1929.12.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 14η

ΤΡΙΤΗ 17 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1929

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Ἀθηνῶν διαμαρτύρεται διὰ τὴν παροχὴν ἀδείας ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνίας πρὸς αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ καὶ αἰτεῖται τὴν ἐλάττωσιν τούτου ἀπὸ 13.50 εἰς 6.72 δραχμάς. — Οἱ κτηματίαι Κερκύρας αἰτοῦνται τὴν ταχεῖαν καταβολὴν τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων των καὶ τὴν αὔξησιν ταύτης. — Οἱ κάτοικοι Ξυλαγάνης παρακαλοῦν ὅπως διαταχθῇ ὁ ἐποικισμὸς νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν ἀντικατάστασιν τῶν ἀγρῶν των ὡς ἀχρήστων. — Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Καλιάνου παρακαλεῖ ὅπως ἡ φορολογία τοῦ ἐλαίου ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς. — Οἱ κάτοικοι Καζακλάρ, Τυρνάβου, Ραψάνης, Λαρίσης, Ἀμπελακίων καὶ Ἁγυιᾶς αἰτοῦνται τὴν τροποποίησιν τῆς φορολογίας τοῦ ἐκ σταφυλῶν οἰνοπνεύματος. — Ἡ γενικὴ συνομοσπονδία τῶν ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου τῆς Ἑλλάδος αἰτεῖται τὴν υἱοθέτησιν τῶν αἰτημάτων τοῦ γʹ παναναπηρικοῦ συνεδρίου Βόλου καὶ τὴν λῆψιν διαφόρων μέτρων πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν ἀναπήρων, τῶν ὁπλαρχηγῶν, καὶ ἐφέδρων τῆς Ἑλλάδος. — Ἡ ἕνωσις τῶν συνεταιρισμῶν τοῦ νομοῦ Σερρῶν διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ δημοσίου ταμίου, προβαίνοντος εἰς κατάσχεσιν τῶν συναπτομένων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πλασματικῶν δανείων δι’ ὀφειλομένους φόρους ἀπὸ τοῦ 1922, καὶ παρακαλεῖ ὅπως ἐπιδιωχθῇ ἡ εἴσπραξις τῶν καθυστερημένων φόρον εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς πωλήσεως τοῦ καπνοῦ. — Οἱ ὁπλαρχηγοὶ τῆς συνοικίας Ἁγίας Φωτεινῆς Θεσαλονίκης διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην καταστροφὴν τῶν οἰκημάτων των πρὸς ἵδρυσιν πάρκου. —Οἱ ὑπάλληλοι τῆς χωροφυλακῆς Ἰωαννίνων καὶ Μεσηνίας παρακαλοῦν ὅπως διατηρηθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 68 περὶ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς καὶ διαμαρτύρονται διὰ τὴν προσθήκην τῶν ἄρθρων 119–134: — Ἡ ὁμοσπονδία ἐπαγγελματικῶν Φλωρίνης αἰτεῖται τὴν ἐπὶ 30% εἰσέτι ἐλάττωσιν τοῦ ἤδη καθορισθέντος φόρου ἐπιτηδεύματος ἢ τὴν ἐνέργειαν νέας φορολογικῆς κατατάξεως διὰ τὰ ἔτη 1930–31. — Τὸ γεωργικὸν ἐπιμελητήριον Ἀττικοβιωτίας, ἀναφέρον τὰς ἀποφάσεις τῆς δʹ γενικῆς συνελεύσεως, αἰτεῖται τὴν παροχὴν διευκολύνσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς ἀγρότας. — Ἡ πανελλαδικὴ συνδιάσκεψις τῶν ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου τῆς 11ης Νοεμβρίου αἰτεῖται τήν λῆψιν καὶ ἐφαρμογὴν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους γενικῶν καὶ ἀμέσων μέτρων πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν θυμάτων πολέμου. — Ὁ Γ. Κόττος ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν καὶ ἑλῶν τῆς πεδιάδος τῆς Μακεδονίας. — Ὁ ἐμπορικὸς σύλλογος Γιανιτσῶν αἰτεῖται τὴν παροχὴν διαφόρων διευκολύνσεων καὶ τὴν λῆψιν μέτρων ἀπαραιτήτων διὰ τὴν ἀνόρθωσιν καὶ προαγωγὴν τοῦ τόπου των. — Οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ἀπαλλοτριωθέντων οἰκοπέδων τῆς κοινότητος Γαστούνης αἰτοῦνται τὴν ἄμεσον καταβολὴν τῆς ἀποζημιώσεώς των. — Ὁ κάτοικος Ἀθηνῶν Α. Μπενάκης αἰτεῖται τὴν ψήφισιν νομοσχεδίου περὶ διορισμοῦ πενταμελοῦς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς παρὰ τῷ δημάρχῳ Ἀθηναίων. — Τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα Μυτιλήνης δι’ ὑπομνήματός των ὑποβάλλουσι διάφορα αἰτήματα σχετικὰ μὲ τὴν βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεώς των καὶ αἰτοῦνται τὴν ἀποδοχήν των. — Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν δικαιούχων συνταξιούχων ἀνταλλαξίμων Ἀθηνῶν αἰτεῖται τὴν αὔξησιν τῶν χορηγηθησομένων 8 ἑκατομμυρίων λόγῳ τῆς προσθήκης καὶ ἑτέρων συνταξιούχων καὶ τὴν χορήγησιν προκαταβολῆς ἐκ τῆς ἐπιδικασθησομένης ἀποζημιώσεως πρὸ τῶν ἑορτῶν. — Ἡ ἀνεξάρτητος ὁμὰς ἀπομακρυνθέντων ἀξιωματικῶν αἰτεῖται τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς βελτίωσιν τῆς συντάξεώς των. — Ὁ σύνδεσμος κτηματιῶν τῆς μὴ καείσης ζώνης Θεσσαλονίκης αἰτεῖται τὴν παροχὴν εὐκολιῶν διὰ τοὺς παλαιοὺς ἰδιοκτήτας. — Οἱ πλημμυροπαθεῖς κάτοικοι Βαρδάλης–Δομοκοῦ αἰτοῦνται τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐπιβληθέντος ὑπερόγκου φόρου ἐγγείου παραγωγῆς. — Ὁ δήμαρχος Βερροίας αἰτεῖται τὴν χορήγησιν παρατάσεως τῆς προθεσμίας ὑποβολῆς δηλώσεων ἀποζημιώσεως πολεμοπαθῶν. — Ἡ ἱερὰ κοινότης ἁγίου Ὄρους Ἄθω διαμαρτύρεται διὰ πᾶσαν τροποποίησιν ἢ ἀλλοίωσιν τοῦ καταστατικοῦ χάρτου Ἁγίου Ὄρους. — Ὁ ἰατρὸς Π. Ν. Μιχαλακέας παρακαλεῖ ὅπως ἱδρυθῇ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης ἰατρικὴ σχολὴ δι’ ἐθνικοὺς σκοπούς. — Ὁ φυματικὸς ἔφεδρος λοχίας Χ. Μισερλῆς αἰτεῖται τὴν παροχὴν ἐπιδόματος διὰ τὰς ἑορτὰς καὶ τὴν παράτασιν τῆς προθεσμίας περὶ χορηγήσεως πολεμικῶν συντάξεων. — Ὁ σύνδεσμος καφφεπωλῶν Πατρῶν διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην τεχνικὴν ἀφαίρεσιν τῆς μεταναστεύσεως ἀπὸ τῆς πόλεώς των. — Οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ Ἀμαλιάδος αἰτοῦνται ὅπως ἀρθῇ ἡ ἀναδρομικὴ φορολογία τῶν ἐτῶν 1919–1925 λόγῳ τῆς τελείας καταστροφῆς ἐκ τῶν θεομηνιῶν. — Οἱ ἀγορασταὶ ἀνταλλαξίμων Κατερίνης αἰτοῦνται ἀπαλλαγὴν ἐκ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν διὰ μίαν εἰκοσαετίαν. — Οἱ κάτοικοι Θεσσαλονίκης αἰτοῦνται τὴν ταχυτέραν κατεδάφισιν τοῦ παρανόμως ἀνεγερθέντος συνοικισμοῦ Ἁγίας Φωτεινῆς καὶ τὴν δημιουργίαν πάρκου. — Τὸ ἐμπορικὸν ἐπιμελητήριον καὶ ὁ ἐμπορικὸς σύλλογος Κερκύρας αἰτοῦνται τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐξαγωγῆς τοῦ ἐλαίου ἢ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου μεταφορᾶς ἀπὸ 12 εἰς 9 δραχμάς. — Οἱ κάτοικοι Τυρνάβου αἰτοῦνται τὴν μὴ ἀφαίρεσιν τῆς πωλήσεως τοῦ πετρελαίου ἐκ τῶν μονοπωλίων. — Οἱ κατώτεροι ἀπόστρατοι ἀξιωματικοὶ Φθιώτιδος διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἀνωτέρων καὶ ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν περὶ τῆς μὴ ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεων. — Ὁ Σύλλογος καπνοπωλῶν Καλαμῶν διαμαρτύρεται διὰ τὴν τοποθέτησιν τῶν περιπτέρων τῶν ἀναπήρων ἔμπροσθεν τῶν καπνοπωλείων των καὶ παρακαλεῖ ὅπως ἀναθεωρηθῇ ἡ ἀπόφασις αὕτη τῆς ἐπιτροπῆς. — Ὁ σύνδεσμος τῶν καπνεργατῶν καὶ καπνεργατριῶν Βόλου ἡ «Ὁμόνοια» καὶ ὁ καπνεργατικὸς κόσμος Ἐλευθερουπόλεως καὶ Σάμου αἰτοῦνται τὴν παράτασιν τῆς χορηγήσεως ἐπιδομάτων ἀνεργίας, τὴν τροποποίησιν τοῦ κανονισμοῦ καὶ τὴν υἱοθέτησιν τῶν αἰτημάτων τῆς ἑνωτικῆς ὁμοσπονδίας τῶν καπνεργατῶν καὶ στιβαδόρων τῆς Ἑλλάδος. —Οἱ καπνοβιομήχανοι τῶν καταργηθέντων κατὰ τὸ ἔτος 1925 μικρῶν καπνεργοστασίων αἰτοῦνται τὴν σύστασιν ταμείου ἀποζημιώσεώς των καὶ τὴν χορήγησιν τῆς μονοπωλήσεως τῶν σιγάρων εἰς τοὺς καπνοβιομηχάνους τῶν καταργηθέντων καπνεργοστασίων. — Ἡ ὁμοσπονδία τῶν ἐπαγγελματιῶν Δράμας παρακαλεῖ ὅπως υἱοθετηθῶσι τὰ αἰτήματα τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. — Ὁ σύλλογος τῶν σταφιδομεσιτῶν Καλαμῶν παρακαλεῖ ὅπως κατόπιν τῶν διαμαρτυριῶν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μεσιτῶν. — Οἱ κάτοικοι τῆς περιοχῆς Θηναίας Ἀργοστολίου αἰτοῦνται τὴν παροχὴν βοηθήματος λόγῳ τῆς καταστροφῆς τῶν ποιμνίων των ἐκ τῆς ἐνσκυψάσης ἐπιζῳοτίας. — Οἱ τεχνῖται ἰδιῶται οἱ ὑπηρετοῦντες παρὰ τῇ ἀεροπορίᾳ Θεσσαλονίκης, διαμαρτυρόμενοι διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 435 νόμου, αἰτοῦνται τὴν υἱοθέτησιν τοῦ ὑποβληθέντος ὑπ’ αὐτῶν σχεδίου νόμου. — Ὁ γεωργικὸς κόσμος Λιαπατᾶς Λοκρίδος διαμαρτύρεται διὰ τὴν μὴ χορήγησιν γεωργικῶν δανείων ὑπὸ τοῦ ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης Λαμίας. — Ὁ Α. Συμεωνίδης, ὁπλαρχηγὸς ἐκ Πόντου, διαμαρτύρεται διὰ τὴν βάρβαρον στάσιν τῶν προϊσταμένων τοῦ ἐποικισμοῦ Δράμας καὶ αἰτεῖται τὴν μετακίνησιν 50 οἰκογενειῶν προσφύγων ἐκ Λοκοβίτσης εἰς ἕτερον συνοικισμόν. — Οἱ μαθηταὶ τῆς ἱερατικῆς σχολῆς Λαμίας, ἀπεργήσαντες, αἰτοῦνται τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ διευθυντοῦ τῆς σχολῆς των. — Τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον Νεμέας Κορινθίας ἐκφράζει τὰς εὐχαριστίας του διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου 3998 καὶ παρακαλεῖ διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ ὁρίου τῆς ἁρμοδιότητος τῶν εἰρηνοδικῶν. — Ἡ πανθεσσαλικὴ ἕνωσις πολεμοπαθῶν Γκαΐρλιτς καὶ ἡ ἕνωσις Καρδίτσης αἰτοῦνται τὴν προσθήκην διατάξεως εἰς τὸν νόμον 4279 περὶ ἀποζημιώσεώς των. — Οἱ κάτοικοι τῆς περιφερείας Ἀμαλιάδος αἰτοῦνται τὴν ἀτελῆ εἰσαγωγὴν τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ νόμου περὶ διατιμήσεως τῶν εἰδῶν. — Οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ Πάργας αἰτοῦνται τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀποφασισθείσης ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τῆς δεκάτης καὶ τοῦ φόρου προνοίας ἐλαίας. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Λούλης καταθέτει ὑπόμνημα τῆς κοινότητος Κονίτσης περὶ παραχωρήσεως τοῦ διοικητηρίου Κονίτσης εἰς τὴν κοινότητα, δι’ οἰκοτροφεῖον. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Πριμίδης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Πανελληνίου ἑνώσεως ὑφαλοχρωματιστῶν, ματσακονιστῶν καὶ λεβητοκαθαριστῶν ἀτμοπλοίων Πειραιῶς περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου 3459 καὶ εἰς αὐτούς. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρὸς καταθέτει αἴτησιν τῶν ἀποστράτων χωροφυλάκων Λαμίας, αἰτουμένων τὴν χορήγησιν ἐπιδόματος. — Οἱ συνταξιοῦχοι Α. Καλαρίτης καὶ Π. Γιαννακουρέας τοῦ τέως δήμου Λεύκτρων αἰτοῦνται τὴν ὑπαγωγὴν των εἰς τὰς στρατιωτικὰς συντάξεις, ὡς ὑπήχθησαν καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοί των, καὶ τὴν παροχὴν μερίσματος ἐκ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου. Ὁ ἀπόστρατος ἀνθυπομοίραρχος Α. Σταυρόπουλος αἰτεῖται βελτίωσιν τῆς συντάξεώς του. — Ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ συνεταιρισμοῦ Σταυρουπόλεως αἰτεῖται τὴν χορήγησιν προσθέτων πλασματικῶν δανείων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. — Ἡ ἕνωσις συντακτῶν Θεσσαλονίκης αἰτεῖται τὴν ἔγκρισιν τῆς ἱδρύσεως ταμείου συντάξεως ἢ τὴν ὑπαγωγήν των εἰς τὸ ἱδρυθησόμενον ταμεῖον γενικῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων. Ὁ ἐμπορικὸς σύλλογος Χανίων αἰτεῖται ἀναστολὴν πληρωμῆς φόρων καὶ τὴν ἄρσιν ἢ ἐπανεξέτασιν τῶν ἀποφάσεων περὶ τοῦ φόρου κεφαλαίου τοῦ ἔτους 1922. — Ὁ πρόεδρος τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου Κάτω Ποροΐων, διαμαρτυρόμενος κατὰ τῆς οἰκονομικῆς ἐφορίας Συντικῆς διὰ τὴν ἐπιβολὴν προστίμων εἰς τοὺς καπνοπαραγωγοὺς, παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῇ ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος νὰ ἐξετάσῃ αὐτοπροσώπως τὸ ζήτημα. — Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι Φλωρίνης παρακαλοῦν ὅπως διατηρηθῇ τὸ σχετικὸν ἐπίδομα τὸ χορηγούμενον εἰς τούτους. — Ὁ σύνδεσμος τεχνιτῶν Δράμας αἰτεῖται τὴν χορήγησιν μακροπροθέσμων δανείων πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεώς των. — Ὁ βουλευτὴς κ. Τ. Ἀναστασίου καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κτηνοτρόφων τοῦ τέως δήμου Ἤλιδος κατὰ τῆς καταργήσεως τοῦ δασμοῦ τοῦ τυροῦ. — Οἱ ἀστοὶ πρόσφυγες Μοσχάτου αἰτοῦνται τὴν χορήγησιν ἀδείας ἀνοικοδομήσεως ἐπὶ τῶν χορηγηθέντων οἰκοπέδων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Παπαστρατῆς καταθέτει: α) Ἀναφορὰν τῆς Ἀρσινόης Παπασταματίου, δικαστικοῦ ἐπιτρόπου τῶν ἀνηλίκων ὀρφανῶν θυγατέρων τοῦ ἐν πολέμῳ φονευθέντος, δι’ ἧς αἰτεῖται τὴν ἀπονομὴν συντάξεως. β) Ἀναφορὰν τοῦ σηροτρόφου Βάμβα, αἰτουμένου τὴν τροποποίησιν τον φόρου σηροτροφίας. — Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Κολιαλέξης αἰτεῖται ἄδειαν διμήνου ἀπουσίας διὰ τὸ ἐξωτερικόν. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως, ἡ ἄδεια χορηγεῖται). — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἀναστασιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4332 περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συμβάσεως περὶ συστάσεως καὶ λειτουργίας τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης». — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 15 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Ἀπριλίου 1926 Ν. Δ. περὶ ἐκδικάσεως τῶν ἐξ ἀμοιβῆς τῶν ἐργασιῶν μηχανικῶν ἀρχιτεκτόνων διαφορῶν κλπ», καὶ 2) «Περὶ μικρῶν ὑγιεινῶν κατοικιῶν». Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) Περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως, τοῦ ἀπὸ 10 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. δι’ οὗ ἐκυρώθη ὁ ἀπὸ 10 Μαΐου 1924 Καταστατικὸς Χάρτης τοῦ Ἁγίου Ὄρους». 2) Περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 11 Ἰουνίου 1925 συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σουηδίας περὶ ἀμοιβαίας ἀναγνωρίσεως τῶν πιστοποιητικῶν καταμετρήσεως τῶν ἐμπορικῶν πλοίων, καὶ 3) Περὶ κυρώσεως τῆς Διεθνοῦς περὶ ἐμπορίας δούλων συμβάσεως. Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ νομιμοποιήσεως ἀτελῶν ὑλοτομικῶν ξυλείας δι’ ἀνέγερσιν κοινωφελῶν ἔργων καὶ παρατάσεως τῆς θητείας τοῦ προέδρου τοῦ παρὰ τῷ ὑπουργείῳ Γεωργίας διοικητικοῦ δικαστηρίου». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν ἑξῆς σχεδίων νόμων: 1) Περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Νοεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ ἱδρύσεως διοικητικοῦ κέντρου ἐν Ἀθήναις. 2) Περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ἐλευθερώσεως φυλακισμένων διατάξεων τοῦ ποινικοῦ νόμου. 3) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4441 ὡς πρὸς προφυλακισθέντας παρὰ τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν Ἰωαννίνων, καὶ 4) Περὶ παρατάσεως προθεσμίας ἀναστολῆς ἐκτιμήσεως ἀπαιτήσεων κατ’ ἀγροτῶν καὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς. Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως πρωτοκόλλου ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς τηλεγραφικῆς διασκέψεως τῶν Βρυξελλῶν καὶ τροποποιοῦντος τὸν προσηρτημένον εἰς τὴν διεθνῆ τηλεγραφικὴν σύμβασιν τῆς Πετρουπόλεως κανονισμόν». Ὁ κ. Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) Περὶ τακτοποιήσεως καθυστερούντων λογαριασμῶν παρὰ τῇ Γενικῇ Διευθύνσει Δημοσίου Λογιστικοῦ. 2) Περὶ χορηγίας πιστώσεως διὰ τὴν ἀποπληρωμὴν τῶν εἰς τὸ Κυβερνεῖον καταλειφθέντων ἐπίπλων καὶ σκευῶν τῶν τέως Βασιλέων, καὶ 3) Περὶ καταργήσεως ἐξαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῶν ἀργυρῶν κερμάτων. Ὁ κ. Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλει σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας ἀναστολῆς ἐκτελέσεως ἀπαιτήσεων κατ’ ἀγροτῶν καὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς». Ὁ κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἑρμηνείας τῶν διατάξεων περὶ μεταγραφῆς μεταλλείων». Ὁ κ. Δ. Μπότσαρης (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐπιχορηγήσεως ἐπιδόματος εἰς τὴν ἐν Χίῳ (Βροντάδο) ἱδρυθησομένην Ἀδριάνειον ἰδιωτικὴν ναυτικὴν σχολήν». Ὁ κ. Ἐμμ. Ἐμμανουηλίδης (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐγκρίσεως χορηγήσεως ἐπιδόματος εἰς τοὺς πρώην τροφίμους τοῦ καταργηθέντος Ἐθνικοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ οἰκοτροφείου». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων Ὁ κ. Παπαναστασίου ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Ἀχουρίων Μαγούλας.

§3Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ἐπεθύμουν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Πρόκειται περὶ τῆς καταναλώσεως τῆς ὑπαρχούσης παρακαταθήκης τῶν γεωμήλων τῆς Περιφερείας Μαντινείας. Πρόκειται περὶ μεγάλης ποσότητος ἑκατομμυρίων ὀκάδων, ἡ ὁποία κινδυνεύει νὰ σαπίσῃ εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς. Ἐνῷ ἡ τιμὴ ἐκεῖ εἶναι δραχμαὶ δύο περίπου κατ’ ὀκᾶν, καταντᾷ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς καὶ τῶν φόρων νὰ ἀνέρχωνται εἰς δραχμὰς τέσσαρας. Ἡ μόνη θεραπεία εἶναι, κατὰ πρῶτον λόγον νὰ αὐξηθῇ ....καὶ δεύτερον νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐλάττωσις τῶν κομίστρων. Ἡ ἑταιρεία Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Περιχώρων ἠλάττωσε τελευταῖον κατά τι τὰ κόμιστρα, ἀλλ’ ἡ παρασχεθεῖσα ἐλάττωσις εἶναι ἀνεπαρκής. Πρέπει νὰ πεισθῇ ἡ ἑταιρεία νὰ ἐλαττώσῃ ἔτι πλέον τὰ κόμιστρα, ἀφοῦ ἄλλως τε τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ τὴν ζημιώσῃ.

§4Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πόση παραγωγὴ ἀπομένει ἀκόμη ἀδιάθετος;

§5Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω τέσσαρα ἑκατομμύρια ὀκάδες.

§6Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως εἶχεν ἐπιστήσει τὴν προσοχήν μου πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ μὲ τὴν παράκλησιν ὅπως συστηθῇ εἰς τὴν ἑταιρείαν νὰ ἐλαττώσῃ τὰ κόμιστρα. Ἔστειλα καὶ διεμήνυσα τὴν παράκλησιν πρὸς τὴν ἑταιρείαν μὲ τὴν πληροφορίαν ὅτι ὑπάρχει ἐκεῖ εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς μία μεγάλη ποσότης πατάτας ἡ ὁποία κινδυνεύει νὰ παραμείνῃ ἐκεῖ καὶ νὰ καταστραφῇ λόγῳ τῶν μεγάλων ἐξόδων μεταφορᾶς, καὶ συνέστησα εἰς τὴν ἑταιρείαν χωρὶς ζημίαν της νὰ ἐφαρμώσῃ δι’ ἓν ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα διὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας μίαν ἐξαιρετικὴν ταρίφαν διὰ νὰ διευκολυνθῶσιν οἱ παραγωγοὶ νὰ διαθέσωσι τὸ προϊόν των. Ἡ ἑταιρεία μᾶς ἀπήντησεν ὅτι ἠλάττωσε κατὰ 25 λεπτὰ τὰ κόμιστρα καὶ ὅτι θὰ ἦτο διατεθειμένη νὰ κάμῃ καὶ νέαν ἔκπτωσιν, ἐπὶ πλέον δὲ μὲ ἐπληροφόρησεν ὅτι τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ ἀποθέματος εἶχε μεταφερθῇ εἰς Ἀθήνας. Μετὰ τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ ζητήματος παρὰ τῇ ἑταιρείᾳ.

§7Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον ζήτημα Μαντινείας, κ. Πρόεδρε. Εἶναι ζήτημα γενικόν. Ὑπάρχει ὑπερπαραγωγὴ πατάτας καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὰς νήσους ἀκόμη τοῦ Αἰγαίου ὑπάρχει καλλιέργεια πατάτας, δυστυχῶς δὲ λόγῳ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ξενικῆς πατάτας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν διατρέχομεν ἕναν ἄλλον κίνδυνον τὸν κίνδυνον τῆς φυλλοξήρας, ἔγινεν ἕνα τρὰστ ἐμπορικὸν καὶ δὲν δίδουν καμμίαν τιμὴν εἰς τὴν ἐγχωρίαν πατάταν. Εἰς τὸ χωριό μου ἐπὶ παραδείγματι ἡ τιμὴ τῆς πατάτας ἔφθασεν εἰς δραχμὰς 1,20 ἡ ὀκᾶ καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς τιμῆς τὸ λίπασμα κατ’ ὀκᾶν κοστίζει λεπτὰ 80.

§8Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ πταίει;

§9Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Πρὸ παντὸς τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ θέλετε νὰ κάμωμεν;

§11Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Νὰ γίνουν πρατήρια ἐδῶ.

§12Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ δὲν συγκεντροῦνται νὰ κάμουν ἐργατικοὺς συνεταιρισμούς; Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ κάμω ἐγώ, εἶναι νὰ ὁρίσω αὔριον μίαν ὥραν συναντήσεως μὲ τὸν διευθυντὴν τῆς ΣΠΑΠ διὰ νὰ ἴδωμεν ποίαν εὐκολίαν περαιτέρω δύναται νὰ κάμῃ ἡ ἑταιρεία. Ἀλλὰ νὰ μὴ λέγητε ὅτι ἐπειδὴ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν μεγάλην κατανάλωσιν νὰ φορολογηθῇ ὀλιγώτερον ἡ πατάτα.

§13ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε....

§14Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ, Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει διάθεσις νὰ μιλήσουν ἐπὶ τοῦ ζητήματος οἱ κ. βουλευταί, παρακαλῶ νὰ μεταβληθῇ ἡ ἐρώτησις εἰς ἐπερώτησιν καὶ νὰ τὴν συζητήσωμεν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένος ὁ κ. Μπακόπουλος καὶ θὰ ὁμιλήσῃ.

§16Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς οἱ ἐνδιαφερόμενοι οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἀναφοράν, δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ ζητήσωμεν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ὡς ἐπερώτησις. Ἡμεῖς τοὐλάχιστον εἴμεθα πλήρως ἱκανοποιημένοι ἀπὸ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν νὰ αὐξηθῇ ἡ τιμὴ τῆς πατάτας εἰς τὴν ἀγοράν, ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ ληφθῶσι μέτρα ὥστε διὰ τῆς διευκολύνσεως τῆς μεταφορᾶς νὰ ἐλαττωθῇ ἡ τιμὴ εἰς τὴν ἀγοράν. Κύριε Πρόεδρε, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω ἰδιαιτέρως διὰ τὰς συστάσεις τὰς ὁποίας θὰ κάμετε εἰς τὴν ἑταιρείαν, εἶναι τὸ νὰ δοθῇ καὶ ἔκπτωσις ὑπὸ τῆς ἑταιρείας διὰ τὴν μεταφορὰν τῆς πατάτας ὄχι μόνον ἀπὸ τῆς Τριπόλεως εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅπως ἔπραξε μέχρι τοῦδε, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ ἄλλα μέρη τῆς καταναλώσεως, διότι ἡ ἑταιρεία παρεχώρησε τὴν ἔκπτωσιν τοῦ 20% μόνον διὰ τὴν μεταφορὰν ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Ἀθήνας.

§17Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σύμφωνοι.

§18Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δι’ ἡμᾶς συντρέχει ἡ περίπτωσις τοῦ ὅτι πληρώνομεν τὰ λιπάσματα 1½ δραχμὴ τὸ κιλὸ καὶ ἡ τιμὴ τῶν γεωμήλων εἶναι 1.90. Ἑπομένως τί θὰ ἀπομείνῃ εἰς τὸν παραγωγόν; Ἡ Νάξος παράγει πατάτες. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀνάγκην σιδηροδρόμων, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐλαττωθοῦν αἱ τιμαὶ τῶν λιπασμάτων, διότι στοιχίζει 1.50 τὸ κιλὸ, πωλεῖται δὲ ἡ πατάτα 1.90–1.80 καὶ ἑπομένως 2–3 δεκάρες μένουν διὰ τὸν παραγωγόν.

§19Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν λάβει τὴν ἀπόφασιν τὰ καταργήσωμεν γενικῶς τὸν εἰσαγωγικὸν δασμὸν τῶν λιπασμάτων. (χειροκροτήματα). Τὸ εὗρον δίκαιον τὸ αἴτημα.

§20Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Θὰ παρεκάλουν πρὸς τούτοις, ὅπως ἀπευθυνθῇ πρὸς τοὺς ἐφοπλιστὰς σύστασις νὰ μὴ εἰσπράττουν τὰ σημερινὰ ὑπερβολικὰ κόμιστρα ἐπὶ τῶν εἰς τὰς Κυκλάδας νήσους μεταφερομένων λιπασμάτων.

§21Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ μέριμναν.

§22Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) Τοὺς ὑπεσχέθην κάθε εὐκολίαν εἰς τρόπον ὥστε αὐτὴν τὴν τάσιν νὰ τὴν ὑποβοηθήσωμεν ὅσον τὸ δυνατόν, διότι καὶ ἐγὼ φρονῶ ὅτι μὲ τοιοῦτον πρατήριον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ κἄποια ἀνακούφισις τοῦ παραγωγοῦ.

§23Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ὑπηρεσία τῶν δύο ὑπουργείων Γεωργίας καὶ Ἐσωτερικῶν συνεννοήθη, ὥστε κατὰ τὴν 20 Ἰανουαρίου νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν ἐδῶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν συνεταιρισμῶν οἱ ὁποῖοι μᾶς ἔχουν κάμει ἀναφοράς, διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν καὶ διοργανώσωμεν εἰς τὰ μεγάλα κέντρα τὴν πώλησιν τῶν προϊόντων ὑπὸ καλλίστους ὅρους καὶ θὰ προσπαθήσωμεν νὰ ὑποβοηθήσωμεν τοὺς παραγωγούς.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§25Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ συνοικισμοὶ Χατζημπεϊλίκ, Δερβέντι, Μανιτάρ, Μπεζιούκ, Μαχαλᾶ καὶ Σισλίκ, καὶ ἄλλοι εἰς τὰς ὑπωρείας τοῦ Μπέλες, ἐν τῇ γεωργικῇ περιοχῇ τοῦ γραφείου Σιδηροκάστρου, ἐπεδόθησαν εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς πατάτας, ἥτις ὑπερέβη τὸ 1.500.000 ὀκάδες. Ἡ τιμὴ ὅμως τοῦ προϊόντος ἐπὶ βαγονίου, ἐνῷ δὲν ὑπερβαίνει τὰς 1,30–1,40 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, κρίνεται ὑπερβολικὴ καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν εὑρίσκονται ἀγορασταί. Τὸ κόστος τῆς πατάτας εἶναι περίπου 1,50 δραχμή. Οἱ παραγωγοὶ ἐζήτησαν δι’ ὑπομνήματος προστασίαν διὰ τῆς ἐλαττώσεως 50% τῶν κομίστρων καὶ ἐλευθέρας εἰσαγωγῆς τοῦ προϊόντος των εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, ἀπαγορευομένης ἤδη διότι δῆθεν ὑπάρχει ἀσθένεια. Οὐδὲν ὅμως ἐγένετο μέχρι τοῦδε. Ἡ Κυβέρνησις ἀδιαφορεῖ γενικῶς διὰ τὴν παραγωγήν, ἠναγκάσθησαν δὲ ὡς ἐκ τούτου οἱ παραγωγοὶ τῆς πατάτας εἰς πλείστας περιφερείας, ὡς εἰς τὴν τοῦ Λαγκαδᾶ, νὰ ἐγκαταλείψουν τὸ προϊόντων εἰς τοὺς ἀγρούς. Ἡ κατάστασις ὅμως αὐτὴ δὲν ἐπιτρέπεται, νὰ παραταθῇ διότι ἡ πατάτα εἶναι ἐξ ἴσου μὲ τὸ ψωμὶ τροφὴ τοῦ λαοῦ καὶ πρέπει ἡ κυβέρνησις νὰ λάβῃ ἐπείγοντα μέτρα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαστρατῆς ἔχει τὸν λόγον ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ πρότασιν νόμου «περὶ φορολογίας τοῦ ἐλαίου καὶ τῶν ἐλαιῶν καὶ προστασίας τῆς ἐλαίας εἰς τὰς νήσους τὰς ἀποτελούσας τὸν Νομὸν Εὐβοίας».

§27Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Συμμορφούμενος πρὸς τὰς συστάσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καθὼς καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας προθυμίαν, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ φορολογίας ἐλαίων εἰς τὸν νομὸν Εὐβοίας». Ἐπὶ τῆς προτάσεως Νόμου αὐτῆς, κ. Πρόεδρε—ἔχων ὑπ’ ὄψει μου ἀπάντησιν τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου ἐπὶ προηγουμένης προτάσεώς μου—εἶμαι εἰς θέσιν, πλέον στηριζόμενος ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτῆς, νὰ βεβαιώσω ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ δημοσίου ἂν δὲν διπλασιασθοῦν, πάντως κατὰ πολὺ θὰ ὑπερβοῦν τὰ ἤδη εἰσπραττόμενα ἀπὸ τὸν φόρον αὐτὸν εἰς τὴν περιφέρειαν Εὐβοίας. Κατὰ μέσον ὅρον τὸ δημόσιον....

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂν τὸ κατορθώσῃς, θὰ σὲ κηρύξωμεν ἄξιον τῆς Πατρίδος.

§29Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Εἰσπράττει κατ’ ἔτος ἐκ τῶν Νομῶν Εὐβοίας 3.400.000 δραχμάς. Διὰ τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω θὰ φθάσουν τὰ 6.000.000. Καὶ κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν καὶ τὸ δημόσιον θὰ εἰσπράττῃ διπλάσια, ἀλλὰ καὶ οἱ φορολογούμενοι θὰ πληρώνουν ὀλιγώτερα. Τώρα πῶς θὰ προέρχεται αὐτὴ ἡ διαφορά, δηλαδὴ καὶ τὸ δημόσιον νὰ εἰσπράττῃ περισσότερα καὶ οἱ παραγωγοὶ νὰ πληρώνουν ὀλιγότερα, θὰ τὸ ἴδετε εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς προτάσεως αὐτῆς: Προέρχεται ἀπὸ τὰ κέρδη τὰ ὑπερβολικὰ τὰ ὁποῖα οἱ διάφοροι ἐνοικιασταί, οἱ διάφοροι «σπαχῆδες» τῆς Τουρκοκρατίας εἰς βάρος καὶ τοῦ δημοσίου καὶ τῶν παραγωγῶν εἰσπράττουν. Ἀπὸ ἕκαστον τῶν εἰκοσιτεσσάρων Δήμων τοῦ νομοῦ κατὰ μέσον ὅρον κερδίζουν οἱ ἐνοικιασταὶ περὶ τὰς 100.000. Ἂν εἰς αὐτὰ προσθέσωμεν τὰ ἔξοδα τῆς βεβαιώσεως, εἰσπράξεως, μεταφορᾶς τοῦ ἐλαίου, μισθοὺς κλπ., πληρώνουν οἱ παραγωγοὶ εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς ὑπὲρ τὰ τρία ἑκατομμύρια δραχμάς, ὅσα δηλαδὴ καὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Αὐτὰ καὶ μόνον ἂν κερδίσουν οἱ παραγωγοί, πάντες ἀναγνωρίζετε ὅτι θὰ ἔχουν σημαντικὴν ἀνακούφισιν καὶ κέρδος· οὔτε εἶναι μικρότερον τὸ κέρδος τὸ ἠθικὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτύχωμεν διὰ τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν φορολογουμένων ἀπὸ τὰς ἐκβιάσεις τῶν ἐνοικιαστῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν οἰκονομικῶν ἐπίσης τῶν ἐφοριακῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ τὸν σκανδαλισμὸν τὸν ὁποῖον πάντες γνωρίζετε. Ἡ φορολογία τοῦ ἐλαίου εἶναι ἐκβιαστικὴ ὅπως γίνεται σήμερον. Δὲν εἶναι ἐκπρόσωποι τοῦ δημοσίου οἱ ἐνοικιασταί, δὲν θὰ ἦτο δὲ πολὺ νὰ εἴπω ὅτι εἶναι λησταί. Διὰ τῶν τελευταίων ἄρθρων τῆς προτάσεώς μου τροποποιῶ τὰ περὶ ταμείων προστασίας τῆς ἐλαίας ἰσχύοντα. Ἀφίνω ἐντελῶς χωριστὴν τὴν ἐπὶ τοῦ ἐλαίου φορολογίαν ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς διὰ τῶν τελωνείων τοῦ Κράτους, ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως τῶν ἐνοικιαστῶν. Τὸ αὐτὸ ἐξασφαλίζω καὶ διὰ τὰ ταμεῖα ἐλαίας καθὼς καὶ διὰ τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λαμβάνουν οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες. Ἐπειδὴ ἐκ τοῦ φόρου αὐτοῦ εἰσπράττουν καὶ οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες, ζητῶ τὴν ἐπιβολὴν φορολογίας ἐπὶ ἑκάστου ἐλαιοδένδρου ἡλικίας πέντε ἐτῶν καὶ ἄνω διὰ τὴν ἐξασφάλισιν καὶ εἰς τοὺς Δήμους καὶ Κοινότητας τοῦ πόρου τούτου. Τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου τούτου ἀφήνω εἰς τὴν κρίσιν τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων καὶ τῶν διοικητικῶν συμβουλίων ταμείου ἐλαίας ὅπως δι’ ὡρισμένων ἄρθρων συνιστῶνται πάντοτε, ἐννοεῖται ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπίβλεψιν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὑπουργοῦ. Ταῦτα πάντα, σύμφωνα ἄλλως τε μὲ τὴν ὑπὲρ τῆς Γεωργίας πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἔχω πεποίθησιν ὅτι θὰ κυρωθοῦν παρὰ τῆς Βουλῆς υἱοθετούμενα καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ διαβιβασθῇ ἡ πρότασις εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ.

§31Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἔχει κάμει τὴν ἀπάντησιν τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ἄλλης προτάσεως.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτσίνας ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐμμίσθων δικαστικῶν κλητήρων Πρωτοδικείου Λαρίσσης.

§33Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀφορᾷ τοὺς ἐμμίσθους δικαστικοὺς κλητῆρας. Κατὰ καιροὺς ὁ βασικὸς μισθὸς τῶν δικαστικῶν ἐν γένει ὑπαλλήλων εἶχεν αὐξηθῆ καὶ μάλιστα διὰ τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1925. Καλὸν νομίζομεν θὰ ἦτο νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἡ θέσις τῶν ἐμμίσθων δικαστικῶν κλητήρων, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν σημερινῶν βιωτικῶν ἀναγκῶν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς ἐπὶ ἀναφορᾶς μετεκπαιδευομένων δημοδιδασκάλων Ἰωαννίνων.

§35Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς σωματείου τῶν ἐν τῷ φρουρίῳ Λευκάδος προσφύγων.

§37Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουπαροῦσος ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Ἀσβεστοχωρίου.

§39Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Οἱ κάτοικοι Ἀσβεστοχωρίου παραπονοῦνται, διότι τὸ ἐναπομεῖναν ἐν τῇ Δυτικῇ Μακεδονίᾳ γραφεῖον ἐποικισμοῦ Πτολεμαΐδος ἐξέδωκεν ἐντάλματα προσωποκρατήσεως κατὰ προσφύγων εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει ἀκόμη τακτοποιηθῆ τὸ λαβεῖν αὐτῶν καὶ ἀδυνατοῦν ὡς ἐκ τούτου νὰ προβοῦν εἰς τὸν διακανονισμὸν τῶν ἀπέναντι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως χρεῶν των. Λέγουν οἱ ἀγρόται πρόσφυγες «ἡμεῖς δὲν ἀρνούμεθα ὅτι χρεωστοῦμε, ἀλλὰ μᾶς ὀφείλει καὶ τὸ Κράτος». Πρέπει τὸ Κράτος νὰ ἐκτιμήσῃ πρῶτον τὶ μᾶς ἔδωσε, νὰ ἐκτιμήσῃ τὶ πρέπει νὰ πάρωμεν· καὶ ἂν χρεωστοῦμε, νὰ τὰ δώσωμεν ἐὰν ὅμως μᾶς χρεωστῇ τὸ Κράτος, τότε νὰ μᾶς τὰ δώσῃ. Ἐκτὸς τῆς οὐσίας ταύτης τοῦ ζητήματος τούτου, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ πιστεύω, ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ καπνικὴ κρίσις, ἡ σχετικὴ μακρὰ ἀφορία καὶ ἡ πληρωμὴ πλείστων ὑποχρεώσεων πρὸς τοὺς διαφόρους ἐμπόρους τοὺς καθιστᾷ ἀνικάνους διὰ νὰ πληρώσουν τὰ χρέη των πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν ριζικώτερον μέτρον πρὸς διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος τῶν χρεῶν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἄλλως τε τὰ ἐποικιστικὰ γραφεῖα δὲν ζητοῦν συνολικῶς ἀπὸ ὅλους τοὺς πρόσφυγας, ἀλλ’ ἀναλόγως τῶν συμπαθειῶν τὰς ὁποίας ἔχουν πρὸς ὡρισμένους συνοικισμούς. Λόγου χάριν ἀπὸ τοὺς 200 συνοικισμοὺς τοῦ νομοῦ Κοζάνης δὲν ζητοῦν ἀπὸ ὅλους τὰ χρέη των, ἀλλ’ ἀπὸ ἐκεῖ ὅπου ἔχουν λόγους προσωπικῆς ἀντιπαθείας τὰ ζητοῦν. Ἢ πρέπει λοιπὸν νὰ τὰ πληρώσουν ὅλοι, ἢ νὰ μὴ πληρώσῃ κανεὶς ἀπολύτως καὶ νὰ μὴ γίνεται αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ὅπως ἐξετάσῃ τὰ τηλεγραφήματα τὰ ὁποῖα ἔλαβα καὶ τὰ ὁποῖα καταθέτω καὶ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα ἐπακριβῶς ἵνα μὴ δίδεται οὕτω εὐκαιρία εἰς πλείστους ἔχοντας συμφέρον νὰ διαδίδουν εἰς ἀγροτικοὺς προσφυγικοὺς πληθυσμοὺς ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς προσφυγικῆς ἀποζημιώσεως δὲν θὰ λυθῇ.

§40Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ νὰ μοῦ διαβιβασθοῦν τὰ τηλεγραφήματα αὐτά.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς κοινότητος Ἀναγέννησις Σερρῶν.

§42Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Κύριε ὑπουργέ, εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὴν Μακεδονίαν οἱ γεωργοὶ ὑποφέρουν γενικῶς. Τοῦτο εἶναι πανθομολογούμενον. Δυστυχῶς ὅμως, μολονότι ὅλοι τὸ ἀναγνωρίζομεν, ἐξακολουθεῖ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως νὰ πιέζῃ αὐτούς, νὰ ζητῇ νὰ εἰσπράττῃ χρέη τὰ ὁποῖα δὲν τῆς ὀφείλουν κατὰ μέγα μέρος οἱ ἀγρόται, διότι δὲν ἔχει κανονισθῇ ἀκόμη τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως καὶ τοῦ συμψηφισμοῦ τῶν χρεῶν, καὶ καθ’ ἑκάστην λαμβάνομεν σχετικὰ τηλεγραφήματα. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε γενικὰ μέτρα καὶ νὰ ὑποδείξητε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχῃ ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα, νὰ σταματήσῃ· ὅταν δὲ θὰ καθορίσωμεν ποῖα θὰ εἶναι τὰ χρέη τῶν ἀγροτῶν θὰ τοὺς καλέσωμεν καὶ θὰ πληρώσουν οἱ ἀγρόται τὰ χρέη των. Δὲν εἶναι δυνατὸν καθημερινῶς νὰ τοὺς τυραννῶμεν. Ἀσκεῖται εἷς ἐκβιασμὸς ἐκ μέρους τῶν ὑπηρεσιῶν. Εἶναι ἠθικὸν καὶ δίκαιον νὰ παύσῃ αὐτό. Πᾶσα Κυβέρνησις, ὄχι μόνον ἡ ἰδική σας, ἀλλὰ καὶ οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις θὰ συνεννοεῖτο καὶ θὰ ὑπεδείκνυεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ὅτι αὐτὴ ἡ κακοήθεια καὶ ὁ ἐκβιασμὸς εἰς βάρος τῶν ἀγροτῶν πρέπει νὰ παύσῃ.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μανουηλίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς Γεωργικῆς Συνεταιριστικῆς Τραπέζης Διδυμοτείχου.

§44Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ ἐν τῇ ἀναφορᾷ παράπονα εἶναι ἀπολύτως δικαιολογημένα, τὰ προεκάλεσε δὲ ὁ διευθυντὴς τοῦ ἐν Διδυμοτείχῳ ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅστις ἀσκεῖ ἀντιαγροτικὴν πολιτικὴν παρὰ τὰς ἐκ τοῦ κέντρου παρεχομένας αὐτῷ ὁδηγίας, δημιουργεῖ δὲ συχνότατα καὶ προστριβάς. Θὰ παρεκάλουν τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν ὅπως ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ τῆς ἀσκουμένης ὑπὸ τῶν ὀργάνων αὐτῆς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἀγροτικῆς πολιτικῆς, ἵνα ἀποφεύγωνται καὶ αἱ συγκρούσεις τῶν ὑποκαταστημάτων πρὸς τοὺς συνεταιρισμούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπολύτως δικαιολογημένοι, διότι αἱ ὁδηγίαι αἱ διδόμεναι πρὸς διευκόλυνσιν τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου δὲν τηροῦνται συνεπείᾳ τῆς στενῆς ἀντιλήψεως τῶν ὀργάνων αὐτῶν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Καλλιθέας Δράμας.

§46Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§47Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφοράν, κ. Πρόεδρε.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γιαμούζης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ γραφείου καπνοῦ Βόλου.

§49Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Τὸ γραφεῖον προστασίας καπνοῦ Βόλου διὰ τηλεγραφήματός του παρακαλεῖ ὅπως ἔλθῃ ἀρωγὸν τὸ Κράτος εἰς τοὺς καπνοπαραγωγούς, λόγῳ τῆς ὑφισταμένης καπνικῆς κρίσεως. Ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀνεπτύχθη ἡ ὑφισταμένη καπνικὴ κρίσις. Δὲν προῆλθε δὲ μόνον ἐκ τῆς ὑπερπαραγωγῆς, ἀλλὰ προῆλθεν ἐκ τῆς συνεννοήσεως τῶν διαφόρων καπνεμπόρων, ἐκ τοῦ τρὰστ τὸ ὁποῖον κατήρτισαν ὅπως ἐκβιάσουν τοὺς καπνοπαραγωγοὺς καὶ πάρουν τὰ καπνά τους εἰς ἐξηυτελισμένας τιμάς. Ὅτι δὲ τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τοῦ ἑξῆς γεγονότος: Τελευταίως, συνεπείᾳ τοῦ θορύβου ὁ ὁποῖος ἐγένετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τινὲς ἐκ τούτων κατόπιν συνεννοήσεως ἤρχισαν νὰ προβαίνουν εἰς διάφορα διαμερίσματα εἰς ἀγορὰς μικρῶν ποσοτήτων ὅπως δώσουν νὰ ἐννοήσουν οἱ ἄλλοι ὅτι δὲν ὑφίσταται τράστ. Δυστυχῶς ὅμως ὑφίσταται καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἔλθῃ προσωρινῶς ἀρωγὸς ἵνα ἀναγκασθοῦν οἱ διάφοροι καπνέμποροι νὰ λύσουν τὸ τρὰστ καὶ νὰ ἀγοράσουν εἰς τιμὰς καλάς. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ μίαν τοιαύτην ὤθησιν, διότι ἡ ὑφισταμένη καπνικὴ κρίσις ἀντανακλᾷ καὶ εἰς ἡμᾶς.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαλαμίδας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§51Ε. ΜΑΛΑΜΙΔΑΣ. Συνιστῶ, κ. Πρόεδρε, τὴν ἀναφοράν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§53Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ζήτημα τὸ καπνικὸν πρὸ ἡμερῶν ἀνεπτύχθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ δὲν ἔχω νὰ προσθέσω παρὰ μόνον ὅτι ἡ κρίσις εἶναι μεγάλη καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέτρα ἐπείγοντα κατὰ τῆς κρίσεως αὐτῆς, διότι ἐντὸς τῆς ἀνοίξεως εἶναι ἀνάγκη νὰ πωληθῇ ἡ ἐφετεινὴ ἐσοδεία τῶν καπνῶν. Ἡ κρίσις ἡ ὁποία μαστίζει τοὺς καπνοπαραγωγοὺς εἶναι δεινή. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ προσθέσω καὶ τὸ ὁποῖον παρελείφθη ἀπὸ τοὺς συζητήσαντας πρὸ ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ ζητήματος εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὁσάκις προβαίνει εἰς παραγγελίαν εἰς τὴν Εὐρώπην διὰ διάφορα εἴδη, πρέπει νὰ ἐνθυμῆται καὶ τὸν καπνόν, ὅπως ἡ Βουλγαρία πράττει. Ἡ Βουλγαρικὴ Κυβέρνησις εἰς οὐδεμίαν παραγγελίαν προβαίνει εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἂν δὲν ἔχῃ ὡς ἀντιστάθμισμα τὴν ἀγορὰν μιᾶς μερίδος καπνῶν. Τὸ σύστημα δὲ τοῦτο, ὅπως μᾶς διεβεβαίωσαν οἱ καπνοπαραγωγοί, ἐπιφέρει ἀνακούφισιν εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ σήμερον ἡ Βουλγαρία δὲν ἔχει τὴν κρίσιν ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὴν Ἑλλάδα. Διότι σήμερον εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἔχομεν κρίσιν, ὅπως λέγουν οἱ καπνοπαραγωγοί, ἀλλ’ ἔχομεν κρίσιν ὑπερπαραγωγῆς, ἔχομεν κρίσιν δηλαδὴ συνισταμένην εἰς τὸ ὅτι δὲν δύνανται οἱ παραγωγοὶ νὰ διαθέσουν τὸ προϊόν των διὰ τῶν καπνεμπόρων. Πρέπει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ὅταν προβαίνει εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἰς προμηθείας, νὰ ὑποχρεώνῃ τὰ ἀντισυμβαλλόμενα Κράτη εἰς ἀγορὰν ἀντιστοίχων ποσοτήτων καπνοῦ.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐλήφθη ἀπόφασις ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ὅπως εἰσηγηθῇ τροποποίησις τοῦ νόμου περὶ Κρατικῶν προμηθειῶν, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξουσιοδοτεῖται ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Κρατικῶν προμηθειῶν νὰ ἔρχεται εἰς συνεννοήσεις σχετικῶς μὲ τὴν ἀγορὰν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ προμηθευώμεθα ἀναλόγου πρὸς τὴν προμήθειαν ποσότητος καπνοῦ.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§56Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἴτε πρόκειται περὶ κάποιας κρίσεως εἴτε δὲν πρόκειται περὶ τοιαύτης καθὼς τοὐλάχιστον ἐγὼ νομίζω ἀλλὰ πρόκειται ἁπλῶς περὶ μιᾶς ἐφεκτικότητος τοῦ καπνοῦ δικαιολογουμένης καὶ ἐκ τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ καπνοπαραγωγοί, τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς καταστάσεως τῆς καπνοπαραγωγῆς ἡ ὁποία ἔχει ἄμεσον ἀντίκτυπον ἐπὶ τῶν παραγωγῶν ἐπὶ τῶν ὁποίων ψυχολογικῶς ἐπιδρᾷ σοβαρῶς σήμερον, ἀλλὰ καὶ καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀναμένωμεν ἀλλὰ καὶ ἔπρεπε νὰ εἴχωμεν προλάβει δεδομένου ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὑπέδειξάν τινες καὶ ἡμεῖς ἐνταῦθα ὅτι ταχέως θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως. Σήμερον ἡ λῆψις μέτρων ἀμέσου θεραπείας τῆς καπνικῆς κρίσεως δὲν εἶναι δυνατή, παρ’ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν ἣν ἤθελεν ἐκδηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις. Διότι ἡ ριζικὴ λύσις τοῦ ζητήματος ἀπαιτεῖ τὴν ἔκτασιν καὶ τὴν ρύθμισιν γενικώτερον ὁλοκλήρου τοῦ καπνικοῦ ζητήματος. Ἡ λῆψις δὲ τοιούτων μέτρων δὲν εἶναι δυνατὸν ἀμέσως νὰ ἀγάγῃ εἰς ἔκδηλα ἀποτελέσματα, ἀλλὰ θὰ ἀναμένωμεν βραδέως μετὰ παρέλευσιν καιροῦ διὰ νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι σήμερον δυνατόν, εἶναι τοῦτο: ἡ οἰκονομικὴ διευκόλυνσις τῶν παραγωγῶν διὰ τῆς παροχῆς εἰς αὐτοὺς δανείων ἔστω μέχρι τῶν δύο τρίτων τῆς ἀξίας τοῦ καπνοῦ καὶ τὰ ὁποῖα προσθέτως θὰ διευκολύνουν τοὺς παραγωγοὺς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἔμποροι θὰ ἀρχίσουν ν’ ἀγοράζουν καπνά. Ἀλλά, κύριοι, παραλλήλως πρὸς τὰς συνθήκας αὐτὰς αἱ ὁποῖαι διέπουν τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ, τῆς ἐξωτερικῆς καταναλώσεως, ἔχομεν καὶ ζήτημα σοβαρὸν διὰ τὸν καπνὸν τῆς ἐσωτερικῆς καταναλώσεως, ὁ ὁποῖος δὲν διατελεῖ ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας οὔτε τῆς ὑπερπαραγωγῆς οὔτε τῆς βεβλαμμένης ποιότητος, διότι ὁ καπνὸς αὐτὸς συνελέγη καὶ εἶχε συμπληρωθῆ ἡ συλλογὴ αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον ἀκόμη ἐκδηλωθῆ αἱ λεγόμεναι δυσμενεῖς καιρικαὶ συνθῆκαι. Ἡ κρίσις ἡ ὁποία μαστίζει παραλλήλως τὸν καπνὸν τοῦτον, ἰδιαιτέρως τὸν καπνὸν τῆς περιφερείας Ἀγρινίου, τῆς ἐσωτερικῆς καταναλώσεως εἶναι κρίσις τεχνική, εἶναι κρίσις τὴν ὁποίαν ἔχουν δημιουργήσει οἱ ἴδιοι οἱ καπνοβιομήχανοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν λάβει τοῦ κόσμου τὰ προνόμια ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Ἐνῷ δὲ ἐπέτυχον πάντοτε ἀγορὰς εἰς μέσην τιμὴν 45–50 δραχμῶν, παρέχουν εἰς τοὺς μεταπωλητὰς μόνον κέρδος 50 περίπου δραχμῶν κατὰ κιλόν. Τόσα εἶναι τὰ κέρδη τὰ ὁποῖα λαμβάνουν αὐτοὶ οἱ καπνοβιομήχανοι. Κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ κατανομὴ αὐτὴ τοῦ κέρδους εἶναι τόσον ἄνισος, ὥστε πρέπει ἀπαραιτήτως καὶ ἐπειγόντως νὰ ἐπισύρῃ τὸ ζήτημα τοῦτο τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω δέ, ὅτι αἱ προσπάθειαι, αἱ ὁποῖαι καταβάλλονται ἐκ μέρους τῆς καπνοβιομηχανίας πρὸς μονοπώλησιν τοῦ καπνοῦ, ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ τύχωσι προσοχῆς, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ταχέως πρέπει νὰ καταλήξωμεν ἀντιθέτως εἰς ἀπαλλοτρίωσιν τῆς καπνοβιομηχανίας ὑπὲρ τῶν καπνοπαραγωγικῶν συνεταιρισμῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ μᾶλλον εὐδοκιμήσαντες ἐν Ἑλλάδι.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νικολίτσας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§58Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ἔχω νὰ προσθέσω ταῦτα, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἵνα τὰ πλασματικὰ δάνεια μὴ ὦσιν τόσον δυσβάστακτα ὅσον εἶναι τὰ ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι σήμερον φθάνουσι 16% μὲ τὴν φορολογίαν καὶ τὴν ἀσφάλειαν, μὲ τὰ ἔξοδα δὲ τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ παραγωγὸς τὸ ὅλον ποσὸν μὲ τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνεται εἶναι 25%. Ἐν τῇ μερίμνῃ της ἡ Κυβέρνησις πρὸς χορήγησιν δανείων πρέπει νὰ λάβῃ τήν πρόνοιαν ὥστε ὁ τόκος μὲ τὴν ἐπιβάρυνσιν τῶν ἀσφαλειῶν καὶ τῆς προμηθείας νὰ ὑπερβῇ τὰ 10%, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει ταῦτα καταντοῦν δεσμευτικὰ τοῦ προϊόντος.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουντούρης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§60Δ. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη εἰς τὴν Θεσσαλίαν νὰ ἐνισχυθοῦν οἰκονομικῶς οἱ καπνοπαραγωγοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπώλησαν, ἢ διὰ τὸν ἕνα λόγον ἢ διὰ τὸν ἄλλον, τὰ καπνά των. Διότι εἶναι γεγονὸς ὅτι εἰς τὴν Θεσσαλίαν δὲν ἐδόθη ἐνίσχυσις ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν. Αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ συστηθῇ εἰς τὰς ἐκεῖ Τραπέζας νὰ ἐνισχύσουν τοὺς παραγωγούς.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χριστούλας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§62Π. ΧΡΙΣΤΟΥΛΑΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ μᾶς ἀπησχόλησεν ἄλλοτε, ἀπασχολεῖ δὲ καὶ ἤδη τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι παραλλήλως πρὸς τὰ ἄλλα μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ καὶ τὸ μέτρον προμηθείας διαφόρων εἰδῶν διὰ τὸ Κράτος ἐπ’ ἀνταλλάγματι πωλήσεως καπνῶν. Ἔχω νὰ συστήσω ὅπως ἡ Κυβέρνησις λάβῃ ὑπ’ ὄψει της παραλλήλως καὶ τὸ μέτρον τοῦ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ τῶν καπνῶν κατωτέρας ποιότητος, δευτέρας καὶ τρίτης, εἰς τὰ Δωδεκάνησα, ζήτημα τὸ ὁποῖον καί ἄλλοτε ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἠθέλησε νὰ πεισθῇ παρ’ ὅλας τὰς ὑποδείξεις ποὺ τοῦ ἐκάμαμε ἐπανειλημμένως. Φαντάζομαι ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ ὡρίμασε, διότι ὁ νόμος ὁ ἀπαγορεύων τὴν ἐξαγωγὴν εἰς τὰ Δωδεκάνησα ἠτόνησε διότι καὶ τὸ λαθρεμπόριον δὲν περιορίζει, τὸ ὁποῖον τοὐναντίον ἔχει πολλαπλαστῆ εἰς βάρος τῶν Ἑλληνικῶν καπνῶν ἐνῷ ἀντιθέτως τὸ λαθρεμπόριον γίνεται εἰς ὄφελος τῶν ἄλλων καπνῶν, τῶν Σερβικῶν καὶ Βουλγαρικῶν, τὸ λαθρεμπόριον τῶν ὁποίων γίνεται εἰς τὰ Δωδεκάνησα. Δι’ αὐτὸ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἄρῃ τὴν ἀπαγόρευσιν εἰς τὰ Δωδεκάνησα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος.

§64Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ ἑξῆς: Ἡ κυβέρνησις ἐδήλωσεν ἐπισήμως ὅτι ὁ φόρος τοῦ ἐλαίου πρόκειται νὰ μειωθῇ κατὰ 25%....

§65Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπέβαλα νομοσχέδιον.

§66Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἀλλ’ ἡ ἰσχὺς τῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ μειώσεως ἄρχεται ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς ἔτους. Οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ ζητοῦν νὰ ἐλλαττωθῇ ἀμέσως ὁ φόρος.

§67Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκοῦτε ἐδῶ, σήμερον οἱ βουλευταὶ Κρήτης, ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν ἐλαιοπαραγωγήν, μοῦ ἐζήτησαν αὐτὸ καὶ εἶπα ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ κάμωμεν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ τὸ κάμω.

§68Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Κατόπιν τῆς δηλώσεως αὐτῆς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου. Ἀλλά, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τούτου: Σήμερον τὸ λάδι πωλεῖται 10 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν εἰς τοὺς τόπους τῆς παραγωγῆς καὶ ἰδίως τῆς Κρήτης, τῆς Λευκάδος κλπ. ἔλαια τὰ ὁποῖα ἔχουσι ὀξύτητα 2–5 βαθμοὺς καὶ οἱ παραγωγοὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ τὰ πωλήσουν διότι δὲν ἔχουν τὰ μέσα τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν στοιχειωδῶν ἀναγκῶν. Ἐρωτᾶται: εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ μία μέριμνα ὥστε οἱ παραγωγοὶ νὰ ἀνθέξουν οἰκονομικῶς; Πρέπει νὰ ἐνισχυθοῦν ναὶ ἢ ὄχι; Ζητοῦμεν λοιπὸν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ ἐντολὴν εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν ἵνα χορηγήσῃ δάνεια εἰς τοὺς ἐλαιοπαραγωγοὺς ὥστε νὰ δυνηθοῦν νὰ ἀντιμετωπίσουν τὴν κρίσιν αὐτὴν καὶ βραδύτερον ὑψουμένων τῶν τιμῶν νὰ πωλήσουν τὸ προϊὸν καὶ ἐξοφλήσουν τὰ δάνεια.

§69Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ πρὸ παντὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰσπράττει φόρον 12% εἰς χρῆμα ἐπὶ τῇ βάσει τιμῆς μὲ 4 δραχμὰς καὶ ἡ τιμὴ ἡ πραγματικὴ εἶναι 15. Ἔχομεν καὶ ἐφέτος, ὅπως καὶ πέρυσι, τὸ ἑξῆς: ὅτι ἐνῷ ἡ τιμὴ ἡ πραγματικὴ εἶναι 16 κατ’ ὀκᾶν....

§70Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πέρυσι ἡ τιμὴ τοῦ ἐλαίου διὰ τὴν φορολογίαν εἰς χρῆμα ἦτο 32 καὶ τὴν ὑποτίμησα εἰς 25. Διὰ νὰ μὴ συμβῇ τὸ ἴδιον, ἠκύρωσα ἐγκαίρως.....τῆς πιστώσεως. Σήμερον δηλαδὴ οἱ ἐνοικιασταί....

§71Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅπου δὲν ἐνοικιάσθη κύριε Ὑπουργέ.

§72Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀκούσατε τό ἑξῆς: Εἰς τὴν ἐξαγωγὴν ὑπάρχει ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία κανονίζει τὰς τιμὰς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τιμῶν τῆς ἀγορᾶς. Καὶ θέλω νὰ σᾶς εἰπῶ, ὅτι δι’ αὐτὸ καὶ πέρυσι, καὶ πάντοτε σχεδόν, ἠλάττωσε αὐτὰς τὰς τιμὰς ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§73Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Γνωρίζομεν, ὅτι οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ τὸ πρῶτον ἤδη ζητοῦν προστασίαν, ἐνῷ οἱ καπνοπαραγωγοὶ καὶ σταφιδοπαραγωγοὶ ἔχουν τὴν εὔνοιαν ὅλων τῶν Κυβερνήσεων. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ δίωξιν ὑπέστη καὶ ὑφίσταται τὸ ἔλαιον ἀπὸ ἀπαγορεύσεις ἐξαγωγῆς, διατιμήσεις, φορολογίας κλπ. Δὲν ζητοῦμεν βέβαια σήμερον πανάκειαν, ἀλλὰ προσωρινὴν λύσιν. Ζητοῦμεν μίαν καὶ πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἐλαιοπαραγωγοὺς εὐμένειαν τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ὃν τρόπον δίδεται αὕτη καὶ εἰς τὰ γεωργικὰ προϊόντα. Ζητῶ ἀκόμη τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέτρα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων ἡ ἐλαιοπαραγωγὴ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνανεωθῇ, διότι ἡ κατάστασις τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν εἶναι ἀφαντάστως τραγική. Ὅσοι ἔζησαν ἐν Κρήτῃ καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ θὰ βεβαιώσουν ὅτι ὑποφέρουν περισσότερον παντὸς ἄλλου. Ζητοῦμεν νὰ μᾶς καθοδηγήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὀργάνωσιν συνεταιρισμῶν κατεργασίας καὶ πωλήσεως ἐλαίου, διότι δυστυχῶς οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ εἶναι ἡ μόνη τάξις ἡ ὁποία δὲν εἶναι ὠργανωμένη. Ζητοῦμεν ὅπως ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα σπεύσῃ νὰ ἱδρύσῃ εἰς τὰ κέντρα τῆς παραγωγῆς τοῦ ἐλαίου πρακτορεῖα καὶ ὑποκαταστήματα, διὰ νὰ ἐνισχύσουν τόν ἀγρότην καὶ τὸν ὁδηγήσουν εἰς τὴν ἀπὸ κοινοῦ πώλησιν τῶν προϊόντων.

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μία ἀπὸ τὰς λειτουργίας τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης εἶναι ἡ παρακολούθησις καὶ ἀνάπτυξις τοῦ συνεταιρικοῦ πνεύματος. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν νὰ γίνῃ μία ἐπιτροπὴ νὰ τὸ ἐξετάσῃ, εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ δεχθῶ καὶ θὰ παρακαλέσω καὶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ δεχθῇ θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ καταρτίσῃ τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἐκ καταλλήλων προσώπων καὶ νὰ μᾶς τὴν ἀνακοινώσῃ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Παρελθούσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἐρωτήσεις ἀναβάλλονται. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἔχει τὴν τιμὴν νὰ παρουσιασθῇ σήμερον ἐνώπιον ὑμῶν διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον σας, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ σᾶς ἀναπτύξῃ πολιτικὸν πρόγραμμα. Εἶναι ἡ ἰδία Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη ἀπὸ 17 μηνῶν καὶ ἑπομένως δὲν ἔχει παρὰ νὰ κάμῃ τὴν δήλωσιν ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ συνεχίζουσα τὸ πρόγραμμά της, τὸ ὁποῖον πρὸ τὸ μηνῶν ἐνεκρίθη ὑπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 19 Αὐγούστου. Ἔχω μόνον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ μέτρα τινὰ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε χθὲς νὰ λάβῃ ἐν σχέσει πρὸς τὴν βιομηχανίαν ἡ ὁποία εὑρίσκεται ὑπὸ περιστάσεις δυσκόλους. Συνεστήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὸν τελευταῖον καιρὸν νὰ ἐλαττώσῃ τὴν φορολογίαν ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ νὰ καταργήσῃ καὶ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν δανείων τῶν ὁμολογιακῶν τὰ ὁποῖα δίδονται ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας. Τῆς ἰδέας αὐτῆς εἰσηγηταὶ ὑπῆρξαν οἱ διοικοῦντες τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐδήλωσα ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐξετάσῃ εὐμενῶς καὶ τὸ αἴτημα τοῦτο δηλαδὴ νὰ ἀνοίξῃ ἕνα μικρὸν ἀκόμη ρῆγμα εἰς τὰς προσόδους τοῦ προϋπολογισμοῦ—ὄχι εὐτυχῶς εἰς τὸ ἐξαγόμενον τοῦ προϋπολογισμοῦ—ἀλλὰ ὑπὸ ἕνα ὅρον: ὅτι δὲν θὰ εἶναι τὸ μόνον μέτρον τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ διὰ τὴν βιομηχανίαν, διότι τοὺς εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ δείξῃ περισσότερον ἐμπράκτως τὸ ἐνδιαφέρον της διὰ τὴν βιομηχανίαν. Ἂν καὶ ὅλα αὐτὰ εἶναι μία ἀνακούφισις, ὁπωσδήποτε ὅμως δὲν εἶναι τὸ μέτρον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ μπορέσῃ ἡ βιομηχανία νὰ περάσῃ τὰς δυσκόλους στιγμὰς εἰς τὰς ὁποίας περιέρχεται καὶ νὰ προχωρήσῃ μὲ βῆμα σταθερὸν πρὸς τὴν πρόοδον. Ἐζήτησα λοιπὸν νὰ ἀναλάβῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία ὡς ἐκ τοῦ χαρακτῆρος της εἶναι πιὸ ἐνδεδειγμένη δι’ αὐτὴν τὴν δουλειὰ καὶ ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικὴν ἀκόμη νὰ ἀναλάβῃ, ὅπως ἐν συνεννοήσει μετὰ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν τῶν ὠργανωμένων καὶ στηριζομένη καὶ εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἀναλάβῃ ὅπως ὠθήσῃ τὰς βιομηχανίας εἰς καλυτέραν ὀργάνωσιν. Ἔχει δὲ τὰ μέσα ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ μετὰ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν τῶν Ἐμπορικῶν, ἔχει τὰ μέσα νὰ βοηθήσῃ περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλον. Διότι τοὺς εἶπον: Κύριοι, σεῖς διαθέτετε τὴν πίστιν τὴν βιομηχανικὴν καὶ δύνασθε νὰ ἐξαρτήσητε τὴν παροχὴν τῆς πίστεως αὐτῆς ἀπὸ τὴν συμμόρφωσιν πρὸς τὰς ὑποδείξεις τὰς ὁποίας θὰ τοὺς κάμετε, διὰ νὰ μπορέσουν πραγματικῶς αἱ βιομηχανίαι νὰ περάσουν τὴν παιδικὴν ἡλικίαν καὶ νὰ ἀνδρωθοῦν καὶ νὰ μπορέσουν νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸν ἀνταγωνισμὸν τῶν ξένων Βιομηχανιῶν. Χθὲς τὸ πρωῒ εἶχα πάλι συνάντησιν μὲ τὸν διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὸν ὑποδιοικητὴν τῆς Ἐκδοτικῆς καὶ ἀνέλαβεν ὁ κ. Δροσόπουλος νά μᾶς ἀπευθύνῃ ἐπιστολὴν σχετικὴν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅσων ἀντηλλάξαμεν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπιστολῆς ἐκείνης ἀνέλαβον ἐγὼ νά εἰσηγηθῶ χθὲς εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὴν φορολογικὴν αὐτὴν ἀνακούφισιν ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας. Εἰς τὴν ἐπιστολήν αὐτὴν ὁ κ. Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης γράφει μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὰ ἑξῆς: «Πλὴν τούτου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος συνεχίζουσα τὴν πολιτικήν της ἐξυπηρετήσεως γενικωτέρου συμφέροντος, ἔθηκεν ὡς πρόγραμμα τὴν ἐκ τοῦ σύνεγγυς παρακολούθησιν τῶν Ἀνωνύμων ἐν γένει ἑταιρειῶν, τραπεζιτικῶν, βιομηχανικῶν, ἐμπορικῶν, ἐπὶ τῷ τέλει ὅπως κατὰ τὴν κρίσιμον ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων καμπὴν ταύτην τοῦ οἰκονομικοῦ βίου, ἐφαρμοσθῶσιν ὅλα τά ἐνδεικνυόμενα μέτρα διὰ τὴν σταθερὰν ἐπιστημονικὴν καὶ ἐπὶ ὑγιῶν βάσεων διοίκησιν τῶν ἑταιρειῶν τούτων. Ἐν τῷ προγράμματι τούτῳ περιλαμβάνεται καὶ ἡ προσπάθεια συγχωνεύσεως τῶν ἀσθενῶν καὶ ὁμοειδῶν Ὀργανισμῶν, πρὸς ἀποφυγὴν ἀδικαιολογήτου συναγωνισμοῦ καὶ πρὸς περιορισμὸν τῶν γενικῶν ἐξόδων. Τὸ πρόγραμμα τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος θὰ προσπαθήσῃ νὰ φέρῃ εἰς πέρας μὲ ὅλας της τὰς δυνάμεις. Οὐδόλως δὲ ἀμφιβάλλομεν ὅτι καὶ τὰ λοιπὰ ἰσχυρὰ Πιστωτικὰ Ἱδρύματα τῆς χώρας θὰ ἑνώσωσι μεθ’ ἡμῶν τὰς προσπαθείας των διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον. Νομίζομεν ὅμως, κύριε Πρόεδρε, ἀπαραίτητον, ὅπως καὶ ἐκ μέρους τοῦ Κράτους παρεσχεθῶσιν ἐπικουρίαι τινὲς διὰ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν τῶν ὁποίων ἡ χρησιμότης διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν κοινωνικῶν συμφερόντων παρ’ οὐδενὸς ἀμφισβητεῖται, αἱ ὁποῖαι ὅμως διέρχονται ἄκρως δυσχερῆ περίοδον. Τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα νομίζομεν ὅτι ἐπιβάλλεται ταχύτατα νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις ὑμῶν, εἶναι: α) Ἐλάττωσις τοῦ ἐπὶ τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν φόρου ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν κατὰ ποσοστὸν ὅσον τὸ δυνατὸν μεῖζον. β) Κατάργησις τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν κινητῶν ἀξιῶν ὄχι μόνον διὰ τὰ ὑπὸ τῶν Βιομηχανικῶν ἑταιρειῶν συνομολογούμενα ὁμολογιακὰ δάνεια, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ ὑπὸ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἐκδιδόμενα τοιαῦτα. Τὸ δεύτερον τοῦτο μέτρον θὰ συντελέσῃ ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν εὐκολωτέραν καὶ ὑπὸ καλοὺς ὅρους συνομολόγησιν τῶν δανείων διὰ τὰς Ἑταιρείας καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν τοποθέτησιν τῶν τοιούτων ὁμολογιῶν ἐν τε τῷ ἐξωτερικῷ καὶ τῷ ἐσωτερικῷ μεταξὺ τῆς πελατείας καὶ Τραπεζῶν καὶ ἑπομένως προμήθειαν νέου κεφαλαίου διατεθησομένου πάλιν εἰς τὴν βιομηχανίαν». Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπῶν τῶν συνεννοήσεων τούτων ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατ’ ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἀνέλαβε νὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τὸν ὁποῖον πληρώνουν ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι κατὰ 20%, δηλαδὴ περιωρίσαμεν αὐτὸν εἰς 20% ἀντὶ τῶν 25 ἢ 24% ποὺ πληρώνουν σήμερον. Δεύτερον ὄχι τὴν κατάργησιν ἐντελῶς τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν κινητῶν ἀξιῶν διὰ τὰ χρησιμοποιοῦμενα δάνεια, ἀλλὰ ἀπεφασίσαμεν νὰ κατέλθῃ ὁ φόρος οὗτος εἰς 5%. Ἕνα 5% ἐπὶ τοῦ τόκου εἰς τὸν ὁποῖον συνομολογοῦνται τὰ περισσότερα δάνεια τὰ ὁποῖα δίδει ἡ Hellenic Corporation μὲ 9%, εἶναι λιγώτερο ἀπὸ τὸ μισό. Λοιπὸν ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν πλήρη κατάργησιν τοῦ φόρου ὥστε νὰ ἐξομοιωθοῦν τὰ δάνεια αὐτὰ πρὸς τὰ δάνεια τοῦ Κράτους, διότι πρέπει νὰ μείνῃ αὐτὸ ὡς ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῶν Κυβερνητικῶν δανείων. Ἡ βιομηχανία μας πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅλοι ὅτι προσέφερεν εἰς τὴν χώραν μας μεγάλας ὑπηρεσίας κατὰ τὰ τελευταῖα ἰδίως ἔτη, ἰδίᾳ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Ἡ ἀνάπτυξις τὴν ὁποίαν ἔλαβε κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἡ βιομηχανία δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἀπασχολεῖ πολὺν κόσμον ἐργατῶν καὶ προσφέρει μεγάλην πράγματι βοήθειαν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος τοῦ προσφυγικοῦ. Κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν τῶν βιομηχανιῶν κεφάλαια πολλὰ ἐκινητοποιήθησαν, εἰς ἐγκαταστάσεις πρὸ πάντων. Ἑπομένως ἔμειναν ἄνευ ἐπαρκοῦς κεφαλαίου αἱ βιομηχανικαὶ αὐταὶ ἑταιρεῖαι, καὶ ἐπῆγαν ὕστερα εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ νὰ δανεισθοῦν. Τὸ χρῆμα εἶναι ἀκριβόν, καὶ ἑπομένως ἐδανείσθησαν ἀκριβά. Πολλαὶ ἐπλήρωσαν ἐπὶ ἔτη 12, 13, καὶ 14 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν μποροῦν νὰ σταθοῦν αἱ βιομηχανίαι. Βεβαίως ἐλπίζομεν, ὅτι τὴν περαιτέρω οἰκονομικὴν ἐξυγίανσιν θὰ μπορέσουν αἱ βιομηχανίαι μας νὰ εὕρουν καὶ εὐθυνότερα κεφάλαια καὶ ἰδίως θὰ διευκολυνθῇ ἡ ἐλάττωσις εἰς 5% τοῦ φόρου τοῦ τοκοσήμου, ὁ ὁποῖος εἶναι σήμερον 20%. Μὲ αὐτὰ τὰ μέτρα καὶ μὲ τὴν προθυμίαν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζ ὅπως συντελέσῃ εἰς τὴν καλλιτέραν ὀργάνωσιν τῆς βιομηχανίας, πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι θὰ μπορέσωμεν νὰ ἐνισχύσωμεν τὸν μεγάλον κλάδον τῆς παραγωγῆς μας. Θὰ ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸν ἐνισχύσωμεν καὶ διὰ γενικωτέρους λόγους τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, θὰ ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸν ἐνισχύσωμεν καὶ διὰ τὸ ζήτημα τὸ κοινωνικόν, ἂς εἴπωμεν τὸ ζήτημα τὸ ἐργατικόν. Σήμερον ὁ βιομηχανικὸς πληθυσμός μας εἶναι ἀρκετὰ σημαντικός, ὥστε δὲν μποροῦμε νὰ ἀδιαφορήσωμεν πρὸ τοῦ κινδύνου νὰ πέσουν ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλην αἱ μεγάλαι βιομηχανικαὶ ἐπιχειρήσεις καὶ νὰ ριφθῇ εἰς τὴν ἀεργίαν μέγας ἀριθμὸς ἐργατῶν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ εὑρεθῇ σύμφωνος ὅπως ψηφίσῃ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ εἰσηγηθῇ ἡ Κυβέρνησις. Τώρα θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, ἀφοῦ εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα, νὰ κάμω λόγον περὶ μιᾶς συνδιαλέξεως τὴν ὁποίαν ἔκαμα μὲ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, κατὰ τὴν δευτέραν συνάντησίν μου μετὰ τῶν ἀρχηγῶν τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Δημοψηφίσματος, διότι δυστυχῶς ἦλθεν εἰς τὴν δημοσιότητα. Εἶναι πράγματι δύσκολον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ μείνῃ κάτι τι μυστικόν. Ἀπὸ ποῦ βγῆκεν δὲν ξεύρω. Κάποιος θὰ τὸ εἶπεν εἰς τοὺς στενώτερα συνδεδεμένους πρὸς αὐτόν καὶ τὸ ἐδημοσίευσαν αἱ ἐφημερίδες. Φυσικὰ λυποῦμαι διότι ὁπωσδήποτε ἐγράφη, ἀλλ’ ἀνεκοινώθη δημοσίᾳ ἕνα ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Ὅταν κατὰ τὴν δευτέραν φορὰν συνηντήθημεν μὲ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν πολιτικῶν κομμάτων διὰ νὰ φθάσωμεν ἀπὸ κοινοῦ εἰς μίαν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐκλεκτέου ὡς Προέδρου τῆς Δημοκρατίας καὶ ἀπεχώρησαν οἱ ἄλλοι ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, παρεκάλεσα τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, νὰ μείνῃ διὰ νὰ συνεχίσωμεν κατ’ ἰδίαν τὴν συνδιάλεξίν μας. Ὁ σκοπός μου ἦτο νὰ μπορέσω, ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ τοῦ βγάλω τὸ μυστικόν του, δηλαδὴ ποῖον θὰ προτιμοῦσεν ὑποψήφιον διὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ Προέδρου, καὶ δεύτερον νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ κάποιας προσυνεννοήσεως, ἡ ὁποία εἶχε γίνει ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἐπανόδου τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μοῦ εἶπε «δὲν εἶμαι ἑτοιμασμένος· θὰ τὸ σκεφθῶ». Ἐσκέφθη, ἀλλὰ πάλιν μοῦ ἔγραψε, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ δὲν εἶχεν ἐπέλθῃ οὐδεμία συνεννόησις. Κατὰ τὴν συζήτησιν, λοιπόν, αὐτὴν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μοῦ, εἶπε ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐν σχέσει πρὸ τὴν ἐπάνοδον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὴν Βουλήν: «Κύριε Πρόεδρε, προσέξετε· μὴ ἐνθαρρύνετε τάσεις, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν δυσχερείας εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου ἴσως–ἴσως καὶ εἰς τὴν διαδοχὴν τῆς Κυβερνήσεως». Ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς τοῦ εἶπον, ὅτι εἶμαι σύμφωνος ἐντελῶς, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι αἱ δυσχέρειαι δημιουργοῦνται ἀπὸ τὴν ἰδικήν μου στάσιν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι αἱ δυσχέρειαι δημιουργοῦνται ἀπὸ τὴν στάσιν τῶν ἄλλων ἐκ τῆς ὁποίας ἀφίνεται νὰ δικαιολογῆται, ὅτι ἡ ἐνδεχομένη ἄνοδος τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὴν ἐξουσίαν ἠμπορεῖ νὰ δημιουργήσῃ προστριβὰς ἢ ἀντιθέσεις εἰς ὡρισμένα ἄτομα ὁπωσδήποτε. Τότε μοῦ εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, δὲν γνωρίζω πῶς, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα εὑρίσκεται εἰς τὸ περιθώριον τῆς πολιτικῆς ζωῆς· καὶ ἐννοεῖται, ὅτι ἐγὼ ἅρπαξα τὴν φράσιν αὐτὴν καὶ εἶπα: Δὲν εἶναι σωστὸ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Πρέπει ἀκριβῶς νὰ κατορθώσωμεν ὅπως τὸ Λαϊκὸν κόμμα εὑρίσκεται ἐντὸς τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς χώρας καὶ νὰ ἠμπορῇ νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν χωρὶς κανεὶς νὰ ταράσσετε καὶ νὰ ἀνησυχῇ. Καὶ τότε εἶπα εἰς τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι εἶναι λυπηρὸν ποὺ δὲν ἐδέχθητε τὸ δημοψήφισμα τὸ ὁποῖον σᾶς ἐπροτάθη ἄλλοτε καὶ τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε λύσει αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι ἂν εἶχε γίνη ἕνα τέτοιο δημοψήφισμα δὲν θὰ ὑπῆρχεν καμμία ἀνησυχία διὰ τὴν ἐνδεχομένην ἄνοδον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὴν ἀρχήν. Ὁ κ. Τσαλδάρης μοῦ ἀπήντησεν ὅτι αὐτὸ προεβλήθη εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς Οἰκονομικῆς Κυβερνήσεως ὁπότε εὑρισκόμεθα εἰς δυσκολίαν νὰ δημοσιεύσωμεν ἀκόμη καὶ τὸ διάταγμα τῆς ἐπανόδου τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν, διότι ἐφοβούμεθα ἐπιδράσεις ἐξωκοινοβουλευτικάς. Λοιπὸν τότε ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν ἦτο βέβαια ἡ περίστασις κατάλληλος διὰ νὰ διενεργηθῇ ἕνα τέτοιο δημοψήφισμα. Ἅρπαξα αὐτὴν τὴν φρᾶσιν καὶ τοῦ λέγω: Ἀπὸ τότε ἕως τώρα ἐπῆλθεν ριζικὴ μεταβολή, δὲν μπορεῖτε τώρα νὰ φέρετε ἀντιρρήσεις. Τοῦ εἶπα: ἔρχεσθε σεῖς, κύριε Τσαλδάρη, νὰ γίνεται ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ διεξάγητε σεῖς τὸ δημοψήφισμα καὶ ἐγὼ νὰ ἀναλάβω νὰ σᾶς ὑποστηρίξω, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φυσικά, καταστέλλων πᾶσαν ἀντίδρασιν τὴν ὁποίαν θὰ συναντούσατε; Τὸ δημοψήφισμα, τοῦ προσέθηκα, θὰ τὸ κάνω ὄχι διὰ νὰ ἐξακριβώσω τὴν λαϊκὴν θέλησιν, διότι εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ τὸ δημοψήφισμα τὸ προτείνω διὰ νὰ θέσωμεν ἕνα τέρμα τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι τέλος πάντων ἀξιοπρεπὲς δι’ ὅλα τὰ ἐνδιαφερόμενα κόμματα, ἕνα τέρμα ὁριστικὸν εἰς αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν ἡ ὁπία δημιουργεῖται. Ὁ κ. Τσαλδάρης μοῦ εἶπεν: «θὰ τὸ ἐξετάσω καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐν καιρῷ». Αὐτὴ ἦτο ἡ συζήτησις ἡ ὁποία ἔγινε τότε. Ὁ κ. Τσαλδάρης δὲν τὸ ἐξήτασε καὶ δὲν μοῦ ἔδωκεν ἀπάντησιν. Ἦλθεν ἡ συζήτησις εἰς τὴν δημοσιότητα καὶ εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διότι μοῦ παρετηρήθη πολὺ ὀρθῶς τὸ ἑξῆς Κύριε Βενιζέλε, ποῦ πᾶς; Θὰ κάμῃς δημοψήφισμα δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ δὲν κυττάζῃς τὸ Σύνταγμα ποὺ τὸ ἀπαγορεύει; Δὲν ἔκαμα ἐγὼ τὸ Σύνταγμα καὶ οὔτε εἶναι ἐντελῶς τέτοιο ὅπως θὰ τὸ ἤθελα ἐγώ. Τὸ ἠξεύρω τὸ Σύνταγμα καὶ τὸ σέβομαι, ἀλλ’ εἶχον τὴν ἐλπίδα καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ἐλπίζω ὅτι ἂν μίαν ἡμέραν ἔλθῃ ὁ κ. Τσαλδάρης καὶ μοῦ πῇ, ὅτι «τὸ ἐσκέφθημεν καὶ εὑρίσκομεν ὅτι σωστὴ εἶναι αὐτὴ ἡ δουλειά», ἐλπίζω, ὅτι, ὅταν καθήσουμε πέριξ μιᾶς Τραπέζης νὰ ἐξετάσουμε τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατά, διότι ὑπάρχουν δύο ἀπόψεις, θὰ εὕρωμεν ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ὅτι συμφέρον τοῦ τόπου εἶναι νὰ κάνουμε αὐτὸ τὸ δημοψήφισμα καὶ νὰ τελειώσουμε μιὰ καὶ καλὴ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ἠγνόησα τὸ πρᾶγμα, ἀλλ’ εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον τῆς Χώρας. Τώρα θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ὁμιλήσω avec beaucoup de cadeur, μὲ πολλὴν ἀφέλειαν, ὅπως εἶπεν ὁ Κλεμανσὼ διὰ τὸν Οὐΐλσωνα. Δὲν μποροῦσα νὰ ἀδιαφορήσω, ὅταν ἕνα μεγάλο πολιτικὸν κόμμα τοῦ τόπου εὑρίσκετο εἰς μίαν πολιτικὴν θέσιν λίαν ἀνώμαλον. Δὲν θεωροῦμεν ἡμεῖς ἀνώμαλον τὴν θέσιν, πρωτίστως ἐκεῖνο θεωρεῖ τὴν θέσιν του ἀνώμαλον, διότι αἰσθάνεται, ὅτι μία Κυβερνητικὴ πολιτικὴ μεταβολὴ μπορεῖ νὰ συνοδεύεται μὲ μίαν ἀνωμαλίαν τὴν ὁποίαν ὅλοι θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν. Εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν νομίζω ὅτι ἔχομεν κάθε συμφέρον νὰ θέσωμεν ἕνα τέρμα. Τὶ ἔχει νὰ χάσῃ ἡ δημοκρατικὴ παράταξις δεχομένη τὴν διεξαγωγὴν ἑνὸς δημοψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ὑφ’ ἃς περιστάσεις θὰ διενεργηθῇ θὰ εἶναι ἀπολύτως εἰλικρινές, διότι θὰ συμπράξουν δύο παρατάξεις, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ εἰς οὐδένα καλῆς πίστεως ἄνθρωπον οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία περὶ τοῦ δημοψηφίσματος αὐτοῦ, καὶ νὰ μὴ δύναται οὐδεὶς νὰ εἴπῃ «ξέρουμε πῶς γίνονται τὰ δημοψηφίσματα». Καὶ ἀληθῶς κάθε δημοψήφισμα τὸ ὁποῖον διεξάγεται μονομερῶς ἀπὸ μίαν παράταξιν ἐν ἀπουσίᾳ τῆς ἄλλης, μπορεῖ νὰ εἶναι τιμιώτατον, ἀλλὰ πάντως εἶναι ὕποπτον. Τί ἔχει νὰ χάσῃ ἡ δημοκρατικὴ παράταξις; Δὲν πλανῶμαι πιστεύων ὅτι, ἂν γίνῃ ἓν δημοψήφισμα εἰλικρινὲς καὶ ὑποτεθῇ ὅτι θὰ ριφθοῦν εἰς τὰς κάλπας 1 ἑκατομμύριον ψήφων, τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα θὰ κυρωθῇ καὶ θὰ ἐγκριθῇ ἄλλην μίαν φορὰν μὲ τοὐλάχιστον 700.000 ψήφους. Μποροῦν αὐτὰ νὰ ἀμφισβητηθοῦν ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ μέρος, ἐγὼ ὅμως λέγω τῆς ἰδέας μου καὶ ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν περὶ τούτου. Τώρα θὰ εἰπῆτε ὅτι: διατὶ ἀνησυχεῖς ὅτι μένει τὸ ζήτημα ἔν τινι ἐκκρεμότητι; δὲν ἔχεις ὑπ’ ὄψιν σου ὅτι ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι βλέπουν πρὸς τὸ παρελθὸν δὲν ἠμποροῦν παρὰ θὰ χάσουν ἔδαφος καὶ ἡμεῖς ποὺ βλέπομεν πρὸς τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον· θὰ κερδίζωμεν κάθε μέρα ἔδαφος; Παρακαλῶ νὰ μὴ θιχθῇ κανεὶς ἀπὸ τὴν εἰλικρίνειάν μου, διότι βλέπετε ὅτι ὁμιλῶ σὰν νὰ μιλοῦσα μὲ τοὺς δημοκρατικοὺς ἀρχηγοὺς ἐν ἀπουσίᾳ ὑμῶν. Ἐγώ, κύριοι, τὸ πιστεύω αὐτό. Πιστεύω ὅτι ἂν δὲν ρυθμίσωμεν τὴν πολιτικὴν κατάστασιν καὶ τὸ λαϊκὸν κόμμα ἐμμείνῃ εἰς τὴν ἰδικήν του πολιτικήν, μὲ τὴν ἀντίληψιν τοῦ λαοῦ ὅτι ἐνδεχομένως ὁ ἀπώτερος σκοπός του εἶναι ἡ ἐπανίδρυσις τῆς μοναρχίας, ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι αἱ ἀλληλοδιάδοχοι ἐκλογαὶ θὰ φέρουν κάθε φορὰν ἐνίσχυσιν τῆς παρατάξεως τῆς δημοκρατικῆς καὶ ἐξασθένησιν τῆς παρατάξεως τῆς μοναρχικῆς. Περὶ αὐτῶν δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν. Ἀλλά, κύριοι, ἡ τερμάτισις αὐτῆς τῆς διαδικασίας θὰ ἀπαιτήσῃ πολὺν χρόνον. Τίνα λόγον ἔχομεν κατὰ τὰ πολλὰ αὐτὰ χρόνια νὰ ἔχωμεν ἕνα μεγάλο πολιτικὸν κόμμα ἔξω περίπου τοῦ περιθωρίου τῆς πολιτικῆς ζωῆς μὲ τὴν συναίσθησιν ὅτι δύσκολα δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἀρχήν; Θὰ προσθέσω καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα: Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ πᾶμε πάλιν εἰς τὴν ἀναλογικήν, ἡ ὁποία θὰ διευκολύνῃ καὶ τὴν ἄνοδον τοῦ κόμματος τοῦ λαϊκοῦ εἰς τὴν ἀρχὴν διὰ συνδυασμοῦ πρὸς ἄλλα κόμματα. Ἀλλὰ καὶ αὐτό, κύριοι θὰ εἶναι μία κατάστασις ὄχι πολὺ ὁμαλή. Ἐκεῖνο ἀπὸ τὰ δημοκρατικὰ κόμματα, τὸ ὁποῖον θὰ συντρέξῃ μετὰ τοῦ λαϊκοῦ κόμματος διὰ νὰ κάμῃ πλειονοψηφίαν θὰ διεβάλλετο ἢ θὰ ἐγίνετο ὕποπτον ἀπὸ τὰ ἄλλα ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι καὶ τόσῳ καθαρὸν δημοκρατικόν. Ἠμποροῦν νὰ εἴπουν μερικοί: «Δὲν τοὺς βλέπετε ποὺ ἐργάζονται μὲ τοὺς βασιλικούς; τὶ συμφέρον λοιπὸν ἔχομεν νὰ μᾶς ἀπασχολοῦν αὐτὰ τὰ ζητήματα; Δὲν βλέπω ὅτι ἔχομεν κανὲν συμφέρον. Εἶπον, κύριοι, ὅτι πιστεύω ὅτι ἂν δὲν ἄρωμεν ἀπὸ τοῦ μέσου αὐτὴν τὴν διαφορὰν καὶ ἂν δὲν ρίψωμεν καὶ εἰς τὰς κυβερνητικὰς τάξεις, ὄχι βέβαια τὰς ἰδικάς μας, ἂν δὲν φέρωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν γρήγορα καὶ τὸν πολιτικὸν κόσμον ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ λαϊκὸν κόμμα, ἂν δὲν ἐπιτύχωμεν αὐτό, νομίζω ὅτι ὀλιγώτερον ἐξυπηρετοῦμεν τὸν τόπον παρὰ ἂν τὰ ἐπιτύχωμεν καὶ αὐτὰ τὰ πράγματα. Ὁπωσδήποτε παρακαλῶ νὰ πιστεύσητε ὅλοι, ὅτι τὴν συνδιάλεξιν καὶ τὴν γνώμην τοῦ δημοψηφίσματος δὲν τὴν ἔκαμα διὰ νὰ ἐπιβουλευθῶ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Εἶμαι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν ἤθελα τὴν εἰσαγωγὴν του ὅταν τὸ εἰσήγαγεν ὁ ἀγαπητὸς ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἀλλὰ ξέρετε πόσον καλὸς εἶμαι εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα καὶ εἰς τὰς δημοκρατικάς μου ἰδέας. Δὲν τὸ ζητῶ τὸ δημοψήφισμα διότι τυχὸν ἔχω ἀνησυχίας εἰς τὴν συνείδησίν μου μήπως ὁ λαὸς δὲν θέλει τὴν Δημοκρατίαν. Ξέρω πῶς ὁ λαὸς τὴν θέλει τὴν Δημοκρατίαν, νομίζω ὅτι καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ λαϊκοῦ κόμματος —δὲν μοῦ τὸ εἶπε βέβαια,—ἀλλ’ ἂν καὶ μοῦ ἔκρυψε τὰ μυστικὰ τῆς ψυχῆς του καὶ αὐτὸν τὸν καταλαβαίνω ὅτι δὲν εἶναι καὶ αὐτὸς ἀντίθετος τῆς γνώμης, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ μεγάλην πλειοψηφίαν εἶναι σήμερον ὑπὲρ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος καὶ δι’ ἄλλους λόγους ἀλλὰ καὶ διότι ἡ συνέχισις τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος τοῦ ἐπιτρέπει νὰ ζήσῃ ἐν ἡσυχίᾳ ἐν ᾧ ἡ ἐπαναφορὰ τοῦ μοναρχικοῦ πολιτεύματος ἤθελεν ἐξαπολύσῃ ὅλους τοὺς ἀσκοὺς τοῦ Αἰόλου ἐπὶ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας. Θὰ προσθέσω ὅτι τὴν λύσιν αὐτὴν τὴν ἐπιβάλλει καὶ ἓν γεγονός. Ἂν ἐζοῦσεν ὁ βασιλεὺς Κωνσταντῖνος, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο δύσκολον νὰ κανονισθῇ, διότι ὁ βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ἦτο μία προσωπικότης, ὁ ὁποῖος δι’ ἕνα ἢ δι’ ἄλλον λόγον εἶχεν ἕνα κόσμον ὁ ὁποῖος φανατικῶς ἐπίστευεν εἰς αὐτὸν καὶ ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ ὅτι κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐσωτερικῆς κρίσεως ἤρχοντο οἱ καλλίτεροι φίλοι καὶ μοῦ ἔλεγον: ἡμεῖς θέλομεν νὰ σᾶς βάλωμεν νὰ συνεργασθῆτε. Ἔφυγεν αὐτὴ ἡ προσωπικότης. Ὁ τελευταῖος βασιλεὺς πρέπει νὰ εἴπω ὅτι εἶναι σώφρων ἄνθρωπος καὶ ἐγὼ τὸν σέβομαι, ἀλλὰ ξέρω, ὅτι δυστυχῶς, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἰδέας περὶ τῆς ἐλέῳ θεοῦ βασιλείας ἐμπνέεται ἀπὸ τὰς ἰδέας τοῦ πατρός του. Εἶναι ὅμως σώφρων ἄνθρωπος καὶ ἄξιος πάσης τιμῆς, τόσῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον γνωρίζω ἐκ καλῆς πηγῆς ὅτι εἰς τοὺς φίλους του, οἱ ὁποῖοι τοῦ ὁμιλοῦν ἢ τοῦ ὡμιλοῦσαν περὶ ἐπανιδρύσεως τοῦ θρόνου εἰς τὴν Ἑλλάδα, τοὺς λέγει: Ἀκοῦτε ἐδῶ· καὶ νὰ μὲ καλέσῃ τὸ ἕνα κόμμα δὲν θὰ ἔλθω διότι δὲν ἔχω ὄρεξιν νὰ μπλεχθῶ εἰς τοιαύτας περιπετείας.

§77Λ. ΝΑΚΟΣ. Αὐτὰ τὰ λέγει ὡς ποὺ νὰ τὸν καλέσουν.

§78Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ἀληθινά, ὅτι αὐτὸ τὸ γεγονὸς ἐπιβάλλει εἰς ὅλους μας νὰ προσπαθήσωμεν νὰ τερματίσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ λέγωμεν ὅτι δὲν ὑφίσταται, διότι ἐκάμαμε τὸ σύνταγμα, κατ’ οὐσίαν ὑφίσταται· καὶ ἓν τοιοῦτον ζήτημα ἔχομεν κάθε συμφέρον, κατ’ ἐμέ, νὰ τὸ τερματίσωμεν. Ὁπωσδήποτε δὲν πρόκειται νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἂν ποτὲ μοῦ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Τσαλδάρης—βέβαια θὰ μοῦ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν—τότε θὰ σᾶς καλέσω διὰ νὰ σᾶς τὸ εἰπῶ καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ σᾶς πείσω ἢ καὶ νὰ μὲ πείσετε. Ὁπωσδήποτε ἂν δὲν πεισθῶμεν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ δὲν θὰ μπορῇ νὰ γίνῃ τίποτε, διότι ὑπάρχει τὸ κώλυμα ἐκ τοῦ συντάγματος. Ἐὰν ὅμως συμφωνήσωμεν, δι’ ἐμὲ πιστεύοντα ὅτι τὰ κράτη δὲν ἐδημιουργήθησαν διὰ νὰ πνίγωνται εἰς τὰ χαρτιὰ τῶν πολιτευμάτων, ἐλπίζω νὰ παρακάμψωμεν τὸ κώλυμα ὅταν ὅλα τὰ κόμματα μείνωμεν σύμφωνα, ὅπως ἔγινε καὶ τῷ 1910 ὅταν ἐκάμαμεν τὴν ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν καὶ ἐξήλθομεν ἀπὸ τὴν δυσχέρειαν ἐκείνην. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον. Θέλω μόνον νὰ ἐπωφεληθῶ καὶ πάλιν τῆς στιγμῆς νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ πίστις μου ὅτι πηγαίνομεν μπροστά, ὅτι ἡ χώρα παρ’ ὅλας τὰς δυσχερείας τὰς ὁποίας ἀκόμη ἀντιμετωπίζει, φέρεται πρὸς τὰ ἐμπρός, παραμένει πάντοτε καὶ σήμερον ἔτι περισσότερον ἀσάλευτος. (χειροκροτήματα) Μὲ κατηγόρησαν πολλοὶ ὅτι ὑπεσχέθην εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὑπερβολικὰ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν θὰ μπορέσω νὰ τοῦ δώσω. Ξέρετε ἐν τούτοις ὅτι ἐκεῖνα ποὺ τοῦ ὑπεσχέθην διετυπώθησαν εἰς ἓν πρόγραμμα λεπτομερέστατον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ λαὸς εἰς κάθε στιγμὴν νὰ ἐρευνήσῃ καὶ νὰ ἰδῇ ἂν ἐξετέλεσα τὰ ὑποσχεθέντα, καὶ ἐγὼ νὰ τοῦ ἀποδείξω ὅτι τὰ ἐξετέλεσα. Βέβαια ἐξένισεν τὸ τέλος τοῦ λόγου μου τότε, ὅταν εἶπον ὅτι πρὸ 19 ἐτῶν, ὅταν ὁ Γεώργιος μὲ ἐκάλεσε καὶ μοῦ ἐζήτησε τὴν γνώμην μου πρὶν μοῦ ἀναθέσῃ τὴν ἐξουσίαν, τοῦ εἶπον: Ἀκοῦτε, Μεγαλειότατε. Ἀκολουθῆστε τὸν δρόμον αὐτὸν καὶ θὰ ἴδετε ὅτι εἰς 2 χρόνια ἡ Ἑλλὰς θὰ εἶναι ἀγνώριστος. Τότε εἶπα αὐτά. Τώρα δὲν ἠμποροῦσα βέβαια νὰ εἰπῶ ὅτι ἀρκοῦν δύο χρόνια ἀλλὰ χρειάζονται τέσσαρα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός μου. Ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ προγράμματος θὰ συντελεσθῇ ἐντὸς τῶν τεσσάρων ἐτῶν εἶμαι ἀπολύτως, κύριοι, πεπεισμένος. Δὲν θέλω βέβαια νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ἂν εἶχον τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν καὶ ἂν ἤμουν πολιτικός, ὅπως ὁ κόσμος συνήθως θεωρεῖ τοὺς πολιτικούς, μοῦ ἐδώσατε μίαν χρυσῆν γέφυραν νὰ περάσω καὶ νὰ καθήσω εἰς ἕνα ἀναπαυτικὸν θῶκον καὶ νὰ λέγω ὅτι αὐτοὶ ποὺ μοῦ ἐδώσατε δὲν τὰ κατάφεραν καλά. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔμεινα εἰς τὴν θέσιν μου διότι εἶχον καθῆκον νὰ μείνω καὶ διότι πιστεύω ἀπολύτως ὅτι βαίνομεν εἰς μίαν ἀνόρθωσιν καὶ εἰς μίαν πρόοδον, διότι αὐτὸ μᾶς τὸ δίδει νὰ τὸ πιστεύωμεν ἡ ζωτικότης ἡ καταπληκτικὴ τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ὅλοι—καὶ οἱ αἰσιοδοξότεροι—ὅταν ἠρχίζομεν τοὺς ἐθνικοὺς ἀγῶνας εἰς τὰ 1912 δὲν ἐφανταζόμεθα ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰμποροῦσε νὰ δώσῃ τέτοιαν ἀπόδοσιν, τὴν ἔδωσεν ὅμως κατὰ τοὺς πολέμους. Καὶ ὄχι μόνον αὐτό. Ὅταν δὲν συνετρίβη μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν, ὅταν ἦλθε τὸ κῦμα τὸ προσφυγικὸν τοῦ 1½ ἑκατομμυρίου ἀνθρώπων καὶ ὑπὸ τὸ κῦμα αὐτὸ δὲν ἐξηφανίσθη ἡ Ἑλλάς, δὲν ἐβυθίσθη ἡ Ἑλλὰς ἀλλ’ ἀντέσχε καὶ καθημερινῶς ἡ κατάστασις συμπληροῦται καὶ καθημερινῶς βελτιοῦται ἡ Ἑλλὰς ἡ ὁποία ἐπιστεύετο ὑπό τινων μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν ὅτι εἶναι ζήτημα ἂν θὰ μπορέσῃ νὰ ζήσῃ ὡς ἀνεξάρτητον κράτος, ὅταν ὅλα ταῦτα ἔχωμεν δεδομένα, οὐδεὶς θὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι δικαιολογεῖται ἀπολύτως ἡ ἀσάλευτος αἰσιοδοξία μου. Ἀλλὰ βεβαίως δι’ οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν δὲν θὰ ἠμποροῦσε νὰ πιστεύῃ ἡ παροῦσα γενεᾶ. Ἡ Ἑλλάς, ἐπαναλαμβάνω, εἰς διάστημα ὀλίγων ἐτῶν ἀποκαθίσταται οἰκονομικῶς, θὰ νικήσῃ ὅλας τὰς δυσχερείας αἱ ὁποῖαι τῆς παρουσιάζονται καὶ θὰ ἴδῃ ταχέως καλλιτέρας ἡμέρας. (χειροκροτήματα).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§80Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπανέλαβε νέας δηλώσεις ἐπὶ τῷ σχηματισμῷ τῆς Κυβερνήσεώς του καὶ δικαίως ὡς εἶπεν, διότι κατὰ τύπον ἁπλῶς ἐμφανίζεται νέα Κυβέρνησις, ἐνῷ πράγματι εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπὸ δεκαεπταμήνου περίπου διακυβερνᾷ τὴν χώραν ἀναφερομένη εἰς τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐπηγγέλθη πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀνέφερε μόνον ὡρισμένα τινὰ μέτρα, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ νὰ εἰσηγηθῶσι προσεχῶς εἰς τὰ δύο νομοθετικὰ σώματα. Ὅταν θὰ ἔλθουν τὰ μέτρα ἐκεῖνα, βεβαίως καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ θὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της. Ὀφείλω ὅμως ἀπὸ τοῦδε νὰ δηλώσω ὅτι ἦτο καιρὸς καὶ πλέον ἢ καιρὸς νὰ ληφθῶσι καὶ μέτρα ἀφορῶντα τὴν βιομηχανίαν καὶ τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας. Διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀγνοεῖ τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν περιάγεται ἡ βιομηχανία μας, ἡ ὁποία μετὰ ζωτικότητος ἀπό τινος ἀνεπτύσσετο ἐν τῷ τόπῳ, καὶ ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας ἀντιθέτως ὅλως, εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικὰ εὑρίσκεται εἰς σημεῖον οὐχὶ πολὺ εὐχάριστον, εἰς σημεῖον πολὺ ἀπέχον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ ἐκλογικὸν πρόγραμμα ὅτι μετὰ τετραετίαν θέλει ἀγάγει τὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἰδική μας ἀντιπολίτευσις, ὡς ἔπραξε μέχρι τοῦδε, νὰ εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ πολιτευομένη κατὰ τὸν ὀφειλόμενον τρόπον, ὅστις οὐδὲν παρεμβάλῃ κώλυμα εἰς τὸ ἔργον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ ἀγάγῃ εἰς ὅτι ὑπεσχέθη ἡ Κυβέρνησις. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ πολιτικὸς ὅστις νὰ ἔχῃ φθόνον διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἐνῷ θὰ ὠφελήσῃ τὸν τόπον θὰ παράσχῃ εἰς τοὺς διαδόχους τῆς νῦν Κυβερνήσεως εὐμενεστέρας συνθήκας ἵνα ἐπιτελέσωσι καὶ αὐτοὶ τὸ ἔργον των καὶ τὸ καθῆκον των πρὸς τὴν πατρίδα. (χειροκροτήματα). Καὶ ταῦτα τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω σχετικῶς πρὸς τὰς πολιτικὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθη μόνον εἰς τοῦτο. Ἠθέλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ἐπαναφέρῃ ὁμιλίαν ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν ἰδιωτικῇ συναντήσει παρ’ αὐτῇ πρὸς τὸν σκοπὸν διακανονισμοῦ ἄλλου ζητήματος. Ἴσως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ πράξῃ τοῦτο ἵνα ἄρῃ ἀμφιβολίας τινὰς αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ ἐγεννήθησαν καὶ νὰ κάμουν τὸ ἰδικόν του καὶ εἰς τὰ ἄλλα, τὰ συγγενῆ πρὸς τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων κόμματα. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ δημοσία συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος δὲν προέκυψεν ἐξ ἐμοῦ, διότι ἐκτὸς δύο στενοτάτων φίλων μου, παρὰ τῶν ὁποίων ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν ὅτι οὐδὲν ἠδύνατο δημοσίᾳ νὰ ἀνακοινωθῇ οὐδεὶς ἄλλος ἐκ τῆς μερίδος τῆς ἰδικῆς μου, ἐγνώριζέ τι περὶ τῆς ἰδιαιτέρας ἐκείνης ὁμιλίας, ἀλλ’ ἡ διάδοσις προῆλθεν ἐκ φύλλου δημοσιογραφικοῦ στενώτατα συνδεομένου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο τὸ λέγω μόνον καὶ μόνον ἵνα μὴ νομισθῇ ὅτι ἐκ τῆς μερίδος ταύτης ἐπιδιώκεται ἰδιαίτερός τις σκοπὸς εἰς τὴν διάδοσιν τῆς ἰδιαιτέρας μας συνομιλίας. Θὰ ἐνθυμεῖτε δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καθὼς καὶ οἱ ἄλλοι κ. κ. ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων οἵτινες παρέστησαν εἰς τὴν κοινὴν συνεδρίασιν ὅτι ἡ ἐκ μέρους μου ἐπιδιωχθεῖσα δυσφορία δὲν ἀφεώρα ποσῶς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλ’ εἰς ἄλλο ζήτημα περιεστρέφετο ἡ δυσφορία μου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐνώπιον ὅλων τῶν κυρίων μετὰ τῶν ὁποίων συνεδριάσαμεν ἐξέθεσα καὶ ἀνέπτυξα σαφῶς καὶ εἰλικρινῶς τὰς σκέψεις μου. Ἡ δυσφορία ἡ ἰδική μου ἀφεώρα εἰς τὴν κανονικὴν διαδοχὴν τῶν Κυβερνήσεων ἐν τῷ Κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι. Καὶ ἐὰν κρίνω καὶ ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην δὲν ἦτο ἡ ἀμφιβολία μόνον εἰς τὴν διάνοιαν τὴν ἰδικήν μου, ἀλλὰ καὶ παρ’ ἄλλης ἐξεδηλώθησαν ἐνδεχόμεναι τινὲς ὑπόνοιαι περὶ τῆς μὴ κανονικῆς διαδοχῆς. Καὶ δὲν εἶναι μόνον ἡ περίστασις αὐτὴ κατὰ τὴν ὁποίαν συνηντήθημεν μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις ἐπέστησα ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Κύριοι βουλευταὶ ἀνεξαρτήτως οἱωνδήποτε ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἔχω περὶ τοῦ πολιτεύματος, περὶ τοῦ κατὰ τύπον οὐχὶ κατ’ οὐσίαν, διότι οὐδεὶς ἐν Ἑλλάδι κατ’ οὐσίαν δὲν διέπεται ὑπὸ δημοκρατικῶν ἀρχῶν καὶ πάντοτε ἐξ ἀρχῆς εἴχομεν πολίτευμα οὐσιαστικῶς δημοκρατικὸν καὶ ἡ τελευταία βασιλεία ἦτο πολίτευμα οὐσιαστικώτατα δημοκρατικόν, διεπομένη ἀπὸ δημοκρατικὰς ἰδέας. Ἦτο μόνον ἡ ἐξωτερικὴ παράστασις τοῦ πολιτεύματος ἡ ὁποία ἠμπόδισε τὴν Ἑλλάδα νὰ διάγῃ δημοκρατικῶς καὶ νὰ διέπεται ὑπὸ γνησίου κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ μὲ διαψεύσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς ὅσα λέγω.

§81Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐνῷ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἡ Βασιλεία δὲν ἦτο δημοκρατικὴ νὰ περιμένετε νὰ συμφωνήσω;

§82Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅτι καὶ σεῖς δὲν εἶσθε ὑπὲρ τῆς ἰδίας τῆς ἐξωτερικῆς μεταβολῆς. Εἰς τοῦτο μόνον ἐπεκαλέσθην ὑμᾶς, ὅτι δὲν θὰ μὲ διαψεύσητε. Κύριοι, τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὸν τύπον τῆς ἐξωτερικῆς παραστάσεως τοῦ πολιτεύματος. Τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐπηρεάζεται ἀπὸ τῆς πράξεως ἡμῶν. Καὶ τοῦτο πρέπει νὰ ἀσφαλίσωμεν. Καὶ εἶναι περίεργον ὅτι ἔρχεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ μοῦ λέγει ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ φόβος ὅταν ἔλθητε σεῖς εἰς τὴν ἀρχήν. Καὶ θέλων τούτους τοὺς λόγους νὰ συγκαλύψῃ λέγει νὰ προβῶμεν εἰς ἓν δημοψήφισμα. Ἀλλ’ ἐὰν νομίζετε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτος φόβος ἐὰν ἓν κόμμα ἔλθῃ εἰς τὴν ἀρχήν, κόμμα, τὸ ὁποῖον πολὺ καλῶς γνωρίζετε τὶ πιστεύει. Δὲν πιστεύει ἐπαναστάσεις, πιστεύει μόνον τὴν λαϊκὴν θέλησιν καὶ ἐὰν θέλῃ ἓν πολίτευμα, τὸ θέλῃ νὰ πηγάζῃ ἐκ τῆς εὐσυνειδησίας καὶ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Οὐδέποτε ἐσκέφθη τὸ λαϊκὸν κόμμα νὰ ἔχῃ πολίτευμα ἰδικόν του. Καὶ ὅταν λέγω σεῖς νομίζετε, ὅτι ἐμποδίζετε ἐκ τούτου ἡ ἄνοδος τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὴν ἀρχὴν ὡς νὰ δύναται νὰ λέγηται, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς δημοψήφισμα κύριοι δὲν νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις ἡ ὁποία ἐπανελήφθη καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ σχετικῶς πρὸς μίαν ἰδιαιτέραν ὁμιλίαν τὴν ὁποίαν εἴχομεν μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ κανένα. Οὐδένα πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Καὶ ὅταν ἐρρίφθη εἰς τὴν δημοσιότητα, μία παράδοξος συμφωνία ἀμφοτέρων τῶν παρατάξεων ὑπῆρξε, ὅτι δὲν εἶναι δεκτή. Εἶδον τοὐλάχιστον τοῦτο ἐν τῷ τύπῳ. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ὅσων εἶδον ἐν τῷ τύπῳ ταύτην τὴν πεποίθησιν ἐσχημάτισα. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς ἐμέ, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ τύπος ἀπεφάνθη ὅλως ἀνεπηρεάστως ἀπὸ πάσης ἐμοῦ ἐπιδράσεως, ἀκόμη δέ, διότι μετ’ οὐδενὸς ἐπεκοινώνησα, περὶ τούτου καὶ ἦσαν ἀληθῶς διάφοροι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προσέβαλον τὸ δημοψήφισμα, ὡς ἀντισυνταγματικόν. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι βεβαίως κατὰ τύπους, δύναται νὰ εἶναι ἀντισυνταγματικόν, ἀλλ’ ἐν τῇ οὐσίᾳ δύναται νὰ ἀποβῇ συνταγματικώτατον, ὅταν εἶναι τὸ Λαϊκὸν κόμμα σύμφωνον. Εἰς τοῦτο εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διότι ὅταν ἐκ συμφώνου ἀποφαίνεται ὁ λαὸς περὶ οἱουδήποτε πράγματος τοῦτο εἶναι ἀπολύτως συνταγματικόν, διότι πραγματικῶς ἐπεζητήθη διὰ τούτου ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι τοῦτο μέσον ἐκδηλότατον τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ ἐκ τῶν μέσων αὐτῶν πᾶν ἄλλο τὸ ὁποῖον γίνεται δι’ οἱουδήποτε ἄλλου. Διὰ τοῦτο ἄν ποτε περιμένετε περίστασιν νὰ συζητήσωμεν τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ θὰ εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ σήμερον ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι οὔτε οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους κοινοβουλευτικῶς εἶναι δυνατὴ ἡ τοιαύτη ἐνέργεια δημοψηφίσματος πραγματοποιοῦνται. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς κύριοι ὀφείλω νὰ σημειώσω, ὅτι καὶ ἡ συζήτησις ἡ ὁποία γίνεται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην περὶ δημοψηφίσματος δὲν εἶναι συντελεστικὴ διὰ τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον καὶ διὰ τὰ μεγάλα προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἔχωμεν πρὸ ἡμῶν νὰ λύσωμεν. Ἔχωμεν πρὸ ἡμῶν πρὸ παντός, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ οἱονδήποτε κόμμα, τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ λαοῦ ἡ ὁποία δὲν εὑρίσκεται σύμφωνος μὲ τὰς ὑποσχέσεις καὶ δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς δικαίας ἐλπίδας καὶ τὰς τόσας πεποιθήσεις διὰ τὸ μέλλον τὰς ὁποίας ἐξεδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν λέγω ἐσχάτως ὁμιλίαν γενομένην ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διακόπτων ἐν τῷ μεταξὺ ἢ παρεμβαίνων εἰς ὁμιλίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐδήλωσεν· ἀφίσατε αὐτὰ κ. ὑπουργέ· ὅλα αὐτὰ ποὺ λέτε εἶναι καλὰ ἀλλὰ ὑπάρχει μία μερὶς τοῦ λαοῦ πεινῶσα. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπάρχει μία μερὶς τοῦ λαοῦ πεινῶσα, ἐγὼ δὲ θὰ προσθέσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ ἄλλαι μερίδες τοῦ λαοῦ αἱ ὁποῖαι δυσχερῶς δυσχερέστατα διάγουν τὰ τοῦ βίου. Ὅταν λοιπὸν εὑρισκόμεθα πρὸ τοιούτων προβλημάτων μέ, τὰ ὁποῖα καταβάλετε μεγάλας φροντίδας, ἵνα τὰ λύσετε καὶ νὰ τὰ λύσετε ἐπωφελῶς διὰ τὸν λαόν, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ἔνδειξις ὄχι μόνον ἀξία ἀπορίας διὰ τὴν ἀδιαφορίαν πρὸν τὸν λαὸν ἀλλ’ ὅτι θὰ ἦτο ἔνδειξις περιφρονήσεως τοῦ λαοῦ, ἐὰν ἡμεῖς ἠθέλαμεν νὰ συζητήσωμεν δι’ ἀκαδημαϊκοὺς μόνον λόγους περὶ τοῦ δημοψηφίσματος καὶ τῶν τοιούτων. Καὶ λέγω ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶλλον ἀκαδημαϊκῶς διὰ τὴν ἐξωτερικὴν ἐντύπωσιν, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζω τίνες ὑπόνοιαι τοῦ ἐγεννήθησαν, ἠθέλησε νὰ διαλύσῃ ταύτας, δὲν νομίζω δὲ ὅτι μεμελετημένως καὶ ἐσκεμμένως ἀπέβλεπεν εἰς τοῦτο. Καὶ θεωρῶ ὅτι ἡ συζήτησις αὐτή, ὅταν τοιαύτην ἔχομεν κατάστασιν ἀπὸ κοινοβουλευτικῆς ἀπόψεως ἀφ’ ἑνός, καὶ τοιαύτην ἔχομεν κατάστασιν ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως τοῦ λαοῦ, δὲν νομίζω ὅτι ἦτο ἐπιτετραμμένη καὶ διὰ τοῦτο λέγω ὅτι παραδόξως ἤκουσα τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὴν φέρῃ, καὶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ πιστεύω ὅτι μᾶλλον δι’ ἄλλους λόγους τὴν ἔφερε ὄχι διὰ νὰ δοθῇ ἐνταῦθα σοβαρὰ ἀπάντησις. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν ἔχετε ἀφορμὴν νὰ πιστεύητε ὅτι σᾶς ὤθησεν εἰς τὴν ὁμιλίαν αὐτήν, διότι τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἔθεσε μίαν ἀρχὴν νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν κοινοβουλευτισμὸν εἰς τὴν κανονικὴν πορείαν καὶ ἔθεσεν εἰς τὴν συνείδησιν αὐτὴν πολλὰ πράγματα καὶ διέγραψε μίαν πορείαν κατὰ τίνα τρόπον ὁ τόπος αὐτὸς θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὁμαλὴν κατάστασιν. Καὶ τόσον εἶναι βέβαιον ὅτι αὐτὴν τὴν πορείαν ἠκολούθησεν ὥστε νὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν ἀπὸ αὐτὴν καὶ ὑποψήφιον Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας νὰ ὑποστηρίξῃ ἵνα ὁ τόπος ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὁμαλὴν κατάστασιν. Δὲν ἔχετε ἀφορμὴν νὰ πιστεύητε, δὲν ἔχετε ἀφορμὴν ἐκ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νὰ πιστεύητε ὅτι αὐτὸ εἶναι καὶ ζητῆ διὰ τοῦτο μίαν λύσιν. Τὶ μὲ μέλλει περὶ τῆς ἐξωτερικῆς μορφῆς τοῦ Πολιτεύματος εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν κατωρθώσατε νὰ φέρετε ἕνα βίον κοινοβουλευτικόν. Περὶ τούτου ὡμίλησα καὶ θὰ σᾶς ὁμιλήσω διότι καὶ ἀκόμη ὑμεῖς καθορίσατε ἀπὸ τοῦδε περὶ τούτου καὶ κατὰ τίνα τρόπον πρέπει νὰ ἐπανέλθῃ αὔριον τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικόν. Χθὲς ἐνομίζατε ὅτι διὰ τὴν ἐπικράτησιν ὑμῶν ἦτο ἐπιβεβλημένον τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν, σήμερον ἔρχεσθε καὶ καλλιεργεῖτε τὴν ἰδέαν ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἄλλο τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Διατὶ τάχα τοῦτο; διατὶ τάχα λέγω ἂν καὶ τώρα αἱ ροπαὶ τῶν πνευμάτων δύνανται νὰ στραφῶσι πρὸς τὸ ἀντίπαλον πρὸς ὑμᾶς, καὶ νὰ φέρωσι τὸ ἡμέτερον εἰς τὴν ἀρχὴν διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, διατὶ θὰ θελήσητε νὰ μεταβάλλετε τοῦτο;

§83Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχω νὰ σᾶς κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι ἂν εἶσθε ἀντίθετος πρὸς τὸ ἀναλογικὸν δὲν θὰ τὸ εἰσαγάγω.

§84Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν γνώμην;

§85Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐτόνισα τοῦτο, διότι καθ’ ὃν τρόπον καὶ ἐν τῇ διασκέψει ἐκείνῃ καὶ κατὰ ταύτην τὴν ἑσπέραν ἐξεδηλώθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐθεώρησα ὡς εἰλημμένην ἀπόφασιν. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχετε ὑμεῖς αὐτὴν τὴν εἰλημμένην ἀπόφασιν παύω κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν συζήτησιν αὐτήν. Ἂς ἀφήσωμεν κ. Πρόεδρε αὐτὰς τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι δὲν προάγουσιν οὔτε τὸ ἔργον τὸ ἰδικόν μας. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐξεδήλωσε ποίας ἔχει τὰς σκέψεις καὶ ποίαν πολιτικὴν τό γε νῦν ἔχον. Καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διακόψω τὴν ὁμαλὴν ἐργασίαν εἰς τὰ δύο σώματα. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπανέρχεται τὸ Λαϊκὸν κόμμα σήμερον, ἐπανέρχεται ἵνα ἐπιτελέσῃ τὸν σκοπόν του καὶ διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ Πολιτεύματος καὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ λυθοῦν σπουδαῖα καὶ μεγάλα προβλήματα, διὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ εἴπω ὅτι μέχρι σήμερον δὲν εἴδομεν ἀκόμη τὸ φωτεινὸν σημεῖον τῆς ἀγνώριστου Ἑλλάδος. Βεβαίως ἔχω καὶ ἐγὼ μεγάλην πίστιν ἐπὶ τὴν ζωτικότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ ἀλλοίμονον ἂν δὲν εἴχωμεν τοιαύτην πίστιν, δὲν θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κυβερνήσωμεν ἕνα λαὸν διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀπελπιζόμεθα, ἀλλὰ θὰ εἴμεθα καὶ ἀγνώμονες πρὸς αὐτὸν τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος ἔδειξε πάντοτε τὴν ζωτικότητα καὶ τὴν πεποίθησιν ὡς πρὸς τὸ μέλλον αὐτοῦ. Ἂς ἀφήσωμεν τὰς τοιαύτας συζητήσεις παρακεκινδυνευμένας τὴν στιγμὴν αὐτὴν καὶ μὴ ἐχούσας κανένα νὰ ἐξυπηρετήσωσιν σκοπὸν καὶ ἂς ἐπιδοθῶμεν εἰς ἐκεῖνα τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀληθῶς καὶ ἡμᾶς θὰ ἀποδείξουν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀξίους τῆς ἐντολῆς τοῦ Λαοῦ ἀλλὰ καὶ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἀκάματον. (χειροκροτήματα).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§87Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πολὺ δικαίως ἐτόνισε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐμφανίσεως νέας Κυβερνήσεως, ἀλλὰ περὶ ἐμφανίσεως τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἀπὸ δέκα ἑπτὰ μηνῶν κυβερνᾷ τὸν τόπον καὶ περὶ συνεχείας τοῦ ἔργου τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τοῦ προπερασμένου Αὐγούστου. Κατὰ συνέπειαν καὶ ἡ ἰδική μας θέσις δὲν πρόκειται νὰ ὑποστῇ καμμίαν μεταβολὴν ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως. Παρ’ ὅλην τὴν ἀντίθεσιν ὡρισμένων ἰδεῶν, ἡ ὁποία μᾶς χωρίζει μὲ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη εἰς μερικὰ μέτρα τὰ ὁποῖα εἰσηγήθη ἡ Κυβέρνησις, εἴμεθα πάντοτε διατεθειμένοι νὰ συντελέσωμεν, ὅπως ἀποβῇ μᾶλλον καρποφόρον τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ ἀντιρρήσεις ἡμῶν, ἡ ἀντιπολίτευσις τὴν ὁποίαν διεξάγομεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, δὲν ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀποβλέπει, ὅπως εἶπον, εἰς τὸ νὰ εἶναι περισσότερον τελεσφόρον τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Αἰσθάνομαι δὲ ἰδιαιτέραν εὐχαρίστησιν, διότι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων παρ’ ὅλας τὰς καταβληθείσας προσπαθείας καὶ μάλιστα περισσότερον ἀπὸ ἐμὲ παρὰ ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον, ὅπως καταλάβῃ ἀνώτερον ἀξίωμα, ἐπροτίμησεν ὅπως συνεχίσῃ τὸν ἀγῶνα του ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ ὑπευθύνου κυβερνήτου. Ἐὰν κατεβλήθησαν αἱ προσπάθειαι τὰς ὁποίας ἀνέφερα, τοῦτο δὲν προῆλθε ἀπὸ σκοπὸν ἀχρηστεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπρόκειτο περὶ καταλήψεως θέσεώς τινος ἀλλὰ περὶ καταλήψεως ἑνὸς ἀξιώματος, τὸ ὁποῖον δι’ ἡμᾶς εἶναι πηγὴ ἐνεργείας, πηγὴ δράσεως δημιουργικῆς. Ὠφείλοντο αἱ προσπάθειαι αὐταὶ καὶ εἰς ἕνα ἀκόμη ἄλλον λόγον, διότι ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἐὰν ὑπάρχει σήμερον κἄποια ἀνωμαλία, ἡ ἀνωμαλία δὲν ἔγκειται εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, εἰς τὴν δυσκολίαν τῆς διαδοχῆς τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἀλλὰ ἔγκειται εἰς τὴν ὑπερβολικὴν συγκέντρωσιν δυνάμεως καὶ ἐξουσίας εἰς τὰς χεῖρας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐπαύσαμεν νὰ ὑποστηρίζωμεν ὅτι χάριν τῆς ὁμαλῆς λειτουργίας τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος παρίσταται ἀνάγκη μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἐπανόδου δηλαδὴ εἰς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν δέχομαι ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ καθιεροῦται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν βλέψεων τῶν συγχρόνων τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ κόμματος ἀλλὰ πρέπει νὰ καθιερώσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενικωτέρων δημοκρατικῶν ἀρχῶν ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς δικαίας κατανομῆς τῶν δυνάμεων εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἀνταποκρινομένης εἰς τὴν κατανομὴν τῶν δυνάμεων εἰς τὸν λαόν. Διὰ τοῦτο ἐλυπήθην πολὺ διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι διὰ τοιοῦτον ζήτημα τόσον σοβαρόν, τόσον συνδεόμενον μὲ ὁλόκληρον τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου, δι’ ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἴπῃ ἀποτελεῖ τὴν καρδίαν τῆς πολιτικῆς ζωῆς εἶναι διατεθειμένος νὰ ἀποφασίσῃ μετὰ πάροδον ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν, ὡσὰν νὰ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παραμένωμεν εἰς ἐκκρεμότητα ἐπὶ τῇ βάσει ποίου ἐκλογικοῦ συστήματος θὰ διεξαγάγωμεν τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας. Καὶ ἐλυπήθην ἀκόμη περισσότερον διότι ἐξήρτησε ἐπὶ τοῦ μεγάλου τούτου ζητήματος τὴν γνώμην μιᾶς κολοσσιαίας πλειοψηφίας, τῆς σημερινῆς, ἀπὸ τὴν γνώμην μιᾶς μειοψηφίας, ἀντιπολιτευομένης τὴν Κυβέρνησιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποὺ ἡ ἀξία μιᾶς τόσον μεγάλης πλειοψηφίας, ἀφοῦ δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ συντελέσῃ, ὅπως ἀποκτήσωμεν τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμοὺς οἱ ὁποῖοι ἐξασφαλίζουν τὴν ὁμαλὴν πολιτικὴν ζωήν; Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεκοίνωσεν σήμερον τὰς τελευταίας σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἀναφορικῶς εἰς τὴν προστασίαν τῆς βιομηχανίας. Εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας. Εἴμεθα ἰδιαιτέρως σύμφωνοι εἰς τὴν σκέψιν ἡ ὁποία ἀνεκοινώθη, ὅπως ἡ ὀργάνωσις τῆς βιομηχανίας ρυθμισθῇ καλλίτερον, διότι ἐφ’ ὅσον ἡ βιομηχανία εἶναι ὀργανωμένη κατὰ τρόπον ἀναρχικὸν εἶναι φυσικὸν αἱ δαπάναι νὰ εἶναι ὑπερβολικαὶ καὶ ὡς ἐκ τούτου νὰ μὴ δύναται ἡ ἡμεδαπὴ βιομηχανία νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ἀνταγωνισμὸν τῶν ξένων βιομηχανιῶν. Σήμερον ὅ,τι χαρακτηρίζει τὴν τελευταίαν βιομηχανικὴν ἐξέλιξιν εἶναι ἡ προσπάθεια τῆς ἐπιστημονικῆς ὀργανώσεως τῆς βιομηχανίας ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τοῦτο: εἰς τὴν συγκέντρωσιν, εἰς τὸν συνασπισμὸν τῶν ἐπιχειρήσεων ὁ ὁποῖος καὶ συστηματικῶς ἐπιδιώκεται ἀπὸ τοὺς διευθύνοντας ἐπιχειρήσεις, ἀλλὰ καὶ ἐπιβάλλεται ὑπὸ τὰς οἰκονομικὰς συνθήκας ὅλων τῶν Κρατῶν. Εἰς τὸ τελευταῖον διεθνὲς κοινοβουλευτικὸν Συνέδριον τοῦ ἐμπορίου εἰς τὸ ὁποῖον ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύσωμεν τὴν Ἑλλάδα ὁ κ. Καφαντάρης, ὁ κ. Ἀλλιανὸς καὶ ἐγώ, ἐτονίσθη ἡ ἀνάγκη τῆς τοιαύτης ἐπιστημονικωτέρας ὀργανώσεως τῶν βιομηχάνων ἀλλὰ συγχρόνως εἰς τὸ συνέδριον ἐκεῖνο ἐτονίσθη πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς ἰδέας ὅτι ἡ τοιαύτη συγκέντρωσις πρέπει νὰ ἐπιδιώκεται κατὰ τρόπον ἀποκλείοντα τὴν ἐπέμβασιν καὶ Κρατικῆς ἐξουσίας, ὅτι χάριν τῶν καταναλωτῶν καὶ χάριν τῶν ὀργάνων ἡ τοιαύτη συγκέντρωσις, ὁ σκουπισμὸς τῶν βιομηχάνων δὲν δύναται δὲν εἶναι συμφέρον νὰ γίνεται ἄνευ τῆς συνεχοῦς ἐπιβλέψεως καὶ ἐν ἀνάγκη ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους. Λέγων ταῦτα ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἄποψιν τὴν ἐργατικήν. Βεβαίως ἡ ἐργατικὴ τάξις, ἡ ὁποία ὅπως ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀριθμεῖ ἑκατοντάδας χιλιάδων μελῶν, εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν δύναται νὰ προαχθῇ ἐὰν δὲν προαχθῇ καὶ ἡ βιομηχανία. Ἀλλ’ ἡ προαγωγὴ τῆς βιομηχανίας δὲν συνεπιφέρει αὐτομάτως τὴν προαγωγὴν τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Ἔχομεν ἐργατικοὺς νόμους οἱ ὁποῖοι δὲν ἐφαρμόζονται. Ἔχομεν ἐπιχειρηματίας οἱ ὁποῖοι μὲ κάθε τρόπον ἀντιδροῦν εἰς τὴν ἐξύψωσιν τῆς ἐργατικῆς τάξεως. Δὲν θὰ ἔλεγα αὐτὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ἐὰν προχθὲς δὲν εἶχα δυσαρέστως ἀκούσει ἀπὸ ἕνα μέλος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὰ πράγματα πηγαίνουν ἄριστα, ὅτι ὅλοι προαγόμεθα εἰς εὐμάρειαν καὶ ἂν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐθεώρει προνομιοῦχον τάξιν μίαν τάξιν ἐργατῶν οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν 100 –120 δραχ. τὴν ἡμέραν. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν συγχρόνως πρὸς αὐτὴν τὴν ἄποψιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐνισχύσῃ τὴν βιομηχανίαν, νὰ καταβληθῇ προσπάθεια πρὸς αὐστηρὰν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐργατικοῦ κόσμου καὶ πρὸς συμπλήρωσιν αὐτοῦ καὶ εἰσαγωγὴν καὶ ψήφισιν τῶν νόμων τῆς κοινωνικῆς ἀσφαλείας καὶ ἐν γένει προαγωγῆς τῆς ἐργατικῆς τάξεως. Θὰ ἐπεθύμουν ἀκόμη ὅπως ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς ἀγροτικῆς τάξεως εἶναι ἀκόμη γενναιοτέρα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι αἱ βιομηχανικαὶ ἐπιχειρήσεις βαρύνονται μὲ 26% διὰ τὸν φόρον καθαρᾶς προσόδου, ἀλλὰ δὲν ἀγνοεῖ ὅτι ὑπάρχουν γεωργικὰ προϊόντα τὰ ὁποῖα βαρύνονται μὲ σύνολον φόρων ἐπὶ τῆς ἀκαθορίστου παραγωγῆς μὲ 27% αἱ δὲ ἐλαφρύνσεις αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ γίνουν, δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς ὅπως καταστήσουν ἱκανοὺς τοὺς γεωργοὺς πρὸς συνέχισιν τῆς βιοποριστικῆς των ἐργασίας. Γνωρίζει πλέον ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὰς λαϊκὰς διαμαρτυρίας αἱ ὁποῖαι ἔγιναν, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ ἐλαίου, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς φορολογίας δὲν καλύπτει τὰ ἔξοδα τῆς παραγωγῆς. Διὰ τὸν καπνὸν ἐτονίσθησαν τὰ ἴδια πράγματα καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τὴν προσεχῆ Παρασκευήν, ὥστε κρίνω περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἤθελον μόνον νὰ προσθέσω ὅτι πρέπει νὰ ἔχει ὑπ’ ὄψει καὶ ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία κατὰ πρῶτον λόγον, ὅτι συμφέρον αὐτῆς εἶναι ἡ ἐνίσχυσις τῆς ἀγροτικῆς τάξεως ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν μεγαλυτέραν βάσιν καταναλώσεως ἀποτελεῖ, τρόπον τινά, τὴν μεγάλην ἀγορὰν καταναλώσεως τῶν βιομηχανικῶν Ἑλληνικῶν προϊόντων. Καὶ ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν προστασίαν τῆς βιομηχανίας. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν, ἐπὶ τοῦ ἄλλου ζητήματος τοῦ πολιτικοῦ καὶ νομίζω ὅτι δικαίως, διότι ὅσον καὶ ἂν ἡ συζήτησις αὕτη ἦλθεν ἐξ ἀπροόπτου, ὡς ἐλέχθη κεραυνὸς ἐν αἰθρίᾳ, νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ πρέπει ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς νὰ ἐξαχθοῦν πορίσματα τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα διὰ τὴν περαιτέρω ὁμαλὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς. Μολονότι λοιπὸν νομίζω ὅτι δικαίως ἔφερε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀνεκοινώθη εἰς τὸν τύπον καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος τὸ προσθέσω ὅτι ἡ σκέψις, ἡ πρότασις περὶ ἐνεργείας δημοψηφίσματος, ἐὰν εἶχεν καμμιὰ σκοπιμότητα, ἐὰν δὲν ἦτο τελείως ἀτυχής, τοῦτο ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἀπὸ μιᾶς καὶ μόνον ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως νὰ καθορίσῃ τὸ Λαϊκὸν κόμμα τὴν θέσιν τοῦ σαφῶς ἀναφορικῶς εἰς τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, νὰ ὁμιλήσῃ εἰλικρινῶς διότι μόνον ἐὰν τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐκδηλώσῃ σαφῶς ὅλας του τὰς σκέψεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ πολιτειακοῦ....

§88Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τόσαι εἶναι αἱ ἐλεύθεραί σας δημοκρατικαὶ σκέψεις ὥστε νὰ μᾶς ὑποχρεώνετε νὰ ἐκθέσωμεν τὰς σκέψεις μας πρὸς σᾶς; Εἰς τὸν Λαὸν θὰ τὰς ἐκδηλώσωμεν.

§89Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπεν ὅτι, τὸν ἐνδιαφέρει κυρίως τὸ εἶπεν καὶ ἄλλοτε τὸ ἐπαναλαμβάνει καὶ σήμερον καὶ ἀποτελεῖ τρόπον τινὰ τὸ κυριώτερον ἄρθρον τοῦ προγράμματος τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ἐκεῖνο ποὺ ἐνδιαφέρει πρωτίστως τὸ Λαϊκὸν κόμμα, εἶναι ἡ γνησία ἐκδήλωσις τοῦ Λαϊκοῦ φρονήματος εἰς τὸ ὁποῖον τὸ Λαϊκὸν Κόμμα θεωρεῖ ἑαυτὸ ὑποχρεωμένον νὰ ὑποτάσσεται πάντοτε.

§90Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ..........

§91Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐπειδὴ μὲ προκαλεῖτε ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅ,τι ὑπάρχουν στιγμαὶ εἰς τὰ ἔθνη κατὰ τὰς ὁποίας οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ὀφείλουν νὰ ἡγοῦνται καὶ νὰ παρασύρουν τοὺς λαοὺς εἰς τὰς λύσεις τῆς σωτηρίας. (χειροκροτήματα). Ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως, ἐγὼ σέβομαι τὴν πλειοψηφίαν καὶ πάντοτε τὴν ἐσεβάσθην. Ἀλλὰ δὲν ἐδίστασα νὰ πράξω ὅ,τι ἐξηρτᾶτο ἀπὸ ἐμέ, ὅπως εἰς μίαν δεδομένην κρίσιμον στιγμὴν ἀκολουθήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μίαν σωτηρίαν ὁδὸν δι’ αὐτόν. (χειροκροτήματα).

§92Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ὄχι μὲ κουμποῦρες.

§93Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ μὲ κουμποῦρες ἐν ἀνάγκῃ. Αὐτὸ λοιπὸν εἶναι τὸ δόγμα τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, καὶ ἀφοῦ εἶναι τὸ δόγμα τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, πῶς προσαρμόζει πρὸς αὐτὸ τὸ δόγμα τὸ Λαϊκὸν κόμμα τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ; Ἰσχυρίζεται ὅτι ἡ καθιέρωσις τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος δὲν ἔγινε μὲ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Ἡμεῖς τὸ ἀμφισβητοῦμεν. Δὲν εἶναι ἀκριβές, τὸ λεχθὲν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ δημοψήφισμα τοῦ 1924 ἔγινεν ἀπουσίᾳ τοῦ ἀντιπάλου πολιτικοῦ κόσμου. Ἔγινεν κατὰ πλήρει ἀντιμολίαν, διότι εἰς πάντα τὰ τμήματα ὑπῆρχον ἀντιπρόσωποι τῶν ἀντιπάλων κομμάτων. Καὶ ὑπὸ τὴν αὐστηρὰν ἐπίβλεψιν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς. Μετὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ δημοψηφίσματος τὸ ὁποῖον ἀπέδειξε μεγίστην πλειοψηφίαν Δημοκρατικὴν ἠγέρθησαν ἀντιρρήσεις ὅτι εἰς 5–10 τμήματα παρετηρήθησαν ἀνωμαλίαι. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ εἰς ποίαν ἐκλογὴν δὲν παρετηρήθησαν ἀνωμαλίαι, εἰς 5 ἢ 10 ἢ 15 τμήματα; Καὶ ἂν δεχθῶμεν ὅτι, ἡ ψηφοφορία εἰς αὐτὰ τὰ τμήματα, εἰς τὰ ὁποῖα παρετηρήθησαν ἀνωμαλίαι ἐνοθεύθη, ἡ γενικὴ πλειοψηφία ἦτο τόσον κολοσιαῖα, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ σοβαρὸς λόγος ὅτι τὸ δημοψήφισμα ἐκεῖνο δὲν ἐξεδήλου τὴν γνησίαν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἂν ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀποτελέσματα εἰς ἕκαστον Νομὸν θὰ ἐβλέπατε ὅτι ἔκτοτε ἐὰν εἰς τὸ δημοψήφισμα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξεδήλωσε πολιτικὴν κατεύθυνσιν ἀνάλογον μὲ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσεν εἰς τὰς κατόπιν ἐκλογάς. Εἰς τὸν Νομὸν τὸν ἰδικόν μου ἐπὶ παραδείγματι ἐμειοψηφίσαμεν, εἰς ὅλην τὴν Πελοπόννησον ἐμειοψηφίσαμεν. Ἐπλειοψηφίσαμε ἀλλοῦ ὅπου τὸ Δημοκρατικὸν φρόνημα ἦτο ἀπ’ ἀρχῆς ἀκμαῖον, ὅπου ὁ Δημοκρατικὸς κόσμος πλειοψηφεῖ καταπληκτικῶς. Δὲν ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ γείνῃ σοβαρὸς λόγος περὶ ἐλλατωματικότητος τοῦ Δημοψηφίσματος. Ἀλλὰ καὶ ἂν δεχθῶμεν, διὰ νὰ εὐχαριστήσωμεν τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ὅτι τὸ δημοψήφισμα ἦτο ἐλλατωματικόν, ὅτι κακῶς, παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἠμπορεῖ σήμερον νὰ γείνῃ λόγος μετὰ μίαν πενταετίαν, μετὰ μίαν ὁμαλὴν πολιτικὴν ζωὴν τῶν τελευταίων τοὐλάχιστον τριῶν ἐτῶν, ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ λόγος σοβαρὸς περὶ ἐνστάσεων κατὰ τοῦ δημοψηφίσματος ἐκείνου, μάλιστα μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1926 καὶ 1928; Βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ καὶ δι’ αὐτὸ ποίαν σκοπιμότητα συμφώνως πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος περὶ τῆς ὑποταγῆς εἰς τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ποίαν σκοπιμότητα τυχὸν θὰ εἶχεν ἡ διεξαγωγὴ ἑνὸς δημοψηφίσματος; Νὰ ἀποδείξῃ ἂν θέλῃ τώρα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν Δημοκρατίαν; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεδίωκεν μίαν τοιαύτην διευκρίνισιν ἀρνούμενον καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν τοῦ 26 καὶ τοῦ 28 τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεδίωκεν λέγω νὰ διεξαχθῇ ἕνα δημοψήφισμα τὸ κόμμα ἐκεῖνο ἀσφαλῶς λογικῶς σκεπτόμενον θὰ ἔπρεπε νὰ θέλῃ τὴν ἀνατροπὴν τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Καὶ ἐρωτῶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐπιδιώκει τὴν ἀνατροπὴν τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος; Ἐὰν τὴν ἐπιδιώκει τότε εἶναι ἐν πλήρει τάξει ἔχων ὅλας τὰς ἐπιφυλάξεις. Ἀλλὰ τότε πολὺ ὀρθῶς ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἂν ὑπάρχει καμμία ἀνωμαλία, ἡ ἀνωμαλία αὐτὴ δὲν προέρχεται ἀπὸ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς αὐτὰς τὰς πτέρυγας, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ κόμμα ἐκεῖνο. Καὶ τότε ὅλη ἡ μέριμνα καὶ ἡ φροντίς του ὅπως προσειλώσωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ λαοῦ, ὅλη ἐκείνη ἡ φροντὶς δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πολιτειακήν των πολιτικήν, ἡ ὁποία μόνον ἀνωμαλίαν, ἐὰν δὲν ἔχῃ τοιαύτην πρόθεσιν τὶ νόημα ἔχουν αὐταὶ αἱ ἐπιφυλάξεις ἐπὶ παραδείγματι τὰ λευκὰ ψηφοδέλτια εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας καὶ ἄλλαι...

§94Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζομεν ὅτι εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ἐδώσαμεν κοινῶς λευκὰ ψηφοδέλτια.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὰς προπαρελθούσας. Ἡμεῖς κ. Τσαλδάρη, αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά, ἐδώσαμεν τότε γενικὰ ψηφοδέλτια διότι εἴχομεν διαφωνήσει μὲ τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας εἰς τὸ ζήτημα τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου.

§96Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὴν χθεσινὴν ἐκλογὴν εὑρέθησαν λευκὰ ψηφοδέλτια μείζονα τῶν φίλων τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἐφ’ ὅσον λέγετε ὅτι ὑποτάσσεσθε εἰς τὴν λαϊκὴν θέλησιν ἀμφισβητεῖτε ὅτι ἡ λαϊκὴ θέλησις ἦτο κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ εἶναι καὶ σήμερον δημοκρατική; Ἠμπορεῖ νὰ μοῦ εἰπῆτε ὅτι μάλιστα ἀναγνωρίζω ὅτι ἦτο καὶ εἶναι δημοκρατική, ἀλλ’ ἐγὼ ἐπιδιώκω νά γείνῃ πλειοψηφία νὰ ἀνατρέψω τὴν Δημοκρατίαν. Τοῦτο ἠμπορεῖτε νὰ τὸ εἰπῆτε. Τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα σᾶς ἐξασφαλίζει ἐλευθερίαν δράσεως. Ἀλλ’ ὠφείλετε νὰ τὸ εἴπητε καθαρὰ διὰ νὰ τὸ γνωρίζῃ ὁ Λαός. Διότι ἀπὸ μὲν τὸ ἕνα μέρος ἀναγνωρίζετε τὴν ἀνάγκην τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμαλότητος ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἔχετε ἐπιφυλάξεις καὶ παρέχετε ὡς ἐκ τούτου τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πράγματι προτίθεσθε ὅταν ἔλθετε εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ ἀνατρέψητε τὴν Δημοκρατίαν.

§98Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἔχω τὰς ἐπιφυλάξεις καὶ ἐσεῖς κάμνετε ἐπιφυλάξεις ἀπέναντι τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Νομίζω ὅτι δὲν ἀφίνετε νὰ λειτουργήσῃ ἐλευθέρως κοινοβουλευικὸν πολίτευμα. Διὰ τίνα λόγον φοβεῖσθε τὴν ἄνοδον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὴν ἀρχὴν ἂν ὁ Λαὸς τὸ θέλει;

§99Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς λέγω καὶ ἐγὼ ἂν τὸ θελήσῃ ὁ Λαὸς κ. Τσαλδάρη ἀλλὰ ἂν τὸ θελήσῃ πρέπει νὰ ξεύρῃ τὶ πρόκειται νὰ κάμητε.

§100Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Παπαναστασίου ἐθέσατε μίαν βάσιν διὰ τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἡ ὁποία ἀληθῶς εἶναι ἀκριβής, εἶναι ἡ μόνη ἐπὶ τῆς ὁποίας πιστεύει ἀκραδάντως ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν εἶναι προδιατεθειμένον εἰς οὐδεμίαν πρᾶξιν πολιτειακὴν νὰ προβῇ οὔτε τὴν ἐλαχίστην αὐθαιρεσίαν, ἀλλὰ εἰς πᾶσαν πρᾶξιν θὰ ἔχῃ μόνον τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ ἡ ὁποία θὰ τὸ ὁδηγήσῃ.

§101Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πολὺ καλὰ ἀλλ’ ἐπιθυμῶ τὰ πράγματα νὰ εἶναι πλέον σαφῆ. Σεῖς ἀναγνωρίζετε ὅτι δὲν θὰ ἐπιχειρήσητε τι παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ ἡμεῖς σᾶς ἐρωτῶμεν πῶς ἐκδηλοῦμεν αὐτὴν τὴν θέλησιν κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος; Διότι ἔχομεν ἕνα Σύνταγμα τὸ ὁποῖον καθορίζει τὸν τρόπον τῆς ἐκδηλώσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως, θέτει ὅρια διὰ τὴν ἐκδήλωσιν αὐτῆς τῆς λαϊκῆς θελήσεως.

§102Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τότε νὰ κατηγορήσητε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§103Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὰ τὸν κατηγορῶ κ. Τσαλδάρη. Ἡμεῖς ἔχομεν ἕνα Σύνταγμα τὸ ὁποῖον θέτει ὡρισμένα ὅρια εἰς τὴν πολιτικὴν δρᾶσιν καὶ ἡ θέσις ὡρισμένων ὁρίων εἶναι ἀναγκαία διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν νὰ συγκεντρώσωμεν τὴν πολιτικήν μας δρᾶσιν εἰς ἄλλα σημεῖα οὐσιαστικὰ θεωροῦντες τὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ γενικώτερα ὡς λελυμένα. Καὶ ἐφ’ ὅσον τίθενται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα ὡρισμένα ὅρια ἐρωτῶμεν τὸ Λαϊκὸν κόμμα θὰ τὸ σεβασθῇ; Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μοῦ εἶπε στραφῆτε πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἰς αὐτὸ ἔχει δίκαιον. Καὶ κατὰ τοῦτο βεβαίως ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀτυχής. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐὰν συμφωνήσωμεν ὅλοι μπορεῖ νὰ ἀποτανθῶμεν εἰς τὸν λαόν. Ἀλλὰ μήπως ἡμεῖς εἴμεθα ἰδιοκτῆται αὐτοῦ τοῦ τόπου, ὥστε ἡμεῖς οἱ 5–10 ἄνθρωποι ἢ καὶ ὅλη ἡ Βουλὴ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παραβιάζωμεν ὅταν θέλωμεν τὸ Σύνταγμα; (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ παραβιάσῃ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον χθὲς μετὰ πολλοὺς κόπους καὶ ἀγῶνας ἐψηφίσαμεν. Ἡ πρᾶξις εἶναι αὐτόχρημα ἐπαναστατικὴ καὶ κατὰ συνέπειαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, ὅπως ἡμεῖς νομίζουν ὅτι καὶ ἡ ἐξέλιξις ἡ ὁμαλὴ τῆς πολιτικῆς ζωῆς καὶ ἡ ἱκανοποίησις τῶν οὐσιαστικῶν ἀναγκῶν τοῦ λαοῦ θὰ ἐξασφαλισθῇ ὅταν εὐλαβούμεθα ὅλοι τὸ πολίτευμα ὅταν ἀφίσωμεν νὰ λειτουργήσῃ τὸ πολίτευμα ὅπως πρέπῃ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δηλώσωμεν ὅτι κατὰ μιᾶς τοιαύτης πολιτικῆς ἐπαναστατικῆς θὰ ἀντιταχθῶμεν πάσῃ δυνάμει δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν μέσων. Διότι ἐπὶ τέλους πρέπει, νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ, Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνοίγομεν αὐτὴν τὴν θύραν τοῦ δημοψηφίσματος, ποῖον ἐπιχείρημα δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὅταν ἄλλος ἐκτὸς ἡμῶν μίαν ἡμέραν ἐπιδιώξῃ νὰ ἐνεργήσῃ δημοψήφισμα, ἰσχυριζόμενος ὅτι ὁ Λαὸς τὸ θέλει;

§104Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εὑρίσκετε διαφορὰν εἰς αὐτὴν τὴν ὁμοφωνίαν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τὸ νὰ λύσῃ μίαν δυσχέρειαν;

§105Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς ἐρωτῶ ποῖος μᾶς ἔδωσε αὐτὸ τὸ δικαίωμα;

§106Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴν ἐξομοιώσητε τὴν μίαν περίστασιν μὲ τὴν ἄλλην, διότι ἀκριβῶς εἰς τὴν ἀντίθεσιν τῶν δύο περιστάσεων, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω μετ’ ὀλίγον τὶ μᾶς χωρίζει.

§107Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀντιλαμβάνομαι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὴν διαφοράν, ἀλλὰ καὶ σεῖς νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀναγνωρίσετε τὰς συνεπείας τὰς ἀπωτέρας αὐτῆς τῆς πολιτικῆς, αἱ ὁποῖαι συνέπειαι ἔγκεινται εἰς τοῦτο, ὅτι παρέχουν ἴσως μίαν βάσιν ἀξιώσεως.

§108Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κάθε ἄλλο.

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Περὶ ἐνεργείας δημοψηφίσματος ἀπὸ ἄλλους ἰσχυριζομένους ὅτι ἐκπροσωποῦν τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Καὶ ὅταν παρὰ τὸ Σύνταγμα, παρὰ τὴν ἀπόρριψιν τῆς καθιερώσεως τοῦ θεσμοῦ τοῦ δημοψηφίσματος εἰσαγάγομεν ἡμεῖς διὰ ἀμοιβαίας συμφωνίας τὸ δημοψήφισμα, νομίζω ὅτι ἡ ἀνησυχία ἐκ τῆς πολιτικῆς ἀσταθείας διαιωνίζεται. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἀπεφασίζατε νὰ ἐνεργήσετε αὔριον τὸ δημοψήφισμα καὶ χωρὶς τὴν συγκατάθεσιν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος θέλητε νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα, ἐλέγομεν νὰ κάμωμεν δημοψήφισμα....

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι ἐγὼ νὰ κάμω δημοψήφισμα μονομερῶς χωρὶς τὸ Λαϊκὸν κόμμα δηλαδὴ ἐπανάστασιν;

§111Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῖον λοιπὸν θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Διότι θάττερον ἢ τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐπιδιώκει τὴν ἀνατροπὴν τοῦ Πολιτεύματος ἢ δὲν τὴν ἐπιδιώκει. Καὶ ἂν μὲν τὴν ἐπιδιώκει κανὲν δημοψήφισμα δὲν μπορεῖ νὰ τὸ ἐμποδίσῃ νὰ συνεχίσῃ τὴν πολιτικήν του. Ἐὰν ὅμως δὲν τὴν ἐπιδιώκει τὸ δημοψήφισμα εἶναι τελείως περιττὸν καὶ ἄσκοπον, διότι ὅπως εἶπα εἶναι ἀστεῖον νὰ γίνεται σήμερον λόγος περὶ μὴ νομίμου καθιερώσεως πρὸ 5ετίας τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐφαρμόζωμεν, ὅλοι προσπαθοῦμεν νὰ τὸ ἐφαρμόζωμεν ὅπως τὸ ἀξιοῖ καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νὰ τὸ ἐφαρμόζωμεν, πιστῶς καὶ αὐστηρῶς. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπεν ὅτι δὲν τὸν ἐνδιαφέρει ποία ἡ ἐξωτερικὴ ὄψις τοῦ Πολιτεύματος ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχει ἕνα περισσότερον λόγον νὰ ἄρῃ ὅλας τὰς ἐπιφυλάξεις του.

§112Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶπα ὅτι ὅλοι διεπόμεθα ἀπὸ Δημοκρατικὰς ἰδέας καὶ ὅτι καὶ ἡ Συνταγματικὴ Βασιλεία εἶχε Δημοκρατικὰς ἰδέας.

§113Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ τὸ εἴπω καὶ αὐτὸ. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου λοιπὸν ὅτι δὲν ἀποδίδῃ καὶ μεγάλην σημασίαν εἰς τὴν ἐξωτερικὴν μορφὴν τοῦ Πολιτεύματος καὶ ἐνῷ ἐξ ἄλλου ἀναγνωρίζει τὰς μεγάλας ἀνάγκας αἱ ὁποῖαι κατατρύχουν τὸν λαόν, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἄρῃ οἱασδήποτε ἐπιφυλάξεις καὶ νὰ φροντίσῃ ὅπως ὅλοι ἐν συνεργασίᾳ συμπολίτευσις καὶ ἀντιπολίτευσις ἐργασθῶμεν καὶ ἱκανοποιήσωμεν αὐτὰς τὰς λαϊκὰς ἀνάγκας. Δι’ ἡμᾶς ἡ Δημοκρατία ἡ καθαρῶς Δημοκρατία δὲν ἀποτελεῖ ἐξωτερικὴν μορφήν, δι’ ἡμᾶς εἶναι ἡ κατ’ οὐσίαν καὶ ἂν ἠγωνίσθημεν διὰ τὴν Δημοκρατίαν διότι ἡ καθιέρωσις ἦτο ζήτημα ἠθικῆς ὑποστάσεως καὶ ἀξιοπρεπείας τοῦ Ἔθνους ἦτο ζήτημα ἀσφαλείας τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἐθνικῶν δικαίων. Δι’ αὐτὸ ἠγωνίσθημεν ὑπὲρ αὐτῆς. Δὲν ἔχομεν κανένα προσωπικὸν λόγον ἐναντίον τῶν μελῶν τῆς δυναστείας. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὴν σημερινὴν συζήτησιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ γεγονότα, τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα μᾶς ἤγαγον νὰ διεξαγάγωμεν τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ ἀλλαγῆς τοῦ πολιτεύματος. Συνοπτικῶς μόνον λέγω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ὤθησεν εἶναι ἡ πεποίθησις ποὺ ἐσχηματίσαμεν ὅτι μὲ τὸν διαδοχικὸν μοναρχικὸν θεσμὸν δὲν ἐξησφαλίζετο ἡ ἠθικὴ ἀνόρθωσις τοῦ Ἔθνους ἡ ἱκανοποίησις τῶν δικαίων του καὶ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν. Μᾶς ἐνίσχισεν εἰς τὸν ἀγῶνα μας ἀκόμη ἡ πεποίθησις ὅτι ὁ λαὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ὥριμος νὰ ἀποκτήσῃ ἕνα πολίτευμα περισσότερον ἀσφαλίζον τὴν ἀντικυβέρνησιν αὐτοῦ. Καὶ ἡ αἰσιοδοξία ἡ ὁποία διαπνέει τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀπολύτως δικαιολογημένη. Ἡμεῖς εἴμεθα ἀκόμη περισσότερον αἰσιόδοξοι καὶ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον διότι ἔχομεν μεγαλυτέραν πεποίθησιν εἰς τοὺς θησαυροὺς τῶν ἀρετῶν τοὺς ὁποίους κρύβει μέσα του ὁ λαός, εἴμεθα ριζοσπαστικώτεροι, θέλομεν συστηματικὴν προστασίαν ὅλων τῶν τάξεων τῶν βιοπαλαιστῶν, θέλωμεν ἐφαρμογὴν πολιτικῆς, κατευθυνομένης εἰς διαρκῆν ἐξύψωσιν τῆς κοινωνίας εἰς ἀνώτερα ἀνθρωπιστικώτερα ἐπίπεδα. (χειροκροτήματα).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτσιάνος.

§115Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Παρηκολούθησα κ. βουλευταὶ μετὰ τῆς ἐπιβαλλομένης προσοχῆς τόσον τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅσον καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, δι’ ὀλίγον δὲ θὰ ἀπασχολήσω καὶ ἐγὼ τὴν βουλὴν ἀφοῦ προηγουμένως διαβεβαιώσω ὅτι ἡ πολιτικὴ Προοδευτικὴ Ἕνωσις βλέπει μετὰ ἰδιαζούσης χαρᾶς τὴν ἐπάνοδον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα. Ἡ ἐπάνοδος αὐτὴ πιστοποιοῦσα τὴν ἄρσιν ὅλων τῶν παρεξηγήσεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι δυσμενῶς ἤθελον ἐπιδράσει ἐπὶ τῆς τόσον ἐπιθυμητῆς ἠρεμίας θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν κανονικωτέραν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, καὶ εἰς τὴν ἐνάσκησιν ἰσχυροτέρας ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως ἐπιβάλλουν τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς χώρας. Ἤδη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν ἐπὶ 2 ζητημάτων. Ἐξήτασε πρωτίστως τὸ ζήτημα τὸ πολιτειακὸν ἐξ ἀφορμῆς μιᾶς προτάσεως τὴν ὁποίαν ὑπέβαλλεν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ ἔκαμε γνωστὰς καί κρίσεις καὶ μέτρα τὰ ὁποῖα θέλει ὑποβάλλει πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας τοῦ τόπου. Κύριοι, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τὸ πολιτειακὸν, ἡ στάσις μας ὑπῆρξε πάντοτε σαφῶς καθωρισμένη. Ὑπῆρξα, κύριοι, ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπίστευσαν ὅτι ἡ Βασιλεία, ἡ Συνταγματική, ἡ Δημοκρατική, ἦτο τὸ πολίτευμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἁρμόζει εἰς τὴν χώραν ταύτην. Τὸ ὑπεστήριξα, κύριοι πάντοτε αὐτὸ ὅταν, διενηργήθη τὸ δημοψήφισμα, ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας μου ἦτο τοιαύτη ὥστε ὄχι μόνον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκφέρω γνώμην ἀλλ’ οὔτε ἔλαβον γνῶσιν τοῦ ἐνεργουμένου δημοψηφίσματος· τοῦτο κύριοι, δὲν μὲ ἠμπόδισε μὲ πρώτην εὐκαιρίαν νὰ ἐμφανισθῶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ νὰ καθορίσω τὴν στάσιν μου. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὡς θὰ ἐνθυμεῖται καὶ ὁ ἀγαπητὸς ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὅτι ἀσθενὴς ἦλθον ἐδῶ καὶ διεκήρυξα, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος ὑπῆρξε ὕψιστον πολιτικὸν λάθος. Αὐτά, κύριοι, ἐπίστευον, ἀλλὰ συγχρόνως ἐδήλωσα ὅτι ἂν λάθος ὑπῆρξε αὐτό, ἔγκλημα κατὰ τῆς πατρίδος θὰ ἦτο ἡ διαιώνισις τῶν ἀγώνων τῶν καθεστωτικῶν. Καὶ διεκήρυξα ἔκτοτε, κύριοι, καὶ ἐξακολουθῶ νὰ διακυρύσσω πάντοτε ὅτι τὸ πολίτευμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον ἐπεβλήθη, δὲν ἔχομεν μόνον δικαίωμα ἀλλ’ ἔχωμεν καὶ ὑποχρέωσιν ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ προστατεύσωμεν διὰ νὰ τὸ κάμωμεν ἰσχυρόν. Ἀκριβῶς, κύριοι, ἡ ἀγάπη τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου καὶ ἡ ἐπιθυμία τοῦ νὰ παύσουν διαιωνιζόμενα καθεστωτικὰ ζητήματα καὶ πολιτευτικαὶ συζητήσεις, εἶναι τὰ μόνα αἴτια ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐθεώρησα, ἂν ἐπιτρέπεται ἡ ἔκφρασις, ἀτυχῆ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὄχι μόνον, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, πιστεύω καὶ ἐγώ, ἀπορροφώμενος ἀπὸ γενικώτερα καὶ μᾶλλον ζωτικὰ δι’ αὐτὸν ζητήματα, δὲν ἔχει ποσῶς διάθεσιν νὰ παρακολουθήσῃ τοιαῦτα δημοψηφίσματα, ὄχι μόνον διότι ἡ περίστασις, ἡ στιγμὴ δὲν εἶναι κατάλληλος, ἀλλὰ καὶ διότι τὸ δημοψήφισμα αὐτό, ἐὰν ἤθελε γίνει, δὲν ἤθελε λύσει τὸ ζήτημα. Ἡ πρότασις ἦτο, κύριοι, ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἀτυχής. Πρότασις τοιαύτη διὰ νὰ εἶναι ἐπιτυχὴς ἔπρεπε νὰ συνοδεύεται μὲ μίαν καθολικωτέραν ἐντύπωσιν ὅτι ἂν τὸ δημοψήφισμα δὲν ἤθελεν ἀποβῆ σύμφωνα πρὸς τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος θὰ ἦτο κατορθωτὴ ἄνευ ἀνωμαλιῶν καὶ ἐξεγέρσεων. Τοιαύτην πεποίθησιν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ἡμεῖς οὔτε ἄλλος τις ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμπνεύσῃ. Ἀρκεῖ δὲ ἡ τοιαύτη ἀμφιβολλία διὰ νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τὸ δημοψήφισμα.

§116Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχετε οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν;

§117Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν.

§118Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸν κ. Τσαλδάρην ὅταν τοῦ ἐπρότεινα τὸ δημοψήφισμα τοῦτο εἶπον: Γνωρίζεις πολὺ καλὰ ποῖον εἶναι ἐκ τῶν προτέρων τὸ ἀποτέλεσμα. Πρόκειται νὰ εὕρωμεν ἕνα τρόπον ὄχι διὰ νὰ δοκιμάσωμεν τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν πολὺ καλὰ διὰ τῶν ἐπανειλημμένων ἐκλογῶν καὶ δημοψηφισμάτων, ἀλλὰ διὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα μίαν εὐκαιρίαν διὰ νὰ προσέλθῃ πρὸς τὴν Δημοκρατίαν. Τοῦ λέγω, λοιπόν, τὶ θέλετε νὰ κάμωμεν; Νὰ κάμωμεν ἓν δημοψήφισμα;

§119Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Ἐγώ, κύριοι, ὡς εἶπον, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οὔτε κἂν ζήτημα ὑπάρχει καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι οὐδὲν συμφέρον ὑπάρχει νὰ ἀνακινῆται τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐπαναλαμβάνω δὲν ὑπάρχει ζήτημα αἱ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπουν νὰ ὑφίσταται ζήτημα. Ἡ πλειοψηφία τῶν Δημοκρατικῶν κομμάτων εἶναι ἀναμφισβήτητος καὶ ἀναγνωρίζεται ἄλλωστε καὶ ἀπὸ τὸν Λαϊκὸν κόμμα, ἀλλ’ ὄχι μόνον ἡ πλειοψηφία εἶναι ἀναμφισβήτητος, ἀλλὰ προηγήθησαν καὶ ἐκλογαί, ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον διενεργήθη τὸ δημοψήφισμα, αἱ ὁποῖαι ἔλυσαν τὸ ζήτημα κατὰ τρόπον τοιοῦτον ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὐδεμία ἀμφιβολία καὶ ἀκριβῶς, κύριοι, ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι δὲν ὑπάρχει ζήτημα, εἶπον ὅτι ἡ πρότασις ἦτο ἀτυχὴς καὶ κατ’ ἀρχὴν καταδικαστέα διότι καὶ ὡς ἀρχὴ δὲν ἔπρεπε νὰ τεθῇ. Ἂν ἀναγνωρίσωμεν τὴν ἀρχὴν ὅτι ἄνευ οὐδεμιᾶς Συνταγματικῆς διατάξεως δυνάμεθα νὰ ἐνεργοῦμεν δημοψηφίσματα τὶ θὰ ἐμποδίσῃ αὔριον τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ ὁποιονδήποτε ἄλλο ἂν ἤθελεν ἡττηθῇ εἰς τὸ δημοψήφισμα νὰ εἴπῃ μετὰ πάροδον καιροῦ!: «Ναὶ τότε μὲν ἡττήθην ἀλλὰ τώρα θὰ κάμωμεν ἕνα νέον δημοψήφισμα διότι εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἡ γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ μετεβλήθη καὶ πρέπει νὰ γίνῃ ἕνα δεύτερον δημοψήφισμα διὰ νὰ ἀποδειχθῇ τί θέλει πάλιν ὁ Λαός. Ἡ γραμμὴ λοιπὸν εἶναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἄστοχος. Καὶ εἶναι ἄστοχος διατί; ἁπλούστατα κύριοι διότι τὸ Σύνταγμα δὲν ἀναγράφει τοιαύτην διαδικασίαν, δὲν ἀναγράφῃ τοιαύτην ὁδόν. Ἂν λοιπὸν σήμερον ἐφθάναμεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν τοιαύτην ἀρχὴν οὐδεὶς θὰ ἐμποδίσῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἡττηθῇ εἰς τὸ δημοψήφισμα μεταγενεστέρως νὰ εἴπω ὅτι μετεβλήθη ἡ λαϊκὴ θέλησις. Καὶ ἐφ’ ὅσον λέγω τὸ Σύνταγμα δὲν ἀναγράφει τοιαύτην ἀρχήν, δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε εἰς ἡμᾶς, οὔτε εἰς οὐδένα ἵνα τὸ καθιερώσωμεν. Ἡ πρότασις περὶ δημοψηφίσματος ἠδύνατο νὰ ριφθῇ πότε; Πρὶν ἢ ψηφισθῇ τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν ὁποίαν συμμετέσχον ὅλα τὰ κόμματα καὶ αὐτὸ τὸ Λαϊκὸν ἡ πρότασις δὲν ἔχει καμμίαν θέσιν. Κύριοι, νομίζω ὅτι δὲν ἔχω νὰ εἴπω περισσότερα διὰ τὸ πρῶτον ζήτημα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ παρενεβλήθη εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ζήτημα μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ὀφείλω νὰ δηλώσω μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν μοῦ δίδει ἡ συναίσθησις κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον ὅτι εὑρίσκομαι ἐν δικαίῳ, ὅτι μία τοιαύτη μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος θὰ μὲ εὕρισκε ὄχι ἁπλῶς ἐχθρόν, ἀλλὰ θὰ μὲ εὕρισκε ἔχθιστον. Ἡ Βουλὴ αὐτὴ συνεκροτήθη ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς διατάγματος νομοθετικοῦ τοῦ ὁποίου ἐγὼ φέρω πρῶτος τὴν εὐθύνην καὶ τυπικὴν διότι ὑπῆρξα ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ ὁποῖος τὸ εἰσηγήθην καὶ οὐσιαστικῶς διότι γνωρίζει καλλίτερον παντὸς ἄλλου ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετὰ πόσης φορτικότητος προσεπάθησα νὰ τὸν πείσω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἐπὶ του πλειοψηφικοῦ συστήματος. Δι’ αὐτὰ κύριοι φρονῶ εὐχαριστήθην ἀκόμη ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι ἄνευ τῆς συναινέσεως τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τὸ ὁποῖον ἐν προκειμένῳ ἔχει ὡρισμένην πολιτικὴν δὲν θὰ εἰσηγηθῇ κἂν τὴν μεταβολὴν τούτου. Ἀλλὰ κύριοι, ἀφοῦ ἐξήντλησα μὲ τὰ ὀλίγα ταῦτα τὸ πρῶτον ζήτημα, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ἐπικροτήσω μὲ ὅλην μου τὴν δύναμιν τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ εἰσηγηθῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας τῆς Χώρας. Τόσον ἡ ἐλάφρυνσις ἐκ τῆς ἀληθοῦς βαρυτάτης φορολογίας ὅσον καὶ ἡ προσπάθεια ἂς εἴπωμεν συγχώνευσις ὁμοειδῶν ἐπιχειρήσεων εἶναι τῷ ὄντι συντελεστικὴ διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας καὶ ἑπομένως διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς τοῦθ’ ὅπερ ἤθελε ὠφελήσει σημαντικῶς καὶ αὐτὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Καὶ εἶναι καιρός, ὄχι ἁπλῶς νὰ λέγωμεν ἀλλὰ νὰ αἰσθανθῶμεν ὅλοι βαθύτερον ὅτι ἡ κρίσις ἣν διατρέχωμεν εἶναι κυρίως κρίσις τῆς πίστεως ἡμῶν· πρὸ δεκαετίας καὶ πλέον κύριοι δὲν πράττομεν ἐν Ἑλλάδι τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ καταδιώκωμεν συστηματικῶς τὸ κεφάλαιον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου κατέστη τοῦτο ἔντρομον καὶ ἀνεχώρησε εἰς τὴν ἀλλοδαπήν.

§120Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἱ καταθέσεις τῶν Τραπεζῶν αὐξάνουν.

§121Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς διότι φοβοῦνται νὰ γίνουν παραγωγικαὶ καὶ ἡ φτώχεια μεγαλώνει. Εἰς τοῦτο κύριοι συνετέλεσαν ἄπειρα μέτρα τὰ ὁποῖα προεκλήθησαν μόνον διὰ τὴν πρόχειρον ἐντύπωσιν. Ἡ φορολογία κύριοι τοῦ κεφαλαίου, ἢ δήμευσις τῶν εἰς χρυσὸν καταθέσεων ἢ διὰ δημεύσεως ἀπαλλοτρίωσις τῶν ἀγροτικῶν καὶ ἀστικῶν κτημάτων, τὸ κόψιμον τὸ ἐπανειλημμένον τοῦ χαρτονομίσματος ἡ πολιτικὴ ἢ συναλλαγματική, ἡ ἐφαρμοσθεῖσα μέχρι σταθεροποιήσεως καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα δῆθεν ἐλήφθησαν διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ἡμετέρου νομίσματος, ἡ μεροληπτικὴ ἀνάμιξις τοῦ Κράτους εἰς τὰς διαφόρους κοινωνικοοικονομικὰς σχέσεις καὶ ἡ βαρυτάτη φορολογία, συνετέλεσαν εἰς πάντα ταῦτα. Ἀλλὰ ἡ τοιαύτη πολιτικὴ ἡ ὁποία ζημιώνει ὁλόκληρον τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν πλήττει κυρίως τὰς τάξεις ἐκείνας ὑπὲρ τῶν ὁποίων δῆθεν ἀπέβλεψε. Διότι τὸ κεφάλαιον ὅσον καὶ ἂν ζημιοῦται ἀπερχόμενον εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, ὑπάρχει ὅμως πάντοτε ἐν τῇ ζωῇ, ἐνῷ ἐκεῖναι αἱ τάξεις αἱ ὁποῖαι εἶναι προωρισμέναι νὰ ζοῦν ἐκ τοῦ κεφαλαίου εὑρίσκονται εἰς ἀπόγνωσιν. Χαίρω λοιπὸν κύριοι, καὶ χαίρω μεγάλως διότι ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν πραγματικότητα ἐφαρμόζουσα μέτρα τὰ ὁποῖα καὶ τὴν βιομηχανίαν θέλουν συνδράμῃ, πρὸς ὄφελος γενικώτερον. Ἀλλὰ καὶ τὸ σπουδαιότερον δημιουργοῦν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἠρχίσαμεν σωφρονιζόμενοι. Ἀλλ’ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ὀφείλω νὰ ἐκφράσω μίαν λύπην, διότι εἰς τὰς δηλώσεις τὰς Κυβερνητικὰς οὐδεὶς λόγος ἐγένετο διὰ τὴν ἐνίσχυσιν ἄλλης παραγωγικῆς πηγῆς καὶ ὡρισμένως διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐμπορικῆς μας ναυτιλίας ἥτις ἔπειτα βεβαίως ἀπὸ τὴν Γεωργίαν, ἀλλὰ πρὸ τῆς βιομηχανίας πρέπει νὰ συγκεντρώσῃ ὁλόκληρον τὴν προσοχήν μας.

§122Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ξέρετε βεβαίως ὅτι ὑπάρχει μία ἐπιτροπή.

§123Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἔχομεν δηλώσεις ἐπ’ αὐτοῦ.

§124Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ τὶ νὰ κάμωμεν; Δὲν ἔχομεν μέτρα νὰ εἰσηγηθῶμεν διότι δὲν ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις καὶ διότι δὲν εἶναι ἑτοίμη καὶ σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι οὐδέποτε ἔγινε ἐργασία τόσον σοβαρά, ἀνάλογος ἀληθῶς πρὸς τὴν ἐργασίαν ποὺ γίνεται στὴν Ἀγγλίαν. Καὶ ἔχω καθῆκον νὰ ἐκφράσω τὰ συγχαρητήριά μου πρὸς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος.

§126Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι θὰ γνωρίζετε βεβαίως ὅτι ἀπὸ μιᾶς 50ετίας τοὐλάχιστον τὰ πράγματα τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας δὲν εἶχον μελετηθῇ κατὰ τρόπον συστηματικόν. Ἦλθον εἰς συνεννοήσεις μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀνέλαβον νὰ μελετήσω αὐτὰ καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος δὲν ἐφανταζόμην ὅσον καὶ ἐὰν εἶχον παρακολουθήσῃ τὰ ζητήματα αὐτὰ ὅτι θὰ ἀπῃτεῖτο τόσος μακρὸς χρόνος. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία εἶχεν ἐργασθῇ διαρκῶς ὑπὸ τὴν προεδρίαν μου, εἰργάζετο δὲ τρὶς τῆς ἑβδομάδος ἀπὸ 2 ἕως 2½ ὥρας, διότι δὲν μᾶς ἀπησχολεῖ μόνον τὸ ζήτημα τῆς φορτηγοῦ ναυτιλίας ἡ ὁποία εἶναι ὁ πλουσιώτερος κλάδος τῆς ναυτιλίας, ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀκτοπλοΐας καὶ τὸ τῆς ἐξωτερικῆς ἀτμοπλοΐας καὶ τὸ τῆς ὑπερωκεανείου ναυτιλίας καὶ τὸ ζήτημα τῆς ναυτικῆς πίστεως. Καὶ ἡ Γαλλία ἀκόμη πρὸ ὀλίγου καιροῦ ἔλαβεν ὁριστικὰς ἀποφάσεις. Ἠθελήσαμεν νὰ γίνῃ μία μελέτη συστηματική. Ὑπάρχει τώρα μία διακοπὴ ἐργασίας ἡ ὁποία ξενίζει μία διακοπὴ τριῶν ἑβδομάδων. Ἀλλὰ γνωρίζετε ποῦ ὀφείλεται ἡ διακοπὴ αὐτή; Ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι δὲν κατορθώσαμεν νὰ τυπώσωμεν τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ ὥστε τὸ σύνολον νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, κατὰ τὸ σύστημα τῶν αἱρετῶν ἐπιτροπῶν ὅπως γίνεται εἰς τὰ ξένα μέρη. Ἡ Κυβέρνησις ἀπέφυγεν νὰ ὑποσχεθῇ ὅτι θὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον τὸ νομοσχέδιον, διότι ἡ ἐργασία δὲν εἶναι ἁπλῆ. Δὲν ἠθέλησεν νὰ ὑποσχεθῇ πράγματα τὰ ὁποῖα θὰ ἐγίνοντο ὀλίγον ἀπώτερον. Ἀλλὰ ἡ μέριμνα ὑπάρχει.

§127Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Χαίρω πολὺ διότι ἡ παρατήρησις αὕτη προεκάλεσεν σαφεῖς καὶ συγκεκριμένας δηλώσεις ἐκ τῶν ὁποίων προκύπτει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ πρώτη γραμμῇ φροντίζει διὰ τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ μίαν βιομηχανίαν εἰς τὴν ὁποίαν ἐπιδίδεται ἀνέκαθεν ὁ Ἕλλην μὲ ἐξαιρετικὴν ἰδιοφυΐαν καὶ τέχνην καὶ ἡ ὁποία ὄχι μόνον δὲν ἐπροστατεύθη ποτὲ ὅπως εἰς τὰ ἄλλα κράτη ἀλλὰ ἐκτυπήθη πάντοτε ἀλύπητα. Καὶ ὅταν κύριοι, διὰ πρώτην φορὰν τὸ κράτος δὲν ἔρχεται νὰ τὴν φορολογήσῃ σκληρὰ χωρὶς νὰ δώσῃ τὰ ἀνταλλάγματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὀφείλει πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας.

§128Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ μεγαλειτέρα ὑπηρεσία ποὺ κάναμε εἶναι ποὺ δὲν τὴν προστατεύσαμε, τὸ κακὸν εἶναι ὅτι τῆς ἐπετέθημεν καὶ τὴν ἐθεωρήσαμεν ἐχθράν.

§129Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀληθῶς διότι πράγματι ἡ ναυτιλία δὲν εὑρῆκε κεφάλαια, ἐκλείσθησαν πάντοτε τὰ κεφάλαια ἑρμητικῶς δι’ αὐτὴν καὶ ὅταν αὐτὴ ὑποχρεωμένη ἔσπευσεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ νὰ προμηθευθῇ κεφάλαια, ἀνεμίχθη τὸ κράτος τὸ Ἑλληνικὸν διὰ νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς ἐφοπλιστὰς νὰ θεωρήσουν αὐτὴν ὑπόλογον διὰ τοὺς φόρους, τῶν ὁποίων ἐπεβαρύνοντο οἱ τόκοι πρὸς τοὺς Ἄγγλους ἢ πρὸς τοὺς ξένους πιστωτὰς αὐτῆς. Μεγαλειτέρα καταδίωξις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ εἰς κλάδον τοιαύτης σημασίας, εἶναι καταδίωξις σκληρὰ ἡ ὁποία δὲν ἐβράδυνε νὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματά της, καὶ ἡ σημαία ἡ Ἑλληνικὴ κύριοι πίπτει καθημερινῶς.

§130ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§131Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν σᾶς λέγω ὅτι ἐλαττοῦται, ἀλλὰ δὲν μπορεῖτε νὰ μοῦ ἀρνηθεῖτε τοῦτο, ὅτι πλεῖστα πλοῖα Ἑλληνικὰ ἤλλαξαν σημαίαν, εἰς αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις.

§132Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία διέρχεται μίαν κρίσιν, ἀλλ’ ἡ κρίσις αὐτὴ ἦτο ἀπότοκος οὐχὶ τῶν ἐσωτερικῶν συνθηκῶν, ἀλλὰ τῶν γενικῶν τοιούτων. Ἐν τούτοις ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία παρὰ τὴν σχετικὴν αὐτὴν διαρροὴν τὴν ὁποίαν ἔσχεν διὰ τῆς καλύψεως ἑνὸς μικροῦ τμήματος, ἀλλ’ ὅμως ἐκ σκαφῶν νεωτάτων, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία ἀπέναντι 1.450.000 τόνων τοὺς ὁποίους ἀριθμεῖ ἐμπορικῶν σκαφῶν, ἔρχεται νὰ καταλάβῃ τὴν 9ην θέσιν μεταξὺ τῶν ναυτικῶν ὅλου τοῦ κόσμου. Ἐὰν σκεφθῶμεν μάλιστα, ὅτι τὰς πρὸ αὐτῆς θέσεις κατέχουν δυνάμεις ἔναντι τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει δυνατότης ὅπως ἡ Μεγάλη Βρεττανία, αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς, ἡ Ἰαπωνία, ἡ Γερμανία, ἡ Γαλλία, ἡ Ἰταλία καὶ τὰ ναυτικώτατα δύο Σκανδιναυϊκὰ κράτη ἐκ τῶν ὁποίων τὴν Σουηδίαν ἤδη κατέφθασεν ἡ Ἑλλάς, ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἴσως δὲν ἐπροστάτευσεν ὅσον θὰ ἀνέμενέ τις τὴν ἐμπορικήν της ναυτιλίαν, εἶναι ὅμως ἀναμφισβήτητον ὅτι κατώρθωσε νὰ ἀναπτύξῃ ἐκ 450.000 τόνων εἰς τοὺς ὁποίους ἀφῆκε αὐτὴν ἡ ἐμπόλεμος κατάστασις, μέχρι σχεδὸν τοῦ ὑπερδιπλασίου, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἀνησυχαστικὴ ἡ μικρὰ αὐτὴ διαρροὴ ὑπὸ ξένας φίλας σημαίας. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ εἰσηγηθῇ ἐντὸς τῶν προσεχῶν μηνῶν ἡ Κυβέρνησις, θὰ συντελέσωσι ὥστε τὴν αἰσίαν δρᾶσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ κόσμου νὰ τὴν ἐπιστέψῃ ἡ ἐπαναφορὰ καὶ τῶν ὀλίγων τούτων πλοίων ὑπὸ τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν. Ἀλλὰ πάντως δὲν εἶναι ὀρθόν, νὰ μείνῃ ἡ ἀποκαρδιωτικὴ ἐντύπωσις, ὅτι εἷς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων κλάδων τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας δὲν βαίνει ἁλματωδῶς.

§133Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ εὐχαριστῶ ἀπείρως τὸν κ. ὑπουργόν, διότι διὰ τῶν δηλώσεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ταύτην τὴν στιγμὴν ἐπιστοποίησε τοῦτο, τὸ ὁποῖον λέγω ὅτι ἡ φύσις τοῦ Ἕλληνος προσιδιάζει τόσον πολὺ εἰς τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν ὥστε παρ’ ὅλα τὰ πιεστικὰ μέτρα τοῦ κράτους καὶ παρ’ ὅλην τὴν καταδίωξιν, διὰ νὰ εἶμαι ἀκριβέστερος, αὕτη προχωρεῖ, ἀσθμαίνουσα, ἀλλὰ προχωρεῖ. Δὲν εἶναι καμμία ἀμφιβολία, ὡς μὲ παρεξήγησεν ὁ κ. ὑπουργός. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ τονίσω, μόνον ἐκεῖνο τὸ ἀληθές, τὸ γεγονὸς ὅτι δηλαδὴ κατεβιβάσθη ἡ Ἑλληνικὴ σημαία καὶ ἀνῆλθεν ἡ ξένη καὶ τοῦτο διότι ἄνευ αὐτῶν ἡ ἐμπορική μας ναυτιλία δὲν ἠδύνατο ν’ ἀναπνεύσῃ Ἐνῷ ἐξ ἄλλου ἡ ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν ζητεῖ σήμερον ἡ ἐμπορικὴ ναυτιλία ἀπὸ τὸ κράτος εἶναι νὰ τὴν ἀγνοήσῃ νὰ παύσῃ ἀναμιγνυόμενον καὶ μὲ ἄλλα λόγια νὰ τὴν ξεφορτωθῇ. Τοῦτο πρέπει νὰ πράξῃ τὸ κράτος ἄνευ ἀναβολῆς διότι θὰ ἔλθῃ ἡμέρα καθ’ ἣν δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλέον Ἑλληνικὴ σημαία ἐπὶ τῶν πλοίων καὶ δικαίως διότι οὐδὲν κράτος ἔδειξεν ἀπέναντι τῆς πρώτης αὐτοῦ οἰκονομικῆς δυνάμεως τοιαύτην ἀστοργίαν.

§134Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὡμιλήσατε καὶ περὶ βάρους οἰκονομικοῦ ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὸ τοκόσημον.

§135Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι τρομερόν.

§136Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὀφείλω νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι διὰ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἕτοιμον καὶ τὸ ὁποῖον θέλομεν εἰσηγηθῆ ἐπέρχεται ἡ δέουσα θεραπεία καὶ δι’ αὐτὸ ὅσον καὶ δι’ ἄλλας ὑπερμέτρους φορολογίας, αἱ ὁποῖαι ἐπίκεινται ἐπὶ τῆς ναυτιλίας. Τὰ νομοσχέδια πρὸ πολλῶν μηνῶν ἦσαν εἰς ἐπιτροπὰς καὶ ἤδη ἔχουν ἑτοιμασθῇ.

§137Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Χαίρω πολὺ διότι ἔδωσα ἀφορμὴν εἰς μίαν δήλωσιν ἀπολύτως ἱκανοποιητικήν. Κατὰ τὰ λοιπὰ εἶναι περιττὸν ὑποθέτω νὰ δηλώσω ὅτι ἡ μικρὰ μερίς, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διερμηνεύω τὰς γνώμας θὰ τηρήσῃ ἀπέναντι καὶ τῆς νέας Κυβερνητικῆς συνθέσεως τὴν αὐτὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἐτήρει πρὸ αὐτῆς πρὸς ἐπιβολὴν καὶ ἐπικράτησιν τῶν ἀρχῶν της μὲ τάσεις καὶ μὲ πνεῦμα ἀπηλλαγμένον κάθε κομματικοῦ ὑπολογισμοῦ.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης.

§139Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ ὅτι ἡ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας τυπικὴ παραίτησις καὶ ἀνασυγκρότησις τῆς Κυβερνήσεως δὲν παρουσιάζει μεταβολὴν δυναμένην νὰ δώσῃ λαβὴν εἰς γενικωτέραν πολιτικὴν συζήτησιν. Δύο μόνον εἶναι τὰ σημεῖα τῶν κυβερνητικῶν δηλώσεων τὰ ὁποία χρήζουν παρατηρήσεως, τὰ σημεῖα τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὴν πρότασιν τοῦ δημοψηφίσματος καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας. Θέλω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ δηλώσω ὅτι τὰ μέτρα τὰ τείνοντα εἰς τὴν προστασίαν τῆς βιομηχανίας μᾶς εὑρίσκουν ἀπολύτως συμφώνους. Καταθέτων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1927 δὲν ἤμην δυστυχῶς εἰς θέσιν νὰ εἰσηγηθῶ τὴν ἐλάττωσιν τῶν φορολογιῶν τῆς βιομηχανίας βαρῶν, ἀλλ’ ἀπέφυγα νὰ ἐπιβαρύνω αὐτὴν τὴν ἐξῄρεσα τοῦ προσθέτου δεκατημορίου, τὸ ὁποῖον ἐπεβλήθη ἐφ’ ὅλων τῶν λοιπῶν φόρων καὶ δικαιολογήσας τὴν ἐξαίρεσιν εἰς τὴν εὐπάθειαν τῆς κρατούσης τότε, ὀλιγωτέραν ἴσως καὶ σήμερον τῆς χρηματαγορᾶς, καὶ ἐκ τῆς συναισθήσεως περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς τονώσεως τῶν ἐπιχειρήσεων. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐκθέσω λεπτομερέστερον τὰς γνώμας μου, ἂν παραστῇ ἀνάγκη, ἐπὶ τῆς φορολογικῆς ἀνακουφίσεως συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐγκρίνω ἐπίσης τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν εἰς τὴν συστηματικωτέραν τῶν ἐπιχειρήσεων ὀργάνωσιν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιφέρωμεν παρατήρησίν τινα αὕτη θὰ συνίστατο εἰς τὸ ὅτι ἡ ἐπιβαλλομένη αὕτη πρόνοια ἔρχεται κάπως περισσότερον τοῦ δέοντος βραδέως. Διότι ὤφειλε νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν καλλιτέραν τῶν ἐπιχειρήσεων ὀργάνωσιν καὶ εἰς τὴν συγκέντρωσιν αὐτῶν, εὐθὺς ἅμα τῇ ἀναλήψει τῆς ἀρχῆς, ἥτις συνέπεσε πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς σταθεροποιήσεως τῆς ὁποίας τὰ μέτρα ταῦτα ἀποτελοῦν συμπλήρωμα ἀπαραίτητον, τὴν ἀναγκαίαν ὁλοκλήρωσιν. Εἶναι φανερὸν τον ὅτι ἀπὸ τῆς περιόδου τοῦ πληθωρισμοῦ, εἶχε ἀναφυῆ πληθώρα νοσηρῶν ὀργανισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπέζων καὶ συνετηροῦντο ἀπὸ τὰ κέρδη μόνον τὰ ὁποῖα ἐπορίζοντο ἐκ τῆς κερδοσκοπίας ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος καὶ ἀπὸ τὴν ἀπότομον ὑποτίμησιν τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος καὶ τὴν συμπαρομαρτύσασαν εὐθηνίαν τῶν ἐργατικῶν χειρῶν, ἐνισχυθεῖσαι ἔτι μᾶλλον ἐκ τῆς ὑπερπληθώρας τῶν ἐργατικῶν χειρῶν, τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ἡ ἀθρόα συρροὴ τῶν προσφύγων· ὅταν ἀπεκατεστάθη ἡ νομισματικὴ ὁμαλότης ἦτο γνωστὸν ὅτι μέγα μέρος τῶν ἀσθενῶν τούτων ὀργανισμῶν οἱ ὁποῖοι ἀνεφύησαν δὲν θὰ διετηρεῖτο ἐν μέσῳ ὑγιοῦς οἰκονομικοῦ περιβάλλοντος. Ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὰς Τραπέζας. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ζήσουν Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας ἐλάμβανον καταθέσεις μὲ ὑψηλοτάτους τόκους καὶ ὡς μόνας προσόδους εἶχον τὰ κέρδη ἐκ τῆς νομισματικῆς κυβείας; Ἀποκοπείσης τῆς πηγῆς τῶν ἐν λόγῳ κερδῶν ἦτο ὀφθαλμοφανὲς ὅτι αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται θὰ ἐφέροντο ραγδαίως πρὸς παθητικὴν κατάστασιν δυναμένην νὰ διαταράξῃ τὴν γενικωτέραν ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Ἐνεδείκνυετο νὰ προβῇ αὕτη εἰς ἐξέτασιν ἀθόρυβον τῶν ἐπιχειρήσεων αἵτινες εἶχον πληθυνθῇ ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης, διὰ νὰ ἴδῃ εἰς ποίαν θέσιν εὑρίσκονται, καὶ ἀναλαμβάνουσα εἰς χεῖρας τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ἑταιρειῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον ἐλπίδας ἐπιβιώσεως καὶ τῆς συγκεντρώσεως ἢ τῆς συγχωνεύσεως ὑπὸ ὅρους κάπως διαφόρους ὅλων τῶν ἄλλων ὀργανισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἦτο δυνατὸν διὰ συνδυασμῶν νὰ ἀναπτύξουν εὔφημον δρᾶσιν, νὰ ἀποσβέσῃ τοὺς κλονισμοὺς τῆς προσαρμογῆς πρὸς τὸ νέον ὑγιὲς οἰκονομικὸν καθεστώς. Ἐὰν τοῦτο ἐγίνετο ἐγκαίρως ἡ κρίσις τὴν ὁποίαν ἔχωμεν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης θὰ ἀπεφεύγετο. Ἡ δυσπιστία πρὸς τὴν σταθερότητα τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν εἶναι μία ἀπὸ τὰς κυριωτέρας αἰτίας τῆς κρατούσης οἰκονομικῆς δυσπραγίας. Δὲν εἴχομεν ἢ νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην ἡ ὁποία φέρει τὸ χρῆμα ἀπὸ τὰς κρύπτας του εἰς τὴν κυκλοφορίαν διὰ νὰ ἴδωμε ἀναζωογουμένην τὴν οἰκονομικὴν κίνησιν καὶ τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον αὐξανόμενον. Καὶ ἡ τόνωσις τῆς οἰκονομίας θὰ ἦτο μεγαλειτέρα ἐὰν ἐλαμβάνετο ἡ πρόνοια τῆς πραγματικῆς λειτουργίας ἑνὸς πολυτίμου ὀργανισμοῦ ἀρτίου ἀπὸ πάσης ἀπόψεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ἐχρησιμοποιήθη, πρέπει νὰ τὸ εἴπωμεν, ἐπαρκῶς ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα. Ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος κυριολεκτικῶς ἐφυτοζώησεν. Μόλις ἐσχάτως ἤρχισαν νὰ ἱδρύωνται τὰ ὑποκαταστήματα αὐτῆς καὶ νὰ δημιουργῆται στενωτέρα ἡ ἐπαφή της μὲ τὴν ἀγοράν, μὲ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, μόλις τελευταίως ἤρχισεν νὰ ἀναπτύσσεται ὁ ρυθμιστὴς τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ζωῆς. Καὶ δι’ αὐτὸ ἔχομεν τὸ παράδοξον φαινόμενον ὅτι ἐνῷ ὡρίσθη ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὁ ἐπίσημος προεξοφλητικὸς τόκος εἰς 9% ὁ τόκος εἰς τὴν ἀγορὰν κινεῖται ἐπὶ ἐπιπέδου πολὺ ἀνωτέρου, ἀνερχόμενος εἰς 11, 12, 13 καὶ 15% περιλαμβανομένου καὶ τοῦ προμηθευτοῦ. Αἱ ἀποφάσεις ἐν τούτοις τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης δέον νὰ ἀποτελοῦν νόμον δι’ ὅλους, καὶ θὰ ἀπετέλουν νόμον ἐὰν ἀνέπτυσσε τὰς ἐργασίας της. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἐβράδυνε, ὅτι χαλαρῶς ἠκολουθήθη ἡ πολιτικὴ τῆς τονώσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς καλλιτέρας ὀργανώσεως τῶν ἐπιχειρήσεων. Χαίρω εἰλικρινῶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐτράπη τέλος πρὸς τὴν ὁδὸν τῆς ἐνεργείας ἀφήσασα τὴν πολιτικὴν τῆς ἀποχῆς τῆς πολλάκις διακηρυχθείσης «Πῶς εἶναι δυνατὸν μᾶς ἔλεγον νὰ ἀναμιχθῶμεν καὶ μεῖς εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις, καὶ νὰ ἀσκήσωμεν ἔλεγχον ἐπ’ αὐτῶν;» Εἶναι καθῆκον ἡ σύντονος ἐποπτεία των χάριν τοῦ γενικωτέρου κοινωνικοῦ συμφέροντος. Τηρουμένης ἐνεργοῦς πολιτικῆς μὲ ὅλην τὴν ὀφειλομένην προσοχήν, θὰ ἀποδειχθῇ εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν εἶναι δύσκολος ἡ ἐξυγίανσις τῆς κοινωνικῆς οἰκονομίας ὡς ὑπῆρξε δύσκολος καὶ ἡ ἐξυγίανσις τῆς δημοσίας οἰκονομίας. Ἐὰν μοῦ ἐπιτρέπετο ἡ περιαυτολογία θὰ ἔλεγον ὅτι ἦτο βεβαίως πολὺ δυσκολωτέρα ἡ ἐξυγίανσις τοῦ δημοσίου οἰκονομικοῦ καὶ τοῦ νομίσματος, ἀπὸ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς κοινωνικῆς οἰκονομίας. Καὶ θὰ εἶναι εὐχάριστος ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἡ ἀνασυγκρότησις τῆς βιομηχανίας. Ὅσον καὶ ἂν λέγεται ὅτι ἡ χώρα ἡμῶν εἶναι τόπος κατ’ ἐξοχὴν γεωργικός, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι κανὲν κράτος δὲν στηρίζεται ἐπὶ μόνης τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς ἀλλὰ παντοῦ ἐπικρατεῖ σήμερον ὁ σύνθετος τύπος τῆς οἰκονομίας, ἡ δὲ ἀνάγκη τῆς παραλλήλου τονώσεως τῶν δύο τούτων κλάδων τῆς Ἐθνικῆς εὐημερίας εἶναι περισσότερον ἐπιτακτικὴ ὅπου τὸ ζήτημα τῆς ἀπασχολήσεως τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ εἶναι δυσκολώτερον λόγῳ τῆς ἀποτόμου αὐτοῦ αὐξήσεως. Ἐλπίζω ὅτι εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν δὲν θὰ παρεμβάλῃ προσκόμματα ἡ τόσον ἀκαίρως προκληθεῖσα συζήτησις τοῦ δημοψηφίσματος. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ λαὸς θὰ θεωρήσῃ τὴν συζήτησιν αὐτὴν ὡς ἁπλοῦν καὶ τυχαῖον λυπηρὸν ὅμως ὡσαύτως ἐπεισόδιον. Καὶ ὅτι ὑπῆρξε λυπηρὸν ἐπεισόδιον τὸ ἀπέδειξεν ἡ σημερινὴ συνεδρίασις. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν χωρεῖ ἀμφιβολία, τὸ ἀνεγνώρισε δὲ καὶ ὁ ἴδιος σήμερον, εἶναι πρότασις ἐκ διαμέτρου ἀντίθετος πρὸς τὸ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἀναθεώρησιν εἰμὴ μετὰ πάροδον μόνον πενταετίας καὶ περιορίζει ταύτην ἐπὶ τῶν μὴ θεμελιωδῶν μόνον διατάξεων. Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν θὰ ἐδυσκολευόμην νὰ θέσω κατὰ μέρος τὴν τυπικὴν ἀνωμαλίαν ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐξυπηρετηθῇ πρακτική τις σκοπιμότης. Θὰ ἐδικαιολόγουν ἴσως τὴν ἀνακίνησιν ἐὰν ἐμερίμνα νὰ πεισθῇ προηγουμένως ἡ Κυβέρνησις κατὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς προτάσεώς της καὶ κατὰ τὴν συνομιλίαν τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ πρόεδρος αὐτῆς μετὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐλαμβάνετο ἀπόφασις ἀμέσου δημοψηφίσματος, ἐὰν ὁ λαὸς ἤθελεν εὑρεθῇ ἐνώπιον προτάσεως ἀλλὰ προκηρύξεως δημοψηφίσματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐνηργεῖτο ἐντὸς βραχυτάτης προθεσμίας, θὰ εἶχε τότε λόγον ἡ ἀνακίνησις καὶ θὰ ἐλησμονεῖτο ἡ παρατυπία διότι τὴν ἀντισυνταγματικότητα τῆς προτάσεως θὰ ἐκάλυπτεν ἡ ὁμόθυμος θέλησις Ἔθνους ἐπιθυμοῦντος νὰ ἴδῃ ἐκριζούμενον καὶ τὸ τελευταῖον ἴχνος τῆς ἐπιφυλάξεως ἐμπεδουμένης καὶ τῆς γαλήνης εἰς τὸν τόπον. Θὰ ἦτο εὐπρόσδεκτος τοιαύτη ἀπόφασις οὐχὶ πρότασις καὶ διότι ἐξαλειφομένων τῶν ἀορίστων τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐπιφυλάξεων θὰ ἔπαυε νὰ εἶναι ἐν ἀχρηστίᾳ καὶ θὰ ἀνέκτα, ὡς πολύτιμος καὶ ἀπαραίτητος παράγων τῆς πολιτικῆς ἡμῶν ζωῆς, ὅλην τὴν ζωτικότητα. Ἄν αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα ἐπρόκειτο νὰ ἐπιτευχθῇ, θὰ ἐνέκρινον πρᾶξιν θέτουσαν ὑπὸ τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ διὰ τελευταίαν φορὰν τὸ πολίτευμα τῆς Χώρας. Εἶχεν ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις δεδομένα ἐκ μακρᾶς σειρᾶς προηγουμένων ὁμοίων διαβημάτων, διὰ νὰ γνωρίζῃ ποία ἀνέμενε τύχη τὴν πρότασίν της. Οὐχὶ ἅπαξ ἐξεδηλώθη μέχρι τοῦδε ἔμμεσος ἡ ἄρνησις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὴν διενέργειαν δημοψηφίσματος. Μᾶς ἐτόνισε καὶ σήμερον ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ὠφέλιμον νὰ θέσωμεν ἐπὶ τάπητος τὴν στιγμὴν αὐτὴν ζήτημα καθεστωτικόν. Ἀφήσατέ το εἶπε θὰ τὸ λύσῃ ἐν καιρῷ ἡ λαϊκὴ θέλησις. Δὲν φαντάζομαι ὅτι ἐπιδιώκει τις ἐνταῦθα τὴν λύσιν τοῦ καθεστωτικοῦ ζητήματος. Δι’ ἡμᾶς ἡ ὑπόθεσις τοῦ πολιτεύματος εἶναι ἤδη λελυμένη ὁριστικῶς. Ἔχομεν ἐν ἐφαρμογῇ πολίτευμα κατὰ πάντα ἔγκυρον ἀπὸ τὰς γνησίας τοῦ λαοῦ θελήσεις προερχόμενον. (χειροκροτήματα). Ἡ λαϊκὴ θέλησις δὲν ἐξεδηλώθη μόνον εἰς τὸ δημοψήφισμα τοῦ 1924 ἀλλ’ εἰς σειρὰν περιστάσεων. Ὅσοι ἔθιξαν τὴν ἰδέαν νέου δημοψηφίσματος ὡρμήθησαν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς ἀποκαταστάσεως πλήρους ἁρμονίας. Εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν διευκρινίζετο κυρίως ἡ θέσις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς αὐτήν. Διότι ὅτι μένει σήμερον ἀμφίβολον δὲν εἶναι ἡ λαϊκὴ θέλησις, ἀλλὰ πῶς θὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν λαϊκὴν θέλησιν τὸ Λαϊκὸν κόμμα πλειοψηφοῦν τυχὸν εἰς τὰς ἐκλογάς· θὰ θεωρήσῃ τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ ὡς ἁπλῆν ἐκδήλωσιν προτιμήσεως πρὸς τὰς πολιτικάς του δοξασίας τὰς ἐκδηλουμένας ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ πολιτεύματος ἢ θὰ ἀποδώσῃ εἰς αὐτὴν καθεστωτικὴν ἔννοιαν; Ἐὰν ἐγίνετο καθαρὰ νομιμόφρων δήλωσις ὅτι οἱ ἐκλογικοὶ ἀγῶνες δὲν θὰ ἔχουν τοῦ λοιποῦ ἔνδειξιν καθεστωτικὴν θὰ ἐπερίττευε ἡ ἀνωμαλία τοῦ δημοψηφίσματος. Τὴν δήλωσιν ὅμως ταύτην ἀποφεύγει ἐνῷ καλῶς γνωρίζει ὅτι τὸ νὰ θεωρηθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν ὡς ἁπλῆ ἔνδειξις τῶν πολιτειακῶν τοῦ λαοῦ φρονημάτων θὰ εἶναι παρερμηνεία τῆς θελήσεώς του. Διότι πρὸς ἑρμηνείαν τοιαύτην, ἄλλην, θὰ ἀπῃτεῖτο νὰ ἐκφράσῃ ἀπὸ τοῦδε τὴν ἀντίληψίν του ταύτην καὶ νὰ δηλώσῃ σαφῶς, ὅτι ἡ ψῆφος τοῦ λαοῦ τὸ ὑποχρεώνει ἢ ἐπιτρέπει εἰς αὐτὸ νὰ ἀνακινήσῃ τὸ ζήτημα τοῦ πολιτεύματος. Τηροῦν ἤδη σιγήν, δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἀνερχόμενον εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ ὑποβάλῃ τὸν τόπον εἰς νέας πολιτικὰς δοκιμασίας. Ἡ δυσκολία τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅπως προβῇ εἰς καθαρὰς δηλώσεις μᾶς κάμνει νὰ παραβιάσωμεν τὰς παρατυπίας πρὸς ἐνέργειαν νέου δημοψηφίσματος. Τὸ λάθος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἔρριψε τὴν ἰδέαν αὐτὴν ἄνευ προπαρασκευῆς καὶ τὴν ἄφησε νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα ὡς ἁπλῆ αὐτῆς πρότασις, πλεῖστα γεγονότα ὤφειλον νὰ τὴν πείσουν ὅτι θὰ ἀπεκρούετο ἡ πρότασίς της ὡς ἀπεκρούσθησαν αἱ προγενέστεραι προτάσεις. Ἐλπίζω ὡς εἶπον, ὅτι ὁ λαὸς εἰς ἄλλας μερίμνας ἀσχολούμενος θὰ θεωρήσῃ τὰ λαβόντα χώραν ὡς ἀτυχὲς ἐπεισόδιον. Τοῦτο δὲν ἐμποδίζει νὰ σκεπτώμεθα ὅτι ἡ ἀκαίρως εἰς τὴν δημοσιότητα ἐλθοῦσα πρότασις δὲν ἀπεκλείετο νὰ γεννήσῃ βαρείας περιπλοκάς, ἐρχομένη μετὰ μίαν μακρὰν περίοδον γαλήνης καθ’ ἣν τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα εἶχεν λησμονηθῇ τελείως. Ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις δὲν θὰ ἦτο ἀδιάφορος ἡ πρότασις τὸ νὰ παραμείνῃ μετέωρος ἡ πρότασις δημοψηφίσματος οὐχὶ ἀδέσποτος ἀλλὰ παρ’ αὐτῆς τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως προερχομένη. Εὔλογον ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ τὸ αἴσθημα ὅτι δὲν ἔχουν λήξῃ αἱ πολιτειακαὶ διαφοραί, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ πολιτεύματος εὑρίσκεται ἀκόμη ἐν ἐκκρεμότητι τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζει τό Φιλελεύθερον κόμμα καὶ ἡ Κυβέρνησις. Ἄν δὲν φοβοῦμαι ἤδη τὴν παρεξήγησιν ταύτην, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ὡριμότητα τῆς κοινῆς γνώμης, ἱκανῆς νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἀληθῆ τῶν γεγονότων σημασίαν. Ἄς ἀφήσωμε τὸν λαὸν νὰ ἀναπτύξῃ ἐν ἠρεμίᾳ τὰς θαυμασίας του ἀρετὰς καὶ τὰς δυνάμεις του. Ἡ πίστις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι ἀπολύτως δικαιολογημένη, ἀλλ’ ἡ πίστις μόνον δὲν ἀρκεῖ. Ἡ πίστις κινεῖ τὰ ὄρη, ἀλλὰ δὲν ἀνασυγκροτεῖ τοὺς λαοὺς ὅταν δὲν παρακολουθεῖται ὑπὸ τῶν ἔργων, ὅταν δὲν ἐμπνέει τὴν αὐτοθυσίαν καὶ τὴν φρόνησιν. (χειροκροτήματα).

§140Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταὶ περὶ δύο πραγμάτων ὡμίλησα εἰς τὴν Βουλήν, περὶ τοῦ ζητήματος τῆς μερίμνης διὰ τὴν βοήθειαν τῆς βιομηχανίας καὶ περὶ τῆς ὁμιλίας τὴν ὁποίαν εἶχον μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Εὐτυχῶς διὰ τὸ πρῶτον μέρος φαίνεται ὅτι εὑρισκόμεθα ὅλοι σύμφωνοι, ὥστε δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, καίτοι ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν μὲ ἐμέμφθη ὅτι δὲν ἐλήφθη μέριμνα ἐγκαίρως.

§141Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι, ὄχι. Δὲν ἀπηύθυνα καμμίαν μομφήν. Ἁπλῶς διετύπωσα παρατήρησιν.

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ διὰ τὸ ἄλλο ζήτημα ἐπιθυμῶ ἀκόμη νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Μὲ κατηγόρησαν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἰδίως τῶν Δημοκρατικῶν καὶ τῶν προσχωρησάντων εἰς τὴν Δημοκρατικὴν παράταξιν, ὅτι ἀκαίρως ἔσπευσα νὰ φέρω τοιοῦτον ζήτημα καὶ ἐκινδύνευσα νὰ ζημιώσω. Κατὰ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως κινδυνεύω νὰ ζημιώσω ἐπίσης καὶ εἰς τὸ μέλλον, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον ἀπὸ τὴν πρότασιν αὐτὴν μίαν ἡμέραν τὸ Λαϊκὸν κόμμα νὰ θελήσῃ νὰ ἐπωφεληθῇ διὰ νὰ κάμῃ δημοψήφισμα. Δὲν δέχομαι τὴν κατηγορίαν αὐτήν. Ὅσα εἶπεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἀποδεικνύουν ὅτι αἱ ἀνησυχίαι τὰς ὁποίας ἐγὼ ἔχω εἰς τὴν ψυχήν μου καὶ τὰς ὁποίας ἠθέλησα νὰ διαλύσω διὰ τῆς συνομιλίας μου αὐτῆς, ὅτι αἱ ἀνησυχίαι ὑπάρχουν καὶ εἰς τὴν ψυχὴν ἐκείνου, ἀνησυχίαι περὶ τῶν διαθέσεων τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§143Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς τὴν ψυχήν μου καμμίαν ἀνησυχίαν δὲν ἔχω. Εἰς ἄλλους εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθοῦν ἀνησυχίαι.

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι τὸ ζήτημα κατ’ ἐμὲ τίθεται οὕτω: τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἀναγνωρίζει τὸ πολίτευμα ἢ δὲν τὸ ἀναγνωρίζει; Δὲν ἐτόλμησα νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, νὰ διατυπώσῃ τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀναγνωρίσῃ διὰ πράξεώς του τὸ Λαϊκὸν κόμμα τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἀρκετόν· ἐπροτίμησα τὴν ὁδὸν τοῦ δημοψηφίσματος, διότι ἐνόμιζα ὅτι θὰ ἦτο εὐπροσδεκτότερον τὸ πρᾶγμα εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Θὰ μοῦ εἴπητε: καὶ διατὶ κάμνετε αὐτὴν τὴν κουβέντα μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος; Διότι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος κατὰ τὰς δύο συνεδριάσεις, εἰς τὰς ὁποίας παρίστασθε καὶ σεῖς ὅταν ἐφύγατε, μοὶ ἔθιξε τὸ ζήτημα. Μοῦ εἶπεν: Ἐδῶ ἡ διαδοχὴ ἡ ἐνδεχομένη τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι πάντοτε ὁμαλή. Καὶ εἶπον εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος: Τὶ εἶναι ἐκεῖνο ποὺ γεννᾷ ἀνησυχίαν διὰ τὴν ἐνδεχομένην μεταβολὴν τῶν Κυβερνήσεων; Εἶναι ἀκριβῶς ἡ πολιτικὴ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ ἡ ἀποχὴ ἀκόμη τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀπὸ τὰς συνεδριάσεις δι’ ὃν λόγον ἐγένετο ἦτο φύσεως τοιαύτης, ὥστε νὰ γεννᾷ ἀνησυχίας καὶ νὰ δημιουργήσῃ ἐκείνας ἀκριβῶς τὰς ἀνησυχίας ποὺ ἔχει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Καὶ τοῦ εἶπον: Ἰδοὺ τὸ μέσον: ἐλᾶτε νὰ συμπράξωμεν νὰ κάμωμεν ἕνα δημοψήφισμα καὶ νὰ ἐρωτήσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν φυσικὰ μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα θὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι θὰ τερματισθῇ ὁριστικῶς πλέον τὸ ζήτημα τὸ καθεστωτικόν. Τὶ τὸ κακὸν εὑρίσκετε εἰς αὐτό; Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν λέγει ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ τοιοῦτο δημοψήφισμα χωρὶς νὰ ἀποτελέσῃ ἐπανάστασιν καὶ ἀνατροπὴν τοῦ Πολιτεύματος. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἔχω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὁ ὁποῖος εἶπεν: Μήπως τάχα ἡμεῖς οἱ ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων ἔχομεν κτῆμα τὸ Σύνταγμα ὥστε ν’ ἀποφασίσωμε περὶ αὐτοῦ χωρὶς νὰ ἐρωτήσωμε τὸν λαόν; Ἒ κύριοι εἶναι μία φράσις αὐτή, ἡ ὁποία εἶναι ἐστερημένη περιεχομένου. Ἡμεῖς οἱ ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων εἴμεθα τὰ πρόσωπα εἰς τὰ ὁποῖα ὁ λαὸς ἔδωκε ἀπὸ μακροῦ χρόνου τὴν ἐμπιστοσύνην του. Εἴμεθα τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα, ὅταν συμφωνήσωμε νὰ συστήσωμε εἰς τὸν λαὸν ἕνα πρᾶγμα, ὁ λαὸς θὰ εἴπῃ ὅτι ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ θὰ τὸ δεχθῇ. Ἔπειτα μήπως εἶπον νὰ ἀποφασίσωμεν ἡμεῖς ἄνευ τῆς γνώμης τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ; Εἶπον τοιοῦτον τι; Εἶπον ὅτι ἡμεῖς οἱ ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων ἠμπορούσαμε νὰ ἔλθωμε καὶ νὰ εἴπωμεν ἔχομε ἕνα Σύνταγμα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν συμφωνῶ ὅτι ἔκαμε καλὰ νὰ μᾶς δέσῃ τὰ χέρια, τὸ ὁποῖον δὲν μᾶς ἐπιτρέπει τὸ δημοψήφισμα καὶ ὅμως ἔχομε τὴν γνώμην ὅλοι ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ ἄλλη μιὰ φορὰ ὅτι θέλει τὸ Πολίτευμα τὸ σημερινόν. Ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ δημοψηφίσματος τούτου, εἶμαι ἐκ τῶν προτέρων βέβαιος Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἐπὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ψήφων ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας θὰ ἀποφανθοῦν 700 χιλιάδες τοὐλάχιστον καὶ ὑπὲρ τοῦ μοναρχικοῦ πολιτεύματος 300 χιλιάδες. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως μοῦ λέγει ὅτι ὁ κόσμος εἶναι ἥσυχος γιατὶ τὸν ἐμβάλλετε εἰς ἀνησυχίας; Ζητῶ ἐγὼ νὰ ἐμβάλω ἀνησυχίας μὲ τὴν συνομιλία, ἡ ὁποία παρὰ τὴν θέλησίν μου ἦλθε εἰς τὴν δημοσιότητα; Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος πιστεύει ὅτι ἀδιάκριτος φίλος μου θὰ ἀνεκοίνωσε, ὁμολόγησε ὅμως ὅτι τὸ εἶπε καὶ αὐτὸς εἰς δύο ἀνθρώπους καὶ γνωρίζει πολύ, καλὰ ὅτι δὲν ἠμποροῦμε νὰ εὕρωμε ποῖος εἶναι ὁ ἀνακοινώσας. Δύναμαι ὅμως νὰ σᾶς εἴπω ὅτι διευθυντὴς τῆς φιλικῆς μου ἐφημερίδος εἰς τὴν ὁποίαν ἐδημοσιεύθησαν, ἦλθε καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι ὁ κ. Τσαλδάρης εἶπε τὸ καὶ τό, τὶ τρέχει; Δὲν γνωρίζω τίποτε ἀπήντησα. Ὅπως βλέπετε ἐγνώριζε τὴν συνομιλίαν ἀπὸ ἄλλην πηγήν, ἂς εἶναι θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἀνεξαρτήτως τοῦ πόθεν προῆλθεν ἡ ἀνακοίνωσις, δὲν ὑπῆρχε εἰς τὴν πρόθεσίν μου ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ πράγματος. Ἀλλὰ ὁπωσδήποτε τὸ πρᾶγμα ἀνεκοινώθη. Ἐλᾶτε τώρα νὰ ἴδωμεν τὶ ἐζημίωσε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Κύριοι πρέπει νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐγὼ ὑπῆρξα ὁ κύριος αἴτιος, διότι ἐδιχάσθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὸν μέγα πόλεμον. Δὲν θέλω νὰ θίξω κανένα, ἔχω ἥσυχον ὅμως τὴν συνείδησίν μου ὅτι κατὰ τὸν διχασμὸν αὐτὸν δὲν εἶμαι ὁ ἐπαναστάτης. Ἄλλος ἦτο ὁ ἐπαναστάτης! Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ θίξω αὐτὸ τὸ ζήτημα αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἀναγνωρίζω μόνον ὅτι ἐγὼ καλῶς ἢ κακῶς εἶμαι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐπροκάλεσα τὸν διχασμὸν αὐτόν! Καὶ πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι καὶ τώρα ποὺ εἶμαι στὴν Ἑλλάδα καὶ ὅταν ἔλειπα μακρὰν αὐτῆς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἀπασχόλησε καὶ μὲ ἀπασχολεῖ καὶ ἀποτελεῖ τὸν διάπυρον πόθον μου καὶ θὰ μὲ κάμῃ εὐτυχῆ, εἶναι πρὶν κλείσω τὰ μάτια μου νὰ ἰδῶ ὅτι αὐτὸ τὸ χάσμα ἐγεφυρώθη καὶ ὅτι ἡ διαίρεσις τὴν ὁποίαν ἡ πολιτική μου ἐπροκάλεσε διὰ μεγάλους λόγους τοὺς ὁποίους θὰ ἐκτιμήσῃ ἡ ἱστορία, ἐξηλείφθη. Πῶς ἠμπορεῖτε νὰ μὲ κατηγορῆτε ὅτι πρὶν ἢ ἐπιχειρήσω τὸ μεγάλο ταξεῖδι, κάμνω ὅτι μπορέσω διὰ νὰ γνωρίζω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ὑφίσταται; Πῶς δύνασθε νὰ μὲ κατηγορήσετε δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Αὐτὸ ἐπρότεινα εἰς τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Τώρα μοῦ λέγετε: Καὶ τὶ ἀνάγκη; Μήπως ὑπάρχει ζήτημα; Ἔ βέβαια ἂν θέλωμε νὰ ποῦμε ὅτι δὲν ὑπάρχει ζήτημα, διότι ἡ μεγάλη πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ θέλει τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλὰ ἄν πιστεύετε ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἀνησυχίαι διὰ τὴν ἐνδεχομένην διαδοχὴν Κυβερνήσεως Δημοκρατικῆς ὑπὸ Κυβερνήσεως λαϊκῆς, ἂν ἰσχυρίζεσθε ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἀνησυχία εἰς τὰ πνεύματα πολλοῦ κόσμου, πλανᾶσθε ἢ πλανᾶτε τὰς ἄλλους! Διότι πολὺς κόσμος γνωρίζει τοῦτο: Ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα διὰ δηλώσεως ἀκόμη τελευταίως τοῦ ἀρχηγοῦ του κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀποχῆς εἰς συνέντευξιν τὴν ὁποίαν ἔδωκε εἰς Βουλγαρικὴν ἐφημερίδα, ἐξέφρασε καὶ πάλιν τὴν προτίμησίν του ὑπὲρ τοῦ Μοναρχικοῦ πολιτεύματος. Τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἀνησυχητικὸν διότι τὴν πολιτειακὴν προτίμησίν του ἐκφράζει καὶ ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος χωρὶς νὰ φοβούμεθα, διότι εἶπεν ὅτι θεωρεῖ ἔγκλημα κατὰ τῆς πατρίδος τὴν διαιώνισιν τῶν καθεστωτικῶν ἀγώνων. Ἀλλ’ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπεν ὅτι θὰ τὸ φέρωμεν νομίμως. Τὶ σημαίνει, κύριοι αὐτό; Ὅλοι τὸ γνωρίζομεν τὶ σημαίνει. Εἶναι ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἀνησυχεῖ ὁ κ. Καφαντάρης: Εἰς μίαν ἐνδεχομένην περίστασιν, καθ’ ἣν τὰ πράγματα θὰ ἐπήγαιναν κακά, τὰ πράγματα τὰ κυβερνητικά, καὶ ὁ κόσμος θὰ ἀπεγοητεύετο ἀπὸ τὴν δρᾶσιν τοῦ δημοκρατικοῦ κόσμου καὶ θὰ ἔλεγεν: «Ἄς φέρωμεν καὶ αὐτοὺς νά ἰδοῦμε», ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνησυχεῖ πολὺ δικαίως εἶναι τοῦτο, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα θὰ καλέσῃ τὸν λαὸν νὰ κάμῃ δημοψήφισμα τὸ ὁποῖον γνωρίζετε ὅταν γίνεται ἀπὸ ἕνα κόμμα πόσην σημασίαν ἠθικὴν καὶ οὐσιαστικὴν ἔχει. Καμμίαν ἀπολύτως. Αὐτὸ εἶναι λοιπὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἀνησυχεῖ. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠθέλησα νὰ καθορίσω διὰ τῆς προτάσεώς μου αὐτῆς. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεώς μου λέγει ὅτι δίδω ὅπλα εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα ὅταν ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἰσχυρισθεῖτε σοβαρῶς τοῦτο. Ἐὰν τὸ Λαϊκὸν κόμμα μονομερῶς θελήσῃ νὰ μεταβάλῃ τὸ πολίτευμα, γίνεται ἐπαναστάτης. Καὶ τότε ἀνοίγονται ὅλοι οἱ ἀσκοὶ τοῦ Αἰόλου διὰ νὰ ἀπολυθῇ καὶ πάλιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον ἡ τρικυμία. Αὐταὶ λοιπὸν ἦσαν αἱ ἀνησυχίαι μου καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀμφισβητήσετε ὅτι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα, ἔχων αὐτὰς τὰς ἀνησυχίας, ὅταν συνωμίλησα φιλικῶς μὲ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ μοῦ εἶπεν τὰς ἰδικάς του ἀνησυχίας διὰ τὴν ἐνδεχομένην διαδοχήν του, νὰ τοῦ εἴπω ἕνα γενικὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου νὰ θέσωμεν ἐκποδὼν τὰς ἀνησυχίας αὐτάς: τὴν ἐνέργειαν ἑνὸς δημοψηφίσματος. Δυστυχῶς δὲν ὑπέθετον ὅτι παρερμήνευον τὰς διαθέσεις τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν πρόκειται νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν αὐτήν, ἢ πρέπει νὰ θεωρήσω ὅτι ἐπιφυλάσσεται ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος;

§145Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπιφυλλάσσομαι.

§146Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ εἶμαι εὐτυχὴς νὰ ἀναμείνω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν ὅτι ἐὰν τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἀποφασίσῃ νὰ δεχθῇ τὰς προτάσεις μου, ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Δημοκρατικῶν κομμάτων καὶ τῶν κομμάτων τῶν προσχωρησάντων εἰς τὴν Δημοκρατίαν, θὰ δεχθοῦν ὅτι ἔχομεν κάθε συμφέρον νὰ διευκολύνωμεν αὐτὸ τὸ δημοψήφισμα καὶ νὰ τελειώνωμεν. Τώρα μοῦ ἐλέχθη, δὲν ἠξεύρω ἀπὸ ποῖον, νομίζω ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἢ ἴσως ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι ἡ πρότασίς μου αὕτη ἐπροξένησεν κἄποιαν ἀνησυχίαν, καὶ σημαίνει ἀδιαφορίαν καὶ περιφρόνησιν πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Λαοῦ ν’ ἀσχολῆται μὲ τὰ ἔργα του. Κύριοι, μὴ νομίζετε ὅτι ἔκαμα αὐτὴν τὴν πρότασιν διὰ νὰ ταράξω τὸν Λαόν. Μήπως ὅλη μου ἡ διαγωγὴ δὲν εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ στερεώσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν πεποίθησιν ὅτι τὰ πράγματά μας πηγαίνουν καλὰ καὶ ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τρικυμίας πολιτικάς; Ἀλλ’ αὐτὸ πρέπει νὰ μὲ κάμῃ νὰ μὴ βλέπω τὶ θὰ ἐπακολουθήσῃ τὴν ἡμέραν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἠδύνατο νὰ ἤρχετο μὲ πλειοψηφίαν τὸ Λαϊκὸν κόμμα; Καὶ ἐπρότεινα τὴν διεξαγωγὴν ἑνὸς δημοψηφίσματος ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἀπὸ τὰς δύο παρατάξεις, διότι ἤθελα νὰ ρυθμισθῇ ἡ θέσις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ νὰ ξεκαθαρισθῇ ὅτι εἶναι κόμμα τὸ ὁποῖον ἐρχόμενον εἰς τὴν ἀρχὴν μετὰ τὰς ἐκλογάς, θὰ ἐργασθῇ ἐντὸς τοῦ πολιτεύματος. Διότι εἶναι φανερὸν ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν διευκρινισθῇ αὐτὴ ἡ στάσις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁσαιδήποτε διαιρέσεις καὶ ἂν χωρίζουν ἡμᾶς, ἡμᾶς τὰ δημοκρατικὰ κόμματα, ὁσαιδήποτε προσωπικαὶ ἀντιθέσεις καὶ ἂν μᾶς χωρίζουν, ὅταν θὰ φθάσωμεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν ἐκλογὰς εἰς τὰς ὁποίας θὰ σκεπτώμεθα ὅτι κατερχόμενοι διῃρημένοι εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν μίαν τυπικὴν καὶ σχετικὴν μόνον πλειοψηφίαν εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ὥστε ἐρχόμενον εἰς τὰ πράγματα νὰ θέσῃ πάλιν ἐπὶ τάπητος τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα καὶ νὰ ἐξαπολύσῃ ὅλους τοὺς κινδύνους κατὰ τῆς ἀνησυχίας τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, θὰ συνεννοηθῶμεν, θὰ κάνωμεν ὅλας τὰς αναγκαίας παραχωρήσεις ὁ εἷς πρὸς τὸν ἄλλον, διὰ νὰ μὴ γεννηθῇ αὐτὸς ὁ κίνδυνος. (χειροκροτήματα). Ἔχει λοιπὸν συμφέρον καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα, δὲν ἔχει μόνον καθῆκον πρὸς τὴν Χώραν, ἀλλὰ ἔχει συμφέρον ἄμεσον, πολιτικόν, τὸ Λαϊκὸν κόμμα, νὰ θελήσῃ νὰ διευκρινισθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον. Ἐγὼ βέβαια θὰ ἔλεγα, ἐὰν ἠμποροῦσα ν’ ἀκουσθῶ, δηλαδὴ ἐὰν φιλικῶς ἡ γνώμη μου ἠκούετο, Κύριοι, νὰ κάμωμεν ἕνα πρακτικὸν καὶ νὰ εἴπητε ἐὰν ἔχωμεν καὶ ἐνδοιασμούς τινὰς ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς διεξαγωγῆς τοῦ δημοψηφίσματος κατὰ τὸ 1924 καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1926 καὶ 1928 μολονότι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς κατὰ πλειοψηφίαν ἐξεφράσθη ἤδη ὑπὲρ τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος, ν’ ἀναγνωρίσωμεν αὐτὸ καὶ νὰ θεωρήσωμεν τερματισθέντα τὸν ἀγῶνα. Αὐτὸ θὰ ἦτο τὸ καλλίτερον. Ἀλλὰ ἐὰν πρόκειται νὰ διεξαγάγωμεν τὸ δημοψήφισμα, τί θὰ μᾶς ἐπείραζεν ἐὰν τὸ ἐκάμναμεν κατὰ τὰς ἑορτὰς ἐπὶ παραδείγματι τοῦ Πάσχα, νὰ ἐπηγαίνατε ὅλοι σας εἰς τὰς ἐπαρχίας, νὰ φροντίσητε διὰ τὸ δημοψήφισμα καὶ μίαν ὡρισμένην Κυριακήν, νὰ ἐκαλεῖτο ὁ Λαὸς νὰ εἴπῃ διὰ τελευταίαν φορὰν τὴν γνώμην του; Ἐὰν ὑπάρχῃ λόγος νὰ ἀνησυχῇ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, εἶναι ἀκριβῶς αἱ ἐπιφυλάξεις, αἱ μὴ σαφεῖς ἐκδηλώσεις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ ἐπικρίνω τὴν στάσιν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἀλλὰ ὅλοι αἰσθανόμεθα τὴν ἀνάγκην νὰ ἴδωμεν μὲ τὶ τρόπον θὰ ἠμπορέσωμεν καλλίτερον νὰ ρυθμισθῇ ἡ πολιτικὴ κατάστασις τοῦ τόπου, ὥστε νὰ ἠμπορέσωμεν ἀκωλύτως ὅλοι νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἔρχομαι μὲ ὀλίγας λέξεις εἰς τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν. Διετύπωσα τὰς γνώμας μου ἄλλοτε, ὅταν ἦλθον μάλιστα εἰς τὴν ἐξουσίαν κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἐπροκάλεσεν ἀμφισβητήσεις, καὶ πιθανῶς εὐλόγους, περὶ τοῦ ἐὰν ἦτο νόμιμον τὸ διάταγμα τὸ νομοθετικὸν διὰ τοῦ ὁποίου ἐπανῆλθεν εἰς ἰσχὺν τὸ πλειοψηφικόν. Ἐπέμεινα τότε διὰ τὸ πλειοψηφικόν, διότι ἐπίστευον ὅτι, εἰς ὃ σημεῖον εὑρίσκοντο τὰ πράγματα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν δὲν κατωρθοῦτο ἡ συγκρότησις μιᾶς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, δυναμένης ἐπὶ μίαν τετραετίαν ν’ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς προγράμματος, ἡ κατάστασις τοῦ τόπου δὲν θὰ ἦτο καθόλου ρόδινος. Ἡ ἐναλλαγὴ ἡ συχνὴ τῶν Κυβερνήσεων δὲν ζημιώνει μόνον οἰκονομικῶς τὴν Χώραν, ἀλλὰ φθείρει καὶ πολιτειακῶς αὐτήν. Διὰ τοῦτο ἐπῆρα ὅλην τὴν εὐθύνην νὰ ὑπογράψω τὸ διάταγμα ποὺ μοῦ ἑτοίμασεν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου ἐκ Κερκύρας. Ἡ Βουλὴ μᾶς ἔδωκεν ἀμνηστείαν δι’ αὐτὸ τὸ ἐκάμαμεν. Ἀλλ’ ἄλλοτε, ἤδη ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου, ὅτε ἤμην εἰς τὴν Γενεύην καὶ μετέβην πρὸς ἐπίσκεψιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν ἐλάβομεν ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσωμεν διὰ τὸ ζήτημα καὶ τοῦ εἶπον: «Ἄκου ἐδῶ, δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ εἶπον τὴν γνώμην ὅτι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα ἐναλλάσσονται ἑκάστοτε ἀναλόγως τῶν περιστάσεων». Ἠξεύρει ἐπίσης ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὅτι, ὅταν ἐγὼ ἤμην εἰς τὸ Παρίσι μακρὰν τῆς πολιτικῆς ζωῆς καὶ εἶχεν ἔλθει διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν παρέμβασίν μου, τὴν ἠθικὴν δηλαδή, ὑπέρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, τοῦ εἶπον ὅτι τὴν ἔχεις ἀμέριστον, ἀλλὰ νὰ ἠξεύρῃς ὅτι εἶναι μόνον διὰ τὰς ἐκλογὰς αὐτάς, δὲν εἶμαι γενικῶς ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ὅπως σᾶς εἶπα πρὸ ὀλίγου ὅταν συνηντήθην μὲ τὸν κ. Καφαντάρην, τοῦ εἶπα: Δὲν ἠξεύρομεν ποιὰ θὰ εἶναι ἡ πολιτικὴ κατάστασις περὶ τὸ τέλος τῆς τετραετίας αὐτῆς. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει, ἐμένα μοῦ ἀρκεῖ ἡ τετραετία αὐτὴ διὰ νὰ ἐφαρμόσω τὸ πρόγραμμά μου καὶ βλέπομεν. Ἐὰν ὁ κ. Τσαλδάρης ἀνθίσταται δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Ἀλλὰ ἔχω καθῆκον νὰ παράσχω τὴν πληροφορίαν ὅτι δὲν πρέπει τὸ Λαϊκὸν κόμμα νὰ πιστεύῃ ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα διὰ νὰ παγιδευθῇ ἡ Δημοκρατία. (χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύῃ ὅτι ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι κατὰ τὸ τέλος τῆς τετραετίας ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ φθαρῇ εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴν ὑπάρχει πεποίθησις ἢ τοὐλάχιστον μεγάλαι ἐλπίδες ὅτι θὰ κατορθώσῃ μόνον τὸ κόμμα τὸ ἰδικόν μου νὰ λάβῃ μίαν πλειοψηφίαν ἀπόλυτον εἰς τὴν Βουλήν, δὲν πρέπει νὰ πιστεύῃ ὅτι θὰ διαπράξω καὶ τὸ σφᾶλμα καὶ τὸ ἔγκλημα ἀκόμη —θεωρῶ ὅτι ἔγκλημα εἶναι τὸ μεγαλεῖτερον καὶ σφάλμα τὸ χειρότερον ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸν Ταλεϋράν,— δὲν πρέπει νὰ πιστεύει, λέγω, ὅτι θὰ διαπράξω τὸ σφᾶλμα ἢ τὸ ἔγκλημα νὰ ζητήσω νὰ κατέλθω μεμονωμένως εἰς τὰς ἐκλογὰς διὰ νὰ δημιουργήσω ἐνδεχομένως κίνδυνον σχετικῆς πλειοψηφίας τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Θὰ θυσιάσω τὰ πάντα διὰ νὰ ἐξασφαλίσω τὴν συντήρησιν καὶ τὴν στερέωσιν τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος (χειροκροτήματα). Διότι ἐὰν κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, εὑρέθην εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τοὺς ἀνυπομόνους, δὲν ἔκαμα τοῦτο διότι δὲν εἶμαι εἰς τὴν ψυχήν μου δημοκράτης. Καὶ πρέπει νὰ κάμω μίαν ἐξήγησιν διότι προεκλήθην ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Μεταξὺ τῆς βασιλευομένης Δημοκρατίας οἷα ἀσκεῖται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἂν θέλετε καὶ εἰς τὸ Βέλγιον, μεταξὺ τῆς βασιλευομένης αὐτῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς ἄλλης τῆς προεδρευομένης, τῆς ἄλλης τῆς αἱρετῆς Δημοκρατίας ἡ ἀπόστασις κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι μεγάλη, ἀντιθέτως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν πρόκειται τὸ Λαϊκὸν κόμμα νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἡ τελευταία Βασιλεία ἡ προτελευταία ἐὰν θέλετε, ἡ Βασιλεία δηλαδὴ τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου ἦτο Δημοκρατικὴ Βασιλεία. Ἠξεύρετε δὲ οἱ εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν εὑρισκόμενοι, τὶ ἔγεινεν ὅτε κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1915 εὑρέθην εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ ἐζήτησα τὴν ἐπιστράτευσιν νὰ ἐπιτεθῶ κατὰ τῆς Βουλγαρίας ἂν ἐπετίθετο κατὰ τῆς Σερβίας. Ὁ ἀποθανὼν Βασιλεὺς ἐδέχθη μετὰ σπουδῆς τὴν ἐπιστράτευσιν, ἀλλὰ δὲν ἐδέχθη ὅτι πρέπει νὰ πᾶμε εἰς βοήθειαν τῶν Σέρβων, καὶ ὅταν ἐγὼ ἐδήλωσα ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑποβάλλω τὴν παραίτησίν μου, διὰ νὰ ἔλθῃ ἄλλη Κυβέρνησις νὰ κάμῃ τὴν ἐπιστράτευσιν, —ἐχάλασε τὸν κόσμον νὰ μὲ πείσῃ.—Μοῦ εἶπε: Ἐσὺ τὰ λὲς αὐτὰ ποὺ ξεύρῃς ἀπὸ στρατιωτικά; Εἶναι δυνατὸν νὰ χάσωμεν 24 ὥρας καὶ νὰ μᾶς προλάβῃ ἡ Βουλγαρία εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ κάμωμεν αὐτό; Καὶ μὲ ὑπεχρέωσεν νὰ ὑπογράψω ἐγὼ τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἐνῷ τρεῖς ἡμέρας πρωτήτερα εἶχε καλέσει τὸν πρέσβυν τῆς Βουλγαρίας εἰς τὰ ἀνάκτορα διὰ νὰ τοῦ εἴπῃ ὅτι ἀπὸ τὸ Βερολῖνον μοῦ γράφουν ὅτι σεῖς βιάζεσθε νὰ ἐπιτεθῆτε κατὰ τῆς Σερβίας διότι φοβεῖσθε ὅτι θὰ σᾶς ἐπιτεθῶ ἐγὼ διότι ἦλθεν ὁ Βενιζέλος εἰς τὴν ἀρχήν. Ἀλλὰ νὰ ξεύρετε ὅτι ἐγὼ δὲν θ’ ἀφίσω τὸν Βενιζέλον νὰ σᾶς κάμῃ πόλεμον. Ἂς μὴ εἰποῦμε περισσότερα δι’ αὐτὸ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὴ εἰπῆτε ὅτι ἡ βασιλεία τοῦ Κωνσταντίνου ἦτο βασιλεία ἐλαίῳ Θεοῦ καὶ ταύτην ἐπεκαλέσθη ὅταν τοῦ εἶπον ὅτι πρέπει νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Δὲν θὰ εἶχον λοιπὸν ἐγὼ προτίμησιν σπουδαίαν μεταξὺ τῆς αἱρετῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς Βασιλευομένης ἂν εἴχαμεν ἀληθῶς βασιλευομένην Δημοκρατίαν, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τῆς ζωῆς τῆς Ἑλληνικῆς μοναρχίας. Ἀλλὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τῆς Ἑλλάδος, εἴχομεν μοναρχικὸν πολίτευμα. Κατὰ τοῦ κινδύνου δὲ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ μοναρχικὸν πολίτευμα ἠμπορεῖ νὰ γνωρίζῃ τὸ Λαϊκὸν κόμμα ὅτι οἱ Δημοκρατικοὶ θ’ ἀποτελέσουν πάντοτε ἑνιαῖον μέτωπον. Καὶ συμφέρει εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα νὰ διατηρηθῇ αὐτὸ τὸ ἑνιαῖον μέτωπον καὶ δὲν γνωρίζει ὅτι τὸ συμφέρον ὄχι μόνον ἁπλῶς τῆς Χώρας, ἀλλὰ καὶ τὸ πολιτικὸν συμφέρον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐπιβάλλει νὰ τεθῇ ἐκποδὼν κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, ὥστε καὶ ἐκεῖνο νὰ ἔλθῃ εἴτε εἰς συμμαχικὴν Κυβέρνησιν, εἴτε καὶ μόνον, ἂν ἔχῃ τὴν σχετικὴν πλειοψηφίαν, νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα, χωρὶς ἡ ἄνοδος εἰς τὴν ἀρχὴν νὰ ἐξαπολήσῃ ὅλους τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους ὅλοι βλέπομεν ὅτι θὰ ἐξαπολήσῃ, ἂν τὸ ζήτημα μείνῃ ἐκκρεμές.

§147Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ἰδιαιτέρα συνομιλία τὴν ὁποίαν ἔσχον μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦγεν ταύτην τὴν ἑσπέραν εἰς μίαν τόσον μακρὰν συζήτησιν. Καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἐσκέφθην νὰ παρέλθω μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέραν ἔκτασιν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλὰ ὡς προορίζομαι κατὰ τὴν σκέψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εὑρεθῶ ἀντιμέτωπος ἐν τῷ μέλλοντι ὡς πολιτικὸν κόμμα ὅλων τῶν διαφόρων πολιτικῶν κομμάτων καὶ ἀπέναντι τῆς ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, εὑρέθην καὶ ταύτην τὴν ἑσπέραν ἀντιμέτωπος ὅλων τῶν Δημοκρατικῶν κομμάτων ἐν τῇ συζητήσει. Εὐτυχῶς δι’ ἐμὲ εὑρέθην πρὸ δηλώσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος ἀφ’ ἑτέρου, ἡ ὁποία δὲν νομίζω ὅτι συμβιβάζεται πρὸς μίαν γενικὴν ἰδέαν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Μοῦ εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος ὅτι: «ἐπανειλημμένως ἐπροτείναμεν νὰ κάμωμεν δημοψήφισμα. Διατὶ δὲν ἐδέχθης τὸ Δημοψήφισμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σοῦ ἐπροτείναμεν, ὥστε νὰ ἔχῃ σήμερον λυθῇ τὸ ζήτημα;» Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος: ἐπίστευεν ὄντως οὗτος ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ποὺ μοῦ ἐπρότεινε τὸ Δημοψήφισμα, ὅτι ἦτο εἰς θέσιν ὡς πολιτικὸς ἀρχηγὸς νὰ διευθύνῃ καὶ τὸ Δημοψήφισμα ἀλλὰ καὶ τὴν Χώραν ἀκόμη κατὰ τὰς ἰδίας αὐτοῦ θελήσεις ἀπολύτως; Νομίζω ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῇ ἐν πολλῇ ἀκριβείᾳ ἂν θελήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τοῦτο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁπότε μίαν ἀκριβῶς ἡμέραν πρὶν μοῦ προτείνῃ ἐκεῖνο, ἐνήργησεν καὶ ὁ ἴδιος μετὰ τῶν ἄλλων πολιτικῶν ἀρχηγῶν οἱ ὁποῖοι εἶχον λάβει μέρος εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἦλθεν εἰς ἰδιαιτέραν συνεννόησιν μετὰ τῶν Στρατιωτικῶν παραγόντων, ὅπως μὴ ἐπέλθῃ διαταραχὴ ἐξ ἀποφάσεως ἡ ὁποία εἶχεν ληφθῇ σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπάνοδον τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν. Καὶ ἐτέθη ἀκριβῶς τότε ὑπὸ τῶν ἄλλων κ. Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων ἡ ἰδέα τῆς ἐνεργείας τοῦ Δημοψηφίσματος. Ἵνα διασκεδασθῇ ἡ ἀντίδρασις ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τῆς δημοσιεύσεως τῶν πινάκων, θὰ ἐνεργήσωμεν δημοψήφισμα διὰ νὰ ἐξακριβώσωμεν ποία ἦτο ἡ θέλησις τοῦ Λαοῦ ἐπὶ τοιούτου σπουδαίου γεγονότος. Δὲν νομίζω κύριοι, ὅτι δύνασθε νὰ ἐπιμένητε (θόρυβος).

§148Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§149Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν ἀπολύτως σχέσιν.

§150Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι δύνασθε νὰ ἰσχυρίζεσθε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅτι τότε ἐκάματε σοβαρὰν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἐγὼ θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀποδεχθῶ χωρὶς τὸν κίνδυνον νὰ γίνω γελοῖος καὶ ἂν δὲν ἤθελον νὰ συντελέσω εἰς κωμικόν τι ἔργον, ὡς ἀπεκλήθη καὶ παρ’ ἄλλου τινὸς, συμφώνως πρὸς τὰς ἰδέας ὑμῶν. Ἀλλὰ κύριοι, τίθεται καὶ ἕνα ἄλλο ζήτημα. Μερικοὶ λέγουν, τὸ λέγει καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῶν προοδευτικῶν: κύριοι «βέβαια σεῖς προκαλεῖτε μίαν δυσχερῆ θέσιν τοῦ κόμματός σας, διότι πῶς γνωρίζομεν ἡμεῖς πῶς θά ἑρμηνεύσητε τὴν θέλησιν τοῦ Λαοῦ ἐὰν ποτὲ ὁ Λαὸς σᾶς δώσῃ τὴν πλειοψηφίαν νὰ διακυβερνήσητε τὴν χώραν. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἑρμηνεύσετε τὴν θέλησιν ἐκείνην ὅτι σᾶς παρέχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιχειρήσητε εἰς πολιτικὰς μεταβολάς, καὶ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐδημιουργήσαμεν τὸ πολίτευμα τοῦτο εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ διατηρήσωμεν ἀπέναντι ἑνὸς τοιούτου ἐνδεχομένου. Διὰ τοῦτο δημιουργεῖτε τὴν θέσιν σας δυσχερῆ». Αἴ, κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς οἱ ταῦτα ἰσχυριζόμενοι θεωροῦν ὅτι πολιτεύονται ἐπὶ τῇ βάσει πολιτεύματος στηριζομένου εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Λαοῦ.!

§151Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εἶναι ἐν τούτοις ἁπλούστατον.

§152Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ὑπεστήριξα ποτὲ ὅτι τὴν θέλησιν τοῦ Λαοῦ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὴν ἑρμηνεύω κατὰ τὰς ἐνδομύχους ἰδέας μου. Πάντοτε ἐπρέσβευα καὶ πρεσβεύω, ὅτι ὅστις παρίσταται ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ καὶ ζητεῖ νὰ λάβῃ ἐντολὴν παρ’ αὐτοῦ, ὀφείλει εἰς τὰ κεφαλαιώδη ζητήματα νὰ ἐκθέτῃ σαφῶς καὶ εἰλικρινῶς τὴν γνώμην του. Τοῦτο τὸ ὑπεστήριξα ὄχι μόνον δι’ ἐμὲ ἀλλὰ κατέκρινα καὶ τοὺς ἀντιθέτους ὁσάκις ἠθέλησαν νὰ μοῦ ἐπιδείξουν τὴν ἐκδήλωσιν σαφοῦς θελήσεως τοῦ Λαοῦ. Τοὐναντίον ἔθετα τὸ ζήτημα πρὸ τοῦ Λαοῦ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὁ Λαὸς νὰ εὑρίσκεται ἐν ἁρμονίᾳ νὰ ἐκδηλώσῃ σαφῶς καὶ εἰλικρινῶς τὴν θέλησίν του. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὅταν ἐν τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ ἐκλογῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθετε πολιτειακὸν ζήτημα εἰς τὸν Λαόν, ἀπέκρουον τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος τούτου κατηγορηματικῶς. Εἶπα ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἐνεργῆτε ἐκλογὰς διὰ Κυβέρνησιν, νὰ ἐνεργῆτε ἐκλογὰς ὅπως ὁ Λαὸς ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ προγράμματός σας καὶ ἐπὶ τοῦ προσώπου σας ἀκόμη, διότι μάλιστα ἐν Ἑλλάδι στενώτατα συνδέονται τὰ πολιτικὰ προγράμματα μὲ τὸν διαχειριζόμενον αὐτά, καὶ νὰ θέλετε ταὐτοχρόνως νά εἰπῆτε εἰς τὸν λαὸν ὅτι ἂν ἀποφανθῇ ὑπὲρ αὐτῶν, θά ἀποφανθῇ καὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Τοῦτο θά ἦτο νόθευσις τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Καὶ ὅταν τόσον κατηγορηματικῶς τὴν ἀπέκρουσα διά τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, δὲν θά τὴν υἱοθετήσω δι’ ἐμὲ τὸν ἴδιον. Διότι ἐγὼ πάντοτε κατηγορηματικῶς καὶ ἀπεριφράστως εἶπον ὅτι, ἂν πρὸ παντὸς εἶναι κἄτι τι τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως ἐπίεζε καὶ πιέζει τήν συνείδησίν μου σχετικῶς πρὸς τὸ πολίτευμα, εἶναι ἰδιαιτέρως τοῦτο: ὅτι ἡ θέλησις τοῦ Λαοῦ δὲν ἐζητήθη ἡ πραγματική. Καὶ ἐνθυμοῦμαι τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἐπὶ τοῦ πράγματος τούτου ἔλεγεν ὅτι ἡ δύναμις τοῦ Λαοῦ δὲν ἐξετάζεται ποσοτικῶς μόνον, ἀλλά καὶ ποιοτικῶς. Ἐννοεῖτε ποία ἡ διάκρισις τῆς ποσοτικῆς καὶ ποιοτικῆς δυνάμεως. Ὄχι, κ. ἀρχηγέ· ἡ θέλησις τοῦ Λαοῦ ἐξετάζεται ἀπὸ ἕνα καὶ μόνον, ἀπὸ τήν πραγματικήν του θέλησιν. Σύμφωνα μὲ ἕνα σύστημα τὸ ὁποῖον ἔχετε καθῆκον παντοῦ ὅπου τά πολιτεύματα ἐρείδονται ἐπὶ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ἐάν θέλωμεν νὰ λέγωμεν ὅτι ἔχομεν πολίτευμα ἐρειδόμενον ἐπὶ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, δὲν ἔχετε κανένα δεδομένον νά λέγετε ὅτι διά νά ἐξαγάγητε δῆθεν τὸ λαϊκὸν κόμμα ἐκ τῆς δυσχεροῦς θέσεως εἰς τήν ὁποίαν εὑρίσκεται, ρίπτετε τήν γνώμην τοῦ δημοψηφίσματος, διότι ὑποθέτετε ὅτι τὸ λαϊκὸν κόμμα καταλαμβάνον τήν ἀρχήν, θὰ ἑρμηνεύσῃ ἄλλως τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Ἐὰν ὅμως θέλετε νὰ ἀποκλείσητε πᾶσαν ἐκδήλωσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως, τότε σᾶς λέγω ὅτι δὲν πιστεύετε οὔτε τὰ Δημοκρατικὰ πολιτεύματα οὔτε εἰς τὴν λαϊκὴν θέλησιν, τῆς ὁποίας εἶσθε ἀρνηταί. Διὰ τοῦτο εἶπα ὅτι δὲν γνωρίζω πρὸς τίνα σκοπὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθεσεν εἰς συνάφειαν καὶ εἰς ἐπαφὴν τὸ ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ σαφῶς ὡμίλησα ἐνώπιον τοῦ κινδύνου, διότι δὲν βλέπω παρασκευαζομένην ὁμαλὴν τὴν διαδοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἔχω νὰ κάμω τίποτε. Αἱ ἰδέαι μου τὰς ὁποίας ἔχω ὅταν θὰ τὰς ἐκδηλώσω θὰ τὰς πολεμήσητε, ἐὰν τὰς ἐκδηλώσω ἀνωμάλως θὰ τὰς τιμωρήσητε· ἀλλὰ ἐγὼ δὲν συνήθισα νὰ ἐκδηλώνω ἀνωμάλως τὰς ἰδέας μου. Ὅλος ὁ πολιτικός μου βίος, ἐστηρίχθη πάντοτε ἐπὶ ὁμαλῶν ἐνεργειῶν καὶ πάντοτε θὰ συνεργῶ ὅπως ἐπανέλθῃ ὁμαλῶς ὁ πολιτικὸς βίος. Καὶ δύναμαι νὰ τονίσω ὅτι καὶ ὅταν ἀκόμη εἶχον συμφέρον πολιτικὸν νὰ ὑποστηρίξω ἀνωμαλίαν τινὰ ἀντιθέτως ἔπραξα. Μὴ λοιπὸν θέλετε νὰ εὕρετε πρόφασιν, τὶ θὰ βάλω μὲ τὸ μυαλό μου. Ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ σκέπτωμαι, καὶ ὑπάρχει καὶ ἕνα νομικὸν ἀξίωμα ὅτι ἡ ἁπλῆ σκέψις δὲν κολάζεται, σεβασθῆτε το λοιπὸν μὲ τὰ Δημοκρατικὰ φρονήματα τὰ ὁποῖα ἔχετε. Προκαλέσατε τὴν σκέψιν, ἀλλὰ μὴ λέγετε ὅτι θὰ συνταχθῆτε ὅλοι νὰ ἐμποδίσητε τὴν ἄνοδον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διότι ἔχει τοιαύτας καὶ τοιαύτας ἰδέας. Θὰ ἔχετε τὸ δικαίωμα ἐὰν ἐκδηλωθῶσι κακῶς νὰ ἐπαναστατήσετε καὶ σεῖς, (φωναί) νὰ ἐκδηλώσετε τὴν δύναμίν σας. Ἐὰν ὅμως τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐπικαλεσθῇ, ὅπως καὶ σεῖς ἐπεκαλέσθητε τὴν λαϊκὴν θέλησιν, διατὶ δὲν θέλετε νὰ εὑρεθῇ καὶ αὐτὸ εἰς τὴν θέσιν ὅταν θὰ ἔλθῃ ποτε εἰς τὴν ἀρχήν, νὰ σᾶς εἴπῃ καὶ αὐτό: «κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐλᾶτε ἐδῶ νά συνεργασθῶμεν». Ἐγὼ δὲν μπορῶ νὰ λύσω αὐτὸ τὸ πρόβλημα. Ἐάν ὁ λαὸς θέλῃ νά μᾶς φέρῃ εἰς τὴν ἀρχὴν θά σᾶς κάμω αὐτὴν τὴν πρότασιν (ἱλαρότης). Διατὶ γελᾶτε; Ὅταν σεῖς τὴν προτείνετε τὴν θεωρεῖτε πολὺ φυσικήν. Θέλετε ἕνα τυπικὸν δημοψήφισμα καὶ νά διακωμῳδήσετε τὰς ἰδέας μας καὶ τὸ πολίτευμα. Δὲν εἶμαι προδιατεθειμένος, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὸ κάμω. Σᾶς τὸ λέγω, καὶ οὕτω ἔχετε τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν περιμένετε. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέβη περαιτέρω καὶ μὲ κατηγόρησεν ὅτι ἔδωσα καὶ συνέντευξιν εἰς ξένην ἐφημερίδα περὶ τῶν ἰδεῶν μου. Ὀφείλω νά εἴπω ὅτι τάς ἡμέρας ἐκείνας μοῦ ἐζητήθη συνέντευξις παρά διαφόρων δημοσιογράφων. Κατ’ αὐτὴν τὴν συνέντευξιν τὴν ὁποίαν ἔδωκα μετά τινος δημοσιογράφου Βουλγάρου, ἡ ὁποία ἔθιξε καὶ ἄλλα ζητήματα, δὲν ὡμίλησα περὶ τῆς συνεντεύξεως ἐκείνης. Διότι νομίζω ὅτι ἔπρεπε νά γνωρίζουν τά ἄλλα σημεῖα τά ὁποῖα ἀφοροῦν ἀκριβῶς τὸ ζήτημα τὸ σπουδαιότατον, τὸ ὁποῖον καὶ σήμερον συζητοῦμεν. Ὁ Βούλγαρος δημοσιογράφος μὲ παρέστησε καὶ ἕτοιμον νά κάμω ἐπανάστασιν. Τὶ πταίω ἐγὼ ἐὰν τόσον κακῶς συνεννοεῖτο εἰς τὴν Γαλλικὴν εἰς τὴν ὁποίαν ὡμίλει καὶ μόνον τελευταίως μοῦ εἶπεν ὅτι ἐγνώριζε καλά τά Γερμανικά; Εὐτυχῶς δι’ ἐμὲ, ἦλθεν ἕτερος δημοσιογράφος Σέρβος, ὁ ὁποῖος ἐδημοσίευσε τὴν πραγματικὴν γνώμην τὴν ὁποίαν τοῦ εἶπα καὶ ἡ ὁποία πόρρω ἀπέχει ἀπὸ ὅσα ἔγραψε ὁ Βούλγαρος ἀνταποκριτὴς καὶ ἡ ὁποία μετεφέρθη ἐδῶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν τύπον. Ἔπρεπε νὰ συμβῇ καὶ τοῦτο τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶχε τόσην ἐπιρροὴν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβῃ μέτρα.

§153Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι μέτρα.

§154Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μέτρα εἶναι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως.

§155Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπα τὰς ἀνησυχίας.

§156Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θέλετε νὰ πολιτευώμεθα εἰλικρινῶς μὲ τὸ πολίτευμα τὸ ὁποῖον ἔχομεν;

§157Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ναί.

§158Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑπάρχει μία λύσις: νὰ ἀφήσετε νὰ λειτουργήσῃ ὁ Κοινοβουλευτισμὸς. Ἔχετε δὲ ταύτην τὴν διαβεβαίωσιν ἐκ μέρους μου, ὄχι διότι τὴν κάμνω αὐτὴν τὴν ἑσπέραν, ἀλλὰ διότι τὴν ἔχω πάντοτε, ὅτι τὴν διαδοχὴν τῶν κυβερνήσεων καὶ τὴν ἐπικράτησιν τῶν κομμάτων δὲν τὴν συνδέω ποτὲ εἰς τὰ πολιτειακὰ ζητήματα, καὶ εἰς τοῦτο πρέπει νὰ εἴπω ὅτι ὑπάρχει μιὰ διαφορὰ διότι σεῖς τὴν συνδέετε καὶ ἐγὼ σᾶς ἐπικρίνω εἰς τοῦτο. Λοιπὸν δὲν δύνασθε νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι εἶναι ὁ α ἢ ὁ β κίνδυνος ἐὰν ἐπικρατήσω. Ἀφῆστε νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει ὁ Λαός. Τότε μόνον θὰ ἔχετε πολίτευμα καὶ Κοινοβουλευτισμόν. Δὲν θέλετε νὰ πράξητε τοῦτο; εἶναι περιττὸν νὰ κάμητε τὴν διακωμῴδησιν τοῦ πολιτεύματος τὴν ὁποίαν κάμνομεν συζητοῦντες ταῦτα ἐδῶ.

§159Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατί διακωμῴδησιν; Διαμαρτύρομαι.

§160Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διακωμῴδησις εἶναι αὐτό. Διότι θὰ ἑρμηνεύσητε οὕτως ἢ ἄλλως τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Κύριοι βουλευταί, ἀνήκω εἰς κόμμα τὸ ὁποῖον εἰς τὴν πρόσφατον ἱστορίαν εὑρέθη τόσον ἀντίθετον ἀπέναντι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου. Δὲν ὑπερασπίζομαι κυρίως τὸ βασιλικὸν πολίτευμα ὁμιλῶν περὶ τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι χάριν τῆς ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης νὰ ὁμιλοῦμεν μεθ’ ὅλης τῆς εὐλαβείας περὶ τῶν ἐκλιπόντων προσώπων, καὶ μάλιστα βασιλέων οἱ ὁποῖοι τοσαύτας ὑπηρεσίας προσέφερον εἰς τὴν πατρίδα. Ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω ἕνα πρᾶγμα ὁπότε μόνον ἐκτιμῶνται οἱ θεσμοὶ καὶ τά πρόσωπα, νά ἐνθυμήσω πρὸς ὑμᾶς τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους, ὅταν ὅλο τὸ Ἔθνος εὑρίσκετο σύσσωμον, ὁποῖα θαύματα ἐπετέλεσε.

§161Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σωστά.

§162Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ πόσον ἀκόμη εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν θαυμάτων αὐτῶν συνετέλεσεν ὁ βασιλεὺς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὑμεῖς νομίζετε καὶ μετά θάνατον ἀκόμη ἀποδιοπομπαῖον. Ναὶ κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπῆρξε βεβαίως ἀντίθεσις καὶ ἀντίθεσις ἰσχυρά μεταξὺ τῆς πολιτικῆς ἡμῶν καὶ τῆς πολιτικῆς τῶν ἄλλων κομμάτων. Ἦτο λάθος ὑμῶν τὸ ὅτι ἀπεδώσατε τὴν πολιτικὴν ἐκείνην εἰς τὸν βασιλέα καὶ δὲν τὴν ἀπεδώσατε εἰς τά ἄλλα κόμματα καὶ νά παλαίσητε κατά τῶν ἄλλων κομμάτων. Καὶ θά σᾶς ἔλεγον ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῆς ἀνωμαλίας ἐκείνης ἔφθασεν εἰς τὸ ἔσχατον, διότι σεῖς ὠθούμενος, βεβαίως θά σᾶς τὸ ἀναγνωρίσω, ἀπὸ ἐπιμόνους ἰδέας ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίζατε τὸν ἀγῶνα τοῦ τύπου, ὠθήσατε τά πράγματα εἰς τὸ σημεῖον ὥστε νά ἐπέλθῃ μία διάστασις τοῦ Ἔθνους. Διότι δὲν εἴχατε παρά ἕνα ἁπλούστατον πρᾶγμα νά κάμητε: ὅταν ὁ βασιλεὺς ἐκεῖνος χρώμενος δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἀναντιρρήτως εἶχεν ἐκ τοῦ συντάγματος καὶ δυνάμει τοῦ ὁποίου διέλυσε τὴν Βουλὴν τοῦ Μαΐου τοῦ 1915 καὶ ἠδύνατο νά τὴν διαλύσῃ διότι μία ἦτο ἡ κρίσις, ἡ κρίσις ἡ ὁποία ἐκδηλοῦται ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, δὲν εἶχε λοιπὸν τίποτε ἄλλο νὰ κάμῃ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριζε τὴν ἀντίθετον ἰδέαν, παρὰ νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὰς ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι ἐνηργήθησαν κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1915. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐγὼ τοὐλάχιστον φαντάζομαι ὅτι θὰ ἀπεφεύγετο ἡ διάσπασις ἐκείνη ἡ ὁποία ἤγαγε τὸν τόπον εἰς μίαν κατάστασιν, ὥστε σήμερον ἐνῷ πλέομεν εἰς πελάγη διαφωνίας εἰς τὰ ἐσωτερικά, νὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νά ἀποκαταστήσωμεν τὰ ἐρείπια τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἐκ τῆς διχονοίας ἐκείνης. Ἀλλὰ νὰ μοῦ λέγετε κυρίως ὅτι ἦτο οὐχὶ νόμιμος ἡ διάλυσις ἐκείνη. Ἀλλ’ ἂν πρόκειται τοῦτο νὰ κριθῇ καὶ νὰ ἀγάγῃ εἰς ἀποτελέσματα τόσον καταστρεπτικὰ ἔστω καὶ ἔχοντα ἀντίθετον ἰδέαν τὶ θὰ ἐγίνετο καὶ μεταξὺ ἡμῶν χθὲς ὅταν ἐνομίζαμεν ὅτι καὶ ὑπὸ τὸ νέον αὐτὸ πολίτευμα δὲν ἐνεργοῦνται κανονικῶς τὰ πράγματα. Καὶ δὲν τὸ νομίζω ἐγὼ μόνον, τὸ νομίζουν καὶ τὰ δημοκρατικὰ κόμματα καὶ δὲν θὰ εὑρισκόμεθα οὕτω πως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἂν ἠκολουθεῖτο ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἡ ὁποία ἠκολουθήθη εἰς τὰ 1915. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, ἂς μὴ ἐπανερχόμεθα εἰς μίαν ἐποχὴν ἡ ὁποία δὲν συντελεῖ εἰς τὸ ἔργον εἰς τὸ ὁποῖον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πράξωμεν σήμερον. Καὶ ἂν σήμερον ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἐντείνει ὅσον τὸ δυνατὸν τὰς δυνάμεις του καὶ τὰς προσπαθείας του διὰ νὰ ἀποφύγωμεν ὅλα τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα διῄρεσαν τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τὸ πράττει τοῦτο ἐκ τοῦ καθήκοντος τὸ ὁποῖον ἔχει διὰ τὰ ἐρείπια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησεν ἡ διχόνοια ἐκείνη καὶ μὴ θέλετε νὰ τὰ ἐπαναφέρωμεν. (χειροκροτήματα).

§163Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ὡμίλησα ἀνευλαβῶς περὶ Βασιλέως Κωνσταντίνου τοῦτο ὁμολογῶ ὅτι τὸ ἔκαμα χωρὶς νὰ τὸ ἐννοήσω ἢ μᾶλλον κακῶς μὲ ἀντελήφθησαν. Δὲν συνηθίζω νὰ ὁμιλῶ ἀνευλαβῶς περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι τοιαύτην θέσιν κατέλαβον εἰς τὸν τόπον, καὶ πρὸς τοὺς ὁποίους συνδέεται ψυχικῶς μία μεγάλη μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ εἰδικώτερον τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Διατὶ ὡμίλησα ἀνευλαβῶς περὶ τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου; Ἐγὼ εἶπον ὅτι ὁ Βασιλεὺς Κωνσταντῖνος εἶπεν: «Δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποκύψω εἰς λαϊκὴν θέλησιν, διότι ἐγὼ εἶμαι ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἔπειτα ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐσωτερικοῦ ζητήματος θὰ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ ὑποκύψω εἰς τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ἀλλὰ ἐφόσον ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς μεγάλου ἐθνικοῦ ζητήματος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιμείνω διὰ νὰ ἐπιβάλω τὴν πολιτικήν μου». Νομίζετε ὅτι εἶπον τίποτε ἀνευλαβὲς διὰ τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον; Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐάν ἐζοῦσεν ὁ Βασιλεὺς Κωνσταντῖνος θά μὲ ἐχειροκροτοῦσεν, διότι ὁ Βασιλεὺς δὲν ἐκράτει μυστικότητα διά τὸ ζήτημα αὐτό. Δὲν εἶναι λοιπὸν ὕβρις πρὸς τὸν Κωνσταντῖνον τὸν ἀποθανόντα, τὸν ὁποῖον καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον πρέπει νά σεβώμεθα. Ἀλλά μοῦ λέτε: διατὶ ἀναξέομεν τάς πληγάς αὐτάς; Θά ἀναγνωρίσετε βεβαίως ὅτι ἀπὸ 16, 17 μηνῶν ποὺ εἶμαι εἰς τὴν ἀρχήν, ἀκόμη καί κατά τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν, ὅταν ἀντίθετος τύπος τόσον δριμέως μοῦ ἐπετίθετο, ἐνθυμεῖσθε τὶ στάσιν ἐτήρησα. Δὲν ὡμίλησα οὐδὲ ἅπαξ διά νά ἐπαναφέρω εἰς συζήτησιν τὸ παρελθόν. Οὐδὲ ἅπαξ ὡμίλησα. Θά μοῦ εἴπητε: διατὶ κάμνω ἐξαίρεσιν τώρα; Διατὶ ἀνεκίνησα τὸ ζήτημα; Διότι τὸ ζήτημα πρέπει νά φθάσῃ εἰς ἕνα συμπέρασμα. Διά τοῦτο ἀναγκάζομαι νά ὁμιλήσω περὶ τοῦ πράγματος αὐτοῦ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μοὶ ὑπενθύμισεν τώρα ποῖα θαύματα ἐπετέλεσεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς κατά τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους. Δικαιοῦμαι νά τοῦ εἴπω: Ἄς ἐρωτήσῃ τὴν συνείδησίν του ποῖα θαύματα θά ἐπετύγχανεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός καί κατά τόν μεγάλον πόλεμον, ἐάν ἔμενεν ἡνωμένος. (χειροκροτήματα).

§164Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς ὡμίλησα περὶ τῶν θαυμάτων. Σᾶς ὡμίλησα περὶ τῶν καταστρεπτικῶν ἀποτελεσμάτων τῆς διχονοίας.

§165Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔπρεπε νά τὸ τονίσετε τὸ σημεῖον τοῦτο. Διότι ἀνελθὼν ἐπὶ τοῦ βήματος τὴν προηγουμένην φορὰν ἐζήτησα νὰ πάρω εἰς βάρος μου τὴν αἰτίαν τῆς διχονοίας, σχεδὸν τὸ μεγαλείτερον μέρος. Ξεύρετε πολὺ καλὰ ὅτι ὅταν εἰς τὸ 1915 διεφώνησα τὸ πρῶτον μὲ τὸν Βασιλέα καὶ ἐκλήθη τότε ἡ Κυβέρνησις τοῦ μακαρίτου Γούναρη διὰ νὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογάς, δὲν ὑπῆρχεν ἀμφιβολία ὅτι ὁ Λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς ἦτο μαζί μου. Καὶ ἐν τούτοις ὑπέκυψα. Ἀλλὰ ὅταν πάλιν εἶδον ὅτι διὰ δευτέραν φορὰν καὶ ἀπόντα μὲ ἐπανέφερεν εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ ὅταν τὸ κόμμα τὸ ἰδικόν σας εἶπεν ὅτι δὲν ἀκολουθεῖ τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπεμβάσεως εἰς τὸν πόλεμον ἀλλὰ ὅταν ἰδῇ ὅτι ἡ Βουλγαρία κτυπήσῃ τὴν Σερβίαν τότε θὰ πᾶμε νὰ κτυπήσουμε τὴν Βουλγαρίαν, ὅταν εἶδον ὅτι ἤθελεν νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τὴν δευτέραν φοράν, εἶπον εἰς τὸν Βασιλέα ὅτι αὐτὸ δὲν γίνεται. Θέλετε νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην διὰ τὴν διαίρεσιν; Τὴν ἀναλαμβάνω. Ἀλλὰ πρέπει νὰ εὕρωμεν ἕνα τρόπον διὰ νὰ τελειώσῃ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἐὰν σεῖς ἠθέλατε νὰ εὕρωμεν ὥστε νὰ τελειώσῃ τὸ ζήτημα, ἔπρεπε, ὅταν μοῦ εἴπατε κατ’ ἀρχὰς ὅτι, ὅταν θὰ κάμετε ἐκλογὰς ἢ ὅταν θὰ γίνουν ἐκλογαὶ δὲν θά θέσετε ζήτημα καθεστωτικόν, νὰ μὴ ἤρχεσθε μετ’ ὀλίγον νὰ ἀνακοινώσητε τὰ ἀντίθετα διὰ τοῦ τύπου, ἰσχυριζόμενοι: Καλά, ἀλλὰ ὕστερα πῶς θὰ ἐμποδίσωμεν τὴν ἐκδήλωσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως;

§166Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν σεῖς λέτε σήμερα νὰ ἐνεργήσω δημοψήφισμα, κατὰ τὴν αὐτὴν γνώμην δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐγὼ αὔριον, ὅταν θὰ εἶμαι εἰς τὴν ἀρχὴν νὰ ἐνεργήσω δημοψήφισμα. Δὲν σᾶς εἶπον τοιοῦτόν τι, ὥστε νὰ δικαιοῦσθε νὰ λέτε διὰ τὸ δημοψήφισμα αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε.

§167Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Χαίρω πολὺ διὰ τὴν ἐξήγησιν, ἀλλὰ ἀκοῦτε δῶ, κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ ξεκαθαρίσουμε μερικὰ πράγματα καὶ θά σᾶς εἴπω ρητῶς καὶ καθαρά: ἂν ἤμην βέβαιος ὅτι μὲ μίαν Κυβερνητικὴν μεταβολὴν ἡ ὁποία θά ἔφερε τὸ Λαϊκὸν κόμμα εἰς τὴν ἀρχήν, σεῖς θά εἶσθε ὁ ἀρχηγὸς ὄχι μόνον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἀλλὰ καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία θά ἐγίνετο, καὶ ὅτι δὲν θά εἶσθε ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως τὰς πρώτας μόνον ἡμέρας, ἀλλὰ καὶ μέχρι τέλους τῆς παραμονῆς τοῦ κόμματος ἐκείνου εἰς τὴν ἀρχήν, δὲν θά εἶχον κανένα ἐνδοιασμὸν καὶ καμμίαν ἀνησυχίαν. Ἠξεύρω τὸν χαρακτῆρά σας. Ἐπεράσατε ὅλη σας τὴν ζωὴν ἐντὸς τῶν νόμων, χωρὶς νά τοὺς παραβῆτε ποτέ ἀναγνωρίζω ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τοὺς ἀντίποδας καὶ ὅτι ἐγὼ, δυστυχῶς εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην συνηθέστατα νά κάνω ἐπαναστάσεις. (χειροκροτήματα). Ὁμολογῶ ὅλην τὴν τιμὴν εἰς σᾶς.

§168Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ σεῖς ἐν τῇ ἡλικίᾳ ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρίσκεσθε, χωρὶς νὰ θεωρῶ ὅτι ἡ ἡλικία μειώνει τὴν δύναμιν, δὲν πιστεύω πλέον νὰ τραπῆτε εἰς ἐπαναστάσεις.

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει φόβος νὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην. Ἂν ἤμην λοιπὸν περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος βέβαιος, θὰ ἤξευρα ὅτι δὲν θὰ εἶχε νὰ διατρέξῃ κανένα κίνδυνον τὸ πολίτευμα, διότι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος θὰ ἦτο καὶ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως τῆς λαϊκῆς. Θὰ ἤξευρον, ὅτι ἀπόπειρα ἀνατροπῆς τοῦ πολιτεύματος κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον δὲν θὰ ὑφίστατο σὺν τῇ ἀνόδῳ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ τῇ ἐνεργείᾳ δημοψηφίσματος. Ἐὰν καὶ τότε ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἦτο ὁ κ. Τσαλδάρης, ὁ ὁποῖος εἶναι νομιμόφρων, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ἐπεχειρῆτο ἕνα τοιοῦτο πρᾶγμα. Ἠξεύρω ὅμως, ὅτι ἐὰν τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἤθελεν ἐπιτύχῃ νὰ ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα, τὰ στοιχεῖα τὰ πλέον ζωηρὰ καὶ τὰ πλέον ἄκρα, εἶναι ἐκεῖνα τά ὁποῖα τελικῶς θὰ ἐπικρατήσουν.

§170Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Λάθος.

§171Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν διά νά τελειώσωμεν: Δέχεται τὸ Λαϊκὸν κόμμα νὰ δηλώσῃ ὅτι εἰς περίστασιν καθ’ ἣν θά ἤρχετο εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν ἤθελε διεξαγάγῃ δημοψήφισμα διά τὸ ζήτημα τοῦ καθεστῶτος; Δέχεται νὰ δηλώσῃ ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς τιμῆς του ὁλόκληρον τὸ κόμμα, ὄχι μόνον ὁ κ. Τσαλδάρης, ὅτι εἰς περίστασιν καθ’ ἣν θά ἤρχετο εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν θὰ διενοεῖτο ποτὲ νὰ διεξαξάγῃ δημοψήφισμα περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἂν δὲν εἶχε σύμφωνον τὴν γνώμην ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς Χώρας; Δέχεται τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ὅπως τὸ θέτω ἐγὼ τὸ ζήτημα αὐτό; (χειροκροτήματα).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος.

§173Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὡς ἐκπρόσωπος τῆς ἀγροτικῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος τοῦ ἀγροτικοῦ κόμματος τῆς Ἑλλάδος, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς, καὶ νὰ εἴπω ὅ,τι εἶπεν καὶ ἄλλοτε ὁ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, ὅτι καὶ εἰς τὴν σημερινὴν περίστασιν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι, «τῶν οἰκιῶν ἡμῶν ἐμπιπραμένων, ἡμεῖς ᾄδομεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ». Ἐνῷ δῆλον ὅτι ὑπάρχουν κοινωνικὰ προβλήματα σοβαρώτατα ἐνῷ δῆλον ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία εἶναι κτῆμα τῆς μεγίστης πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡμεῖς συζητοῦμεν περὶ δημοψηφίσματος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν γνώμην μου ἀποτελεῖ τὴν ὑστάτην ἀσέβειαν εἰς βάρος τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος. Ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία, κ. βουλευταὶ ἐστηρίχθη ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας 1.000.000 Ἑλλήνων, ἑπομένως δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδὲν κόμμα νὰ θέσῃ τοιοῦτον ζήτημα. Τὸ ἀγροτικὸν κόμμα πιστὸν εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος, ἐὰν ποτὲ τεθῇ περίπτωσις δημοψηφίσματος, θὰ τεθῇ παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ θά ἀγωνισθῇ διά τὴν ἐπικράτησιν τῆς Δημοκρατίας, διότι τὸ ἀγροτικὸν κόμμα πιστεύει ἀπολύτως, ὅτι καμμία ἰδεολογία δὲν εἶναι δυνατὸν νά ἐξελιχθῇ εἰς τὸν τόπον αὐτόν ἐάν δὲν ὑπάρχῃ πραγματικὴ Δημοκρατία, ἀλλὰ καὶ ὄχι Δημοκρατία, ὅπως θὰ θελήσουν νὰ τὴν ἐμφανίσουν ὡς Δημοκρατίαν κεφαλαιοκρατικὴν τῆς βιομηχανίας. Ἡμεῖς θέλομεν μίαν Δημοκρατίαν, καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ἐξέλιξιν τείνομεν, νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ. Ἑπομένως ἀποτελεῖ ἀσέβειαν ἀκόμη καὶ ἡ συζήτησις ἂν πρέπῃ νὰ κάμωμεν δημοψήφισμα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπεφάνθη πίστιν εἰς τὴν δημοκρατίαν, ὁ δὲ γεωργικὸς κόσμος καὶ ἐκεῖνος ἀκόμη ὁ ὁποῖος ἐπίστευεν ἄλλοτε εἰς τὸ ἄγαλμα τοῦ βασιλισμοῦ σήμερον δὲν πιστεύει. Πιστεύει μόνον εἰς μίαν θετικὴν ἐργασίαν ἐντὸς τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος διὰ νὰ βελτιώσῃ τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους τῆς ζωῆς του. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια καὶ ἑπομένως πᾶσα συζήτησις κατὰ τὴν γνώμην μου παρέλκει (χειροκροτήματα). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον μέρος τῆς πραγματικῆς δηλώσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ὄντως ἡ βιομηχανία ἀποτελεῖ ἓν σπουδαῖον μέρος τῆς ὅλης ἐθνικῆς οἰκονομίας. Ἀλλ’ ἡ προστασία πρέπει νὰ ἀφορᾷ τὰς βιομηχανίας, αἱ ὁποῖαι στηρίζονται εἰς πρώτας ὕλας τοῦ τόπου, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἀπὸ τὴν γεωργίαν, διότι πᾶσα προστασία διδομένη εἰς τὰς βιομηχανίας τὰς ἄλλας, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται διὰ τῆς εἰσαγωγῆς εἰδῶν καὶ τοῦ προστατευτικοῦ δασμολογίου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσῃ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἀγροτικοῦ κόμματος εἰς τὴν πρόοδον τοῦ τόπου, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς τὴν ἐφθήνειαν τῆς ζωῆς. Ξένος οἰκονομολόγος ἔλεγεν, ὅτι ἕνας τόπος λόγῳ τοῦ φυσικοῦ πλούτου παράγει ὡρισμένα εἴδη εἰς τὴν δημιουργίαν βιομηχανιῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὀρθὴ οἰκονομικὴ βάσις ἡ προστασία τῆς βιομηχανοποιήσεως τῶν εἰδῶν τούτων εἰς τὸ μέρος ὅπου δὲν παράγονται ταῦτα, διότι ἐπιπίπτει βαρυτάτη φορολογία εἰς βάρος τοῦ λαοῦ, καὶ δι’ αὐτὸ ζητεῖ τὸ ἀγροτικὸν κόμμα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προστατεύσῃ τὰς βιομηχανίας αἱ ὁποῖαι στηρίζονται ἐπάνω εἰς τὴν γεωργίαν, δηλαδὴ τὴν βιομηχανίαν τῆς σηροτροφίας, τοῦ βάμβακος καὶ γενικῶς τῶν γεωργικῶν προϊόντων· καὶ ἡ τοιαύτη προστασία ἔχει τὴν θέσιν της, ἐνῷ πᾶσα ἄλλη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προαγάγῃ τὰ γενικὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα οὔτε τὰ δημόσια οὔτε τὰ τῶν πολιτῶν, διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὡς γεωργικὴ χώρα, ἐφ’ ὅσον δὲν αὐξήσῃ τὴν παραγωγήν της θυσιάζουσα κατ’ ἔτος εἰς τὴν ἐκτέλεσιν διαφόρων ἔργων 12 ἑκατομμύρια δραχμάς, ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ περιορίσωμεν ὅλας τὰς δαπάνας, πᾶσα δημοσιονομικὴ πολιτικὴ οἱασδήποτε φύσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν μας. Εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἦλθεν εἷς πληθυσμὸς πολὺ μεγάλος. Τὸν πληθυσμὸν αὐτὸν δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ τὸν διαθρέψωμεν ἂν δὲν τὸν ὠθήσωμεν εἰς τοὺς ἀγρούς. Πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν ἔχομεν καθῆκον νὰ στραφῶμεν καὶ νὰ εἴπωμεν πρὸς πάντα ὅστις θὰ ἀντιδράσῃ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία δὲν ἔχει ἀνάγκη νὰ προτείνῃ κανὲν δημοψήφισμα, διότι τὸ δημοψήφισμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἐγένετο ἐπανειλημμένως.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης.

§175Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον, κύριοι, τὸν λόγον μὴ ἐπιθυμῶν νὰ συντελέσω εἰς ἄνισον ἀριθμητικῶς τοὐλάχιστον ἀγῶνα, ἂν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος δὲν ἀνεφέρετο εἰς ὅσα εἶπον. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔδωκεν ἤδη τὴν ζητηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀπάντησιν, ἀπάντησιν ἀρνητικὴν εἰς τὴν πρότασιν περὶ δημοψηφίσματος. Ἡ ἀπάντησις αὐτὴ ἦτο εἰς ἡμᾶς γνωστὴ ἐκ τῶν προτέρων καὶ διότι ἦτο προβλεπομένη, ἐπεκρίναμεν τὴν ἀναληφθεῖσαν κυβερνητικὴν πρωτοβουλίαν πρὸς ἀνακίνησιν τοῦ καθεστωτικοῦ ζητήματος, ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῶν προτέρων ὅτι ἡ πρότασις ἦτο καταδικασμένη εἰς ἀποτυχίαν. Δὲν ἐλύθη μόνον πλειστάκις μέχρι τοῦδε τὸ ζήτημα τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ πλειστάκις ἔγιναν παρόμοιαι προτάσεις καὶ ἀπεκρούσθησαν. Ἐλύθη πλειστάκις τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα, ὄχι μόνον καθ’ ἃ ἤδη εἶπον διὰ τοῦ δημοψηφίσματος τοῦ 1924, ἀλλὰ δι’ ἀλλεπαλλήλων ἐκλογῶν, διὰ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1924, διὰ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1926, διὰ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1928. Δύσκολον εἶναι νὰ ἀρνηθῶμεν ὅτι ἂν ὁ Λαὸς κατὰ πλειοψηφίαν ἀπέκλινεν ὑπὲρ τῶν πολιτειακῶν ἀπόψεων τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἔδιδε τόσην κολοσσιαίαν πλειοψηφίαν εἰς τὰ Δημοκρατικὰ κόμματα κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς ψήφου του δὲν θὰ ἤθελε νὰ ἀναμίξῃ τὸ ζήτημα τοῦ πολιτεύματος, εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῶμεν ὅτι ὑπαρχούσης πλειονοψηφίας μοναρχικῆς ὁ Λαὸς θὰ ἀπέστελεν ὀγκώδεις πλειοψηφίας Δημοκρατικὰς εἰς τὴν ἐθνοσυνέλευσιν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ δὲν ἐδόθη ἡ πλειονοψηφία εἰς τὰ Δημοκρατικὰ κόμματα ὑπὸ σύστημα πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον πράγματι ἐνέχει πολλάκις παγίδευσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως μὲ ἀριθμὸν ἑδρῶν ἀντίστροφον πρὸς τὴν λαϊκὴν δύναμιν, ἀλλ’ ἐδόθη καὶ διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἀσφαλῆ τρόπον ἀριθμητικῆς ἐξακριβώσεως τοῦ Λαϊκοῦ φρονήματος. Διὰ τοῦτο μάλιστα καταδικάζω τὴν δοθεῖσαν διαβεβαίωσιν ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν φαντάζομαι ὅτι θέλει ἐμμείνῃ, ὅτι ἀποκλείεται ἡ ἐπάνοδος εἰς τὸ ἀναλογικὸν ἄνευ τῆς συνεναίσεως μιᾶς ὡρισμένης πολιτικῆς μερίδος. Ἄν ἤθελεν ὑποτεθῇ ὅτι μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς τετραετίας ἐτίθετο ἐν ἀμφιβολίᾳ τὸ κῦρος τοῦ πολιτεύματος καὶ τιθεμένου σχετικοῦ ζητήματος κατὰ τὰς ἐκλογὰς εἴχομεν ἀνάγκην μαθηματικῆς ἐξακριβώσεως τοῦ φρονήματος τοῦ Λαϊκοῦ, δὲν θὰ καταφεύγομεν βεβαίως εἰς τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν, τὸ νοθεῦον τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ἀλλ’ εἰς τὸ ἀναλογικὸν τὸ ἀσφαλίζον τὴν πραγματικὴν εἰκόνα τῶν λαϊκῶν διαθέσεων.

§176Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον τὸ ζήτημα μένει ἐκκρεμὲς θὰ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀποβλέψωμεν....

§177Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πρὸς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν συνδέεται μόνον ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως ἰσχυρῶν ἢ συμμαχικῶν καὶ ἑπομένως ἀσθενῶν, ἀλλὰ καὶ ζητήματα βαθυτέρας σημασίας διὰ τὴν εὐημερίαν τοῦ τόπου. Ὅταν ἡ γνησιότης τοῦ πολιτεύματος τίθεται ἐν ἀμφιβόλῳ, προέχει ἡ ἀνάγκη τῆς διαπιστώσεως αὐτῆς. Τὴν ἀπόδειξιν τοῦ κύρους τῆς Δημοκρατίας τὴν ἔχομεν ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι εἰς ἐπανειλημμένας ἡμῶν προτάσεις πρὸς ἐπανάληψιν τοῦ ἐνεργηθέντος ἐγκύρου δημοψηφίσματος, τὸ λαϊκὸν κόμμα ἀπέφυγεν ἐπιμελῶς τὴν πρόκλησιν. Διατὶ τὴν ἀπέφυγε; Διατὶ δὲν ἔστερξεν εἰς τὴν ἐνέργειαν νέου δημοψηφίσματος; Καὶ εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος πῶς θέλετε νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν ἐνέργειαν δημοψηφίσματος καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ στρατὸς ἐταράσσετο ἐκ τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων καὶ ἠπειλεῖτο κίνημα στρατιωτικόν, ὅταν σεῖς μᾶς τὸ ἐπροτείνατε τὴν παραμονὴν τῆς δημοσιεύσεως τῶν πινάκων ὡς διέξοδον; Εἶναι προφανὲς ὅτι ἐκ καλῆς πίστεως ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εὑρίσκεται εἰς βαθυτάτην πλάνην. Πρότασις περὶ δημοψηφίσματος δὲν διετυπώθη ἐκ μέρους ἡμῶν εἰς τὴν παραμονὴν τῆς δημοσιεύσεως τῶν πινάκων τῶν ἀποτάκτων, οὐδὲ συνεδυάσθη κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν τὸ πολιτειακὸν ζήτημα μὲ τὴν στάσιν ἡμῶν ἀπέναντι τῶν στρατιωτικῶν. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐτάχθημεν ἀντιμέτωποι πάσης προσπαθείας πρὸς ἐπέμβασιν. Ὅταν δὲ ἡ ἀνατρεπτικὴ πραγματικῶς προσπάθεια ἤρχισεν νὰ λαμβάνῃ θετικωτέραν κἄπως μορφὴν ἀπειλοῦσα νὰ ὠθήσῃ τὴν Χώραν εἰς νέον σάλον, τότε προσήλθομεν εἰς συνεννόησιν, ὄχι βεβαίως μὲ τὴν ἱερὰν σύνοδον, ἀλλὰ μὲ στρατιωτικοὺς παράγοντας ὅπως πατάξωμεν πᾶσαν ἀπόπειραν ἀνωμαλίας. Καὶ κατωρθώθη ἐν διαστήματι δύο ὡρῶν κίνημα, τὸ ὁποῖον ἐθεώρει ὁ ἀντίπαλος κόσμος ὡς ἀπολύτως βέβαιον νὰ κατασταλῇ καὶ νὰ ἐκπνεύσῃ χωρὶς νὰ χυθῇ μία ρανὶς αἵματος ἐμπεδοθείσης ἔκτοτε εἰς τὸν Λαὸν τῆς πεποιθήσεως ὅτι τὰ στρατιωτικὰ κινήματα, τῶν ὁποίων πικρὰν πεῖραν ἔσχεν ἡ Ἑλλάς, ἀνήκουν διὰ παντὸς εἰς τὴν ἱστορίαν. Δὲν ὑπεβάλαμεν ἡμεῖς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καμμίαν πρότασιν δημοψηφίσματος εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Τὴν πρότασιν αὐτὴν τὴν ὑπεβάλαμεν πάντοτε εἰς ἐποχὰς ἠρέμους κατὰ τὴν ψήφισιν λ. χ. τοῦ Συντάγματος ἐπιζητοῦντες τὴν διευκρίνισιν τῆς θέσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ἀλλὰ τὶ σημαίνει τοῦτο; Τὶ ἄλλο παρὰ ὅτι, ὅταν ποτὲ ἐκδηλωθῇ ἡ λαϊκὴ θέλησις εὔνους διὰ τὴν πολιτειακὴν μεταβολήν, τότε ὀφείλομεν νὰ ὑποταχθῶμεν πάντες εἰς αὐτήν. Ἡ ἀναγνώρισις τῆς ἀρχῆς αὐτῆς θὰ ἀσφαλίσῃ καὶ τὴν ὁμαλότητα τῆς κυβερνητικῆς διαδοχῆς καὶ τῆς ἐσωτερικῆς καταστάσεως. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω κατὰ τίνα τρόπον θὰ δυνηθῶμεν νὰ μαντεύσωμεν αὐτὴν τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Ζήτημα πολιτειακὸν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ θέσωμεν εἰς τὰς ἐκλογάς, τὸ ἀποκλείει ἀπολύτως ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Εἰς ἐνέργειαν δημοψηφίσματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν, τὴν ἀποκλείει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἐὰν ὅμως οὔτε διὰ τῶν ἐκλογῶν οὔτε διὰ δημοψηφίσματος δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξακριβώσωμεν τὴν λαϊκὴν θέλησιν διὰ τίνος ἀκαταλήπτου ἐνεργείας θὰ δυνηθῶμεν ὅπωσδήποτε νὰ τὴν συναγάγωμεν; Ἐὰν δύναμαι νὰ ἑρμηνεύσω καλῶς τὴν ἄποψίν του ἡ σκέψις του εἶναι αὕτη «Ἀσφαλίσατέ μου τὴν ὁμαλὴν διαδοχὴν καὶ διὰ τὰ ἄλλα βλέπομεν». Ἡ διαδοχὴ κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι ἀπολύτως ἀσφαλής. Ἐὰν ὅμως νοοῦμεν ὅτι ἀσφάλειαν διαδοχῆς ἀποτελεῖ νέα τυχὸν ἐκκαθάρισις τοῦ στρατεύματος, θὰ ἦτο αὕτη ἀπολύτως ἀδύνατος.

§178Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν τὴν ἐζήτησα ἐγώ.

§179Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πῶς τότε ἐννοεῖται ἡ ἀσφάλεια τῆς διαδοχῆς; Τὸ κατ’ ἐμέ, τὸ εἶπον καὶ εἰς τὴν συνέλευσιν τῶν ἀρχηγῶν καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐὰν ὄντως ὑπάρχῃ λαϊκὴ θέλησις σαφής, θὰ ὑποταχθοῦν ὅλοι ἀνεξαιρέτως εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ διατὶ ἐπιφυλάσσετε μόνον εἰς τὸν ἑαυτόν σας τὴν ἐκλογὴν τῆς ὥρας κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ καταφύγετε εἰς τὸν λαόν νὰ ζητήσητε τὸ δημοψήφισμα, καὶ ἐν τίνι δικαιώματι καὶ μὲ ποῖον τίτλον θὰ προβῆτε εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ δημοψηφίσματος ἐρχόμενοι εἰς τὴν ἐξουσίαν; Θὰ ἔχετε τοιαύτην ἐντολὴν ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ; Ἐὰν θέσετε ζήτημα ἐφόσον πολιτειακὸν ζήτημα δὲν τίθεται εἰς τὰς ἐκλογάς, ἂς μὴ παρορᾶται ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πράττει ὁ Δημοκρατικὸς κόσμος, ἀποτελεῖ συγκατάβασιν. Εὑρισκόμεθα ὑπὸ πολίτευμα νομίμως λειτουργοῦν, κυρωθὲν κατ’ ἐπανάληψιν κατὰ τρόπον ἀδιαμφισβήτητον, πολίτευμα τὸ ὁποῖον ἀπέδωκε τὴν γαλήνην εἰς τὸν λαὸν καὶ τείνει νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν ἐκλιποῦσαν εὐημερίαν του. Παρὰ τὴν ἐγκυρότητα τοῦ πολιτεύματος καὶ παρὰ τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν συγκεντρώνει ὁ δημοκρατικὸς κόσμος, ἔρχεται καὶ σᾶς λέγει: «Σᾶς παρέχομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ διευκρινίσητε τὴν θέσιν σας. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ διευκολύνωμεν τὴν σταδιοδρομίαν τοῦ κόμματός σας. Ἂς θέσωμεν τὸν Λαὸν διαιτητὴν τῶν ἐπιφυλάξεών σας». Εἶναι τοῦτο παραχώρησις ἐν τῷ συμφέροντι τῆς χώρας. Ἐὰν σεῖς καταλαμβάνοντες τὴν ἀρχὴν ἐν πλήρει σιγῇ ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος, ἠθέλετε ἐκ τῶν ὑστέρων καλέσῃ τὸν λαὸν εἰς δημοψήφισμα ἄνευ τῆς συναινέσεως τῶν λοιπῶν κομμάτων, θὰ ἦτο ἡ πρᾶξις σας καθαρῶς ἐπανάστασις καὶ θὰ ὡδηγεῖτε τὸν τόπον εἰς τὸν σάλον νέου ἐσωτερικοῦ διχασμοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν. Ἡμεῖς εὑρισκόμενοι ὑπὸ πολίτευμα ἔγκυρον, κάμνομεν μίαν παραχώρησιν καὶ λέγομεν: θέλετε ἀκόμη μίαν διευκόλυνσιν; νὰ τὴν δώσωμεν. Δὲν θὰ ἰσχυρισθῆτε ὅμως καὶ τότε ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις καὶ ὑπὸ τὰς προσφερομένας ἐγγυήσεις, ὑφίσταται κίνδυνος νοθεύσεως τῆς λαϊκῆς ψήφου. Δὲν ἔχετε κανένα βάσιμον λόγον δισταγμοῦ. Δὲν ἀποδέχεσθε· καὶ ἔχετε κάθε δικαίωμα νὰ μὴ ἀποδεχθῆτε τὴν πρότασιν αὐτήν. Σᾶς ἐπιβάλλεται ὅμως ἡ ὑποχρέωσις, ἀπὸ τὸ συναίσθημα τῆς ὀφειλομένης συμβολῆς ὑμῶν διὰ τὴν γαλήνευσιν τῆς χώρας, νὰ προβῆτε εἰς σαφεῖς δηλώσεις. Σκέπτεσθε ὄντως νὰ προβῆτε καὶ τότε εἰς τὴν ἀνακίνησιν τοῦ καθεστωτικοῦ ζητήματος; Διεκδικεῖτε, καὶ διὰ τίνα λόγον, τὸ προνόμιον τοῦ νὰ καθαρίσητε σεῖς καὶ μόνον τὴν λαϊκὴν θέλησιν; Ἐπιφυλάσσετε εἰς ἑαυτοὺς καὶ μόνον τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίσητε τὴν στιγμὴν τοῦ δημοψηφίσματος ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῶν ἄλλων; Μὴ θέτοντες ἀπὸ τοῦδε καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς ζήτημα πολιτειακόν, ἐννοεῖτε νὰ θέσητε τοιοῦτον μετ’ αὐτάς; Ὅλαι αὐταὶ αἱ δηλώσεις σας θὰ ἀποτελέσουν μίαν πλήρη πραγματικῶς σαφήνειαν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος τῆς ἤδη ἐμπεδωθείσης, ἀλλὰ καὶ τὴν δημιουργίαν τῆς ψυχικῆς τοῦ Ἔθνους ἀναβαπτίσεως, πρὸς τὴν ὁποίαν ἀπεβλέψαμεν ἀπὸ τοῦ πέρατος τοῦ πολέμου, ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς εἰρήνης. Καὶ ἀπεβλέψαμεν ἡμεῖς εἰς αὐτὴν, τὸ γνωρίζετε καλῶς ὄχι πλατωνικῶς ἀλλ’ ἀντιταχθέντες κατὰ τῶν φίλων καὶ τῶν συμμαχητῶν μας μετὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συνεργασθῶμεν ἐὰν ἐσκεπτώμεθα νὰ καρπωθῶμεν τὴν δύναμίν των. Διὰ τῶν ἀγώνων ἡμῶν, διὰ τῶν ἀγώνων τοῦ δημοκρατικοῦ κόσμου ἐπανῆλθεν ἡ γαλήνη εἰς τὸν τόπον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν καὶ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητοῦμεν, εἶναι νὰ μὴ τὴν διαταράξητε εἰς τὸ μέλλον. (χειροκροτήματα).

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς.

§181Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι διατὶ ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐξηγήσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ μίαν ἰδιωτικὴν ὁμιλίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο γιὰ νὰ μὴ φθάσῃ εἰς τὴν δημοσιότητα καὶ ἡ ὁποία ἔφθασε κατὰ παράβασιν τῆς ὀφειλομένης ἐχεμυθείας. Ἀπορῶ δὲ καὶ ἐξίσταμαι διότι ἐγένετο συζήτησις διὰ τὴν ὁμιλίαν αὐτὴν 1) διότι ἦτο ἰδιωτικὴ ὁμιλία καὶ 2) διότι, ὡς ἐβεβαιώθη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν περιεῖχε ἀπόφασίν τινα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι δὲν εἶχε λάβει ἀπόφασιν· πρὶν δὲ νὰ λάβῃ τὴν ἀπόφασιν θὰ ἐκαλοῦντο τὰ κόμματα, τὸ Φιλελεύθερον καὶ ὕστερα τὰ ἄλλα κόμματα, νὰ ἀκούσῃ τὰς γνώμας των, καὶ τότε θὰ ἐλάμβανε τὴν σχετικὴν ἀπόφασιν. Ἐφ’ ὅσον λοιπόν ἡ ὁμιλία ἦτο ἰδιωτικὴ καὶ ἀπόφασις δὲν εἶχε ληφθῇ, δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ γίνῃ συζήτησις. Τὸ πολὺ ἔπρεπε νὰ ἐξακριβωθῇ τὶ ἐλέχθη μόνον διὰ νὰ μὴ γεννῶνται παρεξηγήσεις, διὰ νὰ μὴ γράφωνται ἐδῶ καὶ ἐκεῖ ψευδῆ πράγματα ὡς ἀληθῆ. Μίαν ἁπλῆν ὁμιλίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μίαν σκέψιν διετύπωσε· καὶ τὴν σκέψιν αὐτήν ὡμολόγησε μόνος του ὅτι τὴν ἔκαμε, διότι ἔχει μίαν ἰδιάζουσαν ψυχολογίαν. Ἐγὼ μάλιστα προσθέτω ἀκόμη ὅτι ἔχει μίαν συνείδησιν πολὺ ἀκριβολόγον, ἥτις τὸν ὠθεῖ πολλάκις καὶ λέγει ὑπερβολὰς εἰς βάρος του. Ἕνεκα τῶν ἰδιοτήτων του αὐτῶν ἐνῷ δὲν εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὸ χάσμα τὸ ἐπελθὸν ἀπὸ τοῦ 1915 ἢ 1916 καὶ ἐντεῦθεν, ἐν τούτοις θεωρεῖ ἑαυτὸν ὑπεύθυνον καὶ θέλει νὰ κάμῃ θυσίας διὰ νὰ τὸ ἐξαλείψῃ. Ἀντιθέτως ἐγώ, κύριοι βουλευταί, δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν ψυχολογίαν οὔτε τὴν ἀκριβολογίαν τῆς συνειδήσεως, ἐξετάζων μόνον τὶς χονδρὲς γραμμὲς τῆς διαγωγῆς μου. Ἕνεκα τούτου ὄχι μόνον δὲν αἰσθάνομαι τύψεις διὰ τὸ σχίσμα αὐτό, ἀδιάφορον ποῖος τὸ προεκάλεσε καὶ δὲν νομίζω ἑαυτὸν ὑπόχρεων νὰ τὸ ἐξαλείψω πάσῃ θυσίᾳ ἀλλὰ καὶ νὰ κτυπήσω τὸ κεφάλι μου κάθε τόσο διότι δὲν τὸ ἐπέτυχα νὰ ἐπέλθῃ προτύτερα μολονότι πρῶτος ὅλων τὸ ἐπεδίωξα. Τὶ ἔκαμα πρὸς τοῦτο θὰ ἐνθυμεῖσθε: τὸ ἔσκασα καὶ ἐπῆγα καὶ κατετάχθην μετ’ ἄλλων στὸν Γαλλικὸν στρατὸν εἰς τὰ Δαρδανέλλια. Δὲν τὸ ἔκαμα δὲ αὐτὸ τόσεν διὰ νὰ πολεμήσω πρὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως κατὰ τὸ ὄνειρόν μου, ἀλλὰ τὸ κύριον ἐλατήριόν μου ἦτο νὰ παρασκευάσω μίαν βάσιν στρατιωτικὴν ἐξ Ἑλλήνων ἐκεῖ ἐφ’ ἧς στηριζόμενος ὁ ἀρχηγὸς τοῦ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων νὰ δυνηθῇ ἐγκαιρώτερον νὰ κάμῃ τὸ σχίσμα. Καὶ ἐὰν ἐπετύγχανον νὰ παρασκευάσω τήν δύναμιν αὐτήν, τότε πολὺ πρότερον θὰ ἐγένετο, θὰ ἐγένετο δηλαδὴ ἐγκαίρως καὶ τὸ σχίσμα ἤτοι τὸ κίνημα ποὺ ἔγεινε βραδύτερον καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς θὰ μετεῖχε εἰς τὸ κίνημα διότι δὲν εἶχε διαφθαρῆ ἀκόμη διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως τοῦ 1916. Καὶ τότε δὲν θὰ εἴχομεν βεβαίως Δημοκρατίαν, θὰ εἴχομεν ὅμως μίαν μεγαλειώδη αὐτοκρατορίαν ἄνευ σχισμάτων μάλιστα, διότι καὶ αὐτὴ ἡ δυναστεία θὰ παρεσύρετο εἰς τὸ κίνημα. Θὰ ἦτο τοῦτο τόσον ἰσχυρόν, ὥστε δὲν θὰ ἐτόλμα νὰ ἀντικατασταθῇ. Δὲν ἐπέτυχα ὅμως δυστυχῶς ἐγκαίρως νὰ παρασκευάσω μίαν τοιαύτην δύναμιν ἐκεῖ ἀρκετὰ σοβαράν, καὶ δι’ αὐτό, ὡς εἶπον, κάθε τόσον κτυπάω τὸ κεφάλι μου μολονότι ἔπραξα τὸ καθ’ ἑαυτὸν καὶ ἐκ τύχης ἀπέτυχα. Ἀντὶ δηλαδὴ νὰ σχηματίσω μίαν μεραρχίαν ποὺ ἐχρειάζετο, ἐσχημάτισα μόνον ἕνα τάγμα. Ἂν εἶχα καταρτίσει τὴν μεραρχίαν ἀσφαλῶς ὡς εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀπὸ τότε θὰ ἔκανε κίνημα ποὺ θὰ ἦτο τόσον ἐθνοσωτήριον, διότι ἀπὸ τότε εἶχε τὴν διάθεσιν, ἀλλὰ τοῦ ἔλειπαν τὰ μέσα. Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι πολὺ πρὶν νὰ κάμῃ τὸ κίνημα μὲ ἐκάλεσε καὶ μὲ ἠρώτησεν εἰς τὴν Κηφισσιὰν ἐνώπιον τοῦ Ρέπουλη ἂν πρέπει νὰ κάμῃ κίνημα χωρὶς νὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν του μίαν μεραρχίαν τοὐλάχιστον. Τοῦ εἶπα: «Ὄχι Κύριε Πρόεδρε». Δὲν ἔχω λοιπὸν ἐγὼ τὴν ἰδίαν ψυχολογίαν ποὺ ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τοῦτο ὡς εἶπον δὲν αἰσθάνομαι τύψεις διὰ τὸ σχίσμα. Δι’ αὐτὸ δὲν νομίζω ὑπόχρεων ἑαυτὸν νὰ κάμω θυσίας εἰς βάρος τῆς Δημοκρατίας ἵνα ἐξαλείψω τὸ σχίσμα τοῦτο. Δι’ αὐτὸ ὅμως εὑρίσκω ὅτι τὸ δημοψήφισμα περὶ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος ἂν γίνῃ ὅπως προτείνεται, ἤτοι ἤδη μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ συντάγματος ἡ ὁποία ἔχει γίνει πρὸ πολλοῦ, ἀποτελεῖ καθαρὰν ἐπανάστασιν καὶ ὁ χαρακτηρισμὸς αὐτοῦ ὡς ἐπαναστάσεως δὲν μεταβάλλει ποσῶς ἂν συμμετάσχουν εἰς τὴν ἐπανάστασιν αὐτὴν ὅλα τὰ κόμματα. Διότι ὄχι μόνον τὰ κόμματα, ἀλλ’ οὔτε αὐτὸς ὁ Λαὸς ἢ ὁποιοσδήποτε ἄλλος δύναται νὰ μεταβάλῃ αὐτὸ τὸ σύνταγμα ἢ νὰ θέσῃ αὐτὸ ἐν ἀμφιβόλῳ κατὰ τὰς θεμελιώδεις αὐτοῦ διατάξεις. Αὐτὸ ὁρίζει τὸ σύνταγμά μας διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 125 § 1 ἥτις ὑπάρχει, καὶ ὑπάρχουσα καὶ εἰς ἄλλα συντάγματα σκοπὸν ἔχει νὰ προστατεύσῃ τοὺς λαοὺς ἀπὸ τὸ εὐμετάβολον αὐτῶν καὶ δὴ τόσον περισσότερον τὸν ἰδικόν μας, ὅσον οὗτος εἶναι ἐκ τῶν πλέον εὐμεταβόλων. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ πρότασις τοῦ δημοψηφίσματος περὶ Δημοκρατίας εἶναι ἐπαναστατικὴ πρᾶξις, θὰ ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς κάθε πολίτην κάθε στρατιώτην ν’ ἀμυνθῇ κατ’ αὐτῆς καὶ κατὰ τῶν ἐπιχειρούντων αὐτὴν διὰ παντὸς μέσου καὶ διὰ συλλήψεως ἀκόμα αὐτῶν. Εὐτυχῶς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος δὲν ἀποδέχεται τὸ δημοψήφισμα, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δηλοῖ ὅτι ἐφ’ ὅσον ἤδη δὲν ἀποδέχεται αὐτὸς τοῦτο, δὲν θὰ τοῦ προταθῇ πλέον εἰς τὸ μέλλον. Οὕτω ἐπανερχόμεθα διὰ νὰ μὴ εἴπω ἐπανέρχεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδόν.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§183Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν θὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος διότι ἡ συζήτησις διεξήχθη ἀρκετὰ ὁμαλή. Ἔχω ἀνάγκην μόνον νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπὶ τῆς δευτέρας ἀγορεύσεως τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Λέγω τοῦτο: ἔχω σαφῶς καθορίσει ὅτι ἡ πρότασις περὶ δημοψηφίσματος ἐγένετο τότε, ὅταν εὑρισκόμεθα εἰς δυσχέρειαν νὰ δημοσιεύσωμεν τοὺς πίνακας περὶ τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν. Ὑπάρχει δὲ περὶ τούτου ἀνακοινωθὲν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ὅτι δὲν θὰ γίνῃ δημοψήφισμα. Εἰς οὐδεμίαν ἄλλην περίστασιν ἐγένετο πρότασις περὶ δημοψηφίσματος, ἡ ὁποία ἀληθῶς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν θὰ εἶχε μείζονα ἀξίαν, ἀλλ’ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἀναφέρων ὅτι εἰς πολλὰς ἄλλας ἐποχὰς ἐγένετο πρότασις, δὲν ἠδυνήθη νὰ καθορίσῃ. Δεύτερον ἔχω νὰ εἴπω ὅτι ὁ κ. πολιτευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας εἶπεν ὅτι: «Κύριε, εἶσαι ἀχάριστος! Τόσα κόμματα ἐδῶ μὲ τοιαύτην πλειοψηφίαν ἐρχόμεθα νὰ κάμωμεν μίαν συγκατάβασιν πρὸς σέ...

§184Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι ὑπὸ τὸν τύπον συγκαταβάσεως....

§185Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. ... νὰ κάμωμεν μίαν συγκατάβασιν διὰ νὰ διευκολύνωμεν τὴν θέσιν σας». Λέγω εἰς τοῦτο, ὅτι ὄχι μόνον δὲν δέχομαι συγκαταβάσεις ὡς ἄτομον· ἀλλὰ λέγω καὶ εἰς τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι δὲν ἔχω δικαίωμα ἐπὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων νὰ κάμω συγκαταβάσεις, διότι δὲν εἶναι ἴδια πράγματα τὰ ὁποῖα δύναταί τις νὰ διαθέσῃ· εἶναι πράγματα δημοσίου δικαίου ἐπὶ τῶν ὁποίων οὐδεμία συγκατάβασις ἐπιτρέπεται. Ἄς παύσῃ λοιπὸν νὰ προσφέρηται τόσον γενναίως, διότι ὀφείλω νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ἐγώ, μὲ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας ἔχω, οὐδέποτε θὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ κάμω ὁμοίας παραχωρήσεις, πρὸς τὸ παρόν. Καὶ ἐν τέλει ὀφείλω νὰ τονίσω, κύριε ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι μοῦ ἐκάματε διαφόρους προτάσεις, ἐδηλώσατε τὶ θὰ κάμητε. Προκαλῶ καὶ ἐγὼ λοιπὸν ὅλα τὰ Δημοκρατικὰ κόμματα νὰ μοὶ εἴπουν, ὅτι, ἂν ὁ λαὸς θελήσῃ διὰ τῆς πλειοψηφίας νὰ φέρῃ τὸ Λαϊκὸν κόμμα εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτὰ δὲν θὰ παρεμβάλουν καμμίαν δυσκολίαν νὰ διοικήσῃ τὸ κόμμα τοῦτο σύμφωνα μὲ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐρώτησις.

§186Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πρωτίστως ὑποχρεοῦται νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτό, εἶμαι ἐγώ: Δύναται νὰ εἶναι βέβαιος ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅτι ἂν διεξαγάγῃ ἐκλογὰς καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἔλθῃ πλειοψηφοῦν τὸ Λαϊκὸν κόμμα, μὲ ὅλην τὴν εὐλάβειαν ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς τοὺς Συνταγματικοὺς πολίτας θὰ παραδώσω τὴν ἀρχήν. Ἄν ὅμως τότε ἐπιχειρήσῃ μεταβολὴν τοῦ Πολιτεύματος θὰ μᾶς εὕρῃ ὅλους ἀντιμετώπους. Δὲν ἔπρεπε νὰ ἀμφιβάλλητε περὶ αὐτοῦ.

§187Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶμαι ἀπολύτως ἱκανοποιημένος ἀπὸ τὴν δήλωσιν, διότι ἂν αὕτη ἐδίδετο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς...

§188Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον θὰ εἶμαι εἰς τὴν ἀρχὴν θὰ κάμω ὅλας τὰς δυνατὰς θυσίας πρὸς ὅλα τὰ Δημοκρατικὰ κόμματα διὰ νὰ μὴ ἐπικρατήσῃ τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Ἐὰν ὅμως ἔλθῃ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα πλειοψηφοῦν, ἐγὼ θὰ παραδώσω τὴν ἀρχὴν μὲ ὅλην τὴν εὐλάβειαν τὴν ὀφειλομένην εἰς τοὺς ἐκλεκτοὺς τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ θὰ κάμω ὅλας τὰς θυσίας τὰς δυνατὰς διὰ νὰ ἐξασφαλίσω τὴν νίκην τὴν Δημοκρατικήν. Ἐὰν ὅμως ἐπιχειρήσῃ ἔπειτα τὸ Λαϊκὸν κόμμα...

§189Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θυσίας τῶν ἰδίων σας δυνάμεων;

§190Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὴν 1 Νοεμβρίου. Πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀμφιβάλλητε;

§191Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶμαι ἀπολύτως ἱκανοποιημένος ἀπὸ τὰς δηλώσεις αὐτάς.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§193Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, κανεὶς δὲν διενοήθη ἐδῶ νὰ ἐμποδίσῃ τὸ Λαϊκὸν κόμμα νὰ καταλάβῃ τὴν ἀρχὴν ἅμα πλειοψηφήσῃ. Ὅλη ἡ συζήτησις ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ γνωρίζωμεν καὶ ἡμεῖς, νὰ γνωρίζῃ καὶ ὁ κόσμος ποῖαι θὰ εἶναι αἱ προθέσεις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐάν ποτε καταλάβῃ τὴν ἀρχήν, ἐν σχέσει μὲ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, δὲν ἠθέλησε νὰ κάμῃ ἀπολύτως σαφεῖς δηλώσεις. Ἐλπίζω ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος θὰ καθορισθῇ ὄχι διὰ σαφῶν δηλώσεων, ἀλλὰ διὰ τῆς φρονήσεως, καὶ τῆς συνεργασίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς, εἰς τρόπον ὥστε, ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ τῶν ἐκλογῶν, νὰ ἔχωμεν ὅλοι πλήρη πεποίθησιν καὶ ὁ λαὸς καὶ ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι, ποία θὰ εἶναι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ πολιτικὴ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἐν σχέσει μὲ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διὰ τὴν πρότασιν τοῦ 1927, δὲν εὑρίσκεται ἐν ἀκριβείᾳ. Ἔγιναν ἐπανειλημμένως προτάσεις καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα ὅπως ἐνεργηθῇ δημοψήφισμα. Ὅταν δὲ ἐπρόκειτο νὰ δημοσιευθοῦν οἱ πίνακες τῶν προαγωγῶν, εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἠπειλήθη ἓν στρατιωτικὸν κίνημα, ἀλλὰ τὸ κίνημα ἐκεῖνο τὸ ἀντιμετωπίσαμεν. Ἡ πρότασις περὶ διενεργείας δημοψηφίσματος ἦτο ἄσχετος πρὸς τὴν δημοσίευσιν τοῦ πίνακος τῶν προαγωγῶν. Ἐνθυμοῦμαι δὲ ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ ὁ σήμερον Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ὑπέρμαχος τῆς ἐνεργείας δημοψηφίσματος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι.

§194Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§195Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπιμένομεν ὅπως τὸ Λαϊκὸν κόμμα δεχθῇ τὴν πρότασιν ἐκείνην διὰ νὰ ἡσυχάσωμεν. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν ἐδέχθη. Καὶ διότι δὲν ἐδέχθη τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν ἐλάβομεν καμμίαν ἀπόφασιν περὶ διενεργείας δημοψηφίσματος.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐτερματίσθη. Διάφοροι βουλευταὶ ὑπέβαλον τὴν ἑξῆς πρότασιν: Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἐπὶ τούτου συζήτησιν ἐκφράζει τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν: δέχεται τὴν πρότασιν ταύτην;

§197ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28)9) 1929 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 13)5)27 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 4)11)26 Ν. Δ. περὶ ἀποδόσεως εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῶν κατὰ τὰς διατάξεις περὶ Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης περιελθόντων αὐτῇ κτημάτων καὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΓΥΙΔʹ περὶ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως ὑπουργείου Ἀεροπορίας». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ι. Ράλλης.

§199Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ Νομοσχεδίου ἐπιτρέπεται ἡ πρόσληψις ἰδιωτῶν ἀλλοδαπῶν καὶ ἡμεδαπῶν, χωρὶς νὰ καθορίζεται καὶ ἡ τυχὸν ἀπαιτηθησομένη δαπάνη εἰς τρόπον ὥστε καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου δὲν δύναται νὰ καθορίσῃ τὴν δαπάνην ταύτην. Τὸ τοιοῦτον δὲν πληροῖ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος περὶ ἐκθέσεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου.

§200Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ τοιοῦτον ἐγένετο καὶ εἰς ἄλλα νομοσχέδια, διότι δὲν δυνάμεθα ἐκ τῶν προτέρων νὰ προβλέψωμεν τὰς τυχὸν παρουσιασθησομένας ἀνάγκας. Ἔχω νὰ ὑποβάλω καὶ μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου τούτου διὰ τῆς ὁποίας θὰ διορίζεται ὑφυπουργὸς μόνον ὁσάκις ὁ Πρωθυπουργὸς θὰ ἀναλαμβάνῃ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἀεροπορίας.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου 4332 περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συμβάσεως περὶ συστάσεως καὶ λειτουργίας τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης».

§203Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περὶ ἀγροτικῆς πίστεως εἶναι τοιοῦτον ὥστε νὰ προκαλέσῃ εὐρεῖαν συζήτησιν, καὶ ἐὰν συζητηθῇ σήμερον εἰς πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν· κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν πρέπει αὕτη νὰ εἶναι ἀπολύτως ἐλευθέρα ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον, διότι πρόκειται περὶ νομοθετήματος κατ’ ἐμὲ σπουδαιοτάτου. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ στοιχεῖα τινὰ τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς χρησιμεύσουν, δηλαδὴ τὰ στοιχεῖα θὰ συνίστανται εἰς τὸ νὰ προσαχθοῦν τὰ ποσά, ἤτοι ἡ βεβαίωσις τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ διαθέτει διὰ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν καὶ σήμερον ἐκ τῶν κεφαλαίων τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν διετέθησαν διὰ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, πόσα πράγματι διετέθησαν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία σήμερον ἐπιτελεῖ τὸ ἔργον καὶ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔχουν διατεθῆ. Διότι νομίζω ὅτι θὰ χρησιμεύσουν τὰ στοιχεῖα αὐτά.

§204Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω ἀπὸ αὔριον νὰ σταλοῦν.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἀγροτικῆς Τραπέζης παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 10.30′ μ. μ.)