1929.11.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3η

ΔΕΥΤΕΡΑ 25 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1929

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί. Φέρω πρὸς ὑμᾶς τὸ θλιβερὸν ἄγγελμα τοῦ θανάτου τοῦ Γεωργίου Κλεμανσώ. Ἡ πολυσύνθετος καὶ πολυκύμαντος μακρὰ ζωὴ τοῦ ἐκλιπόντος μεγάλου πολιτικοῦ θὰ ἀπασχολήσῃ τοὺς ἱστορικοὺς τοῦ μέλλοντος. Ὑπῆρξε φυσιογνωμία τοσοῦτον ἐξαιρετικὴ καὶ δράσεως τοιαύτης ἐκτάσεως, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συγκινῇ ἐπὶ χρόνον μακρὸν τὴν ἀνθρωπότητα. Πολιτικὸς ἀνὴρ ἀσύγκριτος. Μαχητὴς ἀπτόητος. Ρήτωρ θυελλώδης. Συνέτριβε κάθε ἐμπόδιον. Περιφρονητὴς πάσης μικρότητος. Πατριώτης ἰδανικός, ἐγκλείων εἰς τὰ στήθη του ὅλην τὴν Γαλλικὴν ψυχήν, ὅλον τὸ ἐθνικὸν μεγαλεῖον. Ἡ πολιτική του, τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ σιδήρου. Τύραννος ἐν τῇ Κυβερνήσει. Τύραννος ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει. Ὁποία ὅμως ἀγαθοποιὸς τυραννία! Πάντοτε ἀσκηθεῖσα ὑπὲρ τῆς ἀπολύτου δικαιοσύνης. Πάντοτε ὑπὲρ τῆς Γαλλίας. Πάντοτε ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τῶν λαῶν. Φοβερὸς τὴν ὄψιν, τρομερὸς τὴν γλῶσσαν, ἀλύγιστος, προυχώρει πρὸς τὴν μάχην. Ἄλλοι συνετρίβοντο, ἄλλοι ἐκάμπτοντο, καὶ μόνος αὐτός, ὑπερήφανος, ὠρθοῦτο ἕτοιμος διὰ νέους ἀγῶνας. Δὲν ἐγνώρισε ποτὲ τὴν ψυχικὴν ἧτταν. Καὶ ὅταν ἔτι μικροὶ καὶ ἀλόγιστοι ἀντίπαλοι τοῦ ἔρριψαν τὸν σίελον τῆς συκοφαντίας—εἰς τὸν καιρὸν τῶν Παναμαϊκῶν—αὑτὸς ἐγιγαντοῦτο ἐκ τῆς ἠθικῆς του δυνάμεως καὶ μὲ ἕνα τῶν σαρκασμῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἐφόνευε, διῆλθε τὴν ἐγερθεῖσαν λαίλαπα χωρὶς νὰ κλονισθῇ ἐν τῷ μέσῳ τῶν συσπειρουμένων ἐκ δειλίας εὐτελῶν. Νικητὴς καὶ τότε. Δημοσιογράφος, κρατῶν ἀντὶ γραφίδος κεραυνοὺς εἰς χεῖράς του, ὑψώθη εἰς ἐλεγκτὴν ἰδεώδη τῆς δικαιοσύνης τῆς πατρίδος του, ὅτε μετὰ τοῦ μεγάλου συγγραφέως καὶ συμπολίτου του Ζολᾶ ἠξίωσαν τὴν ἀναθεώρησιν τῆς συνταραξάσης τὸν κόσμον δίκης τοῦ καταδικασθέντος Γάλλου ἀξιωματικοῦ ἐπὶ προδοσίᾳ τῆς πατρίδος του. Ἀνὴρ σθένους ψυχικοῦ ἀνυπερβλήτου, αὐτοπεποιθήσεως θαυμαστῆς καὶ θεληματικότητος ἀφαντάστου, ἠγνόησε πάντοτε τὸν δισταγμόν. Ὅτε κατὰ τὴν μεγάλην πολεμικὴν τρικυμίαν ἐχρειάζετο δυνατὸς κυβερνήτης, ἡ Γαλλία ὁλόκληρος ἐκάλεσε τὸν Κλεμανσώ. Ὁ Μέγας δημοκράτης πρεσβύτης πλέον, φλεγόμενος ἀπὸ πατριωτισμόν, ἀδάμαστος, ἀκούραστος, ἥρπασε τὸ πηδάλιον τῆς ἐξουσίας εἰς τὰς στιβαράς του χεῖρας καὶ ἐβρυχήθη: «Θὰ κάμω πόλεμον μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς νίκης. Ὅλοι εἰς τὰς θέσεις σας. Δὲν ἐπιτρέπω ψιθυρισμοὺς ἀπαισιοδοξίας. Ἀπαγορεύω κρίσεις περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ πολέμου καὶ λιποψυχίας. Ἐμπρός!» Ἡ Γαλλία σύσσωμος, ἐμπνευσμένη ἀπὸ τοιούτου εἴδους σάλπισμα, ἐξώρμησεν ἀκάθεκτος. Οἱ σύμμαχοι, ἀναθαρρήσαντες, ἡμιλλῶντο παράπλευροι τῶν Γάλλων εἰς ἐνθουσιασμὸν καὶ ὁρμήν. Ὁ ἐχθρὸς ἐξωθήθη καί, ὁμολογήσας τὴν ἧτταν του, ἐζήτησεν ἀνακωχήν. Ὁ πόλεμος ἐτελείωσεν. Ὁ νικητὴς ἐπέβαλε τοὺς ὅρους του. Ὁ Κλεμανσὼ προήδρευσε τῆς διασκέψεως τῆς εἰρήνης. Τὸ τεράστιον κατόρθωμά του ἐξέπληξε τὴν οἰκουμένην. Μετὰ τὴν εἰρήνην ὁ Κλεμανσὼ παρεμερίσθη — Οἱ Λαοὶ ἔτσι εἶναι. Τοὺς δυνατοὺς κυβερνήτας ἀναζητοῦν ἐν ὥρᾳ κινδύνων ἐξωτερικῶν ἢ ἐσωτερικῶν. Ἅμα ἐπέλθῃ γαλήνη, ἡ παρουσία τούτων εἰς τὴν ἀρχὴν τοὺς ἀνησυχεῖ. Ἄλλως τε ἐν ὥρᾳ νηνεμίας εἶναι πολλοὶ οἱ ἕτοιμοι νὰ κυβερνήσουν καὶ χωρὶς τὴν πίεσιν τῆς αὐστηρᾶς πολιτικῆς καὶ κοινωνικῆς πειθαρχίας.—Ἀπεσύρθη τῆς πολιτικῆς, διὰ νὰ σκορπίσῃ τοὺς θησαυροὺς τοῦ πνεύματός του καὶ τῆς ψυχῆς του εἰς τὸν κόσμον σύμπαντα μέσῳ τῶν σοφῶν συγγραμμάτων του. Τὸ φῶς τῆς διανοίας του ἐξεχύθη ἀνὰ τὴν ὑφήλιον. Μέγας παλαιστής, πρὸ ὀλίγου χρόνου ἀντιμετωπίσας τὸν θάνατον, τὸν ἠνάγκασε νὰ ὀπισθοχωρήσῃ. Ἐσεβάσθη τὸν ἥρωα ἀγωνιζόμενον νὰ περαιώσῃ τὴν ἀπάντησίν του εἰς τὸν νεκρὸν στρατάρχην. Ἐμονομάχουν οἱ δύο μεγάλοι συντελεσταὶ τῆς συμμαχικῆς νίκης. Ἡ ἱστορία θὰ κρίνῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τελειωθείσης μονομαχίας τῶν δύο μεγάλων τέκνων τῆς ἀθανάτου Γαλλίας. Οὕτω τερματίσας τὴν τελευταίαν του μάχην ὁ πατὴρ τῆς νίκης, μεγαλόπρεπος καὶ ἀγέρωχος ἐπορεύθη πρὸς τὴν ἀθανασίαν, τοῦ θανάτου ἀποδίδοντος τὰς τιμάς. Οἱ δημοκρατικοὶ λαοί, ὑπὲρ τῶν ἰδεωδῶν τῶν ὁποίων ἠγωνίσθη καὶ ἐνίκησε, θρηνοῦν. Ἡ δὲ Ἑλλάς, τῆς ὁποίας ὑπῆρξεν ὁ μεγαλείτερος, ὁ ἰσχυρότερος καὶ ἁγνότερος φίλος, πρώτη μεταξὺ τῶν ἄλλων, εὐγνώμων προσέρχεται καὶ κλίνει εὐλαβῶς τὸ γόνυ πρὸ τῆς σοροῦ τοῦ μεγάλου νεκροῦ. Καὶ οἱ ἐχθροί του ἀκόμη θὰ κλίνουν τὸ γόνυ ἀπὸ θαυμασμόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἀμοιβὴ μετὰ θάνατον τῶν μεγάλων πολιτικῶν ἀνδρῶν. Ἡ Βουλὴ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁμόθυμος, ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, θὰ σπεύσῃ νὰ διαδηλώσῃ τὴν συμμετοχήν της εἰς τὸ Ἐθνικὸν πένθος τῆς φίλης μεγάλης Δυνάμεως.

§3Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους ἀπηγγείλατε εὑρίσκουν θερμὴν ἀπήχησιν, εἶμαι βέβαιος, ὄχι μόνον παρὰ τοῖς κυρίοις βουλευταῖς, ἀλλὰ καὶ παρ’ ὁλοκλήρῳ τῷ ἑλληνικῷ λαῷ, καὶ ἀπανταχοῦ γῆς ὅπου ζῇ ἑλληνικὴ ψυχή. Ὁ Γεώργιος Κλεμανσώ, τοῦ ὁποίου τόσον εὐστόχως διεγράψατε τὴν φυσιογνωμίαν, ὑπῆρξεν ἀναμφισβητήτως μία τῶν μεγαλειτέρων ἂν μὴ ἡ μεγίστη πολιτικὴ ὕπαρξις τῶν δύο τελευταίων αἰώνων. Καὶ ἂν ἐπρόκειτο τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους εἴπατε πρὸς ἀναπαράστασιν τῆς προσωπικότητός του νὰ συνοψίσῃ τις εἰς ὀλίγας μόνον λέξεις, θὰ ἔλεγεν: Ὑπῆρξεν ὁ δεινὸς μαχητὴς ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ τῶν ἐλευθεριῶν. Μαχητὴς ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν ἦτο ὅταν ἠγωνίζετο νεώτατος ἀκόμη ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ πατρίδι πρὸς κατάλυσιν τοῦ δεσποτισμοῦ. Μαχητὴς ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ τῶν ἐλευθεριῶν ἦτο, ὅταν ἐμάχετο πρὸς ἐγκαθίδρυσιν τῆς Γαλλικῆς δημοκρατίας. Μαχητὴς ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ τῶν ἐλευθεριῶν ἦτο, ὅταν ἐμάχετο ὑπὲρ ἀναδείξεως τῆς ἀθῳότητος ἑνὸς ἀνθρώπου ἀδίκως καταδικασθέντος. Μαχητὴς ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ τῶν ἐλευθεριῶν ὅταν ἐζήτει νὰ παρασκευασθῇ ἡ πατρίς του διὰ νὰ εἶναι ἑτοίμη εἰς ἕνα ἀγῶνα τραχὺν τὸν ὁποῖον ἐκεῖνος προέβλεπε. Μαχητὴς ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ τῶν ἐλευθεριῶν ὅταν ἐν τῷ μεγάλῳ πολέμῳ ὡδήγει τὴν Γαλλικὴν ψυχὴν εἰς τὴν τελικὴν ἢ θριαμβευτικὴν νίκην. Μαχητὴς ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ τῶν ἐλευθεριῶν ὅταν συνέτασσε τὰς συνθήκας τῆς εἰρήνης. Μαχητὴς ἀκόμη ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ τῶν ἐλευθεριῶν ἦτο ὅταν ἐπέμενεν ἐν αὐταῖς, ἵνα τὰ δίκαια τῶν μειονοτήτων, τὰ δίκαια τῆς ἐλευθερίας ἑκάστης ἐθνικότητος διατελῶσι προησπισμένα ἐντὸς τῶν γεωγραφικῶν συνόρων τῆς ἐπικρατείας εἰς τὴν ὁποίαν ἡ μειονότης ἐκείνη θὰ ἐτύγχανε νὰ ἀπονεμηθῇ. Ὄχι μόνον ἡ Γαλλία ἣν τόσον ἠγάπησεν, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρος ἡ ἀνθρωπότης αἰσθάνεται τὸ κενὸν τὸ ὁποῖον ἡ μεγάλη πολιτικὴ φυσιογνωμία του ἐγκατέλειπε. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἴμεθα συνειθισμένοι μὲ τοὺς φυσικοὺς νόμους τοὺς ὑπαγορεύοντας τὸ ἄτεγκτον τέλος καὶ τῶν μᾶλλον ἁδρῶν φυσιογνωμιῶν, πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ τις, ὅτι τὸ κενὸν τὸ παραχθὲν ἀφίνει κατάπληξιν καὶ ἐν ταὐτῷ ὀδύνην. Ὁσονδήποτε ὅμως καὶ ἂν ἡ λοιπὴ ἀνθρωπότης, ὁσονδήποτε ἰδιαιτέρως ἡ Γαλλία, ἡ πατρίς του, ἡ ὁποία ὀφείλει καὶ τὴν νίκην καὶ τὴν δόξαν εἰς τὸν ἐκλιπόντα, καὶ ἂν εἶναι εὐγνώμων, ὁ ἑλληνικὸς λαὸς θέλει διατηρήσῃ ἀνεξίτηλα τὰ ἴχνη τῆς βαθυτάτης του εὐγνωμοσύνης πρὸς τὸν ἐκλιπόντα πολιτικόν. Ὑπῆρξε φίλος ἀσφαλὴς καὶ πρόμαχος ἄκαμπτος τῶν δικαίων τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀπὸ τῆς νεότητος αὐτοῦ μέχρι τῆς τελευταίας του πνοῆς. Οὐδεμία στιγμὴ κρίσεως τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων εὑρίσκει τὸν Γεώργιον Κλεμανσὼ λιποψυχοῦντα πρὸς ὑπεράσπισιν αὐτῶν. Διὰ τῆς δεινῆς αὐτοῦ γραφίδος, διὰ τοῦ λόγου καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς Κυβερνήτης, ὑπερήσπισε πάντοτε τὰ Ἑλληνικὰ δίκαια καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν. Καὶ τὸ ὑπερασπίζειν διὰ τοῦ λόγου καὶ τῆς γραφίδος εἶναι ἴσως εὔκολον. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ἦλθεν εἰς τὸν Γεώργιον Κλεμανσὼ ἡ στιγμή, ἵνα διὰ τῶν ἔργων ἐπισφραγίσῃ τὰ αἰσθήματα τὰ ὁποῖα ἔτρεφεν πρὸς τὸν Ἑλληνισμόν, τὸν εἴδομεν ἀδιστάκτως βαίνοντα καὶ παρασύροντα καὶ ἄλλους πρὸς τὴν ὁριστικὴν ἀναγνώρισιν καὶ τὴν ἐπικράτησιν τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων, τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύματος καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἀρετῆς, ἅτινα τοσοῦτον ἐξετίμησε καὶ ἠγάπησεν. Θὰ εἴμεθα ἐσαεὶ βαθύτατα εὐγνώμονες, κύριε Πρόεδρε, πρὸς τὴν μνήμην τοῦ Μεγάλου ἀνδρός. Καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ βεβαίως θὰ εἶναι σύμφωνος ὅπως τηλεγραφηθῇ εἰς τὴν οἰκογένειαν αὐτοῦ καὶ εἰς τὸ Γαλλικὸν Κοινοβούλιον, τοῦ ὁποίου ὑπῆρξεν εἷς τῶν κρατερῶν ἀγωνιστῶν, ἡ βαθεῖα λύπη ἣν αἰσθάνεται ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, ἐπὶ πλέον δὲ θὰ εἶναι σύμφωνος καὶ εἰς τὴν ὑμετέραν πρότασιν ὅπως εἰς ἔνδειξιν πένθους διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἔχει τὸν λόγον.

§5Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὅσα καὶ σεῖς καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἴπατε, ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς ἰδικάς μας σκέψεις καὶ τὰ αἰσθήματα. Ὅλοι οἱ Ἕλληνες συμμεριζόμεθα βαθύτατα τὸ πένθος τοῦ φίλου Γαλλικοῦ Ἔθνους διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ μεγάλου πολιτικοῦ ἀνδρός. Εἰς τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κλεμανσὼ ἐκυριάρχει ἀσφαλῶς ἡ ἰδέα τῆς Γαλλίας, τῆς Δημοκρατικῆς Γαλλίας, ἕνας ἀνώτερος Γαλλικὸς πατριωτισμός. Κατώρθωσε μὲ τὴν σιδηρᾶν θεληματικότητά του, μὲ τὴν ἀδάμαστον μαχητικότητά του, ὄχι μόνον νὰ ἐξυψώσῃ τὸν πολιτικὸν βίον ἀλλὰ καὶ νὰ σώσῃ τὴν πατρίδα του καὶ νὰ προσφέρῃ μεγίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὸν κόσμον, ἐξασφαλίσας, μὲ τὴν τροπὴν τὴν ὁποίαν συνετέλεσε νὰ πάρῃ ὁ παγκόσμιος πόλεμος, τὴν ἐπικράτησιν τῶν δημοκρατικῶν ἀρχῶν. Ἐὰν ὁ Γεώργιος Κλεμανσὼ δὲν καταλέγεται εἰς τὴν χορείαν τῶν μεγάλων διεθνιστῶν, τῶν μεγάλων ἀνθρωπιστῶν, ὅπως ἕνα ἄλλο ἔξοχον τέκνον τῆς Γαλλίας τὸ ὁποῖον ἐπλήρωσε μὲ τὴν ζωήν του τὰς προσπαθείας του πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ πολέμου, ὁ Ἰωάννης Ζωρές, ὅμως εἰς τὴν καρδίαν τοῦ Γεωργίου Κλεμανσὼ ἔπαλλε πάντοτε ἰσχυρότατον αἴσθημα δικαίου. Εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν ἠγωνίσθη μὲ ὅλην τὴν ὁρμητικήν του ψυχὴν πρὸς ἐπανόρθωσιν μιᾶς ἀδικίας ἐναντίον ἑνὸς ἀτόμου, ἡ ὁποία ἐχώρισεν εἰς δύο στρατόπεδα τὴν πατρίδα του, ἐπανόρθωσιν τῆς ὁποίας ἡ πραγματοποίησις ἐξύψωσε τὸ μεγαλεῖον τῆς Γαλλίας. Ἡ ἰσχυρὰ φωνή του καὶ τὸ ἐξαιρετικὸν κῦρός του ἐχρησιμοποιήθησαν πρὸς ἱκανοποίησιν καὶ τῶν δικαίων τοῦ ἰδικοῦ μας Ἔθνους, τοῦ ὁποίου τὸ παρελθὸν τὸν ἐνεθουσίαζε καὶ οἱ νεώτεροι ἀγῶνες καὶ τὰ ἀτυχήματα τὸν συνεκίνουν. Βαθύτατα θὰ εἶναι τὰ αἰσθήματα εὐγνωμοσύνης τῆς Ἑλλάδος εἰς μνήμην τοῦ Γεωργίου Κλεμανσώ. Συμφωνῶ ἀπολύτως εἰς τὴν πρότασίν σας ὅπως διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, καὶ προτείνομεν ἀκόμη ὅπως ἡ Κυβέρνησις συστήσῃ ἐπιτροπήν, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν ἀνέγερσιν ἀνδριάντος τοῦ Γεωργίου Κλεμανσὼ εἰς ἔνδειξιν τῆς αϊδίου πρὸς αὐτὸν Ἑλληνικῆς εὐγνωμοσύνης.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§7Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους μετὰ τόσης προσοχῆς ἤκουσεν ἡ Βουλὴ τόσον ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου αὐτῆς ὅσον καὶ ἐκ μέρους τοῦ ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ μεγάλου πολιτικοῦ ἀνδρός, ἀπηχοῦν βαθύτατα εἰς τὴν καρδίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἐνθυμῆται μετ’ εὐγνωμοσύνης καὶ μάλιστα βαθυτάτης τὴν ὅλην δρᾶσιν τοῦ Γεωργίου Κλεμανσὼ καὶ τὴν ὠφέλειαν τὴν ὁποίαν ἐκ ταύτης ἔσχον συχνὰ τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ λησμονήσῃ ὅτι, κληθεὶς ὁ μοναδικὸς οὗτος πολιτικὸς εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν τυχῶν τοῦ μεγάλου ἔθνους του εἰς στιγμὰς τραγικὰς δι’ αὐτό, διεχειρίσθη ταύτας διὰ τῆς στιβαρᾶς αὐτοῦ χειρὸς τόσον ἰσχυρῶς, τόσον εὐστόχως καὶ τόσον ἀποτελεσματικῶς, ὥστε εἰς τὴν ἰσχυρὰν αὐτοῦ διεύθυνσιν ἀπεδόθη κατὰ μέγα μέρος ἡ νίκη τῶν Γαλλικῶν καὶ μετ’ αὐτῶν καὶ τῶν συμμαχικῶν ὅπλων, δι’ ὃ ἐκλήθη καὶ πατὴρ της νίκης. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ λησμονήσῃ τὴν μεγάλην συνδρομὴν ἥν παρέσχεν ὁ μέγας οὗτος πολιτικὸς ἀνὴρ εἰς τὴν χώραν μας κατὰ τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων τῆς εἰρήνης, εἰς ἥν ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος τὸ γιγάντειον ἔργον τῆς ἀτονησάσης φεῦ! συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Ταῦτα πάντα σκεπτόμενος ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, δικαίως πενθεῖ βαθύτατα διὰ τὴν ἀπώλειαν τῆς μεγάλης ταύτης πολιτικῆς φυσιογνωμίας.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§9Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Συμμεριζόμεθα καὶ ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε, ἐξ ὅλης ψυχῆς ὅσα ἐλέχθησαν διὰ τὸν θάνατον τοῦ Γεωργίου Κλεμανσώ, ὅστις ἔρριψεν εἰλικρινὲς καὶ βαθύτατον πένθος εἰς πᾶσαν τὴν Γαλλίαν. Ἄν ἡ ἀνθρωπότης ὁλόκληρος περιβάλλῃ μὲ ἀμέριστον θαυμασμὸν τὸν ἐκλιπόντα μέγαν πολιτικὸν διὰ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσέφερεν εἰς αὐτὴν καὶ τὰς ἐξόχους πολιτικὰς ἀρετὰς διὰ τὴν λαμπρὰν καὶ ἔνδοξον σταδιοδρομίαν, ὁ θαυμασμὸς οὗτος εἰς τὴν χώραν μας ὑπῆρξεν ἀναμεμιγμένος μὲ βαθύτερον καὶ εἰλικρινέστερον αἴσθημα, τὸ αἴσθημα τῆς συμπαθείας καὶ εὐγνωμοσύνης διὰ τὴν ἀμείωτον αὐτοῦ ἀγάπην πρὸς τὴν Ἑλλάδα, τὴν Ἑλλάδα τὴν παλαιὰν καὶ τὴν Ἑλλάδα τὴν νέαν, καὶ διὰ τὸ γεγονὸς ὅτι πάντοτε εἰς τὰς δεινάς της περιστάσεις εὗρεν αὐτὸν πρόμαχον τῶν δικαίων της. Ὁ θαυμασμὸς καὶ ἡ εὐγνωμοσύνη μας θὰ εἶναι ἀΐδιοι.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ἔνδειξιν πένθους λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4.30′ μ. μ. αὔριον. (Ὥρα 5 μ. μ.).