1930.02.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34η

ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1930

Προεδρεία τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. ΚΑΛΟΥΔΗ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

(Ὥρα 4.30′. μ.μ. ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Καλούδης πρεσβύτερος τῶν παρόντων βουλευτῶν, καταλαμβάνων τὴν ἔδραν τοῦ Προέδρου (ἅτε ἀπόντων τοῦ κ. Προέδρου καὶ τῶν κ.κ. Ἀντιπροέδρων ὁμοφώνως τῷ ἄρθρῳ 5 τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ταλιαδοῦρος καταθέτει ἀναφορὰν διαφόρων Σωματείων Καρδίτσης διαμαρτυρομένων κατὰ τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἐκεῖ Ἐφορείας. —, Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ταλιαδοῦρος καταθέτει διαμαρτυρίαν τοῦ Πανθεσσαλικοῦ Συνδέσμου ἐργοληπτῶν ζητούντων νὰ ἀναθεωρῶνται αἱ τιμαὶ τῶν τιμῶν μονάδων. — Οἱ ἀγροδόται Κερκύρας αἰτοῦνται τὴν ταχεῖαν ψήφισιν τοῦ κατατεθέντος εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου περὶ ἀποζημιώσεως ἀγροληπτικῶν κτημάτων Κερκύρας ἀπαλλοτριωθέντων ἐπὶ Παγκάλου. — Οἱ ἐπαγγελματίαι Καρδίτσης διαμαρτυρόμενοι διὰ τὸ ἀνελεύθερον σύστημα ἐλέγχου τοῦ ἐκ σταφυλῶν οἰνοπνεύματος, αἰτοῦνται τὴν ἀκύρωσιν τῶν ὑποβληθέντων προστίμων, τὴν κατάργησιν τοῦ ἀνελευθέρου νόμου 3416 καὶ ἀντικατάστασιν τούτου διὰ τοῦ νόμου 3251. — Αἱ ὀργανώσεις τῶν Μακεδονομάχων Καστορίας καὶ Σερρῶν αἰτοῦνται τὴν μὴ τροποποίησιν τοῦ νόμου 4413. — Οἱ κάτοικοι τοῦ συνοικισμοῦ Προφήτου Ἡλιοῦ Καβάλλας αἰτοῦνται τὴν κατὰ δέκα δόσεις ἀποπληρωμὴν τῶν χρεῶν των καὶ ἀποφυλάκισιν τῶν κρατουμένων. — Τὸ ἐν Σπάρτῃ παράρτημα τοῦ Συνδέσμου ἀποστράτων ἀξιωματικῶν, διαμαρτυρόμενον κατὰ τῆς τακτικῆς τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου, αἰτεῖται τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεων τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν. —Οἱ ἀγωγιάται Καρπενησίου καὶ Περιχώρων αἰτοῦνται τὴν λῆψιν νομοθετικοῦ προστατευτικοῦ μέτρου ὑπὲρ τῆς τάξεώς των λόγῳ τῆς ἀθρόας εἰσαγωγῆς τῶν αὐτοκινήτων. —Οἱ ἰδιοκτῆται παραπηγμάτων ἐπὶ τοῦ ἀγορασθέντος χώρου διὰ τὴν ἀνέγερσιν ταχυδρομείου Καβάλλας αἰτοῦνται τὴν παροχὴν ἀποζημιώσεως. —Οἱ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐγκατεστημένοι ἐκ Μαλακασίου Καλαμπάκας αἰτοῦνται τὴν συμπλήρωσιν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ σχολείου τοῦ χωρείου των. —Ὁ Σύλλογος ἐνοικιαστῶν Ἡρακλείου ὑποβάλλει διαφόρους γνώμας σχετικῶς μὲ τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ παρακαλεῖ ὅπως αὗται τύχωσι τῆς δεούσης ἐκτιμήσεως. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Κουτσίνας καταθέτει αἴτησιν τοῦ Ι. Λακερδᾶ κατοίκου Λαρίσης αἰτουμένου ἀποζημίωσιν δυνάμει τοῦ νόμου περὶ ἐπιτάξεως. — Οἱ κρατούμενοι εἰς τὰς φυλακὰς Κεφαλληνίας αἰτοῦνται τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐκτίσεως τοῦ ὑπολειπομένου τῆς ποινῆς των λόγῳ τῶν ἑορτῶν τῆς Ἑκατονταετηρίδος. — Οἱ γραμματεῖς τῶν ἐπιτροπῶν τῶν ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων Θεσσαλονίκης αἰτοῦνται τὴν ταχυτέραν ψήφισιν τῆς τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3391. — Οἱ διδάσκαλοι τοῦ συνδέσμου τῆς ἐκπαιδευτικῆς περιφερείας Σερρῶν ὑποβάλλουν σχετικὴν τροπολογίαν ἐγγραφῆς των εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον. — Ὁ Σύλλογος Μακεδονομάχων Θεσσαλονίκης «Παῦλος Μελᾶς» παρακαλεῖ, ὅπως κατὰ τὴν ψήφισιν τῆς τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4413 ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὡρισμέναι αὐτῶν ἀπόψεις. — Ὁ Ν. Τ. Ἀναγνωστόπουλος κάτοχος ἐκτάσεως εἰς θέσιν Μαμαρώνη καὶ Χλεποβοῦνι διαμαρτύρεται διὰ τὰς γενομένας ζημίας ἐκ τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὡς καὶ διὰ τὰς μελλούσας νὰ δημιουργηθῶσιν ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ὑπὲρ τῆς Σκοπευτικῆς Ἑταιρείας. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Λούλης καταθέτει τηλεγράφημα διαφόρων κατοίκων τοῦ νομοῦ Ἰωαννίνων, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν μελετωμένην ἵδρυσιν αὐτονόμου ὀργανισμοῦ καπνοῦ. — Οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ὑπότροφοι τοῦ Βελλείου κληροδοτήματος, αἰτοῦνται τὴν αὔξησιν τῆς ἐκ δραχ. 500 ὑποτροφίας των. — Ὁ Πρόεδρος τῆς ὁμοσπονδίας ἐπαγγελματιῶν Βερροίας, αἰτεῖται τὴν ἵδρυσιν ἐπιμελητηρίου ἢ τὴν παροχὴν δικαιώματος συμμετοχῆς εἰς τὸ ἐπαγγελματικὸν ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης. — Τὸ σωματεῖον τῆς Ἑνώσεως τῶν εἰς χρυσᾶς δραχμὰς ἠσφαλισμένων ὑπὸ τῆς Ἀσφαλιστικῆς Ἑταιρείας Ζωῆς «Ἀνατολή», αἰτεῖται τὴν εἰς χρυσὸν ἀποζημίωσιν τῶν μελῶν τοῦ σωματείου. — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Γιαννόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ ἐποικιστικοῦ ὑπαλλήλου Ἐμμανουὴλ Κωνσταντίνου, αἰτουμένου τὴν προσμέτρησιν τῆς ἐν τῇ ὀθωμανικῇ Κυβερνήσει ὑπηρεσίας του εἰς τὴν συντάξιμον αὐτοῦ ὑπηρεσίαν. — Οἱ ἐκτὸς θέσεως πτυχιούχοι τῶν σχολῶν Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν ὑποβάλλουν ὑπόμνημα σχετικὸν μὲ τὸν τρόπον τῆς προλήψεώς των ἐν τοῖς δημοσίοις καὶ ἰδιωτικοῖς ἐκπαιδευτηρίοις. — Οἱ κάτοικοι τῶν τέως δήμων Κυμαίων καὶ Κοτυλαίων καὶ ὁ λαὸς τοῦ χωρίου Ἁγίου Λουκᾶ, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην κατάργησιν τῆς ἱερᾶς Μητροπόλεως Καρυστίας. — Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον, τὸ συμβούλιον τοῦ συνεταιρισμοῦ καὶ ἡ σχολικὴ ἐπιτροπὴ Φαρσάλων, αἰτοῦνται τὴν μὴ μετάθεσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Ἀναστασοπούλου. — Οἱ πρόσφυγες, οἱ ἔφεδροι ἀκτήμονες παλαιολαδῖται καὶ οἱ ἔφεδροι Ἠπείρου διαμαρτύρονται διὰ τὴν διανομὴν τοῦ κτήματος Γίδα καὶ αἰτοῦνται τὴν ἐπανεκδίκασιν τοῦ ἀγροκτήματος τούτου. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Δοξάτου διαμαρτύρεται κατὰ τῶν προσφύγων βουλευτῶν Δράμας ἐπιζητούντων τροποποίησιν τοῦ νόμου 1728 περὶ διανομῆς τῶν οἰκοπέδων Δοξάτου. — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ροδόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ἐν Τυρνάβῳ ἐπαγγελματικῶν Σωματείων περὶ χρησιμοποιήσεως τῶν στρατώνων Τυρνάβου. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Φωκᾶς καταθέτει τηλεγράφημα ἐπιτροπῆς γονέων Ἀργοστολίου διαμαρτυρομένων διὰ τὴν ἔλλειψιν διδακτικοῦ προσωπικοῦ τοῦ Γυμνασίου Ἀργοστολίου. — Ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν τυροκόμων Κεφαλληνίας ζητούντων τὴν μείωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἅλατος, τοῦ ἀναγκαιοῦντος διὰ τὴν τυροκομίαν. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Κωστόπουλος, Μ. Τσιγδέμογλου, Ο. Πανταζίδης, Γ. Σχοινᾶς, καὶ Π. Χατζῆς ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3552 περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν». — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Λούλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως δημοτικῶν ὑπαλλήλων». — Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων». — Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Ζαβιτζιᾶνος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως δημοτικῶν ὑπαλλήλων». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Κοντοδίνας Ν. Κουπαροῦσος, Γ. Βασιλειάδης, Π. Τσιτσίλιας καὶ Λ. Ἀνδρεάδης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28)8)25 Ν. Δ. περὶ σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τούτου». — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Αἰλιανὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Πολυχρονίδης, Ν. Τζερμιᾶς, Μ. Βολουδάκης κλπ. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28)8)25 Ν. Δ. περὶ σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τούτου». Οἱ κ. κ. Γ. Σίδερης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν), Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), Β. Καραπαναγιώτης (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας), Α. Παπᾶς (Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς), Δ. Μπότσαρης (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν), Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας), Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας), Κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας), Ε. Ἐμμανουηλίδης (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας), ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ κύρους ὑπουργικῶν ἀποφάσεων ἐκδοθεισῶν ἐπὶ ἀντικειμένων ὑπαχθέντων εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Γενικῶν Διοικητῶν». Οἱ κ. κ. Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης), Γ. Σίδερης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν), Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας), Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας), Κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας), Α. Παπαδᾶτος (Ὑπουργὸς Ὑγιεινῆς), Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), Β. Καραπαναγιώτης (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας), καὶ Ε. Ἐμμανουηλίδης (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ καταργήσεως τῶν περὶ ὑποχρεωτικῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων πολιτικῶν ὑπαλλήλων διατάξεων τῆς ἕκτης Συντακτικῆς ἀποφάσεως τῆς 25 Φεβρουαρίου 1916». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Κουτσοπέταλος, Ι. Ἀθανασιάδης, Σ. Ἀναστασιάδης, Α. Μυλωνογιάννης, Μ. Μαντᾶς, Ε. Τριποδάκης, Α. Παπαοικονόμου, Δ. Ἡρακλείδης, Ι. Γρηγοράκης, Π. Χατζῆς ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ δικηγόρων διατάξεων». Ὁ κ. Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ δολοφονηθέντος Διευθυντοῦ τῶν δασῶν Παν. Μαρκοπούλου». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ καταργήσεως ἐν Φθιώτιδι τοῦ χωριστοῦ δικαιώματος χορτονομῆς». (Πρότασις νόμου). 2) «Περὶ τοῦ τρόπου συντηρήσεως τῆς εἰς τὸ νοσοκομεῖον Γυθείου ἡ «Ὑπαπαντὴ» καταληφθείσης ὑπὸ τοῦ Γ. Σ. Κυργιαννάκου περιουσίας», καί 3) «Περὶ ἑρμηνείας, συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4097 «περὶ παροχῆς ἀποζημιώσεως εἰς συνταξιούχους ἀνταλλαξίμους». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: «Περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν ἀποπερατώσεως ἐπισκευῆς καὶ ἐπιπλώσεως Δικαστικῶν τινων μεγάρων καὶ «περὶ μισθώσεως οἰκημάτων», καί 2) «Περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τῶν ἄρθρων 79 καὶ 89 τοῦ Ν. Δ. τῆς 9)16 Νοεμβρίου 1925 «περὶ ἐκδικάσεως μικροδιαφορῶν». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Σεπτεμβρίου 1929 Ν. Δ. ἱδρύσεως Γραφείου προστασίας ἑλληνικῶν σύκων». Ἡ Γερουσία ἀποστέλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων ψηφισθέντα τὸ πρῶτον παρ’ αὐτῆς: 1) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24)31 Αὐγούστου 1925 Ν. Δ. αʹ) τοῦ νόμου ΓΩΛϚʹ τοῦ 1911 «περὶ ζωοκλοπῆς καὶ ζωοκτονίας» καί, βʹ) τοῦ νόμου 2237 τοῦ 1920 «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΓΩΛϚʹ» κ. λ. π. 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19)30 Νοεμβρίου 1925 Ν. Δ. «περὶ ποινικῶν κλητήρων», καί 3) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 20 Ἀπριλίου (12 Μαΐου) 1926 Ν. Δ. «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ ἀπὸ 19 Νοεμβρίου 1925 Ν.Δ. «περὶ ποινικῶν κλητήρων». Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4212 περὶ χαρακτηρισμοῦ ὡς ἀρχαιολογικοῦ χώρου τμήματος τῆς πόλεως Ἀθηνῶν». Ἡ ἐπὶ τῆς Προνοίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) Περὶ ἀπονομῆς συντάξεως βάσει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 3122 εἰς ἀναπήρους ὁπλίτας καὶ οἰκογενείας τῶν παθόντων καὶ φονευθέντων ὁπλιτῶν ἐν τῷ στρατῷ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. 2) Περὶ ἀποζημιώσεως μικροϊδιοκτησιῶν καὶ ἀνακλήσεων γενομένων παραχωρήσεων γηπέδων. 3) Περὶ προσθέτων διατάξεων τοῦ νόμου 3967 περὶ ἀνεγέρσεως τῶν συνοικισμῶν Ν. Σμύρνης καὶ Ν. Καλλιπόλεως. 4) Περὶ προσθέτων διατάξεων εἰς τὸν νόμον 3715 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Αὐγούστου 1928 Ν. Δ. περὶ ὀργανώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ὑπουργείου Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως, καὶ 5) Περὶ ἐγκρίσεως χορηγήσεως ἐπιδόματος εἰς τοὺς πρώην τροφίμους τοῦ καταργηθέντος Ἐθνικοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ Οἰκοτροφείου. Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως καλλιεργείας καπνοῦ εἰς ἀκατάλληλα ἐδάφη». Ἐπίσης ἀνακοινῶ τὴν κάτωθι ἀπάντησιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ. «Ἀπαντῶντες ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθμ. 98 τῆς 3)2)1930 ἐρωτήσεως τοῦ Βουλευτοῦ κ. Ι. Παπαφλέσσα, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι τὸ σχέδιον Νόμου καταρτίζεται ἤδη ὑπὸ τῆς πρὸς τοῦτο καθορισθείσης Ἐπιτροπῆς, ἐλπίζεται δὲ ἡ περάτωσις αὐτοῦ ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαρτίου 1930». — Ὁμοίως ἀνακοινῶ τὸ κάτωθι ἔγγραφον τοῦ ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργοῦ. «Ἐπαναφέροντες τὴν ἐρώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λευκάδος Βουλευτοῦ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶ ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ σᾶς γνωρίσωμεν ὅτι εἰς τοὺς ἀναπήρους χορηγεῖται ἄδεια μονοπωλήσεως καπνοῦ, παρέχονται διὰ καὶ παρὰ τοῦ Ταμείου θυμάτων πολέμου ἀνὰ 5.000 δραχμαὶ βοήθημα, δι’ ἐπαγγελματικὴν ἀποκατάστασιν». Παρακαλοῦμεν τὸν ἀξιότιμον κύριον Βουλευτὴν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ποῖοι λιανοπωληταὶ ἐκ Λευκάδος, ζητήσαντες τυχὸν ἀπὸ τὸ ταμεῖον Θυμ. Πολέμου τὸ βοήθημα τοῦτο, δὲν τὸ ἔλαβον». Εἰς ἀπάντησιν τῆς ὑπ’ ἀριθμ. 78)27–1–30 ἐρωτήσεως τοῦ Βουλευτοῦ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶ, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι ἡ Νομαρχία Πρεβέζης διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 12323 καὶ 12647 ἐγγράφων της ὑπέβαλεν ἡμῖν δικαιολογητικὰ διὰ τοὺς ἀναπήρους πολέμου καπνοπώλας καὶ κατοίκους Πρεβέζης 1) Μιχαὴλ Μαλακάσην, 2) Ἠλίαν Βαγενᾶν καὶ Δημοσθένην Στραγαληνόν. Αἱ αἰτήσεις αὗται περιῆλθον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἡμῶν πρωτοκολληθεῖσαι διὰ τῶν ἀριθμῶν 443,595 καὶ 596 τῆς 23–1–30. Ἐκ τούτων ἐξεδικάσθη ἡ ὑπόθεσις Δ. Στραγαλινοῦ ὑπὸ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ταμείου ἐν τῇ Συνεδρίᾳ αὐτοῦ τῆς 30–130 καὶ ἐνεκρίθη βοήθημα ἐκ δραχμῶν 5.000 δι’ ἐνίσχυσιν τοῦ καπνοπωλείου του ὅπερ ἀποστέλλεται αὐτῷ διά τοῦ ἐν Πρεβέζῃ Ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τῶν λοιπῶν ἀναπήρων τά δικαιολογητικά δὲν ἦσαν πλήρη καὶ ἐπεστράφησαν ἵνα συμπληρώσωσι ταῦτα διά πιστοποιητικοῦ ἀπορίας». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Ὁ κ. Στράτος ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς του πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργὸν σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς παραγγελίας τῶν δύο ἀντιτορπιλλικῶν τύπου «Ντάρτο».

§3Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ὀφείλω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ἐνώπιον ὑμῶν ὅτι ἐκεῖ ἔνθα θὰ ἐκφράζω κρίσεις ἐπὶ τῶν διαφόρων γεγονότων ἢ ἐπὶ τῶν διαφόρων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα θέλω ἀναγνώσει ἐνώπιον, ὑμῶν, θὰ ἐκφράζω γνώμας ἐντελῶς ἀτομικάς. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠθέλησα νὰ μάθω παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ποία εἶναι ἡ ναυτική της πολιτική. Εἰς τὸ παρελθὸν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρησεν εὔθετον τὸν χρόνον ὅπως προβῇ εἰς ἀνακοινώσεις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἤδη ὅμως ὅτε ἐξεδόθη τὸ ἀνακοινωθὲν τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου πρὸ τινων μηνῶν, τὸ ὁποῖον φέρει τὴν Κυβέρνησιν ὡς χαράξασαν μίαν ναυτικὴν πολιτικὴν καὶ ἐκ τοῦ θορύβου ὁ ὁποῖος ἐγεννήθη εἰς τὴν δημοσίαν συζήτησιν καὶ ἐκ τῆς ἀνησυχίας ἡ ὁποία ἐγεννήθη παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ, καὶ ἐξ ἰδίου καθήκοντος νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρω τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ζητήσω ὅπως ἡ Κυβέρνησις εὐαρεστηθῇ νὰ δηλώσῃ, διὰ ποῖον λόγον προέβη εἰς οἵαν προέβη χάραξιν τῆς ναυτικῆς αὐτῆς πολιτικῆς. Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι ὑπάρχει τὶς καὶ μεταξὺ ὑμῶν, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ὅστις νὰ νομίζῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ὡς Κράτος ἄνευ τῆς ἀπολύτου καὶ ἀναμφισβητήτου ἐπὶ τοῦ Αἰγαίου κυριαρχίας, ἔναντι τοῦ πιθανοῦ αὐτῆς ἀντιπάλου. Εἶναι γεγονός, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ἰδίᾳ μετὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897 διετυπώθησαν γνῶμαι ἀντίθετοι πρὸς τὴν ἀντίληψιν ταύτην, ὄντως παράδοξοι, διότι διετυπώθησαν παρὰ σοφῶν τῇ ἀληθείᾳ στρατιωτικῶν. Αἱ γνῶμαι ὅμως αὗται εὐτυχῶς διὰ σύμπαντα τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον, δὲν εὗρον ἀπήχησιν παρὰ τοῖς τότε κυβερνῶσι. Ὁ Βαλκανικὸς πόλεμος ὑπῆρξεν ἡ ἐμπράγματος ἀπόδειξις τοῦ πόσον αἱ γνῶμαι ἐκεῖναι ὑπῆρξαν ἐσφαλμέναι. Δέχομαι λοιπὸν ὅτι ἀπὸ τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν, πάντες οἱ Ἕλληνες ἐπείσθημεν ἀδιστάκτως ὅτι διὰ νὰ ζήσῃ ἡ Ἑλλὰς ὡς Κράτος ὀφείλει νὰ διατηρήσῃ τὴν ἐν τῷ Αἰγαίῳ κυριαρχίαν ἔναντι τοῦ πιθανοῦ ἀντιπάλου, καὶ τὴν διετήρησεν πᾶσα Ἑλληνικὴ Πολιτεία ἀπὸ τριῶν χιλιάδων ἐτῶν. Καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ φέρω ἐπιχειρήματα διὰ νὰ πείσω ὑμᾶς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διότι παραδέχομαι ὅτι πάντες εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι ἔχομεν πολλὰς ἀνάγκας, κυριώτεραι τῶν ὁποίων εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς μεταφορᾶς καὶ τῆς συγκεντρώσεως τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων, καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς προστασίας τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας, ἥτις χάρις ἰδίᾳ εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν ἔλαβεν ἔκτασιν τιμῶσα τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα. Ἐπίσης σπουδαιότατος λόγος εἶναι ἡ ἀνάγκη τοῦ ἀνεφοδιασμοῦ τῆς Χώρας καὶ τοῦ μαχομένου στρατοῦ. Δὲν θὰ προσθέσω εἰς τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα οὔτε τὴν ἀπέραντον ἔκτασιν τῶν παραλίων τῆς χέρσου Ἑλλάδος, οὔτε ἐκείνην τῆς Ἑλληνικῆς Πολυνησίας, διότι φρονῶ ὅτι ταῦτα καὶ μόνον δὲν θὰ ἦσαν ἱκανὰ νὰ μεταβάλουν παντάπασιν τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κυβερνῶντος κόσμου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ναυτικὴν αὐτοῦ πολιτικήν, διότι νομίζω ὅτι βομβαρδισμὸς πόλεων εἴτε κατάληψις νήσων ἐν καιρῷ πολέμου, εἶναι ἁπλᾶ ἐπεισόδια τὰ ὁποῖα θὰ κριθῶσιν ἐκ τῆς ὅλης ἐκβάσεως τοῦ πολέμου. Τὸ ἀνακοινωθέν, κύριοι, τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου, καὶ αἱ συμπληρωματικαὶ πρὸς τοῦτο πληροφορίαι ἔφερον τὴν Κυβέρνησιν ὅτι σκοπεῖ νὰ ἐξοπλίσῃ τὴν Χώραν δι’ ἐλαφρῶν σκαφῶν, ἀντιτορπιλλικῶν, ὑποβρυχίων καὶ ἀεροπλάνων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ ἐξετάσω ἑνὸς ἑκάστου τῶν ὅπλων τούτων τὴν δρᾶσιν κατὰ τὸν παγκόσμιον πόλεμον. Ὁ ναύαρχος Μπῆττυ, ἀρχηγὸς τῶν καταδρομικῶν μάχης κατὰ τὴν ναυμαχίαν τῆς Γιούτλαντ, ἐν τῇ ἐκθέσει του πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῶν Ἀγγλικῶν δυνάμεων ναύαρχον Τζέλλικο, δημοσιευθείσῃ εἰς τὸ 6ον ἄρθρον τῆς ἐκθέσεως τοῦ τελευταίου τούτου πρὸς τὸ Ἀγγλικὸν ναυαρχεῖον, ἀναφέρει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Τῇ 4 ὥρᾳ 15′ διέταξα 13 ἀντιτορπιλλικὰ ὅπως ἐπιτεθῶσιν κατὰ τῆς ἐχθρικῆς παρατάξεως εὐκαιρίας δοθείσης. Ἡ ἐπίθεσις ἤρξατο μετὰ μεγάλης ἀποφασιστικότητος πρὶν ὅμως ταῦτα δυνηθοῦν νὰ πλησιάσουν εἰς ἀπόστασιν κατάλληλον πρὸς ἐκσφενδόνησιν, ἠναγκάσθησαν νὰ συμπλακῶσιν πρὸς 15 ἐχθρικὰ ἀντιτορπιλλικὰ σκοποῦντα ἐπίθεσιν ἐναντίον ἡμῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰ ἡμέτερα ἀντιτορπιλλικὰ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ λάβωσι θέσιν πρὸς ἐπίθεσιν» Καὶ περαιτέρω: «Τρία ἀντιτορπιλλικὰ ἐπετέθησαν ἐναντίον τῶν καταδρομικῶν μάχης τοῦ ἐχθροῦ ἀπὸ 5000– 6000 γιαρδῶν ἔγειναν ὅμως ἀντικείμενον σφοδροῦ κανονιοβολισμοῦ ἐκ μέρους τοῦ ἐχθρικοῦ πυροβολικοῦ τοῦ μέσου διαμετρήματος». Περαιτέρω ποιεῖται μνείαν νέας ἀποτυχίας τορπιλλικῆς ἐπιθέσεως τοῦ ἀντιτορπιλλικοῦ «Ὀνσλόου» ὅπερ ὑπέστη σοβαρὰς βλάβας. Ὁ δὲ γενικὸς ἀρχηγὸς τῶν κατὰ τὴν ναυμαχίαν τῆς Γιούτλαντ ἐμπλακεισῶν Ἀγγλικῶν δυνάμεων ναύαρχος Τζέλλικο ἐν τῇ πρὸς τὸ ναυαρχεῖον ἐκθέσει του καὶ εἰς τὸ 17ον αὑτοῦ ἄρθρον ὡς ἑξῆς γράφει περὶ τῶν ἀντιτορπιλλικῶν. (ἀναγινώσκει). «Ὡς προεῖπον ὁ ἐχθρὸς μεγίστην ἀπέδιδε σημασίαν εἰς τὰς τορπιλλικὰς ἐπιθέσεις· ὧν ἡ ἐπιχείρησις κατὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην ὑπῆρξεν εὐχερὴς πρὸς τὸν ἐχθρὸν λόγῳ τῆς ἐλαττώσεως τῆς ὁρατότητος ἀφ’ ἑνός, καὶ τῆς θέσεως εἰς ἣν εὑρίσκετο οὗτος ἀφ’ ἑτέρου. Μέγας ἀριθμὸς τορπιλλῶν ἐξεσφενδονίσθη κατὰ τὰς δύο κεχωρισμένας τοῦ ἐχθροῦ ἐπιθέσεις αἵτινες ὅμως ὡς μόνον ἀποτέλεσμα εἶχον τὴν ἐπὶ το «Mallorough» ἐπιτυχίαν, ὅπερ παρὰ τὴν τορπίλλησίν του ἠδυνήθη καὶ εἰς τὴν παράταξιν νὰ παραμείνῃ καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν ἀγῶνα καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς μάχης». Εἰς δὲ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, εἰς τὸ 18ον τῆς ἐκθέσεως περιγράφων τὴν δρᾶσιν τοῦ θωρηκτοῦ στόλου ποιεῖται εὔφημον μνείαν τοῦ θωρηκτοῦ Μαλμπορόου διὰ τὴν δρᾶσίν του μετὰ τὴν τορπίλλισίν του. Περὶ νυκτερινῆς ἐπιθέσεως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς Ἀγγλικῆς δὲν ἔχομεν εἰδήσεις, καθ’ ὅτι ὁ αὐτὸς Ἄγγλος ναύαρχος Τζέλλικο γράφει ὅτι, οὐδεμία ἐπίθεσις ἐγένετο ἐκ μέρους τῶν Γερμανικῶν ἀντιτορπιλλικῶν ἐναντίον τοῦ Ἀγγλικοῦ στόλου, μολονότι ἀκριβῶς ἐγνώριζον καὶ τὸ ἀφετήριον σημεῖον καὶ τὸν σχηματισμὸν αὐτοῦ. Ἴδωμεν ὅμως περαιτέρω τὶ γράφει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ πυροβολικοῦ τοῦ Γερμανικοῦ καταδρομικοῦ μάχης «Ντέρφλιγγερ φὸν Χάζε» εἰς τὸ περισπούδαστον αὐτοῦ βιβλίον ἡ ναυμαχία τῆς Γιούτλαγδ ἀπὸ τὸ «Ντέφλιγγερ». Γράφει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Ὀφείλομεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι τὰ Ἀγγλικὰ τορπιλλικὰ σκάφη ἐνήργησαν ἐπανειλημμένας ἐπιθέσεις μετὰ θαυμαστῆς ἀποφασιστικότητος. Καὶ ἐν τούτοις τὰ ἀποτελέσματα ἅτινα ἐπέτυχον ὑπῆρξαν μηδαμινά. Τὸ μόνον Γερμανικὸν πλοῖον, ὅπερ ἐβυθίσθη κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς νυκτὸς εἶναι τὸ μικρὸν εὔδρομον «Φραοκευλὸμπ» τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἐβυθίσθη ὑπὸ ἀντιτορπιλλικῶν ἀλλὰ ὑπὸ τοῦ πυροβολικοῦ ἑνὸς Ἀγγλικοῦ εὐδρόμου, ὅπερ ἐν τέλει τὸ ἐτορπίλλισσε. Μόνον περὶ τὴν αὐγὴν τὰ Ἀγγλικὰ τορπιλλικὰ σκάφη ἔσχον μίαν ἐπιτυχίαν, διότι κατώρθωσαν νά βυθίσουν ἀπὸ μεγάλης ἀποστάσεως τὸ παλαιὸν καταδρομικὸν «Pammeru». Τὰ ἡμέτερα ἀντιτορπιλλικὰ ἀνεχώρησαν εἰς ἀναζήτησιν τοῦ ἐχθρικοῦ στόλου. Εἶναι ἐκπληκτικόν, καὶ ἐξαιρετικῶς λυπηρὸν ὅτι ἀνεζήτησαν καθ’ ὅλην τὴν νύκτα τὸν Ἀγγλικὸν στόλον, χωρὶς νὰ δυνηθῶσι νὰ ἔλθωσιν εἰς ἐπαφὴν μετ’ αὐτοῦ μολονότι ἐγνώριζαν τὸ ἀκριβὲς ἀφετήριον αὐτοῦ σημεῖον». Ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τῆς Ἀγγλίας κατὰ τὸν μέγαν πόλεμον Τσῶρτσιλ εἰς σειρὰν ἄρθρων δημοσιευθέντων κατὰ τὸ φθινόπωρον τοῦ 1918 εἰς Ἀγγλικὰ περιοδικὰ μεταξὺ ἄλλων πολλῶν, ἐν συμπεράσματι ἐπὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων γράφει τὰ ἀκόλουθα. (ἀναγινώσκει). «Οὐδεμίαν ἠδυνήθη νὰ ἀσκήσῃ ἐπίδρασιν ἡ τορπίλλη κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς μάχης. Ἡ ἰσχυροτέρα ναυτικὴ δύναμις ἐξακολουθεῖ νὰ στηρίζεται ἐπὶ τοῦ βαρέος πυροβολικοῦ της κατὰ τὴν μάχην. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ταύτης ἡδραιώθη τὸ σύστημα ἡμῶν καὶ ὁλόκληρος ἡ πολιτική μας τοῦ ναυτικοῦ πολέμου. Παρὰ πάσας τὰς τεχνικὰς προόδους τοῦ ναυτικοῦ, τοῦτο ἔμεινεν ἡ βάσις τῆς πολιτικῆς τοῦ ναυαρχείου. Ἡ πρώτη ναυτικὴ δύναμις στηρίζεται ἐπὶ τοῦ πυροβόλου. Ἡ δευτέρα ναυτικὴ δύναμις δύναται νὰ ἀναθέσῃ τὰς ἐλπίδας ἐπὶ τὴν τορπίλλην. Ἡ Βρεττανικὴ ναυτικὴ κοινὴ γνώμη, πιστὴ εἰς τὴν θεμελιώδη ἀρχὴν τῆς ἰσχύος τοῦ πυροβόλου, εὑρέθη κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ὑπὸ τὸ Κράτος τῆς ἀπειλῆς, ἣν ἤσκει ἡ τορπίλλη. Ἐφαίνετο περίεργον ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ἐθεωρεῖτο ὡς ἀποφασιστικὸν ὅπλον μάχης ἡ τορπίλλη. Ἐν τούτοις εἰς τὴν μάχην τῆς Γιούτλανδ, ἀντεπαρετάχθησαν 60 ἢ 70 βαρέα σκάφη ἐπὶ 20 καὶ πλέον ὥρας καὶ ἐν ἡμέρᾳ καὶ ἐν τῷ σκότει εἰς ὕδατα κεκαλυμμένα ἀπὸ διακόσια ἀντιτορπιλλικὰ καὶ ὑποβρύχια κυβερνώμενα μετὰ τόλμης καὶ εἰς τὴν ἐπιφάνειαν καὶ ὑπὸ τὴν θάλασσαν. Ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν παράταξιν ἓν μόνον ἐβλήθη τὸ «alborougy» χωρὶς ἐν τούτοις ἐκ τῆς βλάβης νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν μάχην. Ἡ ἀκατάσχετος ὁρμὴ τῶν τορπιλλικῶν σκαφῶν μας δὲν μᾶς ἀνέφερε πλέον τῶν 3 ἢ 4 θυμάτων». Ὁ δὲ ἀρχηγὸς τοῦ Γερμανικοῦ στόλου ὁ ναύαρχος Σέερ τοῦ στόλου ἐκείνου δηλαδή, ὁ ὁποῖος ἐχρησιμοποίησεν τὴν τορπίλλην ὑπὲρ πάντα ἄλλον στόλον, γράφει τὰ ἀκόλουθα ἐν τῇ ἀναφορᾷ του πρὸς τὸν τέως αὐτοκράτορα τῆς Γερμανίας κατὰ τὴν ἑπομένην τῆς μάχης. (ἀναγινώσκει). «Πάντα τὰ πλοῖα συνέβαλον εἰς τὴν νίκην. Ἀλλὰ τὸ ἀποφασιστικὸν κτύπημα ἐδόθη ὑπὸ τῶν βαρέων σκαφῶν καὶ τοῦ βαρέως πυροβολικοῦ. Πρέπει νὰ αὐξήσωμεν τὸ ἐκτόπισμα αὐτῶν, τὴν ὁριζοντίαν αὐτῶν προάσπισιν καὶ τὴν ὑποβρύχιον αὐτῶν ἀντίστασιν. Ἐκ τῶν ὑποβρυχίων οὐδὲν ἔλαβε μέρος κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς μάχης. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν καὶ ὁπωσδήποτε εἰς προσεχὲς τέλος, νικηφόρον τὸν πόλεμον ἐὰν δὲν ἐφαρμόσωμεν ἀδυσώπητον ἐναντίον τοῦ Ἀγγλικοῦ ἐμπορίου τὸν ὑποβρυχιακὸν πόλεμον.» Ὁ δὲ σοφὸς ὑποναύαρχος, ὑπαρχηγὸς τοῦ Γαλλικοῦ Ἐπιτελείου Καστὲξ τοῦ ὁποίου τὰ συγγράμματα μετὰ μεγίστης προσοχῆς ἀναγινώσκονται ὑπὸ τῶν τεχνικῶν τῆς Εὐρώπης ὅλων ἐν τῷ συγγράμματί του «στρατηγικαὶ θεωρίαι» γράφει τὰ ἀκόλουθα περὶ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου. (ἀναγινώσκει). Ἐν σελ. 51–52 «ἐρρίφθησαν ὑπὸ τῆς jeune école τοῦ ναυάρχου Aube τοῦ δι’ ἐλαφρῶν σκαφῶν ἐξοπλισμοῦ καὶ τοῦ καταδρομικοῦ πολέμου δηλητηριώδη σπέρματα, ἅτινα θὰ μᾶς εἶχον δηλητηριάσει, ἂν μὴ θὰ εἴχομεν τελείως ἐξαλείψει διὰ τῆς λογικῆς τῆς ὀρθῆς κρίσεως καὶ τῆς ἱστορίας». Καὶ κατωτέρω «αἱ θεωρίαι αὗται εἶχον ἐν τούτοις μεγάλην ἀπήχησιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἔνθα ἐνομίσθη σφαλερῶς ὅτι ἀντιπροσώπευον τὸ ναυτικὸν μας δόγμα σχεδὸν μέχρι τοῦ πολέμου τοῦ 1914». Ἐν δὲ τῇ σελ. 309 ἐν συμπεράσματι περὶ τῆς δράσεως τοῦ ὑποβρυχίου γράφει: «ἡ δύναμις ἐπιφανείας (μεγάλα θωρηκτὰ) διατηρεῖ τὴν πρωτεύουσαν θέσιν της» καὶ κατωτέρω....

§4Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πότε ἐξεδόθη τὸ βιβλίον αὐτό;

§5Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ 1929.

§6Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1929 καὶ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν ἀγορητὴν ὅτι τὸ κῦρος τοῦ Καστὲξ εἶναι μέγα.

§7Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτά, κύριοι, εἶναι ὅσα εἶπον καὶ ἔγραψαν οἱ ὁπωσδήποτε δράσαντες ὡς ἀρχηγοὶ κατὰ τὸν τελευταῖον παγκόσμιον πόλεμον. Δέον νὰ ληφθῇ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ βόρεια ἐκεῖνα πλάτη ἔνθα συνεκροτήθη ἡ μάχη αὐτὴ, εἶναι λίαν πρόσφορα εἰς τὰς ἐπιθέσεις τῶν ἀντιτορπιλλικῶν ἐναντίον τοῦ βαρέως σκάφους λόγῳ τῆς συχνῆς ὁμίχλης ἡ ὁποία ἐπιφέρει ἐλάττωσιν τῆς ὁρατότητος, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας τὰ ἀντιτορπιλλικὰ σκάφη δύνανται νὰ πλησιάζουν τὸν ἀντίπαλον εἰς μικρὰν ἀπόστασιν. Δέον ἐπίσης νὰ ληφθῇ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν ὅτι, αἱ ἐπιθέσεις ἐκεῖναι ἐγένοντο ὑπὸ ὁλοκλήρων μαζῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν στηριζομένων ἐπὶ τῶν βαρέων φιλίων αὐτοῖς σκαφῶν, καὶ ὅτι ἐξεσφενδονίζοντο αἱ τορπίλλαι ἐναντίον μικρῶν γραμμῶν μάχης 8–10 χιλιομέτρων, αἱ ὁποῖαι δέον νὰ θεωρηθῶσιν ἀρραγεῖς. Ἐν τούτοις ἐγὼ τοὐλάχιστον νομίζω ὅτι τὰ ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν μηδαμινά. Κατόπιν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ δευτέρου ἐλαφροῦ σκάφους τοῦ ὑποβρυχίου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ ὑποβρυχίου εἰς τὸ θέατρον τοῦ κατὰ θάλασσαν πολέμου ἠγέρθη θόρυβος μέγας, διῃρέθησαν αἱ γνῶμαι τῶν τεχνικῶν, Εὐρωπαίων καὶ Ἀμερικανῶν, διῃρέθη ἀληθῶς ὁλόκληρος ὁ τεχνικὸς κόσμος εἰς δύο ἀντίπαλα στρατόπεδα. Οἱ ὑπεραμυνόμενοι τοῦ ὑποβρυχίου ἔλεγον ὅτι ἰδοὺ ἕνα ὅπλον εὔωνον εἰς χεῖρας τῶν μικρῶν κρατῶν ἐναντίον τῶν μεγάλων ναυτικῶν δυνάμεων. Ἰδοὺ ἕνα ὅπλον τὸ ὁποῖον προώρισται νὰ ἀλλάξῃ τὴν ναυτικὴν στρατηγικὴν ἢ τὴν ναυτικὴν τακτικήν. Ἰδοὺ ἕνα ὅπλον τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ Ἄγγλου ναυάρχου Πέρσυσκοττ, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδιώξῃ ἐκ τῆς ἐπιφανείας πᾶν μέγα σκάφος, ὅπως τὸ αὐτοκίνητον, ἔλεγεν ὁ ναύαρχος ἐκεῖνος, ἐξετόπισεν τὰ ἱππήλατα, ἅρματα ἐκ τῆς συγκοινωνίας τῆς ξηρᾶς. Οἱ ἄλλοι ἔλεγον ὅτι τὸ ὑποβρύχιον εἶναι ἕνα σκάφος τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀξίαν. Τί ἀπέμεινεν ἀπὸ ὅλα αὐτὰ κατὰ τὸν μέγα πόλεμον; Ἡ ἀλήθεια ἐστὶν εἰς τὸ μέσον. Οὔτε ἄχρηστον ἀπεδείχθη τὸ ὑποβρύχιον ἀπὸ τὸν μέγαν πόλεμον, οὔτε ὅμως ἀπεδείχθη τὸ ὅπλον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προώρισται νὰ ἀλλάξῃ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα ὑπεστήριζον οἱ ὑπεραμυνόμενοι αὐτοῦ. Τὸ ὑποβρύχιον ἀπεδείχθη ὅπλον τρομερὸν ἰδίᾳ, ἐν ἀρχῇ τοῦ πολέμου ὁπότε οὔτε τὰ ἀνθυποβρυχιακὰ μέσα εἶχον ἐφευρεθῆ, οὔτε ὁ ἑλίγδην πλοῦς εἶχεν ἐφαρμοσθῆ. Ἀπεδείχθη ὅπλον, εἴπομεν τρομερὸν ἐναντίον τῶν ἐφοδιοπομπῶν τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐναντίον τοῦ ἐμπορίου τοῦ ἐχθροῦ, ἐναντίον ἀκόμη μεμονωμένων πολεμικῶν σκαφῶν τὰ ὁποῖα ἔτυχε νὰ διέρχωνται ἐκ τῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἐνήδρευεν τὸ ὑποβρύχιον. Ἀλλά, Κύριοι, ἡμεῖς τοὐλάχιστον δὲν ἔχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν ἡμῶν παράδειγμα διεξαγωγῆς πάλης μεταξὺ ὑποβρυχίων καὶ μεγάλου σκάφους. Καὶ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν εἰς ἐπιτυχῆ διεξαγωγήν, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, μάχης ὑποβρυχίων, ἐναντίον μεγάλου σκάφους Διότι ἡ ταχύτης τοῦ μεγάλου σκάφους, ἐννοῶ ἡ μέση ταχύτης, εἶναι ὑπὲρ τριπλασία ἐκείνης τοῦ ὑπὸ κατάδυσιν ὑποβρυχίου. Συνεπῶς, καθ’ ἡμᾶς, διὰ νὰ δράσῃ τὸ ὑποβρύχιον ἐναντίον μεγάλου σκάφους, ἐκ τύχης, δέον νά εὑρεθῇ καὶ εἰς τὴν κατάλληλον ἀπόστασιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν κατάλληλον γωνίαν διὰ νὰ ἐκσφενδονίσῃ τὴν τορπίλλην. Οὐδεὶς ἀρχηγὸς τῶν ἀντιπάλων Ναυτικῶν δυνάμεων κατὰ τὴν μάχην τῆς Γιούτλανδ ἀναφέρει ὡς βεβαίαν τὴν δρᾶσιν τοῦ ὑποβρυχίου κατὰ τὴν μάχην ταύτην. Ὁ δὲ ναύαρχος Σέερ ρητῶς ἀναφέρει, ὅτι οὐδὲν ὑποβρύχιον ἔλαβεν μέρος εἰς τὴν μάχην ἐκείνην ὁ δὲ ὑποναύαρχος Κάστεξ τοῦ ὁποίου πρὸ ὀλίγου συνεμνήσθην γράφει καὶ ἐν τῷ αὐτῷ βιβλίῳ του σελ. 306: (ἀναγινώσκει). «Τὰ ὑποβρύχια ἀπέτυχον τελείως ἐν τῷ ἐπιθετικῷ κατὰ στόλου πολέμῳ». Ἐν συμπεράσματι δὲ περὶ τῆς δράσεως τῶν ὑποβρυχίων τονίζει ὅτι: «Τὸ ὑποβρύχιον χρησιμοποιεῖται μόνον ὡς βοηθητικὸν ὅπλον κατωτέρω: «Ὅτι ἡ πεῖρα μᾶς διδάσκει ὅτι διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ὑποβρύχιον τὸν ρόλον του ἔχει ἀνάγκην νὰ στηρίζηται, ὡς κάθε καταδρομεὺς ἐπὶ φιλίου βαρέως στόλου». Κύριοι βουλευταί, αὐτὰ συνέβησαν εἰς τὴν μάχην τῆς Γιουτλάνδης καὶ εἰς τὸν παγκόσμιον πόλεμον. Ἀφοῦ αὐτὰ πάντα πιστοποιοῦνται τόσον κατηγορηματικῶς καὶ ὑπὸ τῶν γεγονότων, καὶ ὑπὸ τῶν ἐκθέσεων, καὶ ὑπὸ τῶν συγγραμμάτων, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ στηριχθῶμεν ἐπὶ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου, διὰ τὸν ὁποῖον μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν νομίζω ὅτι ἡ ἐπιεικεστέρα κρίσις εἶναι ὅτι εἶναι λίαν ἀβεβαία καὶ ἐπισφαλής, ἡ ἐπικράτησίς του καὶ εἰς χρόνον ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐπιστρατεύσεως μὴ δυναμένου ἐκ τῶν προτέρων νὰ καθορισθῇ. Ἀλλὰ κύριοι, ἐὰν ἐγκαταλείψωμεν τὰ βόρεια ἐκεῖνα πλάτη, τὴν βόρειον θάλασσαν, εἰς τὴν ὁποίαν συνεκροτήθη ἡ μεγάλη γιγαντομαχία μεταξὺ τῶν δύο μεγίστων στόλων τῆς γῆς, καὶ συζητήσωμεν τὸ τί εἶναι δυνατὸν γενέσθαι ἐν τῷ Αἰγαίῳ, νομίζω ὅτι, θὰ πεισθῶμεν ἔτι μᾶλλον, ὅτι εἶναι περισσότερον ἐπισφαλὴς ἡ ἐπικράτησις τοῦ ἐλαφροῦ στόλου ἐν τῇ θαλάσσῃ ταύτῃ. Δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν γειτνίασιν τῶν Ἑλληνικῶν μεγαλονήσων αἱ ὁποῖαι ἀσφαλῶς, ἐὰν δὲν ἔχωμεν τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης θὰ ὦσιν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κυριαρχοῦντος ἐν τῷ Αἰγαίῳ ἐχθροῦ. Διότι τοῦτο εἶναι μὲν σοβαρὸν ἐπεισόδιον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπιδράσῃ καὶ ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ τῶν κατοίκων καὶ ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ τοῦ μαχομένου στρατοῦ, ἀλλ’ ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ τονίζω καὶ πάλιν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἁπλοῦν ἐπεισόδιον τὸ ὁποῖον θὰ κριθῇ ἐκ τῆς ὅλης ἐκβάσεως τοῦ πολέμου. Ἀλλὰ Κύριοι, αἱ βάσεις τοῦ πιθανοῦ ἡμῶν ἀντιπάλου ἐν τῷ Αἰγαίῳ, γειτνιάζουσι πρὸς τὰς πιθανὰς ἡμῶν βάσεις συγκεντρώσεως τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων καὶ πρὸς τὰς γραμμὰς τῶν θαλασσίων ἡμῶν συγκοινωνιῶν. Θὰ δύναται δὲ εἰς πᾶσαν στιγμήν, καὶ εἰς πᾶσαν ὥραν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς θὰ ἐξέλεγε, διότι αὐτὸς θὰ εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἐξόδου νὰ ἐξέρχεται τῶν βάσεών του καὶ νὰ παρενοχλῇ ἡμᾶς καὶ νὰ παραλύῃ πᾶσαν ἡμῶν κίνησιν καὶ πᾶσαν συγκέντρωσιν. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ὑπάρχῃ τις ὁ ὁποῖος θὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ὁ ἀντίπαλος ὃς ἐξέρχεται τῶν βάσεών του, μὴ λαμβάνων τὰ κατάλληλα ἐκεῖνα μέτρα, τὰ στοιχειώδη, τὰ ὁποῖα ἀπεδείχθησαν ἀναγκαῖα ἐκ τοῦ μεγάλου πολέμου διὰ τὴν ἄμυναν αὐτοῦ. Δὲν νομίζω δηλαδή, ὅτι θὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι θὰ ἐξέλθῃ ὁ ἐχθρὸς τῆς βάσεώς του ἄνευ τῆς ἀπαραιτήτου συνοδείας τῶν ἐλαφρῶν αὐτοῦ σκαφῶν. Καὶ τότε κύριοι, εἰς τὸν ἐπιθετικὸν ὄγκον τοῦ ἐλαφροῦ στόλου τοῦ Ἑλληνικοῦ τίθεται τὸ διπλοῦν πρόσχημα, τῆς καταναυμαχήσεως τοῦ ἐλαφροῦ ἐχθρικοῦ στόλου καὶ τῆς ἐπιτυχοῦς τορπιλλίσεως τῆς βαρείας αὐτοῦ μονάδος. Αἴ, κύριοι, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον τὸ ἐγχείρημα δὲν εἶναι τόσον εὐχερές. Δὲν γνωρίζω ποία ὑπάρχει ἀντίληψις παρ’ ὑμῖν περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, παρ’ ἐμοὶ ὅμως ὑπάρχει ἡ ἀρίστη. Δέχομαι ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἰσότιμοι καὶ ἰσάξιοι πρὸς τοὺς εὐρωπαίους αὐτῶν συναδέλφους. Δέχομαι ἀκόμη ὅτι καὶ μετὰ τὴν διασάλευσιν τῆς πειθαρχίας, ἡ ὁποία εἶναι ἀναντίρρητον, ὅτι καὶ εἰς τὸ σῶμα τοῦτο ἐπῆλθεν μετὰ τὴν πολυχρόνιον πολιτικὴν ἀνωμαλίαν, οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ πιστοὶ εἰς τὴν ἰδέαν τῆς Πατρίδος, θὰ πράξωσι ὅτι τὸ καθῆκον ἐπιτάσσει ἐν δεδομένῃ στιγμῇ. Δέχομαι ἀκόμη, τὸ ὁποῖον θεωρῶ καὶ σοβαρώτατον ὅτι παρὰ τὴν ἔλλειψιν ἀρχηγοῦ κοινῆς ἐπιβολῆς καὶ κοινῆς ἐμπιστοσύνης, ὁ ὁποῖος εὐτυχῶς δὲν ἀπέλειπεν κατὰ τοὺς πολέμους τοῦ 12 ἐν τῷ ναυτικῷ, οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ ἐντείνωσι τὰς ἀτομικάς αὐτοῦ δυνάμεις καὶ θὰ γράψωσι σελίδας ἰσαξίους ἐκείνων τῶν μεγάλων ἡμῶν προγόνων. Ἀλλὰ κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ Ναυτικοῦ, καὶ τὰ Ἑλληνικὰ πληρώματα εἶναι ὑπεράνω τῶν ἀνθρωπίνων δυνάμεων, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἔχω παράδειγμα παρόμοιον εἰς τὴν ἱστορίαν. Ἀλλ’ ἂν κύριοι βουλευταί, παρὰ πάσας τὰς δυσχερείας ταύτας δεχθῶμεν ὅτι οἱ Ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ καὶ τὰ πληρώματα ὑπερβάλλουν τὰς ἀνθρωπίνας αὑτῶν δυνάμεις καὶ δυνηθῶσιν καὶ τὸν ἐλαφρὸν στόλον τοῦ ἐχθροῦ νὰ καταναυμαχήσωσι καὶ κατὰ τοῦ βαρέως σκάφους ἐπιτυχῶς νὰ ἐκσφενδονήσωσι τὰς τορπίλας αὑτῶν, ἴδωμεν τὶ ἀποτέλεσμα θὰ ἐπέλθῃ. Καὶ θὰ εἶναι ἆρά γε τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀποδώσῃ ἡμῖν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν, δηλαδὴ ἀπόλυτον καὶ ἀναμφισβήτητον ἐν τῷ Αἰγαίῳ τὴν κυριαρχίαν; Κύριοι βουλευταί, ἐγὼ ἀμφιβάλλω καὶ ἀμφιβάλλω ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὰ δεδομένα τοῦ τελευταίου πολέμου. Εἴδομεν ὅτι τὸ πλοῖον Mal-Boraw τορπιλλισθὲν ἐπιτυχῶς κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς μάχης καὶ τὴν μάχην ἐξηκολούθησεν καὶ ἐπέσυρε τὰ συγχαρητήρια τοῦ ἀρχηγοῦ αὑτοῦ διὰ τὴν δρᾶσιν του μετὰ τὴν τορπίλισιν. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν κύριοι, τὸ βιβλίον τοῦ ναυάρχου Τζέλλικο τὸ δημοσιευθὲν κατὰ τὸν 9βριον τοῦ 1918 ἔτους μετὰ τὴν ὑπογραφὴν δηλονότι τῆς ἀνακωχῆς ἐν τῷ ὁποίῳ ποιούμενος οὗτος ἄνευ παραβολῆς τῶν δυνάμεων αἱ ὁποῖαι ἀντεπαρατάχθησαν κατὰ τὴν μάχην ἐκείνην, γράφει διὰ τὴν ὑποβρύχιον ἀντοχὴν τῶν Γερμανικῶν σκαφῶν τὸν τύπον ἐκεῖνον εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει καὶ ὁ πιθανὸς ἡμέτερος ἀντίπαλος τὰ ἑξῆς. (ἀναγινώσκει). «Ἐπὶ τῶν Γερμανικῶν σκαφῶν ἔκρηξις τορπίλλης ἢ νάρκης εἶχε μικροτέραν πιθανότητα νὰ βλάψῃ ταῦτα ἀποτελεσματικῶς καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν εἰσροὴν τῶν ὑδάτων εἰς τὰ κύρια τοῦ πλοίου μέρη, ἢ εἰς τὰ Βρεττανικά. Ἀποτέλεσμα τούτου ὑπῆρξε ὅτι καίτοι ἐκ τῶν Γερμανικῶν σκαφῶν πολλὰ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου προσέκρουσαν ἐπὶ νάρκης ἢ ἐτορπιλλίσθησαν ἐν τούτοις μόνον τὸ παλαιὸν θωρηκτὸν «Pommern» ἀναφέρεται βυθισθὲν ὑπὸ τορπίλλης» Τοῦτο, κύριοι, ἀποδεικνύει ὅτι ὁ ὑπ’ ὄψιν, ὁ πιθανὸς ἡμῶν ἀντίπαλος ἔχει μεγίστην ἀντοχὴν κατὰ τὴν ἔκκρηξιν τῶν τορπιλλῶν. Ἐκ τοῦ βιβλίου τοῦ δημοσιευθέντος κατὰ τὸ 1925 ἐν Βερολίνῳ, «Ἡ Μάχη τοῦ Σκαγιαράκη», ὑπὸ τοῦ ἱστορικοῦ τμήματος τοῦ Γερμανικοῦ ναυτικοῦ Ἐπιτελείου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει πίνακας στατιστικῆς τῶν βληθεισῶν τορπιλλῶν καὶ τῶν βληθέντων βλημάτων, βλέπομεν ὅτι κατὰ τὴν εἰκοσάωρον ἐκείνην γιγαντομαχίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν 300 ὅλα σκάφη ἀντιπαρετάχθησαν μόνον 74 τορπίλλαι ἐξεσφενδονίσθησαν ἐξ ὅλων τῶν Ἀγγλικῶν σκαφῶν μόνον δὲ 109 ἐξ ὅλων τῶν Γερμανικῶν σκαφῶν. Κατὰ τὴν μάχην ἐκείνην ἐξεσφενδονίσθησαν 183 τορπίλλαι ἐν ὅλῳ, ἐκ τῶν ὁποίων τρεῖς μόνον εὗρον στόχον ἐπὶ βαρέων σκαφῶν. Τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ ἐπιτυχία τῆς τορπίλλης κατὰ τὴν μάχην τῆς Γιούτλαν ἀνήρχετο εἰς 1.6%. Ἐὰν τώρα ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ ὄγκος ὁ ἐπιθετικὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ τορπιλλικοῦ στολίσκου, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν δὲν δύναται νὰ εἶναι κατώτερος τῶν τριῶν μοιρῶν, δηλαδὴ τῶν 9 ἀντιτορπιλλικῶν νεοτεύκτων.....

§8Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑπολογίζετε τὴν μοῖραν τῶν ἀντιτορπιλλικῶν ἀπὸ 3;

§9Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα Ὑποθέσατε ὅτι ἐκ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου ὁ ὁποῖος ἀνέπαφος ἀπέμεινε ἐκ τῆς διεξαγωγῆς τῆς ναυμαχίας, ἐπέτυχε νὰ ἐκσφενδονίσῃ πάσας αὐτοῦ τὰς τορπίλλας· θὰ ἐκσφενδονισθῶσιν κατὰ ταῦτα ἐναντίον τοῦ ἐχθροῦ 54 τορπίλλαι. Ἐὰν τώρα λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν πιθανότητα ἐπιτυχίας....

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οὔτε μία τορπίλλη σωστή!

§11Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν πιθανότητα ἐπιτυχίας ἡ ὁποία ἀπεδείχθη ἐκ τῆς ναυμαχίας τῆς Γιουτλάνδης θὰ ἴδωμεν ὅτι οὔτε μία τορπίλλισις ἐπιτυχὴς ἀντιστοιχεῖ· ἀλλὰ ἡμεῖς θὰ δεχθῶμεν ὅτι θὰ τορπιλλισθῇ τὸ σκάφος διὰ μιᾶς ἡμετέρας τορπίλλης. Κύριοι, ἔγινε παραδεκτὸν ὅτι μία τορπίλλη ἐπιτυχὴς ἐπὶ βαρέως σκάφους δύναται μόνον νὰ ἐλαττώσῃ τὴν ταχύτητα σήμερον κατὰ 20%. Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ πλοῖον τοῦτο δύναται νὰ τεθῇ ἐκτὸς μάχης διὰ μιᾶς τορπίλλης. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἡμερινὴν ἐπίθεσιν. Νομίζω δὲ ὅτι διὰ νυκτερινὴν δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος ἐν τῷ Αἰγαίῳ· διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἔχομεν ἐν τῷ ἡμετέρῳ στόλῳ παραδείγματα ἐξαγόμενα ἐκ τοῦ πολέμου τοῦ 1912 ὁπότε εἴχομεν καλὴν καὶ ἀναμφισβήτητον τὴν ἐν τῷ Αἰγαίῳ κυριαρχίαν, ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἴχομεν τὸ παράδειγμα ὅτι διέφυγε τῶν στενῶν ἕν εὔδρομον τότε καὶ ἔφερεν ἀναστάτωσιν, ἀδιάφορον κακῶς ἢ καλῶς δὲν πρόκειται τώρα νὰ κρίνωμεν ἐπὶ τούτου, ἐκτὸς λέγω ὅτι ἔχομεν τὸ παράδειγμα αὐτὸ ἐκ τοῦ ἡμετέρου στόλου, δὲν ἔχει καμμίαν ἀνάγκην ὁ πιθανὸς ἡμῶν ἐχθρὸς σήμερον νὰ ἐξέρχηται τῶν Στενῶν κατὰ τὴν νύκτα διότι εἶναι τοσοῦτον μικρὰ ἡ ἀπόστασις τῶν Στενῶν ἀπὸ τῶν θαλασσίων ἡμῶν συγκοινωνιῶν καὶ ἀπὸ τῶν πιθανῶν ἡμῶν βάσεων, ὥστε δύναται νὰ ἐξέρχηται ἐν ἡμέρᾳ νὰ δρᾷ καὶ πάλιν νὰ εἰσέρχεται. Ἐὰν παρὰ πᾶσαν πιθανότητα ἀναγκασθῇ ὁ ἐχθρὸς νὰ μείνῃ ἐκτὸς τῶν βάσεών του καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς νυκτὸς ἢ ν’ ἀναγκασθῇ νὰ ἐξέλθῃ νύκτωρ τῶν Στενῶν, δὲν νομίζω ὅτι ἡμεῖς θὰ εὑρεθῶμεν εἰς ἀνωτέραν μοῖραν ἐκείνης εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν οἱ ἀντίπαλοι στόλοι κατὰ τὴν μάχην τῆς Γιοῦτλαν, δηλαδὴ λέγω ὅτι ἡμεῖς δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ τηρήσωμεν τὴν ἐπαφὴν καὶ ἐπιτυχῶς ὡς νὰ τὸν τορπιλλήσωμεν διότι ἔχομεν ἐκ τῆς μάχης τῆς Γιούτλαν τοῦτο, ὅτι τὰ μὲν Γερμανικὰ ἀντιτορπιλλικὰ μὲ ἐξησκημένον Ἐπιτελεῖον καὶ μὲ ἐξησκημένα πληρώματα, τὰ ὁποῖα δέχομαι ὅτι καὶ ἡμεῖς θὰ τὰ εἴχομεν, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀποκτήσωσι τὴν ἐπαφὴν μετὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ στόλου μολονότι ἐγνώριζεν τὸν ἀκριβῆ αὐτοῦ σχηματισμόν. Τὰ δὲ Ἀγγλικὰ τορπιλλικά, ἐκτελέσαντα λυσσώδη ἐπίθεσιν ἐναντίον τῆς Γερμανικῆς παρατάξεως, οὐδεμίαν ἔσχον ἐπιτυχίαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς νυκτός. Καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι νυκτερινὴ ἐπίθεσις ἐν τῷ Αἰγαίῳ δὲν δύναται νὰ ὑπολογισθῇ. Ἤδη, κύριοι βουλευταὶ ἀπομένει ἡ ἐξέτασις τοῦ τρίτου ὅπλου τῆς Ἀεροπορίας. Ἀτυχῶς δὲν ἔχομεν πεῖραν πολεμικὴν τοῦ ὅπλου τούτου. Δὲν ἔχομεν δὲ πεῖραν πολεμικὴν τοῦ ὅπλου τούτου, διότι ἡ ἁλματώδης ἐξέλιξις τῆς Ἀεροπορίας ἔλαβε χώραν μετὰ τὸν πόλεμον. Οὐχ’ ἧττον, τὰ συμπεράσματα τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ ἐξαγάγωμεν ἐκ τῶν τελεσθέντων γυμνασίων καὶ δοκιμῶν, δύναται νὰ μᾶς πείσωσι ὅτι τὸ ὅπλον τοῦτο δὲν εἶναι ἀμελητέον. Δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι εἶναι ἀρκετὰ καλόν. Δὲν πρέπει ὅμως κ. βουλευταὶ νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ συμπεράσματα ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα ἔφθασαν κατὰ τὴν ἐμφάνισιν τῶν ὑποβρυχίων ἐν τῷ θεάτρῳ τοῦ κατὰ θάλασσαν πολέμου καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ κυριαρχία τοῦ ἀέρος θὰ μᾶς δώσῃ καὶ τὴν κυριαρχίαν κατὰ θάλασσαν. Τοῦτο δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, καθόσον τὰ πειράματα τὰ γενόμενα ἐν τῷ Ἀμερικανικῷ ναυτικῷ ἐπανειλημμένως ἀπέδειξαν ὅτι ἡ πιθανότης τῆς ἐπιτυχίας τῶν βομβῶν καὶ τῶν τορπιλλῶν ἀπὸ τοῦ ἀεροπλάνου ἀνέρχεται εἰς 2. 5%, ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ κατὰ πλοίων πτωμάτων, δηλαδὴ πλοίων τὰ ὁποῖα ἦσαν ἠγκυροβολημένα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔφερον καμμίαν ἀντίστασιν καὶ κανὲν πυροβόλον διὰ νὰ ἀντισταθῶσι. Ὁπωσδήποτε ἐγὼ θὰ δεχθῶ, μὴ ἔχων συμπεράσματα ἐκ τοῦ πολέμου, ὅτι εἰς οἱανδήποτε περίστασιν, εἴτε δηλαδὴ εἰς τὸν ἐξοπλισμὸν διὰ βαρέων σκαφῶν εἴτε εἰς τὸν ἐξοπλισμὸν δι’ ἐλαφρῶν σκαφῶν, θὰ δεχθῶ ὅτι μετὰ μεγίστης σοβαρότητος πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ὅπλου τούτου καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ὑλικοῦ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως προσωπικοῦ. Μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν, κύριοι βουλευταὶ ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν τριῶν τούτων ἐλαφρῶν σκαφῶν, ἐγὼ φρονῶ τοὐλάχιστον, ὅτι εἶναι λίαν ἐπισφαλὴς ἡ ἐπικράτησις τοῦ ἐλαφροῦ στόλου ἐν τῷ Αἰγαίῳ ἐξαρτωμένη κυρίως ἐκ τοῦ στοιχείου τῆς τύχης. Δὲν νομίζω, ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ ἄποψις αὕτη, ὅτι δηλαδὴ θέτομεν τὴν ὕπαρξιν ἡμῶν ὡς Κράτους εἰς τὴν διάθεσιν τῆς τύχης. Νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶμαι ὑποχρεωμένος νά διαμαρτυρηθῶ ἐάν τοιαῦται ποτὲ ἐλαμβάνοντο ἀποφάσεις, ἔχων τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁλόκληρος ὁ κόσμος ὁ Ἑλληνικὸς πρεσβεύει τὸ αὐτό, διότι δὲν θὰ ἐθεώρει ἑαυτὸν ἥσυχον καὶ ἀσφαλῆ ἐν τῷ οἴκῳ του ἐὰν μὴ εἶχε τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης ἔναντι τοῦ πιθανοῦ αὐτοῦ ἀντιπάλου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἀφίσω νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητον, ὅτι ἡ εὐθύνη τοῦ μὴ ἐξοπλισμοῦ τῆς Χώρας βαρύνει πάσας τὰς Κυβερνήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐκυβέρνησαν τὸν τόπον ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς εἰρήνης μέχρι σήμερον, διότι αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι εἰς τὸ παρελθὸν στηριζόμεναι ἐπὶ τῆς ἰδέας, ὅτι οὐδέποτε ὁ πιθανὸς ἡμῶν ἀντίπαλος ἤθελε ἐπισκευάσῃ τὸ θωρηκτὸν καταδρομικὸν τὸ ὁποῖον εἶχε, οὐδὲν μέτρον ἔλαβεν διὰ νὰ ἐξοπλίσουν τὴν χώραν ναυτικῶς μετὰ δὲ τὸν δεξαμενισμὸν τοῦ πλοίου τούτου οὐδὲν ἐλήφθη μέτρον, ὅπως φέρῃ ἀντιστάθμισμα εἰς τὴν διασαλευθεῖσαν ἐν τῷ Αἰγαίῳ ἰσορροπίαν. Ὀφείλω νά τονίσω, ὅτι μᾶλλον, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι ἠσχολοῦντο διὰ τὴν διάλυσιν μιᾶς συμφωνίας, ἑνὸς συμβολαίου τὸ ὁποῖον εἶχε συναφθῇ μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἑνὸς καταστήματος ξένου πρὸς ναυπήγησιν σκάφους μεγάλου διὰ τὴν Ἑλλάδα μὲ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι τὸ σκάφος ἐκεῖνο δὲν ἐπλήρου τὰς συνθήκας τὰς μεταπολεμικάς. Μετὰ δὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ μικτοῦ δικαστηρίου τῶν Παρισίων ἡ ὁποία ὑπεχρέωσε τὴν Ἑλλάδα νὰ παραλάβῃ τὸ σκάφος ἐκεῖνο αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι ἐξηκολούθουν νὰ διατηρῶσιν πολυτελεῖς ἀποστολὰς σπαταλοῦσαι ποσὰ ἀνάλογα διὰ νὰ ἐπιτύχουν τὴν διάλυσιν τοῦ συμβολαίου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς τοὐλάχιστον μέχρι σήμερον δὲν ἐπέτυχον.

§12Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι ἀτυχῶς διὰ σᾶς.

§13Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡμεῖς δὲν ὑποστηρίζομεν τίποτε, ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὸ μεγάλο σκάφος, δὲν ὑποστηρίζομεν τὴν «Σαλαμῖνα».

§14Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλετε ἄλλο σκάφος;

§15Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι ὑποστηρίζομεν τὸ μεγάλο σκάφος.

§16Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἂν θέλωμεν μεγάλο σκάφος τὸ καλλίτερον ἦτο νὰ πάρωμεν τὴν «Σαλαμίνα» διὰ νὰ μὴ ἐξοδεύσωμεν πολὺ μεγαλείτερα ποσά. Δι’ αὐτὸ εἶπα, ὅτι, τὸ ἀτυχῶς δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν σας.

§17Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ δὲν ἐλάμβανον οὐδὲν μέτρον αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι διὰ νὰ λύσωσι τὸ πρόβλημα τὸ ζωτικώτατον διὰ τὴν Χώραν μας τοῦ ναυτικοῦ ἐξοπλισμοῦ. Συμφώνως καὶ πρὸς τὰ ἐκ τοῦ πολέμου διδάγματα καὶ πρὸς τὰς γνώμας τῶν τεχνικῶν αὐτῶν συμβούλων, ἀλλὰ κυρίως καὶ πρωτίστως πρὸς τὴν ψυχολογίαν τοῦ Ἕλληνος ναυτικοῦ, ὁ ὁποῖος μεγίστην ἔχει πεποίθησιν ἐπὶ τῆς ἰσχύος τοῦ βαρέος πυροβόλου, δυσπίστως δὲ λίαν ἔχει πρὸς τὴν τορπίλλην, ὡς πρωτεύοντος ὅπλου ἐν τῷ ναυτικῷ, κατὰ τὴν γνώμην μου κ. βουλευταὶ ἀτυχῶς δὲν δύναμαι νὰ σταματήσω ἕως ἐδῶ, διότι τὸ ἀνακοινωθὲν τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου, γράφει ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκοπεύει νὰ ἐκποιήσῃ τὰ ἄμαχα τοῦ στόλου πλοῖα. Ἄμαχα δὲ τοῦ στόλου πλοῖα, κατὰ συμπληρωματικὰς πληροφορίας, μὴ ἐπισήμους καὶ μὴ διαψευσθείσας ὅμως μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, ἐπισήμως, χαρακτηρίζει τὰ ἀντιτορπιλλικὰ τύπου «Θύελλα», «Νίκη» «Πέργαμος» καὶ «Δωρίς». Κύριοι παρὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν μοὶ παρεδόθησαν πίνακες ἐμφαίνοντες τὴν δαπάνην διὰ τὰς ἐπισκευὰς τῶν πλοίων τούτων ἀπὸ τὸ 1923. Μέχρι σήμερον αἱ δαπάναι αὗται ἀνέρχονται εἰς λίρας Ἀγγλίας 580.612.

§18Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Διὰ ποῖα πλοῖα λέγετε;

§19Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶπον τύπου «Θυέλλης», «Νίκης», «Περγάμος», «Δωρίδος», καὶ τὰ θωρηκτὰ «Κιλκίς», καὶ «Λῆμνος».

§20Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἤθελα νὰ παρατηρήσω ὅτι ὁμιλεῖτε περὶ δαπανῶν ἀπὸ τοῦ 1923 καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὰ 1930.

§21Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ στηρίξω τίποτε ἐπὶ αὐτοῦ. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σεῖς τὸ «Κιλκὶς» καὶ τὸ Λῆμνος» τὰ θεωρεῖτε ἄχρηστα ἐφ’ ὅσον ἔχουσι βεληνεκὲς μεγαλύτερα ἀπὸ τὸ «Γιαβούζ»;

§23Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἦλθα εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Ἐγὼ εἶπον ὅτι συμπληρωματικαὶ πληροφορίαι ἔφεραν τὴν Κυβέρνησιν ὡς μέλλουσαν νὰ ἐκποιήσῃ τὰ σκάφη αὐτά. Ἐγὼ δὲν ἐξέφρασα γνώμην. Θὰ ἔλθω καὶ ἐκεῖ καὶ ὡς νομίζω θὰ συζητήσωμεν καὶ διαλογικῶς ἐφ’ ὅσον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ τύχω διακοπῆς ὑφ’ ὑμῶν. Ὡς εἶπον κ. ὑπουργέ, ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ στηρίξω ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ δαπανηθέντος διὰ τὰς ἐπισκευὰς τίποτε ἀπὸ ὅσα θὰ εἴπω. Θέλω ὅμως νὰ εἴπω τοῦτο. Θεωρῶ σφάλμα κεφαλαιῶδες τὴν ἐκποίησιν τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν διότι ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ὅτι δύο Μεσογειακαὶ δυνάμεις μεγάλαι, ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία διετήρησαν σκάφη ἐκτοπίσματος ἀπὸ 100 μέχρι 500 τόννων καὶ ἡλικίας ἄνω τῶν 20 ἐτῶν. Ὀρθῶς δὲ διότι εἰς ὅλους τοὺς πολέμους οὐδεμία, οὐδέποτε ναυτικὴ δύναμις εὑρέθη ἐπαρκὴς διὰ τὰς πολλαπλὰς αὐτὰς ἀνάγκας μὲ τὰ ἐλαφρὰ σκάφη τὰ ὁποῖα διέθετον. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργόν, ἐν τῇ περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν προέβαινεν εἰς τὴν ἐκποίησιν τῶν σκαφῶν, καὶ ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀνέμενεν εἰς τὸν διὰ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου ἐξοπλισμὸν τῆς Χώρας ὡς ἐδηλώθη, ὡς ἔχομεν πληροφορίας τοὐλάχιστον, ποῦ σκέπτεται νὰ κάμῃ τὴν ἐκγύμνασιν τῶν πολλαπλῶν καὶ πολυτελῶν Ἐπιτελείων καὶ πληρωμάτων τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς ἐχρειάζοντο αὔριον διὰ νὰ ἐξοπλίσωμεν τὸν πολεμικὸν ἡμῶν ἐλαφρὸν στόλον; Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι δυνάμεθα νὰ διατηροῦμεν στελέχη εἰς τὰς οἰκίας καὶ εἰς τὰ γραφεῖα καὶ πληρώματα καὶ ὑπαξιωματικοὺς εἰς τὴν ξηρὰν ἐκπαιδευομένους μόνον κατ’ ἀνάγκην εἰς τὰ γυμνάσια τοῦ πεζικοῦ, καὶ μίαν ὡραίαν πρωΐαν ὅταν θὰ ἐπιστῇ ἡ κακὴ ἐκείνη ὥρα, νὰ ἐπανιδρύσωμεν τὸν ἐλαφρὸν ἡμῶν στόλον νὰ τοῦ εἴπωμεν, πήγαινε νὰ καταναυμαχήσῃς καὶ τὸν ἐλαφρὸν στόλον καὶ τὸ βαρὺ σκάφος τὸ ἐχθρικόν. Ἀλλὰ τὰ πλοῖα ταῦτα τὰ ἐλαφρὰ τὰ ὑπὸ ἐκποίησιν καὶ διὰ πολεμικὰς ἀνάγκας δευτερευούσης σημασίας, χρησιμοποιούμενα δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν διὰ νὰ μεταφέρουν στρατὸν συνοδεύουν μεταγωγικὰ συνοδεύουν ἐφοδιοπομπᾶς δύνανται κάλλιστα ταῦτα νὰ ἐκτελεσθῶσιν διὰ τῶν παλαιῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν, ἵνα μὴ ὁ προϋπολογισμὸς αὐξάνει τὰ ἔκτακτα ἔξοδα αὐξάνει ἐκ τῆς προσθήκης μεγάλων ἀριθμῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν, εἰς ἀντικατάστασιν τῶν ἐκποιουμένων. Ἀλλὰ κύριοι εἰς τὴν ἐκποίησιν βαίνομεν κατὰ τὸ ἀνακοινωθὲν ἐκεῖνο τῶν παλαιῶν θωρηκτῶν «Κιλκὶς» καὶ «Λῆμνος» τὰ ὁποῖα ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἄμαχα. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία κ. βουλευταὶ ὅτι τὰ πλοῖα ταῦτα ὑπῆρξαν ἄμαχα ἐν τῇ κυρίᾳ τῆς λέξεως σημασίᾳ δηλαδὴ δὲν ὑπῆρξαν ποτὲ πλοῖα γραμμῆς, πλοῖα, μάχης πλοῖα, παρατάξεως, ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν καθειλκύσθησαν ἐκ τῶν Ἀμερικανικῶν ναυπηγείων ὡς ἀποτυχόντα ὁλοκληρωτικῶς ὡς πρὸς τὴν προϋπολογισθεῖσα ταχύτητα. Καὶ ὑπῆρξε σφάλμα κεφαλαιῶδες ἡ ἀγορὰ τῶν σκαφῶν ἐκείνων κατὰ τὸ 1914, προελθοῦσα ὅμως ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπιτακτικῆς, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς κατὰ πολὺ ἀνωτέρας ἐχθρικὰς δυνάμεις, λόγῳ τῆς ἀστόχου πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἴσως τότε ἠκολούθησεν τῆς μὴ ἀγορᾶς τοῦ μεγάλου καὶ ἰσχυροῦ ἐκείνου σκάφους τοῦ Ρίου–Ἰανερίου. Ἐξωδεύθησαν λοιπὸν ὁπωσδήποτε τὰ τρία ἐκεῖνα ἑκατομμύρια λιρῶν περίπου, ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ κρίνωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ὑπέστημεν τὴν δαπάνην τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων λιρῶν διὰ νὰ ἀγορασθοῦν τὰ θωρηκτὰ «Λῆμνος» καὶ «Κιλκὶς» διὰ νὰ ἀντιπαραταχθοῦν ἐὰν θὰ εἴχωμεν πόλεμον μὲ τὴν Τουρκίαν, ἐπικειμένης τότε τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῶν νήσων. Ὁπωσδήποτε τὰ θωρηκτὰ αὐτὰ καλῶς ἢ κακῶς ἠγοράσθησαν, καὶ ἤδη οὐδὲν ἔχομεν ἄλλο πλοῖον πλὴν αὐτῶν. Κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ ἐμμείνει εἰς τὴν ἰδέαν τὴν διὰ ἐλαφρῶν σκαφῶν ἐξοπλισμοῦ, τὰ πλοῖα ταῦτα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ὡς πλωτὰ πυροβολεῖα εἰς ἕνα τῶν κυριωτάτων ἡμῶν κόλπων τοῦ Θερμαϊκοῦ ἢ τοῦ Σαρωνικοῦ ἢ τῆς βάσεως τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν συγκεντρώσεων. Καὶ τοῦτο, διότι δέον νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἐν τῇ περιπτώσει τοῦ προγράμματος τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν, πρέπει οἱ δύο αὐτοὶ κύκλοι νὰ ἔχουν ὀχύρωσιν ἐπάκτιον. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι τὰ θωρηκτὰ ταῦτα δέον νὰ διατηρηθοῦν μὲ τὰ ἐλάχιστα δυνατὰ ἔξοδα συντηρήσεως, διὰ νὰ χρησιμοποιηθοῦν ὡς πλωτὰ πυροβολεῖα εἴτε τοῦ Θερμαϊκοῦ εἴτε τοῦ Σαρωνικοῦ κόλπου. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη γνώμη κ. βουλευταί, ἣν ὀφείλω νὰ δηλώσω κατηγορηματικῶς, ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν συμμερίζομαι, ὅτι δηλαδὴ τὰ θωρηκτὰ «Κιλκὶς» καὶ «Λῆμνος» δύνανται νὰ ἀντεπεξέλθουν ἐναντίον τοῦ βαρέως σκάφους τοῦ πιθανοῦ ἡμῶν ἀντιπάλου. Ἀλλὰ τὶ εἶναι πιθανὸν νὰ ἀντιταχθῇ ὅτι, τὶ κάθεσθε καὶ μᾶς λέτε ἀπὸ ἐκεῖ ἐπάνω μιὰ ὥρα τώρα καὶ μᾶς ἀπασχολεῖτε μὲ πολεμικὰς δαπάνας κλπ.;

§24Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λέτε τόσον καλὰ τὰ πράγματα καὶ εἶνε τόσον σπουδαῖον τὸ θέμα, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς κατηγορήσῃ κανείς.

§25Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ μᾶς ἀπασχολεῖτε μὲ πολλὰς δαπάνας καὶ μὲ πολεμικὰ πλοῖα καὶ δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τέλος πάντων ἡ ὑφήλιος ἔκαμε ἕνα ὀργανισμόν, ὅστις εἶναι προορισμένος νὰ προλαμβάνῃ τὰς διενέξεις τῶν Κρατῶν, καὶ δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν μεγάλην εἰρηνιστικὴν κίνησιν τῶν λαῶν, καὶ δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ πόλεμος ἔπαυσε πλέον διὰ παντός; Κύριοι βουλευταὶ δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ πολυσυνθέτου τούτου προβλήματος· ὀφείλω δὲ νὰ δηλώσω ἀπεριφράστως, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν ἐξαγγέλω πολεμητήριον σάλπισμα, ὀφείλω νὰ δηλώσω ἐπιπροσθέτως ὅτι εἶμαι εἰρηνιστὴς ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἴσως, καὶ ἐπιθυμῶ, ἵνα ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν στηριχθῇ ἐπὶ βάσεων ἀσαλεύτων, καὶ δυνηθῇ νὰ ἐξελειχθῇ εἰς μίαν πανεθνῆ ἀμφικτυονίαν ἐνώπιον τῆς ὁποίας τὰ ἔθνη πάντα, τὰ Κράτη πάντα νὰ προσκομίζουν τὰς διαφοράς των πρὸς ἐπίλυσιν καὶ οὕτω πὼς νὰ ἐξοβελισθῇ πᾶσα αἰτία διαμάχης, πᾶσα αἰτία πολέμου μεταξὺ τῶν λαῶν, ἵνα οὕτω οἱ διάφοροι λαοὶ εὐημερήσουν καὶ ἰδίᾳ ἡ πατρὶς ἡμῶν ἥτις ἔχει ἔτι χαινούσας πληγὰς καὶ ἔχει μεγίστην ἀνάγκην εἰρηνικῆς διαβιώσεως, ἵνα ἀναπτύξῃ τὰς πλουτοπαραγωγικὰς αὐτῆς δυνάμεις. Ἀλλὰ ἐὰν κ. αὐτὴ ἡ εἰρηνιστικὴ κίνησις τῶν λαῶν ὠθεῖ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι ἔχει χαράξει, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ κάμω μίαν ἄλλην ἐρώτησιν. Πρὸς τὶ νὰ ἐνοχλῶμεν κ. βουλευταὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κατ’ ἔτος καὶ νὰ τοῦ λέγωμεν δῶσέ μας 2 χιλιάδας ἑκατ. τὰ ὁποῖα μᾶς χρειάζονται διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν; Πρὸς δὲ τούτοις, κατ’ ἐμὴν γνώμην ὀρθότατα, ἱδρύθη καὶ τρίτον ὑπουργεῖον κατὰ ⅔ πολεμικὸν τὸ τῆς Ἀεροπορίας; Πρὸς τὶ λοιπὸν θά ἐξοδεύωμεν 2 χιλ. ἑκατ. καὶ δὲν ξέρουμε ποῖος θά εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἀεροπορίας, διά νά λέγωμεν ὅτι ἀκολουθοῦμεν εἰρηνικὴν πολιτικὴν καὶ διά νά λέγωμεν ὅτι στηριζόμεθα ἐπὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ ἐπὶ τῆς εἰρηνιστικῆς κινήσεως τῶν λαῶν; Νομίζομεν ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ὤφειλε ἡ Κυβέρνησις νὰ περιστείλῃ τὰς δαπάνας εἰς τὸ ἐλάχιστον, ἴσως νὰ συγχωνεύσῃ τὰ 3 ὑπουργεῖα εἰς ἓν καὶ νὰ διατηρήσῃ ἕνα ἐλάχιστον πυρῆνα στελεχῶν καὶ στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς δυνάμεως οὕτως ὥστε ὅταν ποτὲ ἀποδειχθῇ ὅτι ἀπέτυχον αἱ εἰρηνιστικαὶ κινήσεις καὶ ὅτι ἡ Κ.Τ.Ε. καθίσταται ἀνίσχυρος ἵνα ἐπιβάλῃ τάς γνώμας της καὶ ὁ κόσμος ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἀρχέγονον αὐτοῦ κατάστασιν, εἰς τὸν περὶ ἐπικρατήσεως ἀγῶνα, ὁ ὀλίγος αὐτὸς πυρὴν νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν ἐξέλιξιν καὶ ἀναδιοργάνωσιν τῶν στρατιωτικῶν τῶν ναυτικῶν καὶ ἀεροπορικῶν ἡμῶν δυνάμεων. Τότε φρονῶ ὅτι θά ἦτο συνεπὴς ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὰς ἀπόψεις της, ἐὰν καὶ ἐφόσον τὸ εἰρηνιστικὸν πρόγραμμα, ὠθεῖ ταύτην εἰς τὸ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου εἴπομεν. Κύριοι βουλευταὶ ἀπομένει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ πρῶτον ἄρθρον, ἂς εἴπωμεν οὕτω, τοῦ ἀνακοινωθέντος τοῦ πολιτικοῦ γραφείου. Ἔλεγεν δηλαδὴ ἐκεῖνο, ὅτι ἐγκαταλείπῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν Σαλαμῖνα διὰ λόγους οἰκονομίας. Καὶ ἐν ἀρχῇ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡμεῖς ἐφ’ ὅσων ἔχομεν δεδομένα εἴμεθα κεκηρυγμένοι ὑπὲρ τοῦ βαρέως σκάφους, χωρὶς νὰ λέγωμεν ὅτι, πάρετε καὶ τὴν Σαλαμῖνα ἢ τὸ τάδε πολεμικὸν σκάφος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ τοῦτο ἐλέχθη κατὰ τὰς πληροφορίας ἡμῶν καὶ κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα δὲν συνάδει ὑπὲρ τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν, διότι καθ’ ἡμᾶς στόλος ἐλαφρὸς ἵνα ᾖ ἀξιόμαχος διὰ τὴν Ἑλλάδα ἄνευ στηρίγματος βαρέως σκάφους, ὤφειλε κατ’ ἐλάχιστον ὅριον νὰ ἀποτελεσθῇ ἐξ ἐννέα, ὡς εἴπομεν ἀντιτορπιλικῶν τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσωσι τὸν ἀντιτορπιλικὸν ὄγκον· δηλαδὴ τὴν μᾶζαν ἐκείνην ἥτις θὰ ᾖ ἐλλιμενισμένη εἰς τὴν βάσιν της ἕτοιμος εἰς πᾶσαν στιγμὴν πρὸς ἐπίθεσιν. Νομίζω ὅμως ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ἀκόμη ἓξ ἀντιτορπιλικῶν διὰ νὰ τηρῶσι τὴν ἐπαφὴν καὶ νὰ ἐκτελῶσι τὰς περιπολίας παρὰ τὰς βάσεις τὰς ἐχθρικάς. Συνεπῶς ἔχομεν ἀνάγκην 15 νεοτεύκτων ἀντιτορπιλικῶν. Ἐπίσης, νομίζω, ὅτι τὰ 5 ὑποβρύχια δὲν εἶναι ἐπαρκῆ· καὶ ὅτι δέον νὰ ἀποκτήσωμεν ἐν ὅλῳ 8 ὑποβρύχια. Ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν περὶ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου ἐγὼ νομίζω ὅτι λίαν ἐπισφαλῆς εἶναι ἡ ἐπικράτησίς των ἐν τῷ Αἰγαίῳ. Ἐν τῇ περιπτώσει λοιπὸν καθ’ ἣν ἀκολουθήσωμεν τὸ πρόγραμμα τοῦτο θὰ ὀφείλωμεν ἀπαραιτήτως νὰ ὀχυρώσωμεν, ὅπως εἶπον προηγουμένως, τοὺς δύο κυριωτέρους κόλπους καὶ τὴν τυχὸν χρησιμοποιηθησομένην ὡς βάσιν τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν συγκεντρώσεων, καὶ ἐπειδὴ δέχομαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀνακαλέσῃ τὴν τυχὸν ληφθεῖσαν ἀπόφασίν της περὶ ἐκποιήσεως τοῦ Κιλκὶς καὶ τῆς Λήμνου, δέχομαι ὅτι ὁ εἷς τῶν κόλπων τούτων ἐπαρκῶς θὰ ἀμυνθῇ διὰ τῶν παλαιῶν αὐτῶν πλοίων. Συνεπῶς ἔχομεν ἀνάγκην ἐπακτίου ὀχυρώσεως δύο λιμένων, τοῦ Θερμαϊκοῦ, καὶ ἄλλου τινὸς τὸν ὁποῖον θὰ χρησιμοποιήσωμεν ὡς βάσιν συγκεντρώσεως, ἡ ἐπάκτιος ὀχύρωσις τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκὴς ἐὰν μὴ περιλαμβάνῃ ἕκαστος δύο πύργους θωρηκτούς, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ περιλαμβάνωνται δύο πυροβόλα μεγάλης ὁλκῆς ἤτοι ἐν ὅλῳ 4 πύργους. Ἡ τιμὴ κύριοι τῶν πύργων τούτων ὑπολογίζεται εἰς 230 χιλιάδες λιρῶν. Συνεπῶς διὰ τὴν κατασκευὴν 4 ἐπακτίων πύργων χρειαζόμεθα 920 χιλιάδας λίρας Ἀγγλίας.

§26Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μόνον τῶν πύργων ἄνευ τῶν ἐγκαταστάσεων;

§27Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μετὰ τῶν ἐγκαταστάσεων. Ἐπίσης ἔχομεν ἀνάγκην κατὰ τὴν γνώμην μου 9 ἔτι ἀντιτορπιλικῶν, διότι δέχομαι ὅτι καὶ τὰ 4 παλαιὰ ἀντιτορπιλικά, τὰ τύπου Λέοντος τὰ ἐπισκευασθέντα ἐκτελοῦσι τὸν προορισμόν αὐτῶν εἰσέτι ἐπί τινα ἔτη, δηλαδὴ ἔχομεν 4 καὶ δύο τὰ παραγγελθέντα 6, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ 15, καὶ δύο ὑποβρύχια. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὴν τιμὴν τῶν ἀντιτορπιλικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τιμῆς εἰς τὴν ὁποίαν παρηγγέλθησαν τὰ τελευταῖα σκάφη θὰ ἔχωμεν 265 χιλιάδες λίρας καθ’ ἕκαστον ἤτοι διὰ τὰ 9,2.385.000 λίρας διὰ δὲ τὰ δύο ἐπὶ πλέον ὑποβρύχια τὰ ὁποῖα χρειαζόμεθα θὰ ἔχομεν 240 χιλιάδας λίρας ἤτοι τὸ ὅλον λίρας 3.545.000 διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν ἐλαφρὸν στόλον καὶ ἐπάκτιον ὀχύρωσιν, μὲ τὸν φόβον πάντοτε νὰ μὴ ἔχωμεν τὴν κυριαρχίαν ἐξησφαλισμένην. Ἀλλὰ κύριοι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ τοῦ δι’ ἐλαφροῦ στόλου ἐξοπλισμοῦ, ὑπάρχουν αἱ πληροφορίαι ὅτι τὸ ναυπηγεῖον Βοῦλκαν μεθ’ οὗ εἶχε συμβληθεῖ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρὸς ναυπήγησιν τοῦ βαρέος σκάφους, ζητεῖ ὑπέρογκα ποσὰ ἐν τῇ περιπτώσει τῆς ἐγκαταλείψεως, ζητεῖ δηλαδὴ 565 χιλιάδες λίρας διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὴν τετάρτην δόσιν τοῦ νέου σκάφους, τοῦ 1913, τοῦ ὁποίου τὸν ἐκτόπισμα εἶχεν ἀναβιβασθῆ ἀπὸ 13 χιλιάδων τόννων εἰς 19.400 τόννους καὶ ζητεῖ καὶ τόκον 6% ἤτοι λίρας 542 χιλιάδας ἤτοι τὸ ὅλον 1.107.000 λίρας ἐπὶ πλέον τὰ ὁποῖα θὰ πληρώσωμεν ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν παραλάβωμεν τὸ πλοῖον ἤτοι τὸ ὅλον λίρας Ἀγγλίας 4,652.000. Δὲν γνωρίζω εἰς τὶ θὰ καταδικασθῇ νὰ πληρώσῃ ἡ Ἑλλὰς καὶ μὲ ποίαν τιμὴν λίρας. Ἔναντι τούτου κύριοι βουλευταὶ ὑπάρχει ἡ πληροφορία ὅτι ἡ Σαλαμὶς μετασκευασθεῖσα κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τὰς ὁποίας ἡ γνώμη τοῦ Ἄγγλου ἀρχιναυπηγοῦ Deyncourt εἶναι ὅτι τὸ πλοῖον τοῦτο, τηρουμένων τῶν ἀναλογιῶν τοῦ ἐκτοπίσματος, καθίσταται ἓν τῶν ἰσχυροτέρων πλοίων τοῦ κόσμου. Τὸ πλοῖον τοῦτο μετὰ τὴν μετασκευὴν αὐτοῦ παραδίδοται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὰς πληροφορίας μας ἀντὶ λιρῶν 3.250.000. Ἔχομεν λοιπὸν καταφανῆ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο προγραμμάτων 1.400.000.

§28Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Δὲν θέλει καὶ μερικὰ ἀντιτορπιλλικὰ μαζί;

§29Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχομεν 6, ἔχομεν ἀσφαλεῖ τὴν κυριαρχίαν. Τὸ ζήτημα τῶν ἐφοδίων, τὸ ζήτημα τοῦ πυροβολικοῦ τῆς Σαλαμῖνος θὰ κοστίσῃ 230.000 λίρες περίπου, τὸ δὲ ζήτημα ὅλων τῶν ἐφοδίων τῶν ἀντιτορπιλικῶν δηλ. τῶν ἀντιτορπιλικῶν τῶν νέων ἐννοῶ, θ’ ἀνέλθῃ εἰς 233.000 λίρες δηλαδὴ τὸ πυροβολικὸν καὶ τὰ ἐφόδια τῶν ἀντιτορπιλικῶν ἰσοφαρίζονται. Δέον νὰ ληφθῇ, κύριοι βουλευταί, ὑπ’ ὄψιν σοβαρῶς ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς τότε, ὅτι τὰ ἐπιτελεῖα καὶ τὰ πληρώματα τοῦ ἐλαφροῦ στόλου χρήζουν συνεχοῦς ἐκγυμνάσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ ζήτημα σοβαρὸν οἰκονομικὸν διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους.

§30Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελεν υἱοθετηθῇ τὸ πρόγραμμα τοῦ βαρέος σκάφους, θὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ 1.400.000 λιρῶν ἐπὶ ἔλαττον;

§31Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα, μὲ τὴν προσθήκην ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ζητεῖ τὸ κατάστημα σήμερον, τὸ πρόγραμμα τοῦ ἐλαφροῦ στόλου θὰ ἐκόστιζεν ἐπὶ πλέον 1.400.000 λίρες. Ἐννοεῖται πάντοτε κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους ἐγὼ θέτω.

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἐπιτρέπητε μίαν διακοπήν;

§33Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ.

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Διὰ νὰ μείνωμεν σύμφωνοι ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν. Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ὅτι ἡ Σαλαμὶς θὰ κοστίσῃ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ Βούλκαν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τροποποιήσεων τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ἡ Ἑλληνικὴ ἀποστολή, ἀπὸ 3.250.000, ὅπως εἴπατε, μέχρι 3.500.000 τοὐλάχιστον· δηλαδὴ ὁ Βούλκαν εἶπεν: δὲν μπορῶ νὰ σᾶς εἴπω ἀκριβῶς ὅτι εἶναι τόσα, ὥστε ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας αὐτὴν τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ ἀνωτάτου καὶ κατωτάτου, τὴν ὁποίαν ὑπολογίζω περὶ τὰς 300.000.

§35Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. 250.000.

§36Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Δὲν σημαίνει, διότι μπορεῖ νὰ εἶναι καὶ 250.000. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω ἀκόμη, ὅτι εἶναι ἀνάγκη καὶ μιᾶς δεξαμενῆς.

§37Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ τὴν λάβω ὑπ’ ὄψει.

§38Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἡ ὁποία δεξαμενὴ θὰ εἶναι περὶ τὰς 300.000 λίρες. Ὥστε ὡς κατώτατον ὅριον θὰ παραμένῃ τὸ ποσὸν 3.250.000, 250.000 πυροβολικόν, καὶ δεξαμενὴ 300.000=3.800.000 λίρες· καὶ ὡς ἀνώτατον ὅριον θὰ εἶναι 3.500.000+300.000+300.000= 4.100.000.

§39Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπιτρέπετε διὰ νὰ διαφωτισθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ Βουλὴ πλήρως ἐπὶ τοῦ πράγματος αὐτοῦ; Εἴπατε ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην μιᾶς πρώτης δεξαμενῆς, τὴν ὁποίαν ὑπελογίσατε εἰς 300.000 λίρες καινουργῆ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πάρωμεν μίαν μεταχειρισμένην δεξαμενήν, ἡ ὁποία θὰ ἐξυπηρετήσῃ ἡμᾶς ἀπολύτως, διότι ἡμεῖς ἔχομεν ἓν πλοῖον, καὶ δὲν πρόκειται νὰ πέσῃ ἡ δεξαμενὴ αὐτὴ μὲ τὸ πλοῖον αὐτό, καὶ τὴν δεξαμενὴν αὐτὴν μποροῦμε νὰ τὴν ἀγοράσωμεν εἰς τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας.

§40Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ὑπάρχουν εἰς τὸ ἐμπόριον δεξαμεναὶ παλαιαί, αἱ ὁποῖαι νὰ πωλοῦνται;

§41Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὑπάρχουν.

§42Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἐὰν εἶναι ἔτσι καὶ θέλωμεν νὰ κάνωμεν αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν, μολονότι σωστότερον εἶναι νὰ πάρωμεν μίαν δεξαμενὴν ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ ἴσην ἀσφάλειαν, θὰ πέσωμεν ἀπὸ 3.650.000 λίρες εἰς 3.250.000 λίρες, αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά.

§43Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Εἰς τὰ 1890 ἦλθαν τρία θωρηκτά, «Σπέτσαι», «Ὕδρα» καὶ «Ψαρρᾶ» καὶ μόλις πρὸ ὀλίγου ἀπέκτησαν δεξαμενήν, δεξαμενιζόμενα πάντοτε εἰς τὴν Εὐρώπην. Καὶ αὐτὸ δὲν τὰ ἠμπόδισε νὰ κάμουν τὴν δουλειά των.

§44Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ὑποναύαρχος ἐλησμόνησεν, ὅτι τὰ πλοῖα ἐκεῖνα ἦσαν τρία καὶ ἑπομένως ὑπῆρχεν ἡ ἐλπὶς νὰ μὴ ἀχρηστευθοῦν καὶ τὰ τρία μαζί. Ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς σοβαρῶς σκεπτόμενον Κράτος, νὰ ἔχῃ ἕνα καράβι καὶ νὰ μὴ ἔχῃ δεξαμενὴν καὶ ἂν πάθῃ τίποτα νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν ἐχθρὸν νὰ σταματήσῃ τὸν πόλεμον διὰ νὰ σιάξωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ καράβι μας.

§45Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ πάθῃ τίποτε δὲν ἔχει σημασίαν ἐὰν εἶναι ἕνα ἢ τρία καράβια· διότι τὰ ἄλλα ποὺ θὰ μείνουν δὲν θὰ ἠμποροῦν νὰ ἀντιταχθοῦν.

§46Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ Τουρκία ἔχει γιὰ τὸ Γιαβοὺς δεξαμενήν. Ὑποστηρίζετε ὅτι πρέπει νὰ δοθοῦν 4.100.000 νὰ πάρωμεν τὸ καράβι καὶ ἐὰν τοῦ τύχῃ ἀνάγκη νὰ ἐπισκευασθῇ, νὰ λέγωμεν εἰς τὸν ἐχθρὸν νὰ σταματήσῃ τὸν πόλεμον.

§47Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐν πολέμῳ ἢ ἐν εἰρήνῃ;

§48Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐν πολέμῳ. Ἐν εἰρήνῃ τὸ στέλλω ἔξω.

§49Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ δαπάνη τῆς δεξαμενῆς δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπηρεάσῃ, διότι ἔχει μεγάλην χρησιμότητα καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ πάρωμεν δεξαμενὴν καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς προμηθείας τοῦ πλοίου.

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Σακκαλῆ, βγάζω τὰς 150 χιλιάδες λίρες τῆς δεξαμενῆς.

§51Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁπωσδήποτε διὰ τὴν δεξαμενήν, ἡ ὁποία βεβαίως θὰ στοιχίσῃ καὶ αὐτὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπετε ὑμεῖς, ἢ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω ἐγώ, ἐὰν εἶναι μεταχειρισμένη, θὰ ἠδύνατο νὰ συνεισφέρῃ καὶ ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ Πειραιῶς, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ τὴν χρησιμοποιῇ διὰ τὰς ἀνάγκας της. Ὁπωσδήποτε παραμένει τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ πληρωθῇ ἐν τῇ περιπτώσει τῆς προσκτήσεως ἐλαφρῶν σκαφῶν, πάντοτε ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ εἰς τὸ ὁποῖον δίδεται ἡ Σαλαμίς.

§52Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων νὰ μὴ παραλείψετε τὸ ζήτημα τῆς συντηρήσεως.

§53Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκεῖ ἔρχομαι ἀμέσως κύριε συνάδελφε, καὶ σᾶς εὐχαριστῶ ὅτι μοῦ ὑπενθυμίσατε. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Ἑλλὰς θὰ θελήσῃ νὰ ἀποκτήσῃ ἓν βαρὺ σκάφος, ἀδιάφορον ἂν ὀνομάζεται «Σαλαμίς» ἢ ὁπωσδήποτε ἄλλως, θὰ ἐκποιήσῃ ἀμέσως καὶ τὰ θωρηκτὰ «Κιλκὶς» καὶ «Λῆμνος» καὶ δὲν θὰ ἔχῃ ἀνάγκην τῶν 9 ἀντιτορπιλλικῶν, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ζητῶ, διὰ νὰ ἀποτελέσωμεν τὸν ἀριθμὸν 15. Συνεπῶς ἡ συντήρησις «Κιλκὶς» καὶ «Λήμνου» καὶ τῶν 9 ἐκείνων ἀντιτορπιλλικῶν νομίζω ὅτι ὑπερδιπλασίως θὰ καλύψῃ τὴν συντήρησιν τῆς Σαλαμῖνος.

§54Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὅταν πάρωμεν τὴν Σαλαμῖνα, τὰ παλαιὰ ἀντιτορπιλλικὰ δὲν χρειάζονται διὰ τὰς μεταφοράς;

§55Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ παλαιὰ ἀντιτορπιλλικὰ πάντοτε πρέπει νὰ τὰ ἔχωμεν ἐν οἱαδήποτε περιπτώσει· ἐγὼ εἶμαι ἐνάντιος τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἀντιτορπιλλικῶν. Δέον, κύριοι, νὰ ληφθῇ ἔτι ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἐκγύμνασις τῶν Ἐπιτελείων καὶ τῶν πληρωμάτων θὰ εἶναι δαπανηροτέρα διὰ τὸν ἐλαφρὸν στόλον ἢ διὰ τὸν βαρύν. Ἐπίσης δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διὰ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Σαλαμῖνος ἢ τοῦ βαρέος σκάφους θὰ μᾶς χρειάζεται εἷς κυβερνήτης, ἐνῷ διὰ τὴν κυβέρνησιν τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν θὰ εἴχομεν νὰ ἐκλέξωμεν καὶ νὰ εὕρωμεν 9 κυβερνήτας καὶ δύο διὰ τὰ ὑποβρύχια. Ἐπίσης δέον νά ληφθῇ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν, διά τὴν οἰκονομικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος ὅτι τά βαρέα σκάφη ζῶσιν 20 ἔτη, ἐνῶ τά ἀντιτορπιλλικά 12 ἔτη καὶ τά ὑποβρύχια μόνον 8.

§56Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Οἱ Ἄγγλοι δέχονται διά τά βαρέα....

§57Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ θά δεχθῶ διά τὴν Ἑλλάδα ὅτι θά ζήσουν 40 χρόνια, διότι ἔχωμεν τοιοῦτον προσωπικὸν καὶ ὀφείλω νά τὸ ἐξάρω ὥστε νά συντηροῦν τά πλοῖα ὅπως συντηροῦσαν ὡς σήμερον σκάφη ἐπὶ 25 ἔτη ὅπως εἶναι τά τύπου «Θύελλα» καὶ «Νίκη». Κύριοι βουλευταί, περαίνων τὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀσθενῆ μου ἀγόρευσιν, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν εὐχὴν ὅπως ἡ Κυβέρνησις μελετῶσα σοβαρῶς, σοβαρώτατα, τὸ ζωτικὸν τοῦτο διὰ τὴν χώραν ζήτημα ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τῶν τεχνικῶν αὐτῆς Ἐπιτελείων προβῇ εἰς ἀπόφασιν σύμφωνον καὶ πρὸς τὰ ἐκ τοῦ μεγάλου πολέμου διδάγματα καὶ πρὸς τὴν ψυχολογίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ναυτικοῦ· ἐν πάσῃ ὅμως ἐναντίᾳ περιπτώσει, ἐὰν δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ἐμμείνῃ εἰς τὸ πρόγραμμα τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν, ὀφείλω κατερχόμενος τοῦ βήματος τούτου, νὰ ἐκφράσω τὴν εὐχήν, ὅπως οἱ φόβοι καὶ οἱ δισταγμοὶ τοὺς ὁποίους εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν ἀποβῶσιν ἀστήρικτοι καὶ ἀβάσιμοι ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Πατρίδος. (χειροκροτήματα).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ρεδιάδης.

§59Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ποὺ μοῦ ὑπέμνησε τὸν τίτλον τοῦ ὑποναυάρχου, διότι ἐκόντεψα νὰ τὸν ξεχάσω. Φοβοῦμαι ὅμως ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ μείνει ἔκτοτε ἀδέσποτος.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠθέλησα νὰ δώσω ἄλλην σημασίαν, παρὰ ὅτι εἶσθε εἰδικὸς σεῖς· δι’ αὐτὸ τὸ εἶπον.

§61Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Τὸ ζήτημα συνοψίζεται εἰς ὡρισμένα θέματα. Τὸ πρῶτον θέμα εἶναι βέβαια, ἐὰν ὑπάρχῃ πιθανότης πολέμου, τοῦτο δ’ εἶναι βασικόν. Δεύτερον εἶναι, ἐὰν γενομένου πολέμου θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν αὐτόν. Καὶ τρίτον, τὶ ἐκάναμεν ἕως τώρα διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν περίπτωσιν ταύτην. Διὰ νὰ γίνῃ πόλεμος χρειάζεται βέβαια νὰ ἔχῃ κανεὶς τὴν πρόθεσιν νὰ τὸν κάνῃ. Ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν εἰς τὰς φιλειρηνικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡρισμένως ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόθεσις νά διαταράξωμεν τὴν εἰρήνην. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ αὐτό, πρέπει καὶ οἱ ἄλλοι νὰ ἔχουν τὴν αὐτὴν πρόθεσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τοῦτο δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν καμμίαν πεποίθησιν, διότι δὲν ἠξεύρομεν τὶ δύνανται νά ἐπιδιώκουν οἱ ἄλλοι. Ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ διαβάζομεν ὅμως, δὲν πρέπει νὰ εἶναι μέσα μας ριζωμένον τὸ αἴσθημα τῆς ἀσφαλείας· π.χ. εἰς ἓν τελευταῖον ἄρθρον τὸ ὁποῖον δημοσιεύει ἡ Τουρκικὴ Ναυτικὴ Ἐπιθεώρησις, ἐκδιδομένη ἀπὸ τὸ Τουρκικὸν Ναυτικὸν Ἐπιτελεῖον, εἷς Τοῦρκος ἀξιωματικός, πλωτάρχης, ὑπομιμνήσκει τὶ ἔχασεν ἡ Τουρκία ἐκ τῆς ἀπωλείας τῆς Χίου καὶ τῆς Μυτιλήνης καὶ διὰ μακρῶν ἀναπτύσει τὸ θέμα τοῦτο. Δὲν ἠμπορεῖ βεβαίως νὰ ὑποθέσῃ κανεὶς ὅτι αὐτὸ ἢ ἄλλαι τυχὸν πληροφορίαι ἐντατικαὶ, ἀποτελεῖ μίαν ἀπόδειξιν τῶν διαθέσεων τῆς Τουρκίας· ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀποκλείσῃ τὰς τοιαύτας διαθέσεις. Εἶναι ἑπομένως ἀνάγκη νά ἐξετασθῇ, ἐάν καὶ κατά πόσον τοιαῦται διαθέσεις ὑπάρχουν, εἴτε ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας εἴτε ἐκ μέρους ἄλλης τινὸς ὁμόρου ἐπικρατείας, ἐάν εἶναι δυνατὸν νά ἀποσοβηθῇ ὁ πόλεμος διά τῆς ἐπεμβάσεως τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, καθὼς ἐπίσης καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, ἐξεδήλωσαν τὴν πεποίθησίν των ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ διεξαγωγὴ νέου πολέμου, ἐφ’ ὅσον ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ὑπάρχει καὶ εἶναι εἰς θέσιν νά τὸν ἀποσοβήσῃ.

§62Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διά τὸ προσεχὲς μέλλον καὶ προκειμένου περὶ μικρῶν Κρατῶν.

§63Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἡ ἱκανότης τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ὅπως ἀποσοβήσῃ ἕνα πόλεμον ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ κατά πόσον ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θέλει νά κάνῃ τὸν πόλεμον ὑπόκειται εἰς τὴν πίεσιν ναυτικῶν δυνάμεων. Διότι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν ἀπέκτησεν ἀκόμη τὸ ἀνάστημα, τὸ μπόϊ τὸ ὁποῖον χρειάζεται, διὰ νά ἐπιβληθῇ καὶ εἰς Κράτη τά ὁποῖα δὲν ἔχουν ἀνάγκην τῆς θαλάσσης, εἰς Κράτη τά ὁποῖα δὲν ἠμπορεῖ νά ἀπειλήσῃ μὲ τὸν εὐκόλως διατειθέμενον εὐρωπαϊκὸν στόλον. Ἐάν ὑπάρχουν τοιαῦται περιστάσεις, δεικνύει ἕνα παράδειγμα, χωρὶς νά θέλω νά τὸ ἐντοπίσω, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι ἀρκετά ἐνδεικτικόν, τὸ παράδειγμα τῆς Χίου καὶ τῆς Μυτιλήνης, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται τόσον πλησίον πρὸς τάς ἀκτάς τάς Τουρκικάς, ὥστε ἀναμφισβητήτως εἶναι ἀδύνατον διά τῶν ναυτικῶν μόνον δυνάμεων νά ἐμποδίσῃ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν τὴν Τουρκίαν νά τάς καταλάβῃ. Θὰ χρειασθῇ νὰ κάμῃ νέα Δαρδανέλλια ἐκεῖ καὶ θά χρειασθῇ νὰ ἀποστείλῃ στρατεύματα, δὲν ἠξεύρω δὲ ἄν ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἶναι τόσον συμπαγὴς καὶ ἑνιαία εἰς τὴν ψυχικὴν διάθεσιν ὥστε νὰ κινητοποιῇ στρατιωτικὰς δυνάμεις πρὸς διεξαγωγὴν ἐκστρατειῶν. Διὰ τοῦτο θά ἔπρεπέ τις νὰ φαντασθῇ, ὅτι κατ’ ἄλλον τρόπον θά ἠδύνατο μᾶλλον νὰ ἐμποδισθῇ ἡ Τουρκία ἀπὸ πολεμικὰς ἐνεργείας, δηλαδὴ διπλωματικάς, ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ προσωπικότης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀποτελεῖ μίαν ἐγγύησιν, μίαν ἀσπίδα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης διὰ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου. Καὶ δυστυχῶς μοῦ φαίνεται, ὅτι εἶναι καὶ ἡ μόνη ἡ ὁποία ἀπομένει. Εἶπεν ἐν τούτοις προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ πόλεμος ἐντὸς τοὐλάχιστον μιᾶς δεκαετίας καὶ ὅτι ἐὰν συμβῇ τοιοῦτόν τι πρὸ ἑνὸς ἔτους θὰ δυνάμεθα ἡμεῖς, διασκοποῦντες τὸν ὁρίζοντα, νὰ παρουσιάσωμεν ὅ,τι μᾶς χρειάζεται διά τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς. Ἀλλὰ διά τὸ ναυτικὸν ἓν ἔτος δὲν ἀρκεῖ. Χρειάζεται περισσότερος χρόνος διὰ νά παρασκευασθῇ τὸ ναυτικόν. E. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εἶπον ὅτι διά 10 χρόνια εἴμεθα ἀσφαλισμένοι. Βέβαια ὁ στρατὸς τῆς ξηρᾶς παρασκευάζεται ταχύτερον.

§64Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ναί, ἀλλά καθὼς γνωρίζετε, δὲν εἶναι τὸ ναυτικὸν τὸ ὁποῖον κάμνει τὸν πόλεμον. Τὸ ναυτικὸν εἶναι ἓν βοηθητικὸν ὅπλον, χρησιμοποιεῖται διά νά ἐξασφαλίζῃ τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης. Ἀλλ’ ὁ πόλεμος τελειώνει διά τῆς ξιφολόγχης. Εἶναι ὁ στρατὸς ὁ ὁποῖος διεξάγει τὸν πόλεμον. Ὥστε τὶ θά ἠμπορέσῃ νά ἐπιτελέσῃ ὁ στρατός, ὅταν το ναυτικὸν δὲν εἶναι εἰς θέσιν νά κυριαρχήσῃ τῆς θαλάσσης; Τίποτε. Διότι μόνον ὅταν τὸ ναυτικὸν κυριαρχῇ τῆς θαλάσσης, εἶναι δυνατὸν νά συγκεντρωθοῦν τά στρατεύματα εἰς οἱονδήποτε σημεῖον τῆς Ἐπικρατείας θά καλέσῃ ἡ ἀνάγκη. Ἀλλά διά νά συγκεντρωθοῦν ἐκεῖ χρειάζεται ἀπαραιτήτως νά ὑπάρχῃ κυριαρχία τῆς θαλάσσης, καθὼς καὶ διά τὸν ἐπισιτισμόν, ἀνεφοδιασμόν κλπ. τῆς Χώρας. Ὑπάρχουν περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ κυριαρχία τῆς θαλάσσης δὲν εἶναι τόσον ἀπαραίτητος. Καὶ αὐτὴ ἐν τούτοις ἡ Γερμανία ἡ ὁποία ἦτο ἀρκετὰ αὐτάρκης καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠδυνήθη νὰ κρατήσῃ ἐπὶ μίαν τετραετίαν σχεδὸν εἶχε προΐδει τὴν ἀνάγκην αὐτήν. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι ἄλλα Κράτη τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε νά ζήσουν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου χωρὶς νὰ ἔχουν τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης· μεταξὺ δὲ αὐτῶν τῶν Κρατῶν ὑποδειγματικὸν Κράτος εἶναι ἡ Ἑλλάς. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποκτήσῃ Κράτος τι τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης ἔχει ἀνάγκην τῶν στόλων, καὶ ἐπειδὴ οἱ στόλοι εἶναι εἶδος πολυτελείας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δαπανᾷ κανεὶς διὰ τὸν στόλον, εἰ μὴ μόνον πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν καλῶς ἐννοουμένων ἀναγκῶν, ἀγόμεθα εἰς τὸ νὰ ἐξετάσωμεν ποῖον εἶναι τὸ καλλίτερον καὶ ἀσφαλέστερον μέσον ἵνα ἐξασφαλισθῇ ἡ κυριαρχία τῆς θαλάσσης ἐν καιρῷ πολέμου. Δὲν θέλω νὰ ἀναπτύξω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς τεχνικοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἄγουν εὐθέως εἰς τὴν προτίμησιν τῶν βαρέων σκαφῶν. Νομίζω ἄλλως τε, ὅτι δὲν εἶναι ἐκ μέρους μου πολὺ ἱπποτικὸν νὰ μεταβάλω τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς εἰς αἴθουσαν τεχνικῶν συζητήσεων, ἐφ’ ὅσον, ἔστω καὶ ἂν μόνον ὑπετίθετο ὅτι οἱ κύριοι βουλευταὶ δὲν εἶναι παρασκευασμένοι τεχνικῶς διὰ τοιαύτας συζητήσεις.

§65Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι νά ἐξετασθῇ καὶ ἡ τοιαύτη ἄποψις τοῦ ζητήματος, διότι βεβαίως θά δοθῇ καὶ ἀπάντησις ἡ ὁποία θά διαφωτίσῃ τοὺς κυρίους βουλευτάς διά νά διαμορφωθῇ μία γνώμη. Δι’ αὐτὸ κατ’ ἀνάγκην θά διεξαχθοῦν καὶ μερικά τεχνικά ζητήματα.

§66Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Διά νά ἴδῃ κανεὶς ποῖος εἶναι ὁ μεγαλείτερος, στόλος πρέπει νά τὸν ἐξετάσῃ στρατηγικῶς πρῶτον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τακτικῆς ἔπειτα. Στρατηγικῶς ἐννοοῦμεν ποῖος εἶναι ὁ καλίτερος στόλος διά τὴν συγκέντρωσιν καὶ καταστροφὴν τοῦ ἐχθροῦ εἰς καλλίτερον τόπον καὶ χρόνον, εἶναι δὲ ἐπιστήμη ἡ στρατηγικὴ, καὶ μάλιστα θετική, διότι ἀσχολεῖται εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ τόπου καὶ τοῦ χρόνου. Διὰ τά Κράτη τά ὁποῖα ἔχουν ἀπόλυτον ἀνάγκην τῆς κυριαρχίας τῆς θαλάσσης ὅπως ἡ Ἑλλάς, πρέπει νά ἐξευρεθῇ ὁ χρόνος ὁ καλλίτερος, ὥστε νά εἶναι ἕτοιμος ὁ στόλος κατά τὴν κήρυξιν τοῦ πολέμου διά νά εἰσέλθῃ εἰς τὸν ἀγῶνα τὸ ταχύτερον, καὶ ὁ καλλίτερος τόπος ὅπου δηλαδὴ συναντηθῇ ὁ ἐχθρὸς. Μάλιστα οἱ Ἰάπωνες ἀνέλαβον κατὰ τὸν Ρωσσοϊαπωνικὸν πόλεμον τὴν ἐκλογὴν τοῦ τόπου καὶ ἔχουν καὶ πρὸ τῆς κηρύξεως τοῦ πολέμου. Πρέπει δὲ νά ἔχωμεν τὸν στόλον ἕτοιμον ὅταν ὁ πόλεμος κηρυχθῇ, διότι ἂν θελήσωμεν νά περιμένωμεν τὴν ἐμφάνισιν τοῦ ἐχθροῦ καὶ νά τὸν πολεμήσωμεν ὅταν ἐμφανισθῇ καὶ ὅταν τὸν εὕρωμεν ἐν τῷ μεταξὺ ἔχει ἐκεῖνος σχέδιον ὁλόκληρον ἐπιχειρήσεων, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκτέλεσις θά θέσῃ ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἡμετέρων συγκεντρώσεων τοῦ στόλου τῶν μεταφορῶν τὴν ἀσφάλειαν τῶν ἀκτῶν τοῦ ἐμπορικοῦ στόλου κλπ.

§67Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ κακὸν εἶναι, ὅτι ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐξαναγκάσωμεν τὸν Τουρκικὸν στόλον νὰ ναυμαχήσῃ μὲ τὸν ἰδικόν μας. Τὸ κακὸν εἶναι, ὅτι οἱ Τοῦρκοι θὰ ἐξέλθουν εἰς μάχην, ὅταν τοὺς συμφέρει.

§68Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ βέβαια. Κύριε Πρόεδρε, ἐπικαλοῦμαι τὴν ἰδικήν σας πεῖραν. Ἐσεῖς εἶσθε Κυβερνήτης τῆς χώρας, ὅταν διεξήχθη ὁ Βαλκανικὸς πόλεμος καὶ ὁ στόλος ὁ Ἑλληνικὸς ἀνέμενε πάλιν τὸν Τουρκικόν...

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ναί. Δὲν λέγω τὸ ἐναντίον, ἀλλ’ ἡ μάχη ἔγινε. Ὅταν θὰ ὁμιλήσω, θά ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὅταν ἐμβήκαμεν εἰς τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους, ἡ γνώμη των ἦτο, ὅτι ὁ Τουρκικὸς στόλος ἀπὸ ἀπόψεως πλοίων ἦτο ἰσχυρότερος τοῦ ἰδικοῦ μας. Ἐγὼ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξα ἦτο, μπορεῖτε νὰ μᾶς ἀφήσητε μὲ τὸν στόλον τὸν ἰδικόν μας καὶ μᾶς εἶπε: κάνουμε ὅ,τι μποροῦμε. Τότε δὲ ὁ Κουντουριώτης, ὁ ὁποῖος ὡς ἠξεύρετε εἶναι σιωπηλὸς, εἶπεν. Κύριε Πρόεδρε, ἀκούσατε ἐμένα, ἐμεῖς, ὅταν κάμωμεν πόλεμον, θὰ ὑπάγωμεν εἰς τά Δαρδανέλλια μπροστά καὶ θά τοὺς σφίξουμε».

§70Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ ἄλλωστε ἦτο τὸ σωστό.

§71Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς τὸ ὑπενθυμίζω, δηλαδή, διότι ἡ γνώμη ἦτο, ὅτι ὁ Τουρκικὸς στόλος ἦτο ἰσχυρότερος, καὶ ἦτο πράγματι τὸ ὑλικόν του ἰσχυρότερον. Ἐπεκαλέσθην ὅμως τὴν μαρτυρίαν σας διότι ἡ μάχη ἔγινε ὅταν ἐβγῆκεν ὁ Τουρκικὸς στόλος. Ἐστηρίζετο ὅμως εἰς τὸ ὅτι ἦτο ἰσχυρότερος, ἐνόμιζεν ὅτι θὰ νικήσῃ καὶ δι’ αὐτὸ ἐβγῆκε. Εἶχε περισσότερον σίδηρον παρὰ τὸν ἰδικόν μας.

§72Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ὑπέμνησα τὸν καιρὸν ἐκεῖνον, διότι κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον ὁ ναύαρχος Κουντουριώτης ἀντελήφθη μόνος του, ὅτι διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐχρειάζετο ἡ Πατρίς του, ἔπρεπε τὰ ὑπάγῃ νὰ ἀναμένῃ κάπου, ἵνα ἐμποδίσῃ τὸν Τουρκικὸν στόλον νὰ ἔβγῃ ἔξω ἀπὸ τὰ Δαρδανέλλια.

§73Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τώρα διὰ νὰ γίνῃ αὐτὸ χρειάζονται δύο πράγματα. Πρῶτον, νὰ ἔχωμεν τὸν Κουντουριώτην, ἐλπίζομεν πῶς θὰ βρεθῇ, δεύτερον, νά δώσῃ ὁ Θεὸς νά μὴ γίνῃ ἕνας πόλεμος, διότι σήμερον ὑπάρχουν τὰ ὑποβρύχια καὶ τὰ ἀεροπλάνα, τὰ ὁποῖα θά ἐπιφέρουν μεγάλας ζημίας. Τότε δὲν ὑπῆρχον τά ὑποβρύχια.

§74Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὁ στόλος δὲν ἐπῆγε τότε νά περιμένῃ.

§75Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ Κουντουριώτης τότε εἶχε τέσσαρα ἕως πέντε ἀντιτορπιλλικά μπροστά. Μά αὐτά δὲν ἠμποροῦν νὰ γίνουν τώρα.

§76Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Διατί ὄχι; Αὐτὸ ἔγινεν εἰς τὸν Ρωσσοϊαπωνικὸν πόλεμον καὶ τὸν μεγάλον πόλεμον. Λοιπὸν πρῶτον ζήτημα εἶναι τὸ εἶδος τῶν σκαφῶν τὰ ὁποῖα χρειαζόμεθα. Ὁ στόλος ἔπρεπε νὰ εἶναι τοιοῦτος, ὥστε εἰς πᾶσαν στιγμὴν καὶ ἅμα τῇ ἀρχῇ τοῦ πολέμου, νὰ ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ· καὶ εἶναι παραδεδεγμένον ὅτι τοιοῦτοι στόλοι εἶναι οἱ στόλοι τῶν βαρέων σκαφῶν. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα Κράτους ἔχοντος ἀνάγκην τῆς κυριαρχίας τῆς θαλάσσης, τὸ ὁποῖον νὰ ἐνεπιστεύθη εἰς ἄλλα σκάφη, εἰς ἄλλο εἶδος σκαφῶν τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης, ἀπὸ τά βαρέα σκάφη. Καὶ αὐτὴ ἡ παρέκκλισις, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησεν νά κάμῃ ὁ ναύαρχος Ὤμπ, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν τόσον λεπτομερῶς ὁ συνάδελφός μου κύριος Στράτος, καὶ αὐτὴ ἡ παρέκκλισις, εἶναι παρέκκλισις ἡ ὁποία δὲν ἐκράτησε, παρά ὀλίγον καιρόν. Καὶ δὲν ἐπεχειρήθη ἡ ἐφαρμογὴ τοιούτου προγράμματος παρὰ μόνον ἀπὸ τὸν Λανασάν καὶ τὸν Πελετάν ἐν Γαλλίᾳ. Ἀλλὰ καὶ οὗτοι μόλις ἐπιχείρησαν νὰ θέσουν τάς ἀρχάς ταύτας εἰς ἐφαρμογήν, ἠμποδίσθησαν ἀπὸ τὸ σύνολον τοῦ ναυτικοῦ κόσμου τῆς Γαλλίας. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα ἄλλου κράτους τὸ ὁποῖον νὰ ἐνεπιστεύθη τὴν ἀσφάλειάν του εἰς ἄλλα ἢ τά βαρέα σκάφη, μάλιστα ὅταν ἡ ἀσφάλειά του αὐτὴ ἀπαιτεῖ κυριαρχίαν πλήρη. Καὶ δύναται νά τὴν ὀνομάσῃ κανεὶς θετικὴν κυριαρχίαν διότι διά τῆς κυριαρχίας αὐτῆς ἔχει κανεὶς ὅλα τα πλεονεκτήματα τά ὁποῖα χρειάζονται ἀπὸ τὴν θάλασσαν, ἐλευθερίαν συγκοινωνιῶν κλπ. εἰς ἀντιδιαστολὴν τῆς ἀρνητικῆς κυριαρχίας ἥτις εἶναι ἐκείνη καθ’ ἥν, χωρὶς νὰ ἐπιτύχωμεν ἡμεῖς τὴν κυριαρχίαν, ἐμποδίζομεν τὸν ἐχθρὸν νὰ τὴν ἔχῃ. Ταύτην δι’ ἐπεζήτησαν οἱ Γερμανοὶ δι’ ὑποβρυχίων. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης, ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ κάμῃ τάς μεταφοράς κλπ. Τὰ ὑποβρύχια εἶναι ὅπλα εἰδικά κατά τῶν μεταφορῶν, ἀλλά δὲν ἐξασφαλίζουν τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης. Καὶ ὅστις θέλει νά ἔχῃ πλοῖα τά ὁποῖα εἶναι ἱκανά νά ἐξασφαλίζουν μόνον τὴν ἀρνητικὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης, ἀπατᾶται ἂν νομίζῃ ὅτι τὴν θετικὴν κυριαρχίαν δύναται νὰ τὴν ἀποκτήσῃ διά τῶν πλοίων τούτων. Τώρα κύριοι, διά διαφόρους λόγους ἔχει παρέλθει πλέον ὁ καιρὸς νά σκεφθῶμεν διά βαρέα σκάφη. Οὐκέτι καιρός. Ὅτι ἡ λύσις διὰ τὴν Ἑλλάδα ἦτο ἡ λύσις διὰ τῶν βαρέων σκαφῶν ἔχω τὴν πεποίθησιν ἑδραιωμένην. Ἀλλ’ ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον διὰ τοιαύτην λύσιν καιρός, εἶναι καὶ τοῦτο προφανές. Ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἐξήρχετο ἀπὸ τὴν ἀνήκουστον ἐκείνην περιπέτειαν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας συντετριμένη, εἶχεν ἕνα μεγάλο πλεονέκτημα ὅτι προκειμένου νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῶν πολεμικῶν της δυνάμεων δὲν θὰ ἐχρειάζετο νὰ δαπανήσῃ διὰ τὸν ναυτικὸν τίποτε, διότι ἀντίπαλοι στόλοι δὲν ὑπῆρχον. Ὑπῆρχε μόνον ἓν φόβητρον μετὰ τὸ 1922, τὸ «Γκαῖμπεν» τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀφήσει εἰς τὴν Τουρκία ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης. Καὶ κάθε νοικοκυρεμένο μυαλὸ ὤφειλε, προβλέπον διὰ τὸ μέλλον, νά συλλέγῃ χρήματα καὶ νά πλουτίζῃ τὸ ταμεῖον τοῦ στόλου, ὥστε καθ’ ἣν στιγμὴν ἀπεφασίζετο ἡ ἐπισκευὴ τοῦ «Γκαῖμπεν» νά ἔχωμεν χρήματα ὥστε ἐγκαίρως λάβωμεν καὶ ἡμεῖς μέτρα διὰ τὴν πρέπουσαν ριζικὴν λύσιν. Δὲν εἶναι σωστὸ νά λέγωμεν, ἐνῷ ἡ πραγματικότης εἶναι ὅτι δὲν ἔχομεν στόλον, ὅτι τὸ βαρὺ σκάφος δὲν μᾶς κάμνει. Ἡ πραγματικότης εἶναι ὅτι εἴμεθα ἄοπλοι ἔναντι τοῦ «Γκαῖμπεν» καὶ ἡ πραγματικότης εἶναι ὅτι, διὰ νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν κατάστασιν αὐτὴν, τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις νά θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν παρέχει τὴν μόνην ἐλπίδα, ἐὰν ἐννοεῖται τοῦτο ἐφαρμοσθῇ εὐστόχως καὶ ἁρμοδίως διὰ τὰς περιστάσεις. Διότι τὸ πρόγραμμα αὐτὸ, ἀδοκίμαστον ἀκόμη προϋποθέτει μίαν δοκιμὴν τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν ἡμεῖς. Καίτοι μὲν τὴν δοκιμὴν αὐτὴν τὴν ἔχουν προτείνει ἤδη ἀμέσως μετὰ τὸν πόλεμον ὁ ναύαρχος Περσυ–Σκόττ, ὁ συνταγματάρχης Ρέπιγκτον καὶ ἄλλοι καὶ αὐτὸς ὁ λόρδος Φίσσερ, ὁ πατὴρ τοῦ Ντρέντωτ, ὅστις εἰς τὸ τέλος τοῦ βίου τοῦ ἔκλινεν ὑπὲρ τῆς ἀεροπορίας καὶ ἔγραφεν εἰς τοὺς «Τάϊμς» ὅτι τὰ ἀεροπλάνα θὰ ἀποτελέσουν τὸν στόλον τοῦ μέλλοντος.

§77Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ πόσος χρόνος ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος;

§78Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν χρόνον τὸν ὁποῖον θέλετε νὰ βάλλετε· πάντως ὅμως ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅ,τι χρειάζεται διὰ ἕνα βαρὺ σκάφος.

§79Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διὰ τὴν παραλαβὴν τῆς «Σαλαμῖνος»;

§80Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἀπὸ τώρα 2½ χρόνια.

§81Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἐλαφροῦ στόλου;

§82Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως τοῦ προγράμματος· ἀλλὰ πρόγραμμα στηριζόμενον εἰς ἐλαφρὰ σκάφη εἶναι κατὰ βάσιν ἐσφαλμένον.

§83Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι μόνον τὸ βαρὺ σκάφος εἶναι κατάλληλον, ἀλλ’ ἤδη οὐκέτι καιρός, καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νά ἐξακολουθήσῃ τὸ πρόγραμμα τῶν ἐλαφρῶν.

§84Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶπον «ἐλαφρῶν».

§85Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴπατε τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως.

§86Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλεῖ μὲν περὶ ἐλαφρῶν σκαφῶν, ἀλλά δὲν εἶναι γνωστόν, ἂν ὁμιλῇ περὶ μόνον ἐλαφρῶν καὶ μάλιστα τόσων σκαφῶν ὅσα φαίνονται ὅτι ἀπαιτοῦνται. Κατ’ ἐμὲ σήμερον ὁ στόλος ὅλος πρέπει νά ἀναμορφωθῇ μὲ βάσιν τὴν ἀεροπορίαν, διά νά ἀντεπεξέλθῃ εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, ὁ δὲ ἐλαφρὸς στόλος πρέπει νά εἶναι μόνον βοηθητικός.

§87Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θεωρεῖτε ὅτι εἶναι ἀναγκαῖος καὶ τότε ὁ βαρὺς στόλος ναί; ἢ ὄχι; Διότι λέγετε ὅτι οὐκέτι καιρός.

§88Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Οὐκέτι καιρός. Ἄν εἴχωμεν καιρὸν, ἔπρεπε νά πάρωμεν ἕνα βαρὺ καράβι ἀκολουθοῦντες τὴν πεπατημένην. Ἡ πρόοδος εἰς τὴν ἀεροπορίαν ἐξ ἄλλου ἔχει σημειωθῇ πολὺ μεγάλη, καὶ δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ κυριαρχία ἐξασφαλίζεται οὐ μόνον μὲ βαρύτατα σκάφη ἀλλὰ πιθανότατα καὶ μὲ ἀεροπλάνα ἐπιτηρούμενα μὲ ἐλαφρὸν στόλον.

§89Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως καὶ προχωρεῖτε καὶ καταλήγετε εἰς τοῦτο: ἐν τῷ μεταξὺ νὰ κάμωμεν ἐλαφρὸν στόλον, ἀλλὰ πάντως νὰ πάρωμεν τὴν βαρεῖαν μονάδα.

§90Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, ἔγραψα ἄλλοτε ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει πλέον καιρὸς διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν βαρέα σκάφη νὰ μεταχειρισθῶμεν τὸν στόλον μας ὡς βοηθητικὸν διὰ τὸν ἰσχυρὸν ἀεροπορικὸν στόλον. Ἀλλὰ ὁ ἀεροπορικὸς στόλος πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν. Κατὰ τὴν γνώμην μου τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῆς ἀεροπορίας πρέπει νὰ ἀποτελέσουν ἕνα ὑπουργεῖον, τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὑπὸ ἕνα ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος νὰ ἑνώσῃ καὶ νὰ συγκεντρώσῃ ὅλα αὐτά. Θέλω ἐπίσης νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὴν ἰδέαν αὐτὴν ἄγομαι ἀπὸ τὴν μεγάλην ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν τρέφω ἴσως ἀκόμη καὶ ἐξ ἀνάγκης βέβαια, πρὸς τὸν ἀεροπορικὸν στόλον. Γράφων δὲ πρὸ ἐτῶν ἓν ἄρθρον μου εἰς τὴν Γαλλικὴν Ἐπιθεώρησιν «La vie Maritime» κατέληξα εἰς τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ τύχη εἰς τὰ βαρέα σκάφη παίζει μεγαλείτερον ρόλον παρ’ ὅσον παίζει εἰς τὸν ἐλαφρόν. Εἰς τὴν ναυμαχίαν τῆς Γιουτλάνδης ὑπῆρξαν περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας λόγῳ βλαβῶν τὰς ὁποίας εἶχεν ὑποστῆ ὁ Ἀγγλικὸς στόλος εὑρέθη ὁ Ἀγγλικὸς ἰσόπαλος πρὸς τὸν Γερμανικὸν καίτοι εἶχε μεγάλην ὑπεροχὴν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦτο σημαίνει πόσον σπουδαῖον ρόλον παίζει ἡ τύχη. Εἶπον λοιπόν, ὅτι τὸ προσῆκον δι’ ἡμᾶς σκάφος εἶναι τὸ βαρύ, εἶναι δηλαδὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπόψεως ἀσφαλείας. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει πλέον καιρὸς διὰ νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν ἀρίστην αὐτὴν λύσιν, ἡ μόνη λύσις ἡ ὁποία μᾶς ἀπομένει εἶναι ὁ ἀεροπορικὸς στόλος ἐπικουρούμενος ἀπὸ ἐλαφρά, διότι δὲν ὑπάρχει καιρός.

§91Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Διατὶ δὲν ὑπάρχει καιρός.

§92Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Διότι θέλομεν 3 χρόνια τοὐλάχιστον.

§93Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐπιτρέπετε, κ. βουλευτά; θέλω νὰ προφυλάξω τὴν συζήτησιν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκφυλισθῇ εἰς διαλογικὴν καὶ παρακαλῶ νὰ καταλήξωμεν εἰς ἕνα συμπέρασμα. Λέγετε ὅτι θέλομεν 2½ –3 ἔτη ἂν θέλωμεν τὴν «Σαλαμίνα», 3 ἔτη ἐὰν θέλωμεν ἕνα ἄλλο σκάφος, καὶ ὅτι ταύτης τῆς λύσεως μὴ οὔσης πλέον ἐγκαίρου προτείνετε τὴν μεγίστην ἐνίσχυσιν τῆς ἀεροπορίας.

§94Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Δὲν προτείνω αὐτὸ, κ. ὑπουργέ, προτείνω ὅπως ὁλόκληρος ὁ στόλος γείνῃ ἀεροπορικός, προτείνω ὅπως τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Κράτους, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν καιρὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς βαρέα σκάφη, νὰ τὴν ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὸν ἀεροπορικὸν στόλον. Διότι λέγω καὶ πάλιν, ὅτι ὁ ἀεροπορικὸς στόλος εἶναι ὁ μόνος στόλος ὁ ὁποῖος δύναται ἐκτὸς τῶν βαρέων σκαφῶν νὰ διεκδικήσῃ θετικῶς τὴν κυριαρχίαν τῶν θαλασσῶν ἡμῶν. Τὶ θὰ εἴπῃ αὐτό; Θὰ εἴπῃ, νὰ εὕρῃ ἀμέσως τὸν ἐχθρὸν μόλις βγῇ ἀπ’ ἐκεῖ ὅπου εἶναι, νὰ ἔχῃ δυνατὴν τὴν δύναμιν νὰ τὸν ἀνιχνεύσῃ ἀσφαλῶς, νὰ τοῦ ἐπιτεθῇ τάχιστα καὶ νὰ τὸν κτυπήσῃ ἀποτελεσματικῶς, προτοῦ δυνηθῇ οὗτος νὰ μᾶς ἐπιφέρῃ ζημίας.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ βαρέα σκάφη;

§96Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὥστε τὸ ἀξίωμά σας ὅτι τὰ βαρέα σκάφη θὰ ἐπιτύχουν τὴν πλήρη ἀσφάλειαν δὲν στέκει κατὰ τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐπιτεθῇ. Αὐταὶ εἶναι γνῶμαι ἐκφρασθεῖσαι ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς Ἄγγλους. Ὁ ἀεροπορικὸς στόλος εἶναι ἐπαρκὴς διὰ νὰ δώσῃ τὴν ἀσφάλειαν εἰς τὸν τόπον καὶ εἰς τὴν πρᾶξιν ἐφαρμοζόμενος εἶναι ἐπαρκής.

§98Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὥστε σεῖς λέγετε, ὅτι ἂν κάμωμεν ἀεροπορικὸν στόλον ἐξασφαλιζόμεθα καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη καὶ χρόνον ἂν ἔχωμεν, νὰ στραφῶμεν πρὸς τὸ μέγα σκάφος.

§99Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὄχι. Λέγω ὅτι θεωρητικῶς.....

§100Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὄχι θεωρητικῶς. Ὑποθέσατε ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διαπιστοῖ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι τόσον καλὰ ἐξησφαλισμένα τὰ πράγματα, ὥστε βεβαίως εἰς 5 ἔτη δὲν θὰ γίνῃ τίποτε, νὰ μὴ εἴπω 10, ὅπως εἶπεν ἄλλως τε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ λοιπὸν ἔχομεν 5 ἔτη ἐμπρός μας καὶ εἶναι καιρὸς ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν εἶσθε ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου ἢ ἁρμόδιος νὰ συμβουλεύσητε, τὶ θὰ συμβουλεύατε τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία θὰ σᾶς ἐζήτη τὴν γνώμην σας; νὰ κάμωμεν ἕνα βαρὺ σκάφος; ἢ ὄχι;

§101Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Θὰ ἐσυμβούλευα νὰ κάμωμεν ἕνα βαρύ.

§102Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι σαφές.

§103Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Προσωρινῶς, κηρύττεσθε ἐξ ἀνάγκης ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἀεροπορίας ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸν ἐλαφρὸν στόλον τῆς θαλάσσης, προσωρινῶς, διότι δὲν ὑπάρχει χρόνος πρὸς παρασκευὴν ἑνὸς πλοίου μεγάλης χωρητικότητος τὸ ὁποῖον θὰ ἐπροτιμᾶτο ὡς ἀσφαλέστερον, διότι λέγετε ὅτι διὰ νὰ εἶναι ἑτοίμη ἡ «Σαλαμὶς» μετὰ τὰς ἐπισκευὰς αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι, θὰ χρειασθοῦν 2½ τοὐλάχιστον ἔτη.

§104Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Τρία χόρνια.

§105Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔστω. Διὰ νὰ παρασκευασθῶμεν κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύετε ὡς προσωρινόν, διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἀεροπορίας καὶ διὰ τῆς παρασκευῆς τοῦ ἐλαφροῦ στόλου τῆς θαλάσσης, πόσος καιρὸς κατὰ τὴν γνώμην σας χρειάζεται;

§106Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἀεροπορίας ἠμπορεῖ νὰ σᾶς πληροφορήσῃ πόσον καιρὸν χρειάζονται τώρα διὰ νὰ κατασκευασθοῦν τὰ ἀεροπλάνα. Πάντως χρειάζεται μία ἔντονος προσπάθεια δι’ αὐτὰ καὶ ἰδίως τὸ προσωπικόν.

§107Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν τίθεται ζήτημα χρόνου, ἀλλ’ εἶναι ἁπλῶς ζήτημα τεχνικόν. Νὰ ἐπιτρέψητε δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ φρονῇ ὅτι ἔκλινε ὑπὲρ αὐτῆς τῆς λύσεως, διότι εἶναι δυνατὸν ἐντὸς μηνὸς νὰ κατασκευασθοῦν ἀεροπλάνα, ἀλλὰ χρειάζεται χρόνος διὰ τὴν κατασκευὴν ὅλων τῶν τεχνικῶν ἐγκαταστάσεων. Δὲν εἶναι λοιπὸν λύσις προσωρινή. Καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν λύσιν πορευόμεθα, μὲ τὴν συνείδησιν ὅτι βαδίζομεν πρὸς μίαν λύσιν μόνιμον καὶ παγίαν.

§108Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ πρόγραμμα τῆς ἀεροπορίας ὅτι σὲ 5 χρόνια θὰ ἔχωμεν πλήρη ἀεροπορίαν...

§109Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι, ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως.

§110Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Τὸ θωρηκτὸν ἀπαιτεῖ πάντως μεγαλείτερον χρόνον νὰ κατασκευασθῇ, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται προσέτι καὶ χρόνος ἐξοπλισμοῦ καὶ παρασκευῆς. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἀντίληψις, ὅτι μὲ βαρείας μονάδας θὰ χρειασθῇ ὁ ἴδιος χρόνος.

§111Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λέτε, ὅτι θέλετε τρία χρόνια διὰ τὴν βαρεῖαν μονάδα γιὰ νὰ ἐργασθοῦμε πλήρως. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι διὰ τὴν ἀεροπλοΐαν χρειάζονται τρία χρόνια, ἀλλὰ δὲν μποροῦμε νὰ δώσωμεν ὅλην τὴν ἔντασιν τῶν προσπαθειῶν μας.

§112Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἐντάσεως τὴν ὁποίαν θὰ δώσετε εἰς τὴν ἀεροπορίαν καὶ ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ὑλικοῦ καὶ τῶν προπαρασκευῶν τὰς ὁποίας θὰ κάμετε.

§113Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, ἐὰν δὲν κάμωμεν ἀεροπορικὰς παρασκευὰς δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς ἀληθῆ ὀργάνωσιν τῆς ἀεροπορίας καὶ νὰ ἀποφεύγωμεν τὰ δυστυχήματα καὶ τὰ ἄλλα.

§114Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἡ κατάστασις, κύριοι, εἰς τὴν ὁποίαν ἐφθάσαμεν σήμερον εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς μεγάλης ἀμελείας ἡ ὁποία ἐχαρακτήρισε τὰς Κυβερνήσεις ἀπὸ τὸ 1923 μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς παραγγελίας τοῦ «Γκαῖμπεν». Τὸ πρᾶγμα τότε ἀπέληξεν εἰς σοβαρωτάτην ἀμέλειαν διότι ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ τὰ ἀντίστοιχα μέτρα καὶ νὰ ἀποκλίνῃ εἴτε πρὸς τὴν μιὰ μεριὰ εἴτε πρὸς τὴν ἄλλην. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐν τούτοις ταύτην οὐδεμία ἀποφασιστικὴ ἐνέργεια ἔγινεν διὰ τὸν στόλον, οὐδὲν πρόγραμμα συνετάχθη καὶ μόνον πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις περὶ ἑνὸς προγράμματος, τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ δύναται νὰ ἀπασχολήσῃ περισσότερον καὶ λεπτομερέστερον τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐν τῷ μεταξὺ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐδαπανήθησαν διὰ ναυτικὰς πολεμικὰς παρασκευάς, ἐκ τῶν ἑκάστοτε ἐκτάκτων προϋπολογισμῶν μέχρι τοῦ 1926, κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν ἐμπειρογνωμόνων εἰς τὴν ὁποίαν συμμετέσχε καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, 2.540.000 λίρες· ἀπὸ τοῦ 1926 δὲ μέχρι πέρυσιν ἄλλες 700.000 χιλ. λίρες.

§115ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τὸ ναυτικὸν μόνον;

§116Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Μάλιστα μόνον διὰ προμηθείας τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ λαὸς ὁλόκληρος ὅτι ἀπὸ τοῦ 1923 ἐδαπανήθησαν χρήματα περισσότερα ἀπὸ ὅ,τι θὰ ἐκόστιζεν ἡ ἐπισκευὴ τῆς Σαλαμῖνος, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν σήμερον σκάφος καὶ νὰ εὑρισκώμεθα μὲ στόλον ἐντελῶς ἄμαχον. Σήμερον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπομένει δὲν εἶναι παρὰ νὰ ἐνισχυθῇ ὁ ἀεροπορικὸς στόλος. Δὲν λέγω ὅτι ἡ παραγγελία ἑνὸς βαρέους σκάφους εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀμεληθῇ. Ἀλλὰ δὲν παραδέχομαι ἐπίσης, ὅτι ἐσπευσμένως καὶ χωρὶς νά γνωρίζωμεν ἀκριβῶς τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ τὸ παραγγείλωμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν παραγγελίαν ἑνὸς βαρέους σκάφους. Βεβαίως τὸ βαρὺ σκάφος εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς δώσῃ τὴν ἀσφαλῆ λύσιν, διότι μὲ τὴν ἀεροπορίαν πειραματιζόμεθα. Ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ θελήσῃ νὰ ἐνισχύσῃ τὸν ἀεροπορικὸν στόλον, ὁ ὁποῖος ἀπέβη ἡ τελευταία ἐλπὶς διὰ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου καὶ ὡς εἶπεν ὁ Αἰσχύλος «ἔστι δ’ ὅπη νυν ἔστι, τελεῖται δ’ εἰς τὸ πεπρωμένον». (χειροκροτήματα).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§118Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, ἐπιθυμῶ ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου νὰ εὐχαριστήσω θερμῶς τὸν πρῶτον ἀγορεύσαντα, τὸν βουλευτὴν κ. Στρᾶτον, διότι εἶχε τὴν καλὴν ἔμπνευσιν νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα τῆς ναυτικῆς παρασκευῆς τῆς Χώρας, ζήτημα τόσον οὐσιῶδες διὰ τὸν τόπον καὶ ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον εἶναι φυσικὸν νὰ δημιουργηθοῦν ἀνησυχίαι εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνευθύνων δημοσιευμάτων, ἂς εἴπωμεν, τοῦ τύπου. Ἀλλὰ ἐὰν τοῦ ἐκφράζω θερμὰς τὰς εὐχαριστίας μου, ἔχω καθῆκον νὰ τοῦ στείλω καὶ τὰ θερμὰ συγχαρητήριά μου διὰ τὴν ἀγόρευσίν του. Εἶναι, νομίζω, βουλευτής, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀνέρχεται διὰ πρώτην φορὰν καὶ ἐν τούτοις ὁ παρθενικὸς αὐτοῦ λόγος ἦτο ἕνας ἐκ τῶν πλέον οὐσιαστικῶν, οἱ ὁποῖοι ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀπὸ μακροῦ χρόνου· τὸ περίεργον δὲ εἶναι, ὅτι ὄχι μόνον συγχαίρω αὐτὸν διὰ τὸν ὡραῖον λόγον του, ἀλλὰ καὶ συμφωνῶ μετ’ αὐτοῦ εἰς τὰ ¾ τοὐλάχιστον τῆς ἐπιχειρηματολογίας του, διὰ νὰ μὴ εἴπω εἰς τὰ 9)10. Ἡ διαφωνία μας εἶναι πολὺ μικρὰ ἀλλὰ αὐτὴ ἡ πολὺ μικρὰ διαφωνία ἀρκεῖ διὰ νὰ μὲ φέρῃ εἰς συμπεράσματα ἀντίθετα πρὸς τὰ ἰδικά του. Κύριοι βουλευταί, βάσις τῆς πολιτικῆς ὄχι ἁπλῶς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς Χώρας, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀγαπητὸς φίλος κ. Ζαβιτζιᾶνος νὰ ἐλπίζω καὶ τῆς εἰδικῆς του πολιτικῆς, μολονότι εἰς τὸ προχθεσινόν του ἄρθρον εἶχε γράψει κάτι ποὺ μποροῦσε νὰ παρεξηγηθῇ, βάσις, λέγω, τῆς πολιτικῆς ὄχι ἁπλῶς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἀλλὰ ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας εἶναι ἡ προσήλωσις πρὸς τὴν εἰρήνην. Ἡ Ἑλλὰς ἀποδέχεται τὰς συμβάσεις αἱ ὁποῖαι ἐπηκολούθησαν τὸν πόλεμον, καὶ ἐκείνας ποὺ τῆς ἦσαν εὐμενεῖς καὶ ἐκείνας ποὺ τῆς ὑπῆρξαν δυσμενεῖς, μὲ πλήρη καλὴν πίστιν, διότι πιστεύει μὲ τὰς καταστροφὰς τοῦ μεγάλου πολέμου ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἡ ἀνθρωπότης νὰ συνεχίσῃ τὴν πορείαν της πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμὸν ἂν δὲν δύναται ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν νὰ προλαμβάνῃ τὰς ἐκκρήξεις καταστροφῶν, ὁποῖαι ὑπῆρξαν αἱ τοῦ μεγάλου πολέμου. Εἴμεθα λοιπὸν προσηλωμένοι ὅλοι εἰς τὴν ἰδέαν τῆς εἰρήνης μὲ ὅλον τὸν κόσμον, καί ἰδιαιτέρως μὲ τὴν Τουρκίαν. Διότι ἐὰν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βάλτου, ἀκριβῶς διότι ὑπῆρξεν στρατιωτικὸς καὶ αὐτός, εἶχε τὴν λεπτότητα νὰ μὴ μνημονεύσῃ κἂν τὸν ἐνδεχόμενον ἀντίπαλόν μας, ἐγὼ ἔχω τὸ θάρρος, καὶ δὲν τὸν κατηγορῶ διότι τὸ ἀπέκρυψε, ἔχω τὸ θάρρος, λέγω νὰ τοῦ μνημονεύσω τὸν ὑποτιθέμενον ἀντίπαλον διὰ νὰ κρίνω τὰ πράγματα ἀκριβέστερα. Διότι κατ’ αὐτὸν μόνον τὸν τρόπον πιστεύω ὅτι θὰ ἐμπνευσθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅλην ἡ πεποίθησις ὅτι κανένα δὲν διατρέχομεν κίνδυνον ἀκολουθοῦντες τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις ὅσον ἀφορᾷ τὸ ναυτικόν της πρόγραμμα. Ὅλοι εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ διατηρήσωμεν τὴν εἰρήνην, ὅλα τὰ πολιτικὰ κόμματα ἀποδοκιμάζουν τὴν ἰδέαν πολέμου ἐπιθετικοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ σκεφθῇ νὰ κάμῃ πόλεμον ἐπιθετικὸν διὰ νὰ ἐπιβουλευθῇ ξένα ἐδάφη ξένα συμφέροντα. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο, κύριοι, ἔχει μίαν κεφαλαιώδη σημασίαν διὰ τὴν κρίσιν τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Ἐφ’ ὅσον ἐμπνεόμεθα ἀπὸ τὴν μεγάλην ἰδέαν μὲ τὴν ὁποίαν ἔζησε τὸ ἔθνος ἐπὶ 4½ αἰῶνας ἦτο φυσικόν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν θαλασσίαν ἐπικράτησιν ἐν τῷ Αἰγαίῳ, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσωμεν πολιτικὴν πολεμικῆς ἐνεργείας ἐναντίον τῆς Τουρκίας. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀπεδέχθημεν τὰ ὅρια τὰ ὁποῖα μᾶς ἐχάραξαν καὶ μᾶς ἀσφαλίζουν αἱ συνθῆκαι καὶ εἴμεθα ὅλοι ἀποφασισμένοι ἐντὸς τῶν ὁρίων αὐτῶν νὰ ἐργασθῶμεν διὰ νὰ δημιουργήσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν εὐημερίαν, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἡ ἰδέα, ὅτι μᾶς χρειάζεται ἡ θαλασσία ἐπικράτησις εἰς τὸ Αἰγαῖον εἶναι ἡ ἰδέα ἡ ὁποία δὲν ἔχει πλέον βάσεις.

§119Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει κίνδυνος παρεξηγήσεως τῆς ἀγορεύσεώς μου, ὅτι δῆθεν αὕτη στηρίζεται ἐπὶ τῆς πολεμικῆς πολιτικῆς, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι ὅσα ὑπεστήριξα τὰ ὑπεστήριξα μόνον ἐν περιπτώσει ξένης ἐπιθέσεως.

§120Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐδήλωσα, ὅτι εἶσθε καὶ σεῖς εἰρηνικός. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω τοῦτο: ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα σας, ὅτι δηλαδὴ ἂν θέλωμεν τὴν θαλασσίαν ἐπικράτησιν μᾶς χρειάζεται βαρὺς στόλος, τὰ ἐπιχειρήματά σας εἶναι σωστὰ καὶ ἀληθῆ. Ἀλλὰ μὲ τὴν βάσιν ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην τῆς θαλασσίας ἐπικρατήσεως, ἐκεῖνο τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀνάγκην εἶναι μόνον νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰς θαλασσίας συγκοινωνίας μας. Θὰ μοῦ ἀπαντήσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου βουλευτὴς καὶ ὁ κ. Ρεδιάδης, ὅτι: διὰ νὰ ἔχῃς τὴν εἰρήνην, δὲν ἀρκεῖ ἕνας, ἀλλὰ χρειάζεται καὶ ὁ δεύτερος νὰ θέλῃ τὴν εἰρήνην. Φοβοῦνται λοιπόν, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ Τουρκία νὰ τρέφῃ πολεμικὰς διαθέσεις, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ στραφῇ καθ’ ἡμῶν πολεμικῶς. Ὑποστηρίζω, κύριοι, μετ’ ἀπολύτου πεποιθήσεως, ὅτι ἡ Τουρκία τῆς σήμερον εἶναι Κράτος κατ’ ἐξοχὴν εἰρηνικόν. Πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἔχει βλέψεις ἐπὶ Ἑλληνικῶν ἐδαφῶν, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἔχει βλέψεις ἐπὶ ξένων ἐδαφῶν· ἀφωσιωμένη δὲ εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν ἑνὸς Τουρκικοῦ Κράτους, μετὰ τὴν κατάλυσιν τῆς αὐτοκρατορίας, αἰσθάνεται πολὺ καλὰ ὅτι δὲν ἔχει οὐδὲν συμφέρον, ἐὰν θέλῃ νὰ εἶναι ἐθνικὸν Κράτος, νὰ ζητήσῃ νὰ κατακτήσῃ καὶ πάλιν ξένους λαούς. Ὅταν ἤμην εἰς τὴν Λωζάννην διαπραγματευόμενος τὴν εἰρήνην εἶχον τὴν καλὴν τύχην νὰ ἔλθω εἰς ἐπαφὴν ἄμεσον μὲ τὸν σημερινὸν ἀρχηγὸν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπεύθυνον, τὸν Ἰσμὲτ Πασσᾶ. Καὶ ὁ Ἰσμὲτ Πασσᾶς ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τῆς Δυτικῆς Θράκης διὰ τὴν ὁποίαν ἐζητεῖτο ἡ αὐτονόμησις μοῦ εἶπεν: «Κύριε Βενιζέλε ἠμπορεῖτε νὰ εἶσθε ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν βλέψιν ἐπὶ τῆς Δυτικῆς Θράκης· διότι ὄχι μόνον δὲν θὰ διακινδυνεύσωμεν πόλεμον διὰ νὰ ἐπεκταθῶμεν εἰς τὴν Εὐρώπην, ἀλλὰ καὶ ἂν οἱ Βαλκανικοὶ λαοὶ μᾶς ἔλεγον, ὅτι μᾶς δίδουν δωρεὰν ἕνα τμῆμα τοῦ ἐδάφους των διὰ νὰ ἐπεκταθῶμεν, θὰ εὐχαριστούσαμεν μὲν διὰ τὴν δωρεάν, ἀλλὰ θὰ τὴν ἀπεκρούομεν, διότι δὲν μᾶς εἶναι συμφέρουσα». Δὲν ἔχω μόνον αὐτὴν τὴν διαβεβαίωσιν εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῆς ὁποίας πιστεύω διότι ἀνταποκρίνεται τόσον πρὸς τὰ ἀληθῆ τῆς Τουρκίας συμφέροντα, ὅσον καὶ διότι προέρχεται ἀπὸ ἕνα πολιτικὸν τοῦ κύρους καὶ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ Ἰσμὲτ πασσᾶ, ἀλλὰ ἔχω καὶ μίαν πρόσθετον ἀπόδειξιν. Γνωρίζετε, ὅτι ὅταν μετέβην εἰς τὴν Λωζάννην διὰ νὰ διαπραγματευθῶ τὴν εἰρήνην καὶ διετυπώθησαν αἱ ἀξιώσεις τῆς Τουρκίας ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, τῆς Τουρκίας νικητρίας τότε ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος ἡττημένης, ἐνῷ μέχρι τῆς στιγμῆς τοῦ μεγάλου πολέμου ἡ Τουρκία διεξεδίκει τὴν κυριαρχίαν ἐπὶ τῶν νήσων τῶν παρακειμένων εἰς τὴν Μικρασιατικὴν ἀκτὴν ὅταν διετύπωσεν τὰς ἀξιώσεις της ἐζήτησε μόνον νὰ παραμείνουν ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν της ἡ Ἴμβρος καὶ ἡ Τένεδος, οὐδεμίαν δὲ ἄλλην ἀξίωσιν διετύπωσεν διὰ τὰς ἄλλας νήσους. Καὶ δὲν γνωρίζουν ἴσως τινὲς ἐκ τῶν βουλευτῶν ὅτι, ὁ τίτλος τῆς κυριαρχίας μας ἐπὶ τῶν νήσων Μυτιλήνης, Χίου, Σάμου καὶ τῆς Λήμνου στηρίζεται ἐπὶ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης. Διότι εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης εἶχεν ἐξουσιοδοτήσει τὰς Δυνάμεις νὰ λύσουν τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, ἀλλὰ ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου ἠτόνησεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι οὔτε ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς ἰδίους ἐκυρώθη ποτὲ οὔτε ἀπὸ τὴν Τουρκίαν ἐκυρώθη ποτέ. Ὅταν ἡ ἀπόφασις τῶν Δυνάμεων περὶ τῶν νήσων αὐτῶν ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Τουρκίαν, ἡ Τουρκία ἐδήλωσε σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς, ὅτι δὲν τὴν ἀναγνωρίζει. Ὁ τίτλος τῆς κυριαρχίας μας στηρίζεται εἰς τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης, ἡ ὁποία ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ δὲν διετυπώθη κατόπιν συζητήσεων καὶ ἀντιστάσεως ἀλλὰ μὲ πλήρη ἀπόφασιν τῆς Τουρκίας ὅτι αὐτὰ τὰ νησιὰ πρέπει νὰ πᾶνε εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐγώ, εἶπε, θὰ ἀποσύρω τὸν πληθυσμὸν τὸν ὁποῖον ἔχω, διότι εἶχε πληθυσμὸν ἄξιον λόγου εἰς τὴν Μυτιλήνην. Ἀλλά, κύριοι, δικαιοῦται κάθε ἕνας ἀπὸ σᾶς καὶ δικαιοῦται καὶ μέρος τῆς κοινῆς γνώμης νὰ λέγῃ: Κύριε Βενιζέλε εἶναι αὐτὸ πεποίθησις ἰδική σου· εἶσαι ἄνθρωπος ὅμως καὶ ἠμπορεῖς νὰ πλανᾶσαι. Σὲ ἔχω μάλιστα πολλὲς φορὲς πιάσει ὁμολογοῦντα τὴν πλάνην σου καὶ πῶς ἠξεύρεις ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν φορὰν δὲν πλανᾶσαι; Παρ’ ὅλην λοιπὸν τὴν ἀκράδαντον πεποίθησίν μου ὅτι ἡ Τουρκία δὲν τρέφει ἐπιθετικοὺς σκοποὺς κατὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν σκέπτεται πόλεμον κατὰ τῆς Ἑλλάδος, θὰ δεχθῶ πρὸς στιγμὴν ὅτι τὸ πρᾶγμα ὑποθετικῶς δύναται νὰ γίνῃ. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ διακηρύξω καὶ πάλιν ὅτι τοῦτο τὸ ἀποκλείω ἀπολύτως καὶ τὸ δέχομαι μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἀποδείξω εἰς ὑμᾶς ὅτι καὶ εἰς τοιαύτην ἀκόμη περίστασιν, ἀποκλειομένην ἀπολύτως, ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν εἶναι ἡ ἀπολύτως ἐνδεδειγμένη. Ὄχι δὲ μόνον τοῦτο ἀλλὰ καὶ ἀντίθετος πολιτικὴ μᾶς ἀσφαλίζει πολὺ ὀλιγώτερα παρὰ ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν. Σημειωτέον, κ. βουλευταί, ὅτι εἰς περίστασιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαράδεκτος δι’ ἐμὲ ὑπόθεσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Τουρκία θὰ εἶχεν ἐπιθετικὰς βλέψεις κατὰ τῆς Ἑλλάδος, εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι αὐταὶ δὲν δύνανται νὰ ἐκδηλωθοῦν διὰ θαλασσίου πολέμου διότι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, μολονότι δὲν ἀπέκτησεν ἀκόμη ὅλην τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν εὐχόμεθα ὅλοι νὰ ἀποκτήσῃ καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν τείνει, εἶναι ἀκόμη εἰς θέσιν ν’ ἀπαγορεύσῃ ἀπολύτως καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τοὺς Τούρκους νὰ διαταράξουν τὴν εἰρήνην τοῦ κόσμου ἀρχίζοντες ἕνα θαλάσσιον πόλεμον εἰς τὸ Αἰγαῖον. Ἀλλὰ ἐπειδὴ παραδέχομαι ὅτι καὶ ἡ πρώτη πεποίθησίς μου εἶναι πεπλανημένη πρὸς χάριν τῶν ἀντιφρονούντων θὰ δεχθῶ ὅτι καὶ ἡ πεποίθησίς μου αὐτὴ εἶναι πεπλανημένη, ὅτι ἡ Τουρκία θ’ ἀποφασίσῃ νὰ μᾶς ἐπιτεθῇ κατὰ θάλασσαν, καὶ ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν θὰ ἀδιαφορήσῃ. Περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν ὅτι οὐδὲ πόρρωθεν δέχομαι τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ὡς ἀνταποκρινομένην πρὸς τὰ πράγματα, τὴν κάνω μόνον καὶ μόνον διότι θέλω νὰ ἀφαιρέσω ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην καὶ τὴν ἐλαχίστην ἀνησυχίαν τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὅτι ἀκολουθοῦντες οἵαν ἀκολουθοῦμεν πολιτικήν, ἠμποροῦμεν νὰ διακινδυνεύσωμεν μίαν ἡμέραν τὴν ἀσφάλειαν τῆς Ἑλλάδος. Πρὶν προχωρήσω, κ. βουλευταί, διὰ νὰ δώσω τὴν ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι διὰ τῆς πολιτικῆς μας ἀσφαλίζομεν περισσότερον καὶ ἐγγυώμεθα περισσότερον τὴν ἀσφάλειαν τῆς Ἑλλάδος παρὰ μὲ τὴν ἀντίθετον πολιτικήν, ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζετε ὅτι βάσις τῶν συλλογισμῶν ὑπόκεινται τὰ δύο ταῦτα: Πρῶτον ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία εἶναι οἰκονομικῶς καὶ δημοσιονομικῶς ἰσοδύναμα περίπου Κράτη καὶ ὅτι μποροῦν ἑπομένως νὰ διαθέτωσι διὰ τὸν ναυτικόν των προϋπολογισμὸν ἴσα περίπου ποσά. Ἐὰν δὲν θὰ ἐδέχετο κανεὶς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ὡς ἀπολύτως βέβαιον καὶ ἤθελε νὰ κάμῃ διάκρισιν μεταξὺ τῶν δύο θὰ ἔπρεπε νὰ δεχθῇ ὅτι ἡ Τουρκία μπορεῖ κἄτι τι παραπάνω νὰ διαθέσῃ διὰ τὸν στόλον της ἀπὸ ἡμᾶς διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι ἡ Τουρκία εἶναι Κράτος περισσότερον στρατιωτικῶς συγκεκροτημένον ἀπὸ ἡμᾶς καὶ δύναται νὰ διαθέτῃ ἄνευ τῆς ἐπιδράσεως τῆς κοινῆς γνώμης, ἐξ ἴσου ἰσχυρᾶς ὅπως καὶ παρ’ ἡμῖν, περισσότερα ποσά. Ἀλλ’ ἐγὼ δέχοχαι ὅτι ἡ Τουρκία δύναται νὰ διαθέτῃ ἴσα ποσὰ καὶ δέχομαι ὅτι πραγματικῶς δὲν μπορεῖ καὶ πολὺ περισσότερα νὰ διαθέσῃ. Ἡ δευτέρα προϋπόθεσις τοῦ λόγου μου εἶναι ὅτι ἀρκούμεθα εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν συγκοινωνιῶν· διότι ἐάν, ἐπαναλαμβάνω, ἠθέλαμεν νὰ διατηρήσωμεν τὴν ἀπόλυτον κυριαρχίαν ἐπὶ τοῦ Αἰγαίου πελάγους τότε τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Βάλτου θὰ εἶχαν πολὺ μεγαλειτέραν ἀξίαν, μολονότι ὑπάρχουν καὶ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν οἱ πιστεύοντες, ὅτι ἓν μεγάλο πλοῖον μέσα εἰς τὸ Αἰγαῖον ὑπάρχον, δὲν δύναται νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἔχοντα αὐτὸ τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν θέλω νὰ ἐνδιατρίψω διότι εἶναι ἄσχετον πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκω. Ἔχομεν λοιπόν, δύο πολιτικάς, ἀντιπαρατασσομένας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ θέλω νὰ ἐξετάσω ποῖαι εἶναι αἱ ἀσφάλειαι τὰς ὁποίας δίδει ἡ μία πολιτική, ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἀποκρούει τὸ σκάφος μάχης καὶ περιορίζεται εἰς τὸ νὰ διατηρήσῃ ἰσχυρότερον ἐλαφρὸν στόλον καὶ ἀεροπορίαν, καὶ ποῖαι εἶναι αἱ συνέπειαι τῆς πολιτικῆς τῶν ἀντιφρονούντων οἱ ὁποῖοι θέλουν σκάφος μάχης, ἀρκούμενοι ἐν ἀνάγκῃ καὶ εἰς ὑποδεεστέραν θέσιν ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἐλαφρὸν στόλον καὶ τὴν ἀεροπλοΐαν. Μίαν ἐπιφύλαξιν θὰ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὑποστηρίζων αὐτὴν τὴν πολιτικὴν τὴν ὑποστηρίζω μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ἡ ἐγκατάλειψις τῆς «Σαλαμῖνος» θὰ ρυθμισθῇ δι’ ἑνὸς ἐπιεικοῦς συμβιβασμοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς το ναυπηγεῖον Βούλκαν. Ἐὰν δὲ πρόκειται νὰ ἐπιτύχωμεν ἐπιεικῆ συμβιβασμόν, δὲν ἀποκλείεται ἴσως καὶ αὐτὸ νὰ γίνῃ, νὰ εἴπωμεν εἰς τὸ ναυπηγεῖον: «Θέλομεν τὴν «Σαλαμίνα» ὅπως τὴν παραγγείλαμε, δὲν τὴν θέλουμεν περισσοτέρων τόννων, θὰ σοῦ τὴν πληρώσωμεν ὅσα συμφωνήσαμεν», καὶ τότε ξέρετε ἡ δαπάνη εἶναι πολὺ μικρά. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προβῶμεν καὶ εἰς αὐτὸ ἀκόμη. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἔκαμα αὐτὴν τὴν ἐπιφύλαξιν, ὀφείλω νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ἡμῶν σαφῶς ποία εἶναι ἡ πολιτική μου. Θέλω νὰ συμβιβασθῶ μὲ συμβιβασμὸν ἐπιεικῆ μὲ τὰ ναυπηγεῖα Βούλκαν, διὰ ν’ ἀπαλλάξω τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὴν συμφορὰν τῆς «Σαλαμῖνος». Αὐταί, λοιπόν, εἶναι αἱ ἀντιπαρατασσόμεναι πολιτικαί. Εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀποκρούει τὸ πλοῖον μάχης καὶ περιορίζεται νὰ ἐπιδιώξῃ ὑπεροπλίαν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον καὶ τὴν ἀεροπλοΐαν, καὶ ἡ ἀντίθετος πολιτικὴ ἡ ὁποία ἐπιδιώκει πλοῖον μάχης δεχομένη καὶ μίαν ὑποδεεστέραν θέσιν ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἐλαφρὸν στόλον καὶ τὴν ἀεροπλοΐαν, διότι βέβαια καλὸν θὰ ἦτο νὰ μπορούσαμε νὰ τὰ κάμωμε καὶ τὰ δύο, νὰ δώσωμεν 4 ἑκατομμύρια λίρες διὰ τὴν «Σαλαμῖνα» καὶ ἄλλα 4 ἑκατομμύρια διὰ τὰ ἄλλα, ὁπότε....

§121Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὑποστηρίζων τὴν ἄποψιν πρὸς τὸ μέγα σκάφος, ὅτι ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀποκτήσωμεν τὴν «Σαλαμῖνα» δὲν θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην ἄλλων ἐλαφρῶν σκαφῶν, πλὴν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔχομεν.

§122Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὰς τὰς δύο πολιτικὰς ἔχετε ἐνώπιόν σας. Ἡ μία εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐγκαταλείπει τὴν ἰδέαν τοῦ μεγάλου σκάφους καὶ ἀρκεῖται εἰς ἐλαφρὰ σκάφη, καὶ ἡ ἄλλη ἡ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Βάλτου. Ἂς συμφωνήσωμεν νὰ θεωρήσωμεν ὅτι εἰς τὴν λέξιν ἐλαφρὰ σκάφη, περιλαμβάνονται καὶ τὰ ἐπὶ τῆς θαλάσσης πλοῖα καὶ τὰ διασχίζοντα τὸν ἀέρα. Ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἐξασφαλίζει καλλίτερον τὰς συγκοινωνίας. Ἐφ’ ὅσον ἔθεσα προηγουμένως ὡς βάσιν ὅτι μποροῦμε νὰ διαθέσωμεν τὰ αὐτὰ μέσα ἡμεῖς καὶ ἡ Τουρκία, θὰ συμφωνήσητε ὅτι ἂν ἡμεῖς ἐξοδεύσωμεν 3.800.000 λίρες ποὺ χρειαζόμεθα διὰ τὴν «Σαλαμῖνα», ἐὰν δηλαδὴ ἐξοδεύσωμεν περισσότερον παρ’ ὅτι θὰ ἐξοδεύσωμε, —διότι δὲν γνωρίζω τὶ θὰ πληρώσω διὰ τὴν διάλυσιν τοῦ συμβολαίου, ἂς εἴπωμεν 3 ἑκατομμύρια περίπου —τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ Τουρκία μπορεῖ, ἔχουσα τὸ «Γιαβοὺς» τὸ ὁποῖον δὲν τῆς ἐκόστισε παρὰ μόνον 500 χιλιάδες λίρες, ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ δαπανήσῃ ἀκόμη 2½ ἑκατομμύρια λίρες διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὸν ἐλαφρόν της στόλον καὶ τὴν ἀεροπλοΐαν. Δύναται δὲ νὰ τὸν ἐνισχύσῃ ἡ Τουρκία ἀφοῦ ἐδέχθημεν ὅτι μποροῦμε νὰ ἐξοδεύσωμεν τὰ αὐτὰ ποσὰ χωρὶς καὶ νὰ μποροῦμε νὰ τὴν παρακολουθήσουμε εἰς τοῦτο. Ἰδού, λοιπόν, ἂν ἀκολουθηθῇ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα ἐκ τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν συγκοινωνιῶν. Ὄντες ἐπικρατέστεροι εἰς ἐλαφρὰ σκάφη δὲν ἔχομεν οὐδένα φόβον ὅτι ὁ ὑποδεέστερος ἐλαφρὸς στόλος τῆς Τουρκίας εἶναι δυνατὸν νὰ διακόψῃ τὰς συγκοινωνίας μας. Θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν μεταφορῶν τῶν στρατιωτικῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν μέρος μόνον τῶν συγκοινωνιῶν, διότι ὅλοι θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ἀκόμη περισσοτέρας σημασίας εἶναι δι’ ἡμᾶς ἡ ἐξασφάλισις γενικῶς τῶν συγκοινωνιῶν μας. Ἐφ’ ὅσον ὁ ἐλαφρός μας στόλος εἶναι ἀναμφισβητήτως ὑπέρτερος τοῦ Τουρκικοῦ, εἶναι ἀδύνατον ὁ Τουρκικὸς στόλος νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐπικρατήσῃ, εἰς τρόπον ὥστε νὰ διακόψῃ τὰς συγκοινωνίας μας. Εἴμεθα εἰς θέσιν πάντοτε νὰ τὸν ἀντιμετωπίζωμεν, ὥστε νὰ μὴ μπορῇ νὰ τὸ ἐπιτύχῃ αὐτό.

§123Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Νὰ διαταράσσῃ μόνον, ἀλλ’ ὄχι νὰ διακόπτῃ.

§124Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν ἔχωμεν πόλεμον, ἔχομεν πάντοτε διακοπὰς μεγάλας ἢ μικράς. Σημειωτέον, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι τὸ «Γιαβοὺς» δὲν μπορεῖ νὰ χρησιμοποιηθῇ οὐδὲ πόρρωθεν ἵνα διακόπτῃ τὰς συγκοινωνίας τοῦ ἐμπορικοῦ μας στόλου, οὔτε μπορεῖ νὰ ἀποφασίσῃ νὰ διακινδυνεύσῃ ἵνα ἐμποδίσῃ τὰς στρατιωτικὰς μεταφοράς. Ἀλλ’ ἐλπίζω ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Βάλτου νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι εἰς ἀνθρώπους ἐχέφρονας, ὅπως πρέπει νὰ δεχθῶμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Τουρκικοῦ στόλου, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ σκεφθοῦν ὅτι μπορεῖ νὰ βγάζουν τὸ «Γιαβοὺς» νὰ περιπολῇ εἰς ὅλον τὸ Αἰγαῖον πέλαγος μέχρι τοῦ Ταινάρου ἵνα ἐμποδίζῃ τὰ ἐμπορικά μας πλοῖα νὰ ἐκτελοῦν τὴν συγκοινωνίαν. Εἶσθε σύμφωνος εἰς αὐτό;

§125Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ὑπεστήριξα ὅτι θὰ διακοπῶσιν αἱ συγκεντρώσεις.

§126Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ὁμιλήσω δι’ αὐτό. Ἐζήτησα τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. βουλευτοῦ Βάλτου, διότι ἐὰν ἐδιαβάζατε τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα κατετέθησαν— δὲν γνωρίζω ἐὰν κατετέθησαν ὅλα — θὰ ἐβλέπατε ἄνω τῆς ὑπογραφῆς σοβαροῦ μας ναυτικοῦ τὸ ἐπιχείρημα ὅτι τὸ Γιαδοὺς μπορεῖ νὰ βγαίνῃ νὰ παρεμποδίζῃ τὰς ἐμπορικάς μας συγκοινωνίας καὶ μπορεῖ μάλιστα νὰ ὑπάγῃ καὶ εἰς τὴν Μάλταν νὰ σταθμεύῃ ἵνα ἐμποδίζῃ τὰ Ἑλληνικὰ πλοῖα νὰ περνοῦν ἀπὸ ἐκεῖ καὶ νὰ φθάνουν μέχρι τῆς Ἑλλάδος. Καὶ οἱ σοβαρώτεροι τῶν ἀνθρώπων πολλάκις φθάνουν νὰ μεταχειρίζωνται ἐπιχειρήματα τοιαύτης ἀξίας. Ἐγὼ δὲ ἄλλωστε κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν γενομένην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὡμίλησα μὲ κἄποιαν πικρίαν διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο κατέπεσεν καὶ ἐκεῖ ὅπως καταπίπτῃ καὶ ἐδῶ. Διὰ τὴν μεταφορὰν λοιπὸν στρατοῦ ἐφ’ ὅσον ἔχομεν ἐλαφρὰ σκάφη ἐπικρατοῦντα τοῦ ἐλαφροῦ στόλου τῆς Τουρκίας, εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς συγκοινωνίας μας. Ἀλλὰ θὰ μοῦ εἴπητε: Καλὰ τὸ «Γιαδοὺς» δὲν μπορεῖ νὰ διέρχεται τὸ Αἰγαῖον πέλαγος μέχρι τῆς Μάλτας διὰ νὰ ἐμποδίσῃ τὰ ἐμπορικὰ πλοῖα νὰ ἔρχωνται εἰς τοὺς Ἑλληνικοὺς λιμένας, ἀλλὰ τὴν ὥραν ποὺ θὰ κάμουμε τὴν ἐπιστράτευσιν μπορεῖ νὰ διακινδυνεύσῃ, διὰ νὰ τὰς ἐμποδίσῃ. Κύριοι βουλευταί, ἰσχυρίζομαι, ὅτι ἀπέναντι τῆς Τουρκίας τὸ ζήτημα τῶν μεταφορῶν δὲν ἔχει μεγάλην σημασίαν. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι εἴμεθα εἰς πόλεμον μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ οὔτε ἡμεῖς οὔτε ἡ Τουρκία δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν θάλασσαν διὰ τὰς μεταφοράς, ἡ ζημία δὲν εἶναι μεγάλη δι’ ἡμᾶς, πάλιν ἡμεῖς θὰ συγκεντρωθῶμεν καὶ διὰ ξηρᾶς ταχύτερον τῆς Τουρκίας. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη μᾶς ἐνδιαφέρῃ........

§127Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ ἂν αὐτὴ ἔχῃ τὴν θάλασσαν;

§128Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Περιμένετε. Ἂν αὐτὴ θὰ ἔχῃ τὸ «Γιαδοὺς», ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν τὰ ἐλαφρὰ πλοῖα· καὶ λέγω, ὅτι δὲν θὰ μπορέσῃ νὰ κάμῃ μεταφορὰς διὰ θαλάσσης. Ἀλλὰ ἂς εἴπωμεν, ὅτι ἐνδιαφέρει καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Διότι βλέπετε, ὅτι δὲν θὰ ἀφήσω καμμίαν σχισμὴν ἀπὸ τὴν ὁποίαν νὰ μπορῇ νὰ περάσῃ ἀντίθετος ἀντίληψις. Δὲν θὰ ἀφήσω οὐδεμίαν. Ὑποθέσατε λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἔχομεν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀποκλείω, πόλεμον μὲ τὴν Τουρκίαν, ὅτι γίνεται ἐπιστράτευσις. Πῶς θὰ γίνωνται αἱ μεταφοραί; Ἐὰν ἀκολουθηθῇ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀποκρούουσα τὸ μεγάλο σκάφος, καὶ ὑπεραμυνομένη τοῦ ἰσχυροτέρου ἐλαφροῦ στόλου, αἱ μεταφοραί μας, κύριοι, θὰ γίνουν ἐν καιρῷ νυκτός. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω διατὶ θὰ γίνουν ἐν καιρῷ νυκτός. Αἱ σπουδαιότεραι τῶν μεταφορῶν μας, αἱ περισσότερον ἐκτεθειμέναι εἶναι αἱ μεταφοραὶ ἐκ Κρήτης, διότι ἀπὸ τὰς νήσους τὰς ἐπιστρατευθησομένας δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξέλθῃ ὁ στρατὸς καθόλου. Οἱ ἐπιστρατευθησόμενοι εἰς τὰς νήσους δύνανται νὰ μείνουν ἐπὶ τόπου. Αἱ νῆσοι μας ἔχουν ἕνα πληθυσμὸν σχεδὸν 300.000 ἢ καὶ περισσότερον. Μποροῦν νὰ συγκεντρωθοῦν ἀρκεταὶ δυνάμεις πρὸς ἄμυναν ἐναντίον ἀποβάσεως, ἡ ὁποία γνωρίζετε καλῶς πόσον δύσκολον ἐγχείρημα εἶναι, ὅταν εἰς τὴν ξηρὰν ὁ ἀντίπαλος εἶναι ἕτοιμος νὰ ἀντιστῇ. Ἀλλὰ παίρνω τὴν ἰδικήν σας ὑπόθεσιν διὰ νὰ τὴν κτυπήσω περισσότερον. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αἱ σπουδαιότεραι μεταφοραί, αἱ περισσότερον ἐκτεθειμέναι, εἶναι αἱ ἐκ Κρήτης. Ἀλλὰ ἀπὸ τὴν Κρήτην, κύριοι βουλευταί, δύνανται τὰ ὁπλιταγωγά, τὰ συνοδευόμενα ἀπὸ τὸν ἐλαφρὸν στόλον, νὰ μεταφέρουν ἐν νυκτὶ εἰς τὴν Μῆλον καὶ ἀπὸ τὴν Μῆλον δύνανται ἐν νυκτὶ νὰ φθάσουν εἰς τὸν Σαρωνικὸν κόλπον καὶ ἐν νυκτὶ δύνανται νὰ πλεύσουν εἰς τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον, καὶ ἐκεῖθεν πάλιν ἐν νυκτὶ νὰ συνεχίσουν τὸν πλοῦν ἵνα φθάσουν εἰς τὸν Θερμαϊκὸν κόλπον. Θὰ μὲ ἐρωτήσετε διατί κάμνω τὰς μεταφορὰς ἐν νυκτί; Αὐτό τὸ ξέρουν ὅλοι οἱ ναυτικοί. Θὰ σᾶς τὸ εἴπω. Διότι ἐν νυκτὶ ὁ ἐχθρὸς ὁ μὴ διαθέτων παρὰ ἕνα μόνον μέγα σκάφος, ἕνα καὶ μοναδικόν, εἶναι ἀδύνατον νὰ διαπράξῃ τὴν μωρίαν νὰ τὸ ἐκθέσῃ εἰς τὸν κίνδυνον εἰς τὸν ὁποῖον ἐκτίθεται, τὸν κίνδυνον τοῦ τορπιλλισμοῦ ἐν νυκτί. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν ὅτι θὰ κάμῃ ὁ ἐχθρὸς τοιοῦτον σφάλμα, νὰ τὸ βγάλῃ εἰς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος νὰ τὸ φέρῃ μεταξὺ Μήλου καὶ Κρήτης καὶ νὰ μᾶς δώσῃ ὅλην τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὸ τορπιλλίσωμεν ἐν νυκτί. Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βάλτου μοῦ εἶπεν, ὅτι τὸ ὁρμητήριον τοῦ Τουρκικοῦ στόλου εἶναι ἐγγὺς τοῦ τόπου τῆς δράσεως, ἑπομένως δύναται νὰ ἐξέλθῃ τὴν νύκτα καὶ νὰ διακινδυνεύσῃ. Ἐγὼ τὸ ἀποκρούω τοῦτο, διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ δεχθῶ τὸν ἀντίπαλόν μας ὡς νουνεχῆ ἄνθρωπον, ὅστις αἰσθάνεται ἐν τούτῳ τὸ ἀσθενὲς τοῦ πράγματος. Ἐλέχθη ὅτι ἔχει τὸν καιρὸν νὰ βγῇ ἐν ἡμέρᾳ καὶ νὰ γυρίσῃ ἡμέραν. Λέγω, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι δυνατόν. Μὲ τὸν τρόπον καθ’ ὃν θὰ γίνουν αἱ συγκεντρώσεις μας, τὸ μέρος ὅπου μπορεῖ νὰ φθάσῃ εἶναι ὁ Θερμαϊκὸς κόλπος, διότι ὅταν θὰ φθάσῃ ὁ στόλος μας εἰς τὴν ἔξοδον τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου θὰ περιμένῃ πάλιν τὴν νύκτα, θὰ προχωρήσῃ τὴν νύκτα· καὶ ἂν δὲν προφθάσῃ ἐν καιρῷ νυκτὸς ἀκόμη νὰ φθάσῃ νὰ ἀγκυροβολήσῃ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, πάντως δὲν θὰ δύναται νὰ τὸν φθάσῃ τὸ «Γκαΐμπεν» παρὰ μόνον εἰς τὴν εἴσοδον τοῦ Θερμαϊκοῦ κόλπου. Πόση εἶναι ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τῶν Δαρδανελλίων ποὺ εἶναι τὸ ἐγγύτερον ὁρμητήριον τοῦ Τουρκικοῦ στόλου μέχρι τοῦ Θερμαϊκοῦ κόλπου; Εἶναι 140 περίπου μίλλια. Λοιπὸν διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ εὑρεθῇ ὁ Τουρκικὸς στόλος εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, πότε πρέπει νὰ ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τὰ Δαρδανέλλια; Ἔχει ἀνάγκην 6 ὡρῶν, θὰ ἀναχωρήσῃ πρὸ 6 ὡρῶν διὰ νὰ φθάσῃ ἐκεῖ. Ἡμεῖς εἰς 6 ὥρας ἀπὸ τῆς πρωΐας, ὅπου εἴπομεν, θὰ πλεύσωμεν εἰς τὸν Θερμαϊκόν, θὰ ἔχωμεν καιρὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον ὥστε ὁ κίνδυνος πλέον ἐπιθέσεως ἐκ μέρους τοῦ «Γιαβοὺζ» νὰ μὴ εἶναι δυνατός.

§129Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ποῖος σᾶς ἐγγυᾶται ὅτι δὲν θὰ βγῇ τὴν νύκτα ἔξω;

§130Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἤθελα καὶ ἐγὼ νὰ μοῦ πῆτε. Θὰ δεχθῆτε ὅτι θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν, ἔχοντες ἰσχυρότερον ἐλαφρὸν στόλον καὶ ὑπερέχοντες εἰς τὴν ἀεροπλοΐαν, νὰ ἔχωμεν πληροφορίας περὶ τῶν κινήσεων τοῦ ἐχθροῦ. Αὐτὸ θὰ τὸ δεχθεῖτε, εἶναι δεδομένον.

§131Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ μὲ ἠρωτήσατε, θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Λέτε ὅτι θὰ ἔχωμεν τὰς πληροφορίας πότε θὰ ἐξέλθῃ· ἐγὼ σᾶς λέγω τοῦτο, καὶ τὸ ὑπεστήριξα καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ὁ ἐχθρὸς δύναται νὰ ἐξέλθῃ εἰς οἱανδήποτε ὥραν ἀπὸ τὰ στενά, χωρὶς οὐδὲν τῶν περιπολούντων Ἑλληνικῶν σκαφῶν νὰ λάβῃ εἴδησιν. Τοῦτο συνέβη, σᾶς φέρω παράδειγμα καὶ εἰς τὸν πόλεμον τοῦ 1912, ὁπότε εἴχομεν ἀπόλυτον τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης.

§132Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ δέχομαι αὐτό, ἐὰν ἔχωμεν τὴν ἀεροπλοΐαν, ἣν πρόκειται νὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ἀπόλυτον ἐπικράτησιν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξέλθῃ ὁ Τουρκικὸς στόλος χωρὶς νὰ τὸν ἀντιληφθῶμεν. Ἐὰν πρόκειται ὁ στόλος ὁ Τουρκικὸς νὰ ἐξέλθῃ ἅμα ξημερώσῃ, ἂς πάρωμεν τὴν πρώτην ὑπόθεσιν, αἱ ἰδικαί μας μεταφοραὶ θὰ εἰδοποιηθοῦν ἐγκαίρως καὶ δὲν θὰ ἐξέλθουν ἀπὸ τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον· θὰ ἀναμείνωσι νὰ ἐξέλθῃ τὸ «Γιαβοὺζ», νὰ κάμῃ τὴν περιπολίαν του καὶ ὅταν ἐκεῖνο γυρίσῃ, διότι δὲν μπορεῖ νὰ μείνῃ, τότε θὰ ἐξέλθουν. Ἀλλὰ μοῦ λέτε ὅτι θὰ βγῇ νύκτα. Ἐὰν βγῇ νύκτα καὶ μᾶς διαφύγῃ, πῶς εἶσθε βέβαιος ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα αὐτό, τὸ πεντάωρον θὰ μᾶς διαφεύγῃ;

§133Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σᾶς ἀπέδειξα διὰ τῶν ἐκθέσεων τῶν ἀρχηγῶν τοῦ στόλου τῶν μεγάλων Κρατῶν. Τὸ ζήτημα αὐτὸ πολλάκις συνεζητήθη, δὲν ἠδυνήθη δὲ πολλάκις ὁ Γαλλικὸς στόλος νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸν Ἀγγλικόν.

§134Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἰσχυρίζεσθε, κ. βουλευτὰ Βάλτου, ὅτι τὸ πλοῖον τὸ μοναδικὸν θὰ ἐξέρχεται συχνὰ ἔξω ἐν καιρῷ νυκτὸς ἀπὸ τοῦ ὁρμητηρίου, ἐκτιθέμενον εἰς τοὺς κινδύνους τῆς ἐπιθέσεως τῶν ἀντιτορπιλλικῶν;

§135Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω, κ. Πρόεδρε εἶναι ὅτι ἐπαφὴ κατὰ τὴν νύκτα εἶναι, ἂν μὴ ἀδύνατος τοὐλάχιστον δυσχερεστάτη.

§136Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Εἶναι καὶ ἡ αἰθρία τοῦ οὐρανοῦ ἄλλωστε.

§137Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγένετο παραδεκτὸν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀντιληφθῇ ἓν σκάφος ἀντιτορπιλλικὸν τὴν νύκτα, καὶ μὲ αἰθρίαν ἄνω τῶν ¾ τοῦ μιλίου.

§138Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ αὐτὸ τὸ δέχομαι ἀκόμη καὶ θὰ σᾶς δώσω ἀκόμη ἐπιχειρήματα διὰ νὰ σᾶς καθησυχάσω. Θὰ δεχθῶ ὅτι θὰ ἔλθῃ τὸ «Γκαῖμπεν» καὶ θὰ κάμῃ καὶ μίαν ναυμαχίαν, ἢ μᾶλλον, θὰ μὲ συγχωρήσητε, θὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα τῆς ναυμαχίας ὅταν ἐξετάσω τὸ ἰδικόν σας σχέδιον διότι τώρα εὑρίσκομαι εἰς τὸ ἰδικόν μου σχέδιον, καὶ θὰ δεχθῆτε, ὅταν θὰ σᾶς καθησυχάσω ὅτι καὶ ὅταν ἔχω τὴν «Σαλαμῖνα» θὰ εἶμαι ἀσθενέστερος παρὰ ὅταν δὲν τὴν ἔχω. Τότε θὰ καθησυχάσῃ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη ἐντελῶς. Θὰ σᾶς πείσω περὶ τούτου, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ παρακολουθήσητε μετὰ τῆς αὐτῆς προσοχῆς μετὰ τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ σᾶς παρηκολούθησα. Ὑποθέσατε λοιπὸν ὅτι δὲν ἀκολουθοῦμεν τὴν πολιτικὴν τὴν ἰδικήν μου, ἡ ὁποία μᾶς ἐξασφαλίζει τὰς μεταφοράς μας τοῦ Θερμαϊκοῦ, διότι βεβαίως δὲν θὰ πρόκειται νὰ γίνουν μεταφοραὶ εἰς τὰς Ἐλευθεράς, πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸν λιμένα τῶν Ἐλευθερῶν. Λοιπὸν φεύγω ἀπὸ τὴν ἰδικήν μου πολιτικὴν καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν ἰδικήν σας, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχω τὴν «Σαλαμῖνα» ἀπέναντι τοῦ «Γκαῖμπεν», τὴν «Σαλαμῖνα» μάλιστα ὄχι πού, ἐνδεχόμενον μποροῦμε νὰ τὴν πάρωμε πολὺ κατωτέραν τοῦ «Γκαῖμπεν» ἀλλὰ τὴν «Σαλαμῖνα» ἐξ ἴσου ἰσχυρὰν καὶ κατά τι ὑπερτέραν τοῦ «Γκαῖμπεν», τὴν «Σαλαμῖνα» τῶν 3800.000 λιρῶν. Ὅταν ἡμεῖς ἔχωμεν τὴν «Σαλαμῖνα» καὶ θέλουμε νὰ τὴν χρησιμοποιήσωμεν πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν μεταφορῶν μας τότε αἱ μεταφοραί μας, πρέπει νὰ γίνουν τὴν ἡμέραν, διότι ἐπιμένω παρὰ τὴν ἄρνησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Βάλτου, ὅτι αὐτὸ εἶναι στοιχειῶδες ἐὰν πρόκειται νὰ κάμῃ τὰς μεταφοράς. Διότι ἔχων πλοῖα ἰσχυρότερα τῶν ἀντιπάλων θὰ κάμῃς ἀπαραιτήτως τὰς μεταφοράς σου τὴν ἡμέραν διότι δὲν θὰ ἐκθέσῃς καὶ σὺ τὸ πλοῖόν σου τὸ μοναδικὸν εἰς τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους ἐνέχει ὁ πλοῦς ἐν νυκτί. Τὸ πλοῖον θὰ εὑρίσκεται μὲ τὸν ἄλλον στόλον εἰς τὴν νῆσον τῆς Κρήτης, ὁμιλῶ δὲ συνήθως περὶ Κρήτης διότι ἐκεῖ εἶναι δυσχερέστεραι αἱ μεταφοραί. Ὅταν θὰ βραδυάζῃ ἡ ἡμέρα θὰ πρέπει κἄπου νὰ σταματῶμεν διὰ νὰ μὴ ἐκθέσωμεν καὶ πάλιν τὸ πλοῖον μας ἐν νυκτὶ καὶ θὰ συνεχίζῃ τὸν πλοῦν καὶ τὰς μεταφορὰς διαρκῶς ἐν ἡμέρᾳ. Ὁ ἐχθρὸς τὸν ὁποῖον ὑπεθέσαμεν ἰσχυρότερον εἰς ἐλαφρὰ σκάφη, εἰς ἀντιτορπιλλικὰ καὶ ἀεροπλάνα, ὁ ἐχθρὸς θὰ εἶναι κάλιστα πληροφορημένος περὶ τῶν ἰδικῶν μας κινήσεων, θὰ ἔχῃ λοιπὸν ὅλον τὸν χρόνον νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὸ ὁρμητήριον του καὶ νὰ ἔλθῃ νὰ προσβάλλῃ τὴν νηοπομπήν, δηλαδὴ νὰ συνάψῃ μάχην καὶ νὰ κτυπήσῃ τὴν νηοπομπήν μας. Καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ ἀρχίζῃ ἡ μάχη, κύριοι, θὰ ἔχωμεν τὰ ἑξῆς δεδομένα. Ἑλληνικὸς καὶ Τουρκικὸς στόλος ἰσόπαλοι περίπου εἰς πλοῖα μάχης—λέγετε ὅτι ὁ δικός μας στόλος θὰ εἶναι ὀλίγον ἀνώτερος ἀλλ’ ἡ διαφορὰ εἶναι τόση ὥστε νὰ μὴ λαμβάνεται σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν—ἐλαφρὸς στόλος καὶ ἀεροπορία κυριαρχοῦσεν ἔναντι ἡμῶν. Καὶ τώρα παρεμβαίνει ὁ παράγων ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Βάλτου ἐθεώρησε πάρεργον καὶ ἐμνημόνευσεν εἰς τὸ τέλος τῆς ὁμιλίας του, χωρὶς καὶ πολὺ νὰ ἐνδιατρίψῃ, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸν ὁποῖον εὐτυχῶς εἶμαι εἰς σύμφωνον ἀντίληψιν μὲ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κέας. Ἐκεῖ παρεμβαίνει ἡ ἀεροπορία. Ποία λοιπὸν εἶναι ἡ δύναμις τῆς ἀεροπορίας μας; Εὐτυχῶς μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Βάλτου εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι ὅτι ἡ γνώμη τοῦ ναυάρχου Καστὲξ ἔχει μεγάλο κῦρος. Εἶναι τὸ νεώτερον τῶν συγγραμμάτων περὶ τῆς θεωρίας τῆς στρατηγικῆς τὸ ὁποῖον ἔχει ἐκδοθῆ, εἶναι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1929. Ὁ κ. βουλευτὴς Βάλτου ἦτο φυσικὸν νὰ σταματήσῃ καὶ νὰ προσέξῃ περισσότερον ὅσα γράφῃ ὁ ναύαρχος Καστὲξ ἐν σχέσει πρὸς τὴν θαλασσίαν ἐπικράτησιν ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὰ μεγάλα κανόνια καὶ εἰς τὰ μεγάλα πλοῖα. Ὅταν ἔφθασεν εἰς τὰ τῆς ἀεροπορίας, εἶμαι βέβαιος ὅτι τὰ διεξῆλθεν ὄχι μετὰ προσοχῆς.

§139Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καθόλου. Ἐν σελίδι 325 τοῦ βιβλίου γράφονται ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει) «τὰ ὑποβρύχια ὅπως καὶ τὰ ἀεροπλάνα κτλ.».

§140Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅμως ὅτι ἀνεφέρατε καὶ τὴν πιθανότητα τῆς ἐπιτυχίας.

§141Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐξηγμένην τὴν πιθανότητα τῆς ἐπιτυχίας ἐκ τῶν Ἀμερικανικῶν πλοίων.

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ λέγει ὅτι εἶναι;

§143Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. 2.5% κατὰ πλοίων ἀκινήτων.

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ τὸ κατὰ πλοίων ἀκινήτων μὴ τὸ ἐπικαλεῖσθε. Ἐγώ, ἂν δὲν ἤμην καλῆς πίστεως, θὰ εἶχα συμφέρον νὰ τὸ κρύψω. Λοιπὸν σᾶς λέγω ὅτι τὸ βλῆμα εἶναι δυσκολώτερον νὰ εὕρῃ ἀκινητοῦντα στόχον παρὰ κινούμενον· ὅτι ἡ ἀναλογία τῆς ἐπιτυχίας τοῦ βλήματος ἐπὶ ἀκινήτου στόχου εἶναι τὸ ἓν τρίτον τῆς ἐπὶ κινητοῦ.

§145Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Εἰς πᾶσαν περίστασιν;

§146Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς πᾶσαν περίστασιν. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ὅτι τὸ ἀεροπλάνον εἶναι κινούμενον καὶ αὐτὸ καὶ τοῦ εἶναι πολὺ εὐχερέστερον νὰ ὑπολογίσῃ ποῦ πρέπει νὰ ῥίξῃ τὴν σφαῖραν ὅταν κινεῖται τὸ ἄλλο· καὶ κάνει τοὺς ὑπολογισμούς του εὐκολώτερον τότε παρὰ ὅταν δὲν κινεῖται. Αὐτὸ εἶναι ἀναμφισβήτητον.

§147Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀμφιβάλλω, διότι εἰσέρχεται καὶ τρίτος παράγων ἄγνωστος, στόχος καὶ θὰ ἔχωμεν ἐξίσωσιν μὲ δύο ἀγνώστους.

§148Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ λύσωμεν τὸ ζήτημα διὰ τῆς θεωρίας, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ σᾶς παρακολουθήσω, ἀλλὰ διὰ τῆς μαρτυρίας τῶν ἐπαϊόντων. Ἀκούσατε ὀλίγον παρακάτω ἀπὸ τὴν σελίδα ὅπου σεῖς ἐσταματήσατε τὶ λέγει ὁ ναύαρχος Καστέξ (ἀναγινώσκει) «Εἶναι πιθανόν, βέβαιον μάλιστα, ὅτι τὰ ἀεροπλάνα τοῦ ἐπιτιθεμένου θὰ εὑρεθοῦν εἰς ἀντίθεσιν μὲ μίαν ἀντίδρασιν τοῦ ἀντιαεροπορικοῦ πυροβολικοῦ καὶ ἰδίως μὲ τὸ ἀντιαεροπορικὸν τὸ τόσον τρομερὸν τῶν μικρῶν αὐτῶν κανονιῶν a tur automatique τῶν 37–40 millimêtre τὰ ὁποῖα εἶναι πολὺ ἐπικινδυνωδέστερα διὰ τὰς μικρὰς καὶ τὰς μέσας ἀποστάσεις τὰς μέχρι τῶν 2000 μέτρων, παρὰ τὰ κανόνια διαμετρήματος τῶν 75 καὶ 127 χιλιοστομέτρων, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ ἰσχυρότερα ποὺ μεταχειρίζεται ἡ ἀντιαεροπορικὴ ἄμυνα. Τὰ ἀερόπλοια διὰ νὰ ἀποφύγουν τὸν κίνδυνον τῶν μικρῶν καὶ τόσον ἐπικινδύνων κανονίων a tur automatique (αὐτομάτου βολῆς), πρώτη των δουλειὰ εἶναι νὰ ἀνέλθουν ὑψηλὰ καὶ νὰ φθάσουν μέχρι 3.000 μέτρων ἢ καὶ ἐπὶ πλέον». Αὐτὸ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ τό εἰπῶ πρωτήτερα διὰ νὰ παρακολουθήσετε ὅλην τὴν εἰκόνα: Τώρα θὰ σᾶς φέρω στὴ ναυμαχία ποὺ θὰ γίνῃ (ἱλαρότης) (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων). «Ἄλλοτε, μὲ τὰ στοιχειώδη μέσα τὰ ὁποῖα διεθέτομεν, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀναγκαίαν σκόπευσιν κατὰ τὴν ἐκσφενδόνισιν τῶν βομβῶν μὲ τὰ ἀτελῆ μέσα τῆς σκοπεύσεως ἡ ἐκσφενδόνισις ἔχανε πᾶσαν ἀκρίβειαν εἰς τὸ ὕψος τοῦτο καὶ ἠδύνατό τις ὑπὸ τὰς περιστάσεις αὐτὰς νὰ ἐκτιμήσῃ ὅτι πρακτικῶς ἔθεσεν ἐκτὸς κυκλοφορίας τὰ δηλητηριώδη αὐτὰ ἔντομα, ὅταν τὰ ἀπεμάκρυνε πρὸς τὰ ὕψη ταῦτα». Ἀλλὰ τοῦτο δὲν συμβαίνει πλέον σήμερον. Καὶ δι’ αὐτὸ ὅταν μοῦ ἐπικαλεῖσθε τὰ διδάγματα τοῦ μεγάλου πολέμου σᾶς ὑπενθυμίζω ὅτι ἐπέρασαν 13 χρόνια ἀπὸ τότε (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων) «Αὐτὸ δὲν συμβαίνει πλέον σήμερον». Τὰ ὄργανα τῆς σκοπεύσεως ἐπέτυχον κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη προόδους ἐξαιρετικάς. Ἐφάνη τοῦτο κατὰ ἐκσφενδόνισιν τῶν βομβῶν ἐπὶ τοῦ Ἀγαμέμνωνος ἐν πλῷ καὶ ἐν στόχῳ κατὰ τεθλασμένην γραμμὴν κινουμένῳ.

§149ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐλίγδην.

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐλίγδην. Αὐταὶ αἱ βολαὶ ἐπέτυχον 31% ἐπιτυχίας εἰς ὕψη περιλαμβανόμενα μεταξὺ 2.000 καὶ 2.400 μέτρων, εἰς ὕψη δηλαδὴ ὅπου ἡ ἐπενέργεια τῶν πυροβόλων αὐτομάτου βολῆς δὲν ἐνεργοῦν πλέον. Ἔχομεν σήμερον σχεδὸν πανταχοῦ ἐξαίρετα σκοπευτικὰ μηχανήματα τοιαῦτα, ὁποῖα τὰ τῆς ἀεροπλοΐας τῆς Ἀμερικανικῆς, ἡ ὁποία δίδει πιθανὴν ἀπόκλισιν 12 μέτρων εἰς 1850 μέτρα ὕψους καὶ περίπου 20 μέτρων ἀπόκλισιν εἰς 3.000 μέτρα, ἐνῷ συγχρόνως ἡ διάρκεια τῆς πτήσεως ἡ ὁποία προηγεῖται τῆς βολῆς περιορίζεται εἰς 20 μόνον δευτερόλεπτα. Μὲ τὸ σκοπευτικὸν αὐτὸ ὄργανον φαίνεται ὅτι ἐπέτυχον 40% ἐπιτυχίας εἰς 2.000 μέτρα ἐπὶ τῆς σκιᾶς ἑνὸς dirigealle ἀεροπλάνου, τὸ ὁποῖον ἔκαμνε διηνεκῶς ζὶγ—ζὰγ μὲ μεγάλην ταχύτητα. Ἐννοεῖται πῶς συνέβη τὸ πρᾶγμα: Εἶχον τὸ ἀερόπλοιον τὸ ὁποῖον ἐκινεῖτο μὲ ὅλην τὴν ταχύτητα ἔκανε ζὶγ—ζὰγ, αὐτὸ ἀπετυποῦτο εἰς τὸ ἔδαφος, αἱ βολαὶ ἐρίπτοντο εἰς τὸ ἔδαφος καὶ εἶχον αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα. Θὰ ἐξακολουθήσω. «Δύναται λοιπὸν κανεὶς νὰ ὑπολογίσῃ ὅτι τὰ ἀερόπλοια ἔχουν σήμερον σπουδαίας πιθανότητας νὰ ἐπιτύχουν στόχον, ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ πλοῖον τῆς γραμμῆς εἰς ἓν ὕψος 3.000 μέτρων καὶ ἀκόμη περισσότερον, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ἡ ζώνη ἡ ἐπικίνδυνος πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ μὲ μίαν ζώνην πάλιν 10 μέτρων πλάτους ἔξω τοῦ πλοίου. Ὅλα τὰ πειράματα πραγματικῶς ἔχουν ἀποδείξει, ὅτι τὰ πλήγματα τὰ πλέον σοβαρὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπιπίπτουν εἰς τὸ ὕδωρ πλησίον τοῦ πλοίου καὶ τὰ ὁποῖα ἐνεργοῦν καθ’ ὃν τρόπον καὶ ἡ τορπίλλη». Ἠξεύρω τὴν ἀντίρρησιν ἡ ὁποία προεβλήθη εἰς ὅλα αὐτά. Εἶπον εἰς τοὺς μὴ γνωρίζοντας ὅτι, κύριοι, αὐτὰ ἐπετεύχθησαν ἐπὶ στόχου ἀκινητοῦντος, καὶ σᾶς εἶπον ὅτι ἐπὶ στόχου ἀκινητοῦντος εἴχομεν μικροτέρας ἐπιτυχίας. Ἀλλ’ εἴχομεν 2–3% πρὸ δέκα ἐτῶν καὶ σήμερον ἔχομεν 10– 13%. Ἀλλ’ ἐπὶ κινουμένου στόχου ἐπὶ τῆς σκιᾶς ἑνὸς ἀεροπλοίου τὸ ὁποῖον κινεῖται μὲ ὅλην τὴν ταχύτητα, διότι τὸ ἀερόπλοιον κινεῖται μὲ ταχύτητα 130–140 μιλλίων, ταχύτητα τὴν ὁποίαν δὲν μπορεῖ νὰ ἀναπτύξῃ τὸ σκάφος, εἴχομεν ἐπιτυχίαν 30%. Ἄλλη ἀντίρρησις εἶναι ἡ ἑξῆς: Βεβαίως μοῦ φέρετε ὡς παραδείγματα αὐτὰ τὰ πειράματα τὰ ὁποῖα ἐκάματε ἐναντίον στόχου ὁ ὁποῖος δὲν κάμνει καμμίαν ἀντίστασιν, ἀλλ’ εἰς τὸν πόλεμον θὰ ἔχωμεν τὴν ἀντίστασιν τὴν ἀεροπορικήν. Ὀφείλω, κύριοι, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ἀπαντήσω διὰ νὰ μὴ ἀφήσω καμμίαν ἀμφιβολίαν εἰς τοὺς ἰσχυριζομένους ὅτι τὰ πειράματα αὐτὰ ἔγιναν ἀπὸ ὕψος μέχρι τοῦ ὁποίου ἡ βολὴ αὐτὴ τῶν αὐτομάτων πυροβόλων δὲν ἐνεργεῖ. Ἀλλ’ ἐὰν θὰ μοῦ εἴπητε ὅτι δι’ ὕψος μεγαλείτερον τῶν 25) μέτρων θὰ μεταχειρισθῇ τὸ πλοῖον πυροβόλον τῶν 127 χ.μ. ἔχω νὰ σᾶς ἀπαντήσω κύριοι, ὅτι ἡ πιθανότης τῆς ἐπιτυχίας τῶν μεγάλων αὐτῶν σχετικῶς πυροβόλων εἶναι σχεδὸν μηδαμινή. Θὰ σᾶς δώσω ἀριθμοὺς πάλιν μ’ ὅλον ὅτι θὰ λάβῃ ἀφορμὴ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Βάλτου νὰ ἐπικαλεσθῇ τὸν στρατηγὸν Νιεσσέλ, ὁ ὁποῖος περισσότερον ἀσχολεῖται εἰς τὰ τῆς ἀεροπορίας. Ἰδοὺ τὶ δίδει ὁ στρατηγὸς Νιεσσὲλ ὡς ἐπιτυχίαν αὐτοῦ τοῦ πυροβολικοῦ κατὰ τῶν ἀεροπλάνων εἰς τὸν πόλεμον. Κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τοῦ πολέμου, τὸ 1913–15 δὲν κατερρίφθη οὔτε ἕνα ἀεροπλάνον μὲ τὴν βολὴν τὴν ἀντιαεροπορικὴν· κατὰ τὸ 1916–17 ἐχρειάσθησαν 11000 βλήματα διὰ νὰ καταρριφθῇ ἓν ἀεροπλάνον· εἰς τὰ 1918 δὲν ἐχρειάζοντο παρὰ 7000 βλήματα. Οἱ Ἄγγλοι εἰς τὴν στατιστικήν των δίδουν ἀριθμὸν εὐνοϊκώτερον ὅτι μὲ 4500 βλήματα κατέρριψαν ἓν ἀερόπλοιον κατὰ μέσον ὅρον. Καὶ μάλιστα κατὰ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας τοῦ πολέμου κατέρριψαν ἕνα ἀερόπλοιον μὲ 1500 βλήματα. Θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον κατωρθώθη κατὰ τὸν πόλεμον, μετὰ τέσσαρα ἔτη ἀπὸ τῆς ἐνάρξεώς του, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρασκευασθῇ ἀπὸ τοῦ χρόνου τῆς εἰρήνης. Ἀλλὰ θέλετε νὰ σᾶς δώσω τὰ ἀποτελέσματα ὅτι ἐπὶ 1500 βλημάτων θὰ ἔχομεν μίαν ἐπιτυχίαν διὰ νὰ σᾶς ὑποχρεώσω νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι πραγματικῶς δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀντίδρασις τῶν μεγάλων βλημάτων τῶν πλοίων διὰ νὰ προλάβῃ τὴν ἀντίδρασιν τῆς ἀεροπορίας. Φαντασθῆτε λοιπὸν τοὺς στόλους τώρα, κύριοι, συγκεντρωμένους, τὸν τουρκικὸν μὲ ὑπεροχὴν ἀπόλυτον εἰς ἐλαφρὰ σκάφη καὶ ἀεροπλοΐαν καὶ ἡμᾶς ἔχοντας τὴν Σαλαμῖνα ἰσόπαλον καὶ ἴσως κατά τι ὑπερτέραν τοῦ Γιαβούζ, τὴν ἀεροπορίαν τὴν τουρκικὴν βάλλουσαν κατὰ τοῦ ἰδικοῦ μας μεγάλου πλοίου, τῆς Σαλαμῖνος, καὶ σκεφθῆτε ποία θὰ εἶναι ἡ κατάστασις ἡ ὁποία θὰ δημιουργηθῇ κατὰ τὴν ὥραν τῆς μάχης, ὅταν τὰ ἐλαφρὰ σκάφη τὰ Τουρκικὰ θὰ δύνανται νὰ ἐπιτίθενται κατὰ τῶν ἰδικῶν μας· θὰ τὰ ἐκτοπίσουν, διὰ νὰ ἐπιτεθοῦν. Ἡμεῖς, θὰ ἔχωμεν τὸ μεγάλο σκάφος ἀπησχολημένον, διὰ νὰ ἀνταπαντᾷ εἰς τὸ Γιαβοὺζ τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ κρατῇ τὴν προσοχήν, καὶ θὰ ἔχωμεν αὐτὰ εἰς μίαν σχετικὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν θὰ δημιουργήσουν τὰ ἀπὸ τοῦ ἀέρος ἐρχόμενα βλήματα τῶν ὁποίων ἠξεύρετε καλίτερα ἀπὸ ἐμένα τὴν τεραστίαν δύναμιν. Καὶ εἰπέτε μου τότε, ἐὰν ἡ μεταφορὰ αὐτὴ ἡ ὁποία θὰ γίνῃ μίαν ἡμέραν, μὲ στόλον κατηρτισμένον συμφώνως μὲ τὸ πρόγραμμά σας, θὰ γίνῃ μὲ καλιτέρους ὅρους, παρὰ μὲ στόλον κατηρτισμένον, συμφώνως μὲ τὸ πρόγραμμα τὸ ἰδικόν μου. Διότι, κύριοι, μὲ ἐπροσέξατε, ὅτι μεταχειρίζομαι πάντοτε τὸν συγκριτικὸν ὅρον. Δὲν εἶπα ποτέ, ὅτι ἡ μεταφορὰ θὰ εἶναι ἀσφαλής. Εἶπα, ὅτι ἡ μεταφορά, θὰ εἶναι ἀσφαλεστέρα. Δὲν εἶναι δυνατόν νὰ ἔχετε ἐν πολέμῳ τὴν ἀσφάλειαν. Θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ εἴχατε τὴν ἀσφάλειαν, ἐὰν μπορούσατε, νὰ ἀποκλείσητε τὸν ἐχθρόν, προτοῦ νὰ εὑρεθῇ ἡ ἀεροπορία καὶ τὰ ὑποβρύχια, καὶ νὰ τὸν κρατούσατε στενῶς ἀποκεκλεισμένον. Ἀλλά, κύριοι, ἀφοῦ νομίζω, ὅτι ἐξεκαθάρισα τὸ ζήτημα τῶν συγκοινωνιῶν μας μὲ τὸν ἔξω κόσμον καὶ τῶν συγκοινωνιῶν μας μετὰ τῶν διαφόρων τμημάτων τῆς Χώρας, ἐξεκαθάρισα τὸ ζήτημα τῶν μεταφορῶν, τὸ ὁποῖον ἀπέναντι τῆς Τουρκίας ἔχει μικρὰν σημασίαν, διότι ἐὰν πρόκειται μόνον διὰ ξηρᾶς νὰ γίνῃ ἡ μεταφορὰ ἡμεῖς θὰ φθάσωμεν γρηγορώτερα εἰς τὰ σύνορά μας, ἀφοῦ, λέγω, ἐξεκαθάρισα τὸ ζήτημα τῶν συγκοινωνιῶν καὶ τῶν μεταφορῶν, ἔχω καθῆκον, νὰ ἀντιμετωπίσω καὶ ἄλλας τινὰς ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι προβάλλονται ἀπὸ τοὺς ὀπαδοὺς τῆς ἀντιθέτου πολιτικῆς μερίδος. Μᾶς λέγουν, ὅτι τὸ «Γιαβοὺζ» θὰ ἠμπορῇ νὰ ἔρχεται εἰς τὸν Σαρωνικόν, διὰ νὰ βομβαρδίσῃ τὰς Ἀθήνας, τὸν Πειραιᾶ καὶ τὸν ναύσταθμον.

§151Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐὰν ἐκτείνῃ τὰς ἐνεργείας του.

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἐκτείνῃ τὰς ἐνεργείας του καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Βάλτου εἰς τὸν ὁποῖον ἀπονέμω καὶ τοῦτον τὸν ἔπαινον ὅτι ὑπῆρξε καλῆς πίστεως συζητητὴς εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, εἶπε, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἕνα κακό, ἐὰν ἐκτείνῃ τὰς ἐνεργείας του. Λοιπὸν θέλω, κύριοι, νὰ ἀπαντήσω, ὅπως σᾶς καθησυχάσω καὶ ἀπὸ τὸν κίνδυνον τοῦτον. Ἕνα πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀσφαλίζει κατὰ τοῦ κινδύνου τοῦ βομβαρδισμοῦ, εἶναι τὸ ὑποβρύχιον. Εἴδατε ποῦ δὲν τὸ ἀνέφερα καθόλου εἰς τὴν μάχην. Εἶμαι σύμφωνος μαζί σας, ὅτι εἰς μάχην δὲν δύναται νὰ λάβῃ μέρος τὸ ὑποβρύχιον, ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον τοῦτον πρέπει νὰ τὸ μεταχειρισθῶμεν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ κάμωμεν διὰ τὴν εἴσοδον εἰς τὸν Θερμαϊκόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ ἀσφάλεια τὴν ὁποίαν ἔχομεν, διότι ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπητε: τὶ θὰ δυνηθῇ νὰ κάμῃ αὐτὸς ὁ ἐχθρὸς ὁ ὁποῖος, ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ τὴν ἐπίθεσίν του διὰ νὰ ἀποστείλῃ ἁπλῶς μερικὰς βόμβας εἰς τὰς Ἀθήνας; Τὶ θὰ κάμῃ; Θὰ γεννήσῃ κάποιαν ταραχὴν ὀλίγην ὥραν, θὰ ρίξῃ 50–100 ὀβίδες. Ἡ ζημία θὰ εἶναι σχετικῶς ἀσήμαντος. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποφύγωμεν καὶ αὐτὴν τὴν ζημίαν καὶ διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν τὴν ταραχὴν τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἔκρινα καλὸν εἴτε νὰ κατασκευάσωμεν τοὺς πύργους, τοὺς ὁποίους ἐμνημόνευσεν ὁ κ. ἐκ Βάλτου βουλευτής, καὶ νὰ τοποθετήσωμεν εἰς τὰς Φλέβας, εἰς τὴν Αἴγιναν καὶ τὸ Καραμπουρνοῦ, τὰ θαυμάσια πυροβόλα τῶν Ἀμερικανικῶν αὐτῶν πλοίων, εἴτε νὰ διατηρήσωμεν τὰ πλοῖα καὶ νὰ τοποθετήσωμεν τὸ πρῶτον πίσω ἀπὸ τὰς Φλέβας, διότι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῆς εὐθείας βολῆς ἐφόσον ὑποτίθεται ὅτι θὰ εἴμεθα ἰσχυρότεροι εἰς τὴν ἀεροπλοΐαν καὶ ἑπομένως ἡμεῖς θὰ μποροῦμε νὰ διευθύνωμεν τὴν βολήν μας, καὶ τὸ ἄλλο ἀπὸ πίσω ἀπὸ τὸ Καραπουρνοῦ, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἐκτεθειμένα εἰς τὴν ἄμεσον βολὴν τοῦ «Γιαβοὺζ»· καὶ τότε κρατοῦμεν τὸ «Γιαβοὺζ» εἰς ἀπόστασιν 17 περίπου χιλιομέτρων ἀπὸ τῶν Φλεβῶν, καὶ ἑπομένως οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ ἡ βολὴ τοῦ «Γιαβοὺζ» κατὰ τῶν Ἀθηνῶν ἢ τοῦ Ναυστάθμου ἢ τῆς Θεσσαλονίκης. Ἀλλὰ μοῦ προεβλήθη ἀκόμη, ὄχι τόσον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Βάλτου ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς ἄλλους τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν ἀντίθετον πολιτικήν, ὁ κίνδυνος τῆς καταλήψεως τῶν νήσων Χίου, Σάμου καὶ Μυτιλήνης. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου βουλευτής, μὲ τὴν εὐθύτητα ἡ ὁποία ἐχαρακτήρισε τὴν ἀγόρευσίν του, εἶπεν ὅτι αὐτὸ θὰ εἶναι ἕνα ἐπεισόδιον τοῦ πολέμου χωρὶς πολλὴν σημασίαν. Ἀλλ’ ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα μας χάριν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἵνα μὴ ἀνησυχήσῃ, καὶ σᾶς εἶπα ὅτι θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ ἀφήσωμεν ἐπὶ τόπου τὴν ἐπιστράτευσιν πληθυσμοῦ 300 χιλιάδων κατοίκων, ὁ ὁποῖος εἶναι σπουδαῖος ἀριθμὸς διὰ τὴν ἐπιτόπιον ἄμυναν. Θὰ μπορούσαμε προσθέτως ἐκεῖ νὰ ἀμυνθῶμεν καὶ δι’ ἐνεδρῶν τῶν ὑποβρυχίων μας, θὰ μπορούσαμε νὰ ἀμυνθῶμεν καὶ διὰ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου, ὄχι βέβαια ἀποτελεσματικῶς, διότι γιὰ μὲ ἡ κυριωτέρα ἄμυνα θὰ εἶναι ἡ ἀπὸ ξηρᾶς καὶ ἡ διὰ τῶν ὑποβρυχίων. Ἀλλ’ ἂν ἐπὶ τέλους συμβῇ καὶ νικηθῶμεν ἐκεῖ, ἂν πάῃ δηλαδὴ ὁ ὑποτιθέμενος ἐχθρὸς καὶ ζητήσῃ νὰ μᾶς ἀχρηστεύσῃ τὸν στρατόν, καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ κρίνεται ἀλλαχοῦ ἡ νίκη, θὰ εἶναι ἕνα ἐπεισόδιον τοῦ πολέμου. Δὲν εἶναι λοιπὸν οὔτε αὐτὸ ἀρκετὸ διὰ νὰ μᾶς κάμῃ νὰ ἀλλάξωμεν τὴν πολιτικήν μας. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, κύριοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον καὶ τὸ ὑπόμνημά μου τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα εἰς τὸ μεγάλο Ναυτικὸν Συμβούλιον ποὺ ἀπεφασίσθη ἡ ἀποδοχὴ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς παρ’ ὅλων ὁμοφώνως (ἀναγινώσκει). Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω τώρα πῶς ἐτέθη παρ’ ἐμοῦ τὸ ζήτημα εἰς τὸ μέγα αὐτὸ Ναυτικὸν Συμβούλιον.

§153Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν δύναμαι νὰ σᾶς ἐρωτήσω; Τὸ Συμβούλιον τὸ Ναυτικὸν εὑρέθη καθ’ ὁλοκληρίαν σύμφωνον;

§154Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁμοφώνως ἀπολύτως ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω μάλιστα καὶ τὸ γιατί. Τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου, τὰ ὁποῖα ἄφησα φυσικὰ νὰ ἐκθέσουν τὰς γνώμας των, ἐγνώριζον τὴν γνώμην τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου καὶ τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ τοῦ ὑπουργείου, οἱ ὁποῖοι εἶχον δώσει τὴν γνώμην των καὶ ἐγγράφως, ἀλλ’ ἀνέπτυξαν ὅλοι τὴν γνώμην των, ἀπεφάνθησαν μὲ τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ἐκ Βάλτου βουλευτοῦ ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς κυριαρχίας τῆς θαλάσσης, ἤθελαν δηλαδὴ μέγα σκάφος. Ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. ἐκ Βάλτου βουλευτής, τὰ εἶπον. Ἀφοῦ ἐτελείωσαν ὅλοι, τοὺς εἶπον: Ἐπιτρέψατέ μοι τώρα νὰ σᾶς εἴπω πῶς τίθεται τὸ ζήτημα διὰ νὰ μοῦ δώσητε μίαν ἀπάντησιν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν ἐτέθη ὡς ἑξῆς:

§155Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν αὐτοὶ ναυτικοί, ναύαρχοι, πῶς ἔπρεπε νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα;

§156Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οἱ ναύαρχοι ἐξέθετον θεωρητικῶς τὸ ζήτημα. Παρακαλῶ νὰ μὴ τοὺς ἀδικοῦμεν. Οἱ ναύαρχοι ἐξέθετον θεωρητικῶς τὸ ζήτημα· τοὺς εἶπον: Πῶς ἠμποροῦμεν νὰ εἴμεθα ἰσχυρότεροι κατὰ θάλασσαν, πῶς ἠμποροῦμεν νὰ ἀσφαλισθοῦμεν, πῶς ἠμποροῦμε καλλίτερα; Ἀναχωροῦντες ἀπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι μᾶς χρειάζεται ἡ ἐπικράτησις ἐπὶ τοῦ Αἰγαίου, ἔλεγον οἱ ναύαρχοι τὰ ἐπιχειρήματα δηλαδὴ αὐτὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ Βάλτου.

§157Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι οἱ ναυτικοί, οἱ ὁποῖοι θὰ κανονίσουν τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας ἐν καιρῷ μάχης, πρέπει νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν ἂν ἀπαιτῆται νὰ εἴμεθα οἱ κύριοι τοῦ Αἰγαίου ἢ ἄλλο τι. Διότι τώρα βλέπω ὅτι τὸ ζήτημα ἐτέθη ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα κύριοι τοῦ Αἰγαίου καὶ κατόπιν μετήλλαξαν γνώμην. Εἶναι ἀνάγκη αὐτὸ νὰ τὸ γνωρίζῃ ἡ Βουλή.

§158Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου καὶ ὁ γενικὸς διευθυντὴς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν δὲν ἐκλήθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπουν τὴν γνώμην των. Ἐθεώρησαν, καὶ ἦτο καθῆκόν των, αὐτεπαγγέλτως νὰ μᾶς ἐκθέσουν τὴν γνώμην των. Συνῆλθον λοιπὸν τὸν Δεκέμβριον 1928 καὶ ἐσκέφθησαν διὰ τὰ ναυτικὰ πράγματα. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε ὅτι δὲν εἶναι εἰς τὰ καθήκοντα τοῦ Ἐπιτελείου νὰ μεριμνᾷ διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας. Συνῆλθον καὶ μᾶς ἔκαμον τὴν ἔκθεσίν των· ὁ διευθυντὴς ἔκαμεν ἰδικόν του ὑπόμνημα.

§159Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Καὶ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1929 ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ὑπέβαλεν ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἴχετε τότε ὑπ’ ὄψιν σας.

§160Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ ναυτικοὶ ἀσφαλῶς ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των. Ὄντες ἀνήσυχοι περὶ ἀσφαλείας μας κατὰ θάλασσαν, μᾶς εἶπον τὰς ἀντιλήψεις των, ἐγνώριζον δὲ ἐκεῖνο ὅτι αἱ ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ ἔχωσι φθάσει εἰς ὁριστικὰ συμπεράσματα, ἔκλιναν πρὸς ἀπόκρουσιν τοῦ πλοίου τοῦ βαρέος. Τότε ἐζήτησα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν, μετὰ τὴν ἐπιστροφήν μου νομίζω ἀπὸ τὴν Χάγην, μετὰ τὴν Χάγη, διότι εἶχα ἰδεῖ τὸν κ. Παπαλεξόπουλον καὶ ἤκουσα τὰ ἐπιχειρήματά του, ἦσαν καὶ αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα ὅμοια μὲ τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βάλτου βουλευτοῦ. Ὁ Παπαλεξόπουλος μάλιστα ἦτο φωτιά. Εἶχον λοιπὸν μελετήσει τὸ ζήτημα καὶ διαφωτισθῆ καὶ ἐκάλεσα καὶ τοὺς ἤκουσα. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω μάλιστα καὶ ἄλλα τινά. (ἀναγινώσκονται). Εἶμαι εὐτυχής, διότι μοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ τὰ διαβάσω, διότι θὰ ἤθελον καὶ εἰς τὸ γεῖτον Κράτος, μὲ τὸ ὁποῖον κάνομεν ὅ,τι μποροῦμεν διὰ νὰ καταστήσωμεν τὰς σχέσεις μας ὁμαλωτέρας, νὰ ἠξεύρουν ὅτι δὲν εἶναι αὐτὰ λόγια τὰ ὁποῖα λέγομεν μόνον ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τὰ λέγομεν καὶ εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον. (ἀναγινώσκει).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§163Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι βουλευταί, πρὶν συνεχίσω τὴν ἀγόρευσίν μου, νὰ ἐπιστρέψω ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος, τῆς ἐνδεχομένης ἐπιθέσεως κατὰ τῶν νήσων τῶν παρακειμένων εἰς τὴν Μικρασιατικὴν ἀκτήν. Διότι μοῦ διετυπώθη ἓν ἐπιχείρημα οὐσιῶδες καὶ πρέπει ν’ ἀποδείξω ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεωρήσωμεν ὅτι αἱ νῆσοι αὗται διὰ τοῦ ἰδικοῦ μου προγράμματος εἶναι περισσότερον ἐκτεθειμέναι. Ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς: ὅτι αἱ νῆσοι αὗται παράκεινται εἰς τὴν Μικρασιατικὴν ἀκτήν. Εἶναι ἀδύνατον τὸ πλοῖον μας τὸ ἕν, ἡ «Σαλαμίς», ἐὰν τὴν ἐπαίρναμεν, εἶναι ἀδύνατον νὰ τὴν σταθμεύσωμεν εἰς μίαν ἐκ τῶν νήσων αὐτῶν διὰ νὰ εἶναι ἑτοίμη νὰ ἀμυνθῇ κατὰ τοῦ «Γιαβούζ», ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιχειρήσῃ κατάκτησιν τῶν νήσων. Ἐὰν ἠγκυροβόλει εἰς καμμίαν ἀπὸ τὰς νήσους αὐτὰς θὰ τὴν ἐξεθέταμεν εἰς ὅλην τὴν βεβαίαν καταστροφὴν ἐκ μέρους τοῦ ἀεροπορικοῦ στόλου τοῦ ἐχθροῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ τὴν ἔχωμεν ἐκεῖ. Ἡ «Σαλαμὶς» θὰ εἶναι εἰς τὸν ἰδικόν μας Ναύσταθμον. Ποτὲ πλέον κοντὰ εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ὅτε ἡ ἐπίθεσις καὶ πάλιν ἐκ μέρους τοῦ Τουρκικοῦ στόλου θὰ ἦτο δυνατή, χωρὶς νὰ ἠμπορέσῃ ἡ «Σαλαμὶς» νὰ προστατεύσῃ τὰς νήσους μας. Καὶ τώρα ἐπανέρχομαι διὰ νὰ συνεχίσω τὴν ὁμιλίαν μου. Τὸ πρόγραμμα λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσαμεν πρὸς τὸ Ἀνώτατον Ναυτικὸν Συμβούλιον. (ἀναγινώσκει). Καὶ ἠξεύρω ὅτι ἐὰν ἐξοδεύσωμεν τὰ 3.800.000 λίρες διὰ νὰ πάρωμεν τὴν «Σαλαμῖνα», θὰ ἠμπορέσῃ ἀνάλογα ποσὰ νὰ ἐξοδεύῃ ἡ Τουρκία διὰ τὸν ἐλαφρὸν στόλον καὶ τὴν ἀεροπορίαν της, καὶ ἑπομένως νὰ γίνῃ ἰσχυροτέρα. Ἔθεσα ἑπομένως τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ τὸ Ναυτικὸν Συμβούλιον ὁμοφώνως, οὐδενὸς ἀντιγνωμοῦντος, εἶπεν ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους βεβαίως πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ πρόγραμμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐξέθεσα, δηλαδὴ νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν «Σαλαμῖνα» καὶ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ εἴμεθα ἰσχυρότεροι κατὰ τὸν ἐλαφρὸν στόλον τῆς θαλάσσης καὶ τοῦ ἀέρος. Ἐθεώρησα ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ κάμω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν διὰ νὰ μὴ ἀποδοθῇ εἰς τοὺς ναυτικούς μας συμβούλους ἐλαφρότης γνώμης, διότι μετέβαλον ἀποτόμως τὰς ἀντιλήψεις των. Ἀνεχώρουν καὶ ἐκεῖνοι ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ζήσωμεν ἐὰν δὲν ἔχωμεν ὑπεροπλίαν ἀπέναντι τῆς Τουρκίας ναυτικὴν καὶ ἂν δὲν εἴμεθα κύριοι τοῦ Αἰγαίου πελάγους.

§164Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅλοι ἀνεχώρουν ἀπὸ τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὑπεροπλία ἐν Αἰγαίῳ. Καὶ τοῦτο λέγετε σήμερον ὅτι ἐπίστευον καὶ οἱ ἁρμόδιοι ναυτικοὶ σύμβουλοι τῆς χώρας, ἀλλὰ μετέβαλον γνώμην, ὄχι ὡς πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ μέσα τῆς ἀμύνης. Διότι δὲν μετέβαλον γνώμην λόγῳ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξαν ἀφοῦ σεῖς εἴπατε ὅτι θὰ ἔχωμεν εἰρήνην, διότι τοῦτο ἦτο ἀδύνατον νὰ τὸ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ λόγῳ τῶν τεχνικῶν λόγων τοὺς ὁποίους σεῖς ὑπεστηρίξατε.

§165Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζω.

§166Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διότι ἂν ἐπρόκειτο περὶ τῆς εἰρηνικῆς πολιτικῆς, τότε ἴσως θά ἠγόμεθα εἰς ἄλλας σκέψεις, ἐὰν ταύτην τὴν πολιτικὴν υἱοθετοῦμεν ὡς βάσιν τῆς συζητήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ διὰ τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα τοῦ Κράτους εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι καὶ ἐπανελήφθη πολλάκις, νομίζω, ὅτι εἴμεθα ὅλοι ὑπὲρ τῆς εἰρήνης. Καὶ πιστεύομεν καὶ ἡμεῖς ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἔχει οὐδένα σκοπὸν ἐπιθετικὸν καὶ ὅτι τοὐναντίον μέγιστον καὶ αὐτὴ ἔχει συμφέρον νὰ ζήσῃ ἐν εἰρήνῃ καὶ μάλιστα τώρα ὁπότε αἱ διαφοραὶ αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον πρότερον ἔπαυσαν νὰ μᾶς χωρίζουν. Ἀλλὰ πάντες συμφωνοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ χώρα τὴν ἀμυντικὴν δύναμιν καὶ οἱ Ναυτικοὶ σύμβουλοι ἐκαλοῦντο εἰς τὸ νὰ κρίνουν κατὰ τίνα τρόπον θὰ εἶχεν ἡ χώρα τὴν ἀμυντικὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν χρειάζεται, θὰ τὴν ἔχῃ αὐτὴν χωρὶς τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης ἢ δύναται νὰ τὴν ἔχῃ ἄλλως; Δι’ αὐτὸ σᾶς ἐρώτησα καὶ σᾶς ἐζήτησα νὰ μοῦ ἐξηγήσητε...

§167Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἐπιμείνω καὶ νὰ σᾶς πείσω, διότι συμφέρον εἶναι νὰ πεισθῶμεν ὅλοι. Οἱ Ναυτικοί μας σύμβουλοι εἰς τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπέβαλαν μᾶς ἐζήτουν νὰ ἀγοράσωμεν τὴν Σαλαμινίαν, νὰ κάμωμεν 15 ἀντιτορπιλικά, 40 ὑποβρύχια μᾶς ἐγύρευαν 8.000.000 λίρας. Τῶν Ναυτικῶν, δὲν ἦτο δουλειά των νὰ ἐξετάσουν τὴν οἰκονομικὴν ἄποψιν. Οἱ ναυτικοί μας ἤθελον καὶ πλοῖα τῆς μάχης ἰσχυρότερα καί τοὺς εἶπα τὸ ἑξῆς: Κύριοι, μὴ παραγνωρίζετε τὸν οἰκονομικὸν παράγοντα (ἀναγινώσκει)..... Καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, οὕτω τιθεμένου ἀπεφάνθη τὸ συμβούλιον τὸ Ναυτικὸν ὁμοφώνως ὅτι εἴμεθα ἀσφαλέστεροι μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα παρὰ μὲ τὸ ἄλλο. Δὲν πρέπει νὰ κατηγορῶμεν τοὺς ναυτικούς μας συμβούλους διότι δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψει τὸν οἰκονομικὸν παράγοντα. Ἤθελον καὶ μαχητικὸν στόλον ἰσχυρότερον καί ἀεροπορίαν, ἰσχυροτέραν ἀλλ’ ἀσφαλῶς στόλον ἰσχυρότερον. Ὅταν τοὺς εἴπομεν ὅτι δὲν μποροῦμεν νὰ σᾶς δώσουμε αὐτὰ ποὺ ζητεῖτε, ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι ἔχουμε ἕνα ὡρισμένον ποσόν, μᾶς ἀπήντησαν ἔτσι ὁμοφώνως. Ὥστε σήμερον νομίζω ὅτι ἡ εὐτυχὴς αὐτὴ σύμπτωσις τῶν γνωμῶν Κυβερνήσεως καὶ Ναυτικῶν της συμβούλων, εἶναι πρόσθετος ἐγγύησις διὰ τὴν δημοσίαν γνώμην ὅτι μπορεῖ νὰ εἶναι ἥσυχος. Δὲν σᾶς ἀποκρύπτω, κύριοι, ὅτι καὶ ἂν οἱ Ναυτικοί μου σύμβουλοι δὲν συνεφώνουν μὲ τὴν γνώμην μου δὲν θὰ ἐδίσταζα νὰ ἀκολουθήσω τὴν ἰδικήν μου διότι δὲν πρόκειται περὶ ζητημάτων τεχνικῶν τοιούτων τὰ ὁποῖα, πολιτικὸς ἔχων τὸν κοινὸν νοῦν δὲν δύναται νὰ ἀντιληφθῇ καὶ ὁ ἴδιος. Δὲν εἶναι ζήτημα τακτικῆς εἶναι μᾶλλον ζήτημα γενικῆς πολιτικῆς καὶ στρατηγικῆς διὰ τὴν ὁποίαν οἱ πολιτικοὶ εἶναι ἁρμοδιώτεροι ἀπὸ ὅλους τοὺς εἰδικούς, οἱ ὁποῖοι τὰ βλέπουν τὰ ζητήματα ἀπὸ τῆς μιᾶς μόνον πλευρᾶς. Εὐτυχῶς ἔχω τὴν γνώμην σήμερον ὅλων τῶν Ναυτικῶν μας συμβούλων, ὅτι, ὅπως ἐτέθη τὸ ζήτημα εἴμεθα ἀσφαλέστεροι. Ἑπομένως ἡ ὅλη ἐπίκρισις μπορεῖ νὰ εἶναι αὐτή: Κύριε Βενιζέλε, κάνεις κακὰ νὰ λέγῃς ὅτι δὲν μπορεῖς νὰ δώσῃς καὶ 3.800.000 λίρες διὰ τὴν «Σαλαμινίαν» καὶ ἄλλας 3.800.000 διά τὸν ἐλαφρὸν στόλον. Μόνον τέτοια ἐπίκρισις θά ἦτο δυνατὸν νά γίνῃ ἐναντίον μου. Δὲν θά ἀκουσθῇ βέβαια, ἀλλά θέλω νά εἴπω πῶς τίθενται τὰ ζητήματα. Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξετάσωμεν δι’ ὀλίγων τά γενικώτερα ἀποτελέσματα τῆς ἀντιθέτου πολιτικῆς. Ἐξήτασα ἤδη ποία εἶναι: ἓν οἰκονομικὸν γονάτισμα...

§168Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κ. Στράτος ὑπεστήριξε ὅτι μὲ τὴν ἀντίθετον πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν, οἰκονομικῶς θὰ ἦτο μικροτέρα ἡ δαπάνη. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ μία διάκρισις.

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Στράτος, εὐτυχῶς δέχεται νὰ ἀγοράσωμεν τὴν «Σαλαμινίαν» ἢ νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον. Τότε ἀνακύπτουν ὅλα τὰ πλεονεκτήματα τῆς ἰδικῆς μου πολιτικῆς, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξα καὶ τὰ ὁποῖα στηρίζονται εἰς τὸ ὅτι εἶναι χρησιμώτερον νὰ ἔχωμεν ἰσχυρότερον τὸν ἐλαφρὸν στόλον καὶ τὴν ἀεροπλοΐαν παρὰ ἴσως τὸ μεγάλον πλοῖον. Ἐὰν φύγωμεν ἀπὸ αὐτὸ καὶ πᾶμε στὸ ἄλλο ἔχομεν γονάτισμα οἰκονομικό, διαγωνισμὸς ἐξοπλισμοῦ μὲ τὴν Τουρκίαν. Μόλις παραγγέλλωμεν τὴν «Σαλαμινίαν» εἶναι φυσικὸν νὰ κρίνῃ κανεὶς ποῖος θὰ ἦτο ὁ ἀντίκτυπος στὴν Τουρκίαν. Ἡ Ἑλλὰς—θὰ ἔλεγον—πέρνει πλοῖον πολεμικὸν κάτι τὶ ἰσχυρότερον ἀπὸ τὸ «Γιαβοὺζ» Διατί; Φυσικὰ ἔχει βλέψεις ἐπὶ τοῦ ἐδάφους μας. Ἔτσι θὰ ἐσκέπτοντο. Ἐλπίζω νὰ μὴ χαρακτηρισθῇ παραδοξολογία ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς εἴπω, ὅταν πρόκειται νὰ κανονίζωνται ὑπὸ τοῦ πολιτικοῦ, τοιαῦτα ζητήματα πρέπει οὗτος νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν ὄχι μόνον τὴν κοινὴν γνώμην τῆς χώρας του, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀντίκτυπον τὸν ὁποῖον τὰ μέτρα αὐτὰ δύνανται νὰ ἔχουν ἐπὶ τῆς κοινῆς γνώμης τῶν γειτόνων του, διότι καὶ ταῦτα ἀποτελοῦν στοιχεῖα τῆς διατηρήσεως τῶν ὁμαλῶν σχέσεων. Ἠρνήθην λοιπόν, νὰ ἀγοράσω τὴν «Σαλαμινίαν» ἐκτὸς ἂν μοῦ τὴν φορτώσῃ ἡ ἐπιμονὴ τοῦ ἐργοστασίου, ζητοῦντος ἀποζημίωσιν. Ἀλλὰ μοῦ ἐζήτησαν οἱ Ναυτικοί μου σύμβουλοι καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν συχνότατα μοῦ τὸ ὑπενθυμίζει, καὶ μοῦ ἔλεγον: Μὰ τέλος πάντων μᾶς εἶπες ὅτι θέλεις νὰ ἔχωμεν ἰσχυρότερον τὸν ἐλαφρὸν στόλον. Ἔλα ἐδῶ λοιπὸν νὰ μᾶς βοηθήσῃς νὰ παραγγείλωμεν ἄλλα δύο ἀντιτορπιλικά». Εἶπα «θὰ τὸ ἐξετάσω τὸ ζήτημα». Ἐσκέφθην αὐτὰ καὶ εἶπα ὅτι αὐτὸ ἀντεδείκνυται ἀπολύτως. Εἴμεθα ποὺ εἴμεθα ἰσχυρότεροι τῆς Τουρκίας, εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον, δὲν ὑπάρχει λόγος εἰς αὐτὴν τὴν ὥραν νὰ παραγγείλω ἐγὼ ἄλλα δύο ἀντιτορπιλλικὰ χωρὶς νὰ ἐμβάλω εἰς τὴν Τουρκίαν τὴν ὑπόνοιαν ὅτι πηγαίνω καὶ πάλιν εἰς ἐχθρικὰς παρασκευὰς τὰς ὁποίας οὐδέποτε ἐσκέφθην οὔτε θὰ σκεφθῶ, διότι εἶμαι ὑπὲρ τῆς εἰρήνης καὶ διότι πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι καὶ ἡ Τουρκία κάμνει τὸ ἴδιον. Αὐτὰ, λοιπόν, θὰ ἦσαν τὰ γενικώτερα ἀποτελέσματα τῆς ἀντιθέτου πολιτικῆς διὰ νὰ καταντήσωμεν νὰ εἶναι καὶ ἡ Ναυτική μας θέσις πολικῶς ὑποδεεστέρα ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔχομεν διὰ τῆς ἰδικῆς μου πολιτικῆς. Ἀκόμη συνέπεια τῆς πολιτικῆς τῆς ἀντιθέτου θὰ ἦτο νὰ χάσωμεν κάθε ἐλπίδα νὰ ρυθμίσωμεν τὰ ναυτικά μας πράγματα καὶ νὰ ὀργανώσωμεν τὴν ναυτική μας δύναμιν συστηματικῶς ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς ὡρισμένου σχεδίου, ἐνῷ σήμερον θὰ προβῶμεν εἰς μεθοδικὴν καὶ ὀργανικὴν ἀνάπτυξιν τῶν ναυτικῶν μας δυνάμεων. Ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὡς γνωρίζεται, παρηγγείλαμεν δύο ἀντιτορπιλλικὰ—ὅμοια μ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρήγγειλεν ἡ Τουρκία. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἐπέμενα πολὺ νὰ μὴν παραγγείλωμεν ἰσχυρότερα, διότι εἶπα ὅτι δὲν θέλω νὰ δώσω ἐντύπωσιν ὅτι πηγαίνω εἰς ἐπιθετικὴν πολιτικὴν ἀλλ’ ἀρκοῦμαι νὰ ἔχω ὅμοια πλοῖα ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ὁ ὑποτιθέμενος ἀπὸ τοὺς ἔχοντας τὴν ἀντίθετον πολιτικὴν ἐχθρός. Τὸ ὁριστικὸν κύριοι πρόγραμμά μας θὰ καταρτισθῇ ἢ θὰ προσαχθῇ ἐν καιρῷ διὰ νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τότε μόνον, ὅταν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἔχουν λήξῃ οἱ διαπραγματεύσεις διὰ τὴν ρύθμισιν τοῦ ζητήματος τῆς «Σαλαμινίας» μετὰ τῶν ναυπηγείων πρὸ πάντων ὅμως ὅταν θὰ ἔχουν λήξῃ αἱ διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι διεξάγονται σήμερον μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Τουρκικῆς Δημοκρατίας διὰ τὴν ρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς. Γνωρίζετε ἴσως ὅτι πρὶν ἢ ἐγὼ ἀναλάβω τὴν ἐξουσίαν, νομίζω ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ὁ τότε καὶ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχεν εἰσηγηθῇ τὴν γνώμην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν κάποιας συνεννοήσεως διὰ τὴν ναυτικὴν παρασκευὴν τῶν δύο Κρατῶν. Ἡ ἰδέα αὐτὴ καὶ πάλιν ἐπανῆλθεν εἰς συζήτησιν καὶ εἶμαι εὐτυχὴς γνωρίζων εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Τουρκικῆς Δημοκρατίας φαίνεται ἐμπνεομένη ἀπὸ τὰς ἰδίας ἀρχὰς ἀπὸ τὰς ὁποίας καὶ ἡμεῖς θέλομεν ἔχει μίαν τοιαύτην συνεννόησιν περὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων τῶν δύο χωρῶν (χειροκροτήματα). Ὅταν λοιπὸν λήξουν αἱ διαπραγματεύσεις αἱ διεξαγόμεναι ἀπό τινος, ὅπως πιστεύω ὅτι θὰ λήξουν, ὅταν θὰ ὑπογράψωμεν τὸ σύμφωνον τῆς φιλίας μετὰ τῆς Τουρκίας, θὰ καταστῇ δυνατὴ καὶ ἡ συνεννόησις περὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων, τῆς ὁποίας βάσις διακηρύττω ἀπὸ τοῦδε ἔτι θὰ εἶναι δι’ ἡμᾶς ἡ paritée, ἡ ἰσοδυναμία τῶν ναυτικῶν στόλων. Δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ ἀξιώσωμεν ὅπως εἴμεθα ἰσχυρότεροι κατὰ θάλασσαν. Δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ ἐπιθυμοῦμεν μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἐθνικῶν μας ζητημάτων, ὅπως εἴμεθα κυρίαρχοι τοῦ Αἰγαίου. Ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ ἡ Τουρκικὴ Δημοκρατία νὰ γνωρίζῃ ὅτι δύναται νὰ ἀμυνθῇ ἀπέναντί μας ἀποτελεσματικῶς διότι ἡ περίπτωσις τῆς ἰσοδυναμίας θὰ παρέχῃ ἴσην ἀσφάλειαν καὶ διὰ τὰ δύο Κράτη. Τώρα κατὰ ποῖον τρόπον θὰ κριθῇ αὐτὴ ἡ ἰσοδυναμία τῆς Τουρκίας ἐχούσης τὸ «Γιαβοὺζ» ἐνῷ ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν ἐλαφρὸν στόλον αὐτὸ εἶναι ζήτημα τῶν τεχνικῶν μας συμβούλων, τοὺς ὁποίους θὰ θέσωμεν εἰς ἐπαφήν, ἐπιφυλάττοντες πάντοτε καὶ τὴν γνώμην ἡμῶν τελικῶς, ὡς ὑπερέχουσαν. Ὅταν φθάσωμεν, κύριοι, εἰς αὐτά, τότε ἡ «Λῆμνος» καὶ τὸ «Κιλκὶς» τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς θέλει ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ διατηρήσωμεν καὶ δὲν μποροῦμε παρὰ νὰ τὰ διατηρήσωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος, τότε ἡ «Λῆμνος» καὶ τὸ «Κιλκὶς» καταδικάζονται ὁριστικῶς καὶ μένει μόνον νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν θὰ τὰ κρατήσωμεν ὡς πλωτὰ πυροβολεῖα ἢ ἐὰν θὰ δαπανήσωμεν τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαιοῦν διὰ νὰ κατασκευάσωμεν πύργους εἰς τὴν ξηρὰν διὰ νὰ θέσωμεν τὰ τηλεβόλα των. Ἀφοῦ κανονίσωμεν μετὰ τῆς Τουρκίας τίνα μορφὴν θὰ λάβῃ αὐτὴ ἡ ἰσοδυναμία, ἐκείνης ἐχούσης τὸ «Γιαβοὺζ» τότε ἐν καιρῷ θὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν 4 ἀντιτορπιλλικῶν τύπου «Λέοντος» τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀκόμη μίαν ζωὴν 5–6 ἐτῶν, ἄλλως τε αὐτὴ ἡ συμφωνία μετὰ τῆς Τουρκίας, ἡ ὑπογραφὴ τοῦ συμφώνου τῆς φιλίας, τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ἀντιπροσωπεύσῃ ἕνα τόπον μόνον παρὰ τὴν βαθεῖαν συναίσθησιν τῶν 2 Κρατῶν ὅτι ἐτελείωσε ὁριστικῶς ὁ ἀγὼν μεταξύ των καὶ ὀφείλουν νὰ δώσουν τὰ χέρια ὁ ἕνας πρὸς τὸν ἄλλον, διότι ἔχουν μεγάλα οἰκονομικὰ συμφέροντα τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀναπτύξουν, ὅταν λέγω γίνουν ὅλα αὐτὰ τότε θὰ ἴδωμεν πότε θὰ παραγγείλωμεν καὶ ἄλλα μικρὰ σκάφη. Πάντως ἀναγνωρίζω ὅτι πρέπει ἀπὸ ἀπόψεως ἐλαφρῶν σκαφῶν νὰ εἴμεθα ἰσχυρότεροι ἐφ’ ὅσον ἡ Τουρκία ἔχει τὸ «Γιαβοὺζ» καὶ ἡμεῖς δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν «Σαλαμῖνα». Ὅταν μετὰ 6–7 ἔτη ἡ ζωὴ τοῦ ἱστορικοῦ «Ἀβέρωφ» θὰ ἔχῃ φθάσῃ εἰς τὸ τέρμα της, τότε καὶ αὐτὸς θὰ καταδικασθῇ εἰς ὁριστικὴν ἀπομαχίαν ὅπως θὰ καταδικάσῃ καὶ ἡ Τουρκία τὸ «Χαμηδιὲ» καὶ «Μετζιτιέ». Καὶ τότε ἀναλόγως τῶν περιστάσεων θὰ ἴδωμεν ἐὰν θὰ συμφωνήσωμεν μαζὶ καὶ τὰ δύο Κράτη, ἐάν μας εἶναι χρήσιμον νά κάμωμεν καὶ κανένα καταδρομικόν, ὄχι βέβαια μεγαθήριον, ἀλλὰ συμφώνως πρὸς τὸ ἀνάστημα τῶν δύο Κρατῶν, τότε θά ἴδωμεν καὶ θὰ κανονίσωμεν τοῦτο ἀναλόγως καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς φιλίας τῶν δύο Κρατῶν καὶ τῶν ἄλλων περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ εὑρεθῶμεν. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τὸ προεξωφλήσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὸ ζήτημα αὐτό. Ἐν πάσῃ περιπτώσει μὲ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν θὰ ἔχωμεν στόλον ἀποτελούμενον ἀπὸ πολεμικὰ σκάφη νεώτερα, ὅλες δὲ ἡ παληάτσες θὰ τελειώσουν τὴν ζωήν των καὶ ἐλπίζω ὅτι μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ συμφώνου μετὰ τῆς Τουρκίας καὶ τοῦ κανονισμοῦ τῆς συνεννοήσεως τῶν ναυτικῶν δυνάμεων μετὰ τῆς Τουρκίας, ἐλπίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Βάλτου δὲν θὰ ὑψώσῃ τὴν φωνήν του διὰ νὰ προστατεύσῃ ἀπὸ τὸν θάνατον αὐτὰ τὰ μικρὰ σκάφη τὰ ὁποῖα τὸ ναυτικόν μας Συμβούλιον ἔχει καταδικάσῃ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει κύριοι βουλευταί, ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω ὅτι τὴν δύναμιν καὶ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν ἀποτελεῖ ὄχι μόνον τὸ ἄψυχον ὑλικόν, ἀλλὰ τὸ ἔμψυχον ὑλικόν. Καὶ διὰ τοῦτο παραπονοῦμαι κατὰ τοῦ ἀγαπητοῦ μου φίλου κ. Ζαβιτζιάνου ὁ ὁποῖος παρεσύρθη ἀπὸ τὸ ἄρθρον τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ γενικοῦ Ἐπιτελείου, διὰ νὰ νομίσῃ ὅτι τὸ κυριώτερον ἀξίωμα τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς εἶναι οἱ ἐφοδιασμοὶ τῶν ἀποθηκῶν, ὅπως σᾶς ἀνέφερον πρὸ μικροῦ εἰς τὰ 1912 οἱ μετροῦντες τὴν δύναμιν τοῦ στόλου μὲ τὰ κανόνια ποὺ εἶχαν τὰ πλοῖα τῶν δύο Κρατῶν, μὲ τὸν σίδηρον τὸν ὁποῖον εἰς ὡρισμένον διάστημα χρόνου ἠμποροῦν νὰ βάλλουν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, ἔκριναν ὅτι ἡ Τουρκία ἦτο ἰσχυρωτέρα ἀπὸ ἡμᾶς.

§170Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐλησμονήσατε ἕνα σπουδαῖον πλεονέκτημα τὸ ὁποῖον εἴχαμε. Τὴν ταχύτητα τοῦ «Ἀβέρωφ», αὐτὸ εἶναι τὸ σπουδαῖον.

§171Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἂν δὲν εἴχομεν καὶ αὐτὴν τί θά εἴχαμε; Εἴχαμε τὴν ταχύτητα τοῦ «Ἀβέρωφ» καὶ τὰ ἀντιτορπιλλικά, ἀλλὰ ἡ Τουρκία εἶχε πλοῖα τῆς γραμμῆς σπουδαιότερα ἀπὸ τὸν «Ἀβέρωφ». Σᾶς εἶπον, κύριοι, τὶ συνέβη τότε. Ἡ Κυβέρνησις ἔθεσε τὸ ἐρώτημα ἂν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι διὰ τὴν ἀπόλυτον ἐκτέλεσιν τῶν στρατιωτικῶν μας μεταφορῶν. Τὸ ναυτικόν μας συμβούλιον μᾶς εἶπε ὅτι θὰ κάμωμεν ὅτι μποροῦμεν ὅτι ἔχομεν τὴν ἐλπίδα νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν, ἀλλὰ καμμίαν βέβαια βεβαιότητα. Καὶ ὁ μέλλων ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου, λαβὼν τελευταίως τὸν λόγον μᾶς εἶπε: Κύριοι ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ κλείσωμεν τὸν Τουρκικὸν στόλον εἰς τὰ Δαρδανέλλια καὶ δὲν θὰ τὸν ἀφίσωμεν νὰ βγῇ ἔξω καὶ ὅτι μποροῦμε νὰ κάνουμε τὰς μεταφορὰς ἐλευθέρως διότι δὲν θὰ τὸν ἀφήσω νὰ βγῇ ἔξω· οὕτως καὶ ἔγινε. Βεβαίως ἡ Τουρκία ἔχει ἐνδόξους στρατιωτικὰς παραδόσεις καὶ ὄχι μόνον κατὰ ξηρὰν ὅπως συνήθως ὑποθέτουν: Ὑπῆρξε περίοδος κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐνδόξους παραδόσεις καὶ κατὰ θάλασσαν, ἐκ τῶν ὁποίων σύμβολον εἶναι καὶ ὁ «Βαρβαρώσας»: Ἀλλ’ αὗται αἱ παραδόσεις ἀνήκουν εἰς τὸ παλαιὸν παρελθόν, εἶναι 3–4 αἰώνων. Χωρὶς νὰ θέλω καθόλου νὰ θίξω φυσικὰ τὴν φίλην γείτονον Δύναμιν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι ἂν αὐτὴ ἔχει ἐνδόξους ναυτικὰς παραδόσεις παλαιοτέρας, ἡμεῖς ἔχομεν προσφατοτέρας. Δὲν τά λέγω ἄλλωστε δι’ αὐτοὺς διότι δὲν μᾶς ἐπείραξαν καὶ λυποῦμαι πολὺ διότι ὁμιλῶ περὶ ἑνὸς πολέμου τὸν ὁποῖον δὲν ἤθελον καθόλου, ἀλλά τὸ λέγω εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ λέγω: Οἱ Τοῦρκοι ὑπῆρξαν καλοὶ ναυτικοί, ἠμποροῦν καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ εἶναι καλοὶ ναυτικοὶ ἀλλά καὶ ἡμεῖς ἀπεδείξαμεν ἀπὸ ἑκατὸν ἐτῶν ὅτι εἴμεθα καλοὶ ναυτικοί. Διατὶ δὲν θά εἴμεθα καλοὶ ναυτικοὶ καὶ εἰς τὸ μέλλον; Ἀλλά, κύριοι, θά μοῦ ἐπιτρέψετε, φρονῶ κατερχόμενος ἀπὸ τὸ βῆμα νά σᾶς εἴπω καὶ εἰς τοῦτο πλέον δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ τὸν ναύαρχον Καστέξ. Δὲν γράφει τίποτε περὶ αὐτοῦ. Ἀλλὰ θά ἐπικαλεσθῶ τήν κοινὴν γνώμην ὅλων τῶν ἐπαϊόντων ὅτι ἡ ἀεροπορία ἔχει ἕνα μέλλον μπροστά της εὐρύτατον. Ἡ γνώμη μου σήμερον εἶναι ὅτι: Ἡ ἀεροπλοΐα βαίνει καθ’ ἡμέραν εἰς εὐρύτερον μέλλον καὶ χαίρω διότι ἔχω σύμφωνον τὸν κ. βουλευτὴν Κέας. Γνωρίζετε ὅτι τῇ συγκαταθέσει ἡμῶν, χωρὶς εὐτυχῶς καμμία ἀντίθετος γνώμη ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ν’ ἀκουσθῇ εἰς τὴν Βουλήν, ἱδρύσαμεν νέον Ὑπουργεῖον τῆς Ἀεροπορίας καὶ εἴμεθα ἀποφασισμένοι ἐν τῷ μέτρῳ τῷ δυνατῷ νὰ δαπανήσωμεν τὸ ποσὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον ὅπως ὀργανώσωμεν ἀερολιμένας, ἀεροδρόμια, ὅλας τὰς ἐγκαταστάσεις τὰς ἀκινήτους αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι, διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ ἡ Ἑλλὰς μὲ τὴν θαυμασίαν θέσιν της ὡς κόμβος τῶν συγκοινωνιῶν, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ μὴ καθυστερήσωμεν εἰς τὸ μέσον τῆς μεταφορᾶς. Ἀφοῦ ὑπήρξαμεν μεγάλη σχεδὸν ναυτικὴ δύναμις δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνεχθῶμεν νὰ ὑστερήσωμεν εἰς τὴν νέαν τροπὴν τὴν ὁποίαν λαμβάνουν τὰ τῆς συγκοινωνίας. Εἴμεθα, λοιπόν, ἀποφασισμένοι εἰς τὰ προσεχῆ 2 ἢ 3 ἔτη, νὰ ὀργανώσωμεν ὅσον μποροῦμε καλλίτερον τὰς ἀεροπορίας μας, καὶ διὰ τὴν ἐμπορικὴν ἄποψιν τῆς ἀεροπορίας, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ ἀεροπορία εἶναι μέσον ἀμύνης σπουδαιότατον διὰ τὰ Κράτη. Εἰς τὴν ὀργάνωσιν αὐτὴν τῆς ἀεροπορίας, κύριοι βουλευταί, θὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον δυσχερειῶν φυσικωτάτων ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ὑφίστανται σήμερον δύο ἀεροπορίαι, μία τῆς ξηρᾶς καὶ μία τῆς θαλάσσης. Θέλομεν νὰ δημιουργήσωμεν μίαν. Δὲν θὰ βιασθῶμεν νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν σήμερον, διότι θέλομεν νὰ ἐπιδείξωμεν ὅλην τὴν φειδώ, ὥστε νὰ μὴ θίξωμεν συμφέροντα νόμιμα καὶ ἄξια προσοχῆς ἀλλὰ θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἑνοποίησιν τῆς ἀεροπορίας μίαν ἡμέραν. Αὐτὸ θὰ μᾶς δημιουργήσῃ δυσχερείας. Θεωρῶ ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον ν’ ἀπευθυνθῶ πρὸς τὸν τύπον, τὴν φορὰν αὐτὴν ὄχι διὰ νὰ τὸν κατηγορήσω ὅπως συνήθως, ἀλλὰ διὰ νὰ κάμω μίαν ἔκκλησιν πρὸς αὐτὸν καὶ νά τοῦ εἴπω: ἂς μὴ γίνεται ἠχὼ τῶν δυσαρεσκειῶν αἱ ὁποῖα φθάνουν συνήθως μέχρι τῶν ἐφημερίδων. Ἂς ἐμπιστευθῶσι εἰς τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιπροσώπους τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τοὺς ἀντιπολιτευομένους τὴν Κυβέρνησιν. Ἂς ἐμπιστευθῶσιν εἰς αὐτοὺς ὅτι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς θὰ φέρωσιν τὸ ζήτημα εἰς κάθε περίστασιν ποῦ θὰ νομίζουν ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Χώρας ἐπιβάλλει τὴν ἐπίθεσιν κατὰ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ δημοσιογράφοι ἔχοντες συναίσθησιν τῶν εὐθυνῶν των, διότι χειρίζονται αὐτὴν τὴν λεγομένην τετάρτην ἐξουσίαν τοὺς παρακαλῶ νὰ μὴ γίνωνται ὄργανα ἀντεγκλήσεων εἰς τὸν Τύπον, διότι οὔτε τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας ἐξυπηρετοῦσιν, οὔτε τά συμφέροντα τῶν προσώπων περὶ τῶν ὁποίων εἰλικρινῶς ἢ μὴ εἰλικρινῶς κόπτονται ὅτι ἐξυπηρετοῦσιν ἀλλ’ ὅτι ἁπλῶς θὰ ἐκθέσωσιν καὶ ἐκείνους εἰς ἀπογοήτευσιν (χειροκροτήματα). Τὸ συμπέρασμα τῆς ὁμιλίας μου, κύριοι, σήμερον εἶναι ὅτι ἡ Χώρα κατ’ ἐμὲ δύναται νά εἶναι ἥσυχος ὅτι δὲν διατρέχει κανένα κίνδυνον ἀπὸ θαλάσσης μὲ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν, πολιτικὴν εἰλικρινῶς φιλειρηνικήν, ὅπως εἰλικρινῶς φιλειρηνικὴ εἶναι καὶ ἡ πολιτικὴ τῆς φίλης γείτονος Δημοκρατίας. (χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θέλει συνεχισθῇ.

§173Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ἔλεγα ὅτι τὴν Παρασκευὴν τὴν πρωΐαν νά κάμωμεν νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ τὸ ἀπόγευμα ποὺ ἔχομεν περισσοτέρας ὥρας νά συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν.

§174Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον 4.30 μ. μ. (Ὥρα 9 μ. μ.)