1929.06.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 110η

ΔΕΥΤΕΡΑ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 1929

Προεδρία ἀντιπροέδρου κ. Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Συμβολαιογράφοι Ἄργους καὶ Ναυπλίου διαμαρτύρονται, διὰ τὴν μελετωμένην ὑπαγωγὴν αὐτῶν εἰς τὸ ταμεῖον συντάξεως νομικῶν. — Δικαστικοὶ ὑπάλληλοι Λαμίας παρακαλοῦν, ὅπως ὑποστηριχθοῦν τὰ δίκαια αἰτήματα τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. — Ὁ σύνδεσμος δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ὑπαλλήλων Δράμας παρακαλεῖ, ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοτικῶν ὑπαλλήλων. — Κατώτεροι ἔγγαμοι δικαστικοὶ Πολυγύρου παρακαλοῦν, ὅπως συμπεριληφθῶσι καὶ οὗτοι ἐντὸς τοῦ σχεδίου νόμου περὶ παροχῆς μηνιαίου ἐπιδόματος λόγῳ ἐνοικίου. — Πρόεδρος κοινότητος Ἐρυθρῶν διαμαρτύρεται, διότι ξένοι ποιμένες κατ’ ἐντολὴν τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης παραβάντες τὸν νόμον 4108 εἰσήλασαν εἰς τὸ λειβάδιον τῆς κοινότητος. — Ἡ προσωρινὴ ἐπιτροπὴ τῶν ἐν εἰδικῇ ἀποστρατείᾳ κατωτέρων ἀξιωματικῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν παθόντων ἐν πολέμῳ. — Ὁ γεωργικὸς συνεταιρισμὸς Νεαπόλεως ὑποβάλλει ὑπόμνημα δι’ οὗ ὑποδεικνύει τὴν λῆψιν διαφόρων μέτρων πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεως τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ. — Ἡ ἑνωτικὴ ὁμοσπονδία καπνεργατῶν καὶ στιβαδόρων τῆς Ἑλλάδος δι’ ὑπομνήματός της διατυποῖ τὰς ἀπόψεις της ἐπὶ τῆς καπνεργατικῆς ἀνεργίας. — Ἡ πανελλήνιος ἕνωσις τῶν συμμαχοπαθῶν εὐχαριστεῖ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν δοθησομένην λύσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματός των. — Ὁ φαρμακοποιὸς Γεώργ. Τσουρίδης παρακαλεῖ, ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ ἀνέγερσις τοῦ κεντρικοῦ στρατιωτικοῦ σανατορίου ἐν Πάρνηθι. — Κάτοικοι Λαμίας παρακαλοῦν, ὅπως ἀποζημιωθοῦν ἢ προσληφθοῦν εἰς Τραπέζας οἱ ὑπάλληλοι τῆς Τραπέζης Θεσσαλίας. — Κάτοικοι Ζαγορᾶς διαμαρτύρονται κατὰ Μακρυνιτσιωτῶν, διότι κατέλαβον ἀπὸ ἰδιοκτήτας Παλαιᾶς Μυζέλης δασικὰς θέσεις ἀνηκούσας εἰς αὐτοὺς δυνάμει τίτλων καὶ δικαστικῶν ἀποφάσεων. — Ὁ σύνδεσμος οἰνοπωλῶν Πειραιῶς διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν λαϊκῶν ἀγορῶν εἰς Πειραιᾶ. — Διάφοροι προσφυγικοὶ σύλλογοι Καβάλλας διαμαρτύρονται, διὰ τὴν γενομένην κατεδάφισιν τῶν 5 παραπηγμάτων τῆς ὁδοῦ Ὁμονοίας. — Ἰδιωτικοὶ ὑπάλληλοι Λαυρίου διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ Κυριακῆς ἀργίας. — Κάτοικοι Λοκρίδος διαμαρτύρονται, διὰ τὴν μελετωμένην κατάργησιν ἁπάντων τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ πλείστων γυμνασίων. — Ἡ ὁμοσπονδία ἐπαγγελματιῶν Καλαμῶν διαμαρτύρεται, διὰ τὴν μελετωμένην στρατολογικὴν ὑπαγωγὴν τῶν Μεσσηνιακῶν ἐπαρχιῶν Ὀλυμπίας καὶ Τριφυλλίας εἰς Ἀρκαδίαν. — Ὁ πρόεδρος τοῦ εἰσαγωγικοῦ καὶ ἐμπορικοῦ συλλόγου Ἀμαλιάδος διαμαρτύρεται κατὰ τῆς διδασκαλικῆς ὁμοσπονδίας, ἥτις ἐπρότεινεν τὴν κατάργησιν τῶν θρησκευτικῶν καὶ ἱστορικῶν μαθημάτων. — Ὁ λαὸς τῆς κοινότητος Βιτάστης ἀναφέρει τοὺς σατραπισμοὺς τοῦ ἐκεῖ ἀστυνομικοῦ σταθμάρχου καὶ παρακαλεῖ, ὅπως τιμωρηθῇ οὗτος παραδειγματικῶς. — Ἡ προσφυγικὴ ὀργάνωσις Πολυχνίτου παρακαλεῖ, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἵδρυσις συνοικισμοῦ ἐν Πολυχνίτῳ. — Ὁ πρόεδρος καὶ οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Κασταναχωρίου διαμαρτύρονται, διότι ἡ ἐθνική των ὁδὸς δὲν διέρχεται διὰ μέσου τῶν ἀρχαιοτήτων τοῦ ὄρους Δικαίου, ἥτις θὰ ἦτο καὶ συντομωτέρα. — Οἱ βουλευταὶ Ἰωαννίνων καταθέτουν αἴτησιν δημοδιδασκάλων ἀποφοίτων ἱεροδιδασκαλείου «Βελλᾶς» παρακαλούντων, ὅπως εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς διαβαθμίσεως τῶν δημοδιδασκάλων ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν προτεινομένη ὑπ’ αὐτῶν τροπολογία. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Ἀρδανίου, οἱ κάτοικοι δήμου Λετρίνων καὶ συνεταιρισμοὶ Σιμικλὶ καὶ Ἐπανομῆς παρακαλοῦν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔλθῃ ἀρωγὸς αὐτοῖς διὰ τὰς ἐπελθούσας καταστροφάς. — Ἡ ἕνωσις συνεταιρισμῶν Ἄρτης–Φιλιππιάδος παρακαλεῖ, ὅπως μὴ συγχωνευθῇ ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα Ἠπείρου μετὰ τῆς νέας Γεωργικῆς τοιαύτης. — Ἐπίσης οἱ γεωργικοὶ συνεταιρισμοὶ Θεσσαλονίκης παρακαλοῦν, ὅπως ἡ διοίκησις τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης ἀνατεθῇ εἰς τὸν κ. Μυλωνᾶν. — Διδασκαλικοὶ σύλλογοι καὶ διάφοροι συνεταιρισμοὶ Ἡρακλείου, Ζακύνθου, Κιάτου καὶ πολλῶν ἄλλων μερῶν παρακαλοῦν, ὅπως πραγματοποιηθῇ τάχιστα ἡ μετατροπὴ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων εἰς ἐπαγγελματικὰ τοιαῦτα. — Τὸ σωματεῖον ἐργατῶν οἰκοδομῶν Κομοτινῆς ἀναφέρον τὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν διέρχεται τὸ ἐπάγγελμά των παρακαλεῖ, νὰ ληφθοῦν τὰ ὑπ’ αὐτοῦ προτεινόμενα μέτρα. — Ὁ σύνδεσμος ἀλληλεγγύης ἀποστράτων ἀξιωματικῶν Μεσολογγίου καὶ ὁ σύνδεσμος Γορτυνίων, Πατρῶν παρακαλοῦν, ὅπως τὸ Κράτος μνήμον τῶν ὑπὸ τῆς ἐκκλησίας ἐξυπηρετήσεων τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων μὴ πραγματοποιήσῃ τὴν μείωσιν τοῦ κύρους τοῦ μαθήματος τῶν θρησκευτικῶν. — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Νεστορίου παρακαλοῦν, ὅπως ἀκυρωθῇ σχετικὴ διαταγὴ τοῦ ὑπουργείου Γεωργίας πρὸς ὑλοτομίαν εἰς τὸ δάσος Γκλίνζενα. — Ἀνάπηροι πολέμου παρακαλοῦν, ὅπως εἰς τὸ σχετικὸν περὶ συντάξεων νομοσχέδιον προστεθῇ διάταξις παρατείνουσα τὴν προθεσμίαν πρὸς ἄσκησιν ἐνώπιον τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου τῶν ἐνδίκων μέσων αὐτῶν. — Χῆραι καὶ ὀρφανὰ συνταξιούχων προσφύγων ἀνταλλαξίμων παρακαλοῦν, ὅπως ληφθῇ νομοθετικὸν μέτρον διὰ τὴν ἀποζημίωσιν. — Ὁ πανελλήνιος ἰατρικὸς σύλλογος ἀναφέρει τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῶν ξένων ὑγιειονολόγων καὶ παρακαλεῖ, ὅπως μελετηθῶσι σοβαρῶς τὰ πρὸς ἐξυγίανσιν τῆς χώρας μέτρα. — Ὁ ἀρχιερατικὸς ἐπίτροπος Σικυῶνος ὑποβάλλει τὰς ἀπόψεις αὐτοῦ διὰ τὴν λύσιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος τοῦ κλήρου. — Ἐκκαθαρισθέντες ἀξιωματικοὶ κατὰ διαφόρους ἐποχὰς παρακαλοῦν, ὅπως εἰς σχετικὸν νομοσχέδιον προστεθῇ διάταξις εὐνοϊκὴ δι’ αὐτούς, καθόσον ὑπῆρξαν θύματα πολιτικῶν ἀνταγωνισμῶν. — Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) Περὶ καταργήσεως τοῦ εἰς τὸ Δ. Καλλιὰν παραχωρηθέντος προνομίου ἐφευρέσεως μεταλλικοῦ μίγματος δι’ ὁδοστρώματα ἐπίπεδα κλπ. καὶ 2) Περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Ἰουλίου 1926 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν παραχώρησιν καὶ ἐκμετάλλευσιν τῶν ἐν τῇ περιοχῇ Βερροίας ὑδραυλικῶν πτώσεων τοῦ χειμάρρου Τριποτάμου. — Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ι. Παπαδάκης, Γ. Μόδης καὶ Β. Ἀγγελῆς, ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν ἐν ταῖς Νέαις Χώραις». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Κοκκινάκης καὶ Κ. Πολυχρονάκης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν ἐν ταῖς Νέαις Χώραις». — Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 13 Νοεμβρίου 1927 περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 2 Ἰουλίου 1926 περὶ συστάσεως κεντρικοῦ ταμείου ἀσφαλείας κατὰ χαλάζης καὶ παγετῶν». — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἀναστασιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Αἰλιανὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαβαθμίσεως τῶν δημοδιδασκάλων». — Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Πολυχρονάκης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ καταργήσεως τῶν ἄρθρων 50–56 τῆς εἰδικῆς δικονομίας Κρήτης τοῦ 1880». — Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως διὰ τὴν ἐπισκευὴν κλπ. τοῦ κτιρίου «Ἰλίου Μέλαθρον». καὶ 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4129 περὶ συστάσεως νομοπαρασκευαστικῆς ἐπιτροπῆς παρὰ τῷ ὑπουργείῳ Δικαιοσύνης. — Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου 3617. 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 16 Αὐγούστου 1926 Ν. Δ. περὶ ταμείου ἄρτου καὶ ἐνισχύσεως τῆς ἐγχωρίου σιτοπαραγωγῆς. καὶ 3) Περὶ συστάσεως ταμείου κοινωνικῆς ἀρωγῆς καὶ βελτιώσεως τῶν βιωτικῶν ὅρων. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Βελλιανίτης, Ι. Ἀφθονίδης καὶ Ι. Συρογιάννης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως, προελεύσεως κλπ. στελεχῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ». — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Κεντούρης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ γεωγραφικῆς ὑπηρεσίας στρατοῦ». Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Γερουσίας μοὶ ἀπηύθυνεν ἐπιστολὴν ἔχουσαν οὕτω: Ἐν Ἀθήναις τῇ 21)6)29. Κύριε Πρόεδρε, Ἐπανακάμψας ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπευθυνθῶ πρὸς Ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, ἵνα σᾶς παρακαλέσω, ὡς Πρόεδρον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, νὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ διαβιβάσητε πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς θερμοτάτας εὐχαριστίας μου ἐπὶ τῇ προσγενομένῃ μοι τιμῇ, διὰ τῆς ἐκλογῆς μου ὡς Γερουσιαστοῦ. Συναισθανόμενος βαθύτατα τὰς μεγάλας ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας μοὶ ἐπιβάλλει ἡ τιμητικὴ ψῆφος τῶν δύο Νομοθετικῶν Σωμάτων, θέλω καταβάλῃ πᾶσαν ἐπιμέλειαν καί πᾶσαν προσπάθειαν, ἵνα παράσχω τὴν μικρὰν συμβολήν μου εἰς τὸ μέγα ἔργον, ὅπερ ἅπαντες ἀπεκδέχονται παρ’ ἡμῶν. Δέξασθε παρακαλῶ, Κύριε Πρόεδρε τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξαιρέτου ὑπολήψεώς μου Α. Ζαΐμης.

§3Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Φίλιε.

§5Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ βροχὴ τῆς 15ης τρέχοντος μηνὸς ἡ τόσον εὐεργετικὴ δι’ ὅλην τὴν Θεσσαλίαν, ἀπέβη καταστρεπτικὴ δι’ ὡρισμένα χωριὰ τῆς περιφερείας Τρικκάλων. Ἡ ζημία ἡ προκληθεῖσα ἐκ τῶν βροχῶν καὶ τῆς χαλάζης ὑπερβαίνει τὰ 15 ἑκατομμύρια. Μετέβη ὁ κ. Νομάρχης Τρικκάλων, ὅταν τοῦ ἀνεκοινώθη ἡ καταστροφὴ καὶ ἐξηκρίβωσεν ὄντως τὴν θλιβερὰν αὐτὴν κατάστασιν, ὅπως τὴν περιγράφει ἡ ἐφημερὶς «Θάρρος», ἡ ὁποία ἀναβιβάζει εἰς 15 ἑκατομμύρια τὰς ζημίας. Περὶ τὰς 10.000 στρέμματα ἐκαλύφθησαν ἀπὸ νερὸ 1–2 μέτρων. Ἦτο τρομερὸς ὁ κυκλών, Ἐσκεπάσθησαν τὰ χωράφια τῶν χωριῶν, ἐκεῖ ποὺ ἤλπιζον νὰ πάρουν τίποτε δὲν ἔχουν ποῦ νὰ σταθοῦν. Καὶ εἶναι ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις νὰ σπεύσῃ, διότι ὁ νομάρχης ἐζήτησε τὴν συνδρομήν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Πρέπει ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς ἀμέσως, διότι οἱ κάτοικοι στεροῦνται τῶν πάντων. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. ὑπουργοὺς τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ λάβουν σύντονα μέτρα σύμφωνα καὶ πρὸς τὸ σχετικὸν πρὸς αὐτοὺς τηλεγράφημα τοῦ κ. νομάρχου.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γαρδικιώτης.

§7Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἡ καταστροφὴ εἶναι μεγάλη. Συνέβη κυκλὼν μετὰ χαλάζης καὶ κατέστρεψεν ὅλα τὰ σπαρτὰ καὶ ἡ κατάστασις εἶναι τραγικωτάτη. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅπως σπεύσῃ καὶ λάβῃ σύντονα μέτρα διὰ τὴν συντήρησιν τῶν κατοίκων αὐτῶν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Ζούκας.

§9Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Πρόκειται περὶ συμφορᾶς. Ἐπρόκειτο ἤδη νὰ ἁλωνίσουν τοὺς καρπούς των καὶ εὑρίσκονται σήμερον ἄνευ σίτου. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίως ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δέον πάραυτα νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα, διότι οἱ πληθυσμοὶ δέκα ὁλοκλήρων χωρίων στεροῦνται τοῦ ἄρτου των.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων Ὁ κ. Δ. Τσιτσάρας ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Σαΐτας τέως δήμου Ἀγράφων.

§11Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κ. Πρόεδρε, ἐν τῷ δήμῳ Ἀγράφων τῆς Εὐρυτανίας, ἀπὸ τῆς Τουρκοκρατίας ἀκόμη οἱ διάφοροι κάτοικοι θέλοντες νὰ περισώσουν μέρος τῆς περιουσίας των ἀφιερώνουν ὡρισμένας ἐκτάσεις εἰς μίαν μονήν. Τὰ κτήματα εἶναι κτήματα ἐν τοῖς λεβαδίοις καὶ τὰ καλλιεργεῖ ἀπόσπασμα τοῦ Ναοῦ. Ἔκτοτε μέχρι τοῦ 1848 ὅτε ἡ ῥηθεῖσα Μονὴ διελύθη οἱ κάτοικοι οὗτοι ἐτράβηξαν τὰ πάνδεινα ἐκ μέρους τῶν ἑκάστοτε ἐνοικιαστῶν τῶν λειβαδίων. Ὅταν ἀπελπισθέντες ἀνηνέχθησαν εἰς τὴν τότε Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων μὲ τὴν ρητὴν ἀπόφασιν, ὅτι σκοποῦν ν’ ἀποδοκιμάσουν πάντας ἐδῶ. Μάλιστα ἡ αἴτησίς των ἐκείνη ἔγραφε καὶ κἄτι τι, τὸ χαρτὶ ἐκεῖνο ἔγραφεν, ὅτι ἦσαν διατεθειμένοι ἀκόμη καὶ θρησκείαν ν’ ἀλλάξουν. Τὸ Κράτος ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα τῶν κατοίκων καὶ διέταξε, διὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον Εὐρυτανίας νὰ παραχωρήσῃ κατὰ προτίμησιν ὡρισμένην ἔκτασιν τῶν λειβαδίων, ὅπως τὰ νέμωνται καὶ καλλιεργῶσιν τοὺς ἀγρούς των. Καὶ ὄντως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διαταγῆς αὐτῆς συνετάχθη ἡ ὑπ’ ἀριθ. 1369 δήλωσις ἐκ μέρους τῶν κατοίκων. Ἡ κατάστασις ὅπως δήποτε ἐβελτιώθη· ἐσχάτως ὅμως δυνάμει τοῦ γνωστοῦ νόμου, ὅτι τὰ κτήματα τῶν διαλυομένων μονῶν περιῆλθον εἰς τὴν κυριότητα καὶ δικαιοδοσίαν τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης, κατώρθωσεν ὁ τελευταῖος ἐνοικιαστὴς νὰ παραπείσῃ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης νὰ ἀναγράψουν εἰς τὴν διακήρυξιν καὶ συμπεριέλαβεν αὕτη. Ἡ κατάστασις ὅμως εἶναι ἀφόρητος μάλιστα καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ Κράτος μεριμνᾷ εἰς τρόπον, ὥστε οὐδεὶς πλέον νὰ μείνῃ ἄστεγος καὶ ἐστερημένος ἀκινήτου περιουσίας. Νομίζω δὲ ὅτι τὸ δημόσιον καὶ ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα πρέπει ἀντὶ τῆς παραχωρηθείσης κατὰ παράκλησιν τότε διὰ συμβολαίου ἐκτάσεως νὰ παραχωρηθῇ ὁλόκληρον τὸ λειβάδιον τῶν Πετραλώνων. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁρμόδιος νὰ δεχθῇ τὴν λύσιν ταύτην, ὥστε νὰ παραλάβουν ὁλόκληρον τὸ λειβάδιον αὐτὸ οἱ κάτοικοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἤδη τὰ ¾ κατὰ παράκλησιν. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ αὐτοὶ νὰ ὑποχρεωθοῦν νὰ ἐπιμελῶνται, ὅπως διασώζηται ἡ ὑπολειπομένη ἔκτασις καὶ νὰ παύσουν παραπονούμενοι. Περὶ αὐτοῦ δέον νὰ ληφθῇ ἐπειγόντως μέριμνα, διότι ἄλλως ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἐκπατρισθῇ ὁλόκληρος πληθυσμὸς ἄνευ λόγου.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κουτσίνας ἵνα καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν ὑπαλλήλων Τραπέζης Θεσσαλίας.

§13Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, περὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς διαλυθείσης Τραπέζης Θεσσαλίας, οἱ ὁποῖοι παρακαλοῦσιν, ὅπως προσληφθῶσιν εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν. Συνιστῶ θερμῶς, ὅπως γείνῃ δεκτὴ ἡ αἴτησίς των καὶ ληφθῇ σύντονος περὶ αὐτῶν μέριμνα, δεδομένου ὅτι οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν εἶναι οἰκογενειάρχαι, ἀνέρχονται εἰς 150 καὶ εὑρίσκονται ἐν ἀπογνώσει μετὰ τὴν ἀπώλειαν τῆς θέσεώς των.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ἡρακλείδης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§15Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Οἱ ἀτυχήσαντες ὑπάλληλοι τῆς Τραπέζης Θεσσαλίας μετὰ τὴν παῦσιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς εὑρίσκονται ἀληθῶς εἰς δεινὴν θέσιν καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μία μέριμνα δι’ αὐτοὺς, ἐφ’ ὅσον ἐλήφθη τοιαύτη διὰ τοὺς ἰδιώτας, οἱ ὁποῖοι ἐζημιώθησαν ἐκ τῆς πτώσεως τῶν Τραπεζῶν αὐτῶν. Πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ ἐνθαρρυνόμενοι ἐκ τῆς ἐποπτείας τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ τηρῇ τὸ Κράτος ἐπὶ τῆς Τραπέζης συνεδέθησαν μετὰ τῆς ἐπιχειρήσεως ἀπὸ ἐτῶν καὶ σήμερον εὑρίσκονται εἰς τὸν δρόμον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Ζούκας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§17Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ἰδιαιτέραν μέριμναν περὶ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι κινδυνεύουν νὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὸν δρόμον. Ἤδη μάλιστα, ὅτε συνέστη ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα δύναται ἐπωφελῶς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῆς νὰ προσληφθῶσιν εἰς αὐτὴν· ἐγὼ μάλιστα θὰ προέτεινον νὰ ἐνεργηθῇ διαγωνισμὸς μεταξὺ αὐτῶν, ὅπως προσληφθῶσιν εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν οἱ ἱκανώτεροι.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀναστασιάδης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§19Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μία πρόνοια διὰ τοὺς ἀτυχεῖς αὐτοὺς ὑπαλλήλους, ἰδίᾳ ὅμως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως μὴ ἐπαναλαμβάνωνται τὰ δυσάρεστα αὐτὰ ἐπεισόδια εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν τραπεζιτικῶν ἐργασιῶν νὰ λαμβάνῃ δηλ. ἡ Κυβέρνησις τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτρέπουν νὰ γίνεται ὁ ἀπαιτούμενος τακτικὸς ἔλεγχος εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν Τραπεζῶν.

§20Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀσφαλῶς θὰ ληφθῇ μέριμνα.

§21Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βλέπω, εἶναι ὅτι ὅλοι αὐτοὶ καταφεύγουν εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ αὕτη δὲν ἐπαρκεῖ νὰ περιλάβῃ ὅλους αὐτούς.

§22Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τοὺς ἱκανούς.

§23Α. ΠΑΠΑΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Διὰ τοὺς ἀτυχήσαντας αὐτοὺς ὑπαλλήλους ἐν τῇ σταδιοδρομίᾳ των συνιστῶ καὶ ἐγὼ νὰ ληφθῇ μία πρόνοια.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Πριμίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς ἑνώσεως Μεσιτῶν χρηματιστηρίου ἐμπορευμάτων Πειραιῶς.

§25Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Παρεκλήθην νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προκειμένης ἀναφορᾶς καὶ εὐχαρίστως ἀνέλαβον διὰ νὰ σχολιάσω δυσμενῶς ἕνα φαινόμενον τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς δὲν εἶναι ἀσύνηθες παρ’ ἡμῖν. Διάφοροι πρόεδροι σωματείων, συλλόγων, ἑνώσεων, ὀργανισμῶν κλπ. ἀξιοῦν νὰ παρουσιάζουν τὰς προσωπικὰς γνώμας καὶ ἀντιλήψεις αὐτῶν ὡς ἐκπροσωποῦντες καὶ τὰς γνώμας τῶν μελῶν τῶν σωματείων ἢ τῆς ἑνώσεως καθ’ ὃν χρόνον ἡ γνώμη τῆς ὁλότητος τοῦ σωματείου ἢ τῆς ἑνώσεως τῆς ὁποίας προΐστανται εἶναι ἐντελῶς διάφορος πρὸς τὰς προσωπικὰς αὐτῶν γνώμας καὶ ἀντιλήψεις. Τοῦτ’ αὐτὸ συνέβη καὶ ἐν προκειμένῳ εἰς διαφορὰν ἡ ὁποία ἀνεφύη μεταξὺ ἀλευρεμπόρων καὶ ἀλευροβιομηχάνων. Ὁ πρόεδρος τῆς ἑνώσεως μικτοῦ χρηματιστηρίου ἐμπορευμάτων Πειραιῶς ἐκπροσωπῶν τὴν προσωπικὴν αὐτοῦ γνώμην καὶ ἀντίληψιν ἡ ὁποία ἦτο ἄντικρυς πρὸς τὴν γνώμην τῆς ὁλότητος τῶν μελῶν τῆς ἑνώσεως ὑπέβαλεν ὑπόμνημα συνταυτιζόμενον πρὸς τὰς ἀπόψεις τῶν ἀλευρεμπόρων. Ὡς ἐπληροφορήθην ἡ ἕνωσις διεμαρτυρήθη καὶ προεκάλεσε τὴν παραίτησιν τοῦ προέδρου. Ὑποβάλλω δὲ τὸ προκείμενον ὑπόμνημα, ὅπως μὴ ληφθῇ παράπαν τὸ ὑπόμνημα τοῦ προέδρου αὐτῆς διότι ἐξεπροσώπει τὰς γνώμας αὐτοῦ καὶ ὄχι τὰς γνώμας τῆς ὁλότητος. Δι’ αὐτὸ ἔλαβον τὸν λόγον ἵνα παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸ ὑπόμνημα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Λαδᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων καὶ ἰδιοκτητῶν γηπέδων Κάτω Λιοσίων περὶ ἀνεγέρσεως ἐκεῖ τῶν νέων στρατώνων.

§27Χ. ΛΑΔΑΣ. Προκειμένου περὶ ἀνεγέρσεως τῶν νέων στρατώνων οἱ κάτοικοι Λιοσίων μοὶ ὑπέβαλον ἀναφορὰν περιέχουσαν ἀντιτιθέμενα ἐπιχειρήματα πρὸς τὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ περιληφθῇ καὶ αὐτὸς μεταξὺ τῶν ἐξεταζομένων χώρων πρὸς ἀνέγερσιν τῶν στρατώνων.

§28Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐζητήθησαν αἱ γνῶμαι ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ ἔχουν ἔγκυρον ἐπὶ τοῦ προκειμένου γνώμην. Τὸ πόρισμα τοῦ Ἐπιτελείου ἦτο ὅτι οἱ στρατῶνες δὲν δύναται νὰ ἀνεγερθῶσιν παρὰ μόνον εἰς τὸ Γουδί.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Βαρβαγιάννης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§30Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, τόσον τὸ τεχνικὸν ἐπιμελητήριον τῆς Ἑλλάδος ὅσον καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων ἐθεώρησαν τὴν τοποθεσίαν τοῦ Γουδιοῦ ὡς ἀκατάλληλον διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν στρατώνων. Νομίζω ὅτι ἡ ἀναφορὰ τῶν κατοίκων Λιοσίων εἶναι ἀξία ἰδιαιτέρας προσοχῆς διότι ἡ τοποθεσία τὴν ὁποίαν προτείνουν οἱ κάτοικοι Λιοσίων εὑρίσκεται ἀκριβῶς εἰς τὸν σύνδεσμον τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν Πελοποννήσου ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν σιδηροδρόμων τοῦ Κράτους ἀφ’ ἑτέρου. Ἐπὶ πλέον καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς καθημερινῆς ἐπικοινωνίας τοῦ στρατοῦ μετὰ τῆς πόλεως νομίζω ὅτι ἀρκετὰ ἐπιβεβαρυμένη εἶναι ἡ λεωφόρος Κηφησσίας ἡ ὁποία εἶναι ἡ μόνη ἀρτηρία ἡ συνδέουσα ὅλα τὰ προάστεια μετὰ τῶν Ἀθηνῶν καὶ συνεπῶς φοβοῦμαι, ὅτι ἔχομεν ὑπερπύκνωσιν τῆς συγκοινωνίας ἡ ὁποία δὲν ἠξεύρω ἐὰν θὰ εἶναι συμφέρουσα διὰ τοὺς νέους στρατῶνας. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως συστήσῃ μίαν ἐπιτροπὴν ἐκ τεχνικῶν ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ ἀποφανθῇ ὁριστικῶς.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Μακᾶς.

§32Λ. ΜΑΚΑΣ. Προσθέτω καὶ ἐγὼ τὰς αὐτὰς ἀντιλήψεις διότι οἱ τεχνικοὶ καὶ πρακτικοὶ λόγοι εἶναι ἀρκετὰ ἰσχυροί.

§33Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅλαι αὐταὶ αἱ γνῶμαι εἶναι γνωσταί. Καὶ τὸ Ἐπιτελεῖον καὶ αἱ Ἐπιτροπαὶ ἐν τούτοις δὲν τὰς ἐθεώρησαν ἱκανὰς ὥστε νὰ τοὺς ἀναγκάσουν νὰ ἀναθεωρήσουν τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν εἶχον περὶ τῆς ἀνεγέρσεως τῶν στρατώνων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ θὰ μελετήσω τὴν ἀναφορὰν ἀλλὰ δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ καταρτίσω νέαν ἐπιτροπὴν ὕστερα ἀπὸ τόσας μελέτας καὶ ἐπιτροπὰς αἱ ὁποῖαι κατηρτίσθησαν διὰ νὰ ἐξετάσουν ἐκ νέου ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἤδη ἐξητασμένα εἰς διάστημα 2–3 ἐτῶν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ζάνος ἔχει τὸν λόγον.

§35Δ. ΖΑΝΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, παρακαλῶ νὰ ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀκούσητε. Ἔτυχον νὰ εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς σχεδίου πόλεων ἡ ὁποία εἶχε καταρτισθῇ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας.

§36Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὰ τὸ ἠξεύρω.

§37Δ. ΖΑΝΟΣ. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω πῶς ἔχουν τὰ πράγματα.

§38Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰ ἐπιχειρήματα τῆς ἐπιτροπῆς σχεδίου πόλεων εἶναι γνωστὰ καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τὸ ἐπιτελεῖον.

§39Δ. ΖΑΝΟΣ. Μὴ νομίζετε κ. ὑπουργέ, ὅτι ἔχει τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνῆται τὰ ἀκαταμάχητα ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἔδωσεν μία ἐπιτροπὴ τεχνική. Διατὶ ἱδρύθη ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον; Νομίζετε ὅτι ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὰ ἀπορρίπτετε χωρὶς καμμίαν συζήτησιν;

§40Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὰ ἄλλωστε δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τὰ ἀπέρριψε.

§41Δ. ΖΑΝΟΣ. Μὰ τότε κ. ὑπουργὲ σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων καὶ μελετήσητε τὸ ζήτημα, διότι φέρουν ἐπιχειρήματα ἀκαταμάχητα τινὰ τῶν ὁποίων δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω.

§42Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Γνωρίζετε πόσαι ἀπαλλοτριώσεις πρέπει νὰ γίνουν ἐκεῖ;

§43Δ. ΖΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα αὐτό.

§44Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὰ εἶναι ζήτημα οἰκονομικόν.

§45Δ. ΖΑΝΟΣ. Ἡ ἀξία τῶν κτημάτων τῶν ἀμπελοκήπων εἶναι δεκαπλασία τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων Λιοσίων. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὸ ξαναεξετάσητε ἐκ νέου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῶν εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ἡρακλείδης ἐπὶ ψηφίσματος κοινότητος Κοκοράβας (Ἁγυιᾶς).

§47Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ Συμβούλιον τῆς Κοινότητος Κοκορίβας, ἐκπροσωποῦν τὴν γνώμην τῶν κατοίκων, ζητεῖ διὰ ψηφίσματος, ὅπως ὑπαχθῇ ἡ Κοινότης αὐτὴ ἐκκλησιαστικῶς εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Μητροπόλεως Λαρίσσης, ἀντὶ τῆς Μητροπόλεως Δημητριάδος, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάγεται μέχρι τοῦδε. Ὅλοι οἱ λόγοι συντρέχουσιν εἰς τοῦτο, διότι καὶ οἰκονομικῶς καὶ διοικητικῶς καὶ συγκοινωνιακῶς συνδέονται μὲ τὴν ἐπαρχίαν Λαρίσσης. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ καταβαίνουν μακρὰν τῶν χωρίων των θέλουν νὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Μητροπόλεως Λαρίσσης. Οἱ αὐτοὶ λόγοι συντρέχουν νὰ περιληφθῇ ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία Ἁγυιᾶς. Δὲν εἶναι δὲ μόνον οἱ λόγοι αὐτοὶ οἱ καθαρῶς συγκοινωνιακοί, δικαστικοὶ καὶ οἰκονομικοὶ καὶ διοικητικοὶ ἀκόμη καὶ κοινωνικοί, ἀλλὰ καὶ ἄλλος λόγος γενικώτερος ἀναγόμενος εἰς τὴν κακὴν διαχείρισιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων ἀπὸ τὴν Μητρόπολιν Δημητριάδος ἀντιπροσωπευομένην ἀπὸ ἱερέα διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἀπησχολήθη ἡ Βουλὴ ὁ ὁποῖος διὰ τῆς συμπεριφορᾶς του τῆς σκανδαλώδους κατέστη ἥρως ἐπεισοδίων καὶ διαταραχῶν τῆς τάξεως καὶ ἀσχολεῖται ἡ δικαιοσύνη. Κατέστη ἱστορικὸς πλέον αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος. Πρέπει νὰ λείψουν αἱ ἀσχημίαι αὐταὶ αἱ ὁποῖαι προκαλοῦνται ἀπὸ τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Μητροπολίτου καὶ ἐν γνώσει τούτου καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὰ μέσα καὶ τὸν τρόπον νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν τὴν ἠθικὴν τάξιν. Παρακαλῶ ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐνεργήσῃ διὰ τὴν ὑπαγωγὴν ἐκκλησιαστικῶς ὁλοκλήρου τῆς ἐπαρχίας Ἁγυιᾶς εἰς τὴν Μητρόπολιν Λαρίσσης διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ δικαίαν ἀξίωσιν τῆς ἐπαρχίας ταύτης.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κουτσίνας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§49Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν σοβαρῶς.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀναστασιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§51Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφοράν, κ. Πρόεδρε. Πρέπει νὰ ὑπαχθοῦν ἐκκλησιαστικῶς εἰς τὴν Λάρισσαν, διότι ἀπέχουσιν ἐξ αὐτῆς μόνον δύο ὥρας, ἐνῷ ἀπὸ τὸν Βόλον ἀπέχουσι 12 ὁλοκλήρους ὥρας. Ἄλλοτε ὑπήγοντο εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν περιφέρειαν Λαρίσσης καὶ δὲν γνωρίζω ἐπὶ τῇ βάσει τίνων ἐνεργειῶν μετετέθησαν εἰς τὸν Βόλον. Κατὰ τὰ 1885–1886, καθ’ ὅλας τὰς ἁρμοδιότητας ὑπήγοντο εἰς τὴν Λάρισσαν. Δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ μὴ ὑπαχθῇ καὶ ἐκκλησιαστικῶς.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Γιαμούζης ἔχει τὸν λόγον.

§53Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ προσέξῃ τὸ ζήτημα. Τὸ ζήτημα εἶναι ζήτημα ἐξυψώσεως αὐτοῦ τοῦ κλήρου. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὑπευθύνως, ὅτι ἤκουσα ἀπὸ τοὺς κατοίκους τὰ ἔργα τῶν διαφόρων πρακτόρων τῆς ἐπισκοπῆς Δημητριάδος. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ δι’ ὅσους ἐξέθεσαν οἱ κ. κ. συνάδελφοι εἶναι ἀνάγκη, διὰ νὰ ἐξυψωθῇ τὸ γόητρον τῆς ἐκκλησίας νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὴν περιφέρειαν Λαρίσσης, διὰ νὰ διορθωθοῦν τὰ πράγματα.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπακάλμπασης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς ὁμοσπονδίας τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Θεσσαλονίκης, περὶ μειώσεως τοῦ δασμοῦ τῶν κουκουλίων.

§55Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ ἐνδιαφέρει τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ὑποτίθεται, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ἐπιληφθῆ ἄλλοτε τοῦ ζητήματος τῆς φορολογίας τῆς σηροτροφίας, νομίζω δὲ ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπησχόλησεν ἐμμέσως καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Πρόκειται περὶ μιᾶς ἀντιθέσεως συμφερόντων, ἡ ὁποία παρουσιάζεται μεταξὺ τῶν μεταξοβιομηχάνων καὶ αὐτῶν. Ἐνῷ δὲ οἱ μεταξοβιομήχανοι ἔπρεπε νὰ ὑποβοηθῶσι τὸ Κράτος εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς σηροτροφίας, δυστυχῶς αἱ διάφοροι εἰσηγήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐκ μέρους τῶν ἀντιπροσώπων τῶν μεταξοβιομηχάνων τείνουσι νὰ καταστρέψωσι τὴν εὑρισκομένην εἰς τὰ πρῶτα βήματά της σηροτροφίαν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς πρώην ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, γνωρίζει τοὺς κόπους καὶ τὰς θυσίας εἰς ἃς ὑπεβλήθη τὸ Κράτος, διὰ νὰ κατορθώσῃ τοὐλάχιστον, νὰ ὑποβοηθήσῃ τὴν σηροτροφίαν μὲ τὴν εὐκαιρίαν, ἡ ὁποία παρουσιάσθη, διὰ τῆς ἀφίξεως ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Θράκης εἰδικῶν σηροτρόφων. Ἄν ἐξετάσῃ τις τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ Κράτους καὶ τὰ πεπραγμένα τῆς Ε.Α.Π. καὶ τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, θὰ ἴδῃ, ὅτι κατεβλήθησαν σημαντικὰ ποσά, διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν ἰδίᾳ εἰς τὰς νέας χώρας τὴν σηροτροφίαν. Ἀλλ’ ἐν ᾗ περιπτώσει ἀρχίσῃ ἡ ἀγρία φορολογία τῆς σηροτροφίας, ὅπως σήμερον παρουσιάζεται, δυστυχῶς ὁ σηροτρόφος εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ γενικὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει ἡ σηροτροφία. Γνωρίζετε, ὅτι εἰς πλεῖστα ὅσα μέρη, ἂν ὁ ἐποικισμὸς ἐστήριξε μερικὰς ἐλπίδας, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔργον του, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν προσπάθειαν ἐξασφαλίσεως ποικίλης καλλιεργείας, μεταξὺ δὲ τῶν ποικίλων καλλιεργειῶν εἶναι καὶ ἡ σηροτροφία, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ, ὄχι μόνον πολλὰ ἔξοδα, ἀλλὰ καὶ ὑπομονὴν περισσοτέραν. Ἑπομένως τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔσχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καὶ ὡς τέως ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ ὡς νῦν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ εὑρίσκεται εἰς θέσιν νὰ πιστοποιήσῃ, ὅτι αἱ εἰσηγήσεις τῶν μεταξοβιομηχάνων δὲν στηρίζονται ἐπάνω εἰς τὸ γενικὸν συμφέρον τῆς χώρας. Συνιστῶν λοιπὸν τὴν ἀναφορὰν ἐλπίζω, ὅτι ἡ σεβαστὴ Κυβέρνησις, ἐν προκειμένῳ, θὰ λάβῃ τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Μανουηλίδης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§57Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐξ ὅσων ἀνέπτυξεν εἰς τὴν ὑπὸ συζήτησιν ἀναφορὰν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Ροδόπης, ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ προσθέσω πολλά, διότι κατεδείχθη ἡ ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ὁ πόθος τῶν γεωργῶν περὶ ἄρσεως ἑνὸς μέτρου ἀδικωτάτου, ὡς εἶναι ὁ ἐξαγωγικὸς δασμὸς τῶν κουκουλίων. Ἐγὼ θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὄχι μόνον τῶν ἁρμοδίων ὑπουργῶν, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἁρμοδιότητος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἁρμοδιότητος τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Γεωργίας, ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἑξῆς δεδομένου. Ὑπάρχει νόμος «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως κλπ....», τοῦ ὁποίου ὁ τίτλος βεβαίως δὲν προϋποθέτει ὅτι πρόκειται περὶ κουκουλίων, ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς εἰς τὸ ἄρθρον 3 λέγει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) «Τὸ κατὰ τὴν 1 παράγραφον τοῦ ἄρθρου 9 κλπ....». Ἤθελον λοιπόν, νὰ προσέξῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ πόθου τῶν γεωργῶν, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ ὑποσχέσεως ρητῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὑποσχέσεως δοθείσης διὰ τοῦ διατάγματος τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα. Φαίνεται, ὅτι ὁ φόρος ὁ εἰσαγωγικὸς τῶν κουκουλίων ἦτο ἀρχικῶς 15% ἀπὸ τοῦ 1923–1927, κατὰ τὸ 1928 ὁ φόρος αὐτὸς ἠλαττώθη εἰς 8% δηλαδὴ εἰς τὸ ἥμισυ καὶ ταὐτοχρόνως ἐδημοσιεύθη τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα δυνάμει τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ὑπέσχετο τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἄρσιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ δασμοῦ μὲ μικρὰν προσθήκην ἐπὶ τοῦ φόρου τῆς ἐγγείου παραγωγῆς. Ἐκτὸς τοῦ κειμένου τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα, κατὰ τὸ διαρρεῦσαν χρονικὸν διάστημα, τὸ ἐτήσιον, ἐγένοντο διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῶν τριῶν ὑπουργείων, τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Γεωργίας, καὶ κατηρτίσθη μία ἐπιτροπὴ εἰδικῶς, διὰ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα ἥτις ἀπεφάνθη, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀρθῇ ὁλοκληρωτικῶς ὁ δασμὸς οὗτος, διότι ὑπάρχει καὶ τὸ παράπονον τῶν γεωργῶν ὅτι εἰς τὸ εἶδος αὐτὸ ὑπάρχουν δύο φορολογικὰ μέτρα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ μεγάλην σύγχυσιν καὶ δυσφορίαν. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἐμελέτησε τὸ ζήτημα τοῦτο καθὼς καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διεπίστωσαν καὶ ἐβεβαίωσαν τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ζημιωθῇ τὸ Κράτος καὶ πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἄρσις τοῦ ἐξαγωγικοῦ αὐτοῦ δασμοῦ, ἡ ὁποία παρεμποδίζει τὴν ἀνάπτυξιν τῆς καλλιεργείας ταύτης. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα ἰσχυρὸν ὑπὲρ τῆς προτάσεως τῶν γεωργικῶν ὀργανώσεων καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο εἶναι ὅτι ἐξ ἄλλης ἀφορμῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε δηλώσει ὅτι δὲν συμφωνεῖ πρὸς τοὺς ἐξαγωγικοὺς δασμοὺς οἵτινες ὑπὸ τύπον βραβείων δίδονται εἰς τὰς διαφόρους βιομηχανίας. Ἐξ ὅλων τούτων συνάγεται τὸ συμπέρασμα ὅτι δὲν πρόκειται μόνον περὶ πόθου τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν, δὲν πρόκειται μόνον περὶ ψηφισμάτων δημοτικῶν συμβουλίων τῶν μερῶν τῶν σηροτροφικῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουσι ὑπ’ ὄψιν των οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοί, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἀποφάσεων εἰδικῶς ἐπὶ τούτῳ ἐργασθείσης ἐπιτροπῆς καὶ περὶ ὑποσχέσεων τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἀφῆκε τοὐλάχιστον ἐπὶ ἓν ὁλόκληρον ἔτος νὰ πιστευθῇ ὅτι θὰ ἐφαρμόσῃ ὑποσχέσεων, αἱ ὁποῖαι ἤχησαν διὰ σχεδίου διατάγματος τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τελευταίως μέχρι τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ αἱ ὁποῖαι κατέληξαν εἰς ἐλαφρὰν μείωσιν ἐλαχίστην, μὴ ἐφαρμόσιμον μάλιστα συνεπείᾳ τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τοὺς κ. ὑπουργοὺς καὶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διερμηνεύων τὴν παντοιοτρόπως ἐκδηλωθεῖσαν ἐπιθυμίαν τῶν γεωργικῶν Ἐπιμελητηρίων καὶ συνεταιρισμῶν καθὼς καὶ ὅλων τῶν ἐνδιαφερομένων νὰ λάβωσι ὑπ’ ὄψιν των ταῦτα, ἵνα πεισθῇ ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς ὅτι σκεπτόμεθα περὶ καλλιτερεύσεως τῆς θέσεώς του καὶ ἐνισχυθῇ ἡ πεποίθησις ἡ ὁποία ὑπάρχει καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καταβάλλει τόσας ἐπαινετὰς προσπαθείας.

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καταλήγων, τὶ θέλετε!

§59Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν εὑρίσκεσθε ἐδῶ ὅταν ὡμίλουν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Πρόκειται περὶ ὑποσχέσεως δοθείσης δι’ ἑνὸς νόμου τὸν ὁποῖον ἀνέγνωσα.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἤκουσα ἄλλοτε νὰ γίνῃ λόγος περὶ νόμου, ὁ ὁποῖος νὰ δίδει ὑπόσχεσιν.

§61Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὄντως εἶναι περίεργον. Ὁ νόμος αὐτὸς ἀναφέρεται εἰς τὴν φορολογίαν τῶν χωρίων καὶ εἰς τὰς διατάξεις του περιλαμβάνει καὶ τὰ κουκούλια. Ἄν ἐπιληφθῆτε τοῦ ζητήματος αὐτοῦ....

§62Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἠσχολήθημεν ἐν ὑπουργικῷ συμβουλίῳ περὶ μειώσεως τοῦ δασμοῦ, ἀλλ’ ὄχι περὶ καταργήσεως.

§63Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὑπάρχει ἐν τούτοις διάταγμα ἕτοιμον ἐκ μέρους τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον μένει ἔκθετον. Ἀκριβῶς τὸ γεγονὸς αὐτὸ μοὶ προξενεῖ κατάπληξιν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ἡρακλείδης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§65Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Τὸ σηροτροφικὸν ζήτημα εἶναι σοβαρώτατον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ θέσις τῶν παραγωγῶν κουκουλίου εἶναι δεινὴ καὶ νομίζω ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Οἱ παραγωγοὶ κουκουλίου βαρύνονται διὰ τριπλῆς φορολογίας, ἤτοι: α) τοῦ ἐξαγωγικοῦ δασμοῦ κουκουλίων, ἀνερχομένου εἰς 12 δραχ. κατὰ χιλιόγραμμον ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου, β) τοῦ ἐγγείου φόρου παραγωγῆς 3% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου καὶ 40% ἀναγκαστικοῦ δανείου καὶ γ) τῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν τῶν σηροτροφείων. Ἀπὸ ἕνα συγκριτικὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ἔχω ἀπὸ τοὺς σηροτρόφους τῆς περιφερείας Ἁγυιᾶς...

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πραγματικῶς πληρώνουν φόρον οἰκοδομῶν. Αἱ οἰκοδομαὶ αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουν ὡς σηροτροφεῖα.

§67Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ἡ σηροτροφία, κ. Πρόεδρε, θέλει μεγάλον χῶρον ἐνῷ διὰ νὰ κατοικήσῃ ὁ παραγωγὸς τοῦ ἀρκεῖ μία μικρὰ κατοικία. Ἐκ λόγων οἰκονομικῆς ἀνεπαρκείας ὁ παραγωγὸς ἀναγκάζεται νὰ κατοικῇ εἰς οἰκοδομὴν ἔνθα ἀσκεῖ καὶ τὴν ἐργασίαν του. Οἱ ὑπάλληλοι ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως τῶν φόρων ὅταν βλέπουν μεγάλα οἰκήματα ἐπιβάλλουν περισσότερον φόρον θεωροῦντες ταῦτα ὡς κατοικίαν ἐνῷ τὰ οἰκήματα χρειάζονται διὰ τὴν σηροτροφίαν.

§68Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι φόροι οἰκοδομῶν.

§69Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ὡς γνωρίζετε, κ. ὑπουργέ, ἡ ἐκτροφὴ τῶν κουκουλίων ἀπαιτεῖ χῶρον μεγάλον. Οἱ παραγωγοὶ ἀναγκάζονται νὰ συντηροῦν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον μεγάλα οἰκήματα, ἐνῷ διὰ τὴν κατοικίαν των δὲν θὰ εἶχον ἀνάγκην μεγάλου χώρου. Οἱ ἐφοριακοὶ ὑπάλληλοι ἐπηρεαζόμενοι ἐκ τούτου κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου ἐπιβάλλουν φόρον οἰκοδομῶν.

§70Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀμφιβάλλω ἂν ὑπάρχῃ παράδειγμα.

§71Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ ποὺ ὑποστηρίζω καὶ δύνασθε νὰ τὸ ἐξακριβώσητε ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν σας. Ἐπὶ πλέον ὑπάρχουσι καὶ εἰδικὰ σηροτροφεῖα καὶ φορολογοῦνται καὶ ταῦτα.

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ θεωρῶ ἐντελῶς ἀντιοικονομικὸν νὰ εἰσπράττωνται φόροι οἰκοδομῶν καὶ θὰ ἐνδιαφερθῶ προσωπικῶς. Ἰδοὺ ὅμως τὶ νομίζω, ὅτι συμβαίνει: Αἱ πλεῖσται τῶν αἰτήσεων ζητοῦν μείωσιν τοῦ φόρου, ἄλλαι δὲ αὔξησιν τῶν δαπανῶν χωρὶς νὰ λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμόν.

§73Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ἀπὸ ἕνα συγκριτικὸν πίνακα τὸν ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ παρακαλῶ νὰ τεθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ τῆς ὑπηρεσίας, διὰ νὰ ἐξακριβωθοῦν τὰ ἐν αὐτῇ, ἀπὸ τὸν πίνακα λοιπὸν τοῦτον τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἐκτροφῆς ἐπὶ ἑνὸς κυτίου κουκουλοσπόρου 7½ δραχμῶν κατὰ γενικὸν κανόνα τὰ 60% τῶν παραγωγῶν ζημιοῦνται 30% ἢ δὲν ζημιοῦνται ἢ κερδίζουν ἐλάχιστα, ἕνα 10% μένει διὰ τὰς μεγάλας ἐπιτυχίας ἢ ἀποτυχίας ἀναλόγως τῆς ἀποδόσεως, ἥτις ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ τὰς καιρικὰς μεταβολὰς καὶ ἄλλους λόγους.

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς εἶναι δυνατὸν τοῦτο; Ἅμα εἶναι καλὸς ὁ σπόρος ὑπάρχουσι μεγάλαι πιθανότητες ἐπιτυχίας. Ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους παραγωγοὺς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὀλιγωτέρους κινδύνους ἅμα πάρουν καλὸν σπόρον εἶναι οἱ σηροτρόφοι.

§75Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ἡ ἀπόδοσις, κ. Πρόεδρε, ἐξαρτᾶται ἐκ πλείστων λόγων καὶ πρὸ παντὸς καιρικῶν καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀγοράζουν τὸ φύλλον εἰς πολὺ ηὐξημένας τιμάς. Ἔπειτα ἡ προσωπικὴ ἐργασία τῶν μελῶν σηροτρόφων οἰκογενειῶν δὲν ὑπολογίζεται. Ἡ θέσις, κ. Πρόεδρε, τῶν παραγωγῶν κουκουλίων εἶναι ἀπελπιστική, ὅλοι οἱ παραγωγοὶ εἶναι καταχρεωμένοι γεωργικὴ πίστις δὲν ὑπάρχει καθόλου εἰς τούς παραγωγούς τῆς ἐπαρχίας Ἁγυιᾶς καὶ ἄλλων περιφερειῶν καὶ διὰ τοῦτο οἱ σηροτρόφοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβουν οἰκονομικῶς καὶ νὰ προκόψουν· πρέπει συνεπῶς νὰ καταργηθῇ ὁ ἐξαγωγικὸς δασμός.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς θὰ ἀναπληρωθῇ ἡ φορολογία αὐτή;

§77Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Δὲν πρόκειται ὁ φόρος οὗτος νὰ καλύψῃ τὰ κενὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἐπεβλήθη διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἀλλὰ νὰ προστατεύσῃ καί νὰ αὐξήσῃ τὰ ἑκατομμύρια τῶν μεταξοβιομηχάνων, καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ παραγωγοὶ πένονται. Ἐνῷ λοιπὸν εἰς βάρος τῶν παραγωγῶν κουκουλίου τριπλῆ ὑφίσταται φορολογία ὑπὲρ τῶν μεταξοβιομηχάνων ὑπάρχουν διπλοῖ προστατευτικοὶ δασμοὶ ἤτοι πλὴν τοῦ ἐξαγωγικοῦ δασμοῦ κουκουλίων καὶ ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς μετάξης καὶ τῶν μεταξωτῶν ὑφασμάτων. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ, κ. Πρόεδρε, διὰ τὴν εἰς βάρος τῶν παραγωγῶν ὑπερβολικὴν προστασίαν τῆς μεταξοβιομηχανίας. Ἐὰν ἁπλῶς καὶ μόνον συγκρίνω τὴν ζωὴν τῶν παραγωγῶν κουκουλίων καὶ τῶν μεταξοβιομηχάνων θὰ πεισθῆτε τίνες ἔχουν δίκαιον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκδηλώσῃ ἐμπράκτως τὸ ἐνδιαφέρον του ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν κουκουλίων καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἰσηγηθῇ τὴν κατάργησιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ δασμοῦ κουκουλίων καὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν τῶν σηροτροφείων καὶ τῶν οἰκημάτων τῶν σηροτρόφων καὶ τὴν ὑπαγωγὴν τῶν παραγωγῶν κουκουλίων εἰς τὴν φορολογίαν τῶν λοιπῶν γεωργικῶν προϊόντων.

§78Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἱ τιμαὶ κανονίζονται πλέον τῷ ἐξαγωγικῷ δασμῷ ἐπὶ τῶν τιμῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ. Πιέζομεν τὴν παραγωγὴν εἰς βάρος τῆς μεταξοβιομηχανίας.

§79Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ παραγωγὴ τὶ ἔχει νὰ ὠφεληθῇ;

§80Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ ζήτημα ἔχει ὡς ἐξετέθη παρὰ τῶν κ. συναδέλφων, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονηθῇ, ὅτι πέρυσιν ὁ φόρος ὁ ἐξαγωγικὸς ἦτο 15% καὶ αἰφνιδίως ἔγινεν 8%. Καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἶπον, ὅτι νὰ ὑποβιβάσῃ τὸ 8% εἰς 4%. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅμως εἶπεν, ὅτι τὸν ὑποβιβάζει, ἀλλὰ θὰ αὐξήσῃ ἀναλόγως τὸν ἔγγειον φόρον, διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμός. Καὶ ἐρωτᾶται: τὶ ἔχει νὰ ὠφεληθῇ ὁ παραγωγὸς ἐὰν τὸ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον πληρώνει πληρωθῇ; Ἡ ὑπηρεσία δὲν φέρει ἀντίρρησιν εἰς τὴν μείωσιν τοῦ δασμοῦ, ἀρκεῖ ἡ μείωσις νὰ γίνῃ βαθμιαίως. Ἡ πεῖρα μου καὶ ὅλων ὑμῶν ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ παραγωγὸς δὲν θέλει νὰ ἔχῃ τὸν εἰσπράκτορα καὶ τὸν χωροφύλακα ἐναντίον του καὶ πάντοτε κατὰ κανόνα πληρώνει τὸν φόρον εἰς τὴν ἐξαγωγήν. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν τὸ προϊόν δὲν πρόκειται νὰ ἐλαφρυνθῇ οὐσιαστικῶς δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω, διατὶ ἐπιβαρύνεται ἡ δι’ ἐγγείου φόρου φορολογία, διὰ τῆς ἄρσεως τοῦ ἐξαγωγικοῦ δασμοῦ.

§81Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εὐμπορεῖ αὐτὸ ποὺ λέγετε νὰ συμβαίνῃ διὰ τὸ λάδι, διὰ τὴν σταφίδα καὶ δι’ ἄλλα προϊόντα, ἀλλὰ διὰ τὸ κουκοῦλι δὲν συμβαίνει, διότι ὁ ἐξαγωγικὸς αὐτὸς δασμὸς πιέζει τὴν τιμὴν ὑπερβολικά. Ἡ νεαρὰ αὐτὴ βιομηχανία ἔχει ἀνάγκην προστασίας. Ἡ ἀπόφασις μιᾶς ἐπιτροπῆς τοῦ ὑπουργείου ἦτο, νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὴν κατάργησιν τοῦ δασμοῦ, ἐπιβάλλοντες φόρον ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία εἶναι ἀσήμαντος ἐν σχέσει πρὸς τὴν ξένην, αἱ δὲ τιμαὶ καθορίζονται ἀπὸ τὴν διεθνῆ μεταξαγορὰν καὶ ἰδίως τοῦ Μιλάνου.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὁ κ. Μιχαλακόπουλος, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§83Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω κύριοι συνάδελφοι, ν’ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ὅπως λέγῃ ὁ κανονισμός, θεωροῦνται προσωπικά, διότι ἀποδίδουν γνώμας ἢ ἐνεργείας, τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ἀνεύθυνος ὁ ὁμιλῶν. Ἀλλὰ νομίζω τὸ θέμα εἶναι ἀρκετὰ σοβαρόν, ὥστε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, δι’ ὀλίγα λεπτὰ τῆς ὥρας. Εἶδον εἴς τινας τῶν ἡμερησίων ἐφημερίδων δημοσιευομένην ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ἐπιτροπῆς τῆς Γερουσίας, ἡ ὁποία φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Προέδρου αὐτῆς, κ. Ρωμάνου καὶ τοῦ εἰσηγητοῦ αὐτῆς, κ. Ἀθανασίου Εὐταξία, ἀμφοτέρων ἀριστίνδην ἐκλεγέντων γερουσιαστῶν, λόγῳ τῆς πείρας καὶ τῶν φώτων, τὰ ὁποῖα εἶχον εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν πραγματευομένην τὸ ζήτημα τῆς ἐπικυρώσεως τῆς συμφωνίας, ἥτις ἐγένετο ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐξαγορὰν τῶν κτημάτων τῶν ἀλλοδαπῶν, καὶ ἐγένετο ἀπὸ τὸν κ. Παπαναστασίου, ὡς ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, τὸν κ. Καφαντάρην, ὡς ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐμὲ ὡς ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἰς τὴν ἔκθεσιν λέγω αὐτὴν ἀποδίδεται, ὅτι ἤδη ἀπὸ τοῦ 1925 ἐγένοντο τὰ σφάλματα τῶν πρῴην Κυβερνήσεων, εἶχον ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῶν ξένων, ν’ ἀποζημιώσουν τὰ κτήματα καὶ κατὰ τρόπον διάφορον ἐκείνου, ὅστις θὰ προσδιωρίζετο διὰ τὰ κτήματα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων. Εἶναι μία ἀνακρίβεια χονδροειδής, διότι ὄχι μόνον οὐδέποτε ἀνεγνώρισα τὸ δικαίωμα αὐτό, ἀλλὰ καὶ εὑρὼν συμφωνίαν τοιαύτην κατὰ τὸ 1926 ὑπογεγραμμένην, ἐδήλωσα εἰς τὸν ἐνδιαφερόμενον πρέσβυν τῆς Γαλλίας, τότε καὶ ἐδήλωσα καὶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὴν συμφωνίαν αὐτὴν μονομερῶς λύουσαν εὐνοϊκῶς ἓν ζήτημα ὑπὲρ τῶν ὑπηκόων ἑνὸς Κράτους, ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐφαρμόσω. Ἐπροκάλεσε τὸ διάβημα διαμαρτυρίας εἰς τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἀπήντησα σταθερῶς, ἰδιαιτέρως μάλιστα κατὰ τὸ 1925 ὄχι μόνον τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν μαρτυροῦν ὅτι εἶχον ἀναλάβει τὴν τοιαύτην ὑποχρέωσιν, ἀλλὰ συνέβη καὶ τοῦτο, προτοῦ ἀναλάβω τὴν Κυβέρνησιν, εἶχον δηλώσει τὴν γνώμην μου καὶ ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι θεωρῶ ἄδικον νὰ σφαγιασθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι οἱ ἐντὸς τοῦ Κράτους οἰκοῦντες, εἴτε ἐκτὸς τοῦ Κράτους, οἱ ἔχοντες κτήματα ἐν τῷ Κράτει νὰ σφαγιασθοῦν κυριολεκτικῶς, λαμβάνοντες ἓν τοῖς 15% τῆς πραγματικῆς ἀξίας τῶν κτημάτων καὶ διὰ νὰ λυθῇ ἓν μέγα κοινωνικὸν καὶ ἀγροτικὸν ζήτημα, καὶ ὅτι ἐθεώρουν, ὅπως εἶπον, ν’ αὐξηθῇ ἡ ἀποζημίωσις αὐτή, ὑποδεικνύων δὲ τὸν τρόπον καὶ τὸ ποσὸν κατὰ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος ν’ αὐξηθῇ, εἶπον ὅτι καὶ ἂν 300 ἄνθρωποι εἶναι ὅλοι οἱ ἄλλοι Ἕλληνες, πρέπει νὰ προστατευθῇ αὐτὸ τὸ ἑνιαῖον μέσον χάριν τῆς λύσεως αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, τοῦ ὁποίου προέχει μάλιστα μετὰ τὴν εἰσροὴν τῶν προσφύγων, ἡ κοινωνικὴ μορφή. Ἀνέλαβον μετὰ ταῦτα τὴν Κυβέρνησιν καὶ μὲ ἐπεσκέφθη ὁ πρεσβευτὴς τῆς Γαλλίας τότε ὁ κ. Ντὲ Μαρουζύ, ὁ ὁποῖος μοῦ εἶπεν ὅτι χαίρει πολὺ ὅτι διὰ τῶν δηλώσεών μου τούτων, διευκρινίσθη ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει μεταξὺ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ κτήματα τῶν Γάλλων ὑπηκόων τὰ ἀπαλλοτριωθέντα ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Τοῦ εἶπον ὅτι θὰ ἤμην πολὺ εὐτυχὴς ἐὰν ἡ Βουλὴ υἱοθετήσῃ εὐρυτέραν τινα ἀποζημίωσιν καὶ συμπεριληφθοῦν καὶ οἱ ἰδικοί σας ὑπήκοοι. Μοῦ εἶπεν ὅτι ἐγὼ θὰ σᾶς κάμω μίαν ἐπιστολὴν καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ ἀπαντήσητε, σύμφωνα μὲ τὸ πρόγραμμά σας. Τοῦ ἀπήντησα ὅτι, φαίνεται ὅτι μὲ πέρνετε πολὺ ἀφελῆ κ. πρέσβυ, διὰ νὰ νομίσητε ὅτι μπορῶ διὰ νὰ σᾶς κάμω μίαν τοιαύτην ἀπάντησιν. Μὰ διατί, ἀφοῦ εἶναι τὸ πρόγραμμά σας; Ναί λέγω, ἀλλ’ αὐτὸ μὲ δεσμεύει εἰς τὸ ἐσωτερικόν, ἐνῷ ἄλλως ἀναλαμβάνω διεθνεῖς ὑποχρεώσεις. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι οἱ ὑπήκοοί σας θὰ ὑποβληθοῦν εἰς ὃ μέτρον ὑπεβλήθησαν καὶ οἱ ἄλλοι ἐκτὸς ἂν ληφθῇ ἓν γενικὸν μέτρον δι’ ὅλους, κατόπιν ἠναγκάσθημεν νὰ λάβωμεν ἕν μέτρον δι’ ὅλους πλήν....

§84Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι δι’ ὅλους διὰ τοὺς Ἀλβανούς.....

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοὺς Ἀλβανοὺς δὲν εἶχε γίνει ἡ ἐπικύρωσις τῆς συμβάσεως, ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν ἐπεκυρώσαμεν τὴν σύμβασιν αὐτήν, ἦτο περιττὸν νὰ λάβωμεν ἰδιαίτερα μέτρα· ἐκάναμεν τὴν σύμβασιν ἡ ὁποία δὲν ἦτο καὶ πολὺ ἐπιζημία.

§86Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ συμφωνία, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ἦτο τοιαύτη ὥστε νὰ ἐξασφαλίζῃ διατίμησιν μέσων ἀνωτέρων ἐκείνης, τὴν ὁποίαν δίδουν τὰ δικαστήρια, διότι ἡ συμφωνία εἶναι νὰ δώσωμεν τὸ ὀκταπλάσιον.....

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν αὐτό, διότι δὲν συζητοῦμεν σήμερον ἐπὶ τῆς οὐσίας, δὲν φιλονικεῖ κανεὶς ἐπ’ αὐτοῦ. Ἡ ἔκθεσις τὴν ὁποίαν εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὁμιλεῖ περὶ ἑνὸς διατάγματος ἐκδοθέντος κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1925 καὶ τὸ ὁποῖον διάταγμα λέγει: Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀγοράζῃ κτήματα ξένων ὑπηκόων ἀντὶ νὰ τὰ ἀπαλλοτριώνῃ. Αὐτὸ θὰ εἰπῇ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀναλάβει ὑποχρέωσιν; Ἐγὼ νομίζω τὸ ἀντίθετον, ὅτι, ἐὰν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις εἶχεν ἀναλάβει ὑποχρέωσιν θὰ εἰσῆγεν ἓν διάταγμα καὶ θὰ ἔλεγεν, ἰδοὺ αἱ ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἀνέλαβα. Ἔρχομαι νὰ ζητήσω τὴν ἐπικύρωσιν τῶν διεθνῶν αὐτῶν ὑποχρεώσεων. Ἐὰν λοιπόν, πρὸ παντὸς ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν τῆς Γερουσίας, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ μακρὰν διπλωματικὴν ζωήν, ἐὰν ἠρώτα τὸν τότε διαχειρισθέντα τὰ ζητήματα, διὰ ν’ ἀποφεύγεται ἡ δημοσίευσις πραγμάτων μὴ ἀκριβῶν, θὰ ἐμάνθανεν, ὅτι τὸ διάταγμα ἐκεῖνο τοῦ 1925 εἶχεν ὅλως ἄλλην ἀφορμήν. Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ κτήματα τῶν Μουσουλμάνων τῶν Τούρκων ὑπηκόων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε ν’ ἀποδώσωμεν, διότι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τ’ ἀποδώσωμεν δυνάμει τῆς ἐννάτης δηλώσεως ἦτο διάφορος τῆς πολιτικῆς τῆς χαραχθείσης τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1926. Ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἦτο αὐτή, δὲν δυνάμεθα νὰ σᾶς ἀποδώσωμεν τὰ κτήματα, τὴν ἀποζημίωσιν διὰ τὰ κτήματα αὐτά, ἐπειδὴ δὲ ἀθρόως πρῶτοι παρουσιάζονται οἱ Τοῦρκοι προβλέποντες, ὅτι θὰ γίνῃ ἡ συμφωνία αὐτὴ καὶ ἦσαν πρόθυμοι νὰ παραχωρήσουν τὰ κτήματά των εἰς πολὺ ὀλιγώτερον ποσόν, ἀπ’ ὅ,τι ἡμεῖς, ἐκτιμωμένων, διὰ διεθνοῦς ἐπιτροπῆς τῶν κτημάτων θὰ ἐπληρώναμεν εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἐπροτίμησαν νὰ πάρουν 100.000 μετρητὰ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν παρὰ νὰ λάβουν ἀπὸ τὴν ἰδικήν των Κυβέρνησιν 500.000 μετρητά, ἐκάναμεν τὸ διάταγμα διὰ νὰ διευκολύνωμεν τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Ἄλλως τε δὲν ἐφηρμόσθη ποσῶς τὸ διάταγμα αὐτό. Ἐλέγομεν δὲ τότε, ὅτι, ἐὰν κατορθώσωμεν νὰ κάμωμεν συμφωνίας μὲ τοὺς Τούρκους, αἱ ὁποῖαι νὰ εἶναι ἐντὸς τοῦ πλαισίου, τῆς ὅλης μας πολιτικῆς, συμφωνίας τινὰς διὰ τῶν ὁποίων ν’ ἀποκτήσωμεν εἰς νέαν τιμὴν μερικὰ κτήματα, θὰ ἠδυνάμεθα καὶ τοῦτο ν’ ἀντιτάξωμεν πρὸς τοὺς ξένους, ὅτι μὲ τοὺς Τούρκους ὑπηκόους ἔχομεν ἀναλάβει εἰδικὴν ὑποχρέωσιν. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ ἀκρίβεια τῶν πραγμάτων. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ παραμένῃ ἡ ἀντίληψις, ὅτι ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις εἶχον ἀναλάβει ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῶν ξένων νὰ κάμουν μίαν εἰδικὴν προνομιακὴν πολιτικὴν διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω καὶ δύο λέξεις διὰ ν’ ἀποκαταστήσω τὴν ἀκρίβειαν τῶν πραγμάτων σχετικῶς μὲ τὴν ἐν Μακεδονίᾳ περιοδείαν μου. Διότι δὲν ἤμην παρών, ὅταν ὡμίλησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ ἀκρίβεια ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διὰ τὴν ὁποίαν ὀλίγον ἔλειψεν εἰς τὸν Τύπον νὰ παρουσιασθῶ ὑπαίτιος ὅτι δὲν ἔγινεν ἡ αὐτοδιοίκησις, εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μοῦ ἔκαμε τὴν τιμήν, ὅταν ἐπανῆλθον ἐκ τῆς Ἑσπερίας, νὰ μοῦ προσφέρῃ τὴν γενικὴν διοίκησιν τῆς Μακεδονίας. Ἀπήντησαν εὐχαριστῶν διὰ τὴν τιμὴν καὶ προσέθησα, ὅτι ἐγὼ ἐσκόπευον, διότι εἶχον καθῆκον ὡς πολιτικὸς νὰ ἐπισκεφθῶ τὴν Μακεδονίαν καὶ νὰ ἐξετάσω τοὺς ὅρους τῶν ἐκεῖ προβλημάτων, ὅταν δὲ ἐπανέλθω θὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπω, ἐὰν καὶ ὑπὸ ποίους ὅρους θὰ δεχθῶ τὴν γενικὴν διοίκησιν. Μετέβην δὲ ἐκεῖ, ὄχι κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐξ ἰδίας προαιρέσεως, ἐπικροτηθείσης φυσικὰ καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, διότι συνέπιπτεν πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μοῦ ἀνακοινώσῃ, μετέβην ἐκεῖ ἰδίῳ ὀνόματι ἐξ ἰδίας προαιρέσεως, καίτοι, εἴτε ἐξ ἐπιπολαιότητος, εἴτε ἐκ κακῆς προθέσεως ἀνεγράφη πομπωδῶς τὸ ἀντίθετον καὶ δι’ ἰδίας δαπάνης. Ἐπιστρέψας ἀνεκοίνωσα προφορικῶς εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν συνάντησιν τὴν ὁποίαν μοῦ ἔδωκε εἰς τὸ Πτὶ–Παλαί, τὰς ἐντυπώσεις μου καὶ μοῦ εἶπεν, ὅτι ἐλπίζω, ὅτι θὰ μοῦ ὑποβάλῃς μίαν ἔκθεσιν δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα. Τοῦ ἀπήντησα, μάλιστα θὰ τὸ κάνω. Ἐπέστρεψα τὴν 31 Δεκεμβρίου καὶ τὴν ἔκθεσιν τὴν ὑπέβαλα τὴν 2αν Ἀπριλίου, δηλαδὴ μετὰ τρεῖς μῆνας. Τὸ διάστημα ἦτο ἴσως μακρόν. Ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι οὔτε ὑπηρεσίαν εἶχον περὶ ἐμέ, ὥστε νὰ ἐπεξεργασθῇ αὐτὴ τὰ τμήματα τῆς ἐκθέσεως, ἠσθένησα καὶ ἐπί τινα καιρόν, ἂν καὶ αὐτὸ δὲν ἔχῃ ἰδιαιτέραν σημασίαν, οὔτε ὁ ὄγκος τῶν προβλημάτων ἦτο τοιοῦτος, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν ἐν βραχεῖ χρόνῳ σύνταξιν μιᾶς ἐκθέσεως, τόσον ριζικὰ πραγματευομένης τὰ ζητήματα, ὄχι μόνον οἷα ὑφίστανται, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως διοικητικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως κοινωνικῆς. Δὲν νομίζω λοιπόν, ὅτι ἡ βραδύτης αὐτὴ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀφορμή, ὥστε νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἀφ’ οὗ ἄλλως τε ἀπὸ τὴν 2 Ἀπριλίου, ποὺ ὑπέβαλα τὴν ἔκθεσιν, ὅπως ἐπληροφορήθην προχθὲς ἡ Κυβέρνησις δὲν συμφωνεῖ μὲ τὰ πορίσματα αὐτῆς, ἀπὸ τὴν 2 Ἀπριλίου μέχρι σήμερον ἐκτοπιζομένης τῆς ἐκθέσεως ἠμποροῦσε νὰ ἐφαρμοσθῇ κάλλιστα τὸ σύστημα τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἐξιστόρησα πῶς συνέβησαν αὐτὰ τὰ πράγματα, χωρὶς βέβαια νὰ θέλω νὰ ὑποβάλω παράπονα, ἀλλ’ ἁπλῶς διὰ νὰ εἶναι ἐν γνώσει τῆς κοινῆς γνώμης.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ὡς γενικὸς εἰσηγητὴς τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ἐὰν δέχεται πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως νὰ κάμῃ εἰσήγησιν ἐπὶ τούτων. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παπανδρέου;

§89ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Παπανδρέου.

§91Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν παρεκάλεσα νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, ἡ ὁποία ἔχει ὁρισθῆ, διὰ τὰς ἐπερωτήσεις, εἶναι διότι ἡ ἐπιτροπή, ἐπιδοθεῖσα εἰς τὴν μελέτην τῶν ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων, ἐχρησιμοποίησε μακρὸν χρόνον καὶ ὁ ὑπολειπόμενος προφανῶς εἶναι ὀλίγος, διὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία θὰ ἀπαιτηθῇ, διὰ τὸ σύνολον τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἀπὸ σήμερον, νὰ ἐγκαινισθῇ ἡ συζήτησις, ὥστε κατὰ τὸ δυνατὸν, ν’ ἀρκέσῃ ὁ χρόνος. Ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια εἶναι πολλά, δι’ ἕκαστον δὲ ἐκ τούτων ἔχει ὁρισθῆ εἰδικὸς εἰσηγητής, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς συγκεκριμμένας παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς. Εἰς ἐμὲ ἀνετέθη ἡ γενικὴ εἰσήγησις τῶν νομοσχεδίων, δηλαδὴ ὁ γενικὸς χαρακτηρισμὸς τῆς εἰσαγομένης μεταρρυθμίσεως καθὼς καὶ ἡ συνοπτικὴ ἀνάπτυξις τῶν πορισμάτων, εἰς τά ὁποῖα κατέληξεν ἡ ἐπιτροπή, μελετήσασα ταῦτα. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ σημερινοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μας συστήματος, εἶναι πλέον γνωστόν, κύριοι βουλευταί. Δύο εἶναι τὰ κύρια χαρακτηριστικά, δηλαδή, τὰ κρίσιμα ἐλαττώματα αὐτοῦ. Εἶναι πρῶτον ἡ ὀλιγαρχικότης καὶ δεύτερον ἡ μονομέρεια. Εἶναι τὸ ἐκπαιδευτικόν μας σύστημα, ὀλιγαρχικόν, διότι ὁλόκληρος ἡ ὀργάνωσις τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀποσκοπεῖ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐλαχίστης μειονότητος, ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς τὰς ἀνωτάτας σπουδάς. Τὸ δημοτικὸν σχολεῖον ὑπηρετεῖ τὸ Ἑλληνικὸν, τὸ Ἑλληνικὸν ὑπηρετεῖ τὸ Γυμνάσιον καὶ τὸ Γυμνάσιον, ὑπηρετεῖ τὸ Πανεπιστήμιον.

§92Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Καὶ τὸ Πανεπιστήμιον;

§93Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δυστυχῶς, οὐδὲ αὐτοὺς τοὺς τροφίμους· καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ἐκπαίδευσις τῶν 95%, δηλαδὴ περίπου τοῦ συνόλου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ στραγγαλίζεται διὰ νὰ ἐξυπηρετηθῇ, καθ’ ὃν βεβαίως ἄθλιον τρόπον ἐξυπηρετεῖται, ἡ μειονότης τῶν ἀνωτάτων σπουδῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλάττωμα τῆς ὀλιγαρχικότητος τοῦ ἰσχύοντος ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος. Ὑφίσταται ὅμως ἐπίσης καὶ τὸ ἐλάττωμα τῆς μονομερείας. Τὸ ἰσχῦον ἐκπαιδευτικὸν σύστημα ἔχει χαρακτῆρα ἀποκλειστικῶς θεωρητικὸν καὶ οὐδόλως πρακτικόν. Καὶ ἐνῷ προορισμὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς γνωστὸν εἶναι, νὰ διαμορφώσῃ ἀνθρώπους πολίτας καὶ ἐπαγγελματίας, τὸ σημερινὸν ἐκπαιδευτικὸν σύστημα ἀποβλέπει μόνον εἰς τὴν δημιουργίαν ἀνθρώπων καὶ πολιτῶν, παραγνωρίζει ὅμως τὸν θεμελιώδη οἰκονομικὸν χαρακτῆρα τῆς ζωῆς καὶ δὲν λαμβάνει καμμίαν πρόνοιαν, διὰ τὴν προπαρασκευὴν πρὸς τὸν οἰκονομικὸν βίον. Βεβαίως ἡ διαπίστωσις αὕτη σήμερον ἀποτελεῖ πλέον κοινὴν συνείδησιν. Ἐχρειάσθησαν ὅμως κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ αἰῶνος ἀγῶνες σκληροὶ ἐναντίον τῆς ἀμαθείας τῆς ἡμιμαθείας καὶ τῶν προλήψεων ἐναντίον τοῦ πνεύματος τοῦ ψευδοῦς κλασσικισμοῦ, ὁ ὁποῖος παρεγνώριζε τὰ δικαιώματα τῆς ζωῆς καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς συγχρόνου πραγματικότητος. Πρὸς πάντας τοὺς εὐγενεῖς πρωτοπόρους, οἱ ὁποῖοι, παλαίσαντες ἐν μέσῳ τῶν προλήψεων, τῶν προκαταλήψεων καὶ τῶν διαβολῶν, ἤγαγον σήμερον εἰς τὴν διαμόρφωσιν κοινῆς συνειδήσεως διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, αἰσθάνομαι συγκίνησιν εἰλικρινῆ ἀπευθύνων ἀπὸ τοῦ Ἐθνικοῦ αὐτοῦ βήματος εὐγνώμονα χαιρετισμόν! (χειροκροτήματα). Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δικαιοῦται βεβαίως καὶ αὐτὸ νὰ διεκδικήσῃ μίαν τιμητικὴν θέσιν εἰς τὴν ἐκλεκτὴν χορείαν τῶν πρωτοπόρων τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, διότι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εὐθὺς ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως αὐτοῦ εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν ἀπετέλεσε τὴν σημαίαν, κάτω ἀπὸ τὴν ὁποίαν συνέρρευσαν ὅλα τὰ προοδευτικὰ στοιχεῖα τῆς χώρας, ὅλοι δηλαδὴ ἐκεῖνοι ὅσοι ἐπίστευον ὅτι ἔπρεπε νὰ τεθῇ τέρμα εἰς μίαν περίοδον ψευδοῦς κλασσικισμοῦ καὶ ρωμαντισμοῦ καὶ νὰ ἐγκατασταθῇ ἡ νέα θετικὴ περίοδος τῆς προσαρμογῆς πρὸς τὰς συγχρόνους πραγματικότητας. Καὶ ἀπὸ τοῦ θετικοῦ αὐτοῦ πνεύματος ἐμπνεόμενον εἰσήγαγε κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ περίοδον, κατὰ τὸ 1913, ὁλόκληρον σειρὰν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Δυστυχῶς αἱ περιστάσεις ἠθέλησαν τὰ νομοσχέδια ταῦτα κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν νὰ μὴ λάβουν τὸν τύπον τοῦ νόμου. Μετὰ μίαν δεκαπενταετίαν καὶ πάλιν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἐπανέφερε τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, στηριζομένην περίπου ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων, ἀλλὰ μὲ τὴν βάσιμον πλέον ἐλπίδα ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν θὰ ἔχουν καὶ σήμερον τὴν αὐτὴν τύχην. Ἡ κατεύθυνσις λοιπὸν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως κύριοι βουλευταί, εἶναι σαφής. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν λιτότητα τοῦ κλασσικοῦ ὕφους ἡ ὁποία τὸν χαρακτηρίζει, ἐξανήγγειλε τὴν ἐκπαιδευτικὴν αὐτὴν μεταρρύθμισιν εἰς τὸν προγραμματικὸν λόγον τῆς Θεσσαλονίκης (ἀναγινώσκει) «Ἀλλὰ θὰ στηρίξωμεν ἀκόμη ἀποτελεσματικώτερον τὸ κοινωνικὸν καθεστώς...». Εἶναι λοιπὸν προφανὲς κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις θὰ ἔπρεπε νὰ θεραπεύσῃ τὰ δύο κρίσιμα ἐλαττώματα τοῦ σημερινοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος, τὴν ὀλιγαρχικότητα καὶ τὴν μονομέρειαν. Θὰ ἔπρεπε νὰ παράσχῃ αὐτοτελῆ αὐτάρκη ἐκπαίδευσιν καὶ εἰς τὰ 95% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὰ ὁποῖα σήμερον παραγνωρίζονται παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἰσχύει δημοκρατικὸν πολίτευμα. Θὰ ἔπρεπεν ἐπίσης νὰ προνοήσῃ ὥστε οἱ πολῖται τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας νὰ προπαρασκευάζωνται ἐπαρκῶς διὰ τὸν οἰκονομικὸν βίον, εἰς τρόπον ὥστε αἱ πλουτοπαραγωγικαὶ δυνάμεις τῆς Χώρας νὰ γίνωνται ἀφθονώτεραι εἰς ἀπόδοσιν διὰ τῆς ἐπαρκοῦς εἰδικῆς προπαρασκευῆς ὅλων τῶν καλλιεργητῶν τῆς γῆς καὶ ὅλων τῶν ἐπαγγελματιῶν, πρὸς κοινὴν εὐημέριαν καὶ τῶν ἀτόμων καὶ τοῦ συνόλου. Καὶ τοιαῦτα πράγματι εἶναι τὰ χαρακτηριστικὰ τῆς εἰσαγομένης ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Μεταβάλλεται καὶ ἡ ὀργάνωσις τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ὁ πνευματικός της προσανατολισμός. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀργάνωσιν, ἔχομεν ἑξαετῆ κύκλον δημοτικῆς ἢ καὶ ἑξαετῆ κύκλον μέσης ἐκπαιδεύσεως. Τὸ ἑξαετὲς δημοτικὸν σχολεῖον εἶναι ὑποχρεωτικὸν συμφώνως ἄλλωστε ἄλλωστε πρὸς τὴν ἐπιταγὴν τοῦ Συντάγματος ταὐτοχρόνως τὸ πρόγραμμα τοῦ δημοτικοῦ σχολείου εἶναι αὐτοτελές. Παύει κατὰ συνέπειαν τὸ δημοτικὸν σχολεῖον νὰ εἶναι ὑποτελὲς εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, τοιουτοτρόπως τὰ δὲ τέκνα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ λαμβάνουν μίαν αὐτάρκη καὶ αὐτοτελῆ μόρφωσιν καὶ ἐξερχόμενα ἀπὸ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον θὰ εἶναι ἀπό ἀπόψεως γενικῆς μορφώσεως ἐπαρκῶς παρεσκευασμένα διὰ τὴν ζωήν. Ἀλλ’ ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις συμπληροῦται καὶ διὰ πρακτικῶν σχολῶν. Πανταχοῦ, ἀναλόγως τῶν κοινωνικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν συνθηκῶν, δημιουργοῦνται κατώτερα πρακτικὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα, γεωργικά, ἐμπορικά, βιομηχανικά, βιοτεχνικά, οἰκονομικὰ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τοῦ περιβάλλοντος, τοιουτοτρόπως οἱ ἀπόφοιτοι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, θὰ εἶναι δυνατὸν περαιτέρω νὰ συνεχίσουν τὰς σπουδὰς των εἰς τὰς κατωτέρας σχολὰς τὰς ἐπαγγελματικάς, εἰς τὰς ὁποίας ἡ μόρφωσις θὰ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν μὲν ἐπαγγελματικὴ χωρὶς ὅμως νὰ ἐκλείπουν ἐντελῶς καὶ στοιχεῖα γενικῆς μορφώσεως, συμφώνως πρὸς τὴν γενικὴν ἀρχήν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποφεύγωμεν τὴν μονομέρειαν. Καὶ ὅπως εἶναι μονομέρεια ἡ παρασκευὴ ἀποκλειστικῶς θεωρητικῶν ἀνθρώπων, ἐπίσης εἶναι ἐλαττωματικὴ μονομέρεια ἡ παρασκευὴ ἀνθρώπων μηχανικῶν, χωρὶς γενικώτερον ψυχικὸν καὶ πνευματικὸν πολιτισμόν. Καὶ οὗτος μὲν εἶναι ὁ κύκλος τῆς στοιχειώδους λαϊκῆς ἐκπαιδεύσεως. Πέραν αὐτοῦ ὀργανοῦται ὁ ἑξαετὴς κύκλος τῆς μέσης. Οἱ ἀπόφοιτοι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅσοι ἐπιθυμοῦν νὰ συνεχίσουν τὰς σπουδὰς των εἰς τὴν μέσην, θὰ ὀφείλουν νὰ δώσουν εἰσιτηρίους ἐξετάσεις εἰς μίαν σχολὴν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Αἱ σχολαὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως διαφοροποιοῦνται. Ἔχομεν καὶ εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν κλασσικὸν Γυμνάσιον πρακτικοῦ λυκείου, μέσας ἐπαγγελματικὰ σχολάς. Ἡ διαφοροποίησις ἀρχίζει ἀπὸ τὴν τρίτην τάξιν. Τοιουτοτρόπως εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν τὰ τάλαντα τῶν μαθητῶν ἔλαβον ἤδη τὸν καιρὸν νὰ ἐκδηλωθοῦν, λαμβάνεται καὶ ἡ ἀπόφασις διὰ τὸ ἐπάγγελμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀκολουθήσουν εἰς τὸ μέλλον. Εἰδικώτερον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ θήλεα ἀναγνωρίζεται ἡ ἀρχὴ τῆς συνεκπαιδεύσεως εἰς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, εἰς τρόπον ὥστε τὰ δημοτικὰ σχολεῖα θὰ εἶναι μικτά. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν ὁ νομοθέτης ἐπικαλούμενος τὸ κλῖμα καὶ τὰς κοινωνικὰς παρ’ ἡμῖν ἀντιλήψεις, δὲν ἀποδέχεται τὴν συνεκπαίδευσιν. Διὰ τοῦτο ἱδρύει Γυμνάσια θηλέων. Ὅπου ὅμως ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητριῶν δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἐνδίδει εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ ἐπιτρέπει τὴν συνεκπαίδευσιν εἰς τὰ Γυμνάσια τῶν ἀρρένων. Ἐπίσης καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν θηλέων, τὰ νομοσχέδια εἰσάγουν μίαν παραλλαγήν, εἰσάγουν τὸν θεσμὸν τῶν ἀνωτέρων παρθεναγωγείων. Τὰ ἀνώτερα παρθεναγωγεῖα κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς εἰσηγήσεως, πρόκειται νὰ ἀνταποκρίνονται εἰς ἐκείνην τὴν κοινωνικὴν τάξιν, ἡ ὁποία δὲν προορίζει τὰς θυγατέρας αὐτῆς, οὔτε εἰς ἐπαγγελματίας, οὔτε δι’ ἀνωτέρας σπουδάς. Τὰ κορίτσια τῶν κοινωνικῶν αὐτῶν τάξεων δύναται μετὰ τὸ πέρας τοῦ δημοτικοῦ, νὰ φοιτήσουν εἰς τὰ ἀνώτερα παρθεναγωγεῖα ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ἔχει δὲ προνοηθῆ, ὅπως τὸ πρόγραμμα αὐτῶν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς τάξεως ταύτης. Αὐτὸς κύριοι εἶναι ὁ κύκλος τῶν νομοσχεδίων τῆς μεταρρυθμίσεως. Προσθέτως, λαμβάνεται πρόνοια πρὸς μόρφωσιν ἐπαρκεστέραν διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Λαμβάνεται ἀφ’ ἑνὸς πρόνοια πρὸς ἐπιμόρφωσιν τοῦ ὑφισταμένου διδακτικοῦ προσωπικοῦ, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως λαμβάνεται πληρεστέρα πρόνοια, διὰ τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν τοῦ μέλλοντον. Ἰδιαιτέρως, προκειμένου περὶ τῶν δημοδιδασκάλων, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ἔχον πλήρη συναίσθησιν τῆς σημερινῆς θλιβερᾶς καταστάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ 12,000 περίπου δημοδιδασκάλων, οἱ 5.000 εἶναι ἄνευ πτυχίου ποικίλης προελεύσεως, ὁρίζει διὰ τὸ μέλλον, ὅτι δημοδιδάσκαλοι δὲν διορίζονται παρὰ μόνον οἱ ἀπόφοιτοι τῶν πενταταξίων διδασκαλείων, τὰ ὁποῖα τοῦ λοιποῦ παραμένουν ἡ ἀποκλειστικὴ πηγὴ δημοδιδασκάλων. Παραλλήλως καταργοῦνται καὶ αἱ ἄλλαι πηγαὶ τῆς προελεύσεως τῶν δημοδιδασκάλων. Καὶ τὰ μονοτάξια διδασκαλεῖα καὶ αἱ ἱερατικαὶ σχολαί, αἱ ὁποῖαι δύνανται βεβαίως νὰ παραμένουν ὡς τοιαῦται, ἀλλὰ παύουν νὰ ἀποτελοῦν πηγὴν παραγωγῆς δημοδιδασκάλων.

§94Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ ἐπιτροπὴ πῶς τὸ εὑρίσκει αὐτό;

§95Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι ἀνεπιφυλάκτως σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργείου. Διότι φρονεῖ, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ποικίλης αὐτῆς πηγῆς τῆς παραγωγῆς ταὐτοχρόνως διδασκάλων καὶ ἱερέων, δὲν ἐξυπηρετεῖ τὴν παρασκευὴν οὔτε ἱερέων οὔτε διδασκάλων. Καὶ φρονεῖ ἡ ἐπιτροπή, ὅτι κατ’ οὐσίαν αἱ σημεριναὶ ἱερατικαὶ σχολαὶ ἀποτελοῦν μίαν μέθοδον παραγωγῆς διδασκάλων καὶ ὄχι ἱερέων.

§96Π. ΦΛΩΡΟΣ. Κανεὶς δὲν γίνεται παππᾶς.

§97Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Γίνονται μόνον διδάσκαλοι, μὲ ἐφόδια ὀλιγώτερα τῶν συναδέλφων των. Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ φρονεῖ ὅτι βαθμιαίως πρέπει νὰ αὐξάνωμεν τὴν μόρφωσιν τῶν διδασκάλων καὶ ὄχι νὰ στέργωμεν καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι καθιστοῦν αὐτὴν κατωτέρας ποιότητος. Δὲν ἐννοῶ βεβαίως, ὅτι ἡ μόρφωσις εἶναι κατωτέρας ποιότητος, διότι πρόκειται νὰ εἶναι μόρφωσις θρησκευτική, ἀλλὰ ὅτι δὲν παρέχεται τόσον ἐπαρκῶς, ὅπως εἰς τὰ πεντατάξια διδασκαλεῖα.

§98Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ τὸ ὑπουργεῖον ἔχει δίκαιον καὶ ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἔχω ἐνδοιασμούς, ἐὰν τὸ πρᾶγμα εἶναι καλὸν ἔχω δίκαιον. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι βέβαια ἔχομεν καθῆκον νὰ αὐξήσωμεν τὴν μόρφωσιν τῶν δημοδιδασκάλων νὰ τὴν κάμωμεν περισσοτέραν ἀκόμα, ἀλλ’ ἐρωτῶ: καὶ τὰ μικρὰ χωριὰ τῶν 20, 30 καὶ 40 σπιτιῶν ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἔχομεν πολλὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ μπορέσωμεν κατὰ τὴν γεννεὰν αὐτὴν εἰς 25 χρόνια νὰ ἔχωμεν καὶ ἕνα δάσκαλον καὶ ἕνα ἱερέα εἰς τὴν θέσιν τῶν σχολείων;

§99Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Παππᾶς ποὺ εἶναι διπλωματοῦχος δὲν πηγαίνει εἰς τὰ χωριά.

§100Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχω τὸ παράδειγμα τὸ πρακτικόν· εἰς τὴν Κρήτην ἱδρύσαμεν οὐχὶ ἱερατικὴν σχολήν, ἀλλὰ ἕνα ἱεροδιδασκαλεῖον, ἱδρύσαμεν δηλαδὴ ἕνα ἐκπαιδευτήριον εἰς τὸ ὁποῖον παρεσκευάζομεν διδασκάλους εἰς τοὺς ὁποίους ἐδίδετο παρέργως καὶ κἄποια μόρφωσις θρησκευτική, ὥστε οἱ ἴδιοι νὰ χρησιμεύσουν ὡς ἱερεῖς καὶ ὡς διδάσκαλοι. Τὸ πείραμα ἐπέτυχε θαυμασίως, ὠφείλετο ὅμως τοῦτο εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἡ διεύθυνσις τῆς σχολῆς ἀνετέθη εἰς ἄνθρωπον ἀνεγνωρισμένης ἀξίας. Τώρα τελευταίως τὸ διδασκαλεῖον συνεστήθη εἰς τὸ αὐτὸ μέρος, ἀλλὰ δὲν ἔδωκε τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα, διότι δὲν ἦτο ἄξιος ὁ διευθυντής. Δὲν ἤθελον νὰ σᾶς διακόψω, ἀλλ’ ἤθελον νὰ διαφυλάξω τὴν γνώμην μου. Σημειώσατε ὅμως καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα, ὅτι οἱ ἐξερχόμενοι ἀπὸ τὰς ἱερατικὰς σχολὰς διὰ νὰ γίνουν ἱερεῖς πρέπει νὰ γίνουν 30 ἐτῶν καὶ ὅλοι αὐτοὶ μᾶς φεύγουν καὶ κανεὶς δὲν πάει νὰ γίνῃ ἱερεύς, ἐν ᾧ ἐὰν εἰς τὰ μικρὰ χωριὰ ποὺ δὲν ἔχομεν ἐπαρκεῖς ἱερεῖς δημοδιδασκάλους μπορούσαμεν νὰ ἔχωμεν ἕνα δάσκαλον μέσης μορφώσεως καὶ αὐτὸν τὸν διωρίζαμεν εἰς τὰ μικρὰ σχολεῖα καὶ ὅταν ἐνηλικιοῦτο τὸν ἐκάναμεν ἱερέα, νομίζω, ὅτι θὰ εἴχωμεν μίαν πρακτικὴν λύσιν.

§101Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τόσην σημασίαν ἀποδίδει σήμερον εἰς τὴν συγκέντρωσιν τοῦ ἀξιώματος τοῦ ἱερέως καὶ τοῦ διδασκάλου, ὥστε σήμερον οἱ περισσότεροι τῶν παππάδων καὶ διδασκάλων δὲν εἶναι διδάσκαλοι ἐκεῖ ποὺ εἶναι καὶ ἱερεῖς, παρετηρήθη ὅτι τὰ 70% εἶναι δάσκαλοι στὸ αʹ χωριὸ καὶ παππάδες εἰς τὸ βʹ.

§102Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ συνεχίσω τὴν παρέκκλισιν ἀπὸ τῆς εἰσηγήσεως διὰ νὰ δώσω ἁπλῶς μίαν συντομωτάτην ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ τῆς πορείας τῆς συζητήσεως θὰ καταστῇ σαφές, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ κρίσιμον σημεῖον ἀδυναμίας τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως εἶναι διότι λόγῳ ἐλλείψεως οἰκονομικῶν πόρων εἰς τὰ σχολεῖα ἀκριβῶς τῶν χωρίων ἀφήνωμεν ἕνα δημοδιδάσκαλον ἐπὶ 80 μαθητῶν κατανεμημένων εἰς 6 τάξεις καὶ ζητοῦμεν ἀπὸ τὸν διδάσκαλον αὐτὸν νὰ μορφώσῃ καθ’ ὅλους τοὺς δυνατοὺς παιδαγωγικοὺς τρόπους τοὺς τροφίμους τοῦ σχολείου αὐτοῦ καὶ εἰς πολίτας καὶ εἰς ἀνθρώπους καὶ εἰς ἐπαγγελματίας. Εἶναι λοιπὸν προφανές, ὅτι ἐκεῖ πρὸ παντὸς ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη ἐκλεκτικωτέρας ποιότητος καὶ ἴσως θὰ ἔπρεπε νὰ τὴν ἐξασφαλίσωμεν διὰ μιᾶς ρήτρας, ὅτι δημοδιδάσκαλοι ἐξερχόμενοι τῶν διδασκαλείων δὲν θὰ διορίζωνται εἰς θέσεις πόλεων, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ μία προηγουμένη θητεία αὐτῶν εἰς μονοτάξιον διδασκαλεῖον.

§103Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι πρέπει αὐτοὶ νὰ εἶναι περισσότερον μορφωμένοι, ἀλλ’ ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ σχολείων εἰς τὰ μικρὰ χωριὰ μὲ 30 μαθητάς, ὅπου θὰ μπορέσωμεν νὰ ἔχωμεν ἕνα δάσκαλον μὲ ἱερατικὸν μέλλον.

§104Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπανέρχομαι λοιπόν, κ. βουλευταί, εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν συμπερασμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐξετάσασα τὰ νομοσχέδια. Δύο εἶναι τὰ ἐρωτήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν νὰ ἀπαντήσωμεν: Ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, ἡ ὁποία εἰσάγεται, πρῶτον, εἶναι ὀρθή; Καὶ δεύτερον, εἶναι πραγματική; Τὸ δεύτερον ἐρώτημα εἶναι ἐπίσης κρίσιμον, διότι αἱ περισσότεραι κριτικαί αἱ ὁποῖαι ἠσκήθησαν εἰς τοῦτο κυρίως ἀπέβλεψαν, νὰ δεχθοῦν μὲν ὅτι ὑπάρχει ὀρθότης εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν κατεύθυνσιν, ἀλλὰ νὰ ὑποστηρίξουν, ὅτι ἡ μεταρρύθμισις δὲν εἶναι πραγματική, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀποτελεῖ κενὴν ἐπαγγελίαν. Ἄς ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὸν κύκλον τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Τὸ ὑπουργεῖον εἰσάγει, πρῶτον, ἕνα νομοσχέδιον περὶ νυκτερινῶν σχολῶν. Τὸ ὑπουργεῖον ἀναχωρεῖ ἐκ τῆς ἀρχῆς, ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ πλέον ἡ μέθοδος, ἡ ὁποία μέχρι σήμερον ἠκολουθεῖτο, δηλαδή, νὰ ἐμπιστευώμεθα εἰς τὴν ἰδιωτικὴν ἀποκλειστικῶς πρωτοβουλίαν τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ τῶν ἐνηλίκων, ὁ ὁποῖος σήμερον ἀληθῶς καταισχύνει τὸν τόπον. Διότι ἡ στατιστικὴ τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ ἀνήρχετο εἰς τὰ 70% τοῦ πληθυσμοῦ τῶν θηλέων καὶ τὰ 36% τῶν ἀρρένων, δηλαδή, κατὰ μέσον ὅρον τὸ ἥμισυ περίπου τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ εἶναι σήμερον ἀναλφάβητον ἀκόμη, διὰ νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν ὡραίαν εἰκόνα τοῦ Δάντε, «κάτω ἀπὸ οὐρανὸν χωρὶς ἄστρα...» Καὶ ὅμως ἑορτάσαμεν πρὸ ἡμερῶν τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς Δημοκρατίας, διότι ἁπλῶς ἐτακτοποιήθη ἡ κορυφὴ τῆς πυραμίδος. Ἴσως θὰ ἦτο σεμνότερον, ἐὰν ὁ ἑορτασμὸς ἀνεβάλλετο διὰ τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ὑπελείπετο πλέον ἀναλφάβητος πολίτης τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας..... Ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα πλήρη συναίσθησιν τῆς τραγικῆς καταστάσεως, παύει πλέον νὰ ἐμπιστεύεται μόνον εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ. Ἱδρύει Κρατικὰς νυκτερινὰς σχολάς. Ἡ κατεύθυνσις εἶναι ἀξία ἐπαίνου. Ὅ,τι θὰ εἶχε κανεὶς μόνον νὰ παρατηρήσῃ εἶναι ἡ ἀνεπάρκεια τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διατίθενται πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν. Διὰ τὸ προσεχὲς ἔτος ἀναγράφεται ποσὸν 1.400.000 δραχμῶν, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ λειτουργήσουν 300 νυκτεριναὶ σχολαί. Ἐκφράζομεν τὴν εὐχήν, ὅπως αἱ οἰκονομικαί μας συνθῆκαι τοῦ μέλλοντος ἐπιτρέψουν διάθεσιν μεγαλειτέρων ποσῶν. Εἶναι ὅμως ἐν πάσῃ περιπτώσει μία ἀπαρχή, ἡ ὁποία τιμᾷ τὴν Κυβέρνησιν, ἐγκαινιάζουσαν τὸ πρῶτον σήμερον Κρατικὰς νυκτερινὰς σχολάς, πρὸς περιορισμὸν τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ.

§105Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πρώτην φορὰν γίνεται ἐκ μέρους τοῦ Κράτους.

§106Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ἐτόνισα.

§107Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐλπίζω, νὰ μπορέσωμεν νὰ κάνουμε τὸ ποσὸν περισσότερον.

§108Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Περαιτέρω τὸ ὑπουργεῖον λαμβάνει μέτρα, ὥστε νὰ καταστῇ τοῦ λοιποῦ ἀποτελεσματικώτερον ὑποχρεωτικὴ ἡ ἐκπαίδευσις τῶν Ἑλληνοπαίδων εἰς τὰ σχολεῖα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐμπιστεύεται εἰς τὸν διδάσκαλον, ὁ ὁποῖος θὰ καταρτίσῃ τοὺς πίνακας, καὶ εἰς τὸν ἐπιθεωρητήν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιβάλῃ τὰ πρόστιμα. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ἐνδοιασμοὺς κατὰ πόσον ὁ δρόμος, τὸν ὁποῖον ἀκολουθεῖ ἡ νομοθεσία τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας εἶναι ὁ καταλληλότερος. Τὸ ζήτημα ὅμως εἶναι λεπτομερειακὸν καὶ ἡ πεῖρα τῆς ἐφαρμογῆς θὰ μᾶς καθοδηγήσῃ πληρέστερον.

§109Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁσάκις ἀνεθέσαμεν καθήκοντα ξένα εἰς τὰς δικαστικὰς ἀρχάς, εἴχομεν ἀποτυχίαν πλήρη.

§110Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Περαιτέρω εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὑπῆρξαν μέλη, τὰ ὁποῖα ἐτόνισαν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν τὰς ἐκ τοῦ Συντάγματος ἀπορρεούσας ὑποχρεώσεις πρὸς ἐκπαίδευσιν, ἐὰν ὑφίστανται λόγοι πραγματικῆς οἰκονομικῆς ἀδυναμίας, καὶ ὅτι τὸ Κράτος, ἐὰν ἐννοῇ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ὑποχρεωτικότητα τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὀφείλει παραλλήλως νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας. Ἐὰν ὅμως εἰσαγάγωμεν τὴν ἀρχὴν αὐτὴν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ χωριά, εἶναι βέβαιον, ὅτι κατ’ οὐσίαν θὰ καταργήσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς ὑποχρεωτικότητος. Εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ μίαν πρόφασιν πρὸς ἐγκατάλειψιν τῶν σχολείων καὶ διὰ τοῦτο ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς φρονεῖ, ὅτι παρ’ ὅλην τὴν ὀρθότητα τοῦ συλλογισμοῦ, ὀφείλομεν νὰ στέρξωμεν καὶ εἰς τὰς ὀλίγας ἀδικίας, αἱ ὁποῖαι θὰ λάβουν χώραν. Διὰ νὰ εἴμεθα ὅμως βέβαιοι, ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς ὑποχρεωτικότητος θὰ ἐφαρμοσθῇ γενικῶς, δὲν παραλείπομεν νὰ ἐκφράσωμεν τὴν εὐχήν, ὅπως ἡ κοινότης ἢ ἡ σχολικὴ ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν μέσων τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε διαθέτει λαμβάνει μέριμναν περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀποδεδειγμένως ἄποροι παρέχουσα εἰς αὐτούς, εἴτε βιβλία, εἴτε ὑποδήματα, εἴτε ἐν ἀπολύτῳ ἀνάγκῃ, ἐὰν εὑρίσκωνται οἱ γονεῖς μακρὰν τοῦ χωριοῦ, καὶ ὀλίγην τροφήν. Ἀποτελεσματικώτερον ὅμως μέτρον πρὸς περιορισμὸν τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ εἰς τὸ μέλλον κρίνει ἡ ἐπιτροπὴ τὴν αὔξησιν τῆς στρατιωτικῆς θητείας τῶν ἀναλφαβήτων. Τοῦτο εἶναι προφανῶς καὶ δίκαιον καὶ σκόπιμον. Εἶναι δίκαιον, διότι ἀναλφάβητοι χρειάζονται πράγματι περισσότερον χρόνον πρὸς ἐκπαίδευσιν. Εἶναι δὲ σκόπιμον, διότι οἱ γονεῖς, προβλέποντες τὴν αὔξησιν τῆς θητείας, θὰ προνοήσουν νὰ ἀποστείλουν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τὰ τέκνα των. Παραλλήλως, εἰς τοὺς στρατῶνας πρέπει νὰ ὀργανωθῇ ἡ διδασκαλία τῶν ἀναλφαβήτων, ὥστε πάντες ἀνεξαιρέτως οἱ ἀπολυόμενοι τοῦ στρατοῦ νὰ γνωρίζουν τοὐλάχιστον γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν. Εἰσερχόμεθα ἤδη εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον παρουσιάζει περισσότερον ἐνδιαφέρον τοῦ ἑξαταξίου δημοτικοῦ σχολείου. Τὰ ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα προκύπτουν ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἑξαταξίου, εἶναι τὰ ἀκόλουθα. Πρῶτον, ἀρκεῖ ἑξαετὲς δημοτικὸν σχολεῖον; Δεύτερον, εἶναι ὀρθὸν νὰ δίδωμεν μόνον γενικὴν μόρφωσιν εἰς τὸ ἑξαετὲς δημοτικὸν σχολεῖον, ὅπως κάμνουν τὰ νομοσχέδια, ἢ θὰ ἔπρεπε νὰ προσθέσωμεν ποίαν τινα ἐπαγγελματικὴν μόρφωσιν; Καὶ τρίτον, εἶναι ἐνδεδειγμένον, νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν ἑξαετῆ ἐκπαίδευσιν εἰς ὅλα τὰ τέκνα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἢ ἐνδείκνυται, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προορίζονται διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, νὰ ἐγκαταλείπουν τὰ δημοτικὰ σχολεῖα μετὰ τὴν τετάρτην, ἵνα προσέρχωνται εἰς τὰς σχολὰς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως; Αὐτὰ εἶναι τὰ τρία ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ τῆς ἐξετάσεως τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἑξαταξίου δημοτικοῦ σχολείου. Καὶ πρῶτον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐρώτημα ἐὰν τὰ ἓξ ἔτη εἶναι ἐπαρκῆ. Οὐδεὶς βεβαίως δύναται νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν, ὅτι τὰ ἓξ ἔτη εἶναι ἀνεπαρκῆ προφανῶς καὶ θὰ ἦτο εὐκταῖον, νὰ ἦσαν καὶ ἑπτὰ καὶ ὀκτώ, ὅπως συμβαίνῃ εἰς πολλὰ τῶν συγχρόνων Κρατῶν.

§111Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἶναι πολλοὶ οἱ ὁποῖοι φρονοῦν, ὅτι εἶναι πολλὰ τὰ ἕξ ἔτη.

§112Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι προορισμὸς τοῦ μέλλοντος εἶναι ἡ αὔξησις τῶν ἐτῶν.

§113Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁρίζονται Συνταγματικῶς.

§114Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ minimum ὁρίζεται. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τούτῳ ὑπῆρξεν ὁμόφρων, ὅτι εὐκταῖον εἶναι, νὰ ἀπετέλη κατεύθυνσιν τοῦ μέλλοντος ἡ αὔξησις τῶν ἐτῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Φρονοῦμεν μάλιστα, ὅτι τὰ ἱδρυόμενα σήμερον πρακτικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱδρυθοῦν παντοῦ, ὅπου ὑπάρχουν δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ ἱδρυόμενα ταῦτα πρακτικὰ σχολεῖα ἔχουσι προορισμὸν εἰς τὸ μέλλον, νὰ ἀποτελέσουν γενικὸν συμπλήρωμα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εἰς τρόπον, ὥστε ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις νὰ ἀπαρτίζεται ἀπὸ ἕξ ἔτη γενικῆς μορφώσεως καὶ ἀπὸ δύο ἕως τρία ἔτη ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἀποτελοῦν εὐχὴν καὶ ὀπτασίαν τοῦ μέλλοντος. Ὅταν σήμερον εὑρισκώμεθα ἐνώπιον τῆς πραγματικότητος τῶν τεσσάρων ἐτῶν, καθ’ ἅπασαν τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, ἀποτελεῖ προφανῆ πρόοδον ἡ ἐπιβολὴ ἐκπαιδεύσεως ἕξ ἐτῶν. Καὶ διὰ τοῦτο χαιρετίζομεν σήμερον τὴν γενικὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνταγματικῆς αὐτῆς διατάξεως καὶ εὐχόμεθα, προσεχὴς νὰ εἶναι ὁ χρόνος τῆς περαιτέρω αὐξήσεως. Θὰ ἀπαντήσωμεν τώρα καὶ εἰς τὸ δεύτερον ἐρώτημα: Ἐντὸς τῶν ἕξ ἐτῶν πρέπει νὰ παρέχηται μόνον μόρφωσις γενικὴ ἢ πρέπει νὰ διδάσκεται καὶ ποιά τις ἐπαγγελματική; Εὐκταῖον βεβαίως εἶναι, εἰς τὰς σχολὰς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νὰ παρέχηται πλήρης ἐπαγγελματικὴ ἢ ποιά τις ἐπαγγελματικὴ ἐκπαίδευσις, διότι ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἐπεκτείνωνται τὰ σχολεῖα τῆς κατωτέρας πρακτικῆς ἐκπαιδεύσεως δυσκόλως βεβαίως θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰ ἐπεκτείνωμεν εἰς τοσοῦτον βαθμόν, ὥστε ὅλοι ἀνεξαιρέτως νὰ ἐπωφεληθῶσιν ἐκ τῶν διδαγμάτων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται: Ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας εἶναι δυνατὸν καὶ ἐὰν ἀκόμη παιδαγωγικῶς ἦτο ἐνδεδειγμένον—πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπίμαχον—ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, ἦτο δυνατόν, νὰ ζητήσωμεν νὰ εἰσαχθῇ ποιά τις ἐπαγγελματικὴ μόρφωσις εἰς τὰ ἕξ ἔτη τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, ὅταν συμβαίνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προηγουμένως ἐτονίσαμεν, ὅτι εἰς τὰ μονοτάξια σχολεῖα, καὶ ταῦτα ἀποτελοῦν τὴν μεγάλην πλειονότητα τῶν σχολείων τῆς Ἑλλάδος, εἷς καὶ μόνον διδάσκαλος διδάσκει ἐντὸς τῆς αὐτῆς αἰθούσης ὀγδοήκοντα μαθητάς, κατανεμομένους εἰς ἕξ τάξεις; Καὶ ὅταν τοῦτο ἀποτελῇ σήμερον γεγονός, ἀσφαλῶς θὰ ἀπετέλῃ πλήρη παραγνώρισιν τῆς πραγματικότητος, ἐὰν πέραν τῶν στοιχείων τῆς γενικῆς μορφώσεως εἴχωμεν τὴν ἀξίωσιν, ὁ δημοδιδάσκαλος νὰ γίνῃ Πανεπιστήμιον καὶ νὰ παρέχῃ καὶ στοιχεῖα ἐπαγγελματικῆς μορφώσεως πάσης φύσεως. Διότι βεβαίως πάσης φύσεως ἐπαγγελματικὴ μόρφωσις θὰ ἦτο σκόπιμος εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, ἀφοῦ πάσης φύσεως ἐπαγγελματικοὺς σκοποὺς θὰ ἐπιδιώξουν οἱ μαθηταί. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὰ νομοσχέδια προβλέπουν καὶ σχολικοὺς κήπους εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα, φιλοδοξοῦν ἐπίσης νὰ τὰ ἐφοδιάσουν μὲ ὄργανα διδασκαλίας καὶ σχετικὰ ἐργαστήρια· θλιβερὸν μόνον εἶναι, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ πάλιν ἀντιπολιτεύεται τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Τὰ μέσα τὰ ὁποῖα πρὸς τοῦτο διατίθενται εἶναι προφανῶς ἐλάχιστα. Διὰ νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι δὲν ἀρκεῖ ἡ διάφορος ὀργάνωσις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ χρειάζεται πνεῦμα διάφορον, χρειάζεται πρὸ παντὸς ἄξιος διδάσκαλος, χρειάζεται σχολεῖον κατάλληλον, ἀλλὰ χρειάζονται ἐπίσης καὶ μέσα διδασκαλίας, σχολικοὶ κῆποι καὶ σχολικὰ ἐργαστήρια. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα εἶναι ὑπόθεσις χρήματος. Ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις πλέον δὲν σημαίνει εὕρεσιν κατευθύνσεως, διότι ἡ κατεύθυνσις ὑφίσταται. Ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις σημαίνει πλέον εὕρεσιν χρήματος. Ἐὰν τονίζωμεν πάντα ταῦτα, εἶναι, διότι ἐπιθυμοῦμεν γενικώτερον, νὰ ἀποτελέσῃ καὶ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου συνείδησιν καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅτι ἡ ἐκπαιδευτικὴ ἀναγέννησις προσκρούει εἰς σκοπέλους οἰκονομικούς. Καὶ ὅταν τοῦτο ἀποτελέσῃ κοινὴν συνείδησιν, θέλομεν νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι εἰς προσεχὲς μέλλον πάσης ἄλλης ἀνάγκης θὰ προταχθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκπαιδευτικῆς ἀναγεννήσεως, διότι ἐκεῖθεν θὰ προέλθῃ ἡ γενικωτέρα καὶ ἠθικὴ καὶ οἰκονομικὴ ἀναγέννησις τῆς χώρας. Διαθέτομεν σήμερον, δι’ ὀργάνωσιν σχολικῶν κήπων, πεντακοσίας χιλιάδας, δηλαδὴ κατὰ σχολεῖον, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν 8 χιλιάδας σχολεῖα, δραχμὰς 62. Δι’ ἐφοδιασμὸν σχολείων μὲ ὑλικὰ χειροτεχνίας 1 ἑκατομμύριον, δηλαδὴ κατὰ σχολεῖον δραχ. 120.

§115Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν θὰ δώσωμεν ἀμέσως εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα.

§116Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ἐννοῶ. Ἀλλὰ μὴ δυσχεραίνετε, κ. ὑπουργέ, τὴν προσπάθειαν, νὰ καταστῇ κοινὴ συνείδησις ἡ ἀνάγκη ἐπαρκῶν μέσων πρὸς ἐκπαιδευτικὴν ἀναγέννησιν.

§117Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι βεβαίως.

§118Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄλλως τε αὐτὰ μπορεῖ νὰ τὰ δίνῃ καὶ ὁ τακτικὸς προϋπολογισμός.

§119Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπῆρχε καὶ τὸ τρίτον ἐρώτημα: Μήπως ἦτο ἐνδεδειγμένον μετὰ τὴν τετάρτην τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, οἱ προοριζόμενοι διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν νὰ ἐγκαταλείπουν τὸ δημοτικόν; Μήπως ἡ συνεκπαίδευσις μέχρι τῆς ἕκτης ἀποτελεῖ κοινὴν ζημίαν τῆς δημοτικῆς καὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως; Ἡ ἄποψις αὐτὴ καὶ ἐκτὸς τῆς ἐπιτροπῆς ὑποστηρίζεται ὑπὸ παιδαγωγῶν καὶ ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς ὑπεστηρίχθη ὑπὸ μελῶν αὐτῆς. Ἡ πλειοψηφία ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς δὲν τὴν ἀποδέχεται. Καὶ δὲν τὴν ἀπεδέχθη διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους, πρῶτον διότι εὑρίσκει, ὅτι εἶναι ὀλίγον ὑπόλειμμα παλαιὸν ἡ προσπάθεια τῆς ταχείας διακρίσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν διαφόρων κοινωνικῶν τάξεων καὶ ὅτι ἀποτελεῖ ἀρχὴν δημοκρατικὴν ἡ μακρὰ συνεκπαίδευσις ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων. Ἀλλὰ καὶ πέραν τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου φρονοῦμεν, ὅτι ἐφ’ ὅσον πνεῦμα τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως εἶναι ὁ περιορισμὸς τοῦ πληθωρισμοῦ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, δὲν θὰ ἠθέλομεν νὰ δώσωμεν προώρως τὴν εὐκολίαν τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι εἶναι πιθανὸν μέχρι τῆς παρόδου τῆς ἑξαετίας καὶ μεταβολαὶ ἀντιλήψεως νὰ συντρέξουν καὶ μεταβολαὶ οἰκονομικῆς καταστάσεως. Συντρέχουν ἐπίσης, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, καὶ λόγοι παιδαγωγικοὶ καὶ λόγοι οἰκονομικοί. Ἐὰν δεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν αὐτήν, τότε ὀφείλουν οἱ χωρικοί, ὅσοι προορίζουν τὰ τέκνα των διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, μετὰ τὴν τετάρτην τοῦ δημοτικοῦ, δηλαδὴ ἀπὸ ἡλικίας 10 ἐτῶν, ν’ ἀποστέλλουν αὐτὰ μακρὰν τῶν οἰκογενειῶν, πρὸς παρακολούθησιν μαθημάτων μέσης ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ἀντενδείκνυται παιδαγωγικῶς ἡ τοιαύτη πρόωρος ἀπόσπασις τοῦ τέκνου ἀπὸ τῆς οἰκογενείας του; Συντρέχουν ἐπίσης καὶ λόγοι οἰκονομικοί. Διατὶ νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν χωρικὴν οἰκογένειαν, νὰ πληρώσῃ δαπάνας δύο ἀκόμη ἐτῶν διὰ τὴν διατροφὴν τοῦ τέκνου μακρὰν τῆς οἰκογενειακῆς ἑστίας; Καὶ διατὶ νὰ ὑποχρεώσωμεν τὸ Κράτος εἰς μεγάλας δαπάνας διατηρήσεως πλήθους διαμέσων σχολείων τῆς μέσης ἐπαιδεύσεως; Αὐτοὶ περίπου εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπιμένομεν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συνεκπαιδεύσεως πάντων εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Καὶ μόνον μετὰ τὴν 6ην θὰ ἀποφασίσῃ ὁ μαθητὴς ἐὰν θὰ ἀκολουθήσῃ πρακτικὴν ἐπαγγελματικὴν σχολὴν ἢ ἂν θὰ ἀκολουθήσῃ μέσην σχολήν, ἀπὸ τῆς τρίτης δὲ τοῦ Γυμνασίου θὰ ἀποφασίσῃ, ἐὰν θὰ προτιμήσῃ κλασσικὸν Γυμνάσιον ἢ πρακτικὸν Λύκειον ἢ μέσην Ἐπαγγελματικὴν σχολήν. Καὶ αὗται μὲν εἶναι αἱ παρατηρήσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἑξαετὲς δημοτικὸν σχολεῖον· ἀλλ’ ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις ὁλοκληροῦται διὰ τῆς εἰσαγωγῆς καὶ κατωτέρων ἐπαγγελματικῶν σχολῶν. Ἀναλόγως τῶν οἰκονομικῶν καὶ τῶν κοινωνικῶν συνθηκῶν δημιουργοῦνται κατώτεραι πρακτικαὶ γεωργικαὶ σχολαί, βιοτεχνικαί, βιομηχανικαί, οἰκοκυρικαί. Ὁ προσδιορισμὸς τῶν σχολῶν αὐτῶν προσδιορίζεται κατὰ τρόπον σαφῆ ὑπὸ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι προφανὲς κ. βουλευταί, ὅτι ἐπίκρισις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χωρήσῃ εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν κατωτέρων πρακτικῶν ἐπαγγελματικῶν σχολῶν, αἱ ὁποῖαι θεραπεύουν τὸ μέγα κενὸν τῆς Ἑλληνικῆς ἐκπαιδεύσεως, αἱ ὁποῖαι προορίζονται νὰ ἐπαναφέρουν τὴν ἀπωλεσθεῖσαν ἀγάπην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς τὴν ἐργασίαν καὶ πρὸς τὴν γῆν, χάρις εἰς τὰς ὁποίας ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν ἴσως νὰ γίνῃ μία ἀναθεώρησις τοῦ πίνακος τῶν ἠθικῶν ἀξιῶν ὁ ὁποῖος εἶναι σήμερον τόσον ἀνώμαλος εἰς τὸν τόπον μας, εἰς τρόπον ὥστε ἐπὶ κεφαλῆς μὲν αὐτοῦ νὰ εἶναι ὁ θεσιθήρας εἰς δὲ τὴν κατωτάτην βαθμίδα του, συγκεντρώνων τὴν κοινὴν ἀδιαφορίαν, δυσμένειαν καὶ τὴν περιφρόνησιν, ὁ παραγωγός, ὁ καλλιεργητὴς τῆς γῆς, ὁ τροφοδότης τῆς χώρας (ραγδαῖα χειροκροτήματα). Καὶ εἰσερχόμεθα καὶ εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Ἡ μέση ἐκπαίδευσις ἔπασχεν μέχρι τοῦδε ἀπὸ μονομέρειαν, ἦτο σχεδὸν ἀποκλειστικῶς κλασσική. Διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως αἱ μὲν δύο πρῶται τάξεις τοῦ Γυμνασίου θὰ εἶναι κοιναί, ἀπὸ τῆς τρίτης δὲ ἀρχίζει ἡ διαφοροποίησις τῶν κλασσικῶν Γυμνασίων, τῶν πρακτικῶν Λυκείων καὶ τῶν μέσων ἐπαγγελματικῶν σχολῶν. Ὁμολογουμένως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως ἀναπτύσσεται ὁ τύπος τῶν κλασσικῶν Γυμνασίων καὶ τῶν πρακτικῶν Λυκείων, δὲν ἀναπτύσσεται ἐπαρκῶς ὁ τρόπος τῶν μέσων ἐπαγγελματικῶν σχολῶν. Ἐλπίζομεν, ὅτι εἰς πρώτην εὐκαιρίαν καὶ ὁ τύπος αὐτὸς θὰ ἀναπτυχθῇ περισσότερον συγκεκριμένως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν καὶ ἐπὶ τούτων....

§120Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ὑπάγεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας.

§121Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἐπιτροπὴ διαπιστώνει, ὅτι ἐπὶ τούτων δὲν δύναται σήμερον νὰ ἐκφέρῃ γνώμην· ἐπιφυλάσσεται νὰ κρίνῃ τὴν ὀργάνωσιν αὐτήν, ὅταν διατυπωθῇ νομοθετικῶς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰδικῶς τὸν θεσμὸν τῶν ἀνωτέρων παρθεναγωγείων, ὅστις ἀποτελεῖ μίαν παραλαγὴν εἰς τὸ σύστημα τὸ μορφωτικὸν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, διετύπωσαν ἐπιφυλάξεις αἱ καθηγήτριαι ἀφ’ ἑνὸς καὶ ὁ σύνδεσμος ἀφ’ ἑτέρου τῶν δικαιωμάτων τῆς γυναικός. Ὑπέβαλον μακρὰ ὑπομνήματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπέκριναν τὸν θεσμόν. Ὁμολογοῦμεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παραγνωρίσωμεν τὴν σοβαρότητα πολλῶν ἐπιχειρημάτων. Ἐπεκαλέσθησαν πρὸ παντὸς τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος τῶν φύλων, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει ὄχι βεβαίως ὁμοιότητα, ἀσφαλῶς ὅμως ἰσότητα ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ἐν ὀνόματι τῆς ἀρχῆς αὐτῆς ἀπέκρουσαν τὸν τύπον τοῦ ἀνωτέρου παρθεναγωγείου, τὸ ὁποῖον μόνον αὐτὸ ἐξ ὅλων τῶν σχολῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως εἶναι τετρατάξιον, ἐνῷ πᾶσαι αἱ λοιπαὶ εἶναι ἑξατάξιαι. Δὲν ἀποτελεῖ καὶ τοῦτο, μᾶς εἶπον εἰς μίαν ἀπόδειξιν, ὅτι τὴν συνείδησιν ἡμῶν δὲν ἔχει συντελεσθῆ πλήρως ἡ ἐξίσωσις τῶν φύλων; Ὁ σύνδεσμος τῶν δικαιωμάτων τῆς γυναικὸς ὑπέδειξε τὴν ἀκόλουθον τροποποίησιν: Ἀναγνωρίζει μὲν τὴν σκοπιμότητα ὑπάρξεως τετραετῶν ἀνωτέρων παρθεναγωγείων, φρονεῖ ὅμως, ὅτι εἰς τὰ ἀνώτερα αὐτὰ παρθεναγωγεῖα θὰ ἔπρεπεν, αἱ μαθήτριαι νὰ εἰσέρχωνται ἀπὸ τῆς τρίτης τοῦ Γυμνασίου καὶ εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἀποτελοῦν ἵδρυμα παράλληλον καὶ ἰσότιμον πρὸς τὰ Γυμνάσια τῶν θηλέων πρὸς τὰ λοιπὰ κλασσικὰ Γυμνάσια καὶ τὰ πρακτικὰ Λύκεια. Καὶ διὰ νὰ μὴ ταὐτίζωνται πρὸς ταῦτα, θὰ ἔπρεπε τὸ πρόγραμμα αὐτῶν νὰ εἶναι διάφορον, ἀνταποκρινόμενον μᾶλλον πρὸς τὸν τύπον τοῦ Γερμανικοῦ Real gymnasium πραγματικοῦ Γυμνασίου. Συμπεραίνοντες ἐπὶ τοῦ ζητήματος, κύριοι βουλευταί, φρονοῦμεν, ὅτι παρὰ τὴν σοβαρότητα πολλῶν ἐπικρίσεων, θὰ ἔπρεπεν ἐν τούτοις νὰ δεχθῶμεν τὸν εἰσαγόμενον τύπον τοῦ τετραταξίου ἀνωτέρου παρθεναγωγείου. Σήμερον ὑφίσταται ὁ θεσμὸς τῆς τριετοῦς μόνον ἀστικῆς σχολῆς, ἀποτελεῖ συνεπῶς πρόοδον ἡ ἵδρυσις τετραετῶν παρθεναγωγείων μὲ βελτιωμένον πρόγραμμα. Καὶ ἂν μὲν ἐν τῇ πράξει εὐδοκιμήσῃ τὸν διατηροῦμεν, ἐὰν πάλιν ἀπὸ τὴν πρᾶξιν διαπιστωθῇ ὅτι περισσότερον ἐνδείκνυται ἡ προτίμησις τοῦ τύπου τοῦ Real γυμνασίου, τότε ἐφαρμόζομεν αὐτόν.

§122Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν καὶ γυμνάσια θηλέων;

§123Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μάλιστα.

§124Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὥστε τὸ ζήτημα ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς οἰκογενείας καὶ τῆς μαθητρίας.

§125Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δι’ αὐτὸ ἐπρότειναν τὸν τύπον τοῦ Real Γυμνασίου, τοῦ ὁποίου τὸ πρόγραμμα θὰ εἶναι διάφορον καὶ τοῦ κλασσικοῦ Γυμνασίου καὶ τοῦ πρακτικοῦ Λυκείου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει φρονοῦμεν, ὅτι ὀρθῶς εἰσάγεται σήμερον ὁ θεσμὸς τῶν ἀνωτέρων παρθεναγωγείων, ἡ πρᾶξις δὲ θὰ μᾶς διαφωτίσῃ ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς αὐτὸν ἢ νὰ τὸν συμπληρώσωμεν διὰ τῆς προσθήκης τῶν δύο κατωτέρων τάξεων τοῦ Γυμνασίου. Ἀπηντήσαμεν μέχρι τοῦδε, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ πρῶτον ἐρώτημα: Εἶναι ἡ μεταρρύθμισις ἡ ὁποία εἰσάγεται ὀρθή; Καὶ ἀπηντήσαμεν καταφατικῶς. Ἡ μεταρρύθμισις εἶναι ὀρθή. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ τὸ δεύτερον ἐρώτημα: Εἶναι ἡ μεταρρύθμισις πραγματική; Τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας χαράσσον ἀφ’ ἑνὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως διὰ τὸ μέλλον, ταυτοχρόνως ἀναγνωρίζει, ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας στερούμεθα καὶ ἐπαρκῶν οἰκονομικῶν μέσων καὶ ἐπαρκοῦς τεχνικοῦ προσωπικοῦ, πρὸς ἄμεσον ἐφαρμογὴν τῆς μεταρρυθμίσεως. Καὶ διὰ τοῦτο αἰσθάνεται, ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἰσαγάγῃ μίαν μεταβατικὴν περίοδον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἵδρυσιν τῶν πρακτικῶν σχολῶν καὶ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Συγκεκριμένως: Ἄμεσος μὲν πρόκειται νὰ εἶναι ἡ γενικὴ ἐφαρμογὴ τοῦ ἑξαετοῦς δημοτικοῦ σχολείου, εὐθὺς ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς σχολικοῦ ἔτους. Ἐπίσης ἄμεσος καὶ γενικὴ θὰ εἶναι ἡ κατάργησις ὅλων τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων. Καί ὅπου μὲν εἰς τὸ πλευρὸν τῶν καταργουμένων ἑλληνικῶν ὑπάρχουν Γυμνάσια, τότε τὰ καταργούμενα δὲν ἀντικαθίστανται. Εἰς τὰς κωμοπόλεις ὅμως, ὅπου δὲν ὑπάρχουν Γυμνάσια, τὰ καταργούμενα Ἑλληνικὰ θὰ ἀντικατασταθοῦν προσωρινῶς μὲ Ἡμιγυμνάσια. Τοιουτοτρόπως, ἐφαρμοζομένης τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, θὰ ἔχωμεν 315 Ἡμιγυμνάσια, 147 κλασσικὰ Γυμνάσια καὶ 13 πρακτικὰ Λύκεια. Καὶ ἐρωτᾶται: Ἡ τοιαύτη ἐφαρμογὴ εὑρίσκεται εἰς συνέπειαν πρὸς τὰς ἐπαγγελίας; Μήπως, ἐνῷ ἐπηγγέλθημεν περιορισμὸν τοῦ κλασσικισμοῦ, κατ’ οὐσίαν τὸν ἐπεκτείνομεν, ἐνῷ ἀντιστρόφως ἀναβάλλομεν τὴν εἰσαγωγὴν τῆς πρακτικῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ τὸ ἀόριστον μέλλον;

§126Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι, διότι ἀπὸ ἐφέτος ἀρχίζει.

§127Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε, ὑπουργέ, θὰ ἀναπτύξω διὰ μακρῶν τὸ ζήτημα. Κατὰ συνήθειαν ὅμως, τὴν ὁποίαν τηρῶ, τονίζω πρῶτον τὰς ἀπόψεις ἐπικριτῶν, μὲ ἀπόλυτον καλὴν πίστιν, ἐπιφυλασσόμενος κατόπιν νὰ ἀναπτύξω τὰς γνώμας τῆς ἐπιτροπῆς. Κύριοι βουλευταί, ὁμολογῶ, ὅτι καὶ τὸ αἴσθημα τὸ ἰδικόν μου, ὅτε τὸ πρῶτον ἐμελέτησα τὰ νομοσχέδια, ὑπῆρξεν αἴσθημα ἀντιστάσεως. Ἀρχικῶς, ἐξομολογοῦμαι, μὲ ἔθελξεν ἡ ἰδέα μιᾶς ἐπαναστατικῆς λύσεως. Νὰ καταργήσωμεν τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα ὅλα ἀνεξαιρέτως, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀντικαταστάσεως, νὰ καταργήσωμεν ἐπίσης τὸν ἀριθμὸν τῶν κλασσικῶν Γυμνασίων καὶ κατόπιν, ἐφ’ ὅσον τὰ οἰκονομικὰ μέσα καὶ τὸ τεχνικὸν προσωπικὸν θὰ ἐπήρκουν, νὰ ἱδρύωμεν τὰς πρακτικὰς σχολάς. Ἐνόμισα, ὅτι τοιουτοτρόπως θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ ὁ Λαὸς νὰ ἐξυπηρετηθῇ πληρέστερον, διότι θὰ ἀπηλλάσσετο ἑνὸς δεινοῦ, ἀφοῦ ὡς δεινὸν θὰ ἔπρεπε νὰ χαρακτηρισθῇ ὁ ἐνδιάμεσος αὐτὸς τύπος τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, καὶ συγχρόνως θὰ παρείχετο μία εὐκαιρία ἀπορροφήσεως τοῦ προσωπικοῦ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, δηλ. τῶν 1500 καθηγητῶν οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας θὰ ἐπερίσσευαν. Ἐσκεπτόμεθα ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἴσως ἕνα ἀριθμὸν νὰ ἀπορροφήσουν τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ἰδίως ἐκείνους οἱ ὁποῖοι προῆλθον ἐκ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἄλλος ἀριθμὸς νὰ μετεκπαιδευθῇ εἰς τὰς ἀνωτέρας πρακτικὰς σχολάς, διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ ὡς διδάσκαλος εἰς τὰς κατωτέρας ἐπαγγελματικάς.

§128Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Περὶ Ἑλληνοδιδασκάλων ὁ λόγος;

§129Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ὁ ὑπολειπόμενος πλέον μικρὸς ἀριθμὸς θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ δίκαιον, συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις περὶ ἐθελουσίας ἐξόδου τῶν ἀξιωματικῶν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν κλάδον. Ὁμολογοῦμεν ὅμως, κύριοι βουλευταί, ὅτι μετὰ βάσανον τῆς ἐπαναστατικῆς αὐτῆς λύσεως, τὴν ἐγκαταλείψαμεν. Ἀπὸ ἀπόψεως πρῶτον προσωπικοῦ κατέστη σαφές, ὅτι τοιαύτη ἀπορρόφησις, εἴτε ἀπὸ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, εἴτε διὰ μετεκπαιδεύσεως ἀπὸ τὰς κατωτέρας πρακτικὰς σχολάς, θὰ ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ διακυβεύσῃ τὴν εὐδοκίμησιν καὶ τῆς δημοτικῆς παιδεύσεως καὶ τῶν ἐπαγγελματικῶν σχολῶν. Διότι ἀσφαλῶς πνεῦμα θεωρητικὸν φιλολογικὸν θὰ εἰσήγετο εἰς ἀμφότερα. Ἑπομένως τὸ πρόβλημα τοῦ προσωπικοῦ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον θὰ ὑφίστατο ἀκέραιον. Ἐπίσης κατέστη σαφές, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι, ἐὰν εἶναι καὶ αὐταὶ διατεθειμέναι νὰ προτιμήσουν τὰς πρακτικὰς σχολὰς ἀντὶ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ τῶν Ἡμιγυμνασίων, δὲν εἶναι ὅμως διατεθειμέναι νὰ στερηθοῦν ἑνὸς μορφωτικοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον ἔχουν, χωρὶς ν’ ἀντικατασταθῇ μὲ τίποτε καλλίτερον. Ἐὰν ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ ἐγκατέλειψε τὴν ἐπαναστατικὴν λύσιν, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι παρέμεινεν ἐπίσης ἀνικανοποίητος ἀπὸ τὴν ἀόριστον καὶ ἀδέσμευτον διατύπωσιν τῶν νομοσχεδίων. Καὶ διὰ τοῦτο κατέληξεν εἰς τὴν ἀκόλουθον μέσην λύσιν. Προτείνει, ὅπως καθορισθῇ νομοθετικῶς ἀπὸ τοῦδε ὁ χρόνος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὑποχρεωτικῶς θὰ συντελεσθῇ ἡ ἀντικατάστασις· καὶ συγκεκριμένως, ἐντὸς πενταετίας. Πρὸς ἐπίτευξιν ὅμως τοῦ σκοποῦ τούτου, ἐπιβάλλεται προηγουμένως νὰ ὀργανωθῇ νομοθετικῶς ἡ ἑνιαία διοίκησις τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἄνευ τῆς προϋποθέσεως ταύτης ἀποτελεῖ καθαρὰν ματαιοπονίαν πᾶσα προσπάθεια μεταβολῆς τοῦ προσανατολισμοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐφ’ ὅσον θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ πάλη καὶ ὁ ἀνταγωνισμὸς τῶν τμηματαρχῶν τῶν ὑπουργείων. Πρέπει λοιπὸν νὰ δημιουργηθῇ ἀπὸ τοῦδε τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον ἀποτελούμενον ἀπὸ ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ ἀπὸ ἀντιπροσώπους τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τῆς Συγκοινωνίας. Εἰς τοῦτο θὰ ἀναθέσωμεν, ὅπως ἐντὸς πενταετίας ἀπὸ σήμερον προβῇ εἰς πλήρη ἐφαρμογὴν τῆς μεταρρυθμίσεως, δηλαδὴ συγκεκριμένως, τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον θὰ καταργῇ ἐτησίως 50 τοὐλάχιστον Ἡμιγυμνάσια καὶ ἐντὸς τῆς πενταετίας 30 τοὐλάχιστον κλασσικὰ Γυμνάσια καὶ παραλλήλως θὰ ὀργανώνῃ τὸν ἀντίστοιχον ἀριθμὸν τῶν πρακτικῶν σχολῶν. Αἱ ἀποφάσεις τοῦ ἀνωτάτου ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου θὰ εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν ὑπουργόν. Τοιουτοτρόπως θὰ δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἐντὸς πενταετίας θὰ εἶναι δυνατὸν ὡρίμως, γονίμως, χωρὶς σπασμοδικὰς ἐνεργείας νὰ προβῶμεν εἰς κατάργησιν, ἀλλὰ μὲ παράλληλον ἀντικατάστασιν ἂν ὄχι ἴσου ἀριθμοῦ, διότι δὲν εἶναι οἰκονομικῶς δυνατόν, ἀλλὰ τοῦ ἡμίσεως τοὐλάχιστον ἀριθμοῦ διὰ πρακτικῶν σχολῶν. Νομίζομεν, ὅτι θὰ εἶναι τοῦτο δυνατὸν ἄνευ νέας ἐπιβαρύνσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἶναι ἄλλως τε γνωστόν, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας διαθέτει πιστώσεις διὰ τὴν γεωργικὴν ἀναγέννησιν τῆς χώρας. Χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ ὑποτιμήσωμεν τὰ λοιπὰ σχέδια τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας φρονοῦμεν, ὅτι μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης εἰς τὴν ἐξασφάλισιν ἀφθονωτάτων πιστώσεων μὲ τὸν ἀφθονώτερον δυνατὸν τόκον, ἡ περαιτέρω μεγαλειτέρα ὑπηρεσία αὐτοῦ θὰ εἶναι ἡ δημιουργία ἀφθόνων γεωργικῶν σχολῶν ἡ ὁποία θὰ κάμῃ, ὥστε εἰς τὸ πλευρὸν τῆς πατροπαραδότου πείρας καὶ ἡ ἐπιστήμη νὰ συμβάλλῃ διὰ τὴν γονιμοποίησιν τῆς Ἑλληνικῆς γῆς. Διὰ τοῦτο φρονοῦμεν, ὅτι μέγα μέρος τῶν πιστώσεων τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας θὰ πρέπῃ νὰ διατίθεται διὰ τὴν ἵδρυσιν αὐτῶν τῶν πρακτικῶν σχολῶν εἰς τὰς ὁποίας θὰ ὑπάρχουν τρεῖς γεωπόνοι καὶ θὰ ἐκπαιδεύωνται πεντηκοντάδες τέκνων τοῦ ἀγροτικοῦ λαοῦ.

§130Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ περιλαμβάνεται εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς γεωργικῆς μεταρρυθμίσεως, ἀλλ’ οἱ προϊστάμενοι τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας φρονοῦν, ὅτι αἱ κατώτεραι τοὐλάχιστον γεωργικαὶ σχολαὶ πρέπει νὰ ἱδρύωνται καὶ νὰ ἐποπτεύωνται ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας.

§131Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ αὐτὸ πάσχομεν, ἀπὸ τὴν ματαιότητα τῶν ὑπηρεσιῶν νὰ ἐπαυξάνουν τὰς ἐξουσίας των. Ἀκριβῶς πρὸς καταστολὴν αὐτῆς τῆς ἐπικινδύνου ματαιότητος ἐπιβάλλεται ἡ πυγμὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ δημιουργήσῃ μίαν ἑνιαίαν διοίκησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§132Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐφ’ ὅσον ἱδρύετε τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον, διὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ ὁποίου εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος, ἐπέρχεται ἡ ἑνότης τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τῆς ἑξῆς ἀπόψεως, ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἱδρύωνται σχολαὶ πρακτικαί, ἐκεῖ ὅπου θὰ ἔπρεπε νὰ ἱδρυθοῦν κλασσικαὶ ἢ δὲν θὰ ἱδρύωνται ἐμπορικαὶ σχολαὶ ἐπὶ παραδείγματι, ἐκεῖ ὅπου θὰ ἔπρεπε νὰ ἱδρυθοῦν ἄλλαι πρακτικαὶ σχολαί. Ἐφ’ ὅσον ἱδρύετε τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον κανεὶς λόγος δὲν συντρέχει, νὰ πάρετε τὴν διαχείρισιν καὶ τὴν ἄμεσον διοίκησιν πρακτικῶν γεωργικῶν σχολῶν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τὸ ὁποῖον κατὰ τὰ δύο τρίτα εἶναι σχολὴ γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τίποτε ἄλλο. Θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά μου καὶ θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου.

§133Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἐπιμένομεν εἰς αὐτό. Ὅ,τι καθ’ ἡμᾶς ἀποτελεῖ τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος εἶναι τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον. Πέραν αὐτοῦ νομίζομεν, ὅτι πᾶσα διαρρύθμισις εἶναι δυνατή.

§134Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς αὐτὸ εἶμαι συμφωνότατος.

§135Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶχον καλέσει ὑπὸ τὴν προεδρίαν μου συνεδρίασιν τῶν ἁρμοδίων ὅλων τῶν ὑπουργείων, τὰ ὁποῖα ἀσχολοῦνται μὲ τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν γεωργικήν, τὴν ἐμπορικήν, τὴν ἐπαγγελματικήν. Ἐγώ ἤμην εἰσηγητὴς τῆς γνώμης τῆς ἑνότητος τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ὅταν ἤλθομεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν εἶδον καὶ ἐγώ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχω ἐνδοιασμοὺς ἂν αἱ κατώτεραι...

§136Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ αἱ μέσαι.

§137Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἴσως καὶ αἱ μέσαι, ἀλλὰ τὰς κατωτέρας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν καθαρῶς τεχνικὸν χαρακτῆρα δὲν γνωρίζω, ἂν ἠμποροῦμεν νὰ τὰς διευθύνωμεν ἀπὸ ἓν ὑπουργεῖον, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι λεπτομέρεια.

§138Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, ἀποτελεῖ καθ’ ἡμᾶς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος εἶναι τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον. Ἐπίσης ἡ ὑποχρεωτικότης τῶν ἀποφάσεων αὐτοῦ, διότι εἶναι φανερόν, ὅτι θὰ προσκόψῃ ἡ μεταρρύθμισις εἰς τοπικὰς ἀντιστάσεις εἰς κομματικὰς ἐπεμβάσεις καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι αἱ ἀποφάσεις θὰ ἐκτελοῦνται. Καὶ διὰ νὰ ἐκτελοῦνται πράγματι· δὲν ἀρκεῖ ἡ νομοθετικὴ κατοχύρωσις· θὰ ἔπρεπεν ἐπίσης οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Δημοκρατικῆς παρατάξεως, ἂν εἶναι σύμφωνοι, ὅπως ἐλπίζω, νὰ διαπιστώσουν τὴν ἀλληλεγγύην αὐτῶν εἰς τρόπον, ὥστε πανταχόθεν καὶ νομοθετικῶς καὶ πολιτικῶς νὰ εἶναι κατωχυρωμένη ἡ ἐφαρμογὴ τῆς μεταρρυθμίσεως.

§139Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διὰ τὰ κατώτερα ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα, περὶ ὧν τὸ νομοσχέδιον νομίζετε, ὅτι δύνανται νὰ ὑπαχθοῦν εἰς ἄλλο ὑπουργεῖον;

§140Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι τοῦτο δευτερεῦον. Πρωτεῦον εἶναι, ὅτι διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ ἀνωτάτου ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, οὔτε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, κατὰ τὴν μονομερῆ αὐτοῦ κρίσιν, νὰ ἱδρύῃ γεωργικὰς σχολάς, οὔτε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐμπορικὰς σχολάς, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν τόσον πληθωρικαὶ ὅσον καὶ τὰ κλασσικὰ Γυμνάσια. Τὸ κρίσιμον σημεῖον εἶναι τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον. Πέραν αὐτοῦ πᾶσα διαρρύθμισις εἶναι δυνατή. Καὶ ὅταν, κύριοι βουλευταί, ἡ ὀργάνωσις συντελεσθῇ πλήρως, διότι φρονοῦμεν, ὅτι διὰ τῆς μεθόδου, τὴν ὁποίαν εἰσηγούμεθα ἐντὸς μιᾶς πενταετίας θὰ εὑρισκώμεθα πραγματικῶς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν ἐπίσης κατὰ πόσον δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ θέσωμεν ἀριθμητικὸν περιορισμὸν εἰς τὰς εἰσιτηρίους ἐξετάσεις τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Γνωρίζομεν, ὅτι αἱ κρατοῦσαι σκέψεις εἶναι νὰ τεθοῦν ἀριθμητικοὶ περιορισμοὶ εἰς τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν. Διαφωνοῦμεν, διότι ἂν ἡ μέση ἐκπαίδευσις ἀποδώσῃ μέγαν ἀριθμόν, περιορίσωμεν δὲ τὸν ἀριθμὸν τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, τὶ ἄλλο πράττομεν ἢ νὰ ρίψωμεν τὸ προλεταριάτον τοῦ κολλάρου ὅπως ὀνομάζεται ὁ ἑσμὸς τῶν θεσιθηρῶν, οἱ ὁποῖοι κατατρυχόμενοι ἀπὸ τὴν στέρησιν καὶ τὴν ἡμιμάθειαν, θὰ παρασκευάσουν εἰς τὸ μέλλον ἐκεῖνο ἀκριβῶς τὸ ὁποῖον ἐξήγγειλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δηλ. «τὸν στρατὸν τῆς κοινωνικῆς ἀνατροπῆς!» Ἄν θέλωμεν, εἰς τὰς πηγάς του πρέπει νὰ τὸ ἀποκόψωμεν τὸ κακόν. Πρέπει νὰ δυσκολεύσωμεν τὴν ἄφθονον εἰσαγωγὴν εἰς τὰς σχολὰς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἐγκαίρως, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἡ ἀπόσχισις τῶν μαθητῶν ἀπὸ τὴν λαϊκὴν κοινωνικήν των τάξιν δὲν ἔχει ἀκόμη συντελεσθῆ, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐπιστροφή, ἐνῷ μετὰ τὸ πέρας τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἡ ἀπόστασις πρὸς τὴν λαϊκὴν κοινωνικὴν τάξιν εἶναι μεγάλη. Ὁ ἀπόφοιτος τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἔχει γίνει περιφρονητὴς τῆς γῆς, χωρὶς νὰ ἀπορροφηθῇ ἀπὸ καμμίαν ἄλλην κοινωνικὴν τάξιν καὶ κανένα ἄλλον προορισμόν. Ὀφείλομεν ἑπομένως ἐκεῖ νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας καὶ ἢ δι’ αὐστηροτάτων εἰσιτηρίων ἐξετάσεων ἢ διὰ καθορισμοῦ ὡρισμένου ἀριθμοῦ εἰσαγομένων. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον εἰς τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν ὅπου θὰ γίνεται ἡ καλλιέργεια τῆς τέχνης καὶ τῆς ἐπιστήμης, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθοῦν φραγμοί. Ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἰσέρχονται εἰς αὐτὴν πρὸς ἱκανοποίησιν πνευματικῆς ἀνάγκης. Θὰ ἦτο ἀνάλγητον καὶ ἀσυγχρόνιστον ἂν ἠθέλωμεν νὰ τάξωμεν φραγμὸν καὶ νὰ ἀπαγορεύσωμεν τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν θεραπείαν τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς τέχνης.

§141Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶμαι σύμφωνος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἰσάγεται εἰς τὰ σχολεῖα τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ὀλιγώτερος ἀριθμὸς ἀφ’ ἑνὸς διὰ τοῦ καθορισμοῦ εἰσιτηρίων ἐξετάσεων, ἀφ’ ἑτέρου διὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δεκτῶν. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν ἐπὶ πέντε χρόνια τὴν λῆψιν μέτρων διὰ τὸν περιορισμὸν τῶν εἰσερχομένων εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ὡρισμένως διὰ δύο σχολάς, τὴν Ἰατρικὴν καὶ τὴν Φιλοσοφικὴν σχολήν. Εἰς μὲν τὴν ἰατρικὴν ἐφ’ ὅσον εἰσάγεται ἀριθμὸς μεγαλείτερος τοῦ ἐπιτρεπομένου δὲν ἠμποροῦμεν οὔτε νὰ τοὺς μορφώσωμεν, καὶ εἰς τὴν φιλοσοφικὴν διότι βλέπετε τὶ γίνεται. Θέλομεν νὰ καταργήσωμεν τὰ Γυμνάσια καὶ δὲν ξέρομεν τὶ θὰ κάμωμεν τοὺς καθηγητάς, δὲν ἠμποροῦμεν δὲ καὶ νὰ τοὺς στείλωμεν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα διότι θὰ εἶναι χειρότερα. Πρέπει λοιπὸν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν νὰ μὴ δημιουργοῦνται καθηγηταὶ τόσοι, ὥστε νὰ μᾶς παρεμποδίσουν διὰ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ των εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Διὰ τὰς δύο λοιπὸν σχολὰς αὐτὰς εἶμαι ἕτοιμος νὰ δεχθῶ τὸν περιορισμόν.

§142Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἀπαραίτητος ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ, ἀλλὰ νὰ λειτουργήσουν καὶ τὰ δύο Πανεπιστήμια, ὥστε νὰ κατανεμηθῇ ὁ ἀριθμὸς καὶ εἰς τὰ δύο.

§143Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ κάμωμεν ἰατρικὴν σχολὴν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην; Ἠξεύρετε ὅτι δὲν εἴμεθα ἕτοιμοι.

§144Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄν μεταβῆτε εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ ἰδῆτε τὰ νοσοκομεῖα, θὰ ἴδητε, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ λειτουργήσῃ ἰατρικὴ σχολή.

§145Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ τὸ λέγετε αὐτό.

§146Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν πρόκειται ἄλλως τε νὰ λειτουργήσῃ αὔριον.

§147Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ὑπεστηρίξαμεν ὅτι τοῦ λοιποῦ οἱ περιορισμοὶ πρέπει νὰ εἶναι εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, τοῦτο εἶναι διότι ἐὰν ἰσχύσουν εἰς τὴν μέσην, δὲν θὰ εἶναι πλέον ἀπαραίτητοι εἰς τὴν ἀνωτάτην. Σεῖς ἐπιθυμεῖτε νὰ θεραπεύσητε μίαν κατάστασιν σημερινήν, καὶ εἰς τοῦτο εἴμεθα σύμφωνοι.

§148Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε ἀκόμη; Εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς εἰσόδου εἰς τὰ Γυμνάσια ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ὁ ἑξῆς ὅρος: ὅτι καὶ πέραν τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ ὡρισμένου μπαίνει ὁ καθένας, ἀλλὰ πληρώνει αὐτὸς τὰ ἔξοδα. Δὲν εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος νὰ δαπανᾷ διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τοῦ εἶναι ἄχρηστοι.

§149Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ γίνουν καὶ ἰδιωτικὰ σχολεῖα.

§150Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄν ἴδητε τὴν στατιστικὴν θὰ ἰδῆτε, ὅτι τόσον αὐξάνει ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων ὥστε ἀναγκαζόμεθα διαρκῶς νὰ κάμωμεν διπλὰ τμήματα. Θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς νὰ περιωρίζετο ἐκεῖ ὅπου εἶναι καὶ ἔπειτα βλέπομεν.

§151Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διὰ τῆς ἀποκεφαλίσεως δὲν γίνονται αὐτά, πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἀντικατάστασις.

§152Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, φρονοῦμεν ὅτι ἀπαντήσαμεν καὶ εἰς τὸ ἐρώτημα, ἐὰν ἡ εἰσαγομένη ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις εἶναι πραγματική. Εἶναι πραγματικὴ καὶ ἄμεσος καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, θὰ εἶναι ἐπίσης πραγματικὴ ἐντὸς μιᾶς πενταετίας καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ κατώτερα πρακτικὰ σχολεῖα καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν περιορισμὸν τῶν κλασσικῶν Γυμνασίων. Ἑπομένως πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν δὲν παρέχομεν λόγους κενούς, ὅπως ἰσχυρίσθησαν οἱ ἐπικριταὶ οἱ ὁποῖοι προσεπάθησαν νὰ ἀποδείξουν, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία ἀποτελεῖ ἐμπαιγμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν, ὅτι τὸ ἔργον καὶ τοῦ ὑπουργοῦ καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι τέλειον. Ἀνθρώπινον ἄλλως τε εἶναι τὸ ἐλάττωμα τῶν ἀτελῶν ἔργων ἐφ’ ὅσον ἰσχύει ἡ λαϊκὴ Δημοκρατία. Τὴν τελειότητα τὴν ἐμπιστευόμεθα εἰς τὸ Κράτος τοῦ μέλλοντος. Φρονοῦμεν ὅμως ὅτι ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν σημερινὴν κατάστασιν ἀποτελοῦν μίαν σοβαρὰν πρόοδον. Διὰ τοῦτο πιστεύομεν, ὅτι διὰ τῆς πραγματικῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἐκπαιδευτικῆς ταύτης μεταρρυθμίσεως ἡ Δημοκρατία θὰ παύσῃ πλέον νὰ εἶναι τύπος κενός. Θὰ γίνῃ διὰ τὸν Λαὸν πηγὴ καὶ ὑλικῆς εὐημερίας καὶ πνευματικῆς ἀνυψώσεως. Καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἀποκτήσῃ τίτλος ἀληθεῖς ἐπὶ τῆς εὐγνωμοσύνης του καὶ θὰ δικαιώσῃ τὰς προσδοκίας τὰς ὁποίας ἐστήριξεν ἐπ’ αὐτῆς ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§153Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν συζητοῦνται ἀκόμη τὰ Νομοσχέδια.

§155Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω γενικῶς.

§156ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀφήσατε, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁμιλήσῃ.

§157ΕΤΕΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§158Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συνήθως, κύριοι βουλευταί, ὅταν κηδεύεται νεκρὸς γίνονται, λόγοι ἐπικήδειοι καὶ λόγοι ἐπιτάφιοι.....

§159Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ. Δὲν πρόκειται νὰ ζητήσω νὰ μὴ ὁμιλήσετε, ἀλλὰ τὸ γινόμενον δὲν εἶναι κανονικόν. Ἐδῶ ἐπρόκειτο περὶ εἰσηγήσεως τῶν Νομοσχεδίων, ἕκαστον τῶν ὁποίων θὰ συζητηθῇ χωριστά. Τώρα θὰ σᾶς ἀκούσωμεν, ἀλλὰ τὸ λέγω μόνον διὰ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ περιορισθῇ ἡ ἀνωμαλία αὐτὴ καὶ οἱ κύριοι βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ὁμιλήσωσι θὰ λάβωσι τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν ἑκάστου Νομοσχεδίου.

§160Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλεγον λοιπόν, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ὅταν κηδεύεται νεκρὸς γίνονται λόγοι ἐπικήδειοι καὶ ἐπιτάφιοι. Σήμερον κηδεύομεν τὸν νεκρὸν τοῦ ὑφισταμένου ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος καὶ ὁ προλαλήσας ἐκ Μυτιλήνης πολιτευτὴς καλλιτέχνης τοῦ λόγου δὲν ἠκολούθησε τὴν συνήθη τακτικὴν ἀλλὰ ἄλλην. Ἀντὶ τοῦ ἐπικηδείου εἰς τὸν κηδευόμενον νεκρὸν ἀπαγγέλλει τὸν πανηγυρικὸν τοῦ νέου ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος. Θὰ ἀκολουθήσω καὶ ἐγὼ τὴν τακτικὴν τοῦ προλαλήσαντος καὶ ὡς δεύτερος ψάλτης, ἀντὶ νὰ ἀπαγγείλω ἐπιτάφιον, θὰ ψάλλω καὶ ἐγὼ ὕμνους διὰ τὸ ἀνεγειρόμενον νέον ἐκπαιδευτικὸν οἰκοδόμημα. Ἡ Κυβέρνησις ὑποσχεθεῖσα εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς χώρας, δι’ ἧς καὶ μόνης ἐκπαιδεύσεως μορφοῦται καὶ διαπλάσσεται τὸ ἔμψυχον ὑλικὸν ὅλων τῶν κρατικῶν δυνάμεων, ἔφερεν ἐνώπιον ἡμῶν σειρὰν νομοσχεδίων, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ὁποίων ἐλπίζει τὴν ἐπὶ τὰ βελτίω μεταρρύθμισιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος. Τὴν σειρὰν τῶν νομοσχεδίων τούτων συνοδεύει ὁ κ. ὑπουργὸς μετὰ μιᾶς ἐκτεταμένης εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, ἥτις εἶναι μία ἐμπεριστατωμένη καὶ λεπτομερὴς μελέτη ὅλων τῶν ζητημάτων τῶν ἀφορώντων τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐν αὐτῇ παρατάσσονται στατιστικοὶ πίνακες, ἐν αὐτῇ ἐξετάζεται λεπτομερῶς τὸ ἀπὸ τοῦ 1836 ἰσχῦον παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδευτικὸν σύστημα, καρποὶ τοὺς ὁποίους αὐτὸ ἀπέδωκε. Ἐν αὐτῇ μελετᾶται ἡ σύνθεσις τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας, οἱ γεωγραφικοί, φυσικοί, οἰκονομολοκοί, ψυχολογικοὶ καὶ κοινωνικοὶ ὅροι τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καθὼς καὶ τὰ προτερήματα καὶ τὰ ἐλαττώματα αἱ κακίαι καὶ αἱ ἀρεταὶ αὐτοῦ. Καὶ ἐκ τῆς μελέτης ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων ἐξάγονται συμπεράσματα περὶ τοῦ τί δέον γενέσθαι πρὸς μεταρρύθμισιν καὶ βελτίωσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μας συστήματος, ἵνα δυνηθῇ οὕτω τὸ Κράτος νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν ἐκπαίδευσιν ἀρτίαν, ἥτις καὶ μόνη ἐξυψώνει τὰς ἠθικὰς καὶ ὑλικὰς δυνάμεις τοῦ λαοῦ. Ἕνα μεγάλο εὖγε εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ τὴν ἐμπεριστατωμένην αὐτὴν μελέτην, ἥτις, ἐνῷ προσάγεται ὡς εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τὸ πλαίσιον εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐναρμονίζεται ὄχι μόνον σήμερον ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ προσεχὲς ἄμεσον μέλλον πᾶν νομοθετικὸν μέτρον προωρισμένον διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς χώρας. Εἰς ἡμᾶς ὑπολείπεται νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον τὰ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχέδια ἐναρμονίζονται πρὸς τὸ ἐκπαιδευτικὸν πλαίσιον τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ κατὰ πόσον ταῦτα πληροῦσιν τοὺς ἀπαραιτήτους ἐκείνους ὅρους, οἵτινες ἀπαιτοῦνται πρὸς πραγμάτωσιν τῶν ἀντικειμενικῶν σκοπῶν τοὺς ὁποίους ταῦτα ἐπιδιώκουσιν. Τρεῖς εἶναι, κύριοι, οἱ συντελεσταὶ ἢ οἱ παράγοντες τῆς ἐκπαιδεύσεως: ὁ διδάσκαλος, τὸ βιβλίον καὶ τὸ διδακτήριον. Οἱ τρεῖς οὗτοι παράγοντες συνδυαζόμενοι, ἀποτελοῦσι, σχηματίζουσι τὸ σχολεῖον εἰς τὰ ὁποῖον δίδονται βαθμοὶ καὶ μορφαὶ διάφοροι. Τὸ σχολεῖον μὲ τὰς διαφόρους αὐτοῦ ὑποδιαιρέσεις καὶ τὰς διαφόρους αὐτοῦ μορφὰς ἀποτελεῖ τὸ ὅλον ἐκπαιδευτικὸν σύστημα. Ἐκ τοῦ ποσοῦ ὅθεν τῶν τριῶν τούτων παραγόντων τοῦ σχολείου καὶ ἐκ τῶν καταλληλοτέρων ὑποδιαιρέσεων καὶ μορφῶν τοῦ σχολείου αὐτοῦ ἐξαρτᾶται καὶ ἡ ἀξία τοῦ ὅλου ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος. Τὸ νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον τὰ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχέδια πληροῦσι τοὺς ἀπαραιτήτους ἐκείνους ὅρους, οἵτινες ἀπαιτοῦνται πρὸς πραγμάτωσιν τῶν ἀντικειμενικῶν σκοπῶν τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκουσι, σημαίνει νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων εἰσέρχεται βελτίωσίς τις εἰς τοὺς τρεῖς παράγοντας, οἵτινες ἀπαρτίζουν τὸ σχολεῖον καὶ κατὰ πόσον δι’ αὐτῶν τούτων τῶν νομοσχεδίων δίδονται βαθμοὶ μορφαὶ καὶ κατευθύνσεις εἰς τὸ σχολεῖον, οἵτινες θὰ συμβάλουν εἰς τὴν ἀνέγερσιν ἑνὸς ἀρτίου ἐκπαιδευτικοῦ οἰκοδομήματος. Καὶ πρῶτον περὶ ὅσων ἀφορῶσι τὸν διδάσκαλον. Γνωρίζομεν, ὅτι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἔχομεν δύο εἰδῶν διδασκάλους, τὸν δημοδιδάσκαλον διὰ τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν καὶ τὸν καθηγητὴν διὰ τὴν μέσην τοιαύτην. Διὰ τὸν δημοδιδάσκαλον ἔχομεν ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν τέσσαρα νομοσχέδια. Πρῶτον ἕνα νομοσχέδιον περὶ διδασκαλείου τῶν νηπιαγωγῶν, σκοπὸς τοῦ ὁποίου εἶναι μόρφωσις καταλλήλου διδακτικοῦ προσωπικοῦ διὰ τὰ νηπιαγωγεῖα. Εἴμεθα καὶ ἡμεῖς τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει νὰ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν νηπιαγωγείων μὲ κατάλληλον προσωπικόν. Δὲν πρέπει δὲ νὰ περιορισθῶσι ταῦτα εἰς τὰ μέρη μόνον εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ξενόφωνοι πληθυσμοί, ἀλλὰ νὰ ἐπεκταθῶσιν καὶ εἰς τοὺς ἐργατικοὺς συνοικισμούς, ὅπου αἱ ἐργάτιδες νὰ δύνανται νὰ ἀφήνωσιν εἰς τὰ νηπιαγωγεῖα δι’ ὅλην τὴν ἡμέραν τὰ τέκνα αὐτῶν καὶ ἐλεύθεραι πλέον νὰ ἐργάζωνται εἰς τὰ ἐργοστάσια. Εἰς τὸ δεύτερον νομοσχέδιον πρόκειται περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3182 περὶ διδασκαλείων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Πρὸ τεσσάρων ἐτῶν, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐφώναξα, ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ πλέον ἡ πολυμορφία τῶν δημοδιδασκάλων, διότι πολυμορφίαν ἔχομεν δημοδιδασκάλων, ἀφοῦ οὗτοι προέρχονται ἐκ τεσσάρων εἰδῶν διδασκαλείων. Ὑπάρχουσι μέχρι σήμερον, κύριοι, μονοτάξια, τριτάξια, τετρατάξια καὶ πεντατάξια διδασκαλεῖα, δηλαδὴ ὑπάρχει ὁλόκληρος συνομοταξία διδασκαλείων ἥτις ἀπέδιδε καὶ ἀποδίδει διαφόρων μορφῶν δημοδιδασκάλους. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπέρχεται διόρθωσις τοῦ κακοῦ τούτου καταργουμένων τῶν πάσης φύσεως διδασκαλείων καὶ δημιουργουμένου ἑνὸς καὶ μόνον εἴδους διδασκαλείου, τῶν πενταταξίων. Διὰ τοῦ τρίτου νομοσχεδίου δημιουργεῖται διδασκαλεῖον οἰκοκυρικῆς. Εἰς τὸ διδασκαλεῖον τοῦτο θὰ μορφοῦνται διδασκάλισσαι διὰ τὰ οἰκοκυρικὰ μαθήματα καὶ τοιουτοτρόπως πληροῦται μία ἔλλειψις, ἥτις ὑπῆρχε μέχρι σήμερον. Τὸ τέταρτον νομοσχέδιον ἀφορᾷ τοὺς ἐπιθεωρητὰς τῆς δημοτικῆς ἐκαιδεύσεως καὶ δι’ αὐτοῦ προστίθεται ἕνας βοηθὸς εἰς ἕκαστον ἐξ αὐτῶν. Ὁ ὄγκος τῆς ἐργασίας τῶν ἐπιθεωρητῶν ἐπιβάλλει τῷ ὄντι τὴν τοποθέτησιν πλησίον αὐτῶν ἑνὸς βοηθοῦ, διὰ τὴν πληρεστέραν λειτουργίαν τοῦ θεσμοῦ. Διὰ τοῦ πέμπτου νομοσχεδίου ἐπικυροῦται καὶ τροποποιεῖται. Τὸ ἀπὸ τῆς 21 Ἀπριλίου 1926 νομοθετικὸν διάταγμα περὶ διαβαθμίσεως τῶν δημοδιδασκάλων. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ρυθμίζονται καὶ καθορίζονται τὰ τῆς προαγωγῆς τῶν δημοδιδασκάλων, οὕτως ὥστε βελτιοῦται ἡ θέσις τῶν λειτουργῶν αὐτῶν τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως οἵτινες εἶναι καὶ οἱ κυριώτεροι συντελεσταὶ εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Διὰ τὸν διδάσκαλον τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἔχομεν δύο νομοσχέδια. Τὸ ἕνα ἀφορᾷ τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ διδασκαλείου τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Δι’ αὐτοῦ αὐξάνεται ὁ κύκλος τῆς φοιτήσεως τῶν μετεκπαιδευομένων καθηγητῶν κατὰ ἕνα ἔτος. Ἀπὸ μονοετὴς γίνεται διετής. Ἡ μετεκπαίδευσις καθίσταται ὑποχρεωτική. Προσκαλοῦνται κατ’ ἔτος 40 καθηγηταὶ πρὸς μετεκπαίδευσιν. Δίδονται πρὸς τοὺς μετεκπαιδευομένους εὐκολίαι τινὲς καὶ ἡ ἀποζημίωσις διὰ τὰ ὁδοιπορικά των καὶ προβλέπεται, ἐν αὐτῷ, ὅτι οἱ ἀποτυγχάνοντες κατὰ τὰς ἐξετάσεις δὲν θὰ ἔχωσι δικαίωμα προαγωγῆς. Διὰ τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος τὸν διδάσκαλον τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἱδρύονται δύο πειραματικὰ σχολεῖα ἕνα εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἄλλο εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης. Ἐπιβάλλεται δι’ αὐτοῦ εἰς τοὺς ἀποφοίτους τῆς φιλοσοφικῆς, τῆς θεολογικῆς καὶ τῆς φυσικομαθηματικῆς σχολῆς ἑξάμηνος ἄσκησις μετὰ τὴν λῆψιν τοῦ διπλώματος εἰς τὰ πειραματικὰ ταῦτα σχολεῖα. Καὶ τότε ὅταν θὰ ἔχωσιν μετεκπαιδευθῆ ὅλοι οἱ καθηγηταὶ τῶν Γυμνασίων, ἡ μόρφωσις τῶν ἐκ τῶν Πανεπιστημίων ἐξερχομένων φοιτητῶν ἐκ τῶν ἀναφερθεισῶν σχολῶν θὰ εἶναι ἀρτία καὶ θὰ δύναται νὰ καταργηθῇ τὸ διδασκαλεῖον τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τοῦ τρίτου νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος ἐπίσης τὸν διδάσκαλον τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως τροποποιεῖται τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3190 διάταγμα περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἀποστελλομένων πρὸς μετεκπαίδευσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καθηγητῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔχομεν ἀντιρρήσεις τινας τὰς ὁποίας ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ἐκφέρωμεν ὅταν θὰ συζητηθῇ ἰδιαιτέρως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Διὰ τῶν ἐκτεθέντων ἤδη ἑπτὰ νομοσχεδίων βελτιοῦται ἡ θέσις τοῦ διδασκάλου τῆς δημοτικῆς καὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ἤδη μεταβαίνομεν εἰς τὸν δεύτερον παράγοντα τῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ διδακτήριον. Διὰ τὸ διδακτήριον ὑπάρχει ἕνα μόνον νομοσχέδιον. Δι’ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις κάνει μίαν μεγάλην χειρονομίαν καὶ ἀναγράφει 100 ἑκατομμύρια εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1929, διὰ τὴν ἵδρυσιν καταλλήλων διδακτηρίων τόσον εἰς τὴν πρωτεύουσαν ὅσον καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας. Εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπάρχει διάταξις ἐπίσης, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται εἰς τὰς σχολικὰς ἐπιτροπάς, νὰ πραγματοποιῶσι δάνεια πρὸς οἰκοδόμησιν διδακτηρίων μὲ βάσιν διὰ τὰ δάνεια ταῦτα τὰ ἐνοίκια, τὰ ὁποῖα πληρώνει τὸ Κράτος εἰς τὰ ἰδιωτικὰ οἰκήματα. Ἂς ἐλπίσωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ δίδῃ χορηγίας, διὰ τὴν ἵδρυσιν διδακτηρίων, διότι ἄνευ καταλλήλων διδακτηρίων δὲν δύναται νὰ νοηθῇ ἐκπαίδευσις, ὅπως δὲν δύναται νὰ νοηθῇ στόλος ἄνευ πλοίων καὶ στρατὸς ἄνευ στρατώνων. Ἡ σημερινὴ κατάστασις τῶν διδακτηρίων εἶναι οἰκτρά. Ἐκεῖ οἱ Ἑλληνόπαιδες ἁμιλλῶνται, τὶς νὰ πρωταρπάξῃ τὴν φυματίωσι. Ἐκεῖ προσβάλλονται ἐξ ὅλων τῶν ἐπιδημικῶν καὶ ἐνδημικῶν νοσημάτων τῆς χώρας. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, κύριοι, ἐπεσκέφθην τὸ σχολεῖον εἰς τὸ ὁποῖον φοιτᾷ τὸ τέκνον μου καὶ ἦτο τοιαύτη ἡ μπόχα ἡ ἐξερχομένη ἐκ τῶν θαλάμων εἰς οὓς διδάσκονται οἱ μαθηταί, ὥστε ἐχρειάσθη ἀληθὴς ἡρωϊσμός, διὰ νὰ διέλθω τὸν διάδρομον καὶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ Γυμνασιαρχεῖον. Τοσαύτην δὲ κύριοι, ἀποδίδω σημασίαν εἰς τὰ διδακτήρια, ὥστε ἂν ἠδυνάμην νὰ δώσω συμβουλὰς θὰ συνεβούλευον νὰ ἀφαιρέσωμεν ὀλίγον λάδι ἀπὸ τὴν κανδύλαν, ἥτις θὰ φωτίσῃ τοὺς ἄλλους παράγοντας καὶ νὰ τὸ προσθέσωμεν εἰς τὴν κανδύλαν ἡ ὁποία θὰ φωτίσῃ τὸ διδακτήριον.

§161Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἔλεγα νὰ γίνῃ μία ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ὅσα κτίρια κρίνει ἀκατάλληλα νὰ τὰ κλείσῃ καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ μὴ λειτουργοῦν αὐτά.

§162Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ κάμετε ἕνα μεγάλο δάνειον ὥστε καὶ τὰ σχολεῖα νὰ μὴ κλείσουν ἀλλὰ νὰ ἐπισκευασθοῦν.

§163Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ δανειστὴς μοῦ λείπει δειχθῆτε σεῖς γενναῖος.

§164Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιζητῶν κύριοι, τὴν μείωσιν τῆς χορηγίας διὰ τοὺς ἄλλους παράγοντας καὶ τὴν προσθήκην εἰς τὸν κυριώτερον παράγοντα, τὸ διδακτήριον δὲν εἶμαι κατὰ τῆς μετεκπαιδεύσεως. Τοὐναντίον θὰ ἐπεθύμουν νὰ μετεκπαιδευθῶσιν πάντες ἀνεξαιρέτως οἱ διδάσκαλοι καὶ ἐκεῖνοι ἀκόμη οἵτινες ἔχουσι μετεκπαιδευθῆ. Εἶναι ἀνάγκη κύριοι, νὰ μετεκπαιδευθῶσι καταλλήλως οἱ διδάσκαλοι. Εἶναι ἀνάγκη νὰ μπῇ εἰς τὴν ψυχήν των μέσα ὅτι τὸ τρέχειν μετὰ ταχύτητος πρὸς τὴν ἄκραν ἀριστερὰν δημιουργεῖ κινδύνους μεγάλους καὶ δι’ αὐτὸν τὸν διδάσκαλον καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν καὶ διὰ τὴν πολιτείαν καὶ διὰ τὸ Ἔθνος. Ζητῶ, κύριοι, νὰ ἀφαιρεθῇ ἐκ τῆς χορηγίας ἥτις δίδεται διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ ἐμψύχου ὑλικοῦ καὶ νὰ προστεθῇ τὸ ἀφαιρούμενον ποσὸν εἰς τὸ ἄψυχον ὑλικὸν καὶ δι’ ἕναν ἄλλον λόγον ἀκόμη, διότι ἐνῷ εἰς τὸ διδακτήριον δὲν ἐπῆλθεν διὰ τοῦ χρόνου μεγάλη ἐξέλιξις, τοὐναντίον διὰ τὸν διδάσκαλον ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι διὰ τῆς ἐξελίξεως ἐπῆλθεν σημαντικὴ βελτίωσις. Ὁ σημερινὸς διδάσκαλος δὲν εἶναι ὁ διδάσκαλος ὁ πρὸ πεντηκονταετίας. Δὲν ὑπάρχει πλέον ὁ διδάσκαλος τὸν ὁποῖον περιέγραψεν ὁ συμπολίτης μου Μπάμπης Ἄννινος εἰς τὸ «Ζητεῖται ὑπηρέτης», ὁ διδάσκαλος τῶν «πολλῶν δεινῶν ἀφορήτων καὶ ἀπροσδοκήτων περιστάσεων ἐξαναγκασασῶν με», ἀλλὰ οὔτε καὶ ὁ διδάσκαλος τῆς ἰδικῆς μου ἐποχῆς ὁ ὁποῖος περιεπάτει ἐντὸς τῆς τάξεως φέρων ἐπ’ ὤμου ράβδον λιγυρὰν τεσσάρων περίπου μέτρων καὶ ὁ ὁποῖος ἐκτύπα ἀλύπητα τοὺς πάντας καὶ τὰ πάντα, ὥστε εἰς ἕκαστον κτύπημα τῆς λιγυρᾶς ράβδου του νὰ περιλαμβάνωνται πέντε καὶ ἓξ μαθηταί, μεταξὺ τῶν ὁποίων συχνότατα καὶ ἐγὼ καὶ ὁ ὁποῖος κατάκοπος πλέον ἐκ τῶν ραβδισμῶν ἐρρίπτετο ἐπὶ τῆς ἕδρας καὶ ἀνεφώνει. «Τί χρωστάω ἐγὼ κάθε λογῆς μασκαρᾶς νὰ φκιάνῃ μούλους καὶ νὰ μοῦ τοὺς στέλλει ἐδῶ νὰ τοὺς μαθαίνω γράμματα;» Τὸ ὁποῖον καὶ ἐπανελάμβανε δεκαπεντάκις τοὐλάχιστον τῆς ἡμέρας. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ παιδαγωγική, αὐτὸς ὑπῆρξεν ἐπίσης καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ τοῦ ὁποίου ἐξεπαιδεύθημεν ἡμεῖς οἵτινες ἐδῶ σήμερον νομοθετοῦμεν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι, ὅτι ὁ σημερινὸς δάσκαλος ἔχει ὑποστῆ μεγάλην ἐπὶ τὰ βελτίῳ ἐξέλιξιν, ἀλλὰ καὶ ἡ μικρὰ σημερινὴ δασκαλοῦλα δὲν εἶναι ἡ δασκάλα τῆς ἀρχαιοτέρας ἐποχῆς εἰς τὰς παλάμας, τῆς ὁποίας ἔμενεν πολλάκις αἱ πλεξοῦδες τῶν μαθητριῶν. Ἡ σημερινὴ δασκαλοῦλα, διὰ τῆς μορφώσεώς της, τῆς χάριτός της καὶ τῶν μειδιαμάτων της, σκορπᾶ τὴν γαλήνην καὶ εἶναι στοιχεῖον προόδου εἰς τὰ χωρία, ὅπου μεταβαίνει νὰ διδάξῃ. Ἐὰν μάλιστα, δι’ ἑνὸς νομοθετικοῦ μέτρου ἐλαμβάνετο φροντίς, ὁπόταν πλέον πανδρευθῇ, νὰ ἀπόσχῃ τῆς ὑπηρεσίας ἐπιδιδομένη πλέον εἰς τὴν παιδογονίαν καὶ ὄχι εἰς τὴν παιδαγωγικήν, θὰ ἦτο περισσότερον λυσιτελὲς διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν. Διότι σήμερον μετὰ τὸν γάμον της εὐθὺς ἀμέσως λαμβάνει ἑξάμηνον ἄδειαν, διὰ νὰ θυλάσῃ τὸ τέκνον της καὶ πρὶν ἀκόμη τελειώσῃ τὸ ἑξάμηνον σκαρώνει καὶ τὸ δεύτερον, διὰ νὰ λάβῃ καὶ νέαν ἄδειαν καὶ ἕπεται συνέχεια, ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ὁ φίλος μου βουλευτὴς Βελλιανίτης εἰς τὴν ἐκλογικὴν περίοδόν του εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἤκουσεν ἕνα μικρὸ παιδὶ νὰ λέγῃ πρὸς τοὺς γονεῖς του, ὅτι ἡ δασκάλα πάλι κτυπημένη ἦλθε στὸ σχολεῖο. Διὰ τὸν τρίτον παράγοντα τῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ βιβλίον, ἕνα μόνον νομοσχέδιον ὑπάρχει. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου παρέχεται μία ἐνθάρρυνσις, διὰ τὴν μετάφρασιν τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων συγγραφέων, καθὼς καὶ τῶν ξένων τοιούτων. Ἡ διδασκαλία τῶν ἀρχαίων συγγραφέων εἰς τὰ Γυμνάσια γίνεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε οἱ ἐκ τῶν Γυμνασίων ἐξερχόμενοι μαθηταὶ οὔτε τὴν ἱκανότητα πρὸς περαιτέρω μελέτην νὰ ἔχωσιν, ἀλλὰ οὔτε καὶ τὸ ἐνδιαφέρον δι’ αὐτούς νὰ αἰσθάνωνται. Καὶ ἐν τούτοις ἡ ἐπίγνωσις τοῦ ἀρχαίου πολιτισμοῦ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ βάσις τῆς ἀναπτύξεως καὶ τὸ στοιχεῖον τῆς ἀγωγῆς τοῦ νεοέλληνος. Τὰ κλασσικὰ ἀριστουργήματα τῆς Ἑλληνικῆς ἀρχαιότητος ἔπρεπε νὰ εἶναι κτῆμα ὄχι μόνον ὅλων τῶν διανοουμένων, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν λαϊκῶν μαζῶν. Ἄς ἐλπίσωμεν, ὅτι διὰ τοῦ λαμβανομένου μέτρου θὰ ἐπιτευχθῇ κίνησίς τις, διὰ τὴν μετάφρασιν τόσον τῶν Ἀρχαίων Ἑλλήνων συγγραφέων, ὅσον καὶ τῶν ξένων κλασσικῶν. Αἱ μεταφράσεις αὐταὶ εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ τὴν μόρφωσιν τῶν Νεοελλήνων. Ἐδῶ, κύριοι, ὑπάρχει μία παράλειψις, τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως ταχέως θὰ διορθώσῃ. Ἡ παράλειψις αὐτὴ ἀφορᾷ τὸ βιβλίον τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Δὲν φαντάζομαι κύριοι, ὁ κ. ὑπουργός νὰ νομίζῃ, ὅτι ὡς ἄριστα ἔχῃ τὸ βιβλίον τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νομοθετικῆς πρὸς τοῦτο μερίμνης. Ἐὰν, κύριοι, σᾶς ἀνεγίνωσκον ἐδῶ μερικὰ ἐκ τῶν ἐγκεκριμένων βιβλίων τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως, θὰ ἐτραβούσατε τὰ μαλλιά σας. Ὑπάρχει βιβλίον ἐγκεκριμένον, εἰς ὁποῖον ὁ συγγραφεὺς ἀποδίδει εἰς τὴν Παναγίαν τὰ χαρίσματα τῆς κοκότας, λέγει «ἡ Παναγία μὲ τὰ ἀμυγδαλωτὰ μάτια της καὶ τὰ σφυχτοδεμένα φρύδια της καὶ τῆς ὁποίας ἀπὸ τὸ διαφανὲς φόρεμά της ἐφαίνετο τὸ λυγερό κορμί της». Νομίζω ὅτι αὐτοῦ τοῦ εἴδους αἱ περιγραφαὶ δύνανται νὰ λείψουν ἀπὸ τὸ βιβλίον τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ὡς τάχιστα θὰ φέρῃ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ βελτιοῦται τὸ βιβλίον τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως καὶ διὰ τοῦ ὁποίου θὰ πατάσσεται ἡ βιβλιοκαπηλεία. Μοῦ περνᾷ, κύριοι, ὑψηλὴ ὑπόνοια, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς δὲν ἔφερεν τοιοῦτον νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ μὴ ἐπακολουθήσῃ εἰς τὴν αἴθουσαν καὶ μὲ θερμοκρασίαν σαράντα βαθμῶν συζήτησις ἐπὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος. Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος φόβος, κύριε ὑπουργέ. Ἡ ὀξύτης ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου παρῆλθεν μὲ τὴν κατεύνασιν τῶν πολιτικῶν παθῶν. Οἱ γλωσσαμύντορες ἐπείσθησαν πλέον, ὅτι μόνον ἡ δημοτικὴ γλῶσσα εἶναι διὰ τὸ κατώτερον σχολεῖον. Δὲν δύναται τὸ παιδὶ νὰ μάθῃ τὰ ἄγνωστα διὰ τῶν ἀγνώστων, δὲν δύναται νά μάθῃ τὸν συλλαβισμὸν μὲ τὸ ὠὸν καὶ τὸ ρίς. Αὐτὰ εἶναι ἄγνωστα διὰ τὰ παιδιά. Καὶ αὐτοὶ οἱ γλωσσαμύντορες παραδέχονται πλέον, ὅτι εἰς τὸ Δημοτικὸν σχολεῖον πρέπει νὰ εἶναι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα. Ἀλλὰ ἐξ ἄλλου καὶ ἐκεῖνοι οἵτινες ὑποστηρίζουν γλωσσικὰς τινὰς αἱρέσεις δὲν ἐπιζητοῦν πλέον νὰ θεσπισθῶσιν εἰς νόμον αἱ αἱρέσεις αὗται. Αἱ αἱρέσεις δὲν ἐπιβάλλονται διὰ νόμων· αἱ αἱρέσεις καλλιεργοῦνται. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ κακίσω κανένα, διότι ἴσως εἶναι ἀναγκαῖοι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δέ, καθότι μεταξὺ δύο τεινουσῶν δυνάμεων ὑπάρχει πάντοτε ἡ συνισταμένη τῶν δυνάμεων τούτων καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου μεταξὺ τῶν δύο τεινουσῶν δυνάμεων ὑπάρχει μία ἀληθὴς δημοτικὴ γλῶσσα, ὁ ζῶν ἐκεῖνος ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος παραλαμβάνει, ἀφομοιώνει, ἀπορρίπτει, προχωρεῖ καὶ βαδίζει, παραμερίζων τὰ ἐμπόδια τὰ ὁποῖα παρεμβάλλουσι τόσον οἱ γλωσσαμύντορες ὅσον καὶ οἱ αἱρετικοί, εἶναι ὁ ζῶν ὀργανισμὸς ὁ ἀπηλλαγμένος ἄκρων ἰδιωτισμῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ὅλοι οἱ Ἕλληνες συνεννοοῦνται. Μετὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν νομοθετημάτων τὰ ὁποῖα ἀσχολοῦνται μὲ τοὺς τρεῖς παράγοντας τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐρχόμεθα εἰς τὰ νομοθετήματα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἀποσκοπεῖται ἡ μεταρρύθμισις τοῦ σχολείου ἐν γένει. Οἱ βαθμοί, αἱ κατευθύνσεις καὶ αἱ μορφαὶ τοῦ σχολείου τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν ἄλλων ἐκείνων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τοῦ ἐν ἰσχύει ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος ἔχομεν ἕνα δημοτικὸν σχολεῖον ἐκ τεσσάρων τάξεων, ἕνα Ἑλληνικὸν σχολεῖον ἐκ τριῶν τάξεων καὶ ἕνα Γυμνάσιον ἐκ τεσσάρων τάξεων, δηλαδή, ἐν ὅλῳ φοίτησις τοῦ μαθητοῦ ἐν τῷ σχολείῳ ἑνδεκαετής. Διὰ τῶν σημερινῶν δύο νομοσχεδίων ἡ φοίτησις αὐξάνεται κατὰ ἓν ἔτος καὶ γίνεται δωδεκαετής, καταργεῖται τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον. Τὸ δημοτικὸν σχολεῖον καθίσταται ἀνεξάρτητον, αὐτοτελὲς καὶ μὲ ὑποχρεωτικὴν φοίτησιν ἑξαετῆ καὶ τὸ Γυμνάσιον αὐξάνεται κατὰ δύο τάξεις, καθισταμένης τῆς φοιτήσεως ἑξαετοῦς. Ὁ καθηγητὴς ἀπὸ τὸ ἑξαετὲς δημοτικὸν σχολεῖον μεταβαίνει κατ’ εὐθείαν εἰς τὸ ἑξαετὲς Γυμνάσιον. Τὸ νῦν ὑπάρχον ἐκπαιδευτικὸν σύστημα ἀπέδωσε τοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους καὶ ἔπρεπε νὰ ἀποδώσῃ. Μέχρι τῆς προπολεμικῆς ἐποχῆς ἡ κλασσικὴ ἐκπαίδευσις εἰς τὴν ὁποίαν ἀπέβλεπε τὸ σύστημα αὐτὸ ἐθεωρεῖτο, ὄχι μόνον παρ’ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλον τὸν πολιτισμένον κόσμον ἐπιβεβλημένη· μετὰ τὸν παγκόσμιον ὅμως πόλεμον τὰ πράγματα ἤλλαξαν καὶ παντοῦ δίδονται νέαι κατευθύνσεις, κατευθύνσεις πρακτικαὶ καὶ ἐπαγγελματικαί. Ἐνῷ πρὸ τοῦ πολέμου ὁ Ἕλλην ἰατρὸς φιλόλογος καὶ δικηγόρος ἐπλεόναζεν ἐν τῇ χώρᾳ ἠδύνατο εὐκόλως νὰ ἐξέλθῃ αὐτοῦ καὶ νὰ ἐξασκήσῃ τὸ ἐπάγγελμά του, εἴτε ἐν Τουρκίᾳ, εἴτε ἐν Ρουμανίᾳ, εἴτε ἐν Ρωσσίᾳ, εἴτε ἐν Ἀμερικῇ, εἴτε καὶ εἰς τὰς μεγάλας Ἑλληνικὰς παροικίας τῆς Εὐρώπης. Σήμερον ὅμως ὅλαι αἱ θῦραι ἐκλείσθησαν καὶ οἱ ἐξερχόμενοι ἐπιστήμονες ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου ἐδῶ θὰ παραμείνωσι καὶ ἐδῶ θὰ ἐξασκήσωσι τὸ ἐπάγγελμά των. Ὑπάρχει λοιπὸν ἀπόλυτος ἀνάγκη, νὰ δοθῶσιν νέαι κατευθύνσεις καὶ δὴ νὰ ἐνισχυθῇ ἡ ἐπαγγελματικὴ μόρφωσις. Δι’ αὐτὸ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀρθώτατα εἰς τὴν θέσιν τῶν καταργηθησομένων Ἑλληνικῶν σχολείων δημιουργεῖ κατωτέρας ἐπαγγελματικὰς σχολάς, εἰς τὰς ὁποίας διὰ διετοῦς φοιτήσεως θὰ ἀναπτυχθῇ ὁ Ἕλλην βιοτέχνης, ὁ Ἕλλην γεωργός. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ὁ γεωργὸς νὰ τύχῃ μιᾶς σχετικῆς μορφώσεως, ὥστε νὰ ἀγαπήσῃ καὶ νὰ ἀγκαλιάσῃ τὴν γῆν ποὺ θὰ καλλιεργήσῃ. Διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως, τῶν Γυμνασίων εἰς ἑξατάξια, αἱ δύο τάξεις εἶναι γενικῆς μορφώσεως, αἱ δὲ ἄλλαι τέσσαρες διαιροῦνται εἰς τμήματα, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἕνα εἶναι κλασσικὸν καὶ τὸ ἄλλο εἶναι ἐπαγγελματικόν. Τοιουτοτρόπως, διὰ τῆς νέας μεταρρυθμίσεως ἔχομεν εἰς τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν τὰ νηπιαγωγεῖα τὴν ἑξαετῆ ὑποχρεωτικὴν γενικὴν μόρφωσιν, διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ τὰ σχολεῖα τῆς κατωτέρας ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως καθὼς καὶ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, διὰ τοὺς πνευματικῶς ἀνωμάλους μαθητάς, διὰ τὰ ὁποῖα ἀσχολοῦνται ἰδιαίτεραι διατάξεις εἰς τὸν περὶ κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως νόμον. Τὰ κατώτερα ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα, θὰ εἶναι γεωργικά, ἐμπορικά, βιοτεχνικὰ καὶ οἰκοκυρικαὶ σχολαὶ θηλέων. Πάντα τὰ σχολεῖα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως πλὴν τῶν οἰκοκυρικῶν εἶναι μικτά. Τοιουτοτρόπως διὰ τῆς νέας μεταρρυθμίσεως, θὰ ἔχωμεν κατωτέραν ἐπαγγελματικὴν ἐκπαίδευσιν εἰς τὰ κατώτερα ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα καὶ μέσην ἐπαγγελματικὴν μόρφωσιν εἰς τὰ διάφορα ἐπαγγελματικὰ τμήματα τῶν Γυμνασίων. Διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν τῶν θηλέων λαμβάνεται ἰδιαιτέρα φροντίς. Ἱδρύονται ἀνώτερα παρθεναγωγεῖα μὲ φοίτησιν τετραετῆ μὲ πρόγραμμα καὶ μαθήματα προσιδιάζοντα εἰς τὴν γυναικείαν φύσιν καὶ τοὺς προορισμοὺς τῆς γυναικὸς ὡς μητρός. Διατηροῦνται τὰ ὑπάρχοντα Γυμνάσια τῶν θηλέων, λαμβάνοντα βεβαίως τὴν μορφήν, τὴν ὁποίαν ἔχουσι καὶ τὰ σχολεῖα τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀρρένων. Ἡ ἡλικία εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν τῶν μαθητῶν καὶ τῶν μαθητριῶν καὶ αἱ ἰδιαίτεραι κληματολογικαὶ καὶ κοινωνικαὶ συνθῆκαι τῆς ἡμετέρας χώρας ἐπιβάλλουσι τὸν κατὰ τὸ δυνατὸν περιορισμὸν τῆς συνεκπαιδεύσεως εἰς τὰ Γυμνάσια. Δὲν ἠξεύρω τὶ ἰδέας ἔχει ὁ διαπρεπὴς πολιτευτὴς καὶ ῥήτωρ ἐκ Λέσβου, περὶ τῶν παρθεναγωγείων τῶν θηλέων, τὰ ὁποῖα ἀνεφέραμεν. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι τὰ παρθεναγωγεῖα ταῦτα εἶναι ἀναγκαῖα. Πολὺ καλὸς εἶναι ὁ ἀγώνας τῆς γυναίκας, ἀλλὰ καλὴ εἶναι καὶ ἡ οἰκοκυρικὴ καὶ ἡ τάξις καὶ ἡ οἰκονομία τοῦ σπιτιοῦ, καλὴ καὶ ἡ συνεκπαίδευσις εἰς τὰ Γυμνάσια, ἀλλὰ συνεκπαίδευσις μαθητῶν καὶ μαθητριῶν εἰς ἡλικίαν 16, 17, ἢ 18 ἐτῶν εἶναι πλέον ἢ ἐπικίνδυνος καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς τῆς συνεκπαιδεύσεως τὰ βλέπομεν συχνὰ πυκνὰ ἡμεῖς οἱ ἰατροί. Ὑπάρχει καὶ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου περιορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἱερατικῶν σχολῶν εἰς ἕξ, αἵτινες θὰ ὑπάγωνται πλέον εἰς τὸ ἀνώτερον ἐκπαιδευτικὸν συμβούλιον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου παύει εἰς τὸ ἑξῆς ἡ παροχὴ πτυχίου διδασκάλου εἰς τοὺς ἐκ τῶν σχολείων τούτων ἐξερχομένους καὶ περιορίζονται αἱ ἱερατικαὶ σχολαὶ εἰς τὸ νὰ καταρτίζωσιν ἐφημερίους μὲ προσόντα περισσότερα εἰς τὰς πόλεις καὶ ὀλιγώτερα, διὰ τὴν ὕπαιθρον χώραν. Δι’ ἑτέρου νομοσχεδίου ῥυθμίζονται καὶ συζητοῦνται τὰ τῆς σωματικῆς ἀγωγῆς τόσον τὰ τῆς δημοσίας ὅσον καὶ τὰ τῆς ἰδιωτικῆς. Ἡ σωματικὴ ῥώμη τῶν πολιτῶν εἶναι τὸ ἀσφαλέστερον θεμέλιον τῆς εὐημερίας παντὸς εὐνομουμένου Κράτους. Δὲν δύναται νὰ νοηθῇ σήμερον πνευματικὴ μόρφωσις ἄνευ παραλλήλου ἐνισχύσεως καὶ τῆς σωματικῆς ἀγωγῆς. Δυστυχῶς διὰ μόνης τῆς ρυθμίσεως τῶν ἀφορόντων τὴν σωματικὴν ἀγωγὴν δὲν λύεται τὸ πρόβλημα καὶ ἀπαιτοῦνται πρὸς τοῦτο θυσίαι χρηματικαὶ τόσον ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ὅσον καὶ ἐκ τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας. Αὐτὰ εἶναι κύριοι, τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως τὰ ὁποῖα θὰ ἐξετάσω τώρα καὶ ἀπὸ ἄλλης τινος ἀπόψεως. Θὰ ἐξετάσω ἐὰν τὰ νομοσχέδια αὐτὰ διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀνεγερθῇ τὸ νέον ἐκπαιδευτικὸν οἰκοδόμημα καὶ διὰ τὰ ὁποῖα νομοσχέδια, τόσα καλὰ πράγματα εἴπομεν, θὰ ἐξετάσω λέγω, ἂν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἢ ὄχι· καὶ τὴν ἀπάντησιν σᾶς τὴν δίδω ἀμέσως: Ὄχι δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν, κύριε ὑπουργέ. Καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι, διότι ἔπρεπε νὰ προηγηθῶσιν αὐτῶν ἄλλα τινα νομοσχέδια. Ἔπρεπε νὰ φέρετε πρότερον πρὸς κύρωσιν τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐλαμβάνετε εἰς χεῖρας σας ἅπασαν τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ Κράτους. Ἐὰν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ μόνου τοῦ Πατρός ἐκπορεύηται καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἐκπαιδευτικὸν ἐκ μόνου τοῦ ὑπουργοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως πρέπει νὰ ἐκπορεύηται. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ στρατηγὸς ὁ ὁποῖος ἀποφασίζει νὰ δώσῃ μίαν μάχην νὰ μὴ ἔχῃ ὅλον τὸ ἔμψυχον ὑλικὸν καὶ τὸ ἄψυχον τοῦ στρατοῦ του ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγάς του, ἀλλὰ οὔτε ὁ παπᾶς ὁ ὁποῖος θὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἱεροτελεστίαν του νὰ μὴ ἔχῃ πλησίον του τὰ ράσα του, καὶ σεῖς ζητεῖτε νὰ εἶσθε ἀλλοῦ ὁ παπᾶς καὶ ἀλλοῦ τὰ ράσα σας. Σεῖς ὁ παπᾶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ τὰ ράσα σας εἰς τὰ χαρτοφυλάκια τῶν διαφόρων συναδέλφων σας. Ἐπιμείνετε κύριε ὑπουργέ, νὰ μὴ κάμετε τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν ἂν δὲν λάβετε πρότερον εἰς χεῖρας σας πᾶσαν τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ Κράτους. Καὶ ἕνα ἄλλο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω εἶναι τὸ κατὰ πόσον ὑπάρχουσιν τὰ λεπτὰ διὰ τὴν τοιαύτην μεταρρύθμισιν. Εἶπεν βεβαίως ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅτι βαθμιαίως καὶ μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον καὶ ἀναλόγως τῶν πόρων τοῦ Κράτους θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νέον ἐκπαιδευτικὸν σύστημα. Ἀλλὰ ὑπάρχουσιν καὶ σημεῖα τινὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτρέπουν τὴν βαθμιαίαν αὐτῶν ἐφαρμογὴν καὶ εἶναι ἀκριβῶς τὰ κυριώτερα σημεῖα τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις. Πῶς εἶναι δυνατὸν κύριοι, ἕνας διδάσκαλος μόνον νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ ὀγδοήκοντα καὶ πλέον μαθητάς, νὰ διδάξῃ ταὐτοχρόνως συλλαβισμόν, γραφήν, ἀνάγνωσιν, γεωγραφίαν, ἀριθμητικήν, ἱερὰν κατήχησιν, ἐπαγγελματικήν μόρφωσιν, καλαθοπλεκτικήν, συρματοπλεκτικὴν καὶ πᾶσαν ἄλλην περιπεπλεγμένην πλεκτικήν; Πῶς θέλετε ἕνας διδάσκαλος νὰ ἐπαρκέσῃ νὰ κάμῃ τὰ μαθήματα ἕξ τάξεων εἰς ὀγδόντα μαθητὰς συγχρόνως καὶ μέσα σ’ ἕνα δωμάτιον; Πρὶν ἐπιδιώξητε τὸ τοιοῦτον φροντίσετε νὰ ἀνεγείρετε καὶ φρενοκομεῖα διὰ νὰ κλείσωμεν τοὺς ἀτυχεῖς διδασκάλους καὶ χωριστὰ βεβαίως φρενοκομεῖα διὰ τὰς ἀτυχεῖς διδασκαλίσσας. Ἂν θέλετε στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν κύριε ὑπουργέ, δὲν πρέπει νὰ περιορισθῆτε εἰς τὸν ὑποβιβασμὸν τοῦ ὁρίου τῆς προαγωγῆς ἑνὸς σχολείου ἀπὸ μονοταξίου εἰς διτάξιον, τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑξῆντα μαθητῶν εἰς τὰ ξενόφωνα μόνον σχολεῖα πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τοῦ Κράτους τὸ εὐεργέτημα αὐτὸ καὶ τὸ ὅριον τῶν ὀγδοήκοντα μαθητῶν διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ σχολείου πρώτης πρέπει νὰ κατέλθῃ εἰς τοὺς ἑξήκοντα μαθητάς. Εἰς ἑπτὰ ἑκατομμύρια ὑπολογίσατε τὰς δαπάνας αἵτινες ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν ὑποβιβασμὸν τοῦ ὁρίου ἀπὸ τοὺς ὀγδοήκοντα εἰς τοὺς ἑξήκοντα μαθητὰς εἰς τὰ τριακόσια δημοτικὰ σχολεῖα τῶν ξενοφώνων. Διὰ μιᾶς ἁπλῆς μεθόδου τῶν τριῶν εὑρίσκει κανεὶς τί ποσὰ θὰ ἀπαιτηθοῦν διὰ νὰ ἐπεκταθῇ τὸ ἐπάναγκες τοῦτο μέτρον διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν εἰς τὰ ὑπάρχοντα 7.843 δημοτικὰ σχολεῖα. Χρειάζονται χρήματα κύριοι, καὶ ἂν τὰ χρήματα ὑπάρχουν τότε θὰ ψάλωμεν τὸ «Χριστὸς ἀνέστη τῆς ἐκπαιδεύσεως». Ἄν ὅμως τὰ χρήματα δὲν ὑπάρχουν τότε ἐγὼ καὶ σεῖς μαζὺ κ. ὑπουργέ, θὰ ψάλωμεν τὸ «Θρηνῶ καὶ ὀδύρομαι τῶν ἐκπαιδευτικῶν σας νομοσχεδίων». Πρὸ τεσσάρων ἐτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπῆρξα δυσάρεστος, τόσον εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως, ὅσον καὶ εἰς ἀγαπητὸν συνάδελφον καὶ τότε ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, διότι εἶπον ὅτι διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ ἐκπαιδευτικά του νομοσχέδια, τότε θὰ ἐζητοῦσε τὰ χρήματα ἀπὸ τὴν διαθήκην τοῦ Μπάρπα– Νικολῆ.

§165Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ μᾶς τὴν πῆτε. Νὰ μᾶς τὴν πῆτε.

§166ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τὴν πῆτε. Νὰ τὴν πῆτε.

§167Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ, κύριοι, ἐπιμένετε, ἐπιθυμεῖ δὲ καθὼς βλέπω καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὴν ἀκούσῃ, τὸ bis in idem εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν βλάπτει. Λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ἕνας συμπολίτης μου ὁ Μπάρμπα–Νικολῆς, εἰς τὸ τέλος τοῦ βίου του ἀπεφάσισε νὰ κάμῃ τὴν διαθήκην του, προσεκάλεσε δὲ πρὸς τοῦτο τὸν συμβολαιογράφον καὶ δύο ἐκ τῶν εὐπολήπτων πολιτῶν τοῦ τόπου καὶ ἤρχισεν νὰ ὑπαγορεύῃ πρὸς τὸν συμβολαιογράφον αὐτὸν τὴν διαθήκην του. Ἀφήνω, λέγει, 100 χιλ. δραχ. εἰς ἕνα παρθεναγωγεῖον, ἀφήνω 200 χιλ. δραχ. εἰς τὴν τάδε ἐκκλησίαν, ἀφήνω 300 χιλ. δραχ. εἰς τὸ νοσοκομεῖον, ἀφήνω 500 χιλ. δραχ. εἰς τὸ φρενοκομεῖον καὶ ἐξηκολούθησεν ἀφήνω χιλιάδας διὰ διάφορα φιλανθρωπικὰ καταστήματα, ὅτε ἕνας ἐκ τῶν μαρτύρων, ὁ ὁποῖος ἐγνώριζεν πολὺ καλὰ ποιὰ ἦτο ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Μπάρμπα–Νικολῆ, αἴφνης τὸν διέκοψε καὶ τὸν ἠρώτησεν: Μὰ δὲν μοῦ λὲς Μπάρμπα–Νικολῆ ποῦ θὰ βροῦν οἱ κληρονόμοι ὅλα αὐτὰ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα κληροδοτεῖς; Καὶ ὁ Μπάρμπα–Νικολῆς μετὰ θυμοῦ τοῦ ἀπαντᾶ: Ἐγὼ παιδί μου φροντίζω νὰ κάμω τὴν διαθήκην μου νὰ πληρώσω καὶ γιὰ τὸν συμβολαιογράφο, ἐνώχλησα καὶ σᾶς τοὺς μάρτυρας τοὺς ὁποίους ἔφερα ἐδῶ καὶ θέλεις νὰ φροντίσω ποῦ θὰ εὕρουν οἱ κληρονόμοι αὐτὰ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα κληροδοτῶ; Φτάνει ποὺ τοὺς τὰ κληροδοτῶ, ἂς φροντίσουν καὶ αὐτοὶ νὰ τὰ εὕρουν (χειροκροτήματα). Μὴ ἀφήσετε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὑπουργόν σας νὰ ἀναζητήσῃ τὰ ἀπαιτούμενα χρηματικὰ ποσὰ διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν εἰς τὴν κληρονομίαν τοῦ Μπάρμπα–Νικολῆ. Συνδράμετε αὐτὸν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ νέον ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον τὰ μέγιστα θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀναδημιουργίαν τῆς χώρας (χειροκροτήματα)

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), Κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) καὶ Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) καταθέτουν σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 31 Ἰουνίου 1929 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ζητήματος τῶν καλυμμάτων καὶ ἱδρύσεως Γεωργικῆς Τραπέζης».

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ ὅπως ταχθῇ τριήμερος προθεσμία εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἵνα ὑποβάλει τὴν ἔκθεσίν της. Ἐπίσης παρακαλῶ, ὅπως αἱ ἐπιτροπαὶ δι’ ὅλα τὰ ἐκκρεμῆ νομοσχέδια ὑποβάλουν τὰς ἐκθέσεις των μέχρι τῆς ἑβδομάδος, ἄλλως θὰ συζητηθοῦν ταῦτα ἄνευ ἐκθέσεως. Ἐπίσης, κύριοι βουλευταί, μετὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας γεννᾶται τὸ ζήτημα τῶν ὀργανώσεων τῶν γραφείων τῆς Γερουσίας καὶ τοῦ προσωπικοῦ αὐτῆς. Ἔχω τὴν τιμήν, νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασιν, ὅπως ἐξουσιοδοτηθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀπὸ κοινοῦ μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Γερουσίας πρὸς τὸν ὁποῖον θὰ ὑποβληθῇ ἡ αἴτησις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα καταρτίσῃ ἐπιτροπὴν μικτήν, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομιῶν αἱ ὁποῖαι θὰ ἠμποροῦσαν νὰ ἐπέλθουν εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν δύο Βουλῶν. Σημειώσατε, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ τρέχοντος ἔτους ἀναγράφονται θέσεις μόνιμοι τῶν γραφείων τῆς Βουλῆς 150, ὑπάρχουν δὲ καὶ θέσεις προσωριναὶ διὰ τὰς ὁποίας δίδονται πιστώσεις 500 χιλ. δραχμῶν. Κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1915 ὑπῆρχον ὀργανικαὶ θέσεις προσωπικοῦ 84 μόνον, δηλαδὴ ἔχομεν σήμερον 69 παραπάνω, περίπου 75% ἐκείνων πλέον ποὺ εἴχομεν κατὰ τὸ 1915. Τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν εἴχομεν καὶ κατὰ τὸ 1914. Ἄν ὑπολογισθῇ, ὅτι κατὰ τὴν Βουλὴν τοῦ 1915 καὶ 1914 οἱ βουλευταὶ ἦσαν 331 καὶ ὅτι σήμερον εἶναι 250, νομίζω ὅτι θὰ ἀναγνωρίσετε, ὅτι δὲν εἶναι σήμερον περισσοτέρα ἡ ἐργασία ἡ γραφικὴ παρ’ ὅ,τι ἦτο τότε, δεδομένου μάλιστα, ὅτι καὶ αἱ ἀγορεύσεις σήμερον εἶναι μικρότεραι ἔχομεν δὲ καὶ ὀλιγωτέρας ὥρας συνεδριάσεων. Ὑπάρχει λοιπὸν κάτι ἐδῶ, τὸ ὁποῖον χρήζει θεραπείας.

§170Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὑπάρχει καὶ διαφορὰ εἰς βαθμούς.

§171Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ διαφορὰ εἰς βαθμοὺς ἀποτέλεσμα φέρει, ὅτι ἐνῷ κατὰ τὸ 1915 ἡ δαπάνη ἀνήρχετο εἰς 150 χιλ. διὰ τὸ προσωπικὸν ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ πρὸς δαπάνην 3 ἑκατομ. σημερινῶν, ἡ δαπάνη διὰ τὸ προσωπικὸν τῆς Βουλῆς εἶναι διπλασία. Λοιπὸν ὑπάρχει εὐκαιρία, ὅπως γίνουν οἰκονομίαι σοβαραί. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνουν σοβαραὶ οἰκονομίαι καὶ δὲν θὰ ἀνεχθῇ ἡ κοινὴ γνώμη νὰ γίνεται σήμερον αὐτό. Εἶναι ἐδῶ ἡ περίστασις κατάλληλος, ὥστε, ἂν ἦτο δυνατόν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δαπανῶμεν διὰ τὴν μίαν Βουλὴν νὰ ἐπαρκέσῃ καὶ διὰ τὴν δαπάνην τῆς ἄλλης. Λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ, ὅπως ἐξουσιοδοτηθῇ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἵνα συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ Προέδρου τῆς Γερουσίας καὶ ἂν θέλετε νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ καταρτίσῃ ἐπιτροπήν. Θὰ ζητήσω δὲ τὸ αὐτὸ αὔριον καὶ ἀπὸ τὴν Γερουσίαν.

§172Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ καλλίτερον ὑστερόγραφον διὰ τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια.

§173Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκριβῶς αὐτὸ γίνεται διὰ τὸ χατῆρι τοῦ ἰατροῦ, διά νὰ ἐξοικονομηθοῦν χρήματα. Ὥστε, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐὰν δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§175ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων Ὁ κ. Φ. Μανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§177Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔχω μίαν ἐπερώτησιν ἐκκρεμοῦσαν πρὸ ἑξαμήνου ἀφορῶσαν τὴν ἑλληνοβουλγαρικὴν ἐπιτροπήν. Παρακαλῶ καὶ πάλιν, νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως αὐτῆς.

§178Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν θέλετε, νὰ συζητηθῇ τὴν Παρασκευὴν καὶ νὰ εἰδοποιηθῇ τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐξωτερικῶν.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπακάλμπασης ἔχει τὸν λόγον.

§180Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διαγραφῇ, καθ’ ὅσον ὁ κ. ὑπουργὸς ἔλαβε πρόνοιαν περὶ αὐτοῦ.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται. Ὁ κ. Α. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§182Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παρακαλῶ, ὅπως κατατεθοῦν αἱ ἐκθέσεις διὰ τὰς σκηνὰς τὰς λαβούσας χώραν κατὰ τὴν ἀπεργίαν τῶν φορτοεκφορτωτῶν τοῦ λιμένος Πειραιῶς.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ λοιπαὶ ἐπερωτήσεις ἀναβάλλονται. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκτελέσεως ἠλεκτρικῶν ἐγκαταστάσεων ἐν τῇ πόλει Κερκύρας». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ».

§184Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ μειοψηφῶ καθὼς καὶ ἐπὶ τοῦ ἑπομένου.

§185Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν δημιουργεῖται μία πολυτέλεια τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει κανεὶς στρατός. Ἔχομεν 54 σωματάρχας πεζικοῦ ἐνῷ ἔχομεν 24 συντάγματα 9 μεραρχίας στρατοῦ καὶ ἔχομεν 28 στρατηγούς. Καταργοῦμεν ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ δημιουργοῦμεν ἀπὸ τὸ ἄλλο, δηλαδὴ καταργοῦμεν τὴν ταμειακὴν ὑπηρεσίαν ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἂν καλυφθῶσι τὰ τυχὸν ἔξοδα τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ οὕτω δηλαδὴ βγάζομεν τὰ χρήματα ἀπὸ τὴ μία τσέπη καὶ τὰ βάζομεν εἰς τὴν ἄλλην. Ἡ πολυτέλεια αὐτὴ δὲν ἐπιτρέπεται.

§186Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τώρα μὲ τὴν Γερουσίαν ἠμποροῦν νὰ γίνουν τροποποιήσεις.

§187Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀκούω καὶ ἐγὼ παράπονα, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι πάρα πολὺ πολυδάπανον. Ἐγὼ δὲν τὸ ἔχω μελετήσει καὶ δὲν ἀναλαμβάνω εὐθύνην.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Καλογερᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§189Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐπέρασεν κἂν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν. Ἐγὼ ἔχω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ σοβαρὰς ἀντιρρήσεις καὶ ἔκρινα ὀρθὸν νὰ εἴπω, ὅτι μειοψηφῶ.

§190Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρῆτε πρέπει νὰ μᾶς εἴπητε συγκεκριμένα γεγονότα, διότι ἄλλως αὐτὸ εἶναι πλύσιμον τῶν χειρῶν. Πρέπει δέ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὅταν ἐξέφρασα τὰς ἀνησυχίας μου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, μοῦ εἶπον, ὅτι ἐδῶ ἡμεῖς κρατοῦμεν τὸν ὀργανισμόν, τὸν ὁποῖον εἶχεν καταρτίσῃ τελευταίως ἡ Κυβέρνησις.

§191Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν εἶναι ἔτσι, κ. Πρόεδρε. Δύο μόνον λέξεις θὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, διότι δὲν εἶμαι καὶ παρεσκευασμένος. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ στελεχῶν ἀποτελεῖ τὴν βάσιν καὶ πρέπει νὰ συζητηθοῦν ἐν συνδυασμῷ. Πάντες ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι διὰ τοῦ πρώτου ἐξ αὐτῶν ἐγένετο ἕν βῆμα, δηλαδή, ἐλήφθη ὡς βάσις ἡ ἐτησία ἀπογραφή. Ἀλλὰ ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἡ ἐτησία αὐτὴ ἀπογραφὴ δὲν θὰ μᾶς ἐπέτρεπε, νὰ δημιουργήσωμεν τὰς μονάδας, τὰς ὁποίας δημιουργοῦμεν, διότι ἐλέχθη, ὅτι μᾶς χρειάζονται νὰ ἔχωμεν στελέχη ἐν εἰρήνῃ ὅσα καὶ ἐν πολέμῳ. Αὐτὴν τὴν ἀρχὴν δὲν δύναμαι ἐγὼ τοὐλάχιστον νὰ τὴν ἀποδεχθῶ, διότι φρονῶ, ὅτι ὅπως καὶ εἰς ὅλας τὰς χώρας τοῦ κόσμου ἐφαρμόζεται τὸ σύστημα τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, οὕτω καὶ ἐδῶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γεννηθῇ ζήτημα. Σήμερον κύριοι βουλευταί, ὑπάρχουν τόσοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθοῦν ἐν πολέμῳ. Ἑπομένως θὰ ἠδυνάμεθα, ἐὰν ὑπάρχουν τὰ ἀπαραίτητα ἐφόδια, νὰ καταρτίσωμεν ὅσας δήποτε, θὰ θέλωμεν μονάδας. Ἀλλὰ μᾶς λείπουν στελέχη; Ὄχι βεβαίως. Μᾶς λείπει τί; Μᾶς λείπει ὁ παρᾶς, ἀλλὰ ὁ ὁποῖος θὰ ἠδύνατο καὶ αὐτὸς νὰ εὑρεθῇ, ὥστε τὸ ἀπαραίτητα ἐφόδια, νὰ ὑπάρχουν. Μήπως θὰ ἔχωμεν πραγματικὰς οἰκονομίας; Ὄχι βεβαίως. Χηρεύουσαι θέσεις ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἐπληρώνοντο.

§192Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰπέτε μας συγκεκριμένα γεγονότα παρακαλῶ.

§193Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρῶτον εἶναι, ὅτι αἱ θέσεις εἶναι δυσανάλογοι πρὸς τὰς ἐτησίας ἀποδόσεις τῶν ἀνδρῶν.

§194Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Παρέστην εἰς τὴν συζήτησιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον μέρος, ὅλοι οἱ δυνάμενοι νὰ ἔχουν ἔγκυρον γνώμην, περὶ Στρατοῦ, ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Σωμάτων, οἱ ἐπιθεωρηταὶ καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς. Συνεζητήθησαν τὰ πράγματα αὐτὰ καὶ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὰς μονάδας, ἐπείσθην ὅτι αὐταὶ εἶναι ἀναγκαῖαι. Ἐπὶ ἄλλου ζητήματος διεφώνει ὁ κ. Καλογερᾶς, ὡς πρὸς τὰ στελέχη καὶ ὄχι ὡς πρὸς τὸν κανονισμόν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι σᾶς εἶπα, εἴπατέ μου ἐλευθέρως τὰς γνώμας ἐπ’ αὐτοῦ. Τώρα ἔχομεν ἀκόμη τὸ στάδιον τῆς Γερουσίας, κάμετέ μου μίαν ἔκθεσιν καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ καλέσω καὶ τὸ συμβούλιον τῶν ἀντιστρατήγων ἀκόμη, διὰ νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν τίποτε.

§195Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εἶπα, ὅτι δὲν δύναμαι κατὰ συνείδησιν, νὰ ψηφίσω αὐτὰ τὰ νομοσχέδια.

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ναί, ἀλλὰ βλέπω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε, νὰ μοῦ δώσητε ὡρισμένα στοιχεῖα.

§197Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὅταν συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἔλεγα, ὅτι αἱ μονάδες ἔπρεπε νὰ καταργηθοῦν, ὅπως καὶ τὰ Συντάγματα καὶ μόνον πυρῆνες πρέπει νὰ ὑπάρχουν τῶν κατηργημένων μονάδων, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ πολυτέλεια, ἡ ὁποία ἐγκαινιάζεται, διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ περὶ στελεχῶν.

§198Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐγκαινιάζεται, ἀλλὰ διατηροῦμεν τὸν ὀργανισμόν.

§199Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Πρὸς ἀποκατάστασιν πλήρη τῆς ἀκριβείας τῶν πραγμάτων σᾶς λέγω, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς δὲν ὑπάρχει ἀλλὰ ὑπάρχει ἕνας νόμος τοῦ 1913 ὑπ’ ἀριθμὸν 85 καὶ κατόπιν ἡ δικτατορία ἔβγαλε νομοθετικὸν διάταγμα καὶ τὸν ἔβγαλεν ὀργανισμὸν καὶ αὐτὸ δὲν ἠκυρώθη. Ἦλθε κατόπιν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις καὶ ἔκαμεν ἕνα νομοθετικὸν διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἔδει, νὰ κυρωθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον ἐτροποποίει αὐτὸ τὸ διάταγμα τῆς δικτατορίας.

§200Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκριβῶς δὲν ἀποτελεῖ αὔξησιν, ἀλλὰ διατηρεῖ αὐτό, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει σήμερον. Ἀπὸ τὴν ἀρχὴν σᾶς εἶπα, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν καὶ ἐζήτησα τὸν ἀριθμὸν τῶν στελεχῶν εἶναι τοῦτο, ὅτι ὁ Πάγκαλος ἔχει αὐξήσει τὰ στελέχη καὶ ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἔκαμε πολλὰς οἰκονομίας.

§201Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. Καλογερᾶς λέγει, ὅτι νομίζει, ὅτι καὶ τότε ἦτο πολυτέλεια.

§202Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ εἴπω καὶ πάλιν, διότι τὸν κ. Καλογερᾶν τὸν θεωροῦν οἱ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ὡς συστηματικῶς ἀντιτασσόμενον εἰς τὰ νομοσχέδιά των, ὅτι δὲν εἶναι πολλὰ τὰ στελέχη. Μοῦ εἶπαν, ὅτι ἦσαν αὐτὰ εἰς ἐποχὴν ἀγρίαν οἰκονομιῶν, ὅταν ἦτο ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡμεῖς ἐμείναμεν ἐκεῖ. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι ἐὰν δὲν μοῦ κάμετε μίαν ἔκθεσιν ποῦ μποροῦμεν νὰ κόψωμεν, δὲν μποροῦμεν νὰ κάμωμεν τίποτε.

§203Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἔχω ὑποβάλλει καὶ πάλιν ὑπόσχομαι.

§204Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῦ τὴν ὑπεβάλατε;

§205Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὅταν ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§206Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε συνεζητεῖτο ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἄλλος ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ καὶ ἄλλος νόμος περὶ στελεχῶν. Διὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ ἂς ἀρκεσθῶμεν εἰς αὐτὰ καὶ εἴπατέ μου τί οἰκονομίας θὰ κάμωμεν.

§207Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὑπόσχομαι νὰ τὰς φέρω, δηλῶ δὲ ὅτι δὲν εἶπα ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν ἐπέρχεται αὔξησις πέραν τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τῆς Οἰκομενικῆς Κυβερνήσεως.

§208Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ εἶναι φυσικὸν οἱ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἴπουν ὅτι εἰς στιγμὴν οἰκονομικῆς κρίσεως, τὴν ὁποίαν ἀντιμετώπισεν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις μὲ ὅλον αὐτὸ τὸ κῦρος, ἔφερεν αὐτὰς τὰς οἰκονομίας, μὴ θέλετε νὰ μᾶς κάμετε τέτοιες νέες οἰκονομίες ποὺ νὰ μὴ ἐπιτρέπουν νὰ κινηθῇ ὁ στρατός.

§209Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Αὐταὶ ἦσαν ἀντιλήψεις τῆς ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι δὲν εἶδον τὸ φῶς.

§210Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν μόνον καὶ μόνον ἐπὶ τῆς τῆς γνώμης τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως, ἡ ὁποία ἐνδεχόμενον νὰ ἐπηρεάσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑρμηνείαν καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ κανονισμοῦ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως ἐπανέλαβε καὶ σήμερον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καὶ προχθὲς ἰσχυρίσθη ἐπανέλαβε τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ συζητουμένου καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐπαναλάβῃ ἐξ ἀρχῆς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν. Ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς νομίζω, ὅτι εἶναι ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ ἀλλὰ καὶ ἀντισυνταγματικός, διότι τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ κανονισμὸς ὁρίζουν ὅτι ἕκαστον νομοσχέδιον ψηφίζεται εἰς δύο συζητήσεις καὶ πρέπει ἡ μὲν πρώτη συζήτησις νὰ γίνεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον καὶ ἡ δευτέρα κατ’ ἄρθρον καὶ κατὰ σύνολον. Πότε δὲν ψηφίζεται τὸ σύνολον; Ὅταν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν ὑποβληθοῦν αἱ τροπολογίαι ὁπότε ἀναβάλλεται, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλὴ ἐὰν ἐγένετο καλῶς ἡ συναρμολόγησις, ὅτι τὸ κείμενον τροποποιήθη μὲ τὴν τροπολογίαν καὶ τότε δύναται νὰ γίνωνται ἀντιρήσεις.

§211Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐλησμόνησε τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ὁ κανονισμός, τῆς ὁποίας λέγει, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ συνόλου δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ὑποβολὴ τροπολογιῶν. Κατὰ συνέπειαν ἡ Βουλὴ, ἐφ’ ὅσον ἐρωτᾶται, ἐὰν ἀποδέχεται ἢ ἀποκρούῃ τὸ σύνολον, δύναται νὰ τὸ ἀποκρούσῃ ἄνευ τροπολογιῶν, διότι ὡς ἔχει διαμορφωθῆ τὸ ἀποκρούει Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν δύναται νὰ τὸ ἀποκρούσῃ δύναται καὶ συζήτησις νὰ γίνῃ. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἔχει κανένα κίνδυνον, διότι ποία εἶναι ἡ πρᾶξις ἡ τηρουμένη; Εἶναι ὅτι ἐπὶ τοῦ συνόλου σπανιώτατα κανεὶς λαμβάνει τὸν λόγον. Δι’ αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀποκλείσωμεν τὸ δικαίωμα, ν’ ἀποκαλύψῃ κανεὶς τὴν κακὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου.

§212Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶμαι σύμφωνος; οὔτε μὲ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Δ. Ἑνώσεως οὔτε μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου. Δὲν νομίζω, ὅτι ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ συνόλου δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι φανερόν, ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων, ἀλλὰ δύναται ἕνας βουλευτής, ὅταν πρόκειται νὰ συζητηθῇ τὸ σύνολον, νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος ἢ δὲν εἶμαι σύμφωνος.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη, οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στελεχῶν τοῦ στρατοῦ». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν Στρατοῦ». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως διδασκαλείου οἰκοκυρικῆς ἐκπαιδεύσεως». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ταμείου συντάξεως Νομικῶν ἐν γένει».

§215Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μόλις πρὸ ὀλίγου διενεμήθη ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τῆς ὁποίας δὲν ἐλάβομεν γνῶσιν. Ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον, διότι θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν ἐπ’ αὐτοῦ.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται δι’ αὔριον. Α. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδόσεως δανείου μέχρι 700 ἑκατομμυρίων δραχμῶν δι’ ἀποζημίωσιν τῶν ὑποστάντων ζημίας ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου».

§217Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ περάσῃ ἀπόψε εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ὑπὸ τὸν ὅρον, ἂν παρουσιασθῇ τροπολογία, νὰ μὴ ψηφισθῇ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐθελοντῶν ὁπλιτῶν» (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 27 Ὀκτωβρίου 1925 Ν.Δ. περὶ αὐξήσεως καὶ καταλογισμοῦ τῶν τελῶν τῆς ποινικῆς διαδικασίας». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ γεωγραφικῆς ὑπηρεσίας στρατοῦ». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 11)17 Σεπτεμβρίου 1926 Ν.Δ. περὶ ἐκποιήσεως κτημάτων τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κατ’ ἄρθρον μετὰ τροπολογίαν τοῦ κ. Κοντοδίνα γενομένην ἀποδεκτὴν ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγνωρίσεως ὡς ἐγκύρων τῶν δυνάμει τοῦ νόμου 3492 γενομένων ἐγγραφῶν εἰς τὰ γενικὰ μητρῷα κλπ. Ἀρμενίων καὶ Ἰσραηλιτῶν ἐκ τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καί τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ἰουλίου 1927 Ν.Δ. περὶ τροποποιήσεως ὀργανισμοῦ ὑπηρεσίας πρὸς διάθεσιν τῶν ἐν Μακεδονίᾳ ἐγκαταλειφθέντων ὑπὸ τῶν Συμμαχικῶν καὶ Γερμανοβουλγαρικῶν στρατευμάτων πολεμικῶν ὑλικῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χρόνου διενεργείας νομαρχιακῶν συμβούλων, περιπτώσεών τινων ἀναγνωρίσεως δήμων καὶ κοινοτήτων κλπ.». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 29)3)Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5)11 Αὐγούστου 1925 Ν.Δ. περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ μονίμων ὁδοστρωμάτων Ἀθηνῶν κειμένων διατάξεων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τῶν δημοσίων ἔργων κειμένων διατάξεων». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Τ. Ἀναστασίου.

§218Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν τῷ ἄρθρῳ 10 αἱ παράγραφοι 1, 2 καὶ 3 τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 3830, εἶχον γίνει δεκταὶ κατόπιν τροπολογίας τυπωθείσης, διανεμηθείσης καὶ γενομένης δεκτῆς παρὰ τοῦ τότε ὑπουργοῦ καὶ τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως κανονικώτατα ἐψηφίσθη ἡ τροποποίησις αὕτη. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν αὐτῆς ἔχω νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι διὰ ταύτης καθιεροῦτο ἡ συμβουλευτικὴ γνώμη τῶν δημοσίων ἔργων διὰ τὰ ζητήματα τοῦ προσωπικοῦ, ἡ ὁποία ἐν ἀντιθέσει καὶ πρὸς τὰς ἄλλας διευθύνσεις τοῦ ὑπουργείου καὶ πρὸς τὰ λοιπὰ ὑπουργεῖα, ἦτο ὑποχρεωτική, θεσπισθεῖσα, ὡς τοιαύτη διὰ Ν.Δ. τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1922. Τὸ ὑποχρεωτικὸν τῆς γνώμης αὐτῆς ἐπεβάλλετο νὰ καταργηθῇ καὶ διὰ τὴν ὁμοιομορφίαν τῆς ἐξουσίας ὅλων τῶν ὑπηρεσιακῶν συμβουλίων τῶν ὑπουργείων καὶ διὰ τὴν καλλιτέρευσιν τῆς διοικήσεως δὲν ὑπάρχει δὲ οὐδεὶς λόγος νὰ παλινῳδήσῃ πάλιν ἡ Βουλὴ καὶ νὰ ἐπαναφέρῃ ἄνευ οὐδενὸς λόγου τὸ ὑποχρεωτικὸν τῶν γνωμῶν τῶν συμβουλίων τῶν δημοσίων ἔργων.

§219Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑφυπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἡ διάταξις αὐτὴ τὴν ὁποίαν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τροποποιῶ, δυστυχῶς ἔχει ψηφισθῆ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Ἐψηφίσθη χωρὶς οὐδεὶς νὰ λάβῃ γνῶσιν μία προσθήκη, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἐκ μέρους ἀξιοτίμων συναδέλφων μετὰ τὴν πρώτην ψήφισιν, χωρὶς ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ν’ ἀποφανθῇ καὶ ἡ ὁποία κατήργη διὰ τροπολογίας, τὴν ὁποίαν δὲν ὑπέβαλεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἀλλ’ ἀξιοτίμων συναδέλφων κατήργη, λέγω, θεμελιώδη διάταξιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ὑπουργείου. Τόσον δὲ ἡ διάταξις αὕτη ἦτο ἀμελέτητος, ὥστε μετὰ τοῦ ἄρθρου 2, τοῦ παρειφρύσαντος καὶ τῶν ἄλλων δύο ἐδαφίων ζητῶ τὴν κατάργησιν. Ἐγὼ δὲ προχωρῶν ἔτι περαιτέρω καταργῶ καὶ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἐδαφίου. Τὸ καθεστὼς ὅσον ἀφορᾷ τὸ τεχνικὸν προσωπικὸν τῶν δημοσίων ἔργων ἰσχύει ἐπὶ μίαν ἑπταετίαν. Εἶναι ἀναντίρρητον, ὅτι δημιουργοῦντες πολλάκις τόσον μεταξὺ τῶν προσώπων τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τοῦ ἐργολάβου δημιουργεῖ τόσας προστριβὰς, καὶ αἱ ἐπιδράσεις, αἱ ὁποῖαι πολλὲς φορές ἀσκοῦνται ἐπὶ τῶν ὑπουργῶν εἶναι τοιαῦται, καίτοι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι διὰ τὸ τεχνικὸν προσωπικὸν πρέπει, ν’ ἀφήσωμεν, νὰ ἰσχύῃ τὸ ὑφιστάμενον καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἔχει καθιερωθῆ, διὰ νομοθετικοῦ διατάγματος τοῦ 1923, καὶ ὁμαλῶς ἰσχύει. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τῆς οὐσίας ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον εἶχε ψηφισθῆ ἡ διάταξις πρὸ δύο μηνῶν μοῦ φαίνεται, ὅτι μοὶ δίδει πλῆρες τὸ δικαίωμα, διὰ νὰ ζητήσω τὴν ἐπάνοδον τῆς διατάξεως, ἥτις ἰσχύει ἐπὶ μίαν ἑπταετίαν. Θὰ ἤθελον μόνον νὰ περιορίσω τὸ δικαίωμα τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, εἰς ὅτι ἀφορᾷ τὸ ἀνώτερον προσωπικὸν εἰς ἐπιθεωρητὰς καὶ νομομηχανικούς. Ὑπὸ τοιούτους περιορισμοὺς εἶναι δυνατόν, νὰ τὸ δεχθῶ, θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Βουλήν, νὰ δεχθῇ τὴν τροποποίησιν, ὅπως τὴν διατυπώνω. Ἐξαιρῶ, δηλαδή, τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, ὅτι ἀφορᾷ τὸ ἀνώτερον προσωπικόν, ἐπιθεωρητὰς καὶ νομομηχανικούς. Ὑπὸ τοιούτους περιορισμοὺς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ δεχθῶ, θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Βουλήν, νὰ δεχθῇ τὴν τροποποίησιν, ὅπως τὴν διατυπώνω.

§220Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, ὅτι δὲν ἐψηφίσθη κανονικῶς ἡ τροπολογία. Ὑπεβλήθη παρὰ βουλευτῶν ἐξετυπώθη, διενεμήθη καὶ ἐγένετο δεκτὴ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἑπομένως δὲν ἔχει τι τὸ ἀνώμαλον.

§221Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑφυπουργὸς Συγκοινωνίας). Τὸ μελετημένον τῆς τροπολογίας τὸ ἀποδεικνύει, τὸ ὅτι μετὰ δίμηνον ἔρχεται ὁ ὑπουργὸς καὶ ζητεῖ τὴν κατάργησιν τῆς διατάξεως.

§222Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ καθεστώς, τὸ ἰσχῦσαν ἐπὶ μίαν ἑπταετίαν. Προκειμένου περὶ ὀργανισμοῦ ὑπουργείου, κανείς, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἁρμόδιος, περισσότερον τοῦ ὑπουργοῦ, διότι ἀφορᾷ τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ.

§223Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καταργεῖτε τὴν διάταξιν, δυνάμει τῆς ὁποίας αἱ προτάσεις τοῦ συμβουλίου θὰ εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν ὑπουργόν;

§224Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑφυπουργὸς Συγκοινωνίας). Καταργῶ προσθήκην γενομένην πρὸ δύο μηνῶν καὶ ἐπαναφέρω τὴν παλαιὰν κατάστασιν.

§225Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν μπορεῖ ὁ ὑπουργὸς νὰ κάνῃ προσωρινὰς τοποθετήσεις καὶ χορηγεῖται ἀπεριόριστον δικαίωμα εἰς τὸ ὑπηρεσιακὸν συμβούλιον.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, δέχεται τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ;

§227ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτή. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς μηνιαίου ἐπιδόματος λόγῳ ἐνοικίου εἰς τοὺς δικαστικοὺς λειτουργούς».

§228Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν παροχὴν ἐπιδόματος οὐχὶ μόνον εἰς τοὺς ἐγγάμους καὶ ἐν χηρείᾳ διατελοῦντας, ἀλλὰ γενικώτερον εἰς τοὺς οἰκογενειάρχας. Ἡ ἔννοια τοῦ οἰκογενειάρχου καθορίζεται ὡς ἑξῆς: «Οἰκογενειάρχης κλπ.».

§229ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ προστεθῇ καὶ προστάτης ἀδελφοπαίδων.

§230Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Εἰς τοὺς παρέδρους τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ἐδώσαμεν τὸν μισθὸν τοῦ ἐφέτου, πολλοὶ δὲ ἐξ αὐτῶν ἔγιναν πάρεδροι καὶ ἑπομένως δίκαιον εἶναι νὰ ἐξομοιωθοῦν καὶ μὲ τὰς ἀποδοχάς.

§231Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ ἐπίδομα παρέχεται εἰς τοὺς δικαστικοὺς λειτουργοὺς καὶ παρέδρους Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας.

§232Χ. ΛΑΔΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι νὰ δώσωμεν τὴν προσαύξησιν εἰς τοὺς ἐφέτας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξαιρέσωμεν αὐτῆς τὰ μέλη τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου.

§233Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν λέγωμεν δικαστήριον, συνήθως ἡ ἀντίληψις εἶναι ὅτι πρόκειται περὶ τῶν κοινῶν δικαστηρίων, τῶν τακτικῶν. Ἐν τούτοις ἐμείναμεν σύμφωνοι νὰ γραφῇ, ὅτι πρόκειται γενικῶς περὶ τῶν ἀστικῶν δικαστηρίων. Εἰς τὸν νόμον δὲ περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας ὡρίσαμε τὴν μισθοδοσίαν τοῦ παρέδρου ὁμοίαν μὲ τοῦ ἐφέτου. Καὶ ἐφ’ ὅσον σήμερον δίδομεν εἰς τοὺς ἐφέτας τὸ ἐνοίκιον, πρέπει νὰ τὸ δώσωμεν καὶ εἰς τοὺς παρέδρους τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας. Πρόκειται περὶ 3 δικαστῶν ἐλθόντων ἐκεῖθεν καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι σωστὸ νὰ πέρνουν ὀλιγώτερον. Πρέπει ὅμως νὰ ἐξηγηθῇ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος Κυβερνητικοῦ.

§234ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀπαλειφθῇ.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐρωτήσατε τὴν Βουλήν, ἐὰν δέχεται τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι)

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἀπορρίπτεται.

§238Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι βουλευταί, ἐξηγήθη, ὅτι ἡ διάκρισις ἡ γενομένη μεταξὺ δικαστῶν τῶν ὑπηρετούντων ἐν Ἀθήναις καὶ τῶν ὑπηρετούντων ἐν Πειραιεῖ, δὲν βασίζεται ἐπὶ πραγματικῶν λόγων. Μάλιστα προκειμένου, περὶ ἐνοικίου δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι τὰ ἐνοίκια τῆς μέσης τάξεως ἐν Πειραιεῖ εἶναι ἀκριβώτερα παρὰ ἐν Ἀθήναις. Πλὴν τούτου καὶ ὅλος ὁ ἄλλος βίος εἶναι ἀκριβώτερος, διότι οἱ δικασταὶ οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν Πειραιεῖ ὑποβάλλονται καὶ εἰς ἔξοδα ὁδοιπορικῶν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ὡς εἰδικῶς λόγος ἀναφέρεται τὸ ἐνοίκιον, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι τὸ ἐνοίκιον ἐν Πειραιεῖ διὰ τὴν μέσην τάξιν εἶναι ἀκριβώτερον τοῦ ἐν Ἀθήναις. Θὰ ἦτο ἑπομένως ἄδικον, νὰ γίνῃ μία διάκρισις ἄνισος.

§239Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον βεβαιοῦται αὐτό, δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ μὴ εἴπωμεν «ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ».

§240Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Εἰς τὰς Ἀθήνας περιλαμβάνεται καὶ Πειραιεύς.

§241ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰς Ἀθήνας λοιπὸν περιλαμβάνεται καὶ ὁ Πειραιεύς. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ἀντικειμένου, λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον 5ην μ. μ. (ὥρα 9η μ. μ.)