1929.07.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 1η

ΠΕΜΠΤΗ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 1929

Προεδρία κ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§2Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν Προεδρικὸν Διάταγμα περὶ ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐκτάκτου Συνόδου τῆς Βʹ. Βουλευτικῆς περιό-

δου. (ἀναγινώσκει)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὸ ἄρθρον 78 τοῦ Συντάγματος, κυρύσσομεν τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐκτάκτου Συνόδου τῆς Βʹ Βουλευτικῆς Περιόδου. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἡμετέρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς, θέλει ἀνακοινώσῃ τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν.

Ἐν Ἀθήναις τῇ 4 Ἰουλίου 1929

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΠΑΥΛΟΣ ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Ν. Κατζιᾶς ὑποβάλλει τὴν παράκλησιν ὅπως ψηφισθῇ εἰς τὴν Σύνοδον ταύτην τὸ νομοσχέδιον δι’ οὗ ἀπονέμεται εἰς αὐτὸν σύνταξις. — Ὁ πρόσφυξ Α. Παμπαλῆς διαμαρτύρεται, διότι ἐμπρόθεσμος δήλωσις αὐτοῦ περὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς περιουσίας του ἐθεωρήθη ὡς ἐκπρόθεσμος. — Οἱ δικαιοῦχοι παραπηγμάτων πλατείας Θεμιστοκλέους Πειραιῶς παρακαλοῦν ὅπως ἀκυρωθῇ ἡ γενομένη διανομὴ καὶ ἐνεργηθῇ ἐκ νέου ὑπὸ ἄλλης ἐπιτροπῆς. — Κάτοικοι σταφιδοπαραγωγικῶν περιφερειῶν καὶ διάφοροι ποτοπῶλαι καὶ καφεπῶλαι παρακαλοῦν ν’ ἀνασταλῇ ὁ νόμος περὶ σταφυλοπνεύματος καὶ τεθῇ ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος περὶ φορολογίας τῶν ἀμβύκων. — Ὁ Πρόεδρος τοῦ ἱερατικοῦ συνδέσμου Χίου ὑποβάλλει δι’ ὑπομνήματος διαφόρους σκέψεις καὶ γνώμας περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεως τοῦ κλήρου. — Ἰδιωτικοὶ ὑπάλληλοι Λαρίσσης παρακαλοῦν ὅπως μὴ τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ Κυριακῆς ἀναπαύσεως. — Οἱ παθόντες κατὰ τὸν πόλεμον καὶ ἄστεγοι Π. Φαλήρου παρακαλοῦν ὅπως τὸ Κράτος μεριμνήσῃ καὶ στεγάσῃ αὐτούς, καθόσον ὑποφέρουν ἕνεκεν τούτου τὰ πάνδεινα. — Ὁ καπνεργατικὸς κόσμος Ἐλευθερουπόλεως ἀποκρούει τὴν πρότασιν τοῦ Γερουσιαστοῦ Παπαστράτου περὶ τροποποιήσεως τοῦ καπνικοῦ νόμου. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ὁμοσπονδίας τῶν ἐπαγγελματιῶν Καρδίτσης καὶ τοῦ Ἐμπορικοῦ συλλόγου διαμαρτύρεται διὰ τὴν κατάργησιν τῶν θρησκευτικῶν καὶ τῆς ἱστορίας. — Σιδηροδρομικοὶ τμήματος Πατρῶν παρακαλοῦν ὅπως ἀκυρωθῇ ἡ σύμβασις τῆς Ἑταιρείας ΣΠΑΠ. — Ἡ Ἔκτακτος γενικὴ συνέλευσις ἀντιπροσώπων συνδέσμου ΣΠΑΠ ζητεῖ τὴν ἄμεσον τακτοποίησιν τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. — Ἡ Γενικὴ συνέλευσις τῶν ἐμποροϋπαλλήλων Καβάλλας διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ Κυριακῆς ἀργίας. — Οἱ Πρόεδροι τῶν διαφόρων σωματείων καὶ ὀργανώσεων Δράμας διαμαρτύρονται διὰ τὴν προτίμησιν τῆς πόλεως Καβάλλας πρὸς παραμονὴν τοῦ Σώματος Στρατοῦ. — Ἡ Ἕνωσις λειτουργῶν μέσης ἐκπαιδεύσεως Ἰωαννίνων ὑποβάλλει τὴν εὐχήν, ὅπως ἡ ψήφισις τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων ἀναβληθῇ διὰ τὴν μέλλουσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς. — Ὁ Πρόεδρος τῆς διοικητικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ταμείου κοινοφελῶν ἔργων Λευκάδος παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῇ ὁ τελώνης Λευκάδος καὶ ὁ ὑποτελώνης Βασιλικῆς νὰ παραδώσουν ἀτελῶς, συμφώνως τῷ σχετικῷ νόμῳ, εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κοινότητος 600 μέτρα σιδηροσωλήνων. — Ὁ Κ. Παπανικολάου κάτοικος Ἀθηνῶν ὑποβάλλει μακρὸν ὑπόμνημα περὶ ραδιοφωνίας, διὰ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύει τὰς ἀνακριβείας εἰς ἃς περιπίπτει ὁ ἕτερος τῶν ὑποβαλόντων προτάσεις Δημητριάδης διὰ τοῦ ὑποβληθέντος ὑπομνήματός του. — Συμβολαιογράφοι ἀντιπροσωπεύοντες ὑπεροκτακοσίους συναδέλφους των διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἐξ ὑφαρπαγῆς ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεως νομικῶν. — Τὸ Γεωργικὸν καί Βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον Ἀθηνῶν ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν πρὸς πώλησιν μεταφερομένων εἰς τὰς λαϊκὰς ἀγορὰς ἐδωδίμων, ὡς ὄντων χειρίστης ποιότητος καὶ ἐν πολλοῖς νοθευμένων καὶ ζητεῖ ὅπως ὁ ἔλεγχος ἐξασκεῖται ὑπὸ τῆς ἀγορανομικῆς ὑπηρεσίας ἐπί ἴσοις ὅροις, τόσον εἰς τὰς λαϊκὰς ἀγορὰς ὅπως καὶ ἐπὶ τῶν καταστηματαρχῶν ἐδωδιμοπωλῶν. — Ἀνάπηροι ἀξιωματικοὶ Μακεδονίας καὶ Θράκης διαμαρτύρονται διότι ἡ πολιτεία δὲν λαμβάνει πρόνοιαν καὶ διὰ τοὺς ἐν πολέμῳ παθόντας. — Τὸ Σωματεῖον καπνεργατῶν Νέου Πετριτσίου ὑποβάλλει ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκθέτει διάφορα αἰτήματά του καὶ ζητεῖ τὴν μελέτην αὐτῶν καὶ τὴν ἐπίλυσιν. — Ἡ ἕνωσις κοινοτικῶν ὑπαλλήλων Ἠλείας παρακαλεῖ νὰ κατατεθῇ καὶ ψηφισθῇ πρὸ τῆς λήξεως τῆς συνόδου τὸ νομοσχέδιον περὶ δημοτικῶν ὑπαλλήλων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Σταυρόπουλος καταθέτει αἴτησιν Ἀθαν. Μαντέλλου, κατοίκου Κερκύρας, ζητοῦντος τὴν ἀπαλλαγήν του ἐκ προσθέτου στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως. — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Σταυρόπουλος καταθέτει αἴτησιν Σπυρ. Σαλούκα, κατοίκου Παραμυθίας, παραπονουμένου διότι ἀγοράσας κτήματα παρὰ Μουσουλμάνων μὴ ἀνταλλαξίμων βλέπει αὐτὰ σήμερον παραχωρούμενα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. — Κάτοικοι κοινότητος Μανδανίσης παρακαλοῦν ὅπως διαταχθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἡμίσεος κτήματος τῆς μονῆς Προυσοῦ–Μαχταρίνα καὶ διανεμηθῇ εἰς τοὺς πτωχοὺς πρόσφυγας οἱ ὁποῖοι στεροῦνται γαιῶν. — Ἐφημέριοι Φαναρίου παρακαλοῦν ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως τοῦ Κλήρου. — Ὁ πρόεδρος τοῦ γεωργικοῦ πιστωτικοῦ συνεταιρισμοῦ Κυμαιρείων διαβιβάζει τὴν ἀγανάκτησιν αὐτοῦ διὰ τὴν ἄδικον κατὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Καλέβα ἐπίθεσιν τῆς Ἑνώσεως τοῦ συνεταιρισμοῦ Κομοτινῆς. — Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τοῦ συνδέσμου τῶν ἑλληνικῶν γυμναστικῶν καὶ ἀθλητικῶν σωματείων διαβιβάζει τὰ συγχαρητήρια αὐτοῦ διὰ τὰ κατατεθέντα νομοσχέδια περὶ γυμναστικῆς καὶ ἀθλητισμοῦ. Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι: 1) Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 3830 περὶ συστάσεως Γεωργικοῦ Σχολείου εἰς Δώριδον Κυπαρισσίας». 2) Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3568 περὶ ὀργανώσεως Φιλίππου Ἑνώσεως ἐν Ἑλλάδι». 3) Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου 3840 περὶ τροποποιήσεως καὶ κωδικοποιήσεως τῶν νόμων τοῦ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου». 4) Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Ν)βρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 2 Ἀπριλίου 1926 Συντακτικῆς ἀποφάσεως περὶ κατοχυρώσεως τῶν ὑπὸ τῶν ἀνταλλαξίμων Μουσουλμάνων ἐγκαταλειφθεισῶν ἐν Ἑλλάδι περιουσιῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Φ. Σαράντης, Π. Εὐριπαῖος, Ι. Μπουρνιᾶς, Φ. Ζαΐμης κλπ. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Γενικοῦ Χημείου τοῦ Κράτους». Ὁ κ. Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν) ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Μετοχικοῦ Ταμείου Στρατοῦ διατάξεων». Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς κάτωθι ἐκθέσεις της: 1) Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4124 περὶ Ταμείου Κοινοτικῶν ἔργων καὶ ὑπηρεσιῶν». 2) Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀναγνωρίσεως εἰς Δήμους ἢ Κοινότητας Συνοικισμῶν κειμένων ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ περὶ διαθέσεως τῶν ἐκ τῆς λειτουργίας λεσχῶν ἐσόδων ὑπὲρ τῆς Κοινότητος Σπετσῶν καὶ Λουτρακίου». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ Ν. Δ. τῆς 20 8)βρίου 1925 περὶ καθορισμοῦ πόρων καὶ μετόχων τοῦ ταμείου συντάξεως Ἠθοποιῶν, Μουσικῶν καὶ Τεχνιτῶν Θεάτρου». Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τήν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως πειραματικῶν Σχολείων ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης». Ὁ κ. Π. Πετρίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναβολῆς Νομαρχιακῶν ἐκλογῶν». Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱεραρχίας, συγκροτήσεως κλπ. τῶν στελεχῶν τοῦ Π.Ν.». Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαρρυθμίσεως τῶν σχολείων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως». Ἡ Γερουσία ἀποστέλλει τὸ παρ’ αὐτῆς κατὰ τὴν συνεδρίασιν ΚΖʹ τῆς 1 τρέχοντος ψηφισθὲν σχέδιον νόμου «περὶ αὐξήσεως τῶν χρηματικῶν ποινῶν καὶ προστίμων» ἵνα ψηφισθῇ καὶ παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς».

§4Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος τῆς γʹ παραγράφου τῆς προσθήκης, δεδομένου ὅτι ἡ Σύνοδος ἔληξε.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ ὅτι ἡ μεταβατικὴ διάταξις δὲν ἔχει τώρα κανένα λόγον καὶ ἑπομένως νὰ ψηφισθῇ μόνον τὸ πρῶτον μέρος καὶ τὸ δεύτερον νὰ διαγραφῇ. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν ἐν ταῖς Ν. Χώραις». (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου λόγῳ τῶν τροπολογιῶν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως» ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Α. Παπαναστασίου.

§6Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐκπαιδευτικὴ πολιτικὴ κάθε πολιτισμένου Κράτους ἀποτελεῖ τὸ οὐσιωδέστερον καὶ βασιμώτερον μέρος τῆς πολιτικῆς του, καὶ τοῦτο, διότι εἶναι ἀνυπολόγιστος ἡ ἐπίδρασις ποὺ ἠμπορεῖ νὰ ἀσκήσῃ ἡ ἐκπαίδευσις εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἱκανοτήτων τῶν ἀνθρώπων καὶ εἰς τὴν διάπλασιν τῆς ψυχῆς τῆς νεολαίας. Εἶναι ἀνυπολόγιστος ἡ ἀνάγκη ποὺ ἔχουν οἱ ἄνθρωποι μορφώσεως, ἰδίως ὅσον προάγονται αἱ ἐπιστῆμαι καὶ αἱ τέχναι, ὅσον περισσότερον κατακτᾷ ἔδαφος ἀπέναντι τῶν φυσικῶν δυνάμεων ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ἂν εἰς κάθε πολιτισμένον Κράτος ἡ ἐκπαιδευτικὴ πολιτικὴ ἀποτελεῖ, ὅπως εἶπον, τὸ βασικώτερον μέρος τῆς πολιτικῆς του, ἡ σημασία τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς διὰ μίαν Δημοκρατίαν εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα. Εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα, ὄχι μόνον διότι εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Δημοκρατίας κεῖται ἡ ἐξύψωσις ὅλων τῶν ἀνθρώπων, ἡ δημιουργία εἰ δυνατὸν ἴσων ὅρων πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς προσωπικότητος ὅλων τῶν ἀνθρώπων, ὁ ἐφοδιασμὸς ὅλων τῶν ἀνθρώπων ὅπως ἀντεπεξέλθουν νικηφόρως εἰς τὸν ἀγῶνα, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ ὁμαλὴ ἐξέλιξις τῆς Δημοκρατίας, ὡς ὁμαλὴ ἐξέλιξις τοῦ κανονικοῦ συνόλου, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ Δημοκρατία ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοῦ πνευματικοῦ ὕψους τῶν πολιτῶν ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ Κυβέρνησις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ὁλόκληρον τὸ κρατικὸν οἰκοδόμημα. Τὸ ἐκπαιδευτικόν μας σύστημα εἶναι πλέον ἀνεγνωρισμένον ποῖα ἔχει κύρια ἐλαττώματα. Ἔχει ἀτελῆ στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν καὶ ἀπὸ τῶν δύο ἀπόψεων, ἀτελῆ διότι δὲν περιλαμβάνει ὅλα τὰ ὑπόχρεα πρὸς μόρφωσιν παιδιά, ἀτελῆ διότι καὶ αὐτὴ ἡ μόρφωσις τῶν παιδιῶν ποὺ πηγαίνουν εἰς τὰ σχολεῖα εἶναι ἐπίσης ἐλλειπής. Ἐλλειπὴς διότι καὶ τὰ διδασκόμενα μέχρις ἑνὸς σημείου μαθήματα ἦσαν ἐντελῶς ἀνεπαρκῆ καὶ διότι ἡ βάσις τῆς διδασκαλίας, ὅσον ἀφορᾷ τοὐλάχιστον τὴν γλῶσσαν, δὲν ἐστηρίζετο εἰς τὴν ἀλήθειαν, δὲν ἐστηρίζετο δηλαδὴ εἰς τὴν γλῶσσαν ποὺ ἐμάθαιναν τὰ παιδιὰ εἰς τὰ σπίτια των μαζὺ μὲ τὸ γάλα ποὺ ἐθήλαζον ἀπὸ τὴν μητέρα τους. Ἕν σπουδαῖον ἐλάττωμα τῆς ἐκπαιδεύσεώς μας εἶναι ὅτι ὑπάρχει ὑπεραρκετὸς ἀριθμὸς σχολείων μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ ὤθησις τῆς σπουδαζούσης νεολαίας εἰς ἐγκυκλοπαιδικὰς σπουδάς. Ἄλλο ἐλάττωμα ἦτο ὅτι εἴχομεν ἐντελῶς ἀνεπαρκῆ, σχεδὸν πλήρη ἔλλειψιν τῆς ἐπαγγελματικῆς μορφώσεως, ἡ ὁποία καθίσταται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον αἰσθητή, ὅσον, ὅπως εἶπον, αἱ πρόοδοι εἰς τὴν τέχνην καὶ τὰς φυσικὰς ἐπιστήμας ἐγένοντο περισσότεραι καὶ τόσον περισσότερον εἴχομεν ἀνάγκην τεχνικῶν γνώσεων ὅπως ἡ βιομηχανία μας καὶ ἐν γένει ἡ οἰκονομική μας ζωὴ φθάσῃ εἰς τὸ ἐπίπεδον τῶν ἄλλων κρατῶν. Ἄλλο ἐλάττωμα τῆς ἐκπαιδεύσεώς μας ἦτο ἐπίσης ὅτι ἡ μόρφωσις εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἦτο ἀτελεστάτη ὄχι μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ποσοῦ τῆς διδασκαλίας ἀλλὰ καὶ τοῦ ποιοῦ τῶν διδασκομένων μαθημάτων, διότι τὸ σύστημα ἐν γένει τὸ ἐκπαιδευτικὸν εἰς τὰ σχολεῖα μας ἦτο ἓν σύστημα παθητικόν. Δὲν εἴχομεν ἐννοήσει δηλαδὴ ὅτι αἱ γνώσεις διὰ νὰ γίνουν κτῆμα τῶν μαθητῶν θὰ ἔπρεπε νὰ μεταδίδωνται ὄχι μόνον παθητικῶς, ὄχι μόνον διὰ παθητικῆς ἐκμαθήσεως τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ διὰ δημιουργικῆς δράσεως τῶν μαθητῶν τῶν ἰδίων· διότι μόνον ἡ δημιουργικὴ ἐνέργεια τῶν μαθητῶν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσῃ ὥστε αἱ γνώσεις νὰ γίνωνται στερεὸν κτῆμα τῶν σπουδαζόντων. Καὶ δι’ αὐτὸ βλέπομεν ὅτι οἱ ἀπόφοιτοι τῶν δημοτικῶν σχολείων καὶ οἱ ἀπόφοιτοι τῶν γυμνασίων εὑρίσκονται εἰς πολὺ κατωτέραν βαθμίδα ἀπὸ τοὺς ἀποφοίτους τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν σχολείων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως τῶν ἄλλων κρατῶν. Αὐτὰ εἶχον καὶ ἕνα ἀντίκτυπον εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν, διότι οἱ ἀπόφοιτοι τῶν γυμνασίων κατὰ μεγάλην πλειονοψηφίαν δὲν ἦσαν ἱκανοὶ νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς ἀκαδημαϊκὰς σπουδάς. Ὅσοι ἔτυχε νὰ ἔλθουν εἰς ἐπαφὴν μὲ ἀποφοίτους δημοτικῶν σχολείων ἢ ἀποφοίτους γυμνασίων ξένων κρατῶν, εἶδον εἰς ποίαν κατωτερότητα εὑρίσκονται οἱ ἀπόφοιτοι τῶν ἰδικῶν μας Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ γυμνασίων, μέχρι τοιούτου σημείου ὥστε ἐνῷ ἀλλαχοῦ οἱ ἀπόφοιτοι τῶν δημοτικῶν σχολείων εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἔρχωνται εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸ κράτος, εἰς τὴν Ἑλλάδα αὐτὸ ἦτο ἀδύνατον ἕνεκα τῆς ἀτελεστάτης μορφώσεως καὶ τῆς ἀτελεστάτης ἐκπαιδεύσεως, καὶ συνεπῶς ἦτο ἀδύνατος καὶ ἡ ἐπίδοσις εἰς καθαρῶς ἀκαδημαϊκὰς σπουδάς, λόγῳ τῆς ἀτελοῦς μορφώσεως εἰς τὸ γυμνάσιον. Δὲν ἔπεται ἐκ τούτου ὅτι δὲν ὑπῆρξαν καὶ μαθηταὶ καὶ ἄνθρωποι εἰς τὸ παρελθὸν οἱ ὁποῖοι ἐφοίτησαν εἰς τὰ σχολεῖά μας καὶ κατώρθωσαν νὰ διαπρέψουν. Αὐτοὶ ἦσαν ἐξαιρετικοὶ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐξαιρετικὴν ἰδιοφυΐαν καὶ μὲ τὴν ἐξαιρετικὴν αὐτὴν ἰδιοφυΐαν καὶ μὲ τὴν ἱκανότητα ποὺ τοὺς εἶχεν προικίσῃ ἡ φύσις κατώρθωσαν μὲ τὸ ἀτελές μας σχολικὸν σύστημα νὰ προάγωνται καί νὰ ἐπιδίδωνται. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εἶναι βάσιμον τὸ ἐπιχείρημα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι λέγουν: Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐλαττωματικὴ ἡ ἐκπαίδευσίς μας, ἀφοῦ διὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτῆς κατώρθωσαν νὰ ἐξέλθουν ἕνας Βασίλειος Οἰκονομίδης, ὁ ὁποῖος εἶναι ἴσως ὁ μεγαλείτερος νομομαθὴς τὸν ὁποῖον εἶχεν ἡ Ἑλλάς, ἢ ἕνας Παπαρηγόπουλος, ὁ ὁποῖος ἦτο εἷς ἀπὸ τοὺς μεγαλειτέρους ἱστορικούς; Αὐταὶ εἶναι ἐξαιρέσεις. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι οἱ ἐπιστήμονές μας χαρακτηρίζονται ἀπὸ τὴν ἡμιμάθειαν, ὅπως πολὺ μεγαλειτέρα ἡμιμάθεια χαρακτηρίζει ὅλους τοὺς ἀποφοίτους τῶν γυμνασίων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνίκανοι νὰ μελετοῦν μόνοι των καὶ νὰ προαχθοῦν αὐτοδιδασκόμενοι, ἐνῷ ἀλλαχοῦ, εἰς τὴν Ἀμερικὴν π.χ. καὶ εἰς ἄλλα κράτη, βλέπεται ἀποφοίτους γυμνασίων οἱ ὁποῖοι μόνοι, φοιτῶντες κατὰ τὴν νύκτα, κατορθώνουν νὰ γίνωνται διαπρεπεῖς ἐπιστήμονες. Ἀσφαλῶς δὲν θὰ συναντήσητε εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι νὰ μπορέσουν νὰ προαχθοῦν κἄπως παραπάνω εἰς πνευματικὸν ἐπίπεδον ἀνώτερον, ἐργαζόμενοι κατ’ ἰδίαν. Τὸ παράδειγμα τῶν ἀνθρώπων τῆς ἐργασίας οἱ ὁποῖοι αὐτοδιδασκόμενοι κατορθώνουν εἰς τὰ ἄλλα κράτη νὰ ἀνέρχωνται εἰς τὰ ὕπατα ἀξιώματα καὶ νὰ γίνωνται διαπρεπεῖς καὶ νὰ προάγωνται εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν, τὸ παράδειγμα αὐτὸ δὲν τὸ βλέπομεν δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα· δὲν τὸ βλέπομεν διότι καὶ ἡ ἐκπαίδευσίς μας καὶ ἡ κατωτέρα καὶ αὐτὰ τὰ σχολεῖα τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἀτελέστατα. Πῶς, λοιπόν, ἀντιμετωπίζει αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἡ Κυβέρνησις; Πρὸ πάσης ἐρεύνης λεπτομερειακῆς τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξάρω τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅπως εἰ δυνατόν, ὅλα τὰ προβλήματα τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἀντιμετωπισθοῦν καὶ δοθῇ μία λύσις εἰς αὐτά. Ἴσως ὅμως αὐτὴ ἡ πρόθεσις ἡ ἀγαθὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁλοκληρώσῃ τοὺς σκοπούς της ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικήν, ἴσως ὅμως νὰ ἀποβῇ καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῆς ἐργασίας τῆς ὑποχρεωτικῆς ἡ ὁποία πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι ἐπειδὴ διὰ λόγους πολλούς, καὶ διὰ λόγους ἐρεύνης τῶν ζητημάτων ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους οἰκονομίας, ἦτο ἀδύνατον νὰ δοθῇ ἡ ῥιζικὴ λύσις εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, φυσικὸν ἦτο νὰ βλέπωμεν μίαν μὲν προσπάθειαν ἀνταποκρινομένην εἰς σοβαρωτάτην θέλησιν πρὸς λύσιν πραγματικὴν καὶ νὰ βλέπωμεν εἰς ἄλλην προσπάθειαν μόνον τὴν διάθεσιν, ἁπλῶς, πρὸς εὕρεσιν μιᾶς λύσεως. Θὰ ἐπεθύμουν μ’ ὅλα ταῦτα νὰ περιωρίζετο ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν πρώτην σειρὰν τῶν νομοσχεδίων καὶ νὰ ἐκθέσῃ μόνον ποῖαι εἶναι αἱ ἀπόψεις της γενικῶς πρὸς λύσιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων, νὰ περιορίσωμεν τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια εἰς τὰ ἀφορῶντα τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, δηλαδὴ τὰ σχολεῖα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, καὶ εἰς τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα τὴν Μέσην ἐκπαίδευσιν καὶ τὰ διδασκαλεῖα. Θὰ ἠμποροῦσε ἐπ’ αὐτῶν καὶ μόνον νὰ συζητήσωμεν· θὰ ἐπεθύμουν δηλαδὴ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον ἠμπορεῖ νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ δώσῃ πληρεστέραν ἐργασίαν, καὶ φυσικὸν εἶναι νὰ ἐξετασθῇ ὁλόκληρος ἡ ἐργασία αὐτή: Ἀλλ’ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι τὴν ἀξίαν τῆς ἐργασίας αὐτῆς νὰ μὴ τὴν ἐξαρτήσωμεν ἀπὸ τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῶν σκοπῶν της παρὰ μὲ τὴν πραγματικότητα, δηλαδὴ ἐὰν πραγματοποιηθοῦν ἐκεῖνα ποὺ προτίθεται νὰ πραγματοποιήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ κυριώτερα ἀπὸ τὰ νομοσχέδια αὐτὰ εἶναι κυρίως τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, εἶναι ὅσον ἀφορᾷ τὰ νομοσχέδια ποὺ ἀφοροῦν τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν καὶ τὰ νομοσχέδια ποὺ ἀφοροῦν τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, διότι μεταρρύθμισις τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἦτο ἀδύνατος ἄνευ ἀντιστοίχου μεταρρυθμίσεως τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἕως τώρα εἴχομεν ἑξαετῆ φοίτησιν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἡ ὁποία ἦτο πραγματικὴ εἰς τὰς νέας χώρας, δὲν ἦτο ὅμως πραγματικὴ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, διότι τὰ σχολεῖα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως δὲν ἀποτελοῦν ὅλα, δηλαδὴ καὶ αἱ ἕξ τάξεις, προβαθμίδα τῆς ἐκπαιδεύσεως καλυτέραν ἀπὸ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Καὶ κατὰ συνέπειαν τὰ παιδιὰ ἀποβλέπουν νὰ φοιτήσουν εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ δὲν φοιτοῦν εἰς τὴν πέμπτην καὶ ἕκτην τάξιν τῶν δημοτικῶν σχολείων· καὶ ὄχι μόνον τοῦτο ἀλλὰ καὶ οἱ διδάσκαλοι δὲν ἐνδιαφέρονται νὰ κάμουν ὥστε νὰ λειτουργήσῃ ἡ 5η καὶ 6η τάξις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Καὶ δι’ αὐτό, μολονότι ἔχει θεσπισθῆ ἤδη ἡ ἑξαετὴς φοίτησις εἰς τὰ σχολεῖα, δὲν ἔχομεν εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα ἱκανὰ ἀποτελέσματα. Ἤκουσα χθὲς ὅτι αἱ ἀνώτεραι παιδαγωγικαὶ τάσεις εἶναι ὀρθὸν νὰ περιορισθοῦν εἰς τὰ σχολεῖα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Τὸ ἤκουσα μὲ ἔκπληξιν, διότι ἐκεῖνο ποὺ ἐγὼ γνωρίζω εἶναι ὅτι ὑπάρχει τάσις αὐξήσεως κατ’ ἔτος τῆς ὑποχρεωτικῆς μορφώσεως, ἀδιάφορον πῶς ὀνομάζεται αὐτὴ ἡ ὑποχρεωτικὴ μόρφωσις, καὶ τοῦτο διὰ μόνον τὸν οὐσιωδέστατον λόγον ὅτι τὸ ποσὸν τῶν μαθημάτων, τῶν γνώσεων ποὺ πρέπει νὰ ἀποκτᾷ ἕνα παιδί, σὺν τῷ χρόνῳ αὐξάνει ἀναλόγως τῆς φυσικῆς ἰδίᾳ διαπαιδαγωγήσεως, τῆς φυσικῆς προαγωγῆς τῶν φυσικῶν ἰδίᾳ ἐπιστημῶν. Ἐξ ἄλλου ὅμως, διότι ἔχει ἀναγνωρισθῆ ὅτι ἡ νεαρὰ ἡλικία πρέπει νὰ προστατευθῇ ἀπὸ οἱανδήποτε ἐπίπονον ἐργασίαν καὶ ἐνῷ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ παιδὶ εἰς μίαν παραγωγικὴν ἐργασίαν, τὶ θὰ ἠθέλατε νὰ κάμωμεν τὰ παιδιὰ αὐτά; νὰ τὰ ἀφίσωμεν εἰς τοὺς δρόμους; Βεβαίως ὄχι. Εἶναι ἀνάγκη νὰ χρησιμοποιηθῇ ὁ χρόνος αὐτός, κατὰ τὸν ὁποῖον λόγῳ τῆς ἀναπτύξεως τῶν παιδιῶν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ χρησιμοποιῆται εἰς ἐργασίας χειρονακτικάς. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν τὰ παιδιὰ αὐτὰ νὰ χρησιμοποιοῦν τὸν χρόνον τους εἰς πληρεστέραν μόρφωσιν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶναι ἡ τάσις πρὸς αὔξησιν τῶν ἐτῶν τῆς ὑποχρεωτικῆς μορφώσεως καὶ δι’ αὐτὸ ἔχομεν ἀλλοῦ ὄχι μόνον ἑξαετῆ ἀλλὰ καὶ ἑπταετῆ καὶ ὀκταετῆ καὶ ἐννεαετῆ στοιχειώδη μόρφωσιν. Ἑπομένως ἡ καθιέρωσις τῆς ἑξαετοῦς φοιτήσεως εἰς ἡμᾶς εἶναι συνταγματικὴ ὑποχρέωσις, διότι ἐνῷ ὑπάρχει εἷς νόμος, δὲν ἐφαρμόζεται. Εἰς τὰ 1889, γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργός, ἔγινε προσπάθεια ὅπως καθιερωθῇ καὶ εἰς ἡμᾶς ἡ ἑξαετὴς ὑποχρεωτικὴ μόρφωσις. Ὡς πρὸς τοῦτο λοιπὸν δὲν φαντάζομαι ὅτι μπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς οὔτε ἐκ μέρους τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κόσμου. Ἀλλ’ ὅταν λέγωμεν ὅτι θέλομεν ἑξαετῆ μόρφωσιν, δὲν ἐννοοῦμεν ἁπλῶς νὰ παραμείνουν ἐπὶ 6 χρόνια τὰ παιδιὰ εἰς τὸ σχολεῖον, ἀλλὰ τὸ κάμνομεν διὰ νὰ τύχουν τελειοτέρας μορφώσεως τὰ παιδιά. Διὰ τοῦτο ὑπάρχει ἀνάγκη, νὰ ὑπάρχουν καὶ σχολεῖα καὶ διδάσκαλοι. Δὲν θέλω νὰ διεκτραγῳδήσω τὴν ἀνάγκην τῶν σχολείων. Τὴν διεξετραγώδησεν ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐπανειλημμένας της δηλώσεις, γνωρίζει τὸ ὑπάρχον κακὸν καὶ δεικνύει προθυμίαν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἰς τὰ Κυβερνητικὰ νομοσχέδια δὲν φαίνεται ὅτι ἐλήφθη σοβαρῶς ὑπ’ ὄψει τὸ στοιχεῖον, ὅτι πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν συγχρόνως περὶ τοῦ καταλλήλου διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Ἔχομεν, ὅπως εἰξεύρετε, διδασκάλους πολλῶν εἰδῶν, τοὺς ὑποδιδασκάλους, τοὺς δημοδιδασκάλους, τοὺς ἀποφοίτους τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου κ.λ.π. Εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανείς, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν σχολεῖα ἑξαετοῦς φοιτήσεως; Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι πάντες οἱ διδάσκαλοι δὲν γνωρίζουν ἀκριβῶς πόσοι εἶναι, εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκεῖς, ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό: Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας λέγει ὅτι διὰ νὰ ἱδρυθῇ καὶ δευτέρα ἕδρα διδασκαλική, τὴν ὁποίαν περιορίζει ὅσον ἀφορᾷ τὰ ξενόφωνα σχολεῖα εἰς 40, πρέπει νὰ ὑπερβαίνουν τοὺς 80 οἱ μαθηταί. Ἀλλὰ χωρὶς νὰ εἶμαι παιδαγωγὸς γνωρίζω, ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνατίθεται εἰς ἕνα διδάσκαλον, καὶ μάλιστα διδάσκαλον τῶν προελεύσεων ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐξῆλθον οἱ διδάσκαλοι, διδασκαλία 50 μαθητῶν, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀναμένομεν καὶ ἡ διδασκαλία πάντοτε θὰ εἶναι ἀτελής. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τὰ ξενόφωνα σχολεῖα ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσῃ τὸν κανόνα, ἐὰν θέλετε ἡ ἑξαετὴς φοίτησις νὰ εἶναι πραγματική. Δὲν εἶμαι βέβαια καὶ ἐγὼ τῆς ἰδέας ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς τὰ ἑξαετῆ σχολεῖα νὰ κάμωμεν ἐπαγγελματικὴν μόρφωσιν, εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ γίνεται ἕνας προσανατολισμὸς εἰς τὰ πράγματα αὐτὰ εἰσαγωγῆς φυσικῶν φαινομένων, εἰς τρόπον ὥστε καὶ αὐταὶ αἱ φυσιογνωστικαὶ γνώσεις νὰ ἀποκτῶνται σταθερώτερον ἀπὸ τοὺς μαθητάς, ἀλλὰ καὶ οἱ μαθηταὶ νὰ αὐξάνουν τὴν παραγωγικότητά των, νὰ ἀποκτοῦν μεγαλείτερον ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἔρευναν, διὰ τὴν ἐκμάθησιν αὐτῶν τῶν πραγμάτων, καὶ νὰ ἀποκτοῦν καὶ γνώσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι σπουδαιόταται διὰ τὸν πρακτικὸν βίον. Ἀφοῦ λοιπὸν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα θέλετε νὰ ἔχῃ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, πῶς εἶναι δυνατόν, διατηροῦντες τὴν ἀναλογίαν τὴν ὁποίαν ἔχετε σήμερον, τῶν 80 μαθητῶν, διὰ τὴν ἵδρυσιν δευτέρας ἕδρας;

§7Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὴν διατηροῦμεν;

§8Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὴν διατηρεῖτε, ἔχοντες τὸ δικαίωμα διὰ διατάγματος νὰ τὴν καταργήσητε. Ὁπωσδήποτε τότε ἐγὼ θὰ σᾶς ἐρωτήσω: ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πῶς φαντάζεσθε νὰ εὕρητε τὸ προσωπικὸν ἵνα ἱκανοποιήσητε αὐτὴν τὴν ἀρχήν; Κύριε ὑπουργέ, ἐὰν θελήσητε νὰ ἐφαρμόσητε τὸν κανόνα, ὁ ὁποῖος εἶναι νομίζω ἐπιβεβλημένον νὰ ἐφαρμοσθῇ, εἶσθε ὑποχρεωμένος ἐντὸς ἐλαχίστου διαστήματος, ἂς ὑποθέσωμεν ἐντὸς 5 ἢ 6 ἐτῶν, ἐὰν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὸς ὁ κανών, εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ διπλασιάσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν διδασκάλων.

§9Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν μὲ ἐμποδίζουν καθόλου τὰ νομοσχέδια νὰ τὸ πραγματοποιήσω.

§10Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν σᾶς ἐμποδίζουν καθόλου τὰ νομοσχέδιά σας, ἀλλὰ δὲν βλέπω καμμίαν μέριμναν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τὴν δημιουργίαν δημοδιδασκάλων.

§11Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔχομεν δημοδιδασκάλους, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ δημιουργήσωμεν ὁσαδήποτε διδασκαλεῖα θέλομεν.

§12Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δύνασθε, κ. ὑπουργέ, νὰ δημιουργήσητε ὅσα θέλετε, ἀλλὰ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσητε τὴν πραγματικὴν κατάστασιν. Σήμερον ἔχετε 12.500 διδασκάλους, αὐτοὶ οἱ 12.500 θέλουν δαπάνην 300.000.000 περίπου, ἐὰν ἐντὸς πενταετίας ἑπομένως πρόκειται νὰ πληρώσητε τὰ κενὰ τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται, ἔχετε ἀνάγκην ἀκόμη 12.500. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι πρέπει κατ’ ἔτος νὰ αὐξήνηται κατὰ 60.000.000 ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας, δηλαδὴ νὰ φθάσωμεν μετὰ μίαν πενταετίαν εἰς μίαν αὔξησιν 300.000.000, χωρὶς νὰ ὑπολογίσω τὴν δαπάνην ἡ ὁποία χρειάζεται διὰ τὰ κτίρια.

§13Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἠμποροῦμεν ἀπὸ τώρα νὰ ἀναλάβωμεν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς δαπάνης;

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὑπάρχουν διαθέσιμοι διδάσκαλοι, ἐὰν ὑπάρχουν ὅμως διαθέσιμοι διδάσκαλοι εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ τοὺς τοποθετήσητε.

§15Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ πῶς; πῶς θὰ ἐξευρεθοῦν αἱ δαπάναι;

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὴ μὲ κάνετε ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§17Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ναί, ἀλλὰ καὶ καὶ σεῖς δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λησμονῆτε τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα, κ. Πρόεδρε, ἀλλά...

§19Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀναγνωρίζετε σεῖς, ὅτι ἂν καθόσαστε ἐδῶ εἰς αὐτὰ τὰ ἑδώλια, δὲν θὰ ἐτολμούσατε νὰ πάρετε ἐπάνω σας τὴν εὐθύνην μιᾶς αὐξήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ 300.000.000.

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν λέγω τοῦτο, κ. Πρόεδρε.

§21Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λέγετε ὅτι πρέπει νὰ βάλουμε τοιαύτην διάταξιν, ἡ ὁποία νὰ μᾶς ὑποχρεώνῃ κατ’ ἔτος νὰ αὐξάνουμε τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ 60.000.000.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν λέγω ὅτι πρέπει νὰ βάλετε καμμίαν τοιαύτην διάταξιν, ἀλλὰ δὲν βλέπω εἰς τὰς προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔχῃ σκεφθῆ τὸ πρᾶγμα, ὅτι ἐὰν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πρόγραμμα αὐτό, θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δώσῃ ἀπὸ ἐφέτος 60.000.000 παρὰ πάνω ἀπὸ ὅ,τι δίδει μέχρι σήμερον διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τοῦ χρόνου 120.000.000.

§23Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σωστά, αὐτὰ τὰ ξέρουμε, μὰ τί θέλετε νὰ κάνουμε;

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ θέλω, τὸ προσωπικὸν τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν ἐφέτος νὰ διορισθῇ, νὰ διορισθῇ ὁλόκληρον. Δεύτερον νὰ μεριμνήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ μὴ ἐξέρχωνται μόνον 700 διδάσκαλοι, ὅσοι θὰ ἐξέρχωνται, διότι 700 διδάσκαλοι εἶναι τὰ κενὰ τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται κατ’ ἔτος ἀπὸ τὴν φυσιολογικὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν διδασκάλων.

§25Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ποὺ συνιστᾶτε, εἶναι νὰ θέσωμεν διάταξιν εἰς τὸν νόμον, ὅπως εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ν’ αὐξάνωμεν κατ’ ἔτος τὰ βάρη κατὰ 60 καὶ πλέον ἑκατομμύρια;

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι ἐφέτος...

§27Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι οἰκονομικὸν πρὸ παντός. Δὲν ἠμποροῦμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ θέσωμεν αὐτὰ τὰ βάρη εἰς τὸν προϋπολογισμόν, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ πέσωμεν ἔξω.

§28Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχετε ἕνα ἀπόθεμα.

§29Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ τὸ ἀπόθεμα εἶναι διὰ πολλὰς ἀνάγκας.

§30Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ λέγω ὅτι ἡ ἐκπαιδευτικὴ πολιτικὴ εἶναι τὸ οὐσιωδέστερον μέρος τῆς πολιτικῆς σας.

§31Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα καὶ τὸ αἰσθάνομαι.

§32Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρέπει λοιπὸν νὰ εἶναι πραγματικὴ αὐτὴ ἡ ἐκπαιδευτική σας πολιτική, καὶ διὰ νὰ εἶναι πραγματικὴ πρέπει νὰ γίνουν αὐταὶ αἱ θυσίαι.

§33Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι πρέπει νὰ τὰς κάνουμε, ἂν ἠμποροῦμεν.

§34Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς σχολείου ἑξαετοῦς φοιτήσεως μονοταξίου σχολείου, εἶναι πρᾶγμα πολὺ δυσχερέστερον ἀπὸ τὴν διδασκαλίαν εἰς ἑξατάξιον σχολεῖον. Μέχρι σήμερον ἡ συνήθεια εἶναι, οἱ ἐξερχόμενοι ἀπὸ τὰ διδασκαλεῖα νὰ πηγαίνουν εἰς τὰ μονοτάξια. Θὰ ἤθελον νὰ τεθῇ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἐξερχόμενοι ἀπὸ τὰ διδασκαλεῖα θὰ πηγαίνουν κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὰ πολυτάξια σχολεῖα καὶ ἔπειτα νὰ πᾶνε εἰς τὰ μονοτάξια, διότι συνέβη τὸ ἑξῆς: πολλοὶ νὰ εἶναι κατώτεροι ἀπὸ τοὺς διδασκάλους οἱ ὁποῖοι ἔχουν μακρὰν πεῖραν. Πρέπει λοιπὸν νὰ τεθῇ μία διάταξις, ἡ ὁποία νὰ εἶναι ὑποχρεωτική.

§35Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὅπως εἶναι τὰ διδασκαλεῖα νὰ χρησιμεύσουν;

§36Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχετε σχολεῖα καλῶς ὠργανωμένα ὅπου εἶναι πεπειραμένοι οἱ διδάσκαλοι. Θὰ ἔπρεπεν αὐτὰ τὰ σχολεῖα νὰ ἔχουν μίαν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ πηγαίνουν ἐκ περιτροπῆς οἱ ἐξερχόμενοι ἀπὸ τὰ διδασκαλεῖα. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει δὲν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐκπαιδεύωνται τὰ παιδιὰ ὅπως πρέπει νὰ ἐκπαιδεύωνται. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διδασκαλίαν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἔχω καὶ τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις. Ἔχετε ὡς μαθήματα, θρησκευτικά, νέα ἑλληνικὰ κ.λ.π. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ θρησκευτικὰ βεβαίως ἐγὼ δὲν θὰ εἰσηγηθῶ νὰ μὴ διδάσκωνται αὐτὸ τὸ μάθημα τὰ παιδιὰ εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τὰς παιδαγωγικὰς τὰ θρησκευτικὰ εἰς τὰ μικρὰ παιδιὰ πρέπει νὰ διδάσκωνται μὲ ἐντελῶς διάφορον σύστημα. Δὲν ἠμποροῦν τὰ θρησκευτικὰ νὰ ἀποτελοῦν τὴν πρώτην ὕλην καὶ νὰ ἀποτελοῦν βάσιν ὅλης τῆς διδασκαλίας σὲ παιδιὰ 6, 7 καὶ 8 ἐτῶν· τοῦτο θὰ εἶναι σόλικον. Ἐξ ἄλλου εἶναι ζήτημα ἂν πρέπει νὰ διδάσκεται ἡ Παλαιὰ διαθήκη, ἡ ὁποία δὲν δίδει πολλάκις τὰ ὡραιότερα παραδείγματα. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ πρέπει νὰ διδάσκωνται τὰ παιδιὰ τὰ θρησκευτικὰ καὶ διδασκαλίαν μᾶλλον ἠθικῆς. Ἐκτὸς τούτου, ὅπως εἶπον καὶ προχθὲς εἰς μίαν διακοπήν, ἔχετε ὡς βάσιν τὴν νέαν ἑλληνικὴν γλῶσσαν, τοῦτο πρέπει νὰ διορθωθῇ, διότι δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις. Ἀντὶ «νέας Ἑλληνικῆς γλώσσης», νὰ βάλετε «δημοτικὴ γλῶσσα». Ὀρθὸν εἶναι ἡ διδασκαλία νὰ γίνεται εἰς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν.

§37Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὑπάρχει ἡ διάταξις εἰς τὸν νόμον.

§38Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει τὸ ἑξῆς: «Ἡ διδασκαλία γίνεται εἰς τὴν Δημοτικὴν γλῶσσαν»· ἔτσι ἔχει ἡ διάταξις.

§39Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ ἄρθρον 6 λέγει ὅτι ἡ διδασκαλία γίνεται εἰς τὴν Δημοτικὴν γλῶσσαν. Συνεπῶς τὸ «νέα ἑλληνικὴ γλῶσσα» θὰ γίνῃ ἁπλῶς «ἑλληνική».

§40Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ διδάσκαλοι δὲν πρόκειται νὰ διδάξουν σχέδια, στοιχεῖα χημείας, σχολικὰς μαθήσεις. Δὲν ἐπείσθην ὅτι τὰ διδασκαλεῖα δὲν εἶναι ὠργανωμένα, καὶ ὡς ὀργανοῦνται θὰ μορφώσουν προσωπικὸν τὸ ὁποῖον θ’ ἀνταποκριθῇ εἰς αὐτὰς τὰς ἀνάγκας. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὰ ζητήματα τὰ σχετιζόμενα μὲ τὴν σχολικὴν μάθησιν καὶ τὴν γεωργίαν. Ἐπειδή, κύριοι, τὰ 9)10 τῶν Δημοτικῶν σχολείων μας εἶναι ἀγροτικά, θὰ ἐπεθύμουν εἰς τὰ διδασκαλεῖα νὰ μὴ ζητηθῇ ἡ θεωρητικὴ διδασκαλία τῶν θεωρητικῶν μαθημάτων καὶ καθὼς γίνεται σήμερον, παρὰ τὰ Διδασκαλεῖα νὰ εἶναι ἕν τινι μέτρῳ καὶ σχολεῖα γεωργικά. Νὰ ὑπάρχῃ τρόπον τινὰ ἄσκησις, ὥστε οἱ διδάσκαλοι νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ δίδουν τὰς ἐξηγήσεις, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἀφορῶν τὰ διδασκαλεῖα. Αἱ ἄλλαι διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἀφοροῦν κυρίως τὴν καταπολέμησιν τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ. Καὶ περὶ τούτων θὰ ἔλθω νὰ εἴπω τινα ὀλίγον βραδύτερον. Ἀλλ’ ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, φιλοδοξεῖ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν ὄχι μόνον εἰς τὰ ἓξ ἔτη τῆς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἀλλὰ καὶ πρὸ τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου καὶ μετὰ τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον. Πολὺ ὀρθῶς πρὸ τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου, διότι ἰδίως τὰ παιδιὰ τῶν ἀπορωτέρων τάξεων εἰσέρχονται εἰς τὸ Δημοτικὸν σχολεῖον μὲ ἀτελεστέραν μόρφωσιν, μὲ κακοὺς τρόπους καὶ κακὰς ἕξεις. Καὶ εἶναι δίκαιον αὐτὰ τὰ παιδιὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν τὴν εὐκαιρίαν τῆς μορφώσεως εἰς τὰ σχολεῖα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἔχουν μερικὰς γνώσεις καὶ ἀποκτήσουν ἕξεις ὅσον τὸ δυνατὸν καλυτέρας. Ἀλλὰ δυστυχῶς, μολονότι ἱδρύονται αὐτὰ τὰ σχολεῖα, τὸ Κράτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέσῃ τὰ ἀπαιτούμενα. Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν καὶ δι’ αὐτὰ νὰ ἐξευρεθοῦν ἀμέσως οἱ πόροι. Νομίζω ὅμως ὅτι ἄν τὸ Κράτος ἐφρόντιζε νὰ ὑπεκκαύσῃ τὸν ζῆλον τῶν Κοινοτήτων καὶ τῶν Δήμων, νὰ ὀργανώσῃ δηλ. καλύτερον τὸ σύστημα τῶν σχολικῶν ἐπιτροπῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν πολλά, ἰδίως εἰς τὰς νέας χώρας, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν νηπιαγωγείων καὶ μερικὰ ἄλλα ζητήματα, ἰδίως τοὺς σχολικοὺς κήπους, ἐργαστήρια σχολικά, βιβλιοθήκας, κλπ. Εἰς τὰς νέας χώρας γνωρίζετε ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις πρὸ τῆς ἀπελευθερώσεως ἐστηρίζετο εἰς Κοινοτικὰς προσόδους. Εἰς ὅλας τὰς νέας χώρας ἦτο μία φιλοδοξία τῶν κατοίκων νὰ ἔχουν τὰ σχολεῖα των 6 τάξεις, εἰς πολλὰ δὲ μέρη τῶν νέων χωρῶν εἶχαν σχολεῖα πλήρη.

§41Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἤμην ἔφορος ἐπὶ μακρὰ ἔτη εἰς σχολεῖα τοῦ τόπου μου.

§42Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἦτο μιὰ προσπάθεια ἡ ὁποία δὲν ἦτο κακή, αὐτὸ βλέπω. Ἡ ἀπελευθέρωσις ἔφερεν ἕνα κακὸν εἰς τὰς νέας χώρας. Ἀφῃρέσαμεν τὴν μέριμναν διὰ τὰ σχολεῖα ἀπὸ τὰς Κοινότητας καὶ ἔτσι συνετελέσαμεν νὰ στρέψωσι τὸ ἐνδιαφέρον τῶν διὰ τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν. Καὶ τὶ συνέβη; Ὑπάρχουν πρόσοδοι Κοινοτικαὶ αἱ ὁποῖαι διετίθεντο διὰ τὴν συντήρησιν τῶν σχολείων. Αὐταὶ ὅλαι διεσπαθίσθησαν, διότι τὸ ἐνδιαφέρον ἔλειψεν, ἔλειψεν ἡ βάσις εἰς τὴν ὁποίαν στηρίζεται ἡ αὐτοδιοίκησις. Κυρίως αἱ πρόσοδοι προήρχοντο ἀπὸ τὰ λειβάδια, ἀπὸ κοινοτικὰ κτήματα καὶ ἀπὸ εἰσφορὰς ἀμέσους. Θὰ ἦτο λοιπὸν δυνατόν, ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος δὲν εἶναι εἰς θέσιν τώρα ἀμέσως νὰ ἀντεπεξέλθῃ εἰς ὅλας τὰς δαπάνας τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὅσον καὶ ἄν ἐκ τοῦ συντάγματος εἶναι ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους νὰ δαπανᾷ διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, εἶναι δυνατὸν, χωρὶς νὰ θεωρηθῇ ὅτι παραβιάζομεν διάταξιν τοῦ συντάγματος, νὰ ἐργασθῶμεν ὅπως πάλιν ἀναζωπυρώσωμεν τὸν παλαιὸν ἐκεῖνον ζῆλον τῶν Κοινοτήτων τῶν νέων χωρῶν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν. Θὰ ἦτο δυνατὸν δηλαδὴ νὰ διαθέσῃ τὸ Κράτος ἕν μικρὸν ποσόν, διδόμενον ὄχι διὰ σύνταξιν ἀναπήρων, ἀλλὰ δι’ ἐπίδομα τῶν Κοινοτήτων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι συντηροῦν νηπιαγωγεῖα. Αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ εἰδικώτερον καὶ διὰ πολλὰ ἄλλα πράγματα. Ἐλλείπει τὸ σύστημα εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν. Ἔχετε κάμει σχολικὰς ἐπιτροπάς. Εἰς τὰς Κοινότητας ὑπάρχουν Κοινοτικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα διαχειρίζονται τὰς Κοινοτικὰς προσόδους. Νομίζω ὅτι ὑπῆρξε σφάλμα γενικῶς ἡ ἵδρυσις σχολικῶν ἐπιτροπῶν διοριζομένων ἀπὸ τὸν ἐπιθεωρητήν. Νομίζω ὅτι ἡ μέριμνα τοῦ σχολείου εἶναι μέριμνα κατ’ ἐξοχὴν τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου καὶ εἰς αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ἀνατίθεται ἡ μέριμνα διὰ τὰ σχολεῖα, διότι οἱ σύμβουλοι εἶναι οἱ διαχειριζόμενοι τὰς προσόδους.

§43Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐδοκιμάσθησαν ὅλα αὐτὰ εἰς τὸ παρελθὸν καθὼς καὶ ὁ διορισμὸς τῶν διδασκάλων.

§44Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄλλο εἶναι αὐτό, ὁ διορισμὸς τῶν διδασκάλων ἐδοκιμάσθη εἰς πολλὰ μέρη καὶ ἀπέδωσε κἄποιους καρπούς, διότι ἐπεκράτησε κομματισμός. Ἀλλ’ ἄλλο ὁ διορισμὸς τῶν διδασκάλων, ἄλλο ἡ μέριμνα διὰ τὸ σχολικὸν κτίριον καὶ ἄλλο ἡ μέριμνα διὰ τὸν σχολικὸν κῆπον καὶ τὴν βιβλιοθήκην καὶ τὸ νηπιαγωγεῖον. Ἄν ἠθέλομεν πραγματικαὶ ἐπιτροπαὶ νὰ δώσουν καλοὺς καρπούς, θὰ ἔπρεπε νὰ τὰς ἀναθέτωμεν εἰς τὰ συμβούλια καὶ νὰ φροντίζωμεν καὶ διὰ τοῦ ὑπουργείου τῆς παιδείας ὅπως ἐργασθοῦν. Ὀφείλομεν νὰ παρακολουθῶμεν τὴν ἐφαρμογὴν διὰ καλῆς μερίμνης. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν κανόνα εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἶναι χαρακτηριστικὸν δι’ ἡμᾶς, εἶναι ὅτι συντάσσομεν νόμους καὶ τοὺς ἀφίνομεν ἐκθέτους, ὅπως οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ῥίπτουν τυχαίως τοὺς σπόρους. Ἔχει ὁ νόμος ἀνάγκην διαρκοῦς ἐμψυχώσεως. Τὸ σύστημα τῶν σχολικῶν ἐπιτροπῶν τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ σήμερον εἶναι ἀτελές· δὲν ἀποφέρει καρποὺς αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ κατωτέρω θὰ ἴδωμεν ὅτι καὶ τὰ σχολεῖα τὰ δημοτικὰ εἶναι ἐκτεθειμένα εἰς μεγαλειτέρους κινδύνους. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα τῶν δημοτικῶν σχολείων, θὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ διὰ τὸν ἀναλφαβητισμόν, τὸν ὁποῖον θέλομεν νὰ πολεμήσωμεν. Βεβαίως πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ γίνῃ καταπομέλησις τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ, νὰ ὑποχρεώσωμεν τὰ παιδιὰ νὰ φοιτοῦν εἰς τὰ σχολεῖα ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον. Ἤδη ἔγιναν 2–3 παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἀποδέχομαι: ὅτι δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν ὁ ἐπιθεωρητὴς ἀπ’ εὐθείας νὰ ἐπιβάλλῃ τὰ πρόστιμα, θὰ ἔπρεπεν ἡ σχολικὴ ἐπιτροπή ἤ, κατόπιν καταγγελίας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἢ διδασκάλου, θὰ ἔπρεπεν ἡ καταδιωκτικὴ ἀρχὴ νὰ ἐπιβάλλῃ τὰ πρόστιμα ἀπ’ εὐθείας.

§45Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὑπάρχει σήμερον.

§46Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ναί, ἀλλὰ κατ’ ἀνακοπήν. Ὁ ἀστυνόμος θὰ ἐπιβάλῃ ἓν πρόστιμον ἀπ’ εὐθείας. Καὶ ἡ ἄλλη παρατήρησις εἶναι ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ λαμβάνεται μέριμνα, προκειμένου νὰ τιμωρηθοῦν οἱ γονεῖς, νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ κατάστασις τῆς οἰκογενενείας, ἡ ὁποία πιθανὸν νὰ δικαιολογῇ τὴν ἀπουσίαν τοῦ μαθητοῦ, καὶ αὐτὸ ἐξετάζεται φυσικὰ ἀπὸ τὸν πταισματοδίκην κατ’ ἀνακοπήν.

§47Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σήμερον τὸ Πταισματοδικεῖον δὲν τιμωρεῖ κανένα.

§48Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν ὑπάρχῃ ἀπορία, πρέπει νὰ ἔρχεται ἐπίκουρος ἡ σχολικὴ ἐπιτροπὴ καὶ τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον πιστοποιοῦν τὴν ἀπορίαν νὰ συνεισφέρῃ ὅ,τι χρειάζεται τοὐλάχιστον διὰ τὰ βιβλία καὶ τὰ ἐνδύματα τοῦ μαθητοῦ. Ἄν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπεδέχθη ἡ κυβέρνησις νὰ παρέχωνται δωρεὰν τὰ βιβλία εἰς τοὺς πτωχούς. Ἀλλ’ ἡ ἄλλη παρατήρησις ὅσον ἀφορᾷ τὰ νυκτερινὰ σχολεῖα εἶναι ἡ ἑξῆς: Εἶναι ὅτι ἡ καταπολέμησις τῆς ἀγραμματωσύνης εἰς τοὺς ἐνηλίκους δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ πλὴν τῶν νυκτερινῶν σχολῶν καὶ διὰ τῆς ὑποχρεωτικῆς μακροτέρας θητείας εἰς τὸν στρατὸν καὶ τῆς ὀργανώσεως σχολείων ἐπιμορφωτικῶν εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἀφ’ ἑτέρου δὲν γνωρίζω ἂν δὲν θὰ ἔπρεπε μετὰ πάροδον ὡρισμένων ἐτῶν οἱ θέλοντες νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους νὰ γνωρίζουν γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν. Αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τὴν ἐθέσαμεν εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, δηλαδὴ νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ἡ ἐγγραφὴ εἰς κανένα ἐκλογικὸν κατάλογον ἐντελῶς ἀγραμμάτων. Τὸ αὐτὸ ἐθέσαμεν καὶ διὰ τὰς γυναῖκας. Νομίζω, ὅτι ὅσον καὶ ἂν θεωρηθῇ ἀντιδημοκρατικὸν αὐτό, ἔχει τεθῆ εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον διάταξις καθ’ ἣν ἔπρεπε νὰ γνωρίζουν γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν καὶ εἶναι μέσον συντελεστικὸν διὰ νὰ ἀναγκάσῃ τοὺς ἀνθρώπους νὰ φροντίζουν, ἔστω καὶ ἰδιωτικῶς, νὰ μανθάνουν γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν. Ἀλλ’ ἐπίσης συντελεστικὸν εἶναι καὶ τὸ ἄλλο μέτρον τῆς μακροτέρας στρατιωτικῆς θητείας καὶ τῆς ὀργανώσεως σχολείων εἰς τὸν στρατόν.

§49Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ τὸ κάμω ἐγώ.

§50Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ νομοσχέδια δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβάλλωνται ἀπὸ ἕνα ὑπουργόν, ὑποβάλλονται καὶ ἀπὸ δύο–τρεῖς ὑπουργούς. Νὰ συνεννοηθῆτε νὰ τὸ ὑπογράφῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν εἶναι ἀνάγκη. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας θέλει νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν καὶ εἰς τὴν ἐπαγγελματικὴν μόρφωσιν τὴν κατωτέραν. Ἡ ἀφετηρία τῆς σκέψεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἦτο ἡ ἀνάγκη ἑνοποιήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀνάγκη, ἡ ὁποία ὤθησε τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ περιλάβῃ διατάξεις καὶ διὰ τὰ Γεωργικὰ καὶ διὰ τὰ ἐμπορικὰ σχολεῖα. Εἶμαι σύμφωνος ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὴ ἡ μόρφωσις αὐτὴ διὰ νὰ ὁπλίσῃ τὰ παιδιὰ τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς πρακτικὰ ἐπαγγέλματα καὶ εἶναι ἀνάγκη μιᾶς μορφώσεως συμπληρωματικῆς. Γεννᾶται τὸ ζήτημα: ποία θὰ εἶναι αὐτὴ ἡ συμπληρωματικὴ μόρφωσις καὶ πῶς θὰ διοικοῦνται τὰ σχολεῖα αὐτὰ τῆς συμπληρωματικῆς μορφώσεως; Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας θέλει νὰ ἱδρύσῃ σχολεῖα γεωργικά, ἐμπορικά, βιομηχανικά, οἰκοκυρικά, 4 εἰδῶν. Ἐξεταστέον, ποία θὰ εἶναι ἡ γραμματικὴ μόρφωσις; Θὰ εἶναι μία συμπληρωματικὴ μόρφωσις, ἡ ὁποία θὰ δοθῇ ἐξαιρετικῶς εἰς παιδιὰ ὀλίγων κοινοτήτων, 100–200 κοινοτήτων; Αὐτὴ θὰ εἶναι ἡ συμπληρωματικὴ μόρφωσις; ἢ θὰ εἶναι κάπως γενικωτέρα; Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι ἡ συμπληρωματικὴ μόρφωσις πρέπει νὰ εἶναι γενικωτέρα, ἐφ’ ὅσον λέγομεν ὅτι πρέπει νὰ εἶναι στοιχειώδης καὶ αὐτὴ ἐκπαίδευσις. Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀνταποκρινόμεθα εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, ἂν θέλωμεν νὰ ἱδρύσωμεν σχολεῖα ἐπαγγελματικά....

§51Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἐκ τοῦ νόμου.

§52Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σεῖς λέγετε ὅτι θὰ εἶναι ὑποχρεωτική, διότι θὰ τὴν ἔχητε ὑποχρεωτικήν, δὲν δύνασθε ὅμως νὰ τὰ κάμητε καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εἴδομεν ἐν τῷ προγράμματί σας νὰ λέγετε ποία θὰ εἶναι ἡ συμπληρωματικὴ μόρφωσις. Ἂς πάρωμεν τὰ βιοτεχνικὰ σχολεῖα. Ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ ἔχωμεν εἰς ὅλας τὰς πόλεις τοιαῦτα. Ἔχουσι ταῦτα κολοσσιαίαν σημασίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἔχῃ βιοτεχνίαν· ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καλὴν βιοτεχνίαν, ἂν δὲν ἔχωμεν βιοτεχνικὰς σχολάς, διότι τὰ σχολεῖα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μορφώνουν τοὺς τεχνίτας διὰ νὰ κάμνουν λεπτοτέραν ἐργασίαν. Παρετηρήθη εἰς τὴν Ἑλβετίαν ὅτι εἰς μικρὰς κοινότητας ὅπου λειτουργοῦν βιοτεχνικὰ σχολεῖα, ἐφ’ ὅσον λειτουργοῦν τὰ σχολεῖα αὐτά, ἀκμάζει ἡ σχετικὴ βιοτεχνία. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅμως ποὺ κατηργήθησαν τὰ βιοτεχνικὰ σχολεῖα ἤρχισε νὰ παρακμάζῃ ἡ σχετικὴ βιοτεχνία. Ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἔγινε σοβαρὰ ἐργασία διὰ τὰ βιοτεχνικὰ σχολεῖα. Εἶχεν ἱδρυθῆ κατόπιν ἀγώνων ἕνα Διδασκαλεῖον τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον ὅμως καὶ αὐτὸ κατηργήθη. Εἶναι ὅμως σοβαρῶς ἀσύμφορον νὰ ἱδρύσωμεν βιοτεχνικὰ σχολεῖα πρὶν ἢ φροντίσωμεν πρὸ παντὸς νὰ κάμωμεν ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι νὰ δύναται νὰ διδάξουν, δηλαδὴ διδασκάλους τῶν τεχνικῶν. Τὰ βιοτεχνικὰ σχολεῖα δὲν εἶναι διόλου σωστὸν νὰ ἱδρυθοῦν, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν σκεπτόμεθα νὰ δημιουργήσωμεν ἓν κἂν Διδασκαλεῖον τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ μήπως εἰς τὰ διδασκαλεῖα ὑπάρχουν καθηγηταὶ περιωπῆς τεχνικῶν μαθημάτων;

§53Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶμαι σύμφωνος ὅτι τὸ Διδασκαλεῖον τῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν ἔπρεπε νὰ καταργηθῇ.

§54Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπῆρξεν ἔγκλημα ἡ κατάργησις.

§55Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ πρέπει νὰ τὸ κάμωμεν. Νομίζω προτιμώτερον, νὰ μὴ κάμωμεν δέκα σχολεῖα παραπάνω καὶ νὰ κάμωμεν τὸ σχολεῖον τῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§56Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλὰ πῶς θὰ λειτουργήσουν τὰ βιοτεχνικὰ σχολεῖα; Ὅπως φαντάζεται ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι θὰ λειτουργήσουν κατ’ ἀναλογίαν μὲ τὰ γεωργικὰ σχολεῖα; Εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσουν, νὰ μεταβαίνουν τὰ παιδιὰ δύο χρόνια νὰ μανθάνουν σχέδια κλπ.; Πολὺ φοβοῦμαι ὅτι αὐτὰ τὰ σχολεῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσουν κατ’ αὐτὸ τὸ σύστημα ὡς σχολεῖα. Ὑπάρχουν καὶ εἰς ἄλλα μέρη σχολεῖα ὅπου τὰ παιδιὰ μεταβαίνουν ἐπὶ δύο ἔτη, ἀλλ’ ἐκεῖ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται γενικώτερον, εἶναι ὅτι ἐργάζονται μόνον ὡρισμένας ὥρας τὰ παιδιά. Ἐκεῖ φοιτοῦν τὰ παιδιά, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἤδη εἰς ἐργασίαν. Κατὰ συνέπειαν τὰ σχολεῖα αὐτὰ δὲν θὰ εἶναι ἀνάλογα μὲ τὰ κατώτερα γεωπονικά, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν νομίζω ὅτι ἔχει τὸ ὑπουργεῖον ἁρμοδιότητα. Αὐτὰ εἶναι σχολεῖα ἐπιμορφωτικὰ εἰδικοῦ τύπου. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ σύστημα θὰ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ διὰ τὰς ἐμπορικὰς σχολάς, σύστημα κατὰ διαλείμματα φοιτήσεως. Δύνανται οἱ καταστηματάρχαι νὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ δίδωσιν ἄδειαν εἰς τὰ παιδιὰ νὰ φοιτοῦν. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὰ γεωργικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὁ σπουδαιότερος κλάδος τῆς συμπληρωματικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ διότι ὁ πληθυσμός μας εἶναι γεωργικὸς καὶ διότι ἐκεῖ εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταδώσωμεν τὰς γνώσεις τὰς ἐπιστημονικάς, διὰ νὰ καταστήσωμεν προοδευτικοὺς τοὺς γεωργούς μας. Εἶναι δυνατὸν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ διευθύνῃ καθαρῶς γεωργικὰ σχολεῖα; Νομίζω, ἀδιστάκτως, ὄχι. Πρέπει τὸ γεωργικὸν σχολεῖον νὰ εἶναι ἓν γεωργικὸν ἐργαστήριον, νὰ ἔχῃ καὶ ἔκτασιν ἐπαρκῆ καὶ ἐποπτείαν καὶ ἐφοδιασμὸν κτλ., πράγματα εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀνταποκριθῇ τὸ ὑπουργεῖον, οὔτε τὸ περιβάλλον τοῦ ὑπουργοῦ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀντιληφθῇ τὰς καθαρῶς γεωργικὰς ἀνάγκας, προκειμένου νὰ εἶναι ἐπαγγελματικὸν τὸ σχολεῖον. Τὸ ζήτημα, κ. ὑπουργέ, δὲν ἐγεννήθη πρῶτον εἰς ἡμᾶς, ἐγεννήθη καὶ εἰς ἄλλας χώρας καὶ θὰ ἰδῆτε πῶς ἐλύθη. Δὲν λέγω νὰ μὴ ὑπάρχουν ἐπαγγελματικαὶ σχολαί, εἶναι καλὸν νὰ ὑπάρχουν, ἀλλ’ αὐταὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀναπληρώσουν τὴν μεγάλην ἀνάγκην τῆς πλειονότητος τοῦ γεωργικοῦ κόσμου. Διότι ἐπιτέλους, πόσα γεωργικὰ σχολεῖα ἠμποροῦμεν νὰ ἱδρύσωμεν; Τώρα ἔχομεν 10. Πόσα λειτουργοῦν ἐξ αὐτῶν; Μόνον 3, διότι δὲν ὑπάρχει προσωπικὸν καὶ τὰ μέσα, διότι διὰ νὰ λειτουργήσῃ ἓν γεωργικὸν σχολεῖον χρειάζεται σοβαρὰ δαπάνη, διὰ νὰ εἶναι πράγματι γεωργικὸν σχολεῖον. Δὲν πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ κάμωμεν πολλὰ γεωργικὰ σχολεῖα, διὰ νὰ φαίνεται ὅτι ἱκανοποιοῦμεν μίαν ἀνάγκην. Ἐπιτυχέστερα ἴσως εἶναι τὰ ἐντελῶς εἰδικὰ κατώτερα γεωργικὰ σχολεῖα, ὅπως εἰς τὰ Ἰωάννινα. Τοιαῦτα σχολεῖα μόνον ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἠμποροῦν νὰ ἐξαρτῶνται, διότι αὐτὸ γνωρίζει τὰς ἀνάγκας τὰς τοπικάς, ὅπως ἔχομεν εἰς τὴν Θεσσαλίαν ἕνα θαυμάσιον ἐπιθεωρητὴν γεωργικοῦ σταθμοῦ. Αὐτὸς ὁ σκοπὸς εἶναι ἀπραγματοποίητος διὰ τὸ προσεχὲς μέλλον τοὐλάχιστον. Καὶ ἀλλαχοῦ ἄλλως τε, ἐὰν ἐξετάσητε, θὰ ἰδῆτε ὅτι τὰ καθαρῶς ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα δὲν εἶναι τόσον πολλά, ὅσον φαντάζεσθε, διότι ἀκριβῶς καὶ αἱ δαπάναι εἶναι μεγάλαι καὶ προσωπικὸν δὲν ὑπάρχει καὶ ἀλλαχοῦ καὶ διότι ὀφείλω νὰ σᾶς τὸ εἴπω, ὅτι καὶ τὰ παιδιὰ τῶν γεωργῶν δὲν θὰ ἐπήγαιναν. Δύσκολα θὰ εὕρητε γεωργούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠμποροῦσαν νὰ στείλουν τὸ παιδί τους, ἀφοῦ ἐπέρασεν 6 ἕως 7 χρόνια εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, νὰ τὸ στείλουν νὰ καθήσῃ 2 χρόνια εἰς τὸ ἐπαγγελματικὸν σχολεῖον χωρὶς νὰ τὸ χρησιμοποιήσουν διὰ τὴν ἐργασίαν ποὺ χρειάζεται. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι περιωρισμένος ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν. Ποία θὰ ἦτο ἡ δυνατὴ λύσις; Ὅπως σᾶς εἶπα διὰ τὰ βιοτεχνικὰ σχολεῖα ἐφαρμόζονται αἱ ὧραι τῆς ἀργίας τὸ ἴδιον καὶ διὰ τὰ γεωργικὰ σχολεῖα. Ἐσκέφθησαν καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου νὰ χρησιμοποιήσουν τὰς ὥρας τῆς ἀργίας. Εἰς τὴν Γερμανίαν ἀντιμετώπισαν τὴν κατάστασιν κατὰ 2 τρόπους. Ἔκαμαν καθαρῶς θεωρητικὰ μαθήματα ἐκτὸς τοῦ σχολείου, εἰς τὰ ὁποῖα φοιτοῦν παιδιὰ ποὺ ἀπασχολοῦνται μὲ τὴν γεωργίαν, φοιτοῦν δὲ κατὰ τοὺς χειμερινοὺς μῆνας. Στηρίζονται δὲ αὐτὰ τὰ σχολεῖα εἰς τὴν ἀντίληψιν, ὅτι τὰ παιδία αὐτὰ ἔχουν μίαν ἐποπτείαν, ὅπως λέγουν συνήθως, τῶν γεωργικῶν πραγμάτων τοὺς λείπει ὅμως ἡ ἐξήγησις αὐτῶν τῶν φαινομένων καὶ ἡ καθοδήγησις ἡ θεωρητικὴ διὰ τὰς τελειοτέρας μεθόδους. Καὶ ὅσον εἶναι νεώτεροι οἱ ἄνθρωποι τόσον εὐκολώτερα προσδέχονται νέας ἰδέας εἰς τὸ ἐπάγγελμά των. Ὁ γεωργὸς ὅμως ὅταν εἶναι 40 ἕως 50 ἐτῶν καὶ τοῦ εἰπῆτε νὰ ἐφαρμόσῃ νέας μεθόδους, ἐπειδὴ ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἶναι ἐκτεθειμένος εἰς τὰς καιρικὰς μεταβολάς, εἰς τὴν δύναμιν τῆς φύσεως, σιγὰ– σιγὰ μεταβάλλεται εἰς πολὺ συντηρητικὸν ἄνθρωπον καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ δεχθῇ νέας μεθόδους. Ἐνῶ ἐὰν πάρετε ἕνα νέον ἄνθρωπον καὶ τοῦ εἰπῆτε ὅτι τὰ λιπάσματα καὶ τὰ ἄροτρα ἔχουν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα, αὐτὸ τὸ παιδὶ ἠμπορεῖ εὔκολα εἰς τὸ χωράφι τοῦ πατέρα του νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὰς τὰς μεθόδους. Βέβαια τὸ χειμερινὸν σχολεῖον δὲν εἶναι τέλειον πρᾶγμα, ἀλλὰ εἶναι κάτι τι, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ πολλὰ καλὰ ἀποτελέσματα καὶ δι’ αὐτὸ ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ τὴν Αὐστρίαν καὶ εἰς ἄλλας χώρας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό, ὅτι τὰ χειμερινὰ σχολεῖα εἶναι πολὺ περισσότερα ἀπὸ τὰ διδασκαλεῖα τὰ καθαρῶς ἐπαγγελματικὰ γεωργικά, δὲν εἶναι μόνον αὐτό, προσεπάθησαν νὰ λύσουν καὶ δι’ ἄλλης μεθόδου τὸ ζήτημα. Ἐπῆραν τὰ παιδιὰ κατὰ τὰς Κυριακὰς ἢ ἄλλας ἑορτὰς καὶ ἤρχισαν νὰ τὰ διδάσκουν, ἤρχισαν οἱ ἰδιῶται νὰ κάμουν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ σιγὰ σιγὰ ἤρχισε τὸ κράτος νὰ τοὺς μιμῆται· εἶναι τὰ λεγόμενα συμπληρωματικὰ σχολεῖα τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως. Αὐτὰ τὰ σχολεῖα δὲν εἶναι ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα, ἐκεῖ ὁ δημοδιδάσκαλος διδάσκει καὶ ἐνίοτε πηγαίνει καὶ περιοδεύων γεωπόνος, ὁ ὁποῖος διδάσκει. Καὶ αὐτὰ εἶναι τὰ πολυαριθμότερα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὴν Ρωσσίαν, τὴν Γερμανίαν καὶ ἀλλαχοῦ. Κατὰ χιλιάδας λειτουργοῦν αὐτὰ τὰ σχολεῖα. Ἡ Πρωσσία νομίζω ὅτι ἔχει δύο χιλιάδας. Τὶ ἐσκέφθημεν νὰ κάμωμεν ἡμεῖς ἐδῶ; Νὰ ὀργανώσωμεν χειμερινὰ σχολεῖα; Τὸ πρᾶγμα ἦτο δύσκολον διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: 1) διότι οἱ γεωργοί μας εἶναι πτωχότεροι τῶν Γερμανῶν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσουν τὸ παιδί των νὰ ὑπάγῃ νὰ μορφωθῇ, δὲν ἔχουν δὲ καὶ τὴν ἀντίληψιν τῆς ἀνάγκης τῆς μορφώσεως. Ἐσκέφθημεν λοιπὸν νὰ πάρωμεν αὐτὰ τὰ παιδιὰ εἰς τὸ χωριό των, νὰ τὰ συγκεντρώσωμεν κατὰ τὰς Κυριακὰς καὶ νὰ τοὺς κάμωμεν μίαν διδασκαλίαν μᾶλλον θεωρητικὴν παρὰ πραγματικήν. Αὐτὰ ἠμποροῦν νὰ γίνουν διὰ τῆς μορφώσεως τῶν διδασκάλων καὶ ἱδρύσαμεν τὰ γεωργικὰ φροντιστήρια ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐξέρχονται κατ’ ἔτος 100 ἕως 200 διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους νὰ ἀποκτήσουν ἀρκετὰς γνώσεις διὰ νὰ ἠμποροῦν νὰ κάμουν θεωρητικὰ μαθήματα καὶ ὀλίγας πρακτικὰς ἐπιδείξεις εἰς τὰ παιδιὰ τῶν χωρικῶν. Αὐτὸ εἶναι μία ἀρχή, δὲν λέγω ὅτι εἶναι κάτι τι τέλειον, εἰς αὐτὴν ὅμως τὴν ἀρχὴν θὰ ἔπρεπε νὰ στηριχθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας διὰ νὰ κάμῃ τὴν στοιχειώδη γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ὄχι νὰ φιλοδοξῇ νὰ κάμῃ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τὸ ὑπουργεῖον ἁρμόδιον καὶ δὲν ἔχει τὸ προσωπικὸν οὔτε τὰ μέσα καὶ θὰ εἶναι ἐντελῶς ἐπιφανειακὴ ἡ ἐργασία. Δι’ αὐτὰ τὰ σχολεῖα θὰ ἠμποροῦσεν ἐπίσης ἡ φοίτησις νὰ γίνῃ διετής, εἰς τρόπον ὥστε οἱ διδάσκαλοι νὰ μορφώνωνται καὶ εἰς ἄλλα βιοτεχνικὰ πράγματα, διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἱδρύσωμεν εἰς τὰ χωρία σχολεῖα ἐπιμορφωτικά, εἴτε γεωργικοῦ χαρακτῆρος εἴτε βιοτεχνικοῦ χαρακτῆρος. Εἰς αὐτὰ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποβλέψῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διότι τὸ σχέδιον ὅπως εἶναι ἐδῶ εἶναι ἀνεφάρμοστον καὶ δὲν πρόκειται νὰ ἔχῃ οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ γίνουν αἱ τροποποιήσεις αὐταὶ τοῦ νόμου περὶ στοιχειώδους γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως, τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὸν μισθὸν τῶν διδασκάλων ὅσον καὶ διὰ τὴν φοίτησιν τῶν μαθητῶν, διότι ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος αὐτός, εἴχομεν κυρίως ὑπ’ ὄψει τὴν τετραετῆ φοίτησιν εἰς τὰ γεωργικὰ σχολεῖα καὶ εἴπομεν νὰ ὑποχρεωθοῦν αὐτὰ τὰ παιδία, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχουν ὑπερβῆ τὸ 14ον ἔτος τῆς ἡλικίας καὶ δὲν ἔχουν εἰσέλθῃ εἰς ἄλλην σχολήν. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ καταργηθῇ ἡ ἑξαετὴς φοίτησις, εἶναι ἀνάγκη ἡ ὑποχρέωσις νὰ φθάσῃ εἰς τὸ 14ον ἔτος τῆς ἡλικίας· δηλ. δύο εἶναι αἱ σπουδαιότεραι μεταρρυθμίσεις. Ἡ μία ἀφορᾷ τὸν μισθὸν τῶν διδασκάλων, ἡ ἄλλη ἀφορᾷ τὸ ἔτος μέχρι τοῦ ὁποίου ἠμπορεῖ νὰ ὑποχρεωθοῦν τὰ παιδιὰ νὰ φοιτοῦν εἰς τὰ σχολεῖα. Εἶναι καὶ ἄλλαι τροπολογίαι τὰς ὁποίας θὰ μελετήσῃ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Νὰ κανονισθοῦν κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ αἱ ὧραι τῆς διδασκαλίας, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται αἱ ὧραι τῆς διδασκαλίας ὄχι κατὰ τὰς Κυριακὰς ἀλλὰ καὶ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος. Ὅταν θὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, θὰ εἴπω καὶ ἐκεῖ τὰς γνώμας μου ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἡμιγυμνάσια καὶ τὰ γυμνάσια. Ἕνα ἄλλο ἤθελον ἀκόμη νὰ εἴπω ἐν σχέσει μὲ τὰ νυκτερινὰ σχολεῖα. Ἡ πίστωσις ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὰ νυκτερινὰ σχολεῖα εἶναι ἐντελῶς ἐπουσιώδης. Νομίζω ὅτι τὸ κράτος θὰ ἔπρεπε νὰ φροντίσῃ ὥστε ἡ κατάστασις νὰ ἀντιμετωπισθῇ κάπως γενικώτερα, διότι ὑπάρχει πλῆθος παιδιῶν τὰ ὁποῖα δὲν ἠμποροῦν νὰ φοιτοῦν τὴν ἡμέραν καὶ ἀπ’ ἐκεῖνα ἀκόμη τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὴν ἡλικίαν τῆς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως, διότι ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ ζήσουν. Δι’ αὐτὰ τὰ νυκτερινὰ σχολεῖα, ὅπως καὶ γενικώτερον διὰ τὴν ἐκλαΐκευσιν αὐτῶν, νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ λάβῃ ἡ κυβέρνησις ἕν μέτρον ῥιζικώτερον. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ φροντίσωμεν ἀποβλέποντες καὶ εἰς τὴν καταπολέμησιν τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ, ἀλλὰ κυρίως ἀποβλέποντες καὶ εἰς τὴν μεγαλειτέραν ἐκλαΐκευσιν τῶν ἐπιστημονικῶν γνώσεων, νὰ φροντίσωμεν νὰ ὀργανώσωμεν τὴν πνευματικὴν ζωὴν εἰς τὰς ἐπαρχίας, διότι ἐκεῖ κυρίως ὑπάρχει ἡ μεγάλη ἔλλειψις. Εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ εἰς τὰ μεγάλα κέντρα εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοιαύτη ἐργασία ἀπὸ αὐτὰ τὰ σωματεῖα, νὰ ὀργανωθοῦν τοιαῦται σχολαί, βιβλιοθῆκαι κτλ. Ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου ἡ ἔλλειψις εἶναι σοβαρωτέρα εἶναι εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ δι’ αὐτὸ βλέπομεν ὅτι ἐπιστήμονες μεταβαίνοντες εἰς τὰς ἐπαρχίας κυριολεκτικῶς φθίνουν ἀπὸ ἐπιστημονικῆς ἀπόψεως, μαραίνονται κυριολεκτικῶς καὶ σὺν τῷ χρόνῳ ἀποβάλλουσι κάθε ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἐπιστημονικὴν πρόοδον. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι κανεὶς ποτὲ δὲν εἶναι τέλειος ἐπιστήμων, ἔχει ἀποκτήσει κανεὶς ἱκανότητας, ἔχει μάθῃ τὰς μεθόδους νὰ ἐργάζεται καὶ νὰ μελετᾷ, ἀλλὰ ποτὲ δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι ἔγινε τέλειος ἐπιστήμων. Οἱ ἐπιστήμονες λοιπὸν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι ἀπέκτησαν τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις καὶ δὲν ἔχουν ἀνάγκην νὰ συνεχίσουν ἐργαζόμενοι, οἱ ἐπιστήμονες αὐτοὶ παύουν νὰ εἶναι ἐπιστήμονες, καὶ αὐτοὺς ἔχει ἀνάγκην τὸ Κράτος διότι εἶναι δημόσιοι λειτουργοί, διότι εἶναι ἰατροί, δικηγόροι κτλ., εἶναι δηλ. ἡ διευθύνουσα τάξις τοῦ Κράτους. Αὐτὴ λοιπὸν ἡ τάξις δὲν παρακολουθεῖ τὴν πνευματικὴν κίνησιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀνεξαρτήτως τῶν γενικωτέρων μέτρων, περὶ τῶν ὁποίων τόσον συχνὰ ὁμιλοῦμεν, τὸ σύνταγμα ἤδη ἔθεσε μίαν βάσιν διὰ τὴν ὀργάνωσιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν πρέπει ἡ κυβέρνησις νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογήν, καὶ ἡ βάσις αὐτὴ εἶναι τὰ λεγόμενα ἐπιστημονικὰ ἐπιμελητήρια τῶν τεχνῶν καὶ ἐπιστημῶν. Ἐφ’ ὅσον μόνοι των οἱ ἐπιστήμονες καὶ οἱ ἄνθρωποι τῶν τεχνῶν τῶν ἐπαρχιῶν δὲν ὀργανοῦνται διὰ νὰ δημιουργήσουν κέντρα πνευματικῆς κινήσεως, τὰ ὁποῖα πλὴν τῆς μορφώσεως τῶν ἰδίων μελῶν νὰ μεριμνοῦν περὶ τῆς ἐκλαϊκεύσεως τῆς ἐπιστήμης καὶ μιᾶς διαφωτίσεως τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἀγραμμάτων, θὰ ἔπρεπε τὸ Κράτος νὰ προσέλθῃ καὶ νὰ ὀργανώσῃ τοὺς ἐπιστήμονας, τοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς στρατιωτικοὺς ἀκόμη, τοὺς διανοουμένους ἀνθρώπους τῶν ἐπαρχιῶν. Καὶ ὅπως ἔχομεν ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια καὶ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια, ἐπιβάλλεται νὰ ὀργανώνωμεν τοιαῦτα ἐπιμελητήρια δαπάναις αὐτῶν τῶν ἰδίων ἐνδιαφερομένων, εἰς τρόπον ὥστε οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ἠμποροῦν νὰ συντηροῦν μίαν βιβλιοθήκην εἰς ἑκάστην πρωτεύουσαν νομοῦ ἢ ἐπαρχίας, νὰ ἔχουν ἓν κέντρον διαλέξεων καὶ νὰ συντηροῦν μίαν νυκτερινὴν σχολήν. Νὰ κάμουν δηλαδὴ εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν ὅ,τι κάμνει εἰς Ἀθήνας ὁ Παρνασσός. Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι δυσκατόρθωτον. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν Τρίπολιν. Ἐκεῖ εὑρέθη ἕνας φιλογενὴς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος κατεσκεύασε μίαν βιβλιοθήκην καὶ τὴν προσέφερεν εἰς τοὺς διανοουμένους τοῦ τόπου. Καὶ ἔχουν μίαν μεγάλην αἴθουσαν, ὅπου γίνονται διαλέξεις, συντηροῦν νυκτερινὴν σχολὴν καὶ κατωτέραν νυκτερινὴν ἐμπορικὴν σχολήν. Βιβλιοθῆκαι εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχουν. Αἱ μόναι ἀπαρχαὶ ἱδρύσεως βιβλιοθηκῶν ἐγένοντο εἰς τὰς νέας χώρας καὶ αὐταὶ ἀπὸ πρόσφυγας, οἱ ὁποῖοι εἶχον συνηθίσει ἀπὸ τὴν Μ. Ἀσίαν καὶ τὴν Θράκην νὰ ἔχουν κοινοτικὰς βιβλιοθήκας. Καὶ θὰ ἴδητε εἰς Θεσσαλονίκην καὶ ἄλλα μικρὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος νὰ ἱδρύουν κοινοτικὰς βιβλιοθήκας. Αὐτὴ ἡ συνήθεια ἔλειπεν ἀπὸ τοὺς κατοίκους τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ὅλα τὰ ἐπερίμεναν ἀπὸ τὸ Κράτος. Θὰ ἔπρεπε λοιπὸν οἱ ἐπιστήμονες νὰ ὑποχρεωθοῦν νὰ συνεισφέρουν ἓν ποσοστόν, ἓν ἰδιαίτερον τέλος, διὰ νὰ ἔχουν τοὐλάχιστον εἰς ἑκάστην πρωτεύουσαν νομοῦ ἓν ἐντευκτήριον, μίαν βιβλιοθήκην, μίαν αἴθουσαν διαλέξεων καὶ νὰ ὑποχρεωθοῦν νὰ συντηροῦν μίαν τοὐλάχιστον νυκτερινὴν σχολήν. Θὰ ἦτο δυνατὸν οἱ κατὰ τόπους ἐμπορικοὶ σύλλογοι νὰ ἔλθουν ἀρωγοὶ ὡς καὶ τὰ ἀγροτικὰ κέντρα ὅπως παραλλήλως πρὸς τὰς νυκτερινὰς σχολὰς λειτουργοῦν καὶ βιοτεχνικὰ σχολεῖα καὶ κατώτεραι νυκτεριναὶ σχολαί. Ἔτσι νομίζω ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ὀργανώσωμεν τὴν πνευματικὴν κίνησιν εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ νὰ ἀρχίσωμεν νὰ ἀντιμετωπίζωμεν σοβαρώτερον τὸ ζήτημα τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ παρατηρήσω εἶναι, ὅτι εἰς τοὺς Ἕλληνας τῶν ἐπαρχιῶν ὑπάρχει πολλὴ καλὴ διάθεσις καὶ ἱκαναὶ δυνάμεις αἱ ὁποῖαι μένουν νεκραί. Μένουν νεκραὶ διότι δὲν τυχαίνει νὰ ὀργανοῦνται ὅλαι αὐταὶ αἱ δυνάμεις, ὥστε νὰ συμβάλουν ἁρμονικὰ εἰς αὐτοὺς τοὺς κοινωφελεῖς σκοπούς, ὅπως συμβαίνει μὲ τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια, τὰ ὁποῖα ὀργανωθέντα ἀναγκαστικῶς ἀποφέρουν καλοὺς καρποὺς καὶ θὰ ἀποφέρουν ἀκόμη καλλιτέρους, ἐὰν θελήσῃ τὸ Κράτος νὰ τὰ ἐνισχύσῃ. Ὅπως καὶ τὰ ἐμποροβιομηχανικὰ ἐπιμελητήρια θὰ ἀποφέρουν ὅταν τοὺς δώσωμεν πρακτικωτέρους σκοπούς, ὄχι μόνον τὴν ἐκπροσώπησιν τῆς τάξεως. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς σχετικῆς τάξεως τῆς ἐμπορικῆς, τῆς γεωργικῆς, τῆς βιοτεχνικῆς, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἂν συσταθοῦν αὐτὰ τὰ σχολεῖα θὰ δώσουν ἀγλαοὺς καρπούς. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ κάμῃ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα. Θὰ ἦτο εὐτύχημα μέγα, ὅσον καὶ ἂν νομίζω ὅτι ἡ ἑξαετὴς φοίτησις δὲν εἶναι ἐπαρκὴς διὰ τὴν πλήρη μόρφωσιν τῶν παιδιῶν, θὰ ἦτο εὐτύχημα ἐὰν καὶ αὐτὴ ἡ μεταρρύθμισις τῆς ἑξαετοῦς φοιτήσεως γίνῃ πραγματική. Νομίζω ὅτι τὸ βῆμα εἶναι ἀρκετὰ μεγάλο. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εὐχόμεθα εἶναι νὰ γίνῃ πραγματικὸν καὶ νὰ μὴ μείνῃ στὸ χαρτί. Ἡ γνώμη ὅλων μας εἶναι ὅτι αὐτὸ τὸ σχολεῖον πρέπει νὰ γίνῃ σχολεῖον ἐργασίας, ὄχι μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐνεργητικῆς μορφώσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς παθητικῆς ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἕως σήμερον καὶ ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὸ ὅτι τὰ παιδιὰ διὰ τῆς ἐργασίας θὰ στερεοποιοῦν τὰς γνώσεις των. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐκμαθήσεως μιᾶς βιοτεχνίας, ἡ ὁποία θὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἱκανοτήτων κάθε ἀνθρώπου εἰς ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν ἐπιδοθῇ καὶ τὴν ἁπάλυνσιν τῶν σχέσεων καὶ ἴσως νὰ διευκόλυνε τὴν λύσιν τοῦ κοινωνικοῦ προβλήματος. Ἐκεῖνο λοιπὸν τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἐπιθυμῶ εἶναι, νὰ γίνῃ πραγματικὴ αὐτὴ ἡ μεταρρύθμισις καὶ νὰ γίνουν αἱ τροπολογίαι ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν καταπολέμησιν τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ μὲ ὀργάνωσιν τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀρκετὰ μεγάλαι καὶ ἠμποροῦν νὰ ἀποδώσουν πολλὰ πράγματα. (χειροκροτήματα).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἱεραρχία τῆς Ἑλλάδος ὑποβάλλει ὑπόμνημα σχετιζόμενον μὲ τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνωσθῶσι. Εἶναι σχετικὸν πρὸς τὰ συζητούμενα ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια. (ἀναγινώσκει). «Κύριε Πρόεδρε, ἡ ὀρθόδοξος ἱεραρχία τῆς Ἑλλάδος κλπ.......». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Α. Παπᾶς.

§58Α. ΠΑΠΑΣ. Ἄν καὶ σήμερον συζητοῦνται τὰ νομοσχέδια γιὰ τὴ δημοτικὴ ἐκπαίδευσι, μ’ ὅλον τοῦτο θὰ ἐπωφεληθῶ ἀπὸ τὴν παρατήρησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως γιὰ νὰ ἐξετάσω τὸ σύνολον τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μας ζητήματος. Καὶ ὄχι μόνον τὸ σύνολον τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μας ζητήματος ὅπως τὸ παρουσιάζῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας στὴ γενική του εἰσηγητικὴ ἔκθεσι, ἀλλὰ νομίζω πὼς δὲν δύναται νὰ πάρῃ κανεὶς ἕνα κομμάτι μόνον ἀπὸ τὴν ἐκπαίδευσι, νὰ συζητήσῃ ἐπάνω σ’ αὐτό, νὰ ἐκθέσῃ ἐπ’ αὐτοῦ τὰς ἰδέας του χωρὶς νὰ εἶναι ἀναγκασμένος νὰ μιλήσῃ γιὰ ὅλη τὴν Παιδεία, ἀρχίζοντας ἀπὸ τὸ νηπιαγωγεῖο καὶ πηγαίνοντας ὡς τὸ Πανεπιστήμιο. Αἰσθάνομαι μιὰν ὑποχρέωσιν νὰ πῶ, ὅτι κατόπιν ἀπὸ μεγάλην μελέτην τῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω πὼς γενικῶς τὰ νομοσχέδια αὐτὰ εἶναι πολὺ καλά. Νοιώθει κανεὶς μέσα στὰ νομοσχέδια αὐτὰ τὴν ἀγάπη ποὺ ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας γιὰ τὸ παιδὶ καὶ γι’ αὐτὸ θέλω νὰ τὸν εὐχαριστήσω ἐγὼ ποὺ εἶμαι πατέρας πολλῶν παιδιῶν, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως νὰ τοῦ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου γιατὶ ὄχι μόνον μὲ μεγάλην ὑπομονὴν ἐμελέτησεν ὅλα τὰ ζητήματα τῆς παιδείας τῆς μέσης καὶ τῆς δημοτικῆς, ἀλλὰ καὶ γιατὶ τὰ μελέτησε καλά. Δὲν εἶναι βέβαια δυνατὸν νὰ μπορέσω σήμερα νὰ πάρω τὰ νομοσχέδια ὅλα ἕνα πρὸς ἕνα καὶ νὰ τὰ ἐξετάσω σὲ ὅλες τους τὶς λεπτομέρειες. Ἀναγκαστικὰ θὰ ἐκθέσω μερικὲς γενικὲς ἰδέες καὶ μερικὲς γενικὲς γραμμές, ποὺ ἴσως νὰ φανοῦν κἄπως ἐπαναστατικές, ἴσως νὰ μὴ εἶναι ἀκόμη ἡ σημερινὴ περίοδος τῆς Βουλῆς παρασκευασμένη γιὰ νὰ παραδεχθῇ ὅλα αὐτὰ ποὺ θὰ πῶ, μολονότι ἔχω τὴν βαθειὰ πεποίθησι μέσα μου πὼς μιὰ μέρα θὰ γίνουν καὶ μολονότι ἔχω ἐπίσης βαθειὰ πεποίθησι, πῶς ἂν δὲν ἐφαρμοσθοῦν δὲν θὰ κάνουνε τίποτε τὸ γενναῖον στὴν ἐκπαιδευτική μας μεταρρύθμισι. Ὁ κ. Παπανδρέου στὴν εἰσηγητική του ἔκθεσι συνώψισε τὰ ἐλαττώματα τῆς παιδείας μας σὲ δυό. Εἶπε πὼς ἡ παιδεία μας ἔχει δυὸ βαθειὲς πληγές: Τὴν ὀλιγαρχικότητα καὶ τὴν μονομέρεια. Μὲ τὴν ὀλιγαρχικότητα ἐννοεῖ ὅτι ἡ παιδεία μας εἶναι καμωμένη μὲ τέτοιο τρόπο, ὥστε νὰ ἔχῃ μπρὸς στὰ μάτια ὡς ἄστρο τὸ Πανεπιστήμιο καὶ νὰ ὁδηγῇ ὁλόκληρο τὸ λαὸ πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον αὐτό. Μὲ τὴ μονομέρεια ἐννοεῖ ὅτι ἡ παιδεία μας δὲν ἔχει προσέξει ἀρκετὰ τοὺς οἰκονομικοὺς παράγοντας τοῦ τόπου μας. Ἔχει ἀφήσει ὅλη τὴ ζωὴ τὴν ἀληθινή, ὅλη ἐκείνη τὴ ζωὴ ποὺ βγαίνει καὶ εἶναι συνυφασμένη μὲ τὴν Ἑλληνικὴ γῆ καὶ ἀφίνοντάς την κατὰ μέρος, ξέχασε ὅτι αὐτὴ ἡ ζωὴ γίνεται ὄχι μόνον μὲ τὸν νοῦ, ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ χέρια, δηλαδὴ μὲ τὴ τέχνη. Καὶ βέβαια ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ ἐλαττώματα καὶ τὰ νομοσχέδια πολὺ καλὰ καὶ πολὺ σωστὰ στρέφονται ἐναντίον τοὺς ἱδρύοντα ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα κατώτερα καὶ ἀνώτερα, γιὰ τὰ ὁποῖα μὲ τόση βαθειὰ γνώση τῶν πραγμάτων ἔχει μιλήσει πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ἐλαττώματα τῆς Παιδείας καὶ νομίζω πὼς αὐτὰ ἴσως δὲν ἔχουν ἐκτεθῆ ἀρκετὰ δυνατὰ μέσα στὴ γενικὴ εἰσήγηση τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Τὰ ἐλαττώματα αὐτὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ συνοψίσω καὶ ἐγὼ σὲ δυό. Εἶναι ἐλαττώματα ποσοῦ καὶ ἐλαττώματα ποιοῦ. Καὶ τὰ μὲν πρῶτα τὰ γνωρίζουμε ὅλοι. Γνωρίζουμε ὅλοι ὅτι τὰ 50% ἀπάνω κάτω τοῦ πληθυσμοῦ μας εἶναι ἀναλφάβητοι. Ξέρουμε ὅλοι, πὼς δὲν ἔχουμε ἀρκετοὺς δασκάλους καὶ πὼς ἀναγκαζόμαστε γιὰ 50 παιδιὰ νὰ βάλουμε ἕνα δάσκαλο. Αὐτὸ τὸ ἐτόνισε καὶ ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πρόβλημα οἰκονομικό. Πιστεύω, ποὺ δὲ θὰ περάσῃ πολὺς καιρὸς καὶ τοὐλάχιστον θὰ ἰδοῦμε τὴν χαραυγὴ ποὺ θὰ μᾶς δείξῃ ὅτι καὶ τὸ οἰκονομικὸ πρόβλημα κἄπως θὰ εὐκολυνθῇ ὥστε νὰ μπορέσουν ὅλα τὰ παιδιὰ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ἀπολαύσουν τὰ ἀγαθὰ τῆς παιδείας. Ἀλλὰ ἔχει καὶ ἕνα ἄλλο ἐλάττωμα ἡ παιδεία μας καὶ αὐτὸ εἶναι ἐλάττωμα ποιοῦ. Αὐτὸ δὲν εἶναι μόνο ζήτημα χρηματικό, ἄν καὶ γιὰ μερικὰ πράγματα, φυσικά, χρειάζονται χρήματα. Πρῶτον τὰ σχολεῖα μας εἶναι ἀνθυγιεινὰ καὶ χωρὶς τὰ ἀπαιτούμενα ἐργαλεῖα γιὰ τὴν μάθησιν. Ἔπειτα γιὰ τὴν ὥρα ἀκόμη ἔχουμε μιὰ πολὺ κακὴ ποιότητα δασκάλων, δὲν λέγω βέβαια γιὰ ὅλους, ἀλλὰ ἴσως ἴσως γιὰ τοὺς περισσότερους. Στὰ νομοσχέδια ἔγινε σοβαρὰ ἐργασία κυρίως γιὰ τὴν ἐκπαίδευσι τῶν δασκάλων καὶ ἴσως εἶναι αὐτὸ τὸ κυριώτερο καὶ τὸ καλύτερο μέρος τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Εἶναι ὅμως μερικὰ πράματα, ποὺ τὸ νομοσχέδιο τὰ περνᾷ ἔτσι κάτω ἀπὸ ἕνα πέπλο σιγῆς καὶ κάπως φοβισμένα. Εἶναι π. χ. τὸ γλωσσικὸ ζήτημα. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸ νὰ νοηθῇ, ὅτι ἐνῷ στὰ 1911 στὴ Βουλὴ κατὰ τὴν συζήτηση τῶν ἐκπαιδευτικῶν τόσος ἔγινε λόγος μὲ τὸ ζήτημα τῆς γλώσσας καὶ κατόπιν ἀπὸ τὴν θαυμάσια ἐκείνη ἀγόρευση τοῦ ἀειμνήστου Μαβίλη σήμερα δὲν θὰ σκευθῇ κανεὶς ἐδῶ νὰ πῇ τὴ σημασία τῆς δημοτικῆς μέσα στὰ σχολεῖα. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσουμε πρώτα τὰ νομοσχέδια κατὰ σειρὰ ὅπως τὰ βάζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Ἂς πάρουμε τὰ νηπιαγωγεῖα: τὰ νηπιαγωγεῖα εἶναι ἕνας θεσμὸς ἴσως ὁ πιὸ δημοκρατικὸς ἀπὸ ὅλους. Θὰ ἦταν εὐχῆς ἔργον τὰ νηπιαγωγεῖα νὰ μπορέσουν νὰ ὑπάρχουν παντοῦ, πρὸ πάντων ἐκεῖ ὅπου βρίσκονται ἐργατικὲς τάξεις καὶ στοὺς συνοικισμούς. Εἶναι τώρα στὰ μέρη ὅπου δὲν ὑπάρχουν ἑλληνόφωνες καὶ εἶναι φυσικὸ νὰ βρίσκωνται ἐκεῖ ἀφοῦ ὑπάρχει ἀπόλυτη ἀνάγκη τὰ παιδιὰ ἀπὸ πολὺ μικρὰ νὰ μαθαίνουν τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα. Ἀλλὰ εἶναι ἐπίσης ἀπαραίτητα τὰ νηπιαγωγεῖα στοὺς συνοικισμοὺς ὅπου τὰ παιδιὰ τρέχουν μέσα στοὺς δρόμους, καὶ ἕνας θεὸς ξέρει σὲ τὶ δρόμους, εἶναι ἀπόλυτη ἀνάγκη νὰ ἔχουν μιὰ στέγη τὰ μικρὰ νὰ πηγαίνουν ὅλη τὴν ἡμέρα, ἀφοῦ ἡ μητέρες τους εἶναι ἀναγκασμένες νὰ δουλεύουν γιὰ νὰ βγάνουν τὸ ψωμί τους. Ἐπίσης εἴμαστε σύμφωνοι γενικὰ γιὰ τὸ ζήτημα τοῦ ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ διαρκῇ 6 χρόνια. Ἡ μόνη εὐχὴ ποὺ θὰ εἶχα νὰ κάνω, θὰ ἦταν νὰ παραδεχτῇ ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ βάλῃ ἕνα δάσκαλο τοὐλάχιστον γιὰ 60 μαθητὰς καὶ νὰ παύσῃ αὐτὸ τὸ ἀκατανόητο ἕνας δάσκαλος νὰ ἔχει 80 παιδιά, διότι εἶναι ἀνθρωπίνως ἀδύνατο νὰ μπορέσῃ κανεὶς νὰ φανταστῇ πῶς ἕνας δάσκαλος θὰ διδάξῃ 80 μαθητὰς ἀπὸ τὴν 1ην ὡς τὴν 6ην τάξι τοῦ δημοτικοῦ. Θέλετε ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ κάνουν κάτι τὶ ποὺ τοὺς εἶναι ἀδύνατο καὶ ἔχουμε ὕστερα τὴν ἀπαίτηση νὰ ζητοῦμε ὑποχρεωτικὴ ἐκπαίδευση. Ἀλλά, κ. βουλευταί, ἐὰν ζητοῦμεν ἀπὸ τὸ λαὸ νὰ μᾶς φέρῃ τὰ παιδιά του στὸ σχολεῖο μὲ τὴ βία, ἔχει καὶ ὁ λαὸς τὴν ἀπαίτηση, τὴν πολὺ δικαία, ἀπὸ μᾶς ὅπως ἔχουμε καὶ ἐμεῖς τὴν ὑποχρέωση νὰ κάνουμε ὅ,τι εἶναι δυνατὸ γιὰ νὰ τοῦ ἐξασφαλήσουμε κάποια σχετικὴ ἐκπαίδευση ἀληθινὴ καὶ νὰ τοῦ ἐξασφαλίσουμε καὶ τὴν ὑγεία τῶν παιδιῶν του. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὰ μέτρα αὐτὰ τὰ φοβερά, τὰ ὁποῖα λέγουν τὰ νομοσχέδια γιὰ τὴν ὑποχρεωτικὴ ἐκπαίδευση, νὰ ἐφαρμοστοῦν ἐκεῖ μόνον ποὺ ὑπάρχουν ἀληθινὰ σχολεῖα. Ὅπου δὲν ἔχουμε ἀληθινὰ σχολεῖα ἀλλ’ ἀνθυγιεινὲς τρῶγλες, γιατὶ νὰ ὑποχρεώσουμε τοὺς γονεῖς; ποιὸ δικαίωμα ἔχει τὸ κράτος νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς γονεῖς νὰ στέλνουν ἐκεῖ τὰ παιδιά, ἀφοῦ εἶναι βέβαιο ὅτι δὲν θὰ κάνουν τίποτε, παρὰ νὰ ἀρρωστήσουν; Καὶ ἕνα ἄλλο πρᾶγμα. Ἐὰν θέλετε νὰ πᾶνε στὰ σχολειὰ τὰ παιδιά, κάνετε ὥστε τὰ παιδιὰ νὰ λαχταροῦν γιὰ τὸ σχολειό. Τὸ καλὸ σχολειὸ τὸ λαχταρᾷ τὸ παιδί. Καὶ ἐγὼ ποὺ εἶμαι πατέρας καὶ ἔχω παιδιὰ ξεύρω, ὅτι τὰ παιδιὰ κυττάζουν πότε θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα γιὰ νὰ πᾶνε στὸ σχολειό, ὅταν αὐτὸ εἶναι καλό. Καὶ πάλε δὲν ἀφίνουν τὸ σπῆτι ὅταν πρόκειται νὰ πᾶνε σὲ ὄχι καλὸ σχολειό. Ἅμα τὸ κατορθώσετε αὐτό, οὔτε τὸν δάσκαλο θὰ μετατρέψετε σὲ χωροφύλακα οὔτε τὸν χωροφύλακα σὲ δάσκαλο, ὥστε νὰ πιάνῃ τὸ παιδὶ ἀπὸ τ’ αὐτὶ καὶ νὰ τὸ πηγαίνῃ στὸ σχολειό. Ἐκεῖνο, λοιπόν, ποὺ πρέπει νὰ γίνῃ εἶναι νὰ καλλιτερέψουν τὰ σχολειά μας, νὰ καλλιτερέψουν οἱ δάσκαλοι. Καὶ τώρα ἔρχομαι στὰ ἐπαγγελματικὰ σχολειά. Γιὰ τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολειὰ μὲ πρόλαβεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως, μὲ πρόλαβε σὲ πολλὰ πράματα. Μὲ πρόλαβε κυρίως στὸ ζήτημα τῶν γεωργικῶν σχολείων. Γεωργικὰ σχολεῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κτισθοῦν χωρὶς κῆπο, χωρὶς ἀνθρώπους ποὺ νὰ ξέρουν τὴ γεωργία. Ἐπίσης μὲ πρόλαβε καὶ γιὰ τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολειὰ τὰ βιοτεχνικά, γιατὶ πῶς θέλετε νὰ ἔχετε βιοτεχνικὰ σχολειὰ χωρὶς νὰ ἔχετε δάσκαλο πού νὰ ξέρῃ νὰ διδάξῃ; Δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω στὸ ζήτημα αὐτό, ἀφοῦ τόσο καλά, κατὰ τὴν γνώμην μου, τὸ ἐχειρίστηκε ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως. Ἐκεῖνο μόνο ποὺ ἔχω νὰ πῶ καὶ νὰ ἐπαναλάβω, εἶναι νὰ μὴ βασιστῆτε νὰ κάνετε πολλὰ ἐπαγγελματικὰ σχολειά. Κυττάξετε νὰ κάνετε λίγα καὶ καλά. Προσέξτε νὰ δώσετε τὴν ἐμπιστοσύνη στὸ λαὸ γιὰ τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολειὰ τὰ λίγα. Τότε θὰ ἔχετε ἐπιτυχία. Ἄν θέλετε νὰ κάνετε πολλὰ καὶ βιαστικὰ τότε νὰ εἶσθε βέβαιοι πὼς σὲ λίγα χρόνια τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολειὰ θὰ εἶναι μόνον τέσσερα ντουβάρια. Ὅσον γιὰ τὸ ζήτημα τῶν ἑλληνικῶν σχολειῶν, μοῦ θυμίζουν λίγο τὸν μύθον τοῦ Λαφοντέν, ὅπου ὑπῆρχε κἄποια ἀρρώστεια τρομερὴ ἀνάμεσα στὰ ζῶα, ζητοῦσαν τὸν ὑπεύθυνο καὶ ὅλη ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ βρέθηκε νὰ εἶναι ὁ ταλαίπωρος ὁ Baudet. Ἔτσι ὅλα τὰ ἐλαττώματα τῆς παιδείας μας, φαίνονται νὰ προέρχωνται ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα. Δὲν νομίζω πὼς εἶναι ἀλήθεια. Βέβαια σήμερα μὲ τὶς νέες τάσεις ποὺ ἔχει ἡ παιδεία, τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα δὲν εἶναι συγχρονισμένα καὶ γι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθοῦν. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι αὐτὰ φταῖνε κυρίως γιὰ τὴν παιδεία μας. Ὅσον ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ ζήτημα, θὰ ἤθελα νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς, ὅτι τὰ νομοσχέδια λένε πὼς θὰ καταργηθοῦν τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ θὰ μποῦν στὴ θέση τους ἡμιγυμνάσια. Καὶ διερωτῶμαι, γιατὶ ἡμιγυμνάσια; Τὶ προορισμὸ θὰ ἔχουν τὰ ἡμιγυμνάσια; Νὰ φύγῃ ἕνας μαθητὴς ἀπὸ τὸ δημοτικὸ σχολειὸ νὰ πάῃ ἐκεῖ καὶ νὰ μάθῃ τὸ θρὶξ — τριχὸς καὶ μερικὰ ἄλλα τέτοια, καὶ ὕστερα ἀφοῦ τὰ μάθῃ αὐτὰ νὰ σηκωθῇ νὰ φύγῃ; Ἢ καταργῆστε τα ὅλα καὶ ἀντικαταστῆστε τα μὲ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα ὀλιγότερα ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ ἀλλὰ ἄρτια καὶ ὅσο τὸ δυνατὸ τέλεια, ἤ, ἄν δὲν θέλετε ἢ δὲν μπορεῖτε νὰ κάμετε αὐτό, κάμετε τὸ ἑξῆς: ἐκεῖ ποὺ ὑπάρχουν ἑλληνικὰ σχολεῖα ἀντὶ νὰ ἔχετε ἑξατάξιο δημοτικὸ σχολεῖο νὰ τὸ κάμετε ἑπτατάξιο. Δηλαδὴ νὰ κάμετε μία παιδεία δημοτικὴ ποὺ νὰ εἶναι ἀρτία ἀκολουθόντας τὸν κῦκλο τῶν μαθημάτων τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Θὰ γίνῃ δὲ αὐτό ἡ ἀπαρχὴ γιὰ νὰ μπορέσῃ νὰ στερεοποιηθῇ τὸ ἑπτατάξιο δημοτικὸ σ’ ὅλη τὴν Ἑλλάδα, γιατὶ ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι πολὺ γρήγορα πρέπει νὰ φτάσουμε στὰ 7 χρόνια τοὐλάχιστον, γιὰ νὰ μπορέσουμε νὰ δώσουμε μία σχετικὴ δημοτικὴ παιδεία στὰ μικρά. Λοιπόν, θὰ πρότεινα τὸ ἑξῆς: Κατάργηση τῶν ἑλληνικῶν σχολειῶν. Τὶ κάναμε καταργόντας τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα; Φκιάνοντας ἕνα σχολεῖο ἑξατάξιο, καταργοῦμε μιὰ τάξη, τὴν τρίτη ἑλληνικοῦ. Ἀντὶ νὰ καταργήσουμε λοιπὸν τὴν τρίτη ἑλληνικοῦ, τὴν κάνουμε ἑβδόμη δημοτικὴ καὶ ἔτσι δὲν θὰ μᾶς ποῦν πῶς καταργήσαμε μιὰ τάξη. Καταργόντας τρία ἑλληνικὰ σχολεῖα, θὰ μπορέσουμε νὰ ἔχουμε τρία ἑπτατάξια δημοτικὰ καὶ μιὰ ἐπαγγελματικὴ σχολή.

§59Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Διὰ τῆς καταργήσεως κάθε ἑλληνικοῦ σχολείου δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν παρὰ μόλις καὶ μετὰ βίας μισὴν ἐπαγγελματικὴν σχολήν. Ἑπομένως δύο ἑλληνικὰ σχολεῖα θὰ μᾶς κάμουν μίαν ἐπαγγελματικὴν σχολήν.

§60Α. ΠΑΠΑΣ. Σᾶς εἶπα τρία ἑλληνικὰ σχολεῖα.

§61Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἀλλὰ συγχρόνως βάζετε μίαν τάξιν παραπάνω εἰς τὰ δημοτικά.

§62Α. ΠΑΠΑΣ. Αὐτὸ δὲν δημιουργεῖ δαπάνες, διότι δὲν ἔχετε ἀνάγκην οὔτε ἀπὸ ἀνώτερο προσωπικό, οὔτε ἔχετε ἀνάγκην ἀπὸ ἄλλα κτίρια, ἴσως θὰ ἔχετε ἕνα δάσκαλο παραπάνου, ἐνῷ στὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα θὰ ἔχετε πολλοὺς δασκάλους παραπάνω. Λοιπὸν δὲν δημιουργοῦνται καινούργιες δαπάνες. Ἅμα καταργήσετε τρία ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἡ διαφορὰ ποὺ θὰ ἔχετε ἀνάμεσα στὴ δαπάνη τὴν προηγούμενη καὶ αὐτὴ ποὺ θὰ δημιουργηθῇ θὰ εἶναι ἀρκετὴ ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸ νὰ συσταθῇ μία ἐπαγγελματικὴ σχολή. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κυρίως λέγουν οἱ εἰδικοί, εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχει προσωπικόν, δηλαδὴ δὲν ὑπάρχουν δημοδιδάσκαλοι ποὺ θὰ μπορέσουν νὰ διδάξουν στὴν ἑβδόμη τάξη. Νομίζω ὅτι ἡ δυσκολία αὐτὴ εἶναι ὑπερβολική, διότι μὲ κάποια καλὴ θέληση καὶ μετεκπαίδευση τῶν δημοδιδασκάλων θὰ μπορέσῃ πολὺ καλὰ νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ μεταρρύθμιση, ἄν τὴν παραδεχτῇ φυσικὰ ἡ βουλή. Τώρα θὰ ἔλθω στὸ ζήτημα τῶν γυμνασίων καὶ τῆς μέσης ἐπαγγελματικῆς παιδείας. Γιὰ τὰ γυμνάσια νομίζω, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, ὅτι ὑπάρχει κάποια μικρὴ σύγχιση στὸ νομοσχέδιο ἀνάμεσα στὴν μέση παιδεία, τὴν κλασσική, καὶ ἀνάμεσα στὴ μέση ἐπαγγελματική, Νομίζω πὼς δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ κοινὸ μεταξὺ ἐκείνης τὴν ὁποίαν ὀνομάζουμε ὅλοι μέση παιδεία καὶ μεταξὺ τῶν ἐπαγγελματικῶν σχολῶν καὶ ὅτι αὐτὰ τὰ πράματα πρέπει νὰ εἶναι ἐντελῶς χωριστὰ τὸ ἕνα ἀπὸ τ’ ἄλλο.

§63Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὑπάρχει αὐτὸ εἰς τὰς δύο κατωτέρας τάξεις.

§64Α. ΠΑΠΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς λέγει ὅτι ὑπάρχει μόνο στὶς κατώτερες τάξεις, τὸ ξεύρω πολὺ καλά. Σᾶς εἶπα προηγουμένως ὅτι ἔχω διαβάσει τὰ νομοσχέδιά σας μὲ πολὺ μεγάλη ἐπιμέλεια. Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ ἀπαντήσετε στὸ ἑξῆς: Πῶς θέλατε στὸ ἴδιο ἵδρυμα ἕνα γυμνάσιο πρακτικὸ ἢ ἕνα λύκειο πρακτικὸ μαζὶ μὲ μιὰ σχολὴ μέση γεωργικὴ ἢ μιὰ σχολὴ μέση βιοτεχνική; Νομίζω, ὅτι ὁ συνδυασμὸς εἶναι ὁλότελα ἀδύνατος.

§65Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Οὔτε γεωργικὴν βάνω οὔτε βιοτεχνικήν, θὰ εἶναι μόνον τὸ πρακτικὸν Λύκειον ἢ ἕνα κλασσικὸν Γυμνάσιον.

§66Α. ΠΑΠΑΣ. Μοῦ φαίνεται πὼς δὲν εἶναι πολὺ ξεκαθαρισμένα τὰ πράγματα στὸ νομοσχέδιο. Θὰ ἔκανα ἐπίσης τὴν πρότασιν τὰ γυμνάσια νὰ χωριστοῦν σὲ τρία. Σὲ κλασσικὸ γυμνάσιο, σὲ πρακτικὸ γυμνάσιο, καὶ σ’ ἕνα ποὺ θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ τὸ ὀνομάσω νεωτεριστικὸ γυμνάσιο. Αὐτὸ τὸ νεωτεριστικὸ γυμνάσιο στὴ σκέψη μου εἶναι τὸ ἑξῆς: Θὰ ἔπρεπε σ’ αὐτὸ νὰ μαθαίνουν κυρίως τὴν νέα Ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ δύο ξένες γλῶσσες, πολλὴ γεωγραφία, πολλὴ σύγχρονη Ἱστορία, μὲ ἄλλους λόγους νὰ ἔχουμε ἕνα τμῆμα κάπως ἀνωτέρων σπουδῶν ποὺ νὰ βλέπῃ λίγο πιὸ ἐμπρὸς καὶ νὰ κυττάξῃ νὰ ἔλθῃ σὲ ἄμεση ἐπαφὴ μὲ τὸν Εὐρωπαϊκὸ πολιτισμό. Ὅσο γιὰ τὸ ζήτημα τῶν πρακτικῶν λυκείων ἢ γυμνασίων δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε στὸ νομοσχέδιο. Ἀλλὰ θὰ μὲ βρῆτε ἴσως στὸ παρακάτω ζήτημα λίγο ὀπισθοδρομικό. Διάβασα ὅτι θέλετε νὰ καταργήσετε τὰ Λατινικὰ καὶ κάματε ὄχι ἕνα λίβελλο ἀλλὰ κάτι πιὸ τρομερὸ ἐναντίον τους. Νομίζω ὅμως ὅτι ἅμα θέλει νὰ κάμῃ κανεὶς κλασσικὲς σπουδές, πρέπει νὰ τὶς κάμῃ στ’ ἀλήθεια καὶ νὰ στραφῇ ἀλλοῦ. Καὶ ἂν θέλῃ νὰ κάμῃ κλασσικὲς σπουδές, τὰ Λατινικὰ εἶναι ἀπαραίτητα. Λέγει μέσα στὰ νομοσχέδια ἡ σχετικὴ ἔκθεση ὅτι εἶναι τόση ἡ ὑπεροχὴ τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς φιλολογίας, ὥστε δὲν ἔχουμε καμμιὰ ἀνάγκη ἀπὸ τὰ Λατινικά. Δὲν νομίζω νὰ μὴ ἔχουμε καμμιὰ ἀνάγκη ἀπὸ τὰ Λατινικά, γιατὶ ἡ ἀρχαία φιλολογία ἡ Ἑλληνικὴ εἶναι ὑπέροχη. Δὲν τὸ νομίζω, γιατὶ ἡ ἐκμάθηση τῶν Λατινικῶν εἶναι μιὰ πολὺ καλὴ γυμναστικὴ γιὰ τὸ μυαλό. Δεύτερο δὲν τὸ νομίζω, γιατὶ μέσα στὴ Λατινικὴ φιλολογία καὶ μέσα στὴ Λατινικὴ Ἱστορία ὑπάρχουν διδάγματα χαρακτήρων, ὑπάρχουν διδάγματα ἐννοίας τῆς συνοχῆς τῆς κρατικῆς, ὑπάρχουν διδάγματα δικαίου, τὰ ὁποῖα δὲν βρίσκει κανεὶς μέσα στὴν Ἑλληνικὴ φιλολογία. Δὲν τὸ νομίζω ἐπίσης, γιατὶ ὁ νεώτερος πολιτισμὸς εἶναι σφιχτὰ μπλεγμένος, σφιχτὰ δεμένος μὲ δυὸ πολιτισμούς, τὸν Ἑλληνικὸ καὶ τὸν Λατινικό. Δὲν μοῦ φαίνεται πὼς πρέπει νὰ καταργηθοῦν τὰ Λατινικά, γιατὶ ὅλες οἱ γλῶσσες τῆς Μεσογείου ἐκτὸς ἀπὸ τὴν Ἀρχαία Ἑλληνικὴ ἔχουν ὡς μητέρα τὴ Λατινική. Τὰ Ἰταλικά, τὰ Ἱσπανικά, τὰ Γαλλικά. Ἀκόμη καὶ τὰ Ἀγγλικὰ καὶ τὰ Γερμανικὰ ἔχουν πολλὲς λέξεις ποὺ παίρνουν τὴν πηγή τους ἀπὸ τὴ Λατινική. Ἐπὶ τέλους δὲν τὸ νομίζω, γιατὶ δὲν φταῖνε τὰ Λατινικὰ ἂν δὲν τὰ μαθαίνουν οἱ μαθηταί μας. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοῦ ἀπαντήσετε. Ἕνα παιδὶ ποὺ ἔχει σπουδάσει στὴ Ἀθήνα τὰ Ἑλληνικὰ θὰ μπορέσῃ νὰ παραβγῇ μὲ ἕνα τελειόφοιτο Γάλλο, Γερμανό, Ἄγγλο, θὰ μπορέσῃ νὰ σταθῇ εἰς τὸ ἴδιο ὕψος; Δὲ φταῖνε τὰ Λατινικὰ κάτι τὶ ἄλλο φταίει, δηλαδὴ τὸ εὔκολο, τὸ «δε βαργιέσε» τὸ ἑλληνικό· καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω παρακάτω. Ἂν θέλετε νὰ κάμετε κλασσικὲς σπουδές, μὴ καταργεῖτε τὰ Λατινικά, μὴ δίδετε σεῖς τὸ κακὸ παράδειγμα στοὺς μαθητὰς λέγοντας πὼς εἶναι δύσκολα. Πρέπει νὰ καταλάβουν ἀκριβῶς καὶ τὰ παιδιὰ καὶ οἱ γονεῖς, πὼς οἱ κλασσικὲς σπουδὲς εἶναι δύσκολες.

§67Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι ὑποχρεωτικῶς.

§68Α. ΠΑΠΑΣ. Ὑποχρεωτικὰ γιὰ τὶς κλασσικὲς σπουδές, ὄχι ὑποχρεωτικὰ γιὰ τὰ πρακτικὰ Λύκεια καὶ γιὰ τὶς νεωτεριστικὲς σπουδές.

§69Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς βάρος τῶν ἄλλων μαθημάτων;

§70Α. ΠΑΠΑΣ. Δὲν γίνεται τίποτε εἰς βάρος τῶν ἄλλων μαθημάτων. Ὁπωσδήποτε, λέγω ὅτι αὐτὰ τὰ τρία εἴδη γυμνασίων εἶναι δυνατὸ νὰ μπορέσουν νὰ συνεργαστοῦν. Ὅσο γιὰ τ’ ἄλλα, γιὰ τὴ μόρφωση τὴν ἐπαγγελματική, αὐτὴ πρέπει νὰ πάγῃ σ’ ἄλλα κτίρια γιατὶ δὲν ἔχει τίποτα τὸ κοινὸ μαζί τους. Τώρα ἔρχομαι στὴ γυναικεία μόρφωση καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἐδῶ κάτι τὶ μὲ παραξένεψε, κάτι ποὺ τὸ ὀνομάζετε ἀνώτερο Παρθεναγωγεῖο. Αὐτὸ τὸ ἀνώτερο Παρθεναγωγεῖο λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι ὑπῆρχε στὶς νέες χῶρες καὶ ὅτι χρεωκόπησε καὶ ὅτι θὰ τὸ ἀνασυστήσῃ διὰ νὰ φκιάσῃ νοικοκυράδες. Καὶ ἐρωτῶ, ποιὲς θὰ εἶναι αἱ νοικοκυράδες αὐτὲς μέσα σ’ ὅλο τὸν Ἑλληνισμό; 5–6 χιλιάδες. Καὶ οἱ ἄλλες γυναῖκες δὲν θὰ εἶναι νοικοκυράδες ἐπειδὴ δὲν θὰ βγοῦν ἀπὸ τὸ ἀνώτερο Παρθεναγωγεῖο; Εἶναι ἀνάγκη δηλαδὴ μιὰ γυναῖκα νὰ πάγῃ νὰ ἀκούσῃ στὸ σχολεῖο ὅτι πρέπει νὰ κυττάξῃ τὸ παιδί της καὶ τὸν ἄντρα της; Αὐτὰ εἶναι πράγματα τὰ ὁποῖα εἶναι αὐτονόητα. Μορφώσατε τὴ γυναῖκα καὶ ἅμα τὴ μορφώσετε, θὰ ξέρῃ ἀκόμη καλλίτερα πῶς πρέπει νὰ γίνῃ νοικοκυρά. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὶς μαθαίνετε λίγα Γαλλικὰ καὶ λίγα Ἀγγλικὰ καὶ τοὺς δῆθεν εὐγενικοὺς τρόπους, γιὰ νὰ τὶς βγάζετε στὴ ζωή. Ἀλλὰ στὸ νομοσχέδιο ὑπάρχει μιὰ ἀντίφαση, λέτε πὼς δίνετε στὶς τελειόφοιτες τοῦ ἀνωτέρου παρθεναγωγείου τὰ ἴδια δικαιώματα μὲ τὶς τελειόφοιτες τῶν γυμνασίων, ἐκτὸς ἀπὸ τὸ νὰ μποροῦν νὰ πᾶνε στὸ Πανεπιστήμιο. Καὶ σᾶς λέγω, ἂν νομίζετε ὅτι εἶναι ἴσες ἢ καλλίτερες ἀπ’ αὐτὲς ποὺ βγαίνουν ἀπὸ τὰ γυμνάσια, καταργῆστε τὰ γυμνάσια, ἂν νομίζετε ὅτι εἶναι ἴσες ἢ ἀνώτερες δώσατε τὸ δικαίωμα νὰ παρουσιαστοῦν στὸ Πανεπιστήμιο, ἀφοῦ τὸ Πανεπιστήμιο εἶναι ἀνώτερο ἐκπαιδευτικὸ ἵδρυμα. Ἂν νομίζετε πάλε ὅτι εἶναι μιὰ κατώτερη ἐκπαίδευση τότε δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ δώσετε αὐτὴ τὴν κατώτερη ἐκπαίδευση καὶ νὰ κάμετε μιὰν ἄλλη ἀντίφαση. Δηλαδὴ ἀπὸ μιὰ μεριὰ λέτε «αὐτὰ τὰ σχολεῖα τὰ ἔκαμα γιὰ μιὰ τάξη προνομιοῦχο. Αὐτὰ τὰ κορίτσια δὲν ἔχουν ἀνάγκη νὰ ἐργαστοῦν σήμερα, γιατὶ νὰ τοὺς μάθω ἕνα ἐπάγγελμα ἢ νὰ τοὺς δώσω μιὰ ἀληθινὴ μέση παιδεία στὸ γυμνάσιο ἀφοῦ δὲν τοὺς χρειάζονται; Θὰ τοὺς κάμω ἕνα πνεῦμα ἔξυπνο, νὰ ἔχουν κἄποιο τρόπο, νὰ ξεύρουν νὰ ποῦν καλημέρα σας καὶ φθάνει αὐτό». Ἀπὸ τὴ μιὰ μεριὰ λέτε αὐτά, ὅτι ἀναγνωρίζετε δηλαδὴ πὼς ὑπάρχει μιὰ ὑπεροχὴ σὲ μιὰ τάξη, καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη τὴ μεριὰ λέτε «ἡ ὑπεροχὴ αὐτὴ εἶναι ἐξωτερικὴ κατ’ οὐσίαν. Αὐτὰ τὰ κορίτσια εἶναι ἀνόητα, δὲν μποροῦν νὰ πᾶνε πάρα πάνω. Μόνο γιὰ τὸ Παρθεναγωγεῖο εἶναι, παραπάνω δὲν πᾶνε». Δὲν μπορῶ νὰ καταλάβω αὐτὸ τὸ ἀναχρονιστικὸ πνεῦμα. Ἄλλως τε καταδικάζετε σεῖς τὸ νομοσχέδιο. Λέτε ὅτι αὐτὰ τὰ σχολεῖα δὲν ἐπήγαιναν μπρός. Γιὰ νὰ τὰ ὑποστηρίξετε φροντίζετε νὰ τοὺς δώσετε προσόντα. Ἀλλὰ δὲν μοῦ φαίνεται ὅτι μποροῦν νὰ σταθοῦνε μ’ ὅλα τὰ προσόντα ποὺ τοὺς ἀναγνωρίζετε. Κάμετε νεωτεριστικὰ γυμνάσια ὅπως σᾶς εἶπα πρωτήτερα, νὰ μαθαίνουν ξένες γλῶσσες, νὰ μαθαίνουν νέα Ἑλληνικὰ καλά, καλὴ γεωγραφία καὶ ἱστορία· καὶ ἂν θέλουν νὰ μορφωθοῦν καλὰ τὰ κορίτσια, ἂς πᾶνε σ’ αὐτὰ τὰ γυμνάσια.

§71Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπάνω κάτω αὐτὸ γίνεται.

§72Α. ΠΑΠΑΣ. Μὲ τὸ πάνω κάτω δὲν γίνονται τὰ πράγματα. Ἤ ἀπάνω ἢ κάτω. Νὰ διαλέξετε, κ. ὑπουργέ. Ἢ ἔτσι ἢ ἔτσι. Ἔχω τὴν ὑποχρέωση, σᾶς εἶπα καὶ πρωτήτερα νὰ ἐκφράσω τὴ γνώμη μου καὶ θὰ τὴν ἐκφράσω καθαρά. Καὶ τώρα ἔρχομαι στὰ διδασκαλεῖα. Ἔχω πῆ πὼς ἴσως τὰ πιὸ καλλίτερα νομοσχέδια τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας νὰ εἶναι τὰ περὶ διδασκαλείων. Εἶμαι συμφωνότατος μαζί του, ὅταν λέγω ὅτι πρέπει νὰ καταργηθοῦν ὅλα τὰ ἄλλα καὶ νὰ ὑπάρχουν τὰ πεντατάξια διδασκαλεῖα, δηλαδὴ ὕστερα ἀπὸ τὸ τέλος τῆς 2ας γυμνασίου. Ἐδῶ συμφωνῶ μαζί του, θὰ ἤθελα ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ προσθέσῃ ἀκόμη μιὰ τάξη θὰ τὰ βελτίωνε κατὰ πολύ. Ἐπίσης ὁ κ. ὑπουργὸς ὁ ἴδιος λέγει μέσα στὰ νομοσχέδιά του ἕνα σωρό καλὰ πράγματα καὶ λέγει πάρα κάτω, γιὰ νὰ μιλήσουμε λίγα λατινικά, non possummus διότι δὲν ὑπάρχουν χρήματα. Θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἐπιμείνῃ μὲ ὅλη του τὴ δύναμη, μὲ ὅλη του τὴ ψυχή, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος δὲν θὰ τοῦ ἔλεγε non possummus ἕως τὸ τέλος.

§73Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁμιλεῖτε διὰ τὰ παρθεναγωγεῖα;

§74Α. ΠΑΠΑΣ. Λέγω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἂν σᾶς παρακαλέσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κἄτι θὰ πάρῃ.

§75Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ μοῦ πῆτε γιὰ φόρους.

§76Α. ΠΑΠΑΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς ζητήσω πολὺ μικρὰ πράγματα. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἂς σᾶς ζητήσῃ τὰ μεγάλα. Ἐγὼ θὰ σᾶς ζητήσω ἐλάχιστα, τὰ ὁποῖα πιστεύω νὰ μοῦ τὰ δώσετε καὶ γι’ αὐτὸ θὰ σᾶς τὰ ζητήσω τώρα ἀμέσως.

§77Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ τ’ ἀκούσω.

§78Α. ΠΑΠΑΣ. Ξέρετε, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ βάση τῆς μορφώσεως τῶν μικρῶν παιδιῶν εἶναι κυρίως ἡ γνώση τοῦ τόπου. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάση. Ἅμα δὲν ξέρουν τὸν τόπον τους εἶναι σὰ νὰ μὴν ξέρουν τίποτε. Πρῶτα δὲν τὸν ἀγαποῦν. Γιὰ νὰ τὸν ἀγαπήσουν πρέπει νὰ τὸν γνωρίζουν. Πῶς θέλετε οἱ δάσκαλοι νὰ δώσουν τὴν ἀγάπη ἑνὸς τόπου στὰ παιδιὰ, ἑνὸς τόπου ποὺ δὲν τὸν γνωρίζουν οἱ ἴδιοι; Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν νὰ δοθοῦν σὲ κἄθε διδασκαλεῖο 30 χιλιάδες δραχμὲς τὸ χρόνο. Εἶναι 18 διδασκαλεῖα, 540 χιλιάδες δραχμὲς καὶ εἰσιτήρια μὲ ἠλαττωμένη τιμὴ γιὰ νὰ μποροῦν τὰ παιδιὰ τῶν 3 τελευταίων τάξεων τῶν διδασκαλείων νὰ κάμουν κἄθε χρόνο ἕνα ταξεῖδι γιὰ νὰ γνωρίσουν τὴν Ἑλλάδα. Αὐτὸ νομίζω ὅτι θὰ μπορέσετε νὰ μοῦ τὸ δώσετε. Δὲν εἶναι δὰ καὶ τόσο μεγάλο ποσό.

§79Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον τὸ περιορίζετε εἰς 540 χιλιάδες δραχμές, νομίζω ὅτι μπορῶ ἀκινδύνως νὰ τὸ δώσω.

§80Α. ΠΑΠΑΣ. Τώρα, κ. Βουλευταί, θὰ μπῶ σὲ μερικὰ ζητήματα ποὺ ἴσως λίγο θὰ σκανδαλίσουν, τοὐλάχιστο μερικοὺς ἀπὸ σᾶς. Καὶ ἔρχομαι στὸ ζήτημα τῆς γλώσσας. Ἔρχομαι στὸ ζήτημα τῆς γλώσσας καὶ παρακαλῶ—ἀλλὰ τὸ παρεκάλεσε προηγουμένως καὶ ὁ κ. Παπαναστασίου καὶ τοῦ εἴπατε ὅτι μέσα στὸ νομοσχέδιο εἶναι γραμμένο.—Πάντως παρακαλῶ νὰ γραφῇ φαρδιὰ πλατιὰ μέσα στὸ νομοσχέδιο, ὅτι γλῶσσα τῆς δημοτικῆς παιδείας εἶναι ἡ δημοτική.

§81Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀφήσετε τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει. Θὰ σᾶς ἔλεγα ἀκόμη ὅτι καὶ ἡ συγκίνησις καλὸ δὲν κάνει, διότι γίνεται τὸ πρᾶμμα καὶ μόνον τὸ κόκκινο πανὶ θὰ τοὺς παρουσιάσετε πάλι, γιὰ νὰ τοὺς ἐρεθίσετε.

§82Α. ΠΑΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχουν δύο λόγοι γιὰ νὰ παρακαλέσω νὰ μὲ ἀφήσετε νὰ πῶ τὴ γνώμη μου ἕως τὸ βάθος. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς: Ὅτι δὲν πιστεύω νὰ φοβᾶται ἡ σημερινὴ κυβέρνηση ἀπὸ τὸ κόκκινο πανί. Καὶ ὁ δεύτερος λόγος εἶναι ὅτι ἐγὼ δὲν φοβᾶμαι τὸ κόκκινο πανί. Ὅταν ἔχει κανεὶς βαθειὲς πεποιθήσεις ἔχει τὴν ὑποχρέωση καὶ ἀπέναντι τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ ἀπέναντι τῶν ἄλλων νὰ τὶς ἐκφράζῃ χωρὶς κανένα δισταγμό. Καὶ θὰ εἴπω ὅτι σήμερα ἡ κοινὴ συνείδηση εἶναι πὼς ἡ διδασκαλία δὲ δύναται νὰ γίνῃ σὲ ἄλλη γλῶσσα παρὰ στὴ γλῶσσα τὴ δημοτική.

§83Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ λέγει ὁ νόμος καὶ μάλιστα φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Νικολούδη. Εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον ἡ διδασκαλία γίνεται διὰ τῆς δημοτικῆς γλώσσης. Ἄς ἀρκεσθῶμεν εἰς αὐτὸ καὶ ἂς μὴ ἐξωθοῦμε τὰ πράγματα.

§84Α. ΠΑΠΑΣ. Ἡ ζημία γιὰ σᾶς, κ. Πρόεδρε, δὲν εἶναι καμμία, ἀφοῦ δὲν παραδέχεστε τὶς ἀπόψεις μου. Ἐὰν ἔχῃ τις ζημίαν, τὴν ἔχω ἐγώ. Ἐμένα θά....

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ ξεχωρίζετε τὰς εὐθύνας ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Ψυχικῶς εἶσθε εἰς τὸ αὐτὸ μέρος. Δὲν εἶναι πρακτικὸν αὐτό. Ἔχομεν ἕνα νόμον ὁ ὁποῖος φέρει τὴν ὑπογραφὴν ὑπουργοῦ ὄχι ἰδικοῦ μας, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι ἡ διδασκαλία εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα γίνεται εἰς τὴν δημοτικήν.

§86Α. ΠΑΠΑΣ. Ὁπωσδήποτε ἡ εὐχή μου θὰ ἦτο, ἡ δημοτικὴ νὰ μπῇ ὡς μόνη γλῶσσα εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον καὶ εἰς ὅλας τὰς τάξεις.

§87Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Γίνεται ἡ διδασκαλία εἰς ὅλας τὰς τάξεις εἰς τὴν δημοτικήν.

§88Α. ΠΑΠΑΣ. Ἐπίσης, κ. Πρόεδρε, εἶμαι ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ἀνθρώπους ποὺ δὲν καταλαβαίνουν μερικὰ πράγματα. Εἶναι ἀδύνατο νὰ ἐννοήσω ἀπὸ τόσο καιρὸ ποὺ βασανίζω τὸ κεφάλι μου, γιατὶ τὸ ψωμί, τὸ αὐγὸ, ἡ μύτη, ἡ τρίχα, ὅταν πᾶνε ἀπὸ τὸ δημοτικὸ σχολεῖο στὸ ἑλληνικὸ ἢ στὸ γυμνάσιο γίνονται ἄρτος, ᾠόν, θρίξ, ρίς; Ὅπως δὲν καταλαβαίνω ἐπίσης, γιὰ τὸν ἴδιο λόγο, γιατὶ δὲν εἶναι διάπλατα ἀνοιχτὲς ἡ πόρτες στὴ δημοτικὴ γλῶσσα, στὴ γλῶσσα τῶν μανάδων μας γιὰ νὰ μπῇ μέσα στὰ σχολεῖα καὶ μέσα στὸ Πανεπιστήμιο, ἀλλὰ στέκεται ἔξω, μόνο γιὰ τὸ λαό.

§89Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἔχει βάλει παντοῦ τὴ μουσούδα της.

§90Α. ΠΑΠΑΣ. Δὲν ξέρω. Ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω, κ. πολιτευτὰ ἐκ Πειραιῶς, εἶναι ὅτι ἡ Ἑλλάδα θὰ γίνῃ Ἑλλάδα καὶ ὅτι ὁ λαὸς αὐτὸς θὰ ζήσῃ ἀληθινὰ ὅταν ἡ δημοτικὴ μπῇ μέσα στὴν ψυχή του. Γνωρίζω τὶς ἀντιρρήσεις. Μὰ δὲν ἔχουμε βιβλία, δὲν ἔχουμε βιβλία ἐπιστημονικά. Τὸ λένε αὐτοὶ πού δὲν ἔχουν πάρη τὸν κόπον νὰ διαβάσουν κανένα βιβλίον ἐπιστημονικόν. Ἐὰν πράγματι εἴχατε διαβάσει μόνον ἕνα βιβλίο, ποὺ δυστυχῶς πολλοὶ λίγοι ἀπὸ σᾶς ἔχουν διαβάσει, τὸ μεγάλο πρόβλημα τοῦ Ἐλισσαίου Γιαννήδη ποὺ εἶναι ἴσως τὸ μόνο φιλοσοφικὸ βιβλίο ποὺ γράφτηκε ἀπὸ τὸν καιρὸ ποὺ ὑπάρχει ἡ Ἑλλάς, ἡ νεωτέρα ἐννοεῖται, θὰ βλέπατε ἕνα παράδοξο πρᾶγμα, ὅτι μόνο στὴ δημοτικὴ καταλαβαίνει κανεὶς βαθειὰ τὶς ἔννοιες, ὅταν δὲν κρύβουνται κάτω ἀπὸ λέξεις ποὺ ἔχουνε τὸ ὕφος ὅτι εἶναι μεγαλοπρεπεῖς καὶ εἶναι ἄδειες ἀπὸ νόημα. Ἀλλ’ ἄν μὲ παρηγορῇ κάτι τι σ’ ὅλην αὐτὴν τὴν κατάσταση, εἶναι ὅτι τὰ νομοσχέδια ἀναγκάζουν τὸν κύριον ὑπουργόν, τὸν ἀναγκάζουν νὰ κάμῃ διαγωνισμὸ γιὰ δημοτικὰ ἐπαγγελματικὰ βιβλία, δηλαδὴ γιὰ δημοτικὰ ἐπιστημονικὰ βιβλία. Σᾶς ἀναγκάζουν, κύριε ὑπουργέ, διότι κάνετε κατώτερα ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα. Καὶ πῶς θὰ διδάξουν σ’ αὐτὰ τὰ κατώτερα ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα χωρὶς βιβλία; Θὰ ἀναγκασθῆτε λοιπὸν νὰ κάμετε ἐπαγγελματικὰ βιβλία, δηλαδὴ βιβλία ἐπιστημονικά, διότι δὲν ὑπάρχουν ἐπαγγελματικὰ βιβλία ποὺ νὰ μὴ εἶναι ἐπιστημονικά. Ἀλλὰ σᾶς ἀναγκάζει καὶ κάτι ἄλλο. Ἔχετε τὰ διδασκαλεῖα. Καὶ στὰ διδασκαλεῖα αὐτὰ μορφώνετε τοὺς δασκάλους. Ποιοὺς δασκάλους σᾶς παρακαλῶ; Αὐτοὺς ποὺ θὰ διδάξουν τὴν δημοτική. Καὶ πῶς θὰ διδάξουν τὴ δημοτικὴ ἄν δὲν τὴν μάθουν; Καὶ πῶς θὰ τὴν μάθουν ἄν δὲν τοὺς κάμετε βιβλία; Καὶ ὑπάρχει ἕνας νόμος νομίζω, ὑπάρχει ἕνας νόμος γιὰ βοηθητικὰ βιβλία τῶν δασκάλων, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸν ἐφαρμόσετε. Εἶστε ὑποχρεωμένος, κύριε ὑπουργέ, ἢ νὰ κάνετε ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα καὶ νὰ κάνετε βιβλία, ἢ νὰ μὴ κάνετε οὔτε τὸ ἕνα οὔτε τὸ ἄλλο. Ἀλλὰ πιστεύω πὼς θὰ θελήσετε νὰ εἶστε συνεπὴς πρὸς τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα μᾶς παρουσιάζετε καὶ τότε θὰ προκυρήξετε διαγωνισμὸ γιὰ ἐπαγγελματικὰ βιβλία καὶ θὰ ἐφαρμόσετε τὸν νόμο, ποὺ λέγει ὅτι τὰ βοηθητικὰ βιβλία τῶν δασκάλων πρέπει νὰ εἶναι γραμμένα στὴ δημοτική. Ὅσο γιὰ τὸν Πανεπιστήμιο ξέρουμε ὅλοι ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα σὲ ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου βρίσκεται σὲ βραδυπορία. Στὴ Γαλλία Λατινικὰ ἀκόμη μιλοῦσαν στὸ Πανεπιστήμιο ἀφοῦ εἶχε περάση ὁ 17ος αἰῶνας, δηλαδὴ μετὰ τὸν Πασκάλ, τὸν Desecerps, τὸν Ρακίνα, τὸν Μολιέρο κτλ. Καὶ φυσικὰ δὲν περιμέναν ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιο νὰ πάρῃ τὴν πρωτοπορία σ’ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἴσως ἴσως τὸ Πανεπιστήμιο τῆς Θεσσαλονίκης νὰ ἀναγκάσῃ τὴν Γλαῦκα τῶν Ἀθηνῶν ν’ ἀνοίγῃ τὰ μάτια της ὄχι μόνον στὰ μεσάνυχτα τῆς παρελθοντολογίας. Τὸ δεύτερο ζήτημα, τὸ δεύτερο σημεῖο ποὺ θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὅλοι εἶναι σύμφωνοι σ’ αὐτὸ τὸ σημεῖο. Ἐδῶ δὲν θὰ ἔχουμε ἀντίδραση πιστεύω. Ὅλοι εἶναι σύμφωνοι ποὺ ἔχουμε ἀγράμματους. Ἔχουμε ἀγράμματους ποὺ δὲν ξέρουν γράμματα, γραφὴ καὶ ἀνάγνωση. Κι’ ἔχουμε ἀγράμματους ποὺ ξέρουν γραφὴ καὶ ἀνάγνωση καὶ ἔχουν καὶ πτυχίο τοῦ Γυμνασίου καὶ πτυχίο τοῦ Πανεπιστημίου.

§91Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ πιὸ ἐπικίνδυνοι;

§92Α. ΠΑΠΑΣ. Ἀναμφισβητήτως αὐτοὶ εἶναι πιὸ ἐπικίνδυνοι. Κατὰ τὴ μεταπολεμικὴ περίοδο τὸ κακὸ ἔχει φτάσει στὸ ζενίθ. Τὸ γνωρίζει τὸ ἴδιο τὸ ὑπουργεῖο, ἀφοῦ λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὅτι ὑπάρχουν καθηγηταὶ Γυμνασίων ποὺ εἶναι ἀγράμματοι καὶ θὰ τοὺς στείλῃ στὸ Πανεπιστήμιο δυὸ χρόνια γιὰ νὰ μετεκπαιδευθοῦν. Καταλαβαίνετε τί θὰ πῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Καταλαβαίνετε τί σημασίαν ἔχει; Κύριοι, στέλνετε τὰ παιδιά σας στὸ σχολεῖο, ἐγὼ δὲ ἡ Κυβέρνηση σᾶς λέγω ὅτι πολλοὶ ἀπ’ αὐτοὺς ποὺ τοὺς ἔχω δώσει ἕνα δίπλωμα δασκάλου δὲν ξεύρουν τί τοὺς γίνεται καὶ γιὰ νὰ μάθουν κάτι θὰ τοὺς στείλω δυὸ χρόνια στὸ Πανεπιστήμιο γιὰ νὰ μάθουν καὶ αὐτοὶ μερικὰ κολλυβογράμματα.

§93Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σᾶς ὑπενθυμίζω μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία ὑπάρχει, πῶς δίδονται δηλαδὴ τὰ διπλώματα καὶ ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς ἐπὶ πλέον τῆς μετεκπαιδεύσεως.

§94Α. ΠΑΠΑΣ. Ὁπωσδήποτε τὴν κατάστασιν αὐτὴν τὴν ἀναγνωρίζει τὸ ὑπουργεῖο, τὴν ἀναγνωρίζει τὸ Πανεπιστήμιο, καὶ ἔρχονται ὅλοι οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ φωνάζουν. «Μὰ ἐπὶ τέλους τί εἶναι αὐτὸ τὸ κῦμα τῆς ἀγραμματοσύνης;» Τὸ ἀναγνωρίζουν οἱ δάσκαλοι τῶν Γυμνασίων καὶ λένε. «Μὰ ἐπὶ τέλους τί δασκάλους μᾶς στέλνετε, κύριοι, ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιο γιὰ νὰ σᾶς δώσουμε καὶ ἐμεῖς παιδιὰ μορφωμένα;» Καὶ συνεχίζεται αὐτὸς ὁ φαῦλος κύκλος.

§95Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἶναι ἐξαιρετικὴ αὐτὴ ἡ περίπτωσις, κ. βουλευτά.

§96Α. ΠΑΠΑΣ. Δὲν εἶναι ἐξαιρετική, κ. Καρασεβδᾶ, καὶ θὰ σᾶς πῶ γιατὶ δὲν εἶναι ἐξαιρετική. Ἐὰν οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι κυβερνοῦν τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὰ χρόνια ποὺ ἔγιναν αὐτὰ τὰ ἐξαιρετικά, ἂν οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἤτανε στὸ Πανεπιστήμιο κατὰ τὰ χρόνια αὐτὰ τὰ ὁποῖα ὀνομάζετε ἐξαιρετικά, δὲν εἴχανε βαθειά ριζωμένη τὴ πεποίθησι ὅτι κάνουνε ἕνα κακούργημα καὶ τίποτε ἄλλο μὲ αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται, δηλαδὴ νὰ δίδουν τὸ δικαίωμα σὲ ἀνθρώπους νὰ γίνωνται γιατροί, δικηγόροι καὶ δάσκαλοι χωρὶς νὰ ἔχουν τὰ προσόντα, ἐὰν δὲν εἶχαν τὴν συνείδησιν αὐτήν, ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἡ προηγουμένη παιδεία καὶ ἡ παιδεία αὐτῶν τῶν ἰδίων δὲν ἤτανε στὸ ὕψος στὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ στέκεται.

§97Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπα πὼς ἤτανε δικαιολογημένη.

§98Α. ΠΑΠΑΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι τὸ σφᾶλμα δὲν εἶναι τωρινό, ἤτανε καὶ πρωτήτερα.

§99Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Σᾶς λέγω ὅτι τὰ συγχωροχάρτια αὐτὰ οὐδέποτε ἦσαν δικαιολογημένα. Ἐδόθησαν ὅμως μέσα εἰς τὴν γενικὴν παράλυσιν τῶν 10 τελευταίων ἐτῶν, ὄχι λόγῳ τῶν πολέμων μόνον, ἀλλὰ λόγῳ τῶν γενικῶν περιστατικῶν. Οἱ πρῶτοι οἱ ὁποῖοι ἔθεσαν τέρμα, εἶναι τὸ Πανεπιστήμιον. Καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος ἀκόμη προσπαθεῖ νὰ ἀντιδράσῃ κατὰ τῆς αὐστηρότητος ἡ ὁποία, ἐπὶ τέλους, ἐπεκράτησεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον.

§100Α. ΠΑΠΑΣ. Κύριε Καρασεβδᾶ, τὸ πρᾶγμα, καθὼς σᾶς εἶπα καὶ προηγουμένως, μὲ τὴ μεταπολεμικὴ περίοδο ἔχει φθάσει στὸ ζενίθ, ἀλλὰ ὑπῆρχε καὶ πρίν, ὑπάρχει δυστυχῶς καὶ σήμερον.

§101Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Σήμερον ὑπάρχει αὐστηρότης ἐξαιρετική.

§102Α. ΠΑΠΑΣ. Ὄχι, καὶ θὰ σᾶς δώσω τὰ παραδείγματα. Πῆγα καὶ ἄκουσα φοιτητὴ στὸ Πανεπιστήμιο ἐξεταζόμενο γιὰ τὸ πτυχίο τῶν Φυσικομαθηματικῶν καὶ δὲν ἤξευρε ζητήματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἕνας τριτοετὴς τοῦ Γυμνασίου καὶ τοῦ δόθηκε πτυχίο. Μὴ θέλετε λοιπόν, κ. Καρασεβδᾶ, νὰ ὑπερασπίζετε πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν μπορεῖ νὰ ὑπερασπίσῃ κανείς. Ἐπῆραν λοιπὸν αὐτοὶ οἱ κύριοι ἕνα χαρτί, τὸ πῆραν ὅπως–ὅπως γιὰ νὰ βγάλουν τὸ ψωμί τους, γιὰ νὰ κάμουν ἕνα ἐπάγγελμα, γιὰ νὰ γίνουν γιατροί, δικηγόροι, καθηγητές, καὶ καθηγητὲς τοῦ Πανεπιστημίου ἀκόμα. Σᾶς φέρω ἕνα παράδειγμα. Ὅταν ἤμουν ὑπουργός, τὶς 15 ἡμέρες ποὺ ἔμεινα ὑπουργός, ἦλθαν μερικοὶ πολιτευόμενοι νὰ ὑπερασπισθοῦν τὴν ὑποψηφιότητα ἑνὸς κυρίου, ὁ ὁποῖος ἐπὶ ἀπολυταρχίας Παγκάλου εἶχε διορισθῆ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης. Αὐτὸς ὁ κύριος εἶχε διορισθῆ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης, μόλον ὅτι εἶχε ψεύτικο πιστοποιητικὸ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Γενεύης ὅτι ἦτο ὑφηγητὴς στὴ Γενεύη καὶ μόλον ὅτι ἐγράφησαν αὐτὰ εἰς τὸν τύπον.

§103ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§104Α. ΠΑΠΑΣ. Τὸ ὄνομά του εἶναι γνωστόν, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ τὸ ἀναφέρω. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι τὸ παίρνουν χωρὶς ἡ γνώσεις τους νὰ ἀνταποκρίνωνται πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ τὸ πτυχίο ποὺ ἔχουν στὰ χέρια τους. Τὸ παίρνουν γιὰ νὰ γίνουν ἐπαγγελματίαι χωρὶς οὔτε αὐτοὶ ποὺ τὸ πῆραν νὰ καταλαβαίνουν τί θὰ πῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, οὔτε δυστυχῶς ἐκεῖνοι ποὺ τοὺς τὸ ἔδωσαν νὰ τὸ καταλαβαίνουν πολὺ βαθειά. Καὶ γίνονται σᾶς λέγω αὐτοὶ οἱ ἔξυπνοι Ρωμηοί, οἱ ἐπιτήδειοι, οἱ ὁποῖοι φθάνουν μιὰ μέρα στὴν ζωήν, καὶ ἀπὸ τὸ ὕψος ποὺ στέκονται μεταδίδουν τὴ διαφθορὰ γύρω τους δίνοντας στοὺς νέους τὸ παράδειγμα, ὅτι δὲν εἶναι δὰ καὶ τόση ἀνάγκη νὰ δουλεύῃ κανείς, οὔτε νὰ σπάνῃ τὸ κεφάλι του γιὰ νὰ ἀποκτήσῃ ἕνα χαρτί, φτάνει νὰ ξέρῃ τὸν Α ἢ ὸν Β, φτάνει νὰ ξέρῃ νὰ εἶναι ἐπιτήδειος, γιὰ νὰ γίνῃ μιὰ μέρα ὅ,τι θέλετε στὴν Ἑλλάδα. Λοιπόν, κύριοι, αὐτὲς εἶναι οἱ βαθειὲς πληγές: Πρώτη τὸ ζήτημα τῆς δημοτικῆς, καὶ δεύτερη αὐτὴ ἡ εὐκολία γιὰ τὰ πτυχία. Πρέπει νὰ συνηθίσουμε τὸ παιδὶ ἀπὸ μικρό, ὅτι χωρὶς δουλειά, χωρὶς ἀλήθεια, χωρὶς θάρρος, τίποτε δὲν γίνεται σ’ αὐτὸν τὸν κόσμον. Ἄν ἡ Ἀγγλία εἶναι μεγάλη, τὸ χρεωστεῖ στὸ ἑξῆς: ὅτι ὁ κάθε ἄγγλος γνωρίζει μέσα βαθειὰ στὴ ψυχή του ὅτι ἅμα λέει ψέμματα μὲ τὸν ἕναν τρόπο ἢ μὲ τὸν ἄλλο, κάνει κακὸ πρῶτα στὸν ἑαυτόν του καὶ ὕστερα στοὺς ἄλλους. Εἶναι λοιπὸν καιρὸς νὰ ληφθοῦν μέτρα αὐστηρὰ διὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ θὰ προτείνω συγκεκριμένως: πρῶτον, τὰ παιδιὰ στὸ γυμνάσιο νὰ μπαίνουν κατόπιν ἀπὸ ἐξετάσεις. Ἄν ἕνα παιδὶ στὸ γυμνάσιο—θέλω νὰ εἶμαι αὐστηρὸς κυρίως στὸ γυμνάσιο, γιατὶ ἀπὸ τὸ γυμνάσιο ἔτσι ἢ ἀλλοιῶς θὰ ἔλθῃ ἡ τάξις ποὺ θὰ ἐξακολουθῇ νὰ διοικῇ τὸν τόπον αὐτὸν μεθαύριο—ἄν ἕνα παιδὶ μείνῃ δυὸ χρόνια μετεξεταστέος ἢ στάσιμος, μᾶλλον στάσιμος, νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐξακολουθῇ τὶς σπουδές του. Καὶ πρὸ πάντων, κύριοι, σᾶς φέρνω ἕνα παράδειγμα τὸ ὁποῖον εἶναι μοῦ φαίνεται ἀρκετὰ παραστατικό. Ὑπάρχει, καθὼς ξεύρετε, ἐδῶ μιὰ Γαλλικὴ σχολή. Αὐτὴ ἡ σχολὴ κάνει κάθε χρόνο ἐξετάσεις γιὰ νὰ δώσῃ πτυχίον γυμνασίου. Ἔχει κάθε συμφέρον νὰ δώσῃ ὅσο τὸ δυνατὸ περισσότερα πτυχία, γιὰ νὰ μπορέσουν τὰ παιδιὰ νὰ πᾶνε νὰ σπουδάσουν στὴ Γαλλία. 34 παρουσιάστηκαν ἐφέτος καὶ ἀπὸ τοὺς 34 πῆραν πτυχίον μόνον 14. Πόσοι βγαίνουν ἀπὸ τὰ γυμνάσιά μας τελειόφοιτοι; Ξεύρω ὅτι στοὺς 100 βγαίνουν οἱ 98, οἱ μὲν 85 τώρα καὶ οἱ 15 μετεξεταστέοι καὶ τὸν Σεπτέμβριο ἢ Ὀκτώβριο θὰ περάσουν καὶ αὐτοί. Λοιπὸν πῶς θέλετε τὰ παιδιὰ νὰ ἔχουν τὴν ἔννοια τοῦ τὶ πρέπει νὰ κάνουν, ἅμα ποτίστηκαν ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐργάζωνται; Λοιπὸν προτείνω νὰ γίνωνται ξετάσεις στὶς ἕδρες τῶν νομῶν ἢ στὶς ἕδρες τῶν διδακτικῶν περιφερειῶν ἀπὸ καθηγητὲς ποὺ δὲν θὰ εἶναι τῆς περιφερείας ἐκείνης ποὺ γίνονται ἡ ἐξετάσεις. Ἡ ἐξετάσεις νὰ εἶναι ἀνώνυμες. Ὁ τρόπος εἶναι εὐκολώτατος. Μοῦ φαίνεται ὅτι μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο θὰ βάλουμε ἕνα χαλινὸ σ’ αὐτὴ τὴν ἀληθινὴ κραιπάλη τῆς παιδείας μας καὶ ἅμα μπῇ αὐτὸς ὁ χαλινός....

§105Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ χαλινάρι.

§106Α. ΠΑΠΑΣ. Καὶ τὸ ἕνα λέγεται καὶ τὸ ἄλλο, ἄν ἦταν ὁ χαλινὸς δὲν θὰ λεγότανε...

§107Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποτὲ δὲν λέγεται εἰς τὴν δημοτικὴν «ὁ χαλινός». Ἡ παρατήρησίς μου εἶναι πρὸς τιμήν σας, διότι ἐνῷ προσέχω πολλὺ ὥρα νὰ σὲ πιάσω πὼς ἔκαμες κανένα παρατράγουδο δὲν σὲ πιάνω (ἱλαρότης).

§108Α. ΠΑΠΑΣ. Λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶναι μέτρο ποὺ πρέπει νὰ λάβουμε ἀμέσως.

§109Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἄξιον μεγάλης προσοχῆς.

§110Α. ΠΑΠΑΣ. Καὶ τότε θὰ ἰδοῦμε ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ βάλωμε περιορισμοὺς γιὰ τοὺς φοιτητὲς τοῦ Πανεπιστημίου, γιατὶ θὰ καταλάβῃ ὁ ἐπιδέξιος καὶ ξυπνὸς Ρωμηὸς ὅτι τὸ γυμνάσιο ἀρχίζει νὰ στειρεύῃ γι’ αὐτοὺς ποὺ εἶναι ἐπιτήδειοι καὶ μόνο ἐκεῖνοι ποὺ θὰ θελήσουν ἀλήθεια νὰ δουλέψουν καὶ θὰ νοιώσουν μέσα τους τὴν ἱερὴ φωτιὰ ποὺ πρέπει νὰ ἔχῃ κανεὶς γιὰ νὰ πάῃ μπρός, μόνον αὐτοὶ θὰ παρουσιαστοῦν. Καὶ τότε νομίζω ὅτι θὰ ἀνυψώσουμε ὄχι μόνο τὴν παιδεία μας ἀλλὰ καὶ κἄτι πολὺ πιὸ πολύτιμο, θὰ ἀνυψώσουμε τὴν ψυχή μας, διότι τὰ παιδιὰ θὰ νοιώσουν ὅτι μόνο μὲ τὴν ἀλήθεια, μὲ τὴν ἐργασία, μὲ τὴν τιμιότητα πάει κανεὶς μπροστά. Κύριοι, ἔρχομαι στὸ τρίτο καὶ τελευταῖο ζήτημα, γιὰ τὸ ὁποῖο ἔχει μιλήσει καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς δημοκρατικῆς ἑνώσεως, καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι τὸ διοικητικό. Ἐμεῖς ποὺ ζήσαμε στὴ Τουρκιὰ ἐμάθαμε τὸ ἑξῆς: ὅτι ὁ ἕλλην ἀγωνιᾶ καὶ ἀγαπᾶ βαθειὰ τὴν παιδεία καὶ ἀπόδειξη εἶναι ὅτι εἴχαμε σχολεῖα ποὺ δὲν ἤτανε βέβαια τέλεια, ἀλλὰ ποὺ ὅλοι οἱ κάτοικοι τῶν νέων χωρῶν τὰ λαχταροῦν, γιατὶ ἤρθανε τὰ σχολεῖα τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους καὶ ἔχουν καταστρέψει ὅ,τι καλὸ εἶχαν τὰ σχολεῖα ποὺ εἶχαν φτιάσει μόνοι τους αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀλλοιῶς; Μοῦ ἔλεγεν ὁ κ. Σιώτης, ὅτι τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1922 ἔγραψαν ἀπὸ ἕνα σχολεῖο τῆς Μακεδονίας ὅτι εἶχαν ἀνάγκη ἀπὸ μιὰ σκούπα, ἕνα σάρωθρον. Ἐδέησε νὰ ἔλθῃ ὁ Νοέμβριος τοῦ 1922 καὶ τοῦ παρουσίασαν ἕνα πακέτο τόσο, ἀπὸ χαρτιά, τὸ ὁποῖον ἐκόστιζε πολὺ περισσότερο ἀπὸ τὴν σκούπα, γιὰ νὰ δοθῇ ἡ διαταγὴ νὰ πάῃ αὐτὴ ἡ σκούπα στὴ Μακεδονία.

§111Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ γίνουν αὐτά.

§112Α. ΠΑΠΑΣ. Δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ὁ κ. Σιώτης διότι ἔγινε αὐτό. Αὐτὸ εἶναι παράδειγμα, μπορεῖ ἴσως καὶ νὰ εἶναι μοναδικό, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους εἶναι ἕνα παράδειγμα τοῦ τὶ γίνεται στὴ παιδεία. Λοιπὸν ἀναγνωρίζω, κύριε ὑπουργέ, πὼς κἄποια βελτίωση ἔχει γίνει, ὅτι μὲ τὰ τοπικὰ συμβούλια καὶ τὶς τοπικὲς ἐπιτροπὲς ἔχει δοθῆ κἄποια διοικητικὴ ἀποκέντρωση, ὅτι ὑπάρχει ἕνα κάπως ὀνειρῶδες σχέδιο αὐτοδιοικήσεως. Λέγω αὐτό, διότι τὶς σχολικὲς ἐπιτροπὲς τὶς ἔχετε φκιάσει καὶ δὲν τοὺς δίνετε τίποτε· νομίζω πὼς τοὺς πέφτει τὸ χρόνο 5–6 χιλιάδες, καὶ τῶν γυμνασίων κἄπου 30 χιλιάδες δραχμές. Αὐτὲς ἡ σχολικὲς ἐπιτροπὲς πρέπει νὰ γίνουν νομικὰ πρόσωπα καὶ πρέπει νὰ ἔχουν μιὰ σχετικὴ ἐπιχορήγηση κατ’ εὐθείαν ἀπὸ τὸ Κράτος, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι διπλασιάζεται μὲ εἰσφορὲς τῆς κοινότητος. Ἐπίσης γιὰ τὶς ἐπιτροπὲς τῶν γυμνασίων γίνεται κάτι, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴ γνώμη μου εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητο. Ξεύρετε ὅτι τὰ γυμνάσια ἔχουν ἀρκετὲς εἰσφορὲς ἀπὸ τὰ τέλη. Ἕνα γυμνάσιο μπορεῖ νὰ ἔχῃ 200, 220, 250 χιλιάδες δραχμὲς ἀπὸ ἐκπαιδευτικὰ τέλη. Τί γίνονται σήμερα αὐτὰ τὰ χρήματα; Τὰ παίρνει τὸ ὑπουργεῖο. Τὰ παίρνει τὸ ἀρχιτεκτονικὸ τμῆμα καὶ τὰ διαθέτει ἐκεῖ ποὺ θέλει αὐτό. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: δὲν θἄτανε πολὺ πιὸ φρόνιμο, πολὺ πιὸ σωστὸ αὐτὰ τὰ χρήματα, ἀφοῦ βγαίνουν ἀπὸ ἕνα ὡρισμένο τόπο γιὰ ἕνα ὡρισμένο σκοπό, νὰ μένουν στὸν τόπο;

§113Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅπου ἔχουν κτίρια, καλά· ἀλλ’ ὅπου δὲν ἔχουν, νὰ μὴ πάρωμε τὰς εἰσπράξεις διὰ νὰ κάμωμεν κτίρια;

§114Α. ΠΑΠΑΣ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω καὶ αὐτό. Νὰ πλουτίζωνται τὰ γυμνάσια ἀπὸ ἐργαλεῖα, ποὺ δὲν ξεύρω πόσα εἶναι τὰ γυμνάσια τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ποὺ εἶναι ἀληθινὰ προικισμένα μὲ ἐργαλεῖα.

§115Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν χάνονται αὐτὰ τὰ χρήματα, χρησιμοποιοῦνται διὰ νὰ γίνωνται κτίρια.

§116Α. ΠΑΠΑΣ. Θὰ σᾶς εἰπῶ πάρα κάτω γιατὶ σ’ αὐτὸ τὸ ζήτημα τουλάχιστον διαφωνοῦμε. Καὶ ἕνα ἄλλο πρᾶγμα ὅταν τελειοποιηθῇ τὸ γυμνάσιο καὶ πάρῃ τὰ ἐργαλεῖα, τὸ παραπάνω χρῆμα νὰ τὸ διαθέσῃ γιὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα νὰ βελτιώσῃ μὲ τὸ περίσσευμα ποὺ ἔχει. Ἀλλὰ λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ χρησιμοποιοῦνται. Πῶς χρησιμοποιοῦνται, κύριε Πρόεδρε, τὸ ξεύρετε. Λοιπὸν ὑπάρχει κἄτι τι τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τὸ ὑπουργεῖο τῆς Παιδείας, καὶ ἂν λυποῦμαι ὅτι δὲν ἔμεινα παραπάνω στὸ ὑπουργεῖο τῆς Παιδείας, τὸ λέγω ἐνεπιφυλάκτως, εἶναι ὅτι δὲν μπόρεσα, δὲν εἶχα τὸν καιρὸ νὰ κάμω αὐτὰ ποὺ θὰ σᾶς πῶ. Ὑπάρχει ἕνα ἀρχιτεκτονικὸ τμῆμα. Αὐτὸ ὑποδεικνύει ποῦ πρέπει νὰ γίνουν τὰ σχολεῖα, δίνει τὰ σχέδια, κάνει τὴν ἐκτέλεση, κάνει τὸν ἔλεγχο καὶ πληρώνει καὶ τὰ χρήματα. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ ἔχει ἀνάγκην νὰ θεραπευθῇ. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἐπιμείνω πάρα πάνω εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, ἅμα ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν θὰ ὁμιλήσω ἐκτενῶς, ἀλλὰ λυποῦμαι ὅτι ἔφυγεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι τώρα πρὸ πάντων εἰς αὐτὸν θὰ ἀποτανθῶ κατ’ εὐθείαν. Κύριοι, κάθε μέρα ποὺ περνᾷ παίρνει καὶ ἕναν ἀπὸ μᾶς καὶ στὴ θέση του βάζει ἕνα νέο, ποὺ ὡς χτὲς ἦταν στὰ θρανία τοῦ σχολείου ἢ στὸ Πανεπιστήμιο. Αὐτὸ θὰ πῇ, ὅτι μέσα σὲ δέκα πέντε χρόνια τὸ πολὺ θὰ εἶναι ἡ καινούργιες γεννεὲς ποὺ θὰ μᾶς διαδεχθοῦν. Αὐτὸ θὰ πῇ, ὅτι τὸ καθ’ αὐτὸ ἔθνος δὲν εἴμαστε μεῖς, ἀλλ’ ἡ νέες γεννεὲς, ὅτι ἂν θέλουμε, ν’ ἀναλάβουμε πρέπει κυρίως αὐτὲς νὰ προσέξουμε. Ἄν, κύριοι, ἀνασκοπήσουμε λίγο τὴν ἱστορία μας, θὰ ἰδοῦμε ὅτι ἂν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ζήσει τρεῖς χιλιάδες χρόνια καὶ ἔφτασε σὲ τόση δόξα, τὸ ἔκαμε γιατὶ εἶχε τὴν ἀπαράμιλλη μόρφωσή του, τὴ διανοητική του ὑπεροχή. Δυὸ–τρεῖς φορὲς φάνηκε ὅτι ἡ ξένη δύναμη τὸν εἶχε στραγγαλίσει, ἀλλὰ ξανάζησε καὶ ξαναμπόρεσε νὰ πάῃ μπρός. Κι’ αὐτὸ τὸ χρωστοῦσε στὴν ἰδιαίτερη δυναμικότητα τοῦ νοῦ του. Ὅταν οἱ Ρωμαῖοι τὸν ἐκυρίεψαν, αὐτὸς μετ’ ὀλίγους αἰῶνες μετέτρεψε τὸ Ρωμαϊκὸ Κράτος καὶ τό ἔκαμε τὴ Βυζαντινὴ αὐτοκρατορία. Ὅταν τὸν ἐκυρίεψαν οἱ Τοῦρκοι, κατώρθωσε νὰ ζήσῃ τετρακόσια χρόνια κάτω ἀπὸ τὴν σκλαβιὰ μέχρις ὅτου ἔφτασεν ἡ μέρα τῆς ἀπελευθερώσεώς του. Ἀλλ’ ἄν αὐτὰ ἦταν πρῶτα, σήμερα δὲν εἶναι τὰ ἴδια. Σήμερα γύρω μας ὅλοι οἱ λαοὶ ξύπνησαν, ἀπὸ κεῖ ποὺ ἦταν ἄγριοι γενῆκαν πολιτισμένοι καὶ σήμερα φτάνομε στὸ συμπέρασμα ὅτι ἀρχίζουμε νὰ ὑποχωροῦμε, καὶ ἄν δὲν πάρουμε τὰ μέτρα μας, θὰ εἴμαστε μετ’ ὀλίγα χρόνια ἀπὸ τοὺς ὀπισθοδρομημένους λαούς. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ πῶ τὴ γνώμη μου, χωρὶς νὰ θέλω νὰ πικράνω κανένα: Γιὰ μένα, ἄν ἔγινε ἡ καταστροφή, μιὰ ἀπὸ τὶς κυριώτερες αἰτίες ἴσως ἡ πιὸ μεγάλη ἦταν ἡ ἔλλειψη κι’ ἀκόμα περισσότερο τὸ κακὸ ποιὸν τῆς μορφώσεώς μας. Γιατὶ εἶμαι βέβαιος ποὺ ἄν κάθε πολίτης ἀπὸ τὸν πιὸ μεγάλο ὡς τὸν πιὸ μικρὸ εἶχε τὴν συνείδηση τοῦ τὶ χρωστᾶ στὴν πατρίδα καὶ τὸ ἔθνος, ἄν εἶχε βαθειὰ ῥιζωμένη μέσα του τὴν ἰδέα πὼς τὸ ἔθνος δὲν εἶναι μόνη ἡ σημερινὴ γεννεά, ἀλλ’ ὅλες οἱ περασμένες ποὺ ἔχουν μοχθήσει γιὰ νὰ τὸ κάμουν ὅ,τι ἔγινε καὶ ὅλες οἱ μέλλουσες στὶς ὁποῖες χρωστοῦμε λογαριασμὸ γιὰ τὸ κακὸ ποὺ ἔγινε, ἄν ἀντὶ νὰ μάθουμε νὰ βλέπουμε τὴν πραγματικότητα, δὲν πασχίζαμε νὰ μάθωμε γραμματικοὺς κανόνες, ἀντὶ νὰ κυττάζαμε ποιὸ εἶναι τὸ ἀληθινὸ πνεῦμα τῶν προγόνων μας, τῶν ἀρχαίων ἑλλήνων....

§117Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Καὶ αὐτοὶ ῥόϊδο τὸ ἔκαμαν.

§118Α. ΠΑΠΑΣ. .... δὲν προσπαθούσαμε νὰ βουτυχτοῦμε στὸν ψεύτικο κλασσικισμὸ καὶ στὴ στείρα μίμηση, ἄν ἡ παιδεία μας ἦταν πιὸ σοβαρή, μόρφωνε νοῦ καὶ ψυχὴ καὶ χαρακτῆρα, ἄν ἔδινε στὰ παιδιὰ τὴν ἔννοια τῆς ἐσωτερικῆς πειθαρχίας καὶ τοῦ καθήκοντος καὶ μᾶς ἐξηγοῦσε τὸ ἀρχαῖο αὐτὸ ῥητό «τὰ καλὰ κόποις κτῶνται», ἴσως νὰ μὴ θρηνούσαμε τὴν καταστροφή, γιὰ μένα βέβαια δὲ θὰ θρηνούσαμε τὴν καταστροφή. Λέγοντας τοῦτο δὲν ἀπελπίζουμε, ἔχω τὴν πεποίθηση, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαός, ἅμα τοῦ δοθῆ ἡ ἀληθινὴ παιδεία, ἅμα κατορθώσῃ νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθεια, θὰ πάῃ ἐμπρὸς καὶ θὰ εἶναι ἐκεῖνος ποὺ στὴν ἀνατολὴ θὰ δυνηθῇ νὰ βαστάξῃ ἀψηλὰ τὴν σημαία τοῦ πολιτισμοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ὑποσχέθηκε ὅτι θὰ κάμῃ τὴν Ἑλλάδα ἀγνώριστη. Τὸ πιστεύω, δὲν ἔχω ἀμφιβολία γι’ αὐτό. Ἀλλὰ θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ τὸ κάμῃ ἐνισχύοντας μὲ ὅλα τὰ δυνατὰ μέσα τὴν παιδεία, ὥστε, ὅταν τὸ κατορθώσῃ, νὰ μείνῃ ἡ Ἑλλάδα ἀγνώριστος καὶ ὅταν φύγῃ ἐκεῖνος, γιατὶ ἀλλοίμονον ἐάν, ὅταν γίνωμεν ἀγνώριστοι, ξαναπέσωμεν πάλιν ἐκεῖ, ἀπ’ ὅπου ζητοῦμε σήμερον νὰ σηκωθοῦμε: (χειροκροτήματα).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Τηλικίδης ἔχει τὸν λόγον.

§120Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐὰν ἡ ἀξία τῶν ἑκάστοτε ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων κρίνεται ἀπὸ τὴν ἐπιτυχῆ διατύπωσιν, ἐξ αὐτῶν τῶν σκέψεων, ἀποφάσεων, προγραμματικῶν δηλώσεων τῶν κυβερνήσεων ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τῶν συμπερασμάτων τῆς θεωρητικῆς ἐπιστήμης, ἐν προκειμένῳ τῆς παιδαγωγικῆς, πρέπει βεβαίως νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι τὰ νομοσχέδια τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας παρουσιάζουν μίαν σοβαρὰν ἐπιτυχίαν. Δυστυχῶς ὅμως εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ ἐπιτυχία δὲν συνίσταται ἀπὸ τὴν καλὴν διατύπωσιν τῶν νομοσχεδίων ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἀπὸ τὴν δυνατότητα τῆς ἐφαρμογῆς των καὶ πρέπει ἀπὸ τώρα νὰ τονίσωμεν ὅτι μᾶς ἐδόθη ἡ ἀνάλυσις τῶν νομοσχεδίων, ἡ ἀπολύτως ἀντικειμενικὴ ἥτις μᾶς ἔκαμε νὰ πιστεύσωμεν ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν φορὰν θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἀποτυχίας, ὅπως καὶ μέχρι σήμερον. Διότι ἐνῶ ὁ κύριος ὑπουργὸς εἰσήγαγεν ἀρκετὰ σοβαρὰ νομοσχέδια καὶ σοβαρὰς διατάξεις,—τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως σχολείων τῆς ἐργασίας, ὑποχρεωτικῆς ἐκπαιδεύσεως κ.τ.λ.,— ἔρχεται κατόπιν καὶ ἀφίνῃ τὴν φροντίδα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, ὅπως λέγῃ χαρακτηριστικῶς εἰς ἓν μέρος τῆς εἰδικῆς ἐκθέσεως, εἰς τὸν ἀγαθὸν θεὸν τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος ἀγαθὸς θεὸς τῆς Ἑλλάδος μέχρι σήμερον ἀπέδειξεν ὅτι δὲν εἶναι καὶ τόσον ἀγαθός, διότι ἄφησε τὸ ἥμισυ τῶν Ἑλλήνων ἀγραμμάτους καὶ μετέβαλεν εἰς παράσιτα, θεσιθήρας καὶ τέλος πάντων ἡμιμορφωμένους ἐπιστήμονας, οἱ ὁποῖοι ὑπόκεινται εἰς τὰς συνεπείας τοῦ νόμου τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας, δηλαδὴ φθείρονται τμηματικῶς, ὑποτιμῶνται καὶ ἐξευτελίζονται. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν ἡ ἐκπαίδευσις. Τί μᾶς δίδουν τὰ νομοσχέδια, ποίας ἐγγυήσεις ὅτι αὐτὸ δὲν θὰ γίνῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον; Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τῆς δυνατότητος καὶ τῶν ἐγγυήσεων διὰ τὸ μέλλον διὰ τὴν δυνατότητα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νομοσχεδίων, βασικὴν σημασίαν ἔχουν τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Δηλαδὴ εἰς τὸ ἄρθρον 6 καθορίζεται ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ποῖα θὰ ἦσαν τὰ μέσα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχωμεν διὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν πραγματικὴν ἐκπαίδευσιν, ὅπως τὴν ἐννοεῖ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Τὸ ἄρθρον ὅμως 3 περιορίζει τόσον αὐτὰ τὰ μέσα, ὥστε σχεδὸν ἀνατρέπει τὴν διάταξιν ἡ ὁποία μόνον ἐπιδιώκεται εἰς τὸ ἄρθρον 6. Τὸ ἄρθρον 6 ὁμιλεῖ περὶ ὑποχρεωτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὅπως γνωρίζομεν ὅλοι, ἡ ὑποχρεωτικὴ ἐκπαίδευσις εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἀπὸ τοῦ 1834 καὶ διαρκῶς ἐπαναλαμβάνεται ἡ διάταξις περὶ ὑποχρεωτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ νὰ δώσῃ τ’ ἀποτελέσματα ποὺ προηγουμένως εἴχομεν, δηλαδὴ νὰ δώσῃ τοὺς ἀγραμμάτους τοὺς ἡμιμορφωμένους καὶ τὰ παράσιτα τὰ κοινωνικὰ χωρὶς νὰ ἔχωσιν ἐπάγγελμα, χωρὶς νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσιν ἐπάγγελμα. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ δὴ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ὅπως τὴν ἔχει ὁ κύριος ὑπουργὸς, θὰ ἔπρεπεν νὰ ἔχωμεν εἰς τὰ σχολεῖα καὶ τὰ παιδιὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σήμερον εἶναι ἔξω τοῦ σχολείου. Αὐτὰ κατὰ τὴν στατιστικὴν ἀνέρχονται εἰς 200.000.

§121Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Εἶναι αἰσιόδοξος ὁ κύριος ὑπουργός.

§122Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἐγὼ βασίζομαι πάντοτε εἰς τὰ δεδομένα τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ. Ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις περὶ ὑποχρεωτικῆς ἐκπαιδεύσεως δι’ αὐτὰ τὰ παιδιὰ πρέπει τοὐλάχιστον νὰ ἔχωμεν τὸ ¼ πρῶτον τῶν διδασκάλων ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἔχομεν σήμερον, δηλαδὴ πρέπει νὰ προσθέσωμεν εἰς τοὺς 12.500 ἄλλους 3.000 τοὐλάχιστον. Ἀλλὰ πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτὸ ὅταν ἀφ’ ἑνὸς μὲν δίδεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρεωτικὴ ἐκπαίδευσις, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τοῦ τρίτου ἄρθρου τίθεται φραγμὸς φοβερός, ὅτι τὰ δημοτικὰ σχολεῖα προάγονται ἢ ὑποβιβάζονται, δύνανται δὲ νὰ προαχθῶσι μὲ τὴν βάσιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ὁρίζει ὡς ὀρθὴν ὁ κύριος ὑπουργός; Δηλαδὴ μόνον ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ ἄρθρου 3, παράγραφος 4 εἶναι τόσον ἀντιπαιδαγωγική, ὥστε ἐδημιούργησεν ὁλόκληρον φιλολογίαν εἰς τὰ ξένα κράτη διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ τοῦ κατωτάτου βαθμοῦ καὶ κατήργησαν τὴν διάταξιν ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν. Τί θὰ γίνῃ μὲ αὐτό; Πρῶτον καταστρέφονται οἱ μαθηταί· δεύτερον καταστρέφονται οἱ διδάσκαλοι, διότι κανεὶς δὲν ἐφρόντισεν δι’ αὐτούς· τρίτον καταστρέφεται ἡ παιδεία, διότι δὲν γίνεται ἡ πρέπουσα ἐργασία εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, διότι δὲν δύναται εἷς διδάσκαλος νὰ ἐπαρκέσῃ νὰ συγκρατήσῃ τὴν τάξιν εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Λοιπὸν εἶναι ἀκόμη ἀπαραίτητον, διὰ νὰ μὴ εὑρισκώμεθα εἰς αὐτὴν τὴν τρομακτικὴν δυσαναλογίαν μεταξὺ μέσων καὶ σκοποῦ, νὰ κατορθωθῇ τέλος πάντων νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ὅριον τῶν μαθητῶν ἢ τοὐλάχιστον νὰ εὑρεθῇ μία μέση λύσις. Νὰ θέσωμεν εἴτε 50 εἴτε 60 μαθητάς, ἀλλὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ αἶσχος διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, δηλ. 80 μαθηταὶ δι’ ἕνα διδάσκαλον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ριζικὴ οὐσία ἡ βασικὴ ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας τοῦ ἄρθρου 6, ὑπάρχουν πολλαὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἔπρεπε νὰ τροποποιηθοῦν κατὰ τὴν γνώμην μας, π.χ. ἡ παράγραφος 6, διότι ἡ ὑποχρέωσις βαρύνει μόνον τοὺς γονεῖς, ἐνῷ τὸ ὀρθὸν θὰ εἶναι νὰ βαρύνῃ τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ μέσα εἰς τοὺς πολίτας διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ στέλλουν τὰ παιδιά των εἰς τὸ σχολεῖον. Σήμερον δὲν τὰ στέλλουν εἰς τὸ σχολεῖον, διότι δὲν πιστεύουν εἰς τὸ σχολεῖον ἢ διότι δὲν ὑπάρχουν διδακτήρια ἢ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὰ νὰ στεγάσουν ὅλους τοὺς μαθητάς ἢ διότι εἶναι πολλοί. Ὅλαι αὐταὶ λοιπὸν αἱ περιπτώσεις ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν σοβαρώτατα ὑπ’ ὄψιν. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἰσότης καὶ ἰσοτιμία. Ὁ Κοντοσὲ εἶπεν, ὅτι ὑποχρέωσις σημαίνει ὅτι τὸ Κράτος πρωτίστως ἐξασφαλίζει τοὺς ὅρους τῆς δυνατότητος τῆς ὑποχρεώσεως. Δι’ αὐτὸ ὑποβάλλω, κ. ὑπουργέ, μερικὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προσέξετε ὀλίγον. Διότι πράγματι εἶναι σύμφωνοι μὲ τὰς ἀρχὰς τὰς παιδαγωγικὰς καὶ τὰς κοινωνικάς. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 λέγει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν εἶναι ὀρθὴ ὅπως ἔπρεπεν· εἶναι ἀντιπαιδαγωγική. Ἀλλὰ καὶ ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι οἱ διδάσκαλοι αὐτοὶ συνήθως γίνονται ἀντιπαθητικοὶ καὶ οἱ γονεῖς προσπαθοῦν νὰ τοὺς συκοφαντήσουν εἰς τὰς ἀρχάς. Οἱ διδάσκαλοι δὲν πρέπει νὰ ἔχουν οὐδεμίαν θέσιν εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῶν ποινῶν. Δεύτερον πρέπει τέλος πάντων νὰ διαγραφῇ. (ἀναγινώσκει). Δηλαδὴ θὰ συνηθίσωμεν τὸ παιδὶ εἰς τὰς ἀστυνομικὰς μεθόδους, νὰ συλλαμβάνωνται καὶ νὰ ἀποστέλλωνται εἰς τὸ σχολεῖον. Δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ νὰ σύρουν οἱ ἀστυνομικοὶ τὰ παιδιὰ ποὺ δὲν πηγαίνουν εἰς τὸ σχολεῖον. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6, εἶπον ὅτι ἐδῶ πρέπει νὰ τεθῇ μία διάταξις περὶ ἱδρύσεως δημοτικῶν σχολείων προτάσει τῶν ὀργάνων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς καὶ ἐφ’ ὅσον θεσπίζομεν τὴν ὑποχρεωτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ διὰ τὸ κράτος πρέπει νὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ ἵδρυσις σχολείων καὶ ὄχι προτάσει ὑπουργικοῦ διατάγματος καὶ ἐποπτικῶν συμβουλίων κ.λ.π. Εἰς τὴν Τσαρικὴν Ρωσσίαν ἐγίνετο ἁπλῆ δήλωσις ὅτι ἱδρύεται σχολεῖον καὶ ἔτσι ἱδρύετο τὸ σχολεῖον. Τώρα πῶς εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ δημιουργῶμεν ζητήματα; Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 12, λέγετε «νέαν ἑλληνικὴν γλῶσσαν». Αὐτὴ ἡ διατύπωσις....

§123Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πολὺ καλά, νὰ τεθῇ «Νέα Ἑλληνικά».

§124Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἔπειτα λέγετε «Πρακτικὴ ἀριθμητική». Δὲν ὑπάρχει πρακτικὴ ἀριθμητική, ὑπάρχει ἀριθμητικὴ μόνον.

§125Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε πρακτικὴ ἀριθμητική, διότι ἡ ἀριθμητικὴ πρακτικὴ εἶναι.

§126Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Καὶ τώρα ἐρχόμεθα εἰς τὰ μέσα ποὺ διαρκῶς λέγομεν ὅτι δὲν ἔχομεν. Τὰ μέσα ἄν συγκρίνωμεν τὰς στατιστικὰς τῆς ἐκπαιδεύσεως ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας, θὰ εἴδωμεν ὅτι εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν ἀπὸ τότε ποὺ ὑπάρχει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἡ Ἑλλὰς δαπανᾷ τὸ μικρότερον ποσόν. Ἡ Ἀλβανία ἡ ὁποία χθὲς ἔγινεν κράτος τὸ πρῶτον ἔτος, τὸ 27, δαπανᾷ 11% ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ δὲ Ρουμανία, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν περικοπὴν ἀπὸ ἄρθρον ποὺ ἐδημοσιεύθη εἰς τὸ «Βῆμα» τῆς 19 Αὐγούστου, (ἀναγινώσκει). Εἰς ἡμᾶς ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 24–25, ἐκεῖ (ἀναγινώσκει).... Δηλαδὴ εἶναι δυνατὴ ἡ αὔξησις τῶν δαπανῶν εἰς αὐτὰ τὰ περιθώρια. Καὶ αὐτὰ ἀκριβῶς ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν ὑποχρεωτικὴν στὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Δηλαδὴ ἔχομεν ὑπ’ ὄψει τὰς δαπάνας αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὰ διδακτήρια. Αὐταὶ πρέπει νὰ ἀνέλθουν εἰς 2.000.000.000. Καὶ ἂν πάρωμεν ὅτι τὸ ½ τῶν δαπανῶν θὰ ἀναλάβουν αἱ κοινότητες, θὰ ἔχωμεν 1½ δυσεκατομμύριον. Ἄν ἀποφασίσωμεν ἐντὸς 5ετίας νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ὑποχρεωτικὴν ἐκπαίδευσιν, θέλομεν μόνον διὰ τὰ διδακτήρια 200.000.000 κατ’ ἔτος καὶ 50.000.000 κατ’ ἔτος, διὰ τὴν αὔξησιν τῶν ἄλλων δαπανῶν θέλομεν διὰ τὴν κανονικὴν ἐφαρμογὴν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῆς δυνατότητος, θέλομεν 250.000.000 κατ’ ἔτος.

§127Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς προτείνετε νὰ τὰ εὕρωμεν αὐτά;

§128Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ζήτημα Κυβερνητικόν.

§129Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Δὲν εἶναι μόνον ἁπλῶς Κυβερνητικόν.

§130Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω πῶς εὑρέθη αὐτὴ ἡ διαφορὰ ἀπὸ τὸ 1925–1926.

§131Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἀποκλείει τὸ δυνατὸν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν δημοσίων κτημάτων.

§132Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ὑπάρχει ἕνα σοβαρὸν ζήτημα, τῶν κληροδοτημάτων, διὰ τὰ ὁποῖα ἔγραψεν ὁ κ. Ζερβὸς ὁλόκληρον τόμον. Αὐταὶ εἶναι αἱ γενικαὶ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας εἶχα νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει διαρκῶς νὰ προβάλλωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς ἀνεπαρκείας τῶν δημοσίων πόρων εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, διότι ἡ ἀνόρθωσις τῆς Ἑλλάδος εἶναι πρὸ παντὸς ζήτημα ἐκπαιδευτικῆς ἀνορθώσεως. Ἂν δὲν ἔχωμεν παιδείαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ ἀνορθώσεως, ἀλλὰ θὰ καταλήξωμεν πάλιν ἐκεῖ ποὺ κατελήξαμεν ἀπὸ ἐτῶν. Διότι ἐὰν ἔχωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν μας γεγονότα τὰ ὁποῖα ἀκολουθοῦν μίαν σταθερὰν ἐξέλιξιν, εἶναι τὰ γεγονότα τὰ ἀτυχῆ. Εἰς τὴν ἱστορίαν δηλαδὴ τὰ ἀτυχήματα εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον εἶναι σταθερόν, ἐνῷ τὰ εὐτυχῆ γεγονότα εἶναι ἐξαιρέσεις. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀντιστρέψωμεν τοὺς ὅρους, ὥστε νὰ ἐξελίσσωνται τὰ πράγματα ἔτσι, ὥστε τὰ εὐτυχῆ γεγονότα νὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ σταθερὰ τὰ ὁποῖα ἀκολουθοῦν τὴν σταθερὰν κανονικὴν ἀναγκαιότητα.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη, μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου ἀγορευτοῦ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει).

§134Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἰς τὴν 2 παρ. νὰ προσθέσετε τὴν λέξιν «ναυτικά».

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη. Ἄρθρον 2ον (ἀναγινώσκει). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2ον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3, 4, καὶ 5).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6ον (ἀναγινώσκει).

§137Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἰς τὴν παράγραφον 1 ἤθελα νὰ προστεθῇ, ὅτι δὲν καταδιώκονται οἱ γονεῖς τῶν μαθητῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μονίμως διαμένουν εἰς συνοικισμοὺς ἀπέχοντας πέραν τῆς ½ ὥρας ἀπὸ τοῦ σχολείου.

§138Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Θὰ ἐνόμιζα ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κἄποια ἐπιείκεια δι’ αὐτούς.

§139Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὑπάρχουν πολλαὶ ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι καταδικάζουν πολλοὺς γονεῖς.

§140Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν θὰ πηγαίνουν ποτὲ αὐτὰ τὰ παιδιὰ εἰς τὸ σχολεῖον.

§141Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13 ἡ κυβέρνησις ἐδέχθη, ὅπως τὸ ποσὸν διὰ τοὺς σχολικοὺς κήπους αὐξηθῇ εἰς 2.000.000.

§142Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα εἰς τὸ ἐδάφιον 10 τοῦ ἄρθρου 13 ἀντὶ τῶν 500.000 θὰ δοθοῦν 2.000.000 κατ’ ἔτος.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη. Ἄρθρον 7ον (ἀναγινώσκει).

§144Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὸ ἄρθρον 7 εἴπατε ὅτι θὰ δεχθῆτε, κ. ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, τροπολογίαν διὰ τοὺς ἀπόρους μαθητάς.

§145Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νομοσχεδίου.

§146Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὸ ἄρθρον 8 § 3 διατὶ δὲν ἁπλοποιεῖτε τὴν διαδικασίαν τῆς μεταγραφῆς; Δὲν πρέπει νὰ βάλετε τόσον αὐστηρὰς διατάξεις μεταγραφῆς.

§147Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κἄποιος περιορισμός.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπορρίπτονται τροπολογίαι ἐπὶ τῶν ἄρθρων 7 καὶ 8 τοῦ κ. Παπαναστασίου καὶ γίνονται ταῦτα δεκτὰ ὡς ἔχουν. Ἄρθρον 9. (ἀναγινώσκει).

§149Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον ἀναγράφεται ὅτι εἰς τὰ μονοτάξια σχολεῖα διορίζονται διδάσκαλοι ἢ διδασκάλισσαι· θὰ παρακαλέσω νὰ διορίζωνται εἰς τὰ μονοτάξια διδάσκαλοι καὶ ὄχι διδασκάλισσαι. Οἱ διδάσκαλοι εἰς τὸ χωριὸ δὲν εἶναι μόνον δάσκαλοι ἀλλὰ καὶ σύμβουλοι τῶν χωρικῶν, εἶναι διοικητικοὶ ἀντιπρόσωποι.

§150Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔχετε δίκαιον, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τακτοποιηθῇ, διότι ὅπως γνωρίζετε εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα εἶναι διδασκάλισσαι. Ἂν θελήσωμεν νὰ τὸ νομοθετήσωμεν θὰ γίνῃ μία ἀνατροπὴ μεγάλη.

§151Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Νὰ μὴ διαταράξωμεν τὸ καθεστός, ἀλλ’ εἰς τὸ ἑξῆς μόνον.

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ταιριάζει ἀπὸ τὴν Δ. Ἕνωσιν νὰ προέρχωνται τοιαῦται ἀντιλήψεις.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία δὲν γίνεται δεκτή. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9 ὡς ἔχει. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκει).

§154Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀπαγορεύεται ὁ ἐπαναδιορισμὸς διδασκάλων παραιτουμένων ἐπὶ ἑξάμηνον. Ἄν ὁ δάσκαλος παραιτηθῇ κατὰ τὰς διακοπάς, διατὶ ν’ ἀπαγορεύεται ὁ ἐπαναδιορισμός του; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11ον).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκει).

§156Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Προκειμένου περὶ νυκτερινῶν σχολείων, εἴπομεν ὅτι θὰ ἱδρύωνται ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ ἐκ παραλλήλου τὰ νηπιαγωγεῖα θὰ λειτουργήσουν δαπάναις τοῦ Κράτους ἐν μέρει, τῆς πιστώσεως αὐξανομένης κατὰ τὸ δυνατόν, νὰ διατίθεται δὲ καὶ χορήγησις τοῦ Κράτους εἰς σωματεῖα ἢ κοινότητας.

§157Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶμαι σύμφωνος.

§158Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὰ νυκτερινὰ σχολεῖα....

§159Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐκ τῆς αὐτῆς πιστώσεως εἰς ἐνίσχυσιν.

§160Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ αὐτὴν τὴν πίστωσιν εἶναι καλλίτερον νὰ διατίθενται εἰς ἐνίσχυσιν σχολείων παρὰ εἰς ἵδρυσιν αὐτοτελῶν σχολείων.

§161Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κάμετε τὴν τροπολογίαν.

§162Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρὸς ἐνίσχυσιν ὑφισταμένων ἢ ἱδρυθησομένων τοιούτων νυκτερινῶν σχολῶν. Καλλίτερον μάλιστα καὶ τὸ ὅλον νὰ διατεθῇ πρὸς ἐνίσχυσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12 ὡς ἐτροπολογήθη, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 δεκτῆς γενομένης τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Λ. Μακκᾶ, ἐπίσης γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 14 καὶ 15 ὡς ἔχουν ἐν τῷ σχεδίῳ.)

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 16 (ἀναγινώσκει).

§164Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ διατηρηθοῦν αἱ διατάξεις περὶ ἐπαγγελματικῶν σχολείων.

§165Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶμαι σύμφωνος μαζί σας ὅτι αἱ στοιχειώδεις, αἱ κατώτεραι ἐπαγγελματικαὶ σχολαί.....

§166Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἱ καθαρῶς ἐπαγγελματικαί. Ἐπιμένω εἰς τὴν ἄλλην διάταξιν τὴν ὁποίαν εἶπον καὶ ἡ ὁποία δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ λειτουργήσουν καλλίτερον τὰ σχολεῖα τῆς στοιχειώδους γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ἔχομεν ἄλλο νομοσχέδιον. Δύο διατάξεις εἶναι. Νὰ τροποποιήσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ νόμου 3600, εἰς τρόπον ὥστε διὰ τὰς ἀπόρους κοινότητας νὰ συνεισφέρῃ τὸ δημόσιον τὰς 500 χιλιάδας δραχμῶν.

§167Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὶ νὰ βάλωμεν;

§168Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δύο διατάξεις: μόνον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μηθητὰς νὰ ἀπεκταθῇ τὸ ἄρθρον ἀπὸ 14 εἰς 16 χρόνια, διότι τὸ ἐζήτησαν οἱ διδάσκαλοι. Πῶς νὰ γίνῃ τὸ πρᾶγμα; Αὐτὰ δὲν δύνανται νὰ λειτουργήσουν διότι οἱ διδάσκαλοι δὲν λαμβάνουν τὸν μισθόν των. Τουλάχιστον νὰ βελτιώσωμεν.....

§169Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἀνατρέπεται ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα.

§170Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἀνατρέπεται. Αὐτὰ ἔχουν 150 καὶ τοῦ χρόνου θὰ ἔχουν 250.

§171Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὰ Κυριακὰ σχολεῖα εἶναι σχολεῖα μιᾶς ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος καὶ διδάσκουν οἱ μετεκπαιδευθέντες διδάσκαλοι μαθητὰς καὶ ἡλικιωμένους. Δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν.

§172Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πῶς δὲν ἔχουν, ἀφ’ οὗ ὁμιλεῖτε περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως;

§173Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὰ εἶναι ἐπαγγελματικά.

§174Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὲ συγχωρεῖτε, εἶναι κατ’ ἐξοχὴν στοιχειώδης δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, ἀφ’ οὗ κάθε χρόνο ἱδρύομεν σχολεῖα.

§175Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν τὰ θεωρῶ σχολεῖα, εἶναι ἑβδομαδιαῖα.

§176Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιμένομεν εἰς τὸ ἄρθρον...

§177Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Προηγουμένως ὡμιλήσαμε καὶ μοῦ εἴπατε ὅτι εἶσθε σύμφωνος δι’ αὐτὰ τὰ ζητήματα νὰ πληρώσῃ τὸ δημόσιον τοὺς διδασκάλους οἱ ὁποῖοι κάμουν τὰ σχολεῖα αὐτά.

§178Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν ἱδρύοντο τὰ σχολεῖα αὐτά, διατὶ τὸ Κράτος δὲν ἤθελε ν’ ἀναλάβῃ τὴν δαπάνην αὐτήν;

§179Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κ. Πρόεδρε, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐπιμένετε νὰ κάμητε εἰς τὸ χαρτὶ νομοσχέδια καὶ δὲν θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε κἄτι τι τὸ ὁποῖον ὑπάρχει.

§180Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔχουν καμμίαν πίστωσιν καὶ τὴν διαθέτουν ἀλλοῦ;

§181Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὴ μοῦ λέγετε ὅτι κάμετε βιοτεχνικὰ σχολεῖα, ἐνῷ δὲν κάμετε οὔτε ἕν.

§182Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σεῖς μοῦ λέγετε νὰ κάμω δὲν ἠξεύρω πόσα, καὶ μοῦ λέγετε, νὰ ἐνισχύσω διὰ δαπανῶν τὰ σχολεῖα τὰ ὁποῖα ἱδρύθησαν ἐπὶ τῆς ὑπουργίας σας. Ἀλλὰ τότε δὲν ἐλήφθη καμμία πρόνοια.

§183Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μοῦ ἠρνήθη πιστώσεις.

§184Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τώρα εὑρισκόμεθα εἰς καλλιτέραν κατάστασιν;

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται ὀλίγοι)

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Ἀπορριπτομένης τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Παπαναστασίου, γίνετε δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16 ὡς ἔχει, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ὑπόλοιπα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ψηφιζομένου εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ καταργήσεως τῶν νόμων καὶ διαταγμάτων περὶ ἐξαγορᾶς τῆς κυριότητος τῶν ἐμφυτευτικῶν κτημάτων» ὁ κ. Δ. Τσιτσάρας ἔχει τὸν λόγον.

§188Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, πρὸ πάσης ἐρεύνης τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ κάμω μικράν τινα ἱστορικὴν ἀφήγησιν, ἡ ὁποία κατὰ τὴν γνώμην μου θὰ χρησιμεύσῃ ὥστε καὶ ἡ Βουλὴ νὰ σχηματίσῃ γνώμην περί τίνος πρόκειται καὶ ἰδίᾳ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑποδείξει τοῦ ὁποίου ἐπανεῖδε τὸ φῶς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διότι ἔχω πεποίθησιν ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἰσήχθη πρὸ τετραμήνου καὶ παρεπέμφθη εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία Ἐπιτροπή, συζητήσεως γενομένης κατὰ τὴν ὁποίαν προέκυψαν ἐνδοιασμοί, ἀνέβαλε νὰ προβῇ εἰς ὁριστικὴν ἀπόφασιν. Ἐνῷ ἡ ἐπιτροπὴ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς γνώμης αὐτῆς συνῆλθε τὴν ἐπιοῦσαν διὰ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς τοιαύτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, εἶδε μετ’ ἐκπλήξεώς της τὸ νομοσχέδιον ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νὰ ψηφισθῇ εἰς μίαν καὶ μόνην ἀνάγνωσιν. Τοῦτο εὐλόγως ἔδωσεν ἀφορμὴν νὰ ἐρευνηθῇ τὸ ζήτημα κἄπως σοβαρώτερον, καὶ ἐκ τῆς ἐρεύνης προέκυψεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει σοβαρὰ ἐθνικὰ ζητήματα, ἐξ οὗ καὶ ἡ σπουδὴ αὕτη, ἀλλὰ πρόκειται περὶ προσωπικοῦ ἐντελῶς νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ βασανισθῇ καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους, ἂν ἡ Βουλὴ δεχθῇ τὴν ψήφισίν του. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὄντως ἀπὸ τῆς πρώτης ἐντυπώσεως διότι σημειώσατε ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, χρώμενος τοῦ γνωστοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ἐκτάκτως τὴν νύκτα ἐκείνην ἐκάλεσεν ἐπιτροπήν, χωρὶς ἐννοεῖται ὁ εἰσηγητὴς ἁρμόδιος ὑπουργὸς νὰ ζητήσῃ ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἰς μίαν μόνην ἀνάγνωσιν, ἔκαμε μίαν ἔκθεσιν, τὸ ἔφερε καὶ τὸ ἀνέγραψεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν — ὅταν περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εὐλόγως ἐσχημάτισε τὴν γνώμην....

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐζήτησεν εἰς μίαν μόνην ἀνάγνωσιν καὶ ἐνεγράφη εἰς μίαν ἀνάγνωσιν. Ὅταν ἔγινεν ἡ παρατήρησις, ἠλέγχθη τοῦτο ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐτὸ ἔκαμε νὰ ἀναγραφῇ εἰς δύο ἀναγνώσεις.

§190Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δέχομαι τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐν τούτοις ἐγὼ ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς παρακολουθήσας ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς οὐδέποτε ἤκουσα ὅτι εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἐζήτησε ν’ ἀναγραφῇ. Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν αὐτὸ εἰσήχθη πρὸ τετραμήνου καὶ κατόπιν τῆς ὁδηγίας τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διεγράφη ἀπὸ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ἤδη εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Τὶ ἆραγε ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον αὐτό; Ἂν ἀναγνώσῃ κανεὶς τὸν τίτλον τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον φέρει, βεβαίως θὰ ἐννοήσῃ ὅτι πρόκειται περὶ παγίδος, διότι τὶ λέγει: «περὶ τροποποιήσεως καὶ καταργήσεως τῶν νόμων καὶ διαταγμάτων περὶ ἐξαγορᾶς τῆς κυριότητος τῶν ἐμφυτευτικῶν κτημάτων» εἰς τρόπον ὥστε οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντιληφθῇ περὶ τίνος πρόκειται. Κατὰ τὸ ἔτος 1920, ὑπὸ τὴν Προεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νῦν ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον κανονίζον τὰ ζητήματα τῆς ἐμφυτεύσεως. Καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ὑπαρχόντων τοιούτων νόμων εἶναι ὁ τελειότερος οὗτος, ὁ ψηφισθεὶς ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ νόμος, βασισθεὶς δεόντως, ἐθέσπισεν ὄντως δύο πράγματα: Ἐκανόνισε καὶ ἐχαρακτήρισε τὶ ἐστὶ ἐμφύτευσις καὶ ἠθέλησεν, ὥστε ἡ ἐμφύτευσις νὰ παραμείνῃ ὡς γεωργικὴ ἐπιχείρησις εἰς τὸ διηνεκές. Δὲν ἠθέλησε τὸν γεωργόν, τὸν ἀμπελουργόν, νὰ τὸν μεταβάλῃ ἀποτόμως εἰς ἀστόν, καὶ διὰ τοῦτο ἐθέσπισεν ὁ ἴδιος ὁ νόμος ὅτι τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι εἶναι τῆς κοινωνικῆς ἀναπτύξεως τῶν διαφόρων πόλεων, αἱ ἄμπελοι καὶ τὰ κτήματα λαμβάνουν οἰκοπεδικὴν ἀξίαν· αὐτὰ νὰ μὴ θεωροῦνται πλέον ὡς ἐμφυτευτικὰ κτήματα, ἀλλὰ νὰ ἀποζημιώνηται ὁ ἐμφυτευτὴς κατὰ τρόπον τοιοῦτον ἱκανοποιοῦντα αὐτοδικαίως. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου αὐτοῦ μερικοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν θέλουν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§191Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεώς μου, νομίζω, ὅτι ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἦτο ὁ κ. Καφαντάρης, ἄριστα μελετημένος. Ὁ νόμος αὐτὸς ἐφηρμόσθη καὶ ἀφοῦ ἐφηρμόσθη ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ πολλοὶ τῶν ἐμφυτευτῶν ἐζήτησαν νὰ περιλάβῃ καὶ αὐτοὺς ἡ ἀποζημίωσις καὶ ἐξεδόθησαν καὶ ἀποφάσεις καὶ κατόπιν ἦλθε νόμος, ὁ ὁποῖος ἠκύρωσεν αὐτάς. Λοιπόν, ζητοῦμεν νὰ ἀκυρωθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις τῶν δεδικασμένων. Ὅταν ὁ κ. βουλευτὴς τὴν πρώτην φορὰν μοῦ ὡμίλησε περὶ τοῦ πράγματος, ἐνόμισα ὅτι ἐπρόκειτο περὶ σκανδάλου καὶ εἶπα νὰ μὴ ψηφισθῇ. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἦλθαν οἱ ἴδιοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ μοῦ ἐπέστησαν τὴν προσοχήν μου καὶ μοῦ εἶπαν «διατὶ δὲν ἀκυρώνετε καὶ τὰς ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς διατάξεως;» καὶ τοὺς εἶπα, «τί νὰ σᾶς εἰπῶ, δὲν τολμῶ νὰ πάω ἕως ἐκεῖ, ἀλλὰ σᾶς ὑπόσχομαι νὰ σταματήσω τὸ κακόν, ὥστε αἱ ἤδη ἐκδεδομέναι ἀποφάσεις, εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου νόμου, νὰ εἶναι σεβασταί», διότι πρόκειται περὶ διατάξεως ἀχαρακτηρίστου.

§192Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν ζητῶ τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ εἶναι σεβασταὶ αἱ ἀποφάσεις καὶ λυποῦμαι διότι πάλιν ἐπέσατε θῦμα κακῆς εἰσηγήσεως. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ τοῦ ἄρθρου 9 ὡρισμένα κτήματα, ἄμπελοι, εὑρισκόμενα πέριξ τῶν Ἀθηνῶν ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἔχοντα οἰκοπεδικὴν ἀξίαν ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου τῆς πόλεως.

§193Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ εἰσέρχεσθε εἰς λεπτομερείας καὶ δὲν ἀπαντᾶτε εἰς αὐτὰ ποὺ λέγω; Εἶναι ἀληθές, ὅτι ζητοῦμεν τὴν κατάργησιν τῆς ἑξῆς διατάξεως ἐν ἄρθρῳ 7 (ἀναγινώσκει). Ἔρχομαι καὶ λέγω σήμερον, ὅτι αἱ ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ἀχαρακτηρίστου διατάξεως δέχομαι νὰ εἶναι σεβασταί. Ἀλλὰ ζητῶ νὰ ἔχωμεν καιρὸν νὰ καταργήσωμεν αὐτὴν τὴν διάταξιν, διὰ νὰ μὴ βγοῦν καὶ ἄλλαι ἀποφάσεις.

§194Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Εἶμαι σύμφωνος ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλαι αἱ μέχρι τοῦδε ἀποφάσεις νὰ εἶναι σεβασταί. Ἀλλὰ δὲν θέλουν αὐτό.

§195Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ. Τοῦτο λέγει (ἀναγινώσκει): «Καταργοῦμεν τὸ ἐδάφιον 7 τοῦ ἄρθρου κλπ.». Δὲν λέγομεν ὅτι τοῦ δίδομεν καὶ ἀναδρομικὴν δύναμιν. Ἔπρεπε νὰ τὸ εἴπωμεν. Λέγομεν ὅτι τὸν καταργοῦμεν διὰ τὸ μέλλον. Ἐὰν εἴμεθα σύμφωνοι, ἀφήσατέ το νὰ ψηφισθῇ καὶ ἄλλοτε συνεννοούμεθα πῶς θὰ τὸ βάλουμε. Ἐὰν εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὸ ὅτι αἱ ἀποφάσεις ποὺ ἐξεδόθησαν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ἀχαρακτηρίστου διατάξεως νὰ εἶναι τελεσίδικοι...

§196Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς κάμω μίαν ἑρμηνείαν, πῶς γίνονται αὐταὶ αἱ τελεσίδικοι ἀποφάσεις.

§197Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε διαφωνοῦμεν.

§198Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Διότι ἠκύρωσαν τὰς ἀποφάσεις τὰς ἐκδοθείσας ὑπὲρ τοῦ ψιλοῦ κυρίου. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά, προκειμένου περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου; Δι’ αὐτὸ θέλω νὰ πεισθῆτε.

§199Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἡ διάταξις ὅπως ἔχῃ, καὶ ἡ ἐντύπωσις τῆς Βουλῆς αὐτὴ εἶναι, εἶναι ἀχαρακτήριστος. Καὶ σεῖς ὁ ἴδιος τὴν ἀναγνωρίζετε νομίζω. Θέλετε νὰ βάλωμεν «τοῦ λοιποῦ»; Μοῦ δίδει αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν πληροφορίαν ὁ συνάδελφός μου, ὅτι τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ μνημονεύουν ὅτι ἀπηλείφθη ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ ἄρθρου 7, ἡ ὁποία ὕστερα εὑρέθη ὡς δημοσιευμένη εἰς τὸν νόμον.

§200Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1920, ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις τελεσίδικοι τοῦ Ἐφετείου ὑπὲρ τοῦ ψιλοῦ κυρίου. Τὰς ἀποφάσεις αὐτὰς αὐτὸ τὸ διάταγμα τοῦ κ. Παγκάλου τοῦ 1926 τὰς ἀκυρώνει, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου αὐτοῦ ὁ ἐμφυτευτὴς εἶχε δικαίωμα κατόπιν αἰτήσεώς του νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξαγορὰν τοῦ ἐμφυτευτικοῦ του δικαιώματος. Ἐγὼ θέλω νὰ ὑπερασπίσω τὸν νόμον τοῦ 1920.

§201Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σεῖς ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἀποφάσεις ἐκδοθεῖσαι δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1920 ἠκυρώθησαν ὕστερον διὰ διατάγματος δικτατορικοῦ, καὶ ἔπειτα, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἦλθε καὶ θέλουν νὰ ἀκυρώσουν τὰς ἀποφάσεις ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Παγκαλικοῦ διατάγματος.

§202Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1920 κατέφυγον ὡς ἐμφυτευταὶ εἰς τὸ δικαστήριον καὶ εἶπαν, «κύριοι, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου αὐτοῦ ζητοῦμεν νὰ ἐξαγοράσωμεν τὸ ἐμφυτευτικὸν δικαίωμα». τὸ δικαστήριον τοὺς εἶπε «τὰ ἀμπέλια, τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ ἐξαγοράσετε ἔχουν οἰκοπεδικὴν ἀξίαν, διότι κεῖνται ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, καὶ δὲν μπορεῖτε νὰ τὰ ἐξαγοράσετε, παρὰ θὰ ἱκανοποιηθῆτε διὰ τὸ ἐμφυτευτικόν σας δικαίωμα». Ἀπερρίφθησαν αἱ αἰτήσεις των. Κατόπιν ἔγινεν εἷς πρόσθετος νόμος τοῦ 1922, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ἀπαιτεῖται 25ετία διὰ νὰ δυνηθῇ ὁ ἐμφυτευτὴς νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ ἐμφυτευτικὸν δικαίωμα, προκειμένου περὶ ἀμπέλου ἐχούσης οἰκοπεδικὴν ἀξίαν. Ἐν τούτοις παραμένει ἰσχυρὰ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου τοῦ 1920. Ἦλθε τὸ διάταγμα τοῦ Παγκάλου τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1920 ἀναιροῦνται καὶ ἀνασυζητοῦνται, τὸ δὲ ζήτημα ἐὰν τὸ ἀμπέλι θὰ ἔχῃ οἰκοπεδικὴν ἀξίαν, ἐνῷ μέχρι τοῦδε τὴν ἐκανόνιζεν ὁ νομομηχανικὸς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων, τὸ διάταγμα εἶπε νὰ τὴν κανονίζῃ ὁ δικαστής. Ἐν παραμοναῖς, λοιπόν, τῶν ἐκλογῶν μεταβάντος τοῦ κ. Παγκάλου εἰς τὰ περίχωρα τῆς Ἀττικῆς εὑρέθησαν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι τοῦ εἶπαν, ὅτι πρέπει τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ λυθῇ ὑπὲρ ἡμῶν, δηλαδὴ καὶ οἰκόπεδα τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἰκοπεδικὴν ἀξίαν νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἀγροτικά, νὰ τὰ πάρουν αὐτὰ εἰς εὐτελῆ τιμήν. Δὲν ἔχασε καιρὸν ὁ κ. Πάγκαλος καὶ κάνει ἕνα νόμον καὶ λέγει, ὅτι αἱ ἀποφάσεις αἱ ἐκδοθεῖσαι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1920 ἀναιροῦνται καὶ ἀνασυζητοῦνται. Ἐπῆγε λοιπὸν εἷς δικαστὴς εἰς τὴν Κηφισσιὰν καὶ εἶπεν, ὅτι αὐτὰ δὲν εἶναι οἰκόπεδα ἀλλὰ ἀγροτικὰ κτήματα, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ αὐτῆς τῆς γνώμης κατέφυγον καὶ αὖθις αὐτοὶ εἰς τὸ δικαστήριον καὶ τὸ δικαστήριον ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ διατάγματος ἐξέδωκεν ἀπόφασιν καὶ εἶπεν: ὅτι ἀφοῦ λέγει αὐτὸ ὅτι εἶναι ἀμπέλια, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀγροτικὴν ἀξίαν καὶ ὄχι οἰκοπεδικήν, ὑποχρεῶ τὸν ψιλὸν κύριον νὰ πάρῃ 1000 δραχμὲς κατὰ στρέμμα καὶ νὰ παραδώσῃ ἑτοίμην τὴν ἄμπελον. Ἐν τῷ μεταξὺ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἶδε τὸ ἄδικον καὶ τὸ παράνομον, εἰδοποίησε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τὸ ὁποῖον ἔσπευσε νὰ ζητήσῃ νὰ μὴ προδοῦν εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν εἴτε ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου, μέχρις ὅτου νέος νόμος καθορίσῃ ἐπὶ τῷ ἠπιώτερον τὸ πρᾶγμα. Ἐν τούτοις ἐπειδὴ ἔληγαν αἱ προθεσμίαι τοῦ ἐφετείου ἐξέδωκαν ὡρισμένας ἀποφάσεις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τοῦ Παγκάλου, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο τελεσίδικοι, διότι ἐχαρακτηρίσθησαν τὰ κτήματα αὐτὰ τὰ κείμενα παρὰ τὴν Κηφισσιὰ ὡς ἀγροτικὰ κτήματα, ὑπὲρ τῶν ἐμφυτευτῶν. Ἦλθε καὶ ἡ οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶδε τὸ ζήτημα καὶ ἐθέσπισεν ἕνα ἄλλον νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ὁ ἐμφυτευτὴς γεωργὸς καὶ ὅτι ἡ ἐμφύτευσις πρέπει νὰ εἶναι διαρκὴς καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ὁ γεωργὸς ἀποτόμως νὰ μεταβληθῇ εἰς ποιόν. Καὶ διὰ νὰ μὴ τοὺς ἀδικήσῃ ἀπολύτως εἶπεν ὅτι, ἐὰν αἱ ἄμπελοι εἶναι ἐντὸς τῆς οἰκοδομικῆς ζώνης, ἀποκτῶσιν ἰδιότητα οἰκοπέδων καὶ παύουσι νὰ εἶναι ἄμπελοι. Διὰ νὰ μὴ ἀδικήσῃ τὸν ἐμφυτευτὴν τοῦ ἔδωσε τὸ ἥμισυ τῆς ἀμπέλου καὶ τὸ ἄλλο ἥμισυ τὸ ἔδωκεν εἰς τὸν ψιλὸν κύριον.

§203Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ἤμουν τότε ὑπουργός. Ἔκαμα τὸ νομοσχέδιον καὶ τὸ ἔστειλα εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, διότι τότε εἴχαμε τὴν ἐξουσιοδότησιν καὶ ἐπέμεινεν ἡ Κοιν. Ἐπιτροπὴ νὰ τεθῇ ἐντὸς ἡ διάταξις περὶ ἀναδρομικῆς ἰσχύος, διότι εἰς τὸ νομοσχέδιόν μου δὲν περιελαμβάνετο.

§204Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὕστερα ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰ πρακτικὰ γράφουν ὅτι διεγράφη.

§205Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Τὰ πρακτικὰ αὐτὰ δὲν εἶναι τὰ ἀληθῆ. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα τὰ ὁποῖα λέγουν τὸ ἀντίθετον.

§206Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς ἠκυροῦτο μία τελεσίδικος ἀπόφασις.

§207Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ὁ νόμος τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ κ. Παπαναστασίου εἶναι δικαιώτερος κατὰ τοῦτο: Ὅτι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ὅταν ὁ ἐμφυτευτὴς παρέλαβε τὴν ἄμπελον δὲν ἦτο οἰκόπεδον.

§208Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ νὰ ἀκυρωθοῦν τελεσίδικοι ἀποφάσεις εἶναι τερατῶδες.

§209Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δέν εἶναι δίκαιον ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν αὐτὴν νὰ τὴν πάρῃ ὁ ἐμφυτευτὴς καὶ νὰ ἀδικηθῇ ὁ ψιλὸς κύριος καὶ ἐθέσπισεν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἔχει συμπληρώσει εἰκοσιπενταετίαν νὰ πάρῃ τὸ ἥμισυ τῆς ἀμπέλου, ἐὰν ἔχῃ εἰκοσαετίαν νὰ πάρῃ τὰ ⅖ τῆς ἀμπέλου καὶ ἐὰν ἔχῃ δεκαπενταετίαν νὰ πάρῃ τὸ ⅕ τῆς ἀμπέλου. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ διατάγματος τοῦ Παγκάλου ἐγένετο αἴτησις ἐκ μέρους ἐμφυτευτῶν, τῶν ὁποίων αἱ αἰτήσεις εἶχον ἀπορριφθῆ ἀπὸ τὸ δικαστήριον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1920 καὶ εὑρίσκοντο ἐκκρεμεῖς ἐνώπιον τοῦ ἐφετείου. Σπεύδουν λοιπὸν οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ ζητοῦν νὰ καταργηθῇ ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ τελευταίου νόμου, διὰ νὰ ἰσχυροποιηθοῦν αἱ ἀποφάσεις αἱ τελεσίδικοι αἱ ἐκδοθεῖσαι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1920.

§210Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ζητεῖτε καὶ σεῖς τώρα ν’ ἀκυρώσωμεν μίαν τελεσιδικίαν. Ἔγινεν ἓν κακόν, ζητεῖτε νὰ τὸ συνεχίσωμεν.

§211Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Εἶναι δὲ γνωστόν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν δὲν ἤγοντο ἐκ τῆς πεποιθήσεως ὅτι πρέπει νὰ μένῃ σεβαστὴ ἡ τελεσιδικία τῶν ἀποφάσεων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ. Ἀλλ’ εἶναι γεγονὸς ὅτι ὡρισμένα ἄτομα ἐρευνήσαντα τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἐξηκρίβωσαν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο καὶ ἦλθον εἰς ἄμεσον συνεννόησιν πρὸς τοὺς ἐνδιαφερομένους καὶ ἔλαβον ὡς ἀμοιβὴν τὸ ἥμισυ τῶν οἰκοπέδων αὐτῶν. Αὐτὸ τὸ ἄτομον εἶναι γνωστὸν εἰς τὸν δικηγορικὸν κόσμον ἐν Ἀθήναις, διότι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, ὡς καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, πρὸ καιροῦ κατ’ ἐπανάληψιν δι’ ἐπανειλημμένων ἐγγράφων εἰδοποίησε τὸν πρόεδρον τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου νὰ λάβῃ μέτρα, διότι ἡ κακοήθεια ἔχει φτάσει εἰς τὸ ἀπροχώρητον. Τὸ ἄτομον αὐτὸ ἐξηπάτησε πληθώραν πτωχῶν συνταξιούχων ἀναπήρων καὶ τραυματιῶν, συμβληθὲν νὰ μεριμνήσῃ νὰ ἐκδοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως ὑπὲρ αὐτῶν, νὰ λάβῃ δὲ ὡς ἀμοιβὴν ὅλα τὰ ἐπιδικασθέντα πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ φυλλαδίου.

§212Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχετε ἀντίγραφον τοῦ συμβολαίου;

§213Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Τὸ ἔγγραφων τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας πρὸς τὸν πρόεδρον τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου μαρτυρεῖ περὶ τίνος πρόκειται. Λοιπὸν εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἀνεβάλετο. Νὰ συζητηθῇ ὄχι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἀπὸ ἕνα ἄνθρωπον ἰδικόν σας νομομαθῆ, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἀκούωμεν τὴν κακοήθειαν. Νὰ κάμωμεν κάτι, ἔστω καὶ ὑπὲρ τῶν ἐμφυτευτῶν, ἀλλὰ νὰ μὴ ἀκούωμεν τὴν κακοήθειαν, διότι ἐὰν θελήσουν νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος αὐτός, ἐγὼ θὰ ἐζήτουν νὰ τεθῇ διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δι’ ἧς θὰ ἀπαγορεύεται ἡ εἰς οἰκόπεδα ἀμοιβὴ τοῦ δικηγόρου.

§214Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ποὺ λέγετε, κύριε Τσιτσάρα, εἶναι ἄξιον προσοχῆς. Ἀλλ’ ἓν πρᾶγμα εἶναι βέβαιον: ὅτι ἐζήτουν νὰ καταργήσουν μίαν διάταξιν διὰ τὸ μέλλον, ἡ ὁποία εἶναι ὑπὲρ τῶν ἐμφυτευτῶν. Δὲν μποροῦμεν νὰ κάμωμεν, παρὰ ὅ,τι εἶναι ὀρθόν. Θὰ προτείνω νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν συνάδελφόν μου νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἕνα ἀνώτερον ὑπάλληλον τοῦ ὑπουργείου νὰ προβῇ εἰς κάποιαν ἔρευναν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ κληθῇ καὶ ὁ κ. Τσιτσάρας διὰ νὰ τὸν διαφωτίσῃ.

§215Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐὰν ὁ κ. Τσιτσάρας ὅσα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τὰ ἔλεγε εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἴσως νὰ ἐλαμβάνομεν τὰ μέτρα μας καὶ νὰ κάμναμεν ἐξονυχισμὸν τῶν λεπτομερειῶν αὐτῶν κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον πλέον.

§216Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν σᾶς ἀδικῶ, κύριε ὑπουργέ, διότι σεῖς δὲν εἴχετε τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε τὸ ζήτημα, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰσήχθη ἀπὸ τὸν προκάτοχον ὑμῶν πρὸ τετραμήνου.

§217Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἐμφανίζεται, παρουσιάζει ἓν μέτρον ἐπιβαλλόμενον ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν.

§218Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Ὡς μέλος, κύριε Πρόεδρε, τῆς ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἔχω ἀποκομίση τὴν ἐντύπωσιν ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ διατάξεως σκανδαλώδους. Ἡ γνώμη μου εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὁ ἀρχικὸς ἐμφυτευτικὸς νόμος δὲν προέβλεπε τὴν περίπτωσιν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἄμπελοι λόγῳ τῆς ἀναπτύξεως τῶν πληθυσμῶν ἐλάμβανον ἀξίαν οἰκοπέδων. Μεταγενέστερος νόμος ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὴν περίπτωσιν ἐκείνην καὶ θέλων νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἀκτήμονας γεωργοὺς καθώρισεν, ὅτι εἰς περίπτωσιν καθ’ ἥν αἱ ἄμπελοι ἔχουν ἀποκτήση ἀξίαν οἰκοπέδου ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαγορὰ καὶ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην καὶ εἰς τὸν ἐμφυτευτήν. Ἀλλὰ τὶ συνέβη ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Εἶχον ἐκδοθῆ ἤδη αἱ ἀποφάσεις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου, διὰ τῶν ὁποίων καθωρίσθη ἡ ἀξία τῶν οἰκοπέδων ὡς ἀμπέλων. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐγεννήθη τὸ ζήτημα μήπως πρόκειται οὐχὶ πλέον περὶ ἀμπέλων, ἀλλὰ περὶ οἰκοπέδων, καὶ διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην προβλέπει τὸ ἄρθρον 7, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ἐπὶ αἰτήσεως τοῦ ἰδιοκτήτου ἀμπέλου περὶ ἐξαγορᾶς τοῦ δικαιώματος, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀμφισβήτησις ἂν ἡ ἄμπελος ἔχει ἀξίαν οἰκοπέδου, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις τῆς ἀποφάσεως κατὰ τρόπον βεβαίως μὴ προσβάλλοντα τὸ δεδικασμένον. Ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ ἐγκληματικῆς διατάξεως, ἀλλὰ δικαίας, ἡ ὁποία ἤθελε νὰ καθιερωθῇ ἓν γεγονὸς τὸ ὁποῖον δὲν προεβλέπετο ὑπὸ τοῦ νόμου. Διότι δὲν προέβλεπεν ὁ νόμος περὶ ἀμπέλων αἱ ὁποῖαι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποκτήσουν ἀξίαν οἰκοπέδων.

§219Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ μὴ τὸ ψηφίσωμεν οὔτε εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ἀλλὰ νὰ ἐρευνηθῇ καὶ ἂς ἐπανέλθῃ, διὰ νὰ ἠξεύρωμεν περὶ τίνος πρόκειται.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναβολῆς νομαρχιακῶν ἐκλογῶν καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῆς Δημοτικῆς νομοθεσίας». (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου, ἵνα συναρμολογηθοῦν αἱ ἐπὶ τοῦ σχεδίου ὑποβεβλημέναι τροπολογίαι ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀνατυπωθῇ τοῦτο ὑπὸ τὴν νέαν αὐτοῦ διατύπωσιν).

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ταμείου Συντάξεως ἐν γένει Νομικῶν». Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει τὸν λόγον.

§222Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον διενεμήθη σήμερον ἀνετυπώθη. Ἔχει ὡς βάσιν τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἐπεξειργάσθη προηγουμένως ἡ Κ. Ἐπιτροπή, τὸ ὁποῖον ὑπέστη οὐσιώδεις τροποποιήσεις, κυρίως εἰς τὸ κεφάλαιον τὸ ἀφορῶν τοὺς πόρους τοῦ ταμείου. Εἰς τὸ νομοσχέδιον ἀνεγράφοντο 32 διάφοροι κατηγορίαι πόρων τοῦ Ταμείου, αἱ ὁποῖαι κατανέμονται περίπου ὡς ἑξῆς: Ἦσαν περὶ τὰς 7 κατηγορίαι, ἀφορῶσαι τὰς πράξεις ἢ τὰς καταβολὰς τῶν μετόχων. Ἦσαν 13 φορολογικαί, περὶ τὰς 8 ἀφεώρων πόρους προερχομένους ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου καὶ περιερχομένους εἰς τὸ Ταμεῖον συντάξεως νομικῶν, καὶ τρεῖς ἦσαν φόροι μικτοί. Καὶ μία κατηγορία ἀκόμη, ἡ πρόσοδος τῶν κεφαλαίων. Εἰς τὸ ἀνατυπωθὲν νομοσχέδιον, διὰ τῶν τροπολογιῶν τὰς ὁποίας ἔκαμα, περιωρίσθησαν αἱ 32 κατηγορίαι τῶν πόρων εἰς 20 ἐκ τῶν ὁποίων.....

§223Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὸ ἔντυπον ὅπως ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν;

§224Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα. Δὲν ὁμιλῶ ποῖαι τροποποιήσεις γίνονται ἵνα μὴ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τοῦ τροποποιηθέντος τούτου νομοσχεδίου, κατόπιν νεωτέρας ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιβάλλονται αἱ ἑξῆς τροποποιήσεις. Ἀφαιρεῖται τὸ ἐδάφιον 5 καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἐπίσης ἐκ τοῦ ἐδαφίου 7 ἀφαιρεῖται ἡ βʹ παράγραφος ὁλόκληρος ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸ 1% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ἐργολαβίας ἐπὶ τῶν ἀναγειρομένων ἢ ἐπισκευαζομένων δικαστικῶν κτιρίων καὶ μένει μόνον ἐπὶ τῶν προμηθειῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀσήμαντον. Ἐπίσης διαγράφεται ὁλόκληρον τὸ 8ον ἐδάφιον. Εἰς τὸ 12ον ἐδάφιον τὸ ποσὸν τῶν 5 δραχμῶν τὸ καταβαλλόμενον δι’ ἑκάστην κοινοποίησιν δικαστικοῦ κλητῆρος ὑποβιβάζεται εἰς 3 δραχμάς. Ἐπίσης ὁρίζεται ὅτι ἡ καταβολὴ φόρου διὰ τὰς ἐνεργείας τὰς γινομένας ὑπὸ δικηγόρων καταβάλλεται ὑπὸ τοῦ δικηγόρου. Εἰς τὸ ἐδάφιον τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ποσοστὸν 10% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ἐπιβαλλομένης χρηματικῆς ποινῆς ἢ προστίμου τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον εἶχεν ποσοστὸν 15%, εἰς τὴν τροποποίησιν 10%, ἤδη ὑποβιβάζεται εἰς 5%. Ἐπίσης εἰς τὸ 19ον ἐδάφιον ὑποβιβάζεται τὸ ποσὸν εἰς 5 δραχμὰς δι’ ἑκάστην ποινὴν κρατήσεως καὶ εἰς 10 δι’ ἑκάστην ποινὴν φυλακίσεως. Αὐταὶ ἦσαν αἱ τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἐκάμαμε.

§225Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἡ κατὰ πανηγυρικὸν τρόπον, κύριοι βουλευταί, ἐκδηλωθεῖσα εὐμένεια τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου μὲ καθιστᾷ ἐξαιρετικῶς εὐτυχῆ, διότι μὲ πείθει ὅτι τόσον ἡ λαϊκὴ ἀντιπροσωπεία ὅσον καὶ ἡ Κυβέρνησις χαράσσει μίαν νέαν ἐνεργητικωτάτην ὁμολογῶ κατηγορηματικῶς πολιτικήν, σκοποῦσαν τὴν οἰκονομικὴν βελτίωσιν τῶν τάξεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι πράγματι ἔχουν ἀνάγκην τῆς ἀρωγῆς τοῦ Κράτους καὶ τῶν ὁποίων ἡ θέσις δὲν εἶναι εὐχάριστος καὶ καταλήγουσαν συνεπῶς εἰς περιορισμὸν τῆς δυστυχίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω εἶναι, πῶς ἡ Κυβέρησις ἐγκαινιάζει τὴν ἐνεργητικὴν αὐτὴν πολιτικὴν ἀπὸ μίαν τάξιν, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ εἶναι ἡ χειροτέρα καὶ διὰ τὴν τύχην τῆς ὁποίας θὰ ἔπρεπε τὸ πρῶτον νὰ ἀσχοληθῇ.

§226Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠσχολήθημεν ἡμεῖς καὶ ἰδίᾳ πρωτοβουλίᾳ, μᾶς τὸ ἔφεραν.

§227Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ σᾶς φέρουν χιλιάδας νομοσχεδίων αὔριον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ἐγὼ εἶναι, πῶς, ἐνῷ ἔχομεν ὑποσχεθῆ εἰς τὸν λαὸν ὅτι οὔτε τὸν προϋπολογισμὸν θὰ ἐπιβαρύνωμεν διὰ νέων βαρῶν ἀλλ’ οὔτε καὶ τὸν ἴδιον θὰ ἐκαλούσαμεν διὰ νέας θυσίας, ἐν τούτοις διὰ σειρᾶς νομοθετικῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν καὶ τὸν προϋπολογισμὸν ἐπιβαρύνομεν καὶ τὸν λαὸν ἐκαλέσαμεν εἰς νέας θυσίας. Νοσοῦν, μᾶς εἶπε πρὸ μηνῶν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, αἱ ἐφορειακαὶ ὑπηρεσίαι καὶ νοσοῦν βαρύτατα, σπεύσατε νὰ ψηφίσετε τὸ νομοσχέδιον περὶ διαβαθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ προϋπολογισμὸς ἐβαρύνετο μὲ 15 ἑκατομμύρια.

§228Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅτι δὲν εἶναι 15.000.000 ἐπιβάρυνσις, ἀλλ’ ἐπῆλθε καὶ οἰκονομία ἑκατομμυρίων διὰ τῆς καταργήσεως θέσεων ταμειακῶν κλητήρων. Παρέχω τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι τὰ ὑφιστάμενα κενὰ τῶν ταμειακῶν ὑπηρεσιῶν δὲν πρόκειται νὰ πληρωθῶσιν ἀμέσως, ὡς καὶ τὰ δημιουργηθησόμενα, καὶ θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἐὰν ἠμπορούσαμεν νὰ καταργήσωμεν τὰ κενὰ αὐτά. Κατὰ συνέπειαν ἡ δαπάνη ὑπὲρ τῶν ταμειακῶν ὑπαλλήλων, διότι καὶ παρ’ ὅλα αὐτὰ δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ φθάσωμεν, καὶ ἡ δαπάνη λέγω αὐτὴ θὰ ἐξοικονομηθῇ καλλίτερα.

§229Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ καὶ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου ἐδήλωσεν κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι ἀσφαλῶς ἡ δαπάνη αὐτὴ θὰ ἔφθανεν εἰς τὸ ποσὸν αὐτό. Ἐγὼ κρίνω ἐπὶ τῶν μέτρων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβῃ.

§230Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι μόνον ὅτι ὁμιλεῖτε παρεμπιπτόντως, ἀλλὰ φέρετε εἰς ἀνασυζήτησιν νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἐπέρασαν ἤδη καὶ δημιουργοῦνται ἐντυπώσεις εἰς τὴν λαϊκὴν γνώμην ὅτι ἐπεβαρύναμε τὸν προϋπολογισμὸν μὲ 15.000.000.

§231Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παραδειγματικῶς τὸ ἀνέφερεν, δὲν ὁμιλεῖ ἐπ’ αὐτοῦ.

§232Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν αὐξήσαμεν μερικοὺς μισθοὺς ἐφορειακῶν ὑπαλλήλων ἦτο ἀπαραίτητον τοῦτο διὰ τὴν καλλιτέραν ἀπόδοσιν τῶν φόρων. Ἔχομεν ὅλην τὴν εὐθύνην διατὶ τὸ ἐκάμαμεν αὐτό, δὲν δύνασθε ὅμως ν’ ἀναφέρητε παρεμπιπτόντως ὅτι ἐπιβαρύνομεν τὸν προϋπολογισμὸν μὲ 15.000.000, διότι ἐὰν δὲν ἦτο παρὼν ὁ κ. ὑπουργός, ἐγὼ θὰ ἔμενον ἀναπολόγητος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει μὲ τὰ 15.000.000, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τόσα, δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν καὶ νὰ τὰ πάρωμεν. Ἐνομίσαμεν ὅτι ἦτο ὑποχρέωσίς μας νὰ δώσωμεν ὀλίγον περισσότερον μισθὸν εἰς τὰ ὄργανα αὐτά, ἀπὸ τὴν καλλιτέραν δρᾶσιν τῶν ὁποίων περιμένομεν καλλιτέραν εἴσπραξιν καὶ ἀπόδοσιν τῶν φόρων.

§233Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Σᾶς δηλῶ, ὅτι δὲν εἶχον καμμίαν πρόθεσιν ν’ ἀναφέρω πράγματα ψευδῆ. Πιστεύσατέ με, καὶ ἔχετε λόγους νὰ μὲ πιστεύσητε, ὅτι ποτὲ δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγω δέν ὑπάρχει ἄλλη πρόθεσις, παρὰ ἐκείνη τὴν ὁποίαν πιστεύω. Ἐγὼ λέγω, κ. Πρόεδρε, ὅτι διὰ σειρᾶς νομοθετικῶν μέτρων τίθενται νέα βάρη καὶ νέαι θυσίαι.

§234Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό, δημιουργεῖτε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἐθέσαμεν νέα βάρη εἰς τὸν λαόν, ἐνῷ ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι δαπανῶντες 15.000.000 ἐκ τῶν μικρῶν προσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἠμπορεῖ νὰ εἰσπράξωμεν ἴσως 30.000.000, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἀκριβῶς πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ. Αὐτὰ δὲν εἶναι σωστὰ πράγματα.

§235Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δυστυχῶς δὲν εἴχατε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀφήσητε νὰ τελειώσω τὴν σκέψιν μου. Θέλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: ὅτι εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ὁσάκις καλούμεθα νὰ θεραπεύσωμεν μίαν ἀσθένειαν τὴν ὁποίαν βλέπομεν καὶ τὴν ὁποίαν νομίζομεν ὅτι ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὴν θεραπεύσωμεν, καταφεύγομεν εἰς τὸ μοναδικὸν φάρμακον «αὐξήσατε τοὺς μισθοὺς» χωρὶς νὰ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι αὐτὸ μόνον δὲν εἶναι τὸ φάρμακον ἀλλὰ ἁπλῶς σοβαρὸς παράγων, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ἂν δὲν ληφθοῦν καὶ ἄλλα μέτρα. Καὶ καταλήγομεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἐρχόμεθα νὰ θεραπεύσωμεν τὴν κακοδαιμονίαν αὐτήν, νὰ λογοδοτήσωμεν πρὸς τὸν λαὸν ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ὑπεύθυνοι διὰ τὴν κακοδαιμονίαν αὐτὴν τῆς ὁποίας τὰς συνεπείας πληρώνει ἐκεῖνος, οἱονεὶ καθιστῶντες τὸν λαὸν ὑπεύθυνον, καὶ τὸν καλοῦμεν νὰ διορθώσῃ τὰς συνεπείας τῆς κακοδαιμονίας καὶ νὰ καταβάλῃ αὐτὸς τὰς νέας θυσίας. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, κ. συνάδελφοι, διῆλθε πολλοὺς σταθμοὺς καὶ πολλὰς ἀντιμετώπισε περιπετείας. Οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου, στηριζόμενοι ἐπὶ τῆς γεναιοφροσύνης ἡ ὁποία διακρίνει τὴν βουλὴν καὶ στηριζόμενοι πρὸ παντὸς εἰς τὸ ὅτι ἡ βουλὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρέλθῃ ἀσυγκίνητος τὰς δυσκολίας τὰς ὁποίας θὰ προυκάλει μιὰ τυχὸν ἀντίρρησις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν δικηγορικὸν κόσμον, ὑπέβαλον νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβαρύνουν τὸν λαὸν μὲ ἑκατοντάδας ὁλοκλήρων ἑκατομμυρίων καὶ ἦσαν βέβαιοι περὶ τῆς ἐπιτυχίας των. Ἐὰν μὴ συνήντα τὴν ἀντίδρασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ ἐψηφίζετο ἀσυζητητεὶ καὶ σήμερον θὰ ἦτο νόμος τοῦ κράτους. Ἐὰν εἴχατε ὑπ’ ὄψιν σας, κ. Πρόεδρε, τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, θὰ συνησθάνεσθε ἀνατριχιασμόν.

§236Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ εἶχα ὑπ’ ὄψιν μου καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἠμπόδισα νὰ ψηφισθῇ καὶ μάλιστα πρὸ τῶν ἐκλογῶν.

§237Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἠναγκάσθησαν κατόπιν τῆς ἀρνήσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν νὰ τὸ παραπέμψουν εἰς ἐπιτροπὴν καὶ νὰ κάμουν ἀβαρίαν τῶν ἐπιβληθεισῶν φορολογιῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ συνέστησε τὴν ταχεῖαν ψήφισιν, εἰς δὲ τὴν εἰσηγητικήν της ἔκθεσιν λέγει ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ μνημειώδη σταθμὸν τῆς προοδευτικῆς ἡμῶν νομοθεσίας καὶ διὰ νὰ ἐπιφέρῃ ὅλα τὰ ἀποτελέσματα ὁ εὐεργετικὸς νόμος, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, συνεστήθη καὶ ἡ αὔξησις τῶν πόρων καὶ ἡ αὔξησις τοῦ κύκλου τῶν μετόχων. Οἱ ψάλλοντες ὅμως τόσους διθυράμβους διὰ τὸ νομοσχέδιον, τόσον ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὅσον καὶ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν κατώρθωσαν νὰ εὕρωσι σύμφωνον καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις λαβὼν γνῶσιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου, χαρακτηρίζει τοῦτο ὡς ὤφειλε καὶ ὡς ἔπρεπεν, ὅτι δηλαδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον τοιοῦτον διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλονται θυσίαι εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀπεσύρθη, ἀλλ’ οἱ συντάκται του δὲν ἀπεγοητεύθησαν, τοὐναντίον ἀντλήσαντες νέας δυνάμεις ἔθεσαν εἰς ἐφαρμογὴν ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ δημιουργήσουν μίαν εὐνοϊκὴν ἀτμόσφαιραν καὶ νὰ πείσουν τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐμφανίζεται σήμερον εἶναι τὸ ἀθωότερον καὶ τὸ ἀνώτερον φάρμακον κατὰ τῆς ὑπαρχούσης κακοδαιμονίας. Τοῦ νομοσχεδίου, τούτου κ. συνάδελφοι, τρία θὰ μᾶς ἀπασχολήσουν σημεῖα. Ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται, οἱ πόροι, καὶ ὁ κύκλος τῶν μετοχῶν περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖται τόσον ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅσον καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τονίζεται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον στηρίζεται ἐπὶ τῆς θεωρίας τοῦ ὑπηρετοῦντος καὶ τοῦ ὑπηρετουμένου, θεωρία κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὑπηρετούμενος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ λαμβάνῃ ὅλα τὰ μέτρα καὶ νὰ προβαίνῃ εἰς οἱανδήποτε θυσίαν διὰ τὴν μέχρι τοῦ τάφου ἀκόμη οἰκονομικὴν εὐημερίαν τοῦ ὑπηρετοῦντος. Τότε οἱ κ. ὑποστηρικταὶ τοῦ νομοσχεδίου διὰ νὰ στηρίξουν τὰ ἐπιχειρήματά των, ἔφερον ὡς παράδειγμα ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ταμεῖα καὶ προέβλεψεν ἡ πολιτεία καὶ δι’ ἄλλους, καὶ ἀναφέρουν τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον στρατοῦ καὶ τὸ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ τὸ ταμεῖον προνοίας καὶ σιδηροδρομικῶν. Ἀλλὰ ἐρωτῶ, κύριοι: Εἶναι σοβαρὰ τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα; Καὶ ὑπάρχει κανεὶς πιστεύων ὅτι ὑπάρχει σύγκρισις μεταξὺ τῶν ταμείων αὐτῶν καὶ τοῦ ταμείου τὸ ὁποῖον συνιστᾶται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν; Εἶναι τὰ ταμεῖα ἐκεῖνα δημιουργήματα τῆς περιφήμου θεωρείας τοῦ ὑπηρετοῦντος καὶ ὑπηρετουμένου, ἢ μήπως εἶναι δημιουργήματα μιᾶς ἀνάγκης τοῦ κράτους, τὸ ὁποῖον βλέπει ὅτι οἱ μισθοὶ τοὺς ὁποίους καταβάλλει εἰς τὰ κρατικὰ ὄργανα εἶναι γλίσχροι ὁμολογουμένως; Ἀντὶ νὰ ἔχῃ τὴν γεναιότητα τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ, ἀντὶ νὰ εἰσηγηθῇ νομοσχέδια διὰ τῶν ὁποίων νὰ προβαίνῃ καὶ εἰς αὔξησιν τῶν μισθῶν καὶ τῶν συντάξεων, ἐφεῦρεν ἕνα μόνον τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου ἐνισχύει τὰ κρατικά του ὄργανα. Ἀλλὰ τρόπον ὁ ὁποῖος οὐδὲν ἄλλο λέγει, παρ’ ὅτι αὐτὸ τοῦτο τὸ κράτος συμπληρώνει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν συνεπλήρωνε διὰ τοῦ αʹ. μέτρου. Ἀλλὰ ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις παραδέχεται τὴν θεωρείαν ταύτην ὡς ὀρθήν, τοῦ ὑπηρετοῦντος καὶ τοῦ ὑπηρετουμένου, ἐρωτῶ: δὲν ἔπρεπεν νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς βουνὰ ὁλόκληρα νομοσχεδίων, διὰ τῶν ὁποίων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς θεωρείας ταύτης νὰ προβλέψῃ δι’ ὅλας τὰς κοινωνικὰς τάξεις αἱ ὁποῖαι ὑπηρετοῦσι καὶ ὑπηρετοῦνται καὶ τῶν ὁποίων ἡ θέσις δὲν εἶναι περισσότερον εὐχάριστος ἀπὸ τὴν θέσιν τῆς τάξεως περὶ τῆς ὁποίας ἀσχολούμεθα σήμερον; Καὶ τὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὰς τάξεις τῶν ἄλλων βιοπαλαιστῶν νὰ μὴ ζητήσουν καὶ αὐτοὶ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ μέτρου τούτου; Καὶ διὰ νὰ πληροφορήσω τὴν Κυβέρνησιν, λέγω: Εἶναι ἕτοιμα τὰ νομοσχέδια, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἕτοιμα καὶ ἀναμένουν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§238Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ εἶμαι εὐτυχής, ἐὰν ὅλαι αἱ διάφοροι τάξεις κατορθώσουν νὰ κάμουν ταμεῖα συντάξεων δι’ εἰσφορῶν των. Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ μὴ γυρεύσουν ἀπὸ τὸν Δημόσιον προϋπολογισμὸν νὰ τοὺς κάμῃ τὰ ταμεῖα αὐτά. Βέβαια ἐκεῖνο ποὺ λέτε διὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ παλαιόν, ὅτι σᾶς ἔκαμεν ἐντύπωσιν, εἴμεθα σύμφωνοι, ἀλλὰ ἐν τῷ συνόλῳ του μὲ τὴν σημερινήν του μορφὴν εἶναι πρακτικόν. Μὴ καταργεῖτε ὅμως τὴν ἀρχὴν τῆς ὀργανώσεως τῶν τάξεων.

§239Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τὴν ὀργάνωσιν ταμείου στηριζομένου ἐπὶ τῆς βάσεως αὐτῆς, πρόκειται περὶ παρεξηγήσεως. Ὁ κ. συνάδελφος δὲν καταφέρεται κατὰ τοῦ ταμείου.

§240Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ τὸ χαιρετίζω.

§241Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶναι ὁ αὐτὸς τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον, ὅταν τὸ πρῶτον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐγένετο λόγος περὶ Κυριακῆς ἀργίας εἰς τοὺς ἐργαζομένους, εἷς πρωθυπουργός, μακαρίτης ἤδη, ἔλεγεν ὅτι: Ἀφῆστε, κύριοι, δὲν τὸ κάνομεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον τώρα, διότι πρέπει νὰ προνοήσωμεν περὶ ἄλλων ἀκόμη καὶ περὶ παροχῆς συντάξεως εἰς τοὺς ἐργαζομένους, καὶ περὶ τῆς ἡλικίας. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὅμως δὲν βοηθοῦμεν καμμίαν πρόοδον. Διὰ τῶν μεμονωμένων μέτρων τὰ ὁποῖα θὰ ὁλοκληρωθοῦν ἀσφαλῶς μεθαύριον, ὅταν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ τῆς κοινωνίας ἀνορθωθοῦν, θὰ ὁλοκληρωθοῦν εἰς μίαν γενικὴν πρόνοιαν ὑπὲρ τῶν ἐργαζομένων, διὰ τοὺς κινδύνους, διὰ τὴν ἡλικίαν κλπ. Ἀλλὰ ἀπέχομεν ἀκόμη ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου. Λοιπὸν μὴ καταφέρεσθε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§242Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει προσχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον ἐστάλη εἰς ὅλας τὰς ἐνδιαφερομένας τάξεις, εἰς τὰ ἐπαγγελματικὰ ἐπιμελητήρια, διὰ νὰ μᾶς εἴπουν τὴν γνώμην των, τὸ ἔχομεν στείλει ἐπίσης καὶ εἰς τὰς ἐνδιαφερομένας ὀργανώσεις διὰ τὸν ἴδιον λόγον. Ὑπάρχει καὶ εἶναι εἰς τὰ σκαριά.

§243Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν μὲ παρηκολουθούσατε, δὲν θὰ ἐκάνατε αὐτὴν τὴν διακοπήν. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀρχίζουμε ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ πρέπει νὰ τελειώσουμε.

§244Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βλέπω ὅτι ἔχετε ἀντιρρήσεις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§245Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. συνάδελφος ὑποστηρίζει ὅτι δὲν στηρίζεται εἰς εἰσφοράς.

§246Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§247Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ἡ ἀρχὴ εἶναι σωστή, ἐλᾶτε τώρα νὰ δοῦμε ποῖοι εἶναι οἱ πόροι. Αὐτὸ εἶναι τὸ ψητό.

§248Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος, καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος θὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου διὰ τὴν ἀσφάλισιν καὶ ἄλλων τάξεων. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσι, ἐχαλκεύθη ἐκ μέρους τοῦ δικηγορικοῦ κόσμου. Λοιπὸν ὁ δικηγορικὸς κόσμος πράγματι θέλει νὰ προσφέρῃ μίαν ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς συναδέλφους καταρτίσας τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀξιέπαινος, καὶ τὸ ὁποῖον κατώρθωσεν νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ λαμβάνεται πρόνοια ὑπὲρ τοῦ δικηγορικοῦ κόσμου, ὑπὲρ τῶν δικηγόρων τῶν πραγματικῶς ὑπηρετούντων τὴν Θέμιδα καὶ τῶν ὁποίων ἡ οἰκονομικὴ βελτίωσις θὰ ἀνυψώσῃ τὴν δικαιοσύνην, ὅπως ἀναφέρῃ ἐν τῇ ἐκθέσει του ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης; Τὸ νομοσχέδιον ὁμιλεῖ καὶ λαμβάνει μέτρα, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν οἰκονομικὴν βελτίωσιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπαγγέλλονται τὴν δικηγορίαν καὶ εὑρίσκονται εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἐπικαλεσθοῦν τὴν ἀρωγὴν καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς κοινωνίας; Ἐὰν, κ. συνάδελφοι, ἐπρόκειτο περὶ τῆς τάξεως αὐτῆς, ὄχι μόνον δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν ἀλλὰ καὶ θὰ ὑπερεθεμάτιζον δι’ ὅλα αὐτά.

§249Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ νομικῶν.

§250Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὑπάρχουν καὶ οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι, καὶ σᾶς ἐρωτῶ: τὶ θέσιν μπορεῖ νὰ ἔχουν οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι καὶ οἱ δικαστικοὶ κλητῆρες;

§251Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἀφορᾷ τοὺς νομικούς. Ἀφοῦ αὐτοὶ τοὺς δέχονται, τὶ ἐνδιαφέρεσθε σεῖς;

§252Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ ταμεῖον αὐτὸ καταρτίζεται διὰ τῶν εἰσφορῶν αἱ ὁποῖαι προβλέπονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὸ ζήτημα τῆς μετοχῆς τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, σᾶς πληροφορῶ ὅτι οἱ δικηγόροι δὲν διετύπωσαν κανὲν παράπονον.

§253Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ λέγω αὐτὰ τὰ πράγματα διότι πιστεύω—καὶ τὸ πιστεύετε καὶ σεῖς—ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ στηρίζεται εἰς θυσίας τοῦ λαοῦ.

§254Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ ἔλα ἐπὶ τέλους ἐκεῖ. Εἰπέ μας τὰς θυσίας νὰ τὰς δοῦμε καὶ μεῖς.

§255Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θέλετε νὰ σᾶς πῶ τὰς θυσίας, κ. Πρόεδρε; Ἄς ἀρχίσωμεν ἀπὸ τοὺς πόρους πρῶτα.

§256Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀναφέρατε λοιπὸν τοὺς πόρους.

§257Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι δὲν θὰ εἴχατε καμμίαν ἀντίρρησιν ἐὰν ἐστηρίζετο ἐπὶ εἰσφορῶν καὶ πιστώσεων· καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τοὺς πόρους. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Οἱ τέσσαρες πρῶτοι πόροι προέρχονται ἀπὸ τοὺς μετόχους, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν. Ὁ πέμπτος, ὁ ὁποῖος ἀφεώρα τὸ ταμεῖον τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου, ἀπηλείφθη κατόπιν συστάσεώς μου. Ὁ ἕκτος, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἐπιβάρυνσις τοῦ Δημοσίου προϋπολογισμοῦ. Δὲν τὸ λέγω ἐγώ, τὸ λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου.

§258Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διεγράφη αὐτὸς ὁ πόρος.

§259Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ ἕξ εἴπατε ὅτι κατηργήθη κατὰ τὸ ἥμισυ.

§260Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διεγράφη.

§261Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔγινε τὸ ½% ἐπὶ τῶν προμηθειῶν τοῦ ὑλικοῦ τὰ ὁποῖα δίδουν εἰς τὰς φυλακὰς καὶ τῆς γραφικῆς ὕλης ἡ ὁποία πάει εἰς τὰ Δικαστήρια.

§262Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως αὐτὸ τὸ ½% θὰ πέσῃ εἰς βάρος τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ μεγάλο πρᾶγμα. Ἐγὼ δὲν ἠρνήθην ποτὲ νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ λάβουν μικρὰ πράγματα ἀπὸ ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα ἀσχολεῖται ὁ κλάδος.

§263Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν φρονεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὅτι ἔπρεπε νὰ μᾶς φέρῃ μίαν ἔκθεσιν εἰς τὴν ὁποίαν ν’ ἀναγραφῇ εἰς πόσον ποσὸν ἀνέρχεται τὸ προβλεπόμενον ὑπὸ ἑκάστου ἐδαφίου βάρος. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶμεν περὶ ταμείου συντάξεως νομικῶν, χωρὶς νὰ ἔχωμεν οὐδὲ κἄν μίαν στατιστικήν, ποῖοι θὰ εἶναι οἱ πόροι καὶ ποῖαι αἱ εἰσφοραὶ καὶ ποῖος ὁ ἀριθμὸς τῶν μετόχων τοὺς ὁποίους καλεῖται νὰ ἱκανοποιήσῃ; Δὲν σᾶς κάμνει ἐντύπωσιν αὐτό;

§264Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητῶμεν τοιαῦτα πράγματα διὰ ν’ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§265Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω ν’ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§266Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Μᾶς εἴπατε ὅτι ἔχετε τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, δυνάμει τῆς ὁποίας βαρύνεται ὁ προϋπολογισμός. Εἴπατέ μας, ποῦ εἶναι ἡ ἔκθεσις αὐτή;

§267Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δύνασθε νὰ ζητήσετε τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον λέγει ὅτι 7½ ἑκατομμύρια βαρύνεται ὁ προϋπολογισμός.

§268Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διεγράφησαν ὅλα, κύριε συνάδελφε.

§269Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ θέσις ἀφορᾷ τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον.

§270Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω πόσα διεγράφησαν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Τὶ διεγράφη εἰς τὸ νομοσχέδιον; Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον, διὰ νὰ δῆτε ποῖα διεγράφησαν καὶ κατὰ πόσον κατέστη ἀκίνδυνον.

§271Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν ἀναγκαίαν. Αὐτὸ τὸ ἐδάφιον, ὅπως εἶχεν ἀρχικῶς ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐν τῷ ὁποίῳ ἀνεγράφετο προμήθεια 2% ἐφ’ ὅλων αὐτῶν τῶν προμηθειῶν, ἔδιδε κατὰ τὴν στατιστικὴν 515 χιλιάδας δρχ. ἐτησίως. Εἰς τὴν ἀρχικὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔκαμα ὑπεβίβασα τὰ 2% εἰς 1% καὶ ὑπεβιβάσθη τὸ ποσὸν εἰς 250 χιλιάδας δρχ. Ἀλλ’ ἤδη βγάζομεν ἀκόμη τὸ 1% ἐφ’ ὅλων τῶν συμβολαίων ἀνεγέρσεως καὶ ἐπισκευῶν τοῦ κτιρίου. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύνολον τῆς δαπάνης καὶ συνεπῶς εἶναι ζήτημα ἂν μένουν 10 ἢ 20 χιλ. δραχμῶν, διότι αἱ ἄλλαι προμήθειαι τῶν φυλακῶν εἶναι τόσον ἐλάχισται ὥστε δὲν ἀξίζει νὰ γίνεται λόγος.

§272Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἀφοῦ δὲν ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς δώσετε μίαν ἔκθεσιν διὰ νὰ ἴδωμεν εἰς πόσον ἀνέρχεται τὸ δι’ ἑκάστης παραγράφου ὁριζόμενον ποσόν, εἶμαι ἐγὼ ὑπεύθυνος;

§273Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ ἐδάφιον 7ον, ὅπως εἶχεν ἀρχικῶς τὸ σχέδιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς μὲ 2%, ἀπέδιδε 161.000 δραχμὰς ἐτησίως, ἤδη ὑπεβιβάσθη εἰς 1% καὶ δίδει 80.000 ἐτησίως.

§274Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ ἄρθρον 9ον; Εἶναι εἰσφορὰ τῶν δικηγόρων;

§275Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διότι πηγαίνει εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τῶν Πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἕν μέρος τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, οἱ δικασταὶ καὶ οἱ ὑπογραμματεῖς, φεύγουν καὶ πηγαίνουν εἰς αὐτὸ τὸ Ταμεῖον, εἶναι εὔλογον νὰ φύγῃ ἡ πρόσοδος. Εἶναι μετάστασις ἀπὸ τὸ Ταμεῖον τῶν Π. Υ.

§276Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶναι τὸ περὶ συμβολαιογράφων, δὲν θὰ ἀσχοληθῶ διότι θὰ ὁμιλήσω ἰδιαιτέρως.

§277Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ σᾶς ἐνδιαφέρει.

§278Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Σᾶς ἀπαντῶ ὅτι ἂν εἴχατε τὴν καλωσύνην νὰ περιμένετε ὀλίγα λεπτά, θὰ ἐβλέπατε ὅτι δὲν εἶναι τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει, θὰ ἐβλέπατε ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι συνήγορος οὐδεμιᾶς τάξεως καὶ εἰς οὐδένα ἐπιτρέπω ν’ ἀπευθύνῃ κατ’ ἐμοῦ τοιαύτην, οἵαν σεῖς ἀπευθύνετε ὕβριν. Ἂν εἴχατε ὀλίγην ὑπομονήν, θὰ ἐβλέπατε τὶ μὲ ἐνδιαφέρει καὶ τί θὰ συνίστων διὰ τοὺς κυρίους αὐτούς. Ἀλλὰ δὲν εἴχατε ἄδικον σεῖς νὰ τὸ πιστεύετε. Σᾶς δίδονται πολλαὶ εὐκαιρίαι νὰ ἔχετε σχηματίσει τὴν γνώμην αὐτήν, δι’ ἄλλους ὅμως καὶ ὄχι δι’ ἐμέ. Ἐγὼ θὰ συστήσω νὰ ἐπέμβῃ ὁ εἰσαγγελεὺς κατὰ τῶν συμβολαιογράφων καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἤδη ἐπέμβη. Τὸ 11, 12, 13, 14, 15 καὶ 16, αὐτὰ τίνος εἶναι εἰσφοραί, κύριε ὑπουργέ;

§279Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τῶν δικηγόρων.

§280Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δηλαδή, φρονεῖτε, τὸ ὑποστηρίζετε σοβαρῶς, ὅτι τὸ ὅλον τῶν δικηγόρων ἐξ ἰδίων θὰ καταβάλῃ χωρὶς νὰ γίνῃ ἡ σχετικὴ ἐπίπτωσις εἰς τὸν πελάτην; Ἐγὼ ἀπαντῶ, ὅτι θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφορμὴ νὰ τριπλασιασθῇ καὶ τετραπλασιασθῇ ἐκ μέρους τῶν περισσοτέρων.

§281Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ σᾶς ἐξηγήσω διὰ τίνα λόγον. Διὰ τὴν σύνταξιν παντὸς δικογράφου ὁ δικηγόρος πληρώνει 5 δραχμάς, διὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ δικογραφήματος πληρώνει ἄλλας 5 δραχμάς, ἤτοι 10 δραχ. καὶ διὰ τὴν παράστασιν αὐτοῦ ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου ἄλλας 5 δραχμάς, δηλαδὴ πληρώνει 15 δραχμάς. Αἱ τρεῖς αὗται πράξεις ἀποτελοῦν τὴν πρώτην δικαστικὴν ἐνέργειαν πάσης ὑποθέσεως, ἰδίᾳ ἀστικῆς, διότι περὶ τῶν ἀστικῶν πρόκειται. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς δικηγόρους ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς συναλλασσομένους μετὰ δικηγόρων, ὅτι οἱ δικηγόροι λαμβάνουν τὴν ἀμοιβήν των διὰ μιᾶς προκαταβολῆς ἡ ὁποία εἶναι στρογγύλος ἀριθμός, θὰ εἶναι 100 δραχμαί, 300,500, ἀναλόγως τῆς ὑποθέσεως, ἢ καὶ περισσότερον. Φαντάζεσθε ὅτι θὰ βάλῃ 515 δραχμάς; νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ λεπτομερῆ λογαριασμὸν καὶ νὰ βάλῃ καὶ τὰς 15 δραχμὰς ὡς ἔξοδα καὶ νὰ τρέξῃ τὸν κίνδυνον νὰ πάῃ εἰς τὸν εἰσαγγελέα; διότι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ μετάπτωσις. Εἶναι φόρος βαρύνων τὸν δικηγόρον.

§282Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἂν τοῦτο ἦτο ἀπολύτως ἀκριβές, σᾶς ἐρωτῶ: διὰ τίνα λόγον οἱ δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς διὰ τῶν μέτρων τούτων θὰ συμβάλουν διὰ χρημάτων ἰδικῶν των, διὰ ποῖον λόγον θὰ ἤθελον διὰ θυσιῶν τῶν ἰδίων νὰ προστατεύσουν τὰς δικαστικὰς καὶ τὰς ἄλλας τάξεις αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάγονται εἰς αὐτὰς τὰς θυσίας;

§283Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Οἱ δικαστικοὶ εἰσφέρουν καὶ αὐτοί.

§284Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ μὲ διακόπτουν. Τὸ 17ον ἄρθρον λέγει: «10% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐπιβαλλομένων ποινῶν». Τὸ 10% αὐτὸ γίνεται 5%, δὲν νομίζει ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἔπρεπε νὰ μᾶς γνωρίσῃ εἰς ποῖον ποσὸν θὰ ἀνέλθῃ ἡ φορολογία αὐτὴ καὶ ποῖος θὰ τὸ πληρώνῃ πρὸ παντός; Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον λέγει, ὅτι μὲ βάσιν τὸ 10% τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι 5.000.000 δραχ., ἔτσι λέγει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἂν ψευδῶς λέγει δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος ἐγώ, καὶ μὲ 5% εἶναι 2½ ἑκατομμύρια δραχμῶν.

§285Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ὡρισμένους ἀριθμοὺς ἀπὸ τὸ μέτρον αὐτὸ τὸ ὁποῖον μόλις ἐφηρμόσθη;

§286Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἔχει ἐμπεριστατωμένην ἔκθεσιν καὶ λέγει, δοθέντος ὅτι ἀπὸ πρώτης Ἀπριλίου μέχρι τέλους Ἰουνίου εἰσεπράχθησαν ἐκ προστίμων καὶ μετατροπῆς ποινῶν 41.000.000, φθάνει εἰς 7· καὶ μὲ 5% φθάνει εἰς 2½ ἑκατομμύρια.

§287Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Δὲν ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὸ δημόσιον τὰ χρήματα αὐτά.

§288Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ποῖος θὰ τὰ πληρώνῃ;

§289Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Ὁ ἔνοχος μιᾶς κολασίμου πράξεως.

§290Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πρέπει νὰ τὸν δικάζετε περισσότερον διὰ νὰ τιμωρηθῇ τὸ ἀδίκημα;

§291Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Διότι εἶχε τὴν συνηγορίαν τοῦ δικηγόρου.

§292Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν φοβεῖται τοὐλάχιστον ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θέλει ν’ ἀνυψώσῃ τὴν δικαιοσύνην, ὅτι εἰς τὰς ψυχὰς τῶν δικαζομένων θὰ δημιουργηθῇ, ὄχι δικαίως κατὰ τὴν γνώμη μου, ἀλλ’ ἀδίκως ἔστω, ὁ φόβος ὅτι τὰ πρόστιμα εἶναι ἀρκετὰ μεγάλα διότι ἐκ τῶν προστίμων ἐκείνων ἔχουν σήμερον καὶ οἱ δικασταί; Ξεύρετε, κύριε ὑπουργέ, ὅτι ὑπάρχουν ποιναὶ ἀνερχόμεναι εἰς χιλιάδας ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἂν σεῖς ὑποθέτετε ὅτι ἂν δημιουργηθῇ τοιαύτη ἐντύπωσις σεῖς εἶσθε ὑπεύθυνος, ἐγὼ δὲν ἀναλαμβάνω τὴν τοιαύτην εὐθύνην.

§293Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν φαντάζομαι ὅτι μὲ προσθήκην 5% εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις αὐτή.

§294Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πολὺ καλά, κύριε ὑπουργέ, καὶ αὐτὸ τὸ δέχεσθε ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ ἀνώδυνον;

§295Β. ΣΚΟΥΛΑΣ. Εἶναι ἐπικινδυνωδέστερον.

§296Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὅταν ὑπάρχῃ νομοθεσία εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι ὁ ἀνακαλύπτων λαθρεμπόριον παίρνει τὸ ½, λέγετε ὅτι κατὰ τῶν δικαστῶν καὶ τῶν δικηγόρων εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ τοιαύτη μομφή; Εἶναι αἶσχος.

§297Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αἶσχος! διὰ ποῖον; Πρὸ παντὸς φρονῶ ὅτι δύνασθε νὰ κάμετε χρῆσιν λέξεων περισσότερον κοινοβουλευτικῶν ἀπὸ τὴν λέξιν αὐτήν.

§298Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν ἀπευθύνομαι εἰς Σᾶς.

§299Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Οὐδέποτε μοῦ ἐπέρασεν ἡ ἰδέα ὅτι ἀπευθύνεσθε πρὸς ἐμέ, ἀλλὰ σᾶς εἶπα, ὅτι θὰ δημιουργήσετε εἰς τὸν λαὸν τὴν ἐντύπωσιν αὐτήν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δημιουργοῦνται δι’ ἀοράτων δυνάμεων εἰς τὸν λαὸν διάφοροι ἐντυπώσεις αἱ ὁποῖαι ζημιώνουν τρομερὰ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὰς πιστεύει ὁ λαός. Δὲν ἔρχεσθε νὰ μοῦ ἐξηγήσετε τὶ συμβαίνει ὄχι μόνον εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ δικαστήρια, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ δικαστήρια τῆς πρωτευούσης, ὅλαι αἱ ὑποθέσεις νὰ συσσωρεύωνται εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐμφανίζονται ὡς ἄνθρωποι τοῦ κρατοῦντος καθεστῶτος (διαμαρτυρίαι).

§300ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὶ εἶναι αὐτά;

§301Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα ξέρετε. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἐπιτρέπωμεν εἰς τὸν λαὸν νὰ ὑποψιάζεται, καὶ ἀδίκως ἔστω, τοὺς δικαστάς. Ἔρχομαι εἰς τὸ 19. 10% ἐπὶ πλέον ἐπὶ τοῦ ἐνσήμου.

§302Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Καταβαλλόμενον ὑπὸ τοῦ δικηγόρου.

§303Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ ἔνσημον ἀνέρχεται πολλάκις εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων, ὑποστηρίζετε σοβαρῶς ὅτι θὰ καταβάλῃ ὁ δικηγόρος χιλιάδες δραχμές, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι αὐτὸ τὸ 10%, ἐξ ἰδίων;

§304Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Θὰ τὸ καταβάλῃ ὡσὰν τίμιος ἐπαγγελματίας διὰ τὸ ταμεῖον του.

§305Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει σᾶς λέγω, ὅτι οἱ δικηγόροι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἰσηγοῦνται τοιοῦτον νομοσχέδιον εἶναι παράφρονες. Δὲν θὰ τὰ καταβάλῃ ὁ δικηγόρος· καὶ ἐν τούτοις, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, σειρὰ ὑπομνημάτων ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τῶν δικηγορικῶν συλλόγων πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, τὸ ὁποῖον ἐξορκίζουν νὰ μὴ προβῇ εἰς νέαν αὔξησιν δικαστικῶν τελῶν, διότι τὴν αὔξησιν ταύτην τὴν ὀνομάζουν ἄρνησιν τῆς δικαιοσύνης. Εἶναι αὔξησις τελῶν, διότι δὲν θέλομεν νὰ ὑποκρινώμεθα τὸν κατοικοῦντα εἰς Ἰερουσαλήμ, εἶναι αὔξησις τελῶν βαρυτάτη, καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ δικηγορικὸς κόσμος, καὶ δικαίως, καυτηριάζει τὰ δικαστικὰ τέλη, τὰ ὁποῖα ἀνῆλθον εἰς δυσθεώρητα ὕψη, φρονεῖτε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔρχωνται μόνοι των οἱ ἴδιοι δικηγόροι νὰ ζητοῦν τὴν αὔξησιν τῶν δικαστικῶν τελῶν;

§306ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ δικηγόροι ζητοῦν τὴν αὔξησιν εἰς βάρος των.

§307Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Σᾶς ἀφήνω νὰ τὸ πιστεύετε καὶ ὑμεῖς καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, ὅτι εἶναι εἰς βάρος των. Ἤδη, προκειμένου περὶ τοῦ ἐνσήμου, ἀφοῦ ὑφίστανται τόσας θυσίας, διατὶ δὲν περιορίζουν τὰς θυσίας αὐτὰς εἰς τὸν κύκλον τῶν συναδέλφων των, ἀλλὰ προνοοῦν περὶ δακτυλογράφων, θυρωρῶν καὶ ὅλων τῶν ἄλλων οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν πρὸς τὴν δικαιοσύνην;

§308Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι αὐτοὶ δὲν τὸ ζητοῦν;

§309Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Περιέλαβον καὶ τοὺς συμβούλους τῆς ἐπικρατείας, τοὺς νομικοὺς συμβούλους, τοὺς ἁπανταχοῦ δικολάβους. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον Κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως: οἱ δικολάβοι εἶναι καὶ αὐτοὶ ὑπηρέται τῆς Θέμιδος, οἱ ὁποῖοι διέθεσαν τὴν ζωήν των ὑπὲρ τῆς Θέμιδος καὶ ἔπρεπε νὰ φροντίσῃ καὶ διὰ αὐτοὺς ἡ δικαιοσύνη; Ὑπάρχει τις ὁ πιστεύων, ὅτι οἱ δικολάβοι ἀσχολοῦνται μὲ τὴν δικαιοσύνην; Ἀλλ’ ἔπρεπεν, κύριοι συνάδελφοι, ν’ αὐξήσῃ ὁ κύκλος τῶν μετόχων, διὰ ν’ αὐξήσῃ ὁ κύκλος τῶν ἐνδιαφερομένων προσώπων. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δικαστικούς, ἰδιαιτέρως τὸ λέγει τὸ ἄρθρον 2, τὸ ὁποῖον ῥητῶς ἀναφέρει, ὅτι εἰς τοὺς δικαστικοὺς καὶ τοὺς εἰρηνοδίκας ἀνατίθεται ἡ ἐποπτεία τοῦ ταμείου. Θέλω νὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ εἰσαγγελεῖς, οἱ ἐπίτροποι, οἱ εἰρηνοδίκαι, οἱ πταισματοδίκαι ὁρίζονται ἐπόπται τῶν εἰσπράξεων, ὥστε εἰς αὐτοὺς ἀνατίθεται νὰ συνεννοοῦνται καὶ ἀλληλογραφοῦσι μετὰ τοῦ ταμείου, νὰ ἐπιβλέπουν τοὺς εἰσπράκτορας, καὶ οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ τέλος τῆς παραγράφου κηρύσσονται ὑπεύθυνοι ἀλληλεγγύως εἰς ὁλόκληρον μετὰ τῶν συνυπευθύνων καὶ ὑφίστανται καὶ πειθαρχικὴν δίωξιν, δὲν νομίζετε ὅτι διὰ τῶν διατάξεων αὐτῶν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῶν καθηκόντων μὲ τὰ ὁποῖα τοὺς ἐπιβαρύνετε, τοὺς ἐκτρέπετε ἐκ τῶν διοικητικῶν αὐτῶν καθηκόντων καὶ τοὺς μεταβάλλετε εἰς εἰσπράκτορας τοῦ φόρου αὐτοῦ; Τὸν εἰσαγγελέα καὶ τὸν εἰρηνοδίκην δὲν νομίζετε ὅτι τὸν καθιστᾶτε εἰσπράκτορα καὶ φρουρὸν τοῦ Ταμείου αὐτοῦ, τῶν νομικῶν;

§310ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ εἰρηνοδίκης ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιβλέπῃ καὶ ἐλέγχῃ αὐτό.

§311Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μὰ θὰ μεταβληθῇ εἰς εἰσπράκτορα. Καὶ ἀφοῦ λαμβάνονται μέτρα ὑπὲρ τοῦ ὑπαλλήλου τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὑπὲρ τοῦ ὑπαλλήλου τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, θὰ ἔλθουν αὔριον καὶ οἱ οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς ζητοῦν ἓν ἐλάχιστον ποσοστὸν ἐκ τῶν εἰσπραττομένων· διατὶ θὰ ἀρνηθῆτε ἀπὸ τοὺς ταχυδρομικοὺς ὑπαλλήλους ἓν ἐλάχιστον ποσὸν ἀπὸ τὰ τέλη; Τονίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὡς εἶναι ἕτοιμον θὰ τὸ ἀντιμετωπίσω αὔριον καὶ δὲν θὰ ἔχετε οὐδὲν δικαίωμα νὰ ἀρνηθῆτε, ἢ ἐὰν θὰ ἔχετε δικαίωμα θὰ λάβητε δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά. Πῶς εἶναι δυνατόν, νομοσχέδιον προνοοῦν περὶ τῆς ἀνυψώσεως τῆς δικαιοσύνης, νὰ προνοῇ περὶ τῶν ναυτικῶν, τῶν στρατιωτικῶν, τῶν συμβούλων τῆς ἐπικρατείας; Οἱ χθεσινοὶ σύμβουλοι τῆς ἐπικρατείας δικαιοῦνται ἰδιαιτέρας μερίμνης; Εἰς τὸ ἄρθρον ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη διάταξις. Ἀφοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προβλέπεται ἡ οἰκονομικὴ βελτίωσις τῶν παντὸς εἴδους νομικῶν, δικηγόρων ἀνεξαρτήτως ἂν δικηγοροῦν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ληφθοῦν σκληρότατα μέτρα ὑπὲρ τοῦ περιορισμοῦ τῶν δικηγόρων, ἡ πληθώρα τῶν ὁποίων γνωρίζετε πόσας δημιουργεῖ δυσχερίας εἰς τὴν ἐν γένει κίνησιν τοῦ Κρατικοῦ ὀργανισμοῦ, δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου τοὺς ἀμοίβεται, κ. συνάδελφε. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐφρόντισε διὰ τοὺς ἐπιζῶντας τὸ νομοσχέδιον, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ φροντίσῃ καὶ διὰ τοὺς ἀπὸ ἐτῶν ἀπελθόντας τοῦ κόσμου τούτου. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, κ. βουλευταί, ἐκτὸς τῶν φόρων αὐτῶν—λυποῦμαι ποὺ δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν—καθιερεῖ καὶ ἕνα ἄλλον φόρον. Ἐκδίδει, λέγει, τὸ ταμεῖον τῶν νομικῶν ἐφημερίδα, εἰς τὴν ὁποίαν ὑποχρεωτικῶς θὰ δημοσιεύωνται ἐπὶ ποινῇ ἀκυρότητος πᾶσαι αἱ ἐπιβαλλόμεναι ὑπὸ τῆς πολιτικῆς δικονομίας δημοσιεύσεις εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐπίσης θὰ δημοσιεύωνται ἐν αὐτῇ καὶ τὰ προγράμματα πρὸς πλειστηριασμόν, τὰ καταστατικὰ τῶν συλλόγων καὶ διάφορα ἄλλα ἀναγραφόμενα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διὰ τὴν ὁποίαν διάταξιν διεμαρτυρήθη ὁλόκληρος ὁ ἐμπορικὸς κόσμος.

§312ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αἱ δημοσιεύσεις αὐταὶ προβλέπονται ὑπὸ τοῦ νόμου...

§313Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Προβλέπονται διὰ τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ καταργήσετε τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως; Καταργήσατέ την, θὰ καταργήσετε ὅμως ἓν ἔσοδον.

§314Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αἱ δημοσιεύσεις εἶναι αἱ ὑπὸ τοῦ νόμου προβλεπόμεναι, αἱ ὁποῖαι ἀντὶ νὰ δημοσιεύωνται εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως θὰ δημοσιεύωνται εἰς τὸ δελτίον τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ καταστῇ χρήσιμον διὰ τὸν κόσμον, διὰ τῆς συγκεντρώσεως ὅλων αὐτῶν τῶν δημοσιεύσεων. Ἐνῶ τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως οὔτε πάντες λαμβάνουν, οὔτε δύνανται νὰ βλέπουν τὰ πάντα.

§315Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, αὐτὰ τὰ λέγετε σεῖς, τὸ νομοσχέδιον δὲν λέγει τίποτε ἀπὸ αὐτά.

§316Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, δὲν νομίζετε ὅτι αὐταὶ αἱ δημοσιεύσεις ἀποτελοῦν καὶ τὸν πόρον πολλῶν ἐπαρχιακῶν ἐφημερίδων, ἐκ τῶν ὁποίων ζοῦν;

§317Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν πρόκειται περὶ τῶν δημοσιεύσεων τῶν ἐπαρχιῶν.

§318Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, μέχρι σήμερον αἱ ἑταιρεῖαι ὑπεχρεοῦντο νὰ δημοσιεύουν τὰ καταστατικά των εἰς τὸ δελτίον ἀνωνύμων ἑταιρειῶν· διὰ ποίας διατάξεως καταργεῖται ἡ ὑποχρέωσις αὐτή; Καὶ λέγετε (ἀναγινώσκει) «ἐπὶ ποινῇ ἀκυρότητος δημοσιεύεται πᾶν καταστατικὸν κλπ.». Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος διαμαρτύρεται ὁλόκληρος ὁ ἐμποροβιομηχανικὸς κόσμος καὶ αὔριον θὰ ἀκούετε τὰς διαμαρτυρίας των. Ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω, ἀφοῦ ἐφρόντισεν καὶ περὶ τῶν ζώντων, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ φροντίσῃ καὶ περὶ τῶν ἀποβιωσάντων. Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει, ὅτι θὰ ληφθοῦν τὰ αὐτὰ μέτρα διὰ τοὺς ἀποβιώσαντας πρὸ δωδεκαετίας, τὸ νομοσχέδιον σταματᾷ εἰς τὸ 1922. Καὶ ἐρώτησα καὶ ἐγώ: διατὶ νὰ σταματᾷ εἰς τὸ 1922 καὶ ὄχι εἰς τὸ 1920, 1915 ἢ 1917; Ποῦ ἠκούσθη νομοσχέδιον προβλέπον καὶ διὰ τὴν τύχην ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πρὸ πολλοῦ ἀπῆλθον τοῦ κόσμου τούτου καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηρέτησαν τὴν παροῦσαν γεννεάν;

§319Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) Νὰ σᾶς εἰπῶ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔκαμα εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Περιορίζω σήμερον τὴν σύνταξιν εἰς τὰς ἐνδεδειγμένως ἀπόρους οἰκογενείας κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ δικηγορικοῦ συμβουλίου.

§320Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς ἐσώσατε τὸν κόσμον. Δὲν μὲ ἐπηρεάζει, ἀλλὰ θὰ ἤθελα καθαρὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ λέγῃ ποῦ στηρίζεται καὶ διὰ ποίους προνοεῖ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγῃ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει ὁ συντάκτης, ὅτι ἐθέσαμεν τὸ 1922, διότι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ δικηγορικὸς κόσμος ἔπεσεν εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν. Ἀπαντᾶ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου: Μὰ πρόκειται περὶ τῶν πεσόντων εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ἂν πρόκειται περὶ αὐτῶν δώσατε δεκαπλασίαν σύνταξιν, ἀλλ’ ἀφορᾷ αὐτὴ ἡ διάταξις αὐτούς; Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, εἶναι περιφρόνησις πρὸς ἡμᾶς ἡ διά τοιούτων ψευδῶν ἐπιχειρημάτων ὑπεράσπισις ζητήματος τὸ ὁποῖον εἶναι δι’ αὐτοὺς ἐνδιαφέρον. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον δὲν προέβλεπε περὶ τόσου ἀριθμοῦ μετόχων. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ηὔξησε τὸν ἀριθμὸν περιλαβὼν καὶ τοὺς συμβούλους τῆς Ἐπικρατείας καὶ τοὺς δικολάβους καὶ τοὺς τηλεφωνητὰς καὶ τὰς τηλεφωνητρίας καὶ τοὺς κλητήρας, μόνον τὸν Μητροπολίτην δὲν περιέλαβεν.

§321Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν τοὺς περιέλαβα ἐγώ, ἡ ἐπιτροπὴ τούς ἔβαλεν.

§322Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπεκάλεσεν ὡς ἀπεκάλεσε δὲν τοὺς εἶχε· σεῖς τοὺς ἐβάλατε τώρα.

§323Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἐπεξειργάσθη ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἐδήλωσα δὲ ὅτι λαμβάνω τοῦτο ὡς βάσιν.

§324Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἐν σχέσει μὲ τοὺς δικολάβους ἔχω νὰ σᾶς δώσω τὰς ἑξῆς ἐξηγήσεις: Οἱ δικολάβοι ἀποτελοῦν μέλη τῆς νομικῆς κατηγορίας. Ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχει ὡρισμένος ἀριθμὸς δικηγόρων εἶναι οἱ δικολάβοι. Θὰ τοὺς ἐκάμαμεν προνομιούχους τοὺς δικολάβους ἐὰν δὲν ἐπλήρωναν, διότι οἱ μὲν δικηγόροι θὰ ἐπλήρωναν οἱ δικολάβοι δὲ ὄχι.

§325Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ἀφήνετε, κ. συνάδελφε, νὰ τὰ ἀναπτύξετε αὐτὰ εἰς τὴν βουλήν; Ἐπιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ γνωρίζω τοὺς δικολάβους καὶ τὰς ὑπηρεσίας τῶν δικολάβων καὶ τὰς σκέψεις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔθεσαν εἰς τὸ νομοσχέδιον τὰς προστατευτικὰς τῶν δικολάβων διατάξεις. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ἕλλην καὶ γνωρίζω ὅλας τὰς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἴδητε, κ. συνάδελφοι, πόσον ὑπολογίζουν οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τῆς ἐξασκήσεως τῶν καθηκόντων των, δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ῥίψητε μιὰ ματιὰ εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον τώρα διέγραψεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Διὰ νὰ σᾶς δείξω, κ. συνάδελφοι, ὅλας τὰς σκέψεις, τὰ ἐλατήρια τὰ ὁποῖα ἐκίνησαν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔφεραν ἐνώπιον ἡμῶν τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ σᾶς ἀποδείξω πόσην περιφρόνησιν αἰσθάνονται πρὸς τὸ νομοθετικὸν σῶμα, σᾶς ἀναγινώσκω τὸ ἐδάφιον αὐτό (ἀναγινώσκει). Λέγει τὸ ἐδάφιον τοῦτο, ὅτι τὸ συμβούλιον τοῦ ταμείου τῶν νομικῶν δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου, ὥστε μεταβάλλεται τὸ συμβούλιον τοῦ ταμείου εἰς νομοθετικὸν σῶμα! Καὶ ἔγινεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, ὑπὸ νομικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ξένοι περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων καὶ περὶ τὴν διατύπωσιν νομοσχεδίων. Δι’ ὅσους θέλουν νὰ πεισθοῦν, κ. συνάδελφοι, δὲν ἔχω παρὰ νὰ τοὺς παραπέμψω εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν εἰδικῶς τοῦ ταμείου χαρτοσήμου τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν. Ἦτο δυνατὸν νὰ ἔλθῃ νομοσχέδιον ἐνώπιον τῆς βουλῆς τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον ἐγκαινιάζει μίαν πολιτικήν, διὰ τὴν ὁποίαν συγχαίρω πρῶτος καὶ χειροκροτῶ τὴν κυβέρνησιν, νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς βουλῆς καὶ νὰ μὴ ἔχῃ ἡ βουλὴ τὴν εὐκαιρίαν νὰ κρίνῃ ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν μετόχων, πόσοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι καλοῦνται νὰ ἐξυπηρετηθοῦν; ποῖα εἶναι τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου; πόσα τῶν ἐσόδων προέρχονται ἐκ συνεισφορῶν; Φρονῶ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσκομισθῇ πρὸς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον χωρὶς νὰ ὑπάρχουν ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ἀπαραίτητα ἐκεῖνα στοιχεῖα διὰ τῶν ὁποίων νὰ πεισθῶμεν πρῶτον περὶ τῶν βαρῶν καὶ εἶτα περὶ τοῦ ἄν ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς εἶναι βιώσιμος. Κατ’ ἐμὲ δὲν πρόκειται νὰ ζήσῃ παρὰ ὀλίγους μόνον Μαΐους. Ἡ κοινωνικὴ ἀσφάλεια, κ. συνάδελφοι, δὲν ἀποτελεῖ μόνον μέτρον φιλανθρωπικῆς ἀρχῆς τῶν ἀπομάχων ἑνὸς ἐπαγγέλματος ὥστε νὰ ἀρκῇ ἓν ἁπλοῦν νομοθετικὸν μέτρον. Προϋποθέτει ἡ κοινωνικὴ ἀσφάλεια τὴν τήρησιν ὡρισμένων ἐπιστημονικῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ἀτυχῶς, παρ’ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀνεύρῃ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶμεν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν ὅτι εἶναι ἀνομοιογενῆ τὰ ἐξασφαλιζόμενα συμφέροντα. Ἐν τῇ εἰσηγητικῇ του ἐκθέσει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης λέγει ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἀνύψωσις τῆς παρ’ αὐτοῦ ὑπηρετουμένης δικαιοσύνης. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγεται ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου θὰ ὑψωθῇ ἡ τάλαινα δικαιοσύνη. Ἀλλοίμονον δὲ ἄν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐπανεπαύετο ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ δὲν ἔσπευδεν εἰς τὴν λῆψιν μέτρων δραστικωτέρων διὰ τῶν ὁποίων καὶ ἄλλοτε ἀνυψώθη ἡ Δικαιοσύνη, Διὰ τῶν μέτρων τούτων, κ. βουλευταί, θὰ δημιουργήσετε καὶ θὰ καταστήσετε μεγαλείτερον τὸν παρασιτισμὸν τὸν δικηγορικόν. Ὑποστηρίξατε τοὺς δικηγόρους τοὺς δικηγορήσαντας τοὺς θυσιάσαντας τὴν ζωήν των διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς Θέμιδος. Λάβετε δι’ αὐτοὺς οἱαδήποτε μέτρα. Ἡ κοινωνία ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δημιουργήσῃ τὸ δικηγορικὸν σῶμα, ἀλλ’ ἔχει ὑποχρέωσιν διὰ τοὺς δικηγοροῦντας, δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ προσφέφῃ ὑπηρεσίας διὰ τὰ παράσιτα, διότι ἔτυχε κατὰ τοὺς γνωστοὺς τρόπους νὰ λάβουν ἓν οἱονδήποτε δίπλωμα. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ προσφέρω θυσίας οὐδὲ τὴν ὑποχρέωσιν δι’ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἐπάτησαν τὸ κατώφλιον τῶν δικαστηρίων. Κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι βαθύτατα διότι εὑρέθην εἰς τὴν σκληρὰν ἀνάγκην νὰ ἀντιμετωπίσω ἕνα κόσμον ὁλόκληρον συναδέλφων καὶ φίλων, οἱ ὁποῖοι πράγματι εἶχον τὴν εὐγενῆ ἔμπνευσιν νὰ φροντίσουν ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τάξεως συμπαθοῦς πράγματι τῆς τῶν δικηγόρων, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ προέρχομαι. Ἄν εὑρέθην εἰς τὴν σκληρὰν ἀνάγκην, εὑρέθην, διότι φρονῶ, ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν εἶμαι παρὰ μόνον ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ καὶ οὐδὲν ἄλλο. Ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξεστόμισε μίαν φρᾶσιν, τὴν ὁποίαν ἀποφεύγω νὰ χαρακτηρίσω, τὴν ἤκουσα καὶ ἀπὸ τοὺς διαδρόμους. Παρεστάθην ἐγώ, κύριοι, ὡς συνήγορος τῶν συμβολαιογράφων καὶ ἦλθαν νὰ μὲ συγχαροῦν, διότι ἠκολούθησα τὴν γραμμήν των. Τοὺς ἔδωσα τὴν ἀπάντησιν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἔχει ἀνάγκην ἐπεξεργασίας, ἔχει ἀνάγκην νὰ περιορισθῇ εἰς τὸν κόσμον ἐκεῖνον τῶν πραγματικῶς δικαιουμένων, διὰ δὲ τοὺς συμβολαιογράφους δὲν ἐνδείκνυται ἄλλο τι εἰμὴ ἡ ἐπέμβασις τοῦ εἰσαγγελέως. Διαμαρτύρονται οἱ συμβουλαιογράφοι καὶ δὲν θέλουν νὰ πάρουν τοὺς δικηγόρους. Οἱ δικηγόροι διαμαρτύρονται ἐπίσης καὶ λέγουν, «θέλομεν νὰ σᾶς δώσωμεν διὰ τῆς βίας!» Διατί, κ. ὑπουργέ; Σᾶς ἀπαντῶ. Κατὰ τὴν Παγκαλικὴν ἐκείνην ἐποχήν, ὁπότε κᾶθε τάξις προσεπάθει νὰ ἐπιτύχῃ κἄτι τι διὰ τὰ συμφέροντά της καὶ οἱ συμβολαιογράφοι ἐπέτυχον ἕνα περίφημον νομοθ. διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεσωρεύετο σωρεία βαρῶν εἰς τὸν λαόν, μέρος τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ κατατίθεται εἰς τὴν ἐθν. τράπεζαν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὑπὲρ τοῦ ταμείου Νομικῶν. Ἀκούσατε, κύριοι, τὶ πληρώνει ὁ λαὸς δι’ ἓν συμβόλαιον. Ἐκτὸς τῶν ἄλλων, λέγει τὸ νομοσχέδιον, ἔχουν 2% ἐπὶ τοῦ ἐκπλειστηριάσματος διὰ πᾶσαν σύνταξιν ἀπογραφῆς, 25 δραχμὰς δι’ ἕκαστον φύλλον καὶ 2% ἐπὶ τῆς ἀπογραφομένης περιουσίας, ἐπὶ τῶν καταστατικῶν 2% ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προσεγγίσητε εἰς συμβολαιογραφεῖον. Καὶ διατὶ ὅλα αὐτά; Θὰ σᾶς εἴπουν ὅτι ἐμειώθησαν τὰ ἔσοδά των. Καὶ τοῦτο διατί; Ἕκαστος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, δι’ οἱασδήποτε ὁδοῦ ἐνερχόμενος καὶ καταλαμβάνων τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ νὰ δημιουργήσῃ θέσεις συμβολαιογράφων. Καὶ οἱ συμβολαιογράφοι ἔγιναν ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης καὶ ἐδημιουργήθη κρίσις καὶ τὴν κρίσιν αὐτὴν ἤλθομεν νὰ θεραπεύσωμεν, βεβαίως ὄχι διὰ τῶν συμβολαιογράφων, ἀλλὰ διὰ θυσιῶν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§326ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τίνα σχέσιν ἔχουν αὐτά;

§327Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἔχουν σχέσιν ὅτι πρέπει νὰ διατάξῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐπιστραφοῦν τὰ χρήματα ἐκεῖνα τὰ ἀπὸ τοῦ 1925 εἰσπραχθέντα καὶ παρανόμως κατακρατούμενα. Ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ διατάξῃ τὸν εἰσαγγελέα καὶ ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πειραιῶς συνάδελφον τὸν μαχόμενον διὰ τοὺς συναδέλφους του νὰ ἀπαντήσῃ δὲ καὶ εἰς ἄλλους μικροὺς καὶ ταπεινούς, ὅτι ἐγὼ δὲν παρέστην ἐδῶ ὡς συνήγορος τῶν συμβολαιογράφων, διότι τὸ ἤκουσα ἀπὸ χιλιάδας ἀνθρώπων, διότι εἰς τὸν τόπον αὐτόν, δυστυχῶς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃς μίαν ἀλήθειαν χωρὶς νὰ γίνῃς ὕποπτος. Σοῦ λέγει «πῶς εἶναι δυνατὸν ἕνας πολιτευόμενος νὰ τὰ βάλῃ μὲ τοὺς δικηγόρους;» Τὸ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πειραιῶς συνάδελφος ὁ μαχόμενος διὰ τὸν δικηγορικὸν κόσμον. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶχον τὴν τιμὴν καὶ τὴν εὐτυχίαν νὰ μὲ ἀκούσητε πρὸ ἡμερῶν. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξέθηκα τότε τὴν τραγικὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἓν μέγα μέρος τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ἐπαρχίας τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω. Ἀνέγνωσα ἔκθεσιν τῶν ἀρχῶν σας, τῶν τοπικῶν εἰς τὰς ὁποίας συνιστᾶται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ λῆψις ταχέων μέτρων, διότι ὁ κόσμος αὐτὸς διατρέχει τὸν κίνδυνον τοῦ ἐξαφανισμοῦ. Ἔλαβα τὴν ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας καὶ νῦν τῆς Ὑγιεινῆς, ὅτι ἀναγνωρίζει τὰς ἀνάγκας, ἀναγνωρίζει ὅτι οἱ συμπολῖταί μου ἔπρεπε νὰ ἐκπατρισθοῦν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι αὐτὸ συνέστησαν αἱ ἀρχαί, ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ διαθέσῃ τι. Ἐζητήσαμεν μετ’ ἄλλων συναδέλφων τὴν ἀρωγὴν τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῶν παγοπαθῶν καὶ τῶν πλημμυροπαθῶν, παρεκαλέσαμεν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ ἐπιβάλῃ τὸν φόρον τὸν ὁποῖον ἀπειλεῖ, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κρατήσωμεν εἰς τὴν ζωὴν ἐπὶ ἕν ἔτος ἕνα κόσμον ὁλόκληρον ὁ ὁποῖος ἐν μιᾷ στιγμῇ καὶ μόνῃ ἐστερήθη τῶν πόρων τῆς ζωῆς. Μᾶς ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἀντέχει τὸ Κράτος καὶ εἶσθε μάρτυς, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐγὼ πρῶτος εἶπον καὶ συνέστησα εἰς τοὺς συμπολίτας μου καὶ τοὺς εἶπον «θὰ πεινάσετε». Ὅταν λοιπόν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ἱκανοποιήσωμεν, καὶ δικαίως, δὲν κατηγορῶ κανένα διότι ἀπὸ κανένα δὲν ἀποκλείω τὴν θέλησιν νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ φανῇ ἀρωγὸς εἰς τοὺς δυστυχεῖς. Ὅταν δὲν δυνάμεθα νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἕνα ὁλόκληρον κόσμον πεινῶντα, ὅταν σπουδαῖα προβλήματα ὅπως τῆς κατοικίας μένουν ἀκόμη ἄλυτα, παρὰ τὰς ἀγαθὰς προθέσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ χιλιάδες ἱκαναὶ μένουν εἰς τὰς τρώγλας...

§328Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε ὅτι καὶ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη καὶ 110.000.000 διετέθησαν.

§329Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ πρώην ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς ἐδήλωσεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ 30πλάσιος ἀριθμὸς κλινῶν διὰ τοὺς ἀσθενεῖς ἀπόρους, καὶ γνωρίζωμεν ὅλοι τί ὑφιστάμεθα διὰ νὰ εἰσαγάγωμεν ἕνα ἀσθενῆ εἰς τὸ νοσοκομεῖον, ὅταν τὸ Κράτος ἔχῃ ἐγκαταλείψει μέχρι τῶν ἡμερῶν σας τοὺς ἀναπήρους καὶ τὰς οἰκογενείας τῶν πεσόντων εἰς τοὺς πολέμους μας καὶ τῶν ὁποίων ἡ σύνταξις δὲν ὑπερβαίνει τὰς 15 προπολεμικὰς δραχμάς, διότι δὲν ἀντέχει τὸ Κράτος καίτοι ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην, ὅταν οἱ εἰσπράκτορες παρουσία μου εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν προέβησαν εἰς κατασχέσεις οἰκιακῶν σκευῶν, ὅταν εὑρισκώμεθα πρὸ τοιούτων σκληρῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ προτιμήσωμεν διὰ νὰ τοὺς ἱκανοποιήσωμεν, φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίζωμεν νομοσχέδια διὰ τῶν ὁποίων νέα ἐπιβάλλονται βάρη εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνίκανοι νὰ κρατήσουν τὰ σημερινὰ τοιαῦτα. (χειροκροτήματα).

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Κυρέλλος ἔχει τὸν λόγον.

§331Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ὀλυμπίας ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω ὅτι ἀπέδειξε δι’ ὅσων πρὸ μικροῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ κάθηται ἐπαξίως εἰς τὰ ἑδώλια τῆς ἀριστερᾶς, ἡ ὁποία καυχᾶται ὅτι κατέχει τὰς προκεχωρημένας σκοπιὰς τῶν κοινωνικῶν ἀντιλήψεων. Καὶ ἀπέδειξε τοῦτο τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἦλθε νὰ ὁμιλήσῃ σχεδὸν μετὰ χλεύης δι’ ἕνα ἀπὸ τοὺς εὐγενεστέρους θεσμοὺς τοὺς ὁποίους ἐκλήθη ποτὲ νὰ θεσπίσῃ ἡ Βουλή.

§332Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Λέγετε ὅ,τι θέλετε. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς ἀνταποδώσω τὰ ὅσα εἴπατε. Ἂν ἐγὼ δὲν ἔπρεπε νὰ κάθημαι εἰς τὰ ἀριστερὰ ἑδώλια, ἀσφαλῶς ὁ κ. συνάδελφος, λέγων πράγματα τὰ ὁποῖα ἐγὼ οὐδὲ πόρρωθεν διενοήθην, δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι εἰς τὸ βῆμα, ὡς εἶναι.

§333Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Τὸ πνεῦμα μὲ τὸ ὁποῖον ὡμιλήσατε ὑπῆρξεν ἀναμφισβητήτως πνεῦμα χλευασμοῦ κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων, κατὰ τοῦ θεσμοῦ ὁ ὁποῖος στηρίζεται εἰς τὸ ὑψηλὸν καὶ εὐγενὲς δόγμα τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης, κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων περὶ τοῦ ὁποίου δικαίως ἐλέχθη, ὅτι ἡ πρόοδος καὶ ὁ πολιτισμὸς μιᾶς χώρας προσμετρᾶται μὲ τὸ ἔδαφος τὸ ὁποῖον ἔχουν κατακτήσει ἐν αὐτῇ οἱ θεσμοὶ κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων. Ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία δὲν ἦτο δυνατόν, καθ’ ὃν χρόνον διὰ τοῦ ὑπερόχου Κυβερνήτου της μοχθεῖ διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀναδημιουργίαν τῆς χώρας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ θελήσῃ νὰ στεγάσῃ διὰ παρομοίου θεσμοῦ μίαν ἀπὸ τὰς συμπαθεστέρας καὶ ἠθικῶς ἰσχυροτέρας ἀλλὰ καὶ τὰς μᾶλλον οἰκονομικῶς πασχούσας ἐπαγγελματικὰς τάξεις, τὴν τάξιν τῶν νομικῶν. Δὲν ἐδικηγορήσατε, κύριε, καὶ δὲν παρηκολουθήσατε ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰ δεινοπαθήματα καὶ τὰς περιπετείας τῶν δικηγόρων καὶ ἐν γένει τῶν Νομικῶν. Ἐὰν εἴχατε δικηγορήσει, ἐὰν εἴχατε ζήσει τὴν ζωὴν τὴν δικηγορικήν, θὰ εἴχατε ὑπ’ ὄψει πρόσφατον ἀνατριχιαστικὸν παράδειγμα δικηγόρου τιμήσαντος τὴν ἐπιστήμην, δικηγόρου τιμήσαντος τὴν ἐπαγγελματικὴν ἀρετήν, καὶ ὅμως κηδευθέντος μὲ τὸν δίσκον τῆς ἐπαιτείας.

§334Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν φροντίζετε δι’ αὐτούς. Διὰ τὰ παράσιτα φροντίζετε.

§335Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἐὰν ἐδιαβάζατε καλλίτερα τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐβλέπατε ὅτι τοῦτο προνοεῖ διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ δικηγορικοῦ σώματος ἀπὸ τὰ παράσιτά του. Θὰ ἐγνωρίζατε ἀκόμη ἐὰν ἐζούσατε ἐν τῷ μέσῳ τῆς νομικῆς μας οἰκογενείας, ὅτι εἰς ἑκάστην ἐκκλησίαν συχνὰ πυκνὰ ἐμφανίζεται καὶ ἕνας ἐπὶ πλέον δίσκος προωρισμένος νὰ συλλέγῃ τὰ ἐλέη τῶν ἐκκλησιαζομένων διὰ τὰ ἀνήλικα ὀρφανὰ τῶν ἀποθανόντων πτωχῶν νομικῶν. Θὰ ἐγνωρίζατε καὶ ἄλλο τραγικώτερον ἀκόμη, ὅτι δικηγόρος διακεκριμένος, τιμήσας παλαιότερον τὸ βῆμα τὸ δικαστικόν, χρηματίσας καὶ Εἰσαγγελεὺς, κατέληξε νὰ σύρεται εἰς τὸ πεζοδρόμιον καὶ νὰ μεταβληθῇ εἰς ἐπαίτην διὰ νὰ ἐξοικονομήσῃ τὸν ἄρτον του. Δὲν εἶχεν ὁ δυστυχὴς οὐδὲ τὰ ἐλάχιστα ἐκεῖνα τροφεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ ὤφειλε νὰ καταβάλῃ διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ μίαν γωνίαν εἰς τὸ πτωχοκομεῖον, ὅπου ἐν τέλει καὶ κατέληξεν, ἐξοικονομήσας ταῦτα διὰ τοῦ ἐλέους τῶν συναδέλφων του. Ἀπέναντι τοιούτων κοινωνικῶν δραμάτων, τοιούτων κοινωνικῶν τραγωδιῶν, θὰ ἦτο ἡ Κυβέρνησίς μας κατωτέρα τοῦ ὕψους αὐτῆς, θὰ ἦτο ἀσυγχρόνιστος καὶ ἀσυγχώρητος, ἐὰν δὲν ἤθελε προνοήσῃ νὰ προασπίσῃ κατὰ τῶν κινδύνων τῆς ζωῆς καὶ τὰ μέλη τῆς Νομικῆς οἰκογενείας τῆς χώρας καθ’ ὃν τρόπον ἔχει πρὸ πολλοῦ προασπίση διὰ ταμείου παρομοίου 30 περίπου ὁλοκλήρους ἄλλας ἐπαγγελματικὰς παρ’ ἡμῖν τάξεις. Διότι φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Ὀλυμπίας ἀγνοεῖ ἢ λησμονεῖ ὅτι ὑφίστανται ταμεῖα Συντάξεων 30 περίπου τὸν ἀριθμὸν μέχρι σήμερον. Ἀγνοεῖ ἢ λησμονεῖ τὸν νόμον 2862 περὶ «ὑποχρεωτικῆς ἀποταμιεύσεως ἐργατῶν καὶ ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων». Λησμονεῖ, ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ ἄλλων εἰδικῶν νόμων ὑφίστανται καὶ εὐδοκίμως λειτουργοῦν τὰ ἑξῆς παρ’ ἡμῖν Ταμεῖα Συντάξεων.

Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1925 ὑφίσταται καὶ λειτουργεῖ καὶ Ταμεῖον Συντάξεων Ἰατρῶν, ἐπιστημόνων ἀσκούντων ἐλευθέριον, ὅσον καὶ τοῦ δικηγόρου, ἐπάγγελμα. Κανεὶς δὲν εὑρέθη νὰ διαμαρτυρηθῇ διὰ τὴν σύστασιν τοῦ Ταμείου ἐκείνου.

§336Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι ἔκαμε κακὰ ὁ κ. Βουδούρης ποὺ ἤρχισε νὰ κτυπᾷ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Πρέπει ὅμως νὰ ὑπάγωμεν εἰς τὸ ψητό. Θὰ μᾶς εἴπητε, ἐὰν αὐτὰ τὰ χρήματα προέρχωνται ἀπὸ φορολογίαν....

§337Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ διακηρυχθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ νὰ ἀκούσῃ ὁ ἑλληνικὸς λαός, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς Σας ἔρχεται νὰ κάμῃ Ταμεῖον Συντάξεως Νομικῶν, στηριζόμενον ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τῶν εἰσφορῶν τῶν μετόχων του, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνῃ οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ ἐπαυξάνῃ οὔτε κατὰ ἓν λεπτὸν τὰ φορολογικὰ βάρη τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἔχω ἐδῶ ὑπ’ ὄψιν μου ὑπεύθυνον σημείωμα τοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διευθυντοῦ τῆς Στατιστικῆς κ. Λίχρου, κατὰ τὸ ὁποῖον εἰς 46.000.000 ἀνέρχονται οἱ πόροι ἐκεῖνοι τοῦ Ταμείου, τοὺς ὁποίους ἐνέκρινεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἤδη συζητοῦμεν. Ἐκ τῶν 46 δὲ αὐτῶν ἑκατομμυρίων μόνον τὰ 6.000.000 θὰ ἐπιβαρύνουν τρίτους καὶ ὡρισμένως τοὺς καταδικαζομένους ἑκάστοτε ὑπὸ τῶν Ποινικῶν Δικαστηρίων εἰς πρόστιμα καὶ χρηματικὰς ποινάς. Ὅλοι οἱ ἄλλοι τοῦ ταμείου πόροι μέχρις ἑνός, εἶναι πόροι οἱ ὁποῖοι θὰ καταβάλλωνται ὑπὸ τῶν μετόχων τοῦ Ταμείου, κατὰ τὴν ἄσκησιν διαφόρων πράξεων τῆς ὑπηρεσίας των.

§338Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Δὲν εἶναι ὅλοι μέχρις ἑνός. Τὸ 1% τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῶν προμηθειῶν, ἐνοικίων κλπ. τῶν δικαστικῶν καταστημάτων εἶναι φόρος.

§339Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ὑφίσταται πρὸ πολλοῦ, κύριε Πρόεδρε, ἡ καταβολὴ τοῦ ποσοστοῦ τούτου, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ μετοχικοῦ Ταμείου τῶν ὑπαλλήλων. Ἤδη δέ, ὅτε οἱ δικασταὶ ἀποσπῶνται ἀπὸ τὸ μετοχικὸν Ταμεῖον τῶν ὑπαλλήλων καὶ γίνονται τοῦ Ταμείου Νομικῶν μέτοχοι, συναποσπᾶται μετ’ αὐτῶν καὶ ὁ πόρος οὗτος, ἐφ’ ὅσον ἔχει δικαστικὸν περιεχόμενον, προκειμένου περὶ προμηθειῶν, ἐνοικίων κλπ. δικαστικῶν καταστημάτων.

§340Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐλάχιστα τὰ ἐξ αὐτῶν ποσά, νὰ διαγραφοῦν, κύριε Πρόεδρε.

§341Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἔχω εἰς χεῖρας μου ἐπίσημον ἔκθεσιν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου διὰ τῆς ὁποίας ὁμολογεῖται, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νέου φόρου. Παρακρατεῖται ἤδη, γράφει ἡ ἔκθεσις, ὑπὲρ τοῦ μετοχικοῦ Ταμείου τῶν Πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἐπὶ πάσης προμηθείας, ἐργολαβίας, ἐνοικίων κλπ. ποσοστὸν 1% ἐπὶ τῶν δι’ αὐτὰς καταβαλλομένων ποσῶν. Τὸ ποσοστὸν τοῦτο ἀφαιρεῖται ἤδη ἀπὸ τὸ Ταμεῖον τῶν Πολιτικῶν ὑπαλλήλων, καὶ δίδεται εἰς τὸ Ταμεῖον Συντάξεων Νομικῶν. Αὐτὰ ἐπὶ λέξει γράφει ἡ ἐπίσημος ἔκθεσις. Τούτου δὲ δεδομένου, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οἱ μόνοι τρίτοι ποὺ θὰ βαρύνωνται μὲ μικρὰ βάρη θὰ εἶναι οἱ εἰς πρόστιμα καὶ χρηματικὰς ποινὰς ὑπὸ τῶν ποινικῶν δηκαστηρίων καταδικαζόμενοι κατηγορούμενοι. Ἀλλὰ οὗτοι δὲν ἀποτελοῦν, εἰμὴ τὴν εὐάριθμον ἐκείνην μερίδα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία ἔχει δοσοληψίας μὲ τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἰδίαν ἐναπόκειται νὰ φροντίσῃ νὰ γίνῃ νομοταγὴς διὰ νὰ μὴ φορολογῆται. Ἡ ὑπόνοια ὅτι εἶναι δυνατὸν ἕνας δικαστὴς νὰ ἐπιβάλῃ πρόστιμον ἢ χρηματικὴν ποινὴν περισσοτέραν τοῦ δέοντος διὰ νὰ κερδοσκοπήσῃ ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῶν Νομικῶν, εἶναι ἀναξία τῆς ἐμπιστοσύνης ἧς εἶναι ἄξιοι καὶ μετὰ τῆς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ ἀποβλέπωμεν πρὸς τοὺς δικαστικοὺς τῆς χώρας λειτουργούς.

§342Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπατέ μου, διατὶ βάζετε τοὺς δικαστάς, ἀφοῦ ἔχουν Ταμεῖον;

§343Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Οἱ δικασταὶ διὰ ψηφίσματος τῆς ὁμοσπονδίας των πρὸς τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον Ἀθηνῶν ἐζήτησαν νὰ συμπεριληφθοῦν εἰς τὸ Ταμεῖον Νομικῶν, διότι νομίζουν, καὶ δικαίως, ὅτι θὰ ἐνισχυθοῦν οἰκονομικῶς περισσότερον διὰ τῆς συντάξεως τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς αὐτοὺς τὸ Ταμεῖον Νομικῶν, ὅταν γίνῃ Ταμεῖον γενικὸν καὶ ταμεῖον ἑνιαῖον, περιλαμβάνον δηλαδὴ ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ μέλη τῆς νομικῆς τῆς χώρας οἰκογενείας.

§344Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οἱ δικασταὶ ἔχουν τὸ Ταμεῖον συντάξεων, μετέχουν δὲ καί τοῦ Ταμείου πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Διατὶ ἔρχονται νὰ μᾶς βάλουν τὴν πρόνοιαν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν εἶχεν; Ἡ λαϊκὴ ψυχὴ εἶναι καχύποπτος. Σᾶς λέγω δὲ καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα. Διὰ τοὺς δικηγόρους, τοὺς ἄμισθους δικαστικοὺς κλητήρας, τοὺς συμβολαιογράφους καὶ δικολάβους, δι’ αὐτοὺς ποὺ δὲν ὑπάρχει πρόνοια, νὰ λάβωμεν τώρα πρόνοιαν. Τοὺς ἄλλους ἀφήσατέ τους ἔξω. Διατὶ οἱ δικασταὶ θὰ μποῦν ἐδῶ μέσα νὰ παίρνουν εἰσφορὰς τῶν δικηγόρων;

§345Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Φεύγουν ἀπὸ τὸ μετοχικὸν Ταμεῖον οἱ δικασταί.

§346Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οἱ δικασταὶ ὡς μόνην εἰσφορὰν δι’ αὐτὸ τὸ ταμεῖον δίδουν τὰς 150 δραχμὰς κατὰ μῆνα ποὺ εἰσφέρουν καὶ οἱ νομικοί. Ἀλλὰ οἱ νομικοὶ καὶ οἱ κλητῆρες εἰσφέρουν καὶ ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἰσφέρουν οἱ δικασταί.

§347Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν πρόκειται νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τῶν δικαστῶν πρέπει νὰ μποῦν, διότι δὲν ἀμοίβονται καὶ ἐπαρκῶς.

§348Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Οἱ δικηγόροι, συναισθανόμενοι τὴν ἀλληλεγγύην ἡ ὁποία τοὺς συνδέει μὲ τοὺς δικαστάς, διότι καὶ οἱ δύο διακονοῦν εἰς τὴν αὐτὴν δικαστικὴν λειτουργίαν, δέχονται νὰ συμπεριληφθοῦν καὶ αὐτοὶ εἰς βάρος τοῦ ταμείου των.

§349Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν μίαν εὐκαιρίαν νὰ ἐνισχύσωμεν οἰκονομικῶς τοὺς γλίσχρα ἀμοιβομένους δικαστάς, καὶ ἐφ’ ὅσον οἱ δικηγόροι οἱ ὁποῖοι θὰ καταβάλλουν πράγματι περισσότερα τῶν δικαστῶν δὲν ἔχουν ἀντίρρησιν καμμίαν, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς, προκειμένου μάλιστα περὶ Ταμείου Συντάξεων, οἱ μέτοχοι τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ εἰσφέρουν ἐξ ἴσου, Διότι δὲν πρόκειται περὶ ταμείου Ἑταιρικοῦ, ἀλλὰ περὶ ταμείου ἑδραζομένου ἐπὶ τῆς κοινωνικῆς καὶ ἀνθρωπιστικῆς ἀλληλεγγύης καὶ ἀποβλέποντος εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν ἀσθενεστέρων. Ὅσον ἀφορᾷ γενικώτερον τὴν παρατήρησιν διατὶ περιελάβομεν εἰς τὸ Ταμεῖον Νομικῶν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἀνεξαιρέτως μέλη τῆς νομικῆς οἰκογενείας ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου μέχρι τοῦ κατωτάτου, ἀπαντῶμεν, ὅτι τὰ περιελάβομεν διὰ νὰ καταστήσωμεν τὸ Ταμεῖον βιώσιμον καὶ ἐπαρκές, ὅπως πλήρως ἐκπληρώσῃ τὴν μεγάλην καὶ ὑψηλὴν ἀποστολήν του. Διότι εἶναι δημόσιον νομικὸν ἀξίωμα ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ τῆς πείρας εἰλημμένον, ὅτι ὅσον περισσότεροι εἶναι οἱ μέτοχοι ἑνὸς ταμείου ἄλλαι τόσαι εἶναι αἱ ἐλπίδες τῆς βιωσιμότητος καὶ τῆς προόδου αὐτοῦ, ὅσον δὲ ὀλιγώτεροι οἱ μέτοχοι τόσον μεγαλείτεροι οἱ κίνδυνοι τοῦ ναυαγίου του. Τὰ ταμεῖα τὰ ἀριθμοῦντα ὀλίγους μετόχους δὲν εἶναι βιώσιμα, κατὰ κανόνα, καὶ δι’ ἄλλους μὲν εὐνοήτους λόγους, ἀλλὰ καὶ διότι τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως καὶ λειτουργίας αὐτῶν καλύπτουν συνήθως μέγα μέρος τῶν πόρων των. Ἄλλως ἡ δημοκρατικὴ αὐτὴ σύνθεσις τοῦ ταμείου δὲν εἶναι πρωτοφανὴς παρ’ ἡμῖν. Ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ πρὸ πολλοῦ λειτουργοῦντα καὶ εὐδοκιμοῦντα παρ’ ἡμῖν ταμεῖα συντάξεων παρομοίαν ἔχουν τὴν σύνθεσιν. Τὸ ταμεῖον π. χ. στρατοῦ περιλαμβάνει ἅπαντας τοὺς στρατιωτικούς, ἀπὸ τοῦ στρατηγοῦ μέχρι τοῦ τελευταίου στρατιώτου καὶ χωροφύλακος. Τὸ ταμεῖον πολεμικοῦ Ναυτικοῦ ἅπαντας τοὺς ναυτικούς, ἀπὸ τοῦ ναυάρχου μέχρι τοῦ τελευταίου ναύτου. Τὸ ταμεῖον τῶν Πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἅπαντας τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους, ἀπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ μέχρι τοῦ τελευταίου κλητῆρος. Τὸ ταμεῖον Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ ἅπαντας τοὺς ναυτιλευομένους, ἀπὸ τοῦ κυβερνήτου τοῦ ὑπερωκεανίου μέχρι τοῦ τελευταίου λεμβούχου. Τὸ αὐτὸ διδάσκεται καὶ ἔξωθεν. Εἰς τὴν Γερμανίαν π. χ. ὑπῆρχον μέχρι τινὸς χωριστὰ ταμεῖα δι’ ἕκαστον κλάδον τοῦ νομικοῦ δένδρου. Ἀλλ’ ἀπέτυχαν, καὶ ἠναγκάσθησαν νὰ τὰ συμπτύξουν εἰς ἕνα γενικόν, ἑνιαῖον νομικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ σήμερον τεράστιον οἰκονομικὸν ὀργανισμόν. Εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐπιτροπὴ ἐκ κορυφαίων νομομαθῶν, καταρτίσασα νομοσχέδιον περὶ ταμείου συντάξεων νομικῶν, περιέλαβεν ὡς μετόχους αὐτοῦ πάντας ἀνεξαιρέτως τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν νομικὴν τῆς χώρας των ἱεραρχίαν.

§350Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συνεισφέρουν ὅμως ὅλοι αὐτοί, κύριε συνάδελφε.

§351Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Καὶ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ταμεῖον ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ μέτοχοί του θὰ συνεισφέρουν. Ἂν θὰ συνεισφέρουν δὲ ὡρισμένοι μέτοχοι περισσότερα τῶν ὅσων συνεισφέρουν ἄλλοι, καὶ ἄλλοι ὀλιγώτερα, πολὺ καλὰ γνωρίζετε ὅτι τοῦτο, προκειμένου περὶ ταμείου συντάξεων, ταμείου δηλαδὴ μὴ ἑταιρικοῦ, ὡς εἶπον ἤδη, ἀλλὰ ταμείου ἐρειδομένου εἰς τὴν κοινωνικὴν ἀλληλεγγύην καὶ ἀποβλέποντος εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν ἀσθενεστέρων μετόχων, τοῦτο λέγω δὲν ἀποτελεῖ λόγον ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀσθενεστέρων μετόχων, οὐδὲ σχηματισμοῦ ταμείου περιλαμβάνοντος μόνον τοὺς περισσότερα εἰσφέροντας μετόχους. Ἑπομένως ὀρθῶς ἀποβλέπομεν εἰς σύστασιν ταμείου γενικοῦ περιλαμβάνοντος ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ μέλη τοῦ νομικοῦ τῆς χώρας κόσμου.

§352Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οἱ δικασταὶ δὲν δίδουν τίποτε ἄλλο δι’ αὐτὸ τὸ ταμεῖον παρὰ 150 δραχμάς. Δὲν ὑπάρχει σύγχυσις. Θὰ σᾶς προτείνω ἕνα πρᾶγμα: νὰ κηρύξωμεν τὴν συζήτησιν περαιωμένην καὶ νὰ μᾶς ἀφήσετε νὰ μελετήσωμεν πάλιν τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ κάνωμεν μερικὰς τροποποιήσεις νὰ διευκρινίσωμεν μερικὰ πράγματα καὶ νὰ σᾶς τὸ φέρωμεν κατόπιν νὰ ψηφισθῇ. Ἀλλὰ νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§353ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως;

§354ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§355ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ νομοσχέδιον ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου 3265 περὶ καθορισμοῦ τῆς δικαιοδοσίας τῶν Γεν. Διοικητῶν καὶ Νομαρχῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἐδαφίου 19 τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 4008 περὶ κυρώσεως κλπ. τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συμβάσεως τῆς 12 Νοεμβρίου 1927». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμβιβασμοῦ μεταξὺ Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Καβάλλας καὶ κληρονόμων Ἀμπέλ–Κουβρέ». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος καὶ ἑρμηνείας τοῦ νόμου 4027 περὶ ἀναθεωρήσεως προβιβασμοῦ καὶ ὑποβιβασμοῦ περιφερειακῶν Διευθυντῶν ΤΤΤ». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 4 Μαρτίου 1926 Ν. Δ. περὶ ἱδρύσεως ἐν Κερκύρᾳ Σινο–ἰαπωνικοῦ Μουσείου Γρηγ. Μάνου». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10)13 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 1)14 Αὐγούστου 1920 Β. Δ. περὶ κωδικοποιήσεως εἰς ἓν ἑνιαῖον κείμενον τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ΡΠΩΔ περὶ ἐκδικάσεως τῶν μεταξὺ ἐργατῶν καὶ ἐργοδοτῶν διαφορῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 1)14 Αὐγούστου 1920 Β. Δ. περὶ κωδικοποιήσεως κλπ». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Γενικοῦ Χημείου τοῦ Κράτους». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς ὁμορρύθμου ἑταιρείας ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν Ἀργυρὸς–Παυλίδης καὶ ὑπὸ τὸν τίτλον «Ναυπηγεῖα Λαυρίου» συναφθείσης συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν δύο πλοίων πρὸς δίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§356ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 5 μ. μ. (Ὥρα 15.50′ μ. μ.)