1929.12.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 18η

ΣΑΒΒΑΤΟΝ 21 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1929

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 11.15′ π. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Πληροφορῶ τὴν Βουλὴν ὅτι αἱ εἰδικαὶ ἐπιτροπαὶ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ σταφιδικοῦ ὀργανισμοῦ, τοῦ λιμένος Πειραιῶς καὶ τοῦ ἐμφυτευτικοῦ ἐξακολουθοῦν ὑφιστάμεναι ὑπὸ τὴν ἰδίαν αὐτῶν σύνθεσιν. Ἐπίσης γνωρίζω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι συμφώνως μὲ τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου κατηρτίσθη ἐκ τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Ράλλη, Δ. Κουντούρη, Ι. Γρηγοράκη, Α. Βερδέλη, Τ. Ἀναστασίου, Α. Θεολογίτη, Γ. Κοκκινάκη, Π. Πολυχρονίδη, Ε. Τριποδάκη, Ν. Ἀσκούτση, Σ. Κωστοπούλου, Ι. Κουνδούρου, Λ. Κογεβίνα, Κ. Σαρακηνοῦ, Π. Πετρίδη, Δ. Χατζίσκου, Σ. Τρικούπη, Μ. Τσαρλαμπᾶ, Γ. Παπανδρέου, Δ. Σακελλαρίου, Ν. Γουργουρῆ, Ν. Ξηροῦ, Δ. Ἡρακλείδη, Π. Συρογιάννη καὶ Θ. Χαβίνη. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4322 περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συμβάσεως περὶ συστάσεως καὶ λειτουργίας τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαναστασίου.

§2Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἐξετάσω ἰδιαιτέρως τοὺς προκαλέσαντας τὴν διαφωνίαν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης λόγους, διαφωνίαν ἥτις ἔσχεν ὡς συνέπειαν τὴν παραίτησιν τοῦ διοικητοῦ αὐτῆς. Φοβοῦμαι ὅμως ὅτι μερικοὶ ἐκ τῶν λόγων τούτων εἶναι ἀνύπαρκτοι, διότι τόσον εἰς τὸ ζήτημα τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ἀναγκαστικῶν εἰσφορῶν τῶν Νέων Χωρῶν ὅσον καὶ εἰς τὸ τοῦ καθορισμοῦ τοῦ τόκου τῶν δανείων καὶ τῶν καταθέσεων δὲν εἶχον ληφθῆ εἰσέτι ἀποφάσεις τοῦ διοικητικοῦ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης συμβουλίου καὶ ἑπομένως δὲν ὑφίστατο λόγος διαφωνίας. Τὸ γεγονὸς ὅμως ὅτι ἐξεδηλώθη τοιαύτη ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι τελείως ἀνεύθυνος διὰ τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης· ἐκ τῶν λαμβανομένων δὲ μέτρων δημιουργεῖται ὁ φόβος ὅτι εἰς τὸ μέλλον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέμβουν αἱ Κυβερνήσεις εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς λειτουργίας τῆς Τραπέζης. Δι’ αὐτὸ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ προσέχῃ περισσότερον εἰς τὰς σκέψεις μας. Ἂν τώρα ἐξετάσωμεν τὴν ἐξέλιξιν τῶν σκέψεων τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἀνόδου αὐτῆς εἰς τὴν ἀρχὴν μέχρι σήμερον, ὅτε ὑποβάλλοντο αἱ ὑπὸ συζήτησιν τροποποιήσεις εἰς τὴν σύμβασιν περὶ τῆς ἀγροτικῆς Τραπέζης, θὰ παρατηρήσωμεν ὅτι διεξεδίκησεν αὕτη βῆμα πρὸς βῆμα τὸ ἔδαφος ἀπέναντι τῶν ἰδικῶν μας ἀπόψεων καὶ ὅτι προέβη ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς ὑποχωρήσεις ἐκ τῶν ἀρχικῶν της σκέψεων πρὸς τὰς ἡμετέρας. Ἀντὶ δηλαδὴ νὰ ὀργανώσῃ Ἀγροτικὴν Τράπεζαν ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς Ἐθνικῆς, ὅπως ἀρχικῶς ἤθελεν, ἐπείσθη ὅτι ἔπρεπε νὰ συστήσῃ ἰδιαίτερον αὐτόνομον ὀργανισμόν. Καὶ σήμερον βλέπομεν ὅτι αὐξάνει τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῆς Τραπέζης ταύτης. Ἐὰν ἡ σημερινὴ σύμβασις εἶχε καταρτισθῆ, ἀπὸ ἡμᾶς θὰ ὑφιστάμεθα σφοδρὰν ἐπίθεσιν ἐκ μέρους τῶν ἀποτελούντων τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι θὰ ἐτείναμεν εἰς τὴν δημιουργίαν κομματικῆς Τραπέζης ὅτι τὰ κεφάλαια τῆς Ἀγροτικῆς θὰ προωρίζοντο εἰς διασπάθισιν, θὰ ἦσαν, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, «μπεηλίδικα». Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν. Ἡ ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως εἶναι προφανῶς, ὅπως ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα συγκεντρώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρας καταθέσεις πρὸς ὄφελος τῆς Ἀγροτικῆς πίστεως, ὅπως ὁ τόκος τῶν δανείων καὶ τῶν καταθέσεων καθορισθῇ εἰς τὰ ἐπίπεδα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτρέψουν τὴν ἀποτελεσματικὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Ἐρωτᾶται ὅμως: ἐξασφαλίζονται οἱ σκοποὶ οὗτοι, τόσον διὰ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως ὅσον καὶ τῆς συζητουμένης; Ἐὰν ἡ διοίκησις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης εἶναι δαπανηρά, πόθεν προέρχεται τοῦτο; Ἐάν, κύριοι, ἐξητάζετο ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Ἀγροτικῆς, θὰ ἀπεδεικνύετο ὅτι τὰ μεγαλείτερα βάρη αὐτῆς προέρχονται ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀπὸ τὸ μισθολόγιον καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀπὸ τὴν συμβατικὴν ἀπέναντι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑποχρέωσιν αὐτῆς διὰ τὴν χρησιμοποίησιν ὑπὸ τῆς δευτέρας τῶν ὑποκαταστημάτων τῆς πρώτης. Καὶ ἄλλοτε ἐτονίσαμεν ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα νὰ κανονίσῃ τὸ μισθολόγιον οὐχὶ κατὰ προσέγγισιν τοῦ μισθολογίου τοῦ διέποντος τοὺς ὑπαλλήλους τῶν κερδοσκοπικῶν ἱδρυμάτων, ἀλλὰ κατὰ προσέγγισιν πρὸς τὸ μισθολόγιον τοῦ Κράτους. Δυστυχῶς ὅμως δὲν εἰσηκούσθημεν. Καὶ δὲν εἰσηκούσθημεν, διότι ἐπρόκειτο τὸ προσωπικὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἤσκει παρ’ αὐτῇ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, νὰ μετεβιβασθῇ εἰς τὴν συνιστωμένην Τράπεζαν, οὐχὶ ὅμως ὡς προσωπικὸν αὐτῆς, ὡς ἐντόνως ὑπεστηρίξαμεν ἀλλὰ ὑπὸ τύπον προσωρινότητος. Καὶ ἐτονίσαμεν τότε πόσον ἀσύμφορον εἶναι τὸ μέτρον τοῦτο. Ὑπεδείξαμεν τὴν ἀνάγκην ὅπως τὸ προσωπικὸν αὐτὸ ἀποτελέσῃ τὸ ὁριστικὸν προσωπικὸν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἵνα ἐγκολπωθῇ τὴν ἰδίαν τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ ἀφοσιωθῇ εἰς τὸ ἔργον του. Δὲν εἰσηκούσθημεν ὅμως. Μετετέθησαν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐθνικῆς μὲ τὸ μισθολόγιον τῆς Τραπέζης ταύτης καὶ οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ἐπρόκειτο ἐντὸς ἑξαετίας νὰ ἀνακληθοῦν βαθμιαίως εἰς τὴν Ἐθνικήν. Θὰ εἶναι δηλαδὴ οὕτως εἰπεῖν, οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ὑπάλληλοι ὑπὸ διαμετακόμισιν. Ἠλπίζαμεν ὅτι τὸ ἄτοπον θὰ διωρθοῦτο μὲ τὴν νέαν σύμβασιν. Ἀλλὰ τίποτε δὲν ἔγινεν. Ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα θὰ μείνῃ ἐκκρεμὴς ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Δὲν συνέβη ὅμως μόνον αὐτό. Προσελήφθησαν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν καὶ ὑπάλληλοι ἔξωθεν, συγκεκριμένως δὲ προσελήφθη ὑπάλληλος ἵνα διευθύνῃ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν συνεταιρισμῶν, ὑπάλληλος κατὰ πάντα τὰ ἄλλα ἱκανὸς ἀλλ’ ὄχι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν εἰς ἣν ἐτοποθετήθη. Καὶ ὅμως ὁ ὑπάλληλος οὗτος μισθοδοτεῖται περισσότερον ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐξεγείρων καὶ δικαιολογημένως τὴν ἀγανάκτησιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι, τείνει κανεὶς νὰ πιστεύσῃ ὅτι διὰ τῶν πράξεων αὐτῶν καθίστανται οἱ ἀπόκληροι τῶν μισθωτῶν ὑπαλλήλων.

§3Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ δὲν κανονίζομεν μὲ τὴν νέαν σύμβασιν τὰ τοῦ μισθολογίου.

§4Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν κανονίζετε ὅμως, κ. Πρόεδρε, οὔτε τὰ τῆς προσλήψεως τῶν 300 ὑπαλλήλων.

§5Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρύνω τὴν Ἀγροτικὴν μὲ τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ ὑπάλληλοι αὐτοί, ὡς πρὸς τὰς προσαυξήσεις, τὰς συντάξεις κλπ. συμφώνως πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τῆς Ἐθνικῆς.

§6Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἐλύετο ὅμως τὸ ζήτημα πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἀγροτικῆς. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῶν δοσοληψιῶν Ἐθνικῆς καὶ Ἀγροτικῆς. Καὶ ἄλλοτε ὑπεστηρίξαμεν, ὅτι δὲν πρέπει ὁ τόκος τῶν δανείων τῆς Ἐθνικῆς πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν νὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἐξόδων τῆς Ἀγροτικῆς καὶ ἑνὸς λογικοῦ περιθωρίου κέρδους. Δυστυχῶς ὅμως καὶ πάλιν δὲν εἰσηκούσθημεν. Καὶ ἔτσι ὁ τόκος τῶν δανείων τὰ ὁποῖα θὰ παρέχῃ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα θὰ εἶναι μεγαλείτερος τοῦ ἐπηγγελθέντος ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ποῦ ὀφείλεται ὅμως τοῦτο; Κυρίως ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα παίρνει τόκον 8% διὰ τὰς πιστώσεις τὰς ὁποίας θὰ διαθέτῃ οὐχὶ δι’ ἴδιον λογαριασμόν, ἀλλὰ διὰ λογαριασμὸν καὶ μὲ κίνδυνον τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Δὲν εἶναι ὅμως μόνον αὐτὸ ποὺ συντελεῖ εἰς τὸ νὰ παρέχωνται τὰ δάνεια μὲ τόκον ὑπερβολικόν· εἶναι καὶ ἡ ἀμοιβὴ τῶν 20.000.000 τὴν ὁποίαν θὰ παίρνῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διὰ τὴν ὑπὸ τῆς Ἀγροτικῆς χρησιμοποίησιν τῶν ὑποκαταστημάτων της.

§7Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον ὑπολογίζομεν ἐπὶ 1.500 ἑκατομμυρίων καὶ δίδομεν 20.000.000, ἀναλογεῖ τοῦτο πρὸς 1⅓–1¼.

§8Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅμως ὅτι θὰ δοθοῦν ὅλαι αἱ πιστώσεις.

§9Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ θὰ δοθοῦν μόλις ἀρχίσῃ ἡ λειτουργία της.

§10Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἤθελα κ. Παπαναστασίου, νὰ διασαφηνισθῇ τοῦτο: Ἀπὸ τοῦδε δίδονται αὐτὰ τὰ 20 ἑκατομμύρια;

§11Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐγώ. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μέχρις τῆς λειτουργίας τῆς Ἀγροτικῆς ἀσκεῖ αὐτὴ τὴν γεωργικὴν πίστιν καὶ δὲν λαμβάνει ὡς ἀμοιβὴν τίποτε. Θὰ πληρώνωμεν ἀμοιβὴν ἀπὸ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ὀργανωθῇ πλήρως καὶ θὰ ἀρχίσῃ λειτουργοῦσα ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα. Ὑπάρχει μάλιστα καὶ πίναξ ἀναλογίας ἀμοιβῆς δι’ ἕκαστον ὑποκατάστημα, καὶ θὰ πληρώνωμεν ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βαθμηδὸν χρησιμοποιουμένων ὑποκαταστημάτων.

§12Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐμεῖς εἴπαμε νὰ γίνουν μερικὰ ὑποκαταστήματα καὶ νὰ ἀσκῆται ἡ ἀγροτικὴ πίστις διὰ τῶν ἑνώσεων τῶν συνεταιρισμῶν.

§13Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλετε δηλαδὴ νὰ χρησιμοποιήσωμε τοὺς συνεταιρισμοὺς ὡς ὑποκαστήματα; Ὅρα καὶ συνεταιρισμοὺς τῆς Κερκύρας.

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὴ τὸ λέτε αὐτὸ διότι ὑπεύθυνος εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διὰ τοὺς συνεταιρισμοὺς τῆς Κερκύρας.

§15Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δηλαδὴ δὲν φταίει ὁ κλέπτης, ἀλλὰ ὁ νοικοκύρης ποὺ ἄφησε τὸ σπήτι του ἀνοικτό.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Γνωρίζετε ὅμως, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διέθετε ξένα χρήματα ἐν γνώσει ὅτι δὲν ἐλειτούργουν καλὰ αἱ ἑνώσεις.

§17Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀπεδείξαμεν ὅτι ἂν ὑπάρχῃ εὐθύνη, ταύτην ὑπέχει τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατηγγέλθησαν αἱ ἀνωμαλίαι ἀπὸ τοὺς ἐπόπτας εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ αὐτὴ ἐκώφευσε καὶ ἐσυνέχισε τὰς πιστώσεις.

§19Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔλεγον αἱ ἐκθέσεις ὅτι δὲν ὑπάρχει φόβος ἐφόσον εἶναι ἡ φυσιογνωμία τοῦ Σκιαδᾶ.

§20Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Συνηγωνίζοντο αἱ Τράπεζαι ποία θὰ δώσῃ περισσότερα εἰς τὸν Σκιαδᾶν καὶ ἐθεώρουν τοῦτο τιμήν των.

§21Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄλλως τε ἐδέχοντο αἱ Τράπεζαι καὶ ἀνύπαρκτα ἐνέχυρα ἐν γνώσει τῆς ἀνυπαρξίας. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς διοικήσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ἐπανειλημμένως ἐτονίσαμεν ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἡ διοίκησις αὐτῆς νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς Ἐθνικῆς. Γνωρίζομεν δὲ πάντες, ὅτι ἡ ἄρνησις ἑνὸς ἀνωτέρου ὑπαλλήλου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνετέλεσεν ὥστε νὰ μὴ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τῆς Ἀγροτικῆς πρόσωπον τὸ ὁποῖον ἀρχικῶς εἶχεν ὑποδειχθῇ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ γίνῃ ὁ κ. Δέλτας, καθ’ ὅλα ἔντιμον πρόσωπον, ἀλλὰ ὡς ἀπεδείχθη μὴ ἔχων ἀντιλήψεις συμφώνους πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζομεν ἐπίσης ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ὅπως, ἐνῷ ὁ Διοικητὴς τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης εἰς τὸ μέλλον μετὰ ἑξαετίαν θὰ προέρχεται ἀπὸ τὸ συμβούλιον αὐτῆς, ἐκλέγεται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κατὰ τὴν πρώτην ἑξαετίαν. Πρέπει ὅμως ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἐν προκειμένῳ τὸ veto, τὸ δὲ δικαίωμα τῆς προτάσεως ν’ ἀνήκῃ εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις κατήρτισε συμβούλιον τῆς ἐμπιστοσύνης της. Διατὶ δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις μὲ βλέψεις κομματικὰς ἡ ὁποία τὴν ἑξαετίαν νὰ τὴν παρατείνῃ εἰς δωδεκαετίαν; Δὲν θέλω νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ ἐποπτεία τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἔγκρισιν τοῦ διορισμοῦ τοῦ διοικητοῦ τῆς Ἀγροτικῆς. Ἀλλὰ θέλω νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἄμεσος ἐπέμβασις τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ συνέπειαν κομματική, ἀλλὰ νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τοῦ διοικητοῦ κατὰ πρότασιν τοῦ συμβουλίου. Ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἀπήρτισαν τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι ταῦτα εἶναι ἀναμφισβητήτως σεβαστὰ πρόσωπα, ἀλλὰ δὲν ἔχουν ὅλα ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν γεωργίαν. Μερικὰ ἐξ αὐτῶν ἐκπροσωποῦν ἐμπορικὰ καὶ βιομηχανικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι πολλάκις ἔρχονται εἰς ἀντίκρουσιν μὲ τὰ ἀγροτικά. Πρέπει λοιπὸν νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους διοριζομένων μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου καὶ νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκπροσώπων τῶν ἀγροτῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διάκειται δυσπίστως πρὸς τοὺς γεωργικοὺς ὀργανισμούς. Δὲν ἔχει ὅμως δίκαιον, διότι οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν λειτουργοῦν ἀξιοζήλευτα καὶ ἡ διαχείρισίς των εἶναι ὑποδειγματική. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἡ Κρατικὴ Γεωργικὴ Τράπεζα διοικεῖται ἀπὸ συμβούλιον ἐκ τριάκοντα μελῶν ἐκ τῶν ὁποίων τὰ ⅖ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον πρέπει νὰ εἶναι ἀντιπρόσωποι τῶν γεωργικῶν ὀργανώσεων. Ἡ δὲ ἐκτελεστικὴ ἐπιτροπὴ ἐξ ἑπτὰ μελῶν, ἔχει πέντε ἀντιπροσώπους τῶν γεωργῶν. Ἀνέμενον λοιπὸν ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς τροποποιήσεως τῆς συμβάσεως εἰσαγάγῃ εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης μεγαλείτερον ἀριθμὸν ἀντιπροσώπων τῶν γεωργικῶν ὀργανώσεων. Οὕτως ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα θὰ διεφωτίζετο περισσότερον περὶ τῶν διαφόρων ἀναγκῶν τῶν γεωργῶν καὶ θὰ κατωρθοῦτο ὅπως οἱ γεωργοὶ ἀντιληφθοῦν ὅτι πρέπει νὰ θεωροῦν τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν ὡς ἰδικήν των καὶ νὰ προασπίζουν καὶ νὰ περιβάλλουν αὐτὴν μὲ περισσοτέραν συμπάθειαν. Ἐπίσης θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μετέχῃ εἰς τὸ διοικητικὸν συμβούλιον καὶ εἷς καθηγητὴς τῆς ἀνωτάτης γεωπονικῆς σχολῆς. Δὲν ἐννοῶ δὲ μὲ τοῦτο ὅτι πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῇ ὁ καθηγητὴς τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ὁποῖος εἶναι πρόσωπον περιωπῆς καὶ ἔχει γνώσεις τραπεζητικὰς σπουδαίας.

§22Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μπορεῖ νὰ γίνῃ τὸ ἑξῆς: τὸ διαζευτικὸν «ἢ» νὰ θεωρηθῇ ὡς τυπογραφικὸν λάθος, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ νὰ τεθῇ «καί».

§23Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι παραχώρησις ἀσήμαντος. Ἐκεῖνο ποὺ ἐπιμένω, εἶναι νὰ γίνῃ μεγαλειτέρα ἡ ἐκπροσώπησις τῶν γεωργικῶν ὀργανώσεων, διότι ἔτσι θὰ θεωρήσῃ ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἰδικήν του τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν καὶ θὰ τὴν ἀγαπήσῃ.

§24Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὴν θέλω τὴν ἀγάπην τοῦ ἀγρότου, ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως σφίξουν πολὺ τὸ τέκνον των καὶ τὸ πνίξουν.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ πιστεύσῃ ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ὅτι τὸ ἵδρυμα εἶναι ἰδικόν του, καὶ ἔτσι θὰ τὸ φρουρῇ καλλίτερον. Δὲν ἐπιθυμῶ ἐγὼ νὰ μὴ περιφρουρηθῇ τὸ ἵδρυμα ἀπὸ ὑπερβολικὰς ἀξιώσεις τῶν ἀγροτῶν, διότι γνωρίζω ποῖον ἀντίκτυπον θὰ εἶχε διὰ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν ὁ τυχὸν κλονισμὸς αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐπιμένω νὰ δημιουργηθῇ αὐτὴ ἡ ἐντύπωσις. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὑπάρχουν γεωργικοὶ ὀργανισμοί, ὅπως ἡ ἕνωσις συνεταιρισμῶν Μακεδονίας, ἡ ὁποία κατέκτησε τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν ἀγροτῶν, ἔδρασεν εὐδοκίμως καὶ ὁλονὲν προάγεται.

§26Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ πεισθῶ πρῶτα ὅτι πᾶνε καλὰ καὶ ἔπειτα θὰ μποῦν καὶ ἄλλα πρόσωπα μέσα. Ἐπὶ τοῦ παρόντος, πρὸς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι κατηγόρησαν ἀδίκως τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως προτοῦ τὸ ἰδοῦν δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην. Τοὺς βρῆκα διαρκῶς ἀπὸ τὰ πρῶτα βήματα συκοφαντοῦντας τὸ ἔργον αὐτὸ μὲ ὅλα τὰ ψέμματα. Πῶς θέλετε νὰ τοὺς ἐμπιστευθῶ;

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὶ πταίουν αὐταὶ αἱ ὀργανώσεις ἂν ὁ τότε ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι φοβᾶται μήπως φᾶνε τὰ χρήματα;

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχουν τὴν τάσιν αὐτὴν ἀπὸ κακίαν, ἀλλὰ ἀπὸ ἀνάγκας. Ξέρετε καὶ σεῖς, ὅτι δὲν μποροῦμεν νὰ τοὺς δώσωμεν χρήματα νὰ πληρώσουν τὰ παλαιά των χρέη.

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κόσμος ὁ ἀγροτικὸς ἐξηγέρθη ἀπὸ τὰς δηλώσεις τοῦ τότε ὑπουργοῦ. Ἔγινεν ἀγὼν καὶ σιγά–σιγὰ κατελήξαμεν νὰ γίνῃ ἕνας αὐτόνομος ὀργανισμός. Δὲν ἦτο συκοφαντικὸς ὁ ἀγών των, ἀφοῦ κατέληξε νὰ στεφθῇ ὑπὸ ἐπιτυχίας. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἄλλως τε θὰ ἠδύνατο νὰ πληροφορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἂν αἱ ἑνώσεις λειτουργοῦν καλά.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἅμα ἀσκηθῇ πραγματικὸς ἔλεγχος καὶ ἐποπτεία καὶ πεισθῶμεν ὅλοι, θὰ λάβωμεν πρόνοιαν.

§31Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ἐπιτρόπου παρὰ τῇ Τραπέζῃ ἀπηλείφθη πλέον τὸ μετὰ ψήφου δικαίωμα, καὶ εἴμεθα σύμφωνοι. Αὐταὶ εἶναι αἱ κύριαι παρατηρήσεις ἃς εἶχον νὰ κάμω εἰς τὴν σύμβασιν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἓν ἄλλο σημεῖον ἄξιον προσοχῆς. Εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ὑπαλλήλων τῆς κρατικῆς ἐποπτείας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Μολονότι τὸ Κράτος δὲν ἔδειξε στοργὴν πρὸς αὐτούς, πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι οὗτοι ἔδειξαν καλὴν δρᾶσιν καὶ οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀπόστολοι τῆς συνεταιρικῆς ἰδέας, καὶ χάριν καλλιτέρας ἀσκήσεως τῆς ἐποπτείας ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαῖον νὰ ὑπαχθῇ αὕτη εἰς ἰδιαίτερον ὀργανισμόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκκαθάρισιν, δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν. Ἀλλὰ τοιαύτη ἐκκαθάρισις ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ μόνον ἀπὸ ὑπηρεσιακὸν ἐκ κρατικῶν ὑπαλλήλων συμβούλιον, καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη τροποποιήσεως, χαρακτηριζομένης τῆς Τραπέζης ὡς κρατικοποιηθείσης διὰ νὰ δικαιολογηθῇ ἡ τυχὸν ἀπόλυσις καὶ νὰ μεταταχθοῦν ὅσοι θέλουν εἰς τὴν Ἀγροτικήν. Οἱ τραπεζητικοὶ λέγουν ὅτι εἶναι καλοὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐξομοιωθοῦν μὲ τοὺς ἄλλους τραπεζητικοὺς ὑπαλλήλους· θὰ πάρουν ὅμως θέσεις ἰσομίσθους. Ἀλλὰ ἔτσι θὰ συμβῇ ἀνισότης, διότι οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐθνικῆς καὶ ὅσοι ἄλλοι προσληφθοῦν ἀπ’ ἔξω θὰ πάρουν μισθοὺς πολὺ ἀνωτέρους ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς κρατικῆς ἐποπτείας.

§32Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ σύμβασις λέγει «ἀναλόγους θέσεις» καὶ ὄχι «ἰσομίσθους».

§33Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μπορεῖ νὰ μείνουν μὲ τοὺς μισθοὺς ποὺ ἔχουν;

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μπορεῖ νὰ μείνουν. Σεῖς, κ. Παπαναστασίου, θέλετε τῶν ὑπαλλήλων ποὺ θὰ πάρουμεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν νὰ θεωρήσωμεν τοὺς μισθούς των ὡς παγίους διὰ τὸ προσωπικὸν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ὄχι ὅμως. Θὰ εἶναι δύο μισθοί, διότι ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τοὺς μισθοὺς τῆς Ἐθνικῆς.

§35Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει εἰς τὴν Ἐθνικὴν ἕνας κανονισμὸς κανονίζων τοὺς μισθούς.

§36Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν τοὺς δίδῃ τοὺς μισθοὺς τῆς Ἐθνικῆς, θὰ τοὺς κόψωμεν.

§37Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι ἕνας Τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου ἔχων μισθὸν 4.500 θὰ πάρῃ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν 8.500 καὶ ἕνας διευθυντὴς ἀπὸ 8.000 θὰ πάρῃ 18.000, τὸ δὲ ἄρθρο λέγει «ἀναλόγους θέσεις» καὶ τότε θὰ γεννηθοῦν δικαιώματα. Ἐγώ, δὲν πρόκειται νὰ κατηγορήσω τὸ σῶμα αὐτὸ τῶν ἐποπτῶν, ὅπερ ἐστρατολογήθη ἀπ’ ἔξω, εἰς τὴν πατρίδα μου ὅμως ὑπηρέτει πρόσωπον ὅπερ παρεπέμφθη δίς, καὶ τοιοῦτοι ἄνθρωποι μὲ αὐτὸν τὸν δρόμον δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μποῦνε εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν.

§38Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρόκειται περὶ 5–10–20 ὑπαλλήλων ποὺ θὰ πᾶνε ἀπὸ τὴν κρατικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ εἶναι ὀρθὸν ὅ,τι θὰ ἰσχύσῃ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Ἀγροτικῆς τοὺς μὴ προσληφθησομένους ἐκ τῆς Ἐθνικῆς νὰ ἰσχύσῃ καὶ δι’ αὐτούς. Ἐὰν ὅμως εἶναι οἱ μισθοὶ τοὺς ὁποίους λέγει ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος τότε νὰ ἐπέμβητε.

§39Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπέμβω.

§40Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πάντως δὲν πρέπει νὰ μεταχειρισθῇ αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα χειρότερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους ποὺ θὰ προσλάβῃ ἀπ’ ἔξω.

§41Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν θὰ πέσουν θύματα. Νὰ εἶσθε βέβαιος.

§42Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οὔτε ὅμως θὰ διπλασιασθοῦν αἰφνιδιαστικῶς οἱ μισθοί των.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν θὰ κάμῃ τὸ καθῆκον της ἡ Κυβέρνησις ἂν δὲν προσαρμόσῃ τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων τῆς Τραπέζης πρὸς τοὺς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων.

§44ΦΩΝΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπηρέτησαν εἰς τὸ Κράτος δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ μειονεκτικὸν διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς ἐποπτείας. Εἶναι δὲ γνωστὸν ἐξ ἄλλου, ὅτι κάθε ἐξαιρετικὴ ἀμοιβὴ τῶν τραπεζητικῶν ὑπαλλήλων ἔχει κακὸν ἀντίκτυπον εἰς τὰς δημοσιοϋπαλληλικὰς τάξεις. Καταλήγων παρακαλῶ νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν αἱ παρατηρήσεις μου διὰ νὰ ἀσφαλισθῇ ἡ καλιτέρα διοίκησις τῆς Τραπέζης καὶ νὰ μὴ δοθοῦν ἀφορμαὶ εἰς μελλούσας Κυβερνήσεις νὰ ἐπεμβαίνουν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§47Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ ἐπειδὴ εἰς τὴν ἐπὶ τῆς γεωργίας ἐπιτροπήν, ὅπου συνεζητήθη ἐπισταμένως τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὑπῆρξα εἰσηγητὴς νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω δύο λέξεις διερμηνεύων τὰς γνώμας τῆς ἐπιτροπῆς. Αἱ γνῶμαι τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι αἱ ἑξῆς: Ὅτι ἐπειδὴ κατὰ τὴν πρώτην λειτουργίαν, ἢ μᾶλλον πρὶν ἀρχίσῃ ἡ λειτουργία τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, κατὰ τὸ στάδιον τῆς ὀργανώσεως αὐτῆς, προέκυψε μία διαφορὰ γνωμῶν, μία διαφορὰ ἀντιλήψεων μεταξὺ τῶν δύο παραγόντων, ἤτοι τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον διὰ νὰ διευκρινισθοῦν τὰ ὅρια τῆς ἐπικρατήσεως τῶν γνωμῶν ἑκατέρων τῶν δύο ἄνω παραγόντων, ὥστε αἱ προκύπτουσαι διαφοραὶ ἀντιλήψεων νὰ ἔχωσιν ἄμεσον τὸν διακανονισμὸν εἰς τὸ μέλλον. Ἐγὼ δὲ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἦτο φυσικὸν νὰ προκύψουν αὐταὶ αἱ διαφοραὶ τῶν ἀντιλήψεων, διότι ἐτέθησαν ἐν συνεταιρισμῷ mentalités μὴ συμπίπτουσαι συνήθως. Ἡ τραπεζικὴ διανοητικότης εἶναι γνωστὴ εἰς ἐμὲ ἀλλὰ καὶ ἡ πολιτικὴ διανοητικότης δὲν μοῦ εἶναι ἀλλοτρία. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ κρίνω πὼς ἦτο ἑπόμενον καὶ φυσικὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ διάστασις μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν παραγόντων. Ἐδῶ προκειμένου περὶ γεωργικῆς πίστεως, γεννᾶται τὸ ζήτημα: ποία διανοητικότης, ποία mentalité πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ; Ἡ καθαρῶς Τραπεζική, ἢ ἡ κρατική; Δὲν διστάζω νὰ σᾶς εἴπω, μὲ ὅλην τὴν πεῖραν τὴν τραπεζικὴν τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι γνωρίζων πῶς σκέπτονται αἱ Τράπεζαι αἱ ὁποῖαι εἶναι δυστυχῶς πολὺ δύσκολοι εἰς τὰς ἐνδεικνυομένας εὐκολίας τῆς γεωργικῆς πίστεως διότι τὴν θεωρεῖ ὄχι ἀσφαλῆ, παρά τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου, κρίνω ὅτι, προκειμένου περὶ ἑνὸς ἱδρύματος τὸ ὁποῖον ἔχει σπουδαιότατον σκοπὸν νὰ ἐνισχύσῃ τὴν γεωργίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι προτιμότερον νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ κρατικὴ διανοητικότης καὶ ὄχι ἡ Τραπεζική. Ἡ ἐνάσκησις τῆς γεωργικῆς πίστεως δὲν εἶναι τοῦ καθαροῦ κύκλου τῆς τραπεζικῆς δράσεως, ἐκτὸς τῶν ἀντικειμενικῶν λόγων, ἀλλὰ καὶ διότι ὑποκειμενικῶς οἱ διοικοῦντες τὰς Τραπέζας καὶ τὸ προσωπικὸν αὐτῶν σχεδὸν οὐδεμίαν προπαρασκευὴν ἔχουν διὰ τὸν κλάδον αὐτὸν καὶ τὸ κυριώτερον ὅτι ἀπὸ ἕξεως καὶ ἀπασχολήσεως δὲν ἔχουν κανὲν ἐνδιαφέρον. Νὰ τὰ θέσωμεν δὲ συνεπῶς καθαρὰ τὰ ζητήματα. Ἐὰν ἠθέλαμε νὰ κάνωμεν μίαν Γεωργικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία νὰ εἶναι καθαρῶς Τράπεζα διευθυνομένη ἀπὸ τραπεζητικοὺς καὶ μὲ διανοητικότητα τραπεζικήν, τότε εἶναι ἄλλος λογαριασμὸς καὶ ἄλλη κατεύθυνσις θὰ ἐδίδετο. Δὲν θὰ ἐθεραπεύετο ὅμως τότε ἐπαρκῶς ἡ γεωργικὴ πίστις, ἡ ὁποία, ὡς ἔχουν αἱ γεωργικαὶ συνθῆκαι καὶ τὰ οἰκονομικὰ μέσα τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ, μὲ πολὺ εὐρύτερον πρόγραμμα καὶ ἀντιλήψεις διαφορετικὰς ἐνδείκνυται νὰ λειτουργήσῃ ἐν ὀργανισμῷ μὴ καθαρῶς τραπεζικῷ. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς συνιστῶ νὰ εἴμεθα ἀκόμη ἐπιφυλακτικοὶ καὶ νὰ μὴ ἐρχώμεθα σήμερον ἐδῶ συζητοῦντες περὶ τῆς δράσεως τῆς μὴ δρασάσης εἰσέτι Γεωργικῆς Τραπέζης, νὰ κρίνωμεν διατὶ ἔγινεν ἔτσι καὶ πῶς ἔπρεπε νὰ γίνῃ κλπ. Σήμερον ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἀνέλαβε νὰ ἱδρύσῃ, νὰ ὀργανώσῃ, νὰ προαγάγῃ, νὰ ἀνδρώσῃ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν πρέπει νὰ ἔχῃ ὅλην τὴν ἐλευθερίαν ὥστε αὐτὴ νὰ ἔχῃ τὴν κρατοῦσαν γνώμην εἰς τὴν διοίκησιν καὶ ὀργάνωσιν καὶ κατεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Αὐταί, κύριοι, αἱ ἀπόψεις ἐγένοντο δεκταὶ εἰς τὴν ἐπὶ τῆς γεωργίας ἐπιτροπὴν τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ προσωπικῶς ἐπικροτῶ. Τὰ κύρια σημεῖα τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τὰ ἑξῆς: Τὸ πρῶτον ἀφορᾷ εἰς τὸν καθορισμὸν τοῦ τόκου τῶν γεωργικῶν χορηγήσεων. Αἱ τραπεζιτικαὶ ἀντιλήψεις εἶναι ὅτι πρέπει τὰ κεφάλαια νὰ διατίθενται μὲ σχετικῶς ὑψηλὸν τόκον διὰ νὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης καὶ διὰ νὰ καλύπτουν τοὺς τόκους τοὺς ὁποίους τυχὸν θὰ πληρώνουν αἱ Τράπεζαι, καθὼς καὶ τὰς ἐνδεχομένας ζημίας. Αἱ κυβερνητικαὶ ἀντιλήψεις εἶναι ὅτι τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα θὰ δοθοῦν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν πρέπει νὰ διατίθενται μὲ εὐθηνὸν τόκον. Τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ χορηγητὴς τῶν κεφαλαίων καὶ ἐγγυητὴς τῶν καταθέσεων, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν εὐθύνην καὶ τὴν πρόθεσιν καὶ τὴν θέλησιν νὰ ἐνισχύσῃ τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν, καὶ τὸ ὁποῖον ἐν πάσῃ περιπτώσει πρόκειται, ἂν οἱ τόκοι τοὺς ὁποίους θὰ λαμβάνῃ ἡ Τράπεζα ἀπὸ τοὺς γεωργοὺς δὲν ἐπαρκοῦν διὰ νὰ πληρώνωνται οἱ τόκοι τῶν κεφαλαίων ποὺ θὰ δανείζεται, νὰ καλύπτῃ αὐτὸ ἐξ ἰδίων του τὸ ἔλλειμμα, ἔχει τὸ δικαίωμα, ἔχει τὸ συμφέρον, πρέπει δὲ νὰ ἔχῃ καὶ τὴν δύναμιν νὰ κανονίζῃ αὐτὸ τὸν τόκον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Τὸ δεύτερον σημεῖον τοῦ νομοσχεδίου ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα ὅπερ ἔχουν τὰ Πρωτοδικεῖα νὰ ἐγκρίνουν τὰ καταστατικὰ τῶν γεωργικῶν πιστωτικῶν συνεταιρισμῶν καὶ τὸ ὁποῖον περιέρχεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Εἶναι δὲ τοῦτο πολὺ λογικὸν καὶ συνεπὲς πρὸς τὰ ἀνωτέρω ἐκτεθέντα διὰ τὴν εὐθύνην τοῦ Κράτους διὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἐνασκήσεως τῆς γεωργικῆς πίστεως. Τρίτον ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου ἀσχολεῖται τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ὁ τρόπος τῆς πληρώσεως τῶν κενουμένων θέσεων τῶν μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς Τραπέζης. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τὰς ὁποίας ἀνεπτύξαμεν, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐπιβολὴν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης, ἤτοι τὴν κρατοῦσαν γνώμην βεβαίως εἶναι πολὺ φυσικὸν νὰ διορίζῃ αὐτὸ τοῦτο τὸ Κράτος τοὺς συμβούλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναπληρώσουν τοὺς ἀποχωρήσαντας ἢ τοὺς ὁπωσδήποτε παραιτηθέντας τοιούτους. Ἐπ’ αὐτοῦ ὅμως ἔχω νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς: εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα ἐνεργεῖ τὸ Κράτος, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Νομοσχεδίου, μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος δὲν εἶναι σύμφωνος ἡ γνώμη τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὶ θὰ συμβῇ; Τὸ κράτος θὰ θέλῃ νὰ διορίσῃ αὐτὸ ἕνα ὑπάλληλον· ἐὰν ὅμως ἡ Τράπεζα ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην....

§48Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶναι πολὺ ἀπίθανος ἡ περίπτωσις αὐτή.

§49Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ εἶναι ἀπίθανος; ἡ διαφορὰ γνωμῶν εἶναι ἡ πιθανωτάτη τῶν περιπτώσεων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ θὰ ἤθελα νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι πρέπει νὰ καθορισθῇ, ἐν διαφωνίᾳ μεταξὺ τῆς Ἐθνικῆς καὶ τοῦ Κράτους περὶ τὴν ἀναπλήρωσιν τῶν ἀπολυομένων ἢ παραιτουμένων συμβούλων, ποία θὰ εἶναι ἡ κρατοῦσα γνώμη· καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν πρὸ δυσχερειῶν καὶ ἀνωμαλιῶν.

§50Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπάρχει φόβος νὰ συμβῇ τοιοῦτόν τι.

§51Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶναι ἀδύνατον τοῦτο. Σεῖς ἔχετε πενῆντα χρόνια ὑπηρετήσει. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν Σας καμμίαν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ διεφώνησεν πρὸς τὸ Κράτος, καὶ μάλιστα δι’ ἕνα ὑπάλληλον; Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος κίνδυνος· μὴ φοβεῖσθε.

§52Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἐγὼ ὑπηρέτουν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἦτο ἐντελῶς διαφορετικὸς ὀργανισμός. Ἐντούτοις ὅμως καὶ τότε διεφώνησεν ἡ Κυβέρνησις μὲ τὸν τότε διοικητήν, Ἰωάννην Εὐταξίαν, καὶ τὸν ἀπέλυσεν διὰ νόμου τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν εἰδικῶς, καὶ δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀπέκτησε δικαίωμα ἀναμίξεως εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προσώπου τοῦ διοικητοῦ.

§53Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄν θέσωμεν ὅρον τοιοῦτον, οἷον φαντάζομαι ὅτι διατυπώνετε μὲ τὸ πνεῦμα ὑπὸ τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖτε, ὅτι πρέπει δηλαδὴ νὰ ἐπικρατῇ ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως, τότε ἀφαιροῦμεν τελείως ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ, διότι τότε τὸ Κράτος, ἡ Κυβέρνησις θὰ κανονίζῃ τὰ πάντα, χωρὶς νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ γνώμη τῆς Τραπέζης. Διότι τότε τὸ Κράτος δὲν ἔχει παρὰ νὰ λέγῃ «δὲν συμφωνῶ». Σὰν τὸν Ναστρεδὶν Χότζα ποὺ δὲν ἤθελεν κανένα δένδρον διὰ νὰ τὸν κρεμάσουν. Ἐὰν πάλιν δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ ἀποφασίζῃ θὰ συμβῇ τὸ ἀντίθετον. Νομίζω, λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς αὐτὴν τὴν διατύπωσιν ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὸ δίκαιον ἑκάστου χωρὶς νὰ ἐμφανίζει περιπτώσεις τόσον ριζικῆς καὶ μονίμου τρόπον τινὰ διαφωνίας φερούσης εἰς ἀδιέξοδον. Οἱ νόμοι ἀκριβῶς περὶ αὐτοῦ πρέπει νὰ προβλέπουσιν ὅταν ὑπάρχουσιν περιπτώσεις αἱ ὁποῖαι θὰ σᾶς φέρουν ἀδιέξοδον.

§54Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἑτέρα τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑποβάλλομεν εἰς τὸ Νομοσχέδιον ἀφορᾶ τὸν περιορισμὸν τῶν ἀποδοχῶν τῶν ὑπαλλήλων τῆς Τραπέζης ἐντὸς ὁρίων τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἠκούσθη ἀπὸ πολλοὺς ἐνταῦθα, ὅτι διωρίσθησαν πολλοὶ ὑπάλληλοι μὲ μεγάλους μισθούς. Ἡ Κυβέρνησις, ἐν τῇ προνοίᾳ της ὅπως μὴ διασπαθισθοῦν τὰ χρήματα τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης εἰς μεγάλας δαπάνας, λαμβάνει τὴν πρόνοιαν διὰ σχετικῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου, ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ αὐξάνουν τὸ μισθολόγιον ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο τὸ εὑρίσκομεν πολὺ ὀρθόν, καίτοι δὲν ἀποδέχομαι μερικὰς ἀντιλήψεις αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν ἐνταῦθα, ὅτι τοὐτέστιν δὲν πρέπει οἱ τραπεζιτικοὶ ὑπάλληλοι νὰ ἔχουν μισθοὺς ἀνωτέρους τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Βεβαίως ὄχι τόσον ὑπερβολικούς, ἀλλὰ πάντως ἡ τραπεζιτικὴ ὑπηρεσία εἶναι ἐπίπονος, εἶναι καθιστική, εἶναι ὑπηρεσία εἰδική. Ὁ λογιστὴς εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δὲν μπορεῖ τὸ βράδυ νὰ ἐξέλθῃ τοῦ γραφείου του, ἄν δὲν περαιώσῃ πᾶσαν ἐκκρεμῆ ἐργασίαν. Ἐνῷ τοὐναντίον ὁ κάθε δημόσιος ὑπάλληλος θὰ κλείσῃ εἰς ὡρισμένην ὥραν τὸ γραφεῖόν του καὶ δὲν τὸν μέλλει ἄν μείνουν ἀπάνω εἰς τὸ τραπέζι του τριάντα ἢ σαράντα ὑποθέσεις ἀτέλειωτες ἢ ἄν ὑπάρχουν ἑκατὸ ἐνδιαφερόμενοι γιὰ διαφόρους ὑποθέσεις εἰς τὴν θύραν τοῦ ὑπουργείου, οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρίσκουν ἀπάντησιν· ἐνῷ ὁ λογιστὴς τοῦ ὑποκαταστήματος τῆς τραπέζης δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὸν πῖλον του καὶ ν’ ἀπέλθῃ εἰς ὡρισμένην ὥραν, ὅπως πράττει ὁ Δημόσιος ὑπάλληλος, ἄν δὲν τελειώσῃ καὶ δὲν διεκπεραιώσῃ τὰς ἐργασίας τῆς ἡμέρας, ὥστε νὰ μὴ μένῃ τίποτε ἐκκρεμὲς εἰς τὸ γραφεῖόν του. Ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι ἐπίπονος εἶναι εἰδικὴ ὑπηρεσία, διότι καμμία ὑπόθεσις δὲν μένει ἐκκρεμὴς οὔτε μίαν στιγμήν, οὔτε πρέπει νὰ μένῃ. Ἐγὼ ὁ ἴδιος δὲν μποροῦσα νὰ ἐξέλθω τοῦ γραφείου δι’ ἐπισκέψεις πρωτοῦ διεκπεραιώσω ὅλας τὰς ὑποθέσεις. Ἑπομένως καὶ διὰ τοῦτο ἀκόμη δίκαιον εἶναι ὅπως οἱ τραπεζικοὶ ὑπάλληλοι ἔχουν μισθοὺς ἀνωτέρους, ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ ἐξομοιώσωμεν τοὺς ὑπαλλήλους τῶν Τραπεζῶν, ὡς πρὸς τὸν μισθόν, μὲ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ὅπερ δὲν εἶναι ὄχι μόνον δίκαιον, δι’ ὅσα ἐξέθεσα ἀνωτέρω ἀλλὰ καὶ προσέτι διότι δὲν εἶναι καὶ συντελεστικὸν εἰς τὴν κανονικὴν καὶ ἀπρόσκοπτον διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας τῆς τραπέζης, διότι δὲν θὰ ἔχῃ ἱκανὸν προσωπικὸν ἂν γίνῃ ἡ ἀφομοίωσις τῶν μισθῶν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα θὰ στοιχίζῃ εἰς προσωπικὸν καὶ διεύθυνσιν ὀλιγώτερον ἀπὸ ἄλλας τραπέζας, δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές, τοὐναντίον, μὲ στατιστικὸν ὑπολογισμόν, ἡ διάθεσις τῶν κεφαλαίων τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης θὰ στοιχίζῃ ἀκριβώτερα εἰς ἔξοδα διοικήσεως καὶ προσωπικοῦ. Ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα ἔχει ἕνα κλάδον ἐργασιῶν, τὰ δάνεια πρὸς τοὺς γεωργοὺς καὶ τοὺς κτηματίας, καὶ σχεδὸν τίποτε ἄλλο ἐκτὸς τῆς ἀποδοχῆς καταθέσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι ὀλίγαι. Διὰ κάθε κλάδον ἐργασιῶν μιᾶς τραπέζης ἔχω ὑπολογισμοὺς τὶ στοιχίζει ἡ κίνησίς του εἰς ὑπηρεσίαν. Ἄλλος κλάδος κοστίζει τόσον τοῖς ἑκατόν, καὶ ἄλλος κοστίζει ὀλιγώτερον. Ἕνα δάνειον ἐνυπόθηκον δὲν κοστίζει τίποτε, ἐνῷ μία ἐπιταγὴ κοστίζει ἀσυγκρίτως περισσότερον διότι θέλει φάκελον, χαρτί, ταχυδρομικὰ καὶ ἡ προμήθεια θὰ εἶναι, φερ’ εἰπεῖν, πέντε δραχμῶν. Ἕνα ἐνυπόθηκον δάνειον 500.000 δραχμῶν μὲ ἐλάχιστον ἔξοδον μιᾶς ἐγγραφῆς εἰς τὰ βιβλία καὶ ἑνὸς διπλοτύπου εἰσπράξεως τῆς δόσεως ἀποφέρει 40.000 δραχμῶν τόκους. Ὑπάρχει λοιπὸν μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῶν διαφόρων κλάδων τῶν ἐργασιῶν μιᾶς τραπέζης, καὶ δέον νὰ ἔχῃ πολλοὺς κλάδους διὰ νὰ δύναται ὅ,τι χάνει ἢ διότι ἀνεπαρκῶς ἀμείβεται ἀπὸ τὸν ἕνα κλάδον, νὰ τὸ κερδίζῃ ἀπὸ τὸν ἄλλον. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα δυσκόλως πρέπει νὰ ἀποφασίζῃ τὴν ἵδρυσιν ἰδίων ὑποκαταστημάτων. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχουσα πολλοὺς κλάδους ἐργασιῶν χειρίζεται καὶ τὴν γεωργικὴν πίστιν μὲ ἀσυγκρίτως ὀλιγωτέραν δαπάνην, ἐνῷ αἱ δαπάναι τῆς λειτουργίας ἑνὸς ὑποκαταστήματος τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης εἶναι κίνδυνος νὰ ἀπορροφοῦν ὅλα αὐτῆς τὰ κέρδη. Βεβαίως τὸν ἔλεγχον τὸν ὁποῖον ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀσκῇ ἡ Κυβέρνησις τὸν ἀσκεῖ καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὰ μέσα ὥστε νὰ λειτουργήσῃ ἀσφαλῶς ὁ κλάδος αὐτός. Ἀλλ’ ἂν ἀποφασίσῃ προώρως νὰ ἱδρύσῃ καὶ ὑποκαταστήματα τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, φοβοῦμαι μήπως διαρρεύσουν τὰ κεφάλαια εἰς μισθούς, εἰς ἐνοίκια καὶ εἰς ἄλλας δαπάνας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἀνταποκρίνονται τὰ ἔσοδα. Ἕνας σπουδαιότατος νεωτερισμὸς περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἔγινεν λόγος, εἶναι ὅτι, κατὰ τὸν ψηφισθέντα νόμον ὑπάρχει μία ἐκτελεστικὴ ἐπιτροπὴ εἰς τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον ἡ ὁποία κανονίζει τὰς χορηγητέας πιστώσεις τὰ δάνεια κτλ. Αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ εἰσηγουμένην εἰς τὸ νομοσχέδιον διάταξιν δύναται νὰ μεταβιβάσῃ τὰς ἐξουσίας της εἰς τὰς κατὰ τόπους τοπικὰς ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι νὰ κανονίζουν τὴν χορήγησιν τῶν δανείων. Αὐτὸς εἶναι ἕνας νεωτερισμὸς σοβαρὸς καὶ ἄξιος πολλῆς προσοχῆς Κατ’ ἀρχὴν τὸ θεωρῶ ὀρθόν. Τὰ τοπικὰ συμβούλια, κ. Πρόεδρε, τὰ ὁποῖα συνίστανται εἰς κάθε ὑποκατάστημα καὶ τὰ ὁποῖα κανονίζουν τὴν χορήγησιν τῶν δανείων, εἶναι θεσμὸς ἀποκεντρωτικός, εἶναι ἐπὶ πλέον θεσμὸς πολὺ πρακτικός, διότι σύγκεινται τὰ συμβούλια αὐτὰ ἀπὸ μέλη τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς θέσιν ἐπιτοπίως νὰ ἐξετάζουν τὴν κατάστασιν τῶν γεωργῶν καὶ νὰ κανονίζουν τὰς χορηγητέας πιστώσεις. Τοῦτο εἶναι προτιμότερον, παρὰ νὰ ἀφίεται ἡ διάθεσις τῶν πιστώσεων εἰς μόνον τὸν διευθυντήν. Διότι ἂν τύχῃ ἕνας διευθυντὴς νὰ εἶναι στενοκέφαλος ἢ ἕνας ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τόσον πολὺ ἐπίγνωσιν τῶν ἀναγκῶν τῆς γεωργίας, θὰ δημιουργήσῃ, ὅπως γίνεται πολλάκις, παράπονα μέχρι τοῦ σημείου ποὺ νὰ λέγῃ, εὐλόγως ἐξοργιζόμενος ὁ συνάδελφός μου ἐξ Ἐλασσῶνος, ὅτι θὰ δείρῃ τὸν διευθυντήν. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲ τοῦ ζητήματος ἐγένετο μακρὰ συζήτησις εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Γεωργίας, διότι ἔφερον ἀντίρρησιν πολλοὶ κύριοι συνάδελφοι ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἔφορον, ὅτι οὗτος, ὑπάλληλος συνήθως στενῆς ἀντιλήψεως ὁ ὁποῖος φροντίζει μόνον νὰ μαζεύῃ τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου, εἶναι ἀκατάλληλος διὰ τοιοῦτον ἔργον, χορηγήσεως δανείων. Ἐγὼ ὅμως προσωπικῶς ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ ἔφορος γνωρίζων τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου καὶ τῶν προσώπων, ἐφ’ ὅσον δὲν κάνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐξετάζῃ τὴν περιουσιακὴν κατάστασιν τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἔχει, εἶναι δυνατόν, ἂν εἶναι βέβαια ἄνθρωπος, διότι ἂν δὲν εἶναι δὲν ὠφελοῦν εἰς τίποτε αἱ γνώσεις του, ἔχω τὴν γνώμην, λέγω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι πολὺ χρήσιμοι διὰ τὸν κανονισμὸν τῶν χορηγητέων πιστώσεων. Ἑπομένως κατ’ ἀρχὴν φρονῶ ὅτι ἡ συμμετοχὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ἐφόρου δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ εὕρῃ ἀντιρρήσεις. Μένουν τώρα τὰ δύο ἄλλα πρόσωπα ποὺ θὰ συμμετέχουν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Κατά τὸ σχέδιον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, τὸ ἓν θὰ εἶναι ὁ Πρόεδρος τοῦ Γεωργικοῦ Ἐπιμελητηρίου καὶ τὸ ἄλλο θὰ εἶναι ἐκ τῶν γεωργῶν καὶ τὸ ὁποῖον θὰ διορίζῃ ὁ ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Τὰ ἄλλα δὲ μέλη θὰ εἶναι ὁ ἐπιθεωρητὴς καὶ ὁ προϊστάμενος τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας, ὁ ἔφορος καὶ ὁ διευθυντὴς τοῦ ὑποκαταστήματος. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ὅτι εἰς πολλὰ μέρη ὅπου δύνανται νὰ ἱδρυθοῦν ὑποκαταστήματα, ἐνδέχεται νὰ μὴ ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ πρόσωπα, ἤτοι προϊστάμενος γεωργικῆς ὑπηρεσίας ὁ ἔφορος κλπ. Λοιπὸν ὑποδεικνύομεν νὰ διορθωθῇ τὸ νομοσχέδιον ὥστε ὅπου δὲν εἶναι ὁ προϊστάμενος τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας ὁ ἐπαρχιακὸς γεωπόνος ἢ ἔφορος, νὰ εἶναι ἕνας ἀντιπρόσωπος τὸν ὁποῖον θὰ διορίζῃ ὁ προϊστάμενος τῆς ὑπηρεσίας ἢ ὁ ἔφορος κλπ. Τώρα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἠγέρθη ἡ συζήτησις, ἂν ὁ πρόεδρος τοῦ γεωργικοῦ ἐπιμελητηρίου εἶναι ἁρμόδιος. Διότι πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων εἶπον, ὅτι μερικοὶ πρόεδροι τῶν γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων δὲν εἶναι κατάλληλοι. Εἰς τοῦτο δὲν πταίει βεβαίως ὁ θεσμός. Ὑπέδειξα λοιπὸν τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: Ἀντὶ νὰ εἶναι ὁ πρόεδρος τοῦ γεωργικοῦ ἐπιμελητηρίου νὰ εἶναι ἕνας ἐκλεγόμενος ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ γεωργικοῦ Ἐπιμελητηρίου, διότι ἠμπορεῖ ὁ πρόεδρος νὰ μὴ εἶναι ἁρμόδιος καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ γεωργικοῦ Ἐπιμελητηρίου νὰ ἐκλέξῃ τὸν ἁρμόδιον.

§55Λ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Προτιμότερον νὰ ἐκλέξουν οἱ γεωργικοὶ συναιτερισμοὶ ἀπ’ εὐθείας.

§56Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς· ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν δεχθῇ, ἔχει καλῶς. Ἐπροτάθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅπως τὸ ἕνα μέλος εἶναι γεωργὸς καὶ τὸ ἄλλο κτηνοτρόφος. Ἀλλὰ κυρίως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔφερε μίαν ἀντίρρησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ὅτι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη ὅπως αὐτοὶ οἱ γεωργοὶ μὴ διορίζωνται ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἀλλά πρῶτον νὰ ὑποδεικνύωνται ἀπὸ τοὺς γεωργικοὺς συναιτερισμοὺς ἢ ἀπὸ τὰς ἑνώσεις τῶν συνεταιρισμῶν ἢ ἀπὸ ἄλλα δημόσια ἱδρύματα γεωργικά, ὅπως εἶναι τὸ ταμεῖον Ἁλμυροῦ, Λευκάδος, ὁ σύνδεσμος ἀμπελοκτημόνων, ἢ ἀπὸ τὰς ἑνώσεις τῶν γεωργικῶν καὶ πιστωτικῶν συνεταιρισμῶν ἢ ἀπὸ ἄλλα ἱδρύματα νομίμως λειτουργοῦντα. Νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις. Ἐγὼ εἶμαι πολὺ ὑπὲρ τῶν πιστωτικῶν συνεταιρισμῶν. Βεβαίως ἠμπορεῖ εἰς τὴν Λευκάδα νὰ εἶναι μερικοὶ συναιτερισμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπέτυχαν. Ἀλλὰ δὲν βλέπω ἐγὼ ὅτι οἱ συναιτερισμοὶ οἱ πιστωτικοὶ ἐν Ἑλλάδι δύνανται νὰ ἀναπληρώσουν ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ ἐκ Μαντινείας κ. συνάδελφος ποὺ λειτουργοῦν εἰς ἄλλας χώρας. Αὐτοὶ εἶναι ἄλλοι θεσμοί, ἄλλα συστήματα, ἄλλα ἤθη καὶ ἔθιμα μὲ ἄλλους ἀνθρώπους καὶ ἄλλους χαρακτῆρας. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ παίρνωμεν θεσμοὺς ἄλλους, ὑπὸ ἄλλας συνθήκας ἀλλοῦ λειτουργοῦντας. Αὐταί, κύριοι, εἶναι αἱ κυριώτεραι παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν διαβάθμισιν τῶν ὑπαλλήλων νομίζω ὅτι ἀντὶ τῆς λέξεως «θέσεις» νὰ βάλωμεν «βαθμούς». Δηλαδὴ ἐὰν ἦτο ἕνας ἐπόπτης, πρέπει νὰ ἔχῃ πάλιν τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπόπτου, ἐὰν ἦτο ἐπιθεωρητὴς πρέπει νὰ ἔχῃ τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν μισθοδοσίαν των, νομίζω ὅτι εἶναι πρόωρον ὅλα νὰ θέλουν νὰ τὰ λύσωμεν ἀπὸ τοῦδε. Ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων καὶ ἡ πρόοδος τῶν ἐργασιῶν θὰ φέρῃ πολλὰ πράγματα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κάμωμεν, εἶναι νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς ἐλαφροτάτας ταύτας τροποποιήσεις καὶ νὰ ἔχωμεν τὴν ἐλπίδα ὅτι ὁ χρόνος, ἡ ἀγαθὴ διοίκησις τῆς Τραπέζης, ἡ ἁρμοδιότης τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ τὴν διευθύνουν, αἱ ἀγαθαὶ προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι θὰ δυνηθοῦν ἀργότερα νὰ τὴν παγιώσουν, θὰ συντελέσουν ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι προσεχῶς εἰς θέσιν νὰ προσθέσῃ καὶ ἄλλα κεφάλαια, διότι ἐγὼ προσωπικῶς ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὰ κεφάλαια μὲ τὰ ὁποῖα ἱδρύεται ἡ Τράπεζα εἶναι ἀνεπαρκῆ, καὶ νὰ μὴ ἐπικρίνωμεν ἀπὸ τοῦδε καὶ νὰ εὑρίσκωμεν ἀφορμὰς καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι: τοῦτο ἔγινε καλὸ καὶ τοῦτο ἔγινε κακό. Διότι πῶς θὰ ἐπικρίνωμεν ἕνα θεσμὸν ὁ ὁποῖος δὲν ἐλειτούργησε; Καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑποκινοῦμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἤρχισαν νὰ φωνάζουν ἀπ’ ἔξω ὅτι δὲν κάνει τίποτε ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα. Ἀλλὰ ἡμεῖς δὲν εἴπομεν ὅτι θὰ φέρωμεν τὸν χρυσοῦν αἰῶνα. Ἐμένα αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου. Ἐπὶ πλέον δέ, ὡς κατακλεῖδα τῶν γνωμῶν ποὺ ἐξέθηκα, θὰ ἔλεγα καὶ τὸ ἑξῆς πολὺ τολμηρόν: «Ὅτι ἂν τυχὸν ἤθελεν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ διχογνωμία μεταξὺ τῆς μιᾶς ἀντιλήψεως τῆς Τραπεζιτικῆς καὶ τῆς ἄλλης τῆς Κρατικῆς, ἐγὼ δὲν εὑρίσκω ὅτι δὲν θὰ ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Τράπεζαν «σοῦ δίδω ὁμολογίας διὰ τὰ 900 ἑκατομμύρια ποὺ καταθέτεις. Πάρε τα πίσω καὶ θὰ διευθύνω ἐγὼ τὴν Τράπεζαν κατὰ τὰς ἰδικάς μου ἀντιλήψεις.» Αὐτὸ θὰ ἦτο καὶ διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ διὰ τὸ Κράτος καὶ διὰ τὴν γεωργικὴν πίστιν τὸ συμφερώτερον.

§57Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ μπορῶ νὰ δώσω εἰς τὸν κ. Ροδόπουλον τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι πρόθυμος ν’ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ πᾶσαν ἀνάμιξιν εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης καὶ ὅτι ἔχει πλήρη ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὥστε δὲν ἔχει καμμίαν ἀπαίτησιν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ἐπέμεινα ἐγὼ εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τῆς Τραπέζης, διότι ἤθελα καὶ πρὸ πάντων διὰ τὸν ψυχολογικὸν παράγοντα, ν’ ἀντιληφθῇ ὁ κόσμος ὅτι ἔχει νὰ κάμῃ μὲ Τράπεζαν καὶ ὄχι μὲ δημόσιον ταμεῖον. Σᾶς δίδω αὐτὴν τὴν πληροφορίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἐπίσημος πληροφορία, ὥστε ὅταν τὸ Κράτος θελήσῃ ν’ ἀποχωρήσῃ τὴν Τράπεζαν σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν θὰ εὕρῃ ἀπὸ αὐτὴν καμμίαν δυσκολίαν. Τώρα θὰ παρακαλέσω νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς 5 τὸ ἀπόγευμα.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Συνέχισις τῆς Ἡμερησίας Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας ἀναστολῆς ἐκτελέσεως ἀπαιτήσεων κατ’ ἀγροτῶν καὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4332 περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συμβάσεως περὶ συστάσεως καὶ λειτουργίας Ἀγροτικῆς Τραπέζης». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μ. Αἰλιανός.

§59Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔχω δύο παρατηρήσεις νὰ διατυπώσω ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρονται διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου περὶ Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ἡ πρώτη ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 8, τοῦτο προβλέπει περὶ ὡρισμένων δικονομικῶν προνομίων τὰ ὁποῖα παρέχονται εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. (ἀναγινώσκει). Ἀπαριθμοῦνται ὅλα τὰ δυνατὰ ὑπάρχοντα τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ εἷς γεωργός. Ἀνεγνωρίσθη καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, ὅσον μεγάλη καὶ ἂν ἀποβῇ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, ὅπως ἦτο δυνατὸν τοῦτο καὶ διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὅταν ἤσκει τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, νὰ ἱκανοποιήσῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας αἱ ὁποῖαι ἐμφανίζονται ἑκάστοτε εἰς τὸν γεωργικὸν πληθυσμόν. Συντρέχουν λοιπὸν τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, εἴτε παρέχουσαι δάνεια μὲ ἁπλᾶ γραμμάτια εἴτε ὁπωσδήποτε ἄλλως ἐπὶ τῶν γεωργικῶν προϊόντων καὶ τῆς περιουσίας αὐτῶν, εἴτε ἐπὶ τῇ προβλέψει τῆς μελλούσης παραγωγῆς, καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι Τράπεζαι, εἰς τρόπον ὥστε νὰ παρέχωνται τὰ μέσα ἀφθονώτερα εἰς τὸν γεωργόν.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποία τροποποίησις εἶναι αὐτή;

§61Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Εἶναι τοῦ ἄρθρου 8 ἐδάφιον 7. Παρέχεται λοιπὸν διὰ τοῦ παλαιοῦ ἄρθρου 8 πρὸ τῆς τροποποιήσεως ταύτης, ἀπόλυτον δικαίωμα πρωτοπραξίας εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν, κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε δὲν ἐξασφαλίζονται αἱ Τράπεζαι ὁπωσδήποτε ἄλλως, πλὴν τοῦ ἐὰν ἔχουν κοινὰ ἐνέχυρα. Κοινὰ ὅμως ἐνέχυρα εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρχουν καὶ δι’ αὐτὸ καὶ οἱ νόμοι περὶ πλασματικῶν ἐνεχύρων καὶ περὶ γεωργικῶν ἐνεχυρογράφων λέγουν ὅτι τὸ ἐνέχυρον μένει εἰς χεῖρας τοῦ γεωργοῦ. Τίνι τρόπῳ, λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθοῦν αἱ λοιπαὶ Τράπεζαι ἐπαρκῶς διὰ νὰ ἔχουν καὶ αὐταὶ ὡρισμένας ἐξασφαλίσεις, δεδομένου ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ ἄρθρου 7 δὲν εἶναι ἐπαρκῶς ἐξασφαλιστική;

§62Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ αὐτὸ δὲν εἴμεθα ὥριμοι σήμερον νὰ ρυθμίσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι βιαζόμεθα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὶ ἔπρεπε νὰ γίνῃ, ἐφ’ ὅσον ἔπρεπε νὰ μὴ θεωρηθῇ ἡ Κυβέρνησις ὡς παραβιάζουσα τὴν σύμβασιν; Διὰ τοῦτο ἀπεφασίσαμεν, ἂν καὶ εἰς τὸ ἀρχικὸν σχέδιον τοῦ νόμου εἴχομεν εἴπῃ διὰ διατάγματος νὰ ἐπεκτείναμε τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἀπεφασίσαμεν διὰ νόμου νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸ τοιοῦτον δικαίωμα ἐπιφυλλασσόμενοι κατόπιν νὰ τὸ μελετήσωμεν.

§63Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ εἶναι γνωστὸν πόσον βραδύνει, μετὰ τὰς διακοπὰς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἡ ψήφισις ἑνὸς νόμου, θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζω, ὅτι εἶσθε διατεθειμένος νὰ δηλώσητε ὅτι τοιοῦτον νομοσχέδιον θὰ ἀπασχολήσῃ ταχέως τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὅτι θὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ταχεῖα κατάρτισις καὶ ψήφισίς του, διὰ νὰ μὴ διακοπῇ ἡ ἐνίσχυσις ἐκ μέρους τῶν ἄλλων Τραπεζῶν.

§64Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ μὴ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ταχύτερον τὸ τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα ὥριμοι νὰ συζητήσωμεν σήμερον ἐπ’ αὐτῶν. Ἐπρότεινα νὰ γίνῃ ἡ ἐπέκτασις αὕτη διὰ νόμου, διὰ νὰ ἔχωμεν περισσοτέρας ἐγγυήσεις.

§65Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Εἶμαι εἰς ἄκρον εὐχαριστημένος, διότι εἴμεθα σύμφωνοι ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν καὶ τὸ ὅτι θὰ ἐπιδιωχθῇ τὸ ταχύτερον ἡ ψήφισις αὐτοῦ τοῦ νόμου.

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δέχομαι νὰ συζητηθῇ τὸ ταχύτερον αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον τὸ σχετικὸν μὲ τοῦτο, μὲ ἐπιφύλαξιν, διότι μπορεῖ νὰ νομισθῇ ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καταστρέφομεν τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, διότι φοβοῦμαι ὅτι ἂν τὸ κάμωμεν αὐτό, θὰ περιορίσωμεν τὰ διαθέσιμα χρήματα.

§67Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς, διότι ἡ ἀρχὴ ἥτις πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ εἶναι ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ μὴ περιορίσωμεν τὸν πλήρωσιν τῶν πηγῶν αἱ ὁποῖαι ἀρδεύουν τὸν γεωργόν. Ἡ ἑτέρα παρατήρησις ἀφορᾷ τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 30 διόρθωσις ὑπ’ ἀριθ. 25: Θὰ ἤθελον ἀντὶ «ἀνώτερα τινὲς θέσεις» νὰ τεθῇ «ἀνώταται τινὲς θέσεις».

§68Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι τυπογραφικὸν λάθος καὶ πρέπει νὰ ἀναγνωρίσετε ὅτι τὸ ψηφίζωμεν τώρα ὡς ἔχει, ἐπειδὴ βιαζόμεθα.

§69Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Χαίρω ἰδιαιτέρως διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τὴν παρατήρησίν μου ἔρχεται νὰ δηλώσῃ ὅτι πρόκειται ἁπλῶς περὶ τυπογραφικοῦ λάθους. Ἡ δήλωσις αὕτη σημαίνει ὅτι πρόκειται περὶ τμηματαρχῶν καὶ ἄνω.

§70Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιφυλάσσομαι δὲν ξεύρω ἂν θὰ εἶναι ἀπὸ τμηματάρχην καὶ ἄνω.

§71Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀκριβῶς θὰ ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνῃ τοὺς βαθμοὺς τμηματάρχου καὶ ἄνω καὶ ἰδοὺ διατί: Διότι ἀπολύτως ἀνώτεροι θεωροῦνται καὶ εἰς τὸν στρατὸν ἀκόμη ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ συναναστραφοῦν μὲ τὸν ἀγρότην ἀπανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος, δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον ἀπὸ ἕνα διαγωνισμὸν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐνδεχομένως γνωρίζουν ἁπλῶς καλὴν ὀρθογραφίαν καὶ πλέον οὔ. Πρέπει νὰ θεωροῦνται ἀνώτεροι ὑπάλληλοι οἱ ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τμηματάρχου καὶ ἄνω. Αὐτούς, λοιπόν, τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ζητοῦμεν νὰ ἐκλέξωμεν ἐλευθέρως καὶ ἐπιμελέστατα, ὥστε νὰ σταματήσωμεν τοὺς ἄλλους οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκήσουν πολιτικὴν δημαγωγίαν, Διότι, ἐπαναλαμβάνω, πρέπει οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι θὰ μεταβοῦν ἀπανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος μὲ σκοπὸν ὄχι μόνον νὰ ἐνισχύσουν τὸν ἀγρότην ἀλλὰ καὶ νὰ τὸν πείσουν ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα εἶναι ὁ οἶκος τοῦ ἀγρότου, καὶ ὅτι ἐφ’ ὅσον τὰ λαμβανόμενα χρήματα χρησιμοποιοῦνται διὰ τὰς ἀγροτικὰς αὐτοῦ ἀνάγκας καὶ ἐφ’ ὅσον ἐγκαίρως δίδονται εἰς αὐτόν, οὕτω καὶ ἐγκαίρως πρέπει νὰ ἐπιστρέφωνται καὶ ὅτι πρέπει νὰ τὰ σεβασθῇ, θεωρῶν τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν ὡς ἰδικήν του, οἷα καὶ πράγματι εἶναι. Τότε μόνον θὰ δύναται νὰ εἶναι τις βέβαιος, ὅτι ἡ ἐπιτυχία τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης θὰ καταστῇ ἀπόλυτος. Ἀκριβῶς διὰ νὰ τονισθῇ εἰς τὸν ἀγρότην ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα δὲν εἶναι ἵδρυμα τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς σκοπὸν νὰ ἱδρυθῇ, νὰ διανείμῃ χρήματα καὶ μετὰ τοῦτο νὰ κλείσῃ τὰς θύρας του. Πρέπει τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῆς Τραπέζης νὰ ἀπαρτισθῇ ἀπαραιτήτως ἀπὸ πρόσωπα παρέχοντα πάσας τὰς δυνατὰς ἐγγυήσεις τοῦ ἀνθρωπίνου ἐλέγχου, τὰς ἀπαραιτήτους ἐγγυήσεις διὰ νὰ τὴν καθοδηγήσωσιν πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν. Δι’ αὐτὸ νομίζω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ χαρακτηρισμὸς «ἀνωτέρου» τὸν ὁποῖον ἐδέχθητε νὰ θεωρήσωμεν ὡς δεκτόν, τοῦ χαρακτηρισμοῦ «ἀνώτατοι» θεωρουμένου ὡς τυπογραφικοῦ λάθους, δέον νὰ νοηθῇ ὅτι περιλαμβάνει τοὺς βαθμοὺς ἀπὸ τμηματάρχου συμπεριλαμβανομένου καὶ ἄνω.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§73Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί. Πρὸ πενταμήνου ἀκριβῶς ἡ Κυβέρνησις ἐπέτυχε τὴν ὁριστικὴν ψήφισιν σχεδίου Νόμου, δι’ οὗ ἐπεκυροῦτο σύμβασις μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δι’ ἧς ἱδρύετο τὸ πρῶτον ἐν Ἑλλάδι αὐτοτελὴς Τράπεζα ἀγροτικῆς πίστεως. Τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου προηγήθη μακρὰ μελέτη τοῦ ὅλου ζητήματος καὶ πολλαὶ ἀμφιταλαντεύσεις, ὀφειλόμεναι κυρίως εἰς τὸ ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἐξήσκησε μέχρι τοῦδε τὴν ἀγροτικὴν πίστιν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ γενικὴν δὲ ἀναγνώρισιν μὲ ἀπόλυτον ἐπιτυχίαν. Ἦτο ἑπομένως φυσικὸν νὰ ἐρευνηθῇ ἂν θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ ἱδρυθῇ αὐτοτελὴς ἀγροτικὴ Τράπεζα οἰκονομικῶς ἐνισχυομένη. Ἡ ἀμφιταλάντευσις αὕτη ἐπεβάλλετο τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ γενικῶς ὡσαύτως εἶχεν ἀναγνωρισθῇ ὅτι ἡ ἀναμφισβήτητος αὕτη ἐπιτυχία ἥτις ἀπετέλεσε τὴν σπουδαιοτέραν τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς εἰρημένης Τραπέζης, ὠφείλετο κατὰ μέγα μέρος καὶ εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἀποτελοῦσα αὐτόνομον καὶ αὐτοτελὲς ἵδρυμα, ἦτο ἀπηλλαγμένη κάθε κυβερνητικῆς ἐπιρροῆς, ἥτις μοιραίως θὰ ἐδημιούργει καὶ θὰ ἐνίσχυεν ἐλπίδας περὶ μὴ πληρωμῆς τῶν ὀφειλομένων, περὶ ἀναβολῆς τῶν πληρωμῶν, ἢ περὶ παροχῆς ἄλλων εὐκολιῶν, τοῦθ’ ὅπερ θὰ παρέλυε μοιραίως τὴν πίστιν. Οἱ τὴν δευτέραν ταύτην γνώμην ὑποστηρίζοντες διέβλεπον περαιτέρω καὶ ὑπεστήριζον ὅτι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην θὰ ἠδύνατο ἔτι ἐπωφελέστερον νὰ ἐξασκήσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τώρα, ὅτε ἔπαυσεν οὖσα ἐκδοτική, καὶ ἑπομένως τώρα ὅτε ἐμειώθησαν ἔτι μᾶλλον οἱ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως δεσμοί Διότι σὺν τοῖς ἄλλοις, δὲν πρέπει ν’ ἀγνοῶμεν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἥτις δὲν συνήντησε μέχρι τοῦδε σοβαρὰς δυσχερείας εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν πρὸς αὐτὴν ὀφειλομένων, εὑρέθη τακτικὰ πρὸ μεγάλων καθυστερήσεων κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἑκάστοτε ἐκλογῶν καὶ τοὺς πρώτους μῆνας μετὰ ταύτας, καὶ τοῦτο ἁπλούστατα διότι κατὰ τὸ προεκλογικὸν στάδιον, ἐγένετο ποιά τις ἐκμετάλλευσις τοῦ ὅλου ζητήματος καὶ ἐνισχύοντο ἐλπίδες περὶ συμβιβασμοῦ τῶν χρεῶν κ.λ.π. Ὑπῆρξα ἐξ ἐκείνων, κύριοι, οἵτινες ἠσπάζοντο τὴν δευτέραν ταύτην γνώμην, ὄχι διότι ἀπέκρουα κατ’ ἀρχὴν τὴν ἰδέαν τῆς συστάσεως αὐτονόμου Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ διότι ἐθεώρουν πρόωρον τὴν ἵδρυσιν ταύτης. Ἐνόμιζα δηλαδή, ὅτι τὴν ἀγροτικὴν πίστιν ἔδει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀσκοῦσα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἐνισχυομένη βεβαίως μὲ ἰδιαιτέραν ὑπηρεσίαν καὶ χωριστὴν διαχείρισιν. Αὐτὴ δὲ ἦτο, ἂν δὲν σφάλλω, καὶ ἡ ἀρχικὴ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τότε δὲ μόνον θὰ ἐθεώρουν κατάλληλον τὴν στιγμὴν διὰ τὴν χώραν μας νὰ ἱδρυθῇ αὐτόνομος Ἀγροτικὴ Τράπεζα, ὅταν ἡ πίστις εἰς τοὺς ἀγροὺς ἤθελεν ἀναπτυχθῇ ἔτι μᾶλλον, ὅταν ἡ συνεταιρικὴ ὀργάνωσις ἤθελεν ὑγιῶς ἐπεκταθῇ εἰς ὅλην τὴν χώραν, πρὸ πάντων δὲ ὅταν οἱ συνεταιρισμοὶ ἤθελον ὡριμάσῃ μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ ἱδρύσουν πράγματι ὑγιεῖς ἑνώσεις, αἱ ἑνώσεις δὲ αὗται ὁμοιογενεῖς συνδέσμους, ἐξ ὧν θὰ ἐπήγαζεν ἡ Τράπεζα ἔχουσα πλέον ὡς κεφάλαιον τὸ ἀνεκτίμητον κεφάλαιον τῆς πίστεως ὁλοκλήρου σχεδὸν τοῦ γεωργικοῦ κόσμου τῆς χώρας Οὕτω δὲ ἡ Τράπεζα αὕτη δὲν θὰ ἱδρύετο ἐκ τῶν ἄνω, ἀλλὰ θὰ ἦτο προϊόν τῆς ἐκ τῶν κάτω ἐξελίξεως. Ὅλα αὐτὰ βεβαίως ἀνετράπησαν ἐκ τῆς ἱδρύσεως αὐτονόμου πλέον Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἵδρυσιν ταύτης πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι καὶ παρ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως κατεβλήθη κἄθε προσπάθεια ὅπως ἡ ἐπιρροὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀποβῇ ὅσον τὸ δυνατὸν μικροτέρα. Τὴν ἐντύπωσιν ταύτην ἐνίσχυσαν σημαντικὰ καὶ αἱ σαφεῖς καὶ ἐπίμονοι ἐπὶ τοῦ προκειμένου δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τόσον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅσον καὶ ἐνώπιον τῆς Γερουσίας, καθ’ ἃς καὶ αὐτὸν τὸν θεσμὸν τοῦ κυβερνητικοῦ ἐπιτρόπου ῥητῶς καὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος ἀπέκρουσε. Ἔκτοτε ἡ Κυβέρνησις μετέβαλε γνώμας, διὰ δηλώσεών του δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμε γνωστὰ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ μεσολαβήσαντα γεγονότα εἰς ἅ ὀφείλεται ἡ μεταβολὴ αὕτη. Εἶναι φανερὸν, ὅτι πρίν ἢ ἐξετασθοῦν τὰ αἴτια αὐτὰ καθ’ ἑαυτά, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἡ παραβιαζομένη ἀρχή. Δηλαδή, ἂν διὰ τὴν καλὴν ἐξάσκησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως πρέπει ὁ ἐπιφορτισμένος μὲ ταύτην ὀργανισμὸς νὰ εἶναι ἀπηλλαγμένος πάσης κυβερνητικῆς καὶ ἑπομένως πολιτικῆς ἐπιρροῆς, ἐπιτρέπεται ἕνεκα οἱωνδήποτε αἰτίων ἡ ἀρχὴ αὕτη νὰ παραβιασθῇ καὶ νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὸ ἵδρυμα ἡ κυβερνητικὴ καὶ ἑπομένως ἡ πολιτικὴ χροιά, ἥτις ἂν δὲν πρόκειται νὰ καταστρέψῃ, ὡς ἐγὼ πιστεύω, πάντως ὅμως θὰ ζημιώσῃ τό τε ἵδρυμα καὶ τὴν πίστιν; Ἐγὼ νομίζω ἀδιστάκτως ὅτι ἡ ἀρχὴ ἔπρεπε πρωτίστως νὰ τηρηθῇ, καὶ νὰ λυθοῦν ὁπωσδήποτε αἱ λεπτομέρειαι, διότι ἡ παραβίασις τῆς ἀρχῆς θὰ ἔχῃ συνεπείας ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ὀλεθριωτέρας τῶν συνεπειῶν ἃς θὰ εἶχεν ἡ τοιαύτη ῥύθμισις τῶν ἀναφυεισῶν διενέξεων. Νομίζω δὲ περαιτέρω μάλιστα ὅτι αἱ ἀντιστάσεις τὰς ὁποίας συνήντα ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν ἀντιλήψεών της, ἔπρεπε ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως νὰ ἐκτιμηθοῦν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἐξετάζωνται ὑπὸ ταύτης ὡς τίτλοι παρέχοντες πᾶσαν ἐγγύησιν διὰ τὸ μέλλον, διότι ἀκριβῶς ἐν τῇ στάσει ταύτῃ τῆς Τραπέζης ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἐκτιμήσει ὅτι ἡ Τράπεζα ἀπέκτησε τὴν αὐτοτέλειαν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν ἀπέναντι πάσης κυβερνητικῆς καὶ ἑπομένως πολιτικῆς ἐπιρροῆς, εἰς ἣν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ νόμος ἀπέβλεψε καὶ ἥτις ἀσφαλίζει ταύτην ἀπὸ πάσης αὐθαιρέτου ἀναμίξεως ἄλλης οἱασδήποτε Κυβερνήσεως ἥτις ἤθελε τυχὸν δι’ ἰδίους σκοποὺς νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὴν Τράπεζαν. Τί θὰ ἐλέγατε, κύριοι, ἐὰν εὑρίσκετο Κυβέρνησις νὰ εἰσηγηθῇ τὴν κατάργησιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ἢ τὴν λῆψιν μέτρων δι’ ὧν ἤθελε ματαιωθῇ ὁ σκοπὸς αὐτοῦ, διότι τοῦτο ἀκυρώνει τὰς κυβερνητικὰς πράξεις, ἀφοῦ ἀκριβῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐγένετο ἡ ἵδρυσις αὐτοῦ;

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκοῦτε ἐδῶ. Τὴν Τράπεζαν δὲν τὴν ἐκάμομεν διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν μὲ τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Τὴν Τράπεζαν τὴν ἐκάμομεν αὐτοτελῆ, ὥστε νὰ μὴ ὑφίσταται τοὺς ἐπηρεασμοὺς τῆς Κυβερνήσεως, τοὺς κομματικούς. Ἀλλὰ δὲν ἐφαντάσθην ποτὲ ὅτι ἐκάμομεν ἕναν αὐτοτελῆ ὀργανισμὸν διὰ νὰ μοῦ ματαιώνῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς. Ἐπειδὴ μοῦ ἀνεφέρατε ὡς παράδειγμα τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, σᾶς λέγω ὅτι ὅταν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἠκύρωσε πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτελῶν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν εἶχον δόσει εἰς τὴν Βουλήν, ἐπῆγα καὶ τοὺς ἔδωσα τὸ χέρι καὶ τοὺς συνεχάρην. Ἀλλὰ δὲν ἔκαμον τὴν Τράπεζαν διὰ νὰ μοῦ εἴπῃ ὅτι: ἐγὼ θὰ ἀντιταχθῶ εἰς τὴν ἀγροτικὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ τὴν ὁποίαν ἐπεδίωξα νὰ ἐφαρμόσω διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης. Ἐπομένως τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι τὸ ἴδιον.

§75Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μπορεῖ νὰ μὴ εἶναι ἀπαράλλακτον.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι· ἀπαράλλακτον δὲν εἶναι, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία σύγκρισις.

§77Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐννοηθῇ, τοῦτο δὲ πρέπει καὶ ὑμεῖς νὰ ἀναγνωρίσητε, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ δημιουργήσῃ ἓν κακὸν προηγούμενον.

§78Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπῆγα ὁ δυστυχὴς νὰ τὸ ἀποφύγω. Βέβαια τὸ ἠξεύρω ὅτι μπορεῖ νὰ ἀποτελέσῃ προηγούμενον καὶ ἔφθασα μέχρι τοῦ σημείου ἐπὶ οὐσιαστικωτάτου σημείου διαφωνίας μὲ τὴν Τράπεζαν νὰ ἀναγκασθῶ νὰ ὑποχωρήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ μισθολογίου. Τὸ ἐσκέφθην πολὺ νὰ φύγῃ ὁ διορισθεὶς πρόεδρος, ἀρχίζει νὰ εἶναι μία ἐπέμβασις καὶ τὸ ἐχώνεψα, ἀλλ’ ἐξακολούθησαν συστηματικῶς καὶ μοῦ ἔλεγαν: «ἄκου ἐδῶ, κύριε Πρόεδρε. Μᾶς εἶπες νὰ διαβάσωμε τὸν λόγον ποὺ ἐξεφώνησες εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ διαβάσωμεν τὸν λόγον, ἀλλ’ ἔχομεν τὰ κείμενα· καὶ ξεύρομεν ὅτι κατὰ τὸ Ρωμαϊκὸν δίκαιον ὁ νομοθέτης ἅμα βγάνει τὸν νόμον ἀποθνήσκει». Ἅμα μοῦ εἶπαν αὐτὰ κατάλαβα ὅτι ἐπρόκειτο ὄχι περὶ συγκρούσεως ἀλλὰ περὶ ἀπολύτου ἀντιθέσεως καὶ ἀνατροπῆς τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος καὶ εἶπον ὅτι θὰ ἔλθω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τὰ εἰπῶ αὐτά, διότι δὲν μπορεῖ νὰ πάῃ τὸ πρᾶγμα μπροστά. Ὅταν θὰ λάβω τὸν λόγον θὰ ἐξηγήσω τὰ πράγματα. Δὲν νομίζω ὅτι ἀνῄρεσα τὴν προσήκουσαν αὐτονομίαν, ἀλλ’ ἐπεφύλαξα διὰ μερικὰ ζητήματα, ὅπως εἶναι τὸ ζήτημα τῶν τόκων καὶ μερικὰ ἄλλα ζητήματα, εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἓν δικαίωμα: νὰ ἀκούεται ἡ γνώμη της.

§79Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὰ αἴτια ἅτινα ἐξετέθησαν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπιδιώκεται ἡ παραβίασις τῆς ἀρχῆς καὶ ἡ μετατροπὴ οὐσιαστικῶς τῆς Τραπέζης εἰς Τράπεζαν καθαρῶς κρατικήν: Αʹ) Ἡ πρώτη διαφωνία ἡ ὁποία προέκυψε μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Τραπέζης ἦτο ἡ σχετιζομένη μὲ τὸ μισθολόγιον τῶν ὑπαλλήλων, τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὁποίου ἐπέτυχε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡ Τράπεζα ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ χωρὶς νὰ ἐρευνηθῇ τοῦτο ἐπαρκῶς. Οὐδεμία ἀντίρρησις ἐπιτρέπεται ἐπὶ τῶν σκέψεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν μικρότερον, ἐφ’ ὅσον φυσικά, ὡς καὶ ὁ ἴδιος εἶπε, δὲν ζημιοῦται ἡ ὑπηρεσία. Ἀλλὰ καὶ ἡ Τράπεζα οὐδὲν πεῖσμα ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐπέδειξε, διότι ἐτροποποίησε τὸ μισθολόγιον σύμφωνα πρὸς τὰς ὑποδείξεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καίτοι τοῦτο εἶχεν ἐγκριθεῖ σύμφωνα μὲ τὰς ἀντιλήψεις της. Διὰ τοῦτο δὲ ἴσως δὲν ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ τροποποιήσῃ τὸν νόμον.

§80Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πιστεύω ὅτι ἡ νέα διοίκησις τῆς Τραπέζης, ἀκριβῶς ἀνταποκρινομένη πρὸς ὅλας τὰς γνώμας αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν ἕως τώρα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως, θὰ θελήσῃ νὰ ἀναθεωρήσῃ τὸ μισθολόγιον· δὲν ἔχει δὲ κανὲν ἐμπόδιον καὶ πιστεύω ὅτι θὰ θελήσῃ.

§81Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Βεβαίως δὲν ἔχει ἐμπόδιον, ἀλλὰ βλέπω ὅτι δὲν τὸ ἐκρατήσατε ὡς δικαίωμα ἰδικόν σας.

§82Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ παλαιὸς νόμος μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἐγκρίνωμεν τὸ μισθολόγιον, αὐτὸ δὲν ἠλλοιώθη, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν ἡμεῖς μόνοι μας νὰ ζητήσωμεν νὰ ἐλαττωθῇ. Πρέπει νὰ συναινέσῃ ἡ Τράπεζα. Ἐλπίζω ὅτι θὰ συναινέσῃ καὶ δὲν θὰ μοῦ εἰπῇ καὶ τώρα ὅτι ὁ νομοθέτης ἀπέθανε, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ὅλοι ἐκφράζονται ἐν τῇ αὐτῇ ἐννοίᾳ, ὅτι τὰ ἔξοδα πρέπει νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα διὰ νὰ εἶναι καὶ ὁ τόκος φθηνότερος.

§83Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀσφαλῶς.

§84Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπα ὅτι ἠναγκάσθην νὰ ὑποκύψω κατὰ τὰ 9)10 εἰς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Τραπέζης διὰ νὰ ἀποφύγω τὴν πρώτην σύγκρουσιν. Πρῶτον μοῦ εἶπαν, καὶ αὐτὸ τὸ ἀνεγνώρισα, ὅτι δι’ αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς 4–5 ποὺ τοὺς ἔδωσαν τοὺς μισθοὺς τῶν 18 καὶ 15 χιλ. εἶχαν ἀναλάβει ὑποχρέωσιν καὶ ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ εἴπω: «πολὺ καλὰ δι’ αὐτούς, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἄλλους ποὺ δὲν ἀναλάβατε.

§85Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποίους ὑπαλλήλους;

§86Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Τρακάκης, ὁ κ. Γερακάρης......

§87Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ κ. Τρακάκης ἀπεσπάσθη, ἢ ἐτοποθετήθη ὁριστικῶς;

§88Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι μὲ ἀόριστον ἄδειαν.

§89Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἑπομένως ἀνήκει εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§90Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Τρακάκης δὲν μετετέθη μὲ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν εἶχεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ ἔλαβεν ἀνωτέραν θέσιν, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ δι’ ἀποσπάσεως ἢ θὰ προσελαμβάνετο ἄλλος Ἑπομένως τὸ μισθολόγιον δὲν ἔχει νὰ κάμῃ διότι αὐτὸς ἐπῆρε μίαν θέσιν ἐντελῶς νέαν.

§91Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιθυμῶ νὰ ἐξηγήσω ἕνα πρᾶγμα. Θέλω νὰ ἐξηγήσω ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῶν μισθῶν ἐμείναμε σύμφωνοι. Ἐξηγῶ τὸ ὅτι εὑρέθην εἰς τὴν θέσιν νὰ μὴ σπρώξω τὰ πράγματα καὶ ὑπεχώρησα εἰς πλεῖστα σημεῖα. Εἰδικῶς διὰ τὸ ζήτημα τῶν 4–5 ὑπαλλήλων, ἀφοῦ εἶχα ἀναλάβει ὑποχρεώσεις δὲν μποροῦσα νὰ ἔλθω ἐγὼ νὰ ἐπιμείνω καὶ νὰ τοὺς εἰπῶ ἐλαττώσατε τοὺς μισθούς. Ἦτο δύσκολος ἡ θέσις μου.

§92Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ θὰ προσθέσω καὶ τοῦτο σχετικῶς μὲ τὸ μισθολόγιον, ὅτι κατὰ τὴν ἐντύπωσίν μου ἡ διαφωνία αὐτὴ δὲν ἀποτελεῖ δικαιολογίαν παραβιάσεως τῆς γενικῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἔταξε τὸ ἀρχικὸν σχέδιον.

§93Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ ὑπάλληλοι ἔρχονται ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν· θὰ ἦτο εὔλογον νὰ ἐλαττωθοῦν αἱ μισθοδοσίαι των ὅταν θὰ ἀπεσπῶντο εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν;

§94Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀσφαλῶς ὄχι.

§95Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ὥστε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκετο καὶ πρὸ αὐτῆς τῆς δυσχερείας.

§96Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Βʹ) Ἄλλη διαφωνία ὑπῆρξεν ἡ σχετιζομένη μὲ τὸ ζήτημα τοῦ διαγωνισμοῦ τῶν προσληφθησομένων ὑπαλλήλων. Εἶναι φανερὸν ὅτι προκειμένου περὶ τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων ὀρθοτέρα ἦτο ἡ ἀντίληψις τῆς Τραπέζης, καθ’ ἣν αἱ θέσεις τούτων ἔπρεπε νὰ συμπληροῦνται δι’ ἐλευθέρας ἐκλογῆς καὶ οὐχὶ διὰ διαγωνισμοῦ. Τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ στοιχειῶδες τῆς Τραπέζης συμφέρον. Οἱ ὥριμοι τὴν ἡλικίαν καὶ κατηρτισμένοι ὡς ἀπαιτεῖται ὑπάλληλοι, δὲν προσέρχονται εἰς τὸν διαγωνισμόν, οὔτε ἐὰν προσέλθουν θὰ προτιμηθοῦν κατὰ κανόνα, διότι ἐκ τῆς φύσεως τοῦ πράγματος τὰ ζητήματα τοῦ διαγωνισμοῦ, φύσεως μᾶλλον θεωρητικῆς, θὰ εἶναι τοιαῦτα, ὥστε μοιραίως εἰς αὐτὰ θὰ προσκρούσουν οἱ μᾶλλον ἔμπειροι καὶ χρήσιμοι διὰ τοῦτο ὑπάλληλοι. Νομίζω ἐπὶ πλέον ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἀπασχολήσει τόσον πολὺ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, διότι μόνη ἡ ἐν τῇ διοικήσει τῆς Τραπέζης παρουσία τοῦ κ. Δέλτα παρεῖχε, κατὰ κοινὴν ἀναγνώρισιν, ὅλας τὰς ἐγγυήσεις ὅτι οἱ ἄριστοι θὰ ἐξελέγοντο. Ἀλλὰ καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ἕνεκα τῆς διαφωνίας ταύτης δὲν ἔπρεπε νὰ παραβιασθῇ τὸ σύστημα. Γ!) Τρίτη διαφωνία ὑπῆρξεν ἡ σχετιζομένη μὲ τοὺς τόκους τῶν βραχυπροθέσμων, μεσοπροθέσμων καὶ μακροπροθέσμων δανείων, κατὰ τὸν προσδιορισμὸν τῶν ὁποίων ἡ μὲν Τράπεζα ἐφρόνει ὅτι μεγαλείτερος ἔπρεπε νὰ εἶναι ὁ τόκος τῶν μακροπροθέσμων καὶ κατώτερος τῶν βραχυπροθέσμων, ἐνῶ τὰ ἀντίθετα ἐφρόνει ἡ Κυβέρνησις. Βεβαίως ἔπρεπε τὸ συμβούλιον τῆς Τραπέζης νὰ εἶχεν ἐπηρεασθῆ καὶ μάλιστα μεγάλως ἐκ τῶν ἐνώπιον τῶν νομοθετικῶν σωμάτων γενομένων κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καθ’ ἃς μικρότερος ἔπρεπε νὰ εἶναι ὁ τόκος τῶν μακροπροθέσμων καὶ μεγαλείτερος τῶν βραχυπροθέσμων δανείων, ἀφοῦ μάλιστα ἐκ τούτων ἐξήγετο καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ νομοθέτου. Τὰς ἀντιλήψεις δὲ ταύτας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔδει μετὰ μεγαλειτέρας προσοχῆς νὰ ἐρευνήσῃ ἡ Τράπεζα, τόσον μᾶλλον ὅσον ὄχι βεβαίως παντοῦ εἰς τὰς ξένας ὁμοίου εἴδους Τραπέζας, ἀλλ’ εἰς τὰς περισσοτέρας ἐξ αὐτῶν, τοῦτο τὸ μέτρον τηρεῖται. Ἀλλὰ φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι τὸ ὅλον ζήτημα ἔδει νὰ ἐξετασθῇ πρωτίστως καὶ ἀπ’ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι τόσον ἐκ τῶν δηλώσεων τούτων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ συμφέροντος τῆς Τραπέζης καὶ τοῦ ἔργου αὐτῆς, ὅπερ θὰ ἐξευρίσκετο διὰ τῆς ἐρεύνης κυρίως τῶν περὶ ἡμᾶς περιστάσεων, καὶ τοῦτο ὄχι μόνον διότι τὸ συμφέρον τοῦτο δέον πρωτίστως νὰ ἐξετάζηται, ἀλλὰ καὶ διότι εἶναι φανερὸν ὅτι ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ τὰ νομοθετικὰ σώματα εἶχον ὑπ’ ὄψει καὶ ἐγνώριζον ποῖον εἶναι τὸ ἐπὶ τοῦ προκειμένου συμφέρον τῆς Τραπέζης, ἀσφαλῶς δὲν θὰ κατέληγον εἰς τὰ συμπεράσματα ἐκεῖνα εἰς ἃ κατέληξαν μόνον καὶ μόνον διότι ἐπίστευσαν ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ συμφέρον τῆς Τραπέζης καὶ τοῦ ἔργου της. Μὲ αὐτὰ δὲν θέλω βεβαίως νὰ προδικάσω τὸ ζήτημα· ἀλλ’ εἶναι προφανές, ὅτι ἂν μὲ τὴν ὕψωσιν τῶν τόκων τῶν μακροπροθέσμων δανείων ἤθελεν ἐλαττωθῇ ὁ τόκος τῶν καλλιεργητικῶν τοιούτων, τῶν βραχυπροθέσμων δηλαδή, καὶ βεβαίως θὰ ἠλαττοῦτο, τὸ ζήτημα θὰ ἦτο ἄξιον πολλῆς συζητήσεως διότι παρ’ ἡμῖν δὲν συμβαίνει ὅ,τι ἀλλαχοῦ, ὅπου λόγῳ τῆς μεγάλης ἀναπτύξεως τῆς τε πίστεως καὶ τῶν γεωργικῶν συνθηκῶν μέγας εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν μακροπροθέσμων δανείων δι’ ὧν γίνονται αἱ μόνιμοι ἐγκαταστάσεις, ἀσήμαντος δὲ τῶν δὲ βραχυπροθέσμων· ἀλλὰ συμβαίνει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον, διότι παρ’ ἡμῖν ἀσήμαντος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν μακροπροθέσμων καὶ μέγιστος ὁ ἀριθμὸς τῶν βραχυπροθέσμων δανείων. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι οὔτε ἡ αἰτία αὕτη ἔπρεπε ν’ ἀποτελέσῃ ἀφορμὴν πρὸς μεταβολὴν τῆς τεθείσης θεμελιώδους ἀρχῆς. Δ!) Τετάρτη διαφωνία ἥτις ἐμεσολάβησε μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἦτο ἡ σχετιζομένη μὲ τὸν τόκον μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἐχρεώνοντο οἱ ὀφειλέται τῆς Τραπέζης τῶν περιφερειῶν ἐκείνων ὅπου ὑπάρχει εἰδικὴ φορολογία. Αἱ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀντιλήψεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀσφαλῶς ὑπῆρξαν αἱ ὀρθότεραι. Τὸ στενὸ τραπεζιτικὸν πνεῦμα καθ’ ὃ δὲν φαίνεται ὀρθὸν ἄλλος τόκος νὰ πληρώνεται εἰς μίαν περιφέρειαν καὶ ἄλλος εἰς τὴν ἄλλην, ἔπρεπε νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὴν σκέψιν ὅτι περιφέρεια ἡ ὁποία φορολογεῖται βαρύτερον ἀκριβῶς διὰ νὰ ἀπολαύσῃ τῶν ἀγαθῶν τῆς πίστεως, πρέπει νὰ βαρύνεται μὲ τόκον ἐλαφρύτερον ἐκείνου τὸν ὁποῖον πληρώνουν ἄλλαι περιφέρειαι ἐλαφρότερον φορολογούμεναι. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ πάντοτε, ὅτι καὶ ἕνεκα τῆς ἀφορμῆς ταύτης δὲν ἔπρεπε νὰ παραβιασθῇ ἡ τεθεῖσα ἀρχή. Τὸ εἰδικὸν τοῦτο θέμα ἄλλως τε θὰ ἠδύνατο τὸ πολὺ νὰ ρυθμισθῇ νομοθετικῶς, χωρὶς συγχρόνως ἕνεκα τῆς διαφωνίας νὰ θιχθῇ ἡ Τράπεζα εἰς τὰς βάσεις αὐτῆς. Ἐξετάζοντες τὰ περιωρισμένης ἐκτάσεως εἰδικὰ ταῦτα πιστωτικὰ ἱδρύματα νομίζω ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν σκέψεις ὅπως διατηρήσωμεν ταῦτα ἐν τῇ ζωῇ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἀνεγνωρίσθη ἄλλωστε καὶ ἐπιστημονικῶς, ὅτι ἡ ἀγροτικὴ πίστις τόσον σκοπιμώτερα ἐξυπηρετεῖται ὅσον ἡ ἀκτὶς τῆς δράσεως τοῦ διαχειριζομένου ταύτην ἱδρύματος εἶναι μᾶλλον περιωρισμένη. Εἶναι φανερὸν ὅτι ἡ ἀγροτικὴ πίστις τότε μόνον ἐξυπηρετεῖται πλήρως, τότε μόνον καρποφορεῖ ὅταν τὰ δι’ αὐτὴν διατιθέμενα κεφάλαια, διατίθενται εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς καὶ μόνον εἰς αὐτήν· καὶ ἐν τούτῳ ἔγκειται ὅλη ἡ ἐπιτυχία τῆς πίστεως. Εἶναι φανερὸν ὅτι ὡρισμένη ποσότης δανείου πρέπει νὰ δοθῇ κατὰ προτίμησιν εἰς ἀφερέγγυον ὀφειλέτην ἀποφασισμένον ὅμως νὰ τὴν διαθέσῃ εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ κτήματός του, παρὰ εἰς τὸν μεγάλης φερεγγυότητος ὀφειλέτην, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ διαθέσῃ ταύτην δι’ οἱονδήποτε ἔστω καὶ ἀγαθοεργὸν σκοπόν. Ἡ προέχουσα σκέψις εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν Ἀγροτικῶν Τραπεζῶν δὲν εἶναι ἐκείνη ἥτις κυριαρχεῖ εἰς τὰς λοιπὰς Τραπέζας, δηλαδὴ ἡ φερεγγυότης τοῦ ὀφειλέτου, ἀλλὰ ἡ εἰς τὴν γῆν χρησιμοποίησις τῶν διατιθεμένων κεφαλαίων. Ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα ἂν μικρὸς κατὰ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις καλλιεργητής, στηριζόμενος εἰς τὴν πίστιν του ἤθελε προσλάβῃ ἐργάτην διὰ νὰ καλλιεργήσῃ τὸ μικρὸ χωράφι του, τὸ ὁποῖον μόνος του εἶχε τὴν δύναμιν νὰ καλλιεργήσῃ, ἡ πίστις καὶ δι’ αὐτόν, ἀλλὰ καὶ διά τὴν παραγωγὴν ἀπέβη ἐπιζημία. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἀνεγνωρίσθη ὅτι τὸ πιστωτικὸν ἵδρυμα τὸ ὁποῖον ἐξασκεῖ τὴν πίστιν ὀφείλει ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ, νὰ παρακολουθῇ τοὺς ὀφειλέτας ἕως τὰ χωράφια των, καὶ δι’ αὐτὸ ἀνεγνωρίσθη γενικῶς ὅτι ὅσον μικροτέρα γεωγραφικῶς εἶναι ἡ ἀκτὶς τῆς δράσεως τοῦ διαχειριζομένου ἀγροτικὴν πίστιν ἱδρύματος, τόσον σκοπιμώτερον καὶ ἐπωφελέστερον ἐξασκεῖται αὕτη. Ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ὁμολογῶ, ὅτι αἱ πεποιθήσεις μου αὗται ἐστερεώθησαν ἔτι μᾶλλον ἐκ τῆς κολοσσιαίας ἐπιτυχίας ἣν σημειώνει ὁ πρὸ ἐλαχίστων μηνῶν λειτουργῶν ἐν Κερκύρᾳ αὐτόνομος Ὀργανισμὸς Ἀγροτικῆς πίστεως, παρὰ τὰς ἀγρίας ἀντιδράσεις τὰς ὁποίας ἐκεῖ συνήντησε καὶ συναντᾷ. Ἡ Βουλὴ εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ διαθέσῃ τέσσαρας ὁλοκλήρους συνεδριάσεις διὰ νὰ ψηφίσῃ καὶ εἰς τὰς δύο ἀναγνώσεις τὸ ἵδρυμα ἐκεῖνο, καὶ διὰ τοῦτο ὀρθὸν εἶναι, ὑποθέτω δὲ ὅτι θὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ν’ ἀκούσῃ δι’ ὀλιγίστων πόσα ὁ ὀργανισμὸς ἐκεῖνος εἰς τὸ διάστημα ὀλίγων μηνῶν ἐπετέλεσεν, ἡ ἀνάπτυξις τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ ὁδηγήσῃ καὶ τοὺς μέλλοντας νὰ διοικήσουν τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν (λυποῦμαι δὲ διότι δὲν εἶναι παρὼν ταύτην τὴν στιγμὴν ὁ κ. Γόντικας), ὡς καὶ ἡμᾶς τοὺς ἰδίους, προκειμένου ἴσως νὰ προσθέσωμεν διατάξεις εἰς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον ὁμοίας ἐκείνων αἵτινες ὑπάρχουν εἰς τὸν νόμον τῆς Κερκύρας, ἡ ἐφαρμογὴ τῶν ὁποίων ὑπῆρξεν ἀπολύτως εὐεργετική. Ὁ ὀργανισμὸς ἐκεῖνος πλὴν τῆς ἀπιστεύτου καὶ ἀγρίας οἰκονομικῆς κρίσεως τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ μὲ τὴν ὁποίαν εἶχε νὰ παλαίσῃ, ὀφειλομένην ὄχι μόνον εἰς τὰς συνεχεῖς ἀφορίας ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς συνεταιρικὰς ἀνωμαλίας αἵτινες ἐσταμάτησαν κάθε πίστιν καὶ ἔσβυσαν ἀπὸ τοῦ 1925 κάθε οἰκονομικὴν κίνησιν, εἶχεν ἐπὶ πλέον νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὴν ἐκκαθάρισιν ὅλης τῆς συνεταιρικῆς σαπίλας, μετὰ τὴν ὁποίαν καὶ μόνην θὰ ἠδύνατο νὰ παρασκευάσῃ πιστωτικοὺς καταλόγους ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρχίσῃ ἐξασκουμένη ἡ πίστις. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονοῦμεν ὅτι σχεδὸν ὅλοι οἱ μέλλοντες ὀφειλέται τοῦ ὀργανισμοῦ μας ὤφειλαν ἐνυποθήκως περὶ τὰ 70 καὶ πλέον ἑκατομμ. δραχμῶν, μόνον δὲ ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων τῶν συνεταιρισμῶν βιβλίων θὰ προέκυπτεν ἡ ὀφειλὴ ἑκάστου συνεταίρου, ἀπαραίτητος διὰ τὸν καθορισμὸν τῆς φερεγγυότητός του. Ἡ συλλογὴ τῶν βιβλίων τούτων συνήντησε καὶ συναντᾷ ἀπείρους δυσχερείας, καὶ τοῦτο διότι ἁπλούστατα τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν ἦσαν γεμᾶτα ἀπὸ πλαστογραφίας, κλοπὰς κτλ. Ἐκ τῶν 190 Συνεταιρισμῶν μόλις πρὸ δύο μηνῶν, ὅτε εἶχον τὴν τελευταίαν πληροφορίαν, εἶχαν παραδώσει 60 τὰ βιβλία των, καὶ τοῦτο μὲ συνεχεῖς ἀναμίξεις καὶ ἀπειλὰς τῆς εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς. Παρ’ ὅλας δὲ ταύτας τὰς δυσχερείας καὶ τὰς ἀγρίας ἀντιδράσεις τὰς ὁποίας ὁ ὀργανισμός μας συνήντησε καὶ συναντᾷ ἕνεκα τῶν συμφερόντων τὰ ὁποῖα μοιραίως ἐκτύπησεν, οὗτος εἰς ὀλιγίστους μῆνας ἐπετέλεσε τὰ ἑξῆς θαύματα: αʹ) Ἐπρομήθευσεν εἰς ὅλην τὴν νῆσον ἐπὶ πιστώσει καὶ εἰς τὸ κόστος του μὲ ἐλαφροτάτην προμήθειαν τὸν χαλκὸν διὰ τὰς ἀμπέλους, τὸν ὁποῖον μετέφερεν ὁ ἴδιος ὁ ὀργανισμὸς δι’ ἰδίας ὑπηρεσίας εἰς τὰ διάφορα χωρία διὰ νὰ γίνεται δικαίως ἡ διανομή. Ἐκ τούτου δὲ ἐξησφαλίσθη διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν Κέρκυραν ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ περονοσπόρου ἡ ἐσοδεία τῶν ἀμπέλων καὶ παρήχθη ἄφθονος ὁ οἶνος. βʹ) Ἐνήργησε μετ’ ἐπιτυχίας ἀληθῶς μοναδικῆς τὸ ράντισμα τῶν ἐλαιῶν. Ἡ ὑπηρεσία αὕτη συνήντησεν ἀπείρους δυσχερείας, αἵτινες ἐκρίνοντο ἀπὸ ὅλους ὡς ἀνυπέρβλητοι, δυσχερείας οἰκονομικάς, δυσχερείας πραγματικάς. Τὸ ὑπάρχον ταμεῖον ἐλαίας ὤφειλεν ἐκ παρελθουσῶν ραντίσεων ὅλων ἀποτυχουσῶν, 4.850.000 δραχμάς· ἀλλὰ πλὴν τούτων τὸ αὐτὸ ταμεῖον εἶχε προκαλέσει πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ Α.Ο.Α.Π. γνωματεύσεις, ὅπως λέγει ὁ νόμος, παρὰ τῶν Κοινοτήτων περὶ τοῦ ἂν αὗται ἔστεργον εἰς τὸ ράντισμα, ἰσχυρὰ δὲ πλειοψηφία εἶχεν ἀποφανθῆ κατὰ παντὸς ραντίσματος· καὶ τοῦτο ὄχι μόνον διότι οἱ χωρικοὶ ἀπογοητευθέντες ἐξ ὅλων τῶν προηγηθεισῶν ραντίσεων, αἵτινες ὅλαι ἀπέτυχον, ὄχι μόνον ἐπίστευον ὅτι ἀνωφελῆ ἦσαν τὰ διατιθέμενα χρήματα, ἀλλὰ καὶ καὶ διότι ἐφρόνουν ὅτι τὸ ράντισμα ζημιώνει τὰς ἐλαίας. Ἐχρειάσθη ἑπομένως ἀγὼν μεγάλος καὶ προπαγάνδα ἰσχυρὰ διὰ νὰ μεταβληθῇ ἡ πλειοψηφία τῶν Κοινοτήτων καὶ τέλος ἐπετεύχθη αὕτη. Ἤρχισεν ἑπομένως τὸ ράντισμα μὲ νέαν τακτικήν. Ἀλλ’ ἡ ἀντίστασις τὴν ὁποίαν συνήντησε τοῦτο ἐκ μέρους τῶν χωρικῶν ἦτο μεγάλη. Οἱ χωρικοὶ εἰς πλεῖστα χωρία ἐπετίθεντο κατὰ τῶν συνεργείων. Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν μετεφέρθησαν δέσμιοι εἰς τὴν πόλιν. Καὶ οὕτω τὸ ράντισμα ἐτελείωσε, ἀλλ’ ὡρισμέναι περιφέρειαι, εὐτυχῶς αἱ μικρότεραι, ἔμειναν ἄνευ διαβροχῆς. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα, κύριοι, ἦτο θαυμάσιον ἀλλὰ καὶ ἀπείρως διδακτικόν. Ἡ ἐσοδεία ἐξησφαλίσθη, ἔπειτα ἀπὸ 10 ἔτη συνεχοῦς ἀφορίας, πλὴν τῶν περιφερειῶν ὅπου δὲν ἐγένετο τὸ ράντισμα, ὅπου κατεστράφη σχεδὸν τελείως, ὅπως καὶ κατεστράφη τελείως εἰς τὴν μικρὰν νησίδα τῶν Ὀθωνῶν τὴν εὑρισκομένην εἰς τὸ βόρειον μέρος τῆς Κυρκύρας, ἡ ὁποία ἔμεινεν ἀράντιστος. Τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει ὅτι κατωρθώσαμεν διὰ τῆς βίας νὰ παραχθοῦν 10.000.000 ὀκάδες ἐκλεκτοῦ ἐλαίου· καὶ τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ἐβάλαμεν εἰς τὴν τσέπην τῶν παραγωγῶν ἑκατὸν ἑκατομμύρια καὶ πλέον, μὲ τὴν βίαν. Τὸ ράντισμα ἐγένετο μὲ τρόπον μοναδικῶς καλὸν ὅπως ποτέ. Ἐκυνηγούσαμε τὸ δάκον μὲ τὸ τουφέκι, χωρὶς νὰ φεισθῶμεν δαπανῶν, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ὅτι ἐδαπανήσαμεν 600 χιλ. δρχ. ὀλιγωτέρας τῶν δαπανηθεισῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος. Ὄχι μόνον τοῦτο ἀλλὰ καὶ χάρις εἰς τὴν συνδρομὴν τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, διὰ τὴν ὁποίαν βαθύτατα εὐγνωμονοῦμεν, ἐν τῇ γενομένῃ ἐρεύνη καὶ μελέτῃ παρ’ ἐπιστήμονος ἀληθῶς ἱκανωτάτου, δηλαδὴ τοῦ κ. Καββάδα, πρὸς ὃν ἡ Κερκυραϊκὴ παραγωγὴ ὀφείλει βαθυτάτην εὐγνωμοσύνην, ἀνευρέθη ὁ πυρὴν τῆς ἀσθενείας, δηλαδὴ ἐκεῖ ποὺ ἀρχίζει ἡ νόσος, καὶ ἔτσι τοῦ χρόνου δὲν θὰ δαπανήσωμεν οὔτε τὸ ¼ τῶν ἐξόδων. Καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι χάριν τοῦ ΑΟΑΠ ὁριστικῶς ἀπηλλάγη ἡ Κέρκυρα τοῦ δάκου. Πλὴν τούτων. Γʹ) Ὁ αὐτὸς Αὐτόνομος Ὀργανισμὸς ἐπρομήθευσεν ἐπίσης εἰς τὸ κόστος του τὸν ἀναγκαῖον σπόρον πατάτας, σπόρον ὅμως ἀποδίδοντα δεκαπλάσια, δηλαδὴ 1 πρὸς 10 ἀντὶ τοῦ ἑνὸς πρὸς 3 ἢ 4 εἰς ὃ ἀνήρχετο ἡ παραγωγὴ τοῦ μέχρι τοῦδε ὑπὸ χρῆσιν σπόρου. Οὕτω δὲ ἐνῶ ἡ παραγωγὴ τῆς πατάτας ὑπελογίζετο εἰς ἀξίαν 3–4 ἑκατομ. δρχ. αὕτη θὰ φθάσῃ τὰ 25 ἑκατομμύρια. Δʹ) Παρακολουθεῖ ὁ αὐτὸς Ὀργανισμὸς δι’ ἰδιαιτέρου τμήματος τὴν συνεταιρικὴν ὀργάνωσιν, δεδομένου ὅτι ὅλοι οἱ παλαιοὶ συνεταιρισμοὶ διελύθησαν. Καὶ πρωτοστατεῖ εἰς τὴν σύμπηξιν συνεταιρισμῶν τοὺς ὁποίους διδάσκει, παρακολουθεῖ, δι’ ἰδίων ὑπαλλήλων τῆς Τραπέζης οἵτινες καὶ κομίζουν τὰ χρήματα καὶ τοὺς διανέμουν, καὶ καθημερινῶς γίνονται νέοι συνεταιρισμοί, μετὰ δυσκολίας βεβαίως μεγάλης, διότι οἱ χωρικοὶ ἐκάησαν ἐκ τῶν παλαιῶν συνεταιρισμῶν καὶ ἐδυσπίστουν πρὸς τὸν θεσμόν. Εʹ) αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ὀργανισμοῦ μας δὲν περιορίζονται ἕως ἐδῶ, ἀλλὰ παρακολουθεῖ οὗτος διὰ γενναίων ποσῶν τὰς τιμὰς τοῦ ἐλαίου, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ ἡ ὑπὸ τοὺς καλλιτέρους ὅρους πώλησις αὐτοῦ. Γνωρίζετε καλῶς τὸ ἀληθῶς ἀφάνταστον κατρακύλισμα τῶν τιμῶν τοῦ ἐλαίου, τὸ ὁποῖον ἀνωφελῶς δυστυχῶς ἀπησχόλησε πλέον ἢ ἅπαξ κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας τὸ σῶμα τοῦτο. Ἀλλὰ γνωρίζετε βεβαίως καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι δηλαδὴ ὅλοι οἱ ἔμποροι λαδιῶν εὑρίσκονται εἰς οἰκονομικὸν ἀδιέξοδον καὶ τοῦτο διότι εὑρέθησαν μὲ λάδια πολλὰ ἐκ τῆς περυσινῆς ἐσοδείας πληρωθέντα εἰς τιμὰς πολὺ ὑψηλάς. Εἰς ἀνάλογον κατάστασιν οἰκονομικὴν εὑρίσκονται καὶ οἱ ἔμποροι λαδιῶν τῆς Κερκύρας, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ συνεχίσωσι τὰ ἔργα των καὶ κατὰ τὴν τρέχουσαν ἐσοδείαν ἀπετάνθησαν δὲ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ νὰ ἐξασφαλίσουν ἀναλόγους πιστώσεις. Εἰς παρατήρησιν ὅμως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι οὗτοι καὶ πολλὰ πρὸς αὐτὴν ὀφείλουν καὶ οὐδεμίαν βεβαιότητα δύνανται νὰ ἔχουν ὅτι καὶ ἐφέτος δὲν θὰ ἔχουν πάλιν νέας ζημίας, οὗτοι ἀπήντησαν ὅτι δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νέων ἐφετεινῶν ζημιῶν διότι συνεφώνησαν ὅλοι μεταξύ των νὰ μὴ πληρώσουν τὰ λάδια περισσότερον ἀπὸ 600 τὴν βερέλλαν. Μὲ ἄλλα λόγια εἶχαν κάμει τράστ. Αἴ, κύριοι, τὸ τρὰστ αὐτὸ τὸ ἔσπασεν ὁ ὀργανισμὸς μας ὅστις κάμνει δάνεια εἰς εὐρυτάτην κλίμακα ἐπὶ τοῦ λαδιοῦ εἰς εἰδικὰς ἀποθήκας μεταφερομένου. Τὸ δὲ ἀποτέλεσμα ἐκ τῆς κινήσεως ταύτης ὑπῆρξεν ἐνδεικτικόν, διότι μόλις ἤρχισε ἡ ἐργασία αὕτη παρετηρήθη ἀμέσως καὶ ὕψωσις τῆς τιμῆς τοῦ ἐλαίου. Ἀλλ’ ἡ ἐργασία τοῦ ὀργανισμοῦ μας διὰ τὴν ὕψωσιν τῶν τιμῶν τοῦ ἐλαίου δὲν περιορίζεται ἕως ἐδῶ. Μὴ δυνάμενος οὗτος νὰ ἀγοράζῃ λάδια διὰ λογαριασμόν του, διότι δὲν δύναται νὰ ἐνεργῇ πράξεις ἐμπορικάς, διατηρεῖ ἀνταποκριτὰς παντοῦ ἐκτὸς τῆς Κερκύρας εἴς τε τὸ ἐξωτερικὸν δηλαδὴ καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικόν, ὁ θέλων δὲ νὰ πωλήσῃ τὸ λάδι του, δύναται νὰ τὸ πωλήσῃ διὰ μέσου τοῦ ὀργανισμοῦ, ὅστις κλείει τηλεγραφικῶς τὴν συμφωνίαν καταβάλλων ἐν τῷ θέματι τούτω τὰ 96% ἐπὶ τῆς συμφωνηθείσης τιμῆς, ἐπιφυλασσόμενος νὰ πληρώσῃ τὰ λοιπὰ 10% κατὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ λογαριασμοῦ. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ὀφείλετε νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ὁ παραγωγὸς κερδίζει ὅλον τὸ κέρδος τῶν διαμέσων προσώπων ἅτινα ἐνίοτε εἶναι 3 ἢ καὶ 4 πρόσωπα. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁλόκληρος Βουλὴ θὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι οὐδὲν περισσότερον δύναται νὰ γίνῃ διὰ τὴν συγκράτησιν τῶν τιμῶν, ἐφ’ ὅσον αὗται ἐξαρτῶνται ἐξ αἰτίων ἀνωτέρων καὶ τῶν δυνάμεων τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τῆς θελήσεως ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Ἕν μόνον δύναταί τις νὰ εἴπῃ: ὅτι ἀλλοίμονον διὰ τὸν ἀτυχῆ ἐκεῖνον τόπον ἂν ὑπῆρχεν αὐτὸς ὁ ὀργανισμός. ΣΤʹ) Πλὴν τούτων ὁ αὐτὸς ὀργανισμὸς ἤρχισε καὶ τὴν παροχὴν δανείων, ἔχει δὲ λαμβάνειν μέχρι τοῦδε ἐκ δανείων 7.097.000 δρχ. Ἐντὸς δὲ τῆς ἑβδομάδος θέλουν χορηγηθῇ εἰς δάνεια ἕτεραι δρχ. 1.100.000 εἰς συνεταιρισμοὺς ὧν ἐλέγχονται ἤδη τὰ ἐνεχυρόγραφα. Τὰ ποσὰ ταῦτα ἠδύνατο βεβαίως νὰ εἶναι καὶ μεγαλεῖτερα, δι’ ὃ καὶ διάφορα παράπονα ἀκούονται, τὰ ὁποῖα ἐν πολλοῖς πιθανόν νὰ εἶναι καὶ δικαιολογημένα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι δυσχέρειαι μεγάλαι συναντῶνται μοιραίως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ διότι ὁ ὀργανισμὸς εὑρίσκεται εἰς τὰ πρῶτα αὐτοῦ βήματα καὶ διότι τῆς χορηγήσεως δανείων πρέπει μοιραίως νὰ προηγηθῇ ἡ ἐκκαθάρισις ἐκ τῶν συνεταιρικῶν ἀνωμαλιῶν, ἀλλὰ καὶ διότι ἐπιβάλλεται καὶ κἄποια φειδώ. Ζʹ) Πλὴν δὲ τούτων ὁ ὀργανισμός μας ἔχει ὑπὸ ἵδρυσιν πρατήρια εἰς τὰ διάφορα σημεῖα τῆς ἐξοχῆς, μελετᾷ δὲ καὶ τὴν ἵδρυσιν οἰνοποιίας εἰς τὴν Λευκίμμη, ἔνθα παράγεται ἡ μεγαλειτέρα ποσότης κρασιῶν, καθὼς καὶ τὴν ἵδρυσιν ραφινεριάς, προσεχῶς δὲ θέλει προβῇ καὶ εἰς μελέτας διὰ νὰ ἀποκτήσουν ὡρισμένα χωριὰ νερὸ τοῦ ὁποίου ταῦτα στεροῦνται, δι’ ἐκτελέσεως ἀρτεσιανῶν φρεάττων κ.λ.π. Θὰ συνομολογήσετε πάντες ὅτι ἦτο ἀνθρωπίνως ἀδύνατον νὰ γίνῃ τίποτε περισσότερον εἰς τὸν ἀτυχῆ ἐκεῖνον τόπον εἰς τὸ διάστημα ὀλιγίστων μηνῶν κατὰ τοὺς ὁποίους ὁ ὀργανισμός μας λειτουργεῖ, εἰς τὸ διάστημα δηλαδὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ ἐδῶ λειτουργοῦσα Ἀγροτικὴ Τράπεζα κατηνάλωσεν εἰς συζητήσεις καὶ διαφωνίας. Ἕν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀλλοίμονον καὶ τρὶς ἀλλοίμονον διὰ τὸν ἀτυχῆ ἐκεῖνον τόπον ἂν δὲν ὑπῆρχεν ὁ ὀργανισμός μας, ὅταν μάλιστα λάβῃ τις ὑπ’ ὄψει ὅτι λόγῳ τῶν ὑπαρχόντων συνεταιρικῶν χρεῶν θὰ ἦτο ἀδύνατος ἡ χορήγησις νέων δανείων. Ἅμα σκεφθῇ τις ὅτι τὸ θέρος τοῦ 1925, ὅτε διεκόπησαν ἐν Κερκύρᾳ αἱ τραπεζητικαὶ χορηγήσεις λόγῳ τῶν συνεταιρικῶν ἀνωμαλιῶν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶχε διαθέσει εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα εἰς δάνεια καλλιεργητικὰ καὶ ἐν γένει γεωργικὰ 580.000.000 δρχ. καὶ ὅτι ἔκτοτε τὰ δάνειά της ἀνῆλθον εἰς χίλια ἑξακόσια ἑκατομμύρια ὡς προέκυψαν ἐκ τῶν ἀριθμῶν οἵτινες ἀπόψε ἐδῶ ἐγνώσθησαν ἐκ τῶν ὁποίων ὅμως ἡ Κέρκυρα δὲν ἐπῆρεν οὔτε λεπτὸν λόγῳ τῶν συνεταιρικῶν καθυστερήσεων, πληρώσασα μάλιστα αὕτη δέκα ἑκατομμύρια καὶ πλέον ἐπὶ τῶν καθυστερουμένων. Ἅμα σκεφθῆτε αὐτά, τότε καὶ μόνον τότε θὰ ἐκτιμήσετε εἰς ποίαν κατάστασιν οἰκονομικὴν ἀληθῶς ἐλεεινὴν καὶ ἀξιοδάκρυτον εὑρῆκεν ὁ ὀργανισμός μας τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς τῆς Κερκύρας, ἀλλὰ καὶ ποία κατάστασις θὰ συνεχίζετο εἰς εἰς βάρος τῶν ἀγροτικῶν μας πληθυσμῶν ἄνευ τοῦ ὀργανισμοῦ μας. Ἅμα ταῦτα ἐκτιμήσετε τότε καὶ μόνον θὰ ἐννοήσετε ποία θὰ εἶναι ἡ μελλοντικὴ δρᾶσις τοῦ ὀργανισμοῦ μας, ὅστις παραλαβὼν ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς ὑπὸ περιστάσεις ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ χειροτέρας τῶν περιστάσεων ὅλων τῶν λοιπῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν τῆς χώρας, ὑπόσχεται νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς αὐτοὺς περιστάσεις οὐχὶ μόνον ἴσας, ἀλλ’ ἀσφαλῶς εὐνοϊκωτέρας ἐκείνων τὰς ὁποίας χαίρουν οἱ λοιποὶ τῆς Ἑλλάδος ἀγρόται. Ἐπανερχόμενος ἤδη μετὰ τὴν παρένθεσιν ποὺ ἔκαμα εἰς τὸ κύριον θέμα ὀφείλω, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἄλλο ζήτημα διαφωνίας μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀγροτικῆς Τραπέζης δὲν ὑπῆρξε διότι ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τὰ ζητήματα τοῦ ποσοστοῦ τῶν τόκων τόσον τῶν χορηγηθησομένων δανείων, ὅσον καὶ τῶν καταθέσεων, ἐστάλησαν μὲν σημειώματα παρὰ τῆς Τραπέζης περιέχοντα τὰς ἀντιλήψεις τῆς τελευταίας ταύτης ἀλλὰ σημειώματα ἐπιδεκτικὰ συζητήσεως καὶ μὴ ἀπέχοντα πολὺ τῶν ἀντιλήψεων τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἄλλως τε ὡς πρὸς τὸ τόκον τῶν χορηγηθησομένων δανείων ἡ μὴ συζητηθεῖσα διαφορὰ εἰς τὰς δύο ἀντιλήψεις ἦτο ½%. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: τὶ σημασίαν ἔχει τὸ ποσὸν τοῦτο ὅταν σκεφθῇ τις ὅτι ὁ μέσος ὅρος τῶν χορηγηθησομένων δανείων δὲν ὑπερβαίνει τὰς 5.000 δραχμὰς! Καὶ ἑπομένως τὸ ½% μόλις φθάνει τὸ ποσὸν τῶν 25 δραχμῶν ἐτησίως, τὸ ἥμισυ δηλαδὴ τῆς ἀξίας μιᾶς κόττας, αἱ ὁποῖαι, εἰς τὸ κάτω τῆς γραφῆς, δὲν πρόκειται νὰ διατεθοῦν οὔτε εἰς μερίσματα οὔτε εἰς κέρδη, ἀλλὰ θὰ ἐνισχύσουν τὸν αὐτὸν πιστωτικὸν ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος ὅσον περισσότερα θὰ ἔχῃ, τόσα περισσότερα θὰ δίδῃ καὶ τόσον περισσότερον θὰ ἐλαττώνῃ τὸν τόκον τῶν δανείων του. Ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ γενικωτέρας ὠφελείας, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου καὶ γενικὴ φορολογία δύναται καὶ πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ, δὲν δικαιολογοῦνται μεγάλοι δισταγμοὶ εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν τόκων, εἶναι δὲ φανερὸν ὅτι καὶ μεγαλείτεροι οὗτοι δύνανται νὰ ὁρισθοῦν, ἀφοῦ οὗτοι πληρωνόμενοι ἀμέσως καὶ ἀναγκαίως ἀπὸ τοὺς ἀμέσως μετ’ αὐτοῦ συναλλασσομένους, —τοῦθ’ ὅπερ δὲν συμβαίνει πάντοτε μὲ τοὺς φόρους—πάλιν πρὸς ὄφελος τῶν ἰδίων ὀφειλετῶν καὶ τῆς παραγωγῆς πρόκειται νὰ διατεθοῦν.

§97Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν τόκων δὲν ἐγένετο συζήτησις, διότι ἐσταμάτησε τὸ ζήτημα.

§98Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἄλλως, εἴτε μὲ τὸ σημείωμα τῆς Τραπέζης εἴτε μὲ τὰς μὴ ἀπεχούσας πολὺ ἀντιλήψεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἤθελον ὁρισθῆ οἱ τόκοι, καλὸν εἶναι νὰ τονισθῇ, διὰ νὰ τὸ γνωρίσουν οἱ πάντες καὶ κυρίως οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοί, ὅτι οἱ τόκοι εἶναι πάντως μικροί, δηλαδὴ μικρότεροι ὅλων σχεδὸν τῶν ἄλλων Κρατῶν, καὶ τοῦτο ἁπλούστατα διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ εὑρεθῇ Τράπεζα ἔχουσα τόσα κεφάλαια ἄτοκα ὅσα ἡ Ἀγροτικὴ μας Τράπεζα. Τὰ ἐπιτόκια, ὅσα καὶ ἂν ὁρισθοῦν, ἐντὸς τῶν συζητουμένων ὁρίων δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ἐπαχθῆ διὰ τοὺς Ἕλληνας ἀγρότας. Διότι ἅμα ληφθῇ ὑπ’ ὄψει τὸ κόστος τοῦ χρήματος ἐν Ἑλλάδι, τὸ ὅριον τοῦ ἐπισήμου προεξοφλητικοῦ τόκου καὶ τῶν ἐπισήμων τραπεζητικῶν τοιούτων ἀφ’ ἑνός, καὶ τὰ εἰς ἄλλας χώρας καθωρισμένα ἐπιτόκια ὑπὸ τῶν Ἀγροτικῶν Τραπεζῶν ἀφ’ ἑτέρου, τὰ ἐπιτόκια μας δύνανται καὶ ὀφείλουν νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἐξαιρετικῶς προστατευτικὰ τῶν ἀγροτικῶν μας πληθυσμῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ, Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ ὁ τόκος τῶν γεωργικῶν δανείων ὑπερβαίνει τὸν ἐπίσημον προεξοφλητικὸν τόκον κατὰ 1%. Εἰς τὴν Γερμανίαν ἐν τῷ κανονισμῷ τοῦ γραφείου πίστεως ὁ τόκος τῶν γεωργικῶν δανείων ὑπερβαίνει τὸν ἐπίσημον τόκον κατὰ 2%. Εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ὁ τόκος τῶν γεωργικῶν δανείων ὑπερβαίνει κατὰ 1–1½ τὸν τόκον τῶν προεξοφλήσεων τῶν Τραπεζῶν διαμέσου πίστεως. Πρέπει δὲ νὰ σημειωθῇ, ὅτι εἰς τὰς ἀνωτέρω χώρας, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὴν Γαλλίαν τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Γερμανίαν, ἡ ὀργάνωσις τῆς ἀγροτικῆς πίστεως παρουσιάζει τὴν τελειωτέραν ἐξέλιξιν. Εἰς τὴν Βουλγαρίαν ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα ὥρισε τὰ ἐπιτόκιά της ἀπὸ 10–11½%. Τὰ αὐτὰ ἐπιτόκια ὥρισεν εἰς τὴν Σερβίαν ἡ ἀρτισύστατος ἐκεῖ Τράπεζα. Εἰς τὴν Ρουμανίαν ὁ τόκος ὁ ὁποῖος ὁρίζεται ἀπὸ τὰ διάφορα γεωργικὰ ἱδρύματα κυμαίνεται ἀπὸ τὰ 14–18%. Παρ’ ἡμῖν σήμερον ὁ ἐπίσημος προεξοφλητικὸς τόκος εἶναι 9%, ὁ κοινὸς τραπεζητικὸς τοιοῦτος εἶναι 11–13%, ὁ τόκος τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης εἶναι 10% διὰ τὰ ἀσφαλέστατα ἐπὶ ὑποθήκῃ κτημάτων δάνεια καὶ ὁ κοινὸς ἐκτὸς τῶν Τραπεζῶν τόκος διὰ δάνεια ὡσαύτως ἀσφαλέστατα κυμαίνεται ἀπὸ 15–20%. Ὁ καθορισμὸς ἑπομένως τῶν ἐπιτοκίων ἔστω καὶ κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τῆς Τραπέζης κυμαινομένων, ἀπὸ 8% ἕως 10% ὄχι μόνον φέρει ταῦτα εἰς μίαν σημαντικὴν πρὸς τὰ κάτω διαφορὰν ἔναντι τῶν ἰσχυόντων σήμερον ἐπιτοκίων τῶν Ἀγροτικῶν Τραπεζῶν τῆς Βουλγαρίας, τῆς Σερβίας καὶ τῆς Ρουμανίας, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἀναλογίαν τηρεῖ αὐτὰ κάτω τοῦ ἐπισήμου προεξοφλητικοῦ τόκου, ἐνῶ εἰς τὰ μεγάλα Κράτη καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἀγγλίαν τὰ ἐπιτόκια τῶν Γεωργικῶν δανείων εἶναι ἄνω τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου κατὰ 1–2%. Δυσχερέστερον βεβαίως εἶναι τὸ ζήτημα τῶν τόκων τῶν παρὰ τῇ Ἀγροτικῇ Τραπέζῃ καταθέσεων. Εἶναι φανερὸν ὅτι ὁ τόκος τῶν καταθέσεων ρυθμίζεται γενικῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἑκάστοτε κρατουσῶν γενικῶν συνθηκῶν τῆς ἐπαρκείας ἢ ἀνεπαρκείας τοῦ χρήματος ἐν ταῖς συναλλαγαῖς, ἐπηρεάζεται δὲ προφανέστατα καὶ ἐκ τῶν εἰδικῶν περιστάσεων τῶν συνδεομένων μὲ τὸ ἵδρυμα τὸ ὁποῖον δέχεται τὰς καταθέσεις. Αἱ εἰδικαὶ αὗται περιστάσεις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης βεβαίως εἶναι ἀπολύτως εὐνοϊκαὶ διότι καὶ ἓν δισεκατομμύριον ἔχει αὕτη ἐκ προικοδοτήσεων ἐκ μέρους τοῦ Κράτους καὶ 850 ἑκατομμύρια ἐκ πιστώσεων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· πλὴν δὲ τούτων, αἱ καταθέσεις θὰ εἶναι ἐγγυημέναι καὶ παρὰ τοῦ Κράτους. Ὥστε ἡ ἀσφάλεια εἶναι πλήρης. Ἀλλ’ ὡς εἶναι φανερὸν ὅλαι αὐταὶ αἱ εὐνοϊκαὶ συνθῆκαι ἐπιδροῦν κατ’ ἀρχὴν περιοριστικῶς εἰς τὰ ὅρια τοῦ ἐπιτοκίου, ἐφ’ ὅσον τὸ δεχόμενον τὰς καταθέσεις ἵδρυμα στηριζόμενον ἐπὶ τῶν εὐνοϊκῶν συνθηκῶν ὑπολογίζει ὅτι θὰ ἔχῃ καταθέσεις καὶ ὅταν θὰ πληρώνῃ τόκον μικρότερον. Ἀλλ’ ἡ περιοριστικὴ αὕτη τάσις τοῦ ἐπιτοκίου, προκειμένου περὶ Τραπέζης Ἀγροτικῆς τὸ πρῶτον ἱδρυομένης καὶ πληρωνούσης διὰ τὰς πιστώσεις της τόκον πρὸς 8%, δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ. Τουναντίον πρέπει νὰ δώσωμεν τόκους ὁπωσδήποτε μεγαλειτέρους, κυρίως διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν τὸ ἀποταμιευτικὸν πνεῦμα τῶν ἀγροτῶν οἵτινες ὠφέλιμον θὰ ἦτο νὰ συγκεντρώσουν ἐκεῖ τὰς οἰκονομίας των. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐκ τῶν δυσχερεστάτων διὰ χιλίους λόγους, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐξ αὐτοῦ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ. Διὰ νὰ ἴδετε πόσον δυσχερὲς εἶναι τοῦτο καὶ διότι ὁ ἀγρότης εἶναι φύσει δύσπιστος, δι’ ὃ προτιμᾷ νὰ φυλάττῃ τὰ χρήματά του εἰς τὸ κασελάκι του, καὶ διότι οὗτος κατὰ κανόνα στερεῖται ἀποταμιευτικοῦ πνεύματος καὶ διότι φοβεῖται νὰ καταθέσῃ ἀκριβῶς ἐκεῖ ὅπου θὰ ὀφείλῃ καθ’ ὅσον φοβεῖται τὸν συμψηφισμόν, θὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, παρὰ τὰς προσπαθείας τὰς ὁποίας διέθεσεν, οὐδέποτε εἶχεν καταθέσεις ἀγροτῶν. Αἱ προσπάθειαι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ δηλώσῃ ὅτι δέχεται καταθέσεις τῶν ἀγροτικῶν Συνεταιρισμῶν, πληρώνουσα εἰς αὐτοὺς τόκον ἴσον μὲ τὸν τόκον τὸν ὁποῖον πληρώνουν οἱ Συνεταιρισμοὶ κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῶν χρεῶν. Καὶ ὡς συνέπεια τοῦ μέτρου τούτου ἦτο νὰ συλλέξῃ καταθέσεις ἀναξίας λόγου, μὴ ὑπερβαινούσας ὀλίγας ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι δυσχερές, δὲν πρέπει νὰ τὸ ἐγκαταλείψωμεν εἰς τὴν τύχην του. Πρέπει νὰ τὸ κυνηγήσωμεν, ἓν δὲ ἐκ τῶν μέσων διὰ τὴν ἐπιτυχίαν αὐτοῦ εἶναι καὶ ἡ πληρωμὴ ἐπιτοκίου ὁπωσδήποτε μεγάλου. Ἐκ τούτου ὅμως δὲν ἕπεται ὅτι πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς ὑπερβολὰς διότι αἱ ὑπερβολαὶ θὰ γεννήσουν ἄλλα κακά. Πρέπει κατ’ ἐμὲ νὰ λάβωμεν ὡς βάσιν τὰ ἐπιτόκια θὰ ὁποῖα πληρώνει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἡ παρέχουσα ἐπίσης ὅλας τὰς δυνατὰς ἀσφαλείας, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐντυπώσεων ἀσφαλείας μεγαλειτέρας ἐκείνων τὰς ὁποίας θὰ παρέχῃ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα καὶ μάλιστα ἔπειτα ἀπὸ τὴν Κρατικὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ λάβῃ. Ἔχοντες δὲ ταύτην τὴν βάσιν νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς καταθέτας ἥμισυ παραπάνω ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Πέραν τούτων, θὰ ἦτο λάθος. Ὅπως λάθος θὰ ἦτο, νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ ἐπιτόκια τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, ἰδίᾳ δὲ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἄνευ ὑπολογισμοῦ ἀποβλέπουσι μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν συγκέντρωσιν τῶν μικρῶν κεφαλαίων. Ἂν ὑψώσωμεν παραπάνω τὸν τόκον τῶν καταθέσεων θὰ δημιουργήσωμεν ἀσφαλῶς συμφοράς, διότι μοιραίως, αὐτομάτως, ἀλλὰ καὶ ἀπολύτως δεδικαιολογημένως εἰς ἀνάλογον ὕψωσιν τῶν τόκων τῶν καταθέσεων θὰ προβοῦν καὶ αἱ λοιπαὶ Τράπεζαι, τῶν ὁποίων ἡ ἀποστολὴ δὲν πρέπει νὰ μειωθῇ ἐκ τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ἀλλοίμονον δὲ ἂν τοῦτο συμβῇ, τὸ ὁποῖον μοιραίως θὰ συμβῇ. Ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης ὑψώσεως θὰ εἶναι ἄμεσον καὶ ἀναπόφευκτον ἡ ὕψωσις τῶν ἐξόδων τῆς ζωῆς, ἡ μεγάλη δυσχέρεια τοῦ ἐμπορίου, ἀλλὰ καὶ ὁ θάνατος τῆς βιομηχανίας, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται ὅτι θὰ λάβῃ ὅλως ἐξαιρετικὰ καὶ προστατευτικὰ μέτρα. Δι’ ὅσων εἶπα, κύριοι, νομίζω ὅτι ἐπαρκῶς ἀπέδειξα τοῦτο μέν, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἔπρεπε νὰ παραβιασθῇ ἡ τεθεῖσα καὶ ἀναγνωρισθεῖσα ἀρχὴ τῆς ἀπολύτου ἀνεξαρτησίας τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, ἥτις δὲν πρέπει οὔτε πόρωθεν νὰ ἔχῃ κρατικὸν χαρακτῆρα, τοῦτο δὲ ὅτι τὰ αἴτια ἅτινα προεκάλεσαν τὴν ἐπιδιωκομένην, καὶ συζητουμένην μεταβολὴν οὐδὲ πόρρωθεν δικαιολογοῦν ταύτην. Διάκειμαι ἑπομένως ἔχθιστα κυρίως πρὸς τὴν διάταξιν ἐκείνην, καθ’ ἣν διὰ τὴν πρώτην ἑξαετίαν ὁ διορισμὸς τοῦ διοικητοῦ θὰ προέρχεται ἐκ τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ ἐπίσης καὶ πρὸς τὴν ἑτέραν διάταξιν καθ’ ἣν αὕτη θὰ διορίζῃ καὶ σχεδὸν ὅλα τὰ μέλη τοῦ Διοικητοῦ Συμβουλίου· καθὼς ἐπίσης καὶ πρὸς ὅλας τὰς ἄλλας διατάξεις δι’ ὧν γίνεται αἰσθητὴ ἡ ἀνάμιξις τοῦ Κράτους. Τὰ αὐτὰ θὰ εἴπω καὶ διὰ τὴν ἄλλην διάταξιν περὶ διορισμοῦ κυβερνητικοῦ Ἐπιτρόπου. Ὁ διορισμὸς κυβερνητικοῦ Ἐπιτρόπου, ὁ ὁποῖος ὁπωσδήποτε θὰ ἦτο ἀτυχὴς καὶ ὡς τοιοῦτος ἀπεκλείσθη ρητῶς παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως, ἤδη μὲ τὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν ἀποκτᾷ ἡ Τράπεζα εἶναι ὄχι ἁπλῶς ἀτυχής, εἶναι ἀτυχέστατος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἀτυχὴς εἶναι καὶ περιττός. Ἀφ’ ἧς ἡ Κυβέρνησις διορίζει τὸν Διοικητήν, ἀφ’ ἧς πλὴν τούτου ἐκ τῆς Κυβερνήσεως προέρχονται ἓξ Σύμβουλοι, ἀφ’ ἧς πλὴν τούτων εἰς τὸ Συμβούλιον μετέχει καὶ ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς τῆς Γεωργίας δηλαδὴ κυβερνητικὸς ὑπάλληλος, σᾶς ἐρωτῶ: τὶ χρειάζεται ὁ κυβερνητικὸς Ἐπίτροπος; Ἆρά γε διὰ νὰ μὴ μένῃ καμμία ἀπολύτως ἀμφιβολία ὅτι τὸ ἵδρυμα εἶναι καθαρῶς κυβερνητικόν, δηλαδὴ παράρτημα τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας; Νομίζω ἀδιστάκτως, ὅτι διὰ τοῦ διορισμοῦ κυβερνητικοῦ Ἐπιτρόπου θὰ παρεμβληθῇ ἄνευ οὐδενὸς πρακτικοῦ σκοποῦ ἐμπόδιον εἰς τὴν ὅλην κίνησιν, διότι οὗτος μοιραίως θὰ παρεμβάλλῃ δυσχερείας εἰς τὴν διοίκησιν καὶ δὲν θὰ γίνεται τίποτε ὅταν καὶ οὗτος δὲν συμφωνῇ. Δὲν πρέπει ὡσαύτως νὰ λησμονῶμεν ὅτι πλὴν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου ὑπάρχει καὶ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον διὰ τὴν συγκρότησιν τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συμβουλίου ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ νόμου. Τί θὰ γίνῃ ἂν ὁ κυβερνητικὸς Ἐπίτροπος ἔλθῃ — ὅπως μοιραίως θὰ ἔλθῃ — εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον; διότι καὶ τοῦτο θὰ ἐπέλθῃ, ὡς συνέπεια τῆς πολυαρχίας. Ἐπὶ τέλους ποῖος θὰ κυβερνᾷ αὐτὴν τὴν Τράπεζαν;!!! Ὁ Διοικητής, ὁ ζῆλος τοῦ κυβερνητικοῦ Ἐπιτρόπου ἢ τὰ Συμβούλια; Εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου διὰ πᾶσαν μεταβολήν, τόσον ὅταν αὕτη ἀφορᾷ τὸ πρόσωπον τοῦ Διοικητοῦ ὅσον καὶ ὅταν αὕτη ἀφορᾷ πρόσωπα τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, θὰ ἀπαιτῆται ὡς ἐγγύησις ἡ συγκατάθεσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ὁ τύπος οὗτος ὄχι μόνον δὲν παρέχει οὐδεμίαν ἀπολύτως ἀσφάλειαν, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐπιζήμιος· καὶ διὰ τοῦτο ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ λείψῃ καὶ δὴ διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: Διότι ἡ διάταξις αὕτη οὐδεμίαν ἐγγύησιν ἀποτελεῖ, ἀφοῦ ἀσφαλέστατα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα οὐδέποτε καὶ εἰς οὐδεμίαν Κυβέρνησιν θὰ ἀρνηθῇ τὴν συγκατάθεσίν της. Ἔχει αὕτη πολὺ μεγαλεῖτερα συμφέροντα μὲ τὸ Κράτος ὑποχρεουμένη νὰ τὰ προστατεύσῃ καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἀρνηθῇ τὴν συνδρομήν της, ἐνῷ ἐξ ἄλλου διὰ τὰς πιστώσεις αὐτῆς ἐξ 850 ἑκατομμυρίων ἔχει τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους, τοῦθ’ ὅπερ ἀρκεῖ δι’ αὐτήν.

§99Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν τὸ παράδειγμα ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔφερεν ἀντιρρήσεις καὶ ἀντέστη κατὰ τὸν διορισμὸν τοῦ πρώτου Διοικητοῦ.

§100Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δι’ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ λείψῃ ἡ συγκατάθεσις.

§101Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐὰν ἐγὼ εἶχα τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁμολογῶ ὅτι οὐδεμίαν ἀντίρρησιν ποτὲ θὰ ἔφερον εἰς οἱασδήποτε κυβερνητικὰς ὑποδείξεις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἀνωφελὴς ἡ διάταξις αὕτη, κύριοι, εἶναι καὶ ἐπικίνδυνος· διότι δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ εὑρεθοῦν εἰς τὸ μέλλον Κυβερνήσεις ἀδύνατοι ψυχικῶς, αἵτινες, ὀχυρούμεναι πρὸ τῆς γνώμης τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, νὰ καλύπτουν τὰς εὐθύνας των διὰ πράξεις τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐνεργήσουν μόναι των, ἐὰν ἐπρόκειτο μόναι αὗται νὰ εἶναι καὶ ὑπεύθυνοι. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὕτη περὶ συγκαταθέσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ νὰ ὑπέχῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν εὐθύνην διὰ πᾶσαν πρᾶξιν δι’ ἣν ἄλλωστε αὐτὴ θὰ εἶναι οὐσιαστικῶς ἡ μόνη ὑπεύθυνος. Τοῦτο θὰ παρέχῃ μείζονας ἐγγυήσεις τῶν ἐγγυήσεων τὰς ὁποίας προσθέτει ἡ περὶ συγκαταθέσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διάταξις τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἀντιτίθεμαι ἑπομένως εἰς τὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ προσλάβῃ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα μὲ τὰς συζητουμένας μεταρρυθμίσεις. Αὗται ἀποδίδουν τὴν κρατικὴν μορφὴν εἰς ἣν δόσιν δὲν ἦτο δυνατὸν περισσότερον. Αὐτὰς δὲ τὰς ἐντυπώσεις πρέπει νὰ τὰς ἀποφύγωμεν ἂν θέλωμεν νὰ μὴ διατρέξωμεν κινδύνους. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου προηγήθησαν ἄλλα. Προηγήθη τὸ σχέδιον τὸ ψηφισθὲν τὸν παρελθόντα Ἰούλιον· ἀλλὰ καὶ πρὸ τούτου ὑπεγράφη μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὸ σχέδιον ἂς εἴπομεν, Ἐξηντάρη — Εἶναι τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ἐγένετο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ εὐρυτέρου συνασπισμοῦ μετὰ τὴν ἐκ τῆς Κυβερνήσεως ἀποχώρησιν τοῦ κ. Παπαναστασίου — ἀλλὰ καὶ πρὸ τούτου ὑπάρχει τὸ σχέδιον, ἂς εἴπωμεν, τοῦ κ. Παπαναστασίου, εἰς ὃ ἀποκρυσταλλοῦνται αἱ ἰδέαι τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Αἴ, κύριοι, ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν σχεδίων τὸ κρατικώτερον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γεννᾷ τὰς μεγαλειτέρας ὑπονοίας εἰς τὴν κίνησιν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης θὰ παίξῃ τὸν μεγαλείτερον ρόλον ἡ πολιτικὴ καὶ ἑπομένως τὸ κόμμα, εἶναι τὸ συζητούμενον σχέδιον. Καὶ δὲν θὰ διστάσω ἀπὸ τοῦ νὰ προβῶ εἰς μίαν πρόχειρον σύγκρισιν τοῦ συζητουμένου σχεδίου μὲ τὸ σχέδιον τοῦ κ. Παπαναστασίου. Τὸ συζητούμενον σχέδιον προβλέπει περὶ κυβερνητικοῦ Ἐπιτρόπου, ὁρίζει ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ διορίζῃ τὸν Διοικητὴν καὶ ἓξ μέλη ἐκ τοῦ Συμβουλίου. Τὸ σχέδιον Παπαναστασίου οὐδεμίαν μνείαν ἔκαμνε περὶ κυβερνητικοῦ Ἐπιτρόπου, οὔτε ἀνέθετε τὸν διορισμὸν τοῦ Διοικητοῦ εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἐκ δὲ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, ἀποτελουμένου ἐκ 19 προσώπων, μόνον τὸ μέλος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συμβουλίου ὡρίζετο ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§102Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς) Ποῖος διορίζει ἐκεῖ τὸν Διοικητήν;

§103Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ Συμβούλιον τὸ ἴδιον. Μάλιστα ἐνθυμοῦμαι ἀπὸ τότε, ὅτι ἐγένετο λόγος περὶ ἑνὸς σχεδίου τοῦ κ. Παπαναστασίου, ὅστις εἶναι παρὼν καὶ δύναται νὰ τὸ βεβαιώσῃ, ὅτι θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ ζητήσῃ ἕνα δάνειον, μίαν ἐνίσχυσιν ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἔστω καὶ 100 χιλιάδων λιρῶν, τοῦθ’ ὅπερ θὰ κατωχύρωνε τὸ καταστατικὸν τῆς Τραπέζης ἀπὸ οἱασδήποτε μεταρρυθμίσεις.

§104Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο εἶχε τὰς ἑξῆς διαφοράς. 1) εἶχε μεγαλειτέραν ἐκπροσώπησιν. 2) ὅλα τὰ κρατικὰ μέλη ἦσαν ἐκ τῆς θέσεως τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου καὶ δὲν διωρίζοντο ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, 3) μετεῖχον καὶ δύο μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, διότι τότε ἡμεῖς προεμαντεύαμεν ὅτι πρέπει ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα νὰ διαδεχθῇ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἡ ὁποία δὲν θὰ ἀπομείνῃ νὰ εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἕνας ὀργανισμὸς εἰσπράξεων πλέον. Ἀλλὰ τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἤθελον νὰ δηλώσουν συμμετοχὴν πρὶν ἐγκριθῇ τὸ πρᾶγμα ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν.

§105Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶπα ὅλα ταῦτα διὰ νὰ δικαιολογήσω τὸν ἰσχυρισμόν μου ὅτι τὸ συζητούμενον σχέδιον εἶναι, ἂς εἴπωμεν, τὸ κυβερνητικώτερον. Ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅτι ἤμουν ἔχθιστος καὶ τοῦ σχεδίου τοῦ κ. Παπαναστασίου ὅταν τοῦτο συνωμολογεῖτο. Ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἐπίστευον ποτὲ ὅτι θὰ ἤρχετο στιγμὴ καθ’ ἣν ἤθελον νοσταλγήσῃ τοῦτο. Ἐπίσης εἶμαι ἀντίθετος καὶ τῆς τροπολογίας «περὶ τοπικῶν συμβουλίων», ὄχι κατ’ ἀρχήν, διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἱδρύσεως τοπικῶν συμβουλίων θὰ ἦτο ζήτημα ἐσωτερικοῦ διακανονισμοῦ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ δεσμευθῇ ἡ Τράπεζα εἰς ὅλας τὰς περιφερείας νὰ ἔχῃ τὰ αὐτὰ πρόσωπα. Τὰ τοπικὰ συμβούλια εἶναι πράγματι καλά, διότι δι’ αὐτῶν θὰ διευκολυνθῇ ὁλόκληρος ἡ ἐργασία. Διὰ τοῦ κέντρου εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνουν τὰ πάντα. Ἀλλὰ πρέπει τὸ κέντρον νὰ ἔχῃ ὅλην τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐλαστικότητα, διὰ νὰ τὰ μεταβάλῃ κατὰ περιφερείας σύμφωνα πρὸς τὰς ἑκασταχοῦ τοπικὰς περιστάσεις. Εἶναι ἡ δευτέρα φορά, κύριοι, καθ’ ἣν διὰ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ, κατόπιν διαφωνίας κυβερνητικῆς, μεταβάλλονται καταστατικαὶ διατάξεις ὡρισμένων Τραπεζῶν. Ἡ πρώτη ἐπέμβασις ἐγένετο διὰ νὰ ἀπομακρυνθῇ ὁ Ἰωάννης Εὐταξίας ἐκ τῆς διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τότε προήδρευα τῆς Βουλῆς, ἤμουν δὲ καὶ ἐγὼ σύμφωνος. Ἀλλὰ δὲν σᾶς ἀποκρύπτω ὅτι μετενόησα.

§106Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σύμφωνος.

§107Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μετενόησα ναί, διότι παρεβιάσθη θεμελιωδῶς μία ἀρχὴ καὶ ἐγένετο ἔναρξις κυβερνητικῶν ἐπεμβάσεων, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ψυχολογικὰ ἀποτελέσματα δυσάρεστα εἶχε, καὶ ἐνεθάρρυνε καὶ ἄλλας ἀναμίξεις, ἀποτέλεσμα τῶν ὁποίων ἦτο ὁ διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μέχρι τοῦ 1928 νὰ προέρχηται ἐκ τοῦ κυβερνῶντος κόμματος. Ἡ δευτέρα ὅμως αὕτη ἐπέμβασις θὰ εἶναι ὀλεθριωτέρα διὰ τὰς συνεπείας της, διότι αὕτη ἀποτελεῖ κτύπημα κατὰ τῆς ἀγροτικῆς μας πίστεως τὴν ἔκτασιν τοῦ ὁποίου οὐδεὶς δύναται νὰ προδικάσῃ. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ὑπολογίσῃ ὅτι καὶ ἡ στιγμὴ τὴν ὁποίαν ἐκλέγει διὰ νὰ προβῇ εἰς τὰ συζητούμενα μέτρα εἶναι ἀπολύτως ἀκατάλληλος. Τὰ μέτρα ταῦτα ὑποβάλλονται εἰς στιγμὰς μεγάλων ἀξιώσεων ἀλλὰ καὶ ὑπερβολικῶν ἐλπίδων, αἵτινες εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ δημιουργήσουν πίεσιν καὶ πίεσιν ἰσχυράν, κατὰ τῆς ὁποίας ἀποτελεσματικώτερα ἀντιτάσσεται ὀργανισμὸς ἀπηλλαγμένος κάθε κυβερνητικῆς καὶ ἑπομένως πολιτικῆς ἐπιρροῆς. Ἀλλοίμονον δὲ ἂν ὑποκύψωμεν καὶ εἰσέλθωμεν εἰς αὐτὸν τὸν κατήφορον. Τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ σταματήσῃ καὶ ἡ καταστροφὴ θὰ εἶναι πλήρης καὶ τραγική. Ἀλλ’ ἡ στιγμὴ εἶναι ἀκατάλληλος καὶ δι’ ἄλλον λόγον, διότι δὲν πρέπει νὰ μᾶς διαφεύγῃ ὅτι εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν διεξάγεται τελευταίως μία μεγάλη ἐκμετάλλευσις, ὄχι βεβαίως ἐπαινετὴ ἀλλὰ καὶ οὔτε ἀπηλλαγμένη κινδύνων, ἐκμετάλλευσις ὅλων βεβαίως τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν καὶ ἀδυναμιῶν τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν, οἵτινες θὰ ἐνθαρρυνθῶσιν ἔτι μᾶλλον ἐκ τῆς ἱδρύσεως κρατικῆς Τραπέζης, διότι τοῦτο θὰ ὑποστηριχθῇ. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι ζητήματα ἐντυπώσεων, ἡ δὲ δημιουργουμένη ἐντύπωσις ἐκ τῆς κινήσεως ταύτης εἶναι μία, ἀναμφισβήτητος ἀλλὰ καὶ ὀδυνηρά, ὅτι δηλαδὴ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα θὰ ἀποτελέσῃ, ὅπως ἐγράφη κατ’ ἐπανάληψιν, παράρτημα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Ὀφείλομεν διαρκῶς νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ διαχείρισις τῆς ἀγροτικῆς πίστεως εἶναι ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της, ἡ λεπτοτέρα ἀλλὰ καὶ δυσχερεστέρα διαχείρισις. Κολοσσοὶ οἰκονομικοί, ἰδίᾳ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ρουμανίᾳ ἐναυάγησαν, ἀφήσαντες ὄπισθεν αὐτῶν ἐρείπια καὶ ὀπισθοχωρήσαντες ἐπὶ ἔτη μακρὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Πειραματισμοί, ἑπομένως ἐπὶ τοιούτων, ζητημάτων δὲν συγχωροῦνται. Μετ’ ἀπείρου ἑπομένως περισκέψεως πρέπει νὰ προχωρῶμεν διότι ἄλλως καταφέρομεν κτυπήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀδύνατον νὰ εἶναι ἄμοιρα οἰκονομικῶν συνεπειῶν. Δυστυχῶς δὲ ἤδη κατεφέραμεν καὶ ἄλλα κτυπήματα, διότι κτύπημα κατὰ τῆς ἀγροτικῆς μας πίστεως ὑπῆρξε καὶ λάθος, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κ. βουλευταί, ἦτο ἡ ἀναστολὴ ἐκτελέσεως ἐπὶ τῶν ἀκινήτων, ὅπως λάθος ὡσαύτως εἶναι ἡ παράτασις τῆς προθεσμίας διὰ τὰς ἐκτελέσεις ἐπὶ τῶν ἀκινήτων καὶ ἡ γενομένη ἐπέκτασις τῆς ἀναστολῆς ἐπὶ τῶν κινητῶν. Δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν μέτρων ἓν ἐπιτυγχάνεται: ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ τιμίου κεφαλαίου ἐκ τῆς ὁποίας ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ὠφεληθῇ εἶναι ὁ τοκογλύφος, εἰς βάρος βέβαια τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν διότι κατὰ τοῦ τοκογλυφικοῦ κεφαλαίου οὐδὲν μέτρον εἶναι δυστυχῶς συντελεστικόν. Προέρχομαι καὶ ἐγὼ ἐξ ἐπαρχίας ἔνθα ὠργίασε πάντοτε καὶ ὀργιάζει ἡ τοκογλυφία. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιστεύθη ὅτι διὰ νὰ ματαιωθοῦν αἱ τοκογλυφικαὶ προσπάθειαι θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ τεθῇ κἄποιος φραγμὸς εἰς τὰς ἐκτελέσεις τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων, δι’ ὃ ἐγένετο νόμος καθ’ ὃν κατὰ τὸν πλειστηριασμὸν αὐτῶν ὡς πρώτη προσφορὰ ἔπρεπε νὰ τίθεται ποσότης ἴση τοὐλάχιστον πρὸς τὰ τρία τέταρτα τῆς ἀξίας τοῦ πλειστηριαζομένου ἀκινήτου. Ἀλλ’ ἆρα γε διόρθωσε τὸ μέτρον τοῦτο τὸ ζήτημα, καὶ ἐκτύπησε τὴν τοκογλυφίαν; Ἀσφαλῶς ὄχι. Ἡ τοκογλυφία ἔδρασε μετὰ τὸν νόμον τοῦτον ἀκόμη ἀναιδέστερα. Ἔφυγεν, ἐκ τοῦ μέτρου τούτου, τὸ τίμιον κεφάλαιον ἐκ τῆς ἐξοχῆς καὶ μετ’ αὐτοῦ τὸ ἡμιτίμιον ἂς εἴπωμεν, καὶ ἔμεινε κυρίαρχον τῆς ὅλης καταστάσεως μόνον τὸ τοκογλυφικὸν κεφάλαιον. Ὁ τοκογλύφος ὅταν τοῦ λοιποῦ τοῦ ἐζητοῦντο χρήματα, δὲν ἐζήτει πλέον ὑποθήκας, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποφύγῃ ὅλας τὰς ἐνοχλήσεις ἐζήτει ἀντὶ τῆς ὑποθήκης νὰ ἀγοράζῃ αὐτὸς τὸ κτῆμα ἐπ’ ὀνόματί του, δίδων ἁπλῶς εἰς τὸν ὀφειλέτην τὸ δικαίωμα τῆς ἐξωνήσεως ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἐπιστραφῇ τὸ χρῆμα ἐντὸς τῆς ὁρισθείσης προθεσμίας. Ὁ ἀτυχὴς ἀγρότης, πνιγμένος ἀπὸ τὰς ἀνάγκας του ἀλλὰ καὶ ἐλπίζων ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιστρέψῃ τὸ χρῆμα, ὑπέγραφε τὸ συμβόλαιον καὶ οὕτω ἔχανεν ἀμέσως καὶ ἀπεπιστρεπτὶ τὸ κτῆμά του. Τὸ κακὸν αὐτὸ εἶχε γενικευθῇ καὶ οἱ τοκογλύφοι ἐκυριάρχουν ὅλης τῆς ἐξοχῆς, μέχρις οὗ τῇ ἐπιμόνῳ ἀξιώσει αὐτῶν τῶν ἀγροτῶν, κατηργήθη ὁ νόμος τοὐλάχιστον διὰ τὰς Τραπέζας καὶ ἔτσι κατωρθώθη νὰ δανείσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἡ ὁποία οὐδέν, ἀπολύτως οὐδὲν ἀγροτικὸν κτῆμα ἐπλειστηρίασε ποτέ. Ἀπὸ ὅλα αὐτὰ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ζημιοῦνται εἶναι κυρίως οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοί, ἡ πίστις τῶν ὁποίων ἀποτελεῖ δι’ αὐτοὺς τὸ πολυτιμότερον τῶν ἀγαθῶν, τὸ ὁποῖον ἀλλοίμονον εἰς ἡμᾶς ἂν διὰ τῶν μέτρων μας ζημιώσωμεν. Ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ τιμίου κεφαλαίου ἐκ τῆς γῆς, ἡ ὁποία δυστυχῶς ἤδη συνετελέσθη εἰς μεγάλην κλίμακα, ζημιοῖ βεβαίως τὸ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον θὰ ἀπολαύσῃ ἀσφαλῶς ὀλιγώτερα, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐξαφανίζει, διότι τοῦτο θὰ ἐξακολουθεῖ ζῶν. Σᾶς ἐρωτῶ ὅμως: τὶ θὰ γίνουν αἱ χεῖρες αἱ ὁποῖαι ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνον ἐξ αὐτοῦ ἀναμένουν διὰ νὰ ἐργασθοῦν; Ἂν τὰς χεῖρας ταύτας πονῶμεν πρέπει ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ ἀποφύγωμεν τὴν πολιτικὴν τῶν ἐντυπώσεων. Πρέπει νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν σκληρὰν πραγματικότητα καὶ ταύτην ἐξετάζοντες νὰ προσπαθήσωμεν νὰ τὴν βελτιώσωμεν. Αἱ θυσίαι τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης εἶναι προφανῶς μεγάλαι καὶ εἴμεθα ἄξιοι παντὸς ἐπαίνου διὰ τοῦτο. Ὑπὲρ αὐτῆς προσεφέραμεν μέγα μέρος τοῦ ἱδρῶτος ἀλλὰ καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἀλλ’ αἱ θυσίαι αὗται, ὅσον μεγάλαι καὶ ἂν εἶναι, δὲν μὲ ἐπηρεάζουν. Εἰς τὴν ζωὴν τῶν λαῶν οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει τὸ χρῆμα... Ἄλλο μὲ θλίβει καὶ μὲ κρατεῖ σκεπτικώτατον καὶ τοῦτο εἶναι ὁ κίνδυνος ὁ ὁποῖος ἀναφαίνεται ἐκ τῆς διαγραφομένης πορείας· καὶ ὁ κίνδυνος οὗτος ὑπάρχει ἐν τῇ συντριβῇ, ὡς ἐγὼ πιστεύω, ἢ καὶ ἐν τῇ σημαντικῇ ἔστω ὀπισθοχωρήσει τῆς ἰδέας. Διὰ τὴν συντριβὴν ἢ τὴν ὀπισθοχώρησιν ταύτην ἡ εὐθύνη ἡμῶν θὰ εἶναι βαρυτάτη κυρίως διότι ἡμεῖς δὲν θέτομεν τὸ πρῶτον τὰ θεμέλια τῆς ἀγροτικῆς μας πίστεως. Ἡμεῖς εὕρομεν ταύτην λειτουργοῦσαν καὶ μάλιστα λειτουργοῦσαν ἄριστα. Ὑπεβλήθημεν δὲ διὰ τὴν περαιτέρω βελτίωσιν αὐτῆς εἰς θυσίας καὶ μάλιστα εἰς θυσίας μεγάλας. Ἂς φροντίσωμεν τοὐλάχιστον καὶ ἂς εὐχώμεθα ἵνα αἱ θυσίαι αὗται μὴ ἀποβῶσιν ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ πολυτιμοτέρου τῶν ἀγαθῶν διὰ τὸ ὁποῖον γίνονται, ἐπὶ ζημίᾳ δηλαδὴ τῆς ἀγροτικῆς μας πίστεως.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§109Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐσκόπευον νὰ ἀπόσχω τῆς συζητήσεως ὡς μὴ ἐπιθυμῶν τὸ κατ’ ἐμὲ νὰ παρεμβάλω καὶ δι’ ἠπιωτάτης κριτικῆς προσκόμματα εἰς τὴν ἀξιέπαινον προσπάθειαν τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας, προσπάθειαν ἐξ ἧς προσδοκᾷ τὴν ἐντὸς ὀλίγου χρόνου αὔξησιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς κατὰ 25% τοὐλάχιστον. Ὑπείκων οὐχ ἧττον εἰς κρατήσασαν συνήθειαν τοῦ νὰ ὁμιλοῦν οἱ τιτλοφορούμενοι ἀρχηγοὶ ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων θὰ ἐκθέσω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου. Αἱ ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ὑπέστησαν ραγδαίας ἐξελίξεις. Ἀπὸ τῆς ἀρχικῆς σκέψεως τῆς διενεργείας τῆς ἀγροτικῆς πίστεως διὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μετέπεσεν ἡ Κυβέρνησις ἀλληλοδιαδόχως εἰς τὴν σκέψιν κλάδου μεγαλειτέρας αὐτονομήσεως ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς Ἐθνικῆς καὶ ἐξ αὐτῆς εἰς τὴν ἵδρυσιν ἀνεξαρτήτου ἱδρύματος καὶ ἐκ τῆς ἀνεξαρτησίας εἰς τὴν πλήρη ἐξάρτησιν ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἄλλοτε μετὰ πάθους ὑπεστήριξε τὴν ἰδέαν τῆς ἐνσωματώσεως τῆς ἀγροτικῆς πίστεως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ἀπηύθυνε δριμυτάτας κατηγορίας κατὰ τῶν ὠθούντων πρὸς ἀντίθετον κατεύθυνσιν καὶ τῶν Κυβερνήσεων αἱ ὁποῖαι λόγῳ ἀδυναμίας ὑπέκυψαν εἰς τὴν ὤθησιν. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν παρεσύρθη ὑπὸ πιέσεώς τινος. Ἀλλὰ πιεσθεῖσα μετέβαλε λελογισμένως τὰς γνώμας της ἐπικροτῶ δὲ μέχρις ἑνὸς σημείου τὴν μεταστροφήν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα προσέφερεν ὑπηρεσίας σπουδαίας εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι λόγος νά μὴ ἀναγνωρίζωμεν ὅτι αἱ σημεριναὶ περιστάσεις, τὸ ἀνήσυχον πνεῦμα τὸ ὁποῖον διέπει τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, αἱ νέαι συνθῆκαι καὶ μορφαὶ τῆς παραγωγῆς, αἱ μεγάλαι ἀνάγκαι τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, ἐπέβαλαν εὐρυτέραν ἀνάπτυξιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως ἐπιτυγχανομένην μόνον δι’ ἀνεξαρτήτου ὀργανισμοῦ κοινωφελοῦς χαρακτῆρος. Ὁ ἀνεξάρτητος οὗτος ὀργανισμὸς πρὸς τὸν τύπον τοῦ ὁποίου παγκόσμιος κρατεῖ τάσις ὀφείλει νὰ εὑρίσκεται εἰς στενὴν καὶ συνεχῆ ἐπαφὴν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Διότι δὲν πρόκειται περὶ Τραπέζης κατὰ τὴν συνήθη τῶν Τραπεζῶν ἔννοιαν, ἀλλὰ περὶ ἱδρύματος μὴ βασιζομένου ἐπὶ μετοχικῶν κεφαλαίων ἀλλὰ ἀντλοῦντος τὴν ζωήν του ἀπὸ προικοδοτήσεις τοῦ Κράτους· εἶναι δὲ φυσικὸν νὰ ἀξιωθῇ παρ’ αὐτοῦ ὅπως ἐξυπηρετῇ καὶ σκοποὺς γενικωτέρας τοῦ Κράτους πολιτικῆς. Ἀλλὰ ἡ ἐπαφὴ αὕτη τὶ σημαίνει; Σημαίνει βεβαίως ἀμοιβαίας ἐξηγήσεις, συνεννόησιν ὁμαλήν, ἐξομάλυνσιν τῶν διαφωνιῶν ἀλλ’ οὐχὶ βεβαίως καὶ ὑποδούλωσιν τοῦ ἱδρύματος καὶ παράδοσιν αὐτοῦ εἰς τὰς πολιτικὰς ἐπιδράσεις. Τίνος εἴδους ἐπαφὴ ἐπιδιώκεται ἤδη; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσηγούμενος τὸ μέτρον εἶπεν ὅτι ἤχθη εἰς αὐτὸ ἐξ ἀνάγκης, καθ’ ὅσον ἀνεφύησαν οὐσιώδεις διαφωνίαι διακυβεύουσαι τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς, γεγονὸς ὅπερ ἐδικαιολόγει τὴν μεταβολήν. Ἴδωμεν ὅμως τὰς διαφωνίας. Ἀφοροῦν αὗται τὸ ζήτημα τῶν μισθοδοσιῶν, τοῦ διαγωνισμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, τοῦ τόκου τῶν δανείων περιφερειῶν τινων καὶ τέλος τὸ ζήτημα τοῦ τόκου τῶν καταθέσεων τῶν δανείων. Ὡς πρὸς τὰς μισθοδοσίας ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐπῆλθε διευθέτησις συνεπείᾳ μερικῆς τῆς Κυβερνήσεως ὑποχωρήσεως, ὑποχωρήσεως ὅμως ὀφειλομένης εἰς τὴν ἀντίδρασιν τὴν γεννηθεῖσαν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν τῆς βραχείας ἐπιστολῆς ἣν ἀπηύθυνε πρὸς τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης, καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην ἣν ᾐσθάνθη τῆς παροχῆς ἱκανοποιήσεως. Ἄνευ τούτου θὰ ἐξευρίσκετο ἀσφαλῶς τρόπος ἐπαφῆς καὶ συνεννοήσεως μεταξὺ Τραπέζης καὶ Κράτους. Τὸ ζήτημα τῶν μισθοδοσιῶν ὡς τείνει νὰ ρυθμισθῇ ἐνέχει μίαν ἀναμφισβήτητον ἀνωμαλίαν. Εἶναι ἀνάγκη βεβαίως οἱ μισθοὶ καὶ τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως νὰ μειωθοῦν εἰς τὸ ἐλάχιστον. Ἀλλὰ ὑπάρχει σκόπελός τις τὸν ὁποῖον γεννᾷ ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους εἰς ἀπόσπασιν 300 ὑπαλλήλων ἐκ τῆς Ἐθνικῆς ἐχόντων εἰδικὸν μισθολόγιον ἀνώτερον τῶν ἄλλων τῆς Ἀγροτικῆς ὑπαλλήλων. Ἀλλ’ ἡ ἀνισότης τῆς μισθοδοσίας τοῦ προσωπικοῦ γεννᾷ εὐλόγως αἴσθημα ἀπαγοητεύσεως εἰς ἐκείνους οἵτινες ἐξ ἴσου ἐργαζόμενοι ἢ καὶ καρποφορώτερον βλέπουν τοὺς παρακαθημένους νὰ ἀμείβωνται πλουσιοπαρόχως, μόνον διότι προέρχονται ἐκ τῆς Ἐθνικῆς. Τὸ ζήτημα διευθετεῖται μόνον ματαιουμένης τῆς προσλήψεως τῶν 300 ὑπαλλήλων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην τὴν παρέλαβε παρὰ τοῦ προκατόχου του. Εἶναι ἀναγεγραμμένη ὄντως εἰς σύμβασιν μὴ ψηφισθεῖσαν τοιαύτη ὑποχρέωσις ἀναληφθεῖσα ἀλλὰ μὴ κυρωθεῖσα. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἐκείνη δὲν ἐψηφίσθη καὶ δὲν θὰ ἐδέσμευε οὐδὲ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, πολὺ ὅμως περισσότερον δὲν δεσμεύει τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἥτις ἄλλως τε καὶ κεκυρωμένας συμβάσεις ἠκύρωσε. Εἶναι δὲ τόσον εὐκολωτέρα ἡ ματαίωσις, ὅσον καὶ ἡ Τράπεζα δὲν ἔχει ἀνάγκην σήμερον νὰ ἀπομακρύνῃ τὸ προσωπικόν της. Δέχομαι ὁπωσδήποτε ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ διατηρήσωμεν τὸ μισθολόγιον τῆς Ἐθνικῆς εἰς τοὺς νεωστὶ προσλαμβανομένους ὑπαλλήλους, διότι θὰ ἦτο ἀντίθετον πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἱδρύματος. Ἕτερον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε προστριβὴν ἦτο τὸ ζήτημα τῶν διαγωνισμῶν τῶν ὑπαλλήλων, δι’ ὅπερ ὅμως, ὡς ἐδηλώθη, ἐδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν πλήρης ἱκανοποίησις. Τρίτον, ἀνεφέρθη τὸ ζήτημα τῶν τόκων ὡρισμένων περιφερειῶν ὑποβαλλομένων εἰς εἰδικὴν φορολογίαν χάριν τῶν τοπικῶν Τραπεζῶν, ζήτημα ἐφ’ οὗ ὀρθαὶ ἦσαν αἱ ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ζήτημα εὐκόλου συνεννοήσεως αὐτῆς καὶ διαφωτίσεως. Εἶχεν ἄλλως τε τὸ μέσον ἡ Κυβέρνησις νὰ τακτοποιήσῃ τὸ ζήτημα νομοθετικῶς ἐν δυστροπίᾳ τῆς Τραπέζης. Ἀπομένει ὡς μόνη ἀφορμὴ διαστάσεως ὁ καθορισμὸς τοῦ τόκου τῶν δανείων καὶ καταθέσεων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ διαβάθμισις τοῦ τόκου ὤφειλε νὰ γίνῃ κατὰ τὸν ὑποδειχθέντα παρ’ αὐτοῦ τρόπον, νὰ ὁρισθῇ τόκος χαμηλότερος διὰ τὰ δάνεια τῶν βελτιώσεων ἀνώτερος διὰ τὰ καλλιεργητικὰ καὶ βαρύτερος διὰ τὰ πλασματικά, χαρακτηρισθέντα ὡς κερδοσκοπικὰ μολονότι ἡ ἀνάγκη αὐτῶν διὰ τοὺς ἀγρότας εἶναι ἐξ ἴσου ἐπιτακτικὴ ὅσον καὶ τῶν καλλιεργητικῶν. Ἡ τράπεζα φαίνεται ὅτι ἐν τῇ διαβαθμίσει τοῦ τόκου ἠθέλησε ν’ ἀκολουθήσῃ ἀντίθετον ἐν μέρει σειράν, νὰ ὁρίσῃ δὲ τόκον βαρύτερον ἐπὶ τῶν μακροπροθέσμων δανείων. Κατ’ ἀπόλυτον ἔννοιαν ἀμφότεραι αἱ ἀπόψεις δύνανται νὰ ὑποστηριχθοῦν. Αἱ ἀπόψεις μάλιστα τῆς Τραπέζης εἶναι κατ’ ἀρχὴν ὀρθότεραι δοθέντος ὅτι τὰ μακροπρόθεσμα δάνεια προέρχονται ἐκ μακροπροθέσμων ἐπίσης καταθέσεων, δι’ ἃς αἱ Τράπεζαι καταβάλλουν μεγαλεῖτερον τόκον. Τὰ χρήματα ταῦτα ὅθεν εἶναι ἀκριβώτερα καὶ ὑψηλότερος κατὰ κανόνα πρέπει νὰ εἶναι καὶ ὁ τόκος των. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ἀπόψεως τοῦ ἀγρότου ὁ τόκος τὸν ὁποῖον καταβάλλει διὰ τὰ δάνεια τῶν βελτιώσεων ὑφίσταται αὐτομάτως μείωσιν, καθ’ ὅσον ἐπαυξάνουν αἱ πρόσοδοι τοῦ κτήματος. Παρ’ ὅλα ταῦτα ἐν τούτοις πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι κατὰ κανόνα εἰς τὴν πρᾶξιν ὁ τόκος τῶν δανείων τῶν βελτιώσεων εἶναι μικρότερος ἐκ τοῦ λόγου ὅτι τὰ κεφάλαια τὰ διατιθέμενα δι’ αὐτὰ προέρχονται ἐκ προικοδοτήσεων τοῦ Κράτους, καὶ οὐδὲν ἢ ἐλάχιστα στοιχίζουν, καὶ διότι ἡ πολιτικὴ τῶν Κυβερνήσεων ἀποβλέπει περισσότερον εἰς τὴν σταθερωτέραν τῆς παραγωγῆς αὔξησιν, ἐπιτυγχανομένην διὰ τῆς βελτιώσεως τῶν κτημάτων. Ἐδικαιοῦτο λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑπομνήσῃ τὴν κατεύθυνσιν καὶ νὰ ἀξιώσῃ τὴν συμμόρφωσιν, ἀλλὰ δὲν εἶχε δίκαιον νὰ καταληφθῇ ἐξ ἀγανακτήσεως δι’ ἀντιλήψεις οὐχὶ ἀστηρίκτους.

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καμμίαν ἀγανάκτησιν δὲν ᾐσθάνθην. Ἡ σύγκρουσις ἐπῆλθεν ὅταν μοῦ εἶπον ὅτι δὲν γνωρίζουν τὶ ἐσκεπτόμην ἀλλ’ ὅτι βλέπουν τὶ λέγει τὸ κείμενον τοῦ νόμου.

§111Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν ἓν μέλος τοῦ συμβουλίου ἐξέφερε τοιαύτην γνώμην μεγαλειτέρα ἐπιμονὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ συζητήσῃ θὰ ἔφερε εἰς τὴν διευκρίνισιν τῶν πραγμάτων καὶ εἰς πλήρη συνεννόησιν, γνωστοῦ ὄντος ὅτι ὁ διοικητὴς τῆς Τραπέζης, ἐξ ἁγνῶν μόνον ὡρμήθη διαθέσεων καὶ ἦτο πρόσωπον ἀπολαῦον τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς κοινωνίας καὶ αὐτὸς καὶ τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου, καὶ δὲν ἐσκέφθησαν νὰ ἀντιδράσουν κατὰ τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος. Ὑπάρχει ἤδη τὸ ζήτημα τῶν καταθέσεων.

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν συνεζητήθη.

§113Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον. Μόνη λοιπὸν διαφωνία προέκυψεν ἡ τοῦ τόκου τῶν δανείων, διαφωνία ἥτις δι’ ἀμοιβαίων ἐξηγήσεων θά ἤρετο εὐκόλως ἂν ἐπεκράτει ἠρεμία, καὶ δὲν θὰ εὑρισκόμεθα σήμερον πρὸ καιρίου πλήγματος κατὰ τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ ἱδρύματος ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖται πᾶν ἴχνος ἐξουσίας.

§114Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ μόνον ἤδη ποὺ κάμνομεν εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ διοικητοῦ, τοῦ συμβουλίου καὶ τοῦ Κυβερνητικοῦ ἐπιτρόπου, καὶ ἐθέσαμεν καὶ μίαν διάταξιν διὰ τὸν τόκον τῶν δανείων ὅπως ἐγκρίνεται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἐπιβληθῇ ἡ ἀντίληψις ὅτι οἱ τόκοι τῶν βελτιωτικῶν δανείων πρέπει νὰ εἶναι χαμηλότεροι.

§115Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ μεταβολὴ ἀποδεικνύει σαφῶς, ὅτι εἰς τοὺς τόκους πρέπει ἡ Τράπεζα νὰ ὑποχρεοῦται νὰ ἀκολουθήσῃ τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως.

§116Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ σώσω τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔχῃ γνώμην.

§117Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ τοῦ διοικητοῦ, τῶν συμβούλων, καθορίζει ἐκ τῶν πραγμάτων αὐτὴ μόνη τὸν τόκον τῶν δανείων, ἔχει κυβερνητικὸν ἐπίτροπον μετὰ ψήφου, κανονίζει τὸ μισθολόγιον, τὸν τόκον τῶν καταθέσεων, σᾶς ἐρωτῶ: τὶ ἀπομένει εἰς τὴν Τράπεζαν; Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ τοῦ διοικητοῦ καὶ τῶν συμβούλων εἶναι προσωρινόν. Ἀλλὰ τὶ ἐννοεῖ μὲ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις; Ἐννοεῖ ὅτι μετὰ πάροδον ἑξαετίας θὰ ἐκλείψουν προβλήματα τοῦ Κράτους, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη πλέον τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς ὁποίας αἱ Κυβερνήσεις θὰ ἔχουν ἀνάγκην συνδρομῆς τῆς Τραπέζης; Ὅταν σεῖς ἐν διαστήματι 6 μηνῶν ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως εὑρέθητε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μεταβάλετε ἄρδην τὴν διοίκησιν, εἰς ποίαν θέσιν θὰ εὑρεθοῦν Κυβερνήσεις μὴ διαθέτουσαι τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν ἐπιβολὴν τῆς παρούσης; Ὁ τιθέμενος κανὼν ἂς τὸ ἀντιληφθῶμεν θὰ εἶναι διηνεκὴς καὶ πᾶσα μέλλουσα Κυβέρνησις θά αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ διοίκησιν τῆς ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης της. Ὅταν οὕτως ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης διατελεῖ ὑπὸ τὴν σπάθην τοῦ Δαμοκλέους, ποίαν θὰ εἶχεν αὕτη δύναμιν ἀντιστάσεως; Ἡ μεταβολὴ ἀνοίγει πλατείας τὰς θύρας εἰς τὰς πολιτικὰς ἐπιρροάς, καὶ δὲν ὑπάρχει μεγαλείτερος κίνδυνος διὰ τὸ νέον ἵδρυμα ἀπὸ αὐτόν. Διότι δὲν εἶναι μόνον τὰ ζητήματα τὰ ἔχοντα χροιὰν προσωπικὴν τὰ ὁποῖα λύονται ἐπὶ τῇ βάσει κομματικῶν κριτηρίων, ἀλλ’ ἐπίσης καὶ ζητήματα θεμελιωδέστερα, τοῦ τόκου λ. χ. τῶν δανείων καὶ τῶν καταθέσεων. Θὰ ἀναπτυχθοῦν μοιραίως δύο ἰσχυρὰ ρεύματα, τὸ ἓν ἐκ μέρους τῶν ἀγροτῶν διὰ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου τῶν δανείων καὶ τὸ ἄλλο ἐκ μέρους τῶν ἀγροτῶν διὰ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου τῶν καταθέσεων τῆς Ἀγροτικῆς, καὶ θὰ ὑποκύψῃ μοιραίως ἡ Τράπεζα. Θὰ ἐπρότεινον νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροποποίησις περὶ συμμετοχῆς εἰς τὸ συμβούλιον μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ ἀντιπροσώπων τῶν συνεταιρισμῶν. Θὰ ἦτο πολὺ μικρότερος ἐντεῦθεν ὁ κίνδυνος. Ἡ ἀνησυχία τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου εἶναι συνέπεια ἀφυπνίσεως τῆς συνειδήσεως τῆς τάξεως ταύτης, ζητούσης νὰ ἔχῃ τοὺς ἀντιπροσώπους της διὰ τὴν προάσπισιν τῶν συμφερόντων της. Ἐὰν εἰς τὴν διοίκησιν συμμετέχουν καὶ οἱ ἀγρόται ἱκανοποιητικῶς, ἐὰν ἔχουν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτὴν θὰ ἐνδίδουν εἰς τὰς συστάσεις της, διότι θὰ ἔχουν πεποίθησιν ὅτι αὗται ἀποβλέπουν εἰς τὸ συμφέρον των. Μία διοίκησις φωτεινὴ καὶ ἀπολαύουσα τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν ἀγροτῶν θὰ ἀποβῇ πολύτιμος παράγων εἰς τὸν τόπον. Δὲν ἔχει ἡ Τράπεζα σκοπὸν τὴν παροχὴν τῶν δανείων ἀλλὰ τὴν ρύθμισιν ὅλης τῆς παραγωγῆς, τὴν πραγματικὴν τῆς γεωργίας ἐμψύχωσιν. Ἐὰν ἐμπεδωθῇ ἡ ἰδέα ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τῶν κομμάτων, ἂς εἴμεθα ἕτοιμοι διὰ τὰς μεγαλειτέρας τῶν ἀπογοητεύσεων. Ἂς μελετήσῃ ἡ Κυβέρνησις καλλίτερον τὰ μέτρα της.

§118Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Προηγουμένως εἶπον ὅτι πρόκειται περὶ καταθέσεων, ἐνῷ ἤθελον νὰ εἴπω διὰ δάνεια. Τὰ δάνεια τὰ μακροπρόθεσμα εἶναι ἐξησφαλισμένα δι’ ὑποθήκης καὶ ἑπομένως δίδουν ὀλιγώτερον τόκον. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δανείζει ἐνυπόθηκα μὲ 6%, τὰ ἐμπορικὰ τὰ δανείζει μὲ 9%. Τὰ βραχυπρόθεσμα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνέγγυα δίδουν ὄχι μόνον τόκον ἀλλὰ καὶ ἀσφάλιστρα. Δι’ αὐτὸ αἱ Τράπεζαι παίρνουν κάτι παραπάνω ἀπὸ τὸν συνήθη τόκον δι’ ἀσφάλειαν ἐνδεχομένων ζημιῶν.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§120Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τῶν κ. συναδέλφων νομίζω ὅτι τὸ θέμα ἔχει ἐξαντληθῇ. Ἂν ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, πράττω τοῦτο διότι ἐκπροσωπῶ μίαν μερίδα καὶ αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην ἵνα καὶ τῆς μερίδος ταύτης ἡ γνώμη ἀκουσθῇ, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον δὲν ἔτυχε νὰ εἶναι παροῦσα κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως. Ἡ ἵδρυσις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ἀληθῶς ἐκπληροῖ μίαν ἀνάγκην τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου ὄχι διότι ἕως σήμερον ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἐστερεῖτο ἀγροτικῆς πίστεως, ἀλλὰ διότι ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἤθελε νὰ ἀποκτήσῃ ἴδιον ὄργανον ἐξυπηρετικὸν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ. Τὸ ὄργανον τοῦτο, ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, διὰ τὸν ἀγρότην ἀποτελεῖ μίαν διαβεβαίωσιν, ὅτι τοῦτο θὰ ἀνταποκριθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὰς ἀνάγκας του καὶ θὰ ἐξυπηρετήσῃ ταύτας ἀνεπηρεάστως πάσης ἄλλης ἐξωτερικῆς ἐπιδράσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐσκέφθη νὰ ἱδρύσῃ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν πρέπει νὰ εἴπω ἐκ τῆς ἐξελίξεως τὴν ὁποίαν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι σήμερον ἔλαβε, δὲν ἦτο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐντοπισμένη εἰς τὴν ὁριστικὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν θὰ παρεῖχεν εἰς τὴν Τράπεζαν ταύτην. Δὲν κρίνω μόνον τοῦτο ἐκ τῶν διαφόρων μεταβολῶν αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθον ὅσον ἀφορᾷ τὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ καὶ ἐκδηλώσεων αὐτοῦ τούτου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατά τινα ἀγόρευσίν του, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα, γενομένην εἰς τὴν Γερουσίαν. Πρέπει νὰ εἴπω ἀκόμη ὅτι ὄχι μόνον εἰς τὴν ὁριστικὴν μορφὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ διετύπουν τὸν καταστατικὸν νόμον τῆς Τραπέζης, δὲν εἶχε εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τὴν ὁριστικὴν μορφὴν τῆς ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ δώσουν, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν κατάλληλα ὅπως διοικήσουν τὴν Τράπεζαν ταύτην. Εἶναι γνωστὸν ὅτι μέχρι τοῦδε δύο διοικηταὶ τῆς Τραπέζης ἤλλαξαν, ὁ μὲν εἷς πρὶν ἢ ἀκόμη διορισθῇ, ὁ δὲ δεύτερος ἀφοῦ διωρίσθη. Δὲν εἶναι ἔργον ἰδικόν μου νὰ ἐκτιμήσω ἐὰν τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα ἦσαν τὰ καταλληλότερα. Γνωρίζω μόνον καὶ ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ταῦτα ἀπήλαυον τῆς ἰδιαιτέρας ἐκείνου ἐκτιμήσεως. Δὲν εἶναι ὡρισμένως ἡ ἀφορμὴ ἐκ τῶν προσώπων, ἀλλὰ ἡ μεταβολὴ σκέψεων ἡ ὁποία ἐπέφερε τὰς μέχρι τοῦδε μεταβολάς. Ὁ κ. Πρόεδρος τὸν μὲν ἕνα τὸν ὁποῖον δὲν διώρισε κἂν ἔσπευσε νὰ τὸν ἀποκαταστήσῃ εἰς θέσιν τὴν ὁποίαν ἐπεδίωκε, καὶ ἐκ τῆς ἐπιδιώξεως τῆς ὁποίας παρῃτήθη διότι ἦτο ὑποψήφιος διοικητὴς τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης· διὰ δὲ τὸν ἕτερον πανδήμως ἐξεδήλωσε τὴν λύπην του διότι τὸν ἐστερήθη ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα. Ποῖαι ἦσαν αἱ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἵδρυσιν αὐτῆς; Ἦτο νὰ σχηματίσῃ τραπεζητικὸν κατάστημα τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιδιώξῃ διὰ παντὸς μέσου νὰ βοηθήσῃ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, ἢ ἐσκέπτετο νὰ κάμῃ κρατικὸν ὀργανισμόν, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις νὰ χρησιμοποιῇ διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἀγροτικῆς της πολιτικῆς; Μεταξὺ τῶν δύο τούτων νομίζω ὅτι ἐταλαντεύοντο κυρίως αἱ σκέψεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τῇ ἐξωτερικῇ του ἐκδηλώσει ὁ κ. Πρόεδρος διακηρύττει ὅτι δὲν ἐννοεῖ τὸ ἵδρυμα τοῦτο νὰ διατελῇ ὑπὸ ἐπίδρασιν τινά, κατὰ τὴν ὁποίαν ἦτο ἐνδεχόμενον τὰ χρήματα ταῦτα νὰ φαγωθῶσιν· δὲν ἐνθυμοῦμαι μίαν λέξιν Τουρκικὴν τὴν ὁποίαν εἶπεν.

§121Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μπεϊλίτικα.

§122Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν τὰ ἐννοῶ, μπεϊλίτικα, νὰ τὰ πάρετε καὶ νὰ τὰ φάγετε. Καὶ ταῦτα λέγων, κατ’ ἐμὲ εἶχε ἀπόλυτον δίκαιον καὶ οὕτω πὼς ἔπρεπε νὰ κρατηθῇ ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς Τραπέζης ταύτης. Δυστυχῶς πρὶν ἢ δοκιμασθῇ ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦτος μετετράπη εἰς μίαν διαμόρφωσιν τοιαύτην, ὥστε ὁ κίνδυνος ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ἤθελε νὰ ἀποσείσῃ εὑρίσκω ὅτι εἶναι πολὺ ἐγγύς. Καὶ μοῦ ὑπενθυμίζει ἡ Τράπεζα, ὡς σχηματίζεται, μίαν ἄλλην μακαρίτισαν, τὴν σταφιδικήν, τὴν ὁποίαν γνωρίζει πολὺ καλά ὁ ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τὰς ἁμαρτίας μὲ τὰς ὁποίας ἔγινε. Τὶ ἔχομεν σήμερον, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ἀποτείνομαι πρὸ παντὸς εἰς σᾶς ὄχι διότι δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν ἀλλὰ διότι δι’ ὑμῶν ἀπευθύνομαι εἰς ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι, ἐγὼ νομίζω ὅτι ὡς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἦλθεν ἡ σύμβασις, εἶχε τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτὸν τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχῃ διότι τὸ συμβούλιον, ὡς εἶχε συγκροτηθῇ, ἔδιδε τὸν χαρακτῆρα Κρατικοῦ ἱδρύματος. Διότι οἱ σύμβουλοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπετελοῦντο ἀπὸ πρόσωπα ὑπαλλήλων καὶ ἀπὸ ἄλλα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξελέγοντο ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἢ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ποίαν σημασίαν παίζει τὸ πρόσωπον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν τῇ διαχειρίσει ταύτῃ, τὸ γνωρίζομεν ὅλοι. Ὄχι ἐξ ἄλλου λόγου, ἀλλὰ διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶπεν, ὡς ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι: «Ἐμὲ δὲν μὲ ἐνδιαφέρει, ἂν εὑρίσκωμαι εἰς τὸ ἵδρυμα αὐτό. Ἔρχομαι διότι μὲ θέλετε, ἑπομένως θὰ παραμείνω ὡς μὴ ἐνδιαφερομένη». Οὕτω τὸ ἵδρυμα αὐτὸ ἔχει ἓν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς Κρατικόν. Δυστυχῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὲν ἤρκεσεν αὐτὸς ὁ Κρατικὸς χαρακτήρ, ἀλλ’ ἦλθεν διὰ μιᾶς νέας μεταβολῆς νὰ μεταβάλῃ καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας ἀκόμη τὴν διαχείρισιν τοῦ ἱδρύματος τούτου. Διότι πλὴν τοῦ ὅτι τὸ συμβούλιον τοῦτο τὸ κατέστησε κρατικώτερον ἀκόμη, ἀφοῦ εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως ἐναπόκειται ἐντὸς μιᾶς ἑξαετίας διὰ τὸν διοικητὴν καὶ ἐντὸς τετραετίας διὰ τοὺς συμβούλους νὰ ἀντικαθιστᾷ αὐτούς.

§123Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§124Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μάλιστα· ἔχετε δίκαιον. Ἐὰν λείψῃ εἷς διοικητής, θὰ τὸν διορίσητε σεῖς.

§125Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἠμπορεῖ νά παύσῃ.

§126Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω πῶς τὸν παύετε. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ διορίζητε τὸν διοικητὴν καὶ τοὺς συμβούλους· πῶς θὰ τοὺς παύσητε; ὅπως ἐπαύσατε τὸν σημερινόν. Θὰ τὸν στραπατσάρετε ὀλίγον, θὰ παραιτηθῇ καὶ θὰ φύγῃ. Ἀσκεῖτε μίαν πίεσιν εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν, ἀλλ’ ἡμεῖς πρέπει νὰ εἴπωμεν τὰ πράγματα ὅπως αὔριον θὰ τὰ ἴδωμεν. Ὁ σημερινὸς διοικητὴς ἐφάνη πλέον εὔθικτος, διότι εἶδον καὶ μίαν ἐπιστολὴν τὴν ὁποίαν ἐγράψατε πρὸς αὐτόν, καὶ ὅμως παρῃτήθη. Ἀλλ’ ἐνδέχεται εἷς ἄλλος αὔριον νὰ κάμῃ μίαν μεγαλειτέραν θραῦσιν, διότι θὰ θέλῃ νὰ τοποθετήσῃ ἕνα ἄλλον. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὅταν ἔχετε τὸ συμβούλιον ἰδικόν σας, ἐξαρτώμενον καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν....

§127Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ σᾶς παρακαλῶ ἐξαρτόμενον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν;

§128Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διότι τὸ συμβούλιον αὐτὸ εἶναι συμβούλιον τὸ ὁποῖον θὰ τὸ διορίσητε σεῖς.

§129Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκ τοῦ νόμου μέλη τοῦ συμβουλίου εἶναι ὁ ὑποδιοικητὴς τῆς Τραπέζης, ἕνας ἀντιπρόσωπος τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς τῆς Γεωργίας, ὁ καθηγητὴς τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας καὶ δύο ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιμελητηρίων ἢ τῶν ἑνώσεων τῶν συνεταιρισμῶν. Εἶναι καὶ 6 πρόσωπα διοριζόμενα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, μεταξὺ τῶν ὁποίων διωρίσθησαν ὁ κ. Καλλιγᾶς....

§130Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ ὁποῖος παρῃτήθη ὅπως ἔμαθα. Διατί;

§131Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διότι τοῦ ἐφάνη βαρύ.

§132Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Βλέπετε ποία εἶναι ἡ ἔννοια.

§133Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Καλλιγᾶς ὑπῆρξε πρόεδρος τῆς γεωργικῆς ἑταιρείας καὶ δὲν δύνασθε νὰ μᾶς κατηγορήσητε ὅτι ἐβάλαμε πρόσωπον τοῦ χεριοῦ μας. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀντιτίθεται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἔπειτα εἶναι ὁ κ. Χαρίλαος. Δὲν δύνασθε νὰ μὲ κατηγορήσετε ὅτι εἶναι ἄνθρωπος τοῦ χεριοῦ μου, ὅτι εἶναι ἄνθρωπος τὸν ὁποῖον θὰ βάλω εἰς τὸ χέρι μου. Μὲ κατηγόρησεν ὁ κ. Παπαναστασίου διατὶ νὰ βάλω αὐτὸν ὁ ὁποῖος εἶναι καλὸς κτλ., τὸν ἔβαλα, διότι τὸν ἐγνώρισα πάντοτε ὡς ἕνα ἀπὸ τοὺς ἐργάτας τῆς βιομηχανικῆς προόδου τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀληθινὰ ὑψηλὴν τὴν ἀντίληψιν τοῦ τρόπου καθ’ ὃν πρέπει νὰ ἐνεργοῦν. Δὲν εὗρον κανένα ἄλλον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὸν γνωρίζω ἀπὸ εἴκοσι ἐτῶν. Τὸν ἔβαλα καὶ διὰ ἕνα ἄλλον λόγον ἀκόμη. Μετέχει τῆς ἑταιρείας τῶν οἴνων, ἡ ὁποία ἔχει πολλὴν συνάφειαν μὲ τὴν γεωργικὴν παραγωγήν. Ἔβαλα τὸν κ. Μάτζαρην ὁ ὁποῖος εἶναι τοῦ καπνικοῦ ὀργανισμοῦ. Ἔβαλα τὸν κ. Σβῶλον, διακεκριμένον καὶ αὐτὸν Πανεπιστημιακόν. Ἔβαλα τὸν κ. Σιφναῖον τὸν ὁποῖον πολλοὶ δὲν γνωρίζουν, ἀλλ’ ὁποῖος εἶναι ἕνας μεγαλοκτηματίας τῆς Μιτυλήνης τόσον πολὺ ἀφωσιωμένος εἰς τὰ γεωργικά, ὥστε τὰ δύο, λαμπρὰ παιδιά του νὰ ἐσπούδασε γεωπόνους, τὸ ἕνα δυστυχῶς ἀπέθανε. Ἐνόμισα ὅτι ἦτο ἕνας ἀπὸ τὰ πλέον ἐνδεδειγμένα πρόσωπα. Καὶ ἔβαλα τέλος καὶ τὸν γενικὸν γραμματέα τοῦ ὑπουργείου Γεωργίας, τὸν ὁποῖον ἤθελα ἀκριβῶς ὡς Κυβερνητικὸν σύνδεσμον μὲ τὴν Τράπεζαν. Δὲν δύνασθε νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι δὲν ἔκαμα τὸ συμβούλιον ἔτσι διὰ νὰ τὸ ἔχω εἰς τὰ χέρια μου.

§134Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ τὸ κάμῃ ἄλλος.

§135Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀνοίγεται ἡ πόρτα.

§136Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ ἐπὶ τέλους, πῶς θὰ κάμωμεν ἄλλως; Ἂς εἶναι, θ’ ἀπαντήσω εἰς ὅλας τὰς κατηγορίας σας. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶναι συνεπής, διότι ἐπέκρινε τὴν κυρίαν σύμβασιν. Ἀλλ’ οἱ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἐνέκριναν τὴν προηγουμένην σύμβασιν, μὴ μοῦ λέγετε ὅτι κατέστρεψα τὴν Τράπεζαν καὶ ἠλλοίωσα τὸν χαρακτῆρα της. Δὲν σᾶς ἐννοῶ.

§137Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ προχωρήσω καὶ θὰ ἴδωμεν μὲ τὰς νέας τροποποιήσεις ποῦ φθάνετε. Ὁ Κρατικὸς χαρακτηρισμὸς τοῦ ἱδρύματος τούτου, ἀκόμη προκύπτει ἐκ τοῦ ὅτι προσθέτως διορίζεται ἐπίτροπος Κυβερνητικός. Καὶ δὲν γνωρίζω ποῖον ἐκ τῶν δύο κειμένων εἶναι τὸ ὀρθόν, διότι εἰς ἕνα μὲν βλέπω μετὰ «γνώμης καὶ ψήφου» εἰς ἄλλο δέ....

§138Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι· εἶναι τὸ πρῶτον «μετὰ γνώμης» καὶ ὄχι ψήφου.

§139Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Χαίρω διότι αὐτὸ δὲν ἦτο πλέον πέρα πολύ. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ «ἡ γνώμη» καὶ ἡ παράστασις τοῦ ἐπιτρόπου δὲν χρησιμεύει, εἰμὴ μόνον εἰς τὸ νὰ ἐξασκήσῃ τὴν ἐπιβολὴν τῶν Κυβερνητικῶν ἀντιλήψεων ἐπὶ πάσης πράξεως τῆς Τραπέζης, ὅλη δὲ ἡ διαχείρισις τῆς Τραπέζης εἶναι εἰς χεῖρας τοῦ κυρίου μετόχου, τοῦ Κράτους. Διατὶ τάχα αὐτὴ ἡ ἀντίληψις; Ἂν ἦσαν ἄλλοι μέτοχοι, θὰ διώριζον τοὺς ἰδικούς των. Ὁ κύριος μέτοχος εἶναι τὸ Κράτος ἔχει ὅλην τὴν διοίκησιν εἰς χεῖρας του. Τὶ χρειάζεται αὐτὸς ὁ ἐπίτροπος ὁ κυβερνητικός; Δὲν βλέπω τὶ θὰ ἐχρησίμευε. Ξέρετε ὅτι ὑπάρχει εἷς τοιοῦτος εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ δὲν κάνει τίποτε. Ἐδῶ δὲν ἔχει κανένα λόγον νὰ προστεθῇ. Ἄν θελήσῃ νὰ ἐξακολουθῇ καὶ νὰ ἐκτελέσῃ ἕνα ὡρισμένον ἔργον, σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν θὰ ἐχρησίμευε τίποτε, παρὰ νὰ παρακωλύῃ τὴν διαχείρισιν τῆς Τραπέζης παρὰ τοῦ συμβουλίου καὶ τῆς διοικήσεως. Διότι εἶναι ἐνδεχόμενον, μὴ ἔχων ἄλλην ὑπηρεσίαν, νὰ εὑρίσκεται διαρκῶς ἐν τῇ Τραπέζῃ καὶ νὰ παρακολουθῇ τὸ ἔργον της, θὰ ἐχρησίμευεν δὲ μᾶλλον ὡς ἐμπόδιον, παρὰ νὰ προσθέτῃ τι. Ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ νὰ ἐπιμένῃ καὶ εἰς τὰ λεπτομερείας φθάνει μέχρι τοῦ σημείου νὰ μετέχῃ καὶ εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ Ἀντιπροέδρου ἀκόμη, διότι εἰς τὸ ἀρχικὸν κείμενον ἦτο ὁ Πρόεδρος τοῦ συμβουλίου καὶ ἐδῶ καὶ ὁ Ἀντιπρόεδρος. Λέγω διὰ τὴν λεπτομέρειαν καὶ ὄχι τὸ πρᾶγμα αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, ἀλλὰ διὰ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον διέπει τὴν Κυβέρνησιν τοῦ νὰ κρατήσῃ τὴν Τράπεζαν, ὅπως εἴπατε κ. Πρόεδρε. Διότι παρ’ ὀλίγον νὰ μοῦ τὴν πάρουν ἀπὸ τὰ χέρια.

§140Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ὄχι νὰ τὴν κρατήσουν δι’ ὄργανον κομματικόν. Μοῦ εἶπον βέβαια ὅτι δὲν ἔχω δικαίωμα οὔτε κἄν νὰ ζητήσω νὰ διαβάσω τὸ καταστατικὸν καὶ ἐνόμισαν ὅτι ἦτο ἀπολύτως ἀνεξάρτητον ἵδρυμα Τραπεζιτικόν. Αὐτὸ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ ἀνεχθῶ.

§141Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν σᾶς εἶπε κανεὶς ὅτι θέλετε νὰ τὸ καταστήσετε κομματικὸν ὄργανον. Ἔχετε ἀρκετὴν δύναμιν, ὥστε νὰ μὴ χρειάζεσθε ἓν κομματικὸν ὄργανον. Δὲν σᾶς λέγω τοῦτο ἀλλὰ λέγω ὅτι καθίσταται Κρατικὸν ὄργανον καὶ εἶπον διατὶ δὲν τὸ νομίζω ὀρθόν. Προχωρεῖτε καὶ μέχρι τῶν λεπτομερειῶν. Ἐπιμένετε καὶ εἰς τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων καὶ τοὺς μειώνεται. Ἀλλὰ εἶσθε βέβαιος, ὅτι ἕνα μισθὸν τὸν ὁποῖον ὁρίζει ἓν συμβούλιον παρὰ τοιούτων προσώπων ἀπαρτιζόμενον καὶ ἀπὸ ἕνα διοικητὴν ὁ ὁποῖος θὰ διευθύνῃ τὸν κολοσσὸν αὐτὸν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίξαμεν ὅλην τὴν ἀγροτικὴν πολιτικὴν τόσον ἀναγκαίαν τόσον χρήσιμον, τόσον συμφέρουσαν τὴν ὁποίαν ὅλοι ἀπεδεχόμεθα, εἶσθε βέβαιος ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ἱκανὸν νὰ φεισθῇ αὐτοῦ τοῦ χρήματος μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, ὥστε νὰ χρειάζεται ἡ ἐπιβολή σας διὰ νὰ μειώσητε τοὺς μισθούς;

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχω ἀπόδειξιν. Εἰς τὸ ζήτημα τῶν μισθῶν ὑπῆρξε μία διαφωνία. Δὲν λέγω ὅτι θὰ κατασπαταλήσουν τὸν Δημόσιον πλοῦτον, ἀλλὰ οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἦσαν ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀντιλήψεις καλάς, ἀλλὰ δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου σήμερον.

§143Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς αὐτὸ ἀντιτίθεμαι πλήρως. Ἢ ἐγκαταστήσατε ὄργανα ἱκανὰ νὰ διευθύνουν τὴν ἀγροτικὴν πίστιν ἢ δὲν ἐγκαταστήσατε. Εἶναι εἰς τὸ ἐλάχιστον....

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐλάχιστον εἶναι αὐτό;

§145Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐλάχιστον εἶναι. Ἐδῶ ἔχετε δι’ αὐτὴν τὴν Τράπεζαν ὅπως προσλάβητε ὡρισμένα πρόσωπα, 38 πρόσωπα προσέλαβεν ἐκ τῆς Τραπέζης, ἄλλα 20 θὰ προσλάβῃ ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκαταστάσεως. Ἠξεύρετε πόσα πρόκειται νὰ προσλάβῃ ἀκόμη σήμερον; 12 πρόσωπα ἐκ τῶν ὁποίων προσέλαβεν μόνον τὰ 5. Πρόκειται δὲ περὶ ὑπαλλήλων ἀνωτέρων οἱ ὁποῖοι κυρίως θὰ διεξαγάγουν τὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ πῶς θέλετε νὰ ὑπάρχῃ ἀνώτερος ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος νὰ διεξαγάγῃ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν τὴν κολοσσιαίαν, τὴν ὁποίαν σεῖς καλλίτερον τὴν φαντάζεσθε ἀπὸ κάθε ἄλλον, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἕνα ἐπαρκῆ μισθὸν νὰ λαμβάνῃ; Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἀντίληψις αὐτή. Βεβαίως ἔχετε πᾶν δικαίωμα καὶ καθῆκον ἀκόμη, τὴν Τράπεζαν αὐτὴν νὰ τὴν καταστήσητε ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγοδαπανωτέραν, χάριν τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἔχει νὰ ἐπιτελέσῃ, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ τῆς μικρᾶς αὐτῆς δαπάνης τοῦ μισθοῦ δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, ὥστε αὐτὴ νὰ σᾶς ἀναγκάσῃ νὰ μεταβάλητε τὸν χαρακτῆρα τῆς Τραπέζης.

§146Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ πρῶτος ὀργανισμός, ἡ πρώτη σύμβασις ὥριζεν ὅτι τὸ μισθολόγιον ὑπόκειται εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως. Πῶς μὲ κατηγορεῖτε ὅτι μετέβαλον τὸν χαρακτῆρα; Πῶς μοῦ λέγετε ὅτι ἠλλοίωσα τὸν χαρακτῆρα; Οὔτε σεῖς ἔχετε δίκαιον νὰ τὸ λέγετε αὐτό, οὔτε οἱ ἄλλοι. Δὲν ἠλλοίωσα τὸν χαρακτῆρα ἀλλ’ ἀπεκατέστησα τὴν δύναμιν ἐκείνων καὶ τὴν ἐπιρροὴν τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀσκῇ τὸ Κράτος διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς γεωργικῆς του πολιτικῆς.

§147Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς συμβάσεως αὐτῆς, διότι πρώτην φορὰν λαμβάνω τὸν λόγον. Συνδυάζω πῶς εἶχεν ἀρχικῶς ἡ σύμβασις καὶ τὶ ἐγένετο κατὰ τὰς μετατροπὰς καὶ εὑρίσκω ὅτι αὐτὴ ἡ Τράπεζα ἔλαβε τὴν χειροτέραν κρατικὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ λάβῃ. Ἔπειτα ηὕρατε ἕτερον λόγον, ὁ ὁποῖος σᾶς ἐξώθησεν εἰς τὴν μείζονα κρατικοποίησιν τῆς Τραπέζης. Ποῖον; Τὸ ὅτι δὲν ἡρμήνευσεν, δὲν ἔλαβε κατὰ τὴν ἑρμηνείαν τῆς συμβάσεως ὑπ’ ὄψιν τὴν παρ’ ἡμῶν γενομένην εἰσήγησιν ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον καθ’ ὃν διορίζονται οἱ ὑπάλληλοι. Καὶ αὐτοὶ καθώρισαν εἰς τὸν κανονισμόν, τὸν ὁποῖον ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ κάμουν, ὅτι εἰς διαγωνισμὸν δὲν ὑπόκεινται οἱ ἀνώτεροι ὑπάλληλοι. Καὶ ἔχετε δίκαιον νὰ λέγετε, ὅτι εἰς πολιτικῆς φύσεως ζήτημα, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωνται πρὸς ἑρμηνείαν τῶν νόμων αἱ ἀντιλήψεις τῶν Ρωμαίων διδασκάλων, μολονότι πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, καὶ ἄν τις εἶπεν τὸ ἀντίθετον ἔχει λάθος, ὅτι ὅλοι οἱ ἑρμηνευταὶ καὶ τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου καὶ τῶν νεωτέρων νόμων λέγουν, «ναὶ μὲν ἀπέθανεν ὁ νομοθέτης, ἀλλὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν διὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ νόμου χρησιμεύουν ὡς βοηθητικὰ τῆς ἑρμηνείας τοῦ νόμου»· καὶ κατὰ τοῦτο ἐὰν δὲν ἔλαβον αὐτὰ ὄψιν καὶ παρεξήγησαν τὸν νόμον, δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ δυσφορήσητε. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου, οἵα ἦτο, τοὺς ἔκαμε, καὶ μὲ τοὺς λόγους σας ἀκόμη καὶ μὲ τὴν εἰσήγησιν τὴν ὁποίαν ἐκάματε, νὰ πιστεύσουν ὄχι καλῶς ἐγένετο, διότι δὲν λέγει ὅτι ἐξαιροῦνται οἱ ὑπάλληλοι, λέγει οἱ ἀνώτεροι. Ἠξεύρετε ὅτι ἔχομεν τρεῖς βαθμοὺς ἀνώτεροι καὶ ἀνώτατοι. Λοιπὸν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν περιλαμβάνετε μόνον τοὺς ἀνωτάτους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀνωτέρους. Λοιπὸν δὲν δίδει ἀφορμὴν τοῦτο νὰ νομίζετε ὅτι αὐτὰ παροροῦν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ οὔτε νομίζω ὅτι ἐφθάσατε εἰς τὴν καλλιτέραν μορφὴν τὴν ὁποίαν προσέλαβεν ἡ σύμβασις διὰ τὸν διορισμὸν τῶν ὑπαλλήλων. Διότι τὶ λέγετε σήμερον; Ἐκτὸς ἀνωτάτων τινῶν καὶ τεχνικῶν, οἱ ἄλλοι ὅλοι θὰ γίνωνται διὰ διαγωνισμοῦ.

§148Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκτὸς ἀνωτέρων τινων. Ἔγινεν τυπογραφικὸν λάθος. Παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε ὅτι εἶναι ἀνώτεροι.

§149Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω, κ. Πρόεδρε, ὅτι φρονεῖτε ὅτι εἶναι ὁ εὐστοχώτερος τρόπος καθορισμοῦ τῶν ὑπαλλήλων μιᾶς Τραπέζης, καὶ μάλιστα μιᾶς Γεωργικῆς Τραπέζης, ὁ τρόπος τὸν ὁποῖον καθορίζετε; Εἴπατέ μου: ἕνα ταμίας τὶ εἶναι; Εἶναι ἀνώτερος; Πῶς θὰ προσδιορισθῇ ὁ ταμίας ἐκεῖνος; Διὰ τῆς καλλιγραφίας; Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. Πρόεδρε νὰ βάλετε τοιούτους περιορισμοὺς εἰς ἕνα ἵδρυμα τὸ ὁποῖον ἔχει τοιοῦτον σκοπόν, καὶ αὐτὸ νὰ σᾶς ἀγάγῃ μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ τροποποιήσητε τὸν νόμον καὶ......πῶς θὰ βάλετε τοὺς κλητῆρας τῆς Τραπέζης.

§150Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐξαιροῦνται.

§151Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἐξαιροῦνται. Ὁ νόμος δὲν τὸ λέγει. Τοὐναντίον λέγει, ὅτι θὰ γίνωνται διὰ διαγωνισμοῦ. Λέγω ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς τοῦ καθορισμοῦ ἦτο ἄστοχος, διότι δὲν νομίζετε ὅτι ἀφοῦ ἔχετε ἕνα συμβούλιον μὲ πρόσωπα εἰς τὰ ὁποῖα ἔχετε ἐμπιστοσύνην νὰ διευθύνουν τὴν ὅλην πίστιν, δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει αὐτοὶ νὰ κανονίζουν διὰ τοῦ κανονισμοῦ των πῶς θὰ πάρουν τοὺς ὑπαλλήλους ἀφοῦ σήμερον πρόκειται ἑπτὰ μόνον νέους ὑπαλλήλους νὰ πάρουν καὶ δὲν ἠξεύρω πόσους θὰ πάρουν ὅταν θὰ ἱδρυθοῦν τὰ νέα ὑποκαταστήματα, διότι σήμερον δὲν πρόκειται νὰ εὑρεθῆτε εἰς μίαν δύσκολον θέσιν, διότι δὲν εὑρίσκεσθε πρὸ μιᾶς εἰσροῆς ὑπαλλήλων. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα, ὅτι διεφωνήσατε περὶ τοῦ τόκου. Ἤκουσα δὲ ἐκ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἐκράτησαν διάφοροι ἀντιλήψεις ὅσον ἀφορᾷ ποῖος τόκος πρέπει νὰ εἶναι τῶν καλλιεργητικῶν δανείων· νὰ εἶναι τῶν μεσοπροθέσμων ἢ τῶν μακροπροθέσμων; Ἤκουσα τὰς ἀντιλήψεις αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν πρὸς τοῦτο καὶ νομίζω ὅτι ἡ Τράπεζα, ἔχουσα τὴν διαχείρισιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως θὰ παρακολουθήσῃ ἀναλόγως τῶν περιστάσεων διὰ νὰ κανονίσῃ ποῖον τόκον πρέπει νὰ δώσῃ διότι δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ δανείσῃ ἁπλῶς χρήματα, ἔχει σκοπὸν νὰ προαγάγῃ διὰ τοῦ δανεισμοῦ τὴν παραγωγήν. Αὐτὸν ἔχει τὸν σκοπόν. Καὶ ἂν δι’ ἕνα οἱονδήποτε λόγον, εἴτε λόγῳ θεομηνίας τινὸς εἴτε λόγῳ στενοχωρίας, δὲν δύναται νὰ δώσῃ τὰ καλλιεργητικὰ δάνεια μὲ μεγάλον τόκον, θὰ ἀπαγορευθῇ αὐτὴ νὰ δίδῃ διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν μίαν ὡρισμένην γραμμήν;

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ κίνδυνον εὑρίσκετε εἰς τὸ νὰ ὑπάγεται ἡ περὶ τοῦ τόκου ἀπόφασις τῆς Τραπέζης εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως;

§153Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Διότι ἂν δὲν ἀφίνετε αὐτὴν νὰ διευθύνῃ, θὰ γίνῃ ἓν ἐκ τῶν δύο, κ. Πρόεδρε: Ἢ σεῖς ἢ οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις θὰ γίνῃ ἕρμαιον τῶν διευθυντῶν ἐκείνων καὶ θὰ ἀποφασίζῃ χωρὶς νὰ ἔχῃ πλήρη ἐπίγνωσιν τοῦ πράγματος περὶ τοῦ ὁποίου θ’ ἀποφασίζῃ ἢ ἐκείνη θὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰς θελήσεις τὰς ἰδικάς σας, τῆς Κυβερνήσεως ἐννοῶ, αἱ ὁποῖαι θελήσεις σας θὰ σχηματίζωνται οὐχὶ ἐκ τῆς γνώσεως τῶν πραγμάτων ἀλλὰ θὰ σχηματίζωνται ἀναλόγως τῆς πιέσεως τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ ἡ Κυβέρνησις. Εἶπον, κ. Πρόεδρε, ταῦτα, ὅπως ἀνέπτυξαν καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοί μου, διότι δὲν νομίζω ὅτι ὑπῆρξεν ἀφορμὴ ἱκανὴ νὰ δικαιολογήσῃ τοὺς φόβους τοὺς ὁποίους ἐδείξατε ὅσον ἀφορᾷ τὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν ἔχετε δώσει μέχρι τινὸς μολονότι καὶ ἐγὼ τὴν εὑρίσκω...... ὥστε νὰ ζητήσητε κατὰ πάντα τρόπον νὰ τὴν ἔχετε εἰς τὰ χέρια σας. Διότι τοῦτο ἐπιδιώκετε. Εἶναι σήμερον πλέον ἡ Τράπεζα κρατικὸν ὄργανον εἰς χεῖρας σας καὶ δύνασθε νὰ ἔχετε πεποίθησιν εἰς ἑαυτὸν ὅτι θὰ τὴν μεταχειρισθῆτε κατὰ τὸν καλλίτερον τρόπον. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ ὅτι καὶ οἱοσδήποτε ἄλλος διάδοχός σας θὰ εἴπῃ τὸ ἴδιον. Διότι ὅταν θὰ ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἔθνους, θὰ ἐπισύρῃ, θὰ ἔχῃ ἀφ’ ἑαυτοῦ τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ τὴν μεταχειρισθῇ κατὰ τὸν καλλίτερον τρόπον. Δὲν νομίζομεν ὅτι σεῖς, ὅτι ὁ διάδοχός σας, ἀνεξαρτήτως τῆς δυνάμεως τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ, θὰ εἶναι ὀλιγώτερον ἰσχυρός, διότι ἂν εἶναι ὀλιγωτέρας ἰσχύος καὶ γίνῃ ἕρμαιον τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, θὰ ὑποχρεωθῇ ταχύτατα νὰ καταθέσῃ τὴν ἀρχήν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ὑπὸ τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους εὑρισκόμεθα σήμερον, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον, λέγω, νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνωμαλίαν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ εὕρῃ ἕνα τοιοῦτον νόμον νὰ δύναται νὰ τὸν χρησιμοποιῇ ὄχι εἰς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν ἀποβλέπων, ἀλλὰ εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην ἐκείνων τοὺς ὁποίους θέλει νὰ προσελκύσῃ πρὸς ἑαυτόν. Θέτω τὴν ὁμαλὴν κατάστασιν καὶ ἐν τῇ ὁμαλῇ ταύτῃ καταστάσει, κ. Πρόεδρε, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι οὐδείς, οὔτε ὁ ἰσχυρότερος δύναται νὰ μείνῃ ἀνεπηρέαστος ἀπὸ τὰς ἔξωθι ἐπιρροάς, ἀπὸ τὰς ἐπιρροὰς ἰδίως τῶν μεγάλων μαζῶν. Σᾶς τὸν ἴδιον ἤκουσα χθὲς νὰ λέγετε: «Βέβαια ἐγὼ ὅπως εὑρίσκομαι σήμερον δύναμαι νὰ λέγω ὄχι, ἀλλὰ μὴ νομίζετε ὅτι δὲν μοῦ ἀρέσουν καὶ ἐμένα τὰ χειροκροτήματα». Καὶ τί γνωρίζει ὅτι τὰ ἠχηρὰ χειροκροτήματα δὲν θὰ εὕρωσι καὶ εἰς σᾶς ἀκόμη εὐήκοον οὖς, ὥστε νὰ δύνασθε νὰ χρησιμοποιήσητε ὅλην τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν ἔχετε; Δύναμαι μάλιστα νὰ εἴπω ὅτι ἰσχυροτέρα Κυβέρνησις εἶναι μᾶλλον ἐπικίνδυνος, διότι αἱ ἀδύνατοι Κυβερνήσεις ὑφίστανται τὴν ἐπίδρασιν τῆς ἀντιπάλου μερίδος ἐνῶ αἱ ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις στεροῦνται τῆς ἐπαρκοῦς ἐπιδράσεως ὥστε νὰ ἀναχαιτίσουν ἐκεῖνο ὅπου νομίζουν ὅτι εἶναι ἐπιβλαβές. Καὶ θὰ εἴπω ἀκόμη, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐδῶ παρετήρησα ὅτι καὶ εἰς σᾶς ἠσκήθη μία ἐπίδρασις ἔξωθι. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι εἰς παρατήρησιν, ὅτι πρέπει νὰ μεταβληθῇ ἡ σύνθεσις τοῦ συμβουλίου ἵνα προστεθῶσι περισσότεροι γεωργικοὶ ἀντιπρόσωποι, ἐξεφράσατε τὴν δυσφορίαν διότι ἐξηγέρθησαν ἐναντίον σας, ἐνῶ ἐσεῖς ἠθέλατε νὰ τοὺς εὐεργετήσητε. Βλέπετε ὅτι καὶ εἰς τὰς ἰσχυροτέρας Κυβερνήσεις καὶ εἰς τὰς μᾶλλον στηριζομένας ἐπὶ μεγάλης πολιτικῆς ἰσχύος δὲν εἶναι ἀδύνατον, ἀνθρώπινον εἶναι, τὸ νὰ ἀσκῇ ἐπίδρασιν ἡ ἔξωθι προερχομένη πίεσις.

§154Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε; Ἐδήλωσα ὅτι μετὰ τὴν καταραδιούργησιν τὴν ὁποίαν ἔκαναν, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύωνται εἰς τὸ συμβούλιον.

§155Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὴ ἡ καταραδιούργησις θὰ αὐξήσῃ ἀκόμη περισσότερον. Καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς ἄλλα μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν καὶ τὰ ὁποῖα σπουδαίως θὰ κλονίσουν τὴν πίστιν. Ὄχι, κ. Πρόεδρε, δημιουργεῖτε κακὸν προηγούμενον, κάκιστον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ μιμηθῶσιν οἱ διάδοχοί σας, θὰ τὸ μιμηθῶσι διὰ δύο λόγους: α) διότι θὰ εὑρεθοῦν καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν φίλων καὶ θὰ τοὺς εἴπουν: «πῶς σεῖς θέλετε νὰ στερηθεῖτε τόσων προνομίων τὰ ὁποῖα εἶχεν ἡ ἄλλη Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἵδρυσεν τὴν Τράπεζαν;» Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους μὲ τὴν παράδοσιν τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλετε εἰς τὴν Τράπεζαν, κάμετε τὴν Τράπεζαν κρατικὸν ἵδρυμα καὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἡ παράδοσις αὐτὴ θὰ ἐξελίσσεται εἰς τὸ χειρότερον. Σᾶς εἶπα εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν νὰ εἴπητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε εἰς τὴν ἀρχήν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπροτείνατε εἰς τὸν πρῶτον λόγον σας, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε παντοῦ ὅπου περιωδεύσατε καὶ ὡμιλήσατε περὶ τῆς Τραπέζης αὐτῆς, «θὰ τὴν τροφοδοτήσῃ τὸ Κράτος, θὰ τὴν τροφοδοτήσῃ μὲ τὴν ἐγγύησίν μου ἐπίσης ἡ Τράπεζα». Ἀλλὰ αὐτὰ δὲν θὰ εἶναι χρήματα τὰ ὁποῖα μὲ τὴν ἐπίδρασιν κανεὶς θὰ δύναται νὰ παίρνῃ. Ἔχετε, κ. Πρόεδρε πικρὰν πεῖραν ἐκ τῶν ἱδρυμάτων αὐτῶν τὰ ὁποῖα ἔχουν κρατικὸν χαρακτῆρα καὶ ἐκ διαφόρων ἄλλων τραπεζῶν ἐκ τοῦ κοινωφελοῦς καταστήματος Κρήτης καὶ τῶν ἄλλων τραπεζῶν τῆς Μακεδονίας. Ἐξ ὅσων γνωρίζω κατὰ τὸ πλεῖστον τὰ κεφάλαια αὐτὰ ἀκινητοποιοῦνται. Ἔχω πληροφορίας δὲ ὅτι ἀπὸ 49 ἑκατομμύρια νομίζω ἔχουν μόνον 20 εἰσπράξει. Τουλάχιστον μία πληροφορία αὐτὸ μοῦ λέγει. Μὴ θελήσετε, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀγνοήσητε τὸ ζήτημα· εἶναι σπουδαιότατον. Θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι θεωρῶ καὶ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν ὡς ἔχει ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν μετατροπὴν ἀκόμη περισσότερον τὴν θεωρῶ ὡς γενικὴν παράδοσιν, διότι ἂν εἶναι τὸ πρᾶγμα ὡς λέγω καὶ ὡς παρεστάθη ἐγέννησε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἐννοεῖτε νὰ τὴν ἔχετε στὰ χέρια σας, ὅτι ἐννοεῖτε νὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία νὰ τὴν ἔχῃ.

§156Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ εἰς τὶ νὰ τὴν ἔχῃ; Ἂν πρόκειται νὰ κανονίσωμεν τοὺς μισθούς, ἂν πρόκειται νὰ κανονίσωμεν τοὺς τόκους πρέπει νὰ τὴν ἔχῃ εἰς τὰ χέρια της ἡ Κυβέρνησις.

§157Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἂν δὲν ἔχετε ἱκανοὺς ὑπαλλήλους νὰ διευθύνουν αὐτὸ τὸ ἐλάχιστον, δὲν ἔχετε καὶ καλὸν Συμβούλιον.

§158Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ζήτημα ὑπαλληλικόν, εἶναι ζήτημα πολιτικὸν καθαρῶς τὸ πῶς νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὴν Γεωργικὴν πολιτικήν.

§159Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θέλετε νὰ πιστεύσωμεν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ διορισμὸς τῶν ὑπαλλήλων, μάλιστα σήμερον ὅπου πρόκειται περὶ 5–12 ὑπαλλήλων περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, θέλετε νὰ πιστεύσωμεν ὅτι θὰ ἐπιδράσουν εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ τόκου τῆς Τραπέζης ἢ καὶ ὅτι ὁ προσδιορισμὸς τοῦ τόκου εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν; Ἡ δαπάνη διὰ τοὺς ὑπαλλήλους δὲν μπορεῖ νὰ ἔχῃ ἐπίδρασιν...

§160Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος τῆς συγκρούσεως. Ἐξ ἀφορμῆς αὐτῆς τῆς συζητήσεως εἶπα εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Συμβουλίου: «Κύριε, αὐτὸ ποὺ ἐκάματε νὰ βάζετε μεγαλείτερον τόκον εἰς τὰ δάνεια τὰ μακροπρόθεσμα δὲν τὸ εὑρίσκω σωστόν» καὶ τὸν ἐπαρακάλεσα νὰ διαβάσῃ τὸν λόγον μου διὰ δευτέραν φορὰν καὶ τοῦ ἔστειλα μάλιστα καὶ ἕνα ἀντίτυπον. Ἐὰν αὐτὰ τὰ ἐγνώριζατε, θὰ ἐβλέπατε τότε ποῖαι εἶναι αἱ κρατικαὶ ἀντιλήψεις. Καὶ τότε μοῦ εἶπαν, ὅτι εἰς τὸ Συμβούλιον εἶπαν ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐξετασθοῦν αἱ ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸ ἔφερε τὴν σύγκρουσιν.

§161Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν σεῖς τοὺς ἐλέγετε: «Κύριοι, δὲν διαβάσατε τὸν λόγον μου· ἰδοὺ ὁ λόγος μου, ἐλᾶτε νὰ συζητήσωμεν» θὰ ἐδέχοντο τὰς ἀντιλήψεις σας;

§162Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω, ὅτι τοὺς παρέπεμψα εἰς τὸν λόγον μου. Τὸν ἐξήτασαν δύο φορὲς καὶ τὴν δευτέραν φορὰν μοῦ εἶπαν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἔτσι τὸ πρᾶγμα. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ κάνω ἕνα γεωργικὸν ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, ἀλλὰ δὲν ἐπίστευα ὅτι τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχαν ἀνάγκην νὰ τοὺς ἐξετάσουν. Τότε ἦτο φυσικὸν ὅτι ὁ κ. Δέλτας μοῦ ἔδωσε τὴν παραίτησίν του, τὴν ὁποίαν βέβαια ἀπεδέχθην. Δὲν ἦτο ὁ λόγος τῆς συγκρούσεως, λοιπόν, ὁ τόκος, ἀλλ’ ἐξ ἀφορμῆς τῶν τόκων. Διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μοῦ ἐλέγετο· «δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὶ ἐπιδιώκετε διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης» εἶπα ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ πάῃ μπροστὰ ἡ Τράπεζα. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία διὰ τὴν διαφωνίαν. Ἐνομίζατε ὅτι μποροῦσα ἐγὼ νὰ ἀνεχθῶ τὴν Τράπεζαν χωρὶς νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψει της τοὺς σκοπούς μας;

§163Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἐξ ὅσων γνωρίζω καὶ ἐκ τοῦ λόγου τὸν ὁποῖον ἐξεφωνήσατε εἰς τὴν Γερουσίαν, ἀντελήφθην ὅτι ἡ διαφωνία τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπα εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τοὺς ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται εἰς τὸν διαγωνισμόν. Ἐγώ, τοὐλάχιστον, αὐτὸ ἐδιάβασα ἀπὸ τὰ πρακτικά. Εἰς τὸ ἕτερον ζήτημα, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τόκους, γνωρίζω τοῦτο—πάλιν ἐκ τοῦ λόγου σας—ὅτι ἐστάλη ἓν σημείωμα περὶ τῶν τόκων εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἀλλὰ δῆθεν σεῖς ἀπουσιάζατε, ἀπουσίαζε καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὁ ὁποῖος ἦτο ἁρμόδιος, τὸ δὲ ὑπόλοιπον Συμβούλιον δὲν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸ ἐξετάσῃ καὶ ἐπέστρεψε τὸ σημείωμα ὡς εἶχεν. Λοιπόν, μετὰ τοῦτο δὲν ἦτο καμμία διαφωνία, διότι καὶ εἰς τὰ δύο ἄλλα ζητήματα συνεφωνήσατε πλήρως. Ἀκριβῶς τοῦτο εἶναι ἡ ψυχολογικὴ αὐτὴ ἐκδήλωσις. Ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἐξεδηλώθη ἡ διαφωνία δι’ ἐμὲ ἀποτελεῖ τὴν μεγίστην κρατικοποίησιν, διότι πλήρως ἐξεδηλώθη ἡ διάθεσις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἀσκήσῃ πᾶσαν αὐτῆς τὴν ἐπιρροὴν ὅπως αὐτὴ διοικῇ, αὐτὴ κυβερνᾷ τὴν Τράπεζαν, καὶ ὄχι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐντεταλμένοι. Κύριε Πρόεδρε, νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι σήμερον ἀκριβῶς μὲ τὰς περιστάσεις αὐτάς κατὰ τὰς ὁποίας ἔχετε μεγάλην ἰσχὺν νὰ ἐπιβάλεσθε καὶ νὰ ἔχετε τὴν συγκέντρωσιν αὐτὴν τῶν πάντων περὶ ὑμᾶς....

§164Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τῶν πάντων; Εἶναι αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς γεωργικῆς μου πολιτικῆς;

§165Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θέλετε μίαν Τράπεζαν νὰ τὴν ἔχετε σεῖς, χωρὶς νὰ μποροῦν νὰ κάμουν αὐτοὶ καμμίαν παρατήρησιν περὶ τοῦ διορισμοῦ ὑπαλλήλων, ὄχι τοῦ διορισμοῦ τῶν προσώπων.

§166Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀρνήθηκα νὰ ἀκούσω τὰς παρατηρήσεις τὰς ἰδικάς των, ἀλλὰ ἐκεῖνοι ἠρνήθησαν νὰ ἀκούσουν τὰς παρατηρήσεις τὰς ἰδικάς μου.

§167Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶπε κανείς, ὅτι ἐπεδιώξατε διὰ τοῦ μέσου αὐτοῦ νὰ διορίσετε φίλους σας. Δόξα τῷ Θεῷ, ἔχετε θέσεις διὰ τοῦτο. Θὰ ἦτο δὲ μικρὸν δι’ ἐμὲ νὰ εἴπω εἰς μίαν Κυβέρνησιν πανίσχυρον, ὅτι τὸ κάμει αὐτὸ διὰ νὰ διορίσῃ φίλους της. Κύριοι, δὲν τὸ φαντάσθηκα αὐτὸ ποτέ. Ἀλλ’ ἐγὼ διαλέγω τοὺς περιορισμούς, τοὺς ὁποίους βάζετε εἰς ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἀνεθέσατε τὴν διοργάνωσιν μιᾶς ἀγροτικῆς πολιτικῆς. Καὶ σᾶς λέγω τοῦτο, ὅτι ἡ συγκέντρωσις ὅλων αὐτῶν καὶ ἡ ἐντύπωσις ἡ ὁποία γεννᾶται ἐξ αὐτοῦ ἀποδεικνύει, ἡ Κυβέρνησις καὶ πρὸ παντὸς ὁ Πρόεδρος αὐτῆς θέλει νὰ συγκεντρώσῃ........

§168Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν; Σεῖς νομίζετε, ὅτι ἐνῷ ἐδώσαμεν κρατικὰ χρήματα εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα, νὰ ἔχωμεν τὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ τόκου. Αὐτὸ πιστεύετε; Ἐὰν λόγου χάριν τὸ Συμβούλιον φιλαγροτικώτατα φερόμενον, θελήσῃ νὰ πετάξῃ τὸ χρῆμα, τὸ Κράτος νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα καὶ τὴν πρόνοιαν νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν Τράπεζαν;

§169Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅλη αὐτὴ ἡ διακοπή σας θὰ ἦτο περιττή, ἐὰν ἐπροσέχατε εἰς ὅ,τι εἶπα. Θὰ ἐβάζατε πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐνδιεφέροντο διὰ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς γεωργίας.

§170Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν θέλετε νὰ μοῦ ἀπαντήσετε.

§171Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν αὐτὰ τὰ πρόσωπα θὰ ἦσαν τοιαῦτα ὥστε νὰ ἔπαιρναν τὸ χρῆμα καὶ νὰ τὸ διαθέσουν εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε, τότε...

§172Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ πειράζει νὰ ἔχῃ γνώμην καὶ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ τόκου εἴτε γιὰ νὰ μὴ δίδεται περισσότερος, εἴτε διὰ νὰ δίδεται ὀλιγώτερος.

§173Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σᾶς λέγω τοῦτο. Ἐὰν ἐδώσατε τόσην σημασίαν, ἀπορῶ πῶς δὲν ἐσκέφθητε αὐτὰ ἐξ ἀρχῆς.

§174Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἦτο ἐξ ἀρχῆς αὐτό.

§175Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὄχι.

§176Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι μόνον διὰ τὰς καταθέσεις.

§177Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν αὐτὸ εἶναι τόσον κολοσσιαίας σημασίας ὅσον νομίζετε ὅτι εἶναι, διατὶ δὲν ἐσκεφθήκατε ἐπαρκῶς περὶ Ἀγροτικῆς Τραπέζης καὶ ἔπρεπε νὰ σᾶς δοθῇ αὐτὴ ἡ περίστασις διὰ νὰ τὸ σκεφθῆτε;

§178Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐξηγήθη ἐπαρκῶς τὸ πρᾶγμα, ὅτι ἡ σύγκρουσις ἐπῆλθεν ἐπὶ τοῦ σημείου τοῦ ποῖα δάνεια θὰ ἔχουν μεγαλείτερον τόκον καὶ ποῖα μικρότερον. Μὲ κατηγορήσατε ὅτι δὲν τὸ προεῖδον ὅτι θὰ συγκρουσθῇ, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι ἐπειδὴ ἔκαμα τότε λάθος καὶ δὲν τὸ προεῖδα τώρα ποὺ τὸ βλέπω πρέπει νὰ κλείσω τὰ μάτια μου καὶ νὰ ἀφήσω νὰ μοῦ ἐπιβληθοῦν ἀντιλήψεις ἀντίθετες πρὸς τὰς σκέψεις τὰς ἰδικάς μου καὶ νὰ δοθῇ τόκος μεγαλείτερος. Ἂς δεχθῶμεν ὅτι ἔκαμα λάθος, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν εἶναι τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον ἔκαμα οὔτε τὸ τελευταῖον τὸ ὁποῖον θὰ κάμω. Τοὺς εἶπα δὲ «ὁσάκις θέλετε νὰ μεταβάλλετε τὸ ἐπιτόκιον νὰ μὲ ἐρωτᾶτε, βεβαίως ὄχι ἐμένα προσωπικῶς, ἀλλὰ τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον χορηγεῖ τὰ χρήματα διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν ὡρισμένης γεωργικῆς πολιτικῆς».

§179Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὅσων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρῆλθεν ὡρμήθη ἐκ πνεύματος ἀντιθέτου. Εὐτυχῶς, παρετήρησα ὅτι ὅλα τὰ κόμματα τὰ μὴ μετέχοντα τῆς Κυβερνήσεως ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀντίληψιν. Μὴ ἐκφράζεσθε λοιπὸν ἐκ τῆς γνώμης αὐτῆς τὴν ὁποίαν ἐσχηματίσατε, ὥστε νὰ θεωρῆτε ὅτι αἱ παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι γίνονται δὲν εἶναι ἄξιαι μείζονός τινος προσοχῆς.

§180Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὰς ἀκούω καὶ δι’ αὐτὸ τὰς ἀποκρούω.

§181Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διότι πολὺ φοβοῦμαι μήπως βραδύτερον μὲ τὴν μείζονα κρατικοποίησιν εὑρεθῶμεν πρὸ συνεπειῶν αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς δυσαρεστήσουν καὶ γενικώτερον, ἀλλὰ καὶ εἰδικώτερον διὰ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν. Ἐζήτησα πληροφορίας νὰ ἴδω πόσα εἶναι τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα διατίθενται κατὰ τὸ τρέχον ἔτος εἰς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν. Καὶ αἱ πληροφορίαι αἱ ὁποῖαι μοῦ ἐδόθησαν παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους ἀναβιβάζουν τὸ σύνολον εἰς 1.629.000.000, δηλαδὴ ἔχομεν ὅλο τὸ κεφάλαιον μὲ τὸ ὁποῖον προικοδοτεῖται καὶ πιστοῦται ἡ Τράπεζα σήμερον.

§182Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι σύνολον πιστώσεων δηλαδὴ ὁ τζίρος· δὲν εἶναι τὸ ἐνεργητικόν.

§183Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ λέγω τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ ὑπηρεσία μοῦ ἔδωσε μίαν σημείωσιν προηγουμένην εἰς τὴν ὁποίαν μοῦ λέγει, ὅτι πράγματι πρόκειται περὶ τοῦ τζίρου καὶ ἐγὼ εἶπα ὅτι δὲν θέλω νὰ μάθω τὶ εἶναι ὁ τζίρος, ἀλλὰ θέλω νὰ μάθω ποῖα κεφάλαια διετέθησαν ἀπὸ ἡμᾶς· καὶ μοῦ ἔδωσε τὴν πληροφορίαν ὅτι διετέθησαν διὰ μὲν τὰ καθαρὰ γεωργικὰ δάνεια 1.285.000.000 διὰ δὲ τὰ πλασματικὰ δάνεια διετέθησαν 400.000.000: Ἐπομένως μοῦ λέγει ἡ διαφορὰ τοῦ 1929 ἀπὸ τοῦ 1928 εἶναι 280.000.000. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας τὰς καθαρὰς μοῦ τὰς ἔδωσεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Ἄν κάμνω σφάλμα, δὲν εἶναι ἰδικόν μου· καὶ ἐὰν τὰς μεταχειρίζομαι, τὰς μετεχειρίσθην διότι δὲν εἶχα ἄλλο μέσον.

§184Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει μία παρεξήγησις μεταξὺ ὑμῶν καὶ τοῦ κ. Παπαναστασίου· οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους δίδετε εἶναι οἱ ἀριθμοὶ τοῦ τζίρου ἐντὸς τοῦ ἔτους, τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου θὰ ὀφείλεται βάσει πιθανότητος θὰ εἶναι 1.250.000.000 τὸ σύνολον, διότι δίδονται καὶ ἀποδίδονται, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ ὀφειλόμενον κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1928, τὸ ὁποῖον ἦτο 878.000.000· καὶ ἀναβιβάζει τὰ ἐπὶ πλέον χορηγηθέντα ἐφέτος ἐπὶ πλέον τοῦ τζίρου εἰς 375.000.000.

§185Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δέχομαι, λοιπόν, τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν μοῦ ἐδώσατε ὅτι ἐφέτος τὸ σύνολον τῶν δανείων τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν ἀπὸ τῆς Τραπέζης εἶναι 1250 ἑκατομμύρια. Ἐὰν λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα σήμερον θέτετε εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Τραπέζης δὲν εἶναι ὑπερβολικὸν τὸ ποσὸν διότι μὴ λησμονῆτε ὅτι δὲν εἴχατε εἰς τὴν διάθεσίν σας τὸ ποσὸν ὁλόκληρον τῶν 500.000.000 ἐκ τῶν παραγωγικῶν δανείων εἴχατε μόνον 250.000.000 τοῦ πρώτου δανείου τοῦ Χάμπρο, δὲν εἴχατε δὲ τὸ δεύτερον τοῦ Σέλικμαν, καὶ μὴ λησμονῆτε ἀκόμη ὅτι χθὲς ἐψηφίσθη ἐνταῦθα νόμος ὁ ὁποῖος ἐπιφέρει τὴν ἀναστολὴν τῶν διαφόρων ὑποχρεώσεων τῶν ἀγροτῶν καὶ αὐτοὶ θὰ εὑρεθῶσιν εἰς μείζονα στενοχωρίαν αὔριον διότι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν θὰ εἶναι διαρκὴς εἶναι μία προσωρινὴ λύσις.

§186Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος δὲν ἐκτείνεται ἐπὶ τῶν Τραπεζῶν.

§187Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἴσως τὸ κακὸν διότι διατί τάχα ὁ ἰδιωτικὸς πληθυσμὸς νὰ ὑφίσταται αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ ἡ Τράπεζα ἡ ὁποία εἶναι ἰσχυροτέρα τῶν ἰδιωτικῶν ὀργανισμῶν νὰ ἀπαλλάσσεται; Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἦτο τοῦτο ὀρθότερον.

§188Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διότι ὁ ἰδιώτης ἄγεται ἀπὸ τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον ἐντελῶς, ἐνῷ πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι μία μεγάλη Τράπεζα...

§189Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν μία Κυβέρνησις δὲν ἀποβλέπῃ εἰς τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ τοὐναντίον τά πλήττει, τότε νομίζω ὅτι εἶναι κακίστη ἡ ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν προσφέρει εἰς τὸν τόπον. Καὶ ὅταν σεῖς δύνασθε νὰ ἀσκῆτε ὡς Κυβέρνησις μίαν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς Τραπέζης, ἡ Τράπεζα αὐτὴ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ κρατηθῇ, ὅπως θὰ ἠδύνατο νὰ κρατηθῇ ἐὰν εἶχε τὸν τύπον ἑνὸς καθαροῦ Τραπεζητικοῦ ἱδρύματος, ἐὰν εἶχε τύπον καθαρῶς Τραπεζητικόν.

§190Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ἄξιον συζητήσεως.

§191Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δι’ αὐτὸ κατακρίνω τὴν κρατικοποίησιν. Θὰ δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἐγὼ ἔδωκα τὰ χρήματα ὅλα διότι τὸ Κράτος τὰ ἔδωκε. Δὲν ὑπάρχει οὔτε μία πεντάρα ξένη διότι σεῖς ἐκάματε τὴν προικοδότησιν ἐκ τῶν διαφόρων πηγῶν τὰς ὁποίας μνημονεύετε ἐν τῇ συμβάσει, τὸ Κράτος ἐγγυᾶται τὰ χρήματα τῆς Ἐθνικῆς, ἡ ὁποία καὶ διὰ τοῦτο ἀδιαφορεῖ περὶ τοῦ τὶ θὰ πράξητε σεῖς, τὸ Κράτος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐγγυηθῇ διὰ τὰς καταθέσεις αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν. Λοιπὸν ὅλη ἡ Τράπεζα δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπὸ οἰκονομικῆς ὑποστάσεως, παρὰ καθολοκληρίαν ἕνα παράρτημα οἰκονομικὸν τοῦ Κεντρικοῦ ταμείου. Δύο ἔχετε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ κάμητε: Ἢ θὰ ἀφήσητε νὰ διευθύνετε σεῖς τὸ Κράτος καθ’ ὅλα, ἢ θὰ εἴπητε ὅτι κάμνετε ἕναν αὐτόνομον ὀργανισμόν, καὶ τὸν ὀργανισμὸν τοῦτον ἔπρεπε νὰ τὸν καταστήσητε τελείως ἀνεξάρτητον ἀπὸ τὸ Κράτος.

§192Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτόνομος ἔγινεν ἀλλὰ ὄχι ἀνεξάρτητος ὥστε ν’ ἀντιτίθεται πρὸς τὰς Κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις.

§193Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τοὐλάχιστον νὰ ἐδοκιμάζατε.

§194Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐδοκίμασα.

§195Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀλλοίμονον ἐὰν εἰς αὐτὸ προσεκρούσατε καὶ ἀμέσως ὅλα τὰ διορθώσατε. Δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι: ἐγὼ ἔδωσα αὐτὸ τὸ ποσὸν καὶ τὸ ἐμπιστεύομαι εἰς σᾶς τοὺς ὁποίους σεῖς θὰ ἐκλέγατε. Ὅπως ὁ λαὸς ἐξέλεξε σᾶς μὲ πλήρη ἐμπιστοσύνην οὕτω καὶ σεῖς νὰ ἐκλέξητε τοὺς καταλλήλους οἱ ὁποῖοι θὰ διοικήσουν τὸ ποσὸν αὐτό. Καὶ θὰ σᾶς ἔλεγον νὰ φροντίσητε ἕνα πρᾶγμα: νὰ πείσητε τὸν ἀγρότην ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ κάμῃ χρῆσιν δι’ ἴδιόν του ὄφελος, ὅτι διὰ τῶν ἔργων αὐτῶν σεῖς δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐπέμβητε εἰς τίποτε ὥστε νὰ διευκολύνετε ὁπωσδήποτε τὴν εἰς αὐτὸν παροχὴν τῶν χρημάτων, ἀλλ’ ὅτι τοῦτο θὰ τὸ ἐπιτελέσουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διευθύνουν καὶ ὁποῖοι εἶναι ὑπεύθυνοι ἀπέναντι τοῦ Κράτους καὶ ἀπέναντι αὐτῶν τῶν ἰδίων. Καὶ θὰ σᾶς ἔλεγον ἀκόμη ὅτι ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου θὰ δύνασθε ἀκόμη νὰ διευθύνητε τὴν σύνθεσιν αὐτοῦ τοῦ Κράτους, καθ’ ἓν σημεῖον τὸ ὁποῖον νὰ ἱκανοποιῇ τὰς βλέψεις τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ καὶ κατὰ ἓν σημεῖον ἐλάχιστον ἵνα διαπαιδαγωγῶνται εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τῶν χρημάτων αὐτῆς καὶ ἵνα παρακολουθοῦν τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον δίδονται τὰ χρήματα. Νὰ καθίστανται δηλαδὴ γνῶσται τῆς ὅλης καταστάσεως καὶ τῆς ὅλης κινήσεως τῆς Τραπέζης αὐτῆς, νὰ δύνανται νὰ μεταφέρωσι τὰς ἀντιλήψεις τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης καὶ τὴν γνώμην τῆς Τραπέζης πρὸς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, ὥστε νὰ βεβαιοῦται ὅτι οὐδεμία ἄλλη ἐπίδρασις ἀσκεῖται εἰς τὴν διανομὴν τῶν χρημάτων αὐτῶν εἰμὴ μόνον τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ διαθέτῃ τὸ χρῆμα διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀγροτικῆς του πολιτικῆς. Ἰδοὺ ποία κατ’ ἐμὲ θὰ ἦτο ἡ ὀφειλομένη κατεύθυνσις ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ διευθετηθῇ τὸ ἵδρυμα τοῦτο. Θὰ εἶμαι εὐτυχής, κ. Πρόεδρε, ἂν ἴδητε ἐν τῇ ἐξελίξει τῶν πραγμάτων ὅτι αἱ ἀντιλήψεις αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν εἰς σᾶς δὲν ἄγουν εἰς βλάβην. Ἔχω παρατηρήσεις τινὰς νὰ κάμω ἐπί τινων εἰδικῶν σημείων εἰς τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ μεγάλη προσοχή. Θὰ ἤθελα νὰ εἴπω δύο λέξεις ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο τοῦ κανονισμοῦ τῶν προσθέτων ποσῶν τὰ ὁποῖα δίδουν ὡρισμέναι περιφέρειαι. Αὐτὸ εἶναι προωρισμένον, ὡς ἔχει, νὰ γεννήσῃ μίαν ἀνωμαλίαν, διότι ὁρίζεται ἐν τῇ συμβάσει ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ λαμβάνεται καὶ θὰ χρησιμοποιεῖται διὰ νὰ κανονίζεται ὁ τόκος τῶν περιφερειῶν αὐτῶν ὀλιγώτερος, εἰς μικρότερον ποσόν. Πῶς θὰ γίνεται τοῦτο; Θὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ τόκος τοῦ παρελθόντος ἔτους, τὶ εἰσεπράχθη δηλαδὴ ἀπὸ τὸ παρελθὸν ἔτος καὶ θὰ ὑπολογίζεται ἓν ὡρισμένον ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ δοθῇ;

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς αὐτό. Αὐτὴ εἶναι μία φορολογία ἡ ὁποία πληρώνεται ἀπὸ τὰς περιφερείας αὐτάς. Αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ γνωρίζομεν περίπου, τὸ γνωρίζει ἑπομένως καὶ ἡ Τράπεζα. Εἶναι περὶ τὰ 20–21 ἑκατομμύρια δι’ αὐτὰς τὰς περιφερείας. Ἡ Τράπεζα ὑποθέτω ὅτι θὰ σκεφθῇ τὸ ἑξῆς: «Διὰ νὰ εἶμαι σίγουρη ἂς βάλω «αἱ εἰσπράξεις θὰ εἶναι κατὰ μέσον ὅρον 17 ἑκατομμύρια» καὶ ἑπομένως ἂς ἐλαττώσω κατ’ αὐτὸ τὸ ποσὸν τοῦ τόκου τῶν περιφερειῶν αὐτῶν, θὰ ἰδῶ δὲ ἂν τὸ ἑπόμενον ἢ μεθεπόμενον ἔτος ἔπεσα ἔξω καὶ τότε μπορῶ νὰ μεταβάλω κατά τι». Δὲν εἶναι δύσκολον νὰ τὸ ἴδῃ ἡ Τράπεζα αὐτό.

§197Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸς εἶναι ὁ καταλληλότερος τρόπος.

§198Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε θὰ σᾶς ζητήσω καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα. Ἐδῶ λέγετε, ὅτι ἡ Τράπεζα ἔχει τὸ δικαίωμα κατασχέσεως καὶ ἐκποιήσεως ὅλων τῶν πραγμάτων αὐτῶν τῶν προϊόντων καὶ τῶν μέσων τῆς καλλιεργείας. Δὲν ὑποθέτω ὅτι θὰ εὑρεθοῦν τόσον σκληρόκαρδοι οἱ διευθυνταὶ τῆς Τραπέζης ὥστε νὰ στερήσουν τὸν ἀγρότην καὶ τῶν τελευταίων μέσων καλλιεργείας τὰ ὁποῖα διαθέτει. Ἀλλὰ κάμνω μίαν αὐστηρὰν σκέψιν καὶ ἐρωτῶ: Ἐννοεῖται ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ διάφορα εἴδη τὰ ὁποῖα κατὰ γενικὸν κανόνα ἀπὸ τὴν πολιτικὴν δικονομίαν ἐξαιροῦνται, ἐννοεῖται ὅτι καὶ αὐτὰ ὑπάγονται εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν; Κάμνω τὴν παρατήρησιν αὐτὴν διὰ νὰ τὴν ἔχετε ὑπ’ ὄψει.

§199Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οἱ γενικοὶ ὅροι μᾶς ἐδόθησαν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἐκάμαμεν ἦτο ὅτι ἀφαιρέσαμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν, διότι ἀληθινὰ πιστεύομεν ὅτι ἂν ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα μεταχειρίζεται καὶ τὴν προσωπικὴν κράτησιν θὰ διαθέσῃ καθ’ ἑαυτῆς δυσμενῶς τὸν ἀγρότην. Τὰ ἄλλα τὰ ἀφήσαμε. Δὲν πρέπει νὰ φαντασθῶμεν ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα ἐπειδὴ δὲν θὰ τὴν πληρώνουν ἕνα χρόνο, κατὰ τὸν ὁποῖον ὑπάρχει μία ἀτυχία, ὅτι θὰ πάῃ νὰ πωλήσῃ τὰ ἀγροτικὰ ἐργαλεῖα. Οὔτε ἡ Ἐθνικὴ τό ἐφήρμωσεν αὐτό. Τουλάχιστον ἐγὼ δὲν πιστεύω τοιοῦτόν τι. Ἀφοῦ λοιπόν, ἀφῃρέσαμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν ἀφήσατε τοὐλάχιστον τὰ ἄλλα.

§200Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κάμνει ἐντύπωσιν αὐτό. Διότι ἂν δοθῇ τοιαύτη λύσις, καὶ ἐγὼ δὲν φαντάζομαι ποτὲ ὅτι ἡ Τράπεζα ἡ ὁποία ἀσκεῖ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν θὰ ἀφαιρέσῃ τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας. Ἀλλ’ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, διότι τὸ βλέπω κάπως ἄγριον· καὶ αὐτὴ ἡ ἀγριότης, ὁπωσδήποτε, μὲ κάμνει καὶ ἐμένα προσεκτικόν. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας εἰς τὸ σημεῖον τῶν εἰδικῶν ἐπιτροπῶν αἱ ὁποῖαι σχηματίζονται κατὰ τὸ ἄρθρον 36, δηλαδὴ τὰ τοπικὰ συμβούλια. Ἡ σύνθεσις ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὰ τοπικὰ αὐτὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα κυρίως ἕνα ἔχουν σκοπόν (νὰ ἐξακριβώσουν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ ἀγρότου καὶ ἐν ταυτῷ τὸν τρόπον τῆς καλλιεργείας τὸν ὁποῖον ἀσκεῖ καὶ κατὰ πόσον εἶναι ὠφέλιμος καὶ τοιοῦτος ὥστε νὰ ἄγῃ εἰς προαγωγὴν τῆς παραγωγῆς) αὕτη δὲν δύναται νομίζω νὰ εἶναι ἡ σύνθεσις, ὅπως τοὐλάχιστον γίνεται, ἡ καταλληλοτέρα. Θὰ ἔπρεπεν αὐτὸς ὁ φόρος.

§201Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸν ἐβγάλαμεν. Ἔχετε παλαιὸν σχέδιον μπροστά σας.

§202Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ ἀφήκατε 2 γεωργοὺς ἐκλεγομένους κατ’ ἔτος ἀπὸ τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῆς

Α.Τ.Ε.

§203Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§204Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Οἱ ἀγρόται ἀξιοῦν νὰ τοὺς ἐκλέγουν αὐτοὶ καὶ ὄχι ἡ Α.Τ.Ε.

§205Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη θὰ τοὺς ἐκλέγουν.

§206Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι ἀπὸ τοὺς γεωργικοὺς συνεταιρισμούς, διότι, ἂς δώσωμεν καὶ μίαν πίστιν εἰς αὐτούς, δὲν θὰ εἶναι οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θὰ θέλουν νὰ προαχθῇ ἡ ἀγροτικὴ πίστις. Δὲν πρέπει νὰ παραμείνωμεν τόσον διστάζοντες πρὸς αὐτοὺς τοὺς συνεταιρισμοὺς οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ συντελέσουν πολὺ εἰς αὐτό. Πρέπει κἄτι καὶ εἰς αὐτοὺς νὰ δώσωμεν. Νομίζω ὅτι, ἂν τὸ ἕτερον ἐκ τῶν προσώπων ἐξελέγετο ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἀγροτικοὺς συνεταιρισμούς, θὰ ἦτο μία προσθήκη ἑνὸς προσώπου καταλληλοτάτου, συγχρόνως δὲ θὰ ἐδίδομε καὶ ψυχικῶς μίαν ἐνθάρρυνσιν εἰς τοὺς συνεταιρισμούς.

§207Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὰς γεωργικὰς ἑνώσεις νὰ ὑποβάλωσιν ἕνα πίνακα διπλασίου ἀριθμοῦ συμβούλων καὶ νὰ ὁρίζωνται τὰ πρόσωπα ὑπὸ τῆς Α.Τ.Ε.

§208Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συστήσω, εἶναι νὰ μὴ ἐπιτραπῇ ἡ δυσπιστία εἰς τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον εἶναι νεοσύστατοι καὶ πρέπει νὰ τοὺς ἐνθαρρύνωμεν.

§209Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς εἴπω τὴν ὁριστικὴν διατύπωσιν: «Ἐκλέγονται ἐκ πίνακος κατηρτισμένου κατὰ περιφερείας, τόσον παρὰ τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν καὶ ἐπιμελητηρίων καὶ περιέχοντος 6 ἀντιπροσώπους ἐξ ὧν οἱ 4 τῶν συνεταιρισμῶν καὶ οἱ 2 τῶν ἐπιμελητηρίων, ἐκ τοῦ πίνακος δὲ τούτου ἐκλέγει ἡ Α. Τ. Ε. τοὺς 2».

§210Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι κἄποια ἱκανοποίησις καὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀρκοῦμαι εἰς αὐτήν, διότι πρέπει νὰ τοὺς λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψει. Ἄλλην μίαν παρατήρησιν ἔχω σχετικῶς πρὸς τοὺς ἐπόπτας. Καθὼς ἔχει τὸ κείμενον οἱ ἐπόπται τοῦ συνεταιρισμοῦ σήμερον καταργοῦνται.

§211Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οὐσιαστικῶς μεταφέρονται εἰς τὴν Τράπεζαν.

§212Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ γεννηθῇ ἓν ζήτημα καὶ εἰς τοῦτο ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, μήπως δηλαδὴ ἔχετε τίποτε λογαριασμοὺς μὲ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας.

§213Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δι’ αὐτὸ εἴπομεν «καταργοῦνται».

§214Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅλα αὐτὰ τὰ πρόσωπα ὡς γνωρίζετε δὲν εἶναι καὶ πολλά, ἔχουσιν σπουδαίως συντελέσει—ὅσον ἠδύναντο ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, διότι τὸ ἀποτέλεσμα πρέπει νὰ μετρᾶται καὶ ἐκ τῶν περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐνηργήθησαν—. Τώρα ἔγιναν οἱ συνεταιρισμοί, καὶ ἔχουσιν συντελέσει ἕνα σπουδαῖον μέρος, καὶ νομίζω, ὅτι οἱ γεωργικοὶ συνεταιρισμοὶ προαγόμενοι καὶ συστηματοποιούμενοι θὰ δώσωσιν μεγάλα ἀποτελέσματα καὶ θὰ συντελέσωσι κατὰ πολὺ εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς. Εἰς τὰ πρῶτα στάδιά των οἱ συνεταιρισμοὶ ἐπετέλεσαν ἓν ἔργον ἀρκετὰ ἱκανοποιητικόν. Οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν, ἐξ ὅσων γνωρίζω, προέρχονται ἐκ τοῦ διδασκαλικοῦ κόσμου καὶ ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός των ἀκόμη ἐχρησίμευσαν ὡς ἱεραπόστολοι. Πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐπαρκῶς ἀσφαλίζωνται. Ὅπως ἔχει ἀφήνει κἄποιαν ἀμφιβολίαν ἐὰν θ’ ἀσφαλισθοῦν ὡς πρὸς τὴν θέσιν. Δὲν ἐννοῶ νὰ πάρουν τὴν θέσιν εἰς τὴν Τράπεζαν τοῦ βαθμοῦ ἐκείνου τὸν ὁποῖον εἶχον, διότι ὡς παρετηρήθη ἐνταῦθα θὰ αὐξηθῇ ὁ μισθός των. Μὲ τὴν πρόθεσιν τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὅλοι νὰ μὴ δίδωνται μεγάλοι μισθοὶ καὶ μάλιστα μετὰ τὴν ἰδιαιτέραν πρὸς τοῦτο διαβεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως δὲν προτίθεμαι νὰ συστήσω νὰ τοὺς δώσετε ὑψηλοὺς μισθούς. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον θὰ τοποθετηθοῦν ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ τοὺς μισθοὺς τοὺς ὁποίους θὰ κανονίσετε ὄχι διὰ τοὺς ἐκ τῆς Τραπέζης προερχομένους, οἱ ὁποῖοι κρατοῦσι τὸ μισθολόγιον τὸ ὁποῖον εἶχον ἐν τῇ Τραπέζῃ εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρέτουν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν τυπικῶς παραμένουν κατ’ ἀπόσπασιν μεταβαίνοντες εἰς τὴν Γεωργικήν, βεβαίως δὲν πρέπει νὰ πάρουν τοὺς αὐτοὺς μισθούς, ἀλλὰ νὰ πάρουν τοὺς μισθοὺς τοὺς ὁποίους ὁρίζει ὁ βαθμὸς διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς νῦν διοριζομένους. Λέγω τοῦτο διότι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους θὰ πάρετε ἀπὸ τὴν Τράπεζαν θὰ ἔχουν τὸν διπλάσιον μισθόν.

§215Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ ὁ τμηματάρχης ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθολογίου τοῦ καθοριζομένου λαμβάνει 8 χιλιάδας δραχμάς.

§216Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὸς εἶναι τῆς Ἀγροτικῆς.

§217Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θέλετε νὰ ἐξυπηρετήσητε διὰ τῆς ἀγορεύσεως τὰ συμφέροντα τῶν ἐν λόγῳ ὑπαλλήλων; Ἡ διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐξυπηρετοῦνται πληρέστατα τὰ συμφέροντα τῶν κυρίων αὐτῶν. Ἐὰν ἕνας ὑπάλληλος τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας μὲ σχετικῶς μικρὸν μισθὸν μισθοδοτῆται, θὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν Τράπεζαν μὲ τὴν ἀνάλογον θέσιν κατὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ φυσικῷ τῷ λόγῳ θὰ ἀμοιφθοῦν πολὺ γενναιότερον.

§218Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν; Λοιπὸν τὸ μισθολόγιον ὅπως κατηρτίσθη ἀπὸ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, τὸ μισθολόγιον ὄχι τῶν ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης προσλαμβανομένων ἀλλὰ τῶν ἰδικῶν μας εἶναι διὰ τοὺς τμηματάρχας πρώτης τάξεως 7½–10 χιλιάδας δραχ. Ἐρωτῶ λοιπόν: εἰς αὐτοὺς τοὺς συνεταιριστὰς οἱ ὁποῖοι ἔχουν μισθὸν τμηματάρχου πρώτης τάξεως, νομίζετε ὅτι μποροῦμε νὰ τοὺς δώσωμεν τὸν μισθὸν αὐτὸν ὅπως θέλει ὁ κ. Παπαναστασίου; Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι ὑπερβολή. Λοιπόν, ἐὰν πηγαίνουν εἰς τὴν Τράπεζαν, θὰ πάρουν 5½ χιλιάδας. Νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἀρκετὸν ποσοστὸν μᾶλλον καθ’ ὅσον οἱ μὲν τμηματάρχαι τῆς Τραπέζης εἶναι εἰς ἕνα ὡρισμένον ἀριθμὸν ἐνῷ οἱ συνεταιρισταί μας θὰ εἶναι πολλοί, πάρα πολλοὶ διότι χρειαζόμεθα πολλούς. Δὲν ξεύρω πόσους ἔχομεν, πόσοι εἶναι. Τώρα νομίζω 30. Μὰ δὲν μᾶς φθάνουν· θὰ μᾶς χρειασθοῦν 100–150. Νομίζω ὅτι καὶ σεῖς θὰ εἶσθε σύμφωνος;

§219Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἰδέας νὰ δώσετε τοὺς μισθούς. Οὐχ’ ἧττον, διὰ τὰ ὄργανα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κυρίως θὰ χρησιμεύσουν διὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν τὴν ἀγροτικὴν πίστιν φαντάζομαι ὅτι πρέπει νὰ τοὺς δοθῇ μία ἀνάλογος ἱκανοποίησις καὶ ὡς πρὸς τὴν θέσιν καὶ ὡς πρὸς τὸν μισθόν. Διότι ἐὰν ἡ Τράπεζα ἐργασθῇ ὅπως πρέπει, τὰ δάνεια θὰ δίδωνται ἀφοῦ τὰ κατάλληλα ὄργανα μεταβαίνουν εἰς τὰς κατὰ τόπους περιφερείας καὶ ἐξετάζουν τὴν ἀγροτικὴν κατάστασιν ἐν γένει.

§220Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι οἱ συνεταιρισταὶ οἱ ὁποῖοι θὰ πᾶνε.

§221Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὰ θὰ εἶναι πάντως πρόσωπα κατάλληλα καὶ τοιοῦτοι ὑποθέτω ὅτι εἶναι οἱ συνεταιρισταί. Καὶ ὡς γνωρίζωμεν καὶ ἀπὸ τοὺς Γεωργικοὺς συνεταιρισμούς, αὐτοὶ θὰ εἶναι οἱ καταλληλότεροι. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, δὲν πρέπει αὐτὰ τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσουν διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἀφοῦ θὰ στερηθοῦν τοῦ βαθμοῦ, νὰ πάρουν τοὐλάχιστον ἀναλόγους μισθούς, ὥστε νὰ μὴ εἶναι κατώτερα τῶν ἄλλων τὰ ὁποῖα προσλαμβάνομεν;

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§223Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταὶ κατηγορήθην κατὰ πρῶτον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, νομίζω δὲ καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους, ὅτι αἱ ἰδέαι μου περὶ τοῦ τύπου, περὶ τῆς μορφῆς τῆς τραπέζης τῆς ἀγροτικῆς ὑπέστησαν ἐξέλιξιν σοβαράν. Ἡ κατηγορία εἶναι ἀληθής. Ἴσως ἡ ἐξέλιξις δὲν ἔλαβεν τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ὑποθέτει ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἀλλ’ ὑπέστησαν ἐξέλιξιν αἱ ἰδέαι μου. Δηλαδὴ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐσκέφθην ὅτι ἔπρεπε νὰ ἱδρύσωμεν μίαν ἀγροτικὴν τράπεζαν, ὀργανισμὸν ἰδιαίτερον, ἀλλ’ αἱ πρῶται μου σκέψεις ἦσαν ὅτι ἔπρεπε νὰ θέσωμεν αὐτὴν τὴν Τράπεζαν εἰς στενωτέραν ἐπαφὴν μὲ τὴν Ἐθνικήν, διὰ πλείστους λόγους, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι ἤθελον τὸ ἵδρυμα αὐτὸ νὰ ἔχῃ εἰς τὴν ἀντίληψιν τοῦ κόσμου τοῦ πολλοῦ καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ ἀγροτικοῦ, τὴν ἔννοιαν ἑνὸς τραπεζιτικοῦ καθαρῶς ἱδρύματος καὶ ἐπὶ πλέον διὰ τὸν λόγον ὅτι ἤθελον νὰ ἐπωφεληθῶ ἀπὸ τὴν ἐμπειρίαν τὴν ὁποίαν ἀπέκτησεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ τὴν ἄσκησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, ἐκ τρίτου δὲ διὰ τὸν λόγον ὅτι ἤθελον τὸν σύνδεσμον αὐτὸν ἐπειδὴ ἐγνώριζον καλῶς ὅτι θὰ παρεῖχεν οὗτος τὰ μέσα εἰς τὴν ἀγροτικὴν Τράπεζαν νὰ διαθέσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον ποσὸν διὰ μισθοδοσίας. Ἀπὸ τῆς ἀντιλήψεως δὲ αὐτῆς μέχρι τῆς ὁριστικῆς μορφῆς τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ ἵδρυμα ἡ ἀπόστασις δὲν εἶναι τόσον μεγάλη ὅσον ὑποθέτετε. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὁ πολὺς κόσμος ὁ ἀγροτικὸς καὶ οἱ ἰθύνοντες αὐτὸν μὲ κατήγγειλαν ὅτι δὲν ἤθελον νὰ κάμω χωριστὴν Τράπεζαν. Ἀλλ’ ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ εἰς τὴν Ἐθνικήν, τὰ ὁποῖα διαθέτει τὸ Κράτος ἤθελον νὰ δώσω εἰς τὴν Ἐθνικὴν ἵνα ἐξακολουθήσῃ αὕτη ὅπως μέχρι τοῦδε—καλῶς ἄλλως τε — νὰ ἀσκῇ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν. Ἐν τούτοις ἂν καὶ ἀναγνωρίζουν ὅλας τὰς μεγάλας ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσέφερεν ἡ Ἐθν. Τράπεζα κατὰ τὴν ἄσκησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, ἐνόμισαν ὅτι τὸ πνεῦμα τὸ διέπον τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὸ πνεῦμα γενικῶς τῆς διοικήσεως τῆς τραπέζης ταύτης, δὲν ἔπρεπε νὰ εἶνε τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ διέπῃ καὶ τὴν Ἀγροτικήν. Καὶ διὰ τοῦτο ἤθελον ὅπως ἡ κεντρικὴ ἂς εἴπωμεν, διοίκησις τοῦ ἱδρύματος τούτου εἶνε αὐτοτελής, πρᾶγμα ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν σημαίνει ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ μέσα εἰς αὐτὴν τὴν κεντρικὴν διοίκησιν ὁ κ. Κορυζῆς ὅστις ἐξ ἀρχῆς ἀφοσιώθη εἰς τὸν κλάδον αὐτόν. Ἐνόμιζα λοιπὸν ὅτι ἡ Κεντρικὴ διοίκησις θὰ ἦτο αὐτοτελής, ὅτι θὰ ἐχρησιμοποίουν ὁριστικῶς, ὄχι προσωρινῶς, ἁπλῶς, τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας τῆς Ἀγροτικῆς. Εἰς τὴν τοιαύτην διαρρύθμισιν τῶν πραγμάτων εἷς κίνδυνος μόνον ἐξ ὅσων προεβλήθησαν μοῦ ἐφάνη σοβαρὸς ὅτι, ἐπειδὴ ἐπειδὴ ἐπεδιώξαμεν τὴν προσέλκυσιν χρημάτων ἐκ καταθέσεων εἰς τὴν ἀγροτικὴν τράπεζαν διὰ νὰ αὐξήσωμεν τὰ διαθέσιμά της κεφάλαια, ἐφ’ ὅσον ἐπεριμέναμεν νὰ γίνωνται αἱ καταθέσεις εἰς τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ ἦτο δύσκολον νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι αἱ καταθέσεις θά ἐγίνοντο ἐν ὀνόματι τῆς Ἀγροτικῆς καὶ ὄχι ἐν ὀνόματι τῆς Ἐθνικῆς. Αὐτὸ εἶναι τὸ σπουδαιότερον τῶν ἐπιχειρημάτων ἐξ ὅσων ἐξετέθησαν καὶ τὸ ὁποῖον μοῦ ἔκαμε ἐντύπωσιν. Βεβαίως ὑπῆρχεν ὁ τρόπος νὰ ἀποσοβήσωμεν καὶ αὐτὸ ἐὰν ἀπεφασίζαμεν εἰς 3 ἢ 4 σημεῖα κεντρικά, ὅπου ἐπεριμέναμεν ὅτι θὰ ἐγίνοντο καταθέσεις, νὰ ἱδρύσωμεν ἰδιαίτερα καὶ αὐτοτελῆ ὑποκαταστήματα. Θὰ ἐκρατούσαμεν ὅμως ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁριστικῶς τὸν ἄλλον ὀργανισμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ τῶν ὑποκαταστημάτων δηλαδὴ αὐτῆς, ὡς ὀργανισμὸν καὶ τῆς Ἀγροτικῆς. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἐπῆλθεν ἡ μεταβολή, ἡ ἐξέλιξις, ἂς εἴπωμεν, τῶν ἰδεῶν μου. Ἐδέχθην δηλαδὴ τελικῶς ὅτι θὰ ἐχρησιμοποίει ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς προσωρινῶς μόνον καὶ ὅτι θὰ ἐτείναμεν βαθμηδὸν εἰς τὴν ἵδρυσιν ἰδιαιτέρων ὑποκαταστημάτων. Τώρα θὰ κάμω μίαν ὁμολογίαν. Ἐὰν δὲν εὕρισκα τὴν ἀντίδρασιν τὴν ὁποίαν εὑρῆκα, τὴν ἰσχυρὰν καὶ ὀξεῖαν ἐκ μέρους τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, θὰ ἐπροτιμοῦσα μέχρι τέλους νὰ ἐμμείνω εἰς τὰς ἀρχικάς μου σκέψεις, νὰ ἀφήσω δηλαδὴ τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὡς ὑποκαταστήματα τῆς Ἀγροτικῆς καὶ νὰ λάβω μόνον πρόνοιαν ὅπως ἀποσοβήσω τὸν κίνδυνον καθ’ ὃν τρόπον πρὸ μικροῦ ἐξέθεσα. Ἀλλ’ ἡ ἀντίδρασις τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, ἐξωθουμένη ἀπὸ τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια καὶ ἀπὸ τοὺς συνεταιρισμοὺς εἰς τοὺς ὁποίους τόσην τρέφει—δικαίως ἄλλως τε στοργὴν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἡ ἀντίδρασις λέγω τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου ἦτο τόσον ἰσχυρὰ ὥστε ἐπείσθην ὅτι δὲν ἦτο εὔκολον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ρύθμισιν τῆς Τραπέζης ταύτης μὲ ἐλπίδας ἐπιτυχίας ἐὰν ἔχομεν τόσον ὀξέως ἀντίθετον τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Καὶ ἔκαμα αὐτὴν τὴν μεταβολὴν τῶν σκέψεών μου, ὄχι διότι ἠθέλησα νὰ ἐξασφαλίσω τὰς ψήφους τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου—διότι ἡ μεταβολὴ αὕτη ἐπῆλθεν πολὺ μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 19 Αὐγούστου—ἀλλὰ διότι, δημοκρατικὴν ἔχων τὴν ψυχήν, γνωρίζω ὅτι ὁ πολιτικὸς διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ μίαν πολιτικὴν δὲν ἠμπορεῖ νὰ μένῃ ἀδιάφορος πρὸς τὸ περιβάλλον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ πιστεύῃ ὅτι δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ μίαν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν θεωρεῖ ὀρθὴν ἐφ’ ὅσον ἡ ἀντίδρασις ἐκείνων ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ γίνῃ ἡ ἐφαρμογὴ αὕτη εἶναι ὀξεῖα. Θὰ μοῦ εἴπητε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει: Μᾶς εἶπες ἄλλοτε ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον εἶναι νὰ ἐπιβάλῃ τὰς ἀντιλήψεις του. Ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι αὐτὸ βέβαια δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνεται διὰ κάθε ζήτημα ἀναφυόμενον κατὰ τὸν Κυβερνητικὸν βίον, καὶ ὅτι θὰ μοῦ καταγινώσκεται ὄχι πεισμοσύνην, ὄχι ἔλλειψιν πολιτικότητος, ἀλλὰ καὶ βαρυτέρους τίτλους, ἂν ἔλεγον ὅτι αὐτὸ θὰ τὸ κάμω ἐγὼ καὶ ἂς μὴ ἐπιτύχῃ, διότι ἐπιμένω εἰς τὴν ἀντίληψίν μου. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν εἶναι ὀρθὸν ὅτι αἱ ἀντιλήψεις μου ὑπέστησαν ἐξέλιξιν. Ἀλλὰ κατηγοροῦμαι σήμερον ὄχι ἁπλῶς, διότι αἱ ἀντιλήψεις μου ὑπέστησαν ἐξέλιξιν, ἀλλὰ καὶ διότι ἀφοῦ ἅπαξ καθορισθείσης διὰ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Τραπέζης τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς 5 περίπου μηνῶν, ἐπῆλθε καὶ νέα μεταβολὴ εἰς τὴν ἀντίληψίν μου. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ παρατηρήσω ὅτι εἶναι εὐχάριστον πρᾶγμα, εὐχάριστον σύμπτωμα, εὐχάριστος ἔνδειξις εἰς ἕνα ἄρθρωπον τῆς ἡλικίας μου νὰ εἶναι ἱκανὸς νὰ ὑφίσταται ἐξέλιξιν εἰς τὰς σκέψεις του. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ εἶμαι ἰδιαιτέρως εὐχαριστημένος δι’ αὐτὸ τὸ ἐλάττωμα τὸ ὁποῖον ἔχω. Μὲ ὅλα μου τὰ 65 χρόνια ὅταν αἰσθανθῶ ὅτι εἰς ἓν ζήτημα δὲν ἔχω δίκαιον μεταβάλλω σκέψεις. Ἀλλὰ κύριοι, μοῦ λέγετε, ὅτι διὰ τῶν σημερινῶν τροποποιήσεων τὰς ὁποίας προτείνω ἀναιρῶ τὴν αὐτοτέλειαν τὴν ὁποίαν εἶχον ἀναγνωρίσει εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν διὰ τῆς πρώτης συμβάσεως. Καὶ μὲ κατηγορεῖτε τόσῳ μᾶλον αὐστηρότερον, διότι μὲ εἴδατε κατὰ τὸ διάστημα ἀκριβῶς τῶν ἐκλογῶν καὶ τῶν βουλευτικῶν καὶ τῶν γερουσιαστικῶν μὲ πόσην ὑπομονὴν μεταβαίνων εἰς τὰς ἐκλογικὰς περιοδείας ἔλεγον εἰς τὸν ἀγροτικὸν λαόν: «Πρόσεξε καλὰ μὴ σοῦ περάσῃ ἡ ἰδέα ὅτι κάμνω τὴν Ἀγροτικὴ Τράπεζα γιὰ νὰ σοῦ δώσω χρήματα νὰ πληρώσῃς τὰ χρέη σου. Πρόσεξε καλὰ τὰ χρήματα αὐτὰ εἶναι προωρισμένα νὰ σὲ βοηθήσουν νὰ καλλιεργήσῃς τὸ κτῆμά σου καὶ αὐξήσῃ ἡ ἀπόδοσίς του καὶ ξεῦρε καλὰ ὅτι πρόκειται νὰ τὰ ἀποδώσῃς». Αὐτὸ τὸ θάρρος ἐπέδειξα κατὰ τὴν περιοδίαν τὴν πολιτικήν. Καὶ σᾶς δίδω σήμερον τὸ δικαίωμα νὰ μοῦ λέγετε. Διατὶ θυσιάζῃς αὐτὸ τὸ μεγάλο πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐπεδίωξες νὰ κάμῃς καὶ Τράπεζαν αὐτοτελῆ κατὰ τὸ δυνατόν; Λοιπὸν πρὶν νὰ ἴδωμεν ἂν τὸ θυσιάζω αὐτὸ ἢ ὄχι, καλὸν εἶναι νὰ ξεύρῃ ἡ Βουλὴ πῶς κατέληξα εἰς τὸ νὰ σᾶς ζητῶ σήμερον αὐτὰς τὰς τροπολογίας τῆς συμβάσεως. Διότι ἐλέχθη καὶ τοῦτο, ὅτι δὲν ὑπῆρξε ποτὲ διαφωνία οὐσιώδης μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Διοικήσεως τῆς Τραπέζης. Ὑπεστηρίχθη μάλιστα ὅτι τὸ πολὺ πολὺ κἄποια παρεξήγησις ἔλαβε χώραν ὀφειλομένη εἰς ἕνα τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων διὰ τὸ ὁποῖον μποροῦμεν νὰ εἴμεθα ὑπερήφανοι ὅτι μόνον ἐκεῖνος συνετέλεσε νὰ γεννηθοῦν αὐταὶ αἱ παρεξηγήσεις. Ἔχω λοιπὸν τὸ καθῆκον νὰ σᾶς εἴπω ποῦ ἐγεννήθησαν αἱ διαφωνίαι, ποῖαι ἦσαν αἱ διαφωνίαι, καὶ διατὶ ἔρχομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σᾶς ζητῶ αὐτὰς τὰς τροποποιήσεις. Θὰ ἐξετάσω ἐπίσης ἂν διὰ τῶν τροποποιήσεων αὐτῶν ἀναιρεῖται πραγματικῶς ἡ αὐτοτέλεια τῆς Τραπέζης, αὐτοτέλεια βέβαια ὄχι τῆς πλήρους ἀνεξαρτησίας, ὅπως τὴν θέλει ὁ ἀρχηγὸς Λαϊκοῦ κόμματος, ἀλλὰ αὐτοτέλεια τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι δὲν μπορεῖ παρὰ ἡ Τράπεζα νὰ βρίσκεται εἰς μίαν ἐπαφὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ δὲν ἔπρεπε παρὰ τὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς γεωργικῆς της πολιτικῆς. Μία λοιπὸν σύγκρουσις μὲ τὴν Τράπεζαν ἐγεννήθη ἐκ τοῦ ζητήματος τοῦ μισθολογίου. Τὸ ξεύρετε πῶς προέκυψεν. Εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποτείνω μίαν ἐπιστολὴν πρὸς τὴν Διοίκησιν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης τὴν ὁποίαν θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω. (ἀναγινώσκει). 24 Ὀκτωβρίου 1929. Πρὸς τὴν Διοίκησιν τῆς Ἀγροτικῆς Ἐνταῦθα Ὅπως γνωρίζει ὁ Πρόεδρος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς Ἀγροτικῆς, ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 26 τῆς συμβάσεως καθ’ ἣν ὁ κανονισμὸς τοῦ μισθολογίου τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ὑποβάλλεται ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸ ἀρχικὸν σχέδιον τὸ ἐκπονηθὲν ὑπ’ ἐκείνου προσετέθη δὲ ὑπ’ ἐμοῦ, ἀκριβῶς διότι ἐφοβούμην ὅτι ἄνευ τῆς Κυβερνητικῆς παρεμβάσεως οἱ μισθοὶ θά ὡρίζοντο ἀνάλογοι πρὸς τοὺς τῆς Ἐθνικῆς ἢ τῆς Ἐκδοτικῆς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ συμβιβασθῇ πρὸς τὰς ἀνάγκας ἱδρύματος, τοῦ ὁποίου κύριον γνώρισμα πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἁπλότης καὶ ἡ οἰκονομία περὶ τὰς διαχειριστικὰς δαπάνας. Ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας πρὸς τὸν κ. Δέλτα γνωρίζω ἤδη ἡ διοίκησις τῆς Ἀγροτικῆς πῶς, συνεπείᾳ τοῦ ἀρχικοῦ λάθους αὐτῆς, ὅπως τὸν πίνακα τοῦ μισθολογίου ὑποβάλῃ πρὸς ἔγκρισιν οὐχὶ διὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἀλλ’ ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, συνέβη ὥστε ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, τὸ μισθολόγιον τοῦτο νὰ ἐγκριθῇ ὑπὸ τῶν λοιπῶν μελῶν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὡς σύνηθες ὑπηρεσιακὸν ἔγγραφον. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Διοίκησις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν τῆς κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐπιτευχθείσης ἐγκρίσεως καὶ ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ θεωρήσῃ ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ συζητήσῃ αὐτὸ ἐκ νέου μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει δὲ νὰ δηλώσω πρὸς τὴν διοίκησιν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ὅτι ἡ Κυβέρνησις, μή θέλουσα νὰ ἐπιμείνῃ ὅπως οἱ μισθοὶ τῆς Ἀγροτικῆς ρυθμισθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἔχει ὅμως τὴν ἑδραίαν ἀντίληψιν ὅτι δὲν πρέπει οὗτοι νὰ ὑπερβῶσι τοὺς μισθοὺς τοὺς ὁποίους πληρώνουν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους των ἰδιωτικαὶ Τράπεζαι καλῶς ἀπὸ ἐτῶν λειτουργοῦσαι, ὅπως ἡ Λαϊκὴ καὶ ἡ Ἀθηναϊκή. Ὁ περιορισμὸς τῶν δαπανῶν τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἀγροτικῆς δὲν ἐπιβάλλεται μόνον ἐκ λόγων οἰκονομίας, ὅπως καταστῇ δυνατὴ ἡ παροχὴ τῶν κεφαλαίων αὐτῆς μὲ μικρότερον τόκον, ἀλλὰ καὶ ἐκ λόγων ψυχολογικῶν. Ὁ ἀγρότης δὲν θ’ ἀγαπήσῃ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν καὶ δὲν θὰ σεβασθῇ τὰ συμφέροντα αὐτῆς, ἐὰν τοῦ γεννηθῇ ἡ ἰδέα ὅτι οἱ ὑπάλληλοί της ἀμείβονται πέραν τοῦ προσήκοντος ἐπὶ βλάβῃ τῶν ἰδιωτικῶν του συμφερόντων. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς ταύτης καὶ ὁ μισθὸς τοῦ διοικητοῦ τῆς Ἀγροτικῆς ὡρίσθη κάτω τοῦ ἡμίσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν διοικητῶν Ἐκδοτικῆς καὶ Ἐθνικῆς καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπίστευσεν ὅτι διὰ τοῦτο ἐδίδετο ἡ ἀναγκαία κατεύθυνσις ρυθμίσεως καὶ τῶν ἄλλων μισθῶν. Ἐφόσον 3 ἢ 4 πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης θεωρεῖ ἀπαραίτητα διὰ τὰς ἀνωτάτας θέσεις εἶναι ἀνάγκη κατὰ τὴν κρίσιν τῆς διοικήσεως αὐτῆς νὰ ἀμειφθοῦν, ἴσως δὲ καὶ ἔχει ἤδη δοθῇ εἰς αὐτοὺς ὑπόσχεσις ὡρισμένου μισθοῦ, ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ νὰ σεβασθῇ τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν τῆς Τραπέζης. Ἐπίσης οἱ ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης προσληφθησόμενοι προσωρινῶς ὑπάλληλοι σύμφωνα μὲ τὴν σύμβασιν θὰ διατηρήσουν τοὺς μισθοὺς οὓς σήμερον λαμβάνουν. Τὸ λοιπὸν ὅμως προσωπικὸν τὸ μήπω προσληφθὲν δὲν δύναται κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ μισθοδοτηθῇ μὲ μισθοὺς ἀνωτέρους τῶν ἰδιωτικῶν Τραπεζῶν Ἀθηναϊκῆς καὶ Λαϊκῆς. Πρέπει νὰ προσθέσω ὅτι τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποστείλω τὴν 24 Ὀκτωβρίου διότι ἀπὸ τῆς 14 Ὀκτωβρίου ὁ συνάδελφός μου ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶχεν ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Διοικήσεως τῆς Τραπέζης ἐπὶ τῆς παρεξηγήσεως, ἂς τὴν ὀνομάσωμεν οὕτω, καὶ δὲν εἶχε δοθῆ ἀπάντησις μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης, δηλαδὴ ἐπὶ 10 ὁλοκλήρους ἡμέρας. Εὑρέθην λοιπὸν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ στείλω αὐτὴν τὴν ἐπιστολήν. Καὶ εἰς ἀπάντησιν ἔλαβον ἐπιστολὴν τοῦ κ. Δέλτα, ὁ ὁποῖος μοῦ ἔλεγεν ὅτι τὴν ἔκφρασίν μου ὅτι κατὰ λάθος ἀπηυθύνθη τὸ ἔγγραφον τῆς Ἀγροτικῆς ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον καὶ ὄχι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, θεωρεῖ ὡς δικαίαν μομφήν, καὶ ὅτι ἀναγνωρίζει τὸ λάθος καὶ προσέθετεν ὅτι τὸ λάθος αὐτὸ ἀποτελεῖ ἕνα λάθος διὰ τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ὅτι εἶναι αὐτὸς ὑπεύθυνος καὶ ἑπομένως μοῦ ὑποβάλλει τὴν παραίτησίν του. Εὑρέθην κύριοι, τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐνώπιον μιᾶς ἀμφιβολίας, περὶ τοῦ πρακτέου. Τὸ ζήτημα βεβαίως ἦτο οὐσιῶδες, ἀλλ’ ἐὰν ἐδεχόμην τὴν παραίτησιν τοῦ κυρίου Δέλτα καὶ ἠρχόμην τότε νὰ σᾶς ζητήσω τὰς τροποποιήσεις αὐτὰς ποῦ ζητῶ σήμερον, θὰ εἶχα εἰς τὴν συνείδησίν μου τὸ βάρος ὅτι δὲν ἐκύταξα νὰ τακτοποιήσω μὲ τὸν καλλίτερον δυνατὸν τρόπον μίαν σύγκρουσιν ἡ ὁποία δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι δὲν εἶναι ἐξυπηρετικὴ τῶν συμφερόντων τῆς Τραπέζης. Δὲ προσέρχομαι μὲ ἐλαφρὰν καρδίαν σήμερον νὰ σᾶς ζητήσω τὰς τροποποιήσεις ποὺ σᾶς ζητῶ. Θὰ ἤμην πολὺ εὐτυχὴς ἐὰν δὲν εὑρισκόμην εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτήν. Ἔσπευσα λοιπὸν νὰ γράψω ἐπιστολὴν τελείας ἱκανοποιήσεως πρὸς τὸν διοικητὴν τῆς Τραπέζης καὶ λέγω. (ἀναγινώσκει). Φίλε κύριε Διοικητά. Παρακαλῶ νὰ πιστεύσετε ὅτι ἡ ἐπιστολή μου δὲν ἐγράφη μὲ καμμίαν πρόθεσιν μομφῆς, ἀλλ’ ἐνδιέτριψεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς γενομένης ἐγκρίσεως μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν αἴτησιν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἀναθεωρηθῇ τὸ ζήτημα τῶν μισθοδοσιῶν. Προχωρῶ περαιτέρω καὶ λέγω. (ἀναγινώσκει). Ὁπωσδήποτε, ἐὰν παρὰ τὴν πρόθεσίν μου ἔκφρασίς τις της ἐπιστολῆς μου—δυστυχῶς δὲν ἔχω κρατήσῃ ἀντίγραφον αὐτῆς—σᾶς ἐπλήγωσεν ἐκφράζω τὴν βαθυτάτην διὰ τοῦτο λύπην μου καὶ ἀνακαλῶ τὴν ἐν λόγῳ ἔκφρασιν. Βλέπετε μὲ πόσον ἀνδρικὸν θάρρος, ὅταν ἐνόμισα ὅτι ἐπλήγωσα χωρὶς νὰ τὸ θέλω ἕναν ἄνθρωπον, πρὸς τὸν ὁποῖον ἔτρεφα καὶ τρέφω μεγάλην ἐκτίμησιν ἔσπευσα νὰ τὸν ἱκανοποιήσω. Προσέθηκα ὅμως ὅτι: (ἀναγινώσκει). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος ἡ διχογνωμία βέβαια παραμένει ἀκεραία. Γράφετε ὅτι τὸ μισθολόγιον κατηρτίσθη κατόπιν μακρᾶς συσκέψεως καὶ λεπτομεροῦς συζητήσεως μεταξὺ συμβούλων γνῶσιν ἐχόντων καὶ πεῖραν μακρὰν τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τῆς λειτουργίας πιστωτικῶν ἱδρυμάτων. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τὸ γεγονὸς ὅτι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἐκδοτικῆς καὶ τῆς Ἐθνικῆς ἦσαν οἱ ἔχοντες τὴν κυρίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, προεκάλεσε τὴν διαφωνίαν αὐτὴν μεταξὺ διοικήσεως τῆς Τραπέζης καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ τελευταία εἶχεν ἐνδείξει τὰς ἀντιλήψεις αὐτῆς ἐπὶ τοῦ μισθολογίου διὰ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ μισθοῦ τοῦ διοικητοῦ, κάτω τοῦ ἡμίσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν διοικητῶν Ἐθνικῆς καὶ Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Τὴν γνώμην ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἀγροτικῆς πρέπει νὰ λαμβάνουν μισθοὺς ἀνωτέρους ἀπὸ τοὺς μισθοὺς τραπεζητικῶν ἱδρυμάτων οἷα ἡ Λαϊκὴ καὶ ἡ Ἀθηναϊκὴ δὲν συμμερίζομαι. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου μία ἀπροκατάληπτος συζήτησις ἠδύνατο ἴσως νὰ φέρῃ εἰς συνεννόησιν. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δὲν ἔχετε ἐνώπιόν σας ἕνα ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος εἰς τὴν πρώτην ἀντίθεσιν ποῦ εὑρέθη ἔσπευσε νὰ σπάσῃ τά πιάτα ὅπως λέγει ἡ κοινὴ ἔκφρασις. Ἐξέφρασα τὴν βαθεῖαν λύπην μου διότι χωρὶς τά τὸ θέλω ἐπείραξα τὸν διοικητὴν τῆς Τραπέζης. Καὶ ἐδήλωσα ὅτι ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος ἐμμένω. Ἀλλά προσέθεσα ὅτι μία συνεννόησις θά ἔφερε ἴσως εἰς κἄποιαν ἁρμονίαν. Πράγματι ἐπῆλθεν ἡ ἁρμονία, ἀλλά δὲν εἶναι μυστικὸν ἄν σᾶς εἴπω ὅτι ἠναγκάσθην νά θυσιάσω ἐν μέρει τοὐλάχιστον τάς ἀντιλήψεις μου, διότι ἐπέτυχον μὲν μείωσιν τοῦ μισθολογίου ἀλλά τὸ μισθολόγιον δὲν κατηρτίσθη τοιοῦτον τὸ ὁποῖον ἐγὼ θά τὸ ἐνόμιζον ὅτι ἦτο τὸ προσῆκον διότι εὑρέθην εἰς μίαν δύσκολον θέσιν νά προέλθω εἰς σύγκρουσιν πρὸς τήν διοίκησιν τῆς Τραπέζης ἵνα κάμω μερικάς ὑποχωρήσεις Οὕτω τὸ ζήτημα τοῦτο ἔπαυσε κύριοι νά μᾶς ἀπασχολῇ τότε. Ἀλλ’ ἐγεννήθη μετ’ ὀλίγον χρόνον, δηλαδὴ τὴν 16ην Νοεμβρίου τὸ ζήτημα τῆς προσλήψεως τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἀγροτικῆς. Καὶ τότε ἐπειδὴ τὸ συμβούλιον τῆς Ἀγροτικῆς ἀπεφάσισεν ὅτι ὅλοι οἱ ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑπολογιστοῦ ὑπάλληλοι καὶ ἄνω θά προσελαμβάνοντο ἄνευ διαγωνισμοῦ, ἀπηύθηνα πρὸς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης ἔγγραφον, διά τοῦ ὁποίου ἐξέφραζον τάς ἀντιρρήσεις μου κατά τῶν ἀντιλήψεων αὐτῶν. Θὰ παρακαλέσω τόν κ. Γραμματέα νά μᾶς διαβάσῃ τὸ ἔγγραφον αὐτό. (ἀναγινώσκει). «Ἐν Ἀθήναις τῇ 6 Νοεμβρίου 1929 Πρὸς Τὴν Διοίκησιν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος Ἐνταῦθα Πληροφορηθεὶς ὅτι πρόκειται κατ’ αὐτὰς νὰ προβῆτε εἰς διορισμοὺς ὑπαλλήλων τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς προσλήψεως αὐτῶν. Κατὰ τὴν κατάρτισιν τῆς συμβάσεως ρητῶς εἶχεν προβλεφθῇ παρ’ ἀμφοτέρων τῶν συμβαλλομένων ὅτι ἡ πρόσληψις τῶν ὑπαλλήλων θὰ γίνεται διὰ διαγωνισμοῦ, πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων ἀφορωσῶν τὸ τεχνικὸν προσωπικὸν καὶ τοὺς Διευθυντὰς τῶν ὑπηρεσιῶν. Ἤδη μανθάνω παρὰ τοῦ συμβούλου τῆς Τραπέζης κ. Πιτσολάκη, εἰς ὃν ἀνέθεσα νὰ μὲ κρατῇ ἐνήμερον τῆς προόδου τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ὅτι ἀπεφασίσθη ἡ ἄνευ διαγωνισμοῦ πρόσληψις πάντων τῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ τοῦ ὑπολογιστοῦ καὶ ἄνω. Ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ ἀπὸ τὸ συμβούλιον τῆς Α.Τ.Ε. ν’ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν του ταύτην καὶ ν’ ἀποδεχθῇ τὰς ἀντιλήψεις αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως περὶ τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης. Ἡ ἄνευ διαγωνισμοῦ στρατολογία μεγάλου μέρους τοῦ προσωπικοῦ τῆς Τραπέζης θὰ ἐδημιούργει τὸν κίνδυνον τῆς παρεξηγήσεως ὅτι τὴν προτίμησιν ἐκανόνισεν ἡ προσωπικὴ εὔνοια καὶ ὄχι ἀντικειμενικὰ ὅλως γνωρίσματα. Ὅσον ἀδικαιολόγητος καὶ ἂν ἦτο τυχὸν τοιαύτη ὑπόνοια, θὰ ἐκλόνιζεν ἐξ ἀρχῆς τὸ κῦρος τοῦ ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον ὑπέρτατον ἔχομεν συμφέρον νὰ τηρήσωμεν ὅσον ἔνεστι ἄθικτον. Ἐάν τὸ συμβούλιον φοβεῖται ὅτι διά τοῦ διαγωνισμοῦ ἠδύναντο νά ἐπιπλεύσουν καὶ πρόσωπα τά ὁποῖα δι’ ἕνα ἢ δι’ ἄλλον λόγον θά ἤθελε νά μὴ περιληφθοῦν εἰς τὸ ὑπαλληλικόν της προσωπικόν, θά ἠδύνατο μεταξὺ τῶν αἰτούντων νά διορισθοῦν, νά ὁρίζῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι γίνονται δεκτοὶ εἰς τὸν διαγωνισμόν. Ἀλλ’ ἡ κατ’ αὐθαίρετον κρίσιν πρόσληψις τόσον πολυαρίθμου προσωπικοῦ ἀντίκειται ὅλως πρὸς τὰς δημοκρατικὰς ἀντιλήψεις κατὰ τὰς ὁποίας μόνη ἡ προσωπικὴ ἀξία δίδει τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως. Θὰ ἦτο τραγελαφικὸν ἐὰν καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ κράτος διὰ τὴν κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὴν θέσιν τῶν νομαρχῶν ἐπιβάλλει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τὸν περιορισμὸν νὰ μὴ διορίζῃ παρὰ ἐκείνους περὶ τῶν ὁποίων ἐπιτροπὴ κατὰ νόμον συνιστωμένη ἀποφαίνεται ὅτι παρέχουν τὰ ἐχέγγυα εὐδοκίμου ὑπηρεσίας, τὸ Συμβούλιον τῆς Τραπέζης ἐθεώρει ὅτι δύναται ν’ ἀπαλλάξῃ ἑαυτὸ παντὸς περιορισμοῦ. Τὸ Συμβούλιον ἄλλως τε ἔλαβε γνῶσιν ἐν προκειμένῳ τῶν κυβερνητικῶν ἀντιλήψεων ἀλλ’ ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ λάβῃ αὐτὰ ὑπ’ ὄψει διότι, ἅπαξ συγκροτηθέν, εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητον, καὶ δύναται νὰ ἐνεργήσῃ κατ’ ἀνεξέλεγκτον αὐτοῦ κρίσιν. Θὰ εἶμαι εὐτυχὴς νὰ ἴδω τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῆς Α.Τ.Ε. ἀποφασισμένον νὰ προασπίσῃ τὴν ἀνεξαρτησίαν του κατὰ πάσης ἀθεμίτου ἐπεμβάσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀκατανόητον νὰ ἐπιμείνῃ τὸ συμβούλιον νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ τὴν κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς Τραπέζης προβλεφθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἱδρυτῶν αὐτῆς μέθοδον προσλήψεως τοῦ προσωπικοῦ διὰ διαγωνισμοῦ, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τοῦτο περιορίζει ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας του. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω κατηγορηματικῶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τοιαύτην παρερμηνείαν τῶν προθέσεων τὰς ὁποίας εἶχον οἱ ἱδρυταὶ κατὰ τὴν σύστασιν τῆς Τραπέζης, καὶ νὰ ἐκφράσω τὴν ἐλπίδα ὅτι τὸ συμβούλιον τῆς Α.Τ.Ε. θὰ θελήσῃ νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὰς κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις. Ἐὰν ἡ ἐλπίς μου αὕτη διαψευσθῇ θὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὴν συνομολόγησιν προσθέτου συμβάσεως ρυθμιζούσης ρητῶς καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ὁριζούσης ὅτι οἱ ἄνευ διαγωνισμοῦ ἐνεργηθησόμενοι διορισμοὶ εἶναι προσωρινοί.

§224Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ διαγωνισμὸς ἔχει μίαν ρητὴν ἔννοιαν καὶ μίαν εὐρυτέραν. Ἐπὶ παραδείγματι διὰ τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τί ἐννοεῖτε λέγοντες διαγωνισμόν;

§225Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουν διάφοροι τρόποι νὰ κάμουν διαγωνισμόν.

§226Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχουν στοιχεῖα προϋπηρεσίας.

§227Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμποροῦσα νὰ δεχθῶ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν τὰ ὅσα ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μοῦ εἶπεν, ὅτι περιωρίσαμεν εἰς 5, 10 πρόσωπα μόνον. Ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀφήσωμεν νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἀσκηθῇ ἡ προτίμησις τῶν φίλων. Ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ εἴπω ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἤμην ἀποφασισμένος νὰ ἐπιμείνω καὶ εὐτυχῶς ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης ὑπεχώρησεν. Ἀλλὰ μᾶς ἐγεννήθη βραδύτερον τρίτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔφερε κυρίως τὴν σύγκρουσιν. Σᾶς ἀνέφερα ἤδη ὅτι εἰς μίαν ἀπὸ τὰς δύο αὐτὰς περιστάσεις εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Δέλταν νὰ ἀναγνώσῃ τὸν λόγον μου τὸν εἰσηγητήριον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ εἶπα: Εἶναι καλὸν νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ἐσεῖς καὶ τὸ συμβούλιον ὑπὸ ποίας ἀντιλήψεις καὶ ποίους σκοποὺς ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησεν τὴν ἵδρυσιν τῆς Τραπέζης, διότι οὕτω θὰ προλάβητε καὶ πολλὰς ἐν τῷ μέλλοντι παρεξηγήσεις μεταξὺ μας. Ὅτε βραδύτερον μοὶ ἐδόθη τὸ σημείωμα τὸ ὁποῖον ὥριζε τὰς ἀντιλήψεις τῆς διοικήσεως, χωρὶς μάλιστα νὰ ληφθῇ ἀπόφασις εἰδική, ἀλλ’ ἦσαν σκέψεις τῆς διοικήσεως γενικαὶ περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐγένετο τὸ δάνειον καὶ εἶδα ἐκεῖ ὅτι τὰ δάνεια τῆς βελτιώσεως τῆς καλλιεργείας θὰ ἐπλήρωνον μεγαλεῖτερον τόκον ἀπὸ τὰ δάνεια τὰ καλλιεργητικά, ὁμολογῶ ὅτι ἐταράχθην, διότι εἶχα ἤδη λάβει προηγουμένως ἀφορμὴν νὰ ζητήσω νὰ διαβασθῇ ἐπὶ τέλους ὁ λόγος μου καὶ ὑπέθετα ὅτι ὁ λόγος μου δὲν ἐδιαβάσθη, διότι ἂν ἔβλεπον τὸν λόγον μου ὁ ὁποῖος ἔλεγεν ὅτι αὐτὰ τὰ δάνεια θὰ πληρώσουν μικρότερον τόκον, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κάμουν κάτι τι ἀντιτιθέμενον εἰς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχε ἀκούσει καὶ δεχθεῖ καὶ ἡ Βουλή, καὶ ἑπομένως ἦτο καὶ ἡ γνώμη τοῦ νομοθέτου οὕτως εἰπεῖν. Εἶδον λοιπὸν τὸν κ. Δέλταν καὶ τῷ εἶπον ὅτι ἐκφράζω τὴν ἀπορίαν μου καὶ τὴν λύπην συγχρόνως, διότι ὁ λόγος μου δὲν εἰσηκούσθη. Πῶς τὸ λένετε αὐτὸ μοὶ εἶπε. Τὸ λέγω διότι αὐτὸ εἶναι ὅλως ἀντίθετον πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπίσης εἶπον ὅτι ἂν τὸ συμβούλιον τῆς Τραπέζης ἐδιάβαζε τὸν λόγον μου θὰ ἔβλεπεν ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸν τόκον τῶν δανείων τὰ ὁποῖα θὰ ἐχορηγοῦντο εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι πληρώνουν ἕνα εἰδικὸν φόρον, ὁ ὁποῖος ἐπήγαινεν εἰς τὰς Γεωργικὰς Τραπέζας, ὅτι ὁ τόκος αὐτὸς θὰ εἶναι ὀλιγώτερος, διότι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον πληρώνουν ὡς φόρον εἰδικόν. Ἐὰν εἴχατε διαβάσει τὸν λόγον μου θὰ ἐπροτείνατε ὅλα τὰ μέρη νὰ πληρώνουν τὸν φόρον αὐτὸν καὶ ἀντὶ νὰ χρησιμοποιηθῇ ἡ εἰσφορὰ ἐκείνη διὰ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς νὰ κρατηθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ ὡς ἀποθεματικόν. Καλὸν εἶναι μοῦ εἶπε νὰ τὸ κρατοῦμεν. Ἀλλ’ ἐὰν θὰ τὸ κρατήσετε, ἀπήντησα, ἔπρεπε νὰ συνεισφέρῃ ὅλη ἡ Ἑλλάς. Ὅταν τῷ εἶπον, λοιπόν, ὅτι λυποῦμαι ὅτι δὲν ἐδιαβάσατε τὸν λόγον μου, τὸν ἐδιαβάσαμε μοῦ εἶπεν, ἀλλ’ οἱ ἁρμοδιώτεροι εἰς τὸ συμβούλιον εἶπον ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν, τὶ εἴπατε, ἀλλὰ θὰ πράξωμεν ὅ,τι πρέπει νὰ πράξωμεν συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου Ἐννοεῖτε, ποία ἦτο ἡ ἔκπληξίς μου εἰς τὸ ἄκουσμα αὐτό. Ἐξερράγην καὶ εἶπον: Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ φύγετε ἀπὸ τὰς Κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἡ Τράπεζα συνεστήθη. Τὸ ἥμισυ τῆς ἐκκρήξεως αὐτῆς καὶ ἂν δὲν ἦτο ἄνθρωπος τῆς εὐθυξίας τοῦ κ. Δέλτα, θὰ προεκάλει τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν μοῦ ἔκαμε. Μοῦ εἶπεν ὅτι δὲν δύναται νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν θέσιν αὐτήν. Τῷ εἶπον ὅτι λυποῦμαι πολὺ ἀφοῦ μάλιστα ἐγὼ σὲ παρεκάλεσα νὰ μοῦ προσφέρῃς τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας δὲν ἤθελες, ἀλλὰ βλέπω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ συνεργασθῶμεν, καὶ καλὸν εἶναι νὰ χωρίσωμεν ἀπὸ τώρα. Καὶ ἐρωτῶ: Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ καταλογίσετε εὐθύνην διὰ τὰ γεγονότα αὐτά; Νομίζετε ὅτι ἔπρεπε νὰ σταυρώσω τὰ χέρια μου καὶ νὰ εἴπω «πέκεϊ ἐφέντιμ». Ἀλλ’ ὅταν ἐδέχθην τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Δέλτα ἐγεννᾶτο ἐν ἐμοὶ τὸ ζήτημα τὶ θὰ γίνῃ τώρα; Ἐκεῖνο ποὺ θά ἐγίνετο ἦτο: Πρῶτον ἡ ἐκλογὴ τοῦ νέου διοικητοῦ τῆς Τραπέζης, καὶ δεύτερον ἡ ἐπιβολὴ τῶν ἀντιλήψεών μου ἐπὶ τῶν σημείων διὰ τὰ ὁποῖα εἶχον ἐκφρασθῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰς τὸν εἰσηγητήριον λόγον μου. Μοὶ ἐδηλώθη ἁρμοδίως, ὅτι ἐὰν ὑπεδείκνυα πρόσωπον εἰς τὸ ὁποῖον θὰ εἶχον ἐγὼ ἐμπιστοσύνην καὶ εἰς τὸ ὁποῖον θὰ εἶχεν ἐμπιστοσύνην καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ ἠδυνάμην νά εἶμαι ἥσυχος ὅτι τὸ πρόσωπον αὐτὸ θά ἐκλεγῇ ἀπὸ τὸ διοικητικὸν συμβούλιον. Δὲν ἐνόμισα, κύριοι, ὅτι ἔπρεπε νά ἀκολουθήσω τὴν ὁδὸν αὐτὴν καθ’ ἣν στιγμὴν εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Τραπέζης ἐξεδηλώθησαν τοιαῦται ἀντιλήψεις τόσον ἀπομεμακρυσμέναι ἀπὸ τάς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως σχετικῶς μὲ τὴν ἵδρυσιν τῆς Τραπέζης καὶ μὲ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς Κυβερνητικῆς γεωργικῆς πολιτικῆς. Ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο νά προσέλθω εἰς τὴν Βουλὴν διά νά λύσω τά ζητήματα αὐτά, τά σχετικὰ μὲ τὸν τόκον ἰδιαιτέρως καὶ συγχρόνως διά νά τονίσω ὄχι εἰς τά παρασκήνια, ὄχι συνεννοούμενος μὲ τὸ συμβούλιον ἢ παρακαλῶν τὸ συμβούλιον νά ἐκλέξῃ τὸν Α ἢ τὸν Β, ἀλλά μὲ ἀκεραίαν τὴν Κυβερνητικὴν εὐθύνην, νά προσέλθω ἐνώπιον τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος καὶ τῆς κοινῆς γνώμης τῆς Χώρας καὶ νὰ ζητήσω ὅπως εἰς τὸ μέλλον μὴ ἐπαναληφθοῦν τοιαῦται συγκρούσεις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Τὶ ζητῶ λοιπόν; Ποῖα εἶναι τὰ κύρια σημεῖα τῶν μεταβολῶν τὰς ὁποίας εἰσηγοῦμαι διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου; Διότι θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νά μὴ ἐνδιατρίψω εἰς τὴν ἰδικήν του ἐπίθεσιν τῆς πρώτης συμβάσεως διότι ἔτυχε νὰ λείπῃ· ἂς πάρωμεν λοιπὸν ὅτι ἔχομεν τὴν πρώτην σύμβασιν καὶ βλέπομεν τώρα τὶ εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔκαμα καὶ διὰ τοῦ ὁποίου καταστρέφω τὴν ἀναγκαίαν αὐτοτέλειαν τῆς Τραπέζης. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔκαμα εἶναι ὅτι ἐφ’ ὅσον καὶ τὸν πρῶτον διοικητὴν τῆς Ἀγροτικῆς ἐκράτησα διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Τράπεζαν καὶ δὲν εἰσηγήθην τὴν γνώμην ἵνα καταρτίσωμεν πρῶτον τὸ διοικητικὸν συμβούλιον καὶ ἔπειτα νὰ τοῦ εἴπωμεν ἔκλεξε σὺ ὅποιον θέλεις, εἶπα ὅτι τὴν στιγμὴν ὅπου ἡ πρώτη διοίκησις τῆς Τραπέζης οὐσιαστικῶς δὲν ἐλειτούργησε, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ πάρω μίαν εἰκόνα ἀπὸ τὸ χαρτοπαίγνιον δὲν εἶμαι χαρτοπαίκτης, παίζω καμμία φορὰ μπρὶτς ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μπρὶτς ἀνακατεύει κανεὶς τὰ χαρτιὰ καὶ ὅταν τὰ ἀνακατέψῃ λέγει μὰλ ντὸν τὰ ξανανακατεύει τότε καὶ τὰ μοιράζει,—εἶπα καὶ ἐγὼ λοιπὸν μὰλ ντὸν καὶ ἂς ἀρχίσωμεν πάλιν ἀπὸ τὴν ἀρχή. Πῶς νὰ κάμωμεν λοιπόν; φυσικὰ εἶχα τὴν ἀξίωσιν ἐγὼ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ ὀνομάσω τὸν νέον διοικητὴν καὶ διὰ μίαν περισσοτέραν ἐκδήλωσιν τῆς ἀντιλήψεως ὅτι δὲν δύναται τὸ συμβούλιον τῆς Τραπέζης νὰ θεωρῇ τὰς κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις ὡς ἀναξίας προσοχῆς κατὰ τὴν λειτουργίαν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Εἶπον ὅτι ἀφοῦ ὁ διοικητὴς διορίζεται διὰ μίαν ἑξαετίαν καὶ ἀφοῦ καὶ τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου διορίζονται διὰ τὴν αὐτὴν περίοδον θεωρῶ ὅτι εὔλογον κατὰ τὸ πρῶτον αὐτὸ διάστημα θὰ ἦτο ἐὰν ἤθελον δημιουργηθῇ τυχὸν κενά, νὰ γίνεται ἡ ἀναπλήρωσις ἐκ συμφώνου μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἶναι κύριοι αὐτὸ μέγα ἔγκλημα τὸ ὁποῖον ἔκαμα καὶ ἀφαιρεῖ αὐτὴν τὴν αὐτοτέλειαν τῆς Τραπέζης διότι κατὰ τὴν πρώτην ἑξαετίαν, ἐν περιπτώσει κενώσεως τῆς ἕδρας, τοῦ διοικητοῦ ἢ συμβούλου τινὸς ἐγὼ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θὰ διορίζωμεν τοὺς ἀναπληρωτὰς αὐτῶν; Δὲν τὸ νομίζω κύριοι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔκαμα. Ποῖο εἶναι τὸ δεύτερον τὸ ὁποῖον καταστρέφει τὴν αὐτοτέλειαν τῆς Τραπέζης; Εἶναι ὁ διορισμὸς τοῦ κυβερνητικοῦ ἐπιτρόπου εἰς τὸν ὁποῖον δὲν δίδεται τὸ δικαίωμα ψήφου. Κατὰ τὸ πρῶτον σχέδιον τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἀντιπροσωπεύει τὰς ἀντιλήψεις μου ὑπῆρχε παρεξήγησις καὶ ἔσπευσα νὰ τὴν ἄρω. Δὲν θὰ ἔχῃ ὁ κυβερνητικὸς ἐπίτροπος δικαίωμα ψήφου, ἀλλὰ γνώμην. Ἐγὼ ὅμως κύριοι, τὸν κυβερνητικὸν αὐτὸν ἀντιπρόσωπον τὸν ὁποῖον ἔρχομαι νὰ σᾶς ζητήσω νὰ δεχθῆτε ὅπως διορίσωμεν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ἐγὼ λέγω, τὸν ἔχω ἤδη καὶ χωρὶς τὸν διορισμὸν αὐτὸν τὸν ἐπίσημον. Δηλαδὴ εἷς ἐκ τῶν μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἐγγύτερον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εὑρισκόμενος, διότι εἶναι γενικὸς γραμματεὺς τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας τὸν ἐχρησιμοποίησα εἰς τὸ νὰ διαβιβάζω εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Τραπέζης τὰς ἀντιλήψεις μου ἐπὶ τῶν διαφόρων γενικῶν ζητημάτων. Δὲν φαντάζεσθε βέβαια ὅτι τὸν ἐχρησιμοποίησα διὰ προσωπικὰ ζητήματα ἀλλὰ διὰ νὰ διαβιβάζω δι’ αὐτοῦ τὰς κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις. Μοὶ παρετηρήθη λοιπὸν ὅτι αὐτὴ ἡ ἐξαιρετικὴ θέσις ἑνὸς ἐκ τῶν μελῶν τοῦ συμβουλίου ἐδημιούργει εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Τραπέζης μίαν δυσφορίαν, διότι ἐθεωρήθη ὅτι ὅλοι οἱ σύμβουλοι δὲν εἶναι ὅμοιοι, ὅτι κἄποιος διαφέρει ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Μοὶ ὑπεδείχθη ἄν θέλω νὰ ὑπάρχῃ κἄποια ἐπαφὴ ἂς τὸ κάμω κατ’ ἄλλον τρόπον. Εἶπα ὅτι εἶμαι πρόθυμος ἀναγνωρίζων ὅτι δύνανται νὰ θιγοῦν τά ἄλλα μέλη τοῦ συμβουλίου καὶ εἶμαι πρόθυμος νά διορίσω ἄλλο. Μοὶ λέγετε ὅτι σοβαρῶς διακινδυνεύει ἡ αὐτοτέλεια τοῦ ἱδρύματος, διότι θά ὑπάρχῃ εἷς κυβερνητικὸς ἀντιπρόσωπος ὁ ὁποῖος θά δύναται ἐπισήμως νά διαβιβάζῃ πρὸς τὸ συμβούλιον τάς κυβερνητικάς ἀντιλήψεις; Πιστεύεται ἀληθῶς αὐτὸ; Ἀλλ’ εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικὴν ἡ ὁποία εὑρίσκεται ὑπὸ ἀναλόγους συνθήκας σχέσεων μὲ τὸ Κράτος διότι καὶ ἐκείνη εἶναι κατ’ οὐσίαν ἵδρυμα κρατικὸν ἀλλ’ εἰς τὴν ὁποίαν ἐξησφαλίσθη ὅλη ἡ δυνατὴ ἀνεξαρτησία εἰς τὴν διοίκησίν της, ἔχομεν ἕνα κυβερνητικὸν ἐπίτροπον καὶ κανεὶς δὲν ἐσκέφθη νά μᾶς εἴπῃ ὅτι αὐτὸ καταστρέφει τὴν ἀποστολὴν τοῦ ἱδρύματος.

§228Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχει καὶ τὸ βέτο.

§229Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἐκεῖνος ἔχει καὶ τὸ βέτο, ἐνῷ οὗτος δὲν ἔχει παρά νά μᾶς ἀναφέρῃ ὅτι δὲν ἔγιναν δεκταὶ αἱ κυβερνητικαὶ ἀντιλήψεις διὰ νὰ ἐνεργήσωμεν περαιτέρω. Ποία εἶναι ἡ ἄλλη τροποποίησις ἡ ὁποία πιστεύεται ὅτι κλονίζει τὴν αὐτοτέλειαν τῆς Τραπέζης; Παρακαλῶ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διότι δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§230Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ ἐπίτροπος θά ἀσκῇ τὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ συμβουλίου ὡς φορεὺς τῶν κυβερνητικῶν ἀντιλήψεων εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν στέργω.

§231Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Τὶ ἄλλο νομίζετε ὅτι ἀποτελεῖ κλονισμόν.

§232Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Συμμετέχει εἰς τὴν διοίκησιν χωρὶς νά ἔχῃ θέσιν ἐντὸς τῆς Τραπέζης.

§233Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Εἰς τὸ πρῶτον σχέδιον συμμετεῖχε μετά ψήφου, ἤδη σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἵνα ὁ κυβερνητικὸς ἀντιπρόσωπος μεταφέρῃ τάς κυβερνητικάς ἀντιλήψεις εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης καὶ νά προσπαθῇ φυσικά νά κάμῃ τὴν Τράπεζαν νά τάς ἀποδεχθῇ. Ἀλλὰ δὲν ὑποθέτω ὅτι Συμβούλιον συγκεκροτημένον ὅπως εἶναι αὐτό, ἠμπορεῖ νὰ παρασυρθῇ ἀπὸ τὸν κυβερνητικὸν ἀντιπρόσωπον, Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον θὰ συμβῇ εἶναι νὰ μὴ δημιουργηθοῦν διαφωνίαι αἱ ὁποῖαι φέρουν εἰς πλήρη σύγκρουσιν. Ἀλλὰ μοὶ ἀντετάχθη καὶ κἄτι ἄλλο. Τί ἀνάγκην ἔχετε αὐτῆς ἀφοῦ τὰ μέλη εἶναι λαμπρά; Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι τὰ μέλη δὲν εἶναι λαμπρά, ὅλα τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου εἶναι λαμπρά, ἀλλὰ δὲν συμφωνοῦν μὲ τὰς κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις. Τώρα ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μοῦ εἶπεν ὅτι ἄλλος κλονισμὸς τῆς Τραπέζης εἶναι ὅτι ἐζήτησα διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις δικαίωμα γνώμης ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν τόκων μὲ τὸν ὁποῖον θὰ δίδωνται τὰ δάνεια τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ κύριοι, ὅπως σᾶς εἶπον, κυρίως ἐζήτησα νὰ τὸ πάρω αὐτὸ διὰ νὰ κατορθώσω νὰ ἐπιβάλω τὰς ἀντιλήψεις μου ὅτι τὰ δάνεια αὐτὰ τῆς βελτιώσεως τῶν κτημάτων θὰ δίδωνται μὲ ὀλιγότερον τόκον. Ἀλλὰ πῶς ἠθέλετε νὰ τὸ κάμω ἄλλως αὐτὸ ἐὰν δὲν εἶχον αὐτὸ τὸ δικαίωμα; Ἀλλὰ γενικῶς ποία ζημία προέρχεται ἐκ τῆς διατάξεως αὐτῆς: Φοβεῖσθε μήπως αὐτὸ συντελέσῃ ὥστε ἡ Τράπεζα τὰ πέσῃ ἔξω διότι ἴσως θὰ ὑποθέτετε ὅτι μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ θέλῃ νὰ δημαγωγήσῃ καὶ καταβιβάσῃ τοὺς τόκους θὰ ἠμπορεῖ νὰ ρίψῃ τὴν Τράπεζαν ἔξω; Ἀλλ’ ἐὰν δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν μόνην νὰ ρυθμίζῃ τὸ ζήτημα τοῦ τόκου θὰ φοβηθῶμεν αὐτὸν τόν κίνδυνον ἀφοῦ τὸν τόκον τὸν κανονίζει κατὰ πρῶτον ἡ Τράπεζα καὶ δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ μεταβολὴ εἰς τὸ ἅπαξ κανονισθησόμενον ἐπιτόκιον ἄνευ συμφωνίας καὶ τῶν δύο παραγόντων; πῶς φοβεῖσθε αὐτὴν τὴν ἐπίδρασιν; Ἐὰν δὲ ὑποθέτετε ὅτι πρόκειται περὶ Κυβερνήσεως ἡ ὁποία παραγνωρίζουσα τὴν θέσιν της καὶ ἀδιαφοροῦσα διὰ τὴν κοινὴν γνώμην ἤθελεν νὰ δημαγωγήσῃ κατὰ τοιοῦτον αἰσχρὸν τρόπον, καταβιβάζουσα τοὺς τόκους πῶς θὰ κατώρθωνεν ἄλλως αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις παρὰ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἐξασκεῖ πίεσιν ἔκθεσμον ἐπὶ τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου διὰ νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὸ νὰ ἐλατώσωσι τὸν τόκον τοῦ δανείου; Ἀλλ’ ἐὰν ἔχωμεν τοιαύτην Κυβέρνησιν τὸ πρᾶγμα θὰ γίνεται εἰς τὰ παρασκήνια πάντοτε καὶ θὰ ἐπιτευχθῇ τότε μόνον ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι οἱ σύμβουλοι τῆς Τραπέζης δὲν εἶναι ἄνθρωποι περιωπῆς ἔχοντες συναίσθησιν τῆς ἐντολῆς ἡ ὁποία τοῖς ἀνετέθη ὥστε νὰ ὑποκύψουν. Καὶ θὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο ἀπὸ τὰ παρασκήνια χωρὶς νὰ φαίνεται καὶ ἀμέσως ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνῷ μὲ τὸ ἰδικόν μου σύστημα παρόντος ὅλου τοῦ κόσμου θὰ γίνωνται τὰ πράγματα. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε κύριοι ὅτι μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον εἰσαγάγω πρόκειται πράγματι νὰ ἀνατρέψω τὴν αὐτοτέλειαν τῆς Τραπέζης. Κύριοι, αἱ ἀνησυχίαι μου διὰ τὸ μέλλον τῆς Τραπέζης εἶναι διαρκεῖς. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ποῦ ἐσκέφθην νὰ ἱδρύσω τὴν Τράπεζαν αὐτήν, προικοδοτῶν τάς την, εἶχον τὴν ἀνησυχίαν πῶς θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ τὴν διοργανώσωμεν διὰ νὰ μὴ χαθοῦν αὐτὰ τὰ χρήματα καμμίαν ἡμέραν. Διότι θὰ ἦτο δύσκολον ἡ Ἑλλάς, ἴσως ἐπὶ μίαν ὅλην γενεὰν νὰ εὕρῃ καὶ πάλιν τόσα μεγάλα κεφάλαια τὰ ὁποῖα σήμερον δίδονται διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Τραπέζης. Τὸ πρόβλημα βέβαια ἦτο δύσκολον, τὸ ἁπλούστερον θὰ ἦτο νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ ἐξακολουθῇ ἀσκοῦσα τὴν ἀγροτικὴν πίστιν ἐνισχύοντας αὐτὴν διὰ τῶν προικοδοτήσεων ὥστε νὰ ἐλατώσῃ τὸν τόκον. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον προηγουμένως καὶ ποῖα ἄτοπα θὰ εἶχεν ἡ ἄλλως, ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως μονομερὴς μόνον ὀρθὴ λύσις, ὅτι ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ ἐὰν ἐπρόκειτο μόνη νὰ διαχειρίζεται ἐντελῶς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν γεωργικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἠμπορεῖ νὰ τὴν ἐξυπηρετήσῃ μία ἀγροτικὴ Τράπεζα ἰδιαιτέρως; Πρέπει νὰ εἴπω ὅτι ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἡ ἀγροτικὴ πίστις μὲ τὴν σημερινὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης ἡ Κυβέρνησις καὶ πιθανῶς καὶ οἱ διάδοχοί μου δὲν θὰ εὑρίσκοντο εἰς καμμίαν σύγκρουσιν. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁλόκληρος ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἀποκρούει τὴν λύσιν αὐτὴν τὴν καθιστᾷ μὴ πραγματοποιήσιμον. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀπεμακρύνθημεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν λύσιν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναγνωρίσῃ τὶς ὅτι μὲ τὰ μέτρα καὶ μὲ τὴν ὀργάνωσιν τὰ ὁποῖα ἔδωκα εἰς τὴν Τράπεζαν ἔκαμα, ὅ,τι ἦτο ἀνθρωπίνως δυνατὸν διὰ νὰ δώσω τὴν ἀναγκαίαν ἀνεξαρτησίαν κατ’ ἀθεμίτων ἐπεμβάσεων, ὄχι ἀνεξαρτησίαν, ἡ ὁποία θὰ ἐζήτει νὰ παραμερήσῃ τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγροτικήν της πολιτικήν, διότι αὐτὸ δὲν θὰ ἦτο ἀνεξαρτησία, ἀλλὰ πλήρης ἀναρχία. Ἐλέχθη, ὅ,τι εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν δὲν παραμένει πλέον ἴχνος ἐξουσίας. Ἀλλὰ ποίας ἐξουσίας τὴν ἐστερήσαμεν; Διότι θὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς γνώμην εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ τόκου, ἢ διότι θὰ διορίσωμεν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐκεῖνον εἰς τὸν ὁποῖον ἠμποροῦμεν νὰ ἐμπιστευθῶμεν; Νομίζω ὅτι αὐτὰ εἶναι ἀρκετά, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον ὁ ὁποῖος γίνεται καὶ τὰς γενικὰς γραμμὰς τῶν τροποποιήσεων τὰς ὁποίας εἰσηγήθημεν. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως θὰ ἤθελε νὰ βάλῃ εἰς τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Τραπέζης ἓξ ἀντιπροσώπους τοῦ ὀργανωμένου γεωργικοῦ κόσμου. Τοῦ εἶπον ὅτι, ὁ ἀριθμὸς τῶν δύο καθωρίσθη, διότι ἡ στάσις τοῦ ὀργανωμένου ἀγροτικοῦ κόσμου ἀπέναντι τῆς ἱδρυθείσης Τραπέζης ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴν ἔχω ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν ὀργανωμένον αὐτὸν κόσμον, Ἐν τούτοις θὰ δεχθῶ κατόπιν τῶν λεχθέντων τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅπως προστεθῶσιν ἀκόμη δύο ἀντιπρόσωποι τοῦ ὀργανωμένου ἀγροτικοῦ κόσμου, εὔχομαι δὲ ὅπως ἡ περαιτέρω λειτουργία καὶ τῆς Τραπέζης καὶ τοῦ ὀργανωμένου ἀγροτικοῦ κόσμου εἶναι τοιαύτη ὥστε ταχέως νά δυνηθῶμεν νά εἰσαγάγωμεν καὶ τοὺς ἄλλους δύο τοὺς ὁποίους· ἐζήτησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Τοιουτοτρόπως τά ἐδάφια 6 καὶ 7 τοῦ ἄρθρου 22 ἀντὶ ἑνὸς θά λέγουν δύο καὶ ὁ διορισμὸς θά γίνεται δι’ ἀντιπροσώπων τῶν Ἑνώσεων καὶ τῶν Γεωργικῶν Ἐπιμελητηρίων. Ἄλλως τε ἐκπρόσωποι τοῦ γεωργικοῦ κόσμου ὑπάρχουν εἰς τὸ Συμβούλιον τὸ ὁποῖον ἔχουν κατακτήσει δι’ ἀληθῶν καὶ λαμπρῶν ἀντιπροσώπων προερχομένων ἀπὸ τὴν γεωργικὴν τάξιν περισσότερον παρ’ ὅτι προέρχονται ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους διορίζουν τὰ Γεωργικὰ Ἐπιμελητήρια καὶ αἱ Γεωργικαὶ Ἑνώσεις. Οὗτοι εἶναι ὁ Κουτσομητόπουλος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ ὁ Τζωρτζάκης μέχρι χθὲς ὑπάλληλος τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ σήμερον ὑπάλληλος τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης. Τὴν δυσπιστίαν ἀκόμη περισσότερον δικαιολογεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἀντίδρασις τοῦ ὀργανωμένου γεωργικοῦ κόσμου, ὥστε καὶ ἀφοῦ ἱδρύθη ἡ Τράπεζα καὶ ἀφοῦ εἶδον πόσον πλούσια ἐπροικοδοτήθη καὶ ἀφοῦ εἶδον πόσον εὐεργετικὴ θὰ ἦτο μᾶς ἔκαμεν ἀπεργίαν καὶ ὅταν τοὺς ἐκαλέσαμεν νὰ ὑποδείξουν τοὺς δύο ἀντέστησαν καὶ μόνον ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς κοινῆς γνώμης ἠναγκάσθησαν μετὰ τρεῖς ἑβδομάδας νὰ τοὺς ὑποδείξουν. Ὁ κ. Παπαναστασίου, λέγει ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι οἱ Συνεταιρισμοὶ Μακεδονίας καὶ Θράκης φρονοῦν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκπροσωπηθοῦν διὰ τοῦ περιορισμένου αὑτοῦ ἀριθμοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν προσλαμβανομένων ὑπαλλήλων ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως μὲ κατηγόρησεν, διότι δὲν ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ παραιτηθῇ τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ. Δὲν ἐνόμισα, κύριοι, ὅτι μοῦ ἐπιτρέπετο νὰ ζητήσω τοῦτο ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὴν ἔπειθα νὰ μοῦ δώσῃ 560 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἀπόψε ἤκουσα ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἐπιμένει εἰς τὸ νὰ ἔχῃ τοὺς 300 αὐτοὺς ὑπαλλήλους. Ἐτηλεφώνησα, λοιπόν, εἰς τὴν Τράπεζαν ἵνα βεβαιωθῶ καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν ἐπιστολὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβα, διότι πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅλοι τὶ συμβαίνει διὰ νὰ μὴ ἐπιρρίπτωνται κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μομφαὶ μειωτικαὶ τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν κατέχει λίαν δικαίως εἰς τὸν τόπον μας. (ἀναγινώσκει). Ἐν Ἀθήναις τῇ 21 Δεκεμβρίου 1929. «Σεβαστὲ κύριε Πρόεδρε. Κατὰ τὴν διεξαχθεῖσαν σήμερον ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως κ. Παπαναστασίου καὶ ὁ βουλευτὴς κ. Ροδόπουλος ἐμέμφθησαν τῆς ὑπογραφείσης συμβάσεως περὶ Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Μεταξὺ ἄλλων τὴν ἀπόσπασιν παρὰ τῇ Ἀγροτικῇ Τραπέζῃ τριακοσίων ὑπαλλήλων ἐπὶ μίαν ἑξαετίαν. Θεωρεῖ ὁ κ. Παπαναστασίου ἐλάττωμα καὶ πρόσκομμα πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς γεωργικῆς πίστεως, ὁμοίως δὲ καὶ τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ὑποκαταστημάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὡς πρακτορείων τῆς Ἀγροτικῆς μέχρι τῆς ἱδρύσεως ἰδίων αὐτῆς ὑποκαταστημάτων κλπ., ὁ δὲ κ. Ροδόπουλος ἐξέφρασεν ὡρισμένας ἀνησυχίας διὰ τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης σχετικῶς μὲ τὴν λειτουργίαν καὶ τὴν Διοίκησιν τῆς Ἀγροτικῆς. Ἐπειδὴ ἐπὶ πλέον γενικώτερον ἐπικρατεῖ παρὰ πολλοῖς ἡ ἀντίληψις ὅτι ἡ διὰ τῆς συμβάσεως καθορισθεῖσα σύμπραξις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ πρόοδον τῆς Ἀγροτικῆς θέλει τοὐναντίον ἐπιδράσει κακῶς ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως αὐτῆς, καθ’ ἑκάστην δὲ καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀποτελεῖ τὸ στόχον τῶν ἐπιθέσεων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καὶ ἄδικον εἶναι καὶ ἐπιβλαβὲς ὡς μειοῦν τὸ κῦρος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε κύριε Πρόεδρε, νὰ δηλώσω Ὑμῖν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἧς Ἑλλάδος: 1) παραιτεῖται τοῦ δικαιώματος τῆς ἀποσπάσεως παρὰ τῇ Ἀγροτικῇ τῶν τριακοσίων ὑπαλλήλων, 2) παραιτεῖται τοῦ δικαιώματος τῆς συμπράξεως διά τε τὸν διορισμὸν τοῦ Διοικητοῦ, τοῦ Προέδρου τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου καὶ ὡρισμένων μελῶν τούτου, 3) παραιτεῖται τοῦ δικαιώματος νὰ παρίσταται ἐν τῷ Διοικητικῷ Συμβουλίῳ δι’ ἀντιπροσώπου της. Οὕτω καὶ ὁ Ὑποδιοικητὴς τῆς Τραπέζης κ. Κορυζῆς θὰ ἀπαλλαγῇ τῶν σχετικῶν ἀπασχολήσεων καὶ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα τῆς ἐπιδράσεως αὐτοῦ, 4) παρακαλεῖ ὅπως ἀπαλλαγῇ τῆς ἐκ μέρους τῆς Ἀγροτικῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑποκαταστημάτων της. Σχετικῶς τονίζω ὅτι ἡ καθορισθεῖσα διὰ τὴν χρησιμοποίησιν τούτων ἀποζημίωσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μόλις ἀντικρύζει τὰ πραγματικά της ἔξοδα, τοῦτο δὲ θὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν ὅταν ἡ Ἀγροτικὴ ἱδρύσῃ ἴδια ὑποκαταστήματα. Κατόπιν τῶν ἀνωτέρω οὐδεὶς δεσμός, θεωρούμενος παρὰ τῶν ἐπικριτῶν ἐπικίνδυνος, μεταξὺ Ἐθνικῆς καὶ Ἀγροτικῆς ἀπομένει καὶ κατὰ συνέπειαν οὐδεμία παρεξήγησις δύναται νὰ ἐμφιλοχωρήσῃ. Εἰς τὰς δηλώσεις ταύτας προβαίνομεν, Κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ διευκολύνωμεν Ὑμᾶς καὶ διὰ νὰ λείψῃ πᾶν σημεῖον προστριβῆς ἐν τῷ μέλλοντι μεταξὺ τῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Κράτους, τῶν εὐμενῶν διαθέσεων τοῦ ὁποίου ἡ Τράπεζα ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἐν τῇ ἀπό τινος νέᾳ της μορφῇ. Μετὰ σεβασμοῦ Ι. Δροσόπουλος Ἐθεώρησα καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω τοῦτο, διότι δὲν εὑρίσκω δίκαιον νὰ γίνεται ἐπίθεσις κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἡ ὁποία παρέσχε μέχρι σήμερον μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸν κλάδον τῆς ἀγροτικῆς, πίστεως, τὸν ὁποῖον εὑρήκαμεν ὀργανωμένον διὰ νὰ τὸν συνεχίσωμεν. Ἀπὸ τὰς παραιτήσεις αὐτὰς θὰ δεχθῶμεν μόνον ὅσας νομίζομεν χρησίμους, διότι ἀμφιβάλλω ἂν εἶναι καμμία χρήσιμος, διότι ἰδίως διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὑποκαταστημάτων ἐγὼ θὰ ἤθελα νὰ διαρκέσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον χρόνον. Συνεφωνήθη νὰ δώσωμεν 20 ἑκατομμύρια διὰ νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὸ ἔγγραφον τῆς Τραπέζης, λέγει, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο μόλις καλύπτει τὰς δαπάνας τῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὅταν θὰ κάμωμεν δικά μας ὑποκαταστήματα παντοῦ ἡ δαπάνη θὰ εἶναι 50% τοὐλάχιστον ἀνωτέρα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ὁποίαν πληρώνωμεν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον καθόσον δύναμαι νὰ ἐπιδράσω θὰ ζητήσω νὰ μὴ σπεύσωμεν νὰ τὰ ἱδρύσωμεν ἐκτὸς ἐξαιρετικῶν περιπτώσεων εἰς δύο ἢ τρία μέρη.

§234Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὑπαλλήλους δὲν παρίσταται ἀνάγκη περιορισμοῦ τοῦ προσωπικοῦ, ἡ δὲ Τράπεζα δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ θυσιάσῃ ἔστω καὶ προσωρινῶς ἕνα μεγάλον ἀριθμὸν ὑπαλλήλων. Ἐγὼ θεωρῶ εὐχάριστον τὸ γεγονός, ὅτι δὲν θὰ ἐκχωρηθοῦν οἱ ὑπάλληλοι, αὐτοί, ὄχι διότι οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν εἶναι κατάλληλοι, ἀλλὰ διότι ἡ ἀπόσπασίς των εἰς τὴν Ἀγροτικὴν δὲν εἶναι ὁριστική. Λυπηρὸν γεγονός, θὰ ἦτο ἐὰν ἐπραγματοποιεῖτο ἡ ἀποχώρησις τοῦ ὑποδιοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπὸ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἀγροτικῆς, διότι ὁμολογουμένως ὁ κ. Κορυζῆς προσέφερε μεγάλας ὑπηρεσίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀναμίξεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὴν ὑπόδειξιν τῶν μελῶν τοῦ συμβουλίου θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν ὑπὸ τὸν ὅρον ὅπως ὁρισθῶσι ἐκ τῶν προτέρων μόνιμα πρόσωπα πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς καλλιτέρας διοικήσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μίαν λέξιν ἀκόμη διὰ τὸ ζήτημα τοῦ μισθολογίου. Ἐπιθυμῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκφράσω τὴν ἐλπίδα ὅτι τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης θὰ θελήσῃ νὰ ἀναθεωρήσῃ τὸ μισθολόγιον. Δὲν λέγω βέβαια δι’ ἐκείνους τοὺς ὁποίους προσέλαβεν ἤδη διότι αὐτὸ δὲν θὰ ἦτο εὔκολον καὶ δὲν θὰ ἦτο ἴσως καὶ εὔλογον νὰ ἀθετηθοῦν ὑποσχέσεις δοθεῖσαι δηλαδὴ διὰ τὸ μόνιμον μισθολόγιον, διότι πιστεύω ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχει ἀκόμη περιθώριον νὰ πραγματοποιηθοῦν οἰκονομίαι. Τώρα θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ συνεργασία Κυβερνήσεως καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς συνέχισιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως ὑπὸ τῆς τελευταίας μέχρις ὅτου ἀρχίσει ἡ κανονικὴ λειτουργία τῆς Ἀγροτικῆς ἔδωκεν ἤδη ἀποτελέσματα ἁπτὰ ὑπὲρ τοῦ γεωργικοῦ κόσμου. Πέρυσι ὅπως εἴπαμε πρὸ ὀλίγου ἐδόθησαν χίλια ἑκατὸν πέντε ἑκατομμύρια καθαρῶς γεωργικὰ δάνεια καὶ 240.000.000 πλασματικὰ ἤτοι 1345 ἑκατομμύρια καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1928 ἐκ τῶν ὁποίων τὴν 31 Δεκεμβρίου ὀφείλοντο 878 ἑκατομμύρια, ἐνῷ ἐφέτος ἐδόθησαν καθαρῶς γεωργικὰ δάνεια 1215 ἑκατομμύρια καὶ πλασματικὰ 400 ἑκατομμύρια ἤτοι τὸ ὅλον 1625 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν ὁποίων ὑπολογίζεται ὅτι θὰ ὀφείλονται τὴν 31 Δεκεμβρίου 1929 περὶ τὰ 1250 ἑκατομμύρια. Δηλαδὴ ἡ διαφορὰ τῶν ὀφειλομένων κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου ὑπὸ τοῦ γεωργικοῦ κόσμου ἀπὸ τὰ ὀφειλόμενα ἐφέτος εἶναι 375 ἑκατομμύρια. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀνησυχῶν διὰ τὸ μέλλον τῆς ἀγροτικῆς λέγει «ἐπὶ τέλους ἔχομεν ἤδη τόσα ἑκατομμύρια ποῦ διαθέτομεν, πῶς θὰ μπορέσῃ ἡ Ἀγροτικὴ νὰ διαθέσῃ περισσότερα ἑκατομμύρια ἀφοῦ μάλιστα ἐματαιώθη τὸ δάνειον τοῦ Σέλιγμαν;» Λοιπὸν ἔχω καθῆκον νὰ παρατηρήσω ὅτι ἀπὸ τὰ ἐπὶ πλέον διατεθέντα ἐφέτος ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς πίστεως 259.000.000 ἐκ τοῦ συνόλου τῶν 1375 ἑκατομμυρίων τῶν ὀφειλομένων τὴν 31 Δεκεμβρίου, 250 ἑκατομμύρια εἶναι χρήματα τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης τὰ ὁποῖα ἡ Ἀγροτικὴ ἐδάνεισεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν ὅπως αὕτη τὰ δανείσῃ περαιτέρω εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐδάνεισεν ἡ Ἀγροτικὴ εἰς τὴν Ἐθνικὴν διὰ νὰ ἐξασκήσῃ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν. Εἶναι καὶ ἄλλα 160 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν πάλιν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς Ἀγροτικῆς εἰς τὴν Ἐθνικὴν πρὸ πέντε ἢ ἓξ ἡμερῶν καὶ συγρόνως ἡ δήλωσις πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν καὶ τὴν Ἐθνικὴν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀκόμη εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἀγροτικῆς, πλὴν τῶν 250 ἑκατομμυρίων ποὺ ἔδωκεν, ἔχει, λέγω, ἀκόμη καὶ 190 ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἀγροτικῆς καὶ τῆς Ἐθνικῆς. Δηλαδὴ μὲ ὅλα αὐτὰ ἡ Ἀγροτικὴ προικοδοτουμένη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν κατώρθωσε νὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐθνικῆς, ἐφ’ ὅσον αὐτὴ κάμνει τὴν ἀγροτικὴν πίστιν 540 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐθέσαμεν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἀγροτικῆς καὶ ἑπομένως τῆς Ἐθνικῆς καὶ τὰ ὁποῖα ἐπέτρεψαν ὅπως ἐφέτος ἐπικουρηθῇ ὁ ἀγροτικὸς κόσμος μὲ πολὺ περισσότερον ποσὸν ἀπὸ πέρυσι. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ 250 ἑκατομμύρια τοῦ δευτέρου τμήματος τοῦ παραγωγικοῦ δανείου, κ. βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία γνωρίζετε ὅτι δὲν ἐσυνείθισε νὰ προεξοφλῇ ἐπιτυχίας ἢ γεγονότα ὡρισμένα τὰ ὁποῖα προσδοκᾷ, λέγει ὅτι δὲν ἔχει σήμερα κανένα ἐνδοιασμὸν νὰ πιστεύσῃ ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ συνομολογήσῃ τὸ βʹ μέρος τοῦ παραγωγικοῦ δανείου ἐγκαίρως ὥστε καὶ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν νὰ διαθέσῃ ὅταν θὰ χρειασθοῦν τὰ χρήματα αὐτά, ἀλλὰ καὶ πολὺ ἐνωρίτερον ἀπὸ ὅταν πρόκειται νὰ ἐξαντληθοῦν τά περισσεύματα τοῦ προϋπολογισμοῦ διά τῶν ὁποίων πρόκειται νά συνεχίσωμεν τά παραγωγικά ἔργα. (χειροκροτήματα). Διότι, κύριοι, καὶ αὐτὸ ἀκόμη ἐλέχθη. Ἐλέχθη ὅτι τὰ παραγωγικά ἔργα ἐγκαταλείπονται καὶ ὁ καϋμένος ὁ πληθυσμὸς αὐτὸς τῆς Μακεδονίας, περὶ τὸν Στρυμῶνα καὶ τὸν Ἀξιόν, πρόκειται νά ἐγκαταλειφθῇ, διότι χρήματα δὲν ὑπάρχουν. Ἐγράφη μάλιστα καὶ κύριον ἄρθρον ἐφημερίδος στηριζόμενον ἐπάνω εἰς αὐτὴν τὴν πληροφορίαν καὶ ὅταν ἠρώτησα τὸν διευθυντὴν τῆς ἐφημερίδος ἐκ ποίας πηγῆς ὑπευθύνου ἔχει τὴν πληροφορίαν ὅτι τά παραγωγικά ἔργα θά σταματήσουν, μοῦ ἔδωσε τὴν ἀπάντησιν ὅτι τὴν πληροφορίαν αὐτὴν ἔχει ἀπὸ τὸν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἀνταποκριτήν του. Διότι ἐν Ἑλλάδι τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης τῶν δημοσιογράφων εἶναι, δυστυχῶς, τόσον διάφορον ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης τῶν δημοσιογράφων ἄλλων χωρῶν, ὥστε δὲν θεωροῦν καθῆκόν των, ὄχι μόνον τάς εἰδήσεις ποὺ δημοσιεύουν εἰς τάς στήλας των νά τάς ἐξακριβώνουν ὁπωσδήποτε πρὶν τάς δημοσιεύσουν, ἀλλά δὲν διστάζουν καὶ κύρια ἄρθρα νά γράφουν ἐπὶ τῇ βάσει εἰδήσεων ἀπολύτως ἀνεξακριβώτων. Ἄν λοιπὸν ἡ Τράπεζα ἡ Ἀγροτικὴ δὲν κατώρθωσε νά λειτουργήσῃ ἀκόμη, βέβαια ἠμπορεῖτε νά μὲ μέμφεσθε. Βέβαια δὲν ἀποτελεῖ μεγάλην ἀποτυχίαν ποὺ δὲν τὴν ἔκαμαν νὰ λειτουργήσῃ μέχρι σήμερον, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νά δείξετε κἄποιαν ἐπιείκειαν δι’ αὐτό. Θὰ λειτουργήσῃ ἐπὶ τέλους ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, ἀλλὰ καὶ πρὶν ἀκόμη λειτουργήσῃ αὕτη, ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία εὑρίσκει μίαν ἀπὸ τὰς ἐκδηλώσεις της καὶ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ἤρχισε νά δίδῃ τοὺς καρπούς της. Βέβαια καὶ ὅταν θά διατεθοῦν τά 290 ἑκατομμύρια ἀκόμη, τά ὁποῖα δὲν διετέθησαν, καὶ ὅταν πάρωμεν τά 250 ἑκατομμύρια τοῦ βʹ τμήματος τοῦ παραγωγικοῦ δανείου καὶ ὅταν συγκεντρώσωμεν εἰς τά ταμεῖα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἄλλα 50 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν καταθέσεων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι βέβαια αἰσιοδοξία ἐὰν πιστεύσωμεν ὅτι θὰ γίνῃ εἰς διάστημα οὐχὶ μακρὸν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ τόκου τῶν καταθέσεων. Ἔχω ἀνάγκην νά ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, διότι τοῦτο εἶναι ζήτημα τεχνικὸν—ὄχι πολιτικὸν—ὅταν, λέγω, γίνουν ὅλα αὐτά, καὶ τότε τὸν ἀγροτικὸν κόσμον ἡ δημαγωγία δὲν θά τὸν ἀφήσῃ ἥσυχον, θά ὑπάγουν νά τοῦ δεικνύουν τάς στενοχωρίας μέσα εἰς τάς ὁποίας εὑρίσκεται ἀπὸ πολλοὺς καὶ διαφόρους λόγους, ἀσχέτους πρὸς τὴν κυβερνητικὴν δρᾶσιν καὶ θὰ ζητοῦν νὰ τὸν ἐξεγείρουν, λέγοντες ὅ,τι τοὺς περάσει ἀπὸ τὸ κεφάλι. Βέβαια θὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ λαμβάνωμεν ψηφίσματα ὅπως αὐτὸ τοῦ ὁποίου θὰ σᾶς ἀναγνώσω μερικὰς περικοπάς καὶ τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ τροποποίησιν τῆς συμβάσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ὥστε ἅπαντα τὰ καλύμματα καὶ αἱ καταθέσεις νομικῶν προσώπων δημοσίου δικαίου νὰ περιέλθουν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Καὶ αὐτὸ θὰ τὸ συνεχώρουν, ἀλλὰ ξεύρετε διατί θὰ περιέλθουν εἰς αὐτήν; Ἵνα δυνηθῇ αὕτη καὶ χορηγήσῃ μακροπρόθεσμα δάνεια—θὰ ὑποθέσετε πρὸς βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας;—Πρὸς ἑνοποίησιν τῶν χρεῶν τοῦ γεωργοκτηνοτροφικοῦ πληθυσμοῦ. Ὅπως ἡ διοίκησις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης περιέλθῃ κατὰ πλειονοψηφίαν εἰς τὰς ἀγροτικὰς ὀργανώσεις. Δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ εἶμαι εὐγνώμων πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ποὺ ἀρκεῖται μόνον εἰς τοῦτο, διότι ἡ δημαγωγία δὲν γίνεται ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, τὸ ξέρω πολὺ καλά, ἀλλὰ πταίει καὶ αὐτός, διότι ἡ δημαγωγία ἡ ὁποία γίνεται εὑρίσκει πρόσφορον ἔδαφος, διότι τὰ βλέπει καὶ αὐτὸς ὅλα στραβά, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐκεῖνος ποὺ κάμνει τὴν δημαγωγίαν. Τὸ ψήφισμα λοιπὸν ζητεῖ, ἵνα κατὰ πλειοψηφίαν ἡ διοίκησις τῆς Ἀγροτικῆς περιέλθῃ εἰς τὰς ἀγροτικὰς ὀργανώσεις καὶ δεύτερον τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου ποὺ δὲν φορολογεῖ τὰ ἔκτακτα κέρδη τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν. Θεωρεῖ ἀπολύτως ἀσύμφορον τὴν λύσιν τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, καὶ ζητεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ ἀμβύκων καὶ τοῦ περὶ διαθέσεως τοῦ σταφιδοινοπνεύματος. Ζητεῖ ἀκόμη, κύριοι, ὁ ἀγροτικὸς κόσμος τί νομίζετε; Τὴν ἀποδοχὴν τῶν αἰτημάτων τῶν φοιτητῶν καὶ τὴν ἄμεσον ἀποφυλάκισιν τῶν κρατουμένων διὰ τὰς φοιτητικὰς σκηνάς. Διότι ἡ δημαγωγία τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου κατώρθωσε νὰ τὸν πείσῃ, ὅτι δὲν θὰ ὑπάγῃ μπροστὰ ἡ γεωργία ἐὰν τὸ κῦμα τῆς ἀγραμματοσύνης δὲν κατακτήσῃ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ὅτι δὲν θὰ ὑπάγῃ μπροστὰ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα ἐὰν ἡ μέλλουσα ἡγέτις τάξις τῆς Ἑλλάδος δὲν ἀποτελεσθῇ ἀπὸ ἀνθρώπους ἀμορφώτους καὶ ἡμιμορφωμένους. Ἀξιοῖ ἀκόμη τὸ τμῆμα αὐτὸ τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν πραγματοποιήσῃ τάχιστα τὰ ἀνωτέρω αἰτήματα, ὀφείλει νὰ ἐγκαταλείψῃ πάραυτα τὴν ἀρχὴν διότι πάντα ταῦτα ὑπεσχέθη προεκλογικῶς καὶ ἔλαβε τὴν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Προεκλογικῶς ὑπεσχέθην, δῆθεν, ν’ ἀπολύσω τοὺς φοιτητὰς καὶ νὰ δεχθῶ τὰ αἰτήματά των καὶ νὰ δώσω τὴν ἀγροτικὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ νὰ ἐκτελέσω ὅλα τὰ τερατουργήματα ποὺ ζητεῖ αὐτὸ τὸ ψήφισμα. Βέβαια θὰ μοῦ εἰπῆτε ὅτι ἠξίωσα πολῆς τιμῆς τὸ ψήφισμα αὐτὸ ἀναγινώσκων σχετικὰ του μέρη.

§236Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εὔχομαι τοῦ χρόνου τὸ ψήφισμα αὐτὸ νὰ μὴ θεωρηθῇ ἀρκετὰ συντηρητικόν.

§237Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Λοιπόν, κύριοι, ἡ δημαγωγία θὰ συνεχισθῇ. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς περνᾷ ἀπὸ μίαν κρίσιμον ἀκόμη περίοδον τῆς ἀναβιώσεώς του. Ἡ δημαγωγία λοιπὸν θὰ συνεχισθῇ. Τὸ δυστύχημα εἶναι ὅτι δὲν ἀσκεῖται μόνον εἰς τὰς ἐργατικὰς τάξεις τῶν πόλεων, ἀλλὰ λυμαίνεται καὶ τὴν ὕπαιθρον χώραν. Διότι ἂς μὴ τυφλώττωμεν, ἐπιδιώκεται ἡ ὀργάνωσις τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου εἰς κομμουνιστικὸν στοιχεῖον, εἰς ἀνατρεπτικὸν στοιχεῖον τῆς τάξεως. Ἐγὼ ἔμαθα ὅτι γίνεται κἄποια σκέψις ὀργανώσεως ἑνὸς ἀγροτικοῦ κόμματος. Ἀναφέρονται μάλιστα καὶ ὀνόματα προσώπων ποὺ θά τεθοῦν ἐπὶ κεφαλῆς. Καὶ πρέπει νά εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ὄχι μόνον δὲν θὰ θλιβῶ διά τὴν ὀργάνωσιν τοιούτου κόμματος, ἀλλά θά χαρῶ ἂν πρόκειται νά ἱδρυθῇ ἕνα κόμμα συντηρητικὸν ἀγροτικόν. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ οἰκονομικὴ καὶ κοινωνική μας ἐξέλιξις εἶναι ἀκόμη τοιαύτη, ὥστε νά πρόκειται νά ἐξυπηρετηθοῦν τά μεγάλα ζητήματα τῆς χώρας ὅταν διαιρεθοῦμεν εἰς τάξεις καὶ κάμωμεν κόμματα ταξικά διά νά ἔλθωμεν ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν νά διαπληκτιζώμεθα, ὁδηγούμενοι κυρίως ἀπὸ οἰκονομικά συμφέροντα καὶ θέτοντες κατά μέρος τὸ γενικὸν συμφέρον. Πιστεύω, ὅτι ἀνάγκη οἰκονομικὴ καὶ κοινωνικὴ μᾶς ἐπιβάλλει νὰ μείνωμεν ἀκόμη μὲ τὴν ὀργάνωσιν ἐθνικῶν κομμάτων (χειροκροτήματα) παρά νά ἀφήσωμεν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον ἕρμαιον εἰς χεῖρας τῆς χειρίστης δημαγωγίας ἡ ὁποία τὸ ὠθεῖ εἰς ἀντιλήψεις, εἰς σκοποὺς ἀνατρεπτικοὺς ἐντελῶς τῆς τάξεως. Προτιμῶ τὴν ὀργάνωσιν ἑνὸς ἀγροτικοῦ κόμματος ὑπὸ ἄνθρωπον σοβαρὸν καὶ δυνάμενον νά ἔχῃ συναίσθησιν τῶν εὐθυνῶν τάς ὁποίας ἔχει ὡς ἀρχηγὸς κόμματος, ὁ ὁποῖος νά μᾶς φέρῃ ἐδῶ, ἐντὸς τῆς Βουλῆς, τάς ἀντιλήψεις τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, ἐφόσον οὗτος ἤθελε πιστεύσῃ ὅτι αὗται δύνανται νά ἐξυπηρετηθῶσι καλλίτερον διά τῆς ὀργανώσεως ἑνὸς κόμματος. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς τάξεως ἔπραξεν ὅτι ἦτο ἀνθρωπίνως δυνατὸν νά γίνῃ ὑπὸ τάς σημερινάς περιστάσεις, ὅτι ἔπραξε τοιαῦτα τά ὁποῖα πρὸ ἑνὸς ἔτους οὐδεὶς ἐφαντάζετο ὡς δυνατά εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Βέβαια, κύριοι, ὅλα αὐτά τά ἀποτελέσματα τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔγιναν ἀκόμη αἰσθητά. Ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα δὲν ἐλειτούργησεν ἀκόμη. Ἀλλά καὶ ἂν δὲν λειτουργῇ, ἔγινεν αἰτία διὰ νὰ διατεθῶσιν ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς τάξεως 370 ἑκατομμύρια, καὶ ἐπὶ πλέον ἔχει ἄλλα 290. Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος δὲν ἀντιλαμβάνεται ὅτι αὐτὰ τὰ ὀφείλει εἰς τὴν ἀγροτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ἀκόμη ὁ ἀγροτικὸς κόσμος δὲν εἶδε τὰ ἀποτελέσματα τῆς γενναίας προσπαθείας διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῶν γεωργικῶν μας ὑπηρεσιῶν, προσπαθείας ἡ ὁποία εἶμαι βέβαιος ὅτι θά δώσῃ μεγάλους καρποὺς ταχύτατα. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἥσυχος ὅτι ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκον της πρὸς τὴν χώραν καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι πρὸ τῆς παρελεύσεως μακροῦ χρόνου θά γίνωσιν ἐμφανῆ εἰς τὸν περισσότερον κόσμον τά ἀποτελέσματα ἰδίως τῆς γεωργικῆς καὶ τῆς φιλαγροτικῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Βεβαίως δὲν περιμένω νά καταπαύσῃ ἡ καταδημαγώγησις τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Πιστεύω ὅτι ὅσον περισσότερον καταφανῆ γίνονται τά ἀποτελέσματα τῆς φιλαγροτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, τόσον θά μαίνεται περισσότερον ἡ δημαγωγία τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου καὶ τόσον περισσότερον θά θέλωσιν νά τὸν πείσωσι ὅτι εἶναι δυστυχέστερος ἀπὸ ὅ,τι πραγματικῶς εἶναι καὶ ὅτι δὲν πρόκειται νά ἴδῃ καλλιτέρας ἡμέρας, ἐνῷ εἰς τὸ βάθος τῆς ψυχῆς των θά γνωρίζουν ὅτι ψεύδονται, καὶ ὅτι ἐάν ὁ ἀγροτικὸς κόσμος πάσχῃ καὶ πάσχει ἀκόμη, ἀλλά κάθ’ ἡμέραν πρόκειται νά τοῦ δοθοῦν τά μέσα ἵνα βελτιώσῃ τὴν τύχην του ὅπως συντελέσῃ καὶ αὐτὸς νά βελτιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ ἐν γένει κατάστασις τῆς Ἑλλάδος (χειροκροτήματα).

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἐρωτῶ ἐὰν εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλὴ νὰ θεωρηθοῦν αἱ γενόμεναι διορθώσεις ὡς τυπογραφικαὶ ἀβλεψίαι.

§239ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον εἰς δευτέραν συζήτησιν ὡς ἐτροποποιήθη ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§240Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐξουσιοδότησιν, θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ φέρω ἓν ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ὁποῖον σήμερον ἐπληροφορήθην. Εἶναι ἐνδεχόμενον πρὸ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νά συζητηθῇ ἐν τῷ μεταξὺ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἐθεωροῦσα ὀρθήν, καὶ ἂν ἐγένετο δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προληφθῇ κατόπιν. Κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐκ τῆς Βουλῆς ἐψηφίσθη μία τροποποίησις τοῦ κανονισμοῦ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν καθιερώθη διάταξις ὅτι βουλευτὴς ἐκλεγεὶς καὶ μὴ ὁρκισθεὶς ἐὰν δὲν προσέλθῃ καλούμενος ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας θεωρεῖται ὅτι παρῃτήθη.

§241Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἔμαθα τὰς ἀντιρρήσεις σας καὶ εἶναι ἄξιαι προσοχῆς καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ κάμῃ τίποτε πρὶν ἔλθωμεν μετὰ τὰς ἑορτὰς ἵνα τὸ συζητήσωμεν.

§242Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τότε ἔχει καλῶς.

§243Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Παρακαλῶ εἰς τὴν ἐξουσιοδότησιν τὴν ὁποίαν ζητᾷ ἡ Κυβέρνησις νὰ μπῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον τῆς Τραπέζης διότι μπορεῖ νὰ μὴ τελειώσωμεν μὲ τὴν Γερουσίαν. Συγχρόνως θὰ σᾶς προτείνω, ἀφοῦ γίνωσιν δεκτὰ μερικὰ νομοσχέδια, νὰ κάμωμεν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς τὴν πρωΐαν τῆς Δευτέρας ἵνα ψηφίσωμεν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχει κἄποιας τροποποιήσεις.

§244Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μία φορὰ ποὺ θὰ κάμετε τροπολογίαν ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τὴν Γερουσίαν ἔχω καὶ ἐγὼ κἄποιαν.

§245Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Δώσετέ μου τὴν γραμμένην. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ψηφισθῇ ἡ ἐξουσιοδότησις καὶ συγχρόνως ἓν νομοσχέδιον περὶ ἠλεκτροφωτισμοῦ τῆς Μάνδρας, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις. Εἶναι εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μερικῆς καταργήσεως καὶ τροποποιήσεως τῆς ἀπὸ 5 Μαρτίου 1926 συμβάσεως περὶ ἠλεκτροφωτισμοῦ τῶν κωμοπόλεων Ἐλευσῖνος, Μάνδρας καὶ Καλυβίων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§247Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω, ὅπως τὸ νομοσχέδιον περὶ διανομῆς τῶν 80 ἑκ. εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, τὸ ὁποῖον θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ πρέπει νὰ παραπεμφθῇ, νομίζω, ὅτι πρέπει, ὅταν ἐπαναληφθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς νὰ προσαχθῇ τό ταχύτερον, διότι οὕτω θὰ γίνῃ ἀφορμὴ νὰ συζητηθῇ ὁλόκληρον τὸ ὑπαλληλικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ ὁλόκληρον τὴν Βουλήν.

§248Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Πολὺ καλὰ νὰ συστηθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ προσαγάγῃ ταχέως τὸ νομοσχέδιον.

§249Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ διανομῆς τῶν 80 ἑκατ., βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἀναβληθῇ· καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νά περιληφθῇ εἰς τὴν ἐξουσιοδότησιν. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, δὲν γνωρίζω τὴν ἀφορμὴν τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις ὥστε νά προσαγάγῃ τόσον ἐπειγόντως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ μετά τινος δυσφορίας κατὰ τοῦ σώματος.

§250Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ὄχι κατὰ τοῦ σώματος.

§251Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ναί, ἀλλ’ ἡ δυσφορία ἐξεδηλώθη μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε εἴπατε, ὅτι μπορεῖ νά καταργήσετε τὸ σῶμα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχει τι τὸ ἐπεῖγον νὰ ψηφισθῇ εἰς βραχὺ διάστημα χρόνου, ἀφοῦ μετὰ 15 ἡμέρας θὰ ἐπανέλθωμεν.

§252Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἀφήσατε τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ἔχει τὴν εὐθύνην νὰ πιστεύῃ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ τάχιστα. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δίδεται μία προθεσμία, ὅπως ὅσοι ἐκ τῶν ἀνδρῶν τοῦ σώματος δὲν ἀρέσκωνται εἰς τὴν στρατιωτικοποίησιν αὐτοῦ, νὰ ἀποσυρθοῦν καθ’ ὃ ἔχουν δικαίωμα.

§253Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ σπουδὴ αὐτὴ δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ὡς μεταβάλλουσα ἓν σῶμα ἀπὸ πολιτικὸν ποὺ θὰ ἦτο εἰς στρατιωτικόν, ἐνῷ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὅτι εἶναι πολιτικὸν τὸ σῶμα προετιμήσαμεν αὐτὸ ἀπὸ τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς. Ὁ λόγος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθημεν ἦτο αὐτός. Τὸ ζήτημα τὸ ἔχω πολὺ ὑπ’ ὄψιν μου, διότι τὸ διεχειρίσθην ἄλλοτε ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§254Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ ζητήσω ὅπως ἐνώπιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς προσέλθουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ συζητήσουν κατ’ ἀντιμωλίαν;

§255Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ εἶναι δύσκολον τὸ τοιοῦτον.

§256Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἔχετε Κοινοβουλευτικὴν ἐμπειρίαν σχεδὸν περισσοτέραν ἀπὸ ἐμένα, διὰ νὰ ἠξεύρετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν μπορεῖ νὰ τὸ ἀναβάλῃ, διότι τὸ θεωρεῖ δημοσίας τάξεως. Ἐλᾶτε λοιπόν, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ τὸ συζητήσωμεν.

§257Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἐπιμένω μετὰ τὰς δηλώσεις σας. Ἐκ καθήκοντος ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ κατ’ αὐτῆς τῆς σπουδῆς τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς μετατροπῆς τοῦ σώματος ἀπὸ πολιτικοῦ εἰς στρατιωτικόν.

§258Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἡ Κυβέρνησις φέρει ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν: Δέχεται τὸ σχέδιον ἐξουσιοδοτήσεως ὡς ἐτροπολογήθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως;

§260ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ σχέδιον ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἔκδοσιν νομοθετικῶν διαταγμάτων). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τῆς ἐξουσιοδοτήσεως κατηρτίσθη ἐκ τῶν κ. κ. 1) Κ. Ἀλαβάνου, 2) Π. Ἀραβαντινοῦ, 3) Ν. Ἀσκούτση, 4) Α. Βερδέλη, 5) Α. Βαρβαγιάννη, 6) Κ. Βουδούρη, 7) Π. Εὐριπαίου, 8) Φ. Ζαΐμη, 9) Κ. Ζωγράφου, 10) Δ. Ἡρακλείδη, 11) Χ. Λαδᾶ, 12) Ι. Καλογερᾶ, 13) Μ. Μαντᾶ, 14) Δ. Μαρσέλλου, 15) Γ. Μόδη, 16) Ε. Μαλαμίδα, 17) Φ. Μανουηλίδη, 18) Ν. Ξηροῦ, 19) Α. Παπαοικονόμου, 20) Π. Πετρίδη, 21) Α. Πρέκα, 22) Θ. Χαβίνη, 23) Σ. Χούρσογλου, 24) Δ. Χατζίσκου καὶ 25) Δ. Τσιτσάρα. Ἐπίσης παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως μὲ ἐξουσιοδοτήσῃ νὰ κυρώσω ὑπ’ εὐθύνην μου τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§262ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν καὶ ὥραν 9.30′ π. μ. (Ὥρα 10.30′ μ. μ.)