καὶ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα διὰ τὴν συντήρησίν του, — διότι ἂν μοῦ τὸ δώσῃ χωρὶς τὴν συντήρησιν θὰ τοῦ ἔλεγον ὅτι «εὐχαριστῶ ἀλλὰ δὲν τὸ θέλω»— λοιπὸν λέγω ἂν μοῦ δώσῃ καὶ τὸ καράβι καὶ τὴν συντήρησίν του, τότε θὰ ἔλεγα εἰς τὴν Βουλὴν νὰ δεχθοῦμε αὐτὴν τὴν δωρεάν ὑπὸ αὐτοὺς τοὺς ὅρους. Ἀλλὰ νὰ ἐξοδεύσωμεν 3½ ἑκατομμύρια γιὰ τὸ καράβι καὶ 3½ ἑκατομμύρια γιὰ τὴν συντήρησιν καὶ 3½ γιὰ τὰ ἄλλα ἀεροπλάνα καὶ ἀντιτορπιλλικὰ πού θὰ χρειασθοῦν δηλαδὴ 12 περίπου ἑκατομμύρια λίρες, ἔ! ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐξοδεύσω αὐτὰ καὶ δὲν χρειάζονται μάλιστα.

§351Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπα, κ. Πρόεδρε, ὅτι δέον νὰ ἔχωμεν ἕνα βαρὺ σκάφος, ἢ ἰσχυρὸν ἀεροπορικὸν στόλον ἂν δὲν ἔχομεν τὸ βαρὺ σκάφος, διότι πείθομαι ὅτι δὲν ἔχετε καιρὸν νὰ τὸ κάνετε. Διότι παρ’ ὅλα τὰ ὁποῖα διετύπωσε προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἴσον χρόνον θέλει διὰ νὰ κάμῃ ἀεροπορικὸν στόλον καὶ ἴσον διὰ νὰ κάμῃ ἕνα μεγάλο καράβι, ἐγὼ δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν ἰδέαν· ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ κατασκευὴ ἑνὸς θωρηκτοῦ περιορίζεται φυσιολογικῶς εἰς τὰ 2½ χρόνια, διότι τόσα χρόνια χρειάζεται διὰ νὰ κατασκευασθῇ ἕνα σκάφος, ἴσως καὶ πάρα πάνω, ἐνῷ ὁ στόλος ὁ ἀεροπορικὸς εἶναι ζήτημα ὀργανώσεως, εἶναι ζήτημα ἐντάσεως τῆς προσπαθείας, ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔχει σχέσιν μὲ τὸν ἄνθρωπον περισσότερον παρὰ μὲ τὸ ὑλικόν, καὶ ἑπομένως δὲν θέλει τὸ καράβι διὰ νὰ γίνῃ τόσον χρόνον ὅσον θέλει ὁ ἀεροπορικὸς στόλος ὁ ὁποῖος χρειάζεται ὀλιγώτερον. Ἡ δὲ λύσις τὴν ὁποίαν εἶπε προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρεμπιπτόντως διὰ τὴν «Σαλαμῖνα», εἶναι ἡ καλλιτέρα λύσις, ἀλλὰ θὰ ἤθελα πρὸ πάντων νὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψιν της τὴν ταυτόχρονον ταχυτάτην ἐνίσχυσιν τοῦ ἀεροπορικοῦ στόλου δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν μέσων τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ διαθέσῃ ὁ προϋπολογισμός. Διότι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ὁ ἀεροπορικὸς στόλος κυρίως ἂν ἡ ἀνάγκη τὸ καλέσῃ, θὰ ἀπομείνῃ νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν τιμὴν τῶν ὅπλων καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῆς πατρίδος.

§352Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐξηγήσετε αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγράψατε, τὸ ὁποῖον δι’ ἐμὲ ἔχει σημασίαν, καθ’ ὅσον ἀντιθέτως πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀποδίδω πολλὴν καὶ σπουδαίαν σημασίαν εἰς τοὺς εἰδικοὺς προκειμένου περὶ εἰδικῶν θεμάτων. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει τὰ ἑξῆς: «Καὶ διετύπωσε ἐκεῖ.... (ἀναγινώσκει).

§353Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰ ἴδια λέγει καὶ τώρα.

§354Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁπωσδήποτε τὰ πράγματα δὲν εἶναι τόσον σαφῆ δι’ ἐμέ. Λέγετε λοιπὸν ὅτι ἀσφαλέστερα εἶναι τὰ βαρέα σκάφη καὶ ἂν δέχεσθε προσωρινῶς τὸν ἐλαφρὸν στόλον, τὸν δέχεσθε προσωρινῶς κατ’ ἀνάγκην, διότι νομίζετε ὅτι δὲν ὑπάρχει καιρός. Ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῦτον πρέπει παραπλεύρως νὰ προβῶμεν εἰς τὰ βαρέα σκάφη.

§355Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, εἶπα πρωτήτερα καὶ σᾶς τὸ λέγω πάλιν, ὅτι χρειάζεται νὰ ἔχωμεν ἕνα βαρὺ σκάφος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐμπιστευθῶμεν ὅλην τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου εἰς ἕνα μόνον σκάφος τὸ ὁποῖον ὑπόκειται εἰς ὅλας τὰς ἰδιοτροπίας τῆς τύχης, καὶ διότι ἡ ἀσφάλεια τῶν θαλασσῶν δι’ ἡμᾶς εἶναι ἀπαραίτητος δὲν εἶναι ὅμως καὶ διὰ τοὺς Τούρκους οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ τὸ βγάζουν τὸ πλοῖον των ἔξω κάθε τόσο καὶ νὰ κάνουν ἐπιδρομὰς ἐνῷ ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶπα ὅτι ἐκτὸς τοῦ βαρέως σκάφους, θὰ χρειασθῇ ἀκόμη καὶ ἰσχυρὸς στόλος ἀεροπορικὸς πρὸς ἀναπλήρωσιν ἑνὸς ἀκόμη βαρέως σκάφους.

§356Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ ἕνα δεύτερον βαρὺ σκάφος;

§357Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Μὰ σᾶς εἶπα, ἀντὶ δευτέρου βαρέως σκάφους, θὰ ἦτο τὸ κανονικὸν καὶ σύμφωνον μὲ τὴν συνήθη μέθοδον νὰ κάμωμεν ἕνα δεύτερον βαρὺ σκάφος, ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐθεωρήθη ὁ ἀεροπορικὸς στόλος.

§358Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὸ ἤθελα νὰ ἐξηγήσετε· ἕνα βαρὺ σκάφος καὶ ἀεροπορικὸν στόλον.

§359Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἤθελε νὰ εἴπῃ ὁ κ. συνάδελφος, ἀλλὰ ἤθελε νὰ εἴπῃ καὶ κάτι ἄλλο. Ὅτι ἐφ’ ὅσον τίθεται τὸ ζήτημα μεταξὺ τῆς ἀεροπορίας καὶ ἑνὸς βαρέως σκάφους, ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἠμποροῦμε νὰ ἔχωμεν καὶ τὰ δύο, προτιμᾷ τὸν ἀεροπορικὸν στόλον. Διότι εἶπε.

§360Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐκτὸς τούτου, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ νομίζῃ ὡς παράξενον τὸ ὅτι εἶπα ὅτι χρειαζόμεθα δύο θωρηκτά.

§361Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καθόλου· τὸ πρᾶγμα δὲν μοῦ φαίνεται παράξενον, τὸ ἐγράψατε μάλιστα.

§362Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμε νὰ πάρωμε 2 πλοῖα διότι δὲν ἔχουμε λεπτά.

§363Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ὅπως εἴπατε πολὺ ὀρθῶς, εἶναι προτιμώτερον νὰ κρεμασθοῦμε εἰς τὰ ἀντιτορπιλλικὰ καὶ εἰς τὸν ἀεροπορικὸν στόλον, παρὰ νὰ κρεμασθοῦμε ἀπὸ ἕνα θωρηκτόν.

§364ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στρᾶτος.

§365Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ μακρὸν διήρκεσεν ἡ συζήτησις αὕτη καὶ βεβαίως ἡ Βουλὴ ἤρχισε νὰ κουράζεται ἐπὶ τῶν τεχνικῶν ἄλλωστε ζητημάτων ἀπασχολουμένη, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐνώπιον αὐτῆς ἐκτεθῆ. Δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου ἐκ δευτέρου, ἀλλὰ ὑποχρεοῦμαι νὰ πράξω τοῦτο διότι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ ἀγορεύσει τῆς παρελθούσης συνεδρίας ἔθιξε μερικὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀνασκευάσω. Πρὶν ὅμως ἔλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἤθελον νὰ ἀπευθυνθῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον καὶ φίλον ἐκ Λοκρίδος συνάδελφον, τὸν πρῶτον ἀγορεύσαντα κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος εἶπεν ἐν ἀρχῇ ὅτι εἶναι δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ κατάλληλον ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν της τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ τόπου. Οὐδεὶς εἰς τοῦτο δύναται νὰ φέρῃ ἀντίρρησιν. Εἰσερχόμενος εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἰδικῆς μου ἀγορεύσεως εἶπεν ὅτι ἐγὼ ἐλησμόνησα τὰς καταστροφὰς τῶν ὑποβρυχίων τὰς ὁποίας ἐπέφερον ταῦτα κατὰ τὸν μέγα πόλεμον. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν ἀγαπητόν μου συνάδελφον ἐκ Λοκρίδος, ὅτι καθόλου δὲν ἐλησμόνησα τὰς καταστροφὰς αὐτάς· μάλιστα ἐμνήσθην τόσων καταστροφῶν κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου τῆς παρελθούσης συνεδρίας καὶ εἶπον ὅτι τὸ ὑποβρύχιον ἀπεδείχθη ὅπλον τρομερὸν καὶ ἐναντίον τῶν ἐμπορικῶν σκαφῶν, ἀλλὰ καὶ ἐναντίον τῶν καθαρῶς πολεμικῶν σκαφῶν, ἰδίᾳ ἐν ἀρχῇ τοῦ πολέμου ὅτε οὔτε τὰ ἀνθυποβρυχιακὰ εἶχον ἀνακαλυφθῆ οὔτε ὁ ἑλίγδην πλοῦς δὲν εἶχεν ἀκόμη ἐφαρμοσθῇ. Εἶπον ὅμως τοῦτο: ὅτι τὸ ὑποβρύχιον ὡς ὅπλον πολεμικόν, ὡς ὅπλον μάχης ἐν γραμμῇ ἔνθα σκάφη βαρέα συμπλέκονται, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ δεχθῶμεν. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου εἴμεθα πλήρως σύμφωνοι μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ὑποβρύχιον λοιπὸν τὸ δεχόμεθα ὡς πλοῖον ἐνέδρας τὸ ὁποῖον δύναται βεβαίως νὰ δράσῃ εἰς τὰ ἡμέτερα παράλια, ἀλλὰ ὡς πλοῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν ὡς κυρίας μονάδος τοῦ στόλου.

§366Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε;

§367Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁρίστε.

§368Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Εἶναι τὸ βέβαιον, ὅτι τὸ ὑποβρύχιον ἐχρησιμοποιήθη κατὰ τὸν παρελθόντα πόλεμον ἀλλὰ ἦτο ἀκόμη νέον ὅπλον, δύναμαι νὰ εἴπω, χρησιμοποιούμενον ἐν πολέμῳ. Ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ὅπλου αὐτοῦ μελλοντικῶς ἐν περιπτώσει συρράξεως μεταξὺ στόλου. Ἀλλὰ ἐπὶ πλέον ἔχω νὰ σᾶς ἀναφέρω τὴν ἑξῆς εἴδησιν ἡ ὁποία σήμερον μετεδόθη ἐκ Λονδίνου, ὅπου γνωρίζετε ὅτι συνέρχεται ἡ ναυτικὴ συνδιάσκεψις κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ πρῶτος λόρδος τοῦ Ναυαρχείου ἐδήλωσεν ἐνώπιον τῆς συνδιασκέψεως ὅτι θεωρεῖται τὸ ὑποβρύχιον ὡς ὅπλον ἐπιθετικὸν δυνάμενον νὰ λάβῃ μέρος εἰς οἱανδήποτε σύρραξιν.

§369Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀμυντικοῦ πολέμου.

§370Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὡς ὅπλον ἐπιθετικοῦ πολέμου. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ περιορίσω τὴν δρᾶσιν τοῦ ὑποβρυχίου μόνον εἰς ἀμυντικὸν πόλεμον.

§371Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀξιότιμε κύριε συνάδελφε καὶ ἀγαπητὲ φίλε ἐκ Λοκρίδος, ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ὑποτιμήσω τὴν ἀξίαν τοῦ ὑποβρυχίου, τὸ ἐδήλωσα διατόρως νομίζω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Δὲν νομίζω ὅμως ὅτι τὸ ὑποβρύχιον εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ὡς βάσις συνθέσεως ἑνὸς στόλου, καὶ εἰς τοῦτο ἐπιμένω.

§372Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δὲν ὑπεστήριξα αὐτό, εἶπον ὅτι δύναται νὰ παραμείνῃ ἐκτὸς τοῦ πεδίου τῆς μάχης καὶ νὰ λάβῃ μέρος διὰ νὰ ἀποτελειώσῃ τὸ ἔργον.

§373Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ ἐδέχθητε; Δηλαδὴ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§374Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δὲν διαφωνοῦμεν ριζικῶς.

§375Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διαφωνοῦμεν ριζικῶς. Καὶ εἶπεν ἀκόμη ὅτι δὲν ἔλαβα ὑπ’ ὄψιν μου τὸν Πέρσι Σκότ, τὸν Ἄγγλον ναύαρχον ἕναν ἐκ τῶν ἐνθέρμων ὑποστηρικτῶν τοῦ ὑποβρυχίου, ὁ ὁποῖος ἅμα τῇ ἐμφανίσει του ὑπεστήριξεν ὅτι εἶναι τὸ ὅπλον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐκτοπίσῃ τὰ πλοῖα ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης ὡς τὸ αὐτοκίνητον ἐξετόπισε τὰ ἱππήλατα ἅρματα. Εἶναι αὐτὸς οὗτος ὁ ναύαρχος ὁ ὁποῖος ὅταν εἰσῆλθεν εἴς τι ναυαρχεῖον τῆς Ἀγγλίας, κατὰ τὸ 1901 νομίζω, εἰσηγήθη τὴν ναυπήγησιν τοῦ ὑποβρυχίου, διότι ἡ Ἀγγλία εἶναι ἐντελῶς συντηρητική. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἐλάχιστα ἀντιτορπιλλικὰ κυβερνόμενα ὑπὸ κυβερνητῶν μεγάλης τόλμης δύνανται νὰ φέρωσιν ἀποτέλεσμα. Ἡμεῖς δὲν ἠρνήθημεν τοῦτο. Ἡμεῖς εἴπομεν ὅτι τὰ ἀντιτορπιλλικὰ εἶναι χρήσιμα εἰς ἕνα στόλον ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ ἀποτελέσωσι τὴν βάσιν τῆς συγκροτήσεως ἑνὸς στόλου. Καὶ πάλιν δὲν θὰ διαφωνοῦμεν, ἀλλὰ θέλω νὰ θέσω τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των. Ἐξέφρασε καὶ μίαν ἰδικήν του ἰδέαν, ὅτι τὰ ἰδικά μας ὑποβρύχια κατὰ τὸ 1912 ἐὰν εἶχον ἐξησκημένα πληρώματα ἢ Ἐπιτελεῖον θὰ ἔκαναν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Κύριοι, ἐγὼ φρονῶ ὅτι καὶ τὰ Ἐπιτελεῖα καὶ τὰ πληρώματα τῶν ὑποβρυχίων τὰ ὁποῖα εἴχομεν κατὰ τὸ 1912 ἦσαν ἐπαρκῶς ἐξησκημένα. Ἀλλὰ τὰ ὑποβρύχια ἐκεῖνα καὶ λόγῳ τοῦ μικροῦ αὐτῶν ἐκτοπίσματος καὶ λόγῳ τῆς μικρᾶς αὐτῶν ἀκτῖνος ἐνεργείας δὲν ἠδυνήθησαν νὰ δράσωσι.

§376Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Τῆς αὐτῆς ἀκτῖνος τὸ 1914 ἐμπῆκαν στὰ Δαρδανέλλια. Αὐτὸ μᾶς τὸ εἶπεν καὶ ὁ ναύαρχος Κουντουριώτης.

§377Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀξιότιμε κ. ἐκ Πειραιῶς συνάδελφε καὶ σεβαστέ μου κ. καθηγητά, ἐγὼ δὲν θέλω νὰ θέσω ζήτημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ θέσετε σεῖς.

§378Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Χάριν ἱστορικῆς ἀκριβείας τὸ εἶπον.

§379Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μοῦ ἀπέδωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος, ὅτι ἐγὼ ὑπεστήριξα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὅτι ὁ ἐλαφρὸς στόλος δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ τηρήσῃ τὴν ἐπαφὴν μετὰ τοῦ ἐχθροῦ. Ἐγὼ εἶπα τοῦτο καὶ ἀνέγνωσα ὡρισμένας περικοπὰς ἐκ τοῦ βιβλίου τοῦ Τζέλλικο καὶ ἐκ τοῦ βιβλίου τοῦ Χάζε καὶ ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Σέρρ, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐκείνης καὶ ἐκ τῶν ἄρθρων τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν τῆς Ἀγγλίας Τσῶρτσιλ καὶ εἶπα ὅτι εἶναι δυσκολώτατον νὰ διατηρηθῇ ἡ ἐπαφὴ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου κατὰ τὴν νύκτα, ὅπως σαφῶς κατεδείχθη κατὰ τὴν ναυμαχίαν τῆς Γιουτλάνδης κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Γερμανικὸς στολίσκος ἔχασε τὴν ἐπαφὴν μετὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ στόλου. Εἶπον λοιπὸν ὅτι εἶναι δυσχερέστατον νὰ τηρηθῇ ἡ ἐπαφὴ τοῦ στόλου πρὸς τὸν ἐχθρικὸν κατὰ τὴν νύκτα, ὡς τοῦτο σαφῶς κατεδείχθη κατὰ τὴν ναυμαχίαν τῆς Γιουτλάνδης καθ’ ἣν ὁ Γερμανικὸς στολίσκος δὲν ἠδυνήθη νὰ τηρήσῃ ἐπαφὴν μετὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ στόλου, μολονότι ἐγνώριζε τὸ ἀφετήριον αὐτοῦ σημεῖον καὶ τὴν ταχύτητα αὐτοῦ.

§380Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Θὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν διαφορὰν τῶν κλιματολογικῶν συνθηκῶν...

§381Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ βεβαίως εἶναι ἀπολύτως δύσκολον. Ὡς ὁ κ. συνάδελφος δύναται νὰ ἐνθυμῆται κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1912 ὅτε ἐξησκοῦμεν ἀπόλυτον καὶ ἀναμφισβήτητον τὴν ἐν τῷ Αἰγαίῳ κυριαρχίαν ἄνευ οὐδενὸς κινδύνου οὔτε ὑπὲρ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης ἐν τῷ αἰθέρι, οὔτε ὑπ’ αὐτὴν, διέφυγε τῶν Στενῶν καὶ διέσπασεν τὸν ἀποκλεισμὸν τὸ «Χαμηδιὲ» ἐν νυκτὶ καὶ εἰδοποιήθημεν ἀπὸ τὸ τηλεγράφημα τῆς «Σύρου». Καὶ ὀφείλει ἀκόμη νὰ ἐνθυμῆται ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι, ὅταν ὁ στόλος ἐξῆλθε νὰ περιπολήσῃ κατὰ τὴν νύκτα τῆς 7ης Ἰανουαρίου πρὸ τῶν στενῶν, ὀλίγου δεῖν ὁ «Κεραυνὸς» νὰ ἐτορπίλλιζε τὸν «Ἀβέρωφ» ἐξ ἀποστάσεως 500 μέτρων. Δὲν δύνασθε δὲ νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι δὲν ἦτο ἀπόλυτος ἡ ἐπαγρύπνησις ἐν ὥρᾳ πολέμου διὰ συγκεκριμένην περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ μάλιστα ἐξήλθαμεν διὰ νὰ ἀνιχνεύσωμεν διὰ τὸ διαφυγὸν σκάφος.

§382Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ ἦτο ἀποτέλεσμα μιᾶς κακῆς συνεννοήσεως καὶ τίποτε ἄλλο. Δὲν μπορῶ νὰ ἀποδώσω μεγαλειτέραν σημασίαν εἰς αὐτὸ τὸ γεγονός. Ἦτο ἁπλούστατα ἓν ζήτημα μιᾶς κακῆς συνεννοήσεως.

§383Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ κακῆς συνεννοήσεως, κ. συνάδελφε. Δύνανται ν’ ἀπωλεσθῇ ἡ ἐπαφὴ κατὰ τὴν νύκτα. Δὲν πρόκειται περὶ καλῆς ἢ κακῆς συνεννοήσεως, ἀλλὰ τὰ σκάφη δύνανται ν’ ἀπολέσουν τὴν ἐπαφὴν τὴν νύκτα Δὲν πρόκειται νὰ κρίνωμεν τὴν δρᾶσιν τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ τὸν πόλεμον, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι ἦτο ἀρίστη. Θέλω μόνον νὰ εἴπω τοῦτο: ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ χάσουν τὴν ἐπαφὴν μεταξὺ των καὶ πλοῖα τοῦ αὐτοῦ στόλου.

§384Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ κυρίως ὁ «Κεραυνὸς» ἔχασε τὴν ἐπαφήν.

§385Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιτρέψατε ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ ὑπεστήριξα τοῦτο: ὅτι ἐξήλθαμεν πρὸς περιπολίαν (ὁλόκληρος ὁ στόλος) καὶ διηρέθημεν εἰς μοίρας ἐχούσας ὡρισμένους τομεῖς πρὸς ἀνίχνευσιν. Ἡ μία ἀπὸ τὴν ἄλλην μοίραν διεχωρίσθη δὲ ἐνῷ ἐγνώριζον πολὺ καλὰ τοὺς τομεῖς τῆς ἐρεύνης τῆς ἄλλης μοίρας ἐν τούτοις ὁ «Κεραυνὸς» τὸν ὁποῖον ὁ «Ἀβέρωφ» δὲν ἀντελήφθη —ἐγὼ εὑρισκόμην ἐπὶ τοῦ «Ἀβέρωφ» ὡς ὑπασπιστὴς τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ στόλου καὶ ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ «Ἀβέρωφ» οἱ ὑπεύθυνοι εὑρίσκοντο ἐπὶ τῆς γεφύρας καὶ δὲν τὸν ἀντελήφθησαν—ὀλίγον δεῖν θὰ μᾶς ἐτορπίλλιζε. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀπώλεια ἐπαφῆς πλοίων φιλικῶν; Τοῦτο ὑπεστήριξα, ὅτι δύναται νὰ ἀπολεσθῇ ἡ ἐπαφὴ καὶ μεταξὺ πλοίων τοῦ αὐτοῦ στόλου.

§386Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Καὶ πάλιν θὰ ἐπαναλάβω...

§387Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι μπορεῖ νὰ ἀπωλεσθῇ ἡ ἐπαφή. Δὲν μπορεῖτε νὰ τὰ ἀρνηθῆτε αὐτά· ἑπομένως εἴμεθα σύμφωνοι καὶ ἐγὼ καὶ σεῖς.

§388Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὅλα εἶναι δυνατά· εἰς τὸν πόλεμον ὅλα εἶναι δυνατὸν νὰ συμβοῦν.

§389Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὁ «Κεραυνὸς» δὲν ἔχει λάβει μέρος ποτὲ εἰς γυμνάσια.

§390Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἠσκεῖτο ὅμως καθημερινῶς ὁ «Ἀβέρωφ». Ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι μπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτὸ καὶ εἰς τὸν στρατὸν συχνότατα; Ἀλλὰ μοῦ προσῆψεν, ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ὅτι ἐπεκαλέσθην ναύαρχον τοῦ ὁποίου τὰς γνώμας συμφώνως πρὸς τὴν ἄποψίν μου ἐξέθεσα. Εἶπεν ὅτι ὁ ναύαρχος ὑποστηρίζει καὶ τὸ ἀντίθετον. Ἐγὼ νομίζω ὅτι συγγραφέα κατὰ τὴν κυρίαν τῆς λέξεως σημασίαν ναυτικόν, ἐπεκαλέσθην μόνον τὸν κ. Καστέξ Ἐκεῖθεν λοιπὸν ἠρύσθην τὸ συμπέρασμα τὸ ὁποῖον οὗτος θέτει διὰ τὰ ἐλαφρὰ σκάφη ἐπιφανείας, ὑπὸ τὴν θάλασσαν, καὶ τοῦ ἀέρος. Καὶ λέγει ἐπὶ λέξει νομίζω τὰ ἑξῆς ἐν σελίδι 309, ἂν θέλει ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀνοίξῃ τὸ βιβλίον «τὸ ὑποβρύχιον καὶ τὸ ἀεροπλᾶνον εἶναι ὅπλα ἐνεργητικὰ ἐπιθετικῆς ἀμύνης», ἐν σελίδι δὲ 325 λέγει: «ἡ δύναμις τῆς ἐπιφανείας παραμένει πάντοτε κυρίαρχος τῶν θαλασσῶν».

§391Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν σελίδα 309 τὶ λέγει;

§392Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λέγει ὅτι τὸ ὑποβρύχιον καὶ τὸ ἀεροπλᾶνον εἶναι ὅπλα ἐνεργητικὰ ἐπιθετικῆς ἀμύνης.

§393Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ εὐτύχημα εἶναι ὅτι καὶ οἱ δύο στηριζόμεθα εἰς τὸ αὐτὸ σύγγραμμα.

§394Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ εἰς ἄλλο σημεῖον λέγει ὅτι ἡ δύναμις τῆς ἐπιφανείας παραμένει ἀκεραία καὶ ἀδιατάρακτος.

§395Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε συνάδελφε αὐτὸ τὸ ἐπικαλέσθη εἷς...

§396Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφῆστε με μόνον νὰ ὑπερασπίσω ἐμαυτόν!

§397Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι εἶναι ὅπλα ἐπιθετικῆς ἀμύνης. Λέγω δὲ ὅτι τὸ πλοῖον τῆς μάχης παραμένει ἡ κυρία μονάς.

§398Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν σελίδα 309 ὁ Καστὲξ λέγει τὰ ἑξῆς: ὅτι τὸ ὑποβρύχιον δὲν ἔκαμε νὰ ἐξαφανισθοῦν τὰ πλοῖα τῆς ἐπιφανείας, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη τοῦ Σκότ, ὅστις εἶπεν ὅτι τὸ αὐτοκίνητον ἐξεδίωξε τὴν ἱππήλατον ἅμαξαν. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό, τὸ πλοῖον ἐπιφανείας διατηρεῖ πάντοτε τὴν ὑπερέχουσαν θέσιν του. Τὰ εἶπεν αὐτὰ ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑποβρύχιον. Τώρα ποία εἶναι ἡ σχέσις τοῦ πλοίου ἐπιφανείας πρὸς τὸ ἀεροπλᾶνον; Ὀλίγον παρὰ κάτω....

§399Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν θ’ ἀποκλείσω τὸ ἀεροπλᾶνον ὡς ὅπλον πολεμικόν.

§400Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἰδοὺ τὶ συμβουλεύει. Ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην του. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι καὶ σήμερον, διότι εἶπον προτήτερα ὅτι δὲν θὰ λάβω ὑπ’ ὄψει τοὺς εἰδικοὺς καὶ μοῦ λέγει τὴν γνώμην του, ἀλλὰ προπαντὸς εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ἔχω μαζί μου καὶ ὅλους τοὺς ἀνωτάτους ἀξιωματικοὺς τοῦ στόλου, διότι ὅλοι εὑρέθησαν σύμφωνοι μαζί μου, ἀλλὰ καὶ τοῦ Καστὲξ τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθην. Λοιπὸν σᾶς λέγει ἂν ἔχετε ἕνα στόλον ἐπιφανείας καὶ ἕνα στόλον ἀεροπορικόν, βέβαια ὁ στόλος ἐπιφανείας θὰ κυριαρχήσῃ. Ἀλλ’ ἂν ἔχετε ἕνα στόλον ἐπιφανείας ἀποτελούμενον ἀπὸ ἕνα πλοῖον, εἶναι ἐνδεχόμενον ὁ ἀεροπορικὸς στόλος νὰ δυνηθῇ νὰ τὸ ἐξαφανίσῃ διότι ἡ δύναμις τοῦ ἀεροπορικοῦ στόλου εἶναι μεγάλη καὶ ἡ ἀκρίβεια τῆς βολῆς του τόσον μεγάλη ὥστε εἶναι δύσκολον νὰ τοῦ διαφύγῃ. Ἂν ὅμως ἔχετε ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος ἕνα στόλον ἀποτελούμενον ἀπὸ ἐλαφρὰ σκάφη καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἕνα στόλον ἀποτελούμενον ἀπὸ ἀεροπλάνα, ἡ κατοχὴ τῆς θαλάσσης θ’ ἀνήκῃ εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον καὶ ὄχι εἰς τὰ ἀεροπλάνα, διότι ὁ ἐλαφρὸς στόλος ἔχει ταχύτητα 40 μιλλίων καὶ εἶναι δύσκολον νὰ καταστραφῇ ἀπὸ τὸν ἀεροπορικὸν στόλον. Ἔχω δύο δυνάμεις τὴν α καὶ τὴν β. Ὁ α π.χ. ἔχει ἔχει ἐλαφρὰ σκάφη, δὲ β ἔχει μόνον ἀεροπλάνα, πάλιν ἡ κατοχὴ τῆς θαλάσσης θὰ ἀνήκῃ εἰς τὰ ἐλαφρὰ σκάφη, διότι ἡ ἀεροπορία δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταστρέψῃ τὰ ἐλαφρὰ σκάφη, τὰ ὁποῖα κινοῦνται τόσον ταχέως. Σημειώσατε δὲ ὅτι λέγω νὰ ἔχῃ ἐλαφρὸν στόλον χωρὶς ἀεροπορίαν, διότι ἐὰν ἔχῃ καὶ ἀεροπορίαν τότε ἡ ὑπεροχὴ τῆς δυνάμεως αὐτῆς εἶναι ἀφάνταστος. Ἐὰν ἔχετε ἕνα στόλον ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος μὲ μεγάλα σκάφη καὶ μίαν ἀεροπορίαν ἰσχυρὰν ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, ἡ ἀεροπορία θὰ καταστρέψῃ τά μεγάλα πλοῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυσχερὲς νὰ τῆς διαφύγουν. Βέβαια μὲ τὸν ἀεροπορικὸν στόλον δὲν θὰ κρατῆτε τὴν θάλασσαν, διότι αὐτὴν θὰ τὴν κατέχουν τὰ μεγάλα πλοῖα, ἀλλὰ θὰ καταστρέψητε τὸν ἐχθρόν.

§401Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Καὶ εἶναι ὁ στόχος μεγαλείτερος καὶ τὰ μεγάλα σκάφη θὰ κινοῦνται βραδύτερον τῶν ἀντιτορπιλλικῶν.

§402Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ κινοῦνται μὲ 26 μίλλια καὶ ὄχι μὲ 40.

§403Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Καὶ ἑτέρα πιθανότης διότι τὰ ἀντιτορπιλλικὰ θὰ εἶναι περισσότερα τῶν βαρέων σκαφῶν.

§404Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον ἔχω πρὸς τοὺς τεχνικοὺς συμβούλους οἱ ὁποῖοι σᾶς συνεβούλευσαν αὐτὰ τὰ πράγματα θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἔχω γνώμην ἐκ διαμέτρου ἀντίθετον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἀλλὰ θὰ ἔλθω εἰς αὐτὸ ἀπαντῶν εἰς τὸν λόγον σας. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε τώρα νὰ συνεχίσω ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν τῆς Λοκρίδος. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος τῆς Λοκρίδος βουλευτὴς ὅτι ὁ Κουντουριώτης ἐκράτησε τὴν κυριαρχίαν μὲ ὅ,τι πλοῖα εἶχε. Δὲν λέγω ὅτι δὲν τὴν ἐκράτησε καὶ βέβαια τὴν ἐκράτησε μὲ τὰ πλοῖα ποὺ εἶχε. Εἶναι ἄλλως τε τοῦτο ἀναμφισβήτητον διότι ἡ νίκη ὑπῆρξε πλήρης.

§405Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Μὲ τὸ πλοῖον ποὺ εἶχε.

§406Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μὲ τὸ ἕνα, κύριε βουλευτά, μὲ τὸν «Ἀβέρωφ» μόνον.

§407Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἐδῶ εἶναι μαθηματικὰ ζητήματα. Τὰ ἔβγαλεν ὁ «Ἀβέρωφ» πέρα καὶ μποροῦσε καὶ νὰ μὴ τὰ ἔβγαζε.

§408Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ τὰ λοιπὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἔθιξε ὁ ἐξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπαντήσω συνολικῶς ὅταν θὰ φθάσω ἀπαντῶν καὶ πρὸς ἀξιότιμον Πρωθυπουργόν. Εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργὸν δὲν ἔχω νὰ ἀπαντήσω ἀπολύτως τίποτε. Πλὴν ὅμως ἔκαμε παρατήρησιν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔρχεται εἰς δημοσιότητα τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα τῆς χώρας.

§409Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τοὐναντίον. Εἶπεν ὅτι θὰ φέρωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ναυτικόν μας πρόγραμμα.

§410Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Πάντως εἰς τὴν Βουλὴν ψηφίζονται τὰ ναυτικὰ προγράμματα.

§411Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἴπατε ὅτι αἱ ναυτικαὶ συζητήσεις εἶναι δυνατὸν νὰ φέρουν εἰς φῶς στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ παραμένουν μυστικά. Ἡμεῖς εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι εἰς αὐτὸ καὶ νομίζω ὅτι τηροῦμεν πολὺ καλὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν γραμμὴν αὐτήν.

§412Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶμαι ὑποχρεωμένος δυστυχῶς εἰς τὰς 9 παρὰ 20 νὰ ἀναχωρήσω ἀπὸ τὴν συνεδρίασιν. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐπιστρέφω τὴν 10½.

§413ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§414Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει ὑποβληθῆ ἐπερώτησις διὰ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ ζήτημα τῆς εἰσαγωγῆς τῶν οἴνων μας εἰς τὴν Γαλλίαν. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τόσο ζωτικόν, ὥστε πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν.

§415Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔρχεσθε καὶ συνεννοούμεθα μεθαύριον πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις.

§416ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν Δευτέραν καὶ ὥραν 4½ μ. μ. (Ὥρα 8.30′ μ. μ.).