1929.07.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 117η

ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 1929

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον Μακεδονομάχων Δράμας διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀπονομὴν συντάξεων μόνον εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς Μακεδονομάχους καὶ παρακαλεῖ, ὅπως ἀπορριφθῇ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. — Ὁ πρόεδρος τῶν δημοδιδασκάλων Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ, ὅπως μειωθῇ ὁ χρόνος προαγωγῆς ἀκολούθων δημοδιδασκάλων ἀπὸ 5ετίας εἰς 3ετίαν. — Ἐπιτροπὴ Παραμυθίας ἀποτελουμένη ἀπὸ τὸν Μουφτῆ καὶ ἄλλους Τούρκους διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην ψήφισιν νόμου, δι’ οὗ μεταβιβάζεται εἰς τὸ 20πλάσιον τὸ ἐνοίκιον τῶν βοσκῶν. — Ὁ πρόεδρος Παλαιοχωρίου διαμαρτύρεται, διότι ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου περὶ ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν ἡ Μακεδονία ἀφήνεται ἐκτεθειμένη καὶ παρακαλεῖ, ὅπως τεθῇ τέρμα εἰς τὴν ἔκρυθμον κατάστασιν τῆς περιφερείας του. — Ὁ πρόεδρος τοῦ ἐπιμελητηρίου Ἠπείρου παρακαλεῖ, ὅπως ὑποβληθῇ καὶ ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀμέσου μειώσεως τοῦ δασμοῦ τῶν πρώτων ἀλεύρων. — Ἡ κοινότης Λουτρακίου διαμαρτύρεται κατὰ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης, ὡς ἐγκαταστησάσης ἐπὶ τῆς βοσκῆς τῆς κοινότητος ξένους κτηνοτρόφους. — Ὁ πρόεδρος τῶν Μακεδονομάχων Ἐδέσσης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ὑποβολὴν ἑτέρου νομοσχεδίου ἀδικοῦντος τοὺς πραγματικοὺς Μακεδονομάχους. — Ἐπιτροπὴ συνοικίας Ἁγ. Γεωργίου Καβάλλας διαμαρτύρεται, διότι ἡ ἀστυνομία δὲν ἐξεδίωξεν ἐξ αὐτῆς τοὺς οἴκους ἀνοχῆς. — Ὁ πρόεδρος τοῦ ἐπιμελητηρίου Τρικκάλων διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην αὔξησιν τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων, καθόσον αὕτη θὰ πλήξῃ θανασίμως τὴν κτηνοτροφίαν. — Ὁ ἐκπαιδευτικὸς σύλλογος γονέων καὶ μαθητῶν Ἀγρινίου διαμαρτύρεται διὰ τὴν κατάργησιν τῶν θρησκευτικῶν καὶ τῆς ἱστορίας ἀπὸ τὰ σχολεῖα. — Ὁ πρόεδρος τοῦ συλλόγου Ἀνδριανοπουλιτῶν διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην ἀπόλυσιν τοῦ νομάρχου Δράμας καὶ παρακαλεῖ ὅπως ἀνασταλῇ αὕτη. — Ὁ ἀγροτικὸς πιστωτικὸς συνεταιρισμὸς Ματαράγκας διαμαρτύρεται διὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἑλληνικῶν σχολείων τῆς ὑπαίθρου ἄνευ ἀντικαταστάσεως αὐτῶν δι’ ἑτέρου τύπου σχολείων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει ἀναφορὰν Δ. Μουζάκη, σχετικῆς πρὸς τὸ οἴκημα τοῦ δημοτικοῦ σχολείου τῆς κοινότητος Νεοχωρίου καὶ παρακαλεῖ ὅπως ἐξετασθῇ αὕτη εὐμενῶς. — Ὁ πρόερος τῆς κοινότητος Λεύκων παρακαλεῖ, ὅπως μὴ καταργηθοῦν τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ νὰ ἱδρυθῇ διτάξιον ἡμιγυμνάσιον εἰς τὴν κοινότητά του. — Ὁ σύνδεσμος πρὸς καταπολέμησιν τῆς βλασφημίας παρακαλεῖ, νὰ μὴ καταργηθοῦν τὰ θρησκευτικὰ μαθήματα. — Ὁ Καπνεργατικὸς κόσμος Δοξάτου καὶ ἄλλων περιφερειῶν ἀποκρούει τὴν πρότασιν τοῦ γερουσιαστοῦ Παπαστράτου περὶ τοῦ καπνικοῦ ζητήματος. — Ἐπιτροπὴ συλλαλητηρίου συνελθόντος εἰς Ἅγιον Σώστην ζητεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς. — Ὁ δήμαρχος Δράμας διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην μετάθεσιν τῆς ἕδρας τῶν ἐκεῖ στρατιωτιῶν μονάδων εἰς Καβάλλαν. — Ὁ σύλλογος ἐμπόρων καὶ προμηθευτῶν Βόλου, παρακαλεῖ ὅπως ματαιωθῇ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης «περὶ συγκεντρώσεως ἐγχωρίου σίτου κλπ.». — Ἡ πρώτη ἀγροτικὴ συνδιάσκεψις Ἁλμυροῦ–Πυλίου διαμαρτύρεται διὰ τὴν παρέλκυσιν τῆς ἀποδόσεως τῶν δασῶν εἰς τὴν κοινότητα. — Ἡ Γενικὴ Ἕνωσις ἀναπήρων Ἀττικῆς παρακαλεῖ, ὅπως ἱδρυθῇ ταχέως στρατιωτικὸν σανατόριον ἐν Πάρνηθι αἰρουμένων τῶν παρουσιαζομένων δυσχερειῶν. — Μικροϊδιοκτῆται Τρικκάλων ὑποβάλλουν παράκλησιν, ὅπως τροποποιηθῇ ὁ περὶ ἀπαλλοτριώσεως νόμος κατὰ τρόπον εὐνοοῦντα καὶ τοὺς μικροϊδιοκτήτας. — Ἀπότακτοι ἀξιωματικοὶ παρακαλοῦν ὅπως ἐπανέλθουν εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει αἴτησιν Θ. Ἀσπρογεράκου καὶ Α. Κτενᾶ, καταδίκων φυλακῶν Ἀργοστολίου, παρακαλούντων ὅπως μεταφερθοῦν ἐν Κερκύρᾳ δι’ ἐκτέλεσιν ἔργων. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Μονοδρίου ὑποβάλλει αἴτησιν Γ. Γονατῆ, παρακαλοῦντος ὅπως δοθῇ εἰς αὐτὸν σύνταξις ὡς παθόντα ἀπὸ ἐτῶν εἰς τὰ μεταλλεῖα τοῦ Λαυρίου. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Παπαναστασίου καὶ Ν. Μπακόπουλος καταθέτουν αἴτησιν συλλόγου σαγματοποιῶν καὶ πεταλωτῶν Τριπόλεως, παρακαλούντων ὅπως ἀρθῇ ἡ διαταγὴ τοῦ κλεισίματος τῶν ἐντὸς τῆς πόλεως καταστημάτων. — Ὁ βουλετὴς κ. Θ. Παπαστρατῆς καταθέτει ἀναφορὰν ὁμοσπονδίας ἐργατῶν ἠλεκτρικοῦ καὶ φωταερίου Ἀθηνῶν, παρακαλούντων ὅπως ἀπαγορευθῶσι τὰ χορηγούμενα ἐπιδόματα εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν ἐπαρχιακῶν σταθμῶν Πατρῶν κλπ. — Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοιν. Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Κυβερνήσως νὰ θέσῃ προσωρινῶς ἐν ἰσχύϊ τὴν ἐμπορικὴν σύμβασιν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σοσιαλιστικῶν Σοβιετικῶν Δημοκρατιῶν». — Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως γενικοῦ χημείου τοῦ Κράτους». — Οἱ κ. κ. Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης), καὶ Κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας ἀναστολῆς ἐκτελέσεως ἀπαιτήσεων κατ’ ἀγροτῶν τοῦ νόμου 8740». — Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι: 1) Ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν ἐκ τῆς θεομηνίας ζημειωθέντων ἐνοικιαστῶν φόρου ἐλαίου καὶ ἐλαιῶν μέρους τοῦ ἐνοικίου». 2) Ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ὑπουργείου Οἰκονομικῶν κλπ.». — Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ γεωργικῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀγροκτημάτων». — Οἱ κ. κ. Δ. Μπότσαρης (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν), καὶ Π. Ἀργυρόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σουηδίας ὑπογραφείσης ἐν Ἀθήναις τὴν 11 Ἰουνίου 1929 συμβάσεως «περὶ ἀμοιβαίας ἀναγνωρίσεως τῶν πιστοποιητικῶν καταμετρήσεως τῶν ἐμπορικῶν πλοίων». — Ὁ κ. Β. Δελιγιάννης (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Μαρτίου 1929 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως τῆς φορολογίας τοῦ αὐτομάτου ὑπερτιμήματος τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας καὶ ἐπιβολῆς εἰδικοῦ φόρου μεταβιβάσεως ἀκινήτων». — Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «περὶ συστάσεως γραφείου παρακολουθήσεως κατασκευῆς ἐσωτερικῶν ἠλεκτρικῶν ἐγκαταστάσεων ἐν τῇ περιοχῇ Ἀθηνῶν». 2) «Περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 22 Μαΐου 1929 συμβάσεως περὶ παραχωρήσεως ἀποκλειστικοῦ προνομίου ἐκμεταλλεύσεως τῆς ραδιοφωνίας πρὸς μόρφωσιν καὶ τέρψιν τοῦ κοινοῦ». 3) «Περὶ ἐξασφαλήσεως ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας εἰς ἀγόνους γραμμάς». 4) «Περὶ τρόπου βεβαιώσεως τῶν φθορῶν ὑδραυλικῶν ἔργων καὶ εἰσπράξεως τῶν πρὸς ἐπανόρθωσιν ἀπαιτουμένων δαπανῶν». 5) «Περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Τεχνικοῦ Ἐπιμελητηρίου διατάξεων τοῦ ἀπὸ 1 Νοεμβρίου 1923 Ν. Δ.». 6) «Περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων καί ἀποζημιώσεως κατόχων οἰκημάτων ἐν τῷ συνοικισμῷ Ἁγίας Φωτεινῆς ἐν Θεσσαλονίκη». 7) «Περὶ Κοινοτικῆς τηλεφωνικῆς Συγκοινωνίας». 8» Περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς σύναψιν συμβάσεως τροποποιητικῆς τῶν ὅρων τῶν ἀπὸ 27 Αὐγούστου 1925 καὶ 27 Ἰανουαρίου 1926 συμβάσεων κλπ.» «Περὶ παρατάσεως ἰσχύος καὶ ἑρμηνείας τοῦ νόμου 4027 περὶ ἀναθεωρήσεως προβιβασμῶν καὶ ὑποβιβασμῶν περιφερειακῶν Διευθυντῶν ΤΤΤ». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Κωστόπουλος καὶ Ε. Καρυοτάκης ὑποβάλλουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαλλαγῆς νεοδμήτων ἀπὸ τοῦ φόρου κλπ». — Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Ἀλαβάνος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ δασμολογίου διατάξεων». — Ἡ Γερουσία ἀποστέλλει τὸ παρ’ αὐτῆς κατὰ τὴν συνεδρίαν ΙΖʹ τῆς 25 Μαΐου ἐ. ἔ. ψηφισθὲν σχέδιον νόμου περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 20 Ἀπριλίου (12 Μαΐου) 1926 Ν. Δ. 1) περὶ τροποποιήσεως διορθώσεως τῶν ἀπὸ 4)9 Σ)βρίου 1925 τριῶν Ν. Διαταγμάτων, περὶ πινακίου καταργήσεως ἐν μέρει τῆς ἐρημοδικίας καὶ περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῆς Π. Δικονομίας καὶ 2) περὶ τροποποιήσεως καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων τῆς Π. Δικονομίας». — Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ παροχῆς ἐγγυήσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους μέχρι ποσοῦ λιρῶν Ἀγγλίας 350.000 διὰ τὸ συναφθησόμενον ὑπὸ τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου Ἡρακλείου δάνειον πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν λιμενικῶν ἔργων». — Ὁ κ. Κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Νόμου 3832» περὶ συστάσεως Γεωργικοῦ Σχολείου εἰς Δώριον Κυπαρισσίας». — Οἱ κ. κ. Β. Δεληγιάννης (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καὶ Σ. Γονατᾶς (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ μεταβιβάσεως τῆς Σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Λαυρίου τῆς Ἑταιρείας Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς πρὸς τὴν Ἑταιρείαν ΣΠΑΠ καὶ κατασκευῆς ἑνωτικῆς γραμμῆς μεταξὺ Ἡρακλείου– Λιοσίων». — Ὁ κ. Σ. Γονατᾶς (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ προσθήκης διατάξεων τῶν περὶ Ταχ. Ταμιευτηρίων νόμων». — Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συνομολογήσεως συμβιβασμοῦ μεταξὺ λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Καβάλλας καὶ κληρονόμων Ἀμπὲλ Κουβρέ». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων Ὁ κ. Τ. Ἀναστασίου ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν προσφύγων Πύργου σχετικῶς μὲ τὴν στέγασιν αὐτῶν.

§3Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ἐπὶ μίαν ὀκταετίαν οἱ πρόσφυγες τοῦ Πύργου ἐταλαιπορήθησαν, ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Προνοίας ὅπως παρέμβῃ καὶ τὸ Κράτος εἰς τὴν στέγασιν αὐτῶν, διότι εἶναι ἐντελῶς ἄστεγοι.

§4Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας) Ἡ κατάστασις τῶν ἐν Πύργῳ προσφύγων ἀπὸ ἀπόψεως στεγάσεως δὲν εἶναι ὁμολογουμένως καλή. Μόλις παρασχεθοῦν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὰ κατάλληλα μέσα θὰ δοθῇ ἐντολὴ ὅπως ἐκ τῶν πρώτων ἀνεγερθῇ ἐκεῖ ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς οἰκημάτων.

§5Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παρακαλῶ κ. Πρόεδρε νὰ σταλῇ ἡ ἑπόμενη ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Πολυχρονάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς ἡνιόχων φορτηγῶν καὶ ἐπιβατικῶν ἁμαξῶν Ἡρακλείου.

§7Κ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΑΚΗΣ. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῶν καρραγωγέων. Εἰς τὸν νομὸν Ἡρακλείου ἡ παράτασις αὕτη παρῆλθε χωρὶς νὰ εἰδοποιηθῇ κανείς· εἶναι συνεπῶς δικαία ἡ ἀναφορὰ καὶ παρακαλῶ ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ἡρακλείδης ἐπὶ ἀναφορᾶς συνεταιρισμῶν καλλιεργητῶν καὶ κτηνοτρόφων Γλυφάδας περὶ ἀπαλλοτριώσεως ὑπὲρ αὐτῶν ἐκτάσεως ἐν Παλαιῷ Φαλήρῳ.

§9Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα αὐτὸ τοῦ συνεταιρισμοῦ ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας τὸ συνιστῶ δὲ διότι προκειμένου περὶ ἀνθρώπων πτωχῶν καὶ ἡ ἔκτασις εἶναι ἀντὶ τῶν 10.000 στρεμμάτων καλλιεργησίμων.

§10Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ νὰ μοὶ διαδικασθῇ ἡ ἀναφορά.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κολιαλέξης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Κορίνθου περὶ λήψεως νομοθετικῆς μερίμνης διὰ τὴν προαγωγὴν εἰς δῆμον τῆς κοινότητος Ν. Κορίνθου.

§12Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Ἄν καὶ ἀπουσιάζει, κ. Πρόεδρε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, μοῦ ἐπιβάλλεται ἐκ καθήκοντος νὰ ὑποστηρίξω τὴν ὑποβληθεῖσαν ἀναφορὰν τοῦ συλλόγου τῶν ἐμπόρων Κορίνθου, περὶ μεταβολῆς τῆς κοινότητος εἰς δῆμον, περὶ προαγωγῆς τρέχοντος ἔτους, ἥτις θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν κοινότητα, νὰ συνέλθῃ οἰκονομικῶς καὶ ἀναλάβῃ ἐκ τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστη συνεπείᾳ τῶν τελευταίων καταστροφῶν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Πριμίδης, ἵνα καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφοράν, περὶ χορηγήσεως νέας προθεσμίας πρὸς ἀνταλλαγὴν τῶν «ἐπιτρόπων» δι’ ὁμολογιῶν τοῦ Βʹ ἀναγκαστικοῦ δανείου 1926.

§14Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Πρὸ μηνὸς καὶ πλέον εἶχον ὑποβάλει τὴν παράκλησιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ χορηγήσῃ νέαν προθεσμίαν πρὸς ἀνταλλαγὴν τῶν ἀποκοπέντων χαρτονομισμάτων τῶν ἐπιτρόπων μὲ ὁμολογίας τοῦ Βʹ ἀναγκαστικοῦ δανείου τοῦ 1926. Τότε ὁ κ. ὑπουργὸς ἐξεδήλωσε διαφόρους ἐπιφυλάξεις, ὅτι ἀσφαλῶς διάφοροι ἐκμεταλλευταὶ φροντίσαντες νὰ συγκεντρώσουν τοὺς ἐπιτρόπους, θὰ ἐξεμεταλλεύοντο. Ἐπανέρχομαι σήμερον μὲ τὸν σκοπόν, ὅπως ὑποβάλω μίαν πρότασιν. Νὰ χορηγηθῇ τουτέστιν ἡ προθεσμία αὕτη πρὸς ἀνταλλαγήν, ἀλλὰ νὰ γίνουν δεκτοὶ οἱ ἐπίτροποι, ὄχι μόνον μὲ τὴν ὀνομαστικὴν ἀξίαν, ἀλλὰ μὲ τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν εἶχον, ὅταν ἐξεδόθησαν. Κατ’ αὐτόν τὸν τρόπον καὶ οἱ κάτοχοι θὰ μειώσουν τὴν ζημίαν των καὶ ἐξ ἄλλου θὰ ἀποτραπῇ ὁ κίνδυνος τοῦ νὰ φανῶμεν χρήσιμοι εἰς τοὺς ἐκμεταλλευτὰς τοὺς συγκεντρώσαντας εἰς χεῖρας των τοὺς τίτλους. Αὐτὸ εἶναι μία μέση ὁδός, ἡ ὁποία διευκολύνει τὰ πράγματα.

§15Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ ἡ λύσις αὕτη ἐμελετήθη ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου, δὲν ἐλήφθη ὅμως ἀπόφασις ἐν ἀναμονῇ τῆς ἐξακριβώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μὴ ἀνταλλαγέντων τοιούτων τίτλων.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Φίλιος, ἵνα καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τοῦ ἀρχιρραδίνου τῆς Ἰσραηλιτικῆς κοινότητος Τρικκάλων, περὶ χορηγήσεως εἰς αὐτὸν μισθοῦ.

§17Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Πρόκειται περὶ τοῦ ἀρχιρραδίνου Τρικκάλων. Συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ, νὰ ληφθῇ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν.

§18Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Οὐδεὶς τρόπος πρὸς τοῦτο ὑπάρχει.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Σακελλαρίου, ἐπὶ ἀναφορᾶς σχετικῶς πρὸς τὴν λῃστείαν Βιλλίων.

§20Δ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Πρὸ δύο ἑβδομάδων ἔλαβε χώραν λῃστρικὸν κροῦσμα πλησίον τῶν Βιλλίων, ἔγινεν ἀνάγνωσμα εἰς τὰς ἐφημερίδας, εἰς τὰς ὁποίας, καὶ συγκεκριμένως εἰς τὴν «Καθημερινήν» ἐγράφησαν καὶ κύρια ἄρθρα. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ λῃστείας καὶ τείνεται νὰ παρασταθῇ τοῦ τύπου Ρετζαίων καὶ Κουμπαίων· οὔτε ὁ συλληφθεὶς εἶναι υἱὸς πλουσίου κτηματίου, ἀλλ’ ἁπλούστατα τυγχάνει ποιμενόπαις, οἱ δὲ δρᾶσται κατὰ πᾶσαν πιθανότητα εἶναι συνάδελφοί του. Ἀλλ’ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ ἔντονα μέτρα, διὰ τὴν σύλληψιν τῶν δραστῶν, ἵνα ἀρθῇ ἡ χαραχθεῖσα ἐντύπωσις, ὅτι εἰς τὰ πρόθυρα τῶν Ἀθηνῶν διεπράχθη σοβαρὰ λῃστεία, ἐντύπωσις ἐκθέτουσα τὸ γόητρον τοῦ Κράτους.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Κοντοδίνας, ἐπὶ ἀναφορᾶς μικροϊδιοκτητῶν οἰκοπέδων Τουρκοβουνίων διαμαρτυρομένων διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν θεωροῦν καὶ παράνομον.

§22Κ. ΚΟΝΤΟΔΙΝΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Σακελλαρίου, ἵνα καταθέσῃ τηλεγράφημα κατοίκων Κριεκουκίων μεγαρίδος.

§24Δ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ τὸ κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Κατὰ τηλεγράφημα ἐκ Κριεκουκίων, Μεγαρίδος, κ. ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, τὸν ὁποῖον θὰ σᾶς ἀναγνώσω, διὰ νὰ λάβετε γνῶσιν. (ἀναγινώσκει). Πρόκειται περὶ τοῦ ἐπιμάχου ζητήματος, μεταξὺ τῆς διοικήσεως τῆς Α. Ἀμύνης καὶ τῶν διαφόρων κοινοτήτων. Ὡς γνωστὸν εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀπετέλεσεν ἀντικείμενον μερίμνης τὸ ζήτημα. Ἡ διοίκησις τῆς Α. Ἀμύνης ἔχουσα τὴν γνώμην, ὅτι ὁ νόμος 4108 εἶναι ἀντισυνταγματικὸς ἔρχεται ἐν τῇ ὑποστηρίξει τῆς γνώμης της αὐτῆς εἰς ἔμμεσον σύγκρουσιν πρὸς τὸ Κράτος, ἀντὶ νὰ τραπῇ τὴν πρὸς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἄγουσαν. Εἰς τὰς κοινότητας τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι εὐάρεστον καὶ θὰ γίνουν προστριβαί. Καλὸν εἶναι νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Ἀ. Ἄμυναν ν’ ἀποφεύγῃ τὰς ἐνεργείας αὐτὰς μέχρι ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Παπαστρατῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ προέδρου τῆς κοινότητος Μουδανιῶν, περὶ μεταρρυθμίσεως τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ ἐλαίου ἐν τῇ περιφερείᾳ Χαλκίδος.

§26Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ἀβραὰμ ἐπὶ ἀναφορᾶς βιβλιοδετῶν.

§28Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν διότι ἡ διεύθυνσις τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης παρέχει ἐργασίαν μόνον εἰς δύο ἐκ τῶν συναδέλφων των καὶ τὰ ἐκ τούτου παράπονα τῶν ἐπαγγελματιῶν αὐτῶν φαίνεται ὅτι εἶναι δικαιολογημένα.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Φλῶρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§30Π. ΦΛΩΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ λάβῃ γνῶσιν τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς διότι καθ’ ἃ πληροφοροῦμαι ὁ εἷς ἐκ τῶν προσληφθέντων εἰς τὴν Ἐθνικὴν βιβλιοθήκην βιβλιοδετῶν ἀναλαμβάνει καὶ ἐξωτερικὰς ἐργασίας τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ σκάνδαλον πρὸς ζημίαν τῶν ἄλλων.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δ. Μαρσέλλος ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων τῆς Πειραϊκῆς Χερσονήσου.

§32Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς κ. Πρόεδρε μοῦ ὑποβάλλεται παράκλησις ὅπως μὴ κλείσῃ τὸ νοσοκομεῖον προσφύγων Πειραιῶς. Ἐπὶ τούτου ἔχει δώσει ἐξηγήσεις ἐπ’ εὐκαιρίᾳ ἄλλης ἀναφορᾶς ὁ κύριος ὑπουργός. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς καθίσταται γνωστὸν ὅτι τὸ ἀδελφᾶτον τοῦ Χατζηκυριακείου ὀρφανοτροφείου ἔχει περιορίσει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν αὐτῷ διαιτουμένων ὀρφανῶν εἰς μόνον 60–70 ὀρφανά, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ περιλάβῃ περὶ τὰ 300 καὶ πλέον. Καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι πολὺ σπουδαῖον διότι δὲν ἐπιτρέπεται ἓν κληροδότημα ὑποθέτω 60–70 ἑκατομμυρίων δραχμῶν νὰ καταναλίσκεται διὰ 60 ἢ 70 ὀρφανά, τὰ ὁποῖα μάλιστα διαιτῶνται πολυτελῶς καὶ μάλιστα μόνον ὀλίγους μῆνας τοῦ ἔτους παραμένουν εἰς τὸ ὀρφανοτροφεῖον τοὺς δὲ ὑπολοίπους μῆνας διέρχονται εἰς τὰς ἐξοχὰς καὶ τὰ κτήματα τοῦ ὀρφανοτροφείου. Καλὸν θὰ εἶναι ἑπομένως τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖον ἄλλο ἐνδιαφέρεται διὰ τὰ καθιδρύματα αὐτὰ νὰ λάβῃ τὸν κόπον νὰ παραλάβῃ τὰ διάφορα κληροδοτήματα τοῦ Χατζηκυριακείου νὰ συγκεντρώσῃ αὐτὰ καὶ νὰ κανονίσῃ τὴν ἐργασίαν του ὥστε νὰ μὴ μένουν κτῆμα μόνον διὰ μερικὰ ὀρφανά. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ νοσοκομεῖον τῶν προσφύγων νομίζω ὅτι διὰ τὸ ζήτημα τῆς μεταφορᾶς του δὲν παρουσιάζεται καμμία δυσκολία διότι τοῦτο δύναται νὰ μεταφερθῇ εἰς τὴν ὑπάρχουσαν παλαιὰν πυριτιδαποθήκην ἥτις κειμένη μεταξὺ τῶν 3 συνοικισμῶν Ταμπουρίων, Δραπετσῶνος καὶ Κοκκινιᾶς δύναται διαρρυθμιζομένη καταλλήλως νὰ ἐξυπηρετήσῃ ὅλον αὐτὸν τὸν πληθυσμόν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σ. Κωστόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς ἑνώσεως ἀναπήρων πολέμου.

§34Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφορᾶ τὸν ὑπουργὸν τῆς Προνοίας καὶ ὀλίγον τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Πρόκειται περὶ μιᾶς ἀναφορᾶς τῆς ἑνώσεως ἀναπήρων Καλαμῶν οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται διὰ τὸν ἐσχάτως ψηφισθέντα νόμον 4042. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ζητοῦν ἀνεξαρτήτως τῶν γενικῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ἔχει δηλώσει ἡ Κυβέρνησις ὅτι πρόκειται διὰ νὰ λάβῃ τὸν κανονισμὸν τῶν συντάξεων, ζητοῦν νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ πώλησις τοῦ καπνοῦ εἰς πάντα μὴ ἀσκήσαντα τὸ ἐπάγγελμα αὐτὸ ἀπὸ τῆς 1 Ἰουλίου 1927· ἐπιπροσθέτως δὲ λέγουν ὅτι προκειμένου περὶ τῶν μικροπωλητῶν οἵτινες ἔχουσι ἀποκλειστικῶς τὸ ἐμπόριον καπνῶν πρέπει καὶ αὐτοὶ νὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ καταβάλωσιν ἕν ποσὸν εἰς τὸ ταμεῖον, κατ’ ἀναλογίαν τὴν ὁποίαν ἤθελον ὁρίσῃ οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Προνοίας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§35Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Παρακαλῶ νὰ μοῦ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Φίλιος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τοῦ συνοικισμοῦ Νέα Στενήμαχος.

§37Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προνοίας ἔλαβε τὸν καιρὸν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τοῦ συνοικισμοῦ Νέας Στενημάχου Δράμας, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν ἔξωσιν τῆς οἰκογενείας Κ. Μπαχούλη. Θὰ παρακαλέσω κύριε ὑπουργὲ τῆς Προνοίας, νὰ μᾶς πληροφορήσητε τί γίνεται ἐπὶ τέλους· εἶναι ὅλαι 13 οἰκογένειαι ἐκεῖ συνῆλθον ὅλοι οἱ πρόσφυγες ἐκεῖ καὶ διαμαρτύρονται.

§38Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας) Τὸ ζήτημα εἶναι γνωστόν, εἶναι παλαιόν. Ἀπὸ τὰ 1923–24 εἶχε διαταχθῆ ὑπὸ τῶν τότε ὑπουργῶν τῆς Προνοίας ἡ ἐγκατάστασις προσφύγων εἰς μίαν ἔκτασιν ἡ ὁποία.... οἱ πρόσφυγες κατόπιν τῆς διαταγῆς ἐκείνης ᾠκοδόμησαν ἐκεῖ· ἀφοῦ ἔγινεν ὁ συνοικισμός, φυσικῷ τῷ λόγῳ καὶ οἱ... ὁπότε οἱ ἰδιοκτῆται διαμαρτύρονται, ὅτι οὔτε... οὔτε ἀπαλλοτρίωσις. Ὅταν ἐλήφθησαν μέτρα διὰ τὴν ἔξωσιν τῶν προσφύγων, ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου εὗρεν δισταγμούς, διότι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀπαλλοτριοῦνται ἀκάλυπτοι γαῖαι αὐτὸς δὲ ὁ τόπος ἦτο πλέον κεκαλυμμένος. Τὸ Σύνταγμα ἀπαγορεύει τὴν ἀπαλλοτρίωσιν χώρων κεκαλυμμένων, ἀλλὰ ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ χώρου κεκαλυμμένου. Θὰ ἦτο παράδοξον δὲ τὸ Σύνταγμα ν’ ἀπηγόρευε τοιαύτην ἀπαλλοτρίωσιν καὶ νὰ μὴ ἐδικαιοῦτο ἀπαλλοτριώσεως εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔστειλα ἐρώτημα εἰς τὸ συμβούλιον στεγάσεως, τὸ ὁποῖον καὶ ἐνέκρινε τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, πρέπει ὅμως νὰ ἐγκριθῇ καὶ ἀπὸ τὴν...., κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ὅμως δὲν ὑπάρχει φόβος. Ἐν τῷ μεταξύ, ἐπειδὴ εἶχον ληφθῇ τοιαῦτα μέτρα, ἐτηλεγράφησα εἰς τὸν νομάρχην Δράμας, συνιστῶν νὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Φίλιος ἐπὶ ἀναφορᾶς περὶ διορισμοῦ τῶν Καθηγητῶν τῆς δασονομικῆς Σχολῆς Βυτίνης.

§40Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀναφορὰ ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας. Κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1928 ἀπεφοίτησαν τῆς δασονομικῆς σχολῆς Βυτίνης οἱ Παπαδημητρίου, Δαλιάνης καὶ Παπαευθυμίου. Μέχρι σήμερον δὲν ἐδιορίσθησαν, ἐνῷ ἔπρεπε κατὰ τὸν νόμον νὰ διορισθοῦν ἀμέσως. Διατὶ δὲν διορίζονται, διατὶ μισθοδοτοῦνται ὅλοι αὐτοὶ οἱ καθηγηταὶ χωρὶς νὰ διορίζωνται.

§41Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§42Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν ἀρκεῖ μόνον ἡ διαβεβαίωσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Φίλιος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν καταδίκων τῶν φυλακῶν Τρικκάλων.

§44Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, οἱ κατάδικοι Τρικκάλων ἢ μᾶλλον οἱ μικροκατάδικοι διὰ 2 ἢ 3 χρόνια ζητοῦν χάριν. Εἶναι μερικοὶ διὰ μίαν ἀνωμαλίαν συνεταιρισμῶν, δηλαδὴ διὰ 10–15.000 δραχμῶν ἀνωμαλία τῶν συνεταιρισμῶν, σήπονται εἰς τὰς φυλακὰς ἐπὶ 4 ἔτη, ἐνῷ ὁ φίλος μας Μανταφούνης, ὁ ὁποῖος ἐδαπάνησε 4 ἑκατομμύρια δραχμὰς διὰ τοὺς γάμους του, τὰς ὁποίας δὲν ἐδαπάνησεν οὔτε ὁ πρίγκηψ τῆς Οὐαλλίας, εὑρίσκεται ἔξω. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ πλούσιοι εὑρίσκονται ἔξω καὶ κρατοῦνται εἰς τὰς φυλακὰς τώρα δύο ἕως τρεῖς ποὺ πῆραν 10–15.000 δραχμάς. Μὰ εἶναι ἄδικον αὐτό, κ. ὑπουργέ. Διὰ τὸν Μανταφούνην καὶ Βεντούρην, οἱ ὁποῖοι ἐπῆραν τόσα ἑκατομμύρια, αὐτοὶ νὰ εἶναι ἔξω, αὐτοὶ ποῦ ἐπῆραν τὸ χρῆμα τῆς φτώχειας καὶ τὸ ἐδαπάνησαν δεξιὰ καὶ ἀριστερά. Εἶναι ἔγκλημα νὰ κάθηνται αὐτοὶ οἱ μικροκατάδικοι εἰς τὰς φυλακάς. Ἐδῶ πρέπει νὰ κλέψῃς πολλά, διὰ νὰ εἶσαι ἔξω· ἐὰν κλέψῃς ὀλίγα, εἶσαι μέσα. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. ὑπουργέ, νὰ φροντίσητε δι’ αὐτό. Εἶναι ὡρισμένως διὰ δύο νεανίας, οἱ ὁποῖοι κατηγορήθησαν διὰ 10.000 δραχμὰς τῶν συνεταιρισμῶν καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν 2 χρόνια εἰς τὰς φυλακάς, ἐνῷ ὁ ἴδιος ὁ συνεταιρισμὸς τοὺς τὰ ἐχάρισεν αὐτά.

§45Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα, κατὰ πόσον μένουν τόσα χρόνια εἰς τὰς φυλακὰς διὰ 10.000 δραχμάς.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀποστείλητε ἀναφορὰν εἰς τὸ συμβούλιον χαρίτων.

§47Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, νὰ λέγωνται τοιαῦτα λόγια, ὅτι ὅταν κανεὶς κλέψῃ ὀλίγα μπαίνει εἰς τὴν φυλακὴν καὶ ὅταν κλέψῃ πολλὰ μένει ἐλεύθερος. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ λεχθὲν περὶ Μανταφούνη, πληροφοροῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν ὅτι εἶναι ἐλεύθερος, τοὐναντίον εὑρίσκεται εἰς τὴν φυλακὴν ἀλλὰ γενικῶς, δὲν εἶναι ὀρθὸν οἱ βουλευταὶ νὰ λέγουν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐνῷ οἱ μικροὶ καταχρασταὶ παραμένουν 3 καὶ 4 ἔτη εἰς τὰς φυλακάς, οἱ μεγάλοι τοιοῦτοι εὑρίσκονται ἔξω ἀπὸ τὰς φυλακάς. Τοὐναντίον, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι τὰ δικαστήρια μεθ’ ὅλας τὰς δυσχερείας αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἰς τὴν διαδικασίαν ἀπέδειξαν πάντοτε..... Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ κρίνῃ αὐτό, κ. βουλευταί· οὔτε ἐδιάβασε τὸν φάκελλον, οὔτε γνωρίζει τὶ λέγει ὁ νόμος, οὔτε γνωρίζει διατὶ κατηγορεῖται. Διαφθείρεται τοιουτοτρόπως τὸ λαϊκὸν φρόνημα.

§48Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ὁ λαὸς τὸ φρονεῖ αὐτό.

§49Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σεῖς ἔχετε τὸ καθῆκον νὰ τὰ λέγητε ἀντιθέτως, ὅτι δὲν εἶναι ἔτσι, ὅτι οἱ νόμοι μας εἶναι ἀνεπαρκεῖς· ἀλλ’ ὄχι νὰ αἰτιῶνται τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Εὐριπαῖος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§51Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν Ἰούνιον τοῦ 1927 συνέβη ἔξωθι τοῦ λιμένος Πειραιῶς δυστύχημα σοβαρὸν ἐκ τῆς συγκρούσεως τῶν ἀτμοπλοίων «Μοσχάνθη Τόγια» καὶ «Πατρίς». Ἐκ τῆς συγκρούσεως αὐτῆς ἐπνίγησαν πολλοὶ μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ διάφοροι συμπολῖται μου, ἀτυχεῖς ἄνθρωποι ἐγκαταλείψαντες χῆρας καὶ ὀρφανὰ εἰς τὴν τύχην των. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐνήργησε τότε δραστηρίως καὶ ἐξεδόθη ἀπόφασις τῶν ἐμπειρογνωμόνων, ἐκ τῆς ὁποίας ἐμφαίνεται ὅτι ἡ εὐθύνη βαρύνει τὸν πρῶτον πλοίαρχον τοῦ ἀτμοπλοίου «Πατρὶς» τῆς ἑταιρείας Ζούζουλα. Ἔκτοτε καθυστερεῖ ἡ ἔκδοσις τῆς ἀποφάσεως εἰς τὰ ἁρμόδια Δικαστήρια. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ συστήσῃ εἰς τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς Πειραιῶς νὰ προβοῦν εἰς τὴν ταχεῖαν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως, διότι εἶναι πτωχαὶ χῆραι καὶ ὀρφανὰ τὰ ὁποῖα πεινοῦν καὶ διότι σχηματίζουν κακὴν ἰδέαν οἱ ἐνδιαφερόμενοι περὶ τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, ὅταν μάλιστα ὁ ἕτερος τῶν διαδίκων τυγχάνει νὰ εἶναι ὁ βαθύπλουτος ἐπιχειρηματίας κ. Ζούζουλας.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Πριμίδης ἔχει τὸν λόγον.

§53Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Εἶμαι, κύριοι, δικηγόρος τοῦ ἑνὸς τῶν διαδίκων καὶ ὀφείλω νὰ δώσω σχετικὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὁ ὁποῖος φαίνεται κακῶς πληροφορημένος. Οὐδεμία δικαστικὴ ἀπόφασις ἐξεδόθη, καθ’ ὅτι οὔτε τὸ ἕν μέρος οὔτε τὸ ἄλλο ἤγειρεν ἀγωγήν. Ἑπομένως ἀπὸ πολιτικῆς δικαστικῆς ἀπόψεως οὐδεμία ἀπόφασις ἐκκρεμεῖ. Ἀπὸ ποινικῆς ἀπόψεως ἠσκήθη μήνυσις ἑκατέρωθεν καὶ ἐξεδόθη βούλευμα τοῦ Πλημμελειοδικείου Πειραιῶς, διὰ τοῦ ὁποίου ἐθεωρήθη ὑπεύθυνος ὁ πλοίαρχος τῆς «Πατρίδος». Ἠσκήθη κατ’ αὐτοῦ τοῦ βουλεύματος ἀνακοπὴ ἐνώπιον τοῦ συμβουλίου τῶν ἐφετῶν ἐκκρεμοῦσα μέχρι σήμερον καὶ ἄσχετος μὲ τὴν ἀποζημίωσιν. Οὐδεμία λοιπὸν ἀγωγὴ εὑρίσκεται ἐκκρεμής.

§54Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ κ. Πρόεδρε, νὰ μοῦ σταλῇ ἀντίγραφον τῶν πρακτικῶν ἵνα μελετήσω τὴν ὑπόθεσιν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως ταμείου ἀσφαλίσεως τάξεών τινων ἐργαζομέγων (ἐφημεριδοπωλῶν, μυλεργατῶν καὶ ἀρτεργατῶν)». (ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κ. Λιδωρίκης ἔχει τὸν λόγον.

§57Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργός, κ. βουλευταί, εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν εἰς τήν κρίσιν ἡμῶν ἔχει προτάξει μίαν γενικὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν κατὰ τὴν κρίσιν μου περισπούδαστον. Μὲ ρυθμὸν καί σαφήνειαν καὶ περιεκτικότητα ἀληθῶς ἀξιέπαινον ἐκθέτει τὰς γνώμας του, τὰς σκέψεις του καὶ τὰ ἀξιώματα ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη δι’ ὅλα τὰ ἐκπαιδευτικά νομοσχέδια. Δὲν ἀνῆλθον τὸ βῆμα διὰ νὰ καταδείξω τὰς ἀρετὰς τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Εἶναι αὗται κατάδηλοι εἰς πάντα προσεκτικὸν ἀναγνώστην, οὐδὲ θὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν σημείων ἐκείνων εἴτε τῆς ἐκθέσεως, εἴτε τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων ἐφ’ ὧν συμφωνῶ, διότι τὸ θεωρῶ τοῦτο καὶ περιττολογίαν καὶ ἄσκοπον δαπάνην χρόνου, ἔχομεν δ’ ἀνάγκην οἰκονομιῶν ὄχι μόνον εἰς τὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς λόγους. Θὰ διατρίψω κυρίως εἰς ἐκεῖνα τὰ σημεῖα τῆς ἐκθέσεως καὶ τῶν νομοσχεδίων ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ εἶχον ἀντιρρήσεις. Πρὸ τούτου ὅμως εἶναι ἀνάγκη νὰ τονίσω μίαν ὀρθὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἐν τῇ ἐκθέσει του ἀναφέρει ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, πρέπει ἀκριβῶς νὰ στηρίζωνται ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς Ἑλληνικῆς ζωῆς. Θὰ ηὐχόμην μάλιστα ἵνα εἰς ὅλους τοὺς νόμους τηρῆται ἀπαρεγκλίτως αὐτή, διότι τότε θὰ ἔχωμεν πᾶσαν ἐγγύησιν, ὅτι οἱ νόμοι θὰ εἶναι καλύτεροι καὶ μονιμώτεροι. Ἔχω ἄλλως τε ἀνάγκην νὰ τονίσω τοῦτο, διότι καί θὰ τὸ ἐπικαλεσθῶ εἰς μερικὰ σημεῖα περὶ τῶν ὁποίων ἰδιαιτέρως θὰ κάμω λόγον. Μία ἐκ τῶν ἀρχῶν ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, εἶναι ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις ἰδίᾳ ἡ στοιχειώδης πρέπει νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν μακροχρόνιος. Εἰς τοῦτο δύναταί τις νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν. Ὑπῆρξεν ἐποχή, παλαιοτέρα ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν μεγάλοι παιδαγωγοὶ καὶ ὅσοι ἐνέκυψαν εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα ὑπεστήριξαν, ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ εἶναι μακροχρόνιος ὅσον τὸ δυνατόν. Ἡμεῖς εἴχομεν ἕνα περιορισμὸν ἐκ τοῦ Συντάγματος, διότι καθορίζονται ἐν αὐτῷ οὐχὶ ὀρθῶς, κατὰ τὴν κρίσιν μας τὰ ἔτη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ἀνήκει εἰς τὰ πολιτεύματα νὰ καθορίζουν τὸν χρόνον χρόνον τῆς ἐκπαιδεύσεως, νὰ ὁρίζουν κατώτερα ὅρια ἐκπαιδεύσεως, διότι αἱ γνῶμαι καὶ αἱ ἰδέαι περὶ τούτου ὁσημέραι μεταβάλλονται καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν σταθερὰ ὅρια. Τὸ μακροχρόνιον τῆς ἐκπαιδεύσεως ὑπεστηρίζετο κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ σχολεῖα ἐθεωροῦντο ὡς ὁ κυριώτερος παράγων ὁ μορφωτικὸς καὶ ὁ παιδαγωγικός. Σὺν τῷ χρόνῳ ὅμως, ἀφ’ ὅτου ἐπῆλθεν ἀνάπτυξις μεγίστη τῶν συγκοινωνιῶν, ἀφ’ ὅτου ἡ ἐφημερὶς καὶ τὸ βιβλίον κυκλοφοροῦν εὐρύτατα, ἀφ’ ὅτου διηυκολύνθησαν τὰ ταξείδια, ἀφ’ ὅτου ἐν γένει τὸ πνευματικὸν ἐπίπεδον ὑψοῦται ἤρχισε νὰ συζητῆται σοβαρῶς, ὅτι ὁ χρόνος τῆς ἐκπαιδεύσεως πρέπει νὰ μειοῦται. Ὑπάρχουν μάλιστα καὶ παιδαγωγοὶ οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν, ὅτι ἡ σπουδαιοτάτη τῶν μεταρρυθμίσεων θὰ ἦτο νὰ ἐλαττωθῇ ὁ χρόνος τῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὰ ¾· στηρίζονται δὲ εἰς λόγους σοβαροὺς κατὰ τὴν κρίσιν μου. Ἰσχυρίζονται οἱ ὑποστηρίζοντες τοῦτο ὅτι ἡ μακρὰ ἐκπαίδευσις διαταράσσει ἐπικινδύνως τὴν ὑγείαν τῶν μαθητῶν, παρετηρήθησαν φαινόμενα βλάβης, ὄχι μόνον σωματικῆς, ἀλλὰ καὶ πνευματικῆς. Ἐκτὸς τούτου ἔχει ἡ μακρὰ ἐκπαίδευσις καὶ σπουδαίαν ἐπιρροὴν εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῶν μαθητῶν, τοὐτέστι καταπνίγει τὴν δροσερότητα τοῦ πνεύματος, ἥτις πρέπει νὰ ἐνυπάρχῃ, εἰς τοὺς μαθητάς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ δι’ ἄλλους λόγους οἰκονομικοὺς φρονῶ, ὅτι καὶ τὸ ἑξαετὲς διάστημα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι μακρόν. Ἐπειδὴ ὅμως βλέπω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ συμφωνεῖ πρὸς τὸ μακροχρόνιον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἤθελον νὰ φέρω ἀπὸ τοῦδε τὰς ἀντιρρήσεις ταύτας, διὰ νὰ τὰς ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του εἰς μέλλοντα νομοσχέδια. Ἄλλα τινὰ σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχω νὰ φέρω παρατηρήσεις εἶναι τὰ ἑξῆς: Ἐπὶ τῆς γενικῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἀλλὰ μόνον εἰς ζητήματα καλλιτέρας διατυπώσεως. Θὰ ἐπεθύμουν αἴφνης ἡ ἔκφρασίς του «παρὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ὑπάρχει καὶ ἡ γενικὴ ἐκπαίδευσις» νὰ μὴ ἐτίθετο οὕτω, διότι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπαίδευσις δὲν προηγεῖται ποτέ. Ἡ γενικὴ ἐκπαίδευσις, εἶναι ἡ βάσις πάσης ἐκπαιδεύσεως, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐπαγγελματικὴ μόρφωσις ἄνευ γενικῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι δὲ πλάνη καὶ πλάνη σοβαρὰ καὶ πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ τὴν ἀποφύγωμεν, τὸ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐπαγγελματικὴ μόρφωσις ἄνευ γενικῆς μορφώσεως. Ἀκόμη εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσίν του ὁ κ. ὑπουργὸς ἀναφέρει μέσα πρὸς πλήρωσιν τοῦ σκοποῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) 1) Διόρθωσιν σχολείων 2) καθαρισμὸν ἀριθμοῦ αὐτῶν 3) πρόγραμμα 4) ἑνιαῖον πνεῦμα σχολικῆς ζωῆς 5) μόρφωσιν διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Ἐὰν ἔγραφον ἐγὼ τὴν παράγραφον ταύτην τῆς ἐκθέσεως θὰ τὴν ἔγραφον ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) «μέσα πρὸς πλήρωσιν τοῦ σκοποῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως· 1 ὁ διδάσκαλος· 2) ὁ διδάσκαλος 3) ὁ διδάσκαλος 4) ὁ διδάσκαλος καὶ 5) ὁ διδάσκαλος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἔχωμεν ἐκπαίδευσιν, ὅταν δὲν συγκεντρώσωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν ἅπασαν εἰς τὸ διδακτικὸν προσωπικόν, οὔτε διάρθρωσις, οὔτε οἱαδήποτε μέθοδος, οὔτε οἱαδήποτε τεχνικὰ μέσα εἶναι δυνατὸν νὰ διαπαιδαγωγήσουν καὶ νὰ μορφώσουν τοὺς μαθητάς, ὅταν λείπουν οἱ κατάλληλοι διδάσκαλοι. Ἔχομεν δὲ ἄπειρα παραδείγματα τούτου. Ὅπου ὑπῆρξαν ἐμπνευσμένοι διδάσκαλοι καὶ ἄνευ οὐδενὸς προγράμματος καὶ ἄνευ διδακτηρίων καὶ ἄνευ μέσων κατώρθωσαν νὰ μορφώσουν μαθητάς, οἵτινες διέπρεψαν. Ὅλα τὰ ἄλλα τὰ μέσα εἶναι περιττά, ὅταν ὁ διδάσκαλος δὲν εἶναι εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς του. Θέλω νὰ τονίσω τοῦτο, ὄχι διότι εἶναι ἔλλειψις τοῦ κ. ὑπουργοῦ, οὔτε δύναται ὁ κ. ὑπουργὸς φυσικὰ νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι μόνον διδασκάλους χρειαζόμεθα, ὅταν πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ ὁλόκληρον κονδύλιον νομοσχεδίων, κανονιζόντων ἐν γένει τὴν ἐκπαίδευσιν. Θέλω μᾶλλον νὰ τονίσω ὅτι ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ στραφῇ μόνον εἰς τὴν μόρφωσιν διδασκαλικοῦ προσωπικοῦ καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν μόρφωσιν διδασκάλων τῶν διδασκάλων. Ἄλλο σημεῖον τῆς ἐκθέσεως, καὶ ὁμιλῶ μόνον ἐπὶ τῶν σημείων εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχω ἀντιρρήσεις, διότι εἰς τὰ περισσότερα εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸν κ. ὑπουργόν, ἄλλο σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἠδυνάμην νὰ ἔχω ἀντίθετον πως γνώμην εἶναι ἡ ἀρχή, ὅτι ἡ διοίκησις τῆς γενικῆς καὶ ἐπαγγελματικῆς πρέπει νὰ εἶναι ἑνιαία. Ὑπάρχουν ἀπόψεις καὶ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἐκδοχῆς καὶ ὑπὲρ τῆς ἑτέρας. Θὰ ἀπέκλινον ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, ὅπως ἡ διοίκησις τῆς γενικῆς καὶ ἐπαγγελματικῆς μορφώσεως μὴ εἶναι ἑνιαία, ἐξ ἑνὸς φόβου, εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ κέντρον ἐφεξῆς ἐκπαιδευτικὸν ὁλοκλήρου τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἔχομεν ἀτυχῶς ἐκ τοῦ παρελθόντος παραδείγματα, καθ’ ἃ ἐγκατεστάθησαν πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἠθέλησαν νὰ χρησιμοποιήσωσι τὴν θέσιν των, ὄχι χάριν ἐκπαιδευτικῶν σκοπῶν, ἀλλὰ χάριν ἄλλων σκοπῶν, καὶ μάλιστα πολιτικῶν σκοπῶν. Ἡ ἑνιαία λοιπὸν ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας διοίκησις τῆς γενικῆς τε καὶ ἐπαγγελματικῆς μορφώσεως ἠδύνατο νὰ παρουσιάσῃ κινδύνους. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς σημερινῆς διοικήσεως τοῦ ὑπουργείου, διότι εὐτυχῶς εἶναι σήμερον εἰς ἀσφαλεῖς χείρας. Ἀλλὰ εἰς ἄλλην τινα ἐποχήν, ὅπως καὶ εἰς τὸ παρελθόν, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ἄνθρωποι, οἵτινες μὴ ἔχοντες παιδαγωγικοὺς σκοποὺς ἀλλὰ ἄλλους πολιτικούς, νὰ θελήσωσι νὰ ἐπιδράσουν ἐπὶ τῶν διδασκάλων. Θὰ κάμω ἴσως καὶ ἰδιαίτερον λόγον περὶ τούτου· ἤδη ἀναφέρω, ὅτι εἷς ἐκ τῶν οὕτως ἐνεργούντων κατὰ τὸ παρελθὸν ἔφθασε νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι «ἡμεῖς ἐκάμαμεν τὴν δουλειά μας». Ἔχομεν εὐτυχῶς ἕνα μέρος τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, προσηλυτισμένον πρὸς τὰς ἀρχάς μας τὰς ρεαλιστικάς. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ ἔχει ἓν σοβαρὸν ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς ἑνιαίας διοικήσεως, λέγει, ὅτι ἀποκλίνει ὑπὲρ τῆς ἑνιαίας διοικήσεως διότι: (ἀναγινώσκει). «Εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ὕπαρξις ἑνὸς κέντρου ἀποσκοποῦντος καὶ διευθύνοντος δι’ ἀντιλήψεως ἑνιαίας καὶ συνεχοῦς τὸ σύνολον τῆς μορφώσεως τῆς νέας γενεᾶς». Ὀρθὴ ἡ ἀρχὴ καὶ ἀληθῶς ἡ ἀρχὴ αὐτὴ μὲ κάμνει νὰ ἀποκλίνω κάπου ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Διότι πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος εἰς χεῖρας αὐτοῦ, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι δὲν θὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνοι περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὡμίλησα, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος τὴν διεύθυνσιν τῆς γενικῆς καὶ τῆς ἐπαγγελματικῆς μορφώσεως, διότι τότε μόνον δύναται νὰ κανονίσῃ ὡς αὐτὸ θέλει τὰ ζητήματα τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπαγγελματικῆς ἰσορροπίας. Δι’ αὐτὸν καὶ μόνον τὸν λόγον, παρ’ ὅλην τὴν ἀμφιβολίαν τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπὲρ τῆς ὀρθότητος τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, ἀποκλίνω ὑπὲρ ταύτης. Ἀλλὰ ὁ κ. ὑπουργὸς ὁμιλῶν περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐνόμισεν, καὶ ὀρθῶς, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβῃ τοὺς ἐπαίνους, οἱ ὁποῖοι ἑκάστοτε ἀκούονται περὶ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ περὶ τῶν προτερημάτων αὐτοῦ. Ἐνόμισεν ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ σημειώσῃ, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἀληθῶς ἔχει προσόντα καὶ ἀρετάς, ἀλλὰ ἔχει καὶ ἐλαττώματά τινα, εἶπε δὲ ἐκ τοῦ προχείρου μερικὰ ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων του. Ἡ ἀρετὴ αὐτὴ τῆς ἐκθέσεως, διότι τὸ πρῶτον ἀπαντᾶ τις ἔκθεσιν εἰς τὴν ὁποίαν καταδεικνύονται καὶ τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ἀρετὴ αὐτὴ ἐθεωρήθη ὡς ἐλάττωμα παρ’ ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἤσκησαν μίαν κριτικὴν ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐθεωρήθη ὡς ἐλάττωμα καὶ ἐμέμφθησαν τὸν κ. ὑπουργὸν διὰ τοῦτο. Βεβαίως εἶναι δύσκολον νὰ κρίνῃ τις ψυχολογικῶς ποῖα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ἐλαττώματα τὰ γενικῆς μορφῆς καὶ γενικῆς ἐκτάσεως, τὰ ὁποῖα ἀπαντῶνται εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν, διότι παρατηροῦμεν, ὅτι ἐλαττώματα τὰ ὁποῖα ἐθεωροῦντο ὡς τοιαῦτα μέχρι τινός, εἰς ἄλλας ἐποχὰς ἀνεδείχθησαν ὡς προτερήματα, ἀλλὰ ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν κάμνει βεβαίως μαθήματα ψυχολογικὰ περὶ τούτου. Ἠθέλησεν ἁπλῶς νὰ ἐνδείξῃ μερικὰ ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τοῦ παρετήρησαν, ὅτι ὁ ἕλλην ἐξερχόμενος τῶν ὁρίων τῆς ἑλλάδος ἀναδεικνύει μόνον προτερήματα, οὐδόλως δὲ ἐλαττώματα. Ἐν τούτοις ἔχομεν δύο ἐλαττώματα τὰ ὁποῖα τὸν παρακολουθοῦν, ἡ φιλοπρωτία καὶ τὸ φιλόδικον. Ἡ φιλοπρωτία λυμαίνεται τὸν Ἑλληνισμὸν ἐν Ἀμερικῇ. Δὲν εἶναι λοιπὸν γηγενὲς ἐλάττωμα. Ἐπίσης τὸ φίλερι εἶναι γνωστὸν ὅταν τὸν παρακολουθήσῃς ἐξερχόμενον τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος. Ὥστε κατὰ τοῦτο εἶναι ἄδικος ἡ μομφὴ ἥτις ἀποδίδεται εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἀλλὰ μήπως ὑπάρχουν καὶ ἀρεταί τινες καὶ συναισθήματά τινα πολύτιμα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐπὶ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ βασίσωμεν τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια καὶ τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀπαραίτητον ὑποχρέωσιν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, συντάσσοντες τὰ ἐκπαιδευτικὰ ταῦτα νομοσχέδια; Τὰ συναισθήματα ταῦτα τὰ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. ὑπουργός, εἶναι δὲ ταῦτα τὰ χριστιανικὰ συναισθήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς καὶ τὰ οἰκογενειακὰ συναισθήματα. Ἡ θρησκεία, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι τὶ ἀοίδιον βεβαίως καὶ ἀμετάβλητον. Εἶναι ἄξιον παρατηρήσεως ὅμως ὅτι ὑπῆρξε θρησκεία καὶ ὑπάρχει, ἀφ’ ἧς ἀνεφάνη ὁ ἄνθρωπος εἰς τὴν γῆν. Ἡ χριστιανικὴ θρησκεία, τὴν ὁποίαν πρεσβεύει ὁ ἑλληνικὸς λαός, στηρίζεται εἰς ἕνα κύκλον ἠθικῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τήν πηγὴν αὐτῶν εἰς τὴν ἑλληνικὴν φιλοσοφίαν. Ἐκτὸς τούτου ἡ χριστιανικὴ θρησκεία εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον συνυφασμένη μὲ τὰς ποικίλας τύχας τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς, ὥστε κατήντησεν ὁ λαὸς νὰ τὴν θεωρῇ καθαρῶς ἑλληνικὴν θρησκείαν. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου ἡ χριστιανικὴ θρησκεία εἶναι ὁ ἰσχυρὸς συνδετικὸς κρίκος ὁ ὁποῖος κρατεῖ τοὺς ἐν διασπορᾷ εὑρισκομένους ἕλληνας προσηλωμένους πάντοτε πρὸς τὴν παγίδα αὐτήν. Καί ἐκτὸς τούτου ἀκόμη ἡ χριστιανικὴ θρησκεία, καθ’ αὐτὸ ἑλληνικὴ οὖσα δὲν ἔχει τὰ ἐλαττώματα ἄλλων θρησκειῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ξέναι πρὸς τοὺς λαοὺς οἵτινες τὰς πρεσβεύουν· καί ἄλλοι λαοὶ πρεσβεύοντες τὴν καθολικὴν θρησκείαν ἔχουν τὴν κεφαλὴν τῆς θρησκείας αὐτῆς, ὡσεὶ ἀλλοτρίαν. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου ἡ χριστιανικὴ θρησκεία δημιουργεῖ μίαν πίστιν, πίστιν στηριζομένην εἰς κύκλον τελείων ἠθικῶν ἀρχῶν. Εἶναι λοιπὸν ἐπιβεβλημένον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν ἐν τῇ συντάξει τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, τοῦτο τὸ λέγω, οὐχὶ ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν, διότι βεβαίως τὸ πρῶτον μάθημα τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, καὶ τὰ ἐπαγγελματικὰ νομίζω ἀκόμη, εἶναι τὸ τῶν θρησκευτικῶν. Τὸ λέγω αὐτὸ ἀπαντῶν εἰς ἐπικρίσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τῶν νομοσχεδίων, ὅτι δὲν στηρίζονται εἰς τὰς ρεαλιστικὰς ἀρχὰς τὰς συγχρόνους καὶ ὅτι λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν ἀρχὰς ἄλλας, αἵτινες κατ’ αὐτοὺς δὲν εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ καθιερωθοῦν διὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἰς τοῦτο εἶμαι ἀντικρὺς ἀντίθετος, σχετίζεται δὲ τοῦτο τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω καὶ μὲ τήν διατήρησιν τῶν ἱερατικῶν σχολῶν, περὶ τῶν ὁποίων θὰ ὁμιλήσω μετέπειτα. Καὶ ὀρθῶς καὶ διὰ τὸ συμφέρον τῆς ἐκπαιδεύσεως ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἀφῆκεν ἕν συναίσθημα τόσον πολύτιμον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀχρησιμοποίητον. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ τὸ οἰκογενειακὸν συναίσθημα εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ οἰκογένεια βεβαίως, εἶναι εἷς θεσμὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ αὐτὸς τὰ ἐλαττώματα αὐτοῦ, ἰδίως τὸ κυριώτερον ἐλάττωμα εἶναι ὅτι τὸ ἄτομον ἀναγκάζεται χάριν τῶν οἰκογενειακῶν ἀναγκῶν νὰ καταναλίσκῃ πολὺ μέρος τῆς δραστηριότητος αὐτοῦ καὶ τῶν δυνάμεων αὐτοῦ δι’ αὐτάς. Παρὰ τοῦτο ὅμως τό ἐλάττωμα καὶ παρὰ τὸ ἄλλο ἐλάττωμα τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ οἰκογενειακὸς θεσμός, ὅτι πολλάκις ἄτομα ἔχοντα προσόντα νὰ σταδιοδρομήσουν ἠμποδίσθησαν ἕνεκα οἰκογενειακῶν ἀτυχιῶν, παρὰ ταῦτα τὸ οἰκογενειακὸν αἴσθημα εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν εἶναι ἰσχυρότατον καὶ πολυτιμότατον καὶ σωτήριον εἰς πλείστας περιπτώσεις. Ὅτι δὲ εἶναι ἰσχυρόν, τὸ βλέπομεν εἰς πᾶσαν περίστασιν. Βλέπομεν ἀκόμη φωτογραφίας εἰς τὰς ὁποίας περιπτύσσεται μετὰ στοργῆς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸν ἔγγονον αὐτοῦ. Καὶ βλέπομεν πολλάκις μετὰ πόσης στοργῆς ἀτενίζει τὸν παρακαθήμενον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ υἱόν του ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ κατηγορηθῇ ἐπὶ συντηρητισμῷ, καθ’ ὅσον ὡς εἶναι κοινῶς παραδεδειγμένον, εἶναι ἐκ τῶν πλέων ἐλευθεροφρόνων ἀνδρῶν. Ἀλλ’ εἶπα, ὅτι πολυτίμους προσέφερεν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ οἰκογένεια, ὡς καὶ ἡ Χριστιανικὴ Θρησκεία. Ἐσχάτως δὲ ὅταν περιπέτειαι καὶ κλυδονισμοὶ σοβαροὶ ἔδερον τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν, κατ’ ἐμὲ κριτὴν ἡ οἰκογένεια ἦτο ἐκείνη, ἥτις παρημπόδισε διὰ νὰ γίνουν τὰ πάντα tabula rassa. Ὅταν κατέφευγον συντρίμματα ἐκ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, οἱ διάφοροι ἔφεδροι εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ Ἑλληνικὴ οἰκογένεια, διὰ νὰ σπεύσουν εἰς τοὺς κόλπους αὐτῆς δὲν γνωρίζω, ὁποῖα ὀλέθρια ἀποτελέσματα θὰ εἴχομεν. Ὅταν ἐπὶ δεκαετίαν ὁ ἄρρην πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος εἶχε στρατευθῆ καὶ ἠγωνίζετο εἰς τὰ διάφορα πεδία τῶν μαχῶν, ἡ οἰκογένεια ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία συνετήρησε τὴν οἰκογενειακὴν ἑστίαν ἣν ἐπανεῦρον οἱ ἐπανελθόντες, ἀλλὰ καὶ τὸ οἰκονομικὸν καθεστώς. Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τόσα πολύτιμα συναισθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον, ὅτι εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, ὅπως ταῦτα χρησιμεύσουν ὡς ἀσφαλὴς βάσις τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Ἄλλωστε εἶναι τοῦτο σύμφωνον καὶ πρὸς τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διακηρύσσει, ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἡμῶν νομοσχέδια πρέπει νὰ στηριχθῶσιν, ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς Ἑλληνικῆς ζωῆς καὶ μόνον. Ἄς ἀφήσωμεν λοιπὸν τοὺς διαφόρους κενοσπούδους, οἱ ὁποῖοι ἐξ ἐπιπολαιότητος δύναμαι νὰ εἴπω ἢ θέλοντες νὰ ἐπιδείξωσι δῆθεν γνώσεις καθ’ ἡμέραν ἀπὸ διάφορα βήματα ἐξεγείρονται κατὰ τῆς οἰκογενείας καὶ κατὰ τῆς θρησκείας. Μετὰ ταῦτα κ. βουλευταί, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν κατ’ ἰδίαν ἐξέτασιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Πρὸ τούτου ὅμως εἶναι ἐπίσης ἀνάγκη νὰ ἀπαλλάξωμεν τὴν σκέψιν ἡμῶν ἐξ ἑνὸς πανικοῦ ὁ ὁποῖος ἐξερράγη τελευταίως εἰς τὴν χώραν μας τοῦ πανικοῦ τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ. Ἔννοια γνωστή, ἥτις ὅμως μέχρι τοῦδε δὲν ἐξήσκει τόσην ἐπιρροὴν οὐδὲ εἰς τὰ κοινοβούλια, οὐδὲ εἰς τὴν κοινωνίαν. Καὶ εἶναι μέγας ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀναλφαβήτων; Ἐπικαλοῦνται μίαν στατιστικὴν ἐκ τῆς ὁποίας ὅμως δὲν ἐξάγεται ἀκριβῶς πόσοι εἶναι. Εἶναι ἕνας ἀριθμὸς σοβαρὸς κατ’ αὐτήν. Ἀλλὰ διὰ νὰ στηριχθῶμεν εἰς τὰς στατιστικὰς ταύτας ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν στατιστικὴν κατὰ νομούς, διότι θὰ ἐβλέπομεν τότε, ὅτι οἱ ἀναλφάβητοι πλεονάζουν εἰς ὡρισμένους μόνον νομοὺς ἰδίως τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος. Ἡ στατιστικὴ εἶναι τοῦ 1920, γνωρίζουσι δὲ πάντες, ὅτι κατόπιν τῶν εὐτυχῶν γεγονότων, τῶν ἐτῶν 1912 καὶ 1913 τμήματα τῆς ἀλυτρώτου Πατρίδος ἀπηλευθερώθησαν καὶ δὲν ἦτο δυνατόν, εἰς τὰ τμήματα ταῦτα οἱ ἐγγράμματοι νὰ εἶναι τόσοι πολλοί ὅσοι ἦσαν εἰς τὰ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἐκτός τούτου ἡ στατιστικὴ δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἐν Ἀμερικῇ ἐξ ὅλων τῶν μερῶν μετανάστας, οἵτινες κατὰ τὰ 80% εἶναι ἐγγράμματοι. Ἐὰν καὶ οὗτοι ὑπελογίζοντο θὰ ἐβλέπομεν, ὅτι δὲν εἶναι τόσος μέγας ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀναλφαβήτων, ὅπως πολλοὶ θέλουν νὰ πιστεύσουν. Ἀλλά, κ. Βουλευταί, μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα συμβαίνει αὐτό; δὲν ὑπάρχουν εἰς ἄλλα μέρη ἀναλφάβητοι;

§58Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς τὴν Ἀλβανίαν.

§59Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ὄχι εἰς τὴν Ἀλβανίαν. Εἰς τὴν Γαλλίαν. Εἰς τὰ 1880 εἰς ἕνα δῆμον αὐτῆς Viesser μεταξὺ 2.000 κατοίκων δὲν ἐγνώριζαν ἀνάγνωσιν οὐδὲ εἷς.

§60Λ. ΜΑΚΑΣ. Πρόκειται περὶ ἐξαιρέσεως.

§61Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐπίσης εἰς τὰ 1870 οἱ πληθυσμοὶ τῆς Γαλλίας ἦσαν βυθισμένοι εἰς ἄγνοιαν. Ἐπίσης βλέπω, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τῆς Αὐστρίας ἀναφέρει εἰς τὴν ἔκθεσίν του, ὅτι εἰς τὰ 1890 ἡ Αὐστρία ἦτο ἄνευ πολλῶν σχολείων καὶ ἠρίθμη 1½ ἑκατομμύρια ἀναλφαβήτων. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν ἀγραμμάτων ὑπολογίζονται καὶ αἱ γυναῖκες. Γνωρίζομεν δὲ ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κράτη ἡ μόρφωσις τῶν γυναικῶν ἐβράδυνε. Δὲν εἶναι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅπου ἡ μόρφωσις τῶν γυναικῶν ἐβράδυνεν. Ἀλλά, κ. Βουλευταί, αὐτοὶ οἱ ἀναλφάβητοι εἶναι ὅπως παραδόξως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς παρασηρηθεὶς ἴσως ἀπὸ τὴν ὑπερβολὴν αὐτὴν τοὺς χαρακτηρίζει, «ἐχθροὺς πάσης προόδου, πολιτειακῆς πολιτικῆς καὶ ἐπιστημονικῆς;» Δὲν ἔχομεν, λοιπὸν πεῖραν καὶ δὲν ζῶμεν ἐντὸς τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας καὶ δὲν συνηντήσαμεν πληθώραν ἀγραμμάτων πολὺ καλλιτέραν καὶ πολὺ ἀνωτέραν τῶν ἡμιμαθῶν; Δὲν εἶναι αὐτοὶ οἱ ἀγράμματοι, οἱ ὁποῖοι ἐννοοῦντες καλῶς τὸ ἐλάττωμα αὐτὸ τῆς ἀγραμματοσύνης ὠθοῦσι διὰ παντὸς τρόπου τὰ τέκνα των πρὸς τὰ σχολεῖα; Δὲν εἶναι αὐτοὶ οἱ ἀγράμματοι τοὺς ὁποίους βλέπομεν καὶ ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι εἰς τὰς ἐπαρχίας μας μετὰ πόσης προσοχῆς καὶ περισκέψεως παρακολουθοῦν ὁμιλοῦντας τοὺς πολιτευτάς των; Πρέπει, λοιπόν, νὰ ἀφήσωμεν τὸν κόσμον ἀγράμματον καὶ τὶ σᾶς πειράζει θὰ μὲ ἐρωτήσετε ἐὰν λέγαμε ὅτι εἶναι ἔστω καὶ ἀνώτερος τοῦ πραγματικοῦ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγραμμάτων; Θὰ ὠθήσωμεν οὕτω τὴν πολιτείαν εἰς ταχυτέραν ἐνέργειαν. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸν πανικὸν τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ.

§62Λ. ΜΑΚΑΣ. Πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτου κινδύνου.

§63Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Οὐδεὶς κίνδυνος· ἡ δὲ ἵδρυσις σχολείων ἐν σπουδῇ ἄνευ καλῶν διδασκάλων ἄνευ διδακτηρίων, ἄνευ ὀργάνων εἶναι ἐντελῶς περιττή. Ἀλλ’ ὑπῆρξε καμμία πολιτεία, κ. βουλευταί, ἥτις νὰ ἔλυσεν ἀμέσως τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν ἀγραμμάτων; Αἱ πολιτεῖαι, ὅπως καὶ τὰ ἄτομα, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀναμετρῶσι τὰς οἰκονομικὰς αὐτῶν δυνάμεις καὶ προβαίνουν εἰς δαπάνας ὑπερτέρας αὐτῶν δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ καταφέρωσι μίαν βαρεῖαν σφύραν κατὰ τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τῆς χώρας καὶ κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ· τότε δὲ θὰ παραλύσῃ καὶ ἡ ἐκπαίδευσις καὶ κάθε ἄλλη ὑπηρεσία. Λελογισμένως, λοιπόν, καὶ ἐντὸς τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τῆς χώρας πρέπει νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἵδρυσιν σχολείων καὶ εἰς τὴν μόρφωσιν τῶν διδασκάλων. Πᾶσα ἄλλη ἐνέργεια θὰ εἶναι παρακεκινδυνευμένη καὶ ἐπιβλαβὴς δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ἐνδιαφέρει τὸ ποσὸν ἀλλὰ τὸ ποιὸν τῶν διδασκάλων. Ἂς ὁμιλήσωμεν ὅμως καὶ περὶ τῆς διορθώσεως εἰς τὴν ὁποίαν τόσην ἀποδίδομεν σημασίαν. Γνωρίζετε πάντες ὅτι ἡ χώρα ἡμῶν κατοικεῖται διὰ μικρῶν συνοικισμῶν κατὰ μίαν ἀναλογίαν 7%. Εἰς τὰς χαράδρας εἰς τὰς ὑπωρείας καὶ τὰς παρειὰς τῶν ὀρέων καὶ τὰς κοιλάδας καὶ τὰς κορυφὰς τῶν βουνῶν καὶ τὰς πεδιάδας ὑπάρχουν ἄπειροι μικροὶ συνοικισμοὶ ἐγκατεσπαρμένοι. Εἶναι ἀδύνατον ἡ ἑλληνικὴ πολιτεία καὶ μὲ μέσα μάλιστα ὄχι πλούσια, νὰ ἐπιτύχῃ ὅπως καὶ εἰς τὸν ἐλάχιστον τῶν συνοικισμῶν αὐτῶν λειτουργῶσι σχολεῖα τόσης δυναμικότητος, ὥστε νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις ἡ ἐν τῷ σχολείῳ τούτῳ εἶναι ἀρκετὴ διὰ τὴν πολιτείαν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ εἴπωμεν τοῦτο καὶ μετὰ παρέλευσιν καὶ 50 ἐτῶν ἀκόμη. Εἴχομεν παρ’ ἡμῖν μέχρι τοῦδε μίαν διάθρωσιν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ τοῦ γυμνασίου ἐκ τῶν σχολείων δὲ τούτων ἐξῆλθον οἱ μεγαλύτεροι ἐπιστήμονες, ἔμποροι, βιομήχανοι καὶ οἱ μεγαλύτεροι πολιτικοὶ ἡμῶν. Καὶ ἤδη ἁμιλλώμεθα νὰ ἐπιρρίψωμεν τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος κατὰ τῶν σχολείων τούτων. Ἄλλοτέ ποτε εὐαμίλλως ἐρρίψαμεν τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος κατὰ τοῦ κ. Ε. Βενιζέλου ὁ ὁποῖος ἐν τούτοις ἦτο ὁ πρωθυπουργὸς ποὺ ἐδιπλασίασε τὴν Ἑλλάδα. Εἴμεθα ἐπιρρεπεῖς εἰς ἀναθεματισμοὺς καὶ ἐπικρίσεις. Ἀλλ’ ἡ διάρθρωσις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐγένετο ὅπως εἶναι σήμερον; Ἢ μᾶλλον, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὑπῆρχε τὸ πλῆθος τῶν γυμνασίων καὶ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων τῆς σήμερον; Ὁ ἀρχικὸς νομοθέτης εἶχε κάμει ἓν γυμνάσιον εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἑκάστου νομοῦ καὶ ἓν ἑλληνικὸν σχολεῖον εἰς τὴν πρωτεύσαν ἑκάστης ἐπαρχίας, εἰς τὰ ἄλλα δὲ μέρη εἶχε κάμει δημοτικὰ σχολεῖα. Ἀλλὰ πταίει τὸ σύστημα ἐὰν ἐπλήρωσαν τὴν χώραν γυμνασίων ὥστε νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐδοκιμάσθη τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ νὰ τὸ καταργήσωμεν; Ἐν πάσῃ περιπτώσει νεώτεραι ἀνάγκαι μᾶς ἀναγκάζουσι νὰ σκεφθῶμεν πλέον ἐὰν τὸ μέχρι σήμερον σύστημα εἶναι τὸ προσφορώτερον διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας. Δὲν εἶναι ὅμως λόγος οὗτος, διὰ νὰ κατηγοροῦμεν μετὰ τόσης δυνάμεως καὶ μετὰ τόσης ὀργῆς τὸ ἡμέτερον σύστημα, τὸ ὁποῖον μάλιστα ὁ ἔγκριτος ἐκ Μυτιλήνης συνάδελφος τὸ κατηγόρησεν ὡς ὀλιγαρχικόν! Ἂν ὑπάρχῃ σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ ὑπηρέτησε τὴν δημοκρατικότητα, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ὑπῆρξε τὸ προηγούμενον σύστημα, διότι ἦτο εὐχερές, δι’ αὐτοῦ εἰς τὸν τελευταῖον ἀγρότην, νὰ πέμψῃ μέχρι τὸ Πανεπιστήμιον τὸ τέκνον αὐτοῦ, ἀδιάφορον ἂν τοῦτο εἶναι ὀρθὸν ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως. Ἕν σύστημα, λοιπόν, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τοιαύτην εὐκολίαν καὶ εἰς τὸν τελευταῖον ἀγρότην, ὅπως διαπέμπῃ τὸ τέκνον αὐτοῦ καὶ εἰς τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν ἵδρυμα τῆς χώρας, δὲν δύναται νὰ κατηγορηθῇ καὶ ὡς ὀλιγαρχικόν.

§64Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ ἔννοια τῆς ὀλιγαρχικότητος δὲν εἶναι ὅτι μία ἀνωτάτη κοινωνικὴ τάξις ἐπωφελεῖται, ἀλλ’ ὅτι μία ἐλαχίστη μειονότης τροφίμων τῶν σχολείων, διότι τὸ δημοτικὸν σχολεῖον ὑπηρετεῖ τὸ Ἑλληνικόν, τὸ Ἑλληνικὸν τὸ γυμνάσιον, τὸ γυμνάσιον τὸ Πανεπιστήμιον, τροφοδοτοῦνται παρ’ ὅλων αὐτῶν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην εἶναι ὀλιγαρχικόν, διότι ὑπηρετεῖ τοὺς ὀλίγους τῶν Πανεπιστημίων καὶ ὄχι διότι ἐπωφελεῖται μία ἀνωτάτη κοινωνικὴ τάξις.

§65Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι τὸ δημοτικὸν σχολεῖον ἦτο ἀτελές, διότι ἐφρόντιζε νὰ προπαρασκευάσῃ τοὺς διὰ τὸ Πανεπιστήμιον μαθητάς;

§66Λ. ΜΑΚΑΣ. Αὐτὸ ἦτο εἷς ἐκ τῶν λόγων.

§67Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἦτο ἀτελὴς καὶ εἶναι ἀτελὴς καὶ δὲν γνωρίζω ἐπὶ πόσον ἀκόμη χρόνον θὰ εἶναι ἀτελής, διότι δὲν ἔχει παντοῦ τελείους διδασκάλους. Εἶναι λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ἡ διάρθρωσις, περὶ τῆς ὁποίας τόσος ἐγένετο λόγος, ἡ ὁποία πταίει. Βεβαίως καὶ αὐτὴ πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της τὴν ἰσορροπίαν τῶν ἐπαγγελμάτων, πρέπει νὰ τὴν ἔχῃ καὶ ὡς βάσιν της. Ἀλλ’ ἂς μὴ νομίζομεν, ὅτι εἶναι τὸ πᾶν, ἂς μὴ νομίζομεν, ὅτι ἡ διαρρύθμισις τῶν σχολείων κατὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον ὑπηρετεῖ οὐσιωδῶς τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἡ ἐκπαίδευσις ὑπηρετεῖται, διὰ τῆς ἐσωτερικῆς διαρθρώσεως τῶν σχολείων, διὰ τῆς ἐσωτερικῆς μορφῆς τῶν σχολείων. Καὶ ἤδη ἐπανέρχομαι εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια. Ὡς βάσιν, ὡς μόνην βάσιν καὶ ὡς μοναδικὴν βάσιν τῆς γενικῆς μορφώσεως τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, ὁ κ. ὑπουργὸς θέτει τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Ἀλλὰ νομίζων, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀτελὲς ἔχον 4 τάξεις προσθέτει καὶ 2 ἀκόμη. Ἀλλ’ ἂς μὴ πιστεύσωμεν ὅτι τοῦτο εἶναι ἀρκετόν, διὰ νὰ μορφώσῃ τοὺς Ἕλληλας πολίτας.....

§68Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω.

§69Λ. ΜΑΚΑΣ. Οὐδεὶς τὸ πιστεύει αὐτό.

§70Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Τὶς εἶναι σήμερον ὁ διδάσκαλος, κύριοι βουλευταί; Κατὰ τὸ πλεῖστον ἐντόπιος, εἶναι δὲ περίεργον, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς οὐδαμοῦ τῆς ἐκθέσεώς του ἢ τῶν διαφόρων ἐκθέσεών του κάμνει λόγον περὶ αὐτοῦ, σπουδάσας ἐν μέσῳ στερήσεων καὶ βασάνων ἐν στενῷ πάντοτε κύκλῳ ἐπαρχιακῷ ἢ ἄλλῳ καὶ ἐπανελθὼν εἰς τὸ χωρίον αὐτοῦ καὶ εἰς τὴν οἰκογένειαν αὐτοῦ, ἔχων ὅλας τὰς ἀσχολίας τὰς ποικίλας τοῦ οἰκογενειακοῦ βίου, τοῦ βίου τοῦ κτηματικοῦ συμμεριζόμενος τὰς ἀντιπαθείας καὶ συμπαθείας τῶν συγχωρίων του, μὴ δυνάμενος νὰ ἐξέλθῃ ἕνεκα αὐτῶν ἐκ τοῦ στενοῦ περιβάλλοντος τοῦ χωρίου, ἀτελέστατα ὑπηρετεῖ τὴν ἐκπαίδευσιν, ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν. Ἡ δὲ μακρὰ ἐν τῷ χωρίῳ του διαμονὴ ἐξασθενεῖ σπουδαίως καὶ πᾶν ἄλλο ἐλατήριον, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατόν, νὰ τὸν κινήσῃ εἰς πλήρη ἐπιτέλεσιν τοῦ ὑψίστου ἔργου του. Ἄν πιστεύετε, ὅτι διὰ τῶν διδασκάλων, αὐτῶν καὶ μόνον εἶναι δυνατόν νὰ μορφωθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ν’ ἀποκτήσῃ τὴν γενικὴν αὐτὴν μόρφωσιν, πλανᾶσθε. Ἄν οὐσιαστικῶς καὶ ἀληθῶς θέλετε νὰ κάμετε ἕν βῆμα εἰς ἀνόρθωσιν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, εἶναι ὡς πρῶτον τοιοῦτον ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ἐντοπιότητος διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους, διότι δὲν ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἓν δημοτικὸν σχολεῖον, πρέπει νὰ ἐμπνέῃ τοῦτο ὅλην τὴν πεποίθησιν καὶ ὅλην τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν πατέρα καὶ τοὺς μαθητάς. Ἐφ’ ὅσον λοιπόν, δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ σχολεῖον μας ὑπὸ τὰς σημερινὰς αὐτοῦ συνθήκας νὰ ἐμπνεύσῃ τοιαύτην πεποίθησιν νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ τολμηρὸν νὰ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὴν γενικὴν μόρφωσιν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου ἔστω καὶ διὰ δύο ἀκόμη τάξεων προικιζομένου. Δὲν διαφεύγουσι ταῦτα τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἀλλὰ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου του προβαίνων μετὰ τέχνης, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ἠθέλησε νὰ θέσῃ τὰς βάσεις μελλούσης ἐκπαιδεύσεως, ἠθέλησε ν’ ἀποφύγῃ τὰς ἀντιφάσεις καὶ τὰς συγκρούσεις τὰς ποικίλας καὶ ἐτονίσθη καὶ ἐπανελήφθη, ὅτι εἰς τὸ μέλλον ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ βαθμηδὸν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρωθῶσιν αἱ οὐσιώδεις αὗται ἀντιλήψεις. Ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως ταῦτα σκεπτόμενος ἐφαντάζετο, ὅτι εἶναι δυνατόν νὰ παραμείνῃ ἐφ’ ὅρου ζωῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον Παιδείας· τότε καὶ ἐγὼ θὰ ἤμην σύμφωνος. Ἐν μέσῳ ὅμως τῶν ποικίλων μεταβολῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι καὶ ἀπαραίτητοι εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, εἶναι τολμηρὸν νὰ βασισθῇ τις ἐπὶ τοιαύτης τινὸς σκέψεως, ἧς τὸ ἐνδεχόμενον εἶναι, ἡ μόρφωσις τοῦ Ἕλληνος πολίτου νὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τοὺς σημερινούς διδασκάλους ἐπὶ πολὺ ἀκόμη. Ἀλλὰ θὰ εἴπητε. Ε, καί; Προτήτερα τὶ ἐγίνετο ἐπὶ τέλους; Ἐκάμαμε καὶ δύο ἀκόμη τάξεις εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Ὅσον δήποτε ἀνίκανος καὶ ἂν εἶναι ὁ διδάσκαλος, κἄτι περισσότερον θὰ μάθῃ τὸ παιδί. Ἀλλὰ προτήτερα ὑπῆρχον τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα ἦσαν διεσπαρμένα καθ’ ὅλην τὴν χώραν εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς κωμοπόλεις τῆς Ἑλλάδος. Ἐχρησίμευον, λοιπόν, ὡς δευτέρα βαθμὶς τῆς γενικῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Θὰ σᾶς εἰπῶ τὸν λόγον ὁ ὁποῖος διαρκῶς μᾶς φοβίζει «ὅτι προπαρασκευάζουν μαθητὰς διὰ τὸ γυμνάσιον καὶ χρησιμεύουν ὡς προβαθμὶς τῆς κλασσικῆς ἐκπαιδεύσεως» ἂν ὅμως λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν στατιστικήν, ἂν ὄχι αἱ 100 χιλιάδας, ἀσφαλῶς αἱ 80, κατ’ ἔτος, ἐκ τῶν μαθητῶν τῶν ἑλληνικῶν σχολείων παραμένουσιν εἰς τὴν κοινωνίαν, δὲν μετέρχονται παρασιτικόν τι ἐπάγγελμα, παραμένουν ἐν αὐτῇ τῇ κοινωνίᾳ, τυχόντες ἀνωτέρας γενικῆς μορφώσεως. Τοιοῦτον δὲ ποσὸν ἐξερχόμενον κατ’ ἔτος 80 ἢ 100 νέων οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνωτέραν μόρφωσιν δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μᾶς κάμῃ ὅπως σκεφθῶμεν....

§71Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ τοὺς μαθητὰς τῶν ἑλληνικῶν σχολείων λέγετε;

§72Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Μάλιστα.

§73Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι πολὺ χειρότεροι, εἶναι ὀπισθοχωρημένοι ἀπὸ τοὺς μαθητὰς τῶν δημοτικῶν σχολείων, τοὺς ἐξελθόντας ἀπὸ καλὰ δημοτικὰ σχολεῖα.

§74Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἀλλὰ τὶ μᾶς ἐμποδίζει τότε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον νὰ τὸ μορφώσωμεν εἰς σχολεῖον δημοτικὸν δευτέρας βαθμῖδος;

§75Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ τετρατάξιον τὸ ἐκάμαμεν ἑξατάξιον.

§76Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Τὸ ἐμπιστευόμεθα ὅμως εἰς τοὺς μέχρι σήμερον διδασκάλους.

§77Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ καὶ εἰς ἐκείνους ποὺ θὰ παρασκευάσωμεν.

§78Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οἱ τελευταίως ἐξερχόμενοι διδάσκαλοι εἶναι πρώτης ποιότητος.

§79Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τώρα συζητεῖται τὸ νομοσχέδιον περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Σᾶς ἀκούω μετὰ τῆς μεγαλειτέρας τώρα εὐχαριστήσεως, διότι ὁμιλεῖτε μετὰ μεγάλης σαφηνείας καὶ ὅσα λέγετε εἶναι ἄξια προσοχῆς. Ἂν θέλετε ὅμως νὰ τύχουν συζητήσεως εὐρυτέρας ὅσα λέγετε θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ περιορισθῆτε εἰς τὰ περαιτέρω εἰς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν καὶ νὰ ἐπιφυλαχθῆτε νὰ ὁμιλήσετε κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν. Εἶναι πολὺ σοβαραὶ αἱ παρατηρήσεις σας, ἀλλὰ δὲν θὰ μπορέσωμεν νὰ παρακολουθήσωμεν τήν συζήτησιν, διότι συζητοῦμεν τὰ νομοσχέδια περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως.

§80Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προτείνετε εἶναι δαπανηρὸν χρόνου, διότι πρέπει ἐπὶ ἑκάστου νομοσχεδίου ἑκάστοτε νὰ ἐπαναλαμβάνωμεν καὶ τὴν συζήτησιν, ἄλλως τε ὅλα τὰ νομοσχέδια στενῶς σχετίζονται μεταξὺ αὐτῶν. Λοιπὸν λέγω, κύριοι βουλευταί, τὶ μᾶς ἐμποδίζει ὅπως σκεφθῶμεν ἵνα τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει σήμερον διδασκάλους διδάκτορας τῆς φιλολογίας, νὰ τὸ μορφώσωμεν ὡς ἀνώτερον δημοτικὸν σχολεῖον γενικῆς ἐκπαιδεύσεως; Βλέπομεν σήμερον ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θεωρεῖ ἐπαρκῆ τὴν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα μόρφωσιν καὶ διὰ τὰ κορίτσια του ἀκόμη νομίζει ὅτι πρέπει νὰ τὰ στείλῃ εἰς τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον, χωρὶς νὰ ἔχῃ σκοπὸν νὰ τὰ ἐξακολουθήσῃ εἰς τὰ ἄλλα ἐκπαιδευτήρια.

§81Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὅλοι οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ δημοτικοῦ σχολείου πηγαίνουν εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα.

§82Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ὄχι καὶ ὅλοι.

§83Λ. ΜΑΚΑΣ. Δηλαδὴ νὰ ὑπάρχῃ καὶ 6η τάξις δημοτικοῦ καὶ ἑλληνικοῦ σχολείου;

§84Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἔστω, διὰ νὰ ἔχωσιν ἀνωτέραν γενικὴν μόρφωσιν αὐτοὶ δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐγγράφωνται εἰς τὰ γυμνάσια... Ἔχομεν δὲ εἰς πολλὰ μέρη 3 διδακτήρια ἐπαρκῆ, κτισμένα δι’ ἑλληνικὰ σχολεῖα. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι ἔχομεν ἓν σχολεῖον ἀνωτέρας μορφώσεως, τοῦ ὁποίου τὴν ἀνάγκην ὁ ἑλληνικὸς λαὸς τὴν αἰσθάνεται.

§85Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὅταν δέχεσθε εἰς τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα ἀπαραιτήτως τὴν γενικὴν μόρφωσιν, ἰδοὺ τὰ σχολεῖα τὰ ὁποῖα θέλετε.

§86Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Μὰ τὰ ἐπαγγελματικὰ αὐτὰ σχολεῖα θὰ τὰ ἔχετε γενικῆς μορφώσεως καὶ ἐπαγγελματικῆς;

§87Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μὰ εἰς τὰ ἐπαγγελματικὰ αὐτὰ σχολεῖα κρίνεται ἀπαραίτητος καὶ ἡ γενικὴ μόρφωσις.

§88Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ὥστε αὐτὰ τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα θὰ τὰ κάνετε ἀνώτερα τῶν σημερινῶν δημοτικῶν.

§89Λ. ΜΑΚΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας προβλέπει διὰ τὸ μέλλον τὴν αὔξησιν τῶν τάξεων τοῦ δημοτικοῦ σχολείου.

§90Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἀλλά, κύριοι, εἰς αὐτὸ δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω τὸ ἑξῆς: Εἶναι σκόπιμον καὶ εἶναι ὠφέλιμον, οἱ θέλοντες νὰ τύχουν γενικωτέρας μορφώσεως νὰ ἐξέρχωνται ἀπὸ τὸ μικρὸ χωργιό των εἰς ἕνα εὐρύτερον κύκλον. Εἶναι σκόπιμον ὁ μαθητὴς τοῦ τελευταίου χωριοῦ νὰ συμπληρώνῃ τὴν μόρφωσιν αὐτοῦ τὴν γενικὴν εἰς εὐρύτερον κύκλον. Ἀλλ’ ἕνα μέγα μέρος τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας τὸ ὁποῖον θέλει νὰ τύχῃ γενικωτέρας μορφώσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ, ὅτι καὶ ἐπὶ πολλὰ ἀκόμη ἔτη τὸ δημοτικὸν σχολεῖον θὰ εἶναι ἱκανὸν νὰ δώσῃ εἰς τὸ Ἕλληνα πολίτην γενικῶς, μόρφωσιν, ἀρκοῦσαν.

§91Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εὑρίσκεται εἰς ἀντίφασιν πρὸς ὅ,τι εἴπατε εἰς τὴν ἀρχήν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις νὰ εἶναι μικροτέρα τῆς ἑξαετοῦς τοιαύτης. Βλέπετε ὅτι ἀναγνωρίζετε, ὅτι ἑξαετὴς δημοτικὴ παίδευσις δὲν εἶναι ἀρκετὴ διὰ γενικὴν μόρφωσιν.

§92Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐγὼ εἶπον γενικῶς διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν αʹ βαθμοῦ, ἣν μάλιστα θέλω πενταετῆ. Ἐνῷ τὸ ἀνώτερον δημοτικὸν θέλω νὰ ἔχῃ δύο τάξεις ἑλληνικοῦ σχολείου. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο τοῦτο προσφορώτερον διὰ τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν.

§93Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ διατὶ νὰ τὸ ὀνομάζετε ἑλληνικὸν σχολεῖον ποὺ δὲν ταιριάζει;

§94Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἀνώτερον δημοτικὸν ἄς ὀνομασθῇ.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. συνάδελφος, περίπου, γίνεται μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. ὑπουργοῦ, διότι ἔχει 6 τάξεις δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§96Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Μὰ αὐτὸ εἶναι ἄλλο. Σήμερον, κύριοι, ἔχομεν τὸν δημοδιδάσκαλον ὄχι εἰς τὴν περιωπὴν ποὺ θέλομεν. Ἐξ ἄλλου ἔχομεν ἕνα ἄλλο προσωπικὸν διδασκάλων, τοὺς ἑλληνοδιδασκάλους οἱ ὁποῖοι εἶναι κατὰ τὸ σύνολον ἀπόφοιτοι τοῦ Πανεπιστημίου καὶ δυνάμεθα νὰ τοὺς χρησιμοποιοῦμεν ἄριστα διὰ νὰ ἱδρύσωμεν ἀνώτερα δημοτικὰ σχολεῖα. Καὶ ἔχει ἀνάγκην ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία αὐτῶν. Ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀδύνατον νὰ κάμωμεν 7 ἢ 8 τάξεις εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τῶν χωρίων, ἐφ’ ὅσον εἶναι καὶ ὑπὲρ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου, δὲν γνωρίζω διατὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα εἰς τὸ νὰ χρησιμεύσουν ὡς 2ος βαθμὸς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Μάλιστα εἶναι δυνατόν, ἀναλόγως τοπικῶν συνθηκῶν, νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς αὐτὰ καὶ εἰδικὰ μαθήματα. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει εἰς τὸ Γαλαξεῖδι νὰ εἰσαγάγωμεν ἕνα μάθημα ναυτιλίας· εἰς τὴν Ἄμφισσαν ἕνα μάθημα ἐλαιοκομίας καὶ καθεξῆς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἔχωμεν κατ’ ἔτος ἕνα μεγάλον ἀριθμὸν περίπου 100 μαθητῶν οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξέρχωνται καὶ γενικῶς μορφωμένοι καλὰ ἀλλὰ καὶ μὲ εἰδικήν τινα μόρφωσιν.

§97Λ. ΜΑΚΑΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Νομίζετε ὅτι εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον μπορεῖ νὰ δοθῇ ἐπαγγελματικὴ μόρφωσις εἰς παιδιὰ 8 καὶ 10 ἐτῶν;

§98Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ὄχι βεβαίως μόνον διάφοροι ἐπιθεωρηταὶ συγχαίουν τὴν γενικήν, μὲ τὴν ἐπαγγελματικὴν μόρφωσιν θέλοντες νὰ εἰσαγάγουν ἐπαγγελματικὰς γνώσεις εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Δι’ αὐτὸ εἶπα ἕνα μόνον μάθημα, κατὰ τὰς τοπικὰς συνθήκας καὶ εἰς τὸ βʹ βαθμοῦ δημοτικὸν σχολεῖον.

§99Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὰς τὰς ἐπαγγελματικὰς γνώσεις μποροῦν νὰ τὰς λάβουν καλῶς εἰς τὰ γεωργικὰ σχολεῖα.

§100Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Αἱ ἐπαγγελματικαὶ αὐταὶ γνώσεις ἴσως μπορεῖ νὰ διδάσκωνται κατὰ τὰς ἑορτάς, διότι ἄν ἀφήσωμεν τὸν δημοδιδάσκαλον νὰ τὰς μεταδίδῃ κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ἡμέραν ξέρετε τὶ θὰ γίνῃ; Ὅλην τὴν ἡμέραν θὰ ἀσχολοῦνται εἰς αὐτὸ ἐπὶ βλάβῃ τῆς γενικῆς μορφώσεως καὶ ἄνευ ἀποτελέσματος διὰ τὴν ἐπαγγελματικήν.

§101Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐπῆγα εἰς τὴν Κρήτην καὶ εἶδα πὼς δὲν συνέβη αὐτό.

§102Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μὰ τὰ 15–20% τῶν μαθητῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων μεταβαίνουν εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα.

§103Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Μάλιστα, κ. βουλευτὰ ἐκ Μυτιλήνης ἀλλ’ ὁσημέραι γίνεται ἀντιληπτὴ ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνωτέρας γενικῆς μορφώσεως καὶ εἰς τὸ τελευταῖον χωριό. Ἐκτὸς τούτου ἡ τύχη τῶν διαφόρων ἀποφοίτων τῶν γυμνασίων ἔχει πείσει πλέον τοὺς γονεῖς αὐτῶν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ στέλλωσιν εἰς τὰ γυμνάσια τὰ παιδιά των, διότι οἰκτρὰ τύχη τὰ ἀναμένει. Τὶ θὰ προκύψῃ διὰ τοῦ νέου ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος, θὰ μειώσωμεν διὰ τοῦ συστήματος τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται ὁ κ. ὑπουργός, τοὺς μαθητὰς τῶν γυμνασίων; Θὰ τοὺς μειώσωμεν ἄρα γε; Ἐγὼ φοβοῦμαι μήπως τοὺς αὐξήσωμεν. Ἐν πρώτοις ὅλοι οἱ γονεῖς οἱ κατοικοῦντες εἰς τὰ μέρη ὅπου ὑπάρχουν γυμνάσια καὶ ὅπου εἰς τὸ ἑξῆς δὲν θὰ ὑπάρχουν ἡμιγυμνάσια, θεωροῦντες ἀτελῆ τὴν μόρφωσιν τῶν δημοτικῶν σχολείων, θὰ στείλωσι τὰ τέκνα των εἰς τὰ ἐν τῇ πόλει των γυμνάσια. Ἄν ἤθελέ τις παρακολουθήσῃ τὰ πράγματα, ἤθελε πεισθῆ περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς γνώμης μου. Ὁ μικροέμπορος, ὁ εὑρισκόμενος εἰς μέρος ὅπου ὑπάρχει Γυμνάσιον, θὰ θεωρήσῃ ἐπαρκῆ τὴν μόρφωσιν τοῦ τέκνου του τὸ ὁποῖον θὰ κρατήσῃ εἰς τὸ ἐμπορικόν του ἐὰν εἶναι τελειόφοιτος Δημοτικοῦ σχολείου, θὰ τὸ στείλῃ εἰς τὸ Γυμνάσιον διὰ νὰ βγάλῃ τοὐλάχιστον δύο τάξεις ὥστε νὰ ἀποκτήσῃ τὰς γνώσεις ἐκείνας τὰς ἀπαραιτήτους διὰ τὸν ἀγῶνα τῆς ζωῆς· καὶ ἀπὸ τὰς δύο τάξεις θὰ καταλήξῃ εἰς ὅλας.

§104Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ τὸν ἀναγκάσουμε καὶ αὐτόν.

§105Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εὔχομαι νὰ τὸν ἀναγκάσετε ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως περάσῃ πολὺς χρόνος καὶ ἰδοῦμε ἕως τότε τὰ Γυμνάσια ὑπὲρ πλήρη.

§106Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔχομεν καὶ ἀριθμὸν περιωρισμένον εἰσαγωγῆς μαθητῶν.

§107Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐσχάτως ποικίλαι μομφαὶ καὶ κατηγορίαι ἐξετοξεύθησαν, ὅτι οἱ μαθηταὶ ἐξέρχονται ἐκ τῶν Γυμνασίων ἀγράμματοι καὶ ἀμόρφωτοι. Κατὰ τὴν πολεμικὴν ἐποχὴν ὅπως πάντες γνωρίζετε τὰ Γυμνάσιά μας δὲν ἐλειτούργουν, οἱ πλεῖστοι τῶν καθηγητῶν ἦσαν ἐπίστρατοι, τὰ μαθήματα ἐδιδάσκοντο ὥρας τινὰς καθ’ ἡμέραν ἢ ἡμέραν παρ’ ἡμέραν. Μετὰ τοιαύτην διδασκαλίαν φυσικὰ οἱ μαθηταὶ ἐξήρχοντο ἀτελῶς κατηρτισμένοι. Δὲν εἶναι ὅμως μόνον ἡ ἐλλειπὴς διδασκαλία ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν ἐξέρχονται συγκεκροτημένοι ὅπως ἔπρεπεν οἱ μαθηταί, εἶναι καὶ ἡ ἀτελὴς μόρφωσις τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Εὐτυχῶς διὰ τοῦτο λαμβάνομεν πρόνοιαν εἰς τὰ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχέδια, καὶ κατὰ τοῦτο εἶμαι σύμφωνος μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ἴσως θὰ εἶχον ἀντίρρησίν τινα ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν διαφοροποίησιν τῶν Γυμνασίων. Θὰ ἐπροτίμουν τὰ Γυμνάσια ἢ νὰ εἶναι καθαρῶς πρακτικά, ἢ νὰ εἶναι καθαρῶς θεωρητικά, διότι φοβοῦμαι ὅτι θὰ γίνῃ μία σύγχυσις, ἐπὶ βλάβῃ τῶν μαθητῶν. Ἢ θὰ ὑπερισχύσουν οἱ τοῦ κλασσικοῦ Γυμνασίου μαθηταὶ καὶ οἱ τοῦ πρακτικοῦ τμήματος θὰ εἶναι ἐν ὑποδεεστέρᾳ μοίρᾳ, ἢ θὰ ὑπερισχύσουν οἱ τοῦ πρακτικοῦ τμήματος, καὶ θὰ εἶναι ἐν ὑποδεεστέρᾳ μοίρᾳ οἱ τοῦ κλασσικοῦ Ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι χωριστὰ τὰ πρακτικὰ λύκεια καὶ χωριστὰ κλασσικὰ γυμνάσια εἶναι προτιμότερον τὸ σύστημα τὸ ἁπλοῦν διότι πάντως προβλέπεται ὅτι ὑπὸ τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ γίνεται ἡ διδασκαλία θὰ ἐπέλθῃ μία σύγχυσις διὰ τῆς διαφοροποιήσεως. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σπουδαῖον κατὰ τὴν γνώμην μου.

§108Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι ζήτημα διοικήσεως.

§109Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Τὸ ὅλον ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ζήτημα διοικήσεως. Ἀλλὰ ὁ κ. ὑπουργὸς εἰσάγει καὶ μίαν καινοτομίαν· καταργεῖ τελείως τὸ μάθημα τῶν λατινικῶν. Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος διὰ τὴν κατάργησιν τῶν λατινικῶν ἐκ τῶν ἐκπαιδευτηρίων μας. Νομίζω ὅτι εἰς μάτην καταπονοῦνται οἱ μαθηταὶ πρὸς ἐκμάθησιν τῶν λατινικῶν ὅταν τὸν πολύτιμον αὐτὸν χρόνον δύνανται νὰ ἀφιερώσουν εἰς τὴν σπουδὴν τῆς ἑλληνικῆς φιλολογίας. Φρονῶ δὲ πάντως ὅτι ἡ ζημία ἡ ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν λατινικῶν εἶναι μικρά.

§110Λ. ΜΑΚΑΣ. Δὲν εἶναι μόνον ζήτημα φιλολογίας εἶναι καὶ ζήτημα πειθαρχίας τοῦ πνεύματος.

§111Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Φρονῶ ὅτι δ’ ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας ἔχοντας τὴν ἀρχαίαν ἑλληνικὴν φιλολογίαν ἡ ὁποία δύναται νὰ διδάξῃ καὶ τὴν πειθαρχίαν τοῦ πνεύματος καὶ νὰ ὀξύνῃ τοῦτο εἶναι περιττὴ ἡ Λατινικὴ φιλολογία. Ἀλλὰ ὅπως γνωρίζετε κ. βουλευταὶ οἱ μαθηταὶ δὲν εἶναι μόνον ἄρρενες εἶναι καὶ θήλεις. Δὲν εἰσηκούσθη βλέπετε ἡ εὐχὴ τοῦ ἀρχαίου τραγικοῦ ποιητοῦ ὅπως οἱ ἄνδρες γεννῶνται ἀπὸ τὰ δένδρα ἢ ἀπὸ ἄλλα ἄψυχα ἀντικείμενα ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχουν καὶ αἱ γυναῖκες.

§112Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὁ μισογύνης τὰ ἔλεγεν αὐτά.

§113Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Αὐτὸς ὁ Μακαρίτης. Καὶ κατὰ πόσον εἶχεν δίκαιον δὲν ξεύρω. Μία φορὰ ὅμως ποὺ ὑπάρχουν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ τῆς μορφώσεως αὐτῶν. Ὑπῆρχε ἡ γενικὴ γνώμη ὅτι τὸ θῆλυ γένος ἦτο ἀμόρφωτον εἰς τὴν Ἑλλάδα διότι δὲν ἐφοίτα εἰς τὰ σχολεῖα. Εἶναι τοῦτο ἀληθές. Ἀλλ’ ἦτο τάχα καὶ ἀπαιδαγώγητον; Ἐὰν αὐτὸ συνέβαινε, θὰ ἀποροῦσε τις πῶς τέλος πάντων συνετηρήθη αὐτὴ ἡ κοινωνία πῶς τόσοι ἐξήρχοντο ἐξ αὐτῆς διαπρεπεῖς καὶ ἐξέχοντες ἄνδρες πῶς ἠδυνήθη νὰ κάμῃ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία καὶ ἓν βῆμα ὅταν ἡ γυνὴ ἦτο καὶ ἀμόρφωτος καὶ ἀπαιδαγώγητος. Ἀλλὰ δὲν ἦτο ἀπαιδαγώγητος. Εἶχε παιδαγωγὸν σπουδαῖον ὁ ὁποῖος παρηκολούθη τὴν κόρην εἰς κάθε αὐτῆς βῆμα· εἶχε τὴν πολύτιμον Ἑλληνίδα μητέρα ἡ ὁποία ἀφιέρωνεν ὥρας ὁλοκλήρους καὶ ἔτη ὁλόκληρα εἰς τὸ νὰ διδάσκῃ τὴν κόρην της, ὄχι γράμματα βεβαίως ἀλλὰ τὴν οἰκιακὴν οἰκονομίαν τὰ ἐργόχειρα τὴν βιοτεχνίαν, τὴν οἰκιακήν, τὴν ἐργατικὴν οἰκονομίαν καὶ τὴν ἀγροτικὴν καλλιέργειαν καὶ τόσα ἄλλα. Οὕτω λοιπὸν ἐξηγεῖται πῶς ἐνῷ τὸ θῆλυ γένος σχεδὸν ἦτο ἀμόρφωτον τελείως καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἐν τούτοις αἱ γυναῖκες ἦσαν παιδαγωγημέναι, διότι εὐτυχῶς ἡ Ἑλληνικὴ κόρη εἶχε τὸν παιδαγωγόν της ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτῆς τὸν ὁποῖον δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ τὸν ἀντικαταστήσωμεν εὐχερῶς. Ἀλλὰ ποῖα μέτρα ἔλαβεν ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία πρὸς μόρφωσιν τῶν θηλέων, διότι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ τὸ ἥμισυ μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ ἀγράμματον. Ἐσκέφθη ἢ μᾶλον ἀφῆκε τὴν φιλεκπαιδευτικὴν ἑταιρείαν νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἕνα φυτώριον διδασκαλισσῶν, αἱ ὁποῖαι διεσπάρησαν καθ’ ὅλα τὰ σημεῖα τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ διδάξουν τὴν Ἑλληνίδα. Ἐὰν μοῦ ἐλέγατε: προτιμᾶτε τὴν πρωτέραν κατάστασιν ἢ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησαν αἱ διδασκάλισσαι αὐταί; θὰ σᾶς ἔλεγον, ὅτι προτιμῶ τὴν προτέραν κατάστασιν, διότι ἀτελέστατα μορφωμέναι ἄνευ οὐδεμιᾶς βαθυτέρας ἐννοίας τοῦ ἐπαγγέλματος καὶ τοῦ προορισμοῦ των, διεσπάρησαν ἀνὰ τὰ χωρία καὶ ἐδίδαξαν ὀλίγα τινὰ γράμματα ἀλλ’ ἔγιναν καὶ πρόξενοι ἄλλων ἀτόπων, τὸ εὐτύχημα ἦτο ὅτι ἦσαν παιδαγωγημέναι ἀπὸ τὴν ἑλληνίδα μητέρα καὶ αὐταί, ὥστε ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του, ὅτι σήμερα πρόκειται κυρίως νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν μόρφωσιν τῶν θηλέων εἰς τὴν χώραν καὶ ὅτι αὐτὸς σήμερον πρέπει νὰ κάμῃ τὴν ἀρχὴν μορφώσεως τῶν θηλέων, διὰ τῆς μορφώσεως διδασκαλισσῶν τῶν θηλέων. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι δύναται ἡ ἑλληνικὴ Βουλὴ προκειμένου νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς μορφώσεως τῆς γυναικὸς νὰ ἀποφύγῃ νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ γυναικείου ζητήματος. Γνωρίζετε κ. βουλευταί, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐχύθησαν ποταμοὶ μελάνης κατὰ τὴν συζήτησίν του. Ὑπερέχει ὁ ἀνὴρ τῆς γυναικός; Εἶναι ἴσης διανοητικῆς δυνάμεως ὁ ἀνὴρ καὶ ἡ γυνή; Κατέφυγον εἰς ἀπείρους μελέτας καὶ ἐξήτασαν τοὺς ἐγκεφαλικοὺς ἕλικας, ἐξήτασαν τοὺς λοβούς, ἐξήτασαν τὴν περιφέρειαν τῆς κεφαλῆς, ἐζύγισαν ἐγκεφάλους, ἔφθασαν οἱ μὲν νὰ φρονοῦν—ἔχει δὲ ἄμεσον ἀποτέλεσμα ἡ κρίσις περὶ τούτου διὰ τὴν μόρφωσιν καὶ τὴν διόρθωσιν τῶν σχολείων τῶν θηλέων—ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου οἱ μὲν νὰ φρονοῦν ὅτι ἡ γυνὴ εἶναι ἴση τοῦ ἀνδρός, ὅτι δύναται νὰ τύχῃ ἴσης ἐκπαιδεύσεως, ὅτι δύναται νὰ σταδιοδρομήσῃ εἰς ὅλα τὰ ἐπαγγέλματα ὅπως ὁ ἀνήρ· οἱ δὲ ὄχι. Τὸ ζήτημα βεβαίως δὲν ἔληξεν. Συζητεῖται ἀκόμη σήμερον. Ἐὰν δὲν πλανῶμαι καὶ ἐὰν ὅσα σχετικὰ ἐδιάβασα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶναι ἀληθῆ, ἀπό τινος ἤρχισεν νὰ κρατῇ ἡ γνώμη ὅτι ἡ φύσις ἔπλασε τὴν γυναῖκα διὰ τὸν προορισμὸν αὐτῆς —τῆς μητρὸς—δὲν τὴν ἐπροίκισε δὲ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον μὲ τὴν δύναμιν ἐκείνην τὴν διανοητικήν, ὥστε νὰ ἐξισωθῇ μὲ τὸν ἄνδρα, ἢ μᾶλλον ἡ φύσις ἐπενεργεῖ οὕτως ὥστε ἡ γυνὴ νὰ ἐξεμῇ καὶ τὰς γνώσεις τὰς ὁποίας ἀποκτᾶ διδασκομένη καὶ φοιτῶσα εἰς τὰ διάφορα σχολεῖα, μόλις στραφῇ πρὸς τὸν προορισμὸν αὐτῆς εἰς τὸν γάμον. Ἐπικαλοῦνται δὲ οἱ ταῦτα ὑποστηρίζοντες ὅτι ἡ γυνὴ ἀσχολουμένη ἐπὶ τόσα ἔτη εἰς τὴν μουσικὴν καὶ ζωγραφικὴν καὶ ἐὰν δὲν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς ἐπιστήμας εἰς ἅς ἐσχάτως κατέγινε, δὲν παρήγαγε τὶ σπουδαῖον ἐν ᾧ ἀντιθέτως καὶ εἰς τὴν μουσικὴν καὶ εἰς τὴν ζωγραφικὴν οἱ ἄνδρες διέπρεψαν. Εἰς τὴν μαγειρικὴν ἀκόμη ἥτις ὑπῆρξε τὸ προαιώνιον αὐτῆς ἐπάγγελμα καὶ ἐκεῖ δὲν διεκρίθη. Οἱ καλλίτεροι μάγειροι, ἰσχυρίζονται εἶναι ἄνδρες καὶ ὄχι γυναῖκες. Ἐν πάσῃ περιπτώσει διὰ νὰ μὴ ἐνδιατρίψω εἰς τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ὥρας πολλάς, κατ’ ἐμὲ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς μορφώσεως τῶν κορασίων θεωρῶ ἀναμφισβήτητον ὅτι ἀφοῦ ἡ μεγίστη πλειονότης, ἄν μὴ τὸ ὅλον καταλήγει εἰς τὸν γάμον, τὰ πάντα πρέπει νὰ τείνωσιν πρὸς τὴν προετοιμασίαν αὐτῶν διὰ τὸν συζυγικὸν βίον. Δι’ αὐτὸ ἐπικροτῶ τὰ νομοσχέδια, ἐφ’ ὅσον ὁ κ. ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ ὠθήσῃ εἰς τὰς οἰκοκυρικὰς σχολὰς τὸ θῆλυ γένος. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει καὶ πολὺ ἡ φροντὶς περὶ τῶν ἀνωτέρων γυναικείων λυκείων καὶ τῶν ἀνωτέρων γυμνασίων. Νομίζω μάλιστα, ὅτι ἦτο δυνατὸν ὅσον ἀφορᾷ αὐτὰ νὰ κάμωμεν ἕν πείραμα, νὰ τ’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν καὶ νὰ τὰ παρακολουθήσωμεν ὅμως ἀγρύπνως ἴσως πειραματισθέντες πεισθῶμεν, ὅτι τοῦτο δυνάμεθα νὰ κάμωμεν καὶ διὰ τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀρρένων. Ἀλλά, κύριοι, ἀπό τινος εὐρὺς γίνεται λόγος καὶ περὶ τῆς ἐπαγγελματικῆς μορφώσεως τοῦ Ἑλληνόπαιδος. Ἡ ἔννοια εἶναι νεωτέρα ὀφείλεται δὲ εἰς τὸν παμμηχανισμὸν καὶ παμβιομηχανισμὸν ὁ ὁποῖος ἐπεκράτησεν εἰς ἄλλα μέρη. Βεβαίως ὅπου ἐπεκράτησεν ὁ παμμηχανισμὸς καὶ ὁ παμβιομηχανισμός εἶναι ἀνάγκη μορφώσεως ἐπαγγελματικῆς, διότι εἶναι ἀδύνατον ἄλλως καθ’ οἱονδήποτε τρόπον νὰ χρησιμεύσουν καὶ οἱ τελευταῖοι ἐργάται, ἄν δὲν εἶναι ἐπαγγελματικῶς μορφωμένοι. Ἐν ᾧ δὲ παρ’ ἡμῖν ἡ ἑλληνικὴ ἐν γένει εὐημερία βάσιν καὶ πηγὴν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν θάλασσαν καὶ τὸ ἐμπόριον παραδόξως εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια μόνον περὶ μορφώσεως διὰ τοὺς θαλασσινοὺς δὲν εἶδον νὰ λαμβάνεται πρόνοια.

§114Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τοὐναντίον μάλιστα, αἱ δύο πρῶται σχολαὶ ποὺ θὰ κάμωμεν εἶναι θαλασσιναί.

§115Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι εὐχάριστον καὶ δι’ αὐτὸ θέλω νὰ στρέψω ὁλόκληρον τὴν προσοχήν σας πρὸς τὴν θάλασσαν, διότι ἄν ὑπάρχῃ ἕνα στοιχεῖον διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα οἱ Ἕλληνες ν’ ἀνταγωνισθῶμεν τοὺς ἄλλους λαοὺς εἶναι μόνον ἡ θάλασσα. Αὐτὸς εἶναι ὁ πνεύμων τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκεῖ θὰ ἔπρεπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ στρέψῃ ὅλην του τὴν προσοχὴν καὶ ὀρθῶς εἶπεν ὅτι θὰ κάμῃ ἔναρξιν τῶν ἐπαγγελματικῶν σχολῶν διὰ τῆς ἱδρύσεως δύο ναυτικῶν τοιούτων. Ἐγώ, κύριοι βουλευταί, τὸ ὁμολογῶ δὲν ῥέπω εὐκόλως εἰς ἐνθουσιασμούς. Καὶ ἄλλοτέ ποτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐγένετο λόγος περὶ ἱδρύσεως ἐμπορικῶν σχολῶν ἤκουσα πολλοὺς ἐκ τῶν κ. συναδέλφων, νομίζω δὲ ὅτι ἐπρωτοστάτει τότε ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως, οἱ ὁποῖοι ἔλεγον ὅτι εἶναι ἀπαραίτηται αἱ ἐμπορικαὶ σχολαί. Ὁ Ἕλλην εἶναι φύσει ἔμπορος, χρειάζεται μόρφωσιν ἐπαγγελματικὴν καὶ ἱδρύσαμεν πολλὰς καὶ νομίζω ὅτι ἔχομεν 13. Ἀλλὰ παρηκολούθησε κανεὶς τὶ γίνονται αὐτοὶ οἱ ἀπόφοιτοι τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν; Ὑποψήφιοι εἶναι διὰ τὰς διαφόρους θέσεις τῶν Τραπεζῶν καὶ τοῦ δημοσίου, θεσιθήραι εἶναι δὲν γνωρίζω δὲ ἂν ἐξ αὐτῶν ἐλάχιστοι εἷς λίαν περιωρισμένος ἀριθμὸς ἀφιερώθη εἰς τό ἐμπόριον. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν δὲν παρακολουθῶ μετὰ τοῦ ἐνθουσιασμοῦ ἐκείνου μεθ’ οὗ ἄλλοι παρακολουθοῦν τὸ ζήτημα τῆς ἱδρύσεως ἐπαγγελματικῶν σχολῶν. Ὁ Ἕλλην εὐδοκιμεῖ καὶ ἄνευ ἐπαγγελματικῆς μορφώσεως, πολίτης ἴσως τέλειος δὲν εἶναι καὶ τοῦ χρειάζεται μία γενικὴ μόρφωσις ἑδραία καὶ ἀσφαλής. Βεβαίως δὲν φρονῶ ὅτι ὅπου αἱ ἀνάγκαι ἐνδεικνύουσιν δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἱδρυθῶσιν αἱ ἐπαγγελματικαὶ σχολαί, ἀλλ’ ἄς μὴ νομίσωμεν ὅτι διὰ τούτων δημιουργοῦνται ἐπαγγελματίαι. Τὰ ἐπαγγέλματα ἔχουσιν ἄλλην βαθυτέραν αἰτίαν σχετιζομένην μὲ τὴν ὅλην κοινωνικὴν ἀντίληψιν καὶ οἰκονομικὴν κατάστασιν. Ἱδρύσαμεν γεωπονικὰ σχολεῖα, διότι ὑπῆρξεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλέγομεν ὅτι δὲν ἔχομεν γεωπόνους διὰ τὴν γεωργίαν, καὶ ἐρωτῶ οἱ ἀπόφοιτοι τούτων ἀφιερώθησαν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς;

§116ΦΩΝΑΙ. Ὄχι, Ὄχι. Εἰς τὰ γραφεῖα.

§117Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐξέρχονται 30–40 κατ’ ἔτος.

§118Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Γεωργικὰς σχολὰς κατωτέρας ἔχομεν μόνον τρεῖς· μία μάλιστα παρασκευάζει γεωργούς.

§119Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἔχει πολλοὺς μαθητὰς αὕτη;

§120Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι ἔχει περὶ τοὺς 30, ἀλλ’ αὐτοὶ εἶναι γεωργοί.

§121Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Αἱ μέσαι σχολαί;

§122Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δύο ἔχομεν καὶ ἡ μία εἶναι ὑπὸ κατάργησιν. Ἡ ἄλλη ἔδωκεν ἐφέτος 20–30, οἱ ὁποῖοι ἀπορροφῶνται ἀπὸ τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας.

§123Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἤθελα νὰ σᾶς ἐρωτήσω! γνωρίζετε κανένα ἀπόφοιτον αὐτῶν τῶν σχολῶν ἀσχοληθέντα εἰς τὴν γεωργίαν; Καὶ συμπολῖται μου ἐφοίτησαν εἰς αὐτὰ ἀλλὰ ζητοῦσι θέσεις. Δι’ αὐτὸ ἤθελα νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ μὴ προβῇ ἀθρόως εἰς τὴν ἵδρυσιν ἐπαγγελματικῶν σχολῶν. Πρὶν ἢ προπαρασκευάσητε προσωπικὸν πλῆρες, πρὶν ἢ σπουδάσητε τὰς τοπικὰς ἀνάγκας τῶν μερῶν ἐκείνων εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἱδρύσητε αὐτὰς τὰς σχολάς, νὰ μὴ διακινδυνεύσητε τὸν προορισμὸν τῶν σχολῶν αὐτῶν. Ἀλλὰ κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι ἔφθασα εἰς τὸ τελευταῖον ὅριον τῆς εὐμενοῦς ὑμῶν ἀνεκτικότητος καὶ δι’ αὐτὸ εἰσακούω καὶ τὴν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ ἐπιφυλασσόμενος νὰ συζητήσω περὶ τῶν διδασκαλείων καὶ τῶν ἄλλων ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι μετὰ τὴν γνώμην μου τὸ ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως κυρίως εἰπεῖν, εἶναι ζήτημα διοικήσεως πρὸ παντὸς εἶναι ζήτημα διοικήσεως, διότι μία διοίκησις ἐμπνευσμένη καὶ μελετημένη πλήρως δύναται νὰ διΐδῃ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐκπαιδεύσεως τὰς ἑκασταχοῦ, δύναται νὰ παρακολουθήσῃ τὴν μόρφωσιν τοῦ προσωπικοῦ, δύναται νὰ ἐπιμεληθῇ ὅπως ἑκάστοτε γίνεται ἡ ἐκκαθάρισις τῶν διαφόρων μὴ χρησίμων στοιχείων τῆς ἐκπαιδεύσεως, δύναται αὕτη καὶ μόνη νὰ ἀφοσιωθῇ εἰς τὴν προπαρασκευὴν καὶ μόρφωσιν τῶν διδασκάλων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐγὼ ἀποδίδω μεγίστην σημασίαν διότι ἐξ αὐτῶν καὶ μόνον ἐξαρτῶ τὴν τύχην οἱουδήποτε ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἂς μὴ νομίζωμεν, ὅτι ἡ μόρφωσις καὶ ἡ διαπαιδαγώγησις τῶν πολιτῶν σήμερον ἐξαρτᾶται μόνον καὶ μόνον ἐκ τῶν σχολείων. Ἡ μόρφωσις καὶ ἡ παιδαγώγησις τῶν πολιτῶν εἶναι τὸ σύνολον ποικίλων ἐπιδράσεων. Δὲν εἶναι δὲ τοῦτο ἀνακάλυψίς τις σημερινή. Πρὸ 2.000 ἀκόμη ἐτῶν ὁ Ἕλλην ἱστορικὸς καὶ φιλόσοφος πολίτης ἔγραφεν, ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ μόρφωσις τῶν πολιτῶν δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἐκ τῶν σχολείων, ἐξαρτᾶται ἐξ ἑνὸς συνόλου ἐπιρροῶν. Αἱ δὲ ἐπιρροαὶ αὗται εὐρύνονται ὁσημέραι. Ὁσημέραι ἡ θέσις τοῦ σχολείου ἀπέναντι αὐτῶν μειοῦται, ὁσημέραι τὸ πλεῖστον τῆς μορφώσεως τῶν πολιτῶν ἐξαρτᾶται ἐξ αὐτῶν τῶν ἐπιρροῶν. Εἷς δὲ ὕψιστος παράγων μορφώσεως καὶ διαπαιδαγωγήσεως τοῦ πολίτου εἶναι ἡ διοίκησις τοῦ Κράτους. Μόνον ὅταν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους ὑπερισχύει ἡ ἠθικὴ καὶ ἡ δικαιοσύνη, μόνον τότε δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἡ μόρφωσις τοῦ Ἕλληνος πολίτου θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸν ποθητὸν παρ’ ὅλων ἡμῶν βαθμόν. Ἡ ἠθικὴ καὶ ἡ δικαιοσύνη εἶναι ἀρχαί, αἵτινες πρέπει νὰ ἔχουν τὴν διαρκῆ αὐτῶν πηγὴν εἰς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις τῆς χώρας. (χειροκροτήματα).

§124Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ παρεκάλουν τὴν στιγμὴν αὐτήν νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις, διὰ νὰ εἰσηγηθῶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§126Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ δημοσίου καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, περὶ συστάσεως καὶ λειτουργίας Ἀγροτικῆς Τραπέζης» καὶ νὰ παρακαλέσω, ὅπως παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν, μὲ τὴν σύστασιν, νὰ μᾶς παρουσιάσῃ τὸ ταχύτερον τὴν ἔκθεσήν της. Νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι διὰ νὰ δώσω ἀκριβῆ ἀντίληψιν τοῦ τὶ εἶναι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, τὴν ὁποίαν ἱδρύομεν σήμερον, θὰ εἶναι ἀρκετὸν ν’ ἀναγνώσω τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία ὑποβάλλεται ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἱδρύεται αὐτόνομος τραπεζιτικὸς ὀργανισμὸς (ἀναγινώσκει). Ἡ μέριμνα, περὶ ἱδρύσεως Γεωργικῆς Τραπέζης, κ. βουλευταί, δὲν ἀπησχόλησε τὴν Κυβέρνησίν μου τὸ πρῶτον. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συνασπισμοῦ, δὲν γνωρίζω τοῦ εὐρυτέρου ἢ στενωτέρου, εἶχεν ἀσχοληθῆ μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ εἶχεν ὑπογράψει μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. τὴν 23)2)1928 σύμβασιν, περὶ ἱδρύσεως τοιαύτης Τραπέζης Κατὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν τὰ κεφάλαια τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης ἤθελον ἀπαρτισθῆ, πρῶτον ἐκ τῶν ἐσόδων, ἅτινα συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 18 τῆς συμβάσεως τοῦ πρώτου προσφυγικοῦ δανείου καὶ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως προσφύγων ἀνήκουν εἰς τὸ Κράτος. Δεύτερον ἐκ τῶν κεφαλαίων ἐν γένει τῶν δημοσίων Γεωργικῶν Τραπεζῶν, ὡς καὶ ἐκ τῶν πόρων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι προκύψῃ ἐκ τῆς λειτουργίας καὶ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν ὑπὲρ τῶν Γεωργικῶν Τραπεζῶν ἀναγκαστικῶν εἰσφορῶν. Τρίτον ἐξ οἱουδήποτε ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἤθελε παραχωρήσει τὸ Κράτος. Τέταρτον ἐκ τῆς συμμετοχῆς τοῦ δημοσίου εἰς τὰ κέρδη τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 3 τῆς ὑπὸ σημερινὴν χρονολογίαν συμβάσεως μεταξὺ Κράτους καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης. Πέμπτον ἐκ τῶν ὑπολοίπων κερδῶν τῆς διαχειρίσεως τῶν Γεωργικῶν Τραπεζῶν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων. Αὐτὰ ἦσαν τὰ κεφάλαια τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης. Συγχρόνως ὡρίζετο, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀναλαμβάνει νὰ παράσχῃ πιστώσεις εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν ἀνερχομένας διὰ μὲν τὰ πρῶτα πέντε ἔτη εἰς τὰ 20% τῶν δανείων τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης μὴ ὑπολογιζομένων τῶν πρὸς τὸ Κράτος τοιούτων, κατὰ δὲ τὴν δευτέραν πενταετίαν 15% τῶν αὐτῶν δανείων. Τὰ ποσὰ ταῦτα ὑπελογίζοντο τότε εἰς 600.000.000 δραχμῶν. Τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ ἐδίδετο ὑπὸ τῆς Ἐθν. Τραπέζης μὲ τόκον 8%. Συγχρόνως ἡ Ἐθν. Τράπεζα ἀνελάμβανε νὰ δώσῃ ἀκόμη πιστώσεις 100.000.000 πρὸς 7% διὰ τὴν παροχὴν μακροπροθέσμων δανείων ὑπὸ τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης. Αὐτὴ εἶναι ἡ Τράπεζα τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ εἶχεν ἐν σχεδίῳ, καθ’ ὃν χρόνον ἀνελάμβανε τὴν ἀρχήν. Οὐσιαστικῶς τὰ διαθέσιμα ὑπὸ τῆς Τραπέζης ταύτης πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς γεωργικῆς πίστεως κεφάλαια ἦσαν κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη αἱ πιστώσεις τῆς Ἐθν. Τραπέζης. Ἐπειδὴ δὲ αἱ πιστώσεις αὗται ἐδίδοντο πρὸς τόκον, ὅπως εἶπον, 7% καὶ 8%, τὰ 600 ἑκατομμύρια πρὸς 8% καὶ τὰ 100 ἑκατομμύρια πρὸς 7% ὁ τόκος τὸν ὁποῖον θὰ ἐπλήρωνεν ἡ Ἐθν. Τράπεζα διὰ τὰ κεφάλαια αὐτὰ ἀνήρχετο εἰς 55.000.000 κατ’ ἔτος, τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ πρὸς 7% — 8% ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου. Γνωρίζετε ὅλοι νομίζω, ὅτι δι’ ἔξοδα διαχειρίσεως καὶ δι’ ἀποσβέσεις ἐπισφαλῶν ἀπαιτήσεων ἀπαιτεῖται ἓν περιθόριον 4% — 4.1% μεταξὺ τῆς τιμῆς εἰς τὴν ὁποίαν κοστίζει τὸ ἔλλειμμα εἰς τὴν δανείζουσαν Τράπεζαν καὶ τῆς τιμῆς τὴν ὁποίαν δύναται ἡ Τράπεζα νά δώσῃ πρὸς τὸν δανειζόμενον πολίτην. Ἐφ’ ὅσον τὰ κεφάλαια τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης θὰ κοστίζουν 7–8% ἐννοεῖτε καλῶς ὅτι τὰ χρήματα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατεθοῦν ὀλιγώτερον περίπου τοῦ 12% — 11.86%, ἀλλ’ ὄχι ὀλιγώτερον τοῦ 12%. Σημειώσατε ἀκόμη ὅτι κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν περυσινὴν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἦτο ἐξησφαλισμένον εἶναι ὅτι αἱ πιστώσεις τῆς Τραπέζης προεβλέποντο διὰ διὰ μίαν δεκαετίαν μόνον. Μετὰ μίαν δεκαετίαν δὲν προεβλέπετο τὶ θὰ γίνῃ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ πρόνοια ἡ ὁποία ἐδείχθη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο ἀναξία προσοχῆς. Ἰσχυρίζομαι ὅμως ὅτι ἡ πρόνοια ἐκείνη ἦτο ἀπολύτως ἀνεπαρκὴς διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς γεωργίας μας. Πιστεύω ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὁ ὁποῖος δεικνύει πάντοτε ἀληθινὸν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν γεωργικὴν τάξιν, πιστεύω θὰ ἐνθυμῆται ὅτι τυχόντος λόγου περὶ τοῦ θέματος τῷ εἶπον ὅτι εἶχον κἄποιο μυστικὸν ὅταν ὡμίλουν ὅτι δύναμαι νὰ ἐνισχύσω αὐτὴν τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν οὐσιωδῶς· τὸ μυστικὸν αὐτὸ ἀπεκαλύφθη μετά τινα χρόνον. Ὅταν αἱ μελέται μου ἔφθασαν εἰς συμπεράσματα καὶ ἐπείσθην ὅτι ἠδυνάμεθα καὶ ἐπεβάλετο εἰς ἡμᾶς νὰ ἀξιώσωμεν παρὰ τῆς Τραπέζης ὅπως ἀποκαταστήσῃ εἰς τὸ δημόσιον τὸ ἥμισυ τοῦ ὑπερκαλύμματος, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐδήλωσα ὅτι ἐκ τῶν ὑπερκαλυμμάτων 650.000.000 θὰ ἐτίθεντο κατὰ μέρος διὰ νὰ χρησιμεύσουν ὡς μία κρατικὴ εἰσφορὰ πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ ζητήματος τῆς λαϊκῆς στέγης τὰ δὲ ὑπόλοιπα 450 ἑκατομμύρια θὰ ἐδίδοντο ὡς προικοδότησις τοῦ δημοσίου πρὸς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν ἄνευ ἀπαιτήσεως πληρωμῆς τόκου ἐκ μέρους αὐτῆς. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς λύσεως ταύτης θὰ ἐπετυγχάνωμεν τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα: Θὰ εἴχομεν τὰ 750.000.000 τῆς Ἐθν. Τραπέζης καὶ 450.000.000 ἐκ τῶν καλυμμάτων δηλ. καὶ 150 ἑκατομμύρια διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἐπλήρωνε τόκον 4.8% κατὰ μέσον ὅρον ἀντὶ τοῦ 7.87, τὰ ὁποῖα ἐκόστιζεν κατὰ τὴν περυσινὴν σύμβασιν δηλ. μία διαφορὰ τόκου 3% τὴν ὁποίαν ἀποδίδει τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ 450 ἑκατομμύρια δὲν λαμβάνουν τόκον. Ἑπομένως ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὁ δανεισμὸς τῶν κτημάτων τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης ἀντὶ νὰ γίνεται εἰς 12% θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ εἰς 9%. Ἀποτελεῖ τοῦτο βεβαίως μίαν πρόολον οὐσιώδη ἀπὸ τὸ καθεστὼς τῆς Τραπέζης τὸ ὁποῖον ἐρρυθμίζομεν διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ Φεβρουαρίου. Ἀλλ’ οὔτε αὐτὸ ἔκρινα ὅτι ἦτο ἱκανοποιητικόν. Ἐφ’ ὅσον ἡ προσοχή μου ἐστρέφετο εἰς μελέτην τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἠδυνάμεθα νὰ ἀσφαλίσωμεν τὴν κοινὴν οἰκονομικὴν ἀνάρρωσιν, ἐπὶ τοσούτων ἐγεννᾶτο πεποίθησις βαθεῖα εἰς τὴν ψυχήν μου, ὅτι τὴν ἀνάρρωσιν αὐτὴν θὰ τὴν ἐπετυγχάνομεν ἂν ἐστρέφομεν ἀμέριστον σχεδὸν κατὰ τὸ πλεῖστον τὴν προσοχήν μας εἰς τὴν ἄμεσον προαγωγὴν τῆς γεωργικῆς μας παραγωγῆς. Ἔκρινα λοιπὸν τότε ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Κράτος ἀπεφάσισε νὰ δαπανήσῃ περὶ τὰ 16.000.000 λιρῶν Ἀγγλίας διὰ τὰ ἔργα τοῦ Στριμόνος, τοῦ Ἀξιοῦ καὶ τῆς ὁδοποιΐας, καθ’ ἣν στιγμὴν λέγω ἀπηφάσιζε ν’ ἀναλάβῃ τοσαῦτα βάρη διὰ νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς τελειοτέρας προαγωγῆς μας τῆς γεωργικῆς καὶ τῆς παραγωγικῆς, καὶ μετά τινα ἔτη ἠδύνατο καὶ ὤφειλεν ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ παραγωγικοῦ δανείου νὰ διαθέσῃ ἓν ποσὸν πρὸς ἐνίσχυσιν αὐτῆς τῆς γεωργικῆς Τραπέζης τὴν ὁποίαν ἱδρύομεν, διότι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα θὰ διεθέτωμεν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον θὰ ἔδιδον ἀμεσώτερα ἀποτελέσματα διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, παρ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς δώσουν καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν ἔργων τοῦ Στρυμόνος καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν ἔργων τοῦ Ἀξιοῦ καὶ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν λέγω ὅτι δὲν θὰ μᾶς δώσουν τὰ ἔργα αὐτὰ ἀποτελέσματα καλά, ἀλλὰ δυστυχῶς πρέπει νὰ τὰ ἔχωμεν εἰς 5, 7, 10 χρόνια. Ἑπομένως πιστεύω, ὅτι ἐκεῖνα ποὺ διαθέτομεν διὰ τὴν γεωργικὴν πίστιν θὰ ἀποδώσουν ἀμεσώτερον τὰ ἀποτελέσματα. Ἀπεφασίσθη λοιπὸν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ διατεθοῦν πρὸς προικοδότησιν τῆς γεωργικῆς Τραπέζης ἐκ τοῦ παραγωγικοῦ δανείου 500.000.000 ἀκόμη· καὶ τὴν μὲν πρώτην στιγμὴν ὑπὸ τὴν ἀντίδρασιν τῆς γνώμης τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶπον, βέβαια θὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν νὰ μᾶς πληρώνῃ 7% διὰ νὰ παίρνωμεν τὸν τόκον της καὶ ἓν μέρος τοῦ τοκοχρεωλυσίου ποὺ πληρώνομεν, ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἔφθανα εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἠμποροῦσα νὰ φέρω παρὰ τὰς ἀντιδράσεις τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ κἄποιο ρῆγμα εἰς τὰ οἰκονομικὰ ὁρίζων ὅτι ἡ Τράπεζα θὰ πληρώνῃ πρὸς τὸ Κράτος διὰ τὸ ποσὸν μὲ τὸ ὁποῖον τὴν προικοδοτοῦμεν ἀπὸ τοῦδε τόκον 5%, ὁ ὁποῖος τόκος θὰ παύσῃ πληρωνόμενος τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ χρέος μας αὐτὸ διὰ τὸ δάνειον τὸ παραγωγικὸν θὰ ἔχῃ ἐξοφληθῆ. Ἀλλ’ ἡ ἀνήσυχος προσπάθειά μου νὰ εὕρω τὰ μέσα ὅπως καταστήσωμεν τὴν Τράπεζαν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἰσχυρὰν διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸν προορισμόν της μὲ ἤγαγεν ἐπίσης εἰς τὴν ἀπόφασιν, ὅπως τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῆς ἐκδόσεως εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν τῶν μετοχῶν τῆς Τραπέζης τῆς ἐκδοτικῆς, τὸ κέρδος λέγω τοῦτο, τὸ ὁποῖον συνεφωνήθη μὲ τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικὴν νὰ περιέλθῃ κατὰ τὰ ¾ εἰς τὸ Κράτος καὶ κατὰ τὸ ¼ εἰς αὐτήν, νὰ διατεθῇ ἐπίσης ὡς προικοδότησις τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης· τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπολογίζεται εἰς 40.000.000. Τοιουτοτρόπως, κύριοι, ἡ Τράπεζα τὴν ὁποίαν ἱδρύομεν σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑποβάλω εἰς τὴν ψῆφον σας, διαθέτει τὰ ἑξῆς κεφάλαια. Θὰ ἔχῃ διαθέσιμα 450.000.000 χωρὶς πληρωμὴν οὐδενὸς φόρου ἐκ τοῦ κέρδους τῶν μετοχῶν....... (ἀναγινώσκει). Οἱ φόροι αὐτοί, τοὺς ὁποίους πληρώνει ἐπὶ τοῦ διαθεσίμου κεφαλαίου ἀντιστοιχοῦν εἰς 4.7)10 ἀντὶ τῶν...... ποὺ εὑρήκαμε προτήτερα, διότι προσετέθησαν τώρα καὶ τὰ 40.000.000, τὰ ὁποῖα δὲν εἴχομεν ὑπ’ ὄψει. Ἑπομένως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων αὐτῶν ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα, λέγω, θὰ ἠδύνατο διότι θὰ ἴδετε ποὺ θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ τὶ δύναται, θὰ ἠδύνατο ἐὰν ἐπήρχοντο τίποτε νέα γεγονότα ἐὰν θὰ εἰσήρχοντο εἰς τοὺς λ)σμούς μας καὶ ἄλλοι παράγοντες, τοὺς ὁποίους θὰ μνημονεύσω μετ’ ὀλίγον, θὰ ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ τὰ μὲν καλλιεργητικὰ δάνεια πρὸς 8¾% τὰ δὲ μακροπρόθεσμα καὶ μεσοπρόθεσμα πρὸς 7¾% τὰ δὲ ἐπὶ ἐνεχύρῳ πρὸς 10%. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν κάμω λόγον περὶ μακροπροθέσμων καὶ μεσοπροθέσμων καὶ βραχυπροθέσμων δανείων ἐπιβάλλετε ἴσως νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὶ εἶναι αὐτὰ τὰ δάνεια. Δὲν νομίζω, ὅτι ἦτο ἀρκετὴ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ πρώτου ἄρθρου τῆς συμβάσεως, διὰ νὰ σᾶς δώσω πλήρη εἰκόνα τοῦ πῶς διατίθενται τὰ δάνεια αὐτὰ ὑπὸ τῆς Τραπέζης. Λοιπὸν ἀναγινώσκω καὶ τὸ ἄρθρον 7 τῆς συμβάσεως «τὰ ὑπὸ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης.... (ἀναγινώσκει). Ταῦτα ὀνομάζω βραχυπρόθεσμα. (ἀναγινώσκει) «δεύτερον δάνεια συμπληρώσεως κλπ.» τὰ ὁποῖα λέγονται μεσοπρόθεσμα. Ὁ χωρικὸς ἔχει ἀνάγκην νά ἀγοράσῃ ἕνα ζευγάρι διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὴν ἐκμετάλλευσίν του, δὲν ἠμπορεῖ νὰ πάρῃ ἕνα δάνειον ὡς βραχυπρόθεσμον, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ ἐξοφλήσῃ ἐντὸς ἔτους· θὰ καταφύγῃ εἰς μεσοπρόθεσμον δάνειον. Ἀλλ’ ὁ γεωργὸς ἀποφασίζει αἴφνης νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ πατροπαράδοτον ἄροτρον καὶ νὰ πάρῃ ἕνα βενζινάροτρον καὶ νὰ χρειασθῇ ἕνα μεγάλο ποσὸν καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν δέν ἠμπορεῖ νὰ τὸ πάρῃ ὡς βραχυπρόθεσμον δάνειον, θὰ τὸ πάρῃ ὡς μεσοπρόθεσμον. Τὰ μεσοπρόθεσμα δάνεια εἶναι προθεσμίας μέχρι πέντε ἐτῶν. Ἀλλὰ δὲν ἐξυπηρετοῦνται ἀκόμη ὅλαι αἱ ἀνάγκαι τοῦ γεωργοῦ μὲ αὐτὰ τὰ δάνεια τὰ μακροπρόθεσμα καὶ τὰ μεσοπρόθεσμα. Ὁ γεωργὸς ἠμπορεῖ νὰ κρίνῃ καὶ ἡ ὑπηρεσία ἡ γεωργικὴ καὶ ἡ ὑπηρεσία τῆς Τραπέζης ἠμπορεῖ νὰ βεβαιωθῇ ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἂν δαπανηθοῦν ἑκατὸν πενῆντα ἢ διακόσιες χιλιάδες δραχμαὶ δύναται νὰ φέρῃ ἀπὸ μικρᾶς ἀποστάσεως τὸ νερὸ εἰς τὰ κλήματά του καί νὰ πενταπλασιάσῃ, ὅπως ξεύρετε, τὴν ἀπόδοσιν. Διότι ἡ ἀπόδοσις τῆς ἀρδευομένης γῆς εἶναι πολλαπλασία ἀπὸ τήν ἀπόδοσιν τῆς ξηρᾶς. Θὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Τράπεζαν θὰ μελετήσῃ ἡ Τράπεζα τὴν αἴτησίν των, θὰ ἴδῃ ὅτι πραγματικῶς καλῶς εἶναι μελετημένη καὶ ὅτι ἐὰν δοθοῦν αὐτὰ τὰ χρήματα δύναται αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος νὰ μεταβάλῃ τὸν ἀγρόν του ἀπὸ ξερικὸν εἰς ἀρδευόμενον. Ἡ Τράπεζα θὰ τοῦ δώσῃ αὐτὸ τὸ δάνειον, ἀλλὰ τὸ δάνειον αὐτὸ πρέπει νὰ εἶναι μακροπρόθεσμον καὶ ἡ σύμβασις προβλέπει ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι μέχρι προθεσμίας εἴκοσι ἐτῶν. Καὶ ἤδη ἀφ’ οὗ σᾶς ἐξήγησα τὶ σημαίνουν αἱ ἐκφράσεις μακροπρόθεσμα, ληξιπρόθεσμα καὶ μεσοπρόθεσμα θὰ μοῦ εἴπητε ὅτι μὲ τὰ ἀμέσως διαθέσιμα χρήματά μας, θὰ ἠμποροῦμεν νὰ δώσωμεν μακροπρόθεσμα καὶ μεσοπρόθεσμα δάνεια μὲ τόκον 7¾% διὰ τὰ τῆς καλλιεργείας 8¾% καὶ τὰ ἄλλα τὰ 9¾; Ἀλλά, κύριοι, ὅπως εἶπον πρὸ ὀλίγου δὲν ἐξαντλεῖται μὲ αὐτὰ ἡ δρᾶσις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Εἰς τὴν Τράπεζαν αὐτὴν ἀναγνωρίζεται τὸ δικαίωμα νὰ δέχεται καταθέσεις, καταθέσεις δὲ ὄχι ἁπλῶς παρὰ τῶν γεωργῶν. Καθένας ἕλλην ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καταθέσῃ τὰ χρήματά του εἰς τὴν Τράπεζαν αὐτήν. Ὅταν ἔχετε, κύριοι ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ Τράπεζα αὐτὴ ἔχει κεφάλαια κατατεθειμένα 990.000.000 δραχμάς, ἰδικάς της, θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς ἰσχυρωτέρους Τραπεζικοὺς ὀργανισμούς, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν εἰς τὴν χώραν μας. Ἀλλ’ ὁ καταθέτης δὲν θὰ ἔχῃ μόνον πρὸς ἀσφάλειαν τῆς καταθέσεώς του τὸ μεγάλο αὐτὸ κεφάλαιον τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ὁ καταθέτης θὰ ἔχῃ καὶ ἄλλην ἀκόμη ἀσφάλειαν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ δώσῃ ἀναλαμβάνουσα τὴν ἐγγύησιν διὰ τὰς καταθέσεις. (χειροκροτήματα). Καὶ τότε, κύριοι, ὅταν ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι εἰς τὰς Τραπέζας μας εἶναι κατατεθειμένα σήμερον 15.000.000.000 δραχμῶν ἐκ τῶν ὁποίων ἀφοῦ ἀφαιρέσητε τὰς καταθέσεις τοῦ δημοσίου εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικὴν ἀνερχομένας περίπου εἰς 1.000.000.000 καὶ τὰς καταθέσεις τῶν ἄλλων Τραπεζῶν εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, τὰς ὁποίας δὲ θὰ ὑπολογίσωμεν δίς, διότι εἶναι καταθέσεις τὰς ὁποίας ὑπολογίσαμεν ἅπαξ, 500.000.000, ὑπολείπονται περίπου δέκα τρία δισεκατομμύρια πεντακόσια ἑκατομμύρια καταθέσεις εἰς τὰς διαφόρους Τραπέζας. Αἱ καταθέσεις αὐταὶ ἐν σχέσει πρὸς τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον διαφέρουν μεγάλως ἀπὸ Τραπέζης εἰς Τράπεζαν. Ἄν πάρωμεν τὸν μέσον ὅρον ὅλων τῶν Τραπεζῶν θὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ κεφάλαιον ἐν σχέσει πρὸς τὰς καταθέσεις των,— εἰς τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον περιλαμβάνονται καὶ τὰ ἀποθέματα τὰ σχηματισθέντα ἤδη, πρόκειται περὶ ἀριθμῶν τῆς 20 Ἰουνίου 1929—ἡ σχέσις εἶναι 1: 3½ ἢ 4. Θὰ συνομολογήσητε, κύριοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ κατηγορηθῇ ἡ ἔμφυτος αἰσιοδοξία μου ἐὰν πιστεύσω ὅτι εἰς τὸ διάστημα τῆς πρώτης διετίας μόνον ἔχοντες 1.000.000.000 τῆς Τραπέζης κατατεθειμένα καὶ διαθέτοντες τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους διὰ τὰς καταθέσεις, θὰ συγκεντρώσωμεν καὶ ἡμεῖς ὄχι τετραπλασίας ἀπὸ τὰ κεφάλαιά μας, οὔτε τριπλασίας, οὔτε κἄν ἴσας πρὸς αὐτά. Θὰ εἶμαι εὐχαριστημένος εἰς τὰ δύο πρῶτα χρόνια, δὲν λέγω ὅτι δὲν θὰ δεχθῶ περισσότερα, ἀλλὰ βάζω τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς διὰ νὰ εἴπω, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπολογίζωμεν εἶναι σίγουρα, θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἐὰν τὰ δύο πρῶτα χρόνια θὰ φέρουν 650.000.000, ὅσα δηλαδὴ μοῦ χρειάζονται διὰ νὰ εἴπω εἰς τὴν Τράπεζαν: «Πάρτε, κυρία, τὰ χρήματά σας, δὲν μοῦ χρειάζονται πλέον μὲ τόκον πρὸς 8% ἀφοῦ ἠμποροῦμεν νὰ τὰ εὕρωμεν μὲ τόκον, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τὰ 5½%». Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι, ὅταν ἁπλῶς τὰ 0.65 τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου πρόκειται νὰ τὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸν λαὸν δὲν εἶμαι ὑπερβολικὰ αἰσιόδοξος. Πρέπει νὰ προσθέσω ἀκόμη, ὅτι δὲν πρόκειται, ἐπιδιώκοντες καταθέσεις εἰς τὴν Τράπεζάν μας τὴν Ἀγροτικήν, νὰ ζημιώσωμεν τὰς ἄλλας Τραπέζας καὶ νὰ περιορίσωμεν τὰς ἐκεῖ καταθέσεις. Διότι ἔχω πεποίθησιν, ὅτι κατὰ τὴν διετίαν αὐτήν, τήν ὁποίαν ζητῶ ὡς προθεσμίαν τῆς συγκεντρώσεως τῶν καταθέσεων αὐτῶν τῶν 650.000.000, τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταθέσῃ, θὰ εἶναι πολὺ ἀνώτερα τῶν σημερινῶν. Ἑπομένως δὲν ἠμποροῦν νὰ τοὺς φθονήσουν οἱ ἄλλοι, ὅτι ζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς νὰ πάρωμεν ἕν μέρος ἀπὸ τὰς ἄλλας καταθέσεις, τὰς ὁποίας ἡ οἰκονομία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ κατορθώσῃ νὰ συγκεντρώσῃ. Ἴσως δὲν εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω κύριοι, ὅτι ἡ Βουργαρία, ἡ ὁποία ἔχει μεγάλην ἀγροτικὴν πίστην, ἄριστα ὠργανωμένην, κληρονομήσασα αὐτὴν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν, ἀλλὰ βελτιώσασα αὐτὴν μὲ τὸ πρακτικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διακρίνει τοὺς γείτονάς μας, ἡ Βουλγαρία, ἡ ὁποία ἔχει Τράπεζαν μὲ κεφάλαιον 461 ἑκατομμύρια λεβίων, ὀλιγώτερα τοῦ 1.000.000 λίρας 760.000 λίρας, ἡ Βουλγαρικὴ Τράπεζα, ἔχει 2.157.000 καταθέσεις, δηλαδή, ἔχει καταθέσεις σχεδὸν πενταπλασίας τοῦ μετοχικοῦ της κεφαλαίου. Ἐὰν λοιπὸν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐντὸς τῆς διετίας οἱ μετριόφρωνες αὐτοὶ ὑπολογισμοὶ δὲν εἶναι ὑπερβολικοὶ καὶ θὰ ἔχωμεν τὰ 650.000.000, διὰ νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι μέχρι δύο ἐτῶν δὲν θὰ μᾶς χρειασθοῦν ἄλλα χρήματα, τότε θὰ ἔχωμεν εἰς τὴν λῆξιν τῆς διετίας αὐτῆς τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα: Ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα θὰ διέθετε 490.000.000, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν πληρώνει οὐδένα τόκον· 500.000.000, διὰ τὰ ὁποῖα πληρώνει 25.000.000· τόκον 650.000.000, διὰ τὰ ὁποῖα πρὸς 5.5%, θὰ πληρώνῃ 35.750.000. Δηλαδή, διὰ τὰ ὅλα διαθέσιμα κεφάλαια θὰ ἐπλήρωναν 60.750.000, τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ πρὸς 3,6% ἐπὶ τοῦ διαθεσίμου κεφαλαίου. Δηλαδὴ θὰ ἠδύνατο τότε ἡ Γεωργική μας Τράπεζα νὰ διαθέτῃ τὰ χρήματά της, διὰ μὲν τὰ καλλιεργητικὰ δάνεια πρὸς 7,75%, διὰ τὰ μεσοπρόθεσμα καὶ μακροπρόθεσμα πρὸς 6,75% καὶ διὰ τὰ ἄλλα πρὸς 8,75%. Ἀλλ’ οὔτε ἐδώ, κύριοι, σταματοῦν αἱ δυνατότητες τῆς Τραπέζης. Ἀνέγνωσα ἤδη πρὸ μηνῶν σχετικὴν διάταξιν τῆς περυσινῆς συμβάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Γεωργικήν, διὰ τῆς περυσινῆς συμβάσεως μετεφέροντο εἰς τὰ ἔσοδα, ἅτινα συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 18 τῆς συμβάσεως τοῦ αʹ προσφυγικοῦ δανείου καὶ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ε.Α.Π. ἀνήκουν εἰς τὸ Κράτος. Ἡ διατύπωσις αὐτὴ ἐφάνη εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ἀδόκιμος καὶ περιελήφθη ἤδη διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν περιέρχονται καὶ τὰ ἔσοδα, ὅσα τυχόν θὰ ἐπερίσσευον ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῆς ἀποκαταστάσεως μετὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἀγροτῶν προσφύγων.

§127Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν διαφέρει, οὔτε κατὰ κεραίαν.

§128Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλὰ τὸ δέχομαι, ἄλλως τε ἀδόκιμον εἶπα τὴν ἔκφρασιν, ἐδῶ εἶναι πιὸ ξεκαθαρισμένο. Συγχρόνως, ὅπως ἀνέγνωσα πρὸ μικροῦ, καὶ κατὰ τὴν παλαιὰν σύμβασιν καὶ κατὰ τὴν νέαν, εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν περιέρχεται καὶ τὸ ἀναλογοῦν εἰς τὸ Κράτος ⅓ τῆς συμμετοχῆς του εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης. Δὲν ὑπολογίζω βεβαίως αὐτὰ εἰς τὰ ἀμέσως δυνάμενα νὰ ἐνισχύσωσι τὴν Τράπεζάν μας, διότι τὸ μὲν πρῶτον κονδύλιον δὲν γνωρίζω εἰς ποῖον χρονικὸν διάστημα θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸ εἰσαγάγωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν, δὲν γνωρίζω δὲ καὶ ἡ συμμετοχή μας εἰς τὴν Τράπεζαν πότε θὰ ἀρχίσῃ πραγματοποιουμένη. Ἀλλὰ βεβαίως ὄχι διὰ τὸ ἀπώτερον, ἀλλὰ διὰ τὸ προσεχὲς μέλλον εἶναι καὶ αὐτὰ σπουδαῖα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν λαμβάνω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπ’ ὄψει, ἐκθέτων τὰς δυνατότητας τῆς Τραπέζης. Τὰ μνημονεύω μόνον, ὡς σημαντικὰ διὰ τὸ προσεχὲς μέλλον. Ἀλλ’ ἡ Τράπεζα ἀπὸ τοῦδε ἔχει τὸ δικαίωμα δυνάμει τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, νὰ ἀναπροεξοφλῇ ἀπὸ τὸ χαρτοφυλάκιόν της μέχρι ποσοῦ ἴσου πρὸς τὸ ¼ τοῦ χαρτοφυλακείου τῆς Τραπέζης τῆς Ἐκδοτικῆς. Τοιουτοτρόπως, κύριοι, μετὰ μίαν διετίαν τὰ 1640 ἑκατομμύρια δραχμῶν τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα ἀμέσως ἀπὸ σήμερον διαθέτει ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα — ἠναγκάσθημεν νὰ τῆς ἀλλάξωμεν τὸ ὄνομα διότι εὑρήκαμεν ὅτι ὑπάρχει μία ἰδιωτικὴ Τράπεζα — ἐὰν αἱ ἀνάγκαι τῆς γεωργίας τὸ ἀπαιτήσουν θὰ ἔχουν αὐξηθῇ κατὰ 650 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ προέρχωνται ἐκ τῶν καταθέσεων, θὰ ἀνέλθουν ἑπομένως εἰς ποσὸν 2000 ἑκατομμυρίων. Ἐκ τούτων πλέον 250 ἑκατομμυρίων εἰς τὰ ὁποῖα ὑπολογίζονται μετὰ μίαν διετίαν θὰ εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ θὰ δύναται νὰ διαθέτῃ εἰς ἐξόφλησιν τοῦ χαρτοφυλακίου τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν τὰ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν εἰς τοὺς λογαριασμούς μου, τὰ ἀφήνω μόνον ὡς ἕν ἐνδεχόμενον ἐγγυητικὸν ἀποκοῦμπι διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἀμεσωτέρας ἀποδόσεως τῶν καταθέσεων εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐδημιουργεῖτο οὐχὶ ἐξ ἀφορμῆς τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης τάσις τῆς ταχείας ἀποδόσεως τῶν καταθέσεων. Νομίζω, ἐντὸς τῆς διετίας αὐτῆς τὸ ποσὸν τῶν 2300 ἑκατομμυρίων εἶναι ἀπολύτως ἐπαρκὲς διὰ ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς γεωργικάς μας ἀνάγκας. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ἀρκετὸν μολονότι γνωρίζω ὅτι θὰ ἀκουσθοῦν ἐπικρίσεις, διότι κάποτε μοῦ εἶπαν ὅτι «ἐὰν θέλῃς νὰ μᾶς κάνῃς ὅ,τι χρειάζεται θὰ μᾶς δώσῃς 6 δισεκατομμύρια». Διὰ τὴν Τράπεζαν πιστεύω ὅτι αὐτὰ τὰ ποσὰ εἶναι ἀρκετὰ διὰ τὴν προσεχῆ διετίαν καὶ ὁ μόνος μου φόβος εἶναι μήπως ἡ ἐπάρκεια τῶν κεφαλαίων παρασύρῃ τήν διοίκησιν τῆς Τραπέζης εἰς διάθεσιν αὐτῶν ἀπρόσεκτον, ὥστε νὰ διακινδυνεύσῃ ἡ ἀπόδοσις αὐτῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ μόνος φόβος τὸν ὁποῖον ἔχω διὰ τὴν διάθεσιν αὐτῶν τῶν κεφαλαίων καὶ ὄχι ὅτι θὰ μοῦ εἴπουν ὅτι εἶναι ἀνεπαρκῆ. Ἀλλὰ καὶ ὁ τόκος, κύριοι, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ δύναται νὰ δίδωνται τὰ 2300 ἑκατομμύρια εἶναι μέγας. Σᾶς κάμω πάλιν λόγον περὶ τοῦ τόκου διότι εἰς ποίαν τιμὴν θὰ δίδωμεν τὰ χρήματα τῆς Τραπέζης, ἂν καὶ τὰς πιστώσεις τὰς χρησιμοποιήσωμεν καὶ τὰς καταθέσεις ἐπίσης χρησιμοποιήσωμεν; Ὁ τόκος θά ἦτο ἀπολύτως λογικὸς 7, 8 καὶ 9%. Ἑπτὰ διὰ τὰ μακροπρόθεσμα καὶ μεσοπρόθεσμα, 8 διὰ τὰ βραχυπρόθεσμα, καὶ 9 διὰ τὰ τοῦ ἐνεχύρου. Ἡ Τράπεζα, κύριοι, τῆς Μακεδονίας δανείζει τὰ χρήματά της εἰς μὲν τοὺς συναιτερισμοὺς 9 τοῖς ἑκατὸν εἰς δὲ τὰς ἑνώσεις τῶν συνεταιρισμῶν πρὸς 7 τοῖς ἑκατὸν καὶ εἰς τοὺς μεμονωμένους ἀγρότας πρὸς 12 τοῖς ἑκατόν. Τὸ κοινωφελὲς ταμεῖον τῆς Κρήτης τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπίσης μία γεωργικὴ κρατικὴ Τράπεζα δανείζει πρὸς τοὺς συνεταιρισμοὺς πρὸς 10 τοῖς ἑκατὸν καὶ πρός τοὺς μεμονωμένους ἀγρότας πρὸς 11 τοῖς ἑκατόν. Σᾶς ἀναφέρω αὐτοὺς τοὺς ἀριθμούς, διότι γνωρίζω ὅτι ὅλοι τίποτε ἄλλο δὲν ζητοῦν παρὰ πῶς νὰ βρῶ Τράπεζα νὰ δίνῃ εἰς τὸ κοινωφελὲς ταμεῖον τῆς Μακεδονίας διὰ νὰ τοὺς ἐξυπηρετῇ. Δὲν ἠμποροῦν λοιπόν νὰ μοῦ εἴπουν ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐζήτουν νὰ ἐνισχύσω αὐτὰ τὰ καταστήματα θὰ ἦτο ἀκριβὸς ὁ τόκος 7, 8 καί 9%. Ἀλλά, κύριοι, οὔτε ἐδῶ ἀκόμη δὲν ἐξαντλοῦνται αἱ δυνατότητες τῆς Τραπέζης τὴν ὁποίαν ἱδρύομεν. Γνωρίζετε τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν τῶν Γεωργικῶν Τραπεζῶν περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα. Εἶναι τῆς Μακεδονίας, τῆς Ἠπείρου, τῶν νήσων τοῦ Ἀρχιπελάγους εἶναι καὶ τῆς Κρήτης. Αἱ Γεωργικαὶ αὗται Τράπεζαι, διὰ τῆς ὑπὸ τὴν ψήφισιν ὑποβαλλομένης συμβάσεως συγχωνεύονται μὲ τὴν νέαν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Σημειωτέον, ὅτι δὲν καινοτομοῦν εἰς τοῦτο διότι παλαιὰ σύμβασις κάμνει τὸ ἴδιον, λέγει, ὅτι αἱ Τράπεζαι αὗται συγχωνεύονται πρὸς τὴν σημερινὴν νέαν Γεωργικὴν Τράπεζαν. Καὶ ἦτο ἀπολύτως δικαιολογημένη καὶ σοφὴ ἡ διάταξις τῆς παλαιᾶς συμβάσεως. Καθ’ ἥν στιγμὴν ἱδρύομεν ἕνα τεράστιον οἰκονομικὸν ὀργανισμόν, δύναμαι νὰ διαθέτω τὰ χρήματά του πολὺ εὐθηνότερα. Θὰ ἦτο πλάνη νὰ ἀφήσωμεν αὐτοὺς νὰ φυτοζωοῦν, διὰ νὰ διαθέτουν τὰ χρήματά τους μὲ ἀκριβώτερον τόκον. Ἀλλὰ θὰ ἦτο καὶ ἀδικία πρὸς τὰ θύματα τῆς χώρας, τὰ ὁποῖα ἐξυπηρετοῦν αἱ Τράπεζαι αὗται καὶ τὰ ὁποῖα δι’ ἰδίων των εἰσφορῶν κατήρτισαν τὰ κεφάλαια τῶν Τραπεζῶν αὐτῶν. Διότι, ἐὰν ἐλειτούργη παραπλεύρως τῆς Τραπέζης αὐτῆς, ἐπειδὴ τὰ κεφάλαια τῆς νέας Τραπέζης δὲν θὰ διετίθεντο ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ ἀναλόγως τῶν ἑκασταχοῦ ἀναγκῶν, θὰ ἦτο φυσικόν, ὅτι τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχον αἱ Τράπεζαι, θὰ εἶχον κἄτι τι ὀλιγώτερον. Ἐθεώρησα, κύριοι, ὅτι αὐτὸ ἦτο ἄδικον καὶ διὰ τοῦτο τὴν διάταξιν τῆς παλαιᾶς συμβάσεως, ὅτι δηλαδὴ συγχωνεύονται αἱ παλαιαὶ Τράπεζαι μὲ τὴν νέαν, δὲν τὴν ἄφησα ἀτροποποίητον. Δὲν εἶπα, ὅτι θὰ μαζευθοῦν εἰς τὸν Κουρβανὰ τῆς νέας Τραπέζης τὰ κεφάλαια αὐτὰ, διὰ νὰ τὰ ἀπολαμβάνουν ὅλοι οἱ Ἕλληνες. Τὰ κεφάλαια αὐτὰ ρητὴ διάταξις τῆς νέας συμβάσεως ὁρίζει, ὅτι θὰ ἐκκαθαρισθοῦν τὰ κεφάλαια αὐτὰ ὑπὸ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, διότι σᾶς εἶπα, ὅτι εἶναι ἀκινητοποιημένα ἐν πολλοῖς (ἀναγινώσκει). Ὄχι πρὸς δανεισμὸν πλέον, ἀλλὰ πρὸς ἄλλας ἀναπτύξεις τῆς Γεωργίας. Διότι πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὅλαι αἱ Τράπεζαι τῆς Τουρκίας, τοὐλάχιστον τῆς Κρήτης ἱδρύθησαν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ὅτι εἰς τὰ 1872 ἡ Τουρκία ἠξίωσε νὰ πάρῃ, τὴν ἐπῆρε καὶ τὰ εἰσέπραξε, οἱ δὲ πληθυσμοὶ ἐξηγέρθησαν καὶ ἀνεγνώρισεν ὁ σουλτᾶνος, ὅτι τὸ πρᾶγμα ἦτο ἄδικον αὐτὸ καὶ εἶπε νὰ τὰ δώσουν πίσω καὶ μᾶς ἔδωσαν 73 χιλιάδας λίρας Τουρκικάς. Τὸ κεφάλαιον προέρχεται ἐξ αὐτῶν τῶν ἰδίων Τραπεζῶν, δι’ ἀναγκαστικῶν εἰσφορῶν. Τώρα ὡμίλησα περὶ τῶν ἀναγκαστικῶν αὐτῶν εἰσφορῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὰς Τραπέζας αὐτάς. Τὶ θὰ γίνουν σήμερον αὐταὶ αἱ ἀναγκαστικαὶ εἰσφοραί; Τρεῖς λύσεις, κύριοι, θὰ ἦσαν δυναταί: νὰ τὰς καταργήσωμεν, νὰ διατηρήσωμεν τὸ ὑφιστάμενον καθεστώς, νὰ ἐπεκτείνωμεν καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα τὴν ἐφαρμογὴν αὐτὴν τῶν ἀναγκαστικῶν εἰσφορῶν. Ἐὰν ἀκολουθηθῇ ἡ δευτέρα λύσις καὶ ὁμολογῶ παθητικῶς, διότι θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶμαι πρόθυμος νὰ ἀκολουθήσω τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν θὰ θελήσουν τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη μόνον, ἐὰν αἱ περιφέρειαι αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὰς Γεωργικὰς Τραπέζας μοῦ εἶπον, ὅτι θέλομεν νὰ μᾶς καταργήσῃς τὰς εἰσφοράς, δὲν θὰ τὰς καταργήσω καὶ θὰ ἔχω δικαίωμα νὰ μὴ τὰς καταργήσω, διότι θὰ τοὺς εἴπω, ὅτι, ἀφοῦ τὰς εἰσφορὰς αὐτάς τὰς ἐπληρώνατε ἕως τώρα διὰ νὰ παίρνετε τόκον 9 καὶ 11, δὲν ἔχω τώρα τὸ δικαίωμα νὰ τὰς καταργήσω. Ἐὰν λοιπόν διατηρήσωμεν τὸ ὑφιστάμενον καθεστώς, τὸ ἀποτέλεσμα ποῖον θὰ εἶναι; Αἱ εἰσφοραὶ αὐταὶ ἀποδίδουν 21 ἑκατομμύρια δραχμὰς κατ’ ἔτος διὰ τὰς περιφερείας τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης Μακεδονίας, Ἠπείρου, Νήσων καὶ Κρήτης. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἐκ τῶν ἀμέσων διαθεσίμων κεφαλαίων τὰ 1640 ἑκατομμύρια πιθανῶς ἀναλογοῦν εἰς τὰς περιφερείας τῶν τεσσάρων αὐτῶν παλαιῶν Τραπεζῶν, ἐφ’ ὅσον λέγω, τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀναλογεῖ περίπου, τὶ συμβαίνει λοιπόν, κύριοι; Ὅτι διὰ τὰ 1640 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα διατίθενται εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς ἐκ τῶν ἀναγκαστικῶν εἰσφορῶν ποὺ εἰσπράττονται θὰ εἶναι αἱ ἐλαττώσεις τοῦ ἰδίου τόκου ἀνερχόμεναι εἰς 34 τοῖς ἑκατόν. Τὰ 21 ἑκατομμύρια, ἐὰν τὰ χρησιμοποιήσωμεν διὰ τὰ 1640 θὰ ἴδητε ὅτι παίρνουν 3 τοῖς ἑκατόν. Τὸ ἀποτέλεσμα ποῖον θὰ ἦτο; Ὅτι ἀμέσως μέ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης καὶ τὴν διάθεσιν τῶν 1640 ἑκατομμυρίων, οἱ τόκοι τοὺς ὁποίους ἀναφέρομεν πρὸ μικροῦ ὡς ἀνερχομένους εἰς 7¾, 8¾, 9¾, δύναται νὰ κατέλθουν 4½ τοῖς ἑκατὸν διὰ τὰ μεσοπρόθεσμα καὶ μακροπρόθεσμα δάνεια εἰς 5½ τοῖς ἑκατὸν διὰ τὰ καλλιεργητικὰ εἰς 6½ διὰ τὰ ἐπὶ ἐνεχύρῳ. Μετὰ διετίαν ἐὰν ἡ Γεωργικὴ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐμπορευθῇ μὲ μόνον τὰ 1640 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα διαθέτομεν ἤδη θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν ν’ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὰ 640 ἑκατομμύρια ποὺ μᾶς δίδει μὲ 8% καὶ θὰ τὰ πάρωμεν ἀπὸ τὰς καταθέσεις καὶ θὰ πληρώνωμεν 5½ τοῖς ἑκατόν. Θὰ ἠμπορούσαμεν μετὰ δύο ἔτη ὑπὸ τοιαύτας προϋποθέσεις νὰ δώσωμεν τὰ δάνεια αὐτὰ εἰς τὰς περὶ οὗ ὁ λόγος περιφερείας, τὰ μὲν μακροπρόθεσμα καὶ μεσοπρόθεσμα πρὸς 3½ τοῖς ἑκατὸν καὶ τὰ ἐπὶ τὰ ἐνεχύρῳ πρὸς 5½ τοῖς ἑκατὸν. Ἐὰν ἀκολουθηθῇ ἡ τρίτη λύσις δηλαδὴ νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸ σύστημα τῆς εἰσφορᾶς εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, τότε καὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου θὰ γενικευθῇ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Καὶ διὰ τοῦτο ἐν ᾧ λέγω βέβαια ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀκολουθήσῃ κατὰ τοῦτο τὴν γνώμην τῶν ἐνδιαφερομένων, εἶμαι βέβαιος ὅτι μᾶλλον σχῆμα λόγου μεταχειρίζομαι, διότι ἀδύνατον εἶναι νὰ μὴ δεχθῶ ὅτι αἱ περιφέρειαι αὐταὶ θ’ ἀπευθυνθοῦν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ζητοῦντες νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰς ἄλλας περιφερείας τῆς Ἑλλάδος, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ὑποτίμησις τόκου εἰς τόσην μεγάλην κλίμακα. Σημειωτέον ὅτι καὶ ἡ σύμβασις παρελθόντος ἔτους ὁρίζει ὅτι (ἀναγινώσκει) «δεύτερον ἐκ τοῦ κεφαλαίου.....» Προέβλεπεν ἑπομένως καὶ τὴν διατήρησιν τῶν ὑφισταμένων καὶ τὴν ἐπέκτασιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἰδίως ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου θὰ ἀκούσωμεν τὴν γνώμην τῶν ἐνδιαφερομένων μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ κραυγάσουν ἰσχυρότερον λέγοντες, «δώσατέ μου αὐτὸ τὸ εὐεργέτημα». Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶπον δὲν θὰ ἐπρότεινον νὰ ὁρισθῇ ὁ τόκος οὔτε εἰς τὸ ποσὸν ποὺ θὰ μπορούσαμε νὰ τὸν ἔχωμεν ἀλλὰ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν προικοδότησιν πρὸς τὴν Τράπεζαν καὶ εἰς τὰ 650 ἑκατομμύρια τῶν καταθέσεων, δηλαδὴ 3½% 4½% καὶ 5½% οὔτε εἰς τὸ ποσὸν ποὺ μποροῦμεν νὰ τὰ δώσωμεν χρησιμοποιροῦντες τὰ χρήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δηλαδὴ 4½ διὰ μακροπρόθεσμα 5½ διὰ τὰ βραχυπρόθεσμα καὶ 6½ διὰ τὰ πλασματικά, ἀλλὰ θὰ ἐπρότεινον νὰ πάρωμεν στρογγυλοὺς ἀριθμοὺς 5% διὰ τὰ μεσοπρόθεσμα, 6% διὰ τὰ βραχυπρόθεσμα καὶ 7% διὰ τὰ ἄλλα, τὰ πλασματικὰ λεγόμενα. Ὥστε νὰ μείνῃ καὶ ἕνα ποσοστὸν κέρδους πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης ὄχι τόσον διὰ νὰ σχηματίσῃ κεφάλαια ἐκ τῶν εἰσφορῶν αὐτῶν, θὰ ἦτο ἀντιοικονομικὸν αὐτὸ ἐντελῶς ἀλλὰ μόνον διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν ἐνδεχομένων ζημιῶν αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ ὑπερβοῦν τὸ περιθώριον τοῦ 4% καὶ τοῦ τόκου ὁ ὁποῖος θεωρεῖται συνήθως ἐπαρκὲς περιθώριον. Λέγω ὅτι θὰ ἐθεώρουν ἀντιοικονομικὸν διὰ νὰ χρησιμοποιήσω αὐτὰς τὰς εἰσφορὰς διὰ νὰ δημιουργήσω κεφάλαια διὰ τὴν τράπεζαν ἀφ’ οὗ κεφάλαια εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ στερηθῶμεν οὐδ’ ἐπὶ στιγμήν, διότι ἡ τράπεζα θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ πορίζεται ὅλα ὅσα θὰ τῆς ἀναγκαιοῦν. Ἑπομένως ἐθεώρησα ἐνδεδειγμένον νὰ χρησιμοποιήσω τὰς εἰσφορὰς αὐτὰς διὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὸν χωρικόν μας τὰ χρήματα αὐτὰ μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν χαμηλότερον τόκον, ὥστε νὰ εἴμεθα ἐνεργητικώτεροι καὶ νὰ τῷ ἐπιτρέψωμεν νὰ δανείζεται χωρὶς νὰ πτοεῖται ὅτι ὁ τόκος θὰ τὸν ρίξῃ κάτω μ’ ὅλον ὅτι θὰ εἶχα νὰ τοῦ συστήσω νὰ μὴ δανείζεται περισσότερα ἀπὸ ὅσα τοῦ χρειάζονται διότι πιθανὸν νὰ μπλέξῃ ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις. Τοιοῦτος εἶναι, κύριοι, ὁ ὀργανισμὸς τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης τοῦ ὁποίου τὴν κύρωσιν ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν ψῆφον σας, καὶ τοιαύτη ἡ δυνατότης καὶ τοιαύτη ἡ δύναμις ἡ ἀγαθοποιὸς διὰ τὴν γεωργίαν τῆς χώρας μας. Κατὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης ἀχαλίνωτος ἠσκήθη ἡ δημαγωγία. Πρῶτον ἤρχησαν νὰ μᾶς λέγουν· τὶ κατάστασις πραγμάτων εἶναι αὐτὴ νὰ πέρνετε ἀπὸ τὴν τράπεζαν τὰς πιστώσεις μὲ 8%; Ἀλλὰ κύριοι τὸν τόκον 8% δὲν τὸν ἐκανόνισα σήμερον ἐγώ· αὐτὸς ἔχει κανονισθῆ ἀπὸ τὴν σύμβασιν τὴν περυσινήν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ περυσινὴ σύμβασις ὥριζε διὰ τὰ 600.000.000 τόκον 8% καὶ διὰ τὰ 160.000.000 τόκον 7% ἢ μᾶλλον ὥριζε διὰ τὰ 600.000.000 2% ὀλιγώτερον τοῦ προεξοφλητικοῦ. Διὰ δὲ τὰ 100.000.000 3%, τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ εἰς τὸ αὐτὸ ποσόν καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη τὸ 1% εἰς τὴν νέαν σύμβασιν παρωράθη, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ὡς ἀντάλλαγμα, ὥστε ἡ σχέσις αὕτη τοῦ τόκου μὲ τὸν ὁποῖον δίδει τὰ χρήματα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὴν Γεωργικὴν ἡ σχέσις τοῦ τόκου πρὸς τὸν προεξοφλητικόν, νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει νά ὑπερβῇ τὰ 8%, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον εἰς περιστάσεις ἀνωμάλους τοῦ τόκου τοῦ προεξοφλητικοῦ τῆς Τραπέζης ἀπὸ τὰ 11 νὰ πληρώνῃ 9%. Ἐδέχθην νὰ θυσιάσω ἕνα ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος διὰ τὰ 100 ἑκατομμύρια, διὰ νὰ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ὁ τόκος διὰ τὰ 600 ἑκατομμύρια δὲν θὰ ὑπερβῇ τὸ 8%. Τὸ 8% εἶναι κανονισμένον ἀπὸ πέρυσι. Θὰ μοῦ ἀντιταχθῇ ἴσως, ὅτι ἡ σύμβασις ἡ περυσινὴ δὲν ἐπεκυρώθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ θὰ δυνάμεθα νὰ κάμωμεν νέαν σύμβασιν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, κύριοι, ποία ὑπῆρχεν ἐλπὶς νὰ πείσω τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὅπως τὰς πιστώσεις αὐτὰς τὰς δώσῃ μὲ μικρότερον τόκον καθ’ ἣν στιγμὴν τῆς ἀφαιρῶ καὶ τὸ ἥμισυ τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων, τὰ ὁποῖα ὠφελήθη; Ἡ περυσινὴ κυρία σύμβασις ἡ μὴ κυρωθεῖσα ἀποτελεῖ παράρτημα τῆς ἄλλης συμβάσεως τῆς ἤδη κυρωθείσης, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, παρείχετο διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ προνομίου της, διὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ προνομίου της, διὰ τὴν παραίτησιν τοῦ προνομίου της ἀκριβέστερον, διότι οὕτως ἔχει ἱστορικῶς τὸ πρᾶγμα ἣν τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ρυθμίσεως τῆς Τραπέζης ἣν εἶχεν ἡ Τράπεζα καὶ αὐτὴ ἐζήτησε νὰ παραιτηθῇ ἀπὸ τὸ προνόμιον αὐτό. Λοιπόν, διὰ νὰ ἀποζημιωθῇ δι’ αὐτὴν τὴν παραίτησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν.—ἡ ἰδία συνέστησε τὴν παραδοχὴν αὐτήν.—Ἐδόθησαν εἰς αὐτὴν καὶ 1120 ἑκατομμύρια ἀπὸ τὰ καλύμματα καὶ κατωχυρώθη ὁ νόμος, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου τὰ νομικὰ πρόσωπα δημοσίου δικαίου θὰ καταθέτουν τὰ διαθέσιμα αὐτῶν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν μὲ ἕνα τοῖς ἑκατὸν τόκον ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸν τόκον ποὺ δίδει ἡ Τράπεζα εἰς τὰς ἄλλας καταθέσεις καὶ περιωρίσθη ἡ μερὶς τοῦ κέρδους τοῦ δημοσίου εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης ἀπὸ τὸ ἥμισυ εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήρχετο πρὶν καὶ τὸ ὁποῖον ἤρχισε ὑπολογιζόμενον εὐθὺς καὶ ἕκαστον ἑξαμηνιαῖον μέρισμα ὑπερέβαινε νομίζω τὰς 400 δραχμάς. Μὲ τὴν παλαιὰν σύμβασιν ἔδιδε τὸ ½%.

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶχε τροποποιηθῆ καὶ εἶχε φθάσει 2400.

§130Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμβάσεως 21–22 πέραν τῶν 400 δραχμῶν— σᾶς δίδω τὸν ἀριθμὸν μὲ ἐπιφύλαξιν—πέραν τῶν 400 δραχμῶν τὸ Κράτος ἐλάμβανε τὸ ½%. Βεβαίως τὸ μέρισμα αὐτὸ ἔφθασεν εἰς 2400 κατ’ ἔτος καὶ τὸ Κράτος ἐλάμβανεν 60.000.000 κατ’ ἔτος. Λοιπὸν δὲν περιωρίσθημεν τότε νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὅπως τὴν παρηγορήσωμεν διότι ἐπέμενε νὰ παραιτηθῇ τοῦ ἐκδοτικοῦ της δικαιώματος, δὲν περιωρίσθημεν νὰ τῆς δώσωμεν τὰ καλύμματα 1.200.000.000 δὲν περιωρίσθημεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν συμβατικὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταθέτουν παρ’ αὐτῇ τὰ διαθέσιμά των τὰ νομικὰ πρόσωπα δημοσίου δικαίου, ἀλλὰ περιωρίσαμεν καὶ τὴν συμμετοχὴν τοῦ Κράτους εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης. Δὲν θέλω νὰ εἴπω μὲ αὐτὰ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κἄποιαν ἀποζημίωσιν δι’ αὐτὰ διότι ὅσο καὶ ἄν εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν τῆς διαρρυθμίσεως τῆς τραπεζικῆς, δὲν ἐπρόκειτο διὰ τοὺς κυβερνῶντας τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν περὶ διαρρυθμίσεως ἀτομικῆς των ὑποθέσεως, ἀλλὰ περὶ ὑποθέσεως δημοσίου συμφέροντος, καὶ καθῆκον εἶχε τὸ Κράτος νὰ μὴ ἀφήσῃ τὴν Τράπεζαν ἀνίκανον νὰ συνεχίσῃ τὸν περαιτέρω εὐεργετικὸν προορισμόν της. Ἐσχολιάζετο ὅτι ἐδώσαμεν πάρα πολλὰ καὶ ὅτι ἦτο ἀρκετὸν νὰ δώσωμεν ἕνα μόνον ἀπὸ ὅλα αὐτὰ ἢ τὰ καλύμματα ἢ τὴν ὑποχρεωτικὴν κατάθεσιν τῶν προσώπων τοῦ δημοσίου δικαίου ἢ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὰ κέρδη διότι παίρνομεν τὸ ¼ ἐπὶ ποσοῦ ἀνωτέρου τῶν 1400 δραχμῶν κατὰ ἑξαμηνίαν.

§131Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Εἶναι φανταστικόν.

§132Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς ἐλπίσωμεν ὅτι δὲν θὰ εἶναι φανταστικὸν πολὺ γρήγορα. Ἀλλὰ σήμερα, κύριοι, εὐτυχῶς κατώρθωσα νὰ ἀνακτήσω τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας τοῦ ὑπερκαλύμματος ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Βεβαίως δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ περιμένετε ὅτι θὰ ἐπετύγχανα καὶ μείωσιν τοῦ τόκου. Πρέπει νὰ προσθέσω ὅτι δὲν θὰ ἐθεώρουν οὔτε δίκαιον νὰ ἐπιδιώξω τοιαύτην ἐλάττωσιν τοῦ τόκου, διότι δὲν ἐπρόκειτο νὰ καταστήσω ἀνάπηρον ὀργανισμόν, ἀλλὰ καὶ διότι τὰ χρήματα τῆς Τραπέζης δὲν μᾶς εἶναι ἐπιβεβλημένα, θὰ τὰ παίρνωμεν ἐφόσον μᾶς χρειάζονται. Θὰ εἴπητε: ναὶ μᾶς χρειάζονται ἐπὶ τοῦ παρόντος, θὰ τὰ πάρωμεν, ἀλλὰ ἔχομεν καὶ ἀντίστοιχα πλεονεκτήματα ἀπὸ τοῦδε. Ὅπως θὰ ἀναφέρω μετ’ ὀλίγον ἢ ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀναφέρω σᾶς τὸ λέγω αὐτὴν τὴν στιγμὴν θὰ μάθετε ἐκ τῆς συμβάσεως ὅτι κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς λειτουργίας της ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ πρόκειται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἕως ὅτου διὰ τῆς ἀποσπάσεως τῶν 300 αὐτῆς ὑπαλλήλων εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Γεωργικήν, οἱ ὁποῖοι ἄλλως τε θὰ ἐπανέλθουν μετὰ ἑξαετίαν εἰς τὴν Τράπεζαν, κατωρθωθῇ νὰ ἱδρυθοῦν ἰδιαίτερα ὑποκαταστήματα τῆς ἰδικῆς μας Τραπέζης. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὅτι εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς λειτουργίας της ἡ Τράπεζα θὰ χρησιμοποιῇ τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Τραπέζης, μᾶς παρέχει τοῦτο τὸ οὐσιῶδες οἰκονομικὸν πλεονέκτημα ὅτι καθ’ ἃ ἐξηγήθη ῥητῶς μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης αἱ πιστώσεις αὐταὶ οὐσιαστικῶς δίδονται εἰς ἀλληλόχρεον λογαριασμόν. Δὲν γίνεται χρῆσις εἰς τὸ κείμενον τῆς φράσεως αὐτῆς, διότι δὲν εἶναι ὁ τεχνικὸς ὅρος, ὁ ὁποῖος προσαρμόζεται εἰς τὴν περίστασιν ἀλλά, τίθεται οὕτω, ὅτι ἡ Τράπεζα ἀξιοῖ νὰ δεχθῇ, ἠξίωσε δὲ καὶ εἰς περυσινὴν σύμβασιν καὶ τὸ λέγει ὅτι ἐὰν χορηγήσῃ αὐτὰς τὰς πιστώσεις θὰ γίνωνται ἐπὶ προεξοφλήσει τῶν γραμματίων τῶν ἰδικῶν μας διὰ τῶν ὁποίων παρέχομεν πιστώσεις εἰς τοὺς γεωργούς. Τὰ γραμμάτιά μας θὰ τῆς τὰ παραδίδομεν, ἵνα μᾶς τὰ προεξοφλῇ, ὥστε νὰ ἔχῃ αὐτὰ ὡς κάλυμμα τῶν πιστώσεων, ὄχι διὰ τήν δυσπιστίαν πρὸς τὸ Κράτος, ἀλλὰ διὰ τὴν δυνατότητα τῆς ἀναπροεξοφλήσεως αὐτῶν ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς μίαν περίστασιν ἀπροόπτου ἀνάγκης. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον δὲν ὀνομάζεται ἀλληλόχρεος λογαριασμὸς. Ἀλλ’ ἔχομεν ἐξηγηθῆ, ὅτι πρόκειται περὶ ἀλληλοχρέου λογαριασμοῦ, δηλαδὴ ἐφ’ ὅσον θὰ χρησιμοποιοῦμεν τὰς πιστώσεις, θὰ πληρώνωμεν τόκον ἐπὶ τῶν πιστώσεων τῶν χρημάτων τῶν χρησιμοποιουμένων παρ’ ἡμῶν. Ἐφ’ ὅσον καθ’ ἑκάστην, θὰ ἔρχωνται οἱ ὀφειλέται μας νὰ μᾶς δίδουν τὰ ὀφειλόμενα θὰ ἀποδίδωνται εἰς τὰ ταμεῖα καὶ θὰ φέρωνται εἰς ἐλάττωσιν μειουμένης τῆς ὀφειλῆς μας. Ὥστε πρόκειται οὐσιαστικῶς περὶ ἀλληλοχρέου λογαριασμοῦ, ἔχοντος τοῦτο τὸ οἰκονομικὸν καλόν, ὅτι θὰ καθίσταται δι’ ἡμᾶς περιττὸν τὸ κεφάλαιον τῆς κινήσεως, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἀναγκαῖον ὅπως κατωρθώναμεν νὰ ἐπαρκοῦμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τόσων ὑποκαταστημάτων καὶ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι πολὺ ὑποθέτω νὰ τὸ ὑπολογίζω εἰς 150 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Βλέπετε ποίαν τεραστίαν ὠφέλειαν ἔχομεν ἐκ τούτου ὅτι δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἔχωμεν οὔτε μιᾶς δραχμῆς κεφάλαιον κινήσεως, διότι τὸ κεφάλαιον αὐτὸ τῆς κινήσεως παρέχεται ἀπὸ τὰς πιστώσεις τῆς Τραπέζης καὶ τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται δι’ ἡμᾶς εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμόν. Ἀλλ’ ἡ κατηγορία, κύριοι, ἐπεξετάθη καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἴσως διὰ τὴν διακοπὴν τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ κυρίου ἀρχηγοῦ τῆς Δημ. Ἑνώσεως νὰ τὸν διαβεβαιώσω ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ἀνασκευὴ δὲν ἀπευθύνεται ἐναντίον του. Ἐκεῖνο ἴσως τό ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω εἶναι ὅτι εἰς τὴν ἀρχὴν μοῦ ἔλεγον ὅτι δὲν θὰ κάμωμεν Γεωργικὴν Τράπεζαν καὶ σήμερον ἀποδεικνύεται ὅτι ἐγὼ κάμνω τράπεζαν.

§133Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε σᾶς εἶπον ποῦ εἶναι ἡ διαφορά μας καὶ κατὰ πόσον τὸ σχέδιόν μου προσομοιάζει τὸ ἰδικόν σας, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τὸ ἀρχικὸν.

§134Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει μία διαφορά. Ἔχει χρονολογίαν 23 Ἰανουαρίου 1928. Λοιπὸν δίδω τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν ὅτι ὅλη ἡ αὐτὴ ἡ ἀνασκευὴ τῆς συκοφαντίας δὲν ἀφορᾷ οὔτε πόρρωθεν τὸν κύριον ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Λοιπὸν μοὶ διετυπώθη καὶ ἄλλη κατηγορία καὶ βλέπω ὅτι ἡ κατηγορία αὐτὴ ἔφθασε καὶ νὰ πιστευθῇ ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, διότι προτήτερα τὸ εἶπεν.

§135Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄν τὸ εἶπα τὸ εἶπα διότι τὸ λέγει ἡ σύμβασις.

§136Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ ἰδική μας σύμβασις εἶναι μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κανονίζουσα τὸ ζήτημα τῶν καλυμμάτων καὶ τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς τῶν καλυμμάτων.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε θέλετε νὰ διακόψωμεν ἐπ’ ὀλίγα λεπτά;

§138Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι· δὲν εἶναι ἀνάγκη. Ἄν εἶναι ἀνάγκη, διακόπτομεν ἀργότερα.

§139ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε, ἐπ’ ὀλίγον.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ συνεχίσῃ τὸν λόγον του.

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρὶν συνεχίσω τὴν σειράν τοῦ λόγου μου ἐπανέρχομαι εἰς ὅτι πρὸ ὀλίγου ἔλεγον, διὰ τὴν μετοχὴν τοῦ Κράτους εἰς τὰ κέρδη τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Πρὸ τῆς τελευταίας διαρρυθμίσεως διὰ τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου 1927 κυρώσαντος τὴν σύμβασιν μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Τραπέζης, ἀπὸ τῆς χρήσεως τοῦ 1923 καὶ ἐφεξῆς (ἀναγινώσκει).... Καὶ τώρα συνεχίζω τὴν ἀνάπτυξίν μου. Λέγω λοιπόν, ὅτι ἐπεβλήθη ἡ σύστασις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι τὰ 450 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα διαθέτομεν ἐκ τῶν καλυμμάτων δὲν δίδονται ἀμέσως εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως εἶπεν, ὅτι τὴν πληροφορίαν αὐτὴν ἔχει ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας καὶ ἀπὸ τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία κατετέθη περὶ τῶν καλλυμμάτων. Ἀλλὰ πῶς τὸ λέγει ἡ σύμβασις, ἀφοῦ αὕτη διενεμήθη πρὸ μικροῦ.

§143Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ σύμβασις διενεμήθη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ἐκυκλοφόρησεν· καὶ ἐκεῖ ἀναφέρεται αὐτό.

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο εἶναι παλαιὸν κείμενον. Ὅπως δήποτε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μοὶ ἐζήτησε προθεσμίαν, διὰ νὰ πληρώσῃ· μοὶ ἔλεγεν ἄν ζητήσητε νὰ πάρετε 250 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος, θὰ γονατήσητε τὴν Τράπεζαν, λοιπὸν παρακαλῶ, νὰ μοῦ δώσητε προθεσμίαν διὰ τὰ 250 ἑκατομμύρια 4 ἐτῶν, νὰ δίδω τὸ ¼ καθ’ ἕκαστον ἔτος. Καὶ ἀνεγνώρισα ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσω αὐτὴν τὴν προθεσμίαν διότι φυσικὰ εἶχον τὴν ἐπιθυμίαν μὲ κάθε τρόπον νὰ φθάσω εἰς συμβιβαστικὴν διευθέτησιν τοῦ ζητήματος. Καὶ ἡ μὴ συμβιβαστικὴ διευθέτησις τοῦ ζητήματος δὲν θὰ παρεῖχε καμμίαν ἀθέτησιν τῶν συμφωνηθέντων, θὰ ἐστηρίζετο δὲ ἁπλῶς ἐπὶ τῆς ἀσκήσεως τῆς κυριαρχικῆς ἐξουσίας τοῦ Κράτους, ὅπως φορολογήσῃ τὸ κέρδος αὐτὸ τὸ ἔκτακτον τὸ ὁποῖον προσεπορίσθη ἡ Τράπεζα ἐκ τῆς νέας ρυθμίσεως τῆς νομισματικῆς μας μονάδος. Ἀλλ’ ἐπεδίωκα μὲ κάθε τρόπον νὰ φθάσω εἰς συμβιβαστικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, διότι ἡ μὴ τοιαύτη θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀντίκτυπον ἐπὶ τῆς χρηματαγορᾶς μας. Ἐδέχθην λοιπὸν νὰ καταβληθῇ εἰς τέσσαρας δόσεις ἐτησίας. Ἀλλὰ σᾶς ἀνέφερα πρὸ μικροῦ ὅτι εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος ἔχομεν σχεδὸν 1.000.000.000 καταθέσεις ἐκτὸς τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἔχει τόσην ἄνεσιν ταμειακὴν διατὶ δὲν θὰ ἔδιδα τὰ 250.000.000 ἀπὸ τοῦδε νὰ ἀναλάβω νὰ δώσω διὰ τῆς νέας συμβάσεως εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ νὰ τὰ χρησιμοποιήσῃ ἐπιφυλασσόμενος νὰ τὰ λάβω ἀπὸ τὴν Τράπεζαν εἰς προθεσμίαν 4 ἐτῶν; Διατὶ δὲν θὰ τὰ ἐδίδομεν; Τὰ ἐδώσαμεν τὰ 250.000.000, τὰ δὲ ἄλλα 200 τὰ ὁποῖα ὑπολείπονται ἐδέχθημεν ἐπίσης νὰ μὴ συμψηφισθοῦν πρὸς ἄμεσον χρῆσιν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Τράπεζαν ἀλλὰ πρὸς χρῆσιν ἡμῶν μετά τινα ἔτη πληρωτέα. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τὸ ἴδιον δι’ ἐμέ, διότι ἡμεῖς ἀνακουφιζόμεθα ex Nunc ἀπὸ τὸν τόκον ποὺ πληρώνωμεν, ἀπὸ τώρα κόβεται ὁ τόκος ποὺ πληρώνουμε εἰς τὴν Τράπεζαν. Μοῦ εἶπεν ἡ Τράπεζα, «πολὺ καλά· θέλεις νὰ μοῦ τὰ δώσης μετά τινα ἔτη, τί θὰ κάμω ἐγὼ ποὺ θέλω τὰ 200.000.000 ἀπὸ τώρα νὰ τὰ δώσω εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν». Ἐγὼ ἀπήντησα ὅτι ἐπὶ πλέον τῶν πιστώσεων τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀναλάβει νὰ δώσωμεν διὰ τῆς παλαιᾶς συμβάσεως 20 ἢ 15%, ἐπὶ πλέον ἀπὸ αὐτὰς ἀναλαμβάνομεν νὰ σοῦ δώσωμεν καὶ 200.000.000 διὰ νὰ ἀναπληρώσετε καὶ αὐτὰ τὰ 200.000.000 ποὺ σᾶς λείπουν γιὰ νὰ τὰ δώσετε εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν, σεῖς δὲ θὰ μοῦ πληρώσετε τὸν τόκον μόνον. Καὶ ἡ Τράπεζα ἑπομένως δὲν θὰ πληρώσῃ δι’ αὐτὰ τόκον. Ἡ οὐσία δηλαδὴ εἶναι ὅτι τὰ 450.000.000 μὲ τὰ ὁποῖα προικοδοτοῦμεν τὴν Τράπεζαν, εὑρίσκονται εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Τραπέζης ἀπό τῆς πρώτης στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἶναι ἱδρυμένη ἡ Τράπεζα διὰ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν. Ἀλλὰ μᾶς διέβαλον καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον. Μᾶς εἶπον ὅτι «λέτε ὅτι θὰ δώσετε 500.000.000 ἀπὸ τὸ παραγωγικὸν δάνειον, ποῦ εἶναι αὐτὰ τὰ 500.000.000;» Καὶ ἐλησμόνησαν ὅτι τὰ πεντακόσια αὐτὰ ἑκατομμύρια εἶναι ἀπὸ τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τοῦ πρώτου τμήματος τοῦ παραγωγικοῦ δανείου. Καὶ δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ ἐκδώσωμεν μίαν ἐντολὴν ὅπως κατατεθοῦν εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν. Τὰ δὲ ἐπίλοιπα 250.000.000 πρόκειται νὰ τὰ λάβωμεν ἀπὸ τὸν Σέλιγκμαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μετ’ αὐτοῦ συμβάσεως ὡς προκαταβολὴν καὶ πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου τοῦ παραγωγικοῦ. Ἀλλ’ ἡ δημαγωγία δὲν περιωρίσθη εἰς ταῦτα καὶ μόνον. Ἐλέχθη ὅτι ὑποδουλώνομεν τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν διοικητικῶς. Εἰς τὶ συνίσταται ἡ ὑποδούλωσις; ὅτι ὁ διοικητὴς τῆς Τραπέζης διορίζεται τὴν μὲν πρώτην φορὰν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Τραπέζης ἀπὸ κοινοῦ, ἐπανάληψις δηλαδὴ τῆς αὐτῆς διατάξεως τὴν ὁποίαν εἶχε καὶ ἡ περυσινὴ σύμβασις, ἡ ἀνάκλησις δὲ τοῦ τὸ πρῶτον διορισθέντος, ἢ ἐνδεχομένη ἀνάκλησις, γίνεται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Τοῦ λοιποῦ ἡ ἐκλογὴ τοῦ διοικητοῦ ἢ ὁ διορισμὸς αὐτοῦ γίνεται πάλιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ἐπὶ προτάσει τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς Τραπέζης καί τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου. Φαντάζεσθε λοιπὸν πόσον εἶναι μικρὰ ἡ ἐξουσία ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ τὴν δευτέραν αὐτὴν περίστασιν τοῦ διορισμοῦ τοῦ διοικητοῦ, καθ’ ὅσον οὐσιαστικῶς θὰ γίνεται βεβαίως ἀπὸ τὸ συμβούλιον τὸ διοικητικὸν καὶ τὸ ἐποπτικόν. Σημειωτέον κύριοι, ὅτι τὴν συνεργασίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἀγροτικῆς, τὴν ἐπεζήτησα ἐγὼ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως τὸ ξεύρει αὐτό. Τὴν συνεργασίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὴν ἐπεζήτησα, ὄχι διότι τὴν ἐζήτησεν ἡ Τράπεζα ἀλλὰ διότι ἐθεώρουν ἀναγκαίαν τὴν συμμετοχήν της. Ἐὰν δὲν τὴν ἐθεώρουν ἀναγκαίαν θὰ τῆς ἔλεγα: Ἄκουσε δῶ τὶ ἀνακατεύεσαι εἰς αὐτὴν τὴν δουλειά; Θὰ μᾶς δώσῃς 650 ἑκατομμύρια, διότι τὰ ἄλλα 200 τὰ δίδεις διὰ τὰ καλλύμματα καὶ δὲν σοῦ τὸ χρωστᾶμε ὡς χάριν, σοῦ δίνουμε 8% καὶ τὴν ἐγγύησιν ὅτι ἄν αὐτὰ τὰ χρήματα χαθοῦν θὰ τὰ πάρῃς. Τὶ θέλεις νὰ ἀνακατεύεσαι περισσότερον; Καὶ δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἡ Τράπεζα θὰ μποροῦσε νὰ ἀντιτάξῃ εἰς τὸ ἐπιχείρημα αὐτό κανένα ἄξιον λόγου ἐπιχείρημα. Ἀλλὰ τὴν σύμπραξιν τῆς Τραπέζης τὴν ἐπεζήτησα ἐγὼ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας καὶ δι’ αὐτὸ τὴν σύμπραξιν αὐτῆς τὴν διατηροῦμεν καὶ μετὰ τὴν πρώτην 10ετίαν, ὁπότε δὲν μᾶς δίδει πλέον οὔτε πιστώσεις, τὴν διατηροῦμεν διὰ τὰ 21 χρόνια τῆς συστάσεως τῆς Τραπέζης. Καὶ ἐκεῖ ἀκόμη εἴχομεν τὴν σύμπραξίν της. Θὰ μοῦ εἰπῆτε: διατί; Πρῶτον, κύριοι, διότι ἀφοῦ ἐξησφαλίσαμεν τὰ ἀναγκαῖα κεφάλαια διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς Τραπέζης καὶ ἀφοῦ ἐπετύχαμεν ὅπως τὰ κεφάλαια ταῦτα, εἶναι δυνατὸν νὰ διατίθενται μὲ τόκον τόσον σχετικῶς ἐλαφρόν, ὅλη ἡ ἀνησυχία μου ἦτο διαρκῶς μήπως τὰ κεφάλαια αὐτὰ φαγωθοῦν μίαν ἡμέραν. Ἡ ἀνησυχία μου αὐτὴ ἦτο τόσον εἰλικρινὴς καὶ τόσον βαθεῖα, ὥστε ὅταν διῆλθον τὴν Βόρειον Ἑλλάδα εἰς τὴν ἐκλογικὴν περίοδον διὰ τὰς γερουσιαστικὰς ἐκλογάς, ὁπουδήποτε ὡμίλησα καὶ ὡμίλησα πρὸς γεωργικοὺς ἀκριβῶς πληθυσμοὺς εἰς τὸν Λαγκαδᾶ καὶ εἰς τὰ Γιανιτσᾶ, ἐκεῖνο κυρίως εἰς τὸ ὁποῖον ἐπέμεινα ἦτο αὐτό. Προσέξατε παιδιὰ νὰ μὴ θεωρήσετε ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ εἶναι μπεϊλίτικα. Αὐτοὶ ξέρουν αὐτὴν τὴν τουρκικὴν λέξιν, σημαίνει δημόσια χρήματα, ὅτι δὲν θὰ μποροῦσαν νὰ βουτήξουν ἐλευθέρως. Προσέξατε νὰ μὴ σᾶς περάσῃ αὐτὸ ἀπὸ τὸ νοῦ σας. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὴν πρώτην φορὰν ποὺ τοὺς τὸ ἔλεγα αὐτὸ ἐζωγραφίζετο στενοχωρία εἰς τὰ πρόσωπά των. Ἀλλ’ ὅταν ἐπανέλαβον μὲ τὸν ἴδιον τόνον τὸν πιστικόν: Ἀκοῦτε παιδιὰ ἂν τὰ πάρετε μιὰ φορὰ καὶ δὲν τὰ ξαναγυρίσητε, χάθηκε ἡ Τράπεζα· ἐὰν τὰ ξαναγυρίσητε ὅταν σᾶς ξαναχρειασθοῦν τὰ παίρνετε πάλιν. Κατώρθωσα ἐπὶ τέλους τὴν ἕκτην φορὰν ποὺ ἐπανέλαβα τὴν ἰδίαν φράσιν εἰς τὸν Λαγκαδᾶ, ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτι εἶπον «ζήτω καὶ τοῦ Βενιζέλου»,» δὲν ξεύρω, ἂν τὸ εἶπαν καὶ μὲ πολλὴ ὄρεξιν. Λοιπὸν ἡ ἀνησυχία μου ἦτο αὐτὴ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, διότι ἐγνώριζον πολὺ καλά, ὅτι ἂν δὲν κατώρθωνα πράγματι νὰ ἀσφαλίσω αὐτὰ τὰ συγκεντρωθέντα μεγάλα κεφάλαια δύσκολον θὰ ἦτο ἡ Ἑλλὰς διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν νὰ ξαναβρῇ τόσα κεφάλαια νὰ τὰ συγκεντρώσῃ καὶ νὰ κάμῃ μίαν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Ἤθελον λοιπὸν τὴν σύμπραξιν τῆς Ἐθνικῆς, διὰ νὰ ἐπενεργήσῃ καὶ ψυχολογικῶς ἐπὶ τῶν δανειζομένων ἐχόντων ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔχουν νὰ κάμουν μὲ μίαν Τράπεζαν καὶ ὅτι δὲν εἶναι χρῆμα δημόσιον. Εἶναι μία Τράπεζα, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ δανεισθοῦν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ τὰ πληρώσουν. Αὐτὸς ἦτο ὁ πρῶτος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἤθελον τὴν συνεργασίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἦτο καὶ ἄλλος λόγος. Ἤθελον νὰ χρησιμοποιήσω ὑπὲρ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης τὴν ἐμπειρίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διὰ τὴν ἄσκησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Διότι πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ κύριοι, ὅτι οἱανδήποτε ἄλλην ἐπίκρισιν καὶ ἂν κάνουν κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης —καὶ ἐγὼ ἴσως εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπικρίνω ὡρισμένας ἐνεργείας αὐτῆς—πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι ἡ δρᾶσις αὐτῆς εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῆς γεωργικῆς πίστεως ὑπῆρξεν ἀληθῶς εὐεργετική. Δὲν ἤθελον λοιπὸν νὰ ἀφήσω κατὰ μέρος αὐτὸν τὸν ὀργανισμὸν καὶ νὰ στερηθῶ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἔχει διὰ τὴν ἄσκησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἀνέφερα ἄλλως τε, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ σύμβασις ἡ περυσινὴ ὁρίζει, τοὐλάχιστον διὰ τὸν πρῶτον διοικητήν, ὅτι θὰ γίνῃ ὁ διορισμός του ἀπὸ κοινοῦ. Ἀλλὰ δὲν ὀχυροῦμαι ὄπισθεν αὐτῆς τῆς συμβάσεως ὑποστηρίζω δὲ ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ὑπῆρχεν ἐκεῖ, θὰ τὸ ἐζητοῦσα ἐγὼ καὶ θὰ ἐπέμενον νὰ τὸ περιλάβω εἰς τὴν νέαν σύμβασιν. Ἀλλὰ περαιτέρω θὰ μοῦ εἴπουν. Πολὺ καλά, ἀλλὰ ἡ ὑποδούλωσις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τούτου, ὅτι πλὴν τῶν ἄλλων προσώπων τὰ ὁποῖα μετέχουν εἰς τὸ συμβούλιον, λόγῳ τῆς ἰδιότητός των, ὁ γενικὸς διευθυντὴς τῆς Γεωργίας καὶ ὁ καθηγητὴς τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας, διορίζονται καὶ 6 μέλη αἱρετά, τὰ ὁποῖα διορίζονται ἀπὸ κοινοῦ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Τραπέζης. Θὰ μοῦ εἴπουν ἐπίσης, ὅτι «κύριε, ἡ ὑποδούλωσις συνίσταται καὶ εἰς τοῦτο, ὅτι μέσα εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης θὰ ὑπάρχῃ καὶ εἷς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης». Ἀλλά, κύριοι, εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν περυσινὴν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, εἶχε τὸ δικαίωμα ν’ ἀντιπροσωπεύηται ἀπὸ τρεῖς ἰδικούς της συμβούλους καὶ ἀπὸ ἕνα τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, ποὺ ξεύρετε πῶς θὰ πῇ τὸ ἴδιο πρᾶγμα, Ἑπομένως εἴχομεν 4 ἀντιπροσώπους εἰς τὸ συμβούλιον. Τὸ γεγονὸς ὅτι τοὺς 4 τοὺς κάμνομεν 1, ἀποτελεῖ ὑποδούλωσιν τῆς Τραπέζης; Ὑποδούλωσιν ἀποτελεῖ τὸ γεγονός, ὅτι τοὺς πρώτους 6 αἱρετοὺς συμβούλους, θὰ ἐκλέξουν ἀπὸ κοινοῦ. Ἐὰν βεβαίως εἰς τὴν περαιτέρω ἀναπλήρωσιν ἢ ἀντικατάστασιν τῶν συμβούλων αὐτῶν μετεῖχε καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα θὰ εἶχε κἄποιον κίνδυνον, διότι τότε αὐτὰ τὰ 6 αἱρετὰ μέλη, θέλοντα νὰ ἐπιτύχουν τὸν ἐπαναδιορισμόν των, θὰ ἤθελον ἴσως νὰ φαίνωνται καὶ εὐχάριστα ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι θὰ ἦσαν τοιαύτης περιωπῆς, ὥστε ν’ ἀπέβλεπον εἰς ἕν τοιοῦτον πρᾶγμα. Ἀλλ’ ἂς λάβωμεν τὴν χειροτέραν ὑπόθεσιν ὑπ’ ὄψει. Θὰ ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος νὰ θέλουν νὰ φανοῦν εὐχάριστα πρὸς τὴν Τράπεζαν καὶ ἑπομένως παραχωρητικοὶ πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἡ περαιτέρω ἀντικατάστασις τῶν μελῶν αὐτῶν γίνεται ἑκάστοτε μετὰ 4 ἔτη δι’ ἐκλογῆς, δι’ ἕνα καθ’ ἕκαστον ἔτος, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὐδὲ καὶ ὁ κίνδυνος αὐτός. Ἀλλ’ ὅπως σᾶς εἶπον πρὸ μικροῦ, κύριοι, ἐπεζήτησα ἀκόμη τὴν σύμπραξιν τῆς Τραπέζης, διότι ἤθελον νὰ χρησιμοποιήσω τὰ ὑποκαταστήματά της, διὰ τὰ πρῶτα ἰδίως ἔτη. Γνωρίζω βεβαίως, ὅτι καὶ ἡμεῖς δυστυχῶς, θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ κάμωμεν ὑποκαταστήματα, ἀλλὰ τὸ ἰδεῶδες θὰ ἦτο, νὰ μπορούσαμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν τοὺς γεωργικοὺς συνεταιρισμούς, ὅταν θὰ ἀνδρωθοῦν αὐτὰ ἀντὶ ὑποκαταστημάτων. Ἀλλὰ τολμηρὸς θὰ ἦτο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ μοῦ ἔλεγεν, ὅτι μποροῦμεν νὰ τὸ κάμωμεν αὐτὸ ἀπὸ σήμερον. Θὰ περιμείνωμεν νὰ τοὺς μορφώσωμεν καὶ νὰ τοὺς διαπαιδαγωγήσωμεν, νὰ τοὺς ἀναπτύξωμεν, διὰ νὰ τοὺς ἐμπιστευθῶμεν τοιαύτην λειτουργίαν. Ἐφ’ ὅσον δὲ τοῦτο δὲν γίνεται, τὸ γεγονός, ὅτι χρησιμοποιοῦμεν τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Τραπέζης, παρέχει τὴν ὠφέλειαν τὴν πρόσθετον τὴν οἰκονομικήν, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα πρὸ μικροῦ ὅτι λόγῳ τοῦ ἀλληλοχρέου λογαριασμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον λαμβάνομεν τὰς πιστώσεις τῆς Τραπέζης δὲν μᾶς χρειάζονται κεφάλαια κινήσεως. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι βουλευταί, ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα τῆς ὁποίας τὴν ἵδρυσιν σᾶς ζητοῦμεν νὰ ἐγκρίνετε. Ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία ἠμπορεῖ ἀληθῶς νὰ εἶναι ὑπερήφανος διὰ τὴν προσπάθειαν αὐτήν τὴν ὁποίαν καταβάλλω ὑπὲρ τῆς Γεωργίας. Δύναται ἡ προσπάθεια αὐτὴ νὰ ὑποστῇ ὑπερηφάνως τὴν σύγκρισιν μὲ τὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν κατέβαλεν ὑπὲρ τῆς γεωργίας κἄθε ἄλλη χώρα, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῆς ἀναλογίας τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῆς ἀναλογίας τοῦ πλούτου, μὴ ἐξαιρουμένων οὐδὲ τῶν πλουσιωτάτων. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ τὸ τὶ γίνεται εἰς πολλὰ Κράτη. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μόνον νὰ σᾶς μνημονεύσω κἄτι τι τὸ ὁποῖον ὑπέπεσεν προχθὲς εἰς τὴν ἀντίληψίν μου. Εἶναι τὸ φύλλον τῆς 20 Ἰουνίου τῶν Τάϊμς. Ἔχω φυλάξει ἀπὸ τῆς 9ης Ἰανουαρίου ἕν ἀπόκομμα τῶν Τάϊμς, εἶναι ἕν κύριον ἄρθρον..... Τὶ συμβαίνει εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τὴν πλουσιωτάτην Ἀγγλίαν; Καὶ ἐκεῖ ἡ γεωργία παρημελήθη οὐσιωδῶς. Ἐκρίθη, λοιπὸν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προσέλθῃ ἐπίκουρον τὸ Κράτος εἰς τὴν γεωργίαν. Πῶς ἔγινεν ἡ ἐπικουρία αὐτή; Ἐκάλεσε τὸ Κράτος τὰς Τραπέζας τῆς Ἀγγλίας, τὰς 4 ἐκ τῶν μεγάλων 5 Τραπεζῶν, διότι ἡ....... δὲν ἠθέλησε νὰ μετάσχῃ καὶ τοὺς ἐζήτησε νὰ καταβάλουν 650.000 λίρας διὰ μετοχικὸν κεφάλαιον τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης ἀνέλαβε δὲ συγχρόνως αὐτὸ νὰ καταβάλῃ, τὸ Κράτος δηλαδή, ἄλλας 750.000 λίρας ὑπὲρ αὐτῆς, ὄχι ὡς προικοδότησιν ἀλλ’ ὡς δανεισμὸν, μὲ μόνην τὴν διάταξιν ὅτι ὁ δανεισμὸς αὐτὸς θὰ εἶναι ἄνευ τόκου ἀλλὰ τὸ κεφάλαιον θὰ ἀποδοθῇ μετὰ 60 ἔτη. Τὸ ἀγγλικὸν, λοιπὸν Κράτος, ἀφοῦ ἐξησφάλισεν ἀπὸ τὰς Τραπέζας αὐτὰς 650.000 λίρας διὰ τὴν γεωργίαν του, ἔβαλε καὶ αὐτὸ 750.000 λίρας. Φαίνεται ὅτι καὶ ἐκεῖ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐξ ἴσου δύστροπος, ὅπως καὶ ὁ ἰδικός μας, καὶ δέν ἀπεφάσιζε νὰ τὰ δώσῃ ἀμέσως ὅλα αὐτά, παρὰ λέγει, ὅτι 250 χιλιάδας θὰ σᾶς δώσω ἀμέσως μόλις ἀρχίσῃ ἡ Τράπεζα, τὰς 250.000 θὰ τὰς ἀναβιβάσω εἰς 500.000 καὶ θὰ σᾶς δώσω ἄλλας 25.000 τὴν 30 Ἀπριλίου 1929, ἄλλας δὲ 250.000 θὰ σᾶς δώσω τὴν 30ην Ἀπριλίου 1030. Ἀλλὰ δὲν περιωρίσθη εἰς αὐτὴν τὴν συνδρομὴν τὸ Κράτος διὰ τὴν Τράπεζάν του τὴν Κτηματικήν. Εἶπεν ὅτι θὰ εἰσφέρῃ καὶ κατ’ ἔτος 10.000 λίρας ἀγγλικὰς διὰ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης· 10.000 λίραι ἀγγλίας εἶναι 3.750.000. Καὶ ἀκόμη ἐπειδὴ παρέπεμψε τὴν νέαν Τράπεζαν νὰ βρῇ κεφάλαιον ἀπὸ ὁμολογικὸν δάνειον ὅπως εἶναι φυσικὸν νὰ γίνεται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐκδοθῇ ἕν ὁμολογιακὸν δάνειον 5.000.000 ποὺ εἶναι ἐδῶ τὸ prefactis, εἶπεν τὸ Κράτος ὅτι καὶ ἐγὼ ἐγγράφομαι διὰ τὸ ὁμολογιακὸν αὐτὸ δάνειον μέχρις 1.250.000 λιρῶν. Ὑποθέτω ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ δώσῃ οὐδεμίαν πεντάραν διότι ἡ ἐγγραφὴ τοῦ ὁμολογιακοῦ δανείου μὲ 50% ἐκδοθέντος εἰς τὸ ἄρτιον εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ καλυφθῇ πολλάκις ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἡ ἀνάγκη τῆς παρεμβάσεως τοῦ Κράτους διὰ νὰ πάρῃ καὶ αὐτὸ ὀλίγας ὁμολογίας. Ὅ,τι δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ἀπὸ ἕν ἄρθρον τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τοῦ Economist τὴν 10 Ἰανουαρίου 1929 τὰ δάνεια τῆς βελτιώσεως καλλιεργείας θὰ πληρώνουν διὰ τόκων 5¼%. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐκεῖ τὰ δάνεια αὐτὰ τῆς βελτιώσεως τῆς καλλιεργείας δύνανται νὰ εἶναι ἀντὶ τῆς εἰκοσαετοῦς προθεσμίας 40ἐτοῦς, καὶ αὐτὸ βεβαίως ἀποτελεῖ οὐσιώδη βελτίωσιν τῆς θέσεως τοῦ δανειζομένου. Ἀλλ’ ἄν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ τὸ ἕν μέρος τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο τὴν Ἑλλάδα καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τοὺς τόκους, τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέφερα, θὰ ἴδητε ὅτι ἠμπορεῖ ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία νὰ τὴν ἀντιμετωπίσῃ ὑπερηφάνως μὲ τὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν κατέβαλε διὰ τὴν γεωργικὴν της Τράπεζαν (χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, πιστεύω, ὅτι ὁ ἕλλην γεωργὸς δύναται νὰ χαιρετήσῃ τὴν ἵδρυσιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης ὡς ἕνα μεγάλον σταθμὸν τῆς γεωργικῆς μας προόδου. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀξιοῖ κἄν ὑπὲρ ἑαυτῆς τὴν τιμὴν τοῦ ἔργου. Ἡ τιμὴ ὅλη ἀνήκει εἰς τὸ νέον πνεῦμα τὸ ὁποῖον ἐνεφύσησεν εἰς τὴν ζωὴν τῆς χώρας τὸ δημοκρατικόν μας πολίτευμα (χειροκροτήματα), τὸ πνεῦμα δηλαδὴ τῆς ἀντιλήψεως τῶν λαϊκῶν ἀναγκῶν καὶ τῆς μετὰ πάθους ἐπιμελείας τῆς θεραπείας αὐτοῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς δημοκρατίας μας (εὖγε καὶ χειροκροτήματα). Ἄς ἀφήσωμεν ὅμως τὸν γεωργόν μας, κύριοι βουλευταί, νὰ χαρῇ διὰ τὴν μεγάλην αὐτὴν ἡμέραν. Ἄς μὴ δηλητηριάζωμεν τὴν χαράν του. Ἔχει ἀνάγκην τῆς χαρᾶς αὐτῆς, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ περάσῃ τῆς δύσκολες ἀκόμη ἡμέρες αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ἐνώπιόν του. Εἶναι ἔργον ὄχι ἁπλῶς δημαγωγικόν, εἶναι ἔργον ἀντιπατριωτικὸν καὶ ἔργον ἀντιδημοκρατικὸν νὰ ζητοῦμεν νὰ τὸν πείσωμεν ὅτι ἡ δημοκρατία δὲν ἔκαμε τίποτε τὸ γενναῖον ὑπὲρ τῆς γεωργίας. Ὄχι μόνον τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἡ προσπάθεια τὴν ὁποίαν καταβάλλει ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία ὑπὲρ τῆς γεωργίας της ἐν μέσῳ τῶν οἰκονομικῶν δυσχεριῶν, κατὰ τῶν ὁποίων παλαίωμεν ἀκόμη, εἶναι προσπάθεια μεγαλοπράγμων καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι εἶναι προσπάθεια ἡρωϊκή, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀντιμετρηθῇ πρὸς ὅ,τι ἔκαμον, ὅπως εἶπα, τὰ πλέον μεγάλα καὶ τὰ πλούσια Κράτη διὰ τὴν γεωργίαν των (χειροκροτήματα). Ἡ μεγάλη ἄλλως τε προσπάθεια αὐτὴ δὲν ἀποτελεῖ μεροληψίαν τῆς Δημοκρατίας ὑπὲρ τῆς γεωργικῆς τάξεως. Ἡ προσπάθεια αὕτη ὑπὲρ τῆς γεωργίας ἐξηγεῖται καὶ δικαιολογεῖται ἀπὸ πολλοὺς λόγους. Πρῶτον ἀπὸ τὴν ἐγκατάλειψιν τὴν σχεδὸν πλήρη, ἡ ὁποία ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον αἰῶνα ἀπὸ τῆς δημιουργίας τοῦ Βασιλείου ἐπεδείχθη ἀπέναντι τῆς γεωργίας, χωρὶς νὰ λησμονήσω τὴν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εὐεργετικὴν δρᾶσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅσον ἀφορᾷ τὴν παροχὴν καλλιεργητικῶν δανείων. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ἐνῷ διὰ τὰς ἄλλας παραγωγικὰς πηγὰς ἐδημιουργήθησαν ἀπὸ ἑκατονταετίας πολλαὶ Τράπεζαι καὶ τραπεζιτικαὶ ὀργανώσεις μόνον διὰ τὴν γεωργίαν καὶ ἃς προσθέσω καὶ τὴν ναυτιλίαν—διότι ἦσαν ἴσως αἱ καλλίτεραι καὶ ἐθνικώτεραι πηγαὶ τοῦ πλούτου μας—δὲν ἐλήφθη καμμία ῥιζικὴ πρόνοια ἕως τώρα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτό. Ἡ θέσις μας ὡς πρὸς τὴν πρόνοιαν τῆς γεωργίας εἶναι ἀπείρως ὑποδεεστέρα ἀπὸ ἐκείνην τήν ὁποίαν δύναται νὰ προτάξῃ ἡ ἀνατολικὴ δύναμις, ἡ Τουρκικὴ Δημοκρατία ἀκόμη καὶ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ σουλτανικοῦ καθεστῶτος ὅπου σᾶς εἶπον ὅτι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐλειτούργουν καὶ λειτουργοῦν ἐν Τουρκίᾳ γεωργικαὶ Τράπεζαι ἐν ἱκανῷ μέτρῳ ἐξυπηρετοῦσαι τὰς ἀνάγκας τῆς γεωργίας. Αὐτὸ καὶ μόνον θὰ ἐδικαιολόγη τὴν ἰδιαιτέραν μέριμναν τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν ὑπέρ τῆς γεωργίας σήμερον. Ἀλλὰ δικαιολογεῖται ἀκόμη, κύριοι βουλευταί, ἡ μέριμνα αὐτὴ ἡ ἰδιαιτέρα ἀπὸ τὴν συναίσθησιν, ὅτι ἡ ἰδιαιτέρα αὐτὴ φροντὶς ἐπιβάλλεται ὄχι μόνον διὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ ὁριστικῶς ἡ ὁριστικὴ ἐγκατάστασις τοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ τοῦ ἀγροτικοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἀλλὰ καὶ διότι διευκολύνοντες τὸν ἀγρότην ὅπως παράγῃ περισσότερα ἠμποροῦμεν ἐντὸς μιᾶς τριετίας, ὅπως πολλάκις εἶπον, νὰ ἀναπτύξωμεν τὸ ἐθνικόν μας εἰσόδημα τόσον σημαντικῶς ὥστε νὰ ἐξέλθῃ ἀληθῶς ὁριστικῶς ἡ χώρα ἀπὸ τὰς οἰκονομικὰς στενοχωρίας κατὰ τῶν ὁποίων παλαίει σήμερον, καὶ διότι ἀκόμη ἡ συγκρότησις γεωργικῆς τάξεως εὐημερούσης καὶ εὐχαριστημένης εἶναι τὸ καλλίτερον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἠμποροῦμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν διὰ τὴν σταθερότητα καὶ τοῦ πολιτικοῦ καὶ τοῦ κοινωνικοῦ μας καθεστῶτος. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν γεωργικόν μας κόσμον διὰ νὰ τὸν βεβαιώσω ὅτι ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις τῆς χώρας τὸν περιβάλλει μὲ ὅλην της τὴν στοργήν, ὅτι δὲν ἔχει κανὲν σπουδαιότερον μέλημα, παρὰ πῶς νὰ τὸν βοηθήσῃ μὲ τὴν νέαν ὀργάνωσιν τῶν γεωργικῶν μας ὑπηρεσιῶν. Μὲ τὴν παροχὴν ἀφθόνων καὶ ἐφθηνῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα τοῦ παρέχει ἡ Τράπεζα, τὴν ὁποίαν ἱδρύομεν σήμερον. Μὲ τὰς εὐκολίας, τὰς ὁποίας θὰ τοῦ παράσχῃ ἡ συμπλήρωσις τοῦ ἰδικοῦ μας δικτύου, μὲ τὴν ὀργάνωσιν τῆς ἀσφαλείας κατὰ τῶν καταστροφῶν ποὺ τόσον συχνὰ τὸν πλήττουν καὶ προκαλοῦν αἱ ἀτμοσφαιρικαὶ ἐπιδράσεις. Πῶς νὰ τὸν βοηθήσῃ, λέγω, διὰ νὰ ἀποσπάσῃ ἀπὸ τὴν γῆν οἷα ἠμπορεῖ περισσότερα ἀπὸ τοὺς θησαυρούς, τοὺς ὁποίους ἐγκλείει αὕτη εἰς τοὺς κόλπους της, διὰ νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν εὐημερίαν του, διὰ νὰ ἀγαπήσῃ ὁ ἴδιος περισσότερον τὴν γῆν καὶ νὰ μεταδώσῃ τὴν ἀγάπην καὶ εἰς τὰ ἴδια τέκνα του διὰ νὰ γίνῃ ἡ γεωργική μας τάξις τὸ ἀσφαλέστερον, ὅπως εἶπον, ἔρεισμα καὶ τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς κοινωνικῆς μας ζωῆς· καὶ ἂς προσθέσω ἀκόμη, ἐγωϊστικώτερον, διὰ νὰ μὲ βοηθήσῃ, ὅπως κατὰ τὰ ὑπολειπόμενα τρία ἔτη παρουσιάσω εἰς τὸ τέλος τῶν τριῶν ἐτῶν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅπως ὑπεσχέθην τὴν Ἑλλάδα ἀγνώριστον (χειροκροτήματα).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις εἰς τὸ Προεδρεῖον πολλῶν κυρίων συναδέλφων, ὅπως ὁ λόγος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ καὶ τοιχοκολληθῇ εἰς τὰς ἀγροτικὰς περιφερείας.

§146ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐξακολουθοῦμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γ. Μόδης.

§148Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐπίστευα, κ. συνάδελφοι ὅτι ἐξαιρουμένου τοῦ συναδέλφου κ. Λιδωρίκη δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἄλλος Ἕλλην, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ πιστεύῃ ὅτι ἡ κατάστασις τῆς παιδείας καὶ ἰδίως τῆς στοιχειώδους εἰς τὴν χώραν αὐτὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἐγεννήθησαν τὰ γράμματα εἶναι ἥκιστα τιμητική. Ἡ ἔκτασις τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ καὶ ἡ εὐρύτης αὐτοῦ παρὰ τὰς ἀμφισβητήσεις τοῦ κ. Λιδωρίκη, ἀποτελεῖ πράγματι αἶσχος καὶ αἶσχος ὄχι μόνον ἀπέναντι τῶν πολιτισμένων καὶ προηγμένων λαῶν, ἀλλ’ αἶσχος καὶ ἀπέναντι λαῶν γειτονικῶν, οἱ ὁποῖοι ἕπονται ἡμῶν εἰς τὴν ἀπόκτησιν τῆς ἀνεξαρτησίας των κατὰ πολλὰς δεκαετηρίδας, οἱ ὁποῖοι ἐν τούτοις μᾶς ἀφῆκαν ὀπίσω κατὰ πολλὰς παρασάγγας. Δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἡ χώρα μας «ἡ Δημοκρατία τῶν ἀναλφαβήτων» καὶ νομίζω ὅτι μόνη ἴσως ἡ Ἀλβανία εἰς τὴν Εὐρώπην δύναται νὰ διεκδικήσῃ καὶ εἰς ἡμᾶς τὰ πρωτεῖα εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο. Ἡ Ἀλβανία ἀνεκηρύχθη εἰς μοναρχίαν ὅμως, ἔχει δὲ λεχθῆ ἤδη πρὸ πολλοῦ, ὅτι ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις εἶναι ζήτημα ζωῆς καὶ θανάτου, ζήτημα ὑπάρξεως διὰ τὰς δημοκρατίας. Καὶ ἐφ’ ὅσον φορεῖς τοῦ Κράτους κατόπιν τῆς ἐπεκτάσεως τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας εἶναι κυρίως αἱ μεγάλαι μᾶζαι, εἶναι στοιχειῶδες καθῆκον, ἀλλὰ καὶ στοιχειῶδες συμφέρον τῶν κρατῶν ἀνώτερον τοῦ ὁποίου εἶναι ζήτημα ἂν ὑπάρχῃ ἄλλο νὰ καταβάλῃ κάθε δρᾶσιν καὶ κάθε προσπάθειαν διὰ νὰ καταστήσῃ τοὺς φορεῖς τοῦ Κράτους ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἱκανοὺς νὰ χειρίζωνται τὴν μεγάλην δύναμιν τὴν ὁποίαν τοὺς ἐναπεθέσαμεν. Τοὺς ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα, δὲν εἶναι τοῦ παρόντος. Εὐτυχῶς ἡ εἰσήγησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ὑπόσχεται πολλά, πάρα πολλά. Λέγομεν μόνον, ὅτι τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σάρξ ἀσθενής, ἢ μᾶλλον μὴ τυχὸν ἡ ἀριστερὰ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δηλαδή, δὲν γνωρίζει τί πράττει ἡ δεξιά, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διότι δυστυχῶς ὑποσχέσεις καὶ ἐπαγγελίαι πολλάκις καὶ ἄλλοτε ἔχουν διατυπωθῆ, ἀλλὰ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν ἐλάσσονα ἢ μέτρια. Ἐν τούτοις πιστεύω ὅτι διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ὀφείλομεν νὰ ἐξεύρωμεν διὰ παντὸς τρόπου τὰς ἀπαιτουμένας πιστώσεις. Αἱ ἀνάγκαι, δηλαδή, τῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ προσαρμοσθοῦν μὲ τὴν διάθεσιν τῶν πιστώσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὑπάρχουν ἀνάγκαι αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἐκτείνωνται πέραν τοῦ παπλώματος δηλαδὴ τῶν οἰκονομικῶν δυνατοτήτων, τοὐναντίον ὅμως διὰ τὰς ἐκπαιδευτικὰς ἀνάγκας πρέπει αἱ πιστώσεις διὰ παντὸς τρόπου νὰ προσαρμοσθοῦν πρὸς αὐτάς, πρέπει δηλαδὴ τὸ ὄρος νὰ μεταβῇ πρὸς αὐτάς. Δι’ αὐτὸ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκφράσω τὴν ἀντίρρησιν ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προχθὲς εἶπεν ὅτι τὸν ἐτρόμαξαν αἱ φῆμαι περὶ τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὸ μέλλον, δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰ πράγματα καὶ ὅτι ἡ αἰσιοδοξία του, ἡ ὁποία διαπνέει ὅλα τὰ μεγάλα του ἔργα πρέπει νὰ ἐκδηλωθῇ καὶ ἐν προκειμένῳ πρὸς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, διότι εἶναι ἀληθές, ὅτι καὶ αἱ διαδόσεις καὶ ὁ θόρυβος τῆς οἰκονομικῆς ἡττοπαθείας ὁ ὁποῖος ἔχει ἐπικαθήσει ἐπὶ τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον διάφοροι ἐμφανίζουν διαρκῆ καὶ κλονιζόμενον, εἶναι πλέον ἢ κενός. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ φορολογία εἶναι βαρεῖα, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας εἶχε τὸ θάρρος νὰ προτείνῃ τὴν εἰσαγωγὴν νέου φόρου, ὑφισταμένου εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ Κράτη, πρὸς ἀντικατάστασιν ἄλλων κειμένων φόρων ἀποδεικνύει ὅτι δὲν εἶναι τόσον δυσβάστακτον τὸ βάρος τὸ ὁποῖον φέρομεν. Εἶναι βαρεῖς βέβαια οἱ φόροι ἀλλ’ εἶναι πανταχοῦ βαρεῖς. Εἰς τὸν τραχὺν δρόμον εἰς τὸν ὁποῖον εὑρισκόμεθα ὕστερα ἀπὸ τὴν σπατάλην τὴν οἰκονομικὴν εἰς τὴν περίοδον τὴν πολεμικὴν καὶ τὴν μεταπολεμικὴν ὅλοι οἱ λαοὶ ἐπεδόθησαν εἰς τὴν οἰκονομικήν των ἀνασυγκρότησιν πράγματι μὲ ἡρωϊσμὸν ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἐξομοιωθῇ μόνον μὲ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἐπεδείχθη ἐπὶ τοῦ πεδίου τῶν μαχῶν. Δι’ ἡμᾶς δὲ, κατόπιν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐπάθαμεν εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν, θὰ ἦτο συμφορὰ ἐξ ἴσου μεγάλη ἂν καὶ εἰς τὸ οἰκονομικὸν πεδίον ὑφιστάμεθα παρομοίαν συμφοράν. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι πρέπει ὅταν δυνάμεθα, ὁπωσδήποτε νὰ ἐξοικονομήσωμεν τὰς ἀπαιτουμένας πιστώσεις διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Εἶναι ὁ ἄρτος, ὁ πνευματικὸς ἄρτος τοῦ Λαοῦ. Πάντα δὲ τὰ Κράτη τὰ ἄξια τοῦ ὀνόματος αὐτῶν εὑρεθέντα εἰς κατάστασιν χειροτέραν ἀπὸ ἡμᾶς δὲν ἐδίστασαν νὰ διαθέσουν ὅλους τοὺς πόρους των διὰ τὴν παιδείαν. Ἡ Γαλλικὴ ἐπανάστασις δὲν ἐδίστασε νὰ καθιερώσῃ ἑνιαῖον ἐκπαιδευτικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον κινεῖ τὸν παγκόσμιον θαυμασμόν. Ἡ ἰδία Γαλλικὴ ἐπανάστασις τὴν ἡμέραν ποὺ ἀπεκεφάλιζεν τὸν Λουδοβῖκον ἐψήφιζεν ὅτι τὰ κοινωνικὰ ζητήματα εὑρίσκονται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ἀνέρχονται εἰς ἑκατοντάδας αἱ συνεδριάσεις τῆς ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἐπιτροπῆς. Ἡ Ἀγγλία προέβαινεν εἰς ῥιζικὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸ κρισιμώτερον στάδιον τοῦ μεγάλου πολέμου. Ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνει ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τῶν ξενοφώνων, διότι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἂν τὰ μέτρα αὐτὰ ἠδύναντο νὰ ἐπεκταθοῦν καὶ πέραν τῶν σκοπῶν αὐτῶν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὰς περιφερείας εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχουν τοιοῦτοι πληθυσμοί, αἰσθάνομαι ἰδιαιτέραν εὐχαρίστησιν νὰ ἐπικροτήσω τὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι δὲ ἐπίσης ἄξιον ἐξάρσεως τὸ γεγονὸς διὰ τοῦ ὁποίου ἀνατίθεται εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν ἡ ἐπιβολὴ τῶν προστίμων ἐπὶ τῶν γονέων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποστέλλουν τακτικῶς τὰ τέκνα των εἰς τὰ σχολεῖα. Τὸ σύστημα τὸ ἐπικρατῆσαν μέχρι σήμερον τῆς διαδικασίας ἐνώπιον τοῦ Πταισματοδικείου ἀπεδείχθη ἥκιστα τελεσφόρον. Δὲν γνωρίζω μόνον μὴ τυχὸν θεωρηθῇ ὡς ἀντισυνταγματικὴ ἡ διάταξις αὕτη. Βεβαίως οἱ κατάλογοι τῶν ὑποχρέων εἶναι δυνατὸν εὐκόλως νὰ συγκροτηθοῦν εἰς τὰ χωρία καὶ εἰς τὰς μικρὰς πόλεις, ἀλλ’ ἡ δυσκολία εἶναι διὰ τὰ μεγάλα κέντρα, ὅπου βεβαίως οὔτε ὁ Δήμαρχος οὔτε κανεὶς ἄλλος εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταρτίσῃ καταλόγους περιλαμβάνοντας πάντας ἐκείνους τοὺς ὑποχρέους πρὸς φοίτησιν. Νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ τονωθῇ ὁ θεσμὸς τῶν σχολικῶν ἐπιτροπῶν καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἀλλὰ καὶ πρὸς γενικωτέρους σκοπούς. Θεωρῶ ἀνεπαρκὲς τὸ ποσὸν τὸ διατεθειμένον διὰ τὰς νυκτερινὰς σχολάς, τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ῥιζικῶς δυνάμεθα νὰ καταπολεμήσωμεν τὸν ἀναλφαβητισμὸν εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὁ στρατὸς ἀφ’ ἑτέρου δε αἱ νυκτεριναὶ σχολαί. Ἀλλὰ βεβαίως τὸ διατεθειμένον ποσὸν εἶναι ἥκιστα ἐπαρκὲς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, σχολικοὺς κήπους εἰς πολλὰς περιφερείας τοὐλάχιστον ἔχομεν, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρετηρήθη, κ. ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, εἶναι ὅτι οἱ μετεκπαιδευθέντες εἰς τὰ γεωργικὰ σχολεῖα ἐσχάτως δημοδιδάσκαλοι δὲν χρησιμοποιοῦνται ὅπως ἔπρεπεν, διότι τὰ κοινοτικὰ συμβούλια δυστροποῦν νὰ ἐγγράψουν τὰ ἀπαιτούμενα ἐλάχιστα κονδύλια διὰ τὴν ἀμοιβὴν τῶν διδασκάλων καὶ τὰ ἔξοδα τῆς λειτουργίας τῶν κήπων καὶ ἂν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ εἰδικὴ πρόνοια πειθαναγκάζουσα τὰ κοινοτικὰ συμβούλια διὰ τῶν νομαρχῶν, νὰ λάβωμεν πρόβλεψιν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου.

§149ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ νόμοι δὲν χρειάζονται πειθαναγκασμούς.

§150Γ. ΜΟΔΗΣ. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι γνωρίζω πολλὰς κοινότητας καὶ πολλοὺς διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι διεμαρτυρήθησαν ὅτι δὲν χρησιμοποιοῦνται ὅπως ἔπρεπεν. Διὰ τὰ σχολικὰ κτίρια βεβαίως ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ὑφίσταται πρὸ παντὸς εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα εἶναι κάθε ἄλλο παρὰ ἐποικοδομητική. Εἶναι ἀπορίας ἄξιον, μετὰ 100 ἐτῶν ἐλεύθερον βίον ὅλα σχεδὸν τὰ χωρία νὰ ἔχουν ἐστεγασμένα τὰ σχολεῖά των σὲ ἰδιωτικὰ οἰκήματα. Πιστεύω ὅτι καλλιεργουμένης καταλλήλως τῆς φιλαυτίας τῶν κοινοτήτων μὲ μικρὰν ἀρωγὴν τοῦ δημοσίου, δὲν θὰ εἶναι δύσκολον ν’ ἀποκτήσωμεν κατάλληλα σχολικὰ κτίρια. Παρετηρήθη τοιαύτη ἀμέλεια μεταξὺ τῶν χωρίων πρὸς ἀπόκτησιν σχολείων ὥστε καὶ ἠναγκάσθην εἰς κἄποιαν περιφέρειαν νὰ συστήσω νὰ μὴ φαίνωνται τόσον σπάταλοι εἰς ἀνέγερσιν πραγματικῶν μεγάρων ὑπερβαινόντων κατὰ πολὺ τὰς οἰκονομίας των. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ νηπιαγωγεῖα ὑποθέτω ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ αὐτῶν καὶ εἰς κέντρα μὴ ἀγροτικὰ θὰ δικαιολογῆται ἂν συνοδεύονται καὶ μὲ μέσα συντηρήσεως τῶν παιδίων αὐτῶν περισσότερα. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως, κυρίως τῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα εἰς τὰ ἀγροτικὰ σχολεῖα, εἰς τὰ βιβλία τὰ προωρισμένα διὰ τὰς ἀγροτικὰς περιφερείας νὰ εἰσαγάγωμεν μερικὰ μαθήματα καὶ στοιχεῖα περισσότερον ἀπευθυνόμενα πρὸς τὴν ἀγροτικὴν τάξιν. Καίτοι βεβαίως ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις ἔπρεπε νὰ εἶναι ὁμοιόμορφος πανταχοῦ, ὑποθέτω ὅτι κἄποιος διαφορισμὸς ὕλης καὶ διδασκαλίας δὲν θὰ ἦτο εἰς βλάβην τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἰδιαιτέρως ἡ προσοχὴ τοῦ κ. ὑπουργοῦ εἶναι ἡ διαμόρφωσις κατωτέρων ἐπαγγελματικῶν σχολείων, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ δημοτικοῦ σχολείου ἐργάται νὰ δύνανται νὰ λαμβάνουν πληρεστέραν τεχνικὴν μόρφωσιν εἰς τὰ μέσα εἰδικά σχολεῖα, διότι κατόπιν τῆς συγκεντρώσεως τοῦ πληθυσμοῦ εἰς μεγάλας πόλεις καί τοῦ ἀπὸ τῆς μεταναστεύσεως ὅλης τῆς ἀνατολικῆς λεκάνης τῆς Μεσογείου ἔχομεν στοιχειῶδες συμφέρον καὶ ἀνάγκην νὰ δημιουργήσωμεν βιομηχανίαν ἡ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ κεφαλαίων ἀλλὰ καὶ ἄνευ καταλλήλως παρεσκευασμένων ἐργατῶν. Ἡ Σιβιτανίδειος σχολή, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξαρτᾷ τὸ νομοσχέδιον τὴν ἀνεύρεσιν τακτικοῦ προσωπικοῦ θὰ εἶναι ἥκιστα ἐπαρκὴς πρὸς τοῦτο. Ὑποθέτω, ὅτι δύνανται νὰ εὑρεθοῦν διὰ καταργήσεως σχολείων αἱ ἀπαιτούμεναι πιστώσεις διὰ τὴν ἵδρυσιν καὶ λειτουργίαν τοιούτων κατωτέρων καὶ λόγου χάριν μιᾶς σχολῆς ταπητουργῶν. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τείνωμεν εἶναι, πρὸ παντὸς ἡ ἐξύψωσις τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ νὰ παύσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ἐργασία νὰ θεωρῆται δουλεία. (χειροκροτήματα).

§151Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον πρῶτον.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλετε νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν διότι καὶ ὁ κ. Παπαναστασίου θέλει νὰ ὁμιλήσῃ αὔριον. (Διακόπτεται ἡ περαιτέρω συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀναβάλλεται ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου, «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13)15 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 3 Ἰουλίου 1926 Ν.Δ. περὶ συντάξεως καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν ἀποχωρούντων τῆς ὑπηρεσίας». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον). Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3713 «περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3182, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ μεταγενεστέρων νόμων, περὶ διδασκαλείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Μετοχικοῦ Ταμείου Στρατοῦ διατάξεων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ἰουλίου 1927 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως ὀργανισμοῦ ὑπηρεσίας πρὸς διάθεσιν τῶν ἐν Μακεδονίᾳ ἐγκαταλειφθέντων ὑπὸ τῶν συμμαχικῶν καὶ Γερμανοβουλγαρικῶν στρατευμάτων πολεμικῶν ὑλικῶν».

§153ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει τροπολογία.

§154Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα διὰ τὰς ἐξ ἡμισείας ὅμως.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ. (ψηφίζεται εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν ἐν ταῖς Νέαις χώραις». Ὁ κ. Ι. Γιαμούζης ἔχει τὸν λόγον.

§156Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς συμβάσεως, περὶ ἀνταλλαγῆς τῆς 30 Ἰανουαρίου 1923 ἔχει καθορισθῇ, ὅπως γίνῃ ὑποχρεωτικὴ ἀνταλλαγὴ ὅλων τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν ἐξ ἀνταλλαγῆς Ὀθωμανῶν. Δυστυχῶς ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν ἐφηρμόσθη καὶ τότε ὁ γηγενὴς πληθυσμὸς τῆς ἐπαρχίας Ἐλασσῶνος προέβη εἰς ἀγορὰς μικρῶν ἀστικῶν ἀκινήτων. Ἔχω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ἥτις ἐγένετο δεκτὴ καὶ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως (ἀναγινώσκει).

§157Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ τὴν τροπολογίαν αὐτήν.

§158Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Νὰ γίνῃ, ὅπως ἐγένετο διὰ τὴν Θράκην. Δὲν θέλω νὰ κάμετε καμμίαν χάριν, διὰ τοὺς συμπολίτας μου. Δηλῶ δὲ ἐπισήμως, ὅτι αὐτοὶ διὰ τούς ὁποίους ἐνδιαφέρομαι εἶναι ἀντίπαλοί μου. Ἀμύνομαι ὅμως ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ αὐτὸ νὰ γραφῇ παρκκαλῶ καὶ νὰ τονισθῇ Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, κ. Πρόεδρε, ἂν δέχεται τὴν τροπολογίαν.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή. Ἀποδέχεται τὴν τροπολογίαν.

§160ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§161Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Διαμαρτύρομαι κ. Πρόεδδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ἀπόφασις μὲ 20 βουλευτάς.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐγὼ νὰ δεχθῶ, νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἀναβάλλεται ἡ ψήφισις δι’ αὔριον. (Θόρυβος, φωναὶ).

§163Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει περιέχονται περισσότερα τῶν 20 νομοσχεδίων παρὰ τὴν σχετικὴν ἀπόφασιν τοῦ σώματος.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ παραδρομῆς συνέβη τοῦτο, ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν συνεζητήθησαν ἀπόψε ὅλα τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένα. Παρακαλῶ, ὅπως μὲ ἐξουσιοδοτήσητε καὶ κυρώσω ὑπ’ εὐθύνην μου τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§165ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινοῦται τὸ διάταγμα τῆς λήξεως τῆς τακτικῆς συνόδου καὶ τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς εἰς ἔκτακτον σύνοδον, ἔχον οὕτω:

ΔΙΑΤΑΓΜΑ

Περὶ λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Αʹ Συνόδου τῆς Βʹ Βουλευτικῆς Περιόδου καὶ συγκλήσεως τῆς Βουλῆς εἰς ἔκτακτον τοιαύτην.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰ ἄρθρα 46 καὶ 78 τοῦ Συντάγματος κηρύσσωμεν τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βʹ συνόδου τῆς Βʹ βουλευτικῆς περιόδου καὶ συγκαλοῦμεν τὴν Βουλὴν εἰς ἔκτακτον Σύνοδον ἀρχομένην ἅμα τῇ λήξει τῆς τακτικῆς Συνόδου. Ὁ Πρόεδρος τοῦ ἡμετέρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς, θέλει δημοσιεύσῃ καὶ ἐκτελέσῃ τὸ διάταγμα τοῦτο. Ἐν Ἀθήναις τῇ 3 Ἰουνίου 1929

Ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας

ΠΑΥΛΟΣ ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπ. Συμβουλίου

ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 10 μ. μ.).