1930.02.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 33η

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 7 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1930

Προεδρία αʹ. Ἀντιπροέδρου κ. Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΥ

(Ὥρα 10.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ Λ. Παπανικολάου καὶ Χρ. Μπελαφέστας παραπονοῦνται διότι τοὺς ἀφηρέθη ἡ χονδρικὴ καὶ λιανικὴ πώλησις σιγαρέττων, ἐνῷ ἀντιθέτως ἐπετράπη εἰς τὸν τραυματίαν Κεχαγιᾶν. — Οἱ ἐν ταῖς φυλακαῖς Συγγροῦ κρατούμενοι αἰτοῦνται τὴν ἀποφυλάκισίν των ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῶν ἑορτῶν τῆς ἑκατονταετηρίδος. — Οἱ ἐξ ἀποτάξεως ἀξιωματικοὶ τῆς Χωροφυλακῆς ζητοῦν τὴν κατάργησιν τοῦ Β. Δ. τῆς 22)12)23, ὑποβάλλουν σχετικὴν τροποποίησιν καὶ παρακαλοῦν ὅπως γίνῃ αὕτη ἀποδεκτή. — Οἱ πρόσφυγες Καλαμαριᾶς Θεσσαλονίκης ἐκφράζοντες τὸν πόνον των διὰ τὸ ἀδύνατον τῆς προκαταβολῆς 5 ὁμολογιῶν πρὸς στέγασίν των παρακαλοῦν ὅπως τροποποιηθῇ ἡ σχετικὴ ἀπόφασις. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Καλλαντζάκος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Κ. Κατσαμπάνη, προέδρου Κοινότητος καὶ ἐμπόρου Ἁγίου Γεωργίου Τριφυλλίας, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν κατ’ αὐτοῦ συμπεριφορὰν τοῦ ἀστυνόμου Τριφυλλίας. — Ὁ βουλευτὴς κ. Χ. Ζουμῆς καταθέτει τηλεγράφημα τῶν κατοίκων Ψαχνῶν Χαλκίδος αἰτουμένων τὴν ἀπαλλαγήν των ἐκ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης, παρελθόντος ἔτους, καὶ τὴν ἀναστολὴν ἐξοφλήσεως τῶν ἐνταλμάτων μέχρις Ἰουλίου. — Οἱ ἐν Ἀμερικῇ Ἕλληνες ἐγγραφέντες εἰς τὸ πατριωτικὸν ἄτοκον δάνειον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δολλαρίων αἰτοῦνται τὴν παράτασιν τῆς προθεσμίας ἐξοφλήσεως τῶν προσωρινῶν ἀποδείξεων τοῦ δανείου τούτου. — Ὁ Ἠπειρωτικὸς Σύνδεσμος Πειραιῶς διαβιβάζει ὑπόμνημα διαμαρτυρίας τῆς Πανελληνίου ἑνώσεως τριτοβαθμίων δημοδιδασκάλων, αἰτουμένων τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ προαγωγῆς των. — Ὁ Ἐπαγγελματικὸς καπνεμπορικὸς σύνδεσμος Καρδίτσης ὑποβάλλει διάφορα αἰτήματα καὶ παρακαλεῖ ὅπως τύχωσι τῆς δεούσης νομοθετικῆς κυρώσεως: — Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Παπαφλέσσας καταθέτει αἴτησιν τῶν ἐνοικιαστῶν ἐλαιοδεκάτης αἰτουμένων τὴν μείωσιν τοῦ φόρου κατὰ 25%. — Ἡ Ὁμοσπονδία τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἑλλάδος αἰτεῖται τὴν τροποποίησιν τοῦ 7 ἄρθρου τοῦ σχεδίου νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς ἐκχωρήσεως καὶ κατασχέσεως τῶν ἡμερομισθίων ἐργατῶν καὶ τῶν μισθῶν τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων. — Οἱ πρόσφυγες τοῦ Συνεταιρισμοῦ Χιονίστρας–Ξάνθης παρακαλοῦν ὅπως ἀρθῇ ἡ ὑποχρεωτικὴ παρακράτησις χρεῶν Ἐποικισμοῦ κατὰ τὴν πώλησιν τῶν καπνῶν των. — Ὁ πρόεδρος τῆς Κοινότητος καὶ ὁ πρόεδρος τῆς σχολικῆς ἐπιτροπῆς Φαρσάλων διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην μετάθεσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Λαρίσσης Ἀναστασοπούλου. — Ὁ Κερκυραϊκὸς λαὸς αἰτεῖται τὴν ἀπαλλαγὴν ἐκ τῆς φορολογίας διὰ τὰ ἐξαγόμενα ἢ μεταφερόμενα ἐλαιόλαδα, ἢ τὴν μείωσιν ταύτης. — Οἱ ἁλιεῖς Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται, διότι δὲν ἔγειναν δεκτὰ τὰ αἰτήματά των. — Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἀποστέλλει ἀναφορὰν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Ἀθηνῶν, ζητοῦντος τὴν ἄδειαν τῆς ποινικῆς διώξεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Κ. Ζωγράφου, κατηγορουμένου ἐπὶ ἀπάτῃ. —Ὁ παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Γεν. Ἐπίτροπος τῆς Ἐπικρατείας ὑποβάλλει ἀντίγραφα διαφόρων πράξεων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δι’ ὧν ἀνεθεωρήθησαν ἕτεραι πράξεις αὐτοῦ, διὰ τῶν ὁποίων ἤρθη ὁ ὅρος τῆς ὑπ’ εὐθύνην τῶν ὑπουργῶν ἐκδόσεως τῶν ἐν αὐταῖς ἀναφερομένων χρηματικῶν ἐνταλμάτων. —Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Κοκκινάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν μελέτην καὶ ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλία, Ἠπείρῳ καὶ Κρήτῃ». —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Ἀσκεπίδης, Π. Λούβαρης, Μ. Σαμαρᾶς, Ν. Ζαρίφης, Ι. Ἀποστόλου καὶ Σ. Τσακμάνης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4010 περὶ τροποποιήσεως τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων περὶ προμηθειῶν τοῦ Δημοσίου». Ἐπίσης ἀνακοινῶ τὰς κάτωθι ἀπαντήσεις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Γ. Μαρῆ εἰς ἐρωτήσεις βουλευτῶν: «Ἀπαντῶντες ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 80 τῆς 27–1–1930 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶ, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι ἕνεκα τυπικῆς παραλείψεως ἀπεστάλησαν τῇ 30ῇ Ἰανουαρίου 1930 δι’ ὑπ’ ἀριθ. 120698 ἐγγράφου πρὸς ταμίαν Πρεβέζης τὰ συνταξιοδοτικὰ ἔγγραφα τοῦ συνταξιούχου Ἰωσὴφ Παπαδάτου». «Ἀπαντῶντες ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 82 τῆς 28–1–30 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Λούλη, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι διετάχθη ἡ διακοπὴ τῶν διοικητικῶν ἀνακρίσεων τῶν στρεφομένων περὶ τὴν ἐξακρίβωσιν ἂν δικαιολογῆται ἡ εἰς τὸν κ. Κουτσουμάρην καταβολὴν 80.000 δραχμῶν δι’ ἔξοδα ἐμφανισθέντα ὑπ’ αὐτοῦ κατὰ τὴν ἀνακάλυψιν δύο λαθρεμπορίων ἐν Ραφίνῃ καὶ Ἁγίῳ Ἀνδρέᾳ (Ἀττικῆς) ὡς καὶ ἂν δικαιολογῆται χορήγησις ἀμοιβῆς πρὸς τὸν κ. Κουτσουμάρην καὶ λοιποὺς συμπράξαντας τὴν ἀνακάλυψιν καὶ κατάσχεσιν τῶν εἰρημένων λαθρεμπορίων, ἵνα ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν σταθμίσῃ ἀκριβέστερον τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, μετὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ποινικῶν ἀνακρίσεων ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τούτων. Δὲν διεκόπησαν συνεπῶς αἱ διοικητικαὶ ἀνακρίσεις, ἀλλὰ τελοῦσιν ἐν ἀναμονῇ καὶ παρακολουθήσει τῶν ποινικῶν ἀνακρίσεων». «Ἀπαντῶντες εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 79 τῆς 27–1–930 ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶ, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι ὁ περὶ οὗ πρόκειται τελωνοφύλαξ παρελείφθη ἀποφάσει Συμβουλίου Οἰκονομικῆς Ὑπηρεσίας, διότι εἶχε προσφάτους ποινάς». Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Σ. Ταλιαδούρου: «Δὲν χορηγοῦμεν πιστώσεις πρὸς πληρωμὴν τῶν δυνάμει τοῦ Ν. Δ. τῆς 13 Νοεμβρίου 1927 περικοπεισῶν συντάξεων, οὐ μόνον διότι φρονοῦμεν ὅτι τὰ παραχθέντα ἔννομα ἀποτελέσματα τῶν κατ’ ἐξουσιοδότησιν ἐκδοθέντων Ν. Δ. ἰσχύουσι καὶ μετὰ τὴν ἀκύρωσιν αὐτῶν, λόγῳ τῆς μὴ ἐπικυρώσεώς των ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζομένης τετραμήνου προθεσμίας, ἀλλὰ καὶ διότι διὰ νομοσχεδίου λίαν συντόμως ὑποβληθησομένου εἰς τὴν Βουλὴν θὰ εἰσηγηθῶμεν, οὐ μόνον τὴν ἐπικύρωσιν τῶν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Ν. Δ. τῆς 13–11–27 ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων, ἀλλὰ καὶ τὴν κύρωσιν τοῦ ἐν λόγῳ Ν. Διατάγματος». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Συνεχίζεται ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Χρηστούλα, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Καλογερᾶς.

§3Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συζήτησιν ἐξ ἐπερωτήσεως τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Καρδίτσης διετυπώθη ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος οὔτε ἠδιαφόρησεν οὔτε ἀδιαφορεῖ διὰ τὴν ἐθνικὴν ἄμυναν τῆς Χώρας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἑκάστης Χώρας καθορίζει τοὺς πολιτικοὺς σκοποὺς καὶ διαθέτει πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν σκοπῶν τούτων μέσα. Τὰ κρατικὰ ὄργανα ἑπομένως καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, κατὰ μείζονα λόγον εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ συμμορφοῦνται καί νὰ καταβάλλουν πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως ἀποδίδουν μὲ τὰ διατιθέμενα ταῦτα μέσα τὸ μέγιστον δυνατὸν ἔργον. Ἐὰν τυχὸν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ἤθελε φρονεῖ ὅτι εἴτε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καθορισθεὶς σκοπὸς εἴτε τὰ διατεθιμένα ὑπὸ ταύτης μέσα, δὲν εἶναι ἐπαρκῆ, δὲν ἐξυπηρετοῦν τὸ γενικὸν τῆς Χώρας συμφέρον, ὄχι μόνον δικαιοῦται ἀλλὰ καὶ ὑποχρέωσιν ἔχει, νὰ ὑποβάλλῃ ἐγγράφως τὰς γνώμας αὐτοῦ νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ πείσῃ περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν γνωμῶν αὐτοῦ. Πέραν τούτου ὅμως κ. βουλευταὶ ὄχι μόνον δὲν δύναται νὰ δημοσιογραφήσῃ ἐπὶ λεπτοτάτων μάλιστα ζητημάτων τὰ ὁποῖα χειρίζεται καὶ τῶν ὁποίων τοῦ ἐνεπιστεύθη ἡ Κυβέρνησις τὴν διαχείρισιν, διότι εὐλόγως, λίαν εὐλόγως δύναται νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀνησυχίαν τῆς κοινῆς γνώμης ἀλλ’ οὔτε λέξιν κἂν νὰ ἐκστομήσῃ. Διότι, ἂν κ. βουλευταὶ πᾶς ἄλλος, οἱοσδήποτε ἄλλος, δύναται νὰ προέλθῃ εἰς σκέψεις καὶ κρίσεις καὶ ἐπικρίσεις ἀκόμη, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, ἐφ’ ὅσον κατέχει τὴν θέσιν, ἣν κατέχει δὲν δύναται νὰ ἐκστομήσῃ οὔτε λέξιν. Ὀφείλει, ἐὰν τυχὸν δὲν κατορθώσῃ νὰ πείσῃ περὶ τῆς ὀρθότητος, τῶν ἰσχυρισμῶν του, νὰ ἀποσυρθῇ τῆς θέσεώς του καὶ τότε ἴσως θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθῃ εἰς δημοσιογραφίαν. Αὐτὸ κ. βουλευταὶ εἶναι τὸ δόγμα τῆς πολιτικῆς καὶ στρατιωτικῆς ἐπιστήμης, πᾶσα ἀντίθετος ἐκδοχὴ θὰ ἀπετέλῃ νόθον καὶ νοσηρὰν κατάστασιν. Ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι παρὰ τὴν φιλειρηνικὴν πολιτικὴν ὅλων τῶν κομμάτων τῆς Χώρας καὶ ὅλων τῶν Κυβερνήσεων ὅλων τῶν Χωρῶν, παρὰ τὴν φιλειρηνικὴν ἀτμόσφαιραν, ἡ ὁποία προπαγανδιστικῶς δύναμαι νὰ εἴπω ἀναπτύσεται εἰς ὅλους τοὺς Λαούς, παρὰ τὴν ὁσημέραι ἀνδρουμένην Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν διαφορῶν τῶν μικρῶν Κρατῶν δύναταί τις νὰ πιστεύῃ, ὅτι δύναται νὰ ἐπεμβαίνῃ, παρὰ λέγω ὅλα ταῦτα, ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἡ ἰδική μας Κυβέρνησις δὲν παραμελεῖ τὸ καθῆκον της ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἐθνικὴν Ἄμυναν, διότι ἐφ’ ὅσον δὲν μεταβάλλονται αἱ συνθῆκαι τοῦ κόσμου, τῆς ἀνθρωπότητος, ἐφ’ ὅσον τὴν ἀνθρωπότητα τὴν διέπουν αἱ αὐταὶ τάσεις ἀναπτύξεως τῶν Λαῶν, ὁ καθεὶς εὐλόγως θέλει νὰ ζήσῃ ἐπωφελούμενος τῆς ἀδυναμίας τοῦ ἑτέρου, δὲν παραμελεῖ, λέγω, ὅμως ὁ ἕτερος οὗτος τὸ καθῆκον του, ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἐθνικὴν Ἄμυναν. Καὶ ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἐφοδιασμοῦ ὅλα τὰ ὑλικά, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἀπήτουν μακρὸν χρόνον καὶ τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἀπαραίτητα πρὸς διεξαγωγὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εὑρίσκονται εἰς τὰς ἀποθήκας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἄλλα ὑλικά, διότι δυστυχῶς ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη εἰς τὴν θέσιν ἐξαιρετικὴν εἰς ἣν οὐδέποτε εὑρέθη Χώρα νὰ χάσῃ ὁλόκληρον τὸ ὑλικὸν αὐτῆς, ἐλλείπουν· ἀλλὰ ταῦτα δύνανται εὐχερῶς νὰ ἀναπληρωθοῦν ἐντὸς βραχέους χρόνου, ὅταν θὰ ἀντιληφθῇ ἡ Κυβέρνησις σκοτεινὸν τὸν ὁρίζοντα καὶ ὅταν τὰ πράγματα τείνουν πρὸς τοιαύτην κατεύθυνσιν, ὥστε νὰ ληφθοῦν ὅλα τὰ μέτρα πρὸς ἀντιμετώπισιν παντὸς κινδύνου. Ταῦτα ἐδήλωσεν καὶ ταῦτα εἶναι ὀρθά, καὶ ταῦτα ἔπρεπε νὰ τονισθοῦν πρὸς τὰς κατευθύνσεις ἵνα μὴ παραμείνῃ καὶ παραμικροτέρα ἀμφιβολία ὡς ἐκ τῆς ἰδιότητος τοῦ προσώπου τοῦ ἐγκυρωτάτην κατέχοντος θέσιν, ὅσα ἐγράφησαν. Ἀλλὰ ἐὰν κ. βουλευταὶ ταῦτα εἶναι ἀκριβῆ καὶ εἶναι ἀπολύτως ἀκριβῆ νομίζω ὅτι ὑποχρέωσιν ἔχομεν νὰ ἐρευνήσωμεν, ἐὰν τὰ διατιθέμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέσα πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν σκοπῶν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, χρησιμοποιοῦνται καλῶς καὶ σκοπίμως. Καὶ ἄλλοτε κ. βουλευταὶ ἐκ τοῦ βήματος τούτου διὰ μακρῶν ὡμίλησα, διὰ μακρῶν ἀνέπτυξα, ὅτι τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα διατίθενται παρὰ τοῦ Κυβερνῶντος πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας δὲν διατίθενται σκοπίμως. Ὑπάρχουν ταῦτα ἀναγεγραμμένα εἰς τὰ ἐντενογραφημένα πρακτικὰ οἱ βουλόμενοι δύνανται νὰ ἀνατρέξωσι νὰ τὰ ἀναζητήσωσι. Ὑποθέτω ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι ἐνθυμοῦνται ὅτι ἀνέπτυξα διὰ μακρῶν, ὅσον ἠδυνάμην, διότι πάντοτε ἀνήκω εἰς τὴν Κυβερνητικὴν πτέρυγα, ἀνέπτυξα ὅτι, τὰ διατιθέμενα ποσὰ δὲν διατίθενται ἐπωφελῶς πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Χώρας. Καὶ τοῦτο βεβαίως σπεύδω νὰ τὸ δηλώσω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς διότι δὲν εἶναι οὔτε πρὸς καταλογισμὸν τῆς εὐθύνης τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας Ἐπειδὴ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ἰσχυρίσθη ὅτι ἀπὸ 25ετίας καὶ ἐντεῦθεν δὲν ἐλήφθη σοβαρὰ πρόνοια περὶ τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης τῆς χώρας παρὰ τῶν πολιτικῶν οἵτινες διὰ λόγους οἰκονομίας συνεδύαζον καὶ ἐταύτιζον τὰ ζητήματα πρὸς τὴν κατεύθυνσιν ταύτην καὶ τρόπον τινὰ ἠδιαφόρουν πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἄμυναν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριοι βουλευαί, νὰ ἐπιτρέψητε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ ἀναφέρω γεγονότα ἁπλῶς, ἄνευ οὐδεμιᾶς κρίσεως διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία νὰ ἐξαγάγῃ τὰ συμπεράσματα, καὶ διὰ νὰ μάθῃ πρὸ παντὸς ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς τὴν ἀλήθειαν, διότι αὐτὸς μᾶς ἔχει στείλῃ ἐνταῦθα καὶ αὐτὸς ἑκάστοτε καλεῖται νὰ πληρώνῃ τὰ σπασμένα. Πράγματι κατὰ τὸ 1904 διὰ πρώτην φορὰν μετὰ τὸ 1882 ἦτο ἡ φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀείμνηστος πολιτικὸς Τρικούπης διεῖδε ὅτι μοιραίως καὶ ταχέως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης ὑστεροῦμεν καὶ αὐτὸς πρῶτος ἐκάλεσε τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν τοῦ Βοσσὲ καὶ ἐκεῖ τὸ πρῶτον ἐτέθησαν αἱ βάσεις. Ἐκεῖνος διεῖδε ὅτι στρατὸς καὶ πρὸ παντὸς τὸ πεζικὸν εἶναι τὸ ὅπλον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνατρέπει τὸν ἀντίπαλον καὶ ἐπιτρέπει εἰς τὴν στρατιὰν νὰ ἐπιβάλῃ τοὺς σκοπούς της. Τὶ ἦτο ὁ στρατὸς τότε; Διάφοροι ἀνακαταταγέντες οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ οἱ ὁποῖοι ἠσχολοῦντο εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς ληστείας καὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων. Σημειώσατε δὲ κύριοι βουλευταί, ὅτι ἦτο ἡ ἐποχὴ 1882–1883, δώδεκα ὅλα ἔτη μετὰ τὴν καταστροφὴν τῆς Γαλλίας τὸ 1870. Ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχε γίνει γνωστὸν πῶς ὀργανοῦται εἷς στρατός. Αὐτὸς ἐκάλεσε τὴν ἀποστολὴν τοῦ Βοσσέ. Καὶ ἐτέθησαν αἱ βάσεις τῆς ἐξυψώσεως τῶν στελεχῶν. Διότι ἐὰν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ὁμίλησε περὶ ἐφοδίων δὲν ὡμίλησε περὶ τῆς ποιοτικῆς συνθέσεως τοῦ στρατεύματος. Ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ δηλώσω ὅτι τὴν περισσοτέραν σημασίαν δίδω εἰς αὐτό, διότι κύριοι βουλευταί, ἡ ἐπιτυχία ἑνὸς σκοποῦ δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἀπὸ τὴν τελειότητα τοῦ ἐργαλείου ἀλλὰ ἐξαρτᾶται καὶ ἐκ τοῦ χειριζομένου αὐτὸ ἐκ τῆς ψυχῆς καὶ τῆς μορφώσεως τῆς κεφαλῆς εἰς ἐποχὴν μάλιστα κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ πόλεμος ἤχθη εἰς ἐπιστήμην, τῶν δυσκολωτάτων τῶν ἐπιστημῶν. Τὸ πρῶτον τότε ἐτέθησαν αἱ βάσεις περὶ ὀργανώσεως τοῦ στρατεύματος. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι κατὰ τὸ 1904 ἐτέθησαν αἱ πρῶται βάσεις τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, διότι διὰ τῶν βάσεων ἐκείνων κατηρτίσθησαν μονάδες συγκροτημέναι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἀπεμακρύνθησαν ἐκ τῆς πολιτικῆς καὶ ἤρχισε νὰ γίνεται στρατιωτικὴ ἐργασία. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1905 ἔγινεν ἀντιληπτόν, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς ἐκεῖνος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ νὰ δυνηθῇ νὰ προπαρασκευάσῃ στρατὸν πρὸς πόλεμον. Ἕνεκα τούτου κατηρτίσθη ἕνα τμῆμα ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας τὸ λεγόμενον «παρακουζίνα», εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὸ ὁποῖον κατώρθωσε καὶ μὲ τὴν γενικὴν διοίκησιν τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ μακαρίτης βασιλεὺς Κωνσταντῖνος καὶ μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸν ἀείμνηστον Θεοτόκην νὰ ἐπιβάλῃ τὰς γνώμας του. Δηλαδὴ εἶπε: Ἀντὶ νὰ γυμνάζωμεν κατ’ ἔτος 4 χιλιάδας ἄνδρας εἰς ἐλάχιστον χρονικὸν διάστημα, νὰ μὴ τὰς γυμνάζωμεν καὶ νὰ ἐξοικονομῶμεν χρῆμα, καὶ ἱδρύθη τὸ ταμεῖον καὶ δι’ αὐτοῦ ἔγινε ἡ παραγγελία τῶν 60 χιλιάδων ὅπλων. Αὐτὸ εἶναι γεγονὸς τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Ἀλλὰ κύριοι βουλευταί, ὁ τρόπος κυρίως καθ’ ὃν διοικοῦντο τὰ τοῦ στρατεύματος κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ γενικῶς τὰ τῆς χώρας, μᾶς ἔφερον εἰς τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1909. Ἡ Κυβέρνησις ἡ προελθοῦσα ἐκ τῆς ἐπαναστάσεως ἐκείνης, κύριοι βουλευταί, ἔθεσε τὰς πρώτας βάσεις μετὰ τὸ 1882 τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐσκέφθη καὶ πάλιν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρασκευαζώμεθα πρὸς πόλεμον, χωρὶς νὰ παρασκευασθοῦν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ διευθύνουν τὸν πόλεμον. Πρώτη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη διὰ διαγωνισμοῦ ἔστειλε ἀξιωματικοὺς εἰς τὴν Εὐρώπην, διότι δυστυχῶς τὰ μέσα δὲν ἦσαν ἐπαρκῆ. Πάλιν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη μετεκάλεσε τὴν Γαλλικὴν ὀργανωτικὴν ἀποστολήν. Ἠκούσατε κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν πῶς παρέσχε τὰ μέσα ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς πρὸς παρασκευὴν τῆς χώρας πρὸς πόλεμον. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς τονίσω ὅτι ἐὰν δὲν ὑπῆρχε ἡ Γαλλικὴ ἐκείνη ἀποστολή, ἡ κατορθώσασα ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος νὰ ἐκγυμνάσῃ τὸ πυροβολικόν μας, νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ νέου πυροβόλου, τὸ πεζικὸν νὰ ἐξέρχηται τῶν στρατώνων, καὶ νὰ ἐξυψώσῃ τὸ ποιὸν τῶν ἀξιωματικῶν, νὰ μὴ σᾶς μένῃ οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ὑλικὴ παρασκευὴ θὰ ἦτο ἄσκοπος. Καὶ νομίζω αὐτὴν τὴν στιγμήν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀνταποκρίνομαι εἰς πανελλήνιον αἴσθημα ἐκφράζων τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὴν ἀποστολὴν ἐκείνην. Ὁ πόλεμος παρεσκευάσθη μετὰ θαυμαστῆς τέχνης καὶ δεξιότητος καὶ ἐξήλθομεν νικηταί. Ὀφείλω ὅμως νὰ μὴ ἀποκρύψω ὅτι ἐπληρώσαμεν τὴν νίκην δι’ ὑπερβολικῶν θυσιῶν. Ἀλλ’ αἱ νίκαι καλύπτουν τὸ αἷμα ὅταν πραγματοποιεῖται ἡ νίκη. Πᾶς τις ἠδύνατο νὰ πιστεύῃ ὅτι ἀφοῦ ἡ Ἑλλὰς ἐξῆλθε διπλασία καὶ κατ’ ἔκτασιν καὶ ἀριθμὸν θὰ ἔπρεπε βεβαίως καὶ ὁ στρατὸς αὐτῆς νὰ διπλασιασθῇ. Εἴχομεν τέσσαρας μεραρχίας προπολεμικῶς καὶ κατωρθώσαμεν νὰ κινητοποιήσωμεν 8 μεραρχίας πρὸς τὴν Μακεδονίαν καὶ Ἤπειρον καὶ ἔφθασαν εἰς τὰς 12. Θὰ εἶχε λοιπὸν πᾶς τις τὴν εὔλογον ἀξίωσιν νὰ διπλασιασθοῦν αἱ μεραρχίαι, μολονότι ἡ ἔκτασις ἡ τότε εἶναι ἴση πρὸς τὴν σημερινὴν διότι ἐὰν σήμερον ἔχομεν τὴν Δυτικὴν Θρᾴκην τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἴχομεν τὴν Βόρειον Ἤπειρον, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι σήμερον ἔχομεν καὶ ἑνάμισυ ἑκατομμύριον προσφύγων οἱ ὁποῖοι συντελοῦν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ στρατεύματος. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι μιὰ φορὰ καὶ πῆγαν τόσον καλὰ τὰ πράγματα, νὰ φθάσωμεν εἰς τὰς 8 μεραρχίας. Πόσαι νομίζετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἔγιναν εἰς τὸ τέλος τοῦ 1931; Μήπως 9, 10, 11, 12, 15; Μήπως 16; Καὶ πῶς δὲν ἀνεφάνη ἡ γυμνότης τῶν μονάδων τούτων; Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὀφείλω νὰ εἶμαι σαφὴς ἀπέναντι ἡμῶν. Πῶς ἐννοῶ τὰς μονάδας; Ἐννοῶ τὰς μονάδας νὰ δύνανται νὰ ἔχουν κυρίως ἄνδρας καὶ τὰ ἀπαραίτητα στοιχεῖα διὰ τὴν πρὸς πόλεμον προπαρασκευήν, καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, κύριοι, βουλευταί, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προσέξετε εἰς τὰ ἑξῆς: Ὑπάρχουν δύο σχολαί, δύο θεωρίαι. Εἶναι ἡ σχολὴ ἐκείνη ἡ ὁποία ζητεῖ νὰ ἔχῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρας μονάδας, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δύναται νὰ παρασκευάσῃ ἡ χώρα, ἐὰν εὑρεθῇ ἀμέσως πρὸ πολέμου, μεγαλυτέρας δυνάμεις. Τώρα ἂν αἱ μονάδες αὐταὶ θὰ ἔχουν ἄνδρας ἢ ἂν θὰ ἔχουν τὰ ἀπαραίτητα στελέχη, μάλιστα μὲ τὴν διάθεσιν καὶ ἔχει ἡ χώρα μας πρὸς πολιτικολογίαν, δὲν τὴν παρασκευάζει καὶ πολύ. Ὑπάρχει καὶ ἡ ἄλλη σχολὴ εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω καὶ ἡ ὁποία ζητεῖ νὰ ἔχωμεν τόσας μονάδας μὲ τόσα στελέχη τὰ ὁποῖα θὰ δύνανται νὰ ἔχουν ἐργασίαν καὶ θὰ δύναται νὰ συντηρῇ ἡ χώρα, νὰ ἔχῃ στελέχη καλὰ καὶ ὄχι πάρα πολλὰς μονάδας, καὶ νὰ ἴδῃ τὰς ἀποθήκας πλήρης εἰς τρόπον ὥστε, ἂν καὶ παρὰ τὴν θέλησίν μας προκληθῶμεν, νὰ δυνάμεθα ν’ ἀναπτύξωμεν τὰς μονάδας μας εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ μέγιστον δυνατὸν ἔργον, νὰ ἀντιταχθῶμεν εἰς τὸν κίνδυνον. Εἰς αὐτὴν τὴν σχολήν, κύριοι, ἐγὼ ἀνήκω. Νομίζω ὅτι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εἶμαι σαφὴς καὶ ἐπιθυμῶ νὰ εἶμαι σαφής, διότι ἐδῶ ἀκριβῶς θὰ βασισθῇ ὁλόκληρος ἡ σκέψις μου. Λοιπόν, πῶς δὲν ἀνεφάνη ἡ γυμνότης 16 μεραρχιῶν; Ἐπῆραν βαθμοὺς βέβαια οἱ ἄνθρωποι, ἐπῆρα καὶ ἐγώ. Αὐτὸ δὲν μπορῶ νὰ τὸ κρύψω. Πῶς, λοιπόν, δὲν ἀνεφάνη ἡ τοιαύτη γυμνότης; Ἁπλούστατα διότι κατὰ τὸ 14 καὶ 15 ἐκλήθησαν οἱ ἀγύμναστοι τῶν Νέων Χωρῶν τῶν ἀπελευθερωθεισῶν Χωρῶν καὶ δὲν παρουσιάσθη ἡ γυμνότης αὐτὴ διότι εἶχον αἱ μονάδες δύναμιν. Ἔκαμα καὶ μίαν ἄλλην σκέψιν ἡ ὁποία ἴσως νὰ μὴ ἀληθεύῃ. Ὅτι κατὰ τὸ 1915 ὅτε ἔγινεν ἡ ἐπιστράτευσις, ἡ γνώμη μου εἶναι αὐτή, δὲν ὑπῆρχε σκέψις περὶ διεξαγωγῆς πολέμου. Ἐκτὸς τῶν λόγων τούτων ἴσως νὰ συνετέλεσε καὶ αὐτό. Ἰδοὺ διατὶ δὲν ἀνεφάνη ἡ γυμνότης τῶν μονάδων καὶ ἴσως συνετέλεσε καὶ αὐτὸς ὁ λόγος εἰς τὸ νὰ γίνῃ ἡ ἐπιστράτευσις τοῦ 1915. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ εἶμαι ἐντελῶς εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο σαφής. Εἶναι ἡ σκέψις τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔκαμον καὶ δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀκριβὴς ἡ γνώμη μου αὕτη. Καὶ ἐγένετο μὲν ἡ ἐπιστράτευσις ἐκείνη, ἀλλὰ πᾶς δυνάμενος νὰ παρατηρήσῃ, θὰ ἠδύνατο νὰ παρατηρήσῃ καὶ νὰ ἴδῃ ποῖα ἀποτελέσματα ἔδωκε ἡ ἐπιστράτευσις ἐκείνη. Πάντως ὅμως ἀνεφάνη αὐτὴ ἡ τραγικὴ γυμνότης εἰς τὸ 1921, ὅταν ἡ Ἑλλὰς καθ’ ὅλους τοὺς αἰῶνας καὶ ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων ἀκόμη χρόνων εἶχε τὴν ἱστορικωτέραν της στιγμήν, κατὰ τὴν ἐκστρατείαν της πρὸς τὴν Ἄγκυραν, ὅταν ἀνέπτυξεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς 12 μεραρχίας, ἐκτὸς ἐκείνων τῶν ἐμπέδων τὰς ὁποίας εἶχεν εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Θράκην καὶ τὴν Ἤπειρον. Ὥστε, κύριοι βουλευταί, μαθαίνετε αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἂς μάθῃ δὲ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὅτι διετηροῦμεν 16 μεραρχίας, καὶ πληρώνομεν στελέχη διὰ τὰς μεραρχίας αὐτάς, ἐν εἰρήνῃ καὶ χρησιμοποιοῦνται ἐν πολέμῳ μόνον 12 εἰς τὴν ἱστορικωτέραν στιγμὴν τοῦ βίου μας. Καὶ ἀσφαλῶς ὑποθέτω ὅτι ἀναμφισβητήτως πιστεύετε ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀκουσθῇ ἡ τοιαύτη εὐθύνη εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον. Ἀσφαλῶς ὑποθέτω ὅτι ἀποδίδεται ἡ εὐθύνη αὕτη ἐκεῖ ὅπου πρέπει ν’ ἀποδοθῇ.

§4Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ ἄλλαι 4 μεραρχίαι;

§5Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἦσαν εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Θράκην καὶ ἀλλαχοῦ. Διότι εἰς ἕνα πόλεμον, ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος, εἰς ἕκαστον στράτευμα τὸ ὁποῖον διεξάγει τὰς ἐπιχειρήσεις ὑπάρχουν καὶ τὰ ἔμπεδα, αἱ μονάδες αἱ ὁποῖαι διατηροῦν τὴν χώραν. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω καὶ τοῦτο ὅτι κατὰ τὸ 1912 ἔχομεν 3 μεραρχίας καὶ ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων τὰς ἔκαμε 4 καὶ ἐκινητοποιήσαμεν 8 πρὸς Μακεδονίαν, ἐκτὸς τοῦ στρατοῦ τῆς Ἠπείρου καὶ τῶν ἄλλων μερῶν τοῦ ἐσωτερικοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὀφείλω νὰ σᾶς δηλώσω καὶ τοῦτο. Ὅλαι αἱ Δυνάμεις οὐδεμιᾶς ἐξαιρουμένης, ἄλλαι μὲν ἐτριπλασίασαν ἢ καὶ ἐτετραπλασίασαν, ἄλλοι δὲ καὶ ἐπενταπλασίασαν τὰς μονάδας των, ἐκτὸς τῶν ἐμπέδων, ἐκτὸς ἐκείνων αἱ ὁποῖαι χρειάζονται διὰ νὰ κρατήσουν τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν καὶ ἂς δεχθῶμεν ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις ἦτο καλὸν νὰ γίνῃ, ὅτι τέλος ἐγένετο. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης, μετέβαλε κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν τὴν ἀποστολὴν τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος, διότι περιωρίσθη ἡ ἀποστολή του εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἰσχύος καὶ τῆς ἀκεραιότητος τῆς χώρας του. Καὶ κατὰ τὴν 4ην Ἐθνοσυνέλευσιν ἤλεγξα ἀπὸ ἐδῶ, τὸν τότε ὑπουργὸν κ. Γόντικα διότι, ἀφοῦ ἐδαπάνα ἡ χώρα διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, οἱ ἀξιωματικοὶ ἔμενον ἀχρησιμοποίητοι καὶ ἐπέκρινα μάλιστα τὸν τότε εὑρισκόμενον ἐν ἐνεργείᾳ καὶ νῦν ἀπόστρατον ἀντιστράτηγον Βλαχόπουλον ὁ ὁποῖος ἐθεώρησε τότε ὅτι ἐγὼ ἠθέλησα νὰ τὸν ἐπικρίνω καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τοῦ νῦν ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου ὅτι ὅταν ἐτοποθετήθη τότε ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου κατήρτισε ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ ἀνέμενε μὲ πολλὰς ἐλπίδας νὰ ἴδῃ ὅτι αὐτὸς ὁ ὀργανισμὸς θὰ ἀνταπεκρίνετο καὶ πρὸς τὴν ποσοτικὴν σύνθεσιν καὶ πρὸς τὴν ποιοτικὴν εἰς τρόπον ὥστε ν’ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς δυνατότητας τῆς Ἑλλάδος. Δυστυχῶς θὰ διαφωνήσω. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν Κοινοβουλευτικὴν διεξήχθησαν σφοδρότατοι ἀγῶνες καὶ εἶναι λυπηρόν, εἶναι ἄδικον, πῶς θέλετε νὰ τὸ χαρακτηρίσω τὸ ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ἰσχυρίσθη ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν δὲν γίνεται συζήτησις δὲν παρουσιάσθη κανὲν σύστημα τὸ ὁποῖον ἐγγυᾶται τὴν ἄμυναν τῆς χώρας, προσωπικὰ ζητήματα συζητοῦνται. Αὐτὰ εἶναι γραμμένα, ἀλλ’ ἐγὼ τὰ ἀντιπαρέρχομαι καὶ σᾶς λέγω μόνον τὸν λεπτότατον χαρακτηρισμόν, ὅτι εἶναι ἄδικος ἡ μομφὴ αὐτή, διότι θὰ ἐνθυμοῦνται ὅσοι εὑρίσκονται καὶ τώρα καὶ τότε—λυποῦμαι, ὅτι εἶναι ἀπὼν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τότε, νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι σφοδροτάτη διεξήχθη πολεμικὴ τότε, ὑπεστηρίχθη τότε, ὅτι ἀφοῦ δὲν ἠδύνατο ἡ χώρα, νὰ ἔχῃ τὰς μονάδας, νὰ ἔχῃ τὰ στελέχη τὰ ὁποῖα θέλετε, διατὶ δὲν καταργεῖτε ἕνα σύνταγμα ἐκ τῶν μονάδων τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ κρατοῦμε τὰς μονάδας τοῦ μετώπου πλήρεις. Ἀνοσιώτατον. Κατωρθώθη διὰ τῆς πολεμικῆς ἐκείνης, νὰ μὴ ψηφισθῇ ὁ ὀργανισμὸς μέχρις οὗ ἔφθασε στιγμὴ ὁ δικτάτωρ νὰ καταλάβῃ τὴν ἐξουσίαν καθ’ ὃν τρόπον κατώρθωσε, νὰ τὴν καταλάβῃ. Ἐγὼ δὲν θὰ ἀσχοληθῶ περὶ τῶν ἀνωμάλων ἐκείνων περιόδων. Ἀλλ’ ἐμφανίζεται ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Κοινοβουλίου ὡς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Παρουσιάζεται, κύριοι βουλευταί, ἡ μοναδικωτέρα περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν παρουσιάζεται εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων τῆς χώρας ὁλοκλήρου μετὰ τῶν ὁποίων συνεργάζεται διὰ νὰ εἴπῃ, κύριοι αὐτὸ πρέπει νὰ κάμωμεν, ὄχι μόνον διὰ νὰ εὕρωμεν τὰς οἰκονομίας, τῶν ὁποίων τόσην ἔχομεν ἀνάγκην, ἀλλὰ διὰ νὰ τακτοποιήσωμεν τὰ στρατιωτικά μας πράγματα. Ἀναγνωρίζω, ὅτι εἰς οὐδεμίαν ἄλλην περίπτωσιν εἶναι δυσχερὲς τὸ πρᾶγμα, ὅσον εἶναι σήμερον. Ἀντὶ τούτου ὅμως ἐπωφεληθεὶς ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μιᾶς ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐκδίδῃ νομοθετικὰ διατάγματα ἐξέδωσε τὴν 13 Ἰουλίου τοῦ 1925 νομοθετικὸν διάταγμα καθορίζον τὴν ποσοτικὴν σύνθεσιν τοῦ στρατεύματος. Καὶ τὶ νομίζετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐπετεύχθη, τότε ἐδημιουργήθη, ἀπὸ τότε ἐδημιουργήθη ἡ νοσηρότης. Τὶ νομίζετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐγένετο, δὲν εἴμεθα μόνοι εἰς τὸν κόσμον εἰς τρόπον ὥστε, νὰ κρίνωμεν ἐντελῶς ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως τὰ πράγματα, ἔχομεν εὐτυχῶς καὶ ἄλλον κόσμον, καὶ ἄλλας Χώρας μᾶλλον ἡμῶν προηγμένας καὶ στρατόν, καὶ ὡς πρὸς τὴν ὀργάνωσιν δυνάμεθα, νὰ ἀντλήσωμεν παραδείγματα. Ἀκούσατε, κύριοι βουλευταί. Εἰς τὴν Ἰταλίαν ὑπάρχουν 15957 μόνιμοι 2532 βοηθητικοὶ δηλαδὴ τὸ ἓν δεύτερον τῶν βοηθητικῶν. Εἰς τὴν Σερβίαν, δίπλα μας ὑπάρχουν 5449 ἀξιωματικοὶ maximum, ἡμεῖς ἔχομεν 4890 ἀξιωματικούς. (ἀναγινώσκει). Δηλαδὴ ἔχομεν τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν βοηθητικῶν μὲ τὴν Σερβίαν.

§6Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὴ ἡ κατάστασις ἀρχίζει ἀπὸ τὸ 27;

§7Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Καὶ ἐνωρίτερον ἀκόμη.

§8Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πῶς λέγετε τότε, ὅτι ἡ ἀναλογία αὐτὴ ἐδημιουργήθη ἀπὸ τότε.

§9Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: Ἐγὼ δὲν λέγω, ὅτι ἐγένετο ἀπὸ τότε. Τοὐναντίον μάλιστα ἐκόπησαν μερικαὶ θέσεις, διότι παρενέπεσεν μεταξὺ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ τῆς δικτατορίας, τοὐναντίον μάλιστα ἐκόπησαν καὶ θέσεις ἀρκεταί.

§10Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δύο χιλιάδες τριακόσιες τόσες. Δὲν πρέπει, νὰ λέγετε, ὅτι ἀπὸ τοῦ 27 ἐπεδεινώθη ἡ κατάστασις.

§11Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν ἰσχυρίσθην ἐγώ, κ. Πρόεδρε, τοιοῦτον τι· τὸ λέγω μάλιστα πρὸς τιμήν σας, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην πράγματι ἐμειώθησαν αἱ θέσεις, ἀλλ’ ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, ὅτι κατὰ τὴν μοναδικὴν ἐκείνην εὐκαιρίαν δὲν ὡρίσθησαν ἐκεῖναι αἱ θέσεις τῶν ὁποίων εἴχομεν πραγματικὴν ἀνάγκην καὶ ἠδυνάμεθα καὶ διὰ τὸν στρατὸν καὶ διὰ τὴν Χώραν, νὰ προσφέρωμεν κάτι τι καλόν. Λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὁ πολιτικὸς κόσμος, ἡ Βουλὴ ἐκείνη τοῦ 22 ἐψήφισε νόμον. Κύριε Πρόεδρε, ἡ Βουλὴ ἐκείνη τοῦ 26 ἐψήφισε νόμον Κυβερνητικόν, ρυθμίζοντα κατὰ τοῦτο τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπιφέροντα πολλὰς οἰκονομίας καὶ ρυθμίζοντα τὰς ἀνάγκας. Τὸν νόμον αὐτὸν δὲν ἐφήρμοσεν τότε ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν. Διατί! Ἐξ ἀγνοίας; Ἐξ ἀδυναμίας ἐπηρεαζόμενος εἰς τὰ πρόσωπα; Δὲν γνωρίζω. Ἐγὼ ἀναφέρω γεγονότα καὶ ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἐφηρμόσθη. Ἀλλὰ κύριοι βουλευταὶ ἔχομεν τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν βοηθητικῶν μὲ τὴν Σερβίαν, ἔχομεν 4890 ἀξιωματικοὺς καὶ τὸ ὅλον 6890. Ἡ Σερβία, μάλιστα δὲ ὅπως μοὶ παρεσχέθη ἡ πληροφορία τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἔχω ἐντελῶς ἐξηκριβωμένην, ἔχει 5862, δύναταί τις νὰ εἴπῃ δηλαδή, ὅτι ἔχομεν τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν μὲ τὴν Σερβίαν. Θὰ ἐνόμιζε κανεὶς ὅτι ἀφοῦ εἶναι ὑπερδιπλασία ἡμῶν θὰ εἴχομεν ἐν ἀναλογίᾳ μονάδων τὸ ½. Ἀλλὰ τὶ συμβαίνει; Ἀκούσατε τὶ μονάδας ἔχει ἡ Σερβία, δὲν θὰ ἀναφέρω τὰς Μεραρχίας, διότι θὰ ἠδύνατο, νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι αἱ μεραρχίαι ἔχουσι ἰδιαιτέραν σύνθεσιν καὶ ἑπομένως ἡ ἀναλογία ἀλλάζει, δὲν θὰ ἀναφέρω τὰ συντάγματα, διότι καὶ ἐκεῖ ἀλάζουν τὰ πράγματα, θὰ ἀναφέρω τὰ τάγματα. Ἔχει ἡ Σερβία 180 τάγματα ἑδρῶν, ἡ Ἑλλὰς 152. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἔχομεν τὴν Βουλγαρίαν τὴν ὁποίαν ὅλοι πιστεύετε ὅτι εἶναι ἀφοπλισμένη διὰ τῆς συνθήκης τοῦ Νεϊγύ. Ὀφείλω νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι εἶναι ἀφοπλισμένη. Καὶ ὅταν ὑπῆρχεν ἡ ἐπιτροπὴ ἡ διασυμμαχικὴ τοῦ ἐλέγχου, ὁ ὅρος τῆς συνθήκης νὰ ἔχῃ δωδεκαετὴς ἐθελοντὰς δὲν ἐτηρήθη. Ἀνέγνωσα μὲ τὰ ἴδια μου μάτια ὅτι δὲν ἐτηρήθη, καὶ τὶ ἐγένετο; Ἔπερναν δώδεκα χιλιάδας ἀνδρῶν τοὺς ὁποίους ἐγύμναζαν καὶ τοὺς ἀπέλυσαν καὶ ἐτήρουν οὕτω τὰς δώδεκα χιλιάδας ἐθελοντῶν. Καὶ τὶ ἄλλο ἔκαμαν; Διὰ φορολογικοῦ νόμου καθιέρωσαν τὴν καθολικὴν στρατολογίαν, τὸν φορολογικὸν νόμον ἐφήρμοσαν τὸ 1922. Καὶ τὶ λέγει ὁ νόμος αὐτός; Ἔχει διαφόρους διαβαθμίσεις, ὑποχρεοῖ τοὺς μὴ στρατευθέντας νὰ καταβάλλωσιν ἀπὸ 1.000 λέβη μέχρι 48.000. Διὰ φορολογικοῦ λοιπὸν νόμου ἐπέβαλεν ἡ Βουλγαρία τὴν ὑποχρέωσιν. Καὶ τὶ ἄλλο ἔκαμεν; Δὲν εἶναι μόνον ποὺ ἔχει μονάδας, ἀλλ’ ἔχει καὶ πολεμικὸν ὑλικόν. Ἀλλὰ πῶς τὸ εὗρεν; Ἰδού: Τὸ προοριζόμενον διὰ τὴν Οὑγγαρίαν πολεμικὸν ὑλικὸν ἀποβιβάζεται εἰς Βάρναν καὶ δὲν φέρεται ἐκεῖθεν ἐξερχόμενον εἰς Οὑγγαρίαν. Καὶ ἐνῷ λοιπὸν διατηρεῖ ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν ἐν ὅλῳ 3.400, πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον διατηροῦμεν ἡμεῖς, ἔχει ἐν ἐνεργείᾳ μονάδας τάγματα 72, τὰ δὲ συντάγματα τοῦ ἱππικοῦ τὰ ἐπωνόμασε συντάγματα χωροφυλακῆς, εἶναι ὅμως συντάγματα ἱππικοῦ παρουσιαζόμενα πρὸς πόλεμον. Ἀλλ’ ἂν δὲν θέλετε νὰ ἐξετάσωμεν τὸ πρόβλημα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ ἐξετάζομεν καὶ ἄλλως. 42 ἑκατομμύρια εἶναι ἡ Γαλλία 40 μεραρχίας μητροπολιτικὰς εἶχε πρὸ τοῦ πολέμου, ἤδη ἔχει 20 καὶ ἀπογραφὴν 240.000. Σαράντα δύο ἑκατομμύρια εἶναι ἡ Γαλλία καὶ εἶχε 40 μεραρχίας μητροπολιτικὰς πρὸ τοῦ πολέμου, ἔχει δὲ ἤδη 20 καὶ ἔχει ἀπογραφὴν 240.000, διότι εἰσέρχεται καὶ τὸ στοιχεῖον αὐτὸ εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν μονάδων, δεδομένου μάλιστα ὅτι ἡ Γαλλία ἔχει δωδεκάμηνον θητείαν καὶ ἑπομένως τῆς ἐπιτρέπει τὸ ἥμισυ τῆς ἀπογραφῆς της νὰ διατηρῇ μονάδας. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δύναται νὰ εἶναι καλῶς στρατιωτικῶς ὠργανωμένη, δηλαδὴ νὰ ἔχῃ ἑπτὰ χιλιάδας κατὰ μεραρχίαν. Ἡμεῖς ἔχομεν 45 ἀπογραφήν, δηλαδὴ 6.000.000. Θὰ μποροῦσε νὰ πῇ κανεὶς ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ ἓν ἕκτον τοῦ στρατοῦ τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἔχομεν οὔτε τὸ ἔδαφος οὔτε τὰς συγκοινωνίας τῆς Γαλλίας, διότι εἰσέρχεται καὶ ὁ ὅρος αὐτὸς εἰς τὸν καταρτισμὸν μιᾶς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ὅμως αὐτὴν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν ἀναλογίαν τῆς Γαλλίας. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἔχομεν καὶ τὴν Σερβίαν δίπλα μας ἡ ὁποία εἶναι καλῶς στρατιωτικῶς ὠργανωμένη καὶ ἀρκετὰ δυνατὴ ὥστε νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ ἡμᾶς. Εἶναι 13½ ἑκατομ. πληθυσμός, 85 χιλιάδες ἀπογραφὴ 16 μεραρχίες καὶ τρεῖς ἢ δύο τῆς ἀνακτορικῆς φρουρᾶς καὶ δύο ποὺ κατήρτισεν τώρα. Δηλαδὴ ὁπωσδήποτε ἐξετεζόμενον τὸ πρόβλημα, ὑπεστηρίχθη ἄλλωστε καὶ ἐν τῇ Βουλῇ πρότασις καὶ θὰ ἐνθυμῆσθε τοὺς μακροὺς ἀγώνας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Πρεβέζης κ. Χαβίνη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ δημοσιογραφικῶς ὑπεστηρίχθη, καὶ πάλιν λέγω ὅτι ὁπωσδήποτε ἐξετεζόμενον εἶναι ἄδικον νὰ ὑποστηρίζεται ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ 7 ἢ 8 ἀναλόγως μεραρχίας. Ὑπεστηρίχθη ὅμως. Ἐπροτάθη καὶ μὲ εὕρισκε καὶ ἐμὲ σύμφωνον τοῦτο, ὅτι ἀφοῦ ἔχομεν τὰς ἀνωτέρας διοικήσεις ἀφοῦ ἔχομεν ὅλα τὰ ἐπιτελεῖα καὶ τὰ τεχνικὰ ὅπλα τὰ ὁποῖα εἶναι δύσκολον ὁπωσδήποτε νὰ καταρτισθοῦν ἐν ἐπιστρατεύσει, ἂς κρατήσωμεν αὐτὰ τὰ πράγματα ὅπως εἶναι καὶ ἂς ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας μὴ τυχὸν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν δι’ ἄλλων μέσων εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα καὶ ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Λαοῦ. Ποῖον εἶναι εὔκολον νὰ καταρτισθῇ ἐν καιρῷ πολέμου; εἶναι εὐκολώτερον τὸ ζήτημα τοῦ πεζικοῦ, ὄχι διότι τοῦτο δὲν εἶναι ὅπλον σημαντικόν, ἀλλὰ διότι, ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἶναι πολὺ εὐκολώτερον νὰ καταρτίσωμεν τὸ ὅπλον αὐτὸ καὶ ἰδίως ὅταν ἔχομεν τὰς διοικήσεις καὶ τὰ ἐπιτελεῖα. Ἂς καταργήσωμεν λοιπὸν ἕνα σύνταγμα ἀπὸ κάθε μεραρχίαν καὶ τότε ἀντὶ νὰ ἔχωμεν μεραρχίας ἀπὸ τρία συντάγματα, ἂς τὰς ἔχομεν ἀπὸ δύο καὶ ἂς ἂς ἔχομεν μικτὰς ταξιαρχίας, διατηροῦντες οὕτω πυρῆνας ἐν ἐνεργείᾳ ἐκ τῶν ἄλλων ὅπλων κατ’ ἀναλογίαν εἰς τρόπον ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνακουφίσωμεν τὸν λαὸν καὶ νὰ ἐπιτύχωμεν σημαντικὸν ἀριθμὸν οἰκονομιῶν, ἀφοῦ δυνάμεθα νὰ τὸν ἐπιτύχωμεν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν: «Τί θέλετε νὰ κάμω; Ἂν εἶχα 100 ἑκατομμύρια ἀκόμη θὰ μποροῦσα νὰ ὑπερπληρώσω τὰς ἀποθήκας». Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι βουλευταί, ὅπως μοῦ εἶπεν ὄργανον τοῦ ἰδίου τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ ὁποίου ἔχω ἐδῶ τὴν σημείωσιν, ὅτι μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προὐτάθησαν δύναται νά ἐξοικονομηθῇ τὸ ποσὸν αὐτό. Δυνάμεθα ἐπαναλέγω, νά ἐξοικονομήσωμεν τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ νά πληρώσωμεν τάς ἀποθήκας. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον δι’ ἐμὲ εἶναι νὰ καταρτίσωμεν μονάδας ὅπως τὰς ἐννοεῖ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ἀντίληψιν τοῦ πῶς πρέπει νὰ εἶναι αἱ μονάδες αὐταί. Μὴ ἄραγε, κύριοι βουλευταί, θὰ διανοηθῇ τις νὰ ἀποδώσῃ καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου μομφὴν εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας; Ἄπαγε τῆς βλασφημίας, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνας πολιτικὸς νὰ γνωρίζῃ αὐτὰ τὰ πράγματα τῶν ὁποίων ἡ νοσηρότης εὐθύνει ἀποκλειστικῶς τοὺς εἰδικοὺς οἱ ὁποῖοι μὲ τὴν στενότητα τοῦ πνεύματος ποὺ ἔχουν καὶ μὲ τὴν ἐπήρεια τῶν προσώπων δὲν δύνανται νὰ ὑπεισέλθουν εἰς τοὺς πολιτικοὺς σκοποὺς τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: Πῶς ἐγράφη; γιατὶ ἐγράφη τὸ ἄρθρον αὐτό; Ἐγὼ πιστεύω εἰλικρινῶς, χωρὶς νὰ ἔχω τὴν δύναμιν νὰ ἐξετάσω τὴν ψυχήν των, ὅτι θεία Νέμεσις προκάλεσεν τύψιν συνειδήσεως. Διότι αὐτό, κύριοι, ἐξ ὅλων τῶν εἰδικῶν φέρει τὴν εὐθύνην τῆς δημιουργίας τῆς παρατηρουμένης νοσηρότητος, ἠθέλησε δὲ νὰ ἀποσείσῃ ἀπὸ τῶν ὤμων του τὴν εὐθύνην τὴν ὁποίαν αὐτὸς κυρίως ὑπέχει. Τὸ παρήγορον ὅμως, κύριοι βουλευταί, εἶναι τοῦτο: ὅτι ἡ μεγίστη μερὶς διὰ νὰ μὴ εἴπω ἡ ὁλότης, ἡ μεγίστη λέγω μερὶς τῶν ὑπαρχόντων στελεχῶν, ἔχω λόγον νὰ πιστεύω ὅτι οὐδόλως θὰ ἐπωφελεῖτο ἐκ τῆς καταστάσεως αὐτῆς καὶ τῶν δημιουργουμένων ἀνωμαλιῶν. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ βλέπω μονάδας πραγματικὰς προετοιμαζομένας πρὸς πόλεμον. Αὐτὸ σᾶς τὸ λέγω ἀπολύτως καὶ δύναμαι νὰ σᾶς τὸ βεβαιώσω, νὰ τὸ ἐγγυηθῶ. Ἐγώ, κύριοι βουλευταί, ἐθεώρησα καθῆκον συνειδήσεως, καθῆκον πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, νὰ σᾶς πῶ ἀληθινὰ γεγονότα, γυμνὰ τὰ πράγματα· δὲν ἐκφέρω οὐδεμίαν ἀπολύτως κρίσιν. Καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπα «γιατὶ ἐγράφη τὸ ἄρθρον» εἶναι μία σκέψις ἡ ὁποία πιθανὸν νὰ μὴ εἶναι ὀρθή. Ἐξεπλήρωσα πρὸς ὑμᾶς τὸ καθῆκον μου καὶ πρὸς τὸν Λαὸν καὶ εἰς ὑμᾶς τώρα ἐναπόκειται νὰ κρίνετε καὶ νὰ μορφώσητε οἵαν πρέπει νὰ μορφώσητε γνώμην. Σᾶς εὐχαριστῶ διότι μὲ ἠκροάσθητε. (χειροκροτήματα).

§12Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Εἴπατε, κ. βουλευτά, ὅτι κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1912 ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχεν τὰς ἀναγκαιούσας προμηθείας.

§13Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Τοὐναντίον εἶπον ὅτι εἶχε προηγηθῆ ἐκείνη ἡ παραγγελία διὰ τρεῖς μεραρχίας. Ἦλθε κατόπιν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1909 καὶ ἡ ἐξ αὐτῆς προελθοῦσα Κυβέρνησις ηὔξησε τὰς παραγγελίας αὐτὰς καὶ διὰ πρώτην φορὰν ἔθεσε τὰς βάσεις τῆς ποιοτικῆς ἐξυψώσεως τῶν ἀξιωματικῶν, δι’ ἀποστολῆς ἀξιωματικῶν εἰς Εὐρώπην διὰ διαγωνισμῶν ὡς καὶ διὰ μετακλήσεως τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐδέχθησαν τότε ἐκ τοῦ γλίσχρου μισθοῦ των νὰ καταθέσουν κρατήσεις διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἐφοδιασμὸς τοῦ στρατοῦ καὶ αὐξηθῇ ἡ παραγγελία εἰς 100.000 ὅπλων καὶ ἦλθεν ἡ Κυβέρνησις Βενιζέλου καὶ κατέβαλε τοσαύτας προσπαθείας. Καὶ ἠδυνήθη ἀπολύτως, ἄνευ οὐδενὸς πλεονάζοντος στελέχους, νὰ ἀναπτύξῃ πρὸς πόλεμον ὀκτὼ μεραρχίας.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐριπαῖος.

§15Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Βεβαίως εἶμαι ἀναρμόδιος νὰ ἐκφέρω γνώμας διὰ τὸ στρατιωτικὸν πρόγραμμα τῆς χώρας. Ἐκ τῆς ὅλης ὅμως συζητήσεως τῆς γενομένης ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διεπιστώθη ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις ἀπετέλεσαν ἀκέραιον τὸ καθῆκον των ἀπέναντι τῆς πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας. Ἐπὶ ἑνὸς μόνον σημείου ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Παρατηρεῖται ἀπό τινος χρόνου μία τάσις, μία συστηματικὴ ροπὴ τῶν δημοσίων ὀργάνων εἴτε ἀξιωματικοὶ εἶναι ταῦτα, εἴτε διοικητικοί, εἴτε καὶ δικαστικοὶ ἀκόμη νὰ δημοσιογραφοῦν ἀνεξελέγκτως καὶ ἀπευθείας καὶ νὰ κλονίζουν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ πρὸς τὸ Κράτος καὶ τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ πρὸς τὰ προγράμματα τῶν διαφόρων Κυβερνήσεων. Εἶναι καιρὸς πλέον, κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα καὶ νὰ καθορίσῃ τὰς εὐθύνας τῶν δημοσίων ὀργάνων, διότι δὲν εἶναι συντελεστικὴ ἡ κατάστασις αὐτὴ διὰ τὸ κῦρος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Δὲν θέλω δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου νὰ ὑποδείξω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πρέπει νὰ θέσῃ φίμωτρον εἰς τὴν ἐλευθερογνωμίαν τῶν δημοσίων ὀργάνων, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ ὑπεύθυνοι διευθυνταὶ ὑπηρεσιῶν νὰ ὑποδείξουν, ὀφείλουν νὰ τὰ ὑποδείξουν πρὸς τοὺς προϊσταμένους αὐτῶν ὑπουργούς, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὄχι νὰ δημοσιογραφοῦν καθημερινῶς καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου νὰ κλονίζεται ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ πρὸς τὸ Κράτος καὶ ἡ πεποίθησις αὐτοῦ πρὸς τὰ διάφορα προγράμματα τῆς Κυβερνήσεως.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης.

§17Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, τὸ δημοσιευθὲν ἄρθρον ἔφερε τὴν ὑπογραφὴν ἄλλου τινὸς ἀξιωματικοῦ, βεβαίως δὲν θὰ ἐγεννᾶτο οὔτε ἡ ἀνησυχία ἡ ὁποία ἐγεννήθη οὔτε ἡ μακρὰ συζήτησις ἡ ὁποία ἀπὸ ἡμερῶν διεξάγεται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Τὴν ἀνησυχίαν παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ προὐκάλεσεν τὸ γεγονός, ὅτι τὸ ἄρθρον ἔφερε τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, ὁ ὁποῖος ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος ἀνέφερε, λόγῳ τῆς ἰδιότητός του αὐτῆς, εἶναι ἀκριβῶς ὁ μόνος μὴ ἁρμόδιος νὰ γράφῃ δημοσίᾳ περὶ τῆς ὀργανώσεως τῆς ἀμύνης τῆς χώρας. Οὗτος εἶναι ὁ μόνος ὁ ὁποῖος οὐδὲν ἠθικὸν δικαίωμα ἔχει νὰ παραπονῆται διὰ τὰς τυχὸν ὑπαρχούσας ἐλλείψεις, διότι ἐπὶ δύο ἔτη ἦτο ὑπουργὸς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἦτο ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, τοὐτέστι ὁ μόνος τεχνικὸς σύμβουλος τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων ἀπὸ τοῦ 1922 μέχρι σήμερον. Ποία ἦτο ἡ σημασία τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ καὶ ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἀντιλήψεων τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου καὶ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων; Κύριοι βουλευταί, ὅπως πάντες ἀντελήφθητε, ἡ διαφορὰ εἶναι ἡ ἑξῆς: ὅτι ὁ μὲν ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου θὰ ἤθελεν ὅπως ἡ Ἑλλάς, δι’ ἐνδεχομένην ἐμπόλεμον σύρραξιν, εἶναι παρασκευασμένη ἀπὸ σήμερον ἀπὸ κεφαλῆς μέχρι ποδῶν, ἐνῶ ἡ Κυβέρνησις διαφωνοῦσα εἰς τοῦτο, νομίζει ὅτι εἰς μακροτέραν περίοδον χρόνου δύναται νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἀπαραίτητον ὑλικὸν διὰ τὴν ἐν πολέμῳ πλήρη ὀργάνωσιν τῆς Χώρας. Τὸ ποσὸν τοῦ χρόνου, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἀνεφοδιασμὸς τῆς Χώρας, βεβαίως δὲν εἶναι ἔργον τοῦ Ἐπιτελείου, ἀλλὰ τῆς ἑκάστοτε Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐν γνώσει τῆς διετοῦς καταστάσεως δύναται νὰ κρίνῃ κατὰ πόσον μία σύρραξις εἶναι ἐγγὺς ἢ μακράν. Κανείς, κύριοι βουλευταί, δὲν ἐσκέφθη νὰ κατηγορήσῃ τὸ Ἐπιτελεῖον τὸ πρὸ τοῦ 1912 διότι ὁ πόλεμος ἐξερράγη πρὸ τοῦ πλήρους ἐφοδιασμοῦ τῆς Χώρας. Ὑπῆρξε μάλιστα καὶ μία διαφωνία ζωηροτάτη μεταξὺ τοῦ τμήματος τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, τὸ ὁποῖον ἀντεπροσώπευεν ὁ κ. Δούσμανης καὶ τῆς τότε γενικῆς διοικήσεως διότι ἡ μὲν Γενικὴ Διοίκησις ἐθεώρει ὅτι ἔπρεπεν ἡ ὀργάνωσις νὰ περατωθῇ τὸ ταχύτερον, τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον, ὄργανον τοῦ ὑπουργοῦ ἔλεγεν ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὀργανωθῇ ἡ Χώρα τὸ ταχύτερον, διότι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους δὲν ἀντέχουν.

§18Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς αὐτὸ ἦτο ἡ διαφωνία, ἢ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν τῆς παρασκευῆς;

§19Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πιθανὸν καὶ δι’ αὐτὸ κ. Πρόεδρε, δὲν ἤμην οὔτε κἂν ἀξιωματικὸς τότε καὶ δὲν εἶμαι τελείως ἐνήμερος τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ ἤκουσα ἀπὸ ἄλλους...

§20Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν, κ. συνάδελφε; τὰ δύο αὐτὰ συστήματα κατέληξαν εἰς μίαν πολιτικήν, διὰ τὸ ἓν σύστημα ἔγραφεν εἰς τὴν «Ἑστίαν» ὁ μακαρίτης στρατηγὸς Χατζηανέστης, διὰ τὸ ἄλλο δὲ σύστημα ἔγραφεν εἰς τὰς «Ἀθήνας» ἄλλος στρατηγὸς ὑπὸ τὸ ψευδώνυμον Μιχάλης Χατζῆς. Ἀντεπεξῆλθεν ὅμως κατὰ τῆς διαφωνίας αὐτῆς εἷς ὑπὸ τὸ ψευδώνυμον Σπινθὴρ καὶ εἶπεν ὅτι δὲν πταίει οὔτε τὸ ἓν σύστημα, οὔτε τὸ ἄλλο, ἀλλ’ ἡ παρασκευή.

§21Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ διαφωνία ἦτο τῆς αὐτῆς φύσεως οἱ μὲν ἐφρόνουν ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ τὸ ταχύτερον ὀργάνωσις, οἱ δὲ ἄλλοι ὀλίγον κατ’ ὀλίγον. Ὁ σημερινὸς Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου ἐν τῷ ἄρθρῳ του ἐκτὸς βεβαίως μερικῶν ὑποθέσεων τὰς ὁποίας κάμνει, διότι ὑποθέσεις φαντάζομαι ὅτι εἶναι ὡς μὴ ἀνταποκρινόμεναι πρὸς τὴν πραγματικότητα, ὑποθέσεις καὶ σκέψεις τὰς ὁποίας θέλω νὰ ἀντιπαρέλθω καὶ ἐγὼ διὰ νὰ μὴ κάμω τὸν βαρὺν χαρακτηρισμόν, τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κάνῃ πᾶς βουλευτής καὶ πᾶς ἄνθρωπος γνωρίζων τὴν κατάστασιν, ἐκφράζει τὰς σκέψεις του οὐχὶ ἐντελῶς ἀντικειμενικῶς καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἀκόμη περισσότερον μεμπτέος. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ἐν τῷ ἄρθρῳ του λέγει ὅτι ἀπὸ 25 ἐτῶν καὶ ἐντεῦθεν οὐδεμία Κυβέρνησις ἐφρόντισε διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν τῆς Χώρας καὶ ὅτι μόνον πρὸ 25 ἐτῶν ἤρχισε νά γίνεται πραγματικὴ ἐργασία. Πρὸ 25 ἐτῶν πράγματι ἤρχισε νὰ γίνεται μία πραγματικὴ ἐργασία, ἀλλ’ ὁ ἐφοδιασμὸς τοῦ στρατοῦ ἐστηρίζετο πάντοτε εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 100.000 μόνον ὅπλων, 36 πυροβολαρχίας καὶ 6 ὀρειβατικάς. Οὕτως ὅταν ἐξερρηγνύοντο οἱ Βαλκανικοὶ πόλεμοι ὁ στρατός μας εὑρέθη ἄνευ ὀρειβατικοῦ πυροβολικοῦ ἕνεκα τούτου δὲ εἴχομεν τάς τεραστίας ἀπωλείας εἰς τάς ὀρεινὰς ἐπιχειρήσεις αἵτινες ἦσαν αἱ συνηθέσταται διότι τὸ ἔδαφός μας εἶναι ἐντελῶς ὀρεινόν. Σήμερον, παρ’ ὅσα λέγει ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου, δύναται νὰ εἶναι βεβαία ἡ Βουλὴ ὅτι ὁ ἐφοδιασμὸς τοῦ στρατοῦ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑλικὸν τοῦ πολέμου, δηλαδὴ πυροβόλα ὀρειβατικά, πεδινὰ βραχέα ἢ μακρά, ὁπλοπολυβόλα τουφέκια ὡς καὶ ἐξάρτησιν, εἶναι πλήρεις. Τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἔχουν καταφθάσει τὰ τελευταῖα πυροβόλα τὰ ὁποῖα εἶχεν παραγγείλει κατὰ τὸ 1923. Ἀδίκως δὲ παραπονεῖται ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου διότι αὐτὸ τὸ πρόγραμμα τοῦ ἐφοδιασμοῦ τῆς Χώρας ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑλικὸν πολέμου, τὸ ὑλικὸν ἐκεῖνο τοὐτέστι τὸ ὁποῖον θὰ ἀπῄτει καὶ χρόνον καὶ χρῆμα πολὺ ἐγένετο κατόπιν συσκέψεως τὸ 1923 εἰς τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς ἔλαβε κύριον μέρος μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους στρατιωτικοὺς παράγοντας, ὁπότε κατεστρώθη ἕνα πρόγραμμα ἀνεφοδιασμοῦ τῆς Χώρας, ἰδίως ὑλικοῦ πολέμου τὸ ὁποῖον καὶ ἐτέθη εἰς ἐφαρμογήν. Σήμερον ὅλον τὸ ὑλικὸν πολέμου εὑρίσκεται εἰς τάς ἀποθήκας, πυροβόλα, ὅπλα, πυροβόλα χιλιάδες καὶ πολλαὶ χιλιάδες ὁπλοπολυβόλα. Πρέπει δὲ νά γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι ἂν θελήσῃ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου σήμερον νὰ προμηθευθῇ τὰς ὀλίγας χιλιάδας πυρομαχικῶν αἱ ὁποῖαι ὑπολείπονται, αἱ σχετικαὶ ὑπηρεσίαι θὰ τοῦ ἀπαντήσουν ὅτι δὲν τοὺς χρειάζονται διότι δὲν ἔχουν ἀποθήκας καταλλήλους νὰ τὰς ἐναποθηκεύσουν. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ του νὰ συμπληρώσῃ τὸ ταχύτερον τὸν ἐφοδιασμὸν τοῦ στρατοῦ ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν καὶ συνέστησεν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν μίαν προμήθειαν ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον. Ἡ προμήθεια αὐτὴ ἐγένετο νομίζω κατὰ τὸ 1925, ὁπότε ἦτο ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου, ὁ κ. Μαζαράκης. Ἐγένετο τὸ 24 παραγγελία πυροβόλων τῶν 85 πεδινῶν ἢ βαρέων τὰ ὁποῖα ὡς βλητικαὶ μηχαναὶ ἦσαν καλαὶ ἀλλὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ παραγγελθῶσι διότι εἶναι ἐντελῶς νέου τύπου καὶ ἐκτὸς τοῦ προγράμματος ἀνεφοδιασμοῦ τοῦ στρατοῦ τοῦ καθορισθέντος τῷ 1923. Ἡ παραγγελία δὲ ἐγένετο ἄνευ διαγωνισμοῦ. Ἦλθε κάποιος ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Στάϊκελ ἐδῶ καὶ ἔκαμε μίαν διάλεξιν, εἶπεν ὅτι ἔχομεν ἕνα ὡραῖον πυροβόλον μὲ βεληνεκὲς 10 χιλιομέτρων καὶ μεγάλην ἀκτῖνα ἐνεργείας, σᾶς συμβουλεύω νὰ τὸ προμηθευθεῖτε. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου ἐπείσθη καὶ εἰσηγήθη τὴν παραγγελίαν τῶν πυροβόλων τῶν 85. Ὅταν ἐγένοντο αἱ δοκιμαὶ ἐνταῦθα τῶν ἀφιχθέντων πρώτων 4 πυροβόλων, ἡ τότε συσταθεῖσα ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε ἔκθεσιν διὰ τῆς ὁποίας συνίστα νὰ μὴ παραληφθῶσι τὰ πυροβόλα, διότι κατὰ τὰς δοκιμὰς ταῦτα μὲ τὸ βαρὺ βλῆμα δὲν ἔδωκαν τὸ πρέπον βεληνεκές. Βεβαίως τὰ πυροβόλα ὡς βλητικαὶ μηχαναὶ ἐπαναλαμβάνω εἶναι καλαὶ δὲν εἶναι ὅμως οὔτε βαρὺ πυροβολικὸν οὔτε πεδινὸν, εἰς τρόπον ὥστε τὸ Ἐπιτελεῖον δὲν ἠξεύρω ἂν πρέπει νὰ τὸ ὁρίσῃ ὡς πυροβολικὸν σώματος στρατοῦ ἢ μεραρχίας. Αὐτὴν τὴν παραγγελίαν εἰσηγήθη ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου. Ὅταν δὲ μάλιστα ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της νὰ μὴ παραληφθοῦν τὰ πυροβόλα τῶν 85, ὑπεδείχθη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου νομίζω, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε μίαν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῆς ἑταιρείας αὐτῆς, νὰ παραγγελθῶσιν ἀντὶ τῶν πυροβόλων ἀνάλογα πυρομαχικὰ ὀβίδες κλπ. Τοῦτο ἀσφαλῶς θὰ τὸ ἐδέχετο καὶ ἡ ἑταιρεία. Ἐν τούτοις ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, ὅστις τότε ἦτο καὶ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἐπέμενε νὰ παραληφθῶσι τὰ πυροβόλα τῶν 85 ἅτινα καὶ πράγματι παρελήφθησαν. Αὐτὴν τὴν παραγγελίαν, ἐν τῷ μεγάλῳ ἐνθουσιασμῷ τὸν ὁποῖον εἶχεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου νὰ ἐφοδιάσῃ τὸν στρατόν, ἔκαμε. Βεβαίως, κ. βουλευταί, δὲν εἶναι πλήρεις αἱ αἱ ἀποθῆκαι εἰς ὑλικά. Τὸ ὑλικὸν ὅμως τὸ ὁποῖον ἐλλείπει, ὡς ἀνέφερε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὑλικὸν στρατοῦ τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἐφοδιασθῶμεν ἐντὸς μικροῦ χρόνου, δηλαδὴ στολαὶ ἀντίσκηνα κουβέρτες καὶ ἄρβυλα· ἡ ἐξάρτησις εἶναι πλήρης σχεδόν. Τοιοῦτον ὑλικὸν ὑπάρχει εἰς τὰς ἀποθήκας ἀρκετόν, τοὐλάχιστον διὰ τὰς μεραρχίας τῆς προκαλύψεως. Ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις αὐτὴ εἶναι ἔλλειψις ἡ ὁποία, ὡς εἶπον, δύναται ν’ ἀναπληρωθῇ εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν μικρότερον χρόνον, ἐπὶ πλέον εἶναι ἔλλειψις ἡ ὁποία δύναται νὰ συμπληρωθῇ ἐντὸς τῆς χώρας διότι εὐτυχῶς ἡ βιομηχανία ἔχει ἀρκετὰ προοδεύσει. Διὰ τὴν κατασκευὴν δὲ τῶν κλινοσκεπασμάτων, τῶν ἀρβυλῶν, τῶν στολῶν, τῶν ἀντισκήνων καὶ γενικῶς τοῦ ὑλικοῦ στρατοῦ, καθῆκον ἔχει τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον νὰ σκεφθῇ ἀπὸ τοῦδε. Δὲν γνωρίζω ἂν τὸ ἔκαμε. Γνωρίζω μόνον ὅτι κατὰ τὸ 1925 ὁ πράγματι διακεκριμένος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου στρατηγὸς Σαρρηγιάννης διέταξε καὶ ἔγινε μελέτη ὅλων τῶν βιομηχανιῶν τῆς χώρας κατὰ πόσον θὰ ἠδύνατο αὗται ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου ἐν σχετικῇ συνεργασίᾳ μὲ τὰ ὑπάρχοντα ἐργοστάσια νὰ μετασχηματισθῶσιν ὥστε νὰ κατασκευάζουν καὶ αὗται στολάς, ἀντίσκηνα, ἄρβυλα κ.τ.λ. Εἶναι ζήτημα στοιχειοδέστατον διὰ τὸ ὁποῖον τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον πρέπει νὰ ἔχῃ πλήρη μελέτην δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἐμπνέῃ οὐδεμίαν ἀνησυχίαν ἡ ἔλλειψις στολῶν, ἀντισκήνων καὶ λοιπῶν εἰδῶν ὑλικοῦ στρατοῦ. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ἔχει καθῆκον νὰ ἔχῃ ἕτοιμον πάντοτε τὸ σχέδιον τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τὸ σχέδιον τῆς συγκεντρώσεως καὶ νὰ μὴ ἐπιχειρῇ συνεχεῖς μεταβολὰς τοῦ ὀργανισμοῦ ἐκ τῶν ὁποίων μεταβάλλονται τὰ σχέδια αὐτὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τῆς συγκεντρώσεως. Ὑπάρχουν τὰ σχέδια ταῦτα εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον; Δὲν γνωρίζω· ἐλπίζω νὰ ὑπάρχουν. Ὅταν ὅμως γίνωνται συνεχεῖς μεταβολαὶ εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν εἰς πᾶσαν στιγμὴν ἕτοιμα. Κύριοι βουλευταί, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1928, ἔλεγον ὅτι καθῆκον τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων ἐν καιρῷ εἰρήνης εἶναι νὰ περιορίζουν τὰς τακτικὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ αὐξάνουν τὰς ἐκτάκτους, ὥστε νὰ γίνεται ὁ ἀνεφοδιασμὸς τοῦ Στρατοῦ πληρέστερος. Ἔλεγον δὲ εἰς τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ σήμερον ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου ὅτι διατηρεῖ πολλὰς μονάδας, πολλὰ στελέχη, ἐνῷ ἦτο δυνατὸν διὰ τῆς μειώσεως τῶν μονάδων καὶ συνεπῶς τῶν στελεχῶν, νὰ ἐξοικονομήσωμεν μερικὰ ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα νὰ χρησιμοποιήσωμεν διὰ τὸν ἔκτακτον προϋπολογισμόν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀθηνῶν ἀνέφερε καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ διεξαγάγω ἀγῶνας ἀπὸ τὸ 1924. Εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν μάλιστα Ἐπιτροπὴν τοῦ 1924, ἡ ὁποία εἶχεν ἐξουσιοδοτηθῆ νὰ ψηφίσῃ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ προεδρεύοντος τοῦ στρατηγοῦ Ζυμβρακάκη καὶ ὑπουργοῦντος τοῦ κ. Κατεχάκη, ὑπεστήριξα τὴν γνώμην ὅτι αἱ μεραρχίαι πρέπει νὰ ἐλαττωθοῦν ἀπὸ 12 εἰς 10. Ἡ γνώμη μου αὕτη ἐγένετο δεκτὴ διὰ πλειοψηφίας μιᾶς ψήφου. Τινὰ τῶν μελῶν διεμαρτύροντο, ὅτι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν μεραρχιῶν ἐπέρχεται σοβαρὸν πλῆγμα εἰς τὸν στρατόν. Τότε τοὺς εἶπα ὅτι, ἂν σεῖς νομίζετε ὅτι ἡ μείωσις τῶν μεραρχιῶν κατὰ 2 ἀποτελεῖ καταστροφὴν τῆς Χώρας, ἐγὼ ἀποχωρῶ. Καὶ πράγματι ἐψηφίσθη ἀπόντος ἐμοῦ ὁ ὀργανισμὸς τῶν 12 μεραρχιῶν, ἐκδοθέντος τοῦ σχετικοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος. Ἀπὸ τοῦ 1910 ἐλαττώνομεν συνεχῶς τὰς μεραρχίας καὶ ἀκόμη δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὰς μονάδας ἀπὸ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἀπαρτίζεται ὁ Ἑλληνικὸς στρατός. Καὶ τοῦτο εἶναι μέγα σφάλμα. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου εἶναι τὸ μόνον ἐμπόδιον εἰς τὰς ἀπόψεις αὐτάς, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἰς κάθε περίπτωσιν ἀνθίσταται εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν μονάδων, διότι ἔχει τὴν πεπλανημένην κατ’ ἐμὲ γνώμην ὅτι ὁ σχηματισμὸς ἐφέδρων μονάδων ἐν καιρῷ πολέμου εἶναι δύσκολος. Ἂν εἶναι δύσκολος, ὡς ἐτόνισε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος, δι’ ἡμᾶς ὁ σχηματισμὸς 2–3 νέων μεραρχιῶν φαντασθῆτε πόσον δυσκολώτερος θὰ εἶναι δι’ ἐκείνους, διὰ τὴν Γαλλίαν λόγου χάριν, ἡ ὁποία θὰ δεκαπλασιάσῃ τὰς μεραρχίας της. Σήμερον ὁπότε τὰ ἐφεδρικὰ στελέχη εἶναι πάμπολα εἰς τὴν Ἑλλάδα, περισσότερον μάχιμα καὶ ἐμπειροπόλεμα ὁ σχηματισμὸς ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως νέων μονάδων εἶναι εὐχερὴς ἀρκεῖ μόνον τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον νὰ ἔχῃ προπαρασκευάσει τοῦτο. Εἶναι ἀστεία ἡ σκέψις, εἶναι ἀστειοτάτη ἡ σκέψις τοῦ Ἐπιτελείου κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ σχηματισμὸς κατὰ τὸ ⅕ τῶν μονάδων εἶναι δύσκολος σήμερον ὁπότε τὰ ὑπάρχοντα στελέχη εἶναι περισσότερον μάχιμα καὶ ἐμπειροπόλεμα. Πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν θὰ πρέπῃ νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν πρέπει νὰ σταματήσῃ πρὸ τῶν ὑπομνημάτων τοῦ κ. Ἐπιτελάρχου, εἰς τὰ ὁποῖα οὗτος κρούει τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου ἐν περιπτώσει ἐλαττώσεως τῶν μονάδων. Δὲν ἐπιτρέπεται σήμερον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἔχῃ μεραρχίας πλέον τῶν 10, καὶ τοῦτο λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς τῆς συνθέσεως· διότι ἄλλως θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ πολὺ ὀλιγωτέρας, περίπου 7. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν σήμερον, ἐνῷ ἡ ἐκπαίδευσις τῶν στελεχῶν εἶναι ἀρίστη καὶ τὸ ἐκπαιδευτικὸν ἐπίπεδον τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι ἄριστον χάρις εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν καὶ εἰς τὰ πάμπολα ἐκπαιδευτικὰ σχολεῖα, ἡ ἐκπαίδευσις τῶν στρατιωτῶν δὲν εἶναι ἀνάλογος, διότι δὲν ὑπάρχουν ἀρκετοὶ στρατιῶται εἰς τὰ συντάγματα ἵνα γίνῃ ἐκπαίδευσις. Διὰ νὰ συγκεντρωθῶσιν εἰς μίαν μεραρχίαν ἀρκετοὶ στρατιῶται δι’ ἐκπαίδευσιν παρίσταται ἀνάγκη νὰ γίνῃ περισυλλογὴ καὶ τῶν μαγείρων καὶ τῶν ὑπηρετῶν ἀκόμη. Ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ ἔχουν τὴν γνώμην ὅτι εἶναι πολλαὶ αἱ μεραρχίαι. Οἱονδήποτε ἀξιωματικὸν καὶ ἂν ἐρωτήσετε, θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι αἱ μεραρχίαι εἶναι πολλαί· καὶ μόνον ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου ἐμμένει εἰς τὴν σφαλερὰν αὐτὴν ἄποψιν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, κύριοι βουλευταί, καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου θὰ ἀποβάλῃ τὰς πεπλανημένας ἰδέας καὶ θὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νόμον σκοποῦντα τὴν ἐλάττωσιν τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ πρὸς καλλίτερον ἐφοδιασμὸν τοῦ στρατοῦ.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαντᾶς.

§23Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριοι βουλευταί, κατόπιν ἑνὸς ἄρθρου τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου ἔγινεν ἡ συζήτησις ἡ ὁποία ἔγινεν σήμερον. Ὅταν ἐδημοσιεύθη τὸ ἄρθρον τοῦτο, καὶ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι τὸ ἀνεγνώσαμεν ἀνεγνωρίσαμεν ὅτι δὲν ἔπρεπε τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλήν, διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἐντελῶς Κυβερνητικόν.

§24Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰ Κυβερνητικὰ ζητήματα δὲν ἔρχονται εἰς τὴν Βουλήν;

§25Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως πειθαρχίας ἐν τῷ στρατῷ. Ὁ δὲ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ Βουλῇ εἶπεν, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ἔκαμε μίαν ἐπιπολαιότητα.

§26Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζομεν ὅτι μετεχειρίσθημεν αὐτὴν τὴν φράσιν, ἂν καὶ ἐπετιμήθη πολὺ περισσότερον.

§27Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Εἴπατε, ὅτι αὐτὸ ἦτο μία ἐπιπολαιότης τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, κύριοι βουλευταί, ἐγὼ θὰ ἀσχοληθῶ εἰδικῶς, διότι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νὰ δημοσιογραφοῦν καθ’ ὃν τρόπον δημοσιογραφοῦν καὶ νὰ ἐπιρρίπτουν τὰς εὐθύνας ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας διότι ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας δὲν φροντίζει διὰ τὰ στρατιωτικὰ πράγματα. Ἀλλὰ παρ’ ὅλας τὰς ἐπικρίσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐναντίον τοῦ κ. Ἐπιτελάρχου, εἶπεν ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος....

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οὔτε τὸ ἐπίθετον αὐτὸ μετεχειρίσθην.

§29Μ. ΜΑΝΤΑΣ. .. καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀξιωματικὸς τοιαύτης μορφώσεως, παρὰ νὰ παραμένῃ ὡς ἀρχηγὸς τοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου. Κύριοι βουλευταί, πῶς σήμερον εἶναι τὰ τοῦ στρατεύματος; Παρατηρεῖται τὸ ἑξῆς, ἀντίθετον ἀπὸ ὅ,τι συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ Κράτη, δηλαδὴ οἱ γενικοὶ ἀρχηγοὶ τοῦ Ἐπιτελείου νὰ ἀλλάζουν καθ’ ἑκάστην καὶ ἔχομεν τὸ θέαμα ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ ἔχουν ἀλλάξει 5, 6, 7. Ἐπιτελάρχαι εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν· ἐνῷ ἀντιθέτως συμβαίνει εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ὅπου καὶ ὅταν ἀκόμα ὁ Γενικὸς Ἐπιτελάρχης καταλαμβάνεται ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας παραμένει ἐφ’ ὅσον εἶναι ἱκανός. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνέφερεν ὅτι μεταξὺ τῶν διαφόρων μέτρων τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν διοργάνωσιν τοῦ στρατοῦ ἔχουν διατεθῇ διὰ τὸν ἀνεφοδιασμὸν αὐτοῦ περὶ τὰ 2.500.000.000 ἐντὸς μιᾶς 4ετίας.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐντὸς 6ετίας.

§31Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἀπέφυγεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἴπῃ πῶς διετέθησαν τὰ ποσὰ ταῦτα. Ἀλλὰ δὲν ἀμφισβητῶ τὰ ποσὰ ταῦτα, θὰ ἀμφισβητήσω ὅμως ὅτι αἱ περισσότεραι δαπάναι ἐγένοντο κατὰ μέγα μέρος ἐσφαλμένως. Θὰ ἀναφέρω δὲ δύο παραδείγματα μόνον: διὰ στρατῶνας ἐξωδεύθησαν πολλὰ ἑκατομμύρια.....

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐχωρίσθησαν αἱ δαπάναι δι’ ἐφοδιασμὸν ἀπὸ τὰς δαπάνας διὰ κτίρια. Ἐδόθησαν οἱ ἀριθμοὶ χωριστὰ διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν καὶ χωριστὰ διὰ τὰ κτίρια.

§33Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εἶπα ὡρισμένως.

§35Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι εἰς τὴν Κοκκινιὰν εἶναι κάτι στρατῶνες τοὺς ὁποίους δὲν χρησιμοποιοῦν. Καὶ διὰ ποῖον λόγον νομίζετε; Διότι, ὡς ἄλλοι Ἀβδηρῖται, ἀφοῦ τοὺς κατεσκεύασαν ὕστερα ἀνεκάλυψαν ὅτι ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει ὕδωρ καὶ ἠναγκάσθησαν νὰ τοὺς ἐγκαταλείψουν. Ἀλλὰ, κύριοι βουλευταί, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ συζητηθῇ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἦτο τὸ ζήτημα τῆς ποιοτικῆς συνθέσεως τοῦ στρατοῦ. Βεβαίως εἶναι ἀληθὲς τὸ λεχθὲν ὅτι ὑπάρχει πληθώρα στελεχῶν. Ἡ ὑπερπληθώρα τῶν στελεχῶν ἔπρεπε νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ ποιοτικῶς εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐν δεδομένῃ στιγμῇ θὰ ἀντεπροσώπευον τὸ Κράτος εἰς ἀγῶνα. Ἔχω τὴν πληροφορίαν, καὶ δὲν γνωρίζω ἂν τὴν γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον ἐζήτησε διὰ μέσου τῶν διαφόρων μεραρχιῶν νὰ ὑποβάλουν καταστάσεις τῶν γραμματικῶν γνώσεων τῶν ἀξιωματικῶν. Αἱ ἀπαντήσεις τὰς ὁποίας ἔλαβεν εἶναι ὅτι ὑπῆρχον ἀξιωματικοὶ κατώτεροι ἐν τῷ στρατεύματι οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν οὔτε κἂν γραφήν καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν οὐδὲ κἂν ἀπολυτήριον σχολαρχείου.

§36Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πόσα τραύματα ἔχουν ὅμως;

§37Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ὑπάρχουν ἀξιωματικοί, κ. ὑφυπουργέ, οἱ ὁποῖοι θέτουν τὸ ὄνομά τους διὰ σφραγῖδος.

§38Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μήπως ἔχετε πληροφορίας περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀτόμων αὐτῶν; Διότι ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὡς προερχόμενος καὶ ἐγὼ ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατεύματος, ὅτι κατὰ τὸ τέλος τοῦ πολέμου ἐπετράπη ἡ παραμονὴ ἀξιωματικῶν εἰς τὸ στράτευμα, οἱ ὁποῖοι εἶχον μὲν μικρὰν μόρφωσιν ἀλλ’ εἶχον παράσχει μεγίστας πολεμικὰς ὑπηρεσίας καὶ εἶχον πολλὰ τραύματα. Καὶ εἰς τὴν τάξιν αὐτὴν θὰ ἤθελον νὰ κατατάξω πλείστους ἐκ τῶν πολεμιστῶν.

§39Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Εἶναι πολλοί.

§40Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν εἶναι πολλοί· θὰ ἦτο δὲ εὐχάριστον ἐὰν μπορούσατε νὰ δώσετε μίαν συγκεκριμένην πληροφορίαν.

§41Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω δύο λέξεις, κύριοι συνάδελφοι, ἵνα μὴ παραμείνῃ ἡ ἐντύπωσις αὐτὴ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ γνωρίσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀκριβῆ θέσιν τοῦ ζητήματος. Δὲν γνωρίζω ἐὰν τοιαύτη διαταγὴ ὑπάρχῃ καὶ ἐλήφθησαν τοιαῦται ἀναφοραί. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι τοῦτο: ὅτι μετὰ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τοῦ 24 μετεκάλεσε Γαλλικὴν ἀποστολὴν καὶ ἵδρυσε τὴν Ἀκαδημίαν πολέμου, ἡ ὁποία μεριμνᾷ διὰ τὴν μέλλουσαν παραγωγὴν ἡγητόρων καὶ Ἐπιτελείου μέλλοντος νὰ διεξάγῃ νικηφόρως τὸν πόλεμον. Ἐπὶ πλέον δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐμορφώθη τόσον ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἰς οὐδεμίαν ἄλλην ἐποχὴν ἡ Ἑλλὰς εἶχε τοιαῦτα στελέχη. Ἐὰν ὑπάρχουν καί τινα κατώτερα στελέχη τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, δὲν παρουσιάζουν μεγάλην μόρφωσιν, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι ὑπάρχουν μὲν κατώτερά τινα στοιχεῖα τοιαῦτα, ἀλλ’ ἔχουν τόσην πολεμικὴν μόρφωσιν, ὥστε δύνανται νὰ παρέχουν πολὺ μεγαλειτέρας πολεμικὰς ὑπηρεσίας ἀπὸ ἐκείνας τὰς ὁποίας θὰ προσέφερον ἐὰν εἶχον τὴν μόρφωσιν τὴν θεωρητικήν. (χειροκροτήματα).

§42Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριοι βουλευταί, βεβαίως ὁ διακόψας συνάδελφος διὰ τῶν λεχθέντων του κατώρθωσε νὰ λάβῃ τὰ χειροκροτήματα τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν ἔθιξε τὰ Κυβερνητικὰ ἐκεῖνα μέτρα τὰ ὁποῖα ἦσαν κατὰ τοῦ στρατεύματος. Διότι ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη καθ’ ὃν χρόνον ἡμεῖς ἀπουσιάζομεν τῆς Βουλῆς, κατὰ τοῦ στρατεύματος καὶ τὸ μέτρον αὐτὸ ἦτο ὁ νόμος περὶ ἐθελουσίας ἐξόδου τῶν ἀξιωματικῶν. Ἔπρεπε καὶ ἡ ἔξοδος τῶν ἀξιωματικῶν νὰ γίνῃ διὰ τῶν σχολείων. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἔξοδον ἡ ὁποία ἐγένετο τότε δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει ἡ ἱκανότης.

§43Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν πιστεύω νὰ τὸ λέγετε δι’ ἐμὲ αὐτό.

§44Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Τὸ λέγω διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ διεσκόρπισε τὸ χρῆμα.

§45Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τοὐναντίον, ἐπῆλθεν οἰκονομία 11 ἑκατομμυρίων.

§46Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Δὲν ἐγένετο χάριν οἰκονομιῶν, ἀλλ’ ἐγένετο χάριν τοῦ στρατεύματος, διὰ νὰ μείνουν εἰς τὸ στράτευμα τὰ στελέχη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃ. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἐψηφίσατε ἀπέτυχεν τελείως.

§47Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον δὲν δύνανται νὰ ἀπομακρυνθοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ οἵτινες φέρουν τὸν βαθμὸν ἐκεῖνον εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ὑπάρχουν πλεονάσματα, ὅπως δὲ γνωρίζετε εἰς τοὺς κατωτέρους βαθμοὺς δὲν ὑπάρχουν πλεονάσματα. Καὶ ἂν ὑπάρχουν μερικοὶ ἀξιωματικοὶ κατώτεροι οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι βέβαια ἀμόρφωτοι κατὰ τὴν συνήθη ἔκφρασιν τῆς λέξεως, ἀλλὰ δὲν ἔχουν τὴν μόρφωσιν ποὺ ἀπαιτεῖ ὁ βαθμός των, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ μὲ τὰ σχολεῖα θὰ ἐκκαθαρισθοῦν. Μοῦ ἐδόθη δὲ ἡ πληροφορία, ὅτι αὐτοὶ ζητοῦν νὰ μὴ ἀποσπασθοῦν, διότι σκοπεύουν νὰ ὑποβάλουν τὰς παραιτήσεις των.

§48Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Διατὶ δὲν ἐγένετο ἡ ἐκκαθάρισις διὰ τῶν σχολείων;

§49Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κάθε χρόνο αὐτὸ γίνεται.

§50Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἡμεῖς αὐτὸ τὸ μέτρον ὑποστηρίζομεν.

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ «ἡμεῖς» εἶναι προσωπικὸν ἢ τοῦ κόμματος;

§52Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἐγώ, ὅταν ὁμιλῶ, ἐκφράζω τὰς γνώμας μου.

§53Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν νομίζω νὰ ὑποθέτετε, ὅτι διὰ κάθε ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ ἕνας βουλευτὴς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος γίνεται καὶ προηγουμένη συνεννόησις μετὰ τοῦ ἀρχηγοῦ.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ὁσάκις θὰ ἐκφράσετε τὴν γνώμην σας, θὰ μὲ ἔχετε καὶ ἐμὲ ἀπαντῶντα.

§55Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, μήπως εἶναι τὸ μόνον; Τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν τότε διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καθὼς καὶ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε λαμβάνει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι μέτρα συντελοῦντα εἰς τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατεύματος; Μήπως τὸ ὑποβληθὲν πρὸ καιροῦ νομοσχέδιον περὶ ἀναστολῆς τῶν προαγωγῶν ἦτο μέτρον τὸ ὁποῖον θὰ ἐμπεδώσῃ τὴν πειθαρχίαν εἰς τὸ στράτευμα; ἢ μήπως εἶναι μέτρον τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐμπεδώσῃ τὴν πειθαρχίαν εἰς τὸ στράτευμα τὸ νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως τῶν γενικῶν θέσεων; Ἀναμφισβητήτως ὄχι· τοῦτο δὲ ἔχει σημασίαν, διότι στρατὸς ἄνευ πειθαρχίας δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ. Ἐφ’ ὅσον δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τόσον ἐκάκισαν τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πλέον δυνατὴ ἡ συνεργασία μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Γενικοῦ Ἐπιτελάρχου, ἐκτὸς ἐὰν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔγραψεν ὁ κ. Ἐπιτελάρχης εἶναι ἀληθῆ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔρχεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁμιλοῦν περὶ ἐπιπολαίου Ἐπιτελάρχου, καὶ ἐν τούτοις ὁ ἐπιπόλαιος Ἐπιτελάρχης νὰ παραμένῃ εἰς τὴν θέσιν του καὶ νὰ διευθύνῃ τὰς τύχας ἑνὸς στρατοῦ.

§56Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ Ἐπιτελάρχου καλύπτομαι ἀπὸ τὰς γνώμας ὅλων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, καὶ αὐτοῦ τοῦ Λαϊκοῦ, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἐμποδίζει τὸν ὁμιλοῦντα νὰ ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην.

§57Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι δύνασθε νὰ περιορισθῆτε εἰς τὴν βάσιν τὴν ὁποίαν ἐθέσατε καὶ νὰ μή εἰσέρχεσθε εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτελάρχου.

§58Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὅτι τῶν ἑκάστοτε λαμβανομένων μέτρων σχετικῶς πρὸς τὴν ἐν γένει κατάστασιν τοῦ στρατοῦ καὶ ἰδίως τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ νὰ λαμβάνῃ ὁ ἴδιος γνῶσιν, διότι ἐκ τῶν διαφόρων μέτρων τὰ ὁποῖα ὑπέβαλε μέχρι τοῦδε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ διαβεβαιώσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι μεγάλη δυσφορία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πραγματικὰ ἀδικοῦνται ἐκ τῶν διαφόρων μέτρων τὰ ὁποῖα λαμβάνει. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων καὶ πάλιν θέλει μὲ δικαιώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔχω ἀπόλυτον δίκαιον, διότι καὶ ἐγὼ ὑπηρέτησα ὡς ἔφεδρος ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ὁλόκληρον ἐν τῷ στρατεύματι καὶ ἐγνώρισα καὶ τὰς ἡμέρας τῆς καλῆς πειθαρχίας καὶ τὰς ἡμέρας τῆς κακῆς πειθαρχίας καὶ γνωρίζω, ὅτι ἂν ὁ στρατὸς δὲν πειθαρχίσῃ δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ. Πρέπει λοιπὸν νὰ μὴ δημιουργοῦνται ἀδικίαι αἱ ὁποῖαι θὰ φέρωσι τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα τοῦ ἐπιδιωκομένου, διότι μὲ ὅσα δήποτε ὑλικὰ καὶ ἂν ἐφοδιάσετε τοὺς στρατῶνας, ἐὰν δὲν ἔχετε πειθαρχίαν νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι δὲν θὰ ἔχετε στρατόν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαφλέσσας.

§60Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ μακρυγορήσω. Θὰ εἴπω μόνον, ὅτι τὸ δημοσίευμα τοῦ Ἐπιτελάρχου προεκάλεσε δύο ζητήματα: Τὸ πρῶτον ἀφορᾷ ἀκριβῶς τὴν πειθαρχίαν ἐν τῷ στρατεύματι· τὸ ἄλλο ἀφορᾷ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας. Τὸ ζήτημα τῆς πειθαρχίας ἐν τῷ στρατεύματι, ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καθὼς καὶ τὸν κ. Πρόεδρρν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θίγω τὸ ζήτημα αὐτό, διότι τὸ θεωρῶ ἐνδο–Κυβερνητικόν. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξαν οἱ προλαλήσαντες κ. συνάδελφοι ἐκ Πρεβέζης καὶ Ἀθηνῶν, συμφωνῶ πλήρως πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπ’ αὐτῶν. Καὶ ὡς εἰδικοὶ ἀλλὰ καὶ εἰλικρινῶς ἐχειρίσθησαν τὰ ζητήματα. Καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι τὰ στελέχη εἶναι ὑπὲρ τὸ δέον πολλὰ καὶ πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μείωσις αὐτῶν. Ἡ μείωσις αὐτὴ τίνι τρόπῳ θὰ ἐπέλθῃ διὰ νὰ μὴ ἐπέλθουν προστριβαί, ὡς συνήθως, τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸν τόπον αὐτὸν τὸ ὑπερβολικὸν βάρος τὸ ὁποῖον ὑφίσταται λόγῳ τοῦ ὑπερβολικοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν.

§61Γ. ΜΟΔΗΣ. Ποῖα στελέχη εἶναι περισσότερα; τὰ κατώτερα ἢ τὰ ἀνώτερα;

§62Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐγὼ ἐννοῶ τὰς μεγάλας μονάδας, δηλαδὴ τὰς μεραρχίας. Ὅταν μειωθοῦν αἱ μονάδες αὐταὶ θὰ μειωθοῦν καὶ τὰ στελέχη κατ’ ἀνάγκην.

§63Γ. ΜΟΔΗΣ. Εὑρῆκα πίνακα κατὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀνωτάτων καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν εἴμεθα πολὺ παρὰ κάτω καὶ ἀπὸ τὴν Σερβίαν καὶ ἀπὸ τὴν Τουρκίαν καὶ ἀπὸ τὸ Βέλγιον.

§64Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Συγκριτικῶς;

§65Γ. ΜΟΔΗΣ. Βεβαίως.

§66Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν ἀνέγνωσε κατάλογον συγκριτικὸν εἰς τὸν ὁποῖον φαίνονται αἱ δυνάμεις τῶν διαφόρων Κρατῶν. Συνεπῶς εἶναι περιττὸν νὰ τὰ ἐπαναλάβω. Ἀλλ’ ἤθελα ν’ ἀπαντήσω εἰς τοὺς κ. προλαλήσαντας, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὰ ζητήματα τῶν στελεχῶν δὲν εἶναι ζητήματα μεγάλης θεωρητικῆς ἀντιλήψεως, ἀλλὰ μᾶλλον πρακτικῆς. Ἔχομεν ἕνα ἀριθμὸν ὁπλιτῶν, ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ δὲ αὐτοῦ τῶν ὁπλιτῶν θὰ κανονίσωμεν τοὺς ἀναγκαίους βαθμοφόρους, δηλαδὴ τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν διὰ τὴν διοίκησίν των. Ἐδῶ συμβαίνει ὅλως τὸ ἀντίθετον. Ὁρίζομεν τὰ στελέχη χωρὶς νὰ ἔχωμεν νὰ διαθέσωμεν καὶ τοὺς ἀναγκαιοῦντας στρατιώτας. Τὰ πράγματα ἐδῶ γίνονται ἀντιστρόφως καὶ κατὰ διάφορον τρόπον ἀπὸ ὅ,τι γίνονται καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου. Διὰ νὰ κτίσω ἕνα οἴκημα, θὰ τὸ κτίσω ἀναλόγως τῶν ὑλικῶν τὰ ὁποῖα διαθέτω καὶ θὰ κάμω δωμάτια ἀναλόγως τῶν ὑλικῶν καὶ τοῦ χώρου τὸν ὁποῖον διαθέτω. Ἐδῶ ἀντιστρέφομεν ἐντελῶς τὰ πράγματα. Κάμνομεν σώματα στρατοῦ, εἰδικοὺς ἐπιθεωρητάς, γενικοὺς ἐπιθεωρητὰς καὶ πάλιν ἐπιθεωρητάς, χωρὶς νὰ ὑπάρχουν τὰ ἐπιθεωρηθησόμενα στρατεύματα. Αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν εἶναι φρόνιμον νὰ γίνωνται εἰς τὸν στρατόν, διότι δημιουργοῦν πολλὰς καὶ κοικίλας δαπάνας· δηλαδὴ βάρη καὶ ὄχι ὠφέλειαν. Ἀλλὰ οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι μετὰ τόσης εὐγλωττίας ἐχαρακτήρισαν τὴν κατάστασιν, δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψει των καὶ ἕνα ἄλλο καθῆκον τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Ἐπιτελάρχης. Βεβαίως τοῦ Ἐπιτελάρχου τὸ καθῆκον εἶναι νὰ μελετᾷ τὸ ζήτημα τῆς συγκεντρώσεως τῶν στρατευμάτων, τὸ ζήτημα τῆς ἐπιστρατεύσεως, τὸ ζήτημα τῆς πληρώσεως τῶν ἀποθηκῶν, τὸ ζήτημα τῶν μεταφορῶν, ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι καθήκοντα αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψει των, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι Βουλγαρία καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ἐπιτελάρχης νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν του τὰς δυνάμεις τῆς ξηρᾶς καὶ μόνον, ὅπως γίνεται εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ τὰ Μεσογειακὰ Κράτη, ἀλλὰ πρέπει νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ ἕνα ἄλλον παράγοντα, πολὺ–πολὺ μεγάλον καὶ πολὺ–πολὺ σοβαρὸν, τὴν θάλασσαν, ἡ ὁποία μᾶς περιβρέχει. Δὲν δύναται ὁ Ἐπιτελάρχης τῆς ξηρᾶς ἄνευ τῆς βοηθείας τοῦ Ἐπιτελάρχου τοῦ Ναυτικοῦ νὰ κανονίσῃ τὰ τῶν μεταφορῶν καὶ λοιπῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατεύματος· πρέπει νὰ συμβαδίζουν καὶ ἐκ παραλλήλου νὰ ἐνεργοῦν. Διότι δὲν δύναται νὰ γίνῃ ταχεῖα ἐπιστράτευσις, ὅταν δὲν εἴμεθα κύριοι τῆς θαλάσσης, ὅπως καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν ὅπως κατὰ θάλασσαν ἔχωμεν τὴν ὑπεροπλίαν, καὶ τότε θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ εὔκολον νὰ γίνωνται ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν οἱ κ. κ. βουλευταὶ καὶ διὰ τὰ ὁποῖα τοὺς συγχαίρω ἐγκαρδίως.

§67Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πρεβέζης συνάδελφος μοῦ ὑπέμνησεν ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐσκόπουν νὰ θίξω ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἔθιξα τὸ ζήτημα τῆς πολεμικῆς βιομηχανίας. Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀνέφερεν ἄλλως τε εἰς τὸ ἄρθρον του ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι σοβαρώτατον βέβαια τὸ ζήτημα τῆς πολεμικῆς βιομηχανίας καὶ ὅλαι αἱ Χῶραι προσεπάθησαν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ ν’ ἀναπτύξουν τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου τὸ πᾶν ἐξηρτήθη ἀπὸ τὸ κατὰ πόσον δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ μία Χώρα, διότι δὲν δύναται μία Χώρα νὰ ἐπαρκέσῃ ἐὰν δὲν παράγῃ πρώτας ὕλας. Δυστυχῶς ἡ Χώρα μας δὲν δύναται νὰ παραγάγῃ ὅλας τὰς πρώτας ὕλας τὰς ὁποίας χρειάζεται. Εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν διάφορα στὸκ καὶ νὰ ὑπάρχουν ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα νὰ δύναται νὰ παραγάγουν πράγματα ὠφέλιμα ἐν τῷ στρατεύματι, ὅπως ἔχει ἤδη δημιουργηθῇ τὸ ἐργοστάσιον ἢ μᾶλλον ἔχει γίνει ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν ὑπέμνησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πρεβέζης συνάδελφος, ἡ ὁποία ἐγγυᾶται διὰ τὸ ὑλικὸν τοῦ στρατοῦ.

§68Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἀνέφερα ἐγὼ σύμβασιν, οὔτε ἐργοστάσιον. Ἐγὼ ὡμίλησα γενικῶς.

§69Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἰδοὺ τὶ ἐννόουν: Τὸ ζήτημα τῆς παρασκευῆς τῶν ὑλικῶν τοῦ στρατοῦ, κλινοσκεπάσματα ἀρβύλλες, ἱματισμός, ἔχουν ἐξασφαλισθῆ.

§70Γ. ΜΟΔΗΣ. Πῶς ἔχουν ἐξασφαλισθῆ, ἐφ’ ὅσον τὸ ἔριον, ἡ πρώτη ὕλη, εἰσάγεται ἀπ’ ἔξω;

§71Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἡ Χώρα δύναται νὰ παραγάγῃ τὸ ὑλικὸν τοῦτο, τὸ ζήτημα τῶν πυροβόλων καὶ ὅπλων εἶναι σπουδαῖον, διότι δὲν γίνονται εἰς τὴν Χώραν μας τὰ πράγματα αὐτά. Εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον μίαν σύμβασιν περὶ παραγωγῆς φυσιγγίων. Ὅσον ἀφορᾷ τοῦτο θὰ μᾶς ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ποία ὑπῆρξεν ἡ στάσις τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου εἰς τὸ ζήτημα τῆς πολεμικῆς βιομηχανίας. Λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τότε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ σᾶς ὑπομνήσῃ τὸ ἔγγραφον τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ὅτι κινδυνεύει ἡ Ἐθνικὴ Ἄμυνα καὶ ἐκάλει τὴν Βουλὴν νὰ συγκαλέσῃ ἐπειγόντως τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ἵνα ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν ἐκείνην διὰ 450 ἑκατομμύρια. Πραγματικῶς συνῆλθεν ἡ ἐπιτροπή, μεταξὺ ὅλων τῶν ἄλλων ὀφείλω νὰ ἀναφέρω 2 βουλευτάς, τὸν ἀξιότιμον κ. Μπούμπουλην καὶ τὸν κ. Σακκαλῆν, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ἐπιμονῆς των κατώρθωσαν νὰ γλυτώσουν 100 ἑκατομ. διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Μετὰ παρέλευσιν χρόνου τινὸς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ἐζήτει οὐχὶ 450 ἑκατομ. ἀλλὰ τὴν ψήφισιν συμβάσεως διὰ 200 ἑκατομ. Παρουσιάσθη δὲ καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ σφάλματος τῆς ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ἡμερησίου πυρός — ἔτσι λέγεται εἰς τὴν γλῶσσαν τοῦ στρατοῦ — καὶ ἑπομένως δὲν ἐχρειαζόμεθα τόσα ἑκατομμύρια. Τοῦτο προξενεῖ κατάπληξιν, διότι ἦτο ζήτημα κατ’ ἐξοχὴν ἐπιτελικὸν καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ἐβασίσθη εἰς τὴν πληροφορίαν τοῦ διευθυντοῦ τοῦ πυροβολικοῦ. Καὶ ὁ ἴδιος ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλεν διὰ τῆς ὑπογραφῆς του νομοσχέδιον περὶ ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν ἐκύρωσεν ἡ Βουλή. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκπληκτικώτερον, κ. συνάδελφοι, δι’ ἐμὲ εἶναι τοῦτο.... Ὅτι παρουσιάσθη εἰς ἐμὲ μίαν ἡμέραν ἀντιπρόσωπος τοῦ Σουηδικοῦ οἴκου, ὁ ὁποῖος μοῦ ἐζήτησεν νὰ ὑποστηρίξω προτάσεις αὐτοῦ περὶ συμβάσεως διὰ τὴν ἵδρυσιν ἐργοστασίου πολεμικοῦ παραγωγῆς ὅπλων καὶ ὀβίδων εἰς οἱονδήποτε μέρος τῆς Ἑλλάδος καὶ μὲ προσωπικὸν ἀπὸ Ἕλληνας ἐργάτας, καὶ μόνον μὲ ὀλίγους ξένους τεχνικοὺς συμβούλους, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀναγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 1931–32 πιστώσεις διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὅπλων τῶν συμπληρωματικῶν καὶ τῶν ὀβίδων τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην, καὶ μὲ τιμὰς τὰς ἑξῆς: Διὰ μὲν τὰ ὅπλα μὲ τιμὰς τοιαύτας οἷαι ἦσαν αἱ τιμαὶ τῶν ὅπλων τῶν παραγγελθέντων εἰς τὴν Γαλλίαν ἐπίσης δὲ καὶ διὰ τὸ πυροβολικόν. Καὶ ἐννοεῖτε ὅλοι τὴν σημασίαν τὴν ἐθνικὴν τοῦ πράγματος. Μετέβην ἐγὼ τὴν ἑπομένην εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ ὑπέβαλα τὰς προτάσεις αὐτὰς καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ τὰς δεχθῇ. Καὶ τί μοῦ ἀπήντησεν; Ἔχουν ὑποβληθῆ προτάσεις περὶ ὀβιδουργείου καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι μέσα καὶ μελετᾶται τὸ ζήτημα. Ὑπῆρξεν ἀληθῶς ἀπάντησις ἀποστομωτική. Μετέβην καὶ εἰς τὸν διευθυντὴν τοῦ πυροβολικοῦ. Ὁ δὲ διευθυντὴς μοῦ ἀπήντησεν οὕτω: «Αἱ προτάσεις αὐταὶ εἶναι ὀνειρώδεις. Θὰ ἦτο ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν εὐτύχημα διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐὰν ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, συνεπῶς καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτήν, τοῦ νὰ γίνῃ ἓν ἐργοστάσιον τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ ἐνισχύσῃ τὴν πολεμικὴν βιομηχανίαν εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀποβῇ χρήσιμος ὅταν παραστῇ ἀνάγκη καὶ ἐπὶ πλέον νὰ δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀπασχολήσῃ ἕνα ἀριθμὸν προσώπων τὰ ὁποῖα θὰ ἐργάζωνται εἰς τὸ ἐργοστάσιον». Καταλαβαίνεται τώρα τὴν σημασίαν ἀπὸ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Μοῦ ἐγεννήθη ἔκπληξις καὶ ἠρώτησα: πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ Σουηδικὸς ὅμιλος νὰ ὑποβάλλῃ τοιαύτας προτάσεις; Μοῦ εἶπεν ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ὁμίλου, ὅτι ὑπάρχουν ἄφθονα χρήματα εἰς τὴν Σουηδίαν καὶ θέλομεν νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῆς εὐθηνίας τῶν ἐργατικῶν ἡμερομισθίων καὶ νὰ κάνωμεν τὸ ἐργοστάσιον, αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ ὡς πολεμικὸν ἐργοστάσιον ὁλοκλήρου τῆς ἀνατολῆς. Συνεπῶς, κ. συνάδελφοι κύριος ὑπεύθυνος καὶ ἔνοχος διὰ τὴν ἀποτυχίαν καὶ τῆς ἱδρύσεως τοῦ ἐργοστασίου τῆς πολεμικῆς βιομηχανίας εἰς τὴν Χώραν μας εἶναι ἀσφαλῶς ὁ ἤδη ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου καὶ τότε ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τεχνικὸς σύμβουλος τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὰ ἤθελον νὰ προθέσω ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πρεβέζης συναδέλφου.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαράντης ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἄρτου.

§73Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. συνάδελφος ἀπασχολεῖ περισσότερον τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι δὲ θέμα τὸ ὁποῖον λόγῳ τῆς ἐξαιρετικῆς σημασίας του θὰ προκαλέσῃ γενίκευσιν τῆς συζητήσεως. Ἐὰν δὲν νομίζῃ ὁ κ. συνάδελφος ὅτι πρέπει νὰ παρίσταται καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν. Πάντως ἡ συζήτησις θὰ γενικευθῇ, διότι κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι ζήτημα σοβαρώτατον καὶ ἔχει ἐξαιρετικὰ κοινωνικὸν ἐνδιαφέρον.

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δέχομαι νὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπουσιάζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως· τὸ ἐδήλωσεν ἄλλως τε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν εἶχεν ἐκφέρει γνώμην προτοῦ γίνει ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐγὼ θὰ πάρω τὴν εὐθύνην καὶ θὰ διεξαγάγω τὴν συζήτησιν.

§75Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν Δευτέραν.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ τὴν Δευτέραν θὰ ἔχωμεν τὴν ἐπερώτησιν τοῦ Ναυτικοῦ.

§77Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τότε τὴν ἄλλην Παρασκευήν.

§78Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται διὰ τὴν προσεχῆ Παρασκευήν. Ὁ κ. Ρεδιάδης ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν διὰ τὴν βραδύτητα τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεων.

§80Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, πρό τινων ἡμερῶν ὁ ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴς κ. Μαντᾶς ἐπηρώτησε τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐν σχέσει μὲ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα προτίθεται νὰ λάβῃ πρὸς ἐπανόρθωσιν ἑνὸς ἀδικήματος εἰς τὸν πρώην πρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου κ. Ἀγγελόπουλον. Ὁ κ. Ἀγγελόπουλος διετέλει πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τὸ 1923 ὁπότε ἡ ἐπανάστασις κατήργησεν προσωρινῶς τὴν μονιμότητα τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ ἀπέλυσε τὸν κ. Ἀγγελόπουλον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν εἰς τὸν κ. Μαντᾶν, τὴν ἄλλην φοράν, ὅτι ἐπεζήτησε νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ἀδίκημα τὸ γενόμενον εἰς τὸν κ. Ἀγγελόπουλον δι’ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς αὐτὸν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους καὶ ὅτι ὁ κ. Ἀγγελόπουλος δὲν ἐδέχθη νὰ τοῦ ἀπονεμηθῇ ἡ σύνταξις αὐτή. Εἰς τὴν ἐπερώτησιν ἐκείνην τοῦ κ. Μαντᾶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπήντησεν ὅτι ἤθελεν νὰ ἐπανορθώσῃ πραγματικῶς τὸ ἀδίκημα, συμφώνως ἄλλως τε καὶ πρὸς κάποιαν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ ὁ κ. Ἀγγελόπουλος δὲν ἐδέχθη νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ ἡ σύνταξις ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Ἰανουαρίου, νομίζω, καὶ ὅτι ὡς ἐκ τούτου ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν του, διότι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαρτηθῇ ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ πολιτεία εἰς ἐπανόρθωσιν ἑνὸς ἀδικήματος, ἀπὸ τὴν ἀποδοχὴν ἢ ὄχι τοῦ συνταξιούχου.

§81Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν νομίζω ὅτι μπορεῖ τὸ Κράτος νὰ ἐκτίθεται τοιουτοτρόπως.

§82Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἐὰν δὲν τὴν θέλῃ, δὲν θὰ τὴν πάρῃ.

§83Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε βουλευτά, μᾶς ζητεῖτε νὰ κάμωμεν ἕνα προσωπικὸν νόμον, ἐνῷ συγχρόνως λέγουν ὅτι ὁ ἐνδιαφερόμενος δὲν τὸν θέλει. Δὲν ἔχω καμμίαν διάθεσιν νὰ κάμω αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι ξεύρετε πόσον ἐπικίνδυνον εἶναι νὰ εἰσάγωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς προσωπικὰ νομοσχέδια· ἐπανειλημμένως δὲ μοῦ ἐζητήθη νὰ ἐπανορθώσω ἀδικίας διὰ προσωπικῶν νόμων, ἀλλὰ ἠρνήθην. Ἐὰν τοὐλάχιστον ἤθελεν ὁ ἐνδιαφερόμενος, ἔστω ἀλλέως δὲν εἶμαι καθόλου διατεθειμένος.

§84Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Εἴχατε ἀποφασίσει νὰ εἰσαγάγετε νομοσχέδιον....

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν τὸ θέλει ὁ ἐνδιαφερόμενος;

§86Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. Ἀγγελόπουλος ὡς ἀπολυθεὶς παρὰ τὸ σύνταγμα θὰ ἐδικαιοῦτο ἀκόμη νὰ λάβῃ τοὺς μισθοὺς του ἀντὶ τῆς συντάξεως αὐτῆς. Θὰ ἔπρεπε συνεπῶς ὁ νόμος νὰ ἀνατρέξῃ εἰς προγενεστέραν κάπως ἐποχήν, προκειμένου ἁπλῶς περὶ συντάξεως, δηλαδὴ εἰς τὴν ἐποχήν καθ’ ἣν ἐπανωρθώθησαν καὶ ἄλλα ἀδικήματα τὰ ὁποῖα συνέβησαν ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως, ὥστε νὰ μὴ μένῃ ἡ ἐντύπωσις ὅτι καθυστερεῖται ἡ σύνταξις τοῦ ἀνωτάτου ὑπαλλήλου τούτου λόγῳ τῆς ὀξύτητος μὲ τὴν ὁποίαν μετέρχεται τὸν ἀντιπολιτευτικὸν ἀγῶνα. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν του· ἐὰν δὲ δὲν θέλῃ ὁ ἐνδιαφερόμενος, ἂς μὴ πάρῃ τὴν σύνταξιν. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαρτήσωμεν ἐκ τῆς θελήσεώς του τὴν ὑποβολὴν ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπανορθώνει ἓν ἀδίκημα γενόμενον ἐναντίον ρητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Ἦτο πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, προστατευόμενος μὲ ἰσοβιότητα ἐκ τοῦ Συντάγματος, καὶ ἀπελύθη.

§87Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι βουλευταί, ἀπήντησα καὶ πρὸ ἡμερῶν εἰς αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ἀπαντῶ δὲ καὶ σήμερον τὰ ἑξῆς: Ὁ κ. Ἀγγελόπουλος ἐκρίθη ὑπὸ τῆς ἐπαναστάσεως διὰ λόγους γενικοὺς ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπομακρυνθῇ.

§88Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀναγνώσατε τὸν νόμον δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀπελύθη καὶ θὰ ἴδητε.

§89Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) Ἐκρίθη ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως, ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι πρόσωπον ριζικῶς ἀντιτιθέμενον πρὸς αὐτὴν καὶ ἐκλήθη ὁ κ. Ἀγγελόπουλος νὰ λάβῃ τὴν σύνταξίν του, ἀλλὰ δὲν ἐδέχθη. Καὶ ἔγινε τότε τὸ προσωπικὸν ἐκεῖνο νομοθέτημα, ἡ προσωπικὴ ἐκείνη διάταξις ἡ ἐπαναφέρουσα ἐν ἰσχύει τὴν σχετικὴν διάταξιν. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε ποτὲ νὰ εἰσαγάγῃ νόμους προσωπικοὺς ἐπανορθοῦντας τοιαῦτα ἀδικήματα. Ἐξαιρετικῶς ὅμως, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς ἀντιπάλου καὶ ἀντιπάλου τῆς ὀξύτητος τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου, ἠθελήσαμεν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δικαίου κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν νὰ ἐπανορθώσωμεν τὴν ζημίαν ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸν κ. Ἀγγελόπουλον ἐκ τῆς πράξεως ταύτης τῆς ἐπαναστάσεως, μολονότι πολλαὶ ἄλλαι πράξεις τῆς ἐπαναστάσεως ὑπηγορεύθησαν ἀπὸ τοὺς ἰδίους λόγους καὶ ἐπέφερον πολλὰς ζημίας αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπανωρθώθησαν. Εἰσηγήθην εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὴν ὑποβολὴν προσωπικοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὸν κ. Ἀγγελόπουλον ἀπὸ 13 Ἰανουαρίου 1929. Ὁ κ. Ἀγγελόπουλος ἐχρημάτισε καὶ βουλευτὴς ἐν τῷ μεταξὺ καὶ ὑπουργός, δὲν θὰ ἦτο λοιπὸν ὀρθὸν νὰ περιλάβωμεν καὶ τὸν χρόνον αὐτὸν εἰς τὴν σύνταξίν του. Ὁ κ. Ἀγγελόπουλος πληροφορηθεὶς τὴν πρόθεσίν μας αὐτὴν ἦλθε καὶ μὲ ηὐχαρίστησε, ἀλλὰ μοῦ εἶπεν ὅτι: «ἢ θὰ μοῦ δώσητε σύνταξιν ἀπὸ τῆς ἀπολύσεώς μου ἢ δὲν δέχομαι». Προσεπάθησα νὰ τὸν μεταπείσω, ἀλλὰ μοῦ ἐδήλωσε κατηγορηματικῶς ὅτι δὲν δέχεται. Κατόπιν τῆς ἐπιμόνου ἀρνήσεως τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου νὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν ἐπανόρθωσιν, ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἄλλη διέξοδος, παρὰ γὰ μὴ εἰσηγηθῇ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Ἀφ’ οὗ δὲν δέχεται ὅπως ἡ γενομένη εἰς αὐτὸν ἀδικία ἐπανορθωθῇ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠθέλησε νὰ εἰσηγηθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ἀποκρούσῃ παροχὴν τοιαύτης συντάξεως, νομίζω ὅτι καὶ τὸ γόητρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐπιτρέπουν νὰ εἰσηγηθῶμεν προσωπικὸν νομοσχέδιον περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ τὴν ἐδέχετο.

§90Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω, ὅτι ἐν προκειμένῳ ἀνεστάλη ἡ ἰσοβιότης παρὰ τὸ Σύνταγμα.

§91Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ πράξεως τῆς Ἐπαναστάσεως, δὲν γεννῶνται δικαιώματα εἰς τὸν κ. Ἀγγελόπουλον. Μόνον ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου ἐδέχθημεν νὰ κάμωμεν νόμον εἰς τὸ ὁποῖον καθορίζομεν τὴν ἀναδρομικώτητα τῆς συντάξεώς του ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1929.

§92Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι λόγος νὰ μὴ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον ἐπειδὴ δὲν δέχεται ὁ κ. Ἀγγελόπουλος.

§93Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πέραν ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐκάμαμεν δὲν μποροῦμεν νὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§95Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα αὐτὸ συνεζητήθη καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν. Ἀφορᾷ μίαν προσωπικὴν σύνταξιν. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ἀπολύτως ἐναντίον τῶν προσωπικῶν συντάξεων, ἀλλὰ ἐδῶ πρόκειται καὶ περὶ προσωπικῆς ἀδικίας. Συνέβη προσωπικὴ ἀδικία ἐν προκειμένῳ, μὲ τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος δῆθεν τῆς ἐπαναστάσεως, ἡ ὁποία ἐπανάστασις δὲν εἶχε τίποτε νὰ κάμῃ μὲ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ἡ ἀδικία ἐγένετο, διότι ἤθελον νὰ ἐξευρεθῇ ἡ θέσις ἦτο δὲ μία κακὴ χρῆσις τοῦ ἐπαναστατικοῦ δικαιώματος μόνον καὶ μόνον δὲ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἔγινε τοῦτο καὶ ὄχι διότι ἦτο μέτρον τῆς ἐπαναστάσεως διὰ τὴν διευκόλυνσιν τοῦ ἐπαναστατικοῦ ἔργου της. Δὲν δυνάμεθα καὶ ὅσοι ἦσαν ὑπὲρ τῆς ἐπαναστάσεως δὲν δύνανται νὰ υἱοθετοῦν ὅλα τὰ μέτρα τὰ προσωπικά, τὰ ὁποῖα ἔλαβε δι’ ἐντελῶς προσωπικοὺς λόγους ἔξω πάσης ἐπαναστατικῆς ἰδέας. Δι’ αὐτὸ πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἐζήτησε καὶ τὴν συναίνεσιν τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὁποίας ἀποτελεῖ μέλος, διὰ νὰ ἐπανορθώσῃ μίαν ἀδικίαν ἐντελῶς προσωπικήν Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἐπρόκειτο νὰ ἐπανορθωθῇ ἡ ἀδικία αὐτὴ ἔπρεπε νὰ ἐπανορθωθῇ πλήρως. Αὐτὸ ὅμως εἶναι μία ἀντίληψις, εἰς τὴν ὁποίαν ἴσως νὰ διαφωνῶμεν, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δέχεται τὴν ἀρχὴν ὅτι τὸ μέτρον κατὰ τὸ ὁποῖον αὐτὴ θὰ κρίνῃ τὴν ἐπανόρθωσιν ἐκείνην εἶναι καθῆκον ἰδικόν της τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν ἐκείνου ὑπὲρ τοῦ ὁποίου γίνεται. Ἐκεῖνος ὑπὲρ τοῦ ὁποίου γίνεται δύναται νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἐξαρτήσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωρεῖ καθῆκον της ἀπὸ τῆς βουλήσεως ἐκείνου· διότι τότε δὲν θὰ ἐπρόκειτο ἐδῶ περὶ καθήκοντος ἀλλὰ θὰ ἐπρόκειτο περὶ μέτρου λαμβανομένου πρὸς προσωπικὴν φιλοφροσύνην ἀπέναντι ἑνὸς προσώπου, ὁπότε ἐὰν θὰ ἐβλέπομεν ὅτι εἰς τὸ πρόσωπον αὐτὸ δὲν ἦτο εὐχάριστος ἡ πρᾶξις μας θὰ ἐλέγαμεν: δὲν ἔχω τότε ἀνάγκην καὶ ἐγὼ νὰ κάμω τὸ φιλοφρόνημα. Δὲν εἶναι τοιοῦτον οὔτε ζητεῖται ἀπὸ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὡς τοιοῦτον τὸ μέτρον. Δύνασθε νὰ μοῦ εἴπετε ὅτι: «ἐγὼ οὕτω νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐκτελέσω τὸ καθῆκον μου καὶ ὅταν ἔλθετε σεῖς ἐκτελέσατέ το ὅπως θέλετε», ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε στηριζόμενοι εἰς τὸ ὅτι δὲν θέλει ὁ ἀδικηθείς, διότι δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν αὐτοῦ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ καθήκοντος.

§96Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἀπονεμηθῇ μία σύνταξις, εἶναι ἀδιάφορον ἂν ὁ ὑπὲρ οὗ λαμβάνεται τὸ μέτρον δὲν ἀποδέχεται.

§97Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐξηγήσω διὰ τελευταίαν φορὰν διατὶ ἀρνοῦμαι. Δὲν ἤθελα νὰ εἰσαγάγω νομοσχέδιον διὰ προσωπικὴν σύνταξιν. Ἔχω καθημερινὰς ἐνοχλήσεις καὶ δὲν ἔχω καμμίαν διάθεσιν νὰ κάμω ἐξαίρεσιν εἰς μίαν περίστασιν ὅταν δὲν τὸ θέλει ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ μέτρον—διότι τὸ μέτρον εἶναι μέτρον προσωπικόν, ἀφορᾷ μόνον ἱκανοποίησιν τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου. — Διότι ἂν θὰ ἠθέλωμεν νὰ διορθώσωμεν ὅλας τὰς ζημίας ἀπὸ τὰ μέτρα τῆς ἐπαναστάσεως, τότε θὰ ἐλέγομεν ὅτι δὲν εἶναι προσωπικόν· ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ κάμωμεν. Γίνεται ὅ,τι γίνεται μόνον περὶ τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου. Ἂν ὁ κ. Ἀγγελόπουλος δὲν τὸ δέχεται, δὲν τὸ κάμω, διότι θὰ μπλέξω μὲ χίλιους δυὸ ἄλλους ποὺ ζητοῦν νὰ κάμωμεν νόμους διὰ προσωπικὰς συντάξεις. Τώρα θέλετε νὰ συνεχισθῇ; Ἂν δὲν ἐνδιαφέρεσθε ἂν χάνωμεν τὴν ὥραν μας, ἐξακολουθοῦμεν τὴν ἰδίαν συζήτησιν.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτζιάνος.

§99Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἔχει λόγον νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει εἰς τὴν ἄρνησίν της. Ἀλλ’ ἡ παράκλησις ὅλων μας εἶναι νὰ μὴ ἐπιμείνῃ. Ἡ ἄρνησις τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου νὰ μὴ συμβιβασθῇ μὲ τὴν ἐπανάστασιν καὶ νὰ μὴ λάβῃ ἔκτοτε σύνταξιν, ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχεν ἓν σύνταγμα ποὺ τὸν ἠσφάλιζεν ἀπολύτως, δὲν εἶναι εἰς βάρος του. Ἡ ἐπανάστασις δὲν ἐσεβάσθη τὸ σύνταγμα, ἐξέδωκεν ἓν διάταγμα καὶ τὸν ἀπέλυσεν. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν ὅτι τοῦτο ἀπετέλεσεν ἓν ἀδίκημα. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλο ἐκκρεμὲς ἀδίκημα τῆς ἐπαναστάσεως τὸ ὁποῖον δὲν ἐπανωρθώθη, ἀλλ’ ἄν, ὡς νομίζω, εἶναι τὸ μόνον, ἡ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι μεγαλειτέρα νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ ὑπάρχῃ ἓν ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον παραδέχεται ὡς τοιοῦτον. Τὸ δικαίωμα τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου θὰ ἦτο νὰ λάβῃ τοὺς μισθούς του καὶ ὄχι μόνον τὴν σύνταξιν, ἐφ’ ὅσον ἠδικήθη. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκρινεν οὕτω καὶ ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον ἐπανορθῶνον τὴν ἀδικίαν συμφώνως πρὸς τὰς ἀντιλήψεις της. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔπρεπε νὰ τὸ ὑποβάλῃ ἐφ’ ὅσον ἔκρινεν ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ ἀποκαταστήσῃ τὸ δίκαιον, ἔστω καὶ ἂν ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ἀφεώρα δὲν θέλει νὰ ἀποδεχθῇ.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνδρεόπουλος ἐπὶ συστάσεως σχετικῆς μὲ τοὺς δηλωτὰς Ἐθνικῶν γαιῶν.

§101Ι. ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τὸν ταμίαν Καλαμῶν ὅπως ἀναστείλῃ τὴν δίωξιν κατὰ γεωργῶν δηλωτῶν ἐθνικῶν γαιῶν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1872 καὶ ἐντεῦθεν. Οἱ δηλωταὶ οὗτοι προσεκλήθησαν διὰ τῶν κατὰ τόπους ταμειῶν παρὰ τῆς διευθύνσεως δημοσίων κτημάτων νὰ πληρώσωσι μέχρι μὲν τοῦ τρέχοντος ἔτους τὸ τριπλάσιον, ἐκεῖθεν δὲ δεκαπλάσιον τῶν καθυστερουμένων παγίων δόσεων. Οἱ δηλωταὶ εἶχον νομίσει ὅτι ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἀζητησίαν τοσούτων ἐτῶν ὁ νόμος εἶχε καταργηθῇ σιωπηρῶς.

§102Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐνόμισαν ὅτι ἐπῆραν τζάμπα τὰ κτήματα;

§103Ι. ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς ζητοῦν τώρα νὰ πληρώσουν τὰς καθυστερουμένας παγίας δόσεις ἐπὶ 20 χρόνια. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσουν μὲ τὴν ὑπάρχουσαν σήμερον κατάστασιν; Πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον.

§104Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω ὅτι διὰ τοὺς ἀγοραστὰς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν ἔγιναν ὅλαι αἱ δυναταὶ ἐπιείκειαι. Ἠγόρασαν εἰς μίαν ἐποχὴν ὅπου τὰ κτήματα ἐτιμῶντο εἰς μικρὰς τιμάς, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν ὄχι μόνον τῆς μεγάλης ἀξίας τοῦ νομίσματος τότε ἀλλὰ καὶ τῆς μεγαλειτέρας ἀγοραστικῆς αὐτοῦ ἀξίας. Δὲν ἐπλήρωσαν ἐπὶ πολλὰ ἔτη. Τελευταίως ἐκάμαμεν μίαν διαρρύθμισιν καὶ ἐδώσαμεν μίαν προθεσμίαν πρὸς πληρωμήν, ἀλλὰ αὐτοὶ δὲν ἐννοοῦν νὰ πληρώσουν. Ἐν τῷ μεταξὺ τινὲς ἐξ αὐτῶν ἐπώλησαν τὰ κτήματα καὶ ὠφελήθησαν πολλαπλάσια ἐννοοῦν δὲ νὰ ὠφεληθοῦν καὶ τὰς δόσεις εἰς βάρος τοῦ Κράτους. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἀνεκτὸν, νὰ πάρουν τὰ κτήματα τοῦ Κράτους δωρεάν.

§105Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἀναστολὴν ζητοῦν.

§106Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πόσας ἀναστολὰς ἐπῆραν ἀπὸ τὸ ἔτος 1872; Εἶχον εἰς τὸν νοῦν τους νὰ μὴ πληρώσουν, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας βουλευτής. Λοιπὸν αὐτὸ πρέπει νὰ βγῇ ἀπὸ τὸν νοῦν τους.

§107Ι. ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Προσκαλεῖται τώρα ὁ τελευταῖος γεωργὸς νὰ πληρώσῃ 1570 δραχμές. Εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς πληρώσῃ;

§108Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονικῶν). Ἂς μᾶς δώσουν τὰ κτήματα πίσω καὶ τοὺς χαρίζομεν ὅλην τὴν κάρπωσιν.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουδούρης ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του, διὰ τίνα λόγον παρὰ τὰς ἐπανειλημμένας ὑποσχέσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας δὲν κατετέθη νομοσχέδιον παρέχον παράτασιν προθεσμίας ὑποβολῆς αἰτήσεων πρὸς παροχὴν συντάξεως δυνάμει τοῦ νόμου 3122.

§110Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Περιττὸν θεωρῶ ν’ ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησίν μου, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προνοίας συναινοῦντος καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ὑπὸ συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§111Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον κ. ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καὶ τὸ φέρῃ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 4 30′ μ. μ.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 4.45′ μ. μ.)

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Ζαρίφης, Ν. Ἀσκεπίδης, Μ. Σαμαρᾶς καὶ Π. Λούβαρης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς ἀποζημιώσεως εἰς συνταξιούχους ἀνταλλαξίμους». Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Λύρας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως τοῦ γραφείου προστασίας ἑλληνικῶν σύκων». Ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ταμείου συντάξεως Νομικῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Χριστόπουλος, Ν. Γαρδικιώτης, Ι. Κουτσίνας καὶ Θ. Φίλιος ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28–8–25 Ν. Δ. περὶ σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τούτου». Κατατίθενται αἱ κάτωθι ἀπαντήσεις ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶ. Ἀπαντῶντες εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 76 ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶ, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ πληροφορήσωμεν τὴν Βουλήν, ὅτι ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ἔχει καταρτισθῆ ἤδη πρὸ πολλοῦ τὸ διάταγμα τοῦ διορισμοῦ ὡς καθηγητοῦ τῆς ᾠδικῆς εἰς τὸ ἐν Λευκάδι Γυμνάσιον καὶ εἶναι ἕτοιμον πρὸς δημοσίευσιν. Δὲν δύναται ὅμως νὰ δημοσιευθῇ, διότι δὲν ἐχορηγήθη ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ἡ σχετικὴ πίστωσις. Γ. Παπανδρέου, (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔχομεν τὴν τιμήν, ἀπαντῶντες εἰς ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶ νὰ πληροφορήσωμεν τὴν Βουλὴν, ὅτι πράγματι ὁ ἀνθυπομοίραρχος Ἰωάννης Γνεσούλης ὑπέπεσεν εἰς πράξεις ἀσυμβιβάστους πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἀξιωματικοῦ πρὸς κολασμὸν τῶν ὁποίων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἐφαρμόζον τὸ σχετικὸν νόμον, προὐκάλεσε τὸ ἀπὸ 19 Δεκεμβρίου 1929 Ν. διάταγμα «περὶ θέσεως τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου εἰς ἀργίαν διὰ προσκαίρου παύσεως ἐπὶ ἓξ μῆνας». Τὸ διάταγμα τοῦτο δημοσιευθὲν διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τὴν 30ὴν Δεκεμβρίου π. ἔ. ἐκοινοποιήθη τὴν 17 ἑπομένου μηνὸς Ἰανουαρίου πρὸς τὸ Ἀρχηγεῖον τῆς Χωροφυλακῆς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τὴν εἰς τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος ἀξιωματικὸν κοινοποίησιν, ἥτις ὄντως διετάχθη ἄνευ βραδύτητος οἱασδήποτε. Ἐν συνεχείᾳ τὸ Ἀρχηγεῖον τῆς χωροφυλακῆς ὑπέβαλεν ἡμῖν πρότασιν περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου δι’ ἄλλου, εἰς τὴν εἰς ἣν ὑπηρετεῖ θέσιν, ἐν τῷ τμήματι τῆς χωροφυλακῆς Βασιλικῆς τῆς Λευκάδος, ἡ δὲ πρότασις αὕτη, ἐγκρινομένη παρ’ ἡμῶν θέλει ἐκτελεσθῇ ταχέως. Γ. Σίδερης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 4895/8–7–29 ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως, ἀφορῶν τὴν Σαράντω Γεωργάκη, θῦμα πολέμου περιῆλθε τῇ Ἀνωτάτῃ τοῦ Στρατοῦ Ὑγειονομικῇ ἐπιτροπῇ τὸν Ἰούλιον π. ἔ. ἔνθα λαβὸν τὸν ἀριθμὸν πρωτοκόλλου 2725 διεβιβάσθη ταὐταρίθμως τὴν 25–7–29 εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας μὲ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 2138)17–7 29 γνωμάτευσίν της μὲ τὸ βαθμὸν ἀναπηρίας 90%. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 21318)10–7–29 ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν δὲν περιῆλθεν εἰς οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου Στρατιωτικῶν οὔτε τῇ Ἀνωτάτῃ τοῦ Στρατοῦ Ὑγειονομικῇ Ἐπιτροπῇ. Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 3)14 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ὑπ’ ἀριθ. 3769 καὶ 3770 νόμων περὶ ἀρτοποιΐας». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν Ν. Δ. περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου». Οἱ κ. κ. Δ. Μπότσαρης (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καταθέτουν σχέδιον νόμου «περὶ ἀνεγέρσεως ἐν Πειραιεῖ νέων Φαληρικῶν ἀποθηκῶν διὰ τῆς εἰς τὸ Δημόσιον καταβολῆς ἀποζημιώσεως ὑπὸ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πειραιῶς λόγῳ ἀπαλλοτριώσεως τῶν νῦν Ἀποθηκῶν». Ὁ κ. Κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ οἰκονομικῆς ὀργανώσεως τῶν σουλτανινοπαραγωγῶν τῆς Ἑλλάδος». Ὁ κ. Β. Καραπαναγιώτης (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) καταθέτει προσθήκην εἰς τὸ σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν μελέτην καὶ ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ, Ἠπείρῳ Κρήτῃ». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξασφαλίσεως ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας εἰς ἀγόνους γραμμάς». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως νομοῦ Ἠλείας. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη γενομένης δεκτῆς προσθήκης τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 19)2)29 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως τῆς φορολογίας ἐκ τῆς αὐτομάτου ὑπερτιμήσεως τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας καὶ ἐπιβολῆς εἰδικοῦ φόρου μεταβιβάσεως ἀκινήτων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 3185 καὶ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 5 τοῦ Ν. Δ. τῆς 29)9)24 περὶ ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων πολιτικῶν ὑπαλλήλων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νόμου 4022 περὶ τροποποιήσεως κλπ. τοῦ νόμου 3488 περὶ ταμείου ἀλληλοβοηθείας ἀξιωματικῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας πιστώσεως διὰ τὴν ἀποπληρωμὴν τῶν εἰς τὸ Κυβερνεῖον καταλειφθέντων ἐπίπλων καὶ σκευῶν τῶν τέως βασιλέων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 10)5)1929 συμφωνίας μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς περὶ διακανονισμοῦ τῶν μεταξὺ τῶν ρηθεισῶν Κυβερνήσεων ὑφισταμένων δικονομικῶν διαφορῶν τῶν ἀπορρεουσῶν ἐκ τῆς ἀπὸ 10 Φεβρουαρίου 1918 τριμεροῦς συμφωνίας περὶ δανείου». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ νομικοῦ συμβουλίου καὶ μεταρρυθμίσεως τῶν νόμων περὶ διοικητικοῦ δικαστηρίου φορολογικῶν παραβάσεων». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Λαδᾶς.

§114Χ. ΛΑΔΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐσιαστικῶς δὲν ἀφορᾷ αὔξησιν τῶν μισθῶν τῶν νομικῶν συμβούλων, ἀλλὰ ἐπανορθώνει ἓν ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον εἶχε γίνει κατὰ τρόπον οὐχὶ προσήκοντα καὶ διὰ προσωπικοὺς λόγους τοῦ κ. Κοφινᾶ. Ἀπὸ τοῦ 1882 οἱ νομικοὶ σύμβουλοι εἶχον βαθμὸν Ἀρεοπαγίτου καὶ μισθὸν ἀνώτερον τοῦ Ἀρεοπαγίτου, διότι ὡρίζετο ὅτι οἱ νομικοὶ σύμβουλοι λαμβάνουν 700 δρχ. καὶ ἄνω, ἐνῷ ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶχεν 600 δρχ. Αὐτὴ δὲ ἡ διάταξις εἶχε τὸν λόγον της διὰ νὰ ἔχωμεν ἐξ Ἀρεοπαγιτῶν νομικοὺς συμβούλους. Ἐν τούτοις συνέβη ποτὲ διὰ τῶν ἀλλεπαλλήλως θεσπισθέντων νόμων, ἐνῷ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων οἱ μισθοὶ ηὐξήθησαν, ἀντιθέτως οἱ μισθοὶ τῶν νομικῶν συμβούλων κατῆλθον. Τοιουτοτρόπως ἔφθασαν οἱ νομικοὶ σύμβουλοι ἔχοντες βαθμὸν Ἀρεοπαγίτου, νὰ λαμβάνουν μισθὸν Ἀντιπροέδρου Πρωτοδικῶν. Διὰ τοῦτο καίτοι εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυροῦντος τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον τῶν ὑπαλλήλων ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνέκρινε παμψηφεὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἐπίσης εἰς τὸ αὐτὸ ἄρθρον ὑπάρχει καὶ διάταξις προσαυξήσεως τῶν ἐτῶν τῆς δικηγορικῆς ὑπηρεσίας κατὰ τὸ ½ εἰς τοὺς μισθοὺς καὶ τὰς συντάξεις. Αὐτὸ ἰσχύει δι’ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, εἰς τοὺς ἄλλους μάλιστα εἶναι εἰς ἀκέραιον, εἶναι καὶ τὰ ἔτη τῆς φοιτήσεως. Κατὰ τὰ λοιπὰ τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὴν ἵδρυσιν καὶ δευτεροβαθμίου δικαστηρίου τῶν φορολογικῶν παραβάσεων. Μέχρι τώρα τὸ Δικαστήριον ἀπηρτίζετο ἀπὸ τὰ εἰδικὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐδίκαζον ὡς πρῶτοι δικασταί. Τώρα εἰσάγεται νέον δευτεροβάθμιον Δικαστήριον ἀποτελούμενον ἀπὸ 5 νομικοὺς συμβούλους, λαμβανομένους οὐχὶ ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν πρωτοβάθμιοι δικασταί. Κανονίζεται περαιτέρω τὸ παράβολον. Τὸ σχέδιον τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἔχει ἓν παράβολον ἑνιαῖον 500 δρχ., ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως ἐνέκρινεν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ σταθῶμεν εἰς τὸ ἑνιαῖον τοῦ παραβόλου, ἀλλ’ ἔκαμε τὴν διαρρύθμισιν καθορίσασα διάφορον κλίμακα ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ καὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς δίκης. Ἐπίσης ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ὅτι ἔπρεπε νὰ θεσπισθῇ καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἐπὶ τιμῇ, δηλ. ἄνευ διαφορᾶς μισθοδοσίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ τμήματα ἐπέφερε καὶ ἐδῶ μίαν τροπολογίαν ἡ ἐπιτροπή, διότι κατὰ τὸ σχέδιον τοῦ ὑπουργοῦ τὰ τμήματα αὐτὰ....

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔχει τὸν λόγον.

§116Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) Ἦτο ἀνέκαθεν κοινὴ εὐχὴ ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠσχολήθησαν μὲ τὴν καπνοπαραγωγήν μας ὅπως περιορισθῇ κατὰ τὸ δυνατὸν ἡ ἐπέκτασις τῆς καπνοκαλλιεργίας εἰς μέρη βαλτώδη, τὰ ὁποῖα δὲν παράγουν καπνὸν καλῆς ποιότητος καὶ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς δὲν αὐξάνουν τὴν καπνοπαραγωγήν, ἀφ’ ἑτέρου μειώνουν τὴν θέσιν τῶν εὐγενῶν καπνῶν εἰς τὴν ξένην ἀγοράν. Εἰς τὸ συμπέρασμα αὐτὸ κατέληξε τελευταίως τὸ συνέδριον τῆς Θεσσαλονίκης. Ἐνώπιον τῶν ἐπανειλημμένων τούτων ἐκδηλώσεων ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν καπνοπαραγωγήν, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδίστασε νὰ ἑτοιμάσῃ σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου λαμβάνει μέτρα ὅπως περιστείλῃ κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν ἐπέκτασιν τῆς καπνοκαλλιεργείας αὐτῆς. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καταθέτω σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἡ μόνη παράκλησις, τὴν ὁποίαν θὰ κάμω εἶναι, ἐὰν ἐνδεχομένως μέχρι τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ ληφθῶσι διοικητικά τινα μέτρα νὰ ἐπιτρέψῃ, τρόπον τινά, ἐκ τῶν προτέρων ἡ Βουλή, ὅπως τὰ μέτρα ταῦτα ληφθῶσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ εἰς ἀκατάλληλα ἐδάφη». Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τῆς ἑνώσεως τῆς Σοβιετικῆς σοσιαλιστικῆς Δημοκρατίας συμβάσεως ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας ὑπογραφείσης ἐν Ἀθήναις τῇ 11 Ἰουνίου 1929». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος.

§118Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐπιδιώκεται ἡ κύρωσις συμβάσεως συνομολογηθείσης μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἑνώσεως τῶν Σοβιετικῶν καὶ Σοσιαλιστικῶν Δημοκρατιῶν. Ἡ σύμβασις αὕτη ἐτέθη ἐν ἰσχύϊ δυνάμει προσωρινοῦ νόμου ἐν τῷ ὁποίῳ περιελήφθη διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ὁριστικὴ αὐτοῦ ἐφαρμογὴ θὰ ἐξαρτηθῇ ἐξ ἑτέρου νόμου ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ προβλεπόμενος καὶ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς προηγήθη ἄλλη σύμβασις ὑπογραφεῖσα κατ’ Ἰούλιον τοῦ 1926 καὶ ἀκυρωθεῖσα ἀπὸ τὴν Βουλὴν κατὰ συνεννόησιν, ἢ μᾶλλον καθ’ ὑπόδειξιν τῆς Κυβερνήσεως 1927. Ἡ σύμβασις ἐκείνη ἡ τελωνειακὴ ἀπορριφθεῖσα ἦτο σύμβασις ὑπογραφεῖσα ἐπὶ τῆς Δικτατορίας, ἥτις ὅμως προφανῶς δὲν ἐκυρώθη, διότι εἶχεν αὐτὸ τὸ ἐλάττωμα ὅπως δὲν ἐκυρώθη καὶ ἀπειρία ἄλλων συμβάσεων, ἀλλ’ ἠκυρώθη διότι ἐκρίθη ὅτι ἦτο ἀσύμφορος καὶ ἐπικίνδυνος. Τὰ ἴδια ἐλαττώματα διὰ τὰ ὁποῖα ἠκυρώθη ἡ τελευταία αὐτὴ σύμβασις, τὰ ἴδια ἐλαττώματα ἔχει καὶ ἡ παροῦσα σύμβασις. Καὶ ἡ παροῦσα σύμβασις, φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι εἶναι σύμβασις καὶ ἀσύμφορος καὶ ἐπικίνδυνος. Καὶ τῷ ὄντι ἡ τελωνειακὴ σύμβασις ἠκυρώθη διότι ἐκρίθη ἀπὸ τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἐνῷ ἡμεῖς παρέσχομεν εἰς τὸ Κράτος μετὰ τοῦ ὁποίου συνεβλήθημεν τοὺς ὅρους τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους δηλαδὴ τὸ καλύτερον δασμολόγιον, αὐτὸ διετήρησε δύο δασμολόγια, ἓν δασμολόγιον διὰ τὰ Κράτη τ’ ἀποτελοῦντα ἄλλοτε μέρος τῆς αὐτοκρατορίας τῆς Ρωσσίας, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται δι’ αὐτὰ καὶ διὰ τὰ Κράτη τὰ ὅμορα τῆς Ρωσσίας καὶ ἄλλο δασμολόγιον τοῦ ὁποίου αἱ διατάξεις εἰς ἡμᾶς..... οὕτως λ. χ. ἐν τῇ εἰσηγητικῇ συνθέσει τῆς προτάσεως, δι’ ἧς ἠκυρώθη ἡ τελωνειακὴ αὐτὴ σύμβασις, ἀναγράφεται: «(ἀναγινώσκει). Ἡ δὲ Σοβιετικὴ κυβέρνησις κ.τ.λ... Αὐτὴ ἡ διάταξις διὰ τὴν ὁποίαν ἐκρίθη ἡ σύμβασις ἀσύμφορος, ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὴν παροῦσαν σύμβασιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ ἕτερον ἐλάττωμα τὸ ὁποῖον ἐκρίθη παρὰ τῆς Βουλῆς ὡς λόγος ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως, εἶναι τοῦτο: (ἀναγινώσκει). Δηλαδὴ ἔκρινε τότε ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀπεδέχθη ἡ Βουλή, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐκ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐξασκεῖται ὑπὸ τῆς Σοβιετικῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον, ἐκ τοῦ τρόπου αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ εἰσαγωγὴ μιᾶς ὡρισμένης ποσότητος. Οὐδεμία δι’ αὐτοὺς ὑποχρέωσις ὑπάρχει ἐφ’ ὅσον αὐτὸς εἶναι ὁ ἀγοραστὴς καὶ ὁ πωλητὴς τῶν προϊόντων τὰ ὁποῖα μεταχειρίζεται. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος τρίτος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐκρίθη ἡ σύμβασις ἐπικίνδυνος. Ὁ λόγος αὐτὸς ἀναγράφεται ἐπίσης ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει (ἀναγινώσκει). Αὐτοὶ οἱ λόγοι, καίτοι ὄχι ἀπαράλλακτοι ἐπαναλαμβάνονται καὶ εἰς τὸν νέον νόμον. Δηλαδὴ ἐνῷ διὰ τῆς ἀκυρωθείσης συμβάσεως, διπλωματικῆς ἀσηδοσίας ἀπήλαυον πλὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπροσωπείας καὶ ὅλα τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου, σήμερον περιορίζεται μόνον εἰς τὸν ἀρχηγόν της. Ἐὰν ἄλλοτε τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς ἑτεροδικίας τὸ εἶχον τὰ κεντρικὰ πρακτορεῖα καὶ τὰ γραφεῖα αὐτῶν ἐν Πειραιεῖ, Θεσσαλονίκῃ καὶ ἐν Ἀθήναις, σήμερον διὰ τῆς νέας συμβάσεως πρόκειται νὰ ἀπολαύῃ τὰς ἑτεροδικίας αὐτῆς μόνον τὸ κεντρικὸν πρακτορεῖον. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οἱ κίνδυνοι τοὺς ὁποίους διεῖδεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐδέχθη ἡ Βουλὴ τοῦ 1927, οἱ κίνδυνοι αὐτοὶ μὲ μικρὰ διαφοράν, ὑπάρχουν καὶ σήμερον. Καὶ ἕνεκα τούτου ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἀκυρώσῃ καὶ τὴν νέαν σύμβασιν ὅπως ἠκύρωσε καὶ τὴν προηγουμένην. Ὡς εἶναι γνωστόν, κ. βουλευταί, τὸ ἐν Ρωσσίᾳ Σοβιετικὸν καθεστώς, τὸ ὁποῖον προέβη εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀρχῶν του καὶ τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς περιῆλθεν εἰς πλήρη οἰκονομικὴν ἐξασθένησιν, ἠναγκάσθη, διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὸ ἀλληλοφάγωμα τὸ ὁποῖον ἐπέκειτο, νὰ κάμῃ μεγάλας ὑποχωρήσεις τῶν ἀρχῶν του, καὶ διὰ τῆς νέας οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἠρνήθη τὰς ἀρχάς του ὅλας καὶ καθιέρωσε συστήματα τὰ ὁποῖα χαρακτηρίζουν αὐτὰ τὰ ἀστικὰ κράτη καὶ μάλιστα εἰς τὴν ἀστικωτέραν αὐτοῦ μορφήν. Παρ’ ὅλα ταῦτα τὸ Κράτος ἐκεῖνο διετήρησε πάντοτε ζηλοτύπως ἕνα μέσον παραγωγῆς· καὶ αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον. Τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον τὸ διετήρησε πάντοτε τὸ Σοβιετικὸν Κράτος εἰς χεῖρας αὑτοῦ εἰς πᾶσαν στιγμὴν καὶ οὐδέποτε τὸ ἐγκατέλειψε. Ἆρα γε διετήρησε τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον τὸ Σοβιετικὸν Κράτος, διότι ἐφρόνει ὅτι τοῦτο προσιδιάζει ἀπολύτως εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ Κράτους ἢ διότι δι’ αὐτοῦ θὰ δυνηθῇ νὰ εἰσπράξῃ καλλίτερα τὰ κέρδη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διαφορετικὰ ἔπρεπε νὰ εἰσπράξῃ διὰ μιᾶς ἁπλῆς φορολογίας; Οὔτε τὸ ἕνα οὔτε τὸ ἄλλο. Τὸ Κράτος τὸ Σοβιετικὸν ἐπαναλαμβάνω διετήρησε πάντοτε τὸ ἐμπόριον, ἀφήσαν εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν ὅλα τὰ ἄλλα μέσα τῆς παραγωγῆς, ὅλας τὰς ἄλλας πηγὰς τοῦ πλούτου, περιορισθὲν νὰ εἰσπράξῃ μίαν φορολογίαν βαρυτάτην καὶ διὰ τὴν εἰρωνίαν τοῦ πράγματος εἰς ἀναλογίαν ὄχι ἄμεσον ἀλλ’ ἔμμεσον, ἡ ὁποία ἀναλογία εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀπὸ ὅλας τὰς ἄλλας ἀναλογίας τοῦ κόσμου καὶ διετήρησε μόνον τὸ ἐμπόριον καὶ ὅπως εἶπα καὶ πάλιν δὲν τὸ διετήρησε διότι ἐνόμισε ὅτι προσιδιάζει εἰς αὐτό, οὔτε διότι θὰ εἶχε μεγαλείτερα κέρδη, τὰ διετήρησε τὸ Σοβιετικὸν ἐμπόριον δι’ ἄλλους λόγους. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ὅτι τὸ Σοβιετικὸν ἐν Ρωσσίᾳ καθεστὼς ὅλας τὰς ἀποτυχίας καὶ τὰς ἀπογοητεύσεις τὰς ὁποίας ἐδοκίμασε ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν κομμουνιστικῶν ἀρχῶν, τὰς ἀπέδωκε πάντοτε εἰς ὡρισμένον γεγονὸς ὅτι αἱ ἀρχαὶ αὗται δὲν γίνονται παγκοσμίως δεκταί. Διὰ τοῦτο ἐνέτεινε πάντοτε ὅλας τὰς προσπαθείας διὰ μίαν ἰσχυροτάτην προπαγάνδαν τὴν ὁποίαν ἐπεδίωξε εἰς ὅλα τὰ Κράτη. Ἕνεκα ἀκριβῶς τῆς αἰτίας αὐτῆς, καὶ κυρίως δηλ. ἐξ αὐτῆς ἐπανέλαβε τὰς διπλωματικὰς σχέσεις μὲ τὰ πλεῖστα ἐκ τῶν Κρατῶν καὶ τὰς μετεχειρίσθη διὰ νὰ ἐξασκήσῃ τὴν προπαγάνδαν τῶν ἰδεῶν αὐτοῦ ἐν τῇ πεποιθήσῃ ὅτι ἂν τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν ἐπιβληθῇ παγκοσμίως δὲν θὰ ἀποδώσῃ, δὲν θὰ δημιουργήσῃ τὸν οἰκονομικὸν ἐκεῖνον παράδεισον τὸν ὁποῖον ἤλπισε καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ἐπίστευαν οἱ ἱδρυταὶ αὐτοῦ. Ἡ θεωρία αὐτὴ ἐφαρμοζομένη ἐν Ρωσσίᾳ βεβαίως εἶναι ὁπωσδήποτε παράδοξος, διότι εἶναι ἡ Ρωσσία τὸ μόνον Κράτος τοῦ Κόσμου τὸ ὁποῖον δὲν στερεῖται οὐδενὸς μέσου, ἔχει ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ πλούτου, οὐδενὸς στερεῖται. Θὰ ἠδύνατο ἑπομένως τακτοποιοῦν τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς κατὰ τὰς κομμουνιστικὰς αὐτοῦ ἀντιλήψεις, νὰ ἐπιτύχῃ τὰ πάντα ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν αἱ ἀρχαὶ αὐταὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξωτερικῆς βοηθείας. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἐπίστευσε εἰς αὐτὴν καὶ δι’ αὐτῆς ἐπιδίωξε νὰ προπαγανδίσῃ ἰσχυρῶς ἵνα φέρῃ τὴν ἐπανάστασιν, τὴν παγκόσμιον ἐπανάστασιν περὶ τῆς ὁποίας ὡμιλήσαμεν. Τώρα κύριοι, θὰ ἀναγνωρίζουν ὅλοι ὅτι πράγματι τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον εἶναι τὸ ἰσχυρότερον μέσον διὰ νὰ ἐπιβληθῇ ἐξωτερικῶς διὰ νὰ προπαγανδίσῃ εἰς τὰ λοιπά Κράτη. Διὰ τοῦ μέσου τούτου, δηλαδὴ διὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου, θὰ ἀπελάμβαναν ἐμπορικῆς ἀσυδοσίας πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν λοιπῶν νόμων καὶ ἐκ τῶν λοιπῶν περιστάσεων δὲν θὰ ἀπελάμβανον. Θὰ διετήρει στρατιὰν ὁλόκληρον ὑπαλλήλων Σοβιετικῶν, χρησίμων διὰ τὴν προπαγάνδαν, θὰ διετηροῦντο κτίρια μὲ γραφεῖα εἰς τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ ἐπέμβουν καὶ νὰ ἐξετάσουν αἱ ἀρχαὶ τίποτε καὶ θὰ ἀνεμιγνύοντο εἰς ὅλας τὰς τάξεις εἰς τὰς ἐργατικὰς καὶ γενικῶς εἰς τὰς παραγωγικάς. Εἶναι μέσον λοιπὸν κύριοι ἀσφαλές, μέσον ἰσχυρὸν προπαγανδιστικὸν καὶ δι’ αὐτὸ καὶ μόνον ἐπαναλαμβάνω τὸ ἐκράτησε πάντοτε εἰς χεῖρας του τὸ Σοβιετικὸν καθεστώς. Τῆς προσπαθείας αὐτῆς ἔπεσεν δὶς θῦμα τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν μὲν πρώτην φορὰν ἐπὶ ὑπουργοῦ τοῦ κ. Ρούφου, τὴν δὲ δευτέραν ὑπουργοῦντος τοῦ κ. Π. Ἀργυροπούλου. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ πέσουν θύματα καί τὰ νομοθετικὰ σώματα. Ταῦτα ἔχουν καθῆκον νὰ ἐξετάσουν τὴν σύμβασιν αὐτήν, νὰ ἐξετάσουν ἂν ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι πράγματι ἀσύμφορος, νὰ ἐξετάσουν ἂν ἡ σύμβασις εἶναι ἐπικίνδυνος, ἀλλὰ νὰ ἐξετάσουν καὶ τοῦτο ἐὰν ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ταπεινωτικὴ δι’ ἡμᾶς. -Ἐγὼ φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ εἶναι ἀσφαλῶς ἐπικίνδυνος. Ἐὰν ἐξυπηρετεῖ ἄλλα οἱαδήποτε συμφέροντα οἰκονομικά, ὁ κίνδυνος διὰ τῆς ἐξυπηρετήσεως αὐτῶν εἶναι τόσον μεγάλος, ὥστε πρέπει νὰ τεθοῦν κατὰ μέρος διότι ἡ ἐξυπηρέτησις αὐτῶν θὰ ἦτο μία ἐξυπηρέτησις προσωρινή, πρόσκαιρος καὶ ἡ ὁποία θὰ ἐγένετο μὲ θυσίαν πολὺ μεγαλειτέρων συμφερόντων συνδεομένων μὲ τὸ πολιτειακὸν καὶ κοινωνικὸν καθεστώς. Φρονῶ, λοιπόν, κύριοι διότι δὲν πρέπει νὰ κρυπτόμεθα ὄπισθεν τῶν δακτύλων μας, τὰ πράγματα εἶναι γνωστὰ καὶ φανερὰ ἐν Ἑλλάδι ὅτι ἐξασκεῖται προπαγάνδα κομμουνιστικὴ παρὰ πρακτόρων οἱ ὁποῖοι ἔρχονται τῇ βοηθείᾳ τῶν ἔξωθεν καὶ οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς στενὴν συνάφειαν μὲ τὴν Σοβιετικὴν πρεσβείαν. Εἶναι περιττὸν ἐπαναλαμβάνω νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τῶν δακτύλων μας διότι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν. Ἡ Σοβιετικὴ πρεσβεία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία διευθύνει τοὺς πράκτορας τῆς προπαγάνδας τῆς κομμουνιστικῆς. Ἤδη ἡ κατάστασις συνεχίζεται. Δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἀμφιβάλλῃ εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγω παρὰ νὰ ἐξετάσῃ πρωτίστως τὰς στρατιωτικὰς καὶ τὰς ναυτικὰς ὑπηρεσίας καὶ θὰ ἴδῃ ἔγγραφα λεπτομερῆ εἰς τὰ ὁποῖα ἀναφέρεται ὅτι πραγματικῶς οἱ πράκτορες οἱ κινούμενοι σήμερον, οἱ ἐκ Ρωσσίας ἐρχόμενοι κινοῦνται ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τῶν διπλωματικῶν ἀρχῶν τῶν Ρωσσικῶν. Θὰ ἦτο σχολαστικισμὸς ἐὰν ἤθελεν κανεὶς νὰ ἀποκρύψῃ τὴν ἀλήθειαν, ἡ ὁποία εἶναι ἀναμφισβήτητος. Ἀλλὰ κύριοι, θὰ μοῦ εἴπητε καὶ κἄτι ἄλλο· ὅτι βεβαίως εἶναι μοιραῖον, εἶναι φυσικὸν νὰ τηροῦμεν ὡρισμένα προσχήματα καὶ καταβάλλεται πρὸς τοῦτο κάθε προσπάθεια. Τὰ προσχήματα αὐτὰ ἀποτελοῦν κάποιον ἐμπόδιον εἰς τὴν κίνησιν αὐτήν. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἀφεθῇ πλήρης ἐλευθερία εἰς τὰς κινήσεις τὰς προπαγανδιστικὰς καὶ ἡ ἐλευθερία αὐτὴ ἀποκαθίσταται ἐστὲ βέβαιοι διὰ τοῦ ἄρθρου 7 τῆς συζητουμένης συμβάσεως. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Βουλὴν νά ἀκροασθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο τῆς συμβάσεως. (ἀναγινώσκει). Σημειώσατε ὅτι δὲν ὁρίζεται κἄν ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν τά ὁποῖα θ’ ἀποτελέσουν τὴν ἐμπορικὴν αὐτὴν ἀντιπροσωπείαν. Εἶναι δηλαδὴ δικαίωμα τῆς ἑνώσεως νά φέρῃ 10, νά φέρῃ 20 νά φέρῃ 100 νά φέρῃ 200. Αἱ Ἑλληνικαὶ ἀρχαὶ θά στεροῦνται τοῦ δικαιώματος ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἔχουν πρὸς ὅλους τοὺς ἄλλους ξένους ὑπηκόους.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μά μόνον ὁ προϊστάμενος ἔχει ἀσυλίαν;

§120Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι, ἀσυλίαν δὲν ἔχουν ἀλλὰ ἐμποδίζωνται αἱ ἀστυνομικαὶ ἀρχαὶ νά προβαίνουν εἰς τὴν ἀπέλασιν αὐτῶν. Κατά τοῦτο ἡ σύμβασις αὐτὴ δύναμαι νά εἴπω ὅτι ὑστερεῖ τῆς ἄλλης συμβάσεως τῆς ἀκυρωθείσης, διότι βεβαίως ἐκεῖ ὁρίζεται ὅτι θά ἀπολαύσωσιν ἀσυδοσίας διπλωματικῆς τά μέλη τοῦ συμβουλίου ἀλλά τοὐλάχιστον πρόκειται νά κριθῇ συμβατικῶς πόσοι θά εἶναι αὐτοί. Ἐδῶ βεβαίως δὲν θ’ ἀπολαύσουν ἀσυδοσίας ἀλλά θά ἔχουν τὸ δικαίωμα νά περιφέρωνται καὶ νά προπαγανδίζουν ἐλευθέρως ὅσα μέλη χρειάζονται εἰς τήν Ρωσσικὴν προπαγάνδαν. Συνεχίζω...... (ἀναγινώσκει). Κύριοι ἂν ἐπρόκειτο ἀληθῶς περὶ ἐμπόρων ἐχόντων σκοπὸν νά ἔλθουν ἐδῶ νά συνομολογήσουν ἐμπορικὰς πράξεις δὲν θὰ ὑπῆρχε κἂν ἡ ἀνάγκη τῆς διπλωματικῆς ἀσυδοσίας. Ἂν ἐπρόκειτο ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις φερ’ εἰπεῖν νὰ ἀσκήσῃ διὰ μίαν περίοδον ἢ πάντοτε αὕτη τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον νομίζετε ὅτι θά ἐζητοῦσε διὰ τοὺς ἀντιπροσώπους της νά τύχουν διπλωματικῆς ἀσυδοσίας. Ἂν δὲν ἐπρόκειτο νά προπαγανδίσῃ, ὅλη ἡ ἱστορία τῆς καταστάσεως καὶ ὅλαι αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας κάνει κανεὶς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος δὲν ἀφίνουν καμμίαν ἀμφιβολίαν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου. Ἀλλὰ συνεχίζω...... (ἀναγινώσκει). Δηλαδὴ τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους θὰ φθάσῃ εἰς τὴν θύραν τῆς ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πατησίων 141 οἰκίας ὅπου ἐκεῖ δὲν θὰ δύναται νὰ ἐπέμβῃ οὔτε ἐξουσία ἀστυνομική, οὔτε εἰσαγγελικὴ, οὔτε ἀνακριτική, οὔτε κανεὶς διὰ νὰ ἐμποδίσῃ ἀσφαλῶς τὴν κίνησιν ἡ ὁποία θὰ γίνεται ἐντατικωτέρα ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς κυροῦμεν τοιαύτας συμβάσεις.

§121Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐδῶ δέχομαι ὅτι κάνει προπαγάνδαν ἡ Ρωσσικὴ Κυβέρνησις. Τί τὴν ἐμποδίζει νὰ τὴν κάνῃ διὰ τῶν διπλωματικῶν ὑπαλλήλων της;

§122Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν τὴν ἐμποδίζει ἀπολύτως καὶ δι’ αὐτὸ τὴν κάνει εἰς ἔκτασιν ἀσυγκρίτως τῷ λόγῳ μικροτέραν διότι τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτει σήμερον εἶναι πολὺ ὀλιγώτερα. Δὲν δύνανται νὰ κάμουν ἀγορὰς καὶ πωλήσεις ἐμπορευμάτων καὶ θὰ ἔχουν πρακτορεῖα εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ τὴν Θεσσαλονίκην.

§123Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μοῦ μένει μία ἀμφιβολία.

§124Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν μπορεῖ νὰ σᾶς μείνῃ καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ προπαγάνδα θὰ ἐνισχυθῇ φοβερὰ ἐκ τῆς ὑπογραφῆς αὐτῆς τῆς συμβάσεως.

§125Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄλλωστε ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας θὰ προετίμα ἐν συνεχείᾳ ὅλων τούτων νὰ διακόψωμεν καὶ τὰς διπλωματικὰς σχέσεις μὲ τὴν Ρωσσίαν.

§126Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διὰ αὐτὸ ἀκριβῶς, ἐπειδὴ ἔχομεν διπλωματικὰς σχέσεις, δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ τοὺς δίδωμεν τὰ μέσα ἵνα ὁ λόγος ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐπανελήφθησαν αἱ σχέσεις δηλαδὴ ἡ προπαγάνδα νὰ ἐνισχύεται καθημερινῶς.

§127Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν διπλωματικὰς σχέσεις, ἐφ’ ὅσον εἶχον ἐμπορικὰς συναλλαγάς.

§128Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ τέλος πάντων, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα συμφέροντα, ἔχομεν καὶ ἡμεῖς ὑπηκόους ἐκεῖ, ὑπάρχουν καὶ ἑκατοντάδες ζητήματα. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι αἱ σχέσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανελήφθησαν διὰ τὰς ἐμπορικὰς συναλλαγὰς μόνον, διότι ἐκ τούτων βγαίνομεν ζημιωμένοι καὶ ὄχι ὠφελημένοι. Δηλαδὴ ἡμεῖς μὲν δὲν θὰ μποροῦμεν νὰ κάνουμε κατασχέσεις τῶν ἐμπορευμάτων καὶ ἂν ἔχουμε ἀπόφασι τῶν ἀρχῶν μας, ἐκεῖνοι δὲ ἐκεῖ δικαιοῦνται ἐλευθέρως νὰ προβαίνουν εἰς κατασχέσεις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶχεν οὔτε ἡ ἀκυρωθεῖσα τελωνιακὴ σύμβασις. Τοῦτο εἶναι μία συνεχὴς παραίτησις κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τῶν ὁποίων συνήθως τὰ Κράτη δὲν παραιτοῦνται τόσον εὐκόλως διὰ νὰ ἀποκτήσουν μίαν τοιαύτην σύμβασιν. Κύριοι βουλευταί, διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς ἐπιδιώκεται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπεδιώχθη καὶ διὰ τῆς τελωνειακῆς συμβάσεως καὶ τὸ ὁποῖον ἀνεγνωρίσθη καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην καὶ ἀπὸ τὴν Βουλήν, ὅτι ἦτο ἐνίσχυσις τῆς προπαγάνδας. Διὰ αὐτὸ δὲν μένει καμμία ἀμφιβολία, θὰ ἀναγνωρίσετε δὲ ὅλοι, ὅτι ἀφ’ ἧς ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν τὴν προπαγάνδαν τὴν κουμμουνιστικὴν ὡς ἀδίκημα καὶ ἐφαρμόζωμεν διατάξεις ποινικὰς κατὰ τῶν ἀσκούντων ταύτην, θὰ εἶναι ὀδυνηρὸν τὰς διατάξεις ταύτας νὰ ἐφαρμόζωμεν κατὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν ὑπηκόων καὶ νὰ ἀφήνωμεν ἐλευθέραν τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος τούτου παρὰ τῶν ξένων ὑπηκόων. Ἀλλὰ εἶναι μόνον αὐτό; Κύριοι βουλευταί, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ὁ νόμος διὰ τοῦ ὁποίου ἐθεωρήθη ἡ προπαγάνδα ἡ κουμμουνιστικὴ ὡς ἀδίκημα, πάλιν δὲν ἔπρεπε νὰ σταυρώσωμεν τὰ χέρια μας, δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ εἴμεθα τόσον ἥσυχοι καὶ ἀφελεῖς. Δὲν θέλω νὰ ἐπηρεασθῆτε ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γίνονται ἐδῶ μέσα ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους, οὔτε ἀκόμη νὰ ἐπηρεασθῆτε ἀπὸ αὐτὰ ἅτινα γίνονται εἰς πλείστας ἄλλας ἐπαρχίας. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὑπάρχει τμῆμα τῆς Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι οὔτε τὸ μικρότερον οὔτε τὸ πτωχότερον, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ πράγματα δὲν εὑρίσκονται διόλου εἰς καλὴν κατάστασιν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον διὰ τῆς ἀνοχῆς ἡμῶν ἐδημιουργήθη κατάστασις μᾶλλον ἐπικίνδυνος καὶ αὐτὸ εἶναι αἱ Βόρειαι ἐπαρχίαι καὶ συγκεκριμένως ἡ Μακεδονία· ἐκεῖ τὰ πράγματα, κύριοι, δὲν εἶναι καλά. Θὰ ἤρκει ἴσως νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐκδηλοῦνται τόσον τὰ ἐργατικὰ παράπονα ὅσον καὶ αἱ ἀπεργίαι, καὶ ἰδίᾳ ἡ ἀπειλὴ ἡ ὁποία ἐξασκεῖται διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν διαφόρων αὐτῶν ἀξιώσεων, ἐπιθέσεις κατὰ κτιρίων κατ’ ἐργοστασίων, κατ’ ἀτόμων κλπ. Ἀλλὰ ὅλη αὐτὴ ἡ κατάστασις ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι θὰ μὲ διετήρει ἐν ἡσυχίᾳ, ἐὰν δὲν ἔβλεπον μίαν ἄλλην ἐκμετάλλευσιν ἡ ὁποία πρὸ ὀλίγων μηνῶν γίνεται ἐν Μακεδονίᾳ, ἐκμετάλλευσις μεγάλης ἐντάσεως καὶ τὰ μάλιστα ἐπικίνδυνος, εἶναι ἡ ἐκμετάλλευσις ἥτις γίνεται ὅλων τῶν μικρῶν ἀδυναμιῶν, τῶν στερήσεων καὶ τῶν οἰκονομικῶν στενοχωριῶν τῶν ἐργατικῶν πληθυσμῶν. Ἄνθρωποι ἐπιτήδειοι μὲ φανερὸν πρόγραμμα νὰ ρίψουν τὴν ὕπαιθρον εἰς ἀργίαν ἐκμεταλλεύονται τὰ ζητήματα ταῦτα κατὰ τὸν ἀνοσιώτερον τρόπον κατὰ τοὺς τελευταίους αὐτοὺς μῆνας. Ἡ κατάστασις κύριοι δὲν εἶναι τόσον ἁπλῆ ὅσον φαίνεται. Ἐὰν μὲ τὸ νὰ πέσῃ ἡ ὕπαιθρος εἰς τὴν ἀναρχίαν θὰ ὑποφέρουν πρῶτον αὐτοὶ οἱ ἀγρόται, τὶ μέλλει τοὺς ἐκμεταλλευτὰς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐκμεταλλεύονται, καὶ ζοῦν πλουσιοπαρόχως ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἱδρῶτος αὐτῶν τῶν ἀγροτῶν; Αὐτοὶ καλὰ ζοῦν καὶ ἀναμένουν νὰ ἐκμεταλλευθοῦν καὶ νὰ διαχειρισθοῦν τὰ ἐρείπια τὰ ὁποῖα θὰ ἐπισωρρεύσῃ ἡ πολιτική των. Ἡ κατάστασις αὐτὴ κύριοι, εἶναι ὀδυνηρά· καὶ ὅποιος παρηκολούθησεν καὶ ἐπληροφορήθη τὸ τελευταῖον καπνικὸν συνέδριον θὰ ἔμαθε, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ δημιουργηθεῖσα ἀτμόσφαιρα εἰς τὸ συνέδριον ἐκεῖνο ἦτο ἀληθῶς ἀπαισία. Μετέσχον περὶ τοὺς 500 ἀντιπρόσωποι ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων, οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων δὲν εἶχον καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν καπνόν. Ἐκεῖ ἀνεπτύχθησαν ὅλαι αἱ θεωρίαι, ἐκεῖ ἐφάνη ὅλη ἡ εἰκὼν εἰς τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀποβλέψῃ αὐτὴ ἡ κίνησις. Καὶ ἡ εἰκὼν αὐτὴ ἦτο ἀληθῶς ὀδυνηρά, ἦτο εἰκὼν ἀπελπιστική. Δὲν ὑπῆρξεν, κύριοι, ἀναίδεια ἡ ὁποία νὰ μὴ ὑπεστηρίχθη. Δὲν ὑπῆρξεν αὐθάδεια ἡ ὁποία νὰ μὴ ἐλέχθη. Καὶ ὑπῆρξαν ἄνθρωποι, θύματα τῶν τοιούτων ἐκμεταλλευτῶν οἱ ὁποῖοι ἐχειροκρότουν. Ἡ συντηρητικωτέρα, ἡ πλέον συντηρητικὴ πρότασις ποὺ ὑπεβλήθη, ἦτο ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀξιώσουν διὰ νὰ ἀνασταλοῦν προσωρινῶς ὅλα τὰ χρέη τῆς Ἑλλάδος, ἵνα διὰ τοῦ ἰδίου νόμου κανονίσουν τὰς μακροχρονίους δόσεις, τὰς πληρωμὰς αὐτῶν. Καὶ ἡ πρότασις αὐτή, κύριοι, ἀπερρίφθη διὰ βοῆς. Διατὶ νομίζετε; Διότι ἡ συνέλευσις ἔκρινεν ὅτι τὰ χρέη εἶναι σβυσμένα καὶ δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ αὐτῶν. Ἀλλὰ συνεζητήθησαν καὶ ἄλλα πράγματα εἰς τὴν συνέλευσιν αὐτήν. Συνεζητήθη ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐνισχυθοῦν οἰκονομικῶς οἱ συνεταιρισμοί. Καὶ ἐπροτάθη ὅπως ὑπὲρ αὐτῶν διατεθοῦν τὰ ὑπόλοιπα τῶν καλυμμάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ αἱ καταθέσεις τῶν διαφόρων νομικῶν προσώπων καὶ τῶν ἀγαθοεργῶν ἱδρυμάτων, ἵνα ἐνισχυθοῦν οἱ συνεταιρισμοί. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι: ἐν τοιαύτῃ ἀτμοσφαίρᾳ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ ἐνισχύσεως τῆς ἀγροτικῆς πίστεως; Ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία ἱδρύθη εἶναι δυνατὸν νὰ καρποφορήσῃ ὅταν αὐτοὶ εἶναι οἱ ὁδηγοὶ τῶν ὀφειλετῶν τῆς Τραπέζης, ἐκεῖνοι δηλαδὴ οἱ ὁποῖοι θὰ πρέπει νὰ στηρίζουν τὴν Τράπεζαν; Λέγω λοιπόν, κύριοι, ὅτι θὰ μοῦ εἴπῃ τις: αὐτὰ εἶναι τὰ πράγματα ἀλλὰ πῶς τροφοδοτεῖται αὐτὴ ἡ κατάστασις; Αὐτὴ ἡ κρίσις ἔχει δυὸ πηγὰς κυρίως καὶ τροφοδοτεῖται διτῶς: Ἡ πρώτη πηγὴ τῆς τροφοδοσίας εἶναι τὸ χρῆμα τὸ ἐρχόμενον ἔξωθεν ἐκ τῆς Γʹ Διεθνοῦς. Δευτέρα πηγὴ—ἀκούσατε! ἀκούσατε! εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ φαντασθῇ κανείς;—εἶναι αὐταὶ αἱ πιστώσεις, τὰς ὁποίας χορηγεῖ ἡ Ἀγροτικὴ καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τῶν συνεταιρισμῶν. Αὐταὶ αἱ πιστώσεις διατίθενται δι’ αὐτό. Αὐταὶ αἱ πιστώσεις συντηροῦν τοὺς ἡγουμένους αὐτῆς τῆς κινήσεως καὶ τοὺς συντηροῦν πλουσιοπαρόχως. Τὰ μέσα τῆς κινήσεως ἔχουν ἄφθονα.

§129Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα δὲν ἤρχισε ἀκόμη νὰ λειτουργῇ.

§130Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐννοῶ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὴν ὁποίαν συνεχίζει ἡ Ἀγροτική. Κύριοι, καὶ τὰς δύο αὐτὰς τροφοδοσίας, ἐὰν θέλωμεν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κτυπήσωμεν. Δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν καὶ νὰ ἐφαρμόσωμεν αὐστηρῶς τὸν νόμον περὶ ἐποπτείας τῶν συνεταιρισμῶν.

§131Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ τὸν ἐφαρμόσωμεν.

§132Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ πρᾶγμα εἶναι εὐχερὲς τώρα μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Καὶ διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐστηρῶς ὁ νόμος ἐκεῖνος πρέπει πρωτίστως, κ. ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, νὰ ἐφαρμόσητε τὸν νόμον περὶ ἐλευθερίας καὶ προστασίας τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν, δηλαδὴ τὸν νόμον τοῦ ἰδιωνύμου ἀδικήματος διὰ νὰ ἐκκαθαρίσετε τὸ σῶμα ἀπὸ τοὺς ἐπόπτας ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν τοιαύτας ἰδέας. Πρέπει νὰ ἐκλέξετε καλείτερα πρόσωπα.

§133Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ τὰ ἐκλέξῃ ἡ Τράπεζα.

§134Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Βεβαίως, καὶ νὰ κανονίσῃ τὰς πιστώσεις ἀναλόγως ἀπὸ τὸ ἐὰν τηρῶνται ἢ δὲν τηρῶνται αἱ ὁδηγίαι τῆς Τραπέζης. Ἀλλά, κύριοι, καὶ τὰς δύο πηγὰς τῆς τροφοδοσίας δυνάμεθα νά τὰς περιορίσωμεν ἄν ὄχι ἀπολύτως νά τὰς σταματήσωμεν. Δὲν πρέπει πρωτίστως νά ἐπικυρώσωμεν τὴν σύμβασιν αὐτήν, ἡ ὁποία ἐνισχύει σημαντικῶς τὴν προπαγάνδαν. Πρέπει νά ἐκτείνωμεν ὅλας τὰς ἐνεργείας μας ἵνα διὰ τῶν καταδιωκτικῶν ἀρχῶν καὶ ἀστυνομικῶν ὅσον καὶ τῶν δικαστικῶν παρακολουθοῦνται ὅλαι αἱ κινήσεις τῶν πρακτόρων τῶν Ρώσσων. Καὶ ὑπεδείχθη εἰς τοὺς ἀπολαύοντας ἀσυδοσίας καὶ τοὺς ἔχοντας τὰ προνόμια τῆς διπλωματικῆς ἀσυδοσίας, ὅτι ἡ ἀνάμιξις εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τοῦ τόπου δὲν ἐπιτρέπεται. Εἶμαι βέβαιος λοιπόν, κύριοι, ὅτι εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ σταματήσωμεν τὰς πηγὰς τῆς τροφοδοσίας, τὴν μίαν ἀπολύτως τὴν ἄλλην τοὐλάχιστον σημαντικῶς. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον ἐπικίνδυνος, ἀλλὰ καὶ ἀσύμφορος. Κύριοι, προκειμένου νὰ καταργηθῇ μία ἐμπορικὴ σύμβασις, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ πρέπει νὰ ἐπιδιώξῃ κάθε Κράτος εἶναι ὅπως ἡ συναλλαγὴ μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν νὰ μὴ ἀφήσῃ ἔλλειμα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, δηλαδὴ ἐν τῷ ἐμπορικῷ ἰσοζυγίῳ· καὶ ἂν δὲν ἀφίνει πλεόνασμα, τοὐλάχιστον νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἰσοζύγιον. Καὶ ἐρωτᾶται: ἡ προκειμένη σύμβασις μειώνει τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου, βγαίνομεν κερδισμένοι; Ἰσοφαρίζει τοὐλάχιστον τὸ ἰσοζύγιον; ἡ ἐν Ρωσσίᾳ εἰσαγωγὴ εἶναι ἴση πρὸς τὴν ἐκ Ρωσσίας ἐξαγωγήν; Οὔτε αὐτό, κύριοι. Ἡ σύμβασις αὐτὴ εἶναι σύμβασις λίαν ἐπικίνδυνος. Περὶ τά 340 ἑκατομμύρια περίπου κατ’ ἔτος ἐκ τῆς στατιστικῆς εἶναι τὸ ἔλλειμμα τὸ ὁποῖον ἀφίνει ἡ συναλλαγή μας μὲ τὴν Ρωσσίαν. Τοιαύτη σύμβασις, κύριοι, δὲν ἁρμόζει εἰς Κράτος ἐλεύθερον· εἶναι σύμβασις ὑποτελής. Ὑπάρχει δὲ μία περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ μία σύμβασις ἀφίνουσα ἔλλειμμα ἐν τῇ συναλλαγῇ πρέπει ἴσως νὰ γίνῃ. Ἡ περίπτωσις αὐτὴ εἶναι μία: ἐὰν ὑπάρχουν προϊόντα ἢ ἐμπορεύματα Ἑλληνικὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθοῦν ἀλλοῦ. Ὑπάρχει ἐδῶ τοιαύτη περίπτωσις; Ἀσφαλῶς ὄχι. Ἄν ἐγένετο διὰ τὴν σταφίδα, οἱ διαχειριζόμενοι τὰς τιμὰς τῆς σταφίδος ἔπρεπε νὰ ἦσαν προσεκτικώτεροι κατὰ τὸν προσδιορισμὸν αὐτῆς, διότι μὲ τὰς τιμὰς τὰς ὁποίας ὥρισαν αἱ σταφίδες τῆς Καλλιφορνίας νὰ συναγωνισθοῦν ἐπικινδύνως ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἀγορᾷ τὴν ἰδικήν μας. Δὲν ἔπρεπε νὰ ἀνατρέξουν εἰς ἄλλας συμβάσεις. Ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο ἡ θεραπεία διὰ τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐδημιουργήσαμεν· τὸ μόνον μέσον θεραπείας δὲν εἶναι ἡ συνομολόγησις μιᾶς τοιαύτης ἀσυμφόρου, ἐπικινδύνου καὶ ταπεινωτικῆς συμβάσεως. Τὸ μόνον μέσον θὰ εἶναι ἡ καλλιέργεια προπαγάνδας εἰς τὰς ξένας ἀγοράς, διὰ νὰ ἐπανακτήσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐχάσαμεν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἀσύμφορος ἡ σύμβασις αὐτή, ἀλλὰ εἶναι καὶ ταπεινωτική. Διὰ ταύτης, κύριοι, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος παρῃτήθη δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα ἀπορρέουν ἐκ τῆς ἀπολύτου κυριαρχίας αὐτοῦ. Παρητήθη δικαιωμάτων, τῶν ὁποίων δὲν παρῃτήθη εἰς οὐδεμίαν ἄλλην σύμβασιν. Βεβαίως μᾶς ἐξύψωσαν οἱ μεθ’ ἡμῶν συμβληθέντες καὶ παρῃτήθημεν τοιούτων δικαιωμάτων μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον αὐτοὶ κανονίζουν τὸ ἐμπόριον ἐπιβάλλει τοιαύτας ὑποχωρήσεις. Ἀπὸ μίαν τοιαύτην σύμβασιν δὲν περιμένομεν τίποτε ἀπολύτως· αὐτὴ θὰ ἐνισχύσῃ τὴν προπαγάνδαν, αὐτὴ εἶναι ἐπικίνδυνος ἀπὸ πάσης ἀπόψεως, εἶναι ἐπιζημία, ἀλλὰ ὡς ἐπὶ πλεῖστον εἶναι ταπεινωτικὴ καὶ δὲν ἐμπρέπει εἰς Κράτος ἐλεύθερον οἷον τὸ ἡμέτερον.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§136Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἐφανταζόμην, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη τῆς ὁποίας ἡ τύχη περατοῦται μετὰ 5μηνον περίπου, θὰ ἔδιδεν ἀφορμὴν διὰ μίαν τόσον ἐκτεταμένην ἀγόρευσιν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας πολιτευτήν, ἀγόρευσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁμολογῶ, ὅτι ἐθίγησαν πλεῖστα τοῦ ἑνὸς ζητήματα σχετικὰ καὶ ἄσχετα μὲ τὴν σύμβασιν. Τὸ εὐτύχημα εἶναι μόνον, ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἠθέλησε νὰ ἑρμηνεύσῃ τὰ ἄρθρα τῆς συμβάσεως καὶ νὰ ἀνεύρῃ τὸν ὄφιν ὁ ὁποῖος κρύπτεται ὄπισθεν τῶν ρόδων τὰ ὁποῖα φαίνονται νὰ παρουσιάζουν τὰ ἄρθρα αὐτά.

§137Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὰ ἄρθρα δὲν παρουσιάζουν οὔτε ἐκ πρώτης ὄψεως ρόδα.

§138Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Νομίζετε ὅτι μόνον εἰς τὴν μυροβόλον Κέρκυραν ἀνήκει τὸ προνόμιον νὰ μεταχειρίζεται ποιητικὰς παραβολάς; Δὲν καυχᾶται ὁ προκάτοχός μου κ. συνάδελφε, ὅτι ἔκαμε μίαν σύμβασιν ἀριστουργηματικήν. Ὀφείλω, ἄλλωστε, νὰ εἴπω ὅτι ἔν τινι μέτρῳ αἱ διαπραγματεύσεις διὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν εἶχον γίνει ἀπὸ τὸν ὑποφαινόμενον, μετὰ τὴν ἀνανέωσιν τῆς πρώτης συμβάσεως, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω πληροφορίας τινάς, αἱ ὁποῖαι θὰ διασκεδάσουν πολλὰς πλάνας εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς Κερκύρας. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας αἴφνης, παραβάλλων τὴν προηγουμένην σύμβασιν, τὴν ἀπορριφθεῖσαν, μετὰ τῆς παρούσης, εἶπεν ὅτι τὸ πρωτόκολλον τὸ πρόσθετον εἰς τὸ ἄρθρον 2 κατὰ τὸ ὁποῖον ρυθμίζεται ὁ δασμὸς τῆς Κορινθιακῆς σταφίδος δὲν παρουσιάζει τίποτε τὸ καινόν. Ἡ προηγουμένη σύμβασις παρεχώρει εἰς τὴν Ἑλλάδα πράγματι κάτι τὸ ἀνύπαρκτον οὐσιαστικῶς Ἔλεγεν ὅτι ἐδέχετο νὰ εἰσπράξῃ ἡ Σοβιετικὴ Δημοκρατία 88% τοῦ τελωνειακοῦ δασμοῦ ὁ ὁποῖος θὰ ὑπάρχῃ νομοθετημένος διὰ τὴν σταφίδα. Τὶ ἔγινε δέ; Μετὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως ἀνεβίβασεν ἐκεῖ τὸν τελωνειακὸν δασμὸν εἰς τόσον ὕψος, ὥστε τὸ 88% τῆς ἐκπτώσεως δὲν ἔδιδεν οὐσιαστικῶς τίποτε.

§139Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διὰ νά ἴδητε μὲ ποίους καλῆς θελήσεως ἀνθρώπους ἔχετε νὰ κάνετε...

§140Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτετε· ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα, παρ’ ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν ποὺ εἶχα, νὰ σᾶς διακόψω εἰς ὡρισμένας στιγμάς. Ὅταν λοιπόν, ἤρχισαν αἱ διαπραγματεύσεις ἐζήτησα νὰ ἀσφαλισθῶ ἀπὸ τοιοῦτον τινὰ κίνδυνον. Ἐπειδὴ δὲ μόνον ἡ Περσία εἶχεν εὐνοϊκὸν δασμόν, καὶ τοῦτο διότι ἦτο ὅμορος χώρα, θὰ γνωρίζῃ δὲ ἴσως ὁ κ. συνάδελφος ὅτι εἶναι γενικὴ ἀρχὴ κρατοῦσα εἰς τὰς διεθνεῖς τελωνειακὰς καὶ ἐμπορικὰς συμβάσεις, ἀρχὴ ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ ξενίζῃ κανένα, ὅτι δίδονται πλεονεκτήματά τινα εἰς τὰς ὁμόρους χώρας χωρὶς τοῦτο νὰ ἀποτελῇ ἰδιαιτέραν εὔνοιαν, καὶ εἶναι γενικῶς παραδεδεγμένη ἡ ἀρχὴ ὅτι αἱ ἄλλαι χῶραι, δὲν ἔχουσιν τὰ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα ἔχουσιν αἱ ὅμοροι χῶραι διὰ τοῦτο ὑπῆρξε λίαν δύσκολον νὰ κατέλθωμεν εἰς τὸ ποσὸν ἑνὸς ρουβλίου καὶ 50 καπικίων, ὅσον δηλαδὴ δασμολογεῖται ἡ Περσικὴ σταφίς, νὰ ἐξομοιωθῶμεν δηλαδὴ πρὸς τὴν εὔνοιαν, τῆς ὁποίας ἀπολαμβάνει μόνον μία ὅμορος χώρα. Πλεονέκτημα ἀναμφισβήτητον ἡ σύμβασις ἔχει ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ, ἐν συγκρίσει μὲ τὴν σύμβασιν τὴν ἀπορριφθεῖσαν. Ἕτερον σημεῖον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐμέμφθη τὴν παροῦσαν συμφωνίαν ὁ κ. συνάδελφος, εἶναι ὅτι αἱ Σοβιετικαὶ Δημοκρατίαι δὲν ἀγοράζουν ἀρκετὰ ποσὰ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἀναλαμβάνουν δηλαδὴ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀγοράζουν ὡρισμένα ποσά. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου προσεπάθησε νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀνάληψιν ὡρισμένης τοιαύτης ὑποχρεώσεως ἀπὸ τὴν Σοβιετικὴν Δημοκρατίαν, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ἐστάθη ἀδύνατον, οὐχὶ δὲ παραλόγως ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας ἐξέλεξε τὸ Κράτος ἐκεῖνο διὰ νὰ διοικῇ ἑαυτὸ καὶ τὴν ἐμπορικὴν πολιτικήν του. Δὲν ἔχομεν ἡμεῖς νὰ ἀναμιχθῶμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναμιχθῶμεν εἰς τὰ ἐσωτερικὰ ἑνός Κράτους, ὅπως δὲν θέλομεν νὰ ἀναμιγνύωνται ἄλλοι εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τὰ ἰδικά μας. Ἕκαστον Κράτος, ὅπως ἀνεγνώρισαν καὶ πολὺ μεγαλείτερα ἀπὸ ἡμᾶς Κράτη, εἶναι ἐλεύθερον νὰ ἐκλέγῃ τὸν τρόπον τῆς διοικήσεως ποὺ τοῦ ἀρέσει. Ἐὰν εἰς ἡμᾶς δὲν ἀρέσκῃ ἡ κυβερνητικὴ μέθοδος τῆς Ρωσσίας, εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἀλλὰ θὰ εἶναι δύσκολον νὰ φαντασθῇ τις ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀξιώσωμεν τὴν μεταβολὴν τοῦ τρόπου τῆς διοικήσεως καὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν του ὑποθέσεων μόνον καὶ μόνον χάριν τῆς μικρᾶς Ἑλλάδος. Ἡ Σοβιετικὴ δημοκρατία ἐθεώρησεν ὅτι ἦτο συμφέρον νὰ ἐξασφαλίσῃ δι’ ἑαυτὴν τὸ μονοπώλιον τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου, τὴν ἀρχὴν δὲ αὐτὴν ἐσεβάσθησαν ὅλαι αἱ ἐμπορικαὶ συμβάσεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν μὲ τὴν Σοβιετικὴν Δημοκρατίαν. Ἡ Ἀγγλία τὴν ἐσεβάσθη, ἡ Γαλλία τὴν ἐσεβάσθη, καὶ ἡ Ἰταλία ἀκόμη τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεμφθῇ κανεὶς ὡς εὐαρέστως ἔχουσαν πρὸς τὸ καθεστὼς τὸ Ρωσσικόν, ἐσεβάσθη ἐπίσης τὴν ἀρχὴν τοῦ μονοπωλίου τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου τῆς Σοβιετικῆς δημοκρατίας. Τούτου τεθέντος, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καθιερωθῇ δι’ ἡμᾶς ἡ ἀρχὴ ὅτι θὰ ἀνελάμβανεν ἡ Σοβιετικὴ δημοκρατία τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἠγόραζεν ὡρισμένον ποσὸν κατ’ ἔτος διὰ δύο λόγους: πρῶτον διότι κάθε μία ἀπὸ τὰς ἄλλας χώρας θὰ τῆς ἠξίουν, κατὰ τὴν στοιχειώδη ἀρχὴν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, νὰ ἠγόραζεν καὶ ἀπὸ ἐκεῖνα ὡρισμένα κατ’ ἀναλογίαν προϊόντα καὶ δεύτερον διότι, εὑρισκομένη εἰς νομισματικὰς περιπετείας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνελάμβανε νὰ εἰσάγῃ ἐμπορεύματα καὶ νὰ ἐξάγῃ συνεχῶς συνάλλαγμα, διότι τοῦτο θὰ τὴν ἐξέθετεν εἰς τὸν κίνδυνον νὰ ἐπαναλάβῃ διὰ πολλοστὴν φορὰν τὴν περικοπὴν τοῦ νομίσματός της. Λοιπὸν τὸ ζήτημα τίθεται σαφῶς: ἢ δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἐμπορικὰς σχέσεις ἤ, ἐὰν ἔχωμεν ἐμπορικὰς σχέσεις, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἀξιώσωμεν νὰ ἀγοράζῃ ἡ Σοβιετικὴ Δημοκρατία ὡρισμένα ποσά. Μεταξὺ τῶν δύο τούτων λύσεων ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα ὡς καὶ ὁ προκάτοχός μου ἐθεώρησεν ὅτι ἡ συμφερωτέρα ἦτο ἡ δευτέρα διότι καὶ ἡ ναυτιλία ἡ ἐμπορικὴ ἔχει κέρδη ἐκ ναύλων. Εἶναι τὰ ἀόρατα εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον ἀκόμη τὸν ὁποῖον μοῦ φαίνεται ὅτι ἐν τῇ ἀγορεύσει του ὁ κ. συνάδελφος παρηρμήνευσεν: Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν: Γνωρίζετε ὅτι ἀπὸ τὸ ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον ἐπὶ τέλους δὲν βγαίνομεν ὠφελημένοι, διότι εἰσάγομεν τὸ ἥμισυ τούτου ἢ ὀλιγώτερον. Ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰς τοῦτο δύο τινά: Πρῶτον ὅτι, ἐὰν ἐτίθετο τοιαύτη ἀρχή, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἐμπορικὰς συμβάσεις μὲ κανὲν Κράτος, διότι εἴμεθα εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν χωρῶν ἐκείνων, τῶν πλείστων ἄλλως τε κατ’ ἀριθμόν, αἱ ὁποῖαι εἰσάγουσι περισσότερα ἐμπορεύματα παρ’ ὅ,τι ἐξάγουν· καὶ δεύτερον διότι, ἐὰν ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ εἰσαγάγωμεν πρὸς κατανάλωσιν ὡρισμένα ἐμπορεύματα, ὡρισμένα προϊόντα καὶ τὰ εὑρίσκομεν εὐθηνότερον εἰσαγόμενα ἐκ τῆς Ρωσσίας, δὲν θὰ ἐτιμωροῦμεν ἁπλῶς τὸ Ρωσσικὸν ἐμπόριον κατὰ τὸ ἐλάχιστον ποσὸν ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἐστεροῦμεν μίαν ἰσχυροτάτην ἐπικράτειαν, ἀλλὰ θὰ ἐτιμωροῦμεν καὶ ἡμᾶς αὐτούς, διότι ἀπὸ ἐκδίκησιν, οὕτως εἰπεῖν, ἢ ἀπὸ τὴν γνώμην τοῦ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν προκρουστικὴν ἀντίληψιν τῆς ἰσότητος τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, θὰ ἐφθάναμεν νὰ ἀγοράσωμεν ἀκριβώτερον. Θὰ ἠδυνάμην νὰ σᾶς ἀναφέρω πολλὰ παραδείγματα, λ. χ. τὸ βούτυρον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εὐθήνηνε περισσότερον. Ἀλλ’ ἐπιφυλάσσομαι, ἐὰν θέλετε, εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ σᾶς φέρω πίνακα, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι καὶ ἡ ἐμπορικὴ ναυτιλία ἐκέρδισεν ἀπὸ τὰς μεταφοράς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐκ Ρωσσίας καὶ εἰς Ρωσσίαν. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ἐπίσης, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν διαφέρει τῆς ἄλλης ὅτι ἀφορᾷ τὴν ἐμπορικὴν ἀντιπροσωπείαν.

§141Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§142Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Εἴπατε ὅτι ἡ πρώτη ἀφίνετο εἰς μίαν συμφωνίαν, ἐνῷ τώρα δὲν ἀφίνεται εἰς καμμίαν. Θέλω νὰ καθησυχάσω καὶ αὐτὴν τὴν ἀνησυχίαν σας. Ἡ σύμβασις ἡ πρώτη ὥριζεν ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἐμπορικὴ ἀντιπροσωπεία καὶ τὰ μέλη τὰ ἀπαρτίζοντα αὐτήν, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ἦσαν, ὅλα θὰ ἀπήλαυον διπλωματικῆς ἀσυλίας ὅτι ἐδικαιοῦτο δὲ ἡ Σοβιετικὴ δημοκρατία νὰ ἱδρύσῃ πρακτορεῖα, ὅπου ἤθελε τῆς Ἑλλάδος.

§143Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τρία.

§144Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Καὶ τὰ πρακτορεῖα αὐτὰ θὰ ἀπήλαυον ἐπίσης τῆς διπλωματικῆς ἀσυλίας. Εἴπετε, ὅτι θὰ προσδιωρίζετο ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν διὰ μετεγενεστέρας συμφωνίας. Ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ πρῶτον εἶχον ἔκτοτε μελετήσει προτοῦ ἀποχωρήσω ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ 1928, τὰς διαφόρους συμβάσεις τὰς ὁποίας εἶχον κάμει ἄλλα Κράτη, εἶχον δὲ εὕρει ὅτι ἡ τελειοτέρα ἀπὸ τὸ τῆς ἀπόψεως τῆς σχετικῆς ἐξασφαλίσεως ἦτο ἡ τῆς Γερμανίας, ἡ ὁποία προσδιώρισε καὶ τὴν ὁδὸν καὶ τὸ ἀριθμὸν τοῦ ἀκινήτου, ὅπου θὰ ἥδρευεν ἡ ἀντιπροσωπεία. Ὁ ἐμπορικὸς ἀκόλουθος μόνον ἀπήλαυεν ἀσυλίας, οὐχὶ δὲ ὅλα τὰ μέλη τῆς ἐμπορικῆς ἀντιπροσωπείας. Σημειώσατε δὲ ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κράτη ὑπάρχει εἷς ἐμπορικὸς ἀκόλουθος, ὁ ὁποῖος ἀπολαύει τῆς διπλωματικῆς ἀσυλίας. Ἠμποροῦσε λοιπὸν ἡ Ρωσσία νὰ ὀνομάσῃ ἂν ἤθελεν, ἐμπορικὸν ἀκόλουθον τὸν διευθύνοντα τὴν ἐμπορικὴν ἀντιπροσωπείαν. Σήμερον ἔχομεν ἓν μόνον πρόσωπον ἀπολαῦον τῆς ἀσυλίας, ὅλα τὰ ἄλλα πρόσωπα, ὡς ἀλλοδαποί, δύνανται νὰ καταδιωχθοῦν, νὰ συλληφθοῦν καὶ νὰ ἀπελαθοῦν. Ἀλλ’ ἔτι πλέον, διὰ νὰ ἔλθουν ἐδῶ τοιαῦτα πρόσωπα πρέπει νὰ δώσῃ τὴν συγκατάθεσίν της ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διότι διὰ πᾶν πρόσωπον ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ἐρχόμενον ἐνταῦθα χρειάζεται ἡ συγκατάθεσις ὑπαλλήλου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κίνδυνος λοιπὸν τὸν ὁποῖον ἀνεφέρατε, δὲν παρουσιάζεται ποσῶς. Ἐπὶ πλέον ὑπάρχει ἡ εὐχέρεια πάσης παρακολουθήσεως καὶ ἐποπτείας, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν Γερμανικὴν σύμβασιν ἐτέθη ρητῶς ἡ ὁδὸς καὶ ὁ ἀριθμὸς τοῦ ἀκινήτου. Ἐγώ, κύριοι, ὡς ὑπεύθυνος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι καὶ ἄλλοτε ἠθέλησα νὰ ἐξετάσω κατὰ πόσον πράγματι ἡ διπλωματικὴ Ρωσσικὴ ἀντιπροσωπεία, εἴτε ὑπὸ τὸν καθαρῶς διπλωματικὸν μανδύαν της εἴτε ὑπὸ τὸν μανδύαν τῆς ἐμπορικῆς ἀντιπροσωπείας, ἦτο ὁ μοχλός κομμουνιστικῆς προπαγάνδας. Δὲν γίνεται προπαγάνδα οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν, οὔτε εἰς τὴν Ἰταλίαν, οὔτε εἰς τὴν Ἀγγλίαν, οὔτε εἰς τὰ ἄλλα μέρη ἀπὸ τὴν διπλωματικὴν ἀντιπροσωπείαν. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ διπλωματικὴ ἀντιπροσωπεία νὰ κάμῃ τὴν προπαγάνδαν αὐτὴν καὶ νὰ ἐκτεθῇ εἰς κινδύνους. Θὰ ἦτο ἀνόητος ὁ Πρέσβυς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὁ ἴδιος θὰ ἤθελε νὰ κάμῃ τὴν τοιαύτην προπαγάνδαν, ὅταν ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ θὰ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα διακοπὴν τῶν διπλωματικῶν καὶ ἐμπορικῶν σχέσεων, ἡ δὲ διακοπὴ τῶν ἐμπορικῶν σχέσεων γνωρίζετε ὅτι κοστίζει τρομερὰ εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ρωσσίαν. Ἡ προπαγάνδα, εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος πῶς γίνεται. Γίνεται ἀπὸ τὴν Τρίτην Διεθνῆ εἴτε ὑπάρχουν εἴτε μὴ διπλωματικαὶ σχέσεις. Ἀποστέλλει τὰ χρήματα, δὲν ὑπάρχει δὲ καμμία ἀμφιβολία ὅτι δύνανται τὰ Κράτη, δι’ οἱουδήποτε τρόπου θέλουν νὰ περιορίσουν τὴν τοιαύτην προπαγάνδαν ἐφ’ ὅσον θεωροῦν τὴν καταδίωξιν ταύτην μὴ βλαπτικήν. Διότι ὑπάρχει καὶ μία ἐκδοχή, ὅτι τοιαῦται ἰδέαι χάνουν περισσότερον καὶ ἐξασθενίζονται ἀφινόμεναι ἐλεύθεραι, καὶ κερδίζουν περισσότερα πιεζόμεναι.

§145Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐκάμαμεν καὶ ἡμεῖς νόμον.

§146Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸν εἰσήγαγον ἐγώ. Ἐγώ, ὅταν ἤμουν ὑπεύθυνος Κυβερνήτης, εὑρισκόμην εἰς μίαν κατάστασιν πολὺ χειροτέρα, τῆς σημερινῆς, ἀλλὰ τὴν ἐξεχάσαμεν. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διεμαρτύροντο καὶ οἱ δυστυχεῖς παλαιοὶ πολεμισταί, οἱ ὁποῖοι ἐπιστρέψαντες ἀρτίως εἰς τὰς ἑστίας των καὶ εὑρίσκοντες ὅτι ἄλλοι συνομήλικοί των εἶχαν ἐν τῷ μεταξὺ πλουτίσει εὑρίσκοντο ὑλικῶς προωδευμένοι, ἐνῷ ἐκεῖνοι ἐπὶ δέκα ἔτη ἐπολέμουν εἰς τὸ μέτωπον καὶ ἐταλαιπωροῦντο, ἐξηγείροντο πανταχοῦ καὶ πολλάκις προέβαινον εἰς βιαίας πράξεις. Θὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι εἰς τὴν ἥσυχον σήμερον Λεβάδειαν 900 παλαιοὶ πολεμισταὶ τὸ 1925 προέβησαν εἰς κατάλυσιν τῶν ἀρχῶν. Ἀντετάχθη ἡ νόμιμος ἐξουσία καὶ ἀποκατεστάθη ἡ τάξις. Δὲν ἦσαν ἐκεῖνοι, καίτοι οὕτω τοὺς ἐξελάμβανον οἱ πολλοί, κομμουνισταί. Ἦσαν δυστυχεῖς, ἀγανακτοῦντες, διαμαρτυρόμενοι. Καὶ ἄλλοι, εἰς τὴν πατρίδα μου ἐφοίτων εἰς κομμουνιστικὰς διαλέξεις 400 περίπου. Ἄνευ καταδιώξεως ἐξητμίσθησαν καὶ αὐτοί. Ὑπάρχει μία σύγχυσις, ὅταν νομίζομεν ὅτι κάθε δυσφορία εἶναι κομμουνιστική. Ἐδυσφόρουν οἱ πολεμισταὶ καὶ ἀνήκοντες εἰς τὸ ἓν πολιτικὸν στρατόπεδον ἢ τὸ ἄλλο, δὲν ἠδύναντο νὰ μεταπηδήσουν εὐκόλως, διότι ἐχώριζε τότε τὰς δύο παρατάξεις ρῆγμα μέγα. Οἱ παραπονούμενοι ἐνόμιζον ὅτι εὑρίσκουν διέξοδον ἐὰν ἀπεμακρύνοντο ἀπὸ τὸ κόμμα των, λέγοντες ὅτι εἶναι κομμουνισταί, χωρὶς νὰ μεταπηδήσουν εἰς τὴν ἄλλην παράταξιν. Καὶ ἠκούετε υἱοὺς πλουσίων γονέων, οἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν ἐπίδοξοι κληρονόμοι μεγάλου πλούτου, νὰ λέγουν ὅτι εἶναι κομμουνισταὶ Ὀλίγον κατ’ ὀλίγον κατέπαυσεν ὁ σάλος διότι ἡ οἰκονομικὴ ζωὴ τῆς χώρας κατώρθωσε ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ ἀπορροφήσῃ τινὰς ἐξ αὐτῶν καὶ νὰ τοὺς δώσῃ ἐργασίαν καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν, ἂν κάμωμεν σύγκρισιν τῶν εἰδήσεων τὰς ὁποίας ἔγραφον αἱ ἐφημερίδες τὴν ἐποχὴν ἐκείνην μὲ τὰς εἰδήσεις τὰς σημερινάς, ὅτι εἰς πάρα πολλὰ μέρη, μνημονεύω τὴν Κρήτην, ἔλεγον ὅτι εἶναι κομμουνισταί, ἀλλὰ σήμερον δὲν τὸ λέγουν πλέον. Τὸ Κράτος ἄλλως τε ἐπενέβη καὶ διένειμε κτήματα μοναστηριακὰ καὶ ἄλλα. Ἐὰν πᾶσαν δυσφορίαν ὀνομάζῃ τις ὡς κομμουνισμόν, θὰ δώσωμεν σοβαρότητα μεγάλην εἰς συνήθη φαινόμενα, τὰ ὁποῖα σεῖς θεωρεῖτε φαίνεται, ἐπικίνδυνα ὡς πρωτότυπα; Ἀλλὰ θὰ μου ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι ἀπὸ τοιαύτας ὑπερβολὰς φόβου καὶ δειλίας πρέπει νὰ προφυλάσσεταί τις. Ἂν πρόκειται νὰ γίνῃ πάλη μεταξὺ τοῦ συντηρητικοῦ στοιχείου καὶ τοῦ ἀριστεροῦ διὰ τὴν ἧτταν τῶν συντηρητικῶν ἤθελε συντελέσῃ προδήλως ἐν πάσῃ μάχῃ ὁ φόβος καὶ ἡ ἀδικαιολόγητος δειλία. Ὡμιλήσατε μετὰ φόβου περὶ τῶν ἀγροτῶν τῆς Μακεδονίας, ὅτι ἐξανίστανται ζωηρότατα καὶ ζητοῦν σεισάχθειαν! Εἰς τὰ 1906 πρωθυπουργοῦντος τοῦ συμπολίτου σας μακαρίτου Θεοτόκη, οἱ ἀγρόται τῆς Πελοποννήσου, ἡσυχώτατοι συνήθως ἄνθρωποι, εὑρισκόμενοι ὑπὸ τὸ κράτος οἰκονομικῶν στενοχωριῶν μεγάλων ἐπῆραν τοὺς γκρᾶδες καὶ κατέλυσαν τὰς ἀρχάς. Ἦσαν κομμουνισταί;! Τότε δὲν ἦτο οὔτε ἡ λέξις γνωστή. Ἡ ἱστορία βλέπετε εἶναι μεγάλη διδάσκαλος. Λέγετε: Τὸ σπουδαῖον δὲν εἶναι ὅτι ἀπεργοῦν, ἀλλ’ ὅτι ἐκδηλώνουν διὰ βιαίων πράξεων τὴν ἀπεργίαν. Εἰσήλθομεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ σεῖς καὶ ἐγὼ τὸ 1910 — τότε δὲ ἐγὼ ἐθεωρούμην, συντηρητικὸς καὶ σεῖς ἐπηγγέλλεσθε τὸν προωδευμένον, τὸν ἀριστερόν. — Ἡ πρώτη συζήτησις, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὴν Βουλὴν κατ’ ἐπερώτησιν τῆς ὁμάδος ᾗ ὁποία περιεστοίχιζε τότε τον ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἦτο ἡ συζήτησις περὶ προσφάτου ἀπεργίας τῶν τροχιοδρομικῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ εἰς βιαίας πράξεις προέβησαν, συνεκρούσθησαν πρὸς τὴν ἐξουσίαν καὶ εἰσήχθησαν εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον. Ἐγώ, μολονότι μετριοπαθέστερος ἀπὸ σᾶς τὸν ἀριστερὸν τότε, τοὺς ὑπερήσπισα εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον, καὶ ἠθωώθησαν. Βλέπετε ὅτι τὰ τοιαῦτα ζωηρὰ φαινόμενα εἶναι παρακολούθημα μιᾶς γενικῆς Οἰκονομικῆς δυσφορίας. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ συγχέωμεν πάντοτε τὰ φαινόμενα αὐτὰ μὲ τὴν ἰδέαν τῆς θεωρίας τῆς ἀνατροπῆς τῶν πάντων. Ἡ σεισάχθεια, θὰ ἐνθυμεῖσθε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τοῦ ζῶντα καὶ νῦν, ἀλλὰ μὴ σφριγῶντα πολιτικῶς, συμπολίτην μου κ. Γκλαβᾶν, ὁ ὁποῖος ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος διεκήρυσσεν ὅτι πρέπει νὰ σβύσωμεν τὰ χρέη τῶν σταφιδοκτημόνων. — «Τὶ τὰς θέλομεν, ἔλεγε, τὰς καταθέσεις; — Διαθέσατέ τας διὰ τοὺς πτωχοὺς ἀγρότας, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται καὶ μοχθοῦν, τοὺς ὁποίους θὰ καλέσητε αὔριον ὑπὸ τὰς σημαίας. Πρέπει νὰ κάμετε σεισάχθειαν». Καὶ ἐγώ, λέγων ὅτι τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ καὶ μόνον μία μείωσις τῶν τόκων ἦτο θεμιτή; ἡ ὁποία καὶ ἔγινε τότε, διεβαλλόμην καὶ ἐκατηγορούμην ὡς ἄνθρωπος ἀντιλαϊκός. Ἀλλὰ καὶ ἡ σεισάχθεια, ἣν φοβεῖσθε, δὲν εἶναι νέον φαινόμενον. Εἶναι πάρα πολὺ παλαιόν. Τὸ ἐφήρμοσεν ὁ Σόλων, τὸ διεκήρυξεν ὁ Γκλαβᾶς, καὶ τὸ ἐφηρμόσατε καὶ σεῖς εἰς τὸν τόπον σας, τὴν Κέρκυραν, διότι εἰσηγήθητε καὶ ἐγένετο ἀπαλλαγὴ τῶν χρεῶν τῶν ἀγροτῶν Κερκύρας μέχρι 5000 δραχμῶν. Δι’ αὐτὴν δὲ θέλω νὰ σᾶς ψέξω, ἀλλ’ ἦτο σεισάχθεια. Ἂν δὲ αὐτὸ τὸ ἔκαμνε ὁ κ. Παπαναστασίου διὰ τὴν Ἀρκαδίαν ἢ γενικῶς, ἠξεύρετε τίνα κατηγορίαν θὰ τοῦ ἐκάμνατε; Ὁ Θεὸς τὸν ἐφύλαξε καὶ δὲν τὸ ἔκαμε. Κάθε μέτρον κοινωνικῆς προνοίας, ὅπως λάβετε σεῖς διὰ τοὺς πτωχοὺς ἀγρότας τῆς Κερκύρας τῆς ἀπαλλαγῆς ἑνὸς χρέους, τὸ ὁποῖον ἀπολύτως ἐξεταζόμενον δὲν εἶναι βαρύ, σχετικῶς ὅμως ἐξεταζόμενον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοντώσῃ ἀσθενεῖς πληθυσμούς, κάθε μέτρον δὲν εἶναι τὶ κακόν· καὶ ἐὰν δὲν εἶναι κακὸν νὰ τὸ πράξῃ τις, διατὶ κακὸν νὰ τὸ ζητοῦν καὶ δὴ ἐντόνως; Κακὸν εἶναι νὰ εὑρίσκεται ἀσθενὴς Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ν’ ἀφήνῃ νὰ προχωροῦν τοιαῦτα μέτρα περισσότερον ἀπὸ τὸ προσῆκον μέτρον. Τὸ «πᾶν μέτρον ἄριστον» εἶναι καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ καὶ ἐν τῇ οἰκονομικῇ ζωῇ τὸ καλλίτερον.

§147Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶσθε ἥσυχος ἀπὸ τὴν κατάστασιν τῆς Μακεδονίας;

§148Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§149Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Σᾶς ἀπαντοῦν συνάδελφοι ἐκεῖθεν.

§150Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ μοῦ ἀπαντήσητε σεῖς.

§151Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω ἐντυπώσεις ἰδικάς μου τωρινάς, ἀλλὰ τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1928. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ παρουσιάσθησαν φαινόμενα ἐν τῷ μεταξὺ καὶ νὰ ἐχειροτέρευσεν τόσον πολὺ ἡ κατάστασις. Τότε διέσχισα ὁλόκληρον τὴν Μακεδονίαν τῇ συνοδείᾳ συναδέλφων, ὅπως τοῦ κ. Ἰασωνίδη, καὶ τοῦ κ. Χατζηλία, οἵτινες μὲ συνώδευσαν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους. Κατὰ τὴν περιοδείαν, εὑρῆκα πραγματικῶς πολλαχοῦ μίαν δυσφορίαν, ἀλλ’ ἡ δυσφορία αὐτὴ ἐξεδηλοῦτο κατὰ τρόπον ἀόριστον καὶ οὐχὶ μὲ τάσεις κομμουνιστικάς. Ὁμαλῶς συνεζητοῦμεν μὲ τὰς ἐπιτροπὰς αἱ ὁποῖαι ἐπαρουσιάζοντο εἰς ἐμέ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐνενήκοντα φορὰς τοῖς ἑκατὸν ἐπείθοντο ὅτι ἐζήτουν πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν καὶ ηὐχαριστοῦντο δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν. Ἦτο ζήτημα διαφωτισμοῦ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καί σταθερᾶς στάσεως ἐκ μέρους αὐτῆς. Καὶ λέγω τοῦτο, διὰ νὰ μὴ παρουσιάζωμεν τὰ πράγματά μας ὡς ἐπὶ ἡφαιστείου εὑρισκόμενα· διότι ὅποιος ἤκουσε τὴν ἀγόρευσίν σας καὶ δὲν ἐγνώριζε τὰς συνθήκας τὰς ἐπικρατούσας ἐν Ἑλλάδι, θὰ ἐνόμιζεν ὅτι ἡ Ἑλλάς, οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον κεῖται ἐπὶ ἡφαιστείου, τὸ ὁποῖον ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν θὰ ξεσπάσῃ καὶ θὰ φέρῃ ἀνατροπάς. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω καὶ ἓν ἄλλο: Φοφοῦμαι ὅτι αἱ πληροφορίαι εἰς τὰς ὁποίας μὲ παραπέμπουν, τῶν ἐπισήμων ἀρχῶν, ἔχουν ἐπηρεάσει σοβαρῶς καὶ σᾶς. Κἄτι ἠξεύρω καὶ ἐγὼ ἀπὸ τὰς ἐπισήμους πληροφορίας, διότι τὰς ὑπέστην καὶ τὰς ὑφίσταμαι. Ἐνθυμοῦμαι μίαν ἐποχὴν, ὅταν ἤμην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἷς ἐκ τῶν συναδέλφων μου ἦλθε καὶ μοῦ εἶπε: «Τὶ κάθεσθε καὶ συζητεῖτε; Ἡμεῖς εἴμεθα ἐπάνω εἰς ἡφαίστειον. Ξεύρετε ἕνα πρᾶγμα; Ὁ «Ριζοσπάστης» ἔχει κυκλοφορίαν 17500 φύλλα εἰς τὴν Θεσσαλίαν, τὴν ὥραν ποὺ ὅλαι αἱ ἄλλαι αἱ ἀστικαὶ ἐφημερίδες ἔχουν μόνον 3500. Τὶ περιμένετε; τὶ κάθεσθε;» Ἐδυσπίστησα πρὸς τὴν εἴδησιν, ἀλλὰ ἐὰν ἦτο ἀληθές, βέβαια ἔπρεπε σοβαρῶς νὰ ἀνησυχῶ. Τὴν ἑπομένην ἔσπευσα νὰ ἐξακριβώσω τὸ πρᾶγμα, καὶ εἶδον ἁπλούστατα ὅτι εἶχε γίνει ἓν λάθος ἑνὸς μηδενικοῦ ἀπὸ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔδωσε τὴν πληροφορίαν εἰς τὸν συνάδελφόν μου, ζητῶν νὰ εὕρῃ ἕν μέγα κεφάλαιον διὰ νὰ ἐκδώσῃ ἐφημερίδα ἀντικομμουνιστικήν. Δυσπιστεῖτε πρὸς τὴν ἄφθονον χορήγησιν πληροφορειῶν καὶ μάλιστα ἀστυνομικῶν.

§152Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ ἔλεγον ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εἶσθε πρακτικώτερος, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε ὅτι ὑμεῖς εἶσθε ὁ κυβερνήτης ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐκ μιᾶς κινήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιστεύσατε, ἐπάθατε σεῖς περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλον καὶ μαζὶ σας ὁ Ἑλληνικὸς Λαός.

§153Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Θὰ σᾶς εἴπω καὶ δι’ αὐτό. Πρῶτον δὲν ἦτο κομμουνιστική. Δεύτερον πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀκριβῶς, τὸ λάθος τὸ ὁποῖον εἶχε γίνει, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς στρατιωτικοὺς ἐν ἐνεργείᾳ νὰ πολιτεύωνται, ἔδιδεν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὸν στρατὸν διὰ τῆς πολιτικῆς καὶ τὴν πολιτικὴν διὰ τοῦ στρατεύματος Τρίτον ἐὰν ἐγὼ συνέπιπτε νὰ εἶχον ἰδικήν μου πλειοψηφίαν, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Εὐρυτανίας, ὁ ὁποῖος ἦτο σύμφωνος μετ’ ἐμοῦ, ἀλλὰ δὲν διεθέταμεν οὔτε μαζὶ πλειοψηφίαν, δὲν θὰ ἐδίσταζον, νὰ ἐπρότεινα τότε νὰ κτυπήσωμεν, ἀλλὰ δὲν εἶχον πλειοψηφίαν ἰδικήν μου διὰ νὰ ἀναλάβω εὐθύνας τοιαύτας. Ὁ κ. Καφαντάρης ἦτο σύμφωνος. Θὰ μοῦ εἴπητε ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ μὴ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν ὕπαρξιν τῆς πλειοψηφίας καὶ δύνασθε νὰ μοῦ καταγνώσητε ἴσως ὑπέρμετρον Κοινοβουλευτικὴν εὐθιξίαν. Δύνανται νὰ σᾶς τὸ βεβαιώσουν ὁ κ. Κουντουριώτης, ὁ κ, Καφαντάρης, ὁ κ. Μαρῆς καὶ ἄλλοι συνάδελφοι. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω καὶ ἓν ἄλλο. Καὶ αὐτὸ εἶναι κακὸν σημεῖον. Δηλαδὴ σεῖς λέγετε, ὅτι ἅμα καῇ κανεὶς εἰς τὸ κουρκοῦτι πρέπει νὰ φυσᾷ καὶ τὸ γιαοῦρτι. Καὶ αὐτὸ ἐφαρμοζόμενον εἰς τὴν πολιτικὴν εἶναι πολὺ ἄσχημο πρᾶγμα. Διότι διηνεκῶς θὰ ἐφοβεῖτο κανεὶς δεξιὰ καὶ ἀριστερά. Δὲν μπορεῖ νὰ πάῃ μπροστὰ ὡς κυβερνήτης, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος βλέπει ἀδιακόπως φαντάσματα. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν πάλιν εἰς τὰ πράγματά μας. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ τελευταία μορφὴ τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε κατὰ τῆς παρούσης συμφωνίας ὁ κ. συνάδελφος, εἶναι ὅτι αὕτη εἶναι ταπεινωτικὴ διὰ τὸ Κράτος, διότι τὸ Κράτος παρῃτήθη οὐσιωδῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα εἶχεν. Ἴσως σφάλωμαι, ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἐμνημόνευσεν ἐν τῇ τελευταίᾳ αὐτοῦ περικοπῇ, ἐν τῇ καταλήξει τοῦ λόγου του τὰ οὐσιώδη ταῦτα δικαιώματα, ὑπέθεσα ὅτι ἐννόει ὅτι τὸ Κράτος καθιερώνει τὴν δωσιδικίαν τοῦ Σοβιετικοῦ Κράτους διὰ τὰς συναλλαγὰς τὰς ἐνταῦθα γινομένας, ἀλλὰ ὄχι καὶ τὴν συντηρητικὴν κατάσχεσιν.

§154Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ τοῦτο, διὰ νὰ μὴ μπῆτε στὰ γραφεῖα των.

§155Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὰ γραφεῖα δὲν ὑπάρχουν περιουσιακὰ στοιχεῖα καὶ δὲν ἐπρόκειτο βέβαια ὑπὸ τὸν τύπον συντηρητικῆς κατασχέσεως νὰ προβῶμεν εἰς ἀκύρωσιν ἐγγράφων διὰ νὰ τὰ διαβάσωμεν...

§156Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἔκαμεν ἡ Ἀγγλία καὶ εὑρῆκεν ἔγγραφα.

§157Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὕστερα ἀπὸ ὀλίγον καιρὸν ἡ Ἀγγλία καὶ ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς μετενόησαν καὶ ἐπανέλαβον τὰς ἐμπορικὰς σχέσεις. Τὸ προηγούμενον αὐτὸ, ἂν ἔπρεπε νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ, θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ ἀντιθέτως. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μένωμεν μακρὰν ὅλων τῶν Κρατῶν τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐμπορικὰς σχέσεις. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν προπαγάνδαν, ἔλεγον πρὸ ὀλίγου ὅτι ἀσκεῖται μεγαλειτέρα προπαγάνδα εἰς τὰς χώρας ὅπου δὲν ὑπάρχουν διπλωματικαὶ καὶ ἐμπορικαὶ σχέσεις, παρὰ εἰς τὰς χώρας ὅπου ὑπάρχουν διπλωματικαὶ καὶ ἐμπορικαὶ σχέσεις. Ἅμα παρακολουθήσητε τὸν διεθνῆ τύπον, θὰ τὸ ἴδητε. Τὰ Κράτη δὲν ἐνάγονται ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἄλλων Κρατῶν. Αὐτὸ εἶναι ἀρχὴ κρατοῦσα δι’ οἱανδήποτε συμφωνίαν διεθνῆ.

§158Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δι’ αὐτὸ νὰ μὴ ἐμπορεύεσθε μὲ τοιαῦτα Κράτη.

§159Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κατ’ ἀρχὴν τοῦ διεθνοῦς δικαίου δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐναγάγῃ ἓν Κράτος, δι’ οἰκονομικὰς ἀξιώσεις τὰς ὁποίας ἔχει, ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων του ἄλλο Κράτος. Ἀπολαμβάνουν δηλαδὴ κατ’ ἀρχὴν τὰ Κράτη τῆς λεγομένης ἑτεροδικίας, τὴν ὁποίαν εἶδον ὅτι τώρα ἐβάπτισαν μὲ νέον ὄνομα «ἑτεροχθονίαν». Ἐν τῇ συμφωνίᾳ ἐτέθη ἐν τούτοις, ὅτι διὰ τὰς συμβάσεις αἱ ὁποῖα θὰ συνάπτωνται ἐν Ἑλλάδι καθίστανται ἁρμόδια τὰ Ἑλληνικὰ δικαστήρια καὶ θὰ ἐφαρμόζεται ὁ Ἑλληνικὸς νόμος. Ὄχι μόνον, λοιπὸν δὲν παρητήθημεν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα τάχα κατὰ τὸ διεθνὲς δίκαιον εἴχομεν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπεκτήσαμεν νέον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐὰν ἐσιγῶμεν, ὅπως ἐσκόπη ἡ προηγουμένη σύμβασις, δὲν θὰ εἴχωμεν. Ὥστε μὴ λέγετε ὅτι εἶναι ταπεινωτικαὶ αἱ διατάξεις τῆς συμφωνίας.

§160Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Οἱ ἰδιῶται εὐθύνονται, ἢ τὰ Κράτη;

§161Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐὰν δὲν ἐτίθετο ὁ ὅρος αὐτὸς, θὰ μᾶς ἔλεγον ὅτι ὀφείλομεν ἡμεῖς καὶ τὰ ἄτομα νὰ ἐνάγωμεν ἐνώπιον τῶν Σοβιετικῶν δικαστηρίων τὸ Κράτος ἐκεῖνο.

§162Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι ἐξαίρεσις ἀπὸ τὴν γενικὴν ἀρχήν, διότι εἰς ἄλλα Κράτη, ὅταν συμβάλλωνται οἱ ἰδιῶται των, εὐθύνονται οἱ ἰδιῶται των, δὲν ἀναλαμβάνουν τὴν εὐθύνην τὰ Κράτη.

§163Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἡ πρόνοια τὴν ὁποίαν ἔλαβον νὰ συμπληρώσω τὴν σύμβασιν, ἦτο ἀναγκαία πρόνοια· καὶ ἐὰν δὲν τὴν ἐλάμβανον, θὰ ἤμην ἀπρονόητος.

§164Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν σᾶς κατηγορῶ δι’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐκάματε. Ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἡ ἐξαίρεσις ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν τῇ προκειμένῃ συμβάσει, εἶναι ἀποτέλεσμα τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἐνασκεῖται τὸ ἐμπόριον μὲ τὸ Σοβιετικὸν Κράτος, διότι δὲν εὐθύνονται οἱ ἰδιῶται, ἀλλὰ εὐθύνεται τὸ Κράτος.

§165Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι δὲν ὑπάρχουν προηγούμενα.

§166Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Λέγω, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει τὰ Κράτη αὐτὰ συμβάλλονται ὡς ἰδιῶται διὰ ζητήματα ἰδιοκτησίας κατὰ τὴν γνώμην τῶν διεθνολόγων δὲν ἔχουν δημόσιον δικαίωμα.

§167Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, τὸ ζήτημα αὐτὸ ἔχει ἐξετασθῇ ἀπὸ τὸν Καθηγητὴν τοῦ Διεθνοῦς δικαίου καὶ δὲν ἔχει πολλὰς περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ εἶναι μὲ τὴν γνώμην σας.

§168Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Οὔτε εἰς τὴν θεωρίαν οὔτε εἰς τὴν νομολογίαν γίνεται αὐτό. Σᾶς τὸ λέγω διότι τὸ γνωρίζω.

§169Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐσεῖς μοῦ λέγετε, νομίζω τὰ ἑξῆς: Ἄλλα Κράτη ἔχουσιν ἄλλα μονοπώλια, δὲν εἶναι τὸ μόνον Κράτος ποὺ κάμνει ἐμπορικὰς συμβάσεις, ὑπάρχουσι Κράτη τὰ ὁποῖα ἔχουσι μονοπώλια ἐφ’ ὡρισμένων εἰδῶν καὶ ἐνάγονται ὁμοιοτρόπως. Μοῦ λέγετε, ὅτι αὐτὴ ἡ πρόνοια τὴν ὁποίαν ἔλαβα εἶναι περιττή, διότι ἡ νομολογία τῶν δικαστηρίων καὶ τῶν διεθνολόγων ἡ γνώμη εἶναι ὅτι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αὐτὴ ἡ πρόνοια ἡ ὁποία ἐλήφθη διασκορπίζει περισσοτέραν ἀμφιβολίαν.

§170Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διὰ νὰ λύσητε τὸ ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη λύσεως, κάμετε αὐτό.

§171Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἰσχύουν, ὅσα νομίζετε, κατὰ τὸ διεθνὲς δίκαιον. Ἀλλὰ καὶ ἂν περιττεύῃ μία νομικὴ διαταγὴ, αἴρει ἀμφισβητήσεις νομικὰς καὶ διὰ τοῦτο εἶναι χρήσιμος. Ἀφ’ ὅσον δὲ τὸ Σοβιετικὸν Κράτος ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ ἐκτελῇ τὰς ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκδίδωνται ἐν Ἑλλάδι, δὲν ἠδύνατο δηλαδή, νὰ ἀντιτάξῃ κατόπιν τῆς συμφωνίας αὐτῆς, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἀπόφασις Ἑλληνικοῦ δικαστηρίου, καὶ ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ τὴν ἐκτελέσω. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑπάρχει ἡ ἀσφάλεια, ἡ εὐθύνη τὴν ὁποίαν ἔχει, τὴν ὁποίαν θεωρῶ μεγάλην δι’ ἓν Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνάγκην νὰ ἔχῃ ἐμπορικὰς σχέσεις. Λέγετε δὲ καὶ σεῖς, ὅτι ἔχει ἀνάγκην τῶν ἐμπορικῶν σχέσεων. Δὲν θέλω, νὰ εἰσέλθω εἰς τὸν διάδρομον αὐτόν, διότι καὶ ἐδῶ νομίζω ὅτι αἱ ἀντιλήψεις εἶναι ἐσφαλμέναι.

§172Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὑπάρχει μία μεταστροφή. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἐκεῖ ποὺ δὲν κάμνετε ὑποχώρησιν εἶναι τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον. Τοῦτο ἐτόνισα, ὅτι προσπαθεῖ, νὰ ἐπαναφέρῃ τὰ συστήματα ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα πάλιν θὰ ὁμιλήσῃ ἡ ἱστορία, ὅπως ὡμίλησεν.

§173Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Τὸ κατάντημα ὑπῆρξεν, ὅτι ἐπανέλαβε πάλιν τὰς κομμουνιστικὰς ἰδέας ἡ Ρωσσία, ἰδιαίτατα εἰς βαθμὸν μάλιστα μεγάλον. Ἐὰν δὲ ἐβλέπατε τὰς Γερμανικὰς ἐφημερίδας, θὰ ἐμανθάνατε, ὅτι διάφοροι γερμανοί, καθ’ ὧν ἐφηρμόσθησαν τελευταίως ἐν Ρωσσίᾳ αἱ κομμουνιστικαὶ ἰδέαι, ἀνεχώρησαν διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ζήσουν.

§174Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Καὶ ὅλοι οἱ Ἕλληνες θέλουν νὰ φύγουν.

§175Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὁ προκάτοχός μου ὑπουργὸς προσεπάθησε, ἂν ὄχι ἄλλο τί, νὰ ἐπιτύχῃ μίαν ρητὴν τοὐλάχιστον δήλωσιν, ἂν ὄχι ἀνάληψιν ὑποχρεώσεως ἐντὸς τῆς συμβάσεως, ὅτι θὰ ἀγοράζεται ὡρισμένον ποσὸν ἐξ ὡρισμένων πραγμάτων κατ’ ἔτος. Ἡ ἀντίρρησις τὴν ὁποίαν εὑρῆκε ἦτο δεδικαιολογημένη, ὅτι ἐὰν ἐτίθετο τοιαύτη δήλωσις πρὸς τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ καὶ πρὸς ὅλα τὰ Κράτη μὲ τὰ ὁποῖα θὰ συνῆπτον συμβάσεις, καὶ συνεπῶς ἡ οἰκονομική των ὑπόστασις θὰ κλονισθῇ οὐσιωδῶς. Ἀνεκοίνωσεν ὅμως ἡ Κυβέρνησις τῆς Σοβιετικῆς Δημοκρατίας εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι αἱ ἁρμόδιαι ἐμπορικαὶ ἀρχαὶ ἀπεφάσισαν νὰ προβοῦν εἰς ἀγορὰς Ἑλληνικῶν προϊόντων ὡρισμένων ποσῶν μέχρις ὡρισμένης ἀξίας· ἐπιφυλάσσομαι δέ, ἐὰν θέλετε, διότι ἐγὼ νομίζω, ὅτι μία σύμβασις ἡ ὁποία μετὰ πέντε μῆνας λήγει δὲν ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ τοσαύτην συζήτησιν, ἐπιφυλάσσομαι νὰ σᾶς δώσω καὶ τὰ σχετικὰ στοιχεῖα τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν τῆς Σοβιετικῆς Δημοκρατίας. Κύριοι ἐγὼ θὰ ἐννόουν ἐπὶ τέλους πολιτικήν, ὡς ἐκείνην τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Κερκύρας καὶ ἡ ὁποία δὲν θὰ ἀπέστεργε νὰ μὴ ἔχῃ καμμίαν μὲ τὴν Σοβιετικὴν Δημοκρατίαν οὔτε διπλωματικὴν οὔτε ἐμπορικὴν σχέσιν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω εἶναι, νὰ ἔχωμεν πολιτικὴν διπλωματικῶν σχέσεων χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἐμπορικὰς σχέσεις, αἵτινες ἀντιθέτως πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ ἴδιος εἶναι καὶ δι’ ἡμᾶς ἐπωφελεῖς, διότι ἀγοράζομεν προϊόντα εὐθηνότερα ἀπὸ ὅ,τι θὰ τὰ ἠγοράζομεν ἀλλαχοῦ. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν προπαγάνδαν θέλω νὰ προσθέσω μόνον, ὅτι τὸ μέγιστον ὀχύρωμα κατὰ τῆς προπαγάνδας, δὲν ἀποτελοῦσιν οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι χάρτινα προχώματα, ἀλλὰ ἀποτελοῦν αἱ συντηρητικαὶ παραδόσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡ καλὴ ἐφαρμογὴ ἐκείνων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ σημερινὴ ἀντίληψις κοινωνικῆς προνοίας καὶ κοινωνικῆς δικαιοσύνης ὑπαγορεύουσιν εἰς συνετὰς Κυβερνήσεις νὰ παρέχουσι εἰς τὰς ἀσθενεστέρας τάξεις. Αὐτὸ εἶναι τὸ μέγιστον πρόχωμα ἐναντίον τῶν ἀνατρεπτικῶν ἰδεῶν. (χειροκροτήματα).

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἰασωνίδης.

§177Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας συνάδελφος ἔκρουσε τοὺς κώδωνας διαφόρων κινδύνων, θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ἀποκαταστήσω τὴν ἱστορικὴν ἀποστολήν, τὴν ὁποίαν ἐνίσχυσεν ἐν Θεσσαλονίκῃ τὸ Εʹ καπνοπαραγωγικὸν συνέδριον. Τὸ συνέδριον αὐτὸ παρηκολουθήσαμεν ἐπὶ 10 ἡμέρας καὶ αἱ ἀποφάσεις αὐτοῦ εἶναι διατυπωμέναι ἐν ψηφίσματι ἰδιαιτέρῳ, τὸ ὁποῖον πρόκειται ἡ ἐκλεχθεῖσα σήμερον ἐπιτροπὴ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐν τῷ ψηφίσματι αὐτῷ δὲν γίνεται λόγος περὶ σεισαχθείας ὡς ἐνόμισεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, καὶ ἂν ἐγίνετο λόγος περὶ σεισαχθείας θὰ ἦτο τοῦτο ἀντάξιον τῶν Μακεδόνων, ἀποδεικνῦον ὅτι αὐτοὶ εἶναι ἀντάξιοι τῶν προγόνων των. Ἀλλ’ ὅταν βλέπετε ἀντιπροσώπους ὑπὲρ τοὺς 500 ἑνὸς κόσμου καπνοπαραγωγικοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ σοβαρωτέρα ἐθνικὴ οἰκονομία, ὅταν τὸν βλέπετε αὐτὸν τὸν λαὸν νὰ συνεδριάζῃ ὑπὸ τὸ κράτος μιᾶς στυγνῆς οἰκονομικῆς κρίσεως καὶ ὅμως, διότι ἐτόλμησεν εἷς καὶ μόνος ἀντιπρόσωπος ἐκ τῶν 500, ὁ Συνᾶκος, ἀντιπρόσωπος τῆς περιφερείας Ἐπανομῆς νὰ διατυπώσῃ ἰδέας κομμουνιστικάς, τὸ συνέδριον σύσσωμον καὶ ὁμόθυμον ἐκάλεσε τὴν ἀστυνομίαν καὶ ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ συνεδρίου τὸν Συνᾶκον τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἐπανομῆς. Νομίζω κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ καὶ μόνη τοῦ καπνοπαραγωγικοῦ συνεδρίου ἀποτελεῖ ἰδιαίτερον κύκλον συμπαθείας πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον τὸν καπνοπαραγωγικὸν καὶ προσωπικῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως μελέτης τῶν ἐν τῷ ψηφίσματι διατυπουμένων αἰτημάτων. Τὸ συνέδριον ἐζήτησεν, ὅπως ἐπισπευσθῇ ὁ συμψηφισμὸς διὰ καταρτισμοῦ μητρώου τῶν ἀγροτῶν προσφύγων.

§178Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κάμνομεν ὅ,τι δυνάμεθα.

§179Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Τὶ ἐστὶ συμψηφισμός; Σοῦ χρεωστῶ κύριε; ἀναγνωρίζω τὸ χρέος μου. Καὶ σὺ μοῦ χρεωστᾶς. Ἂς κάμωμεν συμψηφισμόν. Σεισάχθεια, ἄφεσις χρέους εἶναι, ὅταν κανεὶς ὁμολογεῖ τὸ χρέος του καὶ ἔρχεται νὰ τὸ ἐκπληρώσῃ; Νομίζω δὲ ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ, νομίζω, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν εἶναι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του ἡ πρᾶξις τὴν ὁποίαν θὰ ἀναφέρω, προέρχεται πάντως ἐκ τοῦ πνεύματος τὸ ὁποῖον διαρκῶς κρατεῖ ἐν ἀμηχανίᾳ καὶ ἐν στενοχωρίᾳ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας βουλευτήν. Ἐγράφη εἰς μίαν ὑπηρεσίαν ἐν Μακεδονίᾳ, ὅπως ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Χ, ὁ ὁποῖος φέρεται ὡς κομμουνιστής, ὁ πρόεδρος οὗτος παυθῇ. Διατί; Διότι ὁ πρόεδρος οὗτος ὑπέβαλεν μίαν αἴτησιν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς μετονομασίας τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν καὶ ἐπρότεινεν, ὅπως τὸ χωρίον Μποῦζι–Ντερὲκ μετονομασθῇ εἰς Κοκκινιάν. Κοκκινιά! Κόκκινο! Μπολσεβῖκος! Κομμουνιστής! Τεκμήριον! Ἀπόδειξις! Παῦσις!! (γέλωτες). Ἔ, κύριοι, ὁ κομμουνισμὸς δὲν πολεμεῖται, οὔτε μὲ τοιαῦτα μέσα, οὔτε μὲ τοιαῦτα τεκμήρια. Ἀπεναντίας πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, νὰ τονώσωμεν μίαν Κυβέρνησιν, ὅπως ἄφθονος καὶ πλουσία ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὸν κόσμον τὸν γεωργικόν. Λαὸς ὁ ὁποῖος ζητεῖ διανομὴν τῆς γῆς, λαὸς δηλαδὴ ὁ ὁποῖος ζητεῖ νὰ ἔχῃ τίτλον ἰδιοκτησίας, εἶναι λαὸς κομμουνίζων; Διὰ τοῦτο εὐλαβῶς, διότι βεβαίως ἔχει θέσιν ἀνωτέραν, συνιστῶ εἰς τὸν κύριον ἐκ Κερκύρας πολιτευτήν, ὁ ὁποῖος καὶ πάλιν ἴσως κληθῇ εἴς τι ὑπουργεῖον ἵνα κυβερνήσῃ τὴν χώραν, νὰ ἀφήσῃ τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν τὸν φοβούμενον τὸν ἀνύπαρκτον κομμουνισμόν. Νὰ τὸν ἀφήσῃ νὰ ἀνήκῃ πλέον εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ νέος, νεάζων καὶ ἐλευθεριάζων νὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν αὐτήν. Δὲν εἶναι κομμουνιστὴς ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξε τὰ δικαιώματά του. Δὲν εἶναι κομμουνιστὴς ἕνας λαὸς ὁ ὁποῖος ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὑποστηρίζει ἐν τῷ συνεδρίῳ τὰ δικαιώματά του καὶ παρουσιάζει τὴν κρίσιν ἀπὸ τὴν ὁποίαν μαστίζεται, ἀλλ’ ἐξ ἄλλου ὁ ἴδιος λαὸς ξεύρετε τὶ νὰ κάνῃ, κύριε Πρόεδρε; Ἰδοὺ τὶ κάνει: Εἰς ἕνα χωριὸ τὸ ὁποῖον μετωνομάσθη εἰς Ἀετόβουνο, εὑρῆκα μίαν τεραστίαν δεξαμενὴν ἡ ὁποία ἐκόστισε πολλὰ χρήματα εἰς τὸν συνοικισμόν. Ἐρώτησα: Μίαν μεγάλην πηγὴν εἰς μίαν μικρὰν πόλιν, μίαν μεγάλην δεξαμενὴν εἰς ἕνα μικρὸ χωριὸ τὶ τὴν θέλετε; Αὐτοὶ λοιπὸν τοὺς ὁποίους νομίζετε ὅτι εἶναι κομμουνισταὶ ἢ ὅτι, ἂν δὲν εἶναι σήμερον, δύνανται νὰ γίνουν αὔριον, μοῦ ἀπήντησαν. Μανθάνομεν ἐδῶ τὴν κολυμβητικὴν διότι ἐὰν μίαν ἡμέραν ἡ πατρὶς τὸ χρειασθῇ πρέπει νὰ μποῦμε καὶ εἰς τοὺς ποταμοὺς ἀκινδύνως καὶ ταχέως. (χειροκροτήματα).

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μόδης.

§181Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἤθελα, κύριοι, νὰ προσθέσω ὅτι ἡ καλλιτέρα προπαγάνδα κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ εἶναι αὐτοὶ οὗτοι οἱ ὁποῖοι ἐσχάτως ἀφίχθησαν ἀπὸ τὸν Ρωσσικὸν Παράδεισον. Δὲν ὑπάρχουν μεγαλείτεραι καταμαρτυρήσεις εἰς βάρος τῆς ἐν Ρωσσίᾳ καταστάσεως ἀπὸ ἐκείνας τῶν ἐλθόντων κατὰ δόσεις τὸν τελευταῖον αὐτὸν καιρόν.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῆς ὑπηρεσίας ταχυδρομικῶν δεμάτων καὶ δεδηλωμένων ἀξιῶν». (ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται οὐδεμιᾶς ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας συμβάσεως ἐκδόσεως τῆς 21 Φεβρουαρίου 1929» (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος τοῦ πολιτικοῦ μηχανικοῦ, ἀρχιτέκτονος, τοπογράφου καὶ ἐμπειροτέχνου». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Χρηστομᾶνος.

§186Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει διαφόρους διατάξεις διὰ τῶν ὁποίων ἀπόφοιτοι τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων καὶ ἀξιωματικοὶ εἶναι δυνατὸν νὰ τύχουν τοῦ πτυχίου τοῦ πολιτικοῦ μηχανικοῦ καὶ νὰ ἐξασκήσουν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ πολιτικοῦ μηχανικοῦ, ἐνῷ τοὐλάχιστον οἱ φοιτηταὶ οἱ ὁποῖοι σπουδάζουν εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ σπουδάσουν ἐπὶ ἔτη πολλὰ καὶ νὰ ἐξασκηθοῦν ἀκολούθως διὰ νὰ λάβουν τὸ δίπλωμα. Γνωρίζω ὅτι Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑπέδειξε πολλὰς μεταβολάς, εἰς τὰς ὁποίας ἦτο παρὼν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, θὰ ἤθελα δὲ νὰ ἐρωτήσω ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς ἀποδέχεται ὅλας τὰς τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς ἢ ὄχι.

§187Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἰς μὲν τὸ 1ον ἄρθρον δέχομαι «εἰς τοὺς μέχρι τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος ἀσκήσαντας νομίμως τὸ ἐπάγγελμα...»

§188Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Διὰ τοὺς μὴ ἀσκήσαντας;

§189Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἀκολούθως εἰς τὸ ἄρθρον 2 προσθέτω «εἰς τοὺς κεκτημένους δίπλωμα...». (ἀναγινώσκει). Τὸ τρίτον παραμένει ὡς ἔχει. Ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 4 ὁμολογῶ ὅτι διστάζω πολὺ νὰ τὸ ἀποδεχθῶ. Ὅπως γνωρίζετε, αἱ μέχρι τοῦδε ἰσχύουσαι διατάξεις ἐπέτρεπον μόνον εἰς τοὺς πολιτικοὺς μηχανικοὺς νὰ ἀσκοῦν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀρχιτέκτονος καὶ τοῦ τοπογράφου. Μολονότι καὶ τὸ τεχνικὸν ἐπιμελητήριον καὶ ἡ Σύγκλητος τοῦ Πολυτεχνείου προέτεινον τὴν διατύπωσιν ὅπως εἶναι εἰς τὸ ἄρθρον 4 τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὁμολογῶ ὅτι διστάζω νὰ τὴν ἀποδεχθῶ, ἐκτὸς ἐὰν ἐκ τῆς συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ πεισθῶ ὅτι δὲν ἔχω δίκαιον. Ὁπωσδήποτε, καὶ ἂν ἀκόμη τὴν ἀποδεχθῶ, πρέπει νὰ προστεθῇ ὅτι εἷς τοπογράφος μολονότι ἐξερχόμενος τοῦ Πολυτεχνείου δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀσκῇ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ πολιτικοῦ μηχανικοῦ καὶ τοῦ ἀρχιτέκτονος, ὡς κατατάσσεται εἰς τὴν κατηγορίαν τοῦ ἄρθρου 7. Εἰς τὸ ἄρθρον 5 ἐμμένω. Θὰ ὁμιλήσω εἰς τὸ τέλος καὶ θ’ ἀναπτύξω τὰς ἀντιλήψεις μου διατὶ ἐπιμένω εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτήν, θ’ ἀναπτύξω ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ οὔτε εἰσάγεται διὰ πρώτην φοράν, οὔτε εἶναι πρωτοφανής, ἀλλ’ ἴσχυε καὶ μέχρι σήμερον, προὐτάθη δὲ καὶ ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας κατὰ τὸ διάστημα τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως.

§190Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Πόσοι εἶναι αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοί;

§191Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν ὑποθέτω νὰ ὑπολείπονται ἀκόμη πλέον τῶν 10.

§192Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Εἶναι πλέον τῶν 300.

§193Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ὡς γνωστόν, ἡ πενταετὴς φοίτησις ἴσχυσεν εἰς τὸ σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων μέχρι τοῦ 1912. Δὲν εἶναι περισσότεροι τῶν 100, ἐξ ὧν οἱ 60 σήμερον ἀσκοῦν τὸ ἐπάγγελμα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως αὐτῆς. Οἱ ἀπόφοιτοι δὲ τῆς πενταετοῦς φοιτήσεως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ καταρτισμοῦ καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεώς των, εἶναι πολὺ καλλίτεροι ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον ἀπὸ τὴν παλαιὰν σχολὴν τοῦ Πολυτεχνείου.

§194Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Τοὺς λείπουν ὅμως μερικὰ στοιχεῖα, ὅπως μπετὸν ἀρμέ....

§195Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ὅλοι ὅμως ἀνεξαιρέτως ηὐδοκίμησαν, ἐνῷ οἱ ἀπόφοιτοι τῆς παλαιᾶς σχολῆς τοῦ Πολυτεχνείου δὲν ηὐδοκίμησαν τόσον.

§196Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἐὰν δὲν εἶναι μεγάλος ἀριθμός, ἀποσύρω τὴν ἀντίρρησίν μου.

§197Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι ἐλάχιστοι, ἄλλως τε περὶ αὐτοῦ ἰσχύει καὶ ἄλλη διάταξις εἰδική, ἥτις εἶναι ἄσχετος μὲ τὴν διάταξιν τῆς νομίμου ἀσκήσεως, διότι οἱ ἀπόφοιτοι τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων τὸ ἤσκησαν ἐπὶ τῇ βάσει ἄλλης διατάξεως ἰσχυούσης.

§198Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁμολογῶ, ὅτι καὶ ἐγὼ ἤμην ἐνδοιαστικὸς διὰ τὴν ἀποδοχὴν τοῦ ἄρθρου 5. Συνεννοήθημεν μὲ τὸν συνάδελφόν μου καὶ εἴπομεν νὰ γίνῃ συζήτησις ἐδῶ. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον μανθάνω τώρα ὅτι οἱ ἐκ τοῦ σχολείου τῶν Εὐελπίδων τῆς ἑπταετοῦς ἢ πενταετοῦς φοιτήσεως εἶναι ἀπομεμακρυσμένοι ἀπὸ τὸν στρατὸν ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς διατάξεως καὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα αὐτό, τότε ἔχει δίκαιον ὁ συνάδελφός μου νὰ λέγῃ ὅτι ἐκεῖνοι ποὺ θὰ εἶναι ἀκόμη εἰς τὸν στρατόν, τῆς πενταετοῦς ἢ ἑπταετοῦς φοιτήσεως, εἶναι ἐλάχιστοι καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος ἀφοῦ εἰς τοὺς ἄλλους ἐδόθη αὐτὸ τὸ δικαίωμα νὰ μὴ τὸ ἀναγνωρίσωμεν καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἐλαχίστους. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτὸς ὁ λόγος· εἶναι καὶ εἷς ἄλλος λόγος. Πράγματι οἱ ἐκ τῆς ἑπταετοῦς ἢ πενταετοῦς φοιτήσεως ἐξελθόντες ὑπὸ ἔποψιν μορφώσεως δὲν εἶναι κατώτεροι ἀπὸ τοὺς ἀποφοίτους τοῦ παλαιοῦ Πολυτεχνείου...

§199Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρέπει νὰ εἴμεθα πολὺ ἐπιφυλακτικοὶ προκειμένου νὰ ἐπεκτείνωμεν δικαιώματα καὶ νὰ δημιουργῶμεν νέους ἐπαγγελματίας.

§200Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἑβδόμου ἄρθρου...

§201Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Αὐτὸ τὸ τροποποιῶ ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅλαι αἱ ἄδειαι, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν καὶ κατὰ τὸν τρόπον τὸν ἐπιπόλαιον καθ’ ὃν ἐδόθησαν ἀπὸ τὸ γραφεῖον σχεδίου πόλεων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσουν. Διὰ τοῦτο θὰ γίνῃ διοικητικὸς διαγωνισμὸς ἵνα ἐξακριβωθῇ ἡ ἱκανότης των. Διὰ τοῦτο συμπληρῶ· (ἀναγινώσκει). Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐμπειροτέχνας οἱ ὁποῖοι θὰ ἀσκήσουν ἐν τῷ μέλλοντι τὸ ἐπάγγελμα, συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην καὶ τοῦ τεχνικοῦ ἐπιμελητηρίου καὶ τῆς Συγκλήτου, ὅπως γίνωνται πλέον ἐπαγγελματικαὶ ἐξετάσεις ἐνώπιον ἐπιτροπῆς ἐξ ὑπαλλήλων τοῦ ὑπουργείου καὶ τοῦ τεχνικοῦ ἐπιμελητηρίου.

§202Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Τότε τὸ ἄρθρον 8 πρέπει νὰ διαγραφῇ.

§203Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 8 τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὄχι τοῦ νομοσχεδίου. Δέχομαι τὴν πρότασιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι διαγράφω τὰς λέξεις (ἀναγινώσκει) διὰ τὸν λόγον ὅτι τὸ νομοθετικὸν διάταγμα εἰς ὃ ἀναφέρεται ἡ διάταξις αὐτὴ ἔχει καταργηθῇ καὶ δι’ αὐτὸ τὸ συμπληρῶ... (ἀναγινώσκει). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ 9, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ φόβος τὸν ὁποῖον λέγετε τὸ τροποποιῶ ὥστε νὰ μὴ γίνεται μνεία ρητὴ τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον ὑπαινίττεσθε. Θὰ μπῇ ὡς ἑξῆς: «Δι’ ἅπαντας...» (ἀναγινώσκει). Κατὰ συνέπειαν δὲν γίνεται μνεία εἰδικὴ τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος, οὕτως ὥστε νὰ θεωρῆται κυρωθὲν καὶ τὸ ἄρθρον 9 τῆς προτάσεως τῆς Συγκλήτου.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάρκου.

§205Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κύριοι, μεταξὺ τῶν ἀνωτέρων ἐκπαιδευτικῶν ἱδρυμάτων τὰ ὁποῖα ἀληθῶς τιμῶσι τὴν Ἑλλάδα εἶναι καὶ τὸ Ἐθνικὸν Μετσόβειον Πολυτεχνεῖον, τὸ ὁποῖον πράγματι κατήρτισεν ἐπιστήμονας τιμήσαντες καὶ τιμῶντας τὴν Ἑλλάδα. Ἂν λαμβάνω τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, λαμβάνω τὸν λόγον διότι νομίζω ὅτι μὲ νομοθέτημα τὸ ὁποῖον διέρχεται τὴν βάσανον τῶν Κοινοβουλευτικῶν Σωμάτων, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παρέχεται ἡ εὐχέρεια ὥστε νὰ λαμβάνουν τὸν τίτλον τοῦ ἐπιστήμονος ἄτομα μὴ λαβόντα τὴν ἀνάλογον ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν καὶ μὴ ὑποστάντα τὴν προσήκουσαν βάσανον. Μέχρι τοῦ ἔτους 1925 οἱ ἀπόφοιτοι τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς εἴτε τῆς πενταετοῦς, εἴτε τῆς ἑπταετοῦς φοιτήσεως ἀποστρατευόμενοι ἢ παραιτούμενοι ἂν δὲν ὑπεβάλλοντο εἰς ἰδιαιτέρας σπουδὰς καὶ δὴ ὡς ἐπιπρόσθετον μόρφωσιν δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἀσκῶσι ἐλευθέρως τὸ ἐπάγγελμα τοῦ πολιτικοῦ μηχανικοῦ ἢ τοῦ ἀρχιτέκτονος. Κατὰ τὸ 1925 ἐπὶ δικτατορίας ἐδημοσιεύθη διάταγμα χωρὶς ἐννοεῖται νὰ διέλθῃ τὴν Κοινοβουλευτικὴν βάσανον τὸ ὁποῖον παρέσχε τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ ἄτοπον τοῦτο τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ δικτατορικοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος καθιερώθη δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ τὸ ἐπαναλάβῃ καὶ νὰ τὸ ἐπικυρώσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5 δὲν ὑπῆρχε εἰς τὴν μέχρι τοῦ 1925 νομοθεσίαν. Ἡ διάταξις δηλονότι ἡ ἐπιτρέπουσα εἰς τοὺς ἀποφοίτους τῶν στρατιωτικῶν σχολῶν νὰ ἀσκῶσι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ πολιτικοῦ μηχανικοῦ ἢ τοῦ ἀρχιτέκτονος εἶναι διάταξις νομοθετικοῦ διατάγματος μὴ ὑποβληθέντος εἰς τὴν βάσανον τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Εἶναι ζήτημα ἀρχῆς, ἀρχῆς τὴν ὁποίαν ζηλοτύπως πρέπει οἱ κυβερνῶντες νὰ τηρῶσι ἀρχῆς, τοῦ νὰ μὴ ἀναμιγνύεται ἡ προέλευσις τῶν ἀσκούντων ἓν οἱοδήποτε ἐπάγγελμα ἢ μίαν οἱαδήποτε ἐπιστήμην μὲ πρόσωπα προερχόμενα ἐξ ἄλλων πηγῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι φυσικὸν νὰ μὴν ἔχωσι τὴν αὐτὴν μόρφωσιν. Διότι τότε καὶ ὁ ζῆλος τῶν εἰδικῶς σπουδαζόντων, μαραίνεται καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἡμιμαθείας τῶν ἐκ διαφόρων πηγῶν τοιούτων ἐπιστημόνων τάχα εἶναι οἰκτρά. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς τὸ λεγόμενον ὅτι οἱ διακούσαντες διὰ πενταετοῦς ἢ 7ετοῦς φοιτήσεως μαθήματα εἰς τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν ἔχουσι τὴν αὐτὴν ὡς πρὸς τὰ μηχανικὰ μαθήματα μόρφωσιν μὲ τὴν μόρφωσιν τὴν ὁποίαν ἔχουσι οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Πολυτεχνείου οἱ εἰδικῶς ὡς μηχανικοὶ μορφούμενοι.

§206Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τοῦ παλαιοῦ Πολυτεχνείου.

§207Α. ΜΑΡΚΟΥ. Τοῦ παλαιοῦ Πολυτεχνείου. Διότι π. χ. εἰς τὰς στρατιωτικὰς σχολὰς ἀπὸ ἀπόψεως μηχανικῶν μαθημάτων διδάσκονται ἐφηρμοσμένην μηχανικήν, ὁδοποιΐαν, οἰκοδομικήν, πειραματικὴν τοπογραφίαν καὶ παραστατικὴν γεωμετρίαν.

§208Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὶ λέγετε κ. συνάδελφε....

§209Α. ΜΑΡΚΟΥ. Καὶ δὲν πρόκειται μόνον περὶ αὐτοῦ. Δημιουργεῖται διὰ τοῦ νομοθετήματός του καὶ κακὸν προηγούμενον. Ἴσως αὔριον ἔλθῃ ἄλλος ὑπουργὸς ἢ ἄλλη Κυβέρνησις ἥτις θὰ ἐπεκτείνῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ εἰς ἄλλα πρόσωπα μικροτέρας ἀκόμη μορφώσεως.

§210Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἰμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ παρὰ μόνον ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία.

§211Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον περὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀπεμακρύνθησαν ἀπὸ τὸ στράτευμα καὶ εἶναι 2 –5.....

§212Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι καὶ περὶ τῶν ὑπηρετούντων πρόκειται οἱ ἄλλοι ἐπωφελήθησαν ἤδη.

§213Α. ΜΑΡΚΟΥ. Πόσοι εἶναι αὐτοί;

§214Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐλάχιστοι.

§215Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δὲν εἶναι δεκτὸν νὰ παρεμποδίσωμεν εἰς τὸ μέλλον....

§216Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θέλω νὰ μοῦ εἰπεῖτε τὴν γνώμην σας: Ἡ ἑπταετὴς φοίτησις εἶναι ὁμοία μὲ τοῦ παλαιοῦ Πολιτεχνείου;

§217Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ὄχι. Οἱ τῆς πενταετοῦς ἢ ἑπταετοῦς φοιτήσεως κατ’ ἔγκυρον γνώμην....

§218Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ποίων; Ἔχομεν τὴν ἔγκυρον γνώμην τοῦ τεχνικοῦ Ἐπιμελητηρίου καὶ τὴν γνώμην τῆς Συγκλήτου τοῦ Πολιτεχνείου. Ποίαν ἔγκυρον γνώμην ἐννοεῖτε; τὰς γνώμας ποῦ δημοσιεύουν εἰς τὰς ἐφημερίδας οἱ ἐνδιαφερόμενοι;

§219Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἡ σχολὴ τοῦ Πολιτεχνείου ἀπεδέχθη τὴν διάταξιν αὐτήν;

§220Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μάλιστα τὴν ἀπεδέχθη. Νὰ σᾶς προσαγάγω τὸ κείμενον καὶ τῆς Συγκλήτου καὶ τοῦ Τεχνικοῦ Ἐπιμελητηρίου.

§221Α. ΜΑΡΚΟΥ. Τὰ ἔχετε τὰ κείμενα.

§222Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἀσφαλῶς. Εἶναι περίεργος ὁ θόρυβος ὁ ὁποῖος δημιουργεῖται δι’ ἕνα ἀσήμαντον ζήτημα τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ τὸ Ἐπιμελητήριον καὶ ἡ Σύγκλητος ἀπεφάνθησαν ὑπέρ.

§223Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δὲν εἶναι περίεργος ὁ θόρυβος ὁ ὁποῖος ἠγέρθη. Ἔχουν δίκαιον. Ὅταν ὑπάρχουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν δι’ αὐτὴν τὴν δουλειὰν καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπήλαυσαν οὔτε τὰ γαλόνια οὔτε τὴν δόξαν τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἐτυραννήθησαν μελετῶντες δυσχερέστατα μαθήματα ὡς εἶναι τὰ ἀνώτερα μαθηματικὰ κ.λ.π., ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ παραπονεθοῦν καὶ διότι ἔρχονται ξένοι πρὸς τὴν ἐπιστήμην του καὶ ζητοῦν νὰ γίνουν ὁμότιμοί των ἔχουν δίκαιον λέγοντες: ἀφοῦ ἐκαθίσατε 30 χρόνια ἀξιωματικοί, ἀφ’ οὗ ἐβαρύνθητε ἀποστρατευθέντες, ἔρχεσθε ὕστερα νὰ συναγωνισθῆτε μὲ ἡμᾶς τοὺς ταλαιπωρουμένους ἐπὶ τόσα ἔτη». Ἔχουν δίκαιον οὕτω σκεπτόμενοι καὶ ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ τοὺς ἀπονείμῃ τὸ δίκαιόν των.

§224Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ θόρυβος δὲν εἶναι ἀδικαιολόγητος, διότι δὲν παρέχεται καμμία πληροφορία.

§225Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Θὰ παράσχω τὰς πληροφορίας ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμή.

§226Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἐγνωμοδότησεν ἡ Σύγκλητος τοῦ Πολυτεχνείου καὶ τὸ τεχνικὸν Ἐπιμελητήριον τὶ ἄλλην πληροφορίαν θέλετε;

§227Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔπρεπε νὰ παρασχεθοῦν πληροφορίαι καὶ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀσκήσουν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ μηχανικοῦ.

§228Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἀπὸ τῆς ἡμέρας κ. βουλευταί, καθ’ ἣν τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον νόμου κατετέθη εἰς τὴν Βουλὴν πρὶν ἢ ἀποτελέσει ἀντικείμενον τῶν συζητήσεων εἴτε ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ, εἴτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀποτέλεσεν ἀντικείμενον συζητήσεων διὰ τοῦ τύπου, καθ’ ὅσον οἱ μὲν σπουδασταὶ τοῦ Πολυτεχνείου ἐνόμισαν ὅτι διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου θίγονται μὴ ἔχοντες οὐδόλως ἰδέαν τῶν ἰσχυουσῶν σήμερον περὶ ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος διατάξεων, μερὶς δὲ τοῦ τύπου ἠθέλησεν νὰ ἀσκήσῃ καὶ ἀντιπολίτευσιν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐναντίον ἐμοῦ διότι ἠθέλησαν νὰ εἴπουν ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὠθούμενος καὶ ἐπηρεαζόμενος ἀπὸ τὸ παλαιὸν αὐτοῦ ἐπάγγελμα ἠθέλησεν διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου σχεδίου νόμου, τίποτε ὀλιγώτερον, τίποτε περισσότερον νὰ καταρρίψῃ τὸ Πολυτεχνεῖον καὶ νὰ δώσῃ ἀθρόας ἀδείας εἰς τοὺς συναδέλφους του ἵνα ἀσκήσουν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ μηχανικοῦ. Ἀντιπρόσωποι τῶν σπουδαστῶν τοῦ Πολυτεχνείου μοὶ παρεπονέθησαν. Καὶ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ τοὺς πείσω διότι εὑρίσκοντο ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ κρατοῦντος καθεστῶτος ἀλλὰ τοὺς εἶπον ὅτι θὰ τὸ παραπέμψω, ὅπως τὸ εἶχον παραπέμψῃ ἄλλοτε εἰς τὸ τεχνικὸν Ἐπιμελητήριον καὶ εἰς τὴν Σύγκλητον τοῦ Πολυτεχνείου. Καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀποδεχθῶ τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ἡ Σύγκλητος τοῦ Πολυτεχνείου καὶ τὸ τεχνικὸν Ἐπιμελητήριον θὰ προτείνουν, ἐπὶ τῶν διατάξεων ἐκείνων τοῦ νομοσχεδίου αἱ ὁποῖαι νομίζετε ὅτι σᾶς θίγουν καὶ θὰ ἀποδεχθῶ τὰς ἀπόψεις αὐτάς. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως πρωτοῦ ἐκθέσω ποία εἶναι ἡ γνωμοδότησις τοῦ τεχνικοῦ Ἐπιμελητηρίου καὶ τῆς Συγκλήτου τοῦ Πολυτεχνείου, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι διὰ νομοθετικοῦ διατάγματος ἰσχύοντος ἤδη ἐπιτρέπεται ἡ ἄσκησις τοῦ ἐπαγγέλματος πολιτικοῦ μηχανικοῦ καὶ εἰς τοὺς ἀποπερατώσαντας τὰς σπουδάς των ἐν τῇ σχολῇ τῶν Εὐελπίδων τῆς 5ετοῦς καὶ ἑξαετοῦς φοιτήσεως. Σύμφωνα μὲ τὰς διατάξεις τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἔχομεν (ἀναγινώσκει). Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ αὐτοὶ οἱ πολιτικοὶ μηχανικοὶ καὶ ἀρχιτέκτονες ἀσκοῦσι τὸ ἐπάγγελμα καὶ οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ σχολείου τῶν Εὐελπίδων οἱ ὁποῖοι εἰσῆλθον εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον καὶ ἠκολούθησαν μαθήματα Πολυτεχνείου. Ἐγὼ δὲ ὁ ὁποῖος ἠθέλησα νὰ εὐνοήσω τοὺς πρότερον ἐν τῷ στρατῷ συναδέλφους μου ἀντὶ νὰ κυρώσω τὰς διατάξεις αὐτὰς αἱ ὁποῖαι ἰσχύουν σήμερον, ἐνῷ τὰς διατάξεις ἐκείνας τὰς ὁποίας εὗρον ὡς ὀρθὰς ἀφῆκα νὰ ἰσχύουσιν, ἐπιφυλάχθην νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τῆς συγκλήτου τοῦ Πολυτεχνείου καὶ τὴν γνώμην τοῦ τεχνικοῦ Ἐπιμελητηρίου. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὰς ἄλλας κατηγορίας, ἐκεῖ μέχρι σήμερον ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ἀποφοίτους τῆς τριετοῦς ἢ τετραετοῦς φοιτήσεως νὰ εἰσάγωνται εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον ἄνευ ἐξετάσεων, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καθιεροῦνται ἐξετάσεις ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ εὔνοια διὰ τὴν ὁποίαν κατηγορήθην καὶ τὴν ὁποίαν ἤσκησα διὰ τοὺς πρώην ἐν τῷ στρατῷ συναδέλφους μου. Ἤδη ἡ Σύγκλητος τοῦ Πολυτεχνείου καὶ τὸ τεχνικὸν Ἐπιμελητήριον διὰ γνωμοδοτήσεως αὐτῶν τῆς 29 Δεκεμβρίου, τὴν ὁποίαν μοῦ ἀπέστειλε ἐπέφερεν τὰς τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἐν συνόλῳ σχεδόν, πλὴν ἐλαχίστων, ἔκρινα δεκτάς, ἀφῆκα δὲ ἄνευ οὐδεμιᾶς τροποποιήσεως τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς ὁλομελείας τῆς συγκλήτου τοῦ Πολυτεχνείου.

§229Λ. ΝΑΚΟΣ. Λέγεται ρητῶς ἢ σιωπᾷ;

§230Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν σᾶς παραπέμπει τὸ νομοσχέδιον καὶ σᾶς ἐπιφέρει τὰς τροποποιήσεις, δὲν σιωπᾷ. Τότε θὰ ἐσιώπα ὅταν μοῦ ἔλεγε ὅτι σᾶς ἐπιστρέφω τὸ σχέδιον νόμου καὶ τοὺς ἀπέστελλα τὰς τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἔκρινα ἀναγκαίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν δὲν ἔχω ἀσφαλῆ δεδόμενα, ἀλλὰ κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου δὲν ὑπολείπονται πλέον τῶν 25 ἀποφοίτων τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων ἐν τῷ στρατεύματι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος διὰ τὸν λόγον ὅτι φθάνει μόνον νὰ εἶναι ἀπόφοιτοι τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων τῆς τριετοῦς ἢ τετραετοῦς φοιτήσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχουν ὑπηρετήσει τοὐλάχιστον ἐπὶ 3 ἔτη εἰς ἐργασίας τῆς διευθύνσεως τοῦ μηχανικοῦ. Τοιοῦτοι δὲ ἀμφιβάλλω ἐὰν εἶναι πλέον τῶν 10, ἴσως εἶναι καὶ 5 μόνον.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης.

§232Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον κ. συνάδελφοι ἀλλὰ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ δώσω μερικὰς πληροφορίας. Πολλοὶ νομίζουν ὅτι ὅταν τὸ σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων εἶχεν πενταετῆ φοίτησιν ἦτο ὅπως εἶναι σήμερον. Πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι τὸ σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων ὡς ἐλειτούργει μέχρι τοῦ 1913 ἦτο ὅμοιον ἐντελῶς μὲ τὴν πολυτεχνικὴν σχολὴν τῶν Παρισίων ἐκ τῆς ὁποίας ἐξήρχοντο καὶ πολιτικοὶ μηχανικοὶ καὶ ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ καὶ μηχανικοῦ. Τοιαύτη ἦτο ἡ ὀργάνωσις τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων. Δυστυχῶς δὲ ἐκ τοῦ σχολείου ἐκείνου ἐξήρχοντο τέλειοι μηχανικοὶ ἀλλὰ οὐχὶ καὶ καλοὶ ἀξιωματικοί. Ὅλα τὰ μαθήματα τὰ στρατιωτικὰ ἐγένοντο κατὰ ἕναν τρόπον θεωρητικόν, οὐδεμία δὲ πρακτικὴ ἄσκησις ἐγένετο. Ἐξήρχοντο, ἐπαναλαμβάνω τέλειοι μαθηματικοὶ τέλειοι μηχανικοί, ἀλλὰ κακοὶ ἀξιωματικοί. Αἱ δυσχέρειαι δὲ τὰς ὁποίας ὅλοι συνήντησαν ὅταν ἐξῆλθον ἀπὸ τὴν σχολὴν τῶν Εὐελπίδων ἦσαν πολὺ μεγάλαι διότι εἶχον ὅλην τὴν θεωρητικὴν μόρφωσιν τὴν μαθηματικὴν ἀλλὰ δὲν εἶχον καὶ τὴν στρατιωτικὴν ἐξάσκησιν. Τὰ μαθήματα τὰ ὁποῖα ἐδιδάσκοντο εἰς τὴν σχολὴν τῶν Εὐελπίδων ἦσαν περισσότερα ἀλλὰ καὶ ἡ διδασκαλία ἦτο αὐστηροτέρα διὰ τὸν λόγον ὅτι ὁ μαθητὴς ὁ Εὔελπις δὲν ἔπρεπε νά εἴπῃ καλὸ μάθημα μόνον ἀλλά ἔπρεπε νά λάβῃ καὶ βαθμὸν μεγάλον διά νά λάβῃ σειράν ἀρχαιότητος. Ἐμελέτα καὶ ἐσχεδίαζεν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ἀξιωματικῶν καὶ τά σχέδιά των ἦσαν πολὺ ἀνώτερα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Τὰ δὲ μαθήματα τά ὁποῖα ἐδιδάσκοντο ἦσαν τά ἑξῆς: Ὅλα τά κατώτερα καὶ ὅλα τά ἀνώτερα μαθηματικά, Περιγραφικὴ Γεωμετρία, στερεά ἀναλυτικὴ Γεωμετρία, ἀνωτέρα ἄλγεβρα διαφορικὸς λογισμός, ὁλοκληρωτικὸς λογισμός, ὁδοποιΐαν, θεωρητικὴ μηχανικὴ ἀντικατάστασις ὕλης, μηχανολογία θερμοδυναμικὴ γεφυροποιΐα, ὑδραυλικὴ πυροβολικὴ ὀχυρωτικὴ τοπογραφία.

§233Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Οἱ πρῶτοι δὲ διευθυνταὶ τοῦ Πολυτεχνείου ἦσαν ἀξιωματικοὶ ἐκ τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων.

§234Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅπως γνωρίζετε κ. βουλευταί, ἕνας μηχανικὸς δύναται νὰ εἶναι καὶ ἀρχιτέκτων, ἕνας ἀρχιτέκτων δὲν δύναται νὰ εἶναι καὶ μηχανικός. Οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ σχολείου τῶν Εὐελπίδων ἦσαν μηχανικοὶ ἑπομένως δύνανται νὰ εἶναι καὶ ἀρχιτέκτωνες. Διότι οἱ ἀρχιτέκτωνες μόνον ὀλίγα μαθήματα ἐκ τῶν ἀνωτέρω διδάσκονται. Οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐξερχόμενοι τοῦ σχολείου τῶν Εὐελπίδων ἦσαν μηχανικοί, ἠδύναντο νά διδάξουν εἴτε εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον εἴτε εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἀνώτερα εἴτε κατώτερα μαθηματικά. Δὲν βλέπω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον σήμερον ἐδημιουργήθη ἡ ταραχὴ αὐτὴ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἡ σχετικὴ διάταξις ὅπως ἀνέπτυξε ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἀφορᾷ τρεῖς ἢ τέσσαρας μόνον διότι ἐν τῷ στρατῷ δὲν ὑπάρχουν ἄνω τοῦ συνταγματάρχου μὲ τριετῆ φοίτησιν εἰς τεχνικὰς ὑπηρεσίας πλέον τῶν τριῶν ἢ τεσσάρων ἀξιωματικῶν.

§235Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ Σαρηγιάννη καὶ τοῦ Χαζ.....

§236Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ Σαρρηγιάννης ἀσκεῖ καὶ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ μηχανικοῦ. Θὰ σᾶς φέρω ἕνα παράδειγμα ὁ συνταγματάρχης Πάσσαρης μεταβὰς εἰς Παρισίους ἔδωσε ἐξετάσεις εἰς τὴν πολυτεχνικὴν σχολὴν καὶ εἰσῆλθε, καὶ ἐξῆλθε ἐκ τῶν πρώτων καὶ ἐξασκεῖ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀρχιτέκτονος πολὺ καλά. Τόσον καλὴ ἦτο ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ σχολείου τῶν Εὐελπίδων Ἐπομένως ὅλος ὁ θόρυβος εἶναι ἐντελῶς ἄδικος.

§237Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν βλέπω καμμίαν ταραχὴν εἰς τὴν αἴθουσαν. Ἁπλῶς προσπαθοῦμεν νὰ διαφωτισθῶμεν.

§238Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὑπῆρχε ἀλλὰ διεσκεδάσθη.

§239Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ζήτημα δὲν εἶναι προσωπικὸν εἶναι ζήτημα γενικῆς ἀρχῆς καὶ μᾶλλον προσανατολισμοῦ σπουδῶν νὰ ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐξασκήσουν τὸ ἐπάγγελμά των εἰς αὐτὸν τὸν τόπον θὰ σπουδάζουν καὶ θὰ λαμβάνουν τὰ διπλώματά των. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως νὰ πληροφορηθῶ, διὰ νὰ τὸ ἔχω ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, οἱ ἀπόφοιτοι τῆς παλαιᾶς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων ἔχοντες μακροτέραν φοίτησιν μέχρι τῆς δικτατορίας ὁπότε ἐγένετο τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον ἐμνήσθη ὁ κ. ὑπουργὸς ἐξήσκουν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ μηχανικοῦ;

§240Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ναί.

§241Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τότε διατὶ χρειάζεται ὁ νόμος αὐτός;

§242Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ὅλον ζήτημα συνίσταται εἰς τὸ ἑξῆς: Ὑπάρχει πρακτικὴ ἀνάγκη νὰ δοθῇ δικαίωμα ἐξασκήσεως ἑνὸς ἐπαγγέλματος ξένου πρὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀκολουθοῦν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι σπουδάζουν εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον;

§243Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μὲ τὴν σημερινὴν ἔλλειψιν, ἀσφαλῶς ὄχι.

§244Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δέχομαι ὅτι ἔκαμαν σπουδὰς ἀλλὰ ἦσαν εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἔλαβον μίαν σύνταξιν καὶ τώρα θέλουν νὰ γίνουν μηχανικοὶ χωρὶς νὰ κάμουν εἰδικὰς σπουδάς.

§245Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ εἶναι ἀπόφοιτοι τῆς πολυτεχνικῆς σχολῆς διατὶ λέγετε ὅτι δὲν ἔκαμαν εἰδικὰς σπουδάς;

§246Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἰσχυρίζεσθε ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔκαμε εἰς τὴν σχολὴν τῶν Εὐελπίδων 5 χρόνια εἶναι ἀρχιτέκτων.

§247Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἦλθον ἐδῶ ἐκ τῶν ὅσων μοῦ εἶχαν εἰπῆ πρὶν δυσπιστῶν πρὸς αὐτούς, καὶ εἶχον συνεννοηθῆ μὲ τὸν συνάδελφόν μου ὅτι ἐπιφυλάσσω τὴν γνώμην μου· ἀλλ’ ὅταν ἤκουσα τὰ ἐπιχειρήματα, μοῦ ἐξέλειπε πᾶσα ἀμφιβολία.

§248Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐκλείψῃ καὶ ἀπὸ ἡμᾶς ἡ ἀμφιβολία. Ἐπιθυμῶ νὰ διευκρινισθῇ καὶ ἡ ἀνάγκη τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ. Ποῖος εἶναι ὁ νόμος ὁ ὁποῖος ἀπαγορεύει τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτοῦ καὶ καταργεῖ τὸ διάταγμα, περὶ ἑνὸς καθεστῶτος τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ ἀπὸ μακροῦ, δυνάμει τοῦ ὁποίου εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος, ἐὰν πρόκειται κάνομεν ἔργον περιττὸν νομοθετοῦντες σήμερον καὶ ἐγείρομεν μίαν πραγματικὴν ἀνησυχίαν χωρὶς κανένα λόγον. Ἄν δὲν ἔχουν αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἐξασκήσεως διατὶ σήμερον μετὰ πάροδον τόσων ἐτῶν κρίνεται ἀναγκαία ἡ θέσπισις ἑνὸς μέτρου διὰ τοῦ ὁποίου πολλαπλασιάζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν δυναμένων ν’ ἀσκήσουν τὸ ἐπάγγελμα ἀποφοίτων.

§249Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς πληροφορήσω ἀκριβῶς ἂν πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τοῦ Παγκάλου ὑπῆρχε νόμος ἐπιτρέπων τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος. Γνωρίζω μόνον τοῦτο ὅτι σχεδὸν ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ καὶ πολλοὶ τῶν λοιπῶν σωμάτων ἀσκοῦν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀρχιτέκτονος.

§250Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ὅλα τὰ σπήτια τὰ καλὰ τά ἔχουν κτίσει ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ.

§251Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἄν ἔγιναν τὰ μισᾶ καὶ εἶναι τὰ χειρότερα.

§252Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρέπει νὰ μετρήσωμεν τὰ σπήτια καὶ νὰ τὰ ἐξετάσωμεν. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι εἶναι τὰ καλύτερα. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι ὅτι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀρχιτέκτονος ἐξασκεῖται ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ. Πρόκειται περὶ τριῶν ἢ τεσσάρων συνταγματαρχῶν τοῦ μηχανικοῦ οἱ ὁποῖοι θὰ ἀσκήσουν τὸ ἐπάγγελμα καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει κανεὶς φόβος ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἐφ’ ὅσον ἡ μόρφωσις τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι ἂν ὄχι ἀνωτέρα τοὐλάχιστον ἴση πρὸς τοὺς ἀποφοίτους τοῦ Πολυτεχνείου.

§253Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἤθελον νὰ ἐξηγήσω διατὶ ὑπῆρξεν ἡ ἀνησυχία αὐτή. Δὲν ἦτο τόσον συνεπεία τοῦ ἄρθρου 5. Φυσικὰ ἡσυχάζωμεν ὅταν μανθάνωμεν ὅτι ὁ ἀριθμὸς εἶναι μικρὸς ἀλλὰ προέρχεται ἐκ τοῦ ἄρθρου 6 κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ μαθηταὶ τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων ἐξομοιοῦνται ἔστω καὶ μὲ ἐξετάσεις εἶναι ἰσότιμοι μὲ τοὺς μαθητὰς τοῦ Πολυτεχνείου.

§254Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἰς τὸ προηγούμενον δὲν ἐχρειάζοντο ἐξετάσεις καὶ ἐγὼ ὥρισα ὅτι μόνον κατόπιν ἐξετάσεων. Ἐπ’ αὐτοῦ εἶναι σύμφωνος καὶ ἡ γνώμη τῆς συγκλήτου.

§255Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἰμπορεῖτε νὰ μᾶς δώσετε ἕναν ἀριθμὸν περὶ πόσων πρόκειται;

§256Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εὐχαρίστως ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὁ ἀριθμὸς ὁ ὁποῖος θὰ κρίνῃ περὶ τῆς τύχης τῆς διατάξεως. Ἐὰν ἐνόμιζα περιττὸν τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐξηκολούθει ἰσχύουσα ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον αὐτοὶ νὰ ἀσκοῦν τὸ ἐπάγγελμα.

§257Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν ἔχω ἐσχηματισμένην γνώμην, ἀλλ’ ἔχω ἀνάγκην στοιχείων διὰ νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς διατάξεως, καὶ τὰ στοιχεῖα αὐτὰ δὲν τὰ ἔχω.

§258Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ προσπαθήσω νὰ τὰ φέρω αὐτὰ τὰ στοιχεῖα.

§259Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὴν διάταξιν αὐτὴν δὲν τὴν θεωροῦμεν λεπτομερειακήν, τὴν θεωροῦμεν θεμελιώδη.

§260Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οἱ ἐξελθόντες ἐκ τοῦ σχολείου ἔχουν ὅλα τὰ προσόντα νὰ γίνουν μηχανικοί.

§261Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ὄχι μόνον αὐτοί, ἀλλὰ καὶ οἱ ἔχοντες τριετίαν. Ὁπωσδήποτε, κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ ἐξεφράσθη ὁ φόβος ὅτι ἐκ τῆς διατάξεως αὐτῆς εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀπογυμνωθῇ ὁ στρατός, τοιοῦτος φόβος δὲν ὑπάρχει ἐκ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ ὁ ὁποῖος εἶναι σήμερον ἐν τῷ στρατεύματι. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ὑπάρχουν ἐπιθυμίαι ἄλλων ἀξιωματικῶν ὑπηρετούντων σήμερον ἐν τῷ στρατεύματι, διατυπωθεῖσαι διὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ἵνα οἱ ἀπόφοιτοι τῶν σήμερον ὑπαρχουσῶν τεχνικῶν σχολῶν, πυροβολικοῦ καὶ μηχανικοῦ, εἰς τὰς ὁποίας πραγματικῶς γίνεται ἀρτιωτάτη μόρφωσις τῶν στελεχῶν τοῦ στρατεύματος διὰ τὰς εἰδικότητας τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ μηχανικοῦ, ἐζητήθη λέγω δι’ αὐτοὺς νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἄσκησις τοῦ ἐπαγγέλματος. Τοὺς εἶπα, ὅτι μολονότι συμφωνῶ, ὅτι σεῖς σήμερον ἐκπαιδεύεσθε ἀρτίως, εἶμαι ἀπολύτως ἀντίθετος πρὸς τὴν ἰδέαν αὐτὴν νὰ σᾶς δοθῇ ἡ ἄδεια τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος, διότι ἀσφαλῶς εἶσθε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μόλις σᾶς δοθῇ εὐκαιρία νὰ φύγετε ἐκ τοῦ στρατεύματος διὰ νὰ κάμετε τὸν πολιτικὸν μηχανικὸν καὶ ἀρχιτέκτονα, θὰ ἀποχωρήσετε ἐνῷ ἀσφαλῶς ἡ πολιτεία καταρτίζει τὰς σχολὰς ὄχι διὰ νὰ σᾶς καταρτίσῃ πολιτικοὺς μηχανικοὺς καὶ ἀρχιτέκτονας, ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς ἔχῃ ὡς εἰδικοὺς τεχνικοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατεύματος.

§262Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ προσθέσω ἀκόμη δύο λέξεις πρὸς καθησύχασιν ἀνησυχιῶν, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον πολλοὶ νὰ ἐγκαταλείψουν τὸν στρατὸν διὰ νὰ γίνουν μηχανικοί. Ἡ διάταξις αὐτή, ἡ ὁποία τοὺς ἐπιτρέπει νὰ κάμουν τὸν μηχανικὸν εἶναι ἰσχῦον καθεστώς. Ὅταν ἔγινεν ἡ ἀπομάκρυνσις ἐκ τοῦ στρατεύματος τῶν ὑπεραρίθμων ἀξιωματικῶν, δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι ἐὰν ἤθελόν τινὲς ἐκ τῶν ὑπηρετούντων σήμερον ἐν τῷ στρατεύματι νὰ ἐπωφεληθοῦν τῆς διατάξεως καὶ νὰ ἐγκαταλείψουν τὸ στρατιωτικόν των στάδιον διὰ νὰ γίνουν μηχανικοὶ θὰ τὸ ἔκαναν τότε διότι θὰ εἶχαν καὶ τὸ πλεονέκτημα ὅτι θὰ ἐλάμβανον μίαν σύνταξιν ἀνωτέραν, ὅπως ἔγινε μὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπεχώρησαν τότε.

§263Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ διάταξις αὐτὴ ἦτο ὑπὸ κρίσιν.

§264Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἴσχυε.

§265Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἴσχυε ἀλλ’ ὑπὸ κρίσιν διὰ τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος.

§266Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ καθεστὼς τὸ νομοθετικὸν σήμερον εἶναι ὅτι αὐτοὶ δικαιοῦνται νὰ πᾶνε ν’ ἀσκήσουν τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο.

§267Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δυνάμει τίνος νόμου;

§268Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δυνάμει διατάγματος τοῦ Παγκάλου.

§269Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ὑπὸ κρίσιν.

§270Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ὑπὸ κρίσιν, ἀλλὰ δὲν ἰσχύει. Ἐάν κανεὶς ἀξιωματικός, ὅταν ἔγινεν ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν ὑπεραρίθμων, ἤθελε νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς διατάξεως νὰ πάρῃ σύνταξιν ἀνωτέραν καὶ νὰ κάνῃ τὸν μηχανικόν, εἶχε ἢ δὲν εἶχε δικαίωμα;

§271Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν ἡ διάταξις δὲν ἐψηφίζετο δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα.

§272Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν φρονεῖ, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἰσχύοντος νόμου ἀπέκτησαν καὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ γίνουν μηχανικοὶ θὰ ἐξέπιπτον τοῦ δικαιώματος τούτου.

§273Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἐρωτῶ· δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα αὐτό.

§274Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ διάταξις εἶναι κυρωτική, ναὶ ἢ ὄχι; Ἐὰν ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ σήμερον τὸ καθεστὼς αὐτὸ θὰ εἶναι, ὅτι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ κάμωσι τὸν μηχανικόν. Ἰσχύει καὶ ἄνευ τοῦ νομοσχεδίου;

§275Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν τὸ καταλαβαίνω.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§277ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν κειμένων διατάξεων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου». (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροποποιήθη ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰ Τ.Τ.Τ.».

§279Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἐδῶ ἔχομεν ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον λέγει τι σχετικὸν μὲ τὸ προηγούμενον. Εἰς τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε τὴν συζήτησιν, ὑπάρχει ἡ τάσις τῶν στρατιωτικῶν σχολῶν νὰ μποροῦν εὐκόλως νὰ μεταβάλλωνται εἰς Πολυτεχνεῖα. Ἐδῶ εἶναι ἕνα ἄλλο νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου συνιστᾶται ἀνώτατον σχολεῖον τῶν Τ.Τ.Τ.

§280Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) Ἐδέχθην ὅλας τὰς τροπολογίας.

§281Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ὅτι τὰς ἐδέχθητε ἐπισήμως.

§282Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δηλῶ ὅτι δέχομαι τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς, προσθέτως δέχομαι, ὅσον ἀφορᾷ τὸν διορισμὸν τοῦ διευθυντοῦ νὰ γίνεται τῇ προτάσει τῶν συλλόγων καὶ ὄχι τῇ προτάσει τοῦ διευθυντοῦ.

§283Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἔπειτα, εἰς τὸ ἄρθρον 18 λέγει ὅτι «διὰ μὲν τὰ ἐπαγγελματικὰ μαθήματα ἀνατίθεται ἡ διδασκαλία εἰς εἰδικοὺς κατὰ προτίμησιν ὑπαλλήλους τῶν Τ.Τ.Τ. Πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτό; Νὰ ἀνατίθεται κατὰ προτίμησιν εἰς εἰδικοὺς, ἄρα καὶ εἰς τοὺς μὴ εἰδικοὺς Ὅλοι οἱ μαθηταὶ τῆς ἀνωτέρας σχολῆς θὰ γίνονται καθηγηταὶ τῆς ἀνωτάτης καὶ μάλιστα ὄχι πάντοτε ἀλλὰ κατὰ προτίμησιν ἐὰν ἔχωσι πτυχίον, τὰ δὲ ἐπαγγελματικὰ μαθήματα δύνανται νὰ ἀνατίθενται καὶ εἰς ἄλλους εἰδικοὺς ὑπαλλήλους τῶν Τ.Τ.Τ. ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ τμηματάρχου καὶ ἄνω. Δύναται νὰ εἶναι εἷς καθηγητὴς ἀνωτέρας μορφώσεως, νὰ εἶναι εἷς ὑπάλληλος τῶν Τ.Τ.Τ. μὴ κεκτημένος οὐδὲν ἐπαγγελματικὸν πτυχίον, κατὰ συνέπειαν ἀκατάλληλος ἵνα εἶναι καθηγητὴς ἀνωτέρας σχολῆς. Παρακαλῶ νὰ ἐπιθεωρήσῃ καὶ αὐτὸ ὁ κ. ὑπουργὸς οὕτως ὥστε οἱ μέλλοντες καθηγηταὶ νὰ εἶναι πράγματι ἄξιοι τοῦ τίτλου τοῦ καθηγητοῦ.

§284Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κάμετε μίαν τροπολογίαν, καὶ δι’ αὐτὸ καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ συζητοῦμεν.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφίζεται ὡς ἐτροπολογήθη ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργόν. (γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει τὸν λόγον.

§287Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Λαμβάνω τὴν τιμὴν κ. βουλευταί, νὰ εἰσηγηθῶ δι’ ὀλίγων σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2948 περὶ προστασίας βιομηχανίας καὶ βιοτεχνίας». Εἰς τὴν τροποποίησιν καὶ συμπλήρωσιν τοῦ νόμου τούτου παρέστη ἀνάγκη μετὰ τὴν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ κτηθεῖσαν πεῖραν. Διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἰσχύουν ἐπὶ μίαν ἑξαετίαν αἱ περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ ἐπιβολῆς δουλείας, διατάξεις τοῦ νόμου 2948, οὗτινος ἡ 6ετὴς ἰσχὺς ἔληξεν τὸν Αὔγουστον τοῦ 1928. Δὲν ἀφίνει τὸ νομοσχέδιον τὰς διατάξεις, ὅπως ἔχουν εἰς τὸν παλαιὸν νόμον, τροποποιεῖ κυρίως δύο σημεῖα· τὸ πρῶτον σημεῖον εἶναι, ὅτι τὰ προνόμοια ταῦτα ἀπαλλοτριώσεως καὶ δουλείας δίδονται ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅταν πρόκειται περὶ ἀξιολόγου ἐπεκτάσεως ἐπιχειρήσεως λειτουργούσης ἐπὶ 3 ἔτη τοὐλάχιστον, καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ὅταν πρόκειται περὶ ἱδρύσεως βιομηχανίας πρὸς ἐγκατάστασιν τῆς ὁποίας θέλει δαπανηθῆ ποσὸν τοὐλάχιστον 10 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἡ ἀποζημίωσις θέλει κανονίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων. Διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου ἡ ὑποχρέωσις προτιμήσεως τῶν ἐγχωρίων προϊόντων εἰς τὰς προμηθείας τοῦ κράτους ἐπεκτείνεται εἰς τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας καὶ τὰ λοιπὰ νομικὰ πρόσωπα δημοσίου δικαίου τ’ ἀπολαύοντα ἀτελειῶν. Διὰ τοῦ αὐτοῦ ἀριθμοῦ λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 9 τοῦ διατάγματος τῆς 10ης Νοεμβρίου 1925, ἡ διαφορὰ τιμῆς δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ 20%, αὐξάνεται διά τινας κλάδους τῆς βιομηχανίας μέχρι 30%, ὅταν ἤθελεν ἀποδειχθῇ ἀνεπαρκὲς τὸ 20% μετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν ἐπιτροπῆς ἥτις καθορίζεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§288Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἴπατε τὴν ἐπιτροπήν;

§289Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ τὴν εἴπω ἀμέσως. Ἡ ἐπιτροπὴ λοιπὸν κύριοι συνίσταται ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τοῦ Ἐμπορίου καὶ βιομηχανίας, ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τοῦ χημικοῦ ἐργοστασίου, καὶ ἀπὸ τὸν γενικὸν διευθυντὴν τοῦ Δημοσίου λογιστηρίου. Ὁ βιομηχανικὸς κόσμος ζητεῖ νὰ αὐξηθῇ γενικῶς τὸ ποσοστὸν ἀπὸ 20% εἰς 30%. Σημειώσατε δὲ ὅτι μετὰ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ χρειασθῇ νὰ ἐκδοθῇ Προεδρικὸν διάταγμα. Τὰ μέτρα ταῦτα λαμβάνονται διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Διότι δὲν καθίστανται δυνατὸν αἱ ὑπηρεσίαι νὰ ἔχουν πάντοτε τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς τῶν διαφόρων βιομηχανικῶν προϊόντων, καὶ παραπονοῦνται, πάντοντε αἱ βιομηχανίαι ὅτι εἰς τὰς προμηθείας τοῦ Δημοσίου ὅπου ἐμφανίζεται τὸ ζήτημα τῆς προτιμήσεως αἱ ὑπηρεσίαι, ἰσχυρίζονται δὲ ὅτι ζητοῦν ἀπὸ τοὺς μειοδότας τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς ἀλλὰ δὲν κατορθώνουν νὰ τὸ ἔχουν. Διὰ τοῦτο καταρτίζομεν ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ 3 ὑπαλλήλους ἀνωτάτους οἵτινες νὰ ἐκτιμοῦν τὰ πραγματικὰ περιστατικά, ὑποθέτομεν ὅτι τὸ δέλεαρ τῶν 10% θὰ συντελῇ ὥστε νὰ ἐμφανίζουσιν οἱ βιομήχανοι πραγματικοὺς λογαριασμούς, πραγματικοὺς ἀριθμοὺς καὶ ὅταν αἱ ὑπηρεσίαι πείθονται ὅτι ὄντως μὲ 20% προτίμησιν ἡ βιομηχανία δὲν δύναται νὰ συναγωνισθῇ τοὺς ξένους νὰ προβαίνῃ εἰς αὔξησιν τοῦ ποσοστοῦ μέχρι 30%. Θὰ ἐκπλαγοῦν ἴσως πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων διὰ τὴν γενναιοδωρίαν τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι, αἱ βιομηχανίαι αἱ ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι πλέον εἰς τὴν παιδικὴν ἡλικίαν, εἰς ἐποχὴν δηλαδὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγίνοντο μερικαὶ ἐγκαταστάσεις πρωτόγονοι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ κατεργαζόμεναι ξένας πρώτας ὕλας καὶ στηριζόμεναι εἰς τὴν δασμολογικὴν ὑποστήριξιν. Σήμερον αἱ βιομηχανίαι μας ἔλαβον ἔντασιν τοιαύτην ὥστε νὰ δύνανται νὰ θεωρηθοῦν ὡς εἷς ἐκ κυριωτάτων κλάδων τῆς Ἐθνικῆς μας οἰκονομίας. Θέτω πρὸ ἡμῶν τοὺς ἀριθμοὺς τῶν 3 τελευταίων ἐτῶν τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς. Κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς τὸ 1926 εἴχομεν παραγωγὴν εἰς δραχ. 7.965.000.000 τὸ 1927 εἴχομεν παραγωγὴν εἰς δραχ. 10.155.000.000 τὸ 1928 εἴχομεν παραγωγὴν εἰς δρχ. 11.079.000.000. Οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀσφαλεῖς ὑπὸ τὴν ἑξῆς ἔννοιαν, ὅτι περιλαμβάνουν καὶ τὴν παραγωγὴν τῶν βιομηχανιῶν διατροφῆς, δηλαδὴ τοὺς ἀλευρομύλους. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκπέσῃ ἀπὸ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς ἡ ἀξία τῆς πρώτης ὕλης ἡ ὁποία ἔρχεται ἔξωθεν καὶ ἡ ὁποία δὲν μπορεῖ νὰ πῇ κανεὶς ὅτι ἀποτελεῖ μίαν πρόσοδον βιομηχανικὴν ἐντοπίαν. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν ἡ ἀπόδοσις τῆς βιομηχανίας εἶναι:

Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τῆς ἀξίας τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς ἐὰν προσθέσωμεν καὶ τὴν πρόοδον αὐτῆς εἰς κινητήριον δύναμιν θὰ εἴδωμεν τόσον ἁλματωδῶς προχωρεῖ. Εἰς τὸ 1926 εἴχομεν:

Ἀλλ’ ἡ βιομηχανία πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους καὶ δι’ ἄλλον λόγον. Ἡ δημογραφική μας κίνησις ἰδίως ἀπὸ τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων ἔλαβεν τοιαύτην ἔκτασιν καὶ τοιοῦτον ρυθμὸν ὥστε νὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ θεωρήσωμεν τὴν βιομηχανίαν ἕνα κλάδον ἀποροφιτικὸν τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ. Θὰ σᾶς δώσω τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ἀπογραφῶν τοῦ πληθυσμοῦ ἀπὸ τὸ 1879 μέχρι τοῦ 1928. Θὰ ἴδετε ὅτι ἦτο σχεδὸν σταθερὰ ἡ ἀναλογία μεταξὺ ἀγροτικοῦ καὶ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ ἐπὶ μακρόν, π. χ. εἰς τὸ 1789 ἡ ἀναλογία ἦτο 17% ἀστικοῦ πληθυσμοῦ καὶ 38% ἀγροτικοῦ.

§290Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὶ ἐννοεῖται ἀστικὸν πληθυσμόν;

§291Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸν τῶν πόλεων ἄνω τῶν 5.000 κατοίκων. Εἰς τό:

Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀπογραφῆς τῆς στηριζομένης εἰς τὴν περιφέρειαν ποῦ μᾶς ἔδωσεν ἡ συνθήκη τῆς Λωζάνης ἔχομεν 26% ἀστικὸν καὶ 74% ἀγροτικὸν πληθυσμόν, εἰς τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν εἴχομεν τὸ 1928 ἀστικὸν 33% ἀγροτικὸν 67%. Ὥστε δύνατα νὰ εἰπῇ κανεὶς ὅτι ὁ ἀστικὸς πληθυσμὸς ἐντὸς 15ετίας ἐδιπλασιάσθη. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην ἐνισχύσεως τῆς βιομηχανίας διὰ τὴν ἀπορόφισιν τοῦ στενάζοντος ἀστικοῦ πληθυσμοῦ, διότι δὲν εἶναι μόνον ἡ ἀστυφιλία, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ τοὺς ἀγρότας εἰς τὰς πόλεις, εἶναι καὶ ἡ ἀνάγκη. Μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον δὲν εἴχομεν ἐπαρκὲς ἔδαφος, διὰ νὰ δώσῃ ἡ γεωργία μόνη ἐκεῖνα ποῦ ἔπρεπε νὰ δώσῃ ὥστε νὰ συντηρῆται ὁ ἀγρότης κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ τὸν ἀποτρέπῃ ἀπὸ τὴν πρὸς τὰς πόλεις ροπήν. Ἡ ἀνάγκη αὐτὴ τῆς γῆς δυστυχῶς ὑπάρχει ἀκόμη ὥστε οἱ ἀγρόται νὰ μὴ ἀνέχωνται τὴν ἀγροτικὴν ζωὴν καὶ νὰ μεταναστεύουν εἰς τὰς πόλεις. Ἄς ἐλπίσωμεν ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα λαμβάνωμεν θὰ κατορθώσωμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸν ἀγρότην τὰ μέσα νὰ ζήσει κατὰ τρόπον καλλίτερον, ὥστε νὰ μὴ κατέρχεται εἰς τὰς πόλεις καὶ αὐξάνῃ τοὺς προλεταρίους αὐτῶν. Καὶ ἄλλος λόγος συντρέχει διὰ νὰ αὐξήσωμεν τὸ ποσοστὸν τῆς προτιμήσεως τῶν ἐγχωρίων βιομηχανικῶν προϊόντων. Δὲν ἀγνοεῖται τὴν τάσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον εἰς τὰς ἐξαγωγὰς ὅλων τῶν χωρῶν. Ὅλαι αἱ χῶραι ἀγωνίζονται νὰ εὕρουν πελάτας σήμερον διὰ τὰ προϊόντα των. Καὶ ἡ χρησιμοποίησις τοῦ λεγομένου dambing, δηλαδὴ τῆς πωλήσεως τῶν προϊόντων εἰς τιμὴν κάτω τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς, ἡ μορφὴ αὐτοῦ τοῦ συναγωνισμοῦ ἐπεξετάθη εἰς τοιοῦτον σημεῖον ὥστε ἐὰν αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἔλθουν ἀρωγοὶ τῶν διαφόρων ἐπιχειρήσεων, αἱ ἐπιχειρήσεις αὐταὶ εἶναι ἠναγκασμέναι νὰ ὑποκύψωσι. Θὰ γνωρίζετε ἴσως πολλοὶ ἐξ ὑμῶν ὅτι μικραὶ Ἑλληνικαὶ ἐπιχειρήσεις ἀποτολμήσασαι νὰ ἱδρυθῶσιν ἐν Ἑλλάδι δι’ ἀντικατάστασιν προϊόντων εἰσαγομένων ἔξωθεν εἶδον αὐτὰς ἐντὸς μικροῦ χρονικοῦ διαστήματος καταστρεφομένας ἀπὸ μίαν τοιαύτην κίνησιν πωλήσεως τῶν ἐξωτερικῶν προϊόντων κάτω τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς. Καὶ δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω δύο ἐπιχειρήσεις, τὰς ὁποίας ἔτυχε νὰ μάθω. Ἡ μία εἶναι ἐπιχείρησις ἠλεκτρικῶν συσσωρευτῶν, ἡ ὁποία ἱδρύθη πρὸ τινῶν ἐτῶν ἐδῶ, ἡ ὁποία ἐπώλει τοὺς συσσωρευτὰς ἀντὶ 1800 δραχμῶν. Ἦλθον ἔξωθεν συναγωνισταί, οἱ ὁποῖοι κατεβίβασαν τὰς τιμὰς μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ εἶναι ἀμφίβολος ἡ διατήρησις τῆς Ἑλληνικῆς ἐπιχειρήσεως. Ὑπάρχει ἄλλη ἐπιχείρισις, ἡ ὁποία κάμνει τοὺς ἠλεκτρικοὺς λαμπτῆρας.

§292Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρὶν νὰ γίνῃ ἡ ἐντοπία αὐτὴ βιομηχανία τῶν συσσωρευτῶν, πόσον ἐπωλοῦντο οἱ συσσωρευταί;

§293Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). 18 0.

§294Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ τώρα πόσον πωλοῦνται;

§295Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τώρα δὲν ξεύρω πόσον πωλοῦνται, δὲν μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ἐρωτήσω. Ἦλθον μόνον καὶ μοῦ εἶπον οἱ ἱδρυταὶ «δὲν μποροῦμε νὰ ζήσουμε διότι μᾶς πολεμοῦν ἀγρίως οἱ ξένοι».

§296Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι λόγῳ τοῦ συναγωνισμοῦ αὐτοῦ ὑπὲρ τὰ 300 ἐργοστάσια βυρσοδεψίας κλπ. εἶναι κατεστραμμένα ἢ λειτουργοῦν ἀκόμη, ἀλλὰ πωλοῦνται ὅλα ἀπὸ τοὺς ποδαράδες μέχρι τῆς ὁδοῦ Πειραιῶς.

§297Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Σᾶς ἀναφέρω μίαν ἄλλην ἐπιχείρισιν, τοὺς ἠλεκτρικοὺς λαμπτῆρας. Εἶναι μία μεγάλη ἑταιρεία παγκόσμιος, ἡ ὁποία ἀφοῦ ἐξεμηδένισεν ἕνα συναγωνιστὴν εἰς τὴν Σερβίαν ἦλθεν καὶ ἐδῶ καὶ μὲ διαβεβαιοῦν ὅτι ἐπωλοῦσε τοὺς λαμπτῆρας ὅσον ἐστοίχιζεν ὁ δασμός, δηλαδὴ χωρὶς καμμίαν ἀπολύτως ἀμοιβὴν διὰ τὸ κόστος τοῦ προϊόντος.

§298Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δηλαδὴ οὔτε τὴν ἀξίαν, ἀλλὰ μόνον τὸν δασμὸν ἔπαιρναν.

§299Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Βεβαίως. Ἔχουσι καὶ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς ἀκόμη. Αὐτὴν τὴν ἑταιρείαν τὴν εἶχεν ἱδρύσει ὁ κ. Στρίγκος καὶ αὐτὸ ἤκουσα ἀπὸ ἀνθρώπους τοῦ κ. Στρίγκου, οἱ ὁποῖοι ἦλθον καὶ μοῦ ἔλεγον νὰ λάβω τὰ μέτρα.

§300Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι τὰ Κράτη μελετῶσι αὐτὸ τὸ ζήτημα διὰ νὰ ἀντιταχθοῦν κατὰ τοῦ διεθνοῦς ἀθεμίτου συναγωνισμοῦ εἰς τὸ ἐμπόριον.

§301Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήνωμεν τὰ προϊόντα ἐκτεθειμένα εἰς ἕνα ἀθέμιτον συναγωνισμόν.

§302Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Σημειώσατε δὲ ὅτι ἡ ὁσημέραι ἐκτεινομένη συγκέντρωσις τῶν ἐπιχειρήσεων τείνει νὰ συγχωνεύσῃ ἐπιχειρήσεις διαφόρων κρατῶν, ὅπως ἐγένετο ἡ συγκέντρωσις μεταξὺ Λουξεμβούργου, Γαλλίας καὶ Γερμανίας διὰ τὸν χάλυβα. Λοιπὸν αὐτοὶ οἱ τεράστιοι συναγωνισμοὶ εἶναι λίαν ἐπικίνδυνοι ἐὰν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὰ Κράτη δὲν λάβουν μέτρα ἀμύνης. Ἀνεξαρτήτως, ὅμως κύριοι τῶν κινδύνων τοῦ διεθνοῦς συναγωνισμοῦ ἔχομεν καὶ ἕναν ἄλλον κίνδυνον, κίνδυνον ἂς εἴπομεν τῶν ἠθῶν. Πάσχομεν ἀπὸ μίαν ξενομανίαν. Πρό τινων μηνῶν ἐπῆγα νὰ ἐπισκεφθῶ ἓν ἐργοστάσιον, ἂς μὴ τὸ εἴπω διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅτι τοῦ κάμνω ρεκλάμαν, παράγον εἴδη ἐπενδύσεων. Τελειότατον καὶ ἂν ἀκόμη παρεβάλλετο πρὸς τὰ ξένα. Μὲ ἐπῆγαν εἰς τὴν ἀποθήκην, ὅπου κάμνουν τὸ πακεττάρισμα, διὰ νὰ στείλουν τὸ ἐμπόρευμα εἰς τοὺς πελάτας. Καὶ εἶδα ἐκεῖ ἐτικέττες Λονδῖνον, Βιέννη, Παρίσι. Εἶπον εἰς τὸν ἐργοστασιάρχην πῶς γίνεται αὐτό, καὶ μοῦ εἶπεν μὲ ἓν πικρὸν μειδίαμα, ὅτι οἱ πελάται τοῦ παραγγέλλουν νὰ βάζῃ τὶς ἐτικέττες αὐτές, διότι ἅμα ὁ πελάτης ἴδῃ ὅτι εἶναι Ἑλληνικό, δὲν τὸ παίρνει.

§303Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἀθέμιτον.

§304Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§305Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μὲ διεβεβαίωσαν εἰς τὴν Νιάουσαν εἰς τὴν Βιομηχανίαν Λαναροῦ, ἡ ὁποία κατασκευάζει ὑφάσματα ἐξ ἐρίου τελειότατα ἀρχίζει δὲ ἀπὸ τὸ μαλλί, μέρος τοῦ ὁποίου ἀγοράζει ἀπὸ τὸν τόπον μας καὶ ἀπὸ τὸ βαμβάκι, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἀγοράζει ἀπὸ τὸν τόπον μας. Μ’ ἐβεβαίωσαν λοιπὸν ὅτι τὰ προϊόντα των πωλοῦν ὡς ἀγγλικὰ καὶ ὄχι ὡς ἑλληνικά. Ὁ ἔμπορος ποῦ τὰ πωλεῖ ὅταν ζητήσῃ ὁ πελάτης π. χ. μίαν καπαρντίναν τὸν ἐρωτᾶ ἐὰν θέλῃ Ἀγγλικὴν ἢ Ἑλληνικήν. Ἐὰν ὁ πελάτης ζητήσῃ Ἀγγλικήν, τοῦ δεικνύει τὴν Ἑλληνικὴν καὶ τοῦ λέγει ὅτι εἶναι Ἀγγλικὴ ὅτε τὴν παίρνει εὐχαρίστως. Ἐὰν τοῦ ἔλεγε τὸ ἀντίθετον ὁ πελάτης θὰ ἔφευγεν ἄπρακτος. Ξεύρετε τὶ γίνεται ἔξω διὰ τὴν προστασίαν τῶν Βιομηχανικῶν προϊόντων τῶν χωρῶν; Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις πρὸ τριετίας ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπεφάσισε δαπάνην 1.000.000 λιρῶν διὰ τὴν προπαγάνδα τῶν εἰδῶν τῆς αὐτοκρατορίας. Ὅσοι δὲ συνέπεσε νὰ ἔχετε ἀλληλογραφίαν μὲ τὴν Ἀγγλίαν θὰ βλέπατε συχνὰ εἰς τοὺς φακέλλους ποῦ γράφουν ἐπάνω «Buy Boritish goods» «ἀγοράζετε Βρεττανικὰ προϊόντα» Δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ εἶχεν ἐπίδρασιν τινὰ ἐφ’ ἡμῶν, ἐὰν ἐκάμναμεν καὶ ἡμεῖς τὴν αὐτὴν προπαγάνδαν.

§306Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τοὺς φακέλλους τῶν τηλεγραφημμάτων νὰ βάνουμε «Ἀγοράζετε τὰ Ἑλληνικὰ προϊόντα».

§307Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ παρακαλέσω τὸν συνάδελφόν μου τῶν Τ.Τ.Τ. νὰ κάμῃ σφραγῖδας φερούσας «Ἀγοράζετε Ἑλληνικὰ προϊόντα» καὶ ἂς ἀναμείνωμεν τ’ ἀποτελέσματα. Διότι συμβαίνει, εἴτε ἀπὸ σνομπισμόν, εἴτε ἀπὸ δυσπιστίαν νὰ προτιμᾶται ὅ,τι εἶναι ξένον καὶ νὰ περιφρονῆται ὅ,τι εἶναι Ἑλληνικόν. Ἐγώ, κύριοι, φορῶ ἕνα καπέλλο ἐγχώριο, τὸ ἔχω 1½ ἔτος καὶ τὸ ἔχω πληρώσει 325 δραχμάς. Σᾶς διαβεβαιῶ δὲ, ὅτι τὰ ξένα καπέλλα, τὰ ὁποῖα συναγωνίζονται τὰ Ἑλληνικὰ καὶ πωλοῦνται 350–450 δραχμάς, δὲν εἶναι καλλίτερα, θὰ εἰσάγωνται δὲ καὶ ἄν ὁ φόρος των διπλασιασθῇ καθ’ ὃν χρόνον τὸ Ἑλληνικὸ καπέλλο διατρέχει κίνδυνον. Ἐνόμισα καθῆκον μου νὰ τὰ εἴπω αὐτὰ ἀπὸ τοῦ βήματος, δι’ ὅσους φωνάζουν ὅτι ἔχομεν κρίσιν, προτιμοῦν ἐν τούτοις ἕνα καπέλλο ξένο τῶν 500 δραχμῶν καὶ δὲν ἀγοράζουν τὸ ἐντόπιον, τὸ ὁποῖον ἔχει 300. Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο, πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει ἡ Κυβέρνησις, καὶ τὸ ὁποῖον, ἄλλως τε, εἶναι τὸ πρῶτον νομοσχέδιον τὸ σκοποῦν τὴν ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας. Οἱ συνάδελφοί μου καὶ ἰδίως ὁ κ. συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ σᾶς ὑποβάλλωσι καὶ ἄλλα μέτρα τείνοντα εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας. Δὲν ἀγνοῶ ὅτι μέχρι τοῦδε ἡ βιομηχανία μας δὲν ἦτο δημοφιλής. Ὅλοι ἔλεγον ὅτι ἡ βιομηχανία μας ζῇ μὲ τοὺς δασμούς. Δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι ὑπάρχουν καὶ βιομηχανίαι, αἱ ὁποῖαι ζῶσι μὲ τοὺς δασμοὺς καὶ διὰ τοῦτο ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὸ ὑπουργεῖον ἐζήτησα νὰ κάμω μίαν ἀπογραφὴν τῶν βιομηχανιῶν, ἡ ὁποία ἔχει τελειώσει, καὶ δὲν μένει παρὰ ἡ ἐπεξεργασία τῶν ἀποτελεσμάτων, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖαι ἐξ αὐτῶν εἶναι δασμόβιαι καὶ ποῖαι δὲν εἶναι, ὥστε νὰ καθορισθῇ μία ἐθνικὴ βιομηχανικὴ πολιτική. Ἀλλὰ σήμερον εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἡ ἀντιδημοτικότης τῆς βιομηχανίας δὲ δικαιολογεῖται. Σήμερον ὀφείλομεν πάντες νὰ ἀτενίσωμεν εἰς τὴν βιομηχανίαν μετὰ τὴν γεωργίαν ὡς ἕνα ἐκ τῶν κλάδων τῆς Ἐθνικῆς οἰκονομίας, τὸν σοβαρώτερον κλάδον, τὸν ὁποῖον ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις πρέπει νὰ προστατεύσουν κατὰ τὸ δυνατόν, διότι ὁ κλάδος αὐτὸς θὰ μᾶς βοηθήσῃ ἀπὸ ἀπόψεως κοινωνικῆς διὰ τῆς ἀπορροφήσεως τοῦ πλεονάσματος τοῦ πληθυσμοῦ.

§308Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ παρακαλέσω, ὅπως παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος. Συγχρόνως δὲ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι καθιερώσαμεν καὶ τὴν Τετάρτην ἐκτὸς τοῦ Σαββάτου διὰ τὴν ἐργασίαν τῶν ἐπιτροπῶν, παρακαλῶ ὅπως ἡ Βουλὴ δεχθῇ ἵνα μετά παρέλευσιν ἀκόμη ἑπτὰ ἡμερῶν ἀπὸ σήμερον, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐκεῖνα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀπέστειλε ἀπὸ καιροῦ εἰς τὰς ἐπιτροπάς. Ἐνῷ κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶχον τὴν ἀνάγκην νὰ περάσουν ἀπὸ τὰς ἐπιτροπάς, ἐλπίζω, ἄλλως τε, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν σᾶς ζητῶ νά λάβωμεν θὰ συντελέσῃ ὥστε αἱ ἐπιτροπαὶ συντομώτερον νὰ ἐργασθοῦν καὶ νὰ μᾶς παρουσιάσουν τὴν ἐργασίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλήν.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως;

§310ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ταχυδρομικῆς ἀνταποκρίσεως»

§312ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν.

§313Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Συκοινωνίας). Ὡς ἐτροποποιήθη.

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν Δευτέραν καὶ ὥραν 4½ μ. μ. (Ὥρα 8.15′ μ. μ.)