1930.02.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30η

ΔΕΥΤΕΡΑ 3 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1930

Προεδρία αʹ. Ἀντιπροέδρου κ. Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Τ. Ἀναστασίου, Θ. Κριμπᾶς, Κωστόπουλος, Ι. Ταρσούλης καὶ Ι. Λούλης καταθέτουν ὑπόμνημα τοῦ ἀποστράτου ἀξιωματικοῦ τῆς χωροφυλακῆς Πανοπούλου διαμαρτυρομένου διὰ τὴν προσγενομένην εἰς αὐτὸν ἀδικίαν κατὰ τὴν ἐπεξεργασίαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν». — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφορὰ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ἐν Πάτραις ὑποκαταστήματος τῆς Τραπέζης Ἐθνικῆς Οἰκονομίας αἰτουμένων τὸν διορισμόν των εἰς ἑτέραν Τράπεζαν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς ἐν λόγῳ Τραπέζης. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει ὑπόμνημα περὶ κανονισμοῦ σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἀπὸ τοῦ 1916 καὶ ἐντεῦθεν ἐξελθόντων τοῦ Στρατιωτικοῦ σχολείου Εὐελπίδων ἀνθυπολοχαγῶν ἐν σχέσει πρὸς τοὺς μονιμοποιηθέντας. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ προέδρου τοῦ ἐπιμελητηρίου Λευκάδος σχετικῶς πρὸς τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου εἰσαγωγῆς ἀλεύρων. — Οἱ πρόσφυγες Λειβαδιᾶς καὶ Ροδοπόλεως παρακαλοῦν ὅπως ἀνασταλῇ ἡ εἴσπραξις τῶν ἐνταλμάτων ἐποικισμοῦ. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ συνδέσμου ἀλληλεγύης ἀποστράτων ἀξιωματικῶν Μεσολογγίου διαμαρτυρομένων διὰ τὴν παροχὴν ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφορὰν Β. Πετροπούλου χειριστοῦ Εʹ αἰτουμένου τὴν προσμέτρησιν τῆς δοκίμου ὑπηρεσίας του εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ χειριστοῦ Αʹ. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων ἐμπορικῶν ἐπιχειρήσεων Δράμας αἰτουμένων τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου 2112. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφοράν τῆς Γεωργικῆς Ἑνώσεως αἰτουμένης τὴν ἀποδοχὴν διαφόρων αἰτημάτων της. — Οἱ Γεωργικὸς καὶ Πιστωτικὸς Συνεταιρισμοὶ Δολιανῶν Ἠπείρου διαμαρτυρόμενοι διά τὴν ἐπιβληθεῖσαν φορολογίαν γεωργικῆς παραγωγῆς παρακαλοῦν ὅπως εἰσπραχθῇ τὸ ἥμισυ τοῦ καθορισθέντος φόρου. — Οἱ ἐπαγγελματίαι, τὸ Ἐπιμελητήριον καὶ ὁ δήμαρχος Ξάνθης διαμαρτύρονται κατά τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ νομοῦ Ἕβρου ἀντιδρώντων κατά τῆς λειτουργίας τοῦ λιμένος Πόρτο–Λαγό. — Οἱ φυματικοὶ καὶ οἱ ἰαθέντες καπνεργάται Σανατορίου Ἀσβεστοχωρίου Θεσσαλονίκης διαμαρτυρόμενοι διὰ τὴν ἐπίθεσιν τῶν κρατικῶν ὀργάνων αἰτοῦνται τὴν ἐπίλυσιν τῶν αἰτημάτων των καὶ ἀκύρωσιν τοῦ ἰδιωνύμου. — Οἱ ἄστεγοι πρόσφυγες Καλαμαριᾶς Θεσσαλονίκης ὑποβάλλουσι διάφορα αἰτήματα σχετικὰ μὲ τὴν στέγασίν των καὶ αἰτοῦνται τὴν ἀποδοχήν των. — Οἱ συμβολαιογραφικοὶ ὑπάλληλοι Θεσσαλονίκης αἰτοῦνται τὴν διὰ προστατευτικῶν νόμων ἀποκατάστασιν τῆς τάξεώς των. — Τὸ Γεωργικὸν Ἐπιμελητήριον τοῦ νομοῦ Ἡρακλείου δι’ ὑπομνήματός του υἱοθετεῖ τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας σχέδιον νόμου περὶ μέτρων προστασίας τῆς ξηρᾶς λευκῆς σταφίδος (σουλτανίνας) Κρήτης. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῶν συνοικισμῶν Μοναστηρακίου, Θησείου, Ἁγίου Φιλίππου, Βλασσαροῦς, Ἁγίων Ἀσωμάτων, Πλατείας Ἐλευθερίας, Ἁγίας Μαρίνης, Πετραλώνων, Ἀκροπόλεως κλπ. Ἀθηνῶν, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν μελετωμένην ἀνέγερσιν τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου εἰς τὴν συνοικίαν Μακρυγιάννη. — Ὁ Χρ. Τσιγγιρίδης διπλωματοῦχος ἠλεκτρομηχανικὸς αἰτεῖται τὸν τερματισμὸν τοῦ ζητήματος τῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ μεγαφώνου ἐν τῇ Βουλῇ. — Ἡ Ἕνωσις πρακτόρων ἀσφαλειῶν ὑποβάλλει ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς διάφορα αἰτήματα καὶ παρακαλεῖ ὅπως υἱοθετηθῶσι ταῦτα. — Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Χαβίνης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς κοινότητος Δελφῶν αἰτουμένης τὴν χορήγησιν ὑπὸ τοῦ Κράτους 200.000 δραχμῶν. —Οἱ βουλευταὶ Πατρῶν κ. κ. Κ. Γκότσης καὶ Α. Μάρκου ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως δημοτικῶν ὑπαλλήλων». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων. 1) Περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Μαρτίου 1929 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως τῆς φορολογίας τῆς αὐτομάτου ὑπερτιμήσεως τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας καὶ ἐπιβολῆς εἰδικοῦ φόρου μεταβιβάσεως ἀκινήτου». 2) Περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 3185 καὶ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 5 τοῦ Ν. Δ. τῆς 25 Σεπτεμβρίου 1924 περὶ ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ 3) Περὶ Νομικοῦ Συμβουλίου καὶ μεταρρυθμίσεως τῶν νόμων περὶ διοικητικοῦ δικαστηρίου φορολογικῶν παραβάσεων». Ὁ κ. Δ. Μπότσαρης (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἀπαλλοτριώσεως χώρου πρὸς ἀνέγερσιν Πολεμικοῦ Ναυστάθμου καὶ περὶ μερικῆς ἄρσεως εἰσηγηθεισῶν δυνάμει τοῦ ἄνω διατάγματος ἀπαλλοτριώσεων». Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀποσύρει τὸ νομοσχέδιον «περὶ διατάξεων εἰς τὸν νόμον 4102 περὶ διαθέσεως ἐπιβατικῶν αὐτοκινήτων». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως ταμείου προνοίας παρὰ τῷ δικηγορικῷ συλλόγῳ Θεσσαλονίκης». Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28–8–25 Ν. Δ. περὶ σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τούτων». Ὁ κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας), ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ χρηματιστηρίου ἐμπορευμάτων καὶ ἐμπορομεσιτῶν». Οἱ κ. κ. Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) καὶ Δ. Μπότσαρης (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν), ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ Συμβουλίου κατατάξεως προαγωγῆς, στασιμότητος, τοποθετήσεως, μεταθέσεων τῶν δικαστικῶν συμβούλων τοῦ Π. Ναυτικοῦ» Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Μόδη, Ε. Τριποδάκης, Α. Μιαούλης, Α. Δαμιανός, Ι. Παπαφλέσσας, Δ. Φλωριᾶς καὶ Π. Καρασεβδᾶς ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3552». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 4448 περὶ ταμείου συντάξεως Νομικῶν». Ὁ κ. Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3981 περὶ ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου». Ὁ κ. Β. Καραπαναγιώτης (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινονίας) καταθέτει τὰ κάτωθι: Εἰς ἀπάντησιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 90–9–1–30 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Καλαντζάκου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν, ὅτι οἱ τηλεφωνικοὶ θάλαμοι τῶν ἐπαρχιῶν ἐν τῷ ταχυδρομικῷ Μεγάρῳ μετεφέρθησαν προσωρινῶς ἐκ τοῦ χώρου εἰς ὃν εἶχον ἐγκατασταθῇ καὶ ἐλειτούργουν, εἰς ὃν χῶρον εὑρίσκονται σήμερον, διότι, λόγῳ τῶν ριζικῶν μεταρρυθμίσεων καὶ γενικῶν ἐπισκευῶν, αἵτινες ἤρξαντο ἀπὸ μηνῶν καὶ συνεχίζονται εἰς ἅπαν τὸ μέγαρον τοῦ Ταχυδρομείου, ἐπεβάλλετο ἡ μεταφορὰ αὕτη καὶ ἡ ἐκκένωσις τοῦ χώρου ἐκείνου, πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν διαφόρων ἐνισχυτικῶν ἔργων καὶ δὴ ὑποστηρίξεως τοιούτων τῆς πλευρᾶς ἐκείνης. Εὐθὺς ὡς ἀποπερατωθοῦν αἱ σχετικαὶ ἐπὶ τῶν διαρρυθμίσεων τούτων ἐργασίαι θέλουσι μεταφερθῇ πάραυτα οἱ ἐν λόγῳ τηλεφωνικοὶ θάλαμοι εἰς καταλληλότατον διαμέρισμα καὶ πολὺ ἀνώτερον τοῦ πρώτου τοιούτου. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος.

§3Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Θεωρῶ περιττὸν κύριοι συνάδελφοι, νὰ ὑπενθυμίσω ὑμῖν τὰς λεπτομερείας περὶ τῆς παραιτήσεως τῶν ἀξιοτίμων τέως ὑπουργῶν καὶ τέως φίλων τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος. Εἶναι πασιφανὲς ἐξ αὐτοῦ τοῦ κειμένου τῆς ἐπιστολῆς ὅτι, ὅταν συνέτασσον τὴν ἐπιστολὴν ἐκείνην εἰς ἀπάντησιν ἣν εἶχον λάβει παρὰ φίλου μου ἐκ Δράμας δὲν ἐφαντάσθην ὅτι τὸ περιεχόμενον αὐτῆς θὰ ἔβλεπε τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος καὶ ὅτι θὰ ἐλάμβανε τὰς διαστάσεις τὰς ὁποίας ἔλαβεν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν συνεφώνουν εἰς ὅλα τὰ σημεῖα τοῦ ἐφαρμοζομένου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προγράμματος, ἀλλὰ δὲν εἶχον καμμίαν διάθεσιν νὰ μεταστῶ εἰς τὰς τάξεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, διότι νομίζω, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ὠφείλει νὰ ἀσκεῖται ἐντὸς τῶν ὁρίων μιᾶς τακτικῆς, νὰ ἀποβλέπῃ εἰς σαφεῖς καὶ ἐπιτευκτοὺς ἀντικειμενικοὺς σκοποὺς καὶ νὰ μὴ δυσχεραίνῃ τὸ Κυβερνητικὸν ἔργον ἄνευ οὐδενὸς σκοποῦ. Ὑπῆρχον ἄλλωστε ζητήματα ἄλυτα τὰ ὁποῖα ἀπῄτουν ἀπερίσπαστον τὴν προσοχὴν αὐτοῦ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὁποίων ὀφείλομεν νὰ ἀναμείνωμεν τὴν λύσιν. Ἡ ἀνάληψις ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ζητήματος τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων ἀπῄτησεν ἀγῶνα, ἔναντι τοῦ ὁποίου πᾶσα Κυβέρνησις ἤθελε καμφθῇ. Ἡ δὲ ἀναγνώρισις τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἑλλάδος ἐν Χάγῃ κατὰ τὸν διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος τῶν ἐπανορθώσεων, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ τοῦ προσωπικοῦ γοήτρου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ ὅμως, παρὰ τὰς προθέσεις μας, αἱ γνῶμαι ἡμῶν ἐπὶ τῆς καταστάσεως ἦλθον εἰς τὴν δημοσιότητα, ὀφείλομεν πρωτίστως νὰ ἀνεγνωρίσωμεν ὅτι ἡ ἀποχώρησις τῶν 2 μελῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος ἐκ τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν δεδικαιολογημένη, τὸ δὲ βάρος τῆς εὐθύνης πίπτει ἐφ’ ἡμῶν μολονότι ἐξ ἀπροσεξίας ἐνεργήσαμεν ἐμφανίζεται δὲ ἡ ἀνάγκη νὰ χωρίσωμεν τὴν εὐθύνην ἀπὸ τὴν Κυβερνητικὴν εὐθύνην καὶ νὰ καθορίσωμεν τὴν περαιτέρω στάσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἡ ἀλλαγὴ τῆς στάσεώς του δὲν πρόκειται βεβαίως νὰ λάβῃ τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ἀπέδωκεν εἰς τὰς προθέσεις ἡμῶν, μία μερὶς τύπου. Ὀλιγομελὲς ὡς εἶναι τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν κόμμα δὲν φιλοδοξεῖ νὰ διασείσῃ τὰ πανίσχυρα τείχη τοῦ Κυβερνητικοῦ οἰκοδομήματος. Θὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὸν χωρισμὸν τῶν εὐθυνῶν, χωρισμὸς ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται κατὰ τοσοῦτον, περισσότερον καθ’ ὅσον ἡ ὀλιγοήμερος ἐπαφή μου μὲ ἐκπροσώπους τῶν πολυπληθεστέρων Λαϊκῶν τάξεων μὲ ἔπεισεν ὅτι ἡ ὑφισταμένη οἰκονομικὴ κρίσις εἶναι σοβαρωτάτη. Πάντοτε ἐπίστευον ὅτι αἱ Κυβερνήσεις τῆς Χώρας ὑπετίμων τὴν κρίσιν ἡ ὁποία ἐξερράγη ἀμέσως μετὰ τὴν Ἐθνικὴν καταστροφήν, καταστᾶσα περισσότερον αἰσθητὴ ἀπὸ τοῦ 1925 καὶ ἔκτοτε ὁλοὲν ἐπιδεινουμένη. Φρονοῦμεν καὶ σήμερον ὅτι ἡ κρίσις εἶναι σοβαροτάτη καὶ ὀφείλεται ὄχι μόνον εἰς τὰ αἴτια εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλεται ἡ κρίσις ἡ παρουσιασθεῖσα εἰς τὰς ἄλλας Χώρας τὰς μετασχούσας τοῦ πολέμου. Συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ μὲ μέσα συνήθη, μὲ τὰ ὁποῖα ἀντιμετωπίσθη εἰς τὰς Χώρας ταύτας. Τῇ ἀληθείᾳ ἐκπλήττομαι ὅταν ἀκούω νὰ ὑποστηρίζεται ἡ δυνατότης τῆς παρελεύσεως τῆς κρίσεως ταύτης ἐντὸς μηνῶν ἢ ὀλίγων ἐτῶν. Φρονοῦμεν ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερον, ἐὰν ἐλέγετο εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὅτι ἡ κρίσις εἶναι ὄντως σοβαρωτάτη, εἶναι τόσον μεγάλη, ὅσον μεγάλη ὑπῆρξεν ἡ καταστροφὴ ἐξ ἧς ἀπέρρευσεν. Εἷς ἀκριβέστερος προσανατολισμὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ πρὸς τὴν ἀλήθειαν ταύτην θὰ εἶχεν τοῦτο τὸ καλόν, ὅτι θὰ ὥπλιζεν αὐτὸν δι’ ὑπομονῆς καὶ καρτερίας διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀναμείνῃ μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἡ κατάστασις ὄντως θὰ βελτιωθῇ. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο θὰ ἦτο ἀνάγκη καὶ τὸ Κράτος νὰ περιορίσῃ τὸ προσωπικόν του, νὰ περιορίσῃ τὰς δαπάνας, νὰ δώσῃ τὸ παράδειγμα τῆς οἰκονομίας τῆς περισυλλογῆς τῆς ἐργατικότητος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πολλάκις διεκήρυξεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς τοῦ Ἕβρου εἶναι μεγαλειτέρα πάσης ἄλλης ἐποχῆς. Δὲν γνωρίζω ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ δὲν πρόκειται περὶ τῆς πολιτικῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ κόσμῳ, πρόκειται κυρίως περὶ τῆς οἰκονομικῆς αὐτῆς καταστάσεως· καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς διὰ πρώτην φορὰν εὑρίσκεται ἀποκεκλεισμένος εἰς τὴν γωνίαν ταύτην τῆς Εὐρώπης. Καθ’ ὅλην τὴν μακρὰν αὐτοῦ σταδιοδρομίαν εἶχεν εὐρυτάτας ἐκτάσεις ὑπὸ τὴν κατοχήν του καὶ ὑπὸ τὴν ἐμπορικὴν ἐκμετάλλευσίν του, ἐν αἷς τὸ ἐμπορικόν του δαιμόνιον ἐμεγαλούργει καὶ ἐξησφάλιζεν αὐτῷ περίσσειαν πλούτου. Καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ Ἑλλὰς ὅταν ἐξετείνετο μέχρι τῆς Ὄρθρυος εἶχεν ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως ὑπὸ τὴν ἐκμετάλλευσίν της εὐρυτάτας ἐκτάσεις, εἶχεν ὅλα τὰ παράλια σχεδὸν ἀπὸ τῆς Ρωσσίας μέχρι τῆς Αἰγύπτου καὶ ἀρκετὸν ἐσωτερικὸν εἰς Ἀνατολικὴν Θράκην, Πόντον καὶ Μικρὰν Ἀσίαν. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα καὶ κατὰ τὴν ἀρχαιότητα καὶ εἰς τοὺς νεωτέρους χρόνους δὲν κατώρθωσεν ἡ χώρα νὰ ζῇ μόνον ἐκ τῶν πόρων τῆς χώρας ταύτης. Εἰς μὲν τὴν ἀρχαιότητα ἔτρεχον πρὸς τὰς στρατιωτικὰς μισθοφορίας ἐκθέτοντες αὐτὴν τὴν ζωήν των εἰς παντοίους κινδύνους ἵνα προσπορισθοῦν τὰ πρὸς τὸ ζῆν, κατὰ δὲ τὴν παρελθοῦσαν ἑκατονταετηρίδα ἔτρεχον πρὸς τὴν Ἀμερικὴν ὅπως διὰ πάσης θυσίας ἐπιδιώξωσι τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς των. Ἀλλὰ ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχασε μόνον τὰ ἐδάφη τὰ ὁποῖα εἶχεν ὅπως ἀνέφερα καὶ προηγουμένως· εἶδε συγχρόνως ὅλας τὰς ὁδοὺς τῆς μεταναστεύσεως ἀποκεκλεισμένας εἰς αὐτήν. Ἕνας ἄτεγκτος οἰκονομικὸς ἐθνικισμὸς ἔχει ἀναπτυχθῆ μετὰ τὸν πόλεμον εἰς ὅλας τὰς χώρας τοῦ κόσμου. Αὗται εἶναι αἱ συνθῆκαι ὑφ’ ἃς εὑρέθη ὁ Ἑλληνισμὸς εἶναι δὲ ὑποχρεωμένος ὁπωσδήποτε νὰ ζήσῃ ἐκ τῶν πηγῶν τῆς χώρας τῆς εὑρισκομένης μεταξὺ Ροδόπης καὶ Ταινάρου. Τὸ πρόβλημα συνεπῶς τὸ ὁποῖον τίθεται πρὸ τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ εἶναι τρομερόν, εἶναι πρόβλημα τῇ ἀληθείᾳ δύσλυτον. Πῶς ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς θ’ ἀναπληρώσῃ εἰς τὴν χώραν ταύτην τοὺς πόρους τοὺς ὁποίους ἔχασε εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, τὸν Εὔξεινον Πόντον καὶ τὴν Ἀνατολικὴν Θράκην; Πῶς θὰ κατορθώσῃ νὰ ζήσῃ σήμερον, νὰ ἀποκαταστήσῃ τὸ πλεόνασμα τοῦ πληθυσμοῦ τὸ ὁποῖον σήμερον ἀνεργεῖ; καὶ πῶς θὰ κατορθώσῃ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀβεβαίαν αὔριον; Τὰ ἐρωτήματα αὐτὰ εἶναι τῇ ἀληθείᾳ δεινά. Διὰ τὸν μελετῶντα τὴν πραγματικότητα μία μόνον λύσις παρουσιάζεται: Ἡ ἀποφασιστικὴ στροφὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ πρὸς τὴν Γεωργικὴν πολιτικήν. Ἡ βιομηχανία καὶ ἡ ναυτιλία ἀποτελοῦν βεβαίως ἀξιολόγους κλάδους τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας ἀξίους πάσης ὑποστηρίξεως, ἀλλὰ τὰ ὅρια τῆς ἀναπτύξεώς των περιορίζονται ὑπὸ τοῦ διεθνοῦς συναγωνισμοῦ. Μόνον ἡ Γεωργία παρέχει ἀρκετὸν ἔδαφος δράσεως καὶ μόνον πρὸς αὐτὴν ἀφέθη διέξοδος εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν σήμερον. Τὴν ἀλήθειαν ταύτην ἤρχισε νὰ κατανοῇ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐπηγγέλθη καὶ προσεπάθησε πραγματικῶς νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικὴν αὐτήν. Ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ὅμως γενομένων διαπιστοῦμεν ὅτι τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας οὔτε κατὰ ποιὸν οὔτε κατὰ ποσὸν εἶναι ἱκανοποιητικά. Ἡ διοργάνωσις τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ ἡ ρύθμισις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης μόνον δὲν εἶναι μέτρα ἀνάλογα πρὸς τὴν τεραστίαν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ἔλαβε ἡ γεωργία ἐν τῇ μεταπολεμικῇ Ἑλλάδι. Θὰ ἀπῃτεῖτο γενικωτέρα στροφὴ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν γεωργίαν. Δηλαδὴ ὄχι μόνον τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ ὅλα τὰ ὑπουργεῖα νὰ προσαρμόζουσι τὴν πολιτικήν των πρὸς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς γεωργίας, ὅλοι οἱ ὀργανισμοί, ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις, ἡ νομαρχικὴ αὐτοδιοίκησις, ἡ ὁποία δυστυχῶς καθυστερεῖ ἀκόμη. Μόνον ἐὰν καταστῇ ἡ πίστις ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἡ πίστις ὅλων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν ὅτι ἐν τῇ γεωργίᾳ εὕρηται τὸ μέλλον τῆς χώρας, τότε μόνον θὰ κατορθωθῇ ἡ πραγματικὴ ἐνίσχυσις τῆς Γεωργίας καὶ ἡ ἀπορρόφησις τοῦ πλεονάσματος τοῦ πληθυσμοῦ, τὸ ὁποῖον σήμερον ἢ ἀνεργεῖ ἢ ζεῖ κατὰ τρόπον τῇ ἀληθείᾳ ἄγνωστον. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφωνία μας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ριζική, ὅτι θὰ ἔπρεπε δηλαδὴ νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ γεωργικὴ πολιτικὴ δι’ ὅλων τῶν μέτρων καὶ δι’ ὅλων τῶν δυνάμεων καὶ δι’ ὅλων τῶν περισσευμάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ μόνη. Νομίζω ἀκόμη, ὅτι εἰς τὴν διοίκησίν μας ἔχει εἰσαχθῆ μία αὔξουσα πολυτέλεια, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν αὐξανομένην καθ’ ἑκάστην δυσφορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἐπαγγελθῇ μείωσιν τῶν ὑπαλλήλων ἀλλὰ μείωσις δὲν ἐγένετο· τοὐναντίον μάλιστα, μία αὔξησις αὐτῶν σταθερὰ καθ’ ἑκάστην παρουσιάζεται. Καὶ ἡ αὔξησις αὐτὴ ἔχει ὡς συνέπειαν ὄχι μόνον τὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὴν ὑπόθαλψιν τῆς ὑπαλληλοθηρίας. Ἐξακολουθεῖ ἀκόμη ἡ νομικὴ σχολὴ καθ’ ἑκάστην νὰ ἑλκύῃ τοὺς περισσοτέρους νέους τῆς χώρας, ἐνῷ εἶναι πρόδηλον ὅτι ἡ Ἑλλὰς τοῦ μέλλοντος δὲν θὰ ἔχει ἀνάγκην νομικῶν ἀνδρῶν ἀλλὰ γεωπόνων καὶ οἰνολόγων καὶ ἐπιστημόνων τῆς ἐλαίας καὶ τοῦ καπνοῦ. Διαφωνοῦμεν ἐπίσης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διότι δὲν ἐφήρμοσεν ἀκόμη τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν. Φρονοῦμεν, ὅτι οὐδεμία δύναται νὰ ἐπιχειρηθῇ ἀναδιοργάνωσις τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ βελτίωσις τῆς ὑφισταμένης κακοδιοικήσεως ἄνευ τοῦ μέτρου τούτου τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως. Φρονοῦμεν ἐπίσης ὅτι τὸ μεγαλεῖτερον μέρος τῆς δυσφορίας καὶ τῶν παραπόνων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ κατὰ τοῦ Κράτους προέρχεται ἀπὸ τὴν αἰτίαν αὐτήν. Φρονοῦμεν δηλαδὴ ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς αὐτοδιοικήσεως θὰ ἐθεράπευε τὰ τοιαῦτα παράπονα, καὶ ἀκόμη ὅτι ἡ εὐρυτέρα γεωργικὴ πολιτικὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἄνευ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Διότι μόνον διὰ τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως θὰ κατορθωθῇ καὶ ἡ πρόοδος τῆς γεωργίας διὰ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν τοπικῶν συγκοινωνιῶν καὶ τῆς ἐμπεδώσεως τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας διὰ συστήματος προσαρμοζομένου πρὸς τὰς συνθήκας ἑκάστου νομοῦ. Δυστυχῶς ὅμως οὐδεμία μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἐλήφθη πρόνοια διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν σοβαρώτατον. Ἀλλ’ ἐπίσης δὲν εἴδομεν οὐδεμίαν πρόνοιαν λαμβανομένην διὰ τὴν ἐξύψωσιν τῆς δικαιοσύνης, μολονότι καὶ τοῦτο περιείχετο εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἡ δυσφορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἡ ὁποία ἐπιτείνεται καθ’ ἑκάστην προέρχεται ἀπὸ τὰς 3 αὐτὰς πηγάς: ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν στενοχωρίαν, ἀπὸ τὴν κακοδιοίκησιν τὴν ὁποίαν κατὰ 90% θὰ ἐθεράπευεν ἡ ἐφαρμογὴ τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀπὸ τὴν ἀνεπαρκῆ ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Ἐὰν δὲν ἠδυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν τὴν διὰ τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν δυσφορίαν θὰ ἠδυνάμεθα ὅμως νὰ θεσπίσωμεν τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ νὰ βελτιώσωμεν τοὺς ὅρους τῆς δικαιοσύνης. Ἡ δυσφορία αὐτὴ ἐπιτείνεται καθ’ ἑκάστην καὶ ἐφ’ ὅσον οὐδὲν ἔγινεν πρὸς ἄμβλυνσιν αὐτῆς δύναται νὰ ἀποβῇ ἐπικίνδυνος. Καὶ διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῇ ἡ λέξις μου «ἐπικίνδυνος», ἐπιθυμῶ νὰ καθορίσω σαφῶς ὅτι διὰ τῆς λέξεως ἐπικίνδυνος καὶ δι’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγραψα εἰς τὴν ἐπιστολὴν «ὅτι ἀγόμεθα εἰς πολιτικὴν ἀναρχίαν» δὲν ἐννόουν ὅτι διαβλέπω ἐγγυμονοῦσαν λαϊκὴν ἢ στρατιωτικήν τινα ἐξέγερσιν. Μόνον παράφρονες θὰ ἠδύναντο σήμερον νὰ ἐπιδεινώσωσι τὴν ὑφισταμένην τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ κακοδαιμονίαν δι’ ἐσωτερικῶν κλονισμῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν ὡς συνέπειαν τὸν κλονισμὸν τῆς τάξεως καὶ τὴν κατεξάντλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐννοῶ ὅμως διὰ τούτων ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν λαμβάνεται μέριμνα διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τοῦ λαοῦ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ θεραπευθῶσι, κλονίζεται ἡ ἐμπιστοσύνη αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ὠργανωμένα κόμματα, κλονίζεται ἡ ἐμπιστοσύνη αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τοὺς ἡγέτας αὐτῶν οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ἐθνικὰ σύμβολα, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν καὶ εἶναι ἀναμφισβητήτως ἐθνικὰ κεφάλαια πολύτιμα. Καὶ συνεπῶς δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρωθῇ καὶ πάλιν μία πλειονοψηφία καὶ νὰ δοθῇ μία Κυβέρνησις εἰς τὴν χώραν ὑποφερτή. Θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι, νὰ προσθέσω ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῆς ἀμυντικῆς ὀργανώσεως τῆς χώρας.

§4Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, δὲν νομίζετε ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος αὐτὸ θὰ ἤρκει νὰ κάμετε τὰς ἐπιφυλάξεις σας καὶ νὰ λάβετε μέρος εἰς τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία θὰ γίνῃ σχετικῶ μὲ τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας;

§5Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ὀλίγας λέξεις μόνον θὰ εἴπω. Δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Ἀπεναντίας θὰ εἴπω, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν στρατιωτικὴν πολιτικὴν δὲν δύναμαι, βεβαίως, νὰ συζητήσω διότι δὲν γνωρίζω τὰς ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἐλήφθησαν κατὰ τὸ τελευταῖον συμβούλιον τῆς ἀμύνης περὶ τῆς διαθέσεως τοῦ ταμείου ἀμύνης. Νομίζω μάλιστα, καὶ τὸ τονίζω τοῦτο, ὅτι δὲν εἶναι λογικόν, ἐφ’ ὅσον ὁμιλοῦμεν περὶ κρίσεως καὶ οἰκονομιῶν κτλ., νὰ ζητῶμεν καὶ ἐκτάκτους δαπάνας. Βεβαίως, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ἐξύψωσις τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῇ συνειδήσει τῆς κοινωνίας καὶ ἡ βαθμιαία πλήρωσις τῶν ἀποθηκῶν. Οὔτε θεωρῶ δεδικαιολογημένην τὴν ἄλλωθεν παρουσιασθεῖσαν διαμαρτυρίαν διὰ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ γράψας ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ἦτο ὁ ὑπουργὸς ἐπὶ διετίαν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως καὶ ἠδύνατο τότε νὰ εἰσηγηθῇ ἓν πρόγραμμα δεκαετοῦς καὶ δεκαπενταετοῦς διαρκείας περὶ βαθμιαίας πληρώσεως τῶν ἀποθηκῶν. Τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικὸν τὸ θεωρῶ ἐντελῶς ξεχωριστὸν ἀπὸ τὸ ζήτημα τὸ ναυτικόν, διότι καὶ βαθμιαίως δύναται νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ πλήρωσις τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν καὶ αὐτοσχεδίως τὴν ὥραν ἐκείνην, ἂν χρειασθῇ ποτέ, θὰ δυνηθῇ ὁ στρατὸς νὰ ἀνασυγκροτηθῇ. Ἄλλωστε εἴχομεν καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ἀνασυγκρότησιν στρατῶν αὐτοσχεδίως, οἱ ὁποῖοι ἔπαιξαν τὸν ρόλον των καλλίτερον, ἴσως, ἀπὸ στρατοὺς διὰ μακροχρονίου ἐργασίας ἑτοιμασθέντας. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὁμιλήσω, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ναυτικῆς ὑπεροπλίας ἐν τῇ ἀνατολικῇ λεκάνῃ τῆς Μεσογείου. Τὴν ὑπεροπλίαν τὴν θεωρῶ τόσον συμφυᾶ μὲ τὰς γεωγραφικὰς ἀνάγκας τοῦ νησιωτικοῦ Κράτους ὥστε δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς, ἀφοῦ τὴν ἀπέκτησεν καὶ τὴν διετήρησεν ἡ Ἑλλὰς τῆς Μελούνας πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἐγκαταλείψῃ ἡ Ἑλλὰς τοῦ Ἕβρου. Λέγων τοῦτο, δὲν θέλω νὰ ἀφήσω νὰ νομισθῇ ὅτι εἶμαι φιλοπόλεμος. Εἶμαι φιλειρηνικός, μάλιστα ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἰπῶ ὅτι αἰσθάνομαι τὴν ἀδήριτον ἀνάγκην ὅπως ἐπὶ δεκαετηρίδας ἀκόμη εἴμεθα, θέλομεν δὲν θέλομεν, φιλειρηνικοί· οὔτε ἔχω καμμίαν δυσπιστίαν πρὸς τὴν ἠθικὴν δύναμιν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, οὔτε πρὸς τὰς προσπαθείας τὰς ὁποίας καταβάλλουν αἱ μεγάλαι δυνάμεις διὰ τὴν συντήρησιν τῆς εἰρήνης. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐφ’ ὅσον κανὲν ἄλλο Ἔθνος δὲν ἐμπιστεύεται μόνον εἰς αὐτά, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν καὶ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι λόγῳ γεωγραφικῆς θέσεως εὑρισκόμεθα εἰς μίαν κατάστασιν ἴσως εἰδικωτέραν. Δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον νομίζω ὅτι ἡ ναυτικὴ ὑπεροπλία πρέπει νὰ ἀνακτηθῇ καὶ νὰ διατηρηθῇ παρὰ τῆς Χώρας ἡμῶν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω, μὲ τὴν δήλωσιν ὅτι τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν κόμμα χωρίζον τὰς εὐθύνας του μὲ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ μέλλον θὰ ὑπερψηφίζῃ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ἐπωφελῆ καὶ θὰ καταψηφίζῃ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα δὲν θεωρεῖ τοιαῦτα.

§6Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, δὲν δύναμαι οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ ἀμφισβητήσω τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, ὅτι γράφων τὴν ἐπιστολὴν δὲν ἐπίστευεν ὅτι θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα καὶ ὅτι θὰ προκληθῇ ἐκ τούτου μία κρίσις κυβερνητική. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ μόνον νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἰς τὸ μέλλον ὅτε θὰ ἔχῃ μεγαλειτέραν πεῖραν εἰς τὰ πολιτικὰ πράγματα πρέπει νὰ ξεύρῃ ὅτι ὅταν γράφῃ, ἔστω καὶ ἀπαντῶν εἰς ἕνα δημοσιογράφον ποὺ τοῦ ζητεῖ τὴν γνώμην του πρέπει νὰ ξέρῃ ὅτι ἡ ἐπιστολή του θὰ δημοσιευθῇ. Καὶ ἂν λάβῃ ὅλας τὰς προφυλάξεις καὶ τοῦ εἰπῇ: «σοῦ ἥν στέλλω ἐντελῶς ἐμπιστευτικῶς καὶ δὲν πρέπει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ τὴν δημοσιεύσῃς», πάλιν πρέπει νὰ φοβῆται ὅτι εἰς τὰς δέκα φορὰς τὶς ἐννέα θὰ τήν δημοσιεύσῃ· ἂν δὲ δὲν κάνῃ αὐτὰς τὰς ἐπιφυλάξεις, τότε νὰ εἶναι βέβαιος ὅτι ὁ λαμβάνων τὴν ἐπιστολὴν θὰ τὴν δημοσιεύσῃ καὶ θὰ εἶναι εὐτυχὴς νὰ τὴν δημοσιεύσῃ, καὶ θὰ νομίζῃ, κακῶς βέβαια, ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὰς προθέσεις τοῦ στέλλοντος. Ἀναγνωρίζω, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπίκρισις τοῦ στρατηγοῦ Κονδύλη, ὅσον ἀφορᾷ τὰς οἰκονομίας αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ προέλθουν ἀπὸ περιορισμὸν τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπαλλήλων εἶναι βάσιμος. Δὲν εἶναι ὅμως βάσιμος ἡ ἐπίκρισις ὅτι ἐξακολουθοῦμεν νὰ αὐξάνωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων καὶ θὰ τὸν παρακαλέσω—δὲν θέλω ἀμέσως αὔριον ἢ μεθαύριον—νὰ μοῦ δώσῃ τὴν πληροφορίαν διὰ ποίους ὑπαλλήλους ἀπὸ ἐκείνους ποὺ διωρίσαμεν θεωρεῖ σπατάλην καὶ ἀδικαιολόγητον ἐπαύξησιν. Διότι ἂν μοῦ εἰπῇ ὅτι διώρισα 500 δημοδιδασκάλους, θὰ τοῦ εἰπῶ: μάλιστα τὸ ἔκαμα τὸ ἔγκλημα αὐτὸ ἀλλὰ δὲν μπορεῖτε δι’ αὐτὸ νὰ μὲ ἐπικρίνετε. Ἄν μοῦ εἴπῃ ὅτι ἐδαπανήσαμεν διὰ τὰς πιστώσεις τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας θὰ τοῦ ἀπαντήσω τὸ ἴδιον. Θὰ τὸν παρακαλέσω λοιπὸν εἰδικῶς εἰς αὐτὸ νὰ μοῦ εἰδικεύσῃ ποῖαι αὐξήσεις προκαλοῦν τὴν δυσφορίαν. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, ὁμολογῶ ὅτι ἐδείχθην εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ κατώτερος τῶν ἐπαγγελιῶν καὶ λέγω ὅτι εἶναι ἓν σημεῖον τοῦ προγράμματός μου ποὺ δὲν ἐβγῆκα σύμφωνος μὲ τὰς ὑποσχέσεις μου. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐπεφέραμεν ἀρκετὰς οἰκονομίας, διότι μεταξὺ στρατοῦ, χωροφυλακῆς καὶ ναυτικοῦ ἐπετύχομεν οἰκονομίαν ὑπὲρ τοὺς χιλίους ἀξιωματικοὺς καὶ αὐτὸ εἶναι κάτι τι. Ἤλπιζα ὅτι θὰ κάμωμεν περισσότερα. Ἔκαμα καὶ μίαν ἐπιτροπὴν μεγάλην ὑπαλληλικὴν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ μοῦ ὑποδείξῃ πῶς θὰ ἐπιτύχωμεν οἰκονομίας, ἡ ὁποία δὲν ἐτελείωσε τὸ ἔργον της, ἀμφιβάλλω δὲ ἂν ἐκ τοῦ ἔργου αὐτῆς θὰ προέλθουν οἰκονομίαι.

§7Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἴχομεν εἴπει ὅτι αἱ ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων οἰκονομίαι θὰ διετίθεντο πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν ἀποδοχῶν των. Δὲν ἐπρόκειτο ποτὲ περὶ οἰκονομίας ὑπὲρ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§8Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ θέσω τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των. Ἐγὼ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομιῶν εἶπον: Κύριοι, ὅσας οἰκονομίας κατορθώσετε νὰ μοῦ κάμετε διὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, θὰ τὰς χρησιμοποιήσω πρὸς βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας σας, πρὸς βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς θέσεώς σας πέραν, τοῦ σημείου τῆς βελτιώσεως ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς ὑποσχέσεως, ἡ ὁποία σᾶς ἐδόθη ἀπὸ τὴν τελευταίαν Κυβέρνησιν τοῦ Συνασπισμοῦ, τῆς ὁποίας ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ὁ κ. Καφαντάρης. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν μὲ κάμνει νὰ πιστεύω, ὅτι δὲν ὑπάρχει συμφέρον γενικώτερον νὰ ἐπέλθῃ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, διότι γενικώτερον συμφέρον θὰ ἦτο νὰ μὴ σπαταλῶμεν τὸ ἀνθρώπινον ὑλικὸν ἐκεῖ ὅπου δὲν χρειάζεται περισσότερος ἀριθμὸς ὑπαλλήλων. Ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι αὐτὸ δὲν κατώρθωσα νὰ τὸ κάνω· τὸ ἔκαμα μόνον ἐν περιωρισμένῳ κύκλῳ ἀπαλλάξας ὑπὲρ τοὺς χιλίους ἀξιωματικούς. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος μὲ μέμφεται, ὅτι δὲν κατώρθωσα ἀκόμη τὴν αὐτοδιοίκησιν τὴν νομαρχιακήν. Ἀλλὰ εἶχον ἕνα ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος μόνον τοὺς τελευταίους πέντε μῆνας ἤρχισε νὰ μελετᾷ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος, ἦλθεν ὅμως ἡ βόμβα τοῦ κ. Κονδύλη καὶ ἔφυγεν ἐκεῖνος ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον· ἦλθεν ἕτερος ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἤρχισε νὰ μελετᾷ καὶ αὐτὸς τὸ πρᾶγμα. Ὥστε θὰ τὸν παρακαλέσω, ἐὰν ἀργήσῃ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις ἐπὶ τέσσαρας ἢ πέντε μῆνας, νὰ μὴ ἐπιρρίπτῃ εἰς ἐμὲ ὅλον τὸ σφᾶλμα· ἔχῃ καὶ αὐτὸς ἕνα μέρος ἀπὸ αὐτὸ τὸ πταῖσμα.

§9Κ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Κατὰ τοῦτο θὰ ἠδύνατο νὰ σᾶς κατηγορήσῃ: ὅτι ἔπρεπε νὰ προσλαμβάνετε τοὺς ὑπουργούς σας ἀφοῦ συμπληρώσουν τὰς μελέτας των.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὲ κατηγόρησεν ἀκόμη διότι δὲν ἐξύψωσα τὴν δικαιοσύνην. Νομίζω, ὅτι καὶ μόνη ἡ ἵδρυσις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ἀποδεικνύει ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἐβελτιώθη ἐπαισθητῶς. Ἐβελτιώθησαν καὶ αἱ ἀποδοχαὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Δὲν λέγω ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ γίνωσι καὶ ἄλλα πράγματα, ἀλλὰ ξεύρετε πόσον δύσκολα γίνονται τὰ πράγματα ἐδῶ. Ὅταν συλλογίζομαι ὅτι κατὰ τὸν μῆνα Σεπτέμβριον ἐγένετο γνωστὸν τὸ κρὰχ τοῦ Χάτρυ ἐκ τοῦ ὁποίου ἐπῆλθον ζημίαι δεκάδων χιλιάδων λιρῶν καὶ βλέπω ὅτι πρὸ δέκα πέντε περίπου ἡμερῶν ὁ Χάτρυ καὶ οἱ συνένοχοί του κατεδικάσθησαν, ὁ Χάτρυ εἰς δέκα πέντε ἐτῶν δεσμὰ καὶ οἱ ἄλλοι εἰς ἄλλας ποινάς, συλλογίζομαι ὅτι ἐὰν τὸ σκάνδαλον αὐτὸ ἐγίνετο εἰς τὸν τόπον μας θὰ ἐχρειάζοντο τέσσαρα πέντε χρόνια διὰ νὰ λήξῃ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις. Καὶ ἐγὼ συλλογίζομαι πόσον ὑστεροῦμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἔλλειψις τῶν ζητημάτων μας, διότι δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως χρηστότητος, μ’ ὅλον ὅτι εἶχον ἐπίδρασιν ἀπὸ τὰς περιπετείας τὰς πολιτικὰς οἱ δικασταί μας, παρίστανται ἄξιοι τῆς θέσεώς των· ἀλλὰ βραδύνει ἡ δικαιοσύνη καὶ καταντᾷ νὰ εἶναι ἀρνησιδικία ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης. Βεβαιῶ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος ὅτι θὰ κάμω ὅ,τι ἠμπορῶ. Ὅταν εὕρω περισσότερον καιρὸν θὰ προσπαθήσω καὶ ἐγὼ νὰ θυμηθῶ τὰ παλαιά μου καὶ νὰ συντελέσω ὅπως διορθώσω αὐτὰ τὰ πράγματα· ἀλλὰ ἐὰν καὶ ἐκεῖνος δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς αὐτό, τὸν παρακαλῶ ὅτι ἔχει νὰ μοῦ τὸ εἴπῃ. Θὰ τὸ ἐξετάσω μετὰ μεγάλης προσοχῆς. Τώρα ὁ κ. Κονδύλης ἐξεδήλωσε καὶ τὴν λύπην του, ὅτι ὡς ἐκ τῆς ἀτυχοῦς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ κόσμου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐκλονίσθη καὶ αὐτὸ εἶναι ζημία γενική. Τὶ νὰ κάμωμεν; Δὲν πιστεύω ὅτι ἡ ἐπιστολὴ τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς τὴν ἐφημερίδα ἐκείνην καὶ ἡ ὅλη συζήτησις ἡ ὁποία προεκλήθη, δὲν πιστεύω νὰ ἤθελον νὰ τονώσουν τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ, νὰ εἴπω, ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι κάθε Κυβέρνησις φυσικὸν εἶναι παραμένουσα εἰς τὴν ἀρχὴν νὰ φθείρεται, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ παροῦσα Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ ὑποστῆ κἄποιαν φθοράν. Αὐτὸ πρέπει νὰ τονίσω, ὅτι ἡ φθορὰ τὴν ὁποίαν ὑπέστη δὲν εἶναι τόση, ὥστε νὰ δημιουργοῦνται αἱ ἀνησυχίαι τὰς ὁποίας λέγει, ὥστε νὰ ἀνησυχῇ διὰ τὸ μέλλον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικόν, τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, βλέπω ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι· εἰς τὸ ζήτημα τοῦ στόλου, εἰς τὸ ὁποῖον νομίζει ὅτι διαφωνοῦμεν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναβάλω τὴν ἀπάντησίν μου, νὰ τοῦ ἀπαντήσω μετ’ ὀλίγον, ὅταν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τοῦ κ. Τσαλδάρη, περὶ τῆς ναυτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὁπότε πιστεύω, ὅτι θὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις. Ἀρκούμεθα σήμερον εἰς ὅσα εἶπον, διὰ νὰ τελειώνῃ καὶ ἡ συζήτησις.

§11Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ διὰ τὴν γεωργίαν, κ. Πρόεδρε;

§12Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἆ! βέβαια διὰ τὴν γεωργίαν. Δὲν πιστεύω, ὅτι τὸ Προεδρεῖον παρεβίασε τὰ καθήκοντα τῆς οὐδετερότητος, παρεμβαῖνον καὶ ὑπενθυμίζον με διὰ τὴν γεωργίαν, σεῖς ἄλλως τε δὲν εἶσθε καὶ μέλος τοῦ Προεδρείου (δεικνύει τὸν κ. Κουτσοπέταλον). Ἀληθῶς, μοῦ διέφυγεν ἡ ἀπάντησις διὰ τὴν γεωργίαν. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος μὲ κατηγόρησεν, ὅτι δὲν ἐφρόντισα διὰ τὴν γεωργίαν, ἔκαμα ὅμως ὅ,τι μποροῦσα, καὶ κάμνω ὅ,τι μπορῶ. Βέβαια περιωρίσθημεν εἰς στενὸν χῶρον, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ὁ χῶρος αὐτὸς εἶναι ἐπαρκὴς διὰ νὰ διαθρέψῃ καὶ τὸν σημερινὸν πληθυσμὸν καὶ πληθυσμὸν ἀκόμη διπλάσιον ἀπὸ τὸν σημερινὸν ἐὰν ἐντατικῶς καλλιεργηθῇ καὶ ἐὰν ἐκτὸς ἀπὸ τὴν γεωργίαν καλλιεργήσωμεν ἀκόμη καὶ τὰς ἄλλας πηγὰς τοῦ πλούτου, ὡς εἶναι ἡ βιομηχανία καὶ ἡ ναυτιλία, διότι ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, ὅτι μὲ τὸν διεθνῆ ἀνταγωνισμὸν δὲν δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν ταχέως τίποτε. Ἡ παρατήρησις αὕτη ἔχει ἀξίαν· δὲν μποροῦμε νὰ ἐλπίζουμε, ὅτι θὰ κατορθώσωμεν θαύματα. Πάντως ἐπιδιώκομεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας καὶ δυνάμεθα νὰ προστατεύσωμεν αὐτήν, ἐὰν ἤθελε θεωρηθῇ προσῆκον, νομίζω, ὅτι καὶ ἡ βιομηχανία ἀποτελεῖ μίαν πηγὴν πλούτου, ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην ἀναπτύξεως ἀκόμη σοβαρᾶς. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν γεωργίαν, καὶ ὁ ἴδιος ἐξέφερε τὴν τὴν σύστασιν περὶ ἱδρύσεως τῆς γεωργικῆς Τραπέζης. Μᾶς λέγει ὅμως: ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα; Δὲν ἔρχονται, κύριοι, τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ εἰς διάστημα ὀλίγων μηνῶν. Δὲν ἔρχονται δυστυχῶς, ἀλλ’ ὅταν γίνουν φωτεινότερα τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα τῶν προσπαθειῶν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, ὅταν συμπληρωθοῦν καὶ μετά τινα ἔτη τὰ μεγάλα παραγωγικὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦμεν εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ παραδοθοῦν εἰς τὴν καλλιέργειαν ἐκτάσεις τεράστιαι, παρθένες καὶ ἐφορότατες, ὅταν ἡ Κυβέρνησις φροντίσῃ νὰ ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ διευκολύνωσι τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ἔργων τῶν ἐγκατεσπαρμένων εἰς ὅλον τὸ Κράτος καὶ τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀποδώσωσιν ἀποτελέσματα μεγαλείτερα ἀπὸ τὰ μεγάλα ἐκεῖνα ἔργα, ὑποθέτω ὅτι θὰ πεισθῇ καὶ ὁ Στρατηγὸς κ. Κονδύλης ὅτι δὲν καθυστεροῦμεν πράγματι εἰς τὸ νὰ ὑποβοηθῶμεν τὸν τόπον μὲ ὅλην τὴν δυνατὴν δραστηριότητα εἰς τὴν πρόοδον. Ἄς ἠξεύρῃ ὅμως καὶ ἐκεῖνος, καθὼς καὶ ὅλος ὁ κόσμος, ὅτι διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι δύσκολον νὰ γίνῃ μετὰ ταχύτητος τὸ πρᾶγμα αὐτό. Ἄλλο τίποτε δὲν κάμνω, παρὰ νὰ ὠθῶ κάθε μέρα εἰς τὴν ταχυτέραν ἐκτέλεσιν. Εὑρισκόμεθα ἐνώπιον προσκομμάτων, τὰ ὁποῖα ὅλοι τὰ γνωρίζετε. Εἶναι αἱ κακαὶ συνήθειαι, εἶναι ὁ χαρακτήρ μας ὁ ἐθνικὸς νὰ μὴ βιαζώμεθα. Κάμνω ὅτι ἠμπορῶ καὶ νομίζω ὅτι ὁ ρυθμὸς μὲ τὸν ὁποῖον βαίνει ἡ ἐφαρμογὴ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθην καὶ τὰ ὁποῖα ἀπεφασίσθησαν ἤδη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι καὶ τόσον βραδύς, ὅσον νομίζει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος (χειροκροτήματα).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαναστασίου.

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε ἐπιθυμῶ νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος ἔθιξε ζητήματα τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προκαλέσουν γενικὴν συζήτησιν. Δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ εὐνοήσωμεν μίαν γενίκευσιν τοιαύτης συζητήσεως διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ὅσον καὶ ἂν εἶναι εὐχάριστον ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος καὶ τὸ ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν κόμμα διετύπωσαν ἀπὸ τοῦ βήματος ἰδέας αἱ ὁποῖαι ταυτίζονται εἰς πολλὰ σημεῖα μὲ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας ὑποστηρίζομεν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, κυρίως διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐνισχύσεως τῆς Γεωργίας, ἐν τούτοις ἐπαναλαμβάνω δὲν δυνάμεθα νὰ εὐνοήσωμεν τὴν γενίκευσιν τῆς συζητήσεως, ἐκ τῆς ἀντιλήψεως τὴν ὁποίαν ἔχομεν, καὶ ἡ ὁποία νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ ὡς συνήθεια πλέον, ὅτι τὰ μετέχοντα μιᾶς Κυβερνήσεως κόμματα δὲν εἶναι δυνατὸν ἀποχωροῦντα ἐκ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπικρίνουν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰς πράξεις τὰς ὁποίας ἐπετέλεσεν κατὰ τὴν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν συνέπραττον μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ζήτημα ἀρχῆς ἡ ὁποία ἐπιθυμοῦμεν νὰ καθιερωθῇ καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐστηρῶς. Ὑπῆρξαν μέτρα τινὰ τῆς Κυβερνήσεως τὰ ὁποῖα ἐπεκρίναμεν ζωηρότατα, καὶ ἡ μὴ ἐνίσχυσις τῶν ἐπιμελητηρίων καὶ τὰ ζητήματα τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης ὡς καὶ πλεῖστα ἄλλα ζητήματα διὰ τὰ ὁποῖα ἠγωνίσθημεν ἡμεῖς ἐδῶ. Καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν περίοδον τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν κόμμα μετεῖχε τῆς Κυβερνήσεως, ἐνέκρινε τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, οὐδέποτε ἠναντιώθη διὰ τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὐτοδιοίκησιν, μετεῖχε τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιοικήσεως, ὅτε ἡμεῖς ἠλέγχομεν τὴν Κυβέρνησιν διότι τὰ Νομοσχέδια τὰ ὁποῖα παρουσίαζεν δὲν ἦσαν μελετημένα νομοσχέδια καὶ διότι δὲν ἐπέσπευσε τὴν ὀργάνωσιν τῆς Νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἡ ἐπίκρισίς μας ὑπῆρξεν ὀρθοτάτη, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν προέβη εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων τῆς αὐτοδιοικήσεως, διότι ἐθεώρησεν ὅτι δὲν ἐστηρίζοντο ἐπὶ καλῶν βάσεων τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα. Ἐν περιπτώσει διαφωνίας ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν οἱ μετέχοντες τῆς Κυβερνήσεως καὶ διαφωνοῦντες νὰ ὑποδεικνύουν ὅτι διαφωνοῦν ἢ νὰ προσπαθοῦν νὰ ἄρουν τὴν διαφωνίαν, καὶ ὅταν εἴδουν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσουν ν’ ἀποχωροῦν τῆς Κυβερνήσεως· καὶ τότε ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐπικρίνουν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ ἀποχώρησις ἀπὸ μιᾶς συνεργασίας προέρχεται ἐκ τυχαίου γεγονότος, ὡς εἶναι ἡ δημοσίευσις μιᾶς ἐπιστολῆς, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει δικαίωμα ἐπικρίσεως ἐπὶ τῶν πράξεων τοῦ παρελθόντος. Δι’ ἡμᾶς εἶναι ἐκτάκτως εὐχάριστον ὅτι τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν κόμμα προσεγγίζει εἰς τὰς ἰδέας ἡμῶν καὶ θὰ τὸ ἔχωμεν συναγωνιστὴν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ὑπεστηρίζωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Θὰ ἐπεθυμοῦμεν ὅμως νὰ καθιερωθῇ ὡς ἀρχὴ ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον κόμμα μετέχον μιᾶς Κυβερνήσεως νὰ ἐπικρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰς πράξεις αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συνέπραττεν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως (χειροκροτήματα).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος.

§16Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ὅταν κύριοι, ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου, δὲν εἶπον ὅτι ἀπεκδύομαι τῶν εὐθυνῶν, τὰς ὁποίας διὰ τὸ μέχρι τοῦδε ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ἀνέλαβε τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν κόμμα. Εἶπον, ὅτι χωρίζομεν τὰς εὐθύνας ἀπὸ τὴν στιγμὴν ταύτην. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα, ἂν ἐπιτρέπεται, ἐφ’ ὅσον εἰς ὡρισμένα σημεῖα ἔχομεν γνώμην ἀλλοίαν ἀπὸ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζει ἡ Κυβέρνησις νὰ συμπράττωμεν μετ’ αὐτῆς, περὶ αὐτοῦ ἔχω τὴν ἑξῆς γνώμην: Ὅτι ὅταν ἡ πολιτικὴ μιᾶς Κυβερνήσεως δὲν πρόκειται βεβαίως νὰ καταστρέψῃ, δὲν πρόκειται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀπώλειαν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, δὲν πρόκειται νὰ ἐπιφέρῃ συμφορὰς εἰς τὸ Ἔθνος, ἀλλ’ ἡ διαφωνία ἔγκειται ὡς πρὸς τὸ σύστημα τῆς καλλιτέρας ἐξυπηρετήσεως τοῦ τόπου, καὶ ἐφ’ ὅσον διὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ κἄτι τι καλύτερον διότι ἡ Κυβέρνησις εἶναι πανίσχυρος καὶ πρέπει νὰ παραμένῃ πανίσχυρος, ὅπως εἶπον, διὰ τὴν διαχείρισιν ὡρισμένων ζωτικωτάτων διὰ τὸν τόπον ζητημάτων, ὡς ἦτο τὸ ζήτημα τῶν καλυμμάτων, τὸ ζήτημα τῶν ἐπανορθώσεων, τότε νομίζω ὅτι δύναται κανεὶς διαφωνῶν εἰς σημεῖα τινὰ τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως νὰ συμφωνῇ ὅπως συμπράττουσι μέλη τοῦ κόμματός του μετ’ αὐτῆς. Ἐπίσης φρονῶ, ὅτι ὅταν διὰ τὸν ἕνα ἢ διὰ τὸν ἄλλον λόγον τερματισθῇ ἡ συνεργασία αὕτη, ὀφείλῃ νὰ ἐκφράσῃ τὰς γνώμας του ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, νὰ χωρίσῃ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης τὰς εὐθύνας του καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ πολιτευόμενος καθ’ ὃν τρόπον νομίζει ὠφελιμώτερον εἰς τὴν Πατρίδα. Νομίζω ἄλλωστε ὅτι παράδειγμα τοιαύτης τῶν πραγμάτων ἀντιλήψεως ἔδωσαν οἱ πλεῖστοι τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκομένων πολιτικῶν ἀρχηγῶν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Ὁ κ. Χριστούλας ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Πρωθυπουργὸν (ἀναγινώσκει). «Παρακαλοῦνται νὰ πληροφορήσουν τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου μέμφεται τὸν πολιτικὸν κόσμον ὅτι ἀπὸ εἰκοσιπενταετίας καὶ ἐντεῦθεν δὲν ἐλήφθη σοβαρὰ πρόνοια περὶ Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ὅτι δὲν ἐπικρατεῖ σύστημα διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ σπασμωδικαὶ ἐνέργειαι διέπουν τὴν ἐν γένει διεξαγωγὴν τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας. Ἄρθρα εἰδικῶν τοὐναντίον ὑποστηρίζουν ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος παρέχει πάντοτε τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις, ἀλλ’ ὅτι ἐὰν ἔλαβον χώραν σπασμωδικαὶ ἐνέργειαι καὶ σπατάλαι, τὴν εὐθύνην ὑπέχει κυρίως ὁ ἀρθρογραφήσας Ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, ἰδιαίτατα δὲ ὁ Πρόεδρος τῆς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπιρρίπτει τὴν εὐθύνην τῆς νοσηρότητος εἰς τὸν ἀρθρογραφήσαντα Ἀρχηγὸν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου· διότι οὗτος ἔθεσε τὰς βάσεις τῆς ποσοτικῆς συνθέσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ δυσαναλόγως πρὸς τὰς δυνατότητας τῆς Χώρας, ὥστε νὰ μὴ δύναται αὕτη νὰ ἐπαρκῇ καὶ διὰ τὴν συντήρησιν τῆς ποσοτικῆς ταύτης συνθέσεως καὶ διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν. Ἕνεκα τούτων ἐγεννήθη σύγχυσις καὶ ἐνεπνεύσθη ἀνησυχία εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅστις ἐπίστευσεν, ὡς ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω, ὅτι ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος, καὶ ἰδιαίτατα ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, οὔτε παρημέλησεν, οὔτε παραμελεῖ τὸ οὐσιῶδες τοῦτο πρὸς τὴν Χώραν καθῆκον. Ἀλλὰ καθίσταται ἀναγκαῖον ὅπως τὴν ἀλήθειαν ταύτην ἀκούσῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ ὑπευθύνως κυβερνῶντος τὴν Χώραν».

§18Π. ΧΡΙΣΤΟΥΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐρώτησις ἡ ὁποία φέρεται σήμερον ὡς ἐπερώτησις εἶναι σαφής. Οἱ ἐν αὐτῇ λόγοι μὲ ἠνάγκασαν βεβαίως νὰ πιστεύσω ὅτι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω ἐπισήμως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἵνα παρασχεθοῦν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διαβεβαιώσεις, ἂν καὶ κατὰ πόσον αὐτοὶ οἱ λόγοι καὶ γενικῶς ὅλα ὅσα ἐγράφησαν τόσον εἰς τὸν ἡμερήσιον ὅσον καὶ εἰς τὸν ἑβδομαδιαῖον τύπον καὶ τὰ ὁποῖα λέγονται ἀκόμη καὶ εἰς τὰς τριόδους, δύναμαι νὰ εἴπω ἂν ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν τὴν ἀνησυχίαν αὐτὴν εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην, βεβαίως ἢ τοὐναντίον ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι ἀληθῆ καὶ συνεπῶς πρέπει νὰ ἐφησυχάζῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὅτι ἡ ἀκεραιότης τῆς χώρας εἶναι ἐξησφαλισμένη καὶ ἡ ἄμυνα αὐτῆς ἐπίσης καὶ ὅτι τὸ κατὰ δύναμιν αἱ Κυβερνήσεις ὅλαι καὶ πρὸ παντὸς ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ ἔλαβε τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐξασφάλισιν ταύτην. Ἐλπίζω ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ προβοῦν εἰς σχετικὰς ἀνακοινώσεις.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§20Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καρδίτσης Βουλευτοῦ...

§21Π. ΧΡΙΣΤΟΥΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν τὴν εἰσήγαγον ὡς ἐπερώτησιν ἀλλὰ ὡς ἐρώτησιν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τέλος πάντων.

§23Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀναφέρεται εἰς τὸ δημοσίευμα τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου περὶ τῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ, δημοσίευμα τὸ ὁποῖον προφανῶς ἀπεσιώπει τὴν ἐπιστημονικὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ἡ ἀτυχὴς διατύπωσις τῶν σκέψεων αὐτοῦ, ἀντὶ νὰ διαφωτίσῃ τὴν κοινὴν γνώμην, εἶχεν ὡς συνέπειαν νὰ προκαλέσῃ μόνον ἐὰν ὄχι ἀνησυχίας, πάντως ὅμως ἕνα μάταιον καὶ ἄκαιρον θόρυβον. Μὲ τὰς ἀντιγνωμίας αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ἐκ μέρους διαφόρων συναδέλφων ἢ πρώην συναδέλφων τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου, νομίζω ὅτι δὲν ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Θὰ ἀρκεσθῶ μόνον συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ἐπερωτήσεως νὰ περιορισθῶ νὰ ὑποδείξω ἢ μᾶλλον νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τίνα τρόπον ἀντιμετώπισε τὰ μεγάλα ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὸν Στρατὸν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδιαιτέρως τὸ ζήτημα τοῦ ἐφοδιασμοῦ μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ κατωρθώσω νὰ ἑδραιώσω καὶ τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν ὁ ἐπερωτῶν συνάδελφος ἐκφράζει εἰς τὸ τέλος τῆς ἐπερωτήσεώς του ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν παραμέλησε οὔτε παραμελεῖ, καὶ τὸ σπουδαιότατον τοῦτο πρὸς τὴν πατρίδα χρέος. Εἶναι ἀνάγκη ὅμως πρότερον νὰ δοθῇ μία ἀπάντησις εἰς ὡρισμένα σημεῖα τοῦ δημοσιεύματος θίγοντα ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον διὰ τὴν ἀστοργίαν δῆθεν αὐτοῦ, τὴν ἀδιαφορίαν πρὸς τὸν Στρατόν. Ἰσχυρίζεται ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου ὅτι οἱ πολιτικοὶ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἀμύνης τῆς χώρας. (ἀναγινώσκει) Καὶ ἀλλαχοῦ ὅτι ἀπὸ εἰκοσιπενταετίας δὲν ἔγινεν παρ’ ἡμῶν σοβαρὰ προμήθεια πολεμικοῦ ὑλικοῦ. Εἶναι βεβαίως ἀξίωμα τὸ ὁποῖον δὲν ὑπόκειται εἰς οὐδεμίαν ἀναμφισβήτησιν ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τῆς χώρας ὀφείλει νὰ εἶναι ὁ γνώμων πρὸς τὸν ὁποῖον κατ’ ἀναπόδραστον ἀνάγκην ὀφείλουν νὰ ρυθμίζωνται ὅλα τὰ ζητήματα. Ἀλλὰ διὰ τὸ ζήτημα τοῦ ἐφοδιασμοῦ τοῦ Στρατοῦ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ὁ γνώμων οὗτος τῆς οἰκονομικῆς ἀντοχῆς ἐφηρμόσθη μὲ πᾶσαν δυνατὴν ἐλαστικότητα. Δὲν θὰ σᾶς ἀπαριθμίσω τὰ μεγάλα ποσὰ τὰ ὁποῖα διετέθησαν ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Στρατοῦ κατὰ τὴν 25ετίαν αὐτὴν τὴν ὁποίαν χαρακτηρίζει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου ὡς στείραν πάσης Κυβερνητικῆς προνοίας ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Θὰ σᾶς ἀναφέρω μόνον ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν τελευταίων ἐτῶν, ὀλίγους ἀριθμοὺς ἢ μᾶλλον ἕνα μόνον ἀριθμὸν διὰ νὰ ἔχετε τὸ μέτρον τῆς ὀρθῆς κρίσεως παραβάλλοντες ἀκριβῶς τὰ γενόμενα ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων ὑπὲρ τοῦ Στρατοῦ πρὸς τὰ καταγγελλόμενα ὑπὸ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου. Ἀπὸ τοῦ 1924 καὶ ἐντεῦθεν, εἰς διάστημα δηλαδὴ 6 ἐτῶν, διετέθησαν πλὴν τῶν τακτικῶν ἐτησίων τοῦ προϋπολογισμοῦ πιστώσεων καὶ ἔκτακτοι πιστώσεις 2.555.000.000. Ἐξ αὐτῶν δὲ ἐπραγματοποιήθησαν δαπάναι διὰ τὴν ἀγορὰν πολεμικοῦ ὑλικοῦ, ὑπὲρ τὰ 2 δισεκατομμύρια. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, ὅταν τὸ Κράτος, εἰς περίοδον σκληροτάτων δοκιμασιῶν μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν ἔδειξε τόσην προθυμίαν νὰ διαθέτῃ τὰ ὑπέρογκα αὐτὰ ποσὰ ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ, ἔχουν πλέον σημασίαν ἢ δύναται νὰ θεωρῆται ὅτι ἐπιτρέπονται καταγγελίαι καὶ αἰτιάσεις οἷαι αἱ τοῦ δικαιώματος τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου; Βεβαίως δὲν μὲ θεωρεῖτε τόσον ἀφελῆ ὥστε νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι διὰ τῶν διατεθέντων τούτων ποσῶν, ὑπερεπληρώθησαν ἤδη αἱ στρατιωτικαὶ ἡμῶν ἀποθῆκαι καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον ἀνάγκη περαιτέρω νέων προσκτήσεων. Ὑποθέτω δὲ ὅτι καὶ εἰς ἕκαστον ὑμῶν προσπίπτει αὐτομάτως ἡ σκέψις ὅτι ἡ τελεία ἀντικατάστασις τοῦ ἀπωλεσθέντος πολεμικοῦ ὑλικοῦ κατὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν θὰ ἀπῄτει δαπάνας διὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν οὐδὲ τὸ πλουσιώτερον Κράτος νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τῶν τακτικῶν αὐτοῦ ἐτησίων πόρων. Ἐλησμόνησα ὅμως νὰ ἀναφέρω ὅτι διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ πολεμικοῦ ὑλικοῦ αἱ προγενέστεραι ἡμῶν Κυβερνήσεις συνεισέφερον ἀληθῶς γενναιότερον τὸν ἔρανον καὶ τοῦτο ὀφείλει νὰ ὁμολογηθῇ πρὸς δικαιοτέραν κατανομὴν τῶν εὐθυνῶν Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ ἐντατικὴ αὐτὴ προσπάθεια τῶν προκατόχων ἡμῶν Κυβερνήσεων καὶ ἡ παγίωσις ἀφ’ ἑτέρου τῆς εἰρηνικῆς καταστάσεως, ἡ ὀφειλομένη ὄχι ὀλίγον καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπέτρεψεν εἰς ἡμᾶς νὰ ρυθμίσωμεν τὸ ζήτημα τοῦ ἐφοδιασμοῦ μὲ μεγαλειτέραν μὲν ἄνεσιν ἀλλὰ καὶ μὲ θετικώτερα ἀποτελέσματα καὶ ἀσφαλέστερα. Ἡ Κυβέρνησις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἀντιμετωπίσασα τὸ σοβαρώτατον τοῦτο ζήτημα, εὑρέθη πρὸς ἑνὸς διλήμματος, ἢ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν δι’ ὑπερόγκων κονδυλίων κατὰ τρόπον διακινδυνεύοντα καὶ αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν ἰσορρόπισιν ἢ νὰ κατανείμῃ τὸ ἔργον τῆς συμπληρώσεως τοῦ ἐφοδιασμοῦ εἰς μίαν σειρὰν πλειόνων ἐτῶν δημιουργοῦσα ὅμως ἐν ταὐτῷ καὶ ἀσφαλῆ καὶ σταθερὰν βάσιν τοῦ ἐφοδιασμοῦ. Καὶ κατέληξεν εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ ἱδρύσῃ τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τὸ ὁποῖον πλὴν τῶν διατιθεμένων κατ’ ἔτος πιστώσεων ἀναλόγως τῶν ἑκάστοτε οἰκονομικῶν συνθηκῶν, ἀποτελεῖ πλέον ἕνα πάγιον, μόνιμον, καὶ ἀσφαλῆ πόρον πρὸς μίαν βαθμιαίαν συμπλήρωσιν τοῦ ἐφοδιασμοῦ ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος. Θὰ σᾶς εἶναι δὲ χρήσιμος καὶ διαφωτιστικὴ ἡ πληροφορία τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς μεταδώσω τώρα, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἐφοδιασμοῦ, ὅτε τὸ ἀνώτατον συμβούλιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐκλήθη εἰς συνεδρίασιν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, συμβούλιον εἰς τὸ ὁποῖον μετέσχε καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, καὶ ὅλοι οἱ ἐκ τοῦ νόμου δικαιούμενοι νὰ παρίστανται εἰς αὐτό. Ἐγένετο εὐρυτάτη συζήτησις περὶ τοῦ ἐφοδιασμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ ἐζητήθη ἀκριβὴς κατάλογος τῶν προμηθειῶν αἱ ὁποῖαι ἀναγκαιοῦσιν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἀνεφοδιασμοῦ. Εἰς τὴν δήλωσιν δὲ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μετὰ τὴν λῆξιν τῆς τρεχούσης χρήσεως τοῦ πρσϋπολογισμοῦ θὰ κρίνῃ ἐὰν δύναται εἰς τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα διαθέτει σήμερον, τὸ ταμεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης νά προσθέσῃ καὶ 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως, εἰς τὴν δήλωσιν αὐτὴν ἐπηκολούθησεν ἡ βεβαίωσις τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου ὅτι τά μέτρα αὐτά τὰ λαμβανόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀνταποκρίνονται καὶ πρὸς τάς εὐχάς τοῦ στρατιωτικοῦ κόσμου καὶ ὅτι δι’ αὐτῶν ἀποκτᾷ πλέον τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης πλήρη ἐπάρκειαν πρὸς βαθμιαίαν συμπλήρωσιν τοῦ ἐφοδιασμοῦ ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος.

§24Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Πάντοτε ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς προικοδοτήσεως δι’ ἑκατὸν ἑκατομμύριον ἀκόμη; Αὐτὸ ἦτο τὸ πνεῦμα;

§25Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα. Τὸ πόρισμα κύριοι εἶναι ὅτι διὰ τῶν ληφθέντων μέτρων ἐτέθη πλέον μία ἀσφαλὴς βάσις καὶ μία μεθοδικὴ ἀρχὴ τοῦ ἐφοδιασμοῦ διὰ τῆς συμπληρώσεως βαθμιαίως τῶν ἀναγκῶν κατὰ σειρὰν ἑκάστης τῶν μεγάλων μεθόδων. Ἀλλὰ κύριοι, τὸν καλὸν στρατὸν καὶ ἐν γένει τὸν στρατὸν δὲν ἀποτελεῖ μόνον ὁ καλὸς ἐξοπλισμὸς καὶ ἡ ἐπάρκεια τοῦ ἀψύχου ὑλικοῦ, τοῦ πολεμικοῦ ὑλικοῦ, ἀλλὰ ὁ νοῦς καὶ οἱ βραχίονες οἱ ὁποῖοι χειρίζονται τὸ ὑλικὸν τοῦτο, τὰ ἠθικὰ πλεονεκτήματα τὰ συμφυῆ καὶ τὰ ἐπίκτητα ἐκ τῆς ὀργανώσεως καὶ ἐκ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὑπὸ τὸ πνεῦμα δὲ αὐτό, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνόμισεν ὅτι ἐκπληροῖ τὸν προορισμὸν αὐτῆς μόνον διὰ τῆς μερίμνης της ὑπὲρ τοῦ ἐφοδιασμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ ἐπεξέτεινεν τὴν προσπάθειαν αὐτῆς διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων καὶ πρὸς πᾶσαν ἄλλην κατεύθυνσιν καὶ πρὸς τὴν ἠθικὴν διαπαιδαγώγησιν καὶ πρὸς τὴν ἀναδιοργάνωσιν ἐν γένει τοῦ στρατεύματος. Αἰσθάνομαι δὲ τὴν ὑποχρέωσιν προτίστως νὰ ἀναφέρω τὸ μέγα ἠθικόν, ἀγαθὸν τὸ ὁποῖον ἀνέκτησε πάλιν ἀκέραιον τὸ στράτευμα. Εἶναι δυστυχῶς ἀληθὲς ὅτι, ἐκ τῶν κλονισμῶν τῶν προγενεστέρων ἀνωμαλιῶν ἐπηρεάσθη ἐπιβλαβῶς καὶ τὸ στράτευμα. Διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῆς Κυβερνητικῆς καὶ κυρίως διὰ τοῦ ἠθικοῦ κύρους τὸ ὁποῖον ἐμπνέει ἡ προσωπικότης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀπεκαταστάθη καὶ πάλιν σήμερον δύναμαι νὰ εἴπω, ἡ ψυχικὴ ἑνότης ἐν πλήρει ἀλληλεγγύῃ τοῦ στρατεύματος, καὶ οὐδεμία ἄλλη πλέον ἐκδήλωσις γίνεται καταφανὴς ἐν αὐτῷ παρὰ μόνον ἡ ἐκδήλωσις εὐγενοῦς ἁμίλλης πρὸς τὴν ἐργασίαν καὶ πρὸς τὴν μάθησιν, ἡ ἐκδήλωσις μιᾶς ἀφοσιώσεως εἰς τὸ καθῆκον τὸ στρατιωτικὸν ἀποκλειστικῶς. Ἡ ἀναδιοργάνωσις τοῦ στρατεύματος ἡ ὁποία ἀπησχόλησεν ὅπως εἶπον τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἦτο διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν φράσιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου ἀπόρροια σπασμοδικότητος κρίσεων καὶ ἀποφάσεων, οὔτε προχειρολογία, ἀλλὰ εἰς συμβούλια συνεχῆ, ἐπανειλημμένα καὶ πολύωρα εἰς τὰ ὁποῖα παρέστη ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου μὲ ὅλους σχεδὸν τοὺς ἀνωτάτους στρατιωτικοὺς παράγοντας, εἰς τὰ συμβούλια αὐτὰ ἐξητάσθησαν ὅλα τὰ μεγάλα ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὸν στρατόν, ἐσταθμίσθησαν ὅλαι αἱ συνέπειαι τῶν προτεινομένων μέτρων πρὸς θεραπείαν τῶν παρατηρουμένων ἐλλείψεων, καὶ ἐλήφθησαν ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἀπεκρυσταλώθησαν εἰς μίαν σειρὰν νομοθετικῶν μέτρων ἀποτελούντων ἓν ἑνιαῖον πρόγραμμα τῆς στρατιωτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ὁποία εἶναι ἡ σημασία τοῦ προγράμματος τούτου σᾶς ἀνέπτυξα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ πέρισυ κατὰ τὴν προγενεστέραν σύνοδον τῆς Βουλῆς εἰσηγούμενος τὴν ὑποβολὴν τῶν νομοσχεδίων τούτων. Θὰ ἦτο ἄσκοπον νὰ καταπονήσω καὶ πάλιν τὴν Βουλὴν, ἐξηγῶν διὰ μακρῶν τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀρκοῦμαι μόνον εἰς μίαν ἁπλῆν ὑπόμνησιν. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν εὗρε νόμον κανονίζοντα τὴν σύνθεσιν τοῦ στρατεύματος. Νομοθετικὰ διατάγματα καὶ διοικητικὰ μέτρα ἐναλλασσόμενα συνήθως καὶ πολλάκις πρὸς ἄλληλα ἀντιτιθέμενα ἐρύθμιζον τὴν συγκρότησιν αὐτοῦ. Ἕνεκα τούτου ὁ στρατὸς ἡμῶν ἐστερεῖτο παγίας καὶ σταθερᾶς ὀργανώσεως. Διὰ τοῦ ψηφισθέντος ὅμως πέρισυ νέου ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἀπέκτησεν ὁ στρατὸς ἡμῶν μίαν παγίαν κατάστασιν ὀργανώσεως αὐτοῦ, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει καὶ τὴν ταχεῖαν ἐπιστράτευσιν καὶ τὴν ταχεῖαν αὐτοῦ συγκέντρωσιν ἂν ποτὲ παραστῇ ἀνάγκη ὅπερ ὅλοι ἡμεῖς βεβαίως ἀπευχόμεθα. Ἀλλὰ καὶ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ ἐπεδίωξε νὰ ρυθμίσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ νέων βάσεων συμφώνως πρὸς τὰς κρατούσας σήμερον στρατιωτικὰς μεταπολεμικὰς ἀντιλήψεις. Ἔλεγχος οὐδεὶς ἠσκεῖτο πρότερον πέραν τῆς μεραρχίας. Αἱ διοικήσεις τῶν σωμάτων στρατοῦ ἔμενον ἀνεξέλεγκτοι καὶ ὄχι μόνον ἀνεξελέγκτως ἤσκουν οἱ διοικηταὶ τῶν σωμάτων τὴν μεγάλην αὐτῶν δικαιοδοσίαν, ἀλλὰ καὶ πολλάκις κατὰ τρόπον ἀντιτιθέμενον πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τὰς κυβερνητικάς. Διὰ τῶν νόμων ὅμως τῶν ψηφισθέντων πέρισυ περὶ ἐπιθεωρήσεων τῶν σωμάτων στρατοῦ καὶ τοῦ νόμου περὶ Ἀνωτάτου Συμβουλίου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐτέθησαν τὰ δημόσια ὄργανα μεταξὺ τῆς προϊσταμένης στρατιωτικῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἐκτελεστῶν διοικητῶν πρὸς παρακολούθησιν ἐκ τοῦ σύνεγγυς καὶ πρὸς ἔλεγχον. Ἐκ τῆς λειτουργίας δὲ τῶν θεσμῶν τούτων αἰσθάνεται σήμερον τὸ στράτευμα ἀμεσωτέραν καὶ μᾶλλον οὐσιαστικὴν τὴν ἀνωτέραν στρατιωτικὴν ἀντίληψιν καὶ τὰς εὐθύνας βαρυτέρας κατανεμομένας ἐπὶ ὅλων τῶν βαθμίδων τῆς κλίμακος τῆς στρατιωτικῆς ἱεραρχίας. Ἀλλὰ ἀκόμη θερμότερον ἐνδιαφέρον ἔδειξεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατοῦ. Ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ στρατοῦ στοιχειώδης καὶ ἐλλειπὴς περιορίζετο πρότερον εἰς τετράμηνον μόνον. Μετὰ τὸ διάστημα δὲ τοῦτο διετίθεντο οἱ στρατιῶται ἢ τοὐλάχιστον τὸ πλεῖστον αὐτῶν εἰς ὑπηρεσίας φρουρήσεως συνόρων, φρουρῶν πόλεων, φυλακῶν, εἰς ἀποσπάσεις εἰς διάφορα γραφεῖα καὶ εἰς διαφόρους ἄλλας ὑπηρεσίας ξένας σχεδὸν πρὸς τὸ καθαρῶς στρατιωτικὸν καθῆκον. Διὰ τοῦ νέου νόμου ὅμως περὶ στρατολογίας, τοῦ καθιερώσαντος τὸ σύστημα τῆς διπλῆς προσκλήσεως ἑκάστης κλάσεως, καὶ διὰ τοῦ νόμου περὶ ἰδιωτικοῦ προσωπικοῦ τοῦ περιορίσαντος εἰς τὸ ἐλάχιστον τὰς ἀποσπάσεις αὐτάς, κατέστη σήμερον δυνατὸν ὥστε νὰ παραμένωσιν οἱ στρατιῶται ἐπὶ ὀκτάμηνον καὶ νὰ ἐκπαιδεύωνται συνεχῶς εἰς τὰ συντάγματα. Διὰ τῆς παραμονῆς δὲ κατόπιν εἰς τὰ στρατόπεδα εἴτε κῆς ἐκπαιδεύσεως ἡ ὁποία γίνεται κατὰ τὸν τελευταῖον μῆνα τῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτῶν ἐπιτυγχάνεται ὄχι μόνον ἡ ἀρτία ἐκπαίδευσις τῶν ὁπλιτῶν κατ’ ἄτομον ἀλλὰ καὶ ἡ ἐξάσκησις ἡ πρακτικὴ τοῦ συνόλου εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐμπολέμου συνεργασίας. Ἀλλ’ ὅσον συντελεστικὰ καὶ ἂν ὑπῆρξαν τὰ μέτρα ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ πάλιν δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπιθυμητὴ καλὴ ἐκπαίδευσις ἄνευ καλῶν ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἀποτελοῦν ἀπαραίτητα στοιχεῖα διὰ τὴν καλὴν ποιότητα ἑνὸς στρατοῦ. Καὶ τὴν ἀνάγκην ὅμως αὐτὴν ἐθεράπευσεν ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νόμου περὶ ἐθελοντῶν ὁπλιτῶν, ὁ ὁποῖος ἔθεσε τὰς βάσεις πρὸς δημιουργίαν ἑνὸς σώματος μονίμου ὑπαξιωματικῶν. Καὶ μίαν ἄλλην δυσάρεστον κατάστασιν εὗρεν ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, εὗρεν ὑπεράριθμα στελέχη κληροδοτηθέντα ὑπὸ τῶν προγενεστέρων ἀνωμαλιῶν τῶν πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν, τὰ ὁποῖα πλὴν τοῦ ὅτι ἐπιβάρυναν μὲ περιττὰς δαπάνας τὸν προϋπολογισμόν, εἶχον ὡς συνέπειαν καὶ τὴν ἀποκαρδίωσιν καὶ ἀπογοήτευσιν τῶν στελεχῶν, καταδικασμένων εἰς μίαν διηνεκῆ στασιμότητα καὶ εἰς μίαν καταναγκαστικὴν καθήλωσιν εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν ἄνευ ἐλπίδος προαγωγῆς. Διὰ τοῦ νόμου ὅμως «περὶ τῆς ἑκουσίας ἐξόδου» ἀποκατεστάθη σήμερον καὶ πάλιν ἡ ἁρμονία τοῦ στρατεύματος, ἐπαναφερομένου ἐντὸς τῶν κανονικῶν ὁρίων, καὶ ἐνισχύθη τοιουτοτρόπως καὶ πάλιν ὁ ζῆλος τῶν στελεχῶν ἐπὶ τῇ προόψει μιᾶς δικαίας ἐν καιρῷ προαγωγῆς.

§26Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. 6600 χιλ. ὑπολογίζεται ὅτι δίδει τὸ Κράτος εἰς τὸ μετοχικὸν ταμεῖον διὰ τὰς ἀποδοχάς.

§27Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καλλίτερα, κ. ὑπουργέ, νά μὴ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νόμου αὐτοῦ. Δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μίμησις καὶ εἰς ἄλλας κοινωνικὰς τάξεις, καὶ ἀσφαλῶς τότε ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ μείνῃ ἱκανοποιημένη.

§28Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπεχείρησα διὰ λέξεων νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν τίνα μέτρα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ τοῦ ἐφοδιασμοῦ καὶ ὑπὲρ τῆς ἀναδιοργανώσεως καθ’ ὅλου τοῦ στρατοῦ καὶ διὰ γενικῶν γραμμῶν νὰ δώσω μίαν εἰκόνα τῆς σημερινῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον δύναται καὶ πάλιν νὰ ἀποβλέπῃ τὸ Ἔθνος μὲ ὅλην τὴν ἀγάπην καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην. Θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἂν ἐπιτύχω νὰ ἄρω τὰς ἀνησυχίας αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ κ. ἐκ Καρδίτσης βουλευτοῦ καὶ εἰς ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐθορυβήθησαν.

§29Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Μία εἶναι ἡ ἀνησυχία: ἡ τῆς παραμονῆς τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ ἐπιτελείου.

§30Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δύναμαι ὅμως νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀφορμὴ καὶ πρὸς ἐλαχίστην ἀνησυχίαν. Ἡ Κυβέρνησις παρακολουθεῖ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ στρατοῦ μὲ τὴν αὐτὴν στοργὴν μὲ τὴν ὁποίαν παρακολουθεῖ καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ζωτικὰ ζητήματα τῆς Χώρας καὶ μὲ μίαν διηνεκῆ προσπάθειαν πρὸς πᾶσαν δυνατὴν βελτίωσιν καὶ πρὸς περαιτέρω προαγωγὴν τοῦ στρατεύματος. (χειροκροτήματα).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§32ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Γενικεύεται ἡ συζήτησις;

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θεωρεῖται ἀφ’ ἑαυτῆς γενικευθεῖσα ἡ συζήτησις, κατόπιν τῆς γενομένης ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεως, καὶ ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§34Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ ἐπωφελήθη τῆς εὐκαιρίας διὰ νὰ ἀναπτύξῃ τὰς προσπαθείας τὰς ὁποίας κατέβαλε καὶ καταβάλλει ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς Χώρας, συγχρόνως δὲ διὰ νὰ διαπιστώσῃ τὰς φιλειρηνικὰς αὐτῆς διαθέσεις. Δὲν ἀποκρύπτω τὸ δυσάρεστον συναίσθημα τὸ ὁποῖον ἐδοκίμασα ἐκ τῆς ἀντιθέσεως εἰς ἣν εὑρέθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου. Ἐνεφανίσθη δὲ ἡ ἀντίθεσις αὕτη ἐν εἴδει ἀντιδικίας καὶ ἐκρίθη τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς ὡς κατάλληλον πρὸς ἀνάπτυξιν τῶν ἀντιθέτων ἀπόψεων.

§35Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Κυρίως διὰ τὰς ἀνησυχίας τὰς ἰδικάς σας ἠθελήσαμεν νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ ἀναπτύξωμεν τὸ ζήτημα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς.

§36Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶμαι εὐτυχής, κύριε Πρόεδρε, διότι τὸ ἄρθρον του τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη ἐν σχέσει μὲ τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τῆς Χώρας παρέσχεν ἀφορμὴν νὰ διαπιστωθῶσιν αἱ γνωσταὶ ἄλλως τε φιλειρηνικαὶ διαθέσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὸ προέχον ζήτημα, εἶναι σήμερον τὸ ἑξῆς: Ἐπιτρέπεται ἡ παραμέλησις τοῦ ἐφοδιασμοῦ τοῦ στρατεύματος καὶ τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῆς Χώρας, στοιχείων ἐξασφαλιστικῶν τῆς φιλειρηνικῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν δηλοῖ ὅτι ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις; Λαμβάνονται ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα ἀμύνης τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι τὰ λοιπὰ Κράτη καὶ τὰ ὁποῖα κρίνεται ἐπιβεβλημένον νὰ ληφθοῦν, παρὰ τὰ σύμφωνα φιλίας τὰ ὁποῖα συνήφθησαν μεταξὺ αὐτῶν καὶ παρὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν; Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν κατώρθωσε μέχρι σήμερον νὰ στερεώσῃ παρὰ τοῖς λαοῖς τὸ αἴσθημα τῆς ἀσφαλείας ἐπὶ τὴν παγκόσμιον εἰρήνην. Τὰ περίφημα σύμφωνα τῆς φιλίας ὡς καὶ τῆς διαιτησίας δὲν ἀπέδωκαν τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα, καὶ παράδειγμα ἔστω τὸ σύμφωνον Κέλλογκ περὶ ἀποκηρύξεως τοῦ πολέμου, τὸ ὁποῖον ὑφ’ ἑνὸς τῶν ὑπογραψάντων αὐτὸ Κρατῶν ἐκρίθη, εἰς ἀπάντησιν κοινοῦ διαβήματος ὡρισμένων δυνάμεων περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ Συμφώνου τούτου, ὡς μὴ ἐμφανίζον οὐδὲν ἐμπόδιον διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῶν προθέσεων τοῦ ἐν λόγῳ Κράτους.

§37Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπεν αὐτὸ ἡ Σοβιετικὴ Κυβέρνησις· εἶπε μόνον, εἰς ἀπάντησιν τοῦ διαβήματος τῶν Δυνάμεων, ὅτι: τὸ διάβημα τοῦτο ἔρχεται ὀλίγον παρακαίρως, διότι ἔχουν ἐν τῷ μεταξὺ τακτοποιηθῆ τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀφεώρα ἡ ὑπόμνησις τῆς ὑπάρξεως τοῦ Συμφώνου Κέλλογκ.

§38Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπὲρ πᾶν ἄλλο σύμφωνον καὶ ὑπὲρ τὴν ὕπαρξιν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἐξασφαλίζει, ἐν μέτρῳ πάντοτε, καὶ ἐπηρεάζει σοβαρῶς τὴν πολιτικὴν τῶν Κρατῶν, εἶναι τὸ ἐπικρατοῦν παρὰ τοῖς λαοῖς εἰρηνιστικὸν πνεῦμα. Εἶναι τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον καὶ ἐμὲ ἀκόμη, τὸν πιστεύοντα ὅτι ἡ μεταπολεμικὴ Ἑλλὰς δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς βιωτικὰς συνθήκας συγχρόνου Κράτους, καθιστᾶ διστακτικὸν εἰς τὴν παροχὴν συμβουλῆς περὶ ἀντιμετωπίσεως τοῦ πνεύματος τούτου τῆς εἰρήνης. Ἐφόσον ὅμως, κύριοι, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διατηρῶμεν πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς εἰρήνης ταύτης στρατιωτικὰς δυνάμεις, πρέπει ἡ διατήρησις αὐτῶν νὰ ἐνεργῆται ἐπὶ τῇ βάσει πλήρους σχεδίου: Ἢ θὰ ἔχωμεν στράτευμα διὰ νὰ τὸ χρησιμοποιήσωμεν εἰς οἱανδήποτε ἀνάγκην, ἢ δὲν θὰ ἔχωμεν, ὁπότε πρέπει καὶ τὸ σήμερον ὑφιστάμενον νὰ καταργήσωμεν. Ἐφόσον ὅμως ἤθελεν προκριθῇ τὸ πρῶτον, εἶναι ἀπαραίτητον ὅπως διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀναγκαίου προγράμματος διατίθενται κατ’ ἔτος ὡρισμέναι πιστώσεις. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: ὑπάρχει τοιοῦτον σχέδιον; Καί, ὑπάρχοντος τοιούτου σχεδίου, διατίθενται ὑπὲρ αὐτοῦ αἱ ἀναγκαῖαι πιστώσεις; Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ἀρνεῖται τὴν ὕπαρξιν ἀμφοτέρων.

§39Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀρνεῖται τὴν ὕπαρξιν σχεδίου ἀνεφοδιασμοῦ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου. Παραπονεῖται μόνον, ὅτι δὲν τοῦ δίδονται τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα τοῦ χρειάζονται.

§40Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. Μαζαράκης γράφει εἰς τὸ ἄρθρον του, ὅτι πρέπει νὰ καθορισθῇ ἐὰν χρειάζεται ἢ δὲν χρειάζεται ὁ στρατός· διότι ἐὰν χρειάζεται, πρέπει νὰ διατεθοῦν ἀπαραιτήτως αἱ ἀναγκαῖαι διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν αὐτοῦ πιστώσεις.

§41Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει τὴν σημασίαν ἡ ὁποία τοῦ ἀπεδόθη. Ἐξεδόθη ἓν περιοδικὸν τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν κ. Μαζαράκην, ὡς εἰδικὸν στρατιωτικόν, ὡς ἀκαδημαϊκόν, νὰ τοῦ γράψῃ ἕνα ἄρθρον ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων. Καὶ ὁ κ. Μαζαράκης ἔγραψεν.

§42Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁ νῦν ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, ὁ ταῦτα γράψας, εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις ὡς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀναφέρεται ἐν τῇ ἐκθέσει τῶν ἐμπειρογνωμόνων ὡς πρωτοστατήσας εἰς τὴν περικοπὴν κονδυλίων ἀπαραιτήτων διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας.

§43Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν ὁ χαρακτηρισμὸς οὗτος τῶν ἐμπειρογνωμόνων, τὴν ἔκθεσιν τῶν ὁποίων δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου αὐτὴν τὴν στιγμήν, διότι κατὰ τοὺς δύο ἢ τρεῖς μήνας ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶχε καταστρωθῆ ἀκόμη ὁ προϋπολογισμὸς καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν εἶχε γίνει καμμία σκέψις ἐπὶ τῶν ἐπενεκτέων εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους οἰκονομιῶν. Ἑπομένως οὔτε εἰς τὸν τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν.

§44Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐκεῖνο ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν χωρεῖ καμμία παρεξήγησις, εἶναι ὅτι διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν τῆς Χώρας ἀπαιτεῖται ἡ ἀναγραφὴ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους 100 ἑκατομ. δραχμῶν.

§45Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ θὰ εἶχον ἀξίαν ἐὰν δὲν θὰ εἴμεθα εἰρηνικοί, ἐὰν εἴχομεν τὴν γνώμην ὅτι δὲν μᾶς χωροῦν τὰ σημερινὰ σύνορά μας καὶ ὅτι πρέπει νὰ τὰ αὐξήσωμεν. Ἐὰν ὅμως εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι αἱ συνθῆκαι αἱ ὁποῖαι ὑπεγράφησαν, εἴτε καθιέρωσαν νίκην τῆς Ἑλλάδος εἴτε καθιέρωσαν ἧτταν αὐτῆς, πρέπει νὰ εἶναι σεβασταί, ὀφείλομεν νὰ παραμείνωμεν πιστοὶ εἰς τὰς συνθήκας ταύτας. Ἡ Κυβέρνησις ὑποστηρίζει ὅτι αἱ δαπάναι αἱ ὁποῖαι γίνονται διὰ τὸν στρατόν μας εἶναι ἐπαρκεῖς καὶ ὅτι δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰς ἀντιλήψεις οἱουδήποτε ἐκ τῶν ὑπηρεσιακῶν ὀργάνων αὐτῆς, διότι μόνη αὐτὴ ἔχει τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Λαοῦ καὶ μόνη αὐτή, ὡς ἁρμοδία, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ χαράξῃ τὴν πολιτικὴν ποὺ πρέπει. (χειροκροτήματα). Ἐὰν ὑπάρχουν ὄργανα ὑπηρεσιακὰ τὰ ὁποῖα νομίζουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὁδηγεῖ τὸν τόπον εἰς καταστροφήν, ἔχουν καθῆκον νὰ παραιτηθοῦν. Βεβαίως, ἐὰν πιστεύωμεν ὅτι τὰ σύνορά μας δὲν μᾶς ἐπαρκοῦν, τότε ὁμολογῶ ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀνεπαρκὴς ἀπὸ ἀπόψεως στρατιωτικοῦ ἀνεφοδιασμοῦ. Παρακαλῶ δὲ νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως τὰ πράγματα ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως, διότι τοιαύτη θὰ εἶναι ἡ συζήτησις καὶ τοιαύτη πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἐπ’ αὐτῆς κρίσις τῆς Βουλῆς.

§46Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μὲ ἐπαναφέρετε ἐκεῖ ὅπου μὲ διεκόψατε καὶ ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω ὅτι εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι φρονοῦν — τὸ τονίζω — ὅτι ἡ ἐκ τῶν πολεμικῶν περιστάσεων προκύψασα Ἑλλὰς δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς βιωτικὰς ἀνάγκας συγχρόνου Κράτους, λόγῳ τοῦ μεγάλου πληθυσμοῦ τὸν ὁποῖον ἔχει, χωρὶς ἐξ αὐτοῦ, ὡς εἶπον, νὰ τολμῶ νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἡμεῖς πρέπει νὰ ἡγηθῶμεν πολεμικῆς κινήσεως. Ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι. Πρέπει, κύριοι, νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἰς περιφέρειαν ἡ ὁποία ἔχει 50 χιλ. τετραγωνικὰ μίλια, κατοικεῖται ἀπὸ 6.200.000 καὶ ὅτι ὁ πληθυσμὸς αὐτὸς αὐξάνει κατὰ 70 περίπου χιλιάδας ἄτομα κατ’ ἔτος. Διὰ νὰ ἀποκτήσῃ δὲ ὁ Ἕλλην τὴν εὐημερίαν τοῦ Ἄγγλου πρέπει ἡ ἔκτασις τῆς Ἑλλάδος νὰ αὐξηθῇ εἰς 550 χιλιάδας τετραγωνικῶν μιλλίων, τοῦ Ἰταλοῦ εἰς 170 χιλιάδας, καὶ τοῦ Γάλλου εἰς 580 χιλιάδας.

§47Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ πυκνότης τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα τῆς ἐν Ἑλλάδι.

§48Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν τὴν εὐημερίαν αὐτὴν δὲν πρέπει νὰ ἀποδυθῶμεν εἰς πόλεμον καταδαπανῶντες χιλιεκατομμύρια ἐπὶ χιλιεκατομμυρίων, ἀλλὰ μόνον νὰ καλλιεργήσωμεν τοὺς πόρους τοὺς ὁποίους παρέχει ἀφθόνως ἡ Χώρα μας.

§49Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει περὶ τούτου ἀμφιβολία, κύριε Πρόεδρε. Ἀλλὰ λέγω ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς συνθήκας χειροτέρας καὶ αὐτῶν τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, ἀφοῦ εἰς τὴν Τουρκίαν ἡ ἀναλογία ἑκάστου κατοίκου εἶναι 3% ἐπὶ τετραγων. μιλίου. Δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ λησμονῶμεν καὶ τοῦτο, ὅτι αἱ φιλειρηνικαὶ διαθέσεις δὲν ἐπαρκοῦν διὰ τὴν διατήρησιν τῆς εἰρήνης. Ὁ φίλος μου κ. Ρεδιάδης εἶπε κάποτε, ὅτι ὁ πόλεμος δὲν ὁμοιάζει μὲ γάμον ποὺ ἀπαιτεῖται συναίνεσις ἀμφοτέρων, ἀλλὰ μὲ βιαίαν ἀπαγωγὴν εἰς τὴν ὁποίαν σύρεταί τις ἄκων· καὶ θὰ συρθῇ τόσον δυσχερέστερον ἐκεῖνος, ὅσον εἶναι καλλίτερον παρεσκευασμένος ὁ στρατός του.

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶμαι σύμφωνος, ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ μὴ θιγῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι ἠμπορεῖ νὰ προκαλέσῃ σύγχυσιν καὶ νὰ νομισθῇ ὅτι ἔχομεν προθέσεις νὰ κάμωμεν πόλεμον. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἂν σεβασθῶμεν ὅλας τὰς συνθήκας, εὐμενεῖς καὶ δυσμενεῖς, τότε ἡ πολιτική μας θὰ εἶναι ἀπολύτως εἰρηνική.

§51Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς τὸ πνεῦμα τὸ φιλειρηνικὸν εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἄλλο σημεῖον, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς ἐξοπλισμὸς διὰ νὰ εἶναι πλήρης ἀπαιτεῖ 100 ἑκατομμύρια ἀκόμη.

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν συμφωνοῦμεν. Ἰδοῦ πῶς ἔχει τὸ ζήτημα: Ὅταν συνεζητοῦμεν διὰ τὸν ἐφοδιασμόν, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ἠρωτήθη παρ’ ἐμοῦ ἐὰν ἐπαρκοῦν τὰ διαθέσιμα ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν ποσά, δηλαδὴ τὰ 200 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμός, αἱ πρόσοδοι τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, αἱ ἀδιάθετοι πιστώσεις τοῦ τακτικοῦ καὶ τοῦ ἐκτάκτου προϋπολογισμοῦ ἀνερχόμενα περίπου εἰς 4%, τὰ ἀντισηκώματα κλπ. καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου μοῦ ἀπήντησεν, ὅτι ἀπαιτοῦνται ἀκόμη 100 ἑκατομμύρια. Τῷ ἐδήλωσα τότε ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, ὅτι ἂν τὰ πράγματα βαδίσωσι καλὰ καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς τρεχούσης χρήσεως εἶναι ἱκανοποιητικὸς σύμφωνα μὲ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον, πιστεύω ὅτι θὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ διαθέσω τὰ 100 ἑκατομμύρια. Σᾶς δηλῶ ὅμως ἀπὸ τοῦδε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀναλογία μεταξὺ τῶν προσόδων τοῦ πρώτου ἑξαμήνου πρὸς τὰς προσόδους τοῦ δευτέρου, καὶ ἑπομένως εἶμαι πολὺ ἐπιφυλακτικὸς ἐὰν θὰ ἠμπορέσω νὰ δώσω τὰ 100 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ ὅταν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου σᾶς λέγει ὅτι μὲ τὰ 200 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα διατίθενται ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν δὲν εἶναι ἱκανοποιημένος καὶ ὅτι τοῦ χρειάζονται ἄλλα 100 ἑκατομ., θὰ ἀπαντήσω ὅτι: ἂν πρόκειται νὰ συμπληρώσωμεν τὸν ἐφοδιασμὸν εἰς 2 ἢ 3 χρόνια, ἂς τὸν συμπληρώσωμεν εἰς 6 ἢ 9.

§53Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Πρέπει ὅμως νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι οἱ ἐξοπλισμοὶ εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ τὴν τήρησιν τῆς εἰρήνης.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ τὸ μέτρον κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ γίνωνται οἱ ἐξοπλισμοὶ εἶναι μέτρον τὸ ὁποῖον θὰ παράσχῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὄχι οἱ τεχνικοὶ σύμβουλοι αὐτῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ ἀκούσῃ τοὺς τεχνικοὺς συμβούλους της μετὰ προσοχῆς, νὰ συζητήσῃ διὰ μακρῶν, ἀλλὰ ἔχει καὶ τὸ καθῆκον αὐτὴ νὰ χαράξῃ τὴν πολιτικήν. Ἐφόσον ἐγὼ πιστεύω—καὶ τὸ πιστεύω—ὅτι ἡ εἰρήνη εἶναι ἐξησφαλισμένη διὰ μακροτάτην χρονικὴν περίοδον, παρ’ ὅσα πιστεύει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ γενικοῦ Ἐπιτελείου, καὶ ἑπομένως ἔχω καιρὸν νὰ κάμω τοὺς ἐφοδιασμούς μου εἰς μακρότατον χρόνον διὰ νὰ μὴ κουράσω τὸν κόσμον, ἐφόσον, λέγω, πιστεύω τοῦτο, ἔχω, νομίζω, τὸ δικαίωμα νὰ προβῶ εἰς τοὺς ἐφοδιασμοὺς αὐτοὺς μὲ τὸ βῆμα μὲ τὸ ὁποῖον τοὺς κάμνω, τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ὅλοι οἱ ἐφοδιασμοὶ οἱ ὁποῖοι ἀπαιτοῦν μακρὸν χρόνον, ὅπως τὰ κανόνια καὶ τὰ τουφέκια, ἔχουν γίνει καὶ δὲν ὑπολείπονται εἰμὴ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ γίνουν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ξεσπάσῃ εἰς τὴν τὴν Ἑλλάδα πόλεμος τὸν ὁποῖον σεῖς, νομίζοντες ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν ἀξίζει τίποτε, φοβεῖσθε τόσον πολύ. Θὰ ἀναπτύξω κατόπιν τὴν γνώμην μου περὶ αὐτοῦ. Ἀλλὰ μὴ μοῦ λέγετε ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν ἀξίζει τίποτε. Ἐὰν ὅμως ἴδωμεν ὅτι ἡ συνδιάσκεψις τοῦ Λονδίνου καταλήξῃ εἰς διαφωνίαν πλήρη, ἐὰν ἴδωμεν ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν ὁδηγεῖ τὰ πράγματα πρὸς τὴν εἰρήνην, ὡς τὰ ὁδηγεῖ, ἐὰν ἴδωμεν ὅτι ἀρχίζει ὁ ὁρίζων νὰ θολοῦται, τότε θὰ ἔχωμεν τὸν καιρὸν νὰ κάμωμεν εἰς ὀλίγον χρονικὸν διάστημα τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἐφοδιασμοῦ μας. Ἐνῷ δέ, κύριοι, εἴμεθα κατὰ τὸν πρῶτον Βαλκανικὸν πόλεμον παρεσκευασμένοι διὰ 3½ μόνον μεραρχίας, διαρκοῦντος τοῦ πολέμου ἐξωπλίσαμεν 10 μεραρχίας. Βέβαια, καίτοι ἔχω κανόνια καὶ τουφέκια διὰ 15 μεραρχίας, δὲν ἔχω στολάς, διότι αὗται γίνονται σὲ 3 μῆνας, δὲν ἔχω σιτιοδόχους δὲν ἔχω παπούτσια, διότι ὅλα αὐτὰ τὰ κάμνω εἰς τὸν τόπον μας. Θὰ ὁμολογήσω δὲ καὶ τοῦτο —μὲ τὴν συναίσθησιν ὅτι δὲν ἔχω νὰ βλάψω τὴν Χώραν—ὅτι δὲν ἔχω καὶ τὰ πυρομαχικὰ τὰ ὁποῖα μοῦ χρειάζονται. Ἀλλ’ ἐφόσον πιστεύω τὴν εἰρήνην ἐξησφαλισμένην διὰ μακρὰν περίοδον χρόνου, θὰ ἤμην μωρὸς ἐὰν ἠγόραζον πυρομαχικά, τὰ ὁποῖα θὰ ὑφίσταντο αὔριον μεθαύριον ἔκρηξιν διὰ νὰ σκοτώσουν τὸν κόσμον. Φροντίζομεν, κύριοι, δι’ ὅλα τὰ πράγματα. Δὲν κοιμώμεθα. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ δὲ νὰ προσθέσω, ὅτι ἀποτελῶ προσωπικῶς κἄποιαν ἐγγύησιν εὑρισκόμενος εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (χειροκροτήματα). Διότι ἐνῷ δὲν ἤθελα οὔτε τὸν πρῶτον Βαλκανικὸν πόλεμον οὔτε τὸν δεύτερον, ἔκαμα καὶ τοὺς δύο καὶ ἐπέτυχα. Καὶ εὑρέθην ἕτοιμος νὰ τοὺς διεξαγάγω. Καὶ τοὺς διεξήγαγα νικηφόρως. Δὲν εἶμαι ἀπ’ ἐκείνους τοὺς αὐστηρῶς εἰρηνιστὰς οἱ ὁποῖοι κάμνουν τὸ σταυρό τους ἀπὸ τὸ πρωΐ ὡς τὸ βράδυ. (χειροκροτήματα). Εἶμαι πολιτικὸς ἀνὴρ ὁ ὁποῖος κληθεὶς νὰ ἀνορθώσω τὰ πράγματα τῆς Χώρας καὶ νὰ τὴν κατευθύνω εἰς μίαν εἰρηνικὴν ἀνώρθωσιν, δὲν ἐννοῶ νὰ τῆς ἐπιβάλω ἄλλα βάρη, παρὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα. Καὶ προτιμῶ νὰ διαθέσω ὅπως διέθεσα τὰ περισσεύματα τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ νὰ κάμω 100 σχολεῖα, ὥστε νὰ μὴ στραβώνωνται τὰ παισιά μας καὶ νὰ μὴ καταστρέφεται ἡ ὑγεία των, νὰ διαθέσω 50 ἑκατομμύρια εἰς στρατῶνας χάριν τῆς ὑγείας τῶν στρατιωτῶν μας, παρὰ νὰ ἀγοράσω στολὰς καὶ πυρομαχικὰ τὰ ὁποῖα θὰ ριφθῶσιν εἰς τὰς ἀποθήκας καὶ θὰ φθαρῶσιν.

§55Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐκ τῆς διακοπῆς ταύτης προέκυψαν αἱ διαφωνίαι ἡμῶν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὰ ἑξῆς: Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις, πιστεύει ὅτι διὰ τῶν διατεθειμένων μέχρι τοῦδε πιστώσεων καὶ ἄνευ τῶν 100 ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος πληροῦνται αἱ στρατιωτικαὶ ἀνάγκαι.

§56Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ πληρωθοῦν εἰς χρόνον ἐπωφελῆ, τὸ ὁποῖον δὲν σημαίνει ὅτι δὲν θὰ διαθέσω περισσότερα. Δὲν τὸ ἀποκλείω, ἀλλὰ δὲν μπορῶ νὰ δώσω χωρὶς νὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι μπορῶ νὰ τὸ κάνω.

§57Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐὰν θὰ εἶναι ἀνάγκη, θὰ τὸ κάμετε;

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι δὲν χρειάζονται ἀμέσως. Ἐγὼ πιστεύω ὅτι ἔχομεν ἐμπρός μας εἰρήνην μακράν. Ἐὰν τὰ πράγματα τὰ οἰκονομικὰ πᾶνε τόσον καλὰ ὥστε νὰ μπορῶ ἄνευ κοπώσεως τοῦ λαοῦ νὰ διαθέσω κἄτι περισσότερον, θὰ τὸ κάμω διὰ νὰ σᾶς ἱκανοποιήσω· ἀλλὰ δὲν θὰ θυσιάσω τὴν ἀντοχὴν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ λαοῦ.

§59Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ὑπεστήριξα, κ. Πρόεδρε, νὰ θυσιασθῇ ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχή· τοὐναντίον εἶπον καὶ ἐτόνισα, ὅτι πρέπει οἱ ἐξοπλισμοὶ νὰ εἶναι σύμφωνοι μὲ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου. Ἐτόνισα μόνον τοῦτο, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ προμήθειαι καὶ οἱ στρατιωτικοὶ ἐφοδιασμοὶ εἶναι ὅπως καὶ τὰ ἔξοδα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, εἶναι τὰ πρῶτα ἔξοδα, εἶναι αἱ χρησιμώτεραι πιστώσεις ποὺ πρέπει νὰ διατεθοῦν. Ἄνευ αὐτῶν οὔτε πρόγραμμα περισυλλογῆς οὔτε πρόγραμμα παραγωγικὸν δύνανται νὰ γίνῃ, διότι ἡ ἀσφάλεια ἡ ἐσωτερικὴ καὶ ἡ ἀσφάλεια ἡ ἐξωτερικὴ εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ. Ἀλλ’ ἐγώ, κύριοι, τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως τὴν βλέπω καὶ εἰς ἄλλο μέρος, εἰς τὴν σύγκρισιν τὴν ὁποίαν κάμνω τῶν ἀριθμῶν τῶν πιστώσεων τὰς ὁποίας εὑρῆκα ἀναγεγραμμένας.

§60Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶσθε ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐφ’ ὅσον δὲ εἴχετε ἀντίθετον γνώμην πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διατὶ δὲν τὴν εἴπατε;

§61Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶχον τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ σήμερον, πάντοτε δὲ ἐτόνισα καὶ ὑπεστήριξα ὅτι πρέπει νὰ ἐφοδιαζώμεθα στρατιωτικῶς, καὶ ἐξακολουθῶ νὰ τό λέγω. Τὸ σημεῖον ὅμως εἰς τὸ ὁποῖον θέλω νὰ καταλογίσω εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὅτι, συγκρίνων τὰς πιστώσεις τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων μὲ τὰς σημερινὰς, βλέπω ὅτι αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις εἶχον 500 ἑκατομμύρια ἀπέναντι τῶν 200 τοιούτων. Ἡ Κυβέρνησις περιέκοψε τὰς πιστώσεις καὶ τὰς περικόπτει καὶ εἰς τὸν τρίτον προϋπολογισμόν. Ἐὰν εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν ἤξευρε τὰ περισσεύματα καὶ ἐκρατήθηκε, εἶχε μίαν ἐξήγησιν. Τὰς περικόπτει ὅμως καὶ εἰς τὸν τρίτον παρ’ ὅλα τὰ περισσεύματα τὰ ὁποῖα ἔχει.

§62Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν ἦσαν 500 ἑκατομμύρια μόνον εἰς τὰ 25–26.

§63Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἦσαν 484 καὶ 560.

§64Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν διατὶ ἦσαν περισσότερα. Διότι εἶχον ἀναγραφῆ ὡρισμέναι ὑποχρεώσεις διὰ τὸ ὑλικὸν πολέμου τὸ ὁποῖον εἶχε παραγγελθῆ. Πρέπει νὰ ξεύρετε ὅτι ὅλον τὸ ὑλικὸν πολέμου τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ χρόνον πολὺν καὶ χρήματα πολλὰ ἔχει ἔλθει.

§65Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ Ἐπιτελεῖον δὲν τὸ λέγει αὐτό· τὸ λέγετε σεῖς.

§66Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ τὸ ἀρνῆται, διότι ὅλαι, αἱ προμήθειαι τοῦ πυροβολικοῦ ἔχουν περατωθῆ μέχρι κεραίας. Ἐὰν τὸ ἀρνῆται ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου, δὲν εἶναι ἐν ἀκριβείᾳ.

§67Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ ἀρνεῖται· ἔχει ἐσφαλμένην πληροφορίαν ὁ κ. συνάδελφος.

§68Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐὰν τὰς εἴχετε περικόψει διότι τὰ οἰκονομικὰ τῆς Χώρας δὲν τὸ ἐπέτρεπον, θὰ ἦτο ἐξηγήσιμον. Ἂν ἐβλέπαμεν λόγου χάριν ὅτι περικόπτονται ὅλαι αἱ πιστώσεις θὰ ἐλέγαμεν ἁπλούστατα ὑπάρχει ἀνάγκη οἰκονομιῶν πρέπει νὰ κόψωμεν καὶ ἀπὸ ἐκεῖ, ἀλλὰ ὁ προϋπολογισμὸς ὁ κυβερνητικὸς ὁ τελευταῖος ἔχει αὔξησιν δαπανῶν περίπου χίλια ἑκατομμύρια, καὶ ἐν τούτοις βλέπομεν ὅτι τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας τὰς περικόπτει τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι θέλει νὰ ἐπωφεληθῇ αὐτῶν ὑπὲρ τῶν ἄλλων δαπανῶν.

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφροντίζαμεν διὰ τὰς πλέον ἐπειγούσας ἀνάγκας καὶ τὰς πλέον χρησίμους.

§70Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι αἱ πλέον χρησιμώτεραι καὶ αἱ πλέον ἀναγκαιότεραι. Τὰς θέτω εἰς τὴν αὐτὴν μοίραν μὲ τὰς πιστώσεις διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν.

§71Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγὼ ἂν ἤμην εἰς τὴν θέσιν σας τὸ ἴδιον θὰ ἔλεγον. Μὲ τὴν γνῶσιν ὅμως τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν πραγμάτων καὶ τὴν κρίσιν ἐπ’ αὐτῶν, πείθομαι ὅτι ἔχομεν περίοδον εἰρήνης ἐπὶ μακρότατον χρόνον. Διατὶ λοιπὸν νὰ ἐξοδεύωμεν ἀπὸ τώρα μεγάλα ποσά, ἀφοῦ αὔριον ἐὰν ἴδωμεν τὸν ὁρίζοντα νὰ θολώνεται καὶ θὰ τὸ ἴδω ἐγκαίρως, θὰ ἀγοράσω ὅσα μοῦ λείπουν ἐντὸς ἔτους καὶ τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν καὶ ἐνωρίτερον τοῦ ἔτους; Νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶμεν ποτὲ ἀπαράσκευοι.

§72Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ μὲ κάμετε νὰ ἐπαναλάβω ὅτι αἱ φιλειρηνικαὶ διαθέσεις μας δὲν εἶναι ἐκεῖναι ποὺ ἐξετάζονται. Ἂς ἐξετάσωμεν τὶ γίνεται πάρα πέρα. Τὴν παραμονὴν τοῦ συνεδρίου τῆς Χάγης συνῆλθεν ἡ Γαλλικὴ Βουλὴ καὶ ἐψήφισεν 1.200 ἑκατομμύρια διὰ πλοῖα καὶ 4½ δισεκατομμύρια διὰ τὴν ἄμυναν τῶν συνόρων, ἦτο δὲ τοσοῦτον ἰσχυρὰ ἡ πίεσις τῆς Κοινῆς γνώμης ὥστε τοῦτο μέν μερικὰ νομοσχέδια ἐκηρύχθησαν προτάσει τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὡς κατεπείγοντα τοῦτο δὲ καὶ οἱ ἀριστεροὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον δηλώσει ἀντίδρασιν ἀπέσυραν ταύτην καὶ ἐψηφίσθησαν κατὰ παμψηφίαν, μειοψηφισάντων 16 κομμουνιστῶν. Θέλετε νὰ πάω καὶ πάρα πέρα νὰ ἰδῶ τὶ κάνει ἡ Ρωσία καὶ ἡ Ἰταλία; Ἂς ἴδωμεν τὶ γίνεται εἰς τὰ Βαλκάνια: καὶ ἡ Τουρκία διαθέτει τὸ ½ τοῦ προϋπολογισμοῦ της εἰς στρατιωτικὰς πιστώσεις. Ἡ Σερβία φθάνει ἐκεῖ ποὺ φθάνει. Ἡ Βουλγαρία ὑποχρεωθεῖσα νὰ ἐξοπλισθῇ μὲ τὰ διάφορα ἐργατικὰ τάγματα καὶ τὴν καταστρατήγησιν τῶν συνθηκῶν ἔχει φθάσει νὰ δαπανᾷ περισσότερα ἀπὸ ἡμᾶς.

§73Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Βουλγαρία περισσότερα ἀπὸ ἡμᾶς; Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§74Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐννοῶ καὶ τὰς φανερὰς δαπάνας καὶ τὰς ἄλλας.

§75Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Βουλγαρία δαπανᾶ τὸ ½ τῶν ὅσων δαπανῶμεν ἡμεῖς διὰ τὰς Στρατιωτικὰς παρασκευὰς καὶ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας. Ὥστε μὴ ἐπικαλῆσθε αὐτό.

§76Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δαπανᾶ περισσότερα διὰ δύο λόγους: Πρῶτος, διότι πλὴν αὐτῶν δαπανᾶ καὶ μὲ τὰς ἄλλας καταστρατηγήσεις τῶν συνθηκῶν διὰ τὰ ἐργατικὰ τάγματα....

§77Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὲ ὅλα αὐτὰ δαπανᾶ τὰ μισά.

§78Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δεύτερον διότι ὁ βίος ἐν Βουλγαρίᾳ εἶναι πολὺ εὐθυνότερος καὶ τὰς αὐτὰς προμηθείας τὰς ἔχει πολὺ εὐθυνώτερα ἀπὸ ἡμᾶς.

§79Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ παραπονεθῶ ὅτι μὲ ὅλον τὸ κῦρος τὸ ὁποῖον ἔχετε διότι εἶσθε ἐκ τῶν πρώτων πολιτικῶν τῆς χώρας, εἶναι τολμηρὸν νὰ δίδετε πληροφορίας αἱ ὁποῖαι εἶναι φυσικὸν νὰ ἀνησυχοῦν τὸν κόσμον ὅτι ἡ Βουλγαρία ἔχουσα προϋπολογισμὸν μικρότερον ἀπὸ τοῦ ½ τοῦ ἰδικοῦ μας διαθέτει αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε. Σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν, ὅτι τὰ δαπανώμενα ὑπὸ τῆς Βουλγαρίας διὰ τὴν ἐθνικὴν ἄμυναν δὲν ὑπερβαίνουν τὰ 800 ἑκατομμύρια ἐνῶ ἡμεῖς διὰ τὴν ἄμυναν τὴν στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν διαθέτωμεν 1900 ἑκατομμύρια. Ἑπομένως ἡ Βουλγαρία διαθέτει ὀλιγώτερα τοῦ ἡμίσεως. Βέβαια ὁ βίος ἐκεῖ εἶναι εὐθυνότερος καὶ ἡ ἀναλογία δὲν εἶναι ἀκριβῶς αὐτή.

§80Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι, κύριε Πρόεδρε, τὰ μάλα ὕποπτος καὶ ἐπίφοβος ἡ στάσις τῆς Τουρκίας εἰς τοὺς Ναυτικοὺς ἐξοπλισμοὺς εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασε; Δὲν θέλω νὰ θίξω τὸ ζήτημα διότι εἶναι προσδιωρισμένον δι’ ἄλλην ἡμέραν.

§81Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ μὴ τὸ ἀνακατέψωμεν.

§82Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ λέγω ὅτι ἡ φιλειρηνική μας πολιτικὴ βεβαίως θὰ κανονίζεται καὶ ἐκ τῆς στάσεως τῶν ἄλλων.

§83Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζετε ὅτι ἑτοιμάζεται ἡ Τουρκία, διότι ἔχει νὰ κάμῃ πόλεμον κατὰ τῆς Ἑλλάδος; Ἄν τὸ φοβῆσθε αὐτὸ, ἔχετε δίκαιον ν’ ἀνησυχῆτε. Ἐγὼ εἶμαι πεπεισμένος περὶ τοῦ ἐναντίου, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ὁπλίζεται ἐναντίον μας. Ἴσως σεῖς νὰ νομίζετε ὅτι πλανῶμαι ἀλλὰ ἡ πεποίθησίς μου αὐτὴ ἐμπνέει κάποιαν ἐμπιστοσύνην ὅτι ἔχω βάσεις νὰ ἠξεύρω ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ὁπλίζεται ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν εἶμαι ἀνήσυχος.

§84Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ ναυτικὴ παρασκευὴ στρέφεται ἐναντίον μας καὶ ἀποτελεῖ πρόκλησιν πρὸς ἡμᾶς.

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς ἀφήσωμεν νὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς τὴν σχετικὴν ἐπερώτησιν.

§86Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἠθέλησα νὰ εἴπω αὐτὰ τὰ ὀλίγα, ὄχι διότι θέλω νὰ ὑποστηρίξω ὅτι πρέπει νὰ ἀλλάξωμεν πολιτικήν, ἀλλὰ διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ φιλειρηνικὴ πολιτικὴ ἀπαιτεῖ πλήρη τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν διὰ νὰ ἐπιβληθῇ. Ὁ πόλεμος ὡρίσθη ἀπὸ κάποιον ὅτι δὲν ἀποτελεῖ τίποτε ἄλλο, παρὰ τὴν συνέχισιν τῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους μὲ ἄλλα μέσα. Οἱαδήποτε πολιτικὴ ἔχει ἀνάγκην ἀπὸ ἐφόδια στρατιωτικὰ διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον: ἢ πρέπει νὰ ἔχωμεν στρατὸν καὶ νὰ τὸν ἐφοδιάζωμεν ἐπαρκῶς ...

§87Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν στρατὸν καὶ τὸν ἐφοδιάζομεν. Ὅταν σᾶς ἔδωσα τὴν πληροφορίαν ὅτι τὰ ἔχομεν ὅλα ὅσα χρειάζονται χρόνον μακρὸν διὰ νὰ ἀποκτηθοῦν καὶ ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μᾶς λείπουν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ ἀποκτήσωμεν ἐντὸς ὀλιγομήνου διαστήματος, μὴ νομίζετε ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κάμωμεν πόλεμον. Ὁ Θεὸς νὰ μὴ τὸ δώσῃ· ἀλλὰ ἂν μᾶς τύχῃ ἀνάγκη νὰ κάμωμεν πόλεμον, ἐλπίζω ὅτι θὰ τὸ διεξαγάγωμεν καλά, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι ὁ κόσμος ἀπολύτως πεπεισμένος, ὅτι ἐκάμαμε κάθε δυνατὸν διὰ νὰ τὸν ἀποφύγωμεν, ὅτι ἡ πολιτική μας ἦταν τέτοια διὰ νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν εἰρήνην καὶ ὅτι μόνον διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην κάμνομεν τὸν πόλεμον. Αὐτὸ πρέπει νὰ ἐμπνεύσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν τόπον, διότι εἶναι καὶ αὐτὸ προαπαιτούμενον διὰ νὰ κάμωμεν καλὰ τὸν πόλεμον, νὰ εἶναι πεπεισμένος ὅλος ὁ κόσμος ὅτι ἐκάμαμεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν ἀποφύγωμεν.

§88Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ αὐτὸ ὀφείλομεν νὰ πράττωμεν μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, ἀλλὰ παραλλήλως νὰ πράττωμεν πᾶν ὅ,τι ἀπαιτεῖται διὰ νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι. Αἱ ἀμφιβολίαι τοῦ Ἐπιτελείου πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι ἦτο φυσικὸν νὰ γεννήσουν ἀμφιβολίας γενικάς.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§90Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀνῆλθον, κ. βουλευταί, εἰς τὸ βῆμα ἵνα δώσω ἀφορμὴν νὰ γίνῃ μεγαλειτέρα ἡ διασάφησις καὶ πρὸς τὴν ἀνησυχίαν ἡ ὁποία παρήχθη ἐκ τοῦ ἄρθρου τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου. Νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο εἶχεν ὡς βάσιν τοῦτο: Κύριοι, κάμνομεν διὰ τὸν στρατὸν διαφόρους κατ’ ἔτος δαπάνας, ἀλλ’ αἱ δαπάναι αὐταὶ δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὸν σκοπόν τους, ἐὰν ἐν ταὐτῷ δὲν ἐνεργῶνται καὶ αἱ ἀνάλογαι προμήθειαι τοῦ ὑλικοῦ τὸ ὁποῖον θὰ ἐχρειάζετο εἰς τὸν στρατόν, τὸν παρασκευαζόμενον δι’ ὡρισμένην ἀνάγκην. Βεβαίως δὲν εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς, τοῦτο βεβαίως εἶναι καθαρῶς ἔργον πολιτικόν, ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ προσδιορίσῃ τὸν σκοπὸν ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθῇ διὰ τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν, διότι τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἀποσκοπεῖ. Εἶναι ἀναντίρρητον, ὡς ἐτονίσθη κατ’ ἐπανάληψιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι κοινῶς πάντα τὰ κόμματα οὐχὶ μόνον τὸ κόμμα αὐτὸ τὸ εὑρισκόμενον ἤδη εἰς τὴν ἀρχήν, ἐπιδιώκουσι σκοποὺς καθαρῶς φιλειρηνικούς, ὄχι μόνον διότι ἡ χώρα ἡ ἰδική μας ἔχει ἀνάγκην νὰ ἡσυχάσῃ καὶ ἐπιδοθῇ εἰς τὸ ἔργον τὸ ἀναδιοργανωτικὸν ἐσωτερικῶς ἀλλὰ διότι μετὰ τὸν μέγαν πόλεμον τοῦτο εἶναι τὸ κοινὸν πνεῦμα τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ ὄχι μόνον εἰς τοὺς νικητὰς ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἡττηθέντας καὶ ἐν γένει εἰς τὰ οὐδέτερα κράτη. Τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκ τοῦ πολέμου συμφορῶν δὲν εἶναι μόνον ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἐπέδρασεν εἰς τὰ ἡττηθέντα Κράτη, ἀλλ’ ἦτο ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἦτο κοινὸν καὶ διὰ τοὺς νικητὰς καὶ ἀκόμη διὰ τοὺς οὐδετέρους. Ἀνεπτύχθη λοιπὸν πνεῦμα φιλειρηνικὸν εἰς ὅλους τοὺς λαοὺς καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ Κυβέρνησις σκεπτομένη διαφορετικά, εἶναι δύσκολον νὰ κατορθώσῃ τὰς ἀντιθέτους σκέψεις νὰ ἐπιβάλῃ ἀπέναντι τοῦ πνεύματος τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ εἰς τοὺς λαούς. Καὶ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι τὸ κυριώτερον ὅπλον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία παρ’ ὅλα τὰ ἄλλα μέσα τὰ ὁποῖα ἀναπτύσσει δὲν ἔχει τὸ ἀναγκαῖον μέσον κυρώσεως τῶν ἀποφάσεών της περὶ εἰρήνης ἀλλὰ τὸ μόνον μέσον τὸ ὁποῖον ἔχει εἶναι τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον ἀναπτύσσεται εἰς τοὺς λαοὺς ὑπὲρ τῆς εἰρηνικῆς πολιτικῆς ἐν γένει. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὰ παρ’ ἡμῖν πάντως αἱ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι βέβαιον ὅτι κανονίζονται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς φιλειρηνικῆς πολιτικῆς. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν ἡ πολιτικὴ εἶναι φιλειρηνική, διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἡ πλήρης ἐφαρμογὴ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἀλλ’ ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ τὰς ἀντιθέσεις εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῇ, εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι θὰ λαμβάνῃ καὶ μίαν πρόνοιαν ἀμύνης τῆς χώρας κατὰ ἐνδεχομένης ἀδίκου ἐπιθέσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν χαράσουσα ἡ Κυβέρνησις τὴν πολιτικὴν αὐτὴν νὰ μὴ ἔχῃ νὰ ἀποβλέπῃ πόθεν εἶναι ὁ ἐνδεχόμενος κίνδυνος· καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτου θὰ καθορίσῃ τὰ μέσα τῆς ἐνδεχομένης πολιτικῆς της. Ποῖα εἶναι τὰ μέσα τὰ ὁποῖα θὰ καθορίσουν τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον ἀπολύτως τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο εἶναι ἔργον τῶν στρατιωτικῶν της συμβούλων τοῦ Ἐπιτελείου. Τὸ Ἐπιτελεῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν τοὺς σκοποὺς τοὺς ἐπιδιωκομένους διὰ τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, θὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων οἱ σκοποὶ αὐτῆς θὰ ἐκδηλωθοῦν. Ἑπομένως καὶ οἱ εἰς τὴν Κυβέρνησιν εὑρισκόμενοι δὲν ἦτο δυνατόν, εἰ μὴ νὰ εὑρεθῶσιν ἔν τινι δισταγμῷ, ἔν τινι ἀμφιβολίᾳ, ἐν ὡρισμένῃ τινὶ ἀνησυχίᾳ, ὅταν εἰς τὸ δημοσιευθὲν ἄρθρον παρετήρησαν ὅτι ὁ κυρίως ὑπεύθυνος, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου, δὲν εὑρίσκει ἀρκετὰ τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων ἐξυπηρετεῖται ὁ σκοπός, μὲ τὸν ὁποῖον βεβαίως πρέπει νὰ εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἄλλως δὲν δύναται πλέον νὰ ἔχῃ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔχει. Τὸ Ἐπιτελεῖον ἀναλαμβάνει νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν σκοπὸν τῆς Κυβερνήσεως· καὶ τὸ Ἐπιτελεῖον, ὅταν ἔρχεται διὰ τοῦ κυρίως ὑπευθύνου της ὀργάνου, τοῦ ἀρχηγοῦ του, καὶ λέγει: Δὲν εὑρίσκω, ὅτι εἶναι ἐπαρκής....

§91ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν μόνον, κ. συνάδελφε.

§92Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὰ ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐγὼ ὅταν ὁμιλῶ, δὲν κάμνω ἀντιπολιτευτικὸν ἀγῶνα. Ἐγὼ ὁμιλῶ γενικῶς. Μὴ ἀναλαμβάνετε νὰ ὑπερασπίσετε τὴν Κυβέρνησιν, ἐφ’ ὅσον ἡ ἰδία δὲν ζητεῖ νὰ ὑπερασπίσῃ τὸν ἑαυτόν της.

§93Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, λέγει ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ ἐλέγξῃ τὴν Κυβέρνησιν.

§94Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ ἐλέγχων· ἐγὼ ἀνέφερα ἓν γεγονός. Λέγω διὰ τὸ ἄρθρον τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου, ὁ ὁποῖος γράψας εἶπεν, ὅτι τὰ μέσα διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ σκοποῦ εἰς τὸν ὁποῖον ἐτάχθη δὲν τὰ εὑρίσκει ἐπαρκῆ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὅλη θέσις τοῦ ἄρθρου καὶ ὅλη ἡ σημασία. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου δὲν διαφωνεῖ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε θὰ ἠδύνατο νὰ διαφωνήσῃ. Ἀλλὰ ἀγόμενος ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας νὰ ὑποδείξῃ τὶ πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς στρατιωτικῆς του πολιτικῆς, εὑρίσκει ὅτι δὲν ὑπάρχουσι τὰ ἐπαρκῆ ἐφόδια. Τώρα εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἐπαρκῆ τὰ ὑπάρχοντα; καὶ ἂν δὲν εἶναι ἐπαρκῆ θὰ γεννηθῇ ἕνα ἄλλο ζήτημα. Κύριοι, δὲν ἔχω...

§95Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ δὲν εἶπα αὐτό.

§96Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν σᾶς εἴπαμεν ὅτι τὸ εἴπατε. Εἶναι ἐνδεχόμενον ὅμως, νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ εἴπῃ: «κύριοι δὲν ἔχω αὐτό». Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς γνώμας τοῦ μόνου συμβούλου της, τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου, καὶ δὲν δύναται νὰ παρίδῃ ἡ Κυβέρνησις....

§97Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἠμπορεῖ νὰ τὰς παρίδῃ, φέρουσα τὴν εὐθύνην· καὶ ὀφείλει νὰ τὰς παρίδῃ.

§98Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι πρέπει νὰ βάλετε ἄλλον ὑπεύθυνον. Δὲν πρόκειται, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εἴπητε, ὅτι ἔχει ἕνα ὄργανον ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ στράτευμα, ἀλλὰ δὲν τὸν ἀκούει.

§99Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ τὶ μᾶς χρειάζεται διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν τοῦ στρατοῦ, μοῦ τὸ λέγει τὸ Ἐπιτελεῖον καὶ ὁ ἄνθρωπος τὸν ὁποῖον ἔχομεν ὡς ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου. Ἀλλὰ μοῦ λέγει: «Αὐτὰ μᾶς χρειάζονται· ἔχομεν ἀνάγκην ἀπὸ τὸ ἄλφα ποσόν. Ἂν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ τὸ δώσετε τώρα, νὰ μοῦ τὸ δώσετε ἀργότερα» καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ τὸ δώσωμεν. Ἀμφισβητεῖτε ὅτι διὰ τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας, κρινούσης τὴν ὅλην κατάστασιν τὴν ἐξωτερικήν....

§100Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν τὸ ἀμφισβητῶ.

§101Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουαγός). Μία ἀνωμαλία εἶναι, ἡ ἑξῆς: Ὅτι ἔρχομαι ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ στραπατσάρω τὰς γνώμας τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου καὶ τὸν κρατῶ ὡς ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου. Βέβαια, τὰ κοινοβουλευτικὰ πράγματα ἀπαιτοῦν νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου: Κύριε Μαζαράκη, δὲν συμφωνοῦμε, ἄμε εἰς τὸ καλό. Ἡ ἐκτίμησίς μου ὅμως πρὸς τὸν στρατηγὸν εἶναι μεγάλη, ὅπως ἄλλως τε τὸ ἐδήλωσα. Τὸν εἶχα στρατιωτικόν μου σύμβουλον καὶ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τῆς εἰρήνης καὶ ἔπειτα εἰς τὴν Λωζάννην. Ἔχω, λοιπόν, κάθε λόγον νὰ τὸν ἐκτιμῶ. Καὶ εἶπα: Ἔκαμε αὐτὸ τὸ παράπτωμα, βαρύ, βαρύτατον. Τὶ θὰ κάμω; Ἐσκέφθην νὰ τὸ καταλογήσω εἰς τὸν τίτλον του τὸν Ἀκαδημαϊκὸν καὶ εἰς τὸν φίλον μου κ. Μακκᾶν, ὁ ὁποῖος τοῦ ἐζήτησε τὸ ἄρθρον καὶ ἔσπευσε νὰ τὸ δημοσιεύσῃ διὰ νὰ πληρώσῃ στήλας τῆς Ἐφημερίδος «Ἐργασία». Καὶ εἰς τὸν κ. Μαζαράκην θὰ εἴπω: Θὰ σοῦ κάμω μίαν ἐπιτίμησιν δι’ αὐτὸ καὶ θὰ σὲ κρατήσω, διότι σὲ θεωρῶ πραγματικῶς ἕνα κόσμημα στρατιωτικόν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ συγχωρήσητε αὐτὴν τὴν μικρὰν ἀνωμαλίαν, ὅτι ἐρίζω πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου καὶ τὸν κρατῶ συγχρόνως, διότι δὲν διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὸ τὶ χρειάζεται διὰ τὸν στρατόν μας ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ ἡ παρασκευή, νὰ συμπληρωθῇ μᾶλλον. Καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι ζήτημα πολιτικῆς ἐξουσίας. Λέγω εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου ὅτι: αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἰδικόν σου δικαίωμα αὐτὸ εἶναι δικαίωμά μου. Ἂν πιστεύῃ ἐκεῖνος ὅτι ὁδηγεῖ ἡ ἀντίληψίς μου πρὸς καταστροφὴν τῆς Χώρας, αὐτὸς πρέπει νὰ ζητήσῃ νὰ φύγῃ ἀπὸ τὸ Ἐπιτελεῖον. Δὲν φεύγει ὅμως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μοῦ ἐπιτρέπει νά κρίνω ὅτι ὁ κ. Μαζαράκης ἀναγνωρίζει ὅτι δὲν εἶναι δουλειά του νά μοῦ ἐπιβάλῃ εἰς πόσον χρόνον θά κάμω ἐγὼ τοὺς ἐφοδιασμούς. Αὐτὸ εἶναι καθῆκον τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας.

§102Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὲ ἐπρολάβατε, κ. Πρόεδρε, εἰς ὡρισμένα σημεῖα, καὶ πρὸ παντὸς δὲν ἀπέχω ἀπὸ ὅσα εἴπατε, ὀφείλω δὲ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νά κάμω μίαν δήλωσιν ὡς πρὸς τὸν στρατηγὸν Μαζαράκην, ὅτι καὶ τῆς ἰδικῆς μου ἐκτιμήσεως ἀπολαύει ἐντελῶς ἰδιαιτέρως. Δὲν εἶναι δὲ φιλοφρόνημα τὸ ὁποῖον κάμνω ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς περιστάσεως αὐτῆς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀλλά οἱ κ. ἀρχηγοὶ τῶν ἄλλων κομμάτων, μετὰ τῶν ὁποίων συνειργάσθην ἐν τῇ Οἰκουμενικῇ Κυβερνήσει, γνωρίζουν ποσάκις τοῦτο ἔλαβον ἀφορμὴν νά τὸ ἐκδηλώσω· ὥστε μολονότι τότε ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νά συγκροτηθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπὸ κοινοβουλευτικοὺς παράγοντας, ἐδέχθην μετά τὴν συμφωνίαν τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν, ὅταν μοῦ ἐπροτάθη, ὅτι ἐξαιρετικῶς πρέπει νά εἶναι ὁ κ. Μαζαράκης ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· τὸ ἐδέχθην δὲ λίαν εὐχαρίστως καὶ ἄνευ ἀντιρρήσεως, ἕνεκα τῆς ἐκτιμήσεως τὴν ὁποίαν εἶχον καὶ ἔχω πρὸς αὐτόν. Καὶ περὶ τούτου δὲν ἦτο ὁ σκοπός μου νά ὁμιλήσω. Μάλιστα νομίζω ὅτι θά ἠδύνατο νά διεξαχθῇ ἡ συζήτησις χωρὶς νά φθάσῃ μέχρι τῆς Βουλῆς.

§103Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἔγινε λόγος περὶ τοῦ στρατηγοῦ Μαζαράκη καὶ ἐπειδὴ συγκεντρώνω τὴν διπλῆν ἰδιότητα τοῦ βουλευτοῦ καὶ τοῦ διευθύνοντος τὴν σύνταξιν τοῦ περιοδικοῦ «Ἐργασία», παρακαλῶ νά μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ δηλώσω, ὅτι ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς Πανελληνίου αὐτῆς ἐμπιστοσύνης, ἡ ὁποία περιβάλλει τὸν στρατηγὸν κ. Μαζαράκην, ἡ διεύθυνσις τῆς Ἐργασίας ἐδέχθη τὸ ἐνυπόγραφον τοῦτο ἄρθρον του, μὲ τὴν ρητὴν δήλωσίν του ὅτι ἔχει καὶ τὴν συγκατάθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§104Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς παρακαλῶ· μὲ ἀναγκάζετε νά διαμαρτυρηθῶ.

§105Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ ὅμως εἰς ἓν μόνον διαφωνῶ ὡς πρὸς ὅσα ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σχετικῶς πρὸς τὸ ἄρθρον: Ὅτι ἦτο ἄρθρον τὸ ὁποῖον ἐγράφη διά νά πληρώσῃ μίαν δημοσιογραφικὴν παράκλησιν φιλικήν. Καὶ δὲν δύναμαι νά τὸ δεχθῶ τοῦτο, διότι στρατηγὸς κατέχων τοιαύτην ἐπίσημον θέσιν δὲν ἦτο δυνατὸν εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε νά δώσῃ ἕνα ἄρθρον διά νά πληρώσῃ μερικάς στήλας ἑνὸς περιοδικοῦ φιλικοῦ.

§106Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐνθυμηθῆτε τὰ πλάσματα τῶν Ρωμαίων. Πλᾶσμα κάνω καὶ ἐγὼ λέγων ὅτι τὸ ἔγραψε δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, διά νά σώσω τὴν κατάστασιν καὶ νὰ μὴ ἀναγκασθῶ νά χάσω τάς ὑπηρεσίας του.

§107Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δέχομαι τὸ πλᾶσμα, ἀλλ’ ἐκτιμῶ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ τοῦ πλάσματος. Δι’ αὐτὸ μετά τὴν οὐσίαν ἐγέννησε τὸ ζήτημα ἡ θεωρία. Ἄν στρατηγὸς κατά τὴν βαθυτέραν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἐγὼ εὑρίσκω εἰς τὸ ἄρθρον του ἔχῃ κἄτι τι ἄλλο, νομίζω ὅτι μὴ πληρουμένων τῶν ἀναγκῶν τῶν προμηθειῶν κάμνομεν ἀδίκους δαπάνας.

§108Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνος θά τὸ εἴπῃ αὐτό; ἢ ἡμεῖς οἱ πολιτικοί;

§109Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω, ἄλλως τε πρέπει νά λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ποίαν θέσιν ἔχουν αἱ προμήθειαι τοῦ ὑλικοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὸν σκοπόν μας. Διὰ νὰ πληρωθῇ ὁ σκοπὸς ὁ στρατιωτικὸς διὰ τὸν ὁποῖον κάμνωμεν τὰς δαπάνας γενικῶς ἀπαιτεῖται νά ἔχωμεν μίαν στρατιωτικὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἄν χρειασθῶμεν εἰς μίαν ὡρισμένην ἐποχὴν νὰ τὴν ἔχωμεν. Καὶ πρέπει νὰ συγκεντρώσῃ ἡ στρατιωτικὴ αὐτὴ δύναμις δύο πράγματα: Νὰ συγκεντρώσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν ὡρισμένου ἀριθμοῦ στρατιωτῶν ὁ ὁποῖος θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν περίστασιν τῆς ἀνάγκης, καὶ δεύτερον νὰ ἐκπληροῖ τὸ ἄλλο, ὅτι ἔχει καὶ τὸ ἀναγκαῖον ὑλικὸν τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ εἶναι πρόχειρον διὰ τὴν περίστασιν αὐτήν. Ἐφ’ ὅσον ἑπομένως ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου λέγει ὅτι ἐν αὐτὰ δὲν συμβαδίζουν τότε δὲν ἐκπληροῦμεν τὸν πολιτικὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον θέλετε, εἶναι βεβαίως σοβαρόν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις δύναται βέβαια αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν προμηθεύονται ἀμέσως τὰ ἐπρομήθευσα, ἐκεῖνα ὅμως τὰ ὁποῖα δύναται νὰ προμηθευθοῦν ἀμέσως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προμηθευθῶσι ἀπὸ τώρα ποὺ δὲν βλέπομεν τίποτε εἰς τὸν ὁρίζοντα. Καὶ βεβαίως καὶ ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνουν προμήθειαι περιτταί, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχουν σήμερον ἐφ’ ὅσον δύνανται νὰ προμηθευθοῦν βραδύτερον εἰς καταλληλότερον χρόνον. Τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι ἀναγκαῖον ἀπὸ διπλῆς ἀπόψεως. Πρῶτον διότι φθείρονται, καὶ δεύτερον διότι δαπανῶμεν χρήματα τὰ ὁποῖα θὰ χρειασθῶμεν δι’ ἄλλας ἀνάγκας καὶ τέλος πάντων καὶ τῶν ὁποίων χάνομεν ἐν τῷ μεταξὺ καὶ τοὺς τόκους. Ἐκεῖνο, λοιπὸν τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον νομίζω, ἀνεξαρτήτως ἐκείνων τὰ ὁποῖα μᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ σαφηνισθῇ, εἶναι τοῦτο: Ὑπάρχει ἆραγε ἔλλειψις προμηθειῶν τοιούτων, αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ δύνανται εἰς τὸ μέλλον εὐκόλως νὰ προμηθευθοῦν; ἢ αἱ ἐλλείψεις τῶν προμηθειῶν εἶναι τοιαῦται ὥστε ὀλίγον κατ’ ὀλίγον δύνανται νὰ συμπληροῦνται ἢ καὶ συλλήβδην νὰ προμηθευθοῦν εἰς ὡρισμένην ἐποχήν; Τοῦτο θὰ ἔδιδεν ἀφορμὴν εἰς μίαν περαιτέρω συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ὑλικοῦ τοῦ στρατοῦ μας, τὸ ὁποῖον δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ τὸ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ ταύτην τὴν ἑσπέραν καὶ νομίζω, ὅτι γενικώρερον δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ.

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν τὴν ὁποίαν ἔχω ἀπὸ τὸν στρατηγὸν κ. Μαζαράκην: Ἀπὸ τὸν στρατηγὸν κ. Μαζαράκην τὸν ὁποῖον εἶδον χθὲς καὶ τὸν ἠρώτησα ἀκριβῶς περὶ τοῦ ἐὰν ἔχωμεν τὰς προμηθείας αἱ ὁποῖαι θέλουν μακρὸν χρόνον διὰ νὰ παρασκευασθοῦν, σᾶς φέρω τὴν πληροφορίαν ὅτι μοὶ ἀπήντησε «μάλιστα». Ὥστε ἔχετε τὴν πληροφορίαν ὅτι τὰ ὑπολειπόμενα διὰ τοὺς ἐφοδιασμοὺς εἶναι εἴδη, τὰ ὁποῖα ἐντὸς ἔτους μόνον δύνανται νὰ προμηθευθοῦν. Αὐτὰ εἶναι χρήσιμα νὰ λεχθῶσι, διὰ νὰ τὰ ἀκούσωσιν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ νὰ τὰ γνωρίζουν καὶ νὰ μὴ ὑποθέτουν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν λεχθέντων, εἴτε ἀπὸ τὸν στρατηγὸν κ. Μαζαράκην εἴτε ἀπὸ τὸν κ. βουλευτὴν Κερκύρας, ὅτι εἴμεθα ἄοπλοι. Δὲν εἴμεθα ἄοπλοι καθόλου. Κατ’ ἀνώτατον ὅριον ἐντὸς ἑνὸς ἔτους δύνανται νὰ προμηθευθοῦν.

§111Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ δέχομαι τὴν πληροφορίαν αὐτήν, διότι προέρχεται ἀπὸ μίαν ὑπεύθυνον δι’ ἐμὲ πηγήν, τὴν ὑπεύθυνον πηγὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία καλύπτει πᾶσαν εὐθύνην τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου διότι ἡ Κυβέρνησις ἔδωσε τὴν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν τώρα ἡ πληροφορία αὐτὴ προῆλθεν ἀπὸ τὸν κ. Μαζαράκην, ἐγὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω ἂν καλῶς ἢ κακῶς προῆλθεν. Καὶ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ τὴν λάβῃ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν, δέχομαι τὴν διαβεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι εἶναι ὑπερβολαὶ καὶ ὅτι τὸ ἀναγκαῖον ὑλικὸν τὸ ἔχει ὁ στρατός.

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπα ὅτι ἔχομεν τὸ ἀναγκαῖον ὑλικόν. Εἶπον ὅτι, ὅ,τι μοῦ λείπει εἶναι ὑλικὸν δυνάμενον νὰ προμηθευθῇ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους. Εἶναι ὅμως τοῦτο ὑλικὸν οὐσιωδέστερον, παπούτσια λόγου χάριν δὲν ἔχομεν, δὲν ἔχομεν στολάς, δύνανται ὅμως νὰ γίνουν ἐντὸς τριῶν μηνῶν. Ἐκτὸς ὅμως τούτου δὲν ἔχομεν καὶ ἄλλα πολεμικὰ εἴδη Ὀβίδες καὶ ὅλα αὐτὰ δὲν τὰ ἔχομεν, ἀλλὰ ἔχομεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν χρόνον διὰ νὰ κατασκευασθοῦν. Μοῦ τὰ ὑπενθυμίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἔχομεν τὸ καλλίτερον πυροβολικὸν τοῦ κόσμου καὶ τὸ ἀνώτερον, καὶ τὸ κατάστημα τὸ ὁποῖον τὸ ἔκαμε τὸ ἐπικαλεῖται διαρκῶς λόγῳ ρεκλάμας. Ἔχομεν ἔλλειψιν στολῶν, δυναμένων νὰ συμπληρωθοῦν ἐντὸς ἔτους. Ἐγὼ πιστεύω ὅτι ἔχομεν ὅλον τὸ ἀπαιτούμενον διάστημα διὰ νὰ συμπληρώσωμεν τὰς ἐλλείψεις μας. Καὶ ἂν ὁ ὁρίζων ἀρχίσῃ νὰ συνοφριοῦται ὀλίγον, θὰ κάμωμεν ἀμέσως αὐτὰς τὰς προμηθείας.

§113Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ πρέπει νὰ εἴπω μετὰ τὴν ἀπάντησιν τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς ἐλλείψεως τοῦ ὑλικοῦ, ὅτι δὲν δύναμαι ὡς κοινοβουλευτικὸς παράγων πλέον νὰ συζητήσω τὸ ζήτημα, διότι τὰ περαιτέρω εἶναι ὑπὸ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ μετὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον δὲν ὑπάρχει ἀντικείμενον συζητήσεως. Θὰ εἶχα νὰ συζητήσω ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων ἀπὸ μιᾶς ἄλλης ἀπόψεως, ὡς πρὸς τὰ μέτρα δηλαδὴ τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ταύτην τὴν ἑσπέραν, σχετικῶς μὲ τὴν ρύθμισιν γενικῶν μέτρων ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ ταῦτα τὰ νομίζω ἔξω τοῦ θέματος αὐτοῦ. Θὰ παρουσιασθῇ προσεχῶς εὐκαιρία διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἴπω ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι πολλὰ ἀπὸ τὰ μέτρα ταῦτα θεωρῶ ὅτι εἶναι ἄστοχα οὐδόλως βελτιοῦντα τὰ τοῦ στρατοῦ καὶ συνεπάγοντα δαπάνας, τὰς ὁποίας θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ τὰς ἐξοικονομήσωμεν ὥστε ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου νὰ δυσφορῇ ὀλιγώτερον διὰ τὰς προμηθείας. Ἀλλὰ δὲν εἰσέρχομαι, λέγω, εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ζητημάτων τούτων, διότι θὰ παρουσιασθῇ ἄλλη εὐκαιρία καταλληλοτέρα.

§114Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ τότε φυσικὰ ἐπιφυλασσόμεθα καὶ ἡμεῖς. Σωστά.

§115Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον εἶμαι ξένος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τίποτε δὲν μὲ βαρύνει ἐκ τοῦ ἔργου της καὶ ἂν ἀκόμη δὲν τὸ ἀποκρούσω. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι σήμερον θὰ μπορούσαμε νὰ ὁμιλήσωμεν ἐφ’ ὅλου τοῦ στρατιωτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Ὀφείλω ὅμως, ἐφ’ ὅσον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέδειξε διάφορα μέτρα ὡς προάγοντα τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα, ὀφείλω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι θεωρῶ ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτυχῆ, τοὐλάχιστον δὲν εἶναι οἰκονομία.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου.

§117Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἐπερωτῶν εἰς τὴν συζήτησιν τὴν σημερινὴν εἶναι ἀναμφισβητήτως ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, ὄχι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Καρδίτσης οὔτε ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ὁ ὁποῖος ἐστηρίχθη καθ’ ὅλην του τὴν ἐπιχειρηματολογίαν εἰς τὰ ὅσα γράφει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου. Ἔτυχεν νὰ διαβάσω τὸ ἄρθρον τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου. Δυστυχῶς δὲν ἀνέγνωσα τὸ ἄρθρον τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας ἐκ συμπτώσεως, ἂν καὶ παρακολουθῶ μὲ ἐπιμέλειαν ὅσα γράφει ἐκ τῆς πεποιθήσεως τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῶν προθέσεών του. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου δὲν κατηγορεῖ τὴν Κυβέρνησιν τὴν σημερινήν. Ἐκφράζει ἕνα παράπονον ἠμπορεῖ νὰ εἰπῇ κανεὶς γενικῶς κατὰ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη οἱ πολιτικοί του δὲν δεικνύουν τὸ ἐνδιαφέρον τὸ ὁποῖον ἐδείκνυον παλαιότερον οἱ πολιτικοὶ καὶ δὲν ἀναμιγνύονται εἰς τὰς συζητήσεις ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Καὶ δεύτερον ἐκφράζει ἕνα ἄλλο παράπονον: ὅτι τά ζητήματα τὰ στρατιωτικὰ κρίνονται ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς μέτρου οἰκονομικοῦ τὸ ὁποῖον παρουσιάζουν ἑκάστοτε οἱ πολιτικοὶ μὴ θέλοντες νά εἰσέλθουν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν. Καὶ τὸ τρίτον παράπονον εἶναι, ὅτι ἐξ ἀφορμῆς αὐτῆς τῆς τακτικῆς καθυστερεῖ ὁ ἐφοδιασμὸς τοῦ στρατοῦ. Εἰς τὸ πρῶτον παράπονον τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου, διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ τρέφω ἐξαιρετικὴν ἐμπιστοσύνην καὶ βλέπω ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις παρ’ ὅλην τὴν διαφορὰν τῶν γνωμῶν δὲν ἠθέλησεν νὰ φθάσῃ μέχρις ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον, ἔχω νά εἴπω ὅτι ἂν ἡμεῖς, οἱ ὄχι στρατιωτικοὶ πολιτικοὶ δὲν ἀναμιγνυόμεθα συχνὰ εἰς τά τεχνικά στρατιωτικά ζητήματα, τοῦτο ὀφείλεται διότι μετά τόν πόλεμον εἴχομεν τὴν τύχην νά ἀποκτήσωμεν πολλοὺς στρατιωτικοὺς συναδέλφους καὶ ὅλα τά κόμματα ἔχουσι συμβούλους καὶ συνεργάτας, εἶχον τοὐλάχιστον μέχρις ἐσχάτων, εἶχον στρατιωτικοὺς συνεργάτας εἰς τοὺς ὁποίους ἀνέθετον τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἀπόψεών των. Δὲν ἦτο, εἰμὴ ἔμμεσος ἀνάμιξις εἰς τά τεχνικά στρατιωτικά ζητήματα. Δὲν ἦτο λόγῳ ὑποτιμήσεως τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τὸ ὅτι ἀνετίθετο εἰς εἰδικωτέρους ἀνθρώπους ἡ ἐξέτασις τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων. Τὸ ἄλλο παράπονον τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου εἶναι ὀλιγώτερον βάσιμον καὶ ὀφείλω νά εἴπω, ὅτι δὲν τὸ ἀνέμενον ἀπὸ ἕνα στρατηγὸν τῆς γενικῆς μορφώσεως τοῦ κ. Μαζαράκη. Διότι ὁ στρατὸς εἰς κάθε τόπον εὑρίσκεται εἰς ἀναγκαστικὴν συνάρτησιν πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου κατά πρῶτον λόγον καὶ κατά δεύτερον πρὸς τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους πρόκειται νά ἐξυπηρετήσῃ ἕνας στρατός. Μετά δὲ τὸν πόλεμον καὶ τὴν Ἐθνικὴν συμφοράν, θά ἦτο παραφροσύνη ὀφείλω νά τὸ εἴπω, ἂν ἐπεδιώκαμεν μὲ παραμέλησιν σχετικὴν τῆς προσπαθείας πρὸς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ τῆς προσπαθείας πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἀνασύνταξιν τῆς Χώρας, ἂν ἐπεδιώκαμεν τὴν συντονωτέραν ἀναδιοργάνωσιν τῶν στρατιωτικῶν μας δυνάμεων. Ἠμπορῶ μάλιστα νά εἴπω, ὅτι ἐκάμαμεν ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως περισσότερα παρ’ ὅ,τι ἐπεβάλλετο νά γίνῃ. Δὲν ἠμπορῶ νά ἐννοήσω πῶς στρατιωτικὸς τῆς περιωπῆς τοῦ κ. Μαζαράκη εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ὅτι ἡ οἰκονομικὴ παρασκευὴ ἑνὸς τόπου καὶ ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων δὲν εἶναι ἐμμέσως καὶ μία στρατιωτικὴ παρασκευὴ καὶ μία ἐνίσχυσις τῆς ἱκανότητος πρὸς ἄμυναν ἑνὸς τόπου. Δὲν ὑπάρχει μεγαλειτέρα οὐτοπία κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, παρὰ ἂν ὑποθέτῃ κανείς, ὅτι ἐντεῖνον μονομερῶς τὴν προσοχήν του ἓν Κράτος εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων καὶ παραμελῶν τὴν οἰκονομικὴν τόνωσιν τοῦ τόπου, ὅτι εἶναι δυνατὸν ποτὲ αὐτὸ τὸ Κράτος νὰ ἀποκτήσῃ μεγαλειτέραν μαχητικὴν ἱκανότητα. Ἡ ἱστορία εἶναι ἡ ἀσφαλεστέρα ἀπόδειξις αὐτοῦ τοῦ πράγματος. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου πολὺ ὀρθῶς ὑπέμνησε τὴν σύνταξιν μεγαλειτέρου στρατοῦ καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, διότι οἱ τόποι ἐκεῖνοι ἔχουν ἀφ’ ἑνὸς μὲν μεγίστην στρατιωτικὴν δύναμιν καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἶχον ἓν ἔμψυχον ὑλικόν, τὸ ὁποῖον λόγῳ τῆς εὐμαρείας τῆς ὁποίας ἀπήλαυον εἰς τοὺς τόπους ἐκείνους, καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὴν Ἀγγλίαν, εἶχεν καὶ ψυχικὸν σθένος ἀνάλογον ὅπως ἀντιμετωπίσῃ μεγίστους κινδύνους καὶ διεξαγάγῃ μεγίστους ἀγῶνας. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους θέλομεν νὰ ἐπιτελέσῃ ὁ Ἐθνικὸς στρατός. Καὶ πρῶτον ἐρωτῶ τὸ ἑξῆς: ὅταν λέγομεν «πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀξιόμαχον στρατὸν» τί ἐννοοῦμεν; Ἐννοοῦμεν ὁ στρατός μας νὰ εἶναι ἰσόπαλος πρὸς τὸν στρατὸν ὅλων τῶν γειτόνων μας; Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Γιουγκοσλαυΐα εἶναι Κράτος ὑπερδιπλάσιον ἀπὸ ἡμᾶς, ἡ Τουρκία εἶναι τριπλάσιον...

§118Γ. ΜΟΔΗΣ. Ὄχι· οὔτε διπλάσιον, ἀπὸ ἀπόψεως πληθυσμοῦ ἐννοεῖται.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρόκειται λοιπὸν ὁ σκοπὸς τὸν ὁποῖον θὰ ἐπιτελέσῃ, δηλ. τὸ ἀξιόμαχον τοῦ Στρατοῦ νὰ συγκριθῇ πρὸς τὸ ἀξιόμαχον τῆς Γιουγκοσλαβίας ἢ τῆς Τουρκίας; Οὐδεὶς φαντάζομαι ἠμπορεῖ νὰ ὑποστηρίξῃ τοιαῦτα πράγματα. Δὲν ἕπεται ὅμως ὅτι τὸ ψυχικὸν σθένος πρὸς ἄμυναν ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ Κράτους θὰ εἶναι ὀλιγώτερον. Ἡμεῖς οἱ νεώτεροι Ἕλληνες εἴχομεν ψυχικὸν σθένος ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν Ὀθωμανικὴν αὐτοκρατορίαν ὅταν εἴμεθα πολὺ μικρότεροι, πολὺ ἀσθενέστεροι, ὅταν ὁ στρατός μας ἦτο πολὺ ἀσθενέστερος καί ἡ Τουρκία πολὺ ἰσχυροτέρα ἀπὸ ὅ,τι εἶναι σήμερον. Ἐκάναμε καὶ ἐπαναστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπέτυχον εἰς βάρος τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας καὶ ὅταν ἀκόμη ἡττώμεθα ὡς Κράτος. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν καὶ εἰς τὸν ὄγκον τοῦ ἐφοδιασμοῦ τοῦ στρατοῦ τῶν γειτονικῶν Κρατῶν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα τοῦ ἐφοδιασμοῦ μέχρι ποίου σημείου ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ; Διότι ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι ὅτι ὁ ἐφοδιασμός, ὁ ἐξοπλισμὸς ἑνὸς Κράτους εἶναι κάτι τι ποὺ δὲν ἔχει ὅρια· δὲν ἔχει δὲ ὅρια, διότι λόγῳ τῶν τεχνικῶν μέσων τὰ ὁποῖα σήμερον τίθενται εἰς χρῆσιν τῶν στρατῶν εἶναι δυνατὸν ἓν Κράτος νὰ δαπανᾷ τεράστια ποσά, ἀσυγκρίτως ἀνώτερα ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν. Ἠμπορεῖ νὰ ἐφοδιάζεται ἀπειρίαν ἀεροπλάνων, ἀπειρίαν ἄλλων τεχνικῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν μεγίστας δαπάνας. Ἐπομένως καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ μία διευκρίνισις μέχρι ποίου σημείου ἐννοοῦμεν ὅτι εἴμεθα ἐξωπλισμένοι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Ποία εἶναι ἡ ἀποστολὴ τοῦ στρατοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ σήμερον ἐν Ἑλλάδι; Εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο πρὸ τοῦ μεγάλου πολέμου; Πρὸ τοῦ μεγάλου πολέμου ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ἐθνικὰς διεκδικήσεις τὰς ὁποίας ἐπεδίωκε νὰ ἱκανοποιήσῃ, μολονότι τότε ἦτο τὸ ⅓ περίπου τῆς σημερινῆς Ἑλλάδος καὶ μολονότι καὶ ὁ ἀντίπαλος αὐτοῦ ἦτο πολὺ ἰσχυρότερος. Σήμερον ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει καμμίαν ἐθνικὴν διεκδίκησιν, καμμίαν ἀπολύτως ἐθνικὴν διεκδίκησιν. Εἰς τὸ παρελθὸν ἐξαιρέσει τοῦ δευτέρου βαλκανικοῦ πολέμου, ἦλθεν εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν ἡ Ἑλλάς, διότι αὐτὴ τὴν προεκάλεσε. Σήμερον ἔχει ἡ Ἑλλὰς καὶ εἰς τὰ μυχιαίτατα τῆς συνειδήσεώς της καμμίαν σκέψιν νὰ προκαλέσῃ καμμίαν σύρραξιν; Καὶ τοῦτο πρέπει νὰ διευκρινισθῇ. Πρέπει νὰ διευκρινισθῇ, διότι μὲ λύπην μου παρετήρησα ὅτι ἀνεπτύχθησαν θεωρίαι ἐνταῦθα, τὰς ὁποίας δὲν εἶμαι καθόλου διατεθειμένος νὰ ἐπιδοκιμάσω. Ὑπεστηρίχθη δηλαδή, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ ἡ ἀνάγκη τοῦ καλλιτέρου ἐφοδιασμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐτονίσθη ὅτι ἡ ἔκτασις ἡμῶν ἡ γεωγραφικὴ ἐν σχέσει μὲ τὸν πληθυσμόν μας εἶναι μικρά. Εὑρισκόμεθα δηλαδὴ εἰς μίαν ἐδαφικὴν στενοχωρίαν δὲν ἐλέχθη ἀλλ’ ἠμπορεῖ νὰ συμπληρωθῇ, ὁμοίαν ἐκείνης πρὸς τὴν ὁποίαν εὑρίσκοντο ἄλλα Κράτη πρὸ τοῦ παγκοσμίου πολέμου, τὰ ὁποῖα ἰσχυρίζοντο ὅτι τὸ ἔδαφος δὲν ἦτο ἀρκετὸν καὶ εἶχεν ἀνάγκην ἐπεκτάσεως. Καὶ ἐρωτῶ: εἶναι δυνατὸν καὶ πρὸς στιγμὴν αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμὸς νὰ γίνῃ ἀνεκτός, νὰ γίνῃ ἀνεκτὸν δηλαδὴ ὅτι ἡμεῖς τὸ μικρὸν αὐτὸ Κράτος ἠμπορεῖ νὰ καλλιεργήσῃ τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν ἔχει ἐπαρκῆ γῆν, μολονότι ὅπως εἶπον προηγουμένως, ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἀνώτερος ἐν σχέσει μὲ τὴν πληθυσμὸν ἄλλων εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, πλὴν ἐννοεῖται τῶν βαλκανικῶν Κρατῶν; Ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἀνεκτὸν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει τόσον ἀσθενῆ πληθυσμὸν καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἀποβλέψῃ διὰ βιαίων μέσων νὰ ἐπεκτείνῃ τὰ ὅριά της διὰ νὰ αὐξήσῃ;

§120Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν τὸ εἶπε κανεὶς αὐτὸ καὶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος πιστεύω αὐτὸ εἶμαι φιλειρηνικός.

§121Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ τὸ φιλειρηνικὸς δὲν εὑρίσκεται εἰς ἁρμονίαν μὲ τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματά σας καὶ δι’ αὐτὸ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα. Δὲν θὰ ἀνέβαινον εἰς τὸ βῆμα ἐὰν δὲν συνέβαινε νὰ διατυπώσετε αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν. Διότι ἐτονίσθη ἐπανειλημμένως καὶ φέρεται καὶ εἰς τὰς στατιστικάς, ὅτι τὸ ἔδαφος εἶναι μικρὸν ἐν σχέσει μὲ τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ δεύτερος συμπερασμός σας ἦτο ὅτι ὁ ἐφοδιασμὸς δὲν ἦτο πλήρης. Τί θέλετε νὰ συμπεράνωμεν; ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν ὁρίων της, διότι ὁ πληθυσμός της εἶναι πολὺς ἐν σχέσει μὲ τὴν ἔκτασιν; Διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποία θὰ ἦτο ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξωμεν; Θὰ ἦτο ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν σεῖς λέγετε, ἐνῷ ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἐντελῶς ἀντίστροφος. Ἀφίνω τὸ γεγονὸς ὅτι ὅταν ἡμεῖς ἠθέλομεν καλλιεργήσῃ τοιαύτας ἰδέας, δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν κανὲν παράπονον ἐὰν ἄλλο Κράτος εἴτε γειτονικὸν εἴτε μὴ γειτονικὸν μὲ μικρότερον πληθυσμὸν ἀπὸ ἡμᾶς ἀπέβλεπε καὶ αὐτὸ εἰς ἐπέκτασιν τῶν ὁρίων του καὶ εἰς ἔδαφος ἑλληνικὸν πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ πληθυσμοῦ του.

§122Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν καλλιεργεῖ κανεὶς ἰδέας τὰς ὁποίας ...

§123Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς ἀναφέρω τοὺς συλλογισμοὺς σας καὶ ἐκ τῆς ἀλληλουχίας τῶν συλλογισμῶν σας βγαίνει καθαρὰ τὸ συμπέρασμα τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔβγαλα. Καὶ ἐφ’ ὅσον ἦλθε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ σεῖς εἶσθε ἕνα ἐπίλεκτον μέλος τοῦ κοινοβουλίου καὶ ἀρχηγὸς κόμματος καὶ ἔρχεσθε καὶ ὑποστηρίζετε αὐτὰ τὰ πράγματα, τί θέλετε νὰ εἴπουν οἱ ἄλλοι παρ’ ὅτι ὑπάρχει μία ἀνάγκη νὰ ὁπλισθῶμεν ἕως τὰ δόντια διὰ νὰ αὐξήσωμεν τὰ ἐδάφημας. Καὶ αὐτὴ ἡ ἀντίληψις ὑπάρχει μεμονομένως ἐντελῶς εἴς τινας ἐκτὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἀκριβῶς τὸ πνεῦμα αὐτὸ ἤθελον νὰ παταχθῇ μόλις ἐκδηλωθῇ, διότι εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα.

§124Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μὲ ἀριθμοὺς καὶ γεγονότα.

§125Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἀντίστροφον πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ὑπάρχει τὸ φάσμα τῆς καλλιεργείας τοιούτων ἰδεῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐναντιούμεθα ἐναντίον ὁμοίων βλέψεων ἄλλων κρατῶν ἰσχυροτέρων; Καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ δίκαιον τοῦ ἰσχυροτέρου θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἐπικρατήσῃ, φαντάζεσθε ὅτι ἠσφαλίζετο ἡ Ἑλλὰς μὲ τὴν καλλιέργειαν τοιούτων ἰδεῶν, ἡ Ἑλλὰς ἡ ὁποία ἀπηλευθερώθη καὶ ἐμεγεθύνθη πολλάκις καὶ μὲ τοὺς ἰδίους ἀγῶνας καὶ μὲ τὴν βοήθειαν τῶν ἄλλων κρατῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν περὶ δικαίου ἀνθρωπιστικῶν ἀντιλήψεων; Ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι αὐτὰ ποὺ ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι εἶναι ἀληθῆ, ὅτι ὑπάρχει οἰκονομικὴ στενοχώρια, ὄχι ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος εἶναι στενόχωρον ἠμπορεῖ βεβαίως νὰ γίνῃ αὔριον, ποία θὰ ἔπρεπε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ εἶναι ἡ πολιτικὴ τοῦ Κράτους; Ἡ πολιτικὴ τοῦ Κράτους θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι αὐτή: ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ αὐξήσῃ τὸν πλοῦτον τοῦ τόπου ὥστε νὰ ἠμποροῦν νὰ ζήσουν περισσότεροι ἄνθρωποι —καὶ ὁ πλοῦτος τοῦ τόπου θὰ αὐξηθῇ ὅταν περισσότερα δαπανῶνται διὰ σκοποὺς ἀμέσως παραγωγικούς, ὀλιγώτερα δὲ διὰ στρατιωτικοὺς σκοποὺς καὶ δεύτερον νὰ κατορθώσῃ νὰ ἀναπτύξῃ τὸ πνεῦμα τῆς εἰρήνης. Ἐὰν κατορθώσῃ αὐτὰ ἡ Ἑλλὰς καὶ καλλιεργήσῃ φιλικὰς σχέσεις μετὰ τῶν ἄλλων κρατῶν εἰς τρόπον ὥστε ὁ πλεονάζων πληθυσμὸς νὰ δύναται νὰ μεταβαίνῃ καὶ νὰ ἐργάζεται εἰς ἄλλα κράτη ἰσοτίμως μὲ τοὺς ἄλλους ὑπηκόους, αὐτὴ θὰ εἶναι ἡ μόνη δυνατὴ λύσις. Διότι, ἐὰν φαντάζεσθε ὅτι τὴν λύσιν αὐτὴν θὰ τὴν εὕρωμεν διὰ τῆς βίας, δὲν πρέπει, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἔχωμεν παράπονα ἐὰν ὑποστῶμεν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἰδικῆς μας κακίας. Ἡ σωτηρία τῆς Ἑλλάδος ἔγκειται εἰς τοῦτο, νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν εἰρήνην ὥστε ὁ πληθυσμὸς νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὰ παραγωγικὰ ἔργα, νὰ διαθέσῃ μεγαλείτερον ποσὸν δι’ ἀνάγκας παραγωγικὰς καὶ νὰ κατορθώσῃ διὰ τῶν φιλικῶν σχέσεων νὰ ὑποστηρίξῃ τοὺς ὑπηκόους της νὰ μεταβαίνουν εἴτε εἰς τὴν Γαλλίαν, εἴτε εἰς τὴν Ἀμερικήν, εἴτε εἰς τὴν Ἀγγλίαν, εἴτε εἰς τὴν Βουλγαρίαν, ἀνοίγουσα καὶ αὐτὴ τὰς πύλας της εἰς ἄλλους. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη λύσις, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει αὐτὸ τὸ πνεῦμα καὶ δὲν θὰ ἠθέλαμεν νὰ λάβωμεν μέσα Μαλθουσιανὰ πρὸς περιορισμὸν τῆς ἀναπτύξεως τοῦ πληθυσμοῦ. Ἀλλὰ παρατηρεῖται τὸ ἑξῆς: ὅτι τώρα δὲν θὰ συζητήσωμεν πόσος πληθυσμὸς ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα μὲ ἐντατικὴν καλλιέργειαν. Αὐτὸ τὸ ἀφήνω κατὰ μέρος διότι δὲν ἔχω τὰ στοιχεῖα ἐνώπιόν μου καὶ θὰ ἦτο μία ἀκαδημαϊκὴ συζήτησις. Ἀλλὰ ἀντιτάσσεται ὅτι: «πολὺ καλὰ ἡμεῖς καλλιεργοῦμεν τὴν ἰδέαν τῆς εἰρήνης ἀλλὰ δὲν τὴν καλλιεργοῦν καὶ τὰ ἄλλα κράτη καὶ ἑπομένως δὲν γνωρίζομεν τὶ ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ. Ἂς δεχθῶμεν ὅτι δὲν ἔχομεν καμμίαν ἐθνικὴν διεκδίκησιν, εἴμεθα ἀπολύτως ἐξησφαλισμένοι καθ’ οἱασδήποτε ἐπιδρομῆς. Διότι δι’ ἐμὲ ὁ σκοπὸς τοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία ἄμυνα ἐναντίον μιᾶς ἐπιδρομῆς κατὰ τοῦ ἐθνικοῦ ἐδάφους. Δὲν δέχομαι ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηρίζεται ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἄλλους σκοποὺς ὁ ἐθνικὸς στρατὸς ἀπὸ τὴν ἄμυναν.

§126Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅταν θὰ ὑπάρξῃ πόλεμος, δὲν εἶναι ζήτημα ἀμύνης ἢ ἐπιθέσεως.

§127Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄλλο ζήτημα αὐτό.

§128Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄλλο ζήτημα αὐτό. Ὑπάρχει κολοσσιαία διαφορά. Εἰς τὰ 1912 ἐπετέθημεν εἰς ἄλλους. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ προκαλέσωμεν ἡμεῖς πόλεμον ἀλλὰ νὰ ἀμυνθῶμεν· ὁπότε ἀμυνόμενοι ἠμποροῦμεν καὶ νὰ εἰσβάλωμεν εἰς τὸ ἔδαφος τοῦ ἀντιπάλου. Σκοπὸς τοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι παρὰ ἡ ἄμυνα τοῦ ἐθνικοῦ ἐδάφους καὶ διὰ νὰ κανονίσωμεν τὴν ἄμυναν τοῦ ἐθνικοῦ ἐδάφους, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰς διεθνεῖς ἀνάγκας. Ἐτονίσθη ἡ ἐλαττωματικὴ ὄψις τοῦ συμφώνου τῶν Παρισίων. Ἐτονίσθη ὅτι αὐτὸ δὲν ἀσφαλίζει αὐτομάτως τὴν εἰρήνην, καὶ εἰς αὐτὸ εἴμεθα σύμφωνοι. Διὰ τοῦ συμφώνου τῶν Παρισίων δὲν ἐδημιουργήθησαν τοιαῦτα μέτρα ὥστε νὰ ἔχῃ ἄμεσον πρακτικὴν ἐφαρμογὴν τὸ σύμφωνον τοῦ Κέλλογκ. Καὶ εἰς τὸ Λονδῖνον αἱ συσκέψεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἤρχισαν ἀπὸ αὐτό, δηλαδὴ μὲ τὴν ἐπιθυμίαν ὅπως καὶ εἰς τὸ σύμφωνον αὐτὸ τοῦ Κέλλογκ–Μπριὰν δοθῇ ἀσφαλὴς πρακτικὴ ἐφαρμογή. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγινε μὲ τὸ σύμφωνον τοῦ Κέλλογκ εἶναι ὅτι ἔγινε μία ἐνίσχυσις διεθνοῦς φιλολογικοῦ πνεύματος καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ὡμολόγησεν, τὴν σπουδαιοτέραν σύμβασιν πρὸς ἀσφάλισιν τῶν φιλικῶν σχέσεων τῶν λαῶν. Ἐτονίσθη ἀκόμη, ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν διαθέτει τὴν δύναμιν διὰ τῆς ὁποίας ἀμέσως θὰ δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν της. Μέχρις ἑνὸς σημείου ἡ ἐπίκλησις αὐτὴ εἶναι ἀκριβὴς καὶ τὴν ἔκανα καὶ ἐγὼ εἰς τὸ τελευταῖον συνέδριον τῆς εἰρήνης. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνῃ διάκρισις. Βεβαίως ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἶναι ἀνίκανος νὰ ἐμποδίσῃ μεγάλας δυνάμεις νὰ ἔλθουν εἰς σύγκρουσιν, ἀλλ’ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν.......

§129Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὴν Ἰταλίαν δὲν τὴν ἔβγαλεν ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ἀπὸ τὴν Κέρκυραν.

§130Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ εἶναι μεγάλη δύναμις.

§131Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη ὑποχρεωμένη νὰ πληρώσῃ ἀκριβὰ δι’ ἕνα φόνον ἄδικον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν εἶχεν εὐθύνην. Ἀλλὰ δὲν ἐπλήρωσεν καμμία δύναμις διὰ τὰ γυναικόπαιδα τῆς Κερκύρας τὰ ὁποῖα ἐφονεύθησαν, παρ’ ὅλην τὴν εὐθύνην τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως.

§132Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀναγνωρίζω ὅτι τὸ παράπονον αὐτὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας εἶναι δίκαιον. Ἀλλ’ εἶναι ζήτημα ἄλλως τε.......

§133Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἔνδειξις ἀδυναμίας· δὲν εἶναι ἔνδειξις δυνάμεως.

§134Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅλοι δὲν ἠγνοήσαμεν τὸ ἐπεισόδιον τῆς Κερκύρας. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: Ἄς ὑποθέσωμεν ὅτι εἴμεθα ἐκτεθειμένοι εἰς παρόμοιον κίνδυνον εἰς τὸ μέλλον ἐκ μέρους μιᾶς μεγάλης δυνάμεως, φαντάζεσθε ὅτι διὰ τῆς μεγαλειτέρας στρατιωτικῆς παρασκευῆς θὰ κατορθώσωμεν...

§135Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπα αὐτὰ τὰ πράγματα ἐγώ. Εἶπα διὰ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν.

§136Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ κάνω τὴν διάκρισιν. Μὴ λησμονῆτε ἕνα πρᾶγμα, ὅτι τότε ἔγινε μία κακὴ διαχείρισις τοῦ ζητήματος, ὅτι δὲν ἀνεφέρθημεν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἀλλὰ εἰς τὴν πρεσβευτικὴν συνδιάσκεψιν. Δὲν γνωρίζω ἄν, χωρὶς νὰ ἀναφερθῶμεν εἰς τὴν πρεσβευτικὴν συνδιάσκεψιν, ἀνεφερώμεθα εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ἐὰν ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν θὰ ἦτο διατεθειμένη νὰ μᾶς προστατεύσῃ ἀποτελεσματικώτερον.

§137Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ποῖος ἐξεδίωξε τοὺς Ἰταλοὺς ἀπὸ τὴν Κέρκυραν;

§138Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ἀλλὰ ἡ Ἀγγλικὴ πολιτική· διότι τὸ ζήτημα τῆς Κερκύρας δὲν ἦτο ζήτημα ἑλληνικὸν ἀλλὰ ζήτημα διεθνές.

§139Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἔλθουν εἰς σύρραξιν μεγάλαι δυνάμεις ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν ὑφίσταται. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἔλθουν εἰς σύρραξιν μικρὰ Κράτη, τότε τὸ πρᾶγμα διαφέρει. Ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἶναι εἰς θέσιν καὶ θὰ ἐκπληρώσῃ, τοὐλάχιστον ἐφ’ ὅσον ἠμπορῶ νὰ προΐδω διὰ τὸ ἄμεσον μέλλον θὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν της ἀναφορικῶς διὰ τὰ μικρὰ Κράτη.

§140Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὑποθέτετε ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐμποδίσῃ τὴν Τουρκίαν καὶ νὰ προστατεύσῃ ἡμᾶς;

§141Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα· θὰ ἀναθέσῃ εἰς μίαν δύναμιν νὰ βοηθήσῃ τὴν Ἑλλάδα ἐναντίον τῆς Τουρκίας.

§142Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Καὶ νὰ στείλῃ στρατὸν εἰς τὰ Δαρδανέλλια;

§143Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν πρόκειται οὔτε περὶ τῶν Δαρδανελλίων οὔτε περὶ Μικρᾶς Ἀσίας. Πρόκειται περὶ ἀμύνης ἐναντίον μιᾶς ἐπιθέσεως. Εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ὅσον ἀφορᾷ τὰ μικρὰ Κράτη, καὶ εἶναι εἰς θέσιν καὶ θὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν της. Κατὰ συνέπειαν διὰ τὸ ἄμεσον μέλλον ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς δὲν ἠθέλαμεν προκαλέσῃ σύρραξιν, ὁπότε θὰ ἐπαθέναμεν τὰ ἐπίχειρα τῆς κακίας μας ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ Κράτους κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν εἶναι ἀπολύτως ἐξησφαλισμένη. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐρωτῶ; ἐφόσον παρὰ τὴν βεβαιότητα αὐτὴν τὸ Κράτος δὲν ἐπεδόθη εἰς τὴν διάλυσιν τῶν στρατιωτικῶν του δυνάμεων ἀλλ’ ἐδαπάνησεν ὑπέρογκα ποσὰ διὰ τὴν ἀνασύνταξιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων καὶ ἀκολουθεῖ μίαν πολιτικὴν ἡ ὁποία τοῦ ἐπιτρέπει ἐν ποίᾳ τινι ἀνέσει νὰ συμπληρώσῃ τὸν ἐφοδιασμόν του καὶ ἰδίως τὸν ἐφοδιασμὸν ἐκείνων τῶν ὑλικῶν τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προμηθευθοῦν πολὺ ταχέως, ἐρωτῶ, λέγω, μία τοιαύτη πολιτικὴ ἐκθέτουσα εἰς κίνδυνον τὸ Κράτος; ἢ εἶναι μία πολιτικὴ στοιχειώδους σωφροσύνης ἡ ὁποία ἐπιτρέπει οἰκονομικῶς καὶ ψυχικῶς ν’ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος, ὥστε ἄν ποτὲ παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν καὶ ἐπιθυμίαν καὶ ἐλπίδα, εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀποδυθῇ εἰς ἕνα ἀγῶνα νὰ ἔχῃ τὰς ψυχικὰς καὶ ὑλικὰς δυνάμεις ν’ ἀκολουθήσῃ αὐτὸν τὸν ἀγῶνα; Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἕνα ἄλλο ζήτημα ἀκόμη: Ἡ Ἑλλὰς πολὺ ὀρθῶς ἀκολουθεῖ μίαν πολιτικὴν εἰς τὰ Βαλκάνια φιλειρηνικὴν συνάπτει σύμφωνον φιλίας μὲ τὴν Γιουγκοσλαυΐαν σύμφωνον φιλίας μὲ τὴν Ἰταλίαν, παρασκευάζει σύμφωνον φιλίας μὲ τὴν Βουλγαρίαν, ἄλλο μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς: Καὶ ἐφόσον παρασκευάζει αὐτὰ τὰ σύμφωνα φιλίας καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ ὁδηγήσουν καὶ εἰς συμφωνίας περὶ καθορισμοῦ τῶν ἐξοπλισμῶν τῶν ναυτικῶν κυρίως ἠμποροῦν νὰ ὁδηγήσουν καὶ πρέπει νὰ ὁδηγήσουν εἰς συμφωνίας διεθνεῖς περὶ ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν, φαντάζεσθε ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἠκολούθη πολιτικὴν σώφρονα, ὅταν ἐπιδιώκουσα αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος παραγγέλλει ἀθρόως πολεμικὰ πλοῖα ἐξοπλίζεται μέχρις ὀδόντων καὶ ἐπιδεικνύει προκλητικῶς αὐτοὺς τοὺς ἐξοπλισμούς; Νομίζω ὅτι μία τοιαύτη πολιτικὴ θὰ ἦτο ἐντελῶς βλαβερὰ καὶ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῇ. Ἡ στρατιωτικὴ συζήτησις ἠμποροῦσε νὰ λάβῃ μίαν ἄλλην τροπήν, νὰ ἐξετασθῇ δηλαδὴ κατὰ πόσον αἱ δαπάναι αἱ ὁποῖα γίνονται, γίνονται πρακτικῶς. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ κατὰ πόσον, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐξέθεσα εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπήν, ἂν ἡ συγκρότησις τοῦ στρατεύματος ὅπως εἶναι, εἶναι ἡ κατάλληλος διότι ἐπεκρίθη πολλάκις, καὶ δικαίως, ὅτι μὲ τὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν κάμνομεν, νὰ ἔχωμεν πολλὰς μονάδας μικραίνομεν τὴν προσπάθειαν πρὸς καλλιτέραν ἐκγύμνασιν τοῦ στρατεύματος καὶ αὐξάνωμεν τὰς δαπάνας. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἕνα ζήτημα: ἂν πολλαὶ ὑπηρεσίαι ἐπικουρικαὶ τοῦ στρατεύματος, ὄχι μάχιμοι, ἂν αὗται δὲν εἶναι ὑπερβολικὰ ἐξωγκωμέναι ὥστε νὰ καλύπτουν ἕνα μέγα μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διότι ἂν κάμετε μίαν σύγκρισιν, θὰ ἰδῆτε ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι αὗται κατέχουν μεγάλην ἔκτασιν τὴν ὁποίαν δὲν κατέχουν εἰς κανὲν ἄλλο Κράτος. Ἀλλὰ αὐτὴ ἡ συζήτησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀλλὰ νὰ γίνῃ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν καὶ νὰ μελετηθῇ ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν μὲ περιορισμὸν τῶν μονάδων τοῦ στρατοῦ νὰ ἔχωμεν καλλιτέραν ἀπόδοσιν ἀπὸ ἀπόψεως ἐκγυμνάσεως καὶ μεγαλειτέραν οἰκονομίαν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν βλαβερῶν φιλειρηνικῶν ἀλλ’ εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι αἱ εἰρηνικαὶ προσπάθειαι δὲν εἶναι αὐτὴν τὴν στιγμὴν μετὰ τὸν παγκόσμιον πόλεμον οὐτοπιστικαὶ προσπάθειαι, ὅπως ἦτο πρὸ τοῦ παγκοσμίου πολέμου. Αἱ μεγάλαι συμφοραὶ τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οἱ νικηταὶ καὶ οἱ ἡττημένοι ἔκαμαν ὥστε νὰ ριζοβολήσῃ βαθύτατα τὸ αἴσθημα τῆς εἰρήνης καὶ ἀσφαλείας εἰς ὅλους τοὺς λαούς. Ἡ Ἑλλὰς δὲ πολλὲς φορὲς εἶδε εἰς τὴν ἱστορίαν της σωζόμενα τὰ δίκαιά της ἀπὸ τὴν ἐπικράτησιν αὐτὴν τῶν ἀνθρωπιστικῶν καὶ φιλοδικαίων αἰσθημάτων εἰς τὸν κόσμον καὶ δι’ αὐτὸ ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπεν εἰς αὐτὴν τὴν προσπάθειαν νὰ ἔχῃ τὴν πρωτοπορείαν, ἀλλὰ καὶ διότι εἶναι μικρὸν Κράτος καὶ διότι ἡ ἱστορία της τῆς ἐπιβάλλει αὐτά. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι θὰ ἔπρεπεν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἀντιλήψεις, δηλ. ὅτι τὸ ἔδαφος εἶναι μικρὸν ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν πληθυσμὸν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἀντιλήψεις κάτω ὑπὸ τὰς ὁποίας ὑποκρύπτεται εἴτε ἐνσυνειδήτως εἴτε ἀσυνειδήτως ἕνα αἴσθημα ἐθνικιστικῆς ὑπερβολῆς πρέπει νὰ καταπνιγοῦν, διότι αὐτὸ ἐπιβάλλει τὸ γενικὸν συμφέρον τοῦ Ἔθνους. (χειροκροτήματα).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης.

§145Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος περὶ τῶν λόγων οἵτινες προεκάλεσαν τὴν διάστασιν αὐτοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε κἄν ἐπὶ τῶν συστάσεων ἃς διετύπωσεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὅπως καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ νὰ μὴ ἐπιρρίπτωνται μομφαὶ καὶ ἐπικρίσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως παρὰ τῶν συμπραττόντων μετ’ αὐτῆς εὐθὺς ὡς παύσῃ ἡ συνεργασία των, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ ζήτημα ἠθικῶν πολιτικῶν σχέσεων αἵτινες δὲν ὑπόκεινται εἰς συνταγάς. Θὰ σημειώσω μόνον τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν πρέπει εἰς τὸν τόπον αὐτὸν νὰ περιμένωμεν ὅτι τὰ πράγματα δύνανται νὰ προχωρήσουν μεθ’ ὅλης τῆς εὐκτέας ταχύτητος. Συμφωνῶ εἰς τοῦτο, ἀλλὰ θὰ παρατηρήσω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὑπῆρξεν ἴσως τόσον ἀκριβοδίκαιος ἀπέναντι τῶν ἄλλων ὅσον καὶ πρὸς ἑαυτόν. Διότι ὅταν ἀνέλαβε καὶ πάλιν τὴν ἡγεσίαν τοῦ κόμματος εἶπεν ὅτι οἱ προκάτοχοί του δὲν κατώρθωσαν εἰς διάστημα 15 μηνῶν νὰ συμπληρώσουν τὴν ὅλην τῆς Χώρας ἀνάπλασιν.

§146Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§147Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχει καλῶς. Ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος δὲν θὰ ἐξετάσω ἐπίσης τὸ καθαρῶς προσωπικὸν ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, διότι ἐκ πεποιθήσεως φρονῶ, ὅπως ἄλλως τε καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλή, ὅτι ἡ βαρύτης τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπιτελικῆς Ὑπηρεσίας καὶ ἡ χρησιμότης αὐτοῦ εἰς τὴν θέσιν ἣν κατέχει εἶναι τόση ὥστε δὲν ἔπρεπε νὰ προσκληθῶμεν εἰς μίαν ἄκρατον λεπτολόγησιν, ἥτις ἠδύνατο νὰ τὸν θίξῃ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι ἡ οὐσία τῶν πραγμάτων, ἤτοι ἐὰν καὶ κατὰ πόσον εἶναι ἀληθὲς ὅτι παρημελήθη μέχρι τοῦδε ἡ στοιχειώδης τῆς ἀμύνης τῆς χώρας ἐξασφάλισις καὶ κατὰ πόσον τίθεται τὸ δίλημα ἢ τῆς καταργήσεως τοῦ στρατοῦ ἢ τῆς ἐξασφαλίσεως ὅλων τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὸν πλήρη αὐτοῦ ἐφοδιασμὸν δαπανῶν. Τὰ διατυπωθέντα παράπονα περὶ τῆς συστηματικῆς ἀκηδίας ἀπέναντι τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι σημερινά. Διετυπώθησαν πρὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ ἔφθασαν εἰς παροξυσμὸν εἰς δύο ἐποχάς, κατὰ τὸ 1925 ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν πολιτευτοῦ, καὶ κατὰ τὸ 1927 ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς καὶ τῶν συμμαχικῶν Κυβερνήσεων. Κατὰ τὸ 1927 μάλιστα, ὅτε ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο ὁ νῦν ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου, ὠνομάσθη οὗτος ὑπουργὸς τοῦ ἀφοπλισμοῦ τῆς Χώρας. Καὶ διὰ νὰ ἐννοήσητε πόσον εἰλικρινεῖς ἦσαν αἱ προθέσεις τῶν φωνασκούντων, σᾶς ἀναφέρω ὅτι ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ κ. πολιτευτοῦ Πατρῶν ἐγένοντο αἱ πλέον ἀθρόαι προμήθειαι.

§148Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐπειδή, ἐὰν εἶχον τότε τὴν Κυβέρνησιν, τὴν εἶχον χάρις εἰς τὴν ὑμετέραν ἀνεπιφύλακτον ὑποστήριξιν...

§149Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἠρνήθην οὐδεμίαν ἀλληλεγγύην μέχρι σήμερον.

§150Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κατά τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διετέθησαν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ διά τὸν ἐφοδιασμὸν τῆς Χώρας 500 ἑκατομμύρια.

§151Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Καὶ ποίαν βαρύτητα εἶχε τότε ἡ δραχμή!

§152Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Τὴν στιγμὴν κατά τὴν ὁποίαν ἡτοιμαζόμην νά ζητήσω πάλιν δάνειον διά τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, δὲν ἦτο δυνατὸν νά φαίνωμαι ἐπιβαρύνων τὸν προϋπολογισμὸν μὲ τόσον μεγάλα κονδύλια. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτουν δι’ ἰδιαιτέρου ἐγγράφου μου ἄλλα 260–270 ἑκατομμύρια, τά ὁποῖα ἀνεβίβαζον τὸ σύνολον εἰς 750 ἑκατομμύρια, ἰσοδυναμοῦντα κατά τὴν σημερινὴν ἀξίαν τῆς δραχμῆς μὲ 1200 ἑκατομμύρια. Κατά τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐβομβαρδιζόμην ἀπὸ τὸν καὶ νῦν ἀρχηγὸν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου μὲ ἔγγραφα ὅτι αἱ πιστώσεις εἶναι ἀνεπαρκεῖς. Τοῦ εἶπον τότε, ὅτι πολὺ καλά πράττει στέλλων τά ἔγγραφα αὐτά διότι ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου πρέπει ν’ ἀποσείῃ ἀπ’ ἐπάνω του τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐγὼ ὁ ὁποῖος προβλέπω ὅτι πιθανὸν νά ἔχωμεν ἐπί τινα ἔτη περίοδον εἰρήνης καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νά δαπανήσωμεν περισσότερα. Προσέθεσα μάλιστα ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον μοῦ ἔλεγεν ὅτι χρειάζεται διά τὴν πλήρη—ὑπεστήριζε τότε τὸ Ἐπιτελεῖον ὅτι ἐχρειάζοντο 8 δισεκατομμύρια— τῆς Χώρας ἀνασυγκρότησιν ἔπρεπε νά διαθέσωμεν κατά τοιοῦτον τρόπον ὥστε νά ἐπισπεύσωμεν τάς παραγγελίας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἐχρειάζοντο μακρότερον τινα χρόνον διά νά ἑτοιμασθῶσιν. Αὐτὴ ἡ πολιτικὴ ἐχαράχθη τότε. Καὶ ὡμολόγησεν ὁ ἴδιος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου, ὡς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἔκαμε μίαν περιοδείαν ἀνὰ τάς φρουράς, ὅτι κατά τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐγένοντο αἱ συντονώτεραι παρασκευαὶ καὶ αἱ περισσότεραι προμήθειαι. Ἀλλά τί συνέβη; Ἄλλος στρατηγὸς ἔγραψεν ὑπὸ τὸ ἀρχικὸν W, ἐπανειλημμένα ἄρθρα, ὅπου ἔλεγεν ὅτι, ἀφοῦ οἱ πολιτικοὶ εἶναι ἀνίκανοι νά εὕρωσι «μονοκοπανιά», τά 8 δισεκατομμύρια ποὺ χρειάζονται πρέπει νά φύγουν ἵνα ἔλθωσιν οἱ στρατιωτικοί. Ἔφεραν τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ εἴδομεν πῶς εὗρον τά 8 δισεκατομμύρια.

§153Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σφοδρά ἐπίθεσις ἐγένετο κατά τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου διά τὴν ἀκηδίαν της ὡς πρὸς τὸ στράτευμα καὶ τὴν ἀπογύμνωσίν του, ἐνῷ ἔγιναν ἀθρόαι παραγγελίαι, τόσης μάλιστα ἐκτάσεως ὥστε νά μὴ εἶναι δυνατὴ οὔτε ἡ πληρωμὴ εἰς μίαν χρῆσιν. Ἔφθασεν ὅμως ὁ παροξυσμὸς τῶν ἐπικρίσεων εἰς μεγαλείτερον σημεῖον ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς καὶ τῶν συμμαχικῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1927–28 ἀνέγραψαν πιστώσεις 500 ἑκατομ. διὰ τὸ ὑλικὸν ἐπιστρατεύσεως καὶ τὴν ἀνέγερσιν τῶν κτιρίων. Ὁ προϋπολογισμὸς τῶν τακτικῶν ἐξόδων καὶ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1927–28 ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 1.524.000.000. Εἰς τοῦτο ὑπάρχει καὶ ἡ ἐξήγησις ἐπὶ τῆς διακοπῆς τοῦ κ. βουλευτοῦ Κορινθίας σχετικῶς μὲ τὰς περικοπὰς τῶν ἐξόδων ἀμύνης τῆς χώρας περὶ ὧν ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐμπειρογνωμόνων. Τοῦτο μοῦ ἐπροξένησεν ἐντύπωσιν διότι καὶ ἐγὼ ἀναγνώσας τὴν ἔκθεσιν ταύτην οὐδαμοῦ ἀνεῦρον τοιοῦτόν τι, ἡ δὲ ἀνακοίνωσις δὲν εἶχεν θέσιν, διότι ἦτο γνωστὸν ὅτι ὁ μὲν προϋπολογισμὸς κατετέθη τὴν 1 Ἰουνίου ἡ δὲ ἔκθεσις τῶν ἐμπειρογνωμόνων εἶχεν ἤδη κατατεθῆ ἀπὸ τὸν Φεβρουάριον ὅτε εὑρισκόμεθα εἰς τὸ στάδιον τῶν συνεννοήσεων διὰ τὴν ὁριστικὴν κατάρτισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω περικοπὴν τῆς ἐκθέσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναγράφεται ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ ὑπηρεσίαι ἐδέχθησαν τὴν περικοπὴν τῶν πιστώσεων καὶ τὸν περιορισμὸν τοῦ συνόλου τῶν ἐξόδων διὰ τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας εἰς 1.500 ἑκατομμύρια. (ἀναγινώσκει)

§154Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἑτέραν περικοπὴν τῆς ἐκθέσεως. (ἀναγινώσκει).

§155Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐμπειρογνωμόνων ἐπίστευεν ὅτι θὰ εὕρισκεν ἰσχυρογνώμονας ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἤθελον τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν τῆς Χώρας. Ἐγένετο δὲ κυρίως μία μετάθεσις πιστώσεων, διὰ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀνακούφισις μιᾶς βεβαρυμένης χρήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Μετάθεσις ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη βραδύτερον ὅταν ἀπεδείχθη ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως ἦσαν ἱκανοποιητικά, ὁπότε ἐγένετο εἰς τὴν χρῆσιν 27–28 ἡ ἀνάληψις 160 ἑκατομ. διὰ παραγγελίας αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπραγματοποιήθησαν διαρκούσης τῆς χρήσεως, Περιωρίσαμεν λοιπὸν τὰς πιστώσεις εἰς 1.519 ἑκ. ἀπέναντι γενικοῦ συνόλου ἐξόδων 8 δισεκατομμυρίων, ἤτοι αἱ δαπάναι διὰ τὸ στράτευμα ἐξεπροσώπουν τὰ 22 ἕως 23%, ἂν δὲ ἠθέλομεν ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων τὰς μονίμους ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, ἤτοι συνάξεις καὶ δημόσιον χρέος, θὰ ἐβλέπομεν ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν δαπανῶν διὰ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν ἀνήρχοντο εἰς 34%.

§156Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Πῶς συμβιβάζονται ταῦτα μὲ τὴν καταγγελίαν τοῦ κ. Μαζαράκη;

§157Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ἐξεταζόμενον. Διὰ τὸν στρατὸν λοιπὸν καὶ τὸ ναυτικὸν ἐδαπανᾶτο ἡ ὡς ἄνω ἀναλογία καθ’ ὃν χρόνον διὰ τὴν παιδείαν διετίθεντο 10% καὶ διὰ τὴν ἀσφάλειαν 6%. Αὐτὴ ἦτο ἡ Κυβέρνησις ἡ συνεχῶς διαβαλλομένη ὅτι προητοίμασεν τὴν ἐθνικὴν καταστροφὴν διὰ τοῦ ἀφοπλισμοῦ. Ἀκόμη περισσότερον καταφαίνεται ἡ πρόθεσις τῶν τότε κατηγόρων ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ὅτι ὅλος αὐτὸς ὁ θόρυβος διὰ τὴν ἀκηδίαν των πρὸς τὸ στράτευμα ἐκόπασεν ἅμα τῇ ἀναρρήσει τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀρχήν, διὰ νὰ φανῇ σήμερον ἐπεισοδιακῶς ἐνῷ ἐπὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως αἱ πιστώσεις τῶν 500 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ καὶ τὴν ἀνέγερσιν τῶν κτιρίων ἦσαν πιστώσεις ἐπιβαλλόμεναι ἐξ ὑποχρεώσεων, ὅταν δὲ ἤρχισεν ἡ ἐλάττωσις τῶν ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων συνεζητήσαμεν μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συστηματοποιήσωμεν τὸν ἀνεφοδιασμὸν τοῦ στρατεύματος καὶ νὰ καταστήσωμεν καὶ στράτευμα ἀξιοπόλεμον, καὶ κατελήξαμεν νὰ ἀναγράψωμεν ἐκτάκτους πιστώσεις 300 ἑκατομμυρίων, νὰ ἀναγράφηται δὲ ἐφόσον παρίσταται ἀνάγκη τὸ ποσὸν τῶν 200 ἑκατομμυρίων. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1928–29 εἶχεν πιστώσεις 269 ἑκ. αἵτινες περιεστάλησαν εἰς 195. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1929–30 ἀνεγράφει πιστώσεις 199 ἑκατομμυρίων διὰ δὲ τὸν προϋπολογισμὸν 30–31 διατίθενται ὑπὲρ τοῦ ἐπανιδρυθέντος ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης 200 ἑκατ. ὡς ἐπιχορήγησις τοῦ Κράτους, παραχωρεῖται δὲ εἰς αὐτὸ καὶ τὸ προϊὸν τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου καὶ τὸ προϊὸν τῶν ἀντισηκωμάτων. Τὴν πρόνοιαν αὐτὴν θεωρῶ ἀπολύτως ἱκανοποιητικήν, ἐφόσον μάλιστα ὑπάρχει ἡ διάθεσις τῆς αὐξήσεως τῶν πιστώσεων αὐτῶν κατὰ 100 ἑκατομ. προϊούσης τῆς βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι ὁμοία πρόνοια ἐλήφθη διὰ τὸ ταμεῖον ἐθνικῆς Ἀμύνης κατὰ τὴν πρώτην λειτουργίαν αὐτοῦ. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι εὔστοχον διότι θὰ ἔχῃ προδήλως ὡς ἀποτέλεσμα νὰ δημιουργηθῇ ὀξύτατος ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν λογιστικῶν τοῦ Κράτους ὑπηρεσιῶν κατὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ μὲν προσπαθοῦντος νὰ αὐξήσῃ τὰ κονδύλια τῶν πιστώσεων διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ, τῶν δὲ ἀντιδρωσῶν καὶ προσπαθουσῶν νὰ μειώσουν ταῦτα, ὅπως περιορισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἡ πρὸς τὸ ταμεῖον τοῦτο χορήγησις.

§158Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν.

§159Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι, διότι θὰ εἴπω καὶ διὰ ποῖον ἀκόμη λόγον δὲν εἶναι εὔστοχον τὸ μέτρον. Διότι εἰσάγει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ἓν στοιχεῖον ἀβεβαιότητος, τὸ ὁποῖον ἴσως σήμερον εἶναι ἐπουσιῶδες...

§160Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῖον στοιχεῖον ἀβεβαιότητος;

§161Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν γνωρίζομεν πόσον θὰ εἶναι αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων.

§162Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τί ἀβεβαιότης εἶναι αὐτή;

§163Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν γνωρίζομεν ἐὰν τὸ Κράτος ὑποχρεοῦται νὰ δώσῃ 30.000.000 ἢ 50.000.000 ἢ 60.000.000 πιστώσεις ἀνειλημμένας. Καὶ ἂν ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἐντὸς στενῶν ἀναλογιῶν, δὲν θὰ γνωρίζωμεν ἐὰν ἔχωμεν πλῆρες τὸ ἰσοζύγιον ἢ μικρὸν ἔλλειμμα ἢ μικρὸν περίσσευμα. Ἀλλὰ τὸ στοιχεῖον αὐτῆς τῆς ἀβεβαιότητος δὲν εἶναι μόνον διὰ τὸν προϋπολογισμόν, εἶναι καὶ διὰ τὴν κατάστρωσιν τῆς στρατιωτικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία δὲν θὰ στηρίζεται καὶ αὐτὴ ἐπὶ σαφῶν καὶ ἀπολύτως βεβαίων πιστώσεων.

§164Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶναι χρήσιμον νὰ μάθετε ποία εἶναι ἡ συνεννόησίς μου μὲ τοὺς στρατιωτικούς. Τοὺς εἶπον: Κύριοι, σᾶς δίδω τὰς ἀδιαθέτους πιστώσεις τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ κάμνω δὲ αὐτὸ διὰ νὰ σᾶς ἀναγκάσω νὰ ἐπιτύχετε κάθε δυνατὴν οἰκονομίαν ἐπὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὕτως ὥστε νὰ ἠμπορῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα νὰ φέρῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Διότι, ὅταν οἱ ἐνεργοῦντες τὰς δαπάνας γνωρίζετε ὅτι ἐὰν οἰκονομήσετε μίαν δεκάρα αὐτὴ δὲν θὰ πάῃ εἰς τὴν καταβόθραν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ θὰ πάῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, πιστεύω ὅτι θὰ οἰκονομήσωμεν περισσότερα ἀπὸ 4%.

§165Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν γίνεται κανεὶς ἀπολύτως περιορισμός· δὲν εἶναι ὑπὸ καμμίαν αἵρεσιν.

§166Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἴπομεν δηλαδὴ ὅτι ἂν μᾶς παρουσιάσουν προϋπολογισμὸν τακτικῶν ἐξόδων κάτω τῶν 1025 ἑκατομμυρίων, θὰ αὐξάνωμεν τὴν προικοδότησιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν φόβον σας περὶ συγκρούσεως μεταξὺ τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν, σᾶς λέγω ὅτι ὁ φόβος αὐτὸς εἶναι ἀβάσιμος διότι ὅλα τὰ ζητήματα ἐκανονίσθησαν ἄνευ συγκρούσεώς τινος.

§167Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν παρατείνω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως διὰ νὰ μὴ κατηγορηθῶ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι παρεκτρέπω αὐτὴν πρὸς ἄλλα θέματα, καὶ ἐπανέρχομαι ἐπὶ τοῦ κυρίου ζητήματος. Ὅταν λαμβάνεται τοιαύτη πρόνοια ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, ὅταν, ὡς ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπὸ τοῦ 1923 καὶ ἐντεῦθεν διετέθησαν διὰ τὸν ἀνεφοδιασμὸν τοῦ στρατεύματος 2.550.000, ὅταν, παρὰ τὰς πιστώσεις αὐτάς, ἐλήφθη ὅλη ἡ σειρὰ τῶν ἐπιβαλλομένων μέτρων διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ στρατοῦ, διὰ τὴν τεχνικὴν αὐτοῦ ἐκπαίδευσιν, διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀεροπορικῶν ὑπηρεσιῶν κλπ., ὅταν πάντα ταῦτα τὰ μέτρα λαμβάνωνται, εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορηθῇ εἴτε ὁ παλαιὸς πολιτικὸς κόσμος εἴτε ὁ σήμερον κυβερνῶν δι’ ἀκηδίαν ἀπέναντι τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατεύματος; Κατηγορήθημεν ὅλοι οἱ πολιτικοὶ, καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν περισσότερον ἐγὼ ὅτι τὰ πάντα ὑπέτασσον εἰς μίαν οἰκονομικὴν ἀνάγκην. Κατηγορήθημεν ὅτι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα τὸν ἀντιμετωπίσαμεν μόνον ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ ἄποψιν. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ὁ διαπρεπὴς ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου δὲν εἶχε τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν φαίνεται περιέχουσα ἡ ἔκφρασις αὐτὴ ἡ ὁποία ὑπερέβη τὴν ἐνδόμυχον σκέψιν του. Θὰ ἦτο μικρόνους ὁ πολιτικὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ παρεσύρετο ἐν τῇ ἀντιμετωπίσει οἱουδήποτε ζητήματος, καὶ πρὸ παντὸς στρατιωτικοῦ, ἀπὸ ἀντιλήψεις μονομερείας. Αἱ μονομερεῖς ἀντιλήψεις προσιδιάζουν εἰς τοὺς τεχνικοὺς, ἐνῷ οἱ πολιτικοὶ ἐν τῇ χαράξει τῶν πρακτικῶν τοῦ Κράτους κατευθύνσεων ἔχουν καθῆκον νὰ ἔχουν ἀκεραίαν τὴν εἰκόνα τοῦ συνόλου τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν πόρων τῆς Πολιτείας, ν’ ἀναμετροῦν δὲ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ποῖαι αἱ ἐπείγουσαι ἀνάγκαι αἱ χρήζουσαι ἱκανοποιήσεως, καὶ ποῖαι αἱ δεκτικαὶ ἀναβολῆς. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς προγράμματος ἐπεκτάσεως τῶν ἐξοπλισμῶν τοῦ Κράτους, ἐφ’ ὅσον αἱ δαπάναι αὗται θὰ ἦγον εἰς οἰκονομικὴν καταστροφήν; Ἐκτὸς μόνον ἐὰν εὑρισκώμεθα εἰς πολεμικὸν ἀγῶνα, ὁπότε θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξαντλήσωμεν καὶ τὸν τελευταῖον ὀβολόν μας ὅπως ἀντιμετωπίσωμεν τὸν εἰσβάλλοντα ἐχθρόν. Ἀλλὰ ὑπάρχει τοιοῦτος φόβος; Ἀντιθέτως, ὑπάρχει βαθύτατον τὸ αἴσθημα ὅτι ἡ εἰρήνη δὲν θὰ διατρέξῃ κίνδυνον πρὸ τῆς παρελεύσεως μακροτάτης περιόδου, διότι καθ’ ὁποιονδήποτε ὅστις θ’ ἀπετόλμα νά ταράξῃ αὐτὴν θά ἐξηγείρετο σύσσωμος ἡ ἀνθρωπότης καὶ θά ἐπέβαλε τὸ σεβασμὸν πρὸς τὴν εἰρήνην. Ἐφ’ ὅσον καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς ἀνέλαβον τὴν πρωτοβουλίαν μιᾶς προσθέτου ἐγγυήσεως διά τὴν εἰρήνην, θά ἀντελήφθητε πόση εἶναι ἡ πεποίθησις πρὸς αὐτήν. Ἔχομεν λοιπὸν διά μίαν μακράν σειράν ἐτῶν πεποίθησιν ἐπὶ τὴν εἰρήνην διότι ἐπί τέλους ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ἐάν δὲν ἐπιβάλλεται ἀπέναντι τῶν μεγάλων Δυνάμεων, ἐπιβάλλεται ὅμως ἀπέναντι τῶν μικρῶν Κρατῶν ἀπολύτως. Τὸ ἐπεισόδιον τῆς Κερκύρας τὸ ὁποῖον ἀνεφέρθη ἔγινε κατά τά πρῶτα βήματα τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, προτοῦ ἀκόμη ὁ θεσμὸς ἀνδρωθῇ ὡς εἶναι σήμερον, δεύτερον εἴχομεν ἀντιμέτωπον μίαν μεγάλην Δύναμιν, τρίτον δὲ πταίει ἡ διαχείρισις τοῦ ζητήματος ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος, ἥτις ἀνέθεσε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Πρεσβευτικὴν Διάσκεψιν καὶ ὄχι, καθ’ ἃ εἶχεν ὑποχρέωσιν, εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Ἀλλὰ ἐὰν ἕν Κράτος σήμερον ἐπεχείρει νά ταράξῃ τὴν εἰρήνην ὁλόκληρος ὁ κόσμος θά ἔκαμνε τὸ Κράτος αὐτὸ νά συμμορφωθῇ πρὸς τάς θελήσεις του. Αὐτὸ μᾶς ἄγει εἰς τὸ συμπέρασμα νά διαλύσωμεν τὸν στρατόν; Ὄχι βεβαίως, διότι ὅταν πρόκειται διά τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Κράτους πᾶσα προφύλαξις δὲν εἶναι περιττή· διότι ὅταν παρέλθῃ ἓν χρονικὸν διάστημα, κανεὶς δὲν ἀποκλείει ὅτι εἶναι δυνατὸν νά ἐγερθῇ πάλιν τὸ ἰμπεριαλιστικὸν πνεῦμα. Ἀλλ’ ἕως τότε ἔχομεν τὴν εὐκολίαν νά κάμωμεν ὅλας τάς προμηθείας μας συστηματικῶς νά παρασκευάσωμεν τάς ἐγκαταστάσεις μας μετά μεθοδικότητος, νά παρακολουθῶμεν τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ συγχρονίζωμεν αὐτὸν συμπληροῦντες συγχρόνως τὴν πλήρη τῆς χώρας οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν. Ἀφορμὴ ἀνησυχίας δὲν πρέπει εἰς οὐδένα νά γεννηθῇ, πρὸ παντὸς δὲν πρέπει νά γεννᾶται εἰς τοὺς κόλπους τοῦ στρατοῦ, διότι μᾶς εἶναι ἀπαραίτητος προϋπόθεσις ἡ πλήρης τοῦ στρατεύματος ἐμπιστοσύνη πρὸς ἑαυτόν, ἡ πλήρης αὐτοπεποίθησις καὶ ἡ πεποίθησις ἐπὶ τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ λαοῦ, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θ’ ἀποκτήσωμεν τὴν γαλήνην ἐντὸς τῶν κόλπων αὐτοῦ, τὴν γαλήνην ἡ ὁποία εἶναι τὸ πολυτιμώτερον ἐφόδιον δι’ ὅλην τὴν πρόοδον τὴν ὁποίαν ποθοῦμεν (χειροκροτήματα).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρὶν ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ κυρίου ζητήματος, θά ἤθελα νά εἴπω δύο λέξεις ἀκόμη πρὸς διαφώτισιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Ἡ συνεννόησίς του μὲ τοὺς στρατιωτικοὺς ἡγέτας ἦτο σαφὴς ὅταν κατηρτίζαμεν τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τὸ ἐπροικοδοτούσαμεν μὲ τά ἀντισηκώματα καὶ μὲ τάς ἀδιαθέτους πιστώσεις. Τοὺς εἶπον τότε, ὅτι τὸ κάμνω αὐτό διότι θέλω νὰ ἐμπνεύσω εἰς τοὺς διοικοῦντας τὸ στράτευμα, ἰδίως εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐντέλλονται τὰς πληρωμάς, οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν αὐτάς, τὸ αἴσθημα ὅτι ἡ οἰκονομία καὶ κάθε δεκάρας, τὴν ὁποίαν ἠμποροῦν νὰ κάμουν, δὲν πρόκειται νὰ πάῃ εἰς τὸν καιάδαν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἡ βάσις λοιπὸν ἦτο, ὅτι τὸ σήμερον δαπανώμενον ποσὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ δραχμῶν 1025 ἑκατομμυρίων θὰ μείνῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον καὶ ὅ,τι οἰκονομία γίνῃ θὰ διατεθῇ διὰ τοῦτο. Διὰ τούτων δὲ ὅλων καὶ διὰ τῶν νομοθετικῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ὁ τότε τοὐλάχιστον ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπελόγιζαν ὅτι θὰ ἔχωμεν διὰ τῆς καλῆς ὀργανώσεως καὶ διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς θητείας εἰς 14 μῆνας αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν τῶν 75 ἑκατομμυρίων. Τοὺς ἐδήλωσα ὅτι αὐτὰ δὲν ἐννοῶ νὰ σᾶς τὰ πάρω· σᾶς ἀφήνω αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν, κυττάξατε μόνον αὐτὰ τὰ 75 ἑκατομμύρια νὰ ἠμπορέσητε νὰ τὰ κάμητε 100 ἑκατομμύρια. Τὸ μέτρον αὐτὸ δὲν δύνασθε παρὰ νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι δὲν ἦτο ἄστοχον, ἀλλὰ συνέτεινεν εἰς τὸ νὰ γίνῃ κάθε δυνατὴ οἰκονομία ἀπὸ τοὺς διοικητὰς τοῦ στρατοῦ. Εὐτυχῶς ὅλοι οἱ ἀνελθόντες ἐπὶ τοῦ βήματος ἔμειναν σύμφωνοι, ὅτι ὁσονδήποτε μεγάλο καὶ ἂν εἶναι τὸ παράπτωμα τοῦ κ. Μαζαράκη, ἡ ἐπαγγελματική του ἀξία καὶ ἡ ἠθική του ὑπόστασις εἶναι τοιαῦται, ὥστε δὲν μου ἐπιτρέπεται νὰ στερηθῶ τῶν ὑπηρεσιῶν του διὰ νὰ δώσω μίαν κύρωσιν μεγαλειτέραν εἰς τὸ παράπτωμα τοῦτο. Χαίρω δι’ αὐτό, διότι θὰ ἠδύναντο νὰ μοῦ εἴπουν: «πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς λέγῃς αὐτὰ τὰ πράγματα διὰ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου καὶ νὰ τὸν κρατῇς πάλιν ὡς ἀρχηγόν;» Αὐτὸ ἀποφεύγεται καὶ δὲν μᾶς ἀπασχολεῖ. Οἱ στρατιωτικοὶ δυστυχῶς ἔχουν τὸ ἐλάττωμα, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Μαζαράκης κατηγόρησε τοὺς πολιτικούς, ὅτι βλέπουν τὰ πράγματα ὅπως ὅλοι οἱ εἰδικοί, μονομερῶς. Ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται ὅτι οἱ χειρότεροι κυβερνῆται μιᾶς χώρας εἶναι ἀκριβῶς οἱ εἰδικοὶ ἄνθρωποι. Ἀκόμη καὶ διὰ τὰ εἰδικὰ Ὑπουργεῖα οἱ καλίτεροι διοικηταὶ δὲν εἶναι οἱ εἰδικοί, (χειροκροτήματα) χωρὶς νὰ εἴπω βέβαια, ὅτι ἡμεῖς οἱ πολιτικοὶ εἴμεθα πάντοτε ἄριστοι διοικηταὶ αὐτῶν τῶν Ὑπουργείων. Τώρα δὲν κατηγορῶ τοὺς στρατιωτικοὺς διότι διαρκῶς μᾶς φωνάζουν δώσατέ μας καὶ ἄλλα χρήματα, θέλομεν νὰ ἀγοράσωμεν αὐτὰ καὶ αὐτά. Αὐτὸ εἶναι δικαίωμά των καὶ καθῆκόν των. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ καὶ πέραν τῆς διατυπώσεως ἐγγράφως τῶν ἰδεῶν των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν τοὺς ἀναγνωρίζω ἄλλο δικαίωμα. Τὸ τὶ θὰ ἀποφασισθῇ ὁριστικῶς καὶ διὰ τὰ στρατιωτικὰ πράγματα, καθὼς καὶ δι’ ὅλην τὴν ἄλλην διοίκησιν τῆς χώρας, θὰ τὸ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὁποίαν ἐνεπιστεύθη ὁ λαὸς τὰς τύχας του. Ἐλέχθη, κύριοι, ὅτι ὑπεύθυνος διὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ ἄρθρου εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἔδωσε τὴν ἄδειαν τῆς δημοσιεύσεως. Ἀλλὰ γνωρίζετε ἤδη πῶς τὰ πράγματα ἔγιναν. Ἠρωτήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐὰν ἔχῃ ἀντίρρησιν νὰ γραφῇ ἓν ἄρθρον, καὶ εἶπε «καμμίαν». Καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ ὑπέθετεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι θὰ ἤθελε νὰ ἐκθέσῃ τὶ ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν ἐνόμιζεν ὅτι θὰ κατηγορεῖτο ἡ Κυβέρνησις. Ἐξ ἄλλου ἐλέχθη, ὅτι δὲν εἶναι παράδοξον ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου γράφει ἕνα τέτοιο ἄρθρον, διότι καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Γαλλικοῦ Ἐπιτελείου ἐδημοσίευσεν ἄρθρον εἰς τὸ ὁποῖον ἐπραγματεύετο ἐὰν πρέπῃ νὰ ἔχῃ ἡ Γαλλία στρατὸν ἐπαγγελματικὸν ἢ στρατὸν ἐθνικόν. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν. Εἰς τὸ ἄρθρον δὲ τοῦ Γάλλου Ἐπιτελάρχου ἐπρόκειτο περὶ καθαρῶς ἐπιστημονικῆς συζητήσεως καὶ ἐνῶ ἡ συζήτησις ἦτο καθαρῶς πολιτική. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν ἀπὸ τὸν στρατηγὸν κ. Μαζαράκην ἀκριβῶς, διότι τοῦ ἔχομεν ὅλοι τόσην ἐκτίμησιν, νὰ ἐσκέπτετο πρὶν δημοσιεύσῃ τὸ ἄρθρον ποῖον ἀποτέλεσμα εἶχεν ἡ δημοσίευσις σειρᾶς ἄρθρων ἀπὸ ἕνα διακεκριμένον ἀξιωματικὸν κατὰ τὸ 1925. Θὰ ἀπέτρεπε τότε τὴν ἀνησυχίαν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην; Ἡ σειρὰ τῶν ἄρθρων ἐκείνων ἦτο μία ἀπὸ τὰς αἰτίας αἱ ὁποῖαι ἔφερον τὴν γέννησιν τῆς Δικτατορίας. Εὐτυχῶς αἱ περιστάσεις σήμερον εἶναι διάφοροι, καὶ ὁ κ. Μαζαράκης θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ φοβηθῇ σήμερον ἕνεκα τῶν περιστάσεων. Ὁ στρατηγὸς Μαζαράκης λέγει, ὅτι σπασμωδικῶς καὶ ἄνευ ἐπαρκοῦς μελέτης προβαίνομεν εἰς τὰ στρατιωτικά μας μέτρα. Σᾶς εἶπεν κ, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ὅλα τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἐφέραμεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν ἄρτιον σύστημα στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, συνετάχθησαν ἀφοῦ συνεκροτήθη κατ’ ἐπανάληψιν συμβούλιον τοῦ ὁποίου μετεῖχεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, στρατιωτικὸς τότε καὶ ἐκ τῶν πλέον διακεκριμένων ἡγετῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, ὁ τότε ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου, οἱ δύο ἢ ὁ εἷς μόνον ἀπὸ τοὺς Ἐπιθεωρητὰς τοῦ Στρατοῦ, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Σώματος Στρατοῦ Ἀθηνῶν, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Σώματος Στρατοδ. Θεσσαλονίκης ὁ ὁποῖος εὑρέθη νὰ εἶναι ἐδῶ, ὅλαι δηλαδὴ αἱ κορυφαὶ τοῦ στρατεύματος, ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπῆς, ὅλοι δηλαδὴ οἱ δυνάμενοι νὰ ἔχουν ἐγκριτωτάτην γνώμην. Ἐκλήθησαν, ἐκάμαμεν συζητήσεις κατ’ ἐπανάληψιν, τοὺς ἐζητήσαμεν καὶ διετύπωσαν καὶ ἐγγράφως τὰς γνώμας των καὶ μετὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἔφθασε νὰ καταρτίσῃ ὁριστικῶς τὰ σχέδια τῆς μελέτης καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδικῶν της ἀντιλήψεων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀντιλήψεων τοῦ ὑφυπουργοῦ τότε καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου. Δὲν ἔμειναν βέβαια σύμφωνοι ὅλοι, διότι τοῦτο δὲν ἦτο δυνατόν, ἀλλὰ δὲν ἔκαμε κἄν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἰδικήν της πολιτικήν. Διότι προκειμένου περὶ στρατιωτικῶν καθαρῶς πραγμάτων καὶ τεχνικῶν, προσηρμόσθη πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῶν στρατιωτικῶν της συμβούλων. Ἂν βέβαια δὲν συνεφώνει μὲ τὰς ἀντιλήψεις αὐτῶν θὰ ἐζήτει νὰ τοὺς ἀλλάξῃ, νὰ πάρῃ ἄλλους τῶν ὁποίων αἱ γνῶμαι θὰ συνεφώνουν μὲ τὰς τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν οὔτε ἡ κατηγορία αὐτή. Τὸ ζήτημα λοιπόν, κύριοι, περιορίζεται κυρίως, νομίζω, εἰς τὸν ἀνεπαρκῆ ἐφοδιασμὸν τοῦ στρατοῦ. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι στολίδια καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἀποτελοῦν μέρος τοῦ ἄρθρου τὸ ὁποῖον ἔγγραψεν ὁ ἀκαδημαϊκὸς Μαζαράκης, ὅπως εἶπον καὶ πρότερον. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὁ στρατηγὸς Μαζαράκης ἐκθέτει τὰ πράγματα κατὰ ἕνα τρόπον μὴ ἀναμενόμενον. Εἶπεν ὅτι ἀπὸ 25ετίας δὲν ἔγινε καμμία συστηματικὴ προμήθεια ὑλικοῦ. Ὁ ἰσχυρισμὸς δὲ αὐτὸς παρέσυρε καὶ ἓν ἐκ τῶν ἐπιφανεστέρων μελῶν τοῦ κοινοβουλίου, τὸν ἀγαπητόν μου βουλευτὴν Κερκύρας, εἰς τὸ νὰ γράψῃ καὶ ἐκεῖνος τὸ ἰδικόν του ἄρθρον. «Ἀπὸ 25 ἐτῶν δὲν κάμνομεν προμηθείας...

§170Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν εἶπεν αὐτὸ τὸ ἀπὸ 25.

§171Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐλᾶτε στὸ βῆμα νὰ ὑπερασπίσετε αὐτόν. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐξηγηθῶμεν. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ στρατηγὸς Μαζαράκης. Δὲν τὰ λέγει τόσον καθαρά, ἀλλ’ ἐξάγονται ἐκ τοῦ ἄρθρου τοῦ κ. Ζαβιτζιάνου, ὁ ὁποῖος τὰ εἶπε ὅπως τὰ εἶπε, (ἀναγινώσκει). Τὶ ἄλλο σημαίνει αὐτὸ παρὰ ὅτι μόνον πρὸ 25 ἐτῶν ἔγιναν οἱ ἀνεφοδιασμοί, καὶ ἀφοῦ τὸ ἄλλο ὑλικὸν ἐφθάρη εὑρέθημεν ἄνευ ὑλικοῦ; Δὲν ἔχω πρόχειρον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς λέγει ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος, ἀλλ’ εἶναι παρὼν καὶ νομίζω ὅτι αὐτὴ ἦτο ἡ ἀντίληψίς του. Ἀλλὰ κατὰ πόσον ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς ἀνταποκρίνεται πρὸς πράγματα; Βεβαίως ἀληθὲς εἶναι ὅτι πρὸ 25 περίπου ἐτῶν ἤρχισε σοβαρὰ μέριμνα διὰ τὸν ἐφοδιασμόν, ὀφειλομένη εἰς τὸν τότε ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐλέγετο τότε Λαϊκόν, τοῦ Τρικουπικοῦ κόμματος, τὸν μακαρίτην Θεοτόκην. Κατὰ τὰ ἔτη 1905–1906–1907 –1908 κατὰ τὰ 4 αὐτὰ ἔτη ἀνελήφθησαν ὑποχρεώσεις 13 ἑκατομ. δραχ. χρυσῶν διὰ τὸ ναυτικὸν καὶ 21 ἑκατομμυρίων διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς. Ἑπομένως 13 καὶ 21, ἂν βάλωμεν 22, κάνουν 35 ἑκατομ. Εἶναι 1,400,000 λίρες, τὸ ὁποῖον διὰ τὸν τότε προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἦτο ἓν γενναῖον βῆμα. Ἀλλὰ τώρα λέγει ὁ κ. Μαζαράκης τὶ ἔγινε πρὸ 25 ἐτῶν, ἐννοῶν τὴν περίοδον ἀπὸ τοῦ 1905–1908, ὅτε νομίζω ὑπηρέτει, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, εἰς τὴν Γεν. Διοίκησιν. Καὶ ἐνθυμεῖται ὅτι ἔγιναν τότε γενναῖαι ἐνέργειαι. Ἂς ἴδωμεν τώρα τὶ ἔγινεν εἰς τὸ 1909 καὶ τὸ 1910 ὅπου, εἶναι πλέον ἡ ἐπανάστασις Ἡ ἐπανάστασις λοιπὸν ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις διὰ μὲν τὸ ναυτικὸν 19 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἀντὶ τῶν 13, καὶ ἀνέλαβε καὶ ὑποχρεώσεις 33 ἑκατομμ. δραχ., διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, δηλ. ἐν ὅλῳ 53 ἑκατομμυρίων χρυσῶν πάντως δραχμῶν. ἤτοι 2.120.000 λιρῶν δηλαδὴ ὑποχρεώσεις διὰ στρατιωτικὰς παρασκευάς. Τελειώνομεν καὶ τὴν περίοδον 1909–1910. Ἀρχίζει τότε ἡ περίοδος τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων τὴν ὁποίαν προεδήλωσεν ὁ κ. Μαζαράκης. Εἰς τὰ 1911 καὶ 1912 ἀνελήφθησαν ὑποχρεώσεις διὰ μὲν τὸ ναυτικὸν 34,500,000 δραχ., διὰ δὲ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς 40,500,000, δηλαδὴ 75,000,00 δραχμῶν περίπου, ἤτοι ὑποχρεώσεις 3,000,000 λιρῶν. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι ἀπὸ 25 ἐτῶν δὲν ἐκάμαμεν τίποτε, δὲν λέγει τίποτε. Σᾶς ἐδιάβασα προχείρως τὸ ἄρθρον ἀπὸ τὸ ὁποῖον βγαίνει ἡ ἔννοια τὴν ὁποίαν ἔβγαλεν ὁ κ. Ζαβιτσιάνος, καὶ τὴν ὁποίαν ἀντελήφθη καὶ ὁ κόσμος. Λοιπὸν εἰς τὰ 1913 ἀναλαμβάνονται ὑποχρεώσεις 16 ἑκατομμυρίων χρυσῶν δραχμῶν διὰ τὸ ναυτικὸν καὶ 76,700,000 δραχμῶν διὰ προμηθείας διά τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς. Εἰς τὸ 1914 83,000,000 διὰ τὸ ναυτικὸν διὰ προμηθείας καὶ 99,000,000 δραχμῶν διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς. Δὲν θέλω νὰ προχωρήσω εἰς ἄλλα. Ὁ λογαριασμὸς λοιπὸν εἶναι τεράστιος. Ἤτοι 45–47 ἑκατομμύρια λίρες ἐδαπανήθησαν διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου, ἐνῷ αἱ πρὸ 25ετίας δαπάναι ἦσαν μόνον 35 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Αὐτὸ δὲ ἀσχέτως πρὸς τὸ πολεμικὸν ὑλικὸν μὲ τὸ ὁποῖον μᾶς ἐφωδίασαν οἱ σύμμαχοι καὶ ἐκάμαμεν τὸν μέγαν πόλεμον, ὑλικὸν διὰ τὸ ὁποῖον εἰς μὲν τὴν Ἀγγλίαν ἐπληρώσαμεν, νομίζω, περίπου 14 ἑκατομμύρια, τῆς δὲ Γαλλίας ἀνήρχετο εἰς ἓν τεράστιον ποσὸν 30 ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ἐνῷ λοιπὸν τὸ Κράτος ἐδαπάνησε διὰ στρατιωτικὰς παρασκευὰς κατὰ τὸ ἀπὸ 25ετίας διάστημα 100 ἑκατομμύρια λίρες, ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ δημοσίου χρέους μας, σήμερον δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἔρχεται εἷς διακεκριμένος στρατηγὸς νὰ λέγῃ ὅτι ἀπὸ 25ετίας σχεδὸν δὲν ἔγινε τίποτε. Σημειώσατε, κύριοι, ὅτι εἶχον σκοπὸν νὰ ἐξάρω ἐγὼ τὸ γεγονὸς ὅτι μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης καὶ μετὰ τὴν ἀποστράτευσιν, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1924 ἔρχεται τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν καὶ οἱ πολιτικοί του ἄνδρες καὶ ἀναλαμβάνουν νὰ δαπανήσουν εἰς τὸν στρατιωτικὸν ἐφοδιασμὸν τῆς χώρας ποσὰ τεράστια καὶ ἐντελῶς δυσανάλογα πρὸς τοὺς πόρους τῆς χώρας. Κατὰ τὸ 1924 δὲ ἔχομεν ἀναληφθείσας ὑποχρεώσεις 450 ἑκατομμύρια δραχμάς, χωρὶς νὰ περιλάβω τὰς χορηγηθείσας πιστώσεις. Εἰς τὸ 1925 ἔχομεν ἐπίσης 453 ἑκατομμύρια δραχμάς. Εἰς τά 1926 ἔχομεν 760 ἑκατομμύρια δραχμάς, εἰς τά 1927 550 ἑκατομμύρια. Εἰς ἐποχὴν δὲ κατά τὴν ὁποίαν τά οἰκονομικά τοῦ Κράτους ἦσαν εἰς ὃ ἐλεεινὸν σημεῖον γνωρίζετε ὅλοι καὶ ὁ προϋπολογισμὸς πολὺ μικρότερος· πότε ἀρχίζομεν νά περιορίζωμεν τάς δαπάνας διά τάς προμηθείας τοῦ στρατοῦ; Ἀρχίζομεν νά τάς περιορίζωμεν ἀπὸ τὸ 1928, εἰς ἐποχὴν δηλαδὴ κατά τὴν ὁποίαν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς τά πράγματα. Εἰς τὸ 1928 αἱ πιστώσεις ὑποβιβάζονται εἰς 360 ἑκατομμύρια δραχμῶν διά νά ὑποβιβασθοῦν κατά τὸ ἔτος 1929 εἰς 316 μόνον ἑκατομμύρια, εἰς τά ὁποῖα, ἐάν προσθέσετε καὶ τά διά στρατιωτικά κτίρια διατεθέντα 170 ἑκατομ., θά εὕρετε ἕνα ἀνάλογον ποσόν. Ἀλλά, κύριοι, θά ἦτον ἀναξία ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα τῆς ἐμπιστοσύνης τὴν ὁποία ἐπέδειξεν πρὸς αὐτὴν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐάν δὲν ἤρχετο νά περικόψῃ ὅλας ἐκείνας τάς δαπάνας τάς ὁποίας ἐνόμιζεν ὄχι περιττάς, ἀλλά δεκτικάς ἀναβολῆς. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐξέφρασε τὸ παράπονον ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐκεῖνος ἦτο εἰς τὰ πράγματα, ἐξωδεύοντο περισσότερα ἀφ’ ὅσα ἐξοδεύομεν ἡμεῖς καὶ ὅμως τοῦ ἔλεγον ὅτι ἀφοπλίζει τὴν χώραν, ἐνῷ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις περιέκοψεν οὐσιωδῶς τάς δαπάνας τάς πολεμικάς, χωρὶς νά γίνεται λόγος ὅτι ἀφοπλίζει τὴν χώραν. Τὸ πρᾶγμα αὐτὸ πρέπει νά τὸ ἀποδώσῃ εἰς τὸ γεγονός, ὅτι οἱ ὀνειρευόμενοι ἀνατροπάς καὶ κινήματα κατά τὴν ἐποχὴν τῶν Κυβερνήσεων τοῦ Συνασπισμοῦ, ὄχι τῆς Οἰκουμενικῆς....

§172Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ κατηγορίαι δὲν προῆλθον ἐκ μέρους τῶν ἐπιδιωκόντων ἀνατροπάς καὶ κινήματα, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς πολιτικούς μας ἀντιπάλους.

§173Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Δὲν ἠμπορῶ νὰ φαντασθῶ ἄλλό τι, εἶναι τοῦτο ἡ μόνη λογικὴ ἐξήγησις. Ποίους ὑπονοεῖτε;

§174Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα δὲν συμμετεῖχον εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§175Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς μὴ φεύγωμεν ἀπὸ τὸ θέμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τονίζω, εἶναι ὅτι καλῶς ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου περιεκόπησαν, διότι θὰ ἤμουν ἀνάξιος τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ ἄν δὲν ἐχρησιμοποιοῦσα τὸ κῦρος μου καὶ τὴν δύναμίν μου, διὰ νὰ μπορέσω νὰ τακτοποιήσω τά πράγματα ὅπως ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι ἔπρεπε νά τακτοποιηθοῦν, καὶ νά περικόψω τάς δαπάνας τάς ὁποίας ἐθεώρησα ἐπιδεκτικάς ἀναβολῆς. Σημειωτέον ὅτι μοὶ ἐπροτάθη νά κάμωμεν τάς ὑπολειφθείσας προμηθείας ἐπὶ πιστώσει. Ὅταν μοῦ ἐπροτάθη νά πάρω διά δανείων, τοὺς εἶπα ὅτι δάνειον ἐξωτερικὸν διά πολεμικάς προπαρασκευάς ὄχι μόνον δὲν θά εὕρω ἀλλά δὲν θά εὕρω καὶ δάνειον διά τά ἄλλα παραγωγικά ἔργα ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, διότι θά μοῦ εἴπουν: «εἶσθε τρελλοὶ καὶ πρέπει νά σᾶς εὕρωμεν ἕνα κηδεμόνα καὶ ὄχι νὰ σᾶς δίδωμεν χρήματα». Τότε μοῦ εἶπαν: «ἡμεῖς ἐδῶ ἔχομεν προτάσεις ἀπὸ καταστήματα ποὺ μᾶς προτείνουν νά μᾶς τά δώσουν μὲ πίστωσιν. Εὐχαριστῶ, τοὺς εἶπα, ἀλλά αὐτά ποὺ θά ἀγοράσωμεν μὲ πίστωσιν θά μᾶς κοστίσουν, πλὴν τῶν ἐνδιαμέσων τόκων, μίαν δαπάνην 15–20% ἐπὶ πλέον, παρά ἐάν τά ἠγοράζαμεν βραδέως. Δὲν ἔχω λοιπὸν καμμίαν ὄρεξιν νά βάλω εἰς τὴν ράχιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ αὐτά τά βάρη. Ἀλλά ὁ σπουδαιότερος λόγος εἶναι ὅτι ἔχω πεποίθησιν ὅτι ἡ εἰρήνη, ὅπως εὐτυχῶς ὑπεστήριξαν καὶ οἱ ἄλλοι ρήτορες ἐκτὸς τοῦ κ. Ζαβιτζιάνου, εἶναι ἠσφαλισμένη διά μακρὸν χρόνον. Ἀφοῦ ἐγὼ στηρίζομαι ἐπ’ αὐτοῦ καὶ βάζω κάτω ὅλον μου τὸ πολιτικὸν παρελθόν, τὴν τιμήν μου, καὶ λέγω ὅτι δέκα χρόνια τοὐλάχιστον ἔχομεν μπροστά μας μίαν περίοδον εἰρήνης, πῶς θέλετε νά δεχθῶ ν’ ἀγοράσω ὅλα αὐτά τά ἐφόδια ἀπὸ τοῦδε, δαπανῶν ὅλον αὐτὸ τὸ ποσὸν ἐντὸς ἔτους πληρώνων καὶ τοκοχρεωλύσιον αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ ἐπὶ 45 ἔτη ποὺ χρειάζεται νά ἐξοφληθῇ, δηλαδὴ ποσὸν τὸ ὁποῖον, ἄν τὸ διέθετα κατ’ ἔτος διά τὸν ἐφοδιασμόν, θά τὸ συνεπλήρωνα εἰς 10 ἔτη καὶ θά μοῦ ἔμειναν καὶ τά ἴδια χρήματα διά νά τά ἐξοδεύω διά περαιτέρω ἐφοδιασμοὺς διά 34 ἀκόμη ἔτη;

§176Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἄν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θέλομεν 200 χρόνια, κ. Πρόεδρε.

§177Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ λοιπὸν σᾶς λέγω ὅτι ἀποβλέπω εἰς μίαν δεκαετίαν. Δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ τὰ ἐξοδεύω ἀμέσως διὰ νὰ πληρώνω ἐπὶ 45 ἔτη τοκοχρεωλύσιον καὶ νὰ μὴ εἶναι καὶ πιὸ φρέσκα ὅταν θὰ θέλω νὰ τὰ χρησιμοποιήσω. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ λοιπὸν τῆς γνώμης μας μὲ τὸ κ. Ἐπιτελάρχην. Διότι γνωρίζω ὅτι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὁ ὁρίζων τῆς εἰρήνης τοῦ κόσμου θὰ ἤρχιζε νὰ θολοῦται, θὰ εἶχον τότε ὅλην τὴν εὐκαιρίαν νὰ καταφύγω εἰς τὰ μέσα αὐτὰ τὰ εὐφυᾶ, διὰ νὰ ἀγοράσωμεν ὅλον τὸ ὑλικὸν εἰς διάστημα ὀλίγων μηνῶν ἢ ἑνὸς ἔτους. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς εἴπω ὅτι προσυπογράφω ἀπολύτως εἰς ὅσα ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν προοδευτικῶν εἶπον περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς εἰρήνης τοῦ κόσμου. Ἡ εἰρήνη τοῦ κόσμου εἶναι ἐξησφαλισμένη, τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ τὰς μὴ μεγάλας Δυνάμεις. Διακόπτων τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας τοῦ εἶπον ὅτι ἡ δρᾶσις μου ἡ παρελθοῦσα ἀποτελεῖ κἄποιαν ἐγγύησιν ὅτι δὲν ἀνήκω εἰς τὴν τάξιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι φοβοῦνται ν’ ἀντιμετωπίσουν τὰς ἀντιξόους περιστάσεις. Ἤθελα αὐτὴν τὴν εἰρήνην διὰ νὰ ἀποφύγω καὶ τὸν πρῶτον Βαλκανικὸν πόλεμον, διὰ νὰ ἀποφύγω καὶ τὸν δεύτερον Βαλκανικὸν πόλεμον. Ἀλλὰ ὅταν εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τοὺς ἀντιμετωπίσω, δὲν εὑρέθην ἀπαράσκευος. Ἀλλ’ ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὅση καὶ ἂν εἶναι ἡ ἐμπιστοσύνη μας ἐπὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν δὲν μποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν τὸ δῆθεν δίλημμα εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς θέτουν οἱ ἐπιθυμοῦντες τοὺς ταχεῖς ἐξοπλισμούς. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον μᾶς λέγουν, ὅτι: ἂν εἶναι ἡ εἰρήνη ἐξησφαλισμένη νὰ μὴ διατηρῆτε στρατόν διότι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν στηρίζει ἀκριβῶς τὴν δύναμίν της εἰς τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύουν τὰ κράτη ποὺ τὴν ἀποτελοῦν. Ἡ Ἑλλὰς μὲ ὅλας τὰς δυσκόλους περιστάσεις τὰς ὁποίας διέρχεται ἀκόμη σήμερον, ἡ Ἑλλὰς δὲν θέλει εἰς τὴν ὁμοιογένειαν τῶν Ἐθνῶν νὰ παρίσταται ὡς ἐπαῖτις· καίτοι πτωχή, καίτοι γνωρίζουσα νὰ μὴ περιβάλλεται μὲ ὕφος τὸ ὁποῖον δὲν τῆς ἀνήκει δὲν θέλει νὰ εἶναι ἐπαῖτις. Ἐννοεῖ νὰ εἰσφέρῃ καὶ αὐτὴ διὰ τὴν εἰρήνην τοῦ κόσμου, κρατοῦσα τὴν ἀναγκαίαν στρατιωτικὴν δύναμιν πρὸς τοῦτο. Διότι ἐγὼ πιστεύω ὅτι ὁ ἀφοπλισμὸς ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκεται νὰ πραγματοποιηθῇ θὰ στηρίζεται ἐπὶ δύο διατάξεων, αἵτινες θὰ περιληφθοῦν εἰς τὸ Σύμφωνον τὸ ὁποῖον θὰ συναφθῇ, διατάξεως ποὺ θὰ λέγῃ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται τὸ τάδε Κράτος νὰ ἔχῃ περισσοτέραν ἀπὸ τόσην δύναμιν καὶ διατάξεως ἡ ὁποία θὰ καθορίζῃ τὴν μικροτέραν δύναμιν ποὺ θὰ πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος αὐτό, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ἐξυπνότεροι νὰ ἐπιρρίπτουν τὰ βάρη εἰς τοὺς ἄλλους. Ἄλλος λόγος εἶναι ὅτι δὲν θέλομεν αἱ πύλαι τοῦ οἴκου μας νὰ εἶναι ἀνοικταί, ὥστε ἕνας ἐπιδρομεὺς νὰ εἰσβάλῃ αἰφνιδίως δι’ αὐτῶν καὶ ἔπειτα νὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ προσφεύγωμεν εἰς τὴν Κ.Τ.Ε. διὰ νὰ τὸν διώξῃ. Τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ εἶναι ἀνάξιον τοῦ Στρατηγοῦ Μαζαράκη, φερόμενον εἰς τὴν ἐπιστολήν του ἐν ᾗ λέγει: «κύριοι, ἂν δὲν κάνετε αὐτὸ ποὺ σᾶς γυρεύω, τότε διαλύσατε τὸν στρατόν». Τὸν ἐπ’ ἐμοὶ νομίζω ὅτι εἰς τὸν στρατηγὸν Μαζαράκην, παρὰ τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἠναγκάσθην νὰ τοῦ ἀπευθύνω διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, πρέπει νὰ τὸν καλέσω αὔριον καὶ νὰ τοῦ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου, διότι ἔδωσεν ἀφορμὴν νὰ διεξαχθῇ αὐτὴ ἡ συζήτησις δημοσίᾳ, ὥστε νὰ μάθῃ ἡ κοινὴ γνώμη τίνα ἀξίαν ἔχουν αἱ κατηγορίαι, ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος καὶ ὁ παρελθὼν καὶ ὁ νῦν, ἢ ἂς εἴπωμεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, καὶ ἀκόμη περισσότερον αἱ παρελθοῦσαι Κυβερνήσεις ἀδιαφόρησαν διὰ τὸν Στρατόν, νὰ μάθῃ ἡ Κοινὴ Γνώμη πόσον ἀνταπεκρίθησαν πρὸς τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας μὴ παρασυρόμεναι μόνον νὰ ἐπιβάλουν πρόωρα βάρη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εὐτυχῶς δὲ σήμερον διεπιστώθη ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ὁ πολιτικὸς κόσμος εὑρίσκεται σχεδὸν εἰς πλήρη ὁμοφωνίαν. Ἐὰν ὑπάρχῃ παραφωνία τις, εἶναι μικρά. Τὴν παραφωνίαν τὴν διερμήνευσεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας. Ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας ἔγινε θῦμα τῶν πληροφοριῶν τὰς ὁποίας τοῦ ἔδωσε τὸ ἄρθρον τοῦ στρατηγοῦ Μαζαράκη. Ἐπίστευεν ὅτι ἐπὶ 25 ἔτη δὲν ἔγινε τίποτε καὶ διετύπωσεν αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι καὶ ἐκείνου αἱ ἀντιλήψεις θὰ προσαρμοσθοῦν.

§178Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐπίστευσα, ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ κἄτι τι πάρα πάνω.

§179Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατί νὰ γίνῃ κάτι τι πάρα πάνω, ἐνῶ μποροῦμε νὰ τὰ ἀγοράσωμεν κατόπιν ὅ,τι ὥρα θέλομεν; Ὑποθέσατε ὅτι ἐγὼ ἔφυγα ἀπὸ τὴν ἀρχὴν καὶ σεῖς καλεῖσθε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μπορεῖτε τότε νὰ τὰ ἀγοράσετε. Διατὶ θέλετε νὰ τὰ ἀγοράσετε προτήτερα; Ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπιμένετε εἰς τὴν γνώμην σας, ἐγὼ βλέπω μετ’ εὐχαριστήσεως ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶσθε μόνος σας καὶ ὅτι ὁ ἄλλος πολιτικὸς κόσμος συμφωνεῖ ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ προβῶμεν μὲ ταχύτερον βῆμα εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν παρασκευὴν τοῦ στρατοῦ. (χειροκροτήματα).

§180Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι ἔληξεν ἡ συζήτησις.

§181Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§182Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Νὰ ἀναγραφῇ πρώτη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Παρασκευῆς.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον καὶ ὥραν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 8.15′ μ. μ.)