1928.12.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 35

ΤΡΙΤΗ 11 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1928

Προεδρία ἀντιπροέδρου κ. Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Τὰ πρακτικὰ δὲν ἐξετυπώθησαν ἀκόμη. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης, καταθέτει τηλεγράφημα τῶν φοιτητῶν Ἀγρινίου διαμαρτυρομένων κατὰ τοῦ Σ.Β.Δ.Ε. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Μπότσαρης καὶ Π. Φλῶρος, καταθέτουν αἴτησιν τῶν ἐργατῶν βυρσοδεψῶν Ἰωαννίνων, ζητούντων ἀποζημίωσιν λόγῳ τῆς εἰσαγωγῆς μηχανημάτων καὶ τῆς χρησιμοποιήσεως ἀχρήστων κυλίνδρων καουτσούκ. — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Σακκαλῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Εὐγενείου Ἀλεξιάδου διδασκάλου τοῦ ἡμιγυμνασίου Βολυσοῦ, αἰτοῦντος ὅπως προαχθῇ εἰς εἰσηγητήν. — Ἡ ὁμοσπονδία ἐπαγγελματιῶν Λαμίας, ὑποβάλλει ὑπόμνημα τῶν πεταλωτῶν μὲ τὴν παράκλησιν, ὅπως δοθῇ ἡ δέουσα ἐπ’ αὐτοῦ προσοχή. — Ἡ ἕνωσις ἀναπήρων φυματικῶν Ἀσβεστοχωρίου παρακαλεῖ, ὅπως ἡ δοθεῖσα σύνταξις πρὸς αὐτοὺς ἐξομοιωθῇ πρὸς τὴν διδομένην εἰς τοὺς τραυματίας συναδέλφους των. — Οἱ γεωργοὶ κάτοικοι τοῦ χωρίου Ὀρμὰν–Μαγούλα παρακαλοῦν, ὅπως ἀπαλλοτριωθῇ καὶ ἡ ἐναπομείνασα εἰς τὸν ἰδιοκτήτην Ἀθανάσιον Τσιμόναν καλλιεργήσιμος ἔκτασις καὶ παραχωρηθῇ εἰς αὐτούς. — Τὸ σωματεῖον καπνεργατῶν Δράμας, ὑποβάλλει ψήφισμα καὶ παρακαλεῖ ὅπως τὰ ἐν αὐτῷ διατυπούμενα αἰτήματά των ἐξετασθῶσιν εὐμενῶς. — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Κοκκινάκης, καταθέτει αἴτησιν τοῦ διδασκάλου Γεωργίου Παλιεράκη Μοναφατσίου Κρήτης, συνιστῶντος ὅπως προάγωνται καὶ οἱ τέως ὁριστικοὶ δημοδιδάσκαλοι τῆς Κρήτης μετὰ 20ετῆ συντάξιμον ὑπηρεσίαν. — Ὁ βουλευτὴς Φθιώτιδος κ. Δ. Χατζῖσκος, καταθέτει αἴτησιν τῶν κατοίκων Στυλίδος παρακαλούντων, ὅπως προαχθῇ τὸ ἐκεῖ τελωνεῖον των. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Μαχαίρας, καταθέτει ὑπόμνημα Πανελληνίου ἑνώσεως ναυτομαγείρων «ὁ Ἅγιος Σπυρίδων» τοῦ Πειραιῶς, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκθέτουν τὴν θέσιν αὐτῶν ἐν τοῖς ἀτμοπλοίοις καὶ ὑποδεικνύουν τὰ μέσα δι’ ὧν δύναται, νὰ ῥυθμισθῇ αὕτη πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας. — Οἱ ἀχθοφόροι τῶν σιδηροδρόμων τοῦ Κράτους παρακαλοῦν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀναλάβῃ τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων των καταπατουμένων ὑπὸ διαφόρων ἐπιτηδείων. — Ὁ πρόεδρος τοῦ Συνεδρίου τῶν Γεωργικῶν Ἐπιμελητηρίων Μακεδονίας, διαμαρτύρεται διὰ τὰς γενομένας ἀνακοινώσεις διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας διὰ τὸ ζήτημα τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης. — Ὁ πρόεδρος τοῦ Γεωργικοῦ Πιστωτικοῦ Συνεταιρισμοῦ Παρθένων Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην νέαν μείωσιν τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου. — Ἡ Ἐθνικὴ ὀργάνωσις τῶν Μακεδονομάχων Τυρνάβου ζητεῖ, ὅπως παραχωρηθῇ εἰς αὐτοὺς μικρὰ ἔκτασις γῆς πρὸς ἀνέγερσιν οἰκιῶν των. — Οἱ διαθέσιμοι δημοδιδάσκαλοι καὶ δημοδιδασκάλισαι τῆς περιφερείας Ἀνασελίτσης παρακαλοῦν, νὰ διαταχθῇ τὸ ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ὅπως προβῇ εἰς τὸν διορισμόν των εἰς τὰς κενωθείσας θέσεις τῆς περιφερείας ταύτης. — Οἱ κτηνοτρόφοι τῶν κοινοτήτων καὶ συνοικισμῶν Ζαρκαδιᾶς τῆς ἐπαρχίας Καβάλλας παρακαλοῦν, νὰ ἀρθῇ ἡ ἀπαγόρευσις τῆς βοσκῆς εἰς ἐκτάσεις ἀνηκούσας εἰς τὰς κοινότητάς των. — Ἀγρόται οἰκιῶν τοῦ δήμου Κοζάνης, διαμαρτύρονται διὰ τὸν χαρακτηρισμὸν ὡς δημοσίων ὑπὸ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης ἀπειλούσης καὶ τὴν βιαίαν ἔξωσιν αὐτῶν ἐν ὥρᾳ χειμῶνος ἐκ τῶν διὰ νομίμων συμβολαίων ἀγορασθέντων κτημάτων των. — Προσφυγικὴ ἕνωσις Καλαμῶν, διαμαρτύρεται διότι εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἐγκριθέντων σχολείων, δὲν περιλαμβάνεται καὶ σχολεῖον διὰ τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς Καλαμῶν. — Ἡ βιομηχανικὴ Ἕνωσις ἐργατῶν Οἰκοδομῶν Ἀθηνῶν, ὑποβάλλει ψήφισμα ἐνῷ ἐκθέτει διάφορα αἰτήματα τῶν ἐργατῶν σήραγγος καὶ παρακαλεῖ ὅπως ἐξετασθῶσι ταῦτα εὐμενῶς. — Τὸ ἐν Θεσσαλονίκῃ συνελθὸν συνέδριον αὐτοκινητιστῶν τῆς Βορείου Ἑλλάδος, διαμαρτύρεται διὰ τὴν συνεχιζομένην εἴσπραξιν φόρου τροχαίας κινήσεως ἐπὶ τῆς βενζίνης. — Ἡ γενικὴ συνέλευσις τῶν σιδηροδρομικῶν Πελοποννήσου, διαμαρτύρεται ἐντόνως, διότι ἡ ἑταιρία Σ.Π.Α.Π. παρὰ τὰς ἐπανειλημμένας διαταγὰς τοῦ ὑπουργείου ἀρνεῖται νὰ καταβάλῃ εἰς τὸ προσωπικὸν τὴν καθυστερουμένην ἡμισείαν τιμαριθμικὴν μονάδα. — Ὁ ἀντιπρόεδρος τῆς κοινότητος Δοξάτου, παρακαλεῖ ὅπως ὁ περὶ ἀτελείας οἰκοδομησίμων ὑλῶν νόμος ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν κοινότητά των ἀρξαμένης τῆς ἀνοικοδομήσεως. — Ὁ γεωργικὸς πιστωτικὸς συνεταιρισμὸς Ἁγίου Ματθαίου, διαμαρτύρεται διὰ τὰς ἐνεργείας τοῦ γεωργικοῦ ἐπιμελητηρίου Κερκύρας κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἀγροτικῆς πίστεως. — Ὁ γεωργικὸς συνεταιρισμὸς Ἰωαννίνων, παρακαλεῖ ὅπως ἐπιστραφοῦν αἱ ἐπιτευχηθεῖσαι καλλιεργήσιμοι γαῖαι ὑπὸ τῆς μεραρχίας Ἠπείρου πρὸς τοὺς ἐφέδρους καλλιεργητάς. — Τὸ ἐμπορικὸν ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ, ὅπως ἐπισπευθῇ ψήφισις νομοσχεδίου περὶ ἐνυποθήκων δανείων εἰς τὰς Νέας Χώρας. — Ὁ ἐπαγγελματικὸς σύνδεσμος Πραβίου ζητεῖ, ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ καὶ αὐτὸς εἰς τὴν Γερουσίαν. — Τὸ σωματεῖον καπνεργατῶν Πραβίου, ὑποβάλλει ψήφισμα ἐν ᾧ ἀναγράφονται διάφορα αἰτήματά των καὶ παρακαλοῦν, ὅπως ἐξετασθοῦν ταῦτα εὐμενῶς. — Ἡ ἕνωσις ἀναπήρων Σερρῶν διαμαρτύρεται, διὰ τὴν κατάργησιν τῆς λιανικῆς πωλήσεως σιγαρέττων παρ’ ἀναπήρων. — Ὑπερτριακόσιοι μικροϊδιοκτῆται οἰκοπέδων κάτοικοι Ἀθηνῶν, ζητοῦν τὴν ἀνάκλησιν τῆς ἀπαλλοτριωτικῆς ἀποφάσεως τοῦ κτήματός των τοῦ κειμένου παρὰ τὴν θέσιν Τουρκοβούνια ὡς νομίμως ἀνήκοντος εἰς αὐτούς. — Πρόσφυγες ἐκ Δαρδανελλίων διαμένοντες ἐν Ὕδρᾳ κληρονόμοι τοῦ Δ. Πάτερα, διαμαρτύρονται, διότι δὲν κατεβλήθη εἰσέτι εἰς αὐτοὺς ἡ ἀποζημίωσις διὰ τὴν ἐν Τουρκίᾳ ἐγκαταλειφθεῖσαν περιουσίαν. — Ὁ Ἀνέστης Στούπας κάτοικος Βερτούρων, ζητεῖ, νὰ τῷ ἀποδοθῇ ἡ παρανόμως κατασχεθεῖσα ὑπὸ τοῦ δασοφύλακος ρητίνη ὡς προερχομένη ἐκ τῶν κτημάτων του. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Κτικέλου Εὐρυτανίας, ὑποβάλλει ψήφισμα τῶν προέδρων τῶν πέριξ κοινοτήτων, διὰ τῶν ὁποίων παρακαλοῦν, ὅπως ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐν αὐτῷ ἀναφερόμενα δίκαια αἰτήματά των. — Ἡ ἕνωσις γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Κατερίνης, παρακαλεῖ, ὅπως διαταχθῇ ἡ ἀπαγόρευσις μετακινήσεων προσφύγων ἀπὸ τῆς μιᾶς περιφερείας εἰς ἄλλην, διότι γίνεται ἀφορμὴ λυπηρῶν ἐπεισοδίων. — Οἱ ἀπόστρατοι ἀξιωματικοὶ πίνακος βʹ, παρακαλοῦν ὅπως ἀπονεμηθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ἡ σύνταξις ἡ ἀπονεμηθεῖσα καὶ εἰς τοὺς ἐκκαθαρισθέντας ὑπὸ τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου συναδέλφους των. — Ἡ καπνεργατικὴ ὁμοσπονδία Δοξάτου, διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐπιδεικνυομένην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀνεκτικότητα ἀπέναντι τῶν καπνεμπόρων. — Μερικὰ σωματεῖα Κερκύρας διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἀγροτικῆς πίστεως. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Βασιλικοῦ παρακαλεῖ ἐξ ὀνόματος τῶν κατοίκων, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πταισματοδικείων καὶ ἐφ’ ἱκανοῦ ἀριθμοῦ πλημμελημάτων. — Οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ οἱ μὴ μονιμοποιηθέντες διὰ λόγους πολιτικοὺς παρακαλοῦν, ὅπως μονιμοποιηθοῦν καὶ αὐτοί, ὅπως ἔγινε καὶ δι’ ἄλλους καὶ ἀποστρατευθοῦν συγχρόνως, διὰ νὰ τοῖς χορηγηθῇ ἀνάλογος σύνταξις. — Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Ἀλαβάνος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. περὶ διοικήσεως τοῦ ἐν Τήνῳ Ἱεροῦ Ναοῦ τῆς Εὐαγγελιστρίας καὶ ἐκτελέσεως κοινωφελῶν ἔργων ἐν τῷ ἱερῷ ἱδρύματι καὶ ἐν τῇ πόλει τῆς νήσου Τήνου». — Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποσπάσεως χημικοῦ παρὰ τῇ διευθύνσει ἀγορανομίας ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν καὶ συνθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς διατιμήσεων ἀλεύρου καὶ ἄρτου ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ πρωτοδικείου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς». — Ὁ κ. Π. Πετρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ΓΥΛΕʹ τοῦ 1909 περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων». — Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ τελωνειακοῦ δασμολογίου νόμων». — Ὁ κ. Π. Καρασεβδᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν περὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 13 Νοεμβρίου 1927 περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 6 Σεπτεμβρίου 1925 περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων μεταλλευτικῶν νόμων». — Ὁ κ. Α. Βερδέλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν μεταλλευτικῶν νόμων». — Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τῆς συμφωνίας τῆς ὑπογραφείσης ἐν Γενεύῃ τῇ 9 Δεκεμβρίου 1927 ἐπὶ τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως». — Οἱ κ. κ. Π. Πετρίδης (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν νομοσχέδιον «περὶ ἀναστολῆς ἐκτελέσεως ἀπαιτήσεων τῶν ἀγροτῶν ἐν Κρήτῃ». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Ρεδιάδης, Π. Τσιρογιάννης καὶ Κ. Σαρακηνὸς ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τῆς 18 Σεπτεμβρίου 1927 «περὶ συστάσεως Συμβουλίου Οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν». — Οἱ κ. κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ μετατροπῆς ἑκουσίως μεταβαλλομένης ἐπὶ τῶν διὰ τοῦ Τελωνείου Ἡρακλείου ἐξαγομένων καὶ μεταφερομένων εἰδῶν φορολογίας εἰς ὑποχρεωτικὴν τοιαύτην ὑπὲρ ἐκτελέσεως ἔργων τοπικῆς κοινῆς ὠφελείας». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαφλέσσας.

§3Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ἀπουσιάζει ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται προσωρινῶς μέχρι τῆς ἀφίξεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ὁ κ. Σαμαρᾶς, ἐπὶ ἀναφορᾶς καλλιεργητῶν Κουλουκουρίου Αἰκατερίνης.

§5Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Κύριε ὑπουργέ, εἰς βάρος 14 οἰκογενειῶν προσφύγων τοῦ συνοικισμοῦ τῆς Αἰκατερίνης, ἐγένετο ἡ ἑξῆς τρομερὰ ἀδικία. Ἀπὸ ἔτους περίπου αἱ οἰκογένειαι αὐταὶ ἐν συνεννοήσει, μετ’ ἑξήκοντα ἄλλων οἰκογενειῶν μετῴκησαν ἐκ Δράμας καὶ μετέβησαν ἐκεῖ διὰ ν’ ἀγοράσουν ἓν μέγα κτῆμα. Κατέβαλον 200.000 δραχμῶν, ἐξεχέρσωσαν τὰς γαίας, ἔσπειραν τοὺς ἀγρούς, ἔκτισαν οἰκίας ἀξίας ἑκάστη 15–20 χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἐξηκολούθησαν νὰ παραμένουν χωρίς, ν’ ἀπασχολῶσιν παντάπασιν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐποικισμοῦ. Παραδόξως πρὸ μηνὸς ἐνεθυμήθη ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ, ὅτι αὐταὶ εἶχον ἐγκατασταθῆ ἀνωμάλως καὶ διέταξε τὴν ἔξωσιν παρὰ τὴν ἀπόφασιν ἡ ὁποία εἶχε ληφθῆ εἰς τὸ μετεκλογικὸν συνέδριον Αἰκατερίνης, διὰ τὰς πεντακοσίας οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἐγκατασταθῆ εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν, ὅτι ἔπρεπε, νὰ παραμείνωσιν, νὰ μὴ ἐπιτραπῇ δὲ ἡ εἴσοδος εἰς ἄλλας οἰκογενείας καὶ μέχρις οὗ γίνῃ ἡ διανομὴ τῶν γαιῶν. Πρὸ μηνὸς περίπου ὁ προϊστάμενος τοῦ γεωργικοῦ γραφείου Αἰκατερίνης, διέταξεν αὐτοὺς ν’ ἀναχωρήσουν, διὰ Δράμαν, ἀδιαφορῶν διὰ τὴν ἀπώλειαν τῶν 200.000 δραχμῶν ποῦ ἐδόθησαν ὑπὸ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν, διὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἐκχερσώσεως καὶ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς σπορᾶς κλπ. Μετέβην καὶ διεμαρτυρήθην εἰς τὴν Ε.Α.Π. καὶ ἐστάλη τηλεγράφημα ἐντεῦθεν, ὅπως παραμείνωσιν αἱ οἰκογένειαι αὗται εἰς τὸν συνοικισμὸν ἐκεῖνον. Παρὰ τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο πρὸ 10 ἡμερῶν διαταγῇ τοῦ γεωργικοῦ γραφείου Θεσσαλονίκης πρὸς τὸν ἀστυνομικὸν σταθμάρχην, ἐξώσθησαν αἱ οἰκογένειαι αὐταί, ἔλαβον δὲ χώραν καὶ λυπηρὰ γεγονότα, ἐτραυματίσθησαν δὲ καὶ δύο, ἀνεφέρθημεν καὶ πάλιν εἰς τὴν Ε.Α.Π. ἡ ὁποία ἐξηγριώθη καὶ ἐζήτησεν εἰς ἀπολογίαν, διέταξεν δὲ νὰ παραμείνουν οἱ κάτοικοι. Δὲν γνωρίζω κ. ὑπουργὲ τί ἀπέγινε. Ἴσως ἐν Θεσσαλονίκῃ ποῦ μετέβητε νὰ ἐλάβετε γνῶσιν τοῦ ἐπεισοδίου τούτου. Παρακαλῶ δέ, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ ἀναφορὰ τῶν κατοίκων αὐτῶν καὶ ἐνεργηθοῦν τὰ νόμιμα μέτρα τόσον, διὰ τὴν τιμωρίαν τῶν ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι τόσον ἀστόργως ἐξετέλεσαν παράνομον ἔξωσιν, ὅσον καὶ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων εἰς τὴν προτέραν των κατάστασιν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀποστόλου ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§7Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Καὶ ἐγὼ συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς, διότι εἶναι δύσκολον νὰ μετοικήσουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐν καιρῷ χειμῶνος. Πολὺ περισσότερον τώρα ὁπότε κατέστησαν καὶ αὐτάρκεις καὶ δὲν ἐνοχλῶσιν παντάπασιν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐποικισμοῦ.

§8Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔλαβα εἰσέτι γνῶσιν τοῦ ἐπεισοδίου τὸ ὁποῖον ἀναφέρατε, εἰμὴ μόνον ἐξωδίκως ἐκ πληροφοριῶν συναδέλφων. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι εἰς τὴν Αἰκατερίνην παρατηρεῖται κἄποιος συνωστισμός. Ἐθεωρήθη ὡς ἡ Καλλιφορνία τῆς Μακεδονίας καὶ ἐγκαταλείπουν τοὺς συνοικισμούς των καὶ μετακινοῦνται δυστυχῶς αὐθαιρέτως πρὸς τὴν Αἰκατερίνην, ἐπ’ ἐσχάτων τὸ κακὸν ἐνετάθη, ὥστε ἐδημιουργήθη ἡ κατάστασις ἀφόρητος καὶ ἐπικίνδυνος, διότι καὶ τὸ γηγενὲς στοιχεῖον περιεσφίγχθη εἰς σημεῖον ἀσφυκτικὸν ὡς μαρτυροῦσιν αἱ ὑποβληθεῖσαι ἀναφοραὶ διατραγῳδοῦσαι τὴν τραγικήν των θέσιν καὶ ἐπισείουσαι τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου. Ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου αὐτοῦ γεγονότος τὸ ὁποῖον ἀναφέρετε νὰ εἶσθε βέβαιος, ὅτι θὰ ἐνεργήσω, διότι ὅπως καὶ τότε κατὰ τὴν ἐκεῖ παραμονήν μου εἶπον, ὅτι τὰ μὲν γενόμενα τέλος πάντων ἂς συγχωρηθῶσιν, ἔστω καὶ ἐὰν ἐγένοντο κατὰ παράβασιν τῶν νόμων. Ἀλλὰ βεβαίως, ὅτι πρέπει ν’ ἀνακοπῇ ἡ τάσις αὐτὴ εἶναι ἐπιβεβλημένον, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλομεν ν’ ἀποφύγωμεν λόγῳ τοῦ ἐπεισοδίου αὐτοῦ, θὰ τὸ ἔχωμεν εἰς μείζονα βαθμὸν ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ Ε.Α.Π. νὰ μὴ λαμβάνῃ μέτρα διὰ τοὺς ἐπιδρομεῖς πρὸς τὴν Αἰκατερίνην ἐκ τῶν γύρω μερῶν καὶ ἐκ τῆς Θράκης.

§9Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος κ. ὑπουργέ. Ἀλλὰ πρὸ ὀλίγου εἶπον, ὅτι εἰς τὸ ἀγροτικὸν Συνέδριον Θεσσαλονίκης ἐξητάσθη τὸ ζήτημα ἐν πλάτει παρόντος καὶ τοῦ προϊσταμένου τοῦ γεωργικοῦ γραφείου καὶ ἀπεφασίσθη νὰ μὴ ἐπιτραπῇ ἡ εἴσοδος οὔτε μιᾶς οἰκογενείας εἰς τὸ ἑξῆς, ἀλλὰ αἱ 24 αὐτὲς οἰκογένειες αἱ ἤδη ἐγκατεστημέναι νὰ παραμείνωσιν, διότι ἔχουσιν καταβάλλει 200 χιλιάδας δραχμὰς ἔχουν κτίσει σπίτια κ.λ.π.

§10Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ ἐνέργεια τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, δὲν ἔτυχε τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ὑπουργείου, ἦτο ἐνέργεια ἀτομικὴ τῶν ὑπαλλήλων, ἑπομένως θὰ συνεννοηθῶ μετὰ τῆς ὑπηρεσίας, διὰ νὰ ληφθοῦν ὡρισμένα μέτρα.

§11Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐπεισόδιον κ. ὑπουργὲ δὲν παραλείπω νὰ σᾶς γνωρίσω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία μετεχειρίσθη ἀστυνομικὴν δύναμιν, διὰ τὴν βιαίαν τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν ἐκτόπισιν.

§12Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὑπάρχει συνεννόησις. Τὸ τοιοῦτον ἀναφέρεται καὶ εἰς τὰς ἀναφορὰς τῶν ἐντοπίων. Ἐὰν ἀναγνώσητε τὰς ἀναφορὰς τῶν ἐφέδρων ἀκτημόνων, θὰ ἴδητε, ὅτι καὶ ἐκεῖ γίνεται λόγος περὶ στενότητος.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαδᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς Συνδέσμου σταθμῶν Ἠλεκτρικοῦ Ρεύματος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς–Περιχώρων.

§14Χ. ΛΑΔΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Πρόκειται περὶ τῶν σταθμῶν παραγωγῆς καὶ διανομῆς ἠλεκτρικοῦ ρεύματος οἱ ὁποῖοι ἐλειτούργουν πρὸ τοῦ καταπλεύσῃ εἰς τὰς Ἀθήνας τὸ φροῦτο τῆς περιπίστου καὶ περιπτύστου συμβάσεως ἡ ὁποία μᾶς ἀπησχόλησε χθές. Αἱ ἑταιρεῖαι αὐταὶ φωτίζουν καὶ κινοῦν ὡρισμένας πολυαρίθμους συνοικίας τῶν Ἀθηνῶν, ὡς τὸ Παγκράτι, τὰ Πατήσια, τὸ Ψυχικὸ κλπ. χιλιάδες Ἀθηναίων φωτίζονται ἀπὸ τὰς ἑταιρίας αὐτάς. Ὅταν εἰσήχθη ἡ σύμβασις Πάουερ κατὰ τὸν γνωστὸν τρόπον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀπηυθύναμεν παράκλησιν ὁ συνάδελφός μου κ. Καλογερᾶς καὶ ἐγὼ πρὸς τὸν τότε ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας κ. Μεταξᾶν, ἵνα κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις εἰς τὰς ὁποίας ὑπισχνεῖτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἤθελε προέλθῃ μετὰ τῆς ἑταιρίας, φροντίσῃ καὶ ἱκανοποιηθοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι τελοῦσιν ὑπὸ ὡρισμένον νόμον καὶ ἔχουσι βιομηχανικὰς ἐγκαταστάσεις μικρὰς μέν, ἀλλὰ καὶ ἀξίας λόγου. Ὁ τότε ὑπουργὸς εἶχε δηλώσει, ὅτι ἔλαβεν ὑπὸ σημείωσιν τὰς παρατηρήσεις μας καὶ ἤθελε προβῆ εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς ἑταιρίας Πάουερ. Μετά τινας ἡμέρας ἐπαναλαμβάνομεν τὴν παράκλησιν. Μᾶς διέκοψε καὶ μᾶς εἶπε, ὅτι καθ’ ἃς εἶχε πληροφορίας ἡ ἑταιρία εἶχεν ἔλθει εἰς ἀπ’ εὐθείας συνεννοήσεις μετὰ τῶν ἐνδιαφερομένων. Ἔκτοτε οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ παραμένουν ἄνευ ὁριστικοῦ διακανονισμοῦ τῆς θέσεώς των. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας θὰ καταβάλλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, διὰ τοὺς συμπολίτας μου αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι, δὲν πταίουσιν εἰς τίποτε, διὰ νὰ γίνωσιν καὶ αὐτοὶ θύματα ἀτυχῆ τῆς Πάουερ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρηγοράκης, παρακαλεῖ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, νὰ τὸν πληροφορήσῃ ἐὰν ἔχῃ γνῶσιν, ὅτι ὁ δασονόμος Γυθείου ἀμφισβητεῖ καὶ συζητεῖ σταλεῖσαν παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας διαταγήν, καὶ ἐξακολουθεῖ πιέζων τοὺς κατοίκους καὶ ἐφαρμόζων ἰδίας ἀντιλήψεις.

§16Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, ὁ δασονόμος Γυθείου, παρὰ τὴν διαταγὴν τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἐφαρμόζει μεθόδους καὶ ἰδίας ἀντιλήψεις, διὰ τὸ ζήτημα τῆς ξυλεύσεως τῶν κατοίκων Γυθείου καὶ περιχώρων.

§17Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχετε ἐπίσημον ἀναφορὰν τῶν κατοίκων;

§18Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Δὲν ἔχω ἐπίσημον ἀναφοράν, ἀλλὰ καθημερινῶς μοὶ παραπονοῦνται οἱ συμπολῖται μου, ὅτι, διὰ νὰ κόψουν ἕνα κλαρὶ πρέπει, νὰ πᾶνε εἰς τὸ Γύθειον, νὰ διανύσουν ὥρες ἀπὸ τὸ χωριό τους, διὰ νὰ πάρουν ἄδεια.

§19Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οὐδὲν δένδρον κόπτεται κ. συνάδελφε ἄνευ ἀδείας, διότι ἐὰν ἀφήσωμεν ἐλευθέρως, νὰ κόπτωνται δένδρα τί θὰ γίνῃ;

§20Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται κ. ὑπουργέ, νὰ κόψουν δένδρα ἀπὸ τὸν δημόσιον δρόμον, ἀλλὰ ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὴν αὐλή τους. Φαντασθῆτε λοιπὸν γιὰ ἕνα κλαρὶ ποῦ θέλουν νὰ κόψουν μέσα στὴν αὐλή τους, νὰ πηγαίνουν εἰς τὸ Γύθειον, νὰ παίρνουν τὴν ἄδεια τοῦ δασονόμου. Νομίζω κ. ὑπουργέ, ὅτι, θὰ διατάξητε τὸν δασονόμον Γυθείου, νὰ παύσῃ πιέζων τοὺς κατοίκους ἐφαρμόζων ἰδίας μεθόδους καὶ ἀντιλήψεις.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Θ. Φίλιος καὶ Ν. Γαρδικιώτης, παρακαλοῦσι τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τίνα μέτρα ἔλαβε, διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς ὁδοῦ Τρικκάλων–Λαρίσσης, ἥτις κατεστράφη τελείως καὶ κατέστη σχεδὸν ἀδιάβατος.

§22Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, νὰ μοῦ δώσῃ πληροφορίας περὶ τῆς ἐπισκευῆς τοῦ δρόμου Τρικκάλων–Λαρίσσης, ὁ ὁποῖος ἀπὸ διετίας εὑρίσκεται εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν καὶ δὲν παρέρχεται μὴν χωρὶς νὰ σπάσουν 2–3 αὐτοκίνητα. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἔχει ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνῶσιν τῆς καταστάσεως εἰς ἣν εὑρίσκεται ὁ δρόμος αὐτός, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐγκαταλειφθῆ εἰς τὴν τύχην του, ὅπως σᾶς εἶπα ἀπὸ διετίας. Νομίζω, ὅτι ἐνεργεῖται μία δημοπρασία ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον, παρακαλῶ, νὰ μᾶς πληροφορήσητε τὶ ἔγινεν ἡ δημοπρασία αὐτὴ καὶ τί μέτρον σκέπτεσθε, νὰ λάβετε. Δὲν μπορεῖ ὅμως ὁ δρόμος αὐτός, νὰ εὑρίσκεται εἰς αὐτὰ τὰ χάλια.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρδικιώτης.

§24Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Θὰ κάμω, καὶ ἐγὼ τὴν ἰδίαν σύστασιν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργός, θὰ λάβῃ μέτρα, διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ δρόμου αὐτοῦ. Διότι εἶναι ὁ μοναδικὸς δρόμος ὁ ἑνώνων τὰς δύο πόλεις Λάρισσαν–Τρίκκαλα, δὲν ἔχομεν ἄλλον. Ἡ πίστωσις ἡ ὁποία ἐδόθη διὰ τὴν συντήρησιν εἶναι ἐλαχίστη καὶ δὲν ἐπαρκεῖ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ν’ αὐξήσῃ τὴν πίστωσιν, νὰ διατηρηθῇ ἡ ὁδὸς αὐτὴ ἡ ὁποία ἀπὸ διετίας ἔχει ἐγκαταλειφθῆ. Εἶναι ἄδικον, ν’ ἀφήσῃ τὸ ὑπουργεῖον νὰ καταστραφῇ μία ὁδὸς διὰ νὰ μὴ αὐξήσῃ τὴν πίστωσιν.

§25Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, δὲν ἔχει γνῶσιν, ἀλλὰ ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας γνωρίζει ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ὅτι ἡ ὁδὸς Λαρίσσης–Τρικκάλων εὑρίσκεται εἰς κακὴν κατάστασιν. Τὸ γνωρίζει, διότι ὁ ἴδιος μετέβη. Ἐδόθη μία πίστωσις οὕτως ὥστε, νὰ διορθωθῇ ἐν μέρει τοὐλάχιστον ἡ ὁδὸς αὐτή. Ἡ ἐπισκευή, ὅμως τῆς γεφύρας εἶναι ἔργον κολοσσιαῖον καὶ αἱ πιστώσεις, ὅπως γνωρίζητε εἶναι τόσον μικραί, ὥστε δὲν ἐπιτρέπουν τὴν πραγματοποίησιν αὐτῆς. Γνωρίζετε, ὅτι αἱ πιστώσεις εἶναι μικραὶ καὶ δι’ αὐτὸ δυστυχῶς τὰ πράγματα γίνονται ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ ἕως ὅτου νὰ γίνῃ ἕνα τμῆμα καταστρέφεται τὸ ἄλλο. Πρέπει νὰ ἀλλάξῃ τὸ σύστημα. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος καὶ ὄχι, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζομεν τὴν σημασίαν τῆς ὁδοῦ.

§26Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ αὐτῆς ἐδώσατε μόνον 200 χιλιάδας. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἀφοῦ ἔχει ἐγκαταλειφθῇ ἀπὸ διετίας μὲ 200 χιλ. δραχμάς, νὰ κατασκευασθῇ εἶναι ἀνάγκη, ν’ αὐξήσητε τὰς πιστώσεις.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλιος.

§28Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Διὰ τὴν ἄλλην ὁδόν, κ. ὑπουργέ, Κεραμιδίου–Καρδίτσης, ἔχω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἄλλοτε ἀπετέλει τμῆμα τῆς ὁδοῦ τῆς Καρδίτσης ἥτις ἔβαινε πρὸς τὰ σύνορα τὰ ἄλλοτε τῆς Ἐλασσῶνος. Δὲν ἠξεύρω διατὶ τὸ τμῆμα αὐτὸ ἐθεωρήθη ὡς ὁδὸς ἐπαρχιακή. Τὸ τμῆμα τῆς ὁδοῦ αὐτῆς ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾶται ἡ ζωὴ ὁλοκλήρου τῆς Θεσσαλίας, ἔχει ἀνοίγματα πολλὰ καὶ τὰ ὕδατα προχωροῦν καὶ πλημμυρίζουν ὁλόκληρον τὸν κάμπον Καρδίτσης–Τρικκάλων. Μὲ τὰς σημερινὰς πιστώσεις, δὲν μπορεῖ, νὰ γίνῃ οὔτε μία γέφυρα. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν τρεῖς γέφυραι; Ἢ πρέπει λοιπὸν νὰ τὸ ἐπισκευάσητε, ἢ νὰ τὸ καταστρέψητε ἐντελῶς, διὰ ν’ ἀπαλλαγῇ ἡ σιτοπαραγωγὴ Θεσσαλίας τοῦ κινδύνου αὐτοῦ.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζῖσκος, ἐπὶ ἀναφορᾶς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Ἀταλάντης.

§30Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη κ. Πρόεδρε, ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ Ἀταλάντης παρακαλεῖ, ὅπως μὴ συγκατατάξῃ τὸν λιμένα μεταξὺ τῶν ἀγόνων γραμμῶν καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὴν ἀναφοράν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσακμάνης, ἐπὶ ἀναφορᾶς προσφύγων κοινότητος Σταυροῦ.

§32Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Ἡ προσφυγικὴ κοινότης Σταυροῦ, κ. πρόεδρε διαμαρτύρεται, διότι ἕνα ἀδιαίρετον ποσοστὸν ἐκ τοιαύτης πεδινῆς τῆς κτηματικῆς περιοχῆς τοῦ χωρίου των, τὸ ὁποῖον ἕως σήμερον διακατέχεται ὑπὸ τοῦ δημοσίου, δὲν γνωρίζω εἰς ποῖον μεταναστεύσαντα μουσουλμᾶνον ἀνῆκον, παρουσιάσθησάν τινες δῆθεν ἀντιπρόσωποι τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ διαπραγματεύονται, νὰ τὸ πωλήσουν εἰς τρίτους μὴ κατοικοῦντας σήμερον εἰς Σταυρόν. Τὸ ποσοστὸν αὐτὸ τὸ ἀδιαίρετον, ἀνερχόμενον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι εἰς τὸ ¼ τοῦ ὅλου κτήματος, ἀνέκαθεν ἐκαλλιεργεῖτο ὑπὸ τῶν κατοίκων τοῦ συνοικισμοῦ αὐτοῦ. Συγκεκριμένως δέ, ὁ συνοικισμὸς αὐτὸς ὁ ὁποῖος ἀριθμεῖ περὶ τὰς 300 οἰκογενείας, ἀνηγέρθη ἐκεῖ, ὄχι διότι ὑπῆρχον πρὸ τῆς ἀνεγέρσεώς του ἐπαρκεῖς γαῖαι πρὸς καλλιέργειαν, ἀλλὰ διότι ἐπρόκειτο ἐκεῖ ν’ ἀσκήσωσιν οἱ κάτοικοί του τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ὑλοτόμου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως καὶ ἀστικῶς ἐγκατασταθέντες εἶχον ἀνάγκην κἄποιας ἐκτάσεως γῆς, διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ συνοικισμοῦ των καὶ ἄλλης, διὰ τὴν ἀπασχόλησιν τῶν μελῶν τῶν οἰκογενειῶν των. Ἡ ὅλη ἔκτασις ἡ γύρω εἶναι μεταξὺ θαλάσσης καὶ τῶν πέριξ ὀρέων, ἀνέρχεται εἰς 21 χιλιάδας στρέμματα ἐκ τῶν ὁποίων τὰ ¾ ἀνήκουν εἰς τοὺς κατοίκους τῆς κοινότητος Σταυροῦ καὶ τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος Βρασινῶν, ὁλόκληρος δὲ ἡ ἔκτασις αὐτὴ ἐκαλλιεργεῖτο ὑπὸ τῶν κατοίκων τῶν δύο κοινοτήτων. Ἤδη οἱ κάτοικοι αὐτοὶ μανθάνουν, ὅτι τὸ ¼ τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸ δημόσιον μὲ ὅλην τὴν στενότητα ἡ ὁποία ὑπάρχει πρόκειται, νὰ πωληθῇ εἰς τρίτους καὶ πρόκειται νὰ ἐγκατασταθῇ τρίτος ἰδιώτης ἀφαιρῶν ἀπὸ τὴν κατοχὴν τῶν κατοίκων τὰς πωληθησομένας αὐτῶν ἐκτάσεις. Ἡ ἔκτασις αὐτὴ ἀποτελεῖται κατὰ τὰ ¾ ἀπὸ δάση, ἀνέρχεται δὲ εἰς 60 χιλιάδας στρέμματα ἐκ τῶν ὁποίων τὰ ¾ ἔχει ὁ ἰατρὸς Οἰκονόμου καὶ τὸ ⅓ ἐκμεταλλεύεται τὸ δημόσιον. Οἱ δὲ κάτοικοι τοῦ Σταυροῦ εἶναι ὑλοτόμοι καὶ δι’ αὐτὸ ἐγκατεστάθησαν ἐκεῖ, διὰ νὰ εἶναι πλησίον τῶν δασῶν. Τώρα αὐτὸ τὸ ¼ ζητεῖ ν’ ἀγοράσῃ ὁ ἰατρὸς Οἰκονόμου ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ κύριος τῶν ¾. Οἱ κάτοικοι Σταυροῦ παραπονοῦνται καὶ ζητοῦν ὅπως εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἰδιώτης τις τρίτος διεκδικεῖ καὶ θέλει, ν’ ἀγοράσῃ ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου τὸ ἀδιαίρετον τοῦτο ποσοστόν, νὰ μὴ δοθῇ ἐκ μέρους ὑμῶν τοιαύτη ἄδεια πωλήσεως, ἀλλὰ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς ἀνεπαρκείας γαιῶν τῶν κατοίκων, νὰ πωληθῇ τοῦτο πρὸς αὐτούς.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαμαρᾶς ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§34Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Αἱ 300 αὐταὶ οἰκογένειαι κ. ὑπουργὲ ἐγκατεστάθησαν πρὸ πενταετίας. Τὸ ¼ τῆς ἐκτάσεως αὐτῆς κατέχεται ὑπὸ τοῦ δημοσίου, αὐτοὶ δὲ ἐγκατεστάθησαν ἐκεῖ μὲ τὴν ὑπόσχεσιν τῶν ὑπηρεσιῶν, ὅτι ὄχι μόνον, θὰ δοθῇ τὸ ἓν τέταρτον, ἀλλὰ θὰ δοθῇ περισσότερον, διότι ἦσαν ὑλοτόμοι. Οὐχ’ ἧττον ὅμως, ἐπὶ μίαν πενταετίαν μένουν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, τώρα δὲ παρουσιάζεται ἕνας τρίτος καὶ διεκδικεῖ τὸ ¼ θέλει δὲ νὰ τὸ πουλήσῃ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ τὰ ¾. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ κ. ὑπουργέ, θὰ ἤθελα τῇ ἐπεμβάσει σας, νὰ μὴ ἐξωσθοῦν οἱ κάτοικοι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ζοῦν ἐπὶ μίαν πενταετίαν ἐκεῖ ἐπάνω.

§35Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι πρόκειται περὶ ἐνδεχομένης πωλήσεως τοῦ ¼ ἑνὸς κτήματος πρὸς τρίτους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγκατεστημένοι. Ὅσον ἀφορᾷ δέ, τὸ ζήτημα τῆς πωλήσεως τῶν δημοσίων κτημάτων ὑπεύθυνος, διὰ νὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν εἶναι ὁ κ. ὑπουργός.

§36Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Ὁ παρουσιαζόμενος, ὡς πωλητὴς λέγει, ὅτι εἶναι ὀθωμανὸς ὑπήκοος.

§37Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἴπατε, ὅτι τὸ κατέχει τὸ δημόσιον.

§38Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Τὸ κατέχει, ὡς ἐγκαταλελειμμένον ἔκτοτε καὶ παρουσιάζεται ἤδη ὁ ὀθωμανὸς αὐτὸς ὑπήκοος καὶ λέγει, ὅτι εἶναι ἰδικόν του καὶ διαπραγματεύεται τὴν πώλησιν αὐτοῦ. Ἡ αἴτησις, θὰ ἔλθῃ εἰς σᾶς κύριε ὑπουργέ, ἡ πώλησις δὲ εὑρίσκεται εἰς τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἀναβληθεῖσαι ἀναφοραὶ λόγῳ τῆς ἀπουσίας τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ὁ κύριος Παπαφλέσας, ἐπὶ ἀναφορᾶς Παμμεσσηνιακοῦ συλλόγου Καλαμῶν.

§40Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ μεταπολεμικὴ περίοδος ἐνεφάνισεν πρόοδον εἰς ὅλα τὰ Κράτη. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθές, ὅτι ἐνεφάνισεν καὶ καταστροφὰς εἰς πολλὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις. Μία ἐκ τῶν τάξεων αἱ ὁποῖαι ὑπέστησαν καταστροφὴν περισσότερον ἀπὸ ὅλας τὰς ἄλλας εἶναι ἡ τάξις τῶν μεσιτῶν σταφίδος. Τὰ διάφορα Κράτη ἀνεγνώρισαν, ὅτι κατεστράφησαν λόγῳ τῆς περιόδου διάφοροι ἐπαγγελματικαὶ τάξεις καὶ ἀνέλαβον τήν ὑποχρέωσιν ν’ ἀποζημιώσωσιν, καὶ ἀποζημιώνουσιν πολλοὺς ἐπαγγελματίας. Πλὴν τοῦ Κράτους καὶ ἑταιρίαι ἀποτελοῦσαι μέρος τοῦ κοινωνικοῦ ὀργανισμοῦ εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ ἀποζημιώσωσι τοὺς παρ’ αὐταῖς ἐργαζομένους ἐπαγγελματίας, ὡς ἐπίσης καὶ τοὺς παρ’ αὐταῖς ἐργαζομένους ἐργάτας. Μία τάξις τοιούτων ἐπαγγελματιῶν εἶναι καὶ οἱ ἐν ταῖς σταφιδοφόροις ἐπαρχίαις μεσῖται σταφίδος. Ὅπως γνωρίζει ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὡς προερχόμενος ἐκ σταφιδοφόρου ἐπαρχίας, ἡ μεσολάβησις μεσιτῶν ἦτο ἀναγκαιοτάτη τούτου ἕνεκεν διεμορφώθη πλέον εἰδικὴ τάξις καὶ ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τῶν μεσιτῶν, ὀργανώθη ὡς, σωματεῖον καὶ ὑπήχθη εἰς εἰδικὴν κατηγορίαν φορολογουμένων ἐπιτηδευματιῶν καθὼς γνωρίζει ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, οὐδεμία συναλλαγματική, οὐδεμία ἀγορὰ ἠδύνατο, νὰ γίνῃ ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τῶν μεσιτῶν. Μέχρι τοιούτου σημείου ἦτο ἀναγκαία ἡ παρουσία τῶν μεσιτῶν, ὥστε ἠδύνατο, ν’ ἀμφισβητηθῇ καὶ τὸ κῦρος ἀκόμη τῆς συναλλαγῆς ἢ ἀγοραπωλησίας σταφίδος, ἐὰν δὲν εἶχε λάβῃ μέρος εἰς τὴν συναλλαγὴν καὶ ὁ μεσίτης. Ἀφ’ ἧς ὅμως ἱδρύθη ὁ Αὐτόνομος Σταφιδικὸς Ὀργανισμὸς ἡ ἐπαγγελματικὴ αὕτη τάξις κατεστράφη, ὡς γνωρίζει ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Διότι ὁ Σταφιδικὸς Ὀργανισμὸς ἠγόρασεν περὶ τὰ 60.000,000 ὀκάδες σταφίδος πρὸς 8 δραχ. τὴν ὀκᾶν, τὸ ποσοστὸν δὲ τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τοὺς μεσίτας σταφίδος μένει βέβαια εἰς τὰ θυλάκια τοῦ Σταφιδικοῦ Ὀργανισμοῦ. Αἱ οἰκογένειαι τῶν μεσιτῶν αὐτῶν λόγῳ τοῦ ὅτι μένουν ἄνευ ἐργασίας διατρέχουν τὸν ἐξ ἀσιτίας κίνδυνον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ θελήσῃ, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὄχι βεβαίως ὅλα τ’ ἀναφερόμενα, ἀλλὰ μερικὰ ἐκ τῶν ἀναφερομένων, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν κατόπιν 25ετοῦς καὶ 30ετοῦς μεσιτικοῦ βίου, νὰ τραπῶσιν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα· εἶναι ἄλλωστε καὶ δύσκολος ἡ εὕρεσις νέου ἐπαγγέλματος. Παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργόν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι τὸ ὀρθὸν καὶ δίκαιον, ὅπως μὴ ἀποθάνωσιν καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τῆς πείνης, ὅπως καὶ τόσοι ἄλλοι.

§41Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Νὰ μοὶ σταλῇ ἡ ἀναφορά κύριε πρόεδρε.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεολογίτης ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἑνώσεως Ἐμποροϋπαλλήλων Καβάλλας.

§43Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ ἑνὸς ψηφίσματος τῶν ἐμποροϋπαλλήλων Καβάλλας τὸ ὁποῖον περιέχει γενικὰ ζητήματα ἀφορῶντα τὴν προστασίαν τῶν ὑπαλλήλων τῶν νέων χωρῶν, καὶ ἐν γένει τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων, περὶ συστάσεως ταμείου συντάξεων περὶ κατωτέρου ὁρίου μισθοδοσίας καί ἐν γένει περὶ ζητημάτων διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ λάβῃ ἀνάλογα μέτρα. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπουργόν, ὅπως ἐπιστήσῃ τὴν κατάθεσιν τῶν νομοσχεδίων του, διὰ νὰ ληφθοῦν τὰ προστατευτικὰ μέτρα ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν οἱ ὁποῖοι σήμερον μαστίζονται ὡς εἶναι γνωστὸν καὶ ὑπὸ τὴν γλισχρότητα τῆς μισθοδοσίας καὶ ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν τῆς συντάξεως καὶ ἀπὸ χιλιάδας ἄλλας στερήσεις μεταπολεμικάς. Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ οἱ ἰδιωτικοί, ἀπετέλεσαν τὰς μεγάλας κυβερνητικὰς φάλαγγας κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς 19ης Αὐγούστου. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει μίαν φιλεργατικὴν ἱστορίαν. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁ πρῶτος ὁ ὁποῖος ἤνοιξεν νέους ὁρίζοντας διὰ τὴν προστασίαν τῶν πασχουσῶν τάξεων. Ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι αἱ ὑποσχέσεις τῆς Κυβερνήσεως θὰ πραγματοποιηθοῦν καὶ ὅτι θὰ ληφθοῦν τὰ ἀνάλογα μέτρα τὰ ὁποῖα περιμένουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, νὰ ἐκδηλωθοῦν, διὰ σχεδίων τὰ ὁποῖα θὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅταν θὰ κατατεθοῦν ἐν τῇ Βουλῇ.

§44Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Νὰ μοὶ σταλῇ ἡ ἀναφορά.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσακμάνης ἐπὶ ἀναφορᾶς Γεωργικοῦ Ταμείου Ἐπανωμῆς.

§46Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Πρόκειται κύριε πρόεδρε, περὶ ψηφίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνακοινοῦνται ἀποφάσεις ληφθεῖσαι ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων εἰς μίαν συνέλευσιν αὐτῶν. Πλεῖστα τῶν ζητημάτων εἰς τὰ ὁποῖα ἔχουν καταλήξει εἶναι καὶ τὰ χρήζοντα νομοθετικῆς μερίμνης καὶ σχετικῶν νόμων. Ὅταν θὰ κατατεθῶσιν τὰ νομοσχέδια, θ’ ἀναπτύξωμεν τὰς ἀπόψεις. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ ζητήματα διὰ τὰ ὁποῖα πρέπει, νὰ ληφθῇ ἀμέσως μέριμνα καὶ ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαμαρᾶς ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§48Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν κύριε πρόεδρε. Κυρίως παραπονοῦνται, διὰ τὴν μὴ ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου ἐπιφυλάσσομαι ν’ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα.

§49Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ νὰ μὴ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ κύριε πρόεδρε.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐνοριακοῦ κλήρου Μεραμβέλλου Κρήτης, ὁ κ. Τριποδάκης.

§51Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἔχω νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ λάβῃ μέριμναν, διὰ τὸν κλῆρον τὸν ἐπαρχιακὸν τοῦ νομοῦ Χανίων, τοῦ ὁποίου ἡ κατάστασις εἶναι οἰκτροτάτη καὶ ἀντί, νὰ προκαλῇ τὸν σεβασμὸν τῶν χωρικῶν, τοὺς ὁποίους ὀφείλει νὰ διδάξῃ εἷς ἀντιπρόσωπος τῆς θρησκείας, τοὐναντίον κινεῖ τὸν γέλωτα, καθ’ ὅσον ἡ παράστασις αὐτὴ εἶναι ἀθλιεστάτη. Καὶ ὡς ἐκ τῆς πείνης, ἡ ὁποία τὸν μαστίζει ἀναγκάζεται νὰ μετέλθῃ τὰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἀντίκεινται εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἱεροῦ ἐπαγγέλματος, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει. Ἔχω λάβει σειρὰν τηλεγραφημάτων τῶν ἐπαρχιῶν. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργόν, νὰ μεριμνήσῃ περὶ τοῦ ἐπαρχιακοῦ κλήρου, διότι πένονται οἱ ἄνθρωποι.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λούλης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§53Α. ΛΟΥΛΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν, κ. Πρόεδρε.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοκκινάκης,

§55Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Τὰ παράπονα τῶν ἐξ ἁγίου Νικολάου Μεραμβέλλου ἱερέων εἶναι τόσον εὔλογα καὶ τόσον δίκαια, ὥστε, εἶμαι, βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ θὰ εὑρεθῇ νὰ μὴ δικαιώσῃ αὐτούς. Τὸ ζήτημα κ. βουλευταί, τὸ ὁποῖον ἤχθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἱερέων Ἁγίου Νικολάου δὲν ἀφορᾷ μόνον αὐτοὺς καὶ τοὺς συναδέλφους αὐτῶν τῆς λοιπῆς Κρήτης, ἀλλὰ καὶ ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος, φρονῶ δὲ καὶ μετ’ ἐμοῦ βεβαίως καὶ πάντες ὑμεῖς ὅτι εἶναι καιρός, νὰ λυθῇ ἐπὶ τέλους τὸ μέγα ζήτημα τῆς μισθοδοσίας τοῦ κλήρου, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν ἱερεῖς ἀξίους τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν. Οἱ πλεῖστοι τῶν ἱερέων ἀναγκάζονται σήμερον μὲ τὰς δημιουργηθείσας μεταπολεμικὰς σκληρὰς συνθήκας τοῦ βίου, νὰ καταγίνωνται εἰς χειρωνακτικὰς ἐργασίας, ἵνα συντηρῶσιν τὰς οἰκογενείας των, διότι ἄλλως θ’ ἀποθάνωσι τῆς πείνης, τόσον αὐτοί, ὅσον καὶ αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν, αἵτινες ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι καὶ πολυμελεῖς. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ παρέχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ ἐπαρχιακὴ Σύνοδος Κρήτης, ἐπεχείρησεν ἀπὸ τὸ 1923 νὰ λύσῃ τὸ φλέγον τοῦτο ζήτημα, διὰ τὸν κλῆρον τῆς Κρήτης βασισθεῖσα δ’ εἰς τὸ ἄρθρον 62 τοῦ καταστατικοῦ νόμου τῆς ἐκκλησίας τῆς Κρήτης ἔλαβεν ἀπόφασιν, ὅπως μισθοδοτῇ τοὺς ἱερεῖς ἀπὸ τὰ ἔσοδα τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων καὶ ἀπὸ τὰ κέρδη ἅτινα θ’ ἀπεκόμιζεν ἐκ τοῦ μονοπωλίου τοῦ κτιρίου καὶ πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ φιλανθρώπου καὶ θεαρέστου τούτου σκοποῦ ἐζήτησε τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ θρησκευμάτων, παρακαλέσασα συγχρόνως αὐτό, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν Κρήτην ἡ ἰσχὺς τοῦ σχετικοῦ περὶ μονοπωλήσεως τοῦ κτιρίου νόμου. Δυστυχῶς ὅμως οἱ ἀπὸ τοῦ 1923 καὶ ἐντεῦθεν, διατελέσαντες ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας, δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψει τὴν αἴτησιν τῆς ἐπαρχιακῆς Συνόδου Κρήτης, εἰς τοιοῦτον δὲ βαθμὸν ἠδιαφόρησαν, ὥστε οὐδεμίαν ἀπάντησιν ἔδωκαν εἰς αὐτὴν καίτοι ἐπανειλημμένας ὑπομνήσεις ἔκαμεν ἡ Μητρόπολις εἰς αὐτούς. Εἶχον φράξει οὗτοι κυριολεκτικῶς τὰ ὦτα αὐτῶν διὰ κηροῦ εἰς τὰς ἐπικλήσεις τῆς Μητροπόλεως Κρήτης, ἀλλὰ ταῦτα ἀφορῶσι τὸ παρελθόν, περὶ οὗ δὲν εὐθύνεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Πρό τινων ἡμερῶν ὁ μητροπολίτης Κρήτης ἔστειλεν ἐπιστολὴν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἐν ᾗ ἐκθέτει τὰς σκέψεις τῆς Ἱερᾶς συνόδου Κρήτης καὶ ὑποδεικνύει τὰ μέτρα δι’ ὧν θὰ λυθῇ τὸ σοβαρώτατον ζήτημα τῆς μισθοδοσίας τῶν ἱερέων τῆς Κρήτης, χωρὶς σχεδόν, νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ἀντίγραφον δὲ τῆς ἐπιστολῆς ἐκείνης ἐστάλη εἰς ἐμὲ ὅπερ καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον ὅπως σταλῇ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὃν παρακαλῶ, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰ ἐν αὐτῇ ἐκτιθέμενα καὶ προβῇ ταχέως εἰς τὴν λῆψιν τῶν ἀπαιτουμένων μέτρων, διὰ τὴν ταχεῖαν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἵνα ἐπιτευχθῇ, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχέως ἡ ἀνύψωσις τοῦ κλήρου εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῷ θέσιν πρὸς ὄφελος οὐ μόνον τῶν ἀποτελούντων αὐτὸν προσώπων, ἀλλὰ καὶ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους ἡμῶν.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σταλῇ τὸ κατατεθὲν ἀντίγραφον εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Ὁ κ. Χριστούλας, ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Παλιουρίου.

§57Π. ΧΡΙΣΤΟΥΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν τῶν κατοίκων Παλιουρίου τὴν συνιστῶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν παρακαλῶ, νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, διότι ὄντως ἔχουν δίκαιον. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι ἀκριδόπληκτοι καὶ συντρέχει κάθε περίπτωσις, ὅπως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λάβῃ μέτρα ἀναστολῆς τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων ἐπί τινα χρόνον, ἕως ὅτου κατορθώσουν οἱ ἄνθρωποι, ν’ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὰς ἀνάγκας των.

§58Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Ἀμαλιάδος, ὁ κ. Τσεριώνης.

§60Η. ΤΣΕΡΙΩΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸν νόμον 1320 περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου ἐξαιρεῖται τῆς φορολογίας παγίως καὶ δι’ ὅλους τοὺς παραγωγοὺς ποσότης 300 ὀκάδων οἴνου ἥτις προκειμένου περὶ παραγωγῶν καλλιεργούντων δι’ ἡμερομισθίων ἐργατῶν δύναται ν’ αὐξηθῇ μέχρι τῶν 600 ὀκάδων ἀναλόγως τῶν ἀγροτικῶν ἀναγκῶν των. Ἡ διάταξις τοῦ νόμου εἶναι σαφὴς καὶ οὕτω ἠρμήνευσε τὸν νόμον καὶ τὸ ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν δι’ ἐγκυκλίου του ἐκδοθείσης κατὰ τὸ 1918. Παρὰ ταῦτα ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος Ἀμαλιάδος, κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του, οὔτε τὸν νόμον, οὔτε τὴν ἑρμηνευτικὴν ἐγκύκλιον, ἀλλ’ αὐθαιρέτως ἀξιοῖ νὰ εἰσπράττῃ φόρον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παραχθείσης ποσότητος, δηλαδή, διὰ τοὺς παράγοντας 1000 ὀκάδας οἴνου ἐξαιρεῖ τῆς φορολογίας 300 ὀκάδας, διὰ τοὺς παράγοντας 2000 ὀκάδας ἐξαιρεῖ 400 ὀκάδας διὰ τοὺς παράγοντας 3.000 ὀκ. ἐξαιρεῖ 500 ὀκάδας καὶ διὰ τοὺς παράγοντας 4.000 ὀκάδας ἐξαιρεῖ 600 ὀκάδας, ἔκαμε δηλονότι κλίμακα μὴ στηριζομένην οὐδαμῶς εἰς τὸν νόμον. Διὰ τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν τοῦ ἐφόρου τὴν αὐθαίρετον καὶ παράνομον, διεμαρτυρήθησαν οἱ κάτοικοι εἰς τὸ ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ὅπερ, διὰ νεωτέρας ἐγκυκλίου τοῦ ὑπενθύμισε τὴν παλαιοτέραν καὶ τοῦ ὑπέδειξεν ὅπως διὰ τοὺς παραγωγοὺς τοὺς καλλιεργοῦντας δι’ ἡμερομισθίων ἐργατῶν, ἐξαιρῇ τῆς φορολογίας 600 ὀκάδας οἴνου ἀνεξαρτήτως τῆς παρασχεθείσης ποσότητος. Πλὴν ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος καὶ πάλιν ἠρνήθη, νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον οὕτω, καὶ ἐπέστρεψεν τὴν ἐγκύκλιον αὐτὴν ἀναγκάσας πάλιν τοὺς φορολογουμένους, νὰ καταφύγουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Τὸ ὑπουργεῖον διέταξε καὶ πάλιν τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον καὶ τὴν ἐγκύκλιον καλέσαν ἅμα τοῦτον εἰς ἀπολογίαν. Ἐν τῷ μεταξὺ κ. Πρόεδρε, διότι ἔληγεν ἡ πρὸς δήλωσιν προθεσμία ἠναγκάσθησαν οἱ φορολογούμενοι, νὰ δηλώσωσιν τὴν παραχθεῖσαν ποσότητα καὶ νὰ πληρώσουν κατὰ τὰς ὑποδείξεις τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, δηλαδὴ νὰ πληρώσουν φόρον ἐκ 220 δραχμῶν ἕκαστος. Ἤδη διὰ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῶν διαμαρτύρονται, διὰ τὴν αὐθαίρετον καὶ παράνομον ἐνέργειαν τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου ἡ ὁποία ἐπροκάλεσε δυσπιστίαν ἐπὶ τὴν ἱκανότητα καὶ φορολογικὴν δικαιοσύνην τούτου καὶ ἦτο δυνατόν, νὰ προκαλέσῃ δυσάρεστους συνεπείας, ὅπως συνέβη καὶ ἀλλαχοῦ καὶ ζητοῦν, διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ἀφ’ ἑνὸς νὰ ληφθοῦν μέτρα κατὰ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου καὶ ἀφ’ ἑτέρου, νὰ ἐπιστραφῇ ὁ φόρος ὁ ὁποῖος κατεβλήθη ἀχρεωστήτως. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀναφορὰν καὶ παραδειγματίσῃ τὸν ἔφορον αὐτόν, ὥστε νὰ μὴ παραπονοῦνται οἱ κάτοικοι.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§62Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν κ. Πρόεδρε καὶ βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος μετεβλήθη εἰς νομοθέτην ἀφηνιάσας κυριολεκτικῶς. Παρὰ τὴν διαταγὴν τοῦ ὑπουργείου δὲν θέλει, νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον καὶ τυραννεῖ τὸν κόσμον.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Συριόπουλος, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§64Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ κ. Πρόεδρε λέγω, ὅτι ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἐξετράπη τῶν καθηκόντων του. Δὲν μπορῶ νὰ ἐννοήσω πῶς ἀνέχεται τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἕνα τοιοῦτον ὑπάλληλον. Δὲν μπορῶ, νὰ ἐννοήσω πῶς ἕνας ὑπάλληλος εἶναι δυνατὸν ἐνῷ τὸν διατάσσῃ τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον ὁ ὑπάλληλος αὐτός, νὰ μὴ τὸν ἐφαρμόζῃ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον καὶ ἀπαλλάξῃ τοὺς πολίτας φόρου ὁ ὁποῖος δὲν ὑπεβλήθη.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρός, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§66Ν. ΞΗΡΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§67Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ μοὶ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ κ. Πρόεδρε.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς συνεταιρισμοῦ καπνοκαλλιεργητῶν Γαλατᾶ Κρήτης, ὁ κ. Τριποδάκης ἔχει τὸν λόγον.

§69Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατόπιν τῆς δηλώσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν παραιτοῦμαι πάσης συστάσεως.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς προσφύγων Χίου καὶ Οἰνουσῶν, ὁ κ. Πανταζίδης.

§71Ο. ΠΑΝΤΑΖΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε. Ἡ κατάστασις τῶν ἐν Χίῳ καὶ Οἰνούσσαις προσφύγων ἀπὸ ἀπόψεως στεγάσεως εἶναι οἰκτρά. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ Χίος ἀπετέλεσε τὸν πρῶτον σταθμὸν προσφυγῆς κατὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν. Ἡ φιλόξενος αὕτη νῆσος μετὰ τῆς ἀπέναντι ἀλησμονήτου Ἐρυθραίας ἀπετέλεσεν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ὑγρὰν ἐκείνην σωστικὴν γέφυραν, διὰ τῆς ὁποίας διεπεραιώθη μέγα μέρος τοῦ στρατοῦ καὶ πολλαὶ δεκάδες χιλιάδων προσφύγων. Τοιουτοτρόπως δὲ συνεκεντρώθη ἐν τῇ νήσῳ κατ’ ἀρχὰς μέγας ἀριθμὸς προσφύγων πλέον τῶν 100.000. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1922 καὶ ἐντεῦθεν πλεῖσται ὅσαι οἰκογένειαι, ὅσαι μάλιστα εἶχον προστάτας, ἀνεχώρησαν ἐκ τῆς νήσου καὶ διέρρευσαν εἰς διάφορα μέρη τοῦ Κράτους. Καὶ ἡμεῖς δὲ ἀπὸ τῆς ἐπιούσης τῆς βουλευτικῆς μας ἐκλογῆς κατὰ τὸ 1923 πιστεύοντες ἀδιστάκτως, ὅτι διὰ τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως σώζονται οἱ ἀγρόται πρόσφυγες καὶ συγχρόνως συμβάλλουν εἰς τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον, ἐπεδιώξαμεν παντὶ σθένει καὶ ἐναντίον τῶν κομματικῶν μας συμφερόντων, τὴν ἐκεῖθεν μετακίνησιν πλείστων ὅσων ἀγροτικῶν προσφυγικῶν οἰκογενειῶν καὶ τὴν ἐγκατάστασιν αὐτῶν ἀγροτικῶς εἰς Κρήτην, Μακεδονίαν καὶ τὴν φιλόξενον Ἠλείαν. Κατόπιν τῆς μεγάλης αὐτῆς διαρροῆς παρέμειναν μονίμως ἐν τῇ νήσῳ πλέον τῶν 18.000 προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ὁπωσδήποτε ἔχουν δημιουργήσει ἐν τῇ νήσῳ ἕνα οἰκονομικὸν περιβάλλον, προσαρμοσθέντες εἰς διάφορα ἐπαγγέλματα. Διὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων αὐτῶν ἀνερχομένων εἰς 4.000 οἰκογενειῶν δὲν ἔχουν ἀνεγερθῆ μέχρι τοῦδε παρὰ μόνον δύο κρατικοὶ συνοικισμοὶ καὶ ἐκεῖνοι ἀτελεῖς, διαθέττοντες περὶ τὰ 350 περίπου οἰκήματα. Ὅταν λοιπὸν κ. Πρόεδρε, διὰ τὴν στέγασιν 4.000 οἰκογενειῶν διατίθενται μόνον 350 οἰκήματα ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, δύνασθε νὰ φαντασθῆτε ὑπὸ ποίας τραγικὰς συνθήκας στεγάζεται τὸ ὑπόλοιπον τῶν ἐκεῖ προσφύγων, πολλοὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ὑπερβολὴ ἂν εἴπω, ὅτι κατοικοῦν εἰς τρώγλας, εἰς ἄφωτα καὶ ἀνήλια δωμάτια, εἰς ἐλεεινὰς ἀποθήκας, παντὶ ἀνέμῳ ἀναπεπταμένας καὶ αἱ ὁποῖαι δι’ αὐτοὺς εἶναι πραγματικοὶ τάφοι. Δι’ ἐπανειλημμένων ὑπομνημάτων μας καὶ πρὸς τὰς διαφόρους Κυβερνήσεις καὶ πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ πρὸς τὰ διάφορα μέχρι τοῦδε συγκροτηθέντα παμπροσφυγικὰ συνέδρια, διεκτραγωδήσαμεν τὴν ἀθλίαν αὐτὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν διεπίστωσαν καὶ διάφοροι ἀντιπρόσωποι τοῦ ὑπουργείου Προνοίας καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ αὐτοὶ οἱ κ. ὑπουργοὶ Προνοίας, οἱ ἐπισκεφθέντες τὴν νῆσον, ὡς καὶ τελευταίως ὁ κ. Πάλλης τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Δυστυχῶς ὅμως παρ’ ὅλα ταῦτα, οὐδὲν μέχρι τοῦδε ἐγένετο. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀπεφάσισε τὴν ἀνέγερσιν δύο συνοικισμῶν ἐκ τῶν ὁποίων ἕκαστος θ’ ἀποτελῆται ἀπὸ 100 οἰκήματα, ἀλλ’ εἶναι τοῦτο ἐπαρκὲς ἀπέναντι μιᾶς τοιαύτης τεραστίας ἀνάγκης; Δεδομένου δέ, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐκεῖ προσφύγων ὑπάρχουν πολλαὶ οἰκογένειαι ἀκέφαλοι καὶ ἄνευ προστάτου, παρίσταται ἀνάγκη καὶ ἀνάγκη ἐπείγουσα τῆς ἀνεγέρσεως μεγάλων Κρατικῶν συνοικισμῶν, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον, διὰ τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἐν τῷ φρουρίῳ Τουρκικῶν οἰκημάτων ὑπάρχει κίνδυνος νὰ μείνωσι πολλαὶ οἰκογένειαι τελείως ἄστεγοι. Παρακαλῶ ὅθεν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Προνοίας καὶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ριφθῇ πλέον ἕνα βλέμμα οἴκτου καὶ στοργῆς εἰς τοὺς δυστυχεῖς πρόσφυγας τῆς Χίου καὶ τῶν Οἰνουσσῶν, οἱ ὁποῖοι τόσον ταλανίζονται καὶ τόσον δεινοπαθοῦν ἀπὸ τὴν κακίστην αὐτὴν στέγασίν των.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, ἔχει τὸν λόγον.

§73Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Κύριε Πρόεδρε, πρὸ ὀλίγων, ἀκόμη ὡρῶν ἦτο ἀντικείμενον συνεργασίας, μετὰ τοῦ κ. συναδέλφου, καὶ τοῦ νομάρχου τῆς Χίου, ἡ κατάστασις ἡ ἐν Χίῳ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἐκεῖ κατάστασις πρέπει, νὰ διορθωθῇ καὶ ὁ κ. συνάδελφος γνωρίζει ὅτι ἐν τῇ σκέψει τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας μία ἐκ τῶν πρώτων θέσεων κατέχει τὸ ζήτημα τῆς ἀνεγέρσεως συνοικισμοῦ εἰ δυνατὸν ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἡ Κυβέρνησις βεβαίως, θὰ προσπαθήσῃ καὶ ἐν Χίῳ καὶ πανταχοῦ νὰ ἐκτελέσῃ, ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ ἐφικτοῦ, ὅ τι εἶναι δυνατόν, παρακαλοῦμεν ἑπομένως νὰ μᾶς σταλῇ ἡ ἀναφορά, θὰ λάβωμεν τὰ μέτρα περὶ τῶν ὁποίων ἤδη συνεννοήθημεν καὶ συνηργάσθημεν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου πρὸ ὀλίγων ὡρῶν.

§74Ο. ΠΑΝΤΑΖΙΔΗΣ. Εὐχαριστῶ, κ. ὑπουργέ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀναπληρωματικῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων Τ.Τ.Τ. Θεσσαλονίκης, ὁ κ. Τσακμάνης.

§76Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν κ. Πρόεδρε.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαμαρᾶς, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§78Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ κατώτεροι ὑπάλληλοι Τ.Τ.Τ. παραπονοῦνται, διότι ἐν τῷ τελευταίῳ διατάγματι περὶ αὐξήσεως ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων περιλαμβάνονται καὶ αὐτοὶ ἐμμέσως, ἐν τούτοις δὲν ἐπληρώθησαν. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ παρακαλῶ, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσακμάνης, ἐπὶ ἀναφορᾶς φοιτητῶν δημοσίων ὑπαλλήλων Θεσσαλονίκης.

§80Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν ὑπεβλήθη τοιοῦτον νομοσχέδιον δὲν ὑπάρχει λόγος.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται. Ὁ κ. Μαχαίρας ἐπὶ ἀναφορᾶς συνδέσμου ἐργατῶν βυρσοδεψῶν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς.

§82Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Οἱ ἐργάται τῶν βυρσοδεψῶν οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς χιλιάδας ἔχουν ἐκτοπισθῇ κυριολεκτικῶς ἀπὸ τὰ νέα μηχανήματα, ἅτινα ἐσχάτως χρησιμοποιοῦνται καὶ ὑπὸ τῶν βιομηχάνων. Πολλάκις παρουσιάσθη τοιοῦτον ζήτημα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ ποτὲ δὲν κατορθώθη, νὰ γίνῃ τίποτε. Οἱ ἐργάται βυρσοδεψῶν ζητοῦν, ὅπως οἱ νέοι τοὐλάχιστον μεταφερθοῦν εἰς ἀγροτικὰ κτήματα καὶ ἐγκατασταθοῦν ὡς ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ εἰς τοὺς γέροντας δέ, νὰ δοθῇ εἰ δυνατὸν μία σύνταξις ἀπὸ τὸ ταμεῖον συντάξεως τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἱδρυθῇ ἀμέσως. Ἕνα τοιούτου τύπου βοήθημα ζητοῦν καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ μελετήσῃ καλῶς τὸ ζήτημα καὶ νὰ λάβῃ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀναφορᾶς ἀφορμήν, νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐργατικῶν νομοσχεδίων, μήπως ὅταν κατατεθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀσφαλίσεως κατὰ τῆς ἀνεργίας τὸ ὁποῖον εἶχε κατατεθῆ εἰς τὴν προηγουμένην βουλευτικὴν περίοδον, κατορθωθοῖ νὰ περιθάλπωνται οἱ τοιούτου εἴδους ἐργάται τοὺς ὁποίους ἡ πρόοδος τῆς βιομηχανίας θέτει εἰς ἀνεργίαν, διότι διαφορετικὰ ὅπως βαίνουν τὰ πράγματα, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ μᾶς παρουσιάζωνται κάθε ἡμέραν ἐργάται ἄνεργοι καὶ θὰ ζητοῦν ἀποζημίωσιν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεολογίτης, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§84Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ ἐγώ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ μᾶς δηλώσῃ, ἐὰν πρὸ τῶν ἐκλογῶν πρόκειται, νὰ κατατεθοῦν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα τὸ ταμεῖον συντάξεως ἐργατῶν.

§85Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὄχι, δὲν εἶναι δυνατόν.

§86Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ὄχι εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἀλλὰ γενικῶς ἐπὶ τῶν ζητημάτων διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ λάβῃ μέτρα, διὰ νὰ λήξῃ καὶ αὐτὴ ἡ ἱστορία τῶν ἀναφορῶν, διότι διαρκῶς στέλλονται ἀναφοραὶ καὶ αἱ ἀναφοραὶ κατὰ τὰ ¾ ἀφοροῦν ἰδιωτικοὺς ὑπαλλήλους καὶ ἐργάτας. Θὰ ἠθέλομεν τοὐλάχιστον μίαν δήλωσιν ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, διὰ νὰ παύσῃ πλέον ἡ ἀποστολὴ τῶν ἀναφορῶν καὶ ἡ διαρκὴς ἐνόχλησις καὶ ἡμῶν καὶ ὑμῶν, ὁ ὁποῖος διαρκῶς ζητεῖται νὰ σᾶς σταλοῦν.

§87Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Νὰ μοὶ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ κ. Πρόεδρε.

§88Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν πρόκειται μόνον δι’ αὐτὴν τὴν ἀναφοράν.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα μιᾶς ἀναφορᾶς ἡ ἀνάπτυξις τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Παρακαλεῖται ὁ κ. γραμματεὺς ν’ ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ)

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. (Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καταλαμβάνει ὁ τακτικὸς πρόεδρος κ. Τσιριμῶκος).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας Αʹ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πωλήσεως σπορελαίων καὶ ἐλαιολάδων».

§92Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Θὰ ζητήσωμεν ἡμεῖς οἱ ἐκ Μακεδονίας καὶ Θράκης τὴν ἀναβολήν, διότι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ κάποια συνεννόησις πρῶτον διὰ τὰ σπορέλαια.

§93Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι πρέπει, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι ἀπουσιάζει ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν· ἡ συζήτησις θὰ εἶναι μεγάλη.

§94Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, τὸ περὶ σπορελαίου νομοσχέδιον θέλει χρόνον πολὺν νὰ συζητηθῇ. Σήμερον πρόκειται νὰ συζητήσωμεν κυρίως τὸ νομοσχέδιον «περὶ Γερουσίας», παρακαλῶ μόνον νὰ συναινέσῃ ἡ Βουλή, ὅπως, ὅσα νομοσχέδια δὲν ἔχουν ἀντιρρήσεις νὰ ψηφισθοῦν πρῶτον καὶ ἔπειτα φθάσωμεν εἰς τὴν Γερουσίαν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται τὸ νομοσχέδιον «περὶ σπορελαίων».

§96Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὔριον πρῶτον κ. Πρόεδρε.

§97Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Πάντως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρέπει νὰ εἶναι παρών.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 13 Ν)βρίου 1927 περὶ κυρώσεως αʹ τοῦ Ν. Δ. τῆς 14)5)26 περὶ γεωργικῆς ἑταιρίας καὶ βʹ τοῦ Ν. Δ. τῆς 19)2)26 περὶ ἐτησίας τακτικῆς συνδρομῆς εἰς τὴν ἑλλ. γεωρ. ἑταιρίαν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 8 Σεπτεμβρίου 1925 περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων».

§101Α. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, αὐτὸ κ. Πρόεδρε, εἰσάγεται ἀντισυνταγματικῶς, διότι εἰς τὸ σχέδιον νόμου ἄρθρον 3 ἀναφέρεται, ὅτι (ἀναγιγνώσκει) «τὸ δημόσιον εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν δικαιοῦται, νὰ ζητήσῃ......... ....». Χάνει τὸ δικαίωμά του τὸ δημόσιον, ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου ἔπρεπε, νὰ φέρῃ καὶ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δεδομένου, ὅτι καταργεῖ τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Ν. Δ. τοῦ 1927, ἐνῷ δὲν συντρέχει κανεὶς λόγος, νά δοθῶσι μεταλλεῖα γνωστῆς ἀξίας καὶ τῶν ὁποίων ἡ διάρκεια τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἔληξεν. Τὰ μεταλλεῖα εἶνε τόσης μεγάλης ἀξίας, ὥστε ἔχω ν’ ἀναφέρω, ὅτι τὸ μεταλλεῖον τῆς Ἀλατίνης ἔχει ἐκμισθωθῆ εἰς Ἀγγλικὴν ἑταιρίαν ἀντὶ 10,000 λιρῶν καὶ διὰ διάρκειαν κάτω τῶν 10 ἐτῶν.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίσατε, ὅτι τὸ διάταγμα αὐτὸ ἰσχύει, ἐπέρασε ἀπὸ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπήν.

§103Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ν’ ἀναβληθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ περαιτέρω συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τῇ αἰτήσει τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ν)βρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 4 Ν)βρίου 1926 περὶ παρατάσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3270 ἀφορῶντος τὰς ἐν τῷ Κράτει ἐπιχειρήσεις παραγωγῆς καὶ διανομῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας».

§105Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὑπάρχει μία τροπολογία ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Κουντούρη παρακαλῶ, νὰ γίνῃ δεκτή. (Ὁ κ. Πρόεδρος ἀναγιγνώσκει τὴν τροπολογίαν ἥτις ἀπορρίπτεται.)

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγιγνώσκει). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1ον ἄρθρον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι.)

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (γίνεται δεκτὸν τὸ 1ον ἄρθρον)

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον (ἀναγιγνώσκει).

§109Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργός τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ 2ον ἄρθρον, θὰ ἤθελον, νὰ γίνῃ μία διόρθωσις. Ὑπάρχει μία τροπολογία περὶ διορθώσεως τῶν λέξεων «τὸν ἐπιδιαιτητήν», διὰ τῆς ὀρθῆς «τὸν ἢ τοὺς ἐπιδιαιτητάς».

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 2ον ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (γίνεται δεκτόν τὸ 2ον ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον (ἀναγιγνώσκει). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 3ον ἄρθρον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (γίνεται δεκτὸν τὸ 3ον ἄρθρον).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον (ἀναγιγνώσκει).

§115Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Πρόεδρε, νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος «αἱ ἐκ τῆς ἰσχύος τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου τούτου δημιουργηθεῖσαι τυχὸν ἀπαιτήσεις ἢ ὑποχρεώσεις κρίνονται ὁριστικῶς κατὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ παρόντος».

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἐτροπολογήθη παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (γίνεται δεκτὸν τὸ 4ον ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς τροπολογία τοῦ κ. Κολιαλέξη (ἀναγιγνώσκει).

§119ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. Δὲν γίνεται δεκτή.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπορρίπτεται. (Γίνεται δεκτὸν εἶτα τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας ὑπογραφείσης τὴν 9ην Δεκεμβρίου 1927 συμφωνίας περὶ τροποποιήσεως τοῦ σχεδίου πληρωμῶν τοῦ ἀπὸ 8 Δεκεμβρίου 1922 τοῦ ἀφορῶντος τὴν Ἑλληνο–Βουλγαρικὴν μετανάστευσιν». Ὁ κ. Ζαρίφης ὡς εἰσηγητὴς ἔχει τὸν λόγον καὶ παρακαλεῖ τοὺς κ. κ. βουλευτάς, νὰ μὴν τὸν διακόψουν, διότι πρώτην φορὰν ὁμιλεῖ.

§122Ν. ΖΑΡΙΦΗΣ. Ἡ παράκλησίς μου πρὸς τὴν Βουλήν, ὅπως ἀποφύγωμεν τὰς διακοπὰς κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀναπτύξεως τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, προέρχεται κυρίως ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν ν’ ἀποσοβηθῇ ἡ ἐκτροπὴ τῆς συζητήσεως ἐκτὸς τοῦ πλαισίου τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Διότι ἡ σύμβασις τῆς 9ης Δεκεμβρίου 1927 πρόκειται κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν καὶ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ αὐτοτελῶς καὶ ἀσχέτως πρὸς τὸ ὅλον ζήτημα τῆς ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως, τοῦ ὁποίου μόνον τὰ ἀποτελέσματα θίγει ἡ προκειμένη συνθήκη, ἡ γνωστὴ ὑπὸ τὰ ὀνόματα τῶν ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας, οἱ ὁποῖοι τὴν ὑπέγραψαν, κ. κ. Καφαντάρης καὶ Μουλώφ. Ἡ Ἑλληνοβουλγαρικὴ μετανάστευσις ἔχει τὴν πηγήν της εἰς τὴν συνθήκην τῆς εἰρήνης μεταξὺ τῶν δυνάμεων καὶ τῆς Ἑλλάδος ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Βουλγαρίας, ἀφ’ ἑτέρου, τὴν ὑπογραφεῖσαν ἐν Νεϊγύ. Εἰς τὰ ἄρθρα 56 καὶ 57 τῆς συνθήκης τῆς μετὰ τῆς Βουλγαρίας εἰρήνης καθορίζεται ὄντως ἡ ὑποχρέωσις τόσον τῆς Ἑλλάδος, ὅσον καὶ τῆς Βουλγαρίας ὅπως ἐπιτρέψωσιν εἰς τὰς φυλετικάς, τὰς θρησκευτικὰς καὶ τὰς γλωσσικὰς μειονότητας αὐτῶν, νὰ μεταναστεύσωσιν εἰς τὴν χώραν, πρὸς τὴν ὁποίαν συνδέονται διὰ φυλετικῶν δεσμῶν. Τὰ ἄρθρα 56 καὶ 57 χαρακτηρίζουν ἐπὶ πλέον τὴν μετανάστευσιν ὡς ὑπόθεσιν «διεθνοῦς συμφέροντος» καὶ θέτουν αὐτὴν ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς Κ.Τ.Ε. Οἱ ἀντικειμενικοὶ σκοποὶ τῆς μεταναστεύσεως ὑπῆρξαν τρεῖς: 1) Ἡ ἀπαλλαγὴ τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Βουλγαρίας ἀπὸ τὸν ξενικὸν ζυγόν, 2) ἡ πύκνωσις τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῶν νέων χωρῶν, ὁ ὁποῖος ἀκρετὰ εἶχεν ἀραιωθῇ λόγῳ τῶν μακρῶν ἀγώνων κατὰ τοῦ Τουρκικοῦ ζυγοῦ τῶν ἐκτοπίσεων καὶ τῶν καταστροφῶν καὶ 3) ἡ ἑδραίωσις τῆς εἰρήνης εἰς τὴν Βαλκανικήν. Ὡς εἶναι γνωστὸν ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Βουλγαρίας συχνὰ ἀπετέλεσεν ἀντικείμενον διωγμῶν ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἐξέσπα ἡ ἀγανάκτησις, ἡ ἐκδίκησις καὶ τὸ μῖσος τῶν Βουλγάρων καὶ ἕνεκα τῶν ἀφορμῶν τούτων συχνὰ αἱ σχέσεις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας καθίσταντο ὀξεῖαι. Ὁ κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς εἰρήνης πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἀποβλέπων εἰς τὴν παγίωσιν τῆς εἰρήνης ἐσκέφθη, νὰ θέσῃ ἐκποδὼν τὰς ἀφορμὰς ταύτας, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο, νὰ φέρωσιν καὶ εἰς τὸ μέλλον διατάραξιν τῶν σχέσεων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας, δηλαδὴ διατάραξιν τῆς εἰρήνης μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν τούτων καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀκριβῶς εἰσηγήθη τὴν μετανάστευσιν. Ἀπὸ ταύτης δὲ τῆς ἀπόψεως καὶ τὸ συνέδριον τῆς εἰρήνης ἐδέχθη, ὅπως ἡ μετανάστευσις θεωρηθῇ ζήτημα διεθνοῦς συμφέροντος καὶ ἔθεσεν αὐτὴν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Κ.Τ.Ε. Αὐθημερόν, τὴν 14)27 Νοεμβρίου, 1919, ὑπεγράφη ἐν Νεϊγὺ μαζὶ μὲ τὴν συνθήκην τῆς εἰρήνης καὶ δευτέρα συνθήκη, ἡ περὶ Ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως ἡ ὁποία εἶναι λεπτομερὴς καὶ καθορίζει 1) τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τῆς μεταναστεύσεως ἐκ μέρους τῶν φυλετικῶν μειονοτήτων καὶ 2) τὴν τύχην τῶν περιουσιῶν τόσον τῶν μεταναστευόντων ὅσον καὶ τῶν κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι διελύθησαν. Τὸ συνέδριον τῆς εἰρήνης ἀπέδιδε φαίνεται ἐξαιρετικὴν σημασίαν εἰς τὴν συνθήκην τῆς μεταναστεύσεως, διὰ τὴν παγίωσιν τῆς εἰρήνης εἰς τὰ Βαλκάνια. Τοῦτο προκύπτει καὶ ἐκ τῆς τελευταίας διατάξεως τῆς συνθήκης μεταναστεύσεως, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται καὶ εἰς ἄλλας χώρας, αἱ ὁποῖαι συνορεύουν πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Βουλγαρίαν, νὰ προσχωρήσουν εἰς τὴν συνθήκην καὶ νὰ λύσωσι τὰ ζητήματα τῶν μειονοτήτων καθ’ ὅμοιον τρόπον. Καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι οὐδὲν τῶν Κρατῶν προσεχώρησεν εἰς τὴν συνθήκην αὐτήν, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ σύμβασις ἦτο κακή. Τοὐναντίον ὑπάρχουν τεκμήρια πιστοποιοῦντα, ὅτι ἡ σύμβασις μεταναστεύσεως ἦτο καλὴ καὶ θὰ εἶχεν ἀποτελέσματα καλά. Καὶ ἡ ἀπόδειξις αὕτη εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ εὐγνωμοσύνη, μὲ τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Βουλγαρίας περιέβαλεν καὶ περιβάλλει τὸν δημιουργὸν τῆς μεγάλης Ἑλλάδος, διὰ τὴν ἀπολύτρωσίν του ἐκ τοῦ ξενικοῦ ζυγοῦ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ συνεχὴς καὶ ἔμμονος ἀντίδρασις τῆς Βουλγαρίας κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συμβάσεως μεταναστεύσεως. Ἡ συνθήκη τοῦ Νεϊγύ, ὡς ἀνέφερα, καθορίζει τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος μεταναστεύσεως καὶ τὴν τύχην τῶν περιουσιῶν μεταναστῶν καὶ κοινοτήτων. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀποζημιώσεις, αἱ ὁποῖαι, θὰ ἐδίδοντο εἰς τοὺς μετανάστας, ἡ συνθήκη τοῦ Νεϊγὺ καθορίζει, ὅτι θὰ καταβληθῶσιν αὗται εἰς τὸ ἀκέραιον τῆς ἀξίας τῶν περιουσιῶν. Ὁ δὲ κανονισμὸς τῆς μικτῆς ἐπιτροπῆς, ὅστις ἐπηκολούθησεν, ἐκανόνιζεν, ὅτι οἱ μετανάσται, θὰ ἐλάμβανον τὴν ἀξίαν τῆς περιουσίας των, ἐπὶ τόπου, μεθ’ ὃ καὶ θὰ ἀνεχώρουν εἰς τὴν χώραν μεθ’ ἧς συνεδέοντο φυλετικῶς. Ἡ μικτὴ ἐπιτροπὴ ὑπῆρξε τὸ ὄργανον τῆς μεταναστεύσεως καὶ ἀπετελέσθη ἀπὸ τέσσαρα μέλη, ἐξ ἑνὸς Ἕλληνος καὶ ἐξ ἑνὸς Βουλγάρου, διοριζομένων παρὰ τῶν Κυβερνήσεών των, καὶ δύο οὐδετέρων, διοριζομένων παρὰ τῆς Κ.Τ.Ε. Λόγῳ τῆς τοιαύτης συνθέσεως τῆς μικτῆς ἐπιτροπῆς αἱ ἀποφάσεις αὐτῆς ἦταν πάντοτε σύμφωνοι πρὸς τὴν γνώμην τῶν οὐδετέρων οἱ ὁποῖοι, προεδρεύοντες ἐναλλάξ, διέθετον καὶ τὴν διπλῆν ψῆφον τοῦ προέδρου. Ἡ μικτὴ ἐπιτροπή, εὐθὺς ὡς συνεκροτήθη, κατήρτισε ἕνα κανονισμόν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου, θὰ ἐνεργεῖτο τεχνικῶς ἡ μετανάστευσις καὶ συγχρόνως τὸ οἰκονομικόν της πρόγραμμα, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου, θὰ κατεβάλοντο αἱ ἀποζημιώσεις πρὸς τοὺς μετανάστας. Τὸ οἰκονομικὸν τοῦτο πρόγραμμα, γνωστὸν ὑπὸ τὸν τίτλον τοῦ «σχεδίου πληρωμῶν», ὑπεβλήθη εἰς τὰς δύο Κυβερνήσεις καὶ ἐκυρώθη ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν διὰ Β.Δ. τῆς 22 Δεκεμβρίου 1922. Τὸ σχέδιον πληρωμῶν καθορίζει εἰς τὰς λεπτομερείας τὴν οἰκονομικὴν ἐκτέλεσιν τῆς μεταναστεύσεως. Καὶ πρῶτον, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μετανάστας καθορίζει τὰς ἀποζημιώσεις των τοῖς μετρητοῖς καὶ δι’ ὁμολογιῶν, 10% τοῖς μετρητοῖς καὶ 90% δι’ ὁμολογιῶν τοῦ Κράτους, εἰς τὸ ὁποῖον, θὰ μετηνάστευον. Δυνάμει τοῦ σχεδίου πληρωμῶν τούτου, αἱ δύο Κυβερνήσεις ὑποκατέστησαν ἀλλήλας εἰς τὰς ὑποχρεώσεις των, διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν μεταναστῶν. Ἡ Ἑλλὰς οὕτω, θὰ ἐπλήρωνε τοὺς Ἕλληνας μετανάστας καὶ ἡ Βουλγαρία τοὺς Βουλγάρους. Καὶ ἡ καταβολὴ τῆς διαφορᾶς, ἡ ὁποία, θὰ προέκυπτεν ἐκ τῆς ἀξίας τῶν περιουσιῶν, τὰς ὁποίας, ἐγκατέλειπον οἱ μετανάσται, ἐρρυθμίζετο ἐπίσης, διὰ τοῦ σχεδίου πληρωμῶν. Οὕτως, ἐὰν π.χ. οἱ Ἕλληνες κατέλιπον εἰς τὴν Βουλγαρίαν περιουσίας ἀξίας 120 ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ οἱ Βούλγαροι εἰς τὴν Ἑλλάδα 110.000.000, ἡ διαφορὰ τῶν 10 ἑκατομμυρίων, θὰ κατεβάλετο ἀπὸ τὴν Βουλγαρίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὰ 10% τῆς ἀξίας τῶν περιουσιῶν τῶν μεταναστῶν, θὰ κατεβάλοντο, ἀμέσως διὰ τσὲκ τῶν Ἐθνικῶν τραπεζῶν τῶν δύο χωρῶν, διὰ τὰ 90% δὲ θὰ ἐδίδοντο προσωριναὶ ὁμολογίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν παραγωγικαὶ τόκου 6% καὶ θὰ ἀντελλάσσοντο δι’ ὁριστικῶν, αἱ ὁποῖαι, θὰ παρῆγον ἐπίσης τόκον 6% καὶ θὰ ἐξωφλοῦντο τὸ πολὺ ἐντὸς 12 ἐτῶν χρεωλυτικῶς. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ὑπόλοιπον, τὸ ὁποῖον θὰ προέκυπτεν ἐκ τοῦ μηνιαίου συμψηφισμοῦ τῶν περιουσιῶν, εἰς βάρος τῆς μιᾶς χώρας τὸ σχέδιον πληρωμῶν προέβλεπεν, ὅτι ἡ ὀφειλέτις χώρα, θὰ ἐξέδιδεν ἐπ’ ὀνόματι τῆς πιστωτρίας προσωρινὰ ὁμόλογα πρὸς 6% καὶ ὅταν ὁ συμψηφισμὸς ὁ ὁριστικός, θὰ ἐλάμβανε χώραν, θὰ τῆς ἐξεχώρει ὁριστικὰς πλέον ὁμολογίας εἰς τὸν κομιστὴν πρὸς 6%, ἀποσβεστέας, ὅμως ἐντὸς 6 ἐτῶν τὸ πολύ. Τὸ σχέδιον πληρωμῶν καθορίζει καὶ ἐγγυήσεις διὰ τὰς ὁμολογίας διττάς, πρῶτον δηλαδὴ ὁρίζει, ὅτι ἀπὸ τὰς περιουσίας, τὰς ἐγκαταλειπομένας παρὰ τῶν μεταναστῶν, καταρτίζεται ἐγγυητικὸν κεφάλαιον καὶ δεύτερον, ὅτι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὁμολογιῶν ὑποχρεοῦνται αἱ δύο Κυβερνήσεις νὰ παράσχουν ἀσφαλεῖς καὶ βεβαίας προσόδους ὑπὸ τὸν ἔλεγχον διεθνοῦς οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ. Τὸ σχέδιον πληρωμῶν, καταρτισθὲν καὶ κυρωθὲν ὑπὸ προϋποθέσεις αἱ ὁποῖαι ἦσαν μᾶλλον εὐνοϊκαὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀνετράπη ἕνεκα διαφόρων γεγονότων, ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεως τῆς Ἑλλάδος καὶ κατήντησε τελευταίως λίαν δεσμευτικόν, διὰ τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον, τὸ ὁποῖον, θ’ ἀποβῇ τελικῶς ὁ ὀφειλέτης. Ὅταν πράγματι ὑπεγράφετο καὶ ἐκυροῦτο τὸ σχέδιον πληρωμῶν ὑπῆρχον ἐνδείξεις καὶ σχεδὸν ἀποδείξεις, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἦτο πιστώτρια, ἀλλὰ βραδύτερον, συνεπείᾳ τοῦ ἐπεισοδίου τοῦ Πετριτσίου, ὅταν ἡ Κ. Τ. Ε. παρέτεινε τὴν προθεσμίαν πρὸς ὑποβολὴν δηλώσεων ἐκκαθαρίσεως περιουσιῶν, συνέβη νὰ εἰσχωρήσουν εἰς τὴν μετανάστευσιν 4–5.000 νέαι οἰκογένειαι Βουλγαρικαί, αἱ ὁποῖαι εἶχον πρὸ πολλοῦ ἐγκαταλείψει τὴν Ἑλλάδα. Καὶ οὕτως ὁ λογαριασμὸς τῶν ἀποζημιώσεων ηὐξήθη εἰς βάρος μας κατὰ 400–500 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἡ παράτασις τῆς προθεσμίας ἐδόθη, διότι ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ ὑπὸ τὸν σὲρ Ράμπολτ, ἥτις ἐξεκαθάρισε τὸ ἐπεισόδιον Πετριτσίου, εἶχε βεβαιώσει τὴν Κ.Τ.Ε., ὅτι ἡ εἰσβολὴ συμμοριῶν εἰς Μακεδονίαν ὠφείλετο κυρίως εἰς τὴν νοσταλγίαν τῶν Μακεδονοβουλγάρων, ὅσοι εἶχον τὰ κτήματά των ἀκόμη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος. Καὶ ἐκρίθη σκόπιμον, ὅπως περιληφθοῦν εἰς τὴν μετανάστευσιν καὶ οἱ Βούλγαροι οὗτοι πρὸς ἀποζημίωσιν. Λόγῳ τῆς ἀνατροπῆς τῶν προϋποθέσεων, ὑφ’ ἃς κατηρτίσθη τὸ σχέδιον πληρωμῶν, περιέχει σήμερον τοῦτο ἀρκετὰς δυσμενεῖς διατάξεις. Οὕτω κατά τινα διάταξίν του ἡ ὀφειλέτις χώρα ὑποχρεοῦται εὐθὺς ὡς συνάψῃ ἐξωτερικὸν δάνειον πρὸς παγίωσιν τοῦ κυμαινομένου χρέους της, νὰ ἐξοφλήσῃ πρὸς τὴν πιστώτριαν ὅλον τὸ χρέος της ἐκ τῆς μεταναστεύσεως. Συγκεκριμένως ἡ Ἑλλάς, ἥτις συνῆψε πέρυσι δάνειον, τὸ τριμερές, πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν προϋπολογισμῶν της, θὰ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν, ν’ ἀποσβέσῃ τὸ χρέος της πρὸς τὴν Βουλγαρίαν, ἐὰν δὲν ἐμεσολάβει ἡ ὑπογραφὴ τῆς συμφωνίας τῆς 9ης Δεκεμβρίου 1927. Ἐπίσης εἰς τὸ σχέδιον πληρωμῶν περιέχεται διάταξις, ἀποκλείουσα τὸν συμψηφισμὸν τοῦ χρέους τῆς μεταναστεύσεως πρὸς οἱαδήποτε ἄλλα χρέη, τὰ ὁποῖα, θά ὑπῆρχον μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων. Ἡ ὀφειλέτις χώρα δὲν θά εἶχε δηλαδὴ τὸ δικαίωμα, νὰ συμψηφίσῃ τὸ χρέος της ἐκ τῆς μεταναστεύσεως μὲ ἄλλα χρέη, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχεν ἀπέναντι αὐτῆς ἡ πιστώτρια. Αἱ καταθληπτικαὶ αὐταὶ διατάξεις τοῦ σχεδίου πληρωμῶν βεβαίως, θὰ ἐστενοχώρουν πολὺ τὸν Ἑλληνικὸν προϋπολογισμόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ σχέδιον πληρωμῶν ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν καὶ ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως τὸν Δεκέμβριον 1927 πρᾶξις τοῦ προσωρινοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ, διὰ τῆς ὁποίας διετάσσετο ἡ παγίωσις ἑνὸς μέρους τοῦ δανείου ἐκ 200 ἑκατομμυρίων δραχ. καὶ ἡ κλήρωσις τῶν ὁμολογιῶν εἰς τὸ ἄρτιον πρὸς ἀπόσβεσιν, τοῦ δανείου. Συνέπεσε δὲ ἡ δημοσίευσις τῆς πράξεως ταύτης μὲ τὴν ὑπογραφὴν ἐν Γενεύῃ τῆς συμφωνίας μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας περὶ τροποποιήσεως τοῦ σχεδίου πληρωμῶν. Ἡ ὑπογραφὴ τῆς συμφωνίας ταύτης τῆς Γενεύης, τῆς 9 Δεκεμβρίου 1927, γνωστῆς ὑπὸ τὸ ὄνομα Καφαντάρη–Μολλώφ, ὀφείλεται εἰς τὴν εἰσήγησιν τῆς δημοσιονομικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Κ.Τ.Ε. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, προπέρυσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ πέρυσιν εἰς τὴν Βουλγαρίαν ἐστάλησαν ἐπιτροπαὶ τῆς Κ.Τ.Ε., ὅπως μελετήσουν τὰ οἰκονομικὰ τῶν δύο χωρῶν. Οἱ ἀπεσταλμένοι τῆς δημοσιονομικῆς ἐπιτροπῆς διεπίστωσαν μεταξὺ ἄλλων προθεσμιῶν τὰ ἐκ τῆς μεταναστεύσεως χρέη των. Θέλουσα δὲ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ διευκολύνῃ τὰς Κυβερνήσεις τῶν δύο Κρατῶν εἰσηγήθη τὴν ὑπογραφὴν εἰδικῆς συμβάσεως, ἥτις θ’ ἀνεκούφιζε τοὺς προϋπολογισμούς των, τροποποιοῦσα τοὺς βαρεῖς ὅρους τοῦ σχεδίου πληρωμῶν. Ἡ σύμβασις αὕτη τῆς Γενεύης, ἥτις μᾶς ἀπασχολεῖ σήμερον, ἔχει τὰς ἑξῆς κυριωτέρας διατάξεις: Τὰ 12 ἔτη τῆς ἀποσβέσεως τῶν ὁμολογιῶν τῶν μεταναστῶν παρατείνονται εἰς 30, τὰ δὲ 6 ἔτη τῆς ἀποσβέσεως τοῦ χρέους τῆς ὀφειλέτιδος χώρας παρατείνονται εἰς 30 ἐπίσης. Ὁ τόκος παραμένει εἰς 6% καὶ τὸ ὑπόλοιπον, τὸ ὁποῖον θὰ προέκυπτεν ἐκ τοῦ συμψηφισμοῦ τῶν χρεῶν, θὰ καταβληθῇ εἰς τὴν πιστώτριαν δι’ ἐντόκων γραμματίων, 60 τὸν ἀριθ. κατατιθεμένων εἰς οὐδετέραν Τράπεζαν, ὑποδείξει τῆς Κ.Τ.Ε. Ἡ συμφωνία Καφαντάρη–Μολλὼφ καταργεῖ τὰς ἐγγυήσεις. Ὅπως ἐνθυμεῖσθε, τὸ σχέδιον πληρωμῶν προέβλεπε ἐγγυήσεις καὶ ἐκ τῶν κτημάτων καὶ ἐκ βεβαίων καὶ ἀσφαλῶν προσόδων. Ἡ συμφωνία τῆς Γενεύης καταργεῖ τὰς ἐγγυήσεις αὐτάς, ὑποχρεοῖ δὲ ἁπλῶς τὰς δύο Κυβερνήσεις ν’ ἀναγράψουν εἰς τὸν προϋπολογισμόν τῶν ἐτησίως τ’ ἀπαιτούμενα ποσά, διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τοῦ χρέους των. Ἐπίσης ὑποχρεώνει τὰς Ἐκδοτικὰς Τραπέζας τῶν δύο Κρατῶν, ὅπως καθ’ ἑκάστην ἑξαμηνίαν ἀναφέρουν εἰς τὴν μικτὴν ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Κ.Τ.Ε. ποῖα ποσὰ διέθεσαν διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τῶν ὁμολογιῶν. Εἰς τὴν συμφωνίαν τῆς Γενεύης δὲν ἐπαναλαμβάνεται ἡ ἀπαγόρευσις τοῦ συμψηφισμοῦ τῶν χρεῶν τῆς μεταναστεύσεως πρὸς ἄλλα χρέη ἐξ ἄλλης αἰτίας. Ἐπίσης καταργεῖται ἡ ὑποχρέωσις τῆς ὀφειλέτιδος χώρας, νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ χρεωστικὸν ὑπόλοιπον ἐκ τοῦ πρώτου ἐξωτερικοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον, θὰ συνῆπτε πρὸς παγίωσιν τοῦ κυμαινομένου χρέους της. Ἀπὸ τὰς διατάξεις τόσον τοῦ σχεδίου πληρωμῶν ὅσον καὶ τῆς συμφωνίας τῆς Γενεύης εἶναι δυνατόν, νὰ προέλθῃ τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐφόσον ἀνετράπησαν αἱ προϋποθέσεις τῆς παλαιᾶς συμφωνίας ἡ νέα εἶναι ἀρκετὰ ἐξυπηρετικὴ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου. Ἀλλὰ περιέχει καὶ αὕτη ἓν τρωτὸν σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰς περιουσίας τῶν μεταναστῶν. Ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ, ἡ θέλησις τῶν συμβληθέντων ἦτο, ὅπως οἱ μετανάσται ἀποζημιωθοῦν ἀμέσως καὶ εἰς τὸ ἀκέραιον δι’ ὅλην τὴν ἀξίαν τῆς περιουσίας των. Λόγῳ πολλῶν περιστατικῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέτρεψαν τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τῆς συμβάσεως μεταναστεύσεως αἱ ἀποζημιώσεις τῶν μεταναστῶν δὲν ὑπῆρξαν πλήρεις. Ἐντεῦθεν εἰς βάρος των προέκυψαν μεγάλαι ζημίαι. Ἕν τῶν περιστατικῶν τούτων ἦτο καὶ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ μετανάστευσις τῶν Ἑλλήνων δὲν ἐξετελέσθη ἐθελουσίως, ἀλλὰ μετετράπη εἰς ὑποχρεωτικήν. Ἤρχισαν οἱ διωγμοὶ ὅλων τῶν ἐν Βουλγαρίᾳ Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον ὑποβάλλει δηλώσεις μεταναστεύσεως, διωγμοί, οἱ ὁποῖοι ἐνετάθησαν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συγκομιδῆς τῶν καρπῶν. Οὕτως οἱ Ἕλληνες μετανάσται ἔφυγαν ἐκ Βουλγαρίας, ἐγκαταλείψαντες εἰς τὴν τύχην των καὶ εἰς τὸ ἔλεος τῆς μικτῆς ἐπιτροπῆς τὰς περιουσίας των. Τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶχε σοβαρὰς συνεπείας. Διότι κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς μικτῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ἐκδοθῇ μία ἀπόφασις ἀποζημιώσεως, ἐφηρμόζετο ἡ ἑξῆς διαδικασία: Ἀπεστέλετο μία ὑποεπιτροπὴ ἐπὶ τόπου, ἡ ὁποία ἔπρεπε, νὰ ἐξακριβώσῃ τοὺς τίτλους τῆς κυριότητος τῶν κτημάτων τῶν μεταναστῶν καὶ μετὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν τίτλων ἀπεστέλετο συνεργεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετίμα τὴν περιουσίαν. Ὅπως χωρήσῃ ἀπροσκόπτως ἡ ἐργασία αὐτὴ ἦτο ἀπαραίτητον, νὰ ἦτο παρὼν ὁ μετανάστης. Ἀλλ’ οἱ μετανάσται, ἐκδιωχθέντες, ἀπουσίαζον. Ἕνεκα τούτου ἡ διαπίστωσις τῆς κυριότητος ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ μετανάστου καὶ ἡ ἐκτίμησις τῆς περιουσίας του συνετέλεσεν, ὥστε πλεῖσται ἀδικίαι νὰ διαπραχθοῦν εἰς βάρος τῶν μεταναστῶν Ἑλλήνων καὶ συνέβη οὕτω οἱ πλεῖστοι, νὰ λάβουν ἀποζημιώσεις κατὰ 30–40% ἠλαττωμένας τῆς πραγματικῆς ἀξίας τῶν περιουσιῶν των. Λόγῳ τῶν ζημιῶν τούτων καὶ ἄλλων οἱ μενανάσται εἶχον ἕν δίκαιον παράπονον, ὅτι ἡ σύμβασις τῆς Γενεύης τοὺς ἐζημίωνε καιριώτατα, διότι τοὺς ἀφῄρει καὶ ἕτερον ποσοστὸν ἐκ τῆς περιουσίας των. Ἡ σύμβασις τῆς Γενεύης ἠδίκησε κατὰ τοῦτο λοιπὸν τοὺς μετανάστας, ὅτι κατήργησε τὰς κληρώσεως τῶν ὁμολογιῶν καὶ εἰσήγαγε τὸ σύστημα τῆς ἀποσβέσεως αὐτῶν δι’ ἐξαγορᾶς, συγχρόνως δέ, παρέτεινε τὰ ἔτη ἀποσβέσεως εἰς 30 ἀπὸ 12. Κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἐξαγορᾶς τὸ Κράτος ἀντὶ νὰ ἐξοφλῇ εἰς τὸ ἄρτιον, διὰ κληρώσεων τὰς ὁμολογίας ἀποτείνεται εἰς τὴν ἀγοράν καὶ τὰς ἀγοράζει εἰς τὴν τρέχουσαν τιμὴν αὐτῶν. Τοῦτο βέβαια συμφέρει εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλ’ ἡ ἐξαγορὰ λόγῳ τοῦ μειονεκτήματός της δὲν ἐπιτρέπει τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τῶν ὁμολογιῶν, ἐντεῦθεν δὲ προέκυψαν νέαι ζημίαι, διὰ τοὺς μετανάστας οἱ ὁποῖοι, μὴ ἐλπίζοντες εἰς κλήρωσιν ἤρχισαν, νὰ πωλοῦν ἀθρόως τὰς ὁμολογίας των. Ἡ περυσυνὴ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ἀναγνωρίσασα τὴν ἀδικίαν ταύτην, ἐπρότεινε τὴν αὔξησιν τοῦ τόκου εἰς 8% καὶ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν κληρώσεων, ἡ δὲ πρώην Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ της, κ. Καφαντάρη ἐπρότεινεν εἰς τοὺς μετανάστας δύο λύσεις, ἢ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς παλαιᾶς συμφωνίας, τοῦ σχεδίου πληρωμῶν, ἢ τὴν αὔξησιν τοῦ τόκου εἰς 8%. Καὶ ἡ σημερινὴ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ἀφοῦ ἐμελέτησε τὸ ζήτημα τοῦτο, κατέληξε καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ἀπόφασιν, νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν τῶν μεταναστῶν, ἀλλὰ τὴν ἐπρόλαβεν ἡ Κυβέρνησις καὶ κατέθεσεν εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου βελτιοῦται ἡ συμφωνία τῆς Γενεύης ὑπὲρ τῶν μεταναστῶν, ἐπαναφερομένων τῶν κληρώσεων εἰς τὸ ἄρτιον καὶ συντεμνομένης τῆς προθεσμίας τῶν 30 ἐτῶν εἰς 15. Εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσίν του τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀναφέρει, ὅτι ἡ Ἑλλὰς, θ’ ἀποβῇ ὀφειλέτης εἰς τὴν Βουλγαρίαν, διὰ τὸ χρεωστικὸν ὑπόλοιπον. Εἶναι ἀνάγκη, νὰ ἐξηγηθῇ πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς ἀποβαίνει ὀφειλέτις. Ὁ κυριώτερος λόγος εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἀνέφερα πρὸ ὀλίγου, ὅτι παρεισέφρυσαν αἱ 4–5.000 νέαι Βουλγαρικαὶ δηλώσεις μεταναστεύσεως. Ἡ παρεμβολὴ τῶν δηλώσεων αὐτῶν ηὔξησε καταπληκτικῶς τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλγάρων μεταναστῶν, οὕτω δὲ οἱ μὲν Ἕλληνες μετανάσται ἔμειναν εἰς 48.000 περίπου, ἐνῷ οἱ Βούλγαροι ἀνῆλθον εἰς 88.000. Ἡ διαφορὰ αὕτη ὑπῆρξεν ἡ πρώτη ἀφορμὴ τῆς αὐξήσεως τοῦ χρεωστικοῦ ὑπολοίπου. Ἡ δευτέρα ἦτο ὁ τρόπος τῶν ἐκτιμήσεων τῶν περιουσιῶν. Τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα ἐγκατέλιπον οἱ μετανάσται ἦσαν ἀστικὰ καὶ ἀγροτικά. Καὶ τὰ μὲν ἀστικὰ ἐξετιμῶντο παρὰ μηχανικῶν, τὰ δὲ ἀγροτικὰ παρὰ συνεργείων γεωπόνων. Ἀλλὰ συνέβη τὸ ἑξῆς: Δὲν ἐπεκράτησεν ὁμοιόμορφον σύστημα ἐκτιμήσεως ἐν Βουλγαρίᾳ καὶ Ἑλλάδι. Τὰ μέν ἀστικὰ κτήματα τὸ ἐξετίμα ἐν Βουλγαρίᾳ εἷς μηχανικός, ὁ ὁποῖος κατ’ ἄλλους μὲν ἦτο Βούλγαρος, κατ’ ἄλλους δὲ Ἕλλην. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὡς εὐφυῶς παρετήρησε κἄποιος, ἠδύνατο νὰ ὀνομασθῇ Ἑλληνο–Βουλγαρικὸν μονομελὲς συνεργεῖον. Ὁ μηχανικὸς αὐτὸς δὲν ἠκολούθησε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτησεν ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἀστικῶν κτημάτων, ἀλλ’ ἐστηρίζετο ἀποκλειστικῶς εἰς εἰς τὸ εἰσόδημα τοῦ κτήματος, τὸ ὁποῖον ἐπολλαπλασίασεν ἐπὶ δέκα, διὰ νὰ ὁρίσῃ τὴν ἀξίαν τῆς περιουσίας. Ἕνεκα τούτου συνέβη, ὥστε τὸ πλεῖστον τῶν μεταναστῶν, νὰ λάβουν μόλις τὰ 60% τῆς ἀξίας τοῦ κτήματός των. Ἐν Ἑλλάδι ἐπεκράτησεν ἀναλυτικὸν σύστημα, ἐξετιμῶντο, δηλαδὴ καὶ τὸ οἰκοδόμημα, καὶ τὸ γήπεδον, τὸ προαύλιον, οἱ ὄροφοι, τὰ παράθυρα καὶ αἱ θύραι, καὶ τὸ εἶδος τῶν ὑλικῶν τῆς οἰκοδομῆς. Οὕτως ἡ ἀξία τῶν βουλγαρικῶν κτημάτων παρουσιάζετο περισσότερον ἐξογκωμένη. Ἐπίσης διαφορὰ ὑπῆρξεν καὶ εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν γαιῶν. Αἱ γαῖαι ἐξετιμήθησαν ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς τιμοδείκτου, τὸν ὁποῖον κατήρτισεν ἡ μικτὴ ἐπιτροπή, τοῦ γνωστοῦ μπαρὲμ (baréme). Ἡ μικτὴ ἐπιτροπὴ ἔθεσε τὸ μπαρὲμ τοῦτο εἰς ἐφαρμογὴν τῷ 1926 καὶ τὰς τιμὰς αὐτοῦ ἐφήρμοζεν αὐστηρῶς ἐν Βουλγαρίᾳ, εἰς δὲ τὴν Ἑλλάδα προσέθετε αὔξησιν τινὰ κατὰ 17%–20% εἰς τὰς τιμάς, λόγῳ μεγαλειτέρου εἰσοδήματος τῶν ἑλληνικῶν γαιῶν. Ἄλλος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐξωγκώθη τὸ χρεωστικὸν ὑπόλοιπον εἶναι ἡ τιμὴ τοῦ δολλαρίου. Ἡ μικτὴ ἐπιτροπὴ λόγῳ τῆς διακυμάνσεως τῆς Ἑλληνικῆς δραχμῆς ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε, νὰ ὁρίσῃ ἕνα μέσον ὅρον τιμῆς δολλαρίου, εἰς τὴν ὁποίαν, θὰ ἐγίνετο ἡ μετατροπὴ τῶν ἀξιῶν τῶν βουλγαρικῶν περιουσιῶν. Οὕτω δὲ αὐθαιρέτως ὥρισε τιμὴν δολλαρίου 60,80 δραχ. Ἡ διατίμησις αὕτη τοῦ δολλαρίου ἐζημίωσε τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον κατὰ 80.000.000 δραχ. ὁλόκληρα. Ἐπενέβη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος κατὰ τῆς διατιμήσεως ταύτης καὶ διεμαρτυρήθησαν ἐντόνως πρὸς τὴν μικτὴν ἐπιτροπὴν καὶ κατώρθωσαν νὰ βελτιώσουν τὴν τιμὴν τοῦ δολλαρίου εἰς 70 δραχ. Ἐν τοσούτῳ ἡ ζημία εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ δημοσίου παρέμεινεν εἰς 40 ἑκατομ. δραχ. Ἵνα ἀντιληφθῇ τὸ ζήτημα ἡ Βουλὴ ἀναφέρω ἓν παράδειγμα. Ἐὰν πρόκειται ἡ Ἑλλὰς νὰ πληρώσῃ μίαν ὡρισμένην βουλγαρικὴν περιουσίαν ἀξίας 7.000 δραχ., θὰ καταβάλλῃ ἔναντι αὐτῆς 100 δολλάρια (100Χ70), δηλαδὴ πραγματικὰς 7.700 δραχ. Ἐπειδὴ δὲ ἡ χρεωπίστωσις μεταξὺ Βουλγαρίας καὶ Ἑλλάδος γίνεται εἰς δολλάρια, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατιμήσεως ταύτης, καταλήγομεν μὲ ζημίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἐπίσης ἄλλος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον προέκυψε τόσον μέγα χρεωστικὸν ὑπόλοιπον εἶναι ἡ ἀμέλεια τῶν ἐκτιμητικῶν ἐπιτροπῶν. Δὲν πρόκειται βέβαια, νὰ κρίνῃ κανεὶς καὶ νὰ ἐπικρίνῃ τοὺς ξένους, οἱ ὁποῖοι εἶναι φυσικόν, νὰ μὴν αἰσθάνωνται καμμίαν στοργὴν πρὸς τοὺς μετανάστας, ἀλλὰ τὸ δυστύχημα εἶναι, ὅτι καὶ Ἕλληνες ἐκτιμηταὶ ἐλησμόνησαν τὰς ὑποχρεώσεις των καὶ κατὰ τρόπον σκανδαλώδη ἐξετίμησαν τὰς περιουσίας Ἑλλήνων μεταναστῶν. Ἐὰν παρηκολουθήσατε τὰς ἐφημερίδας, θὰ ἐπληροφορήθητε, ὅτι εἰς τὸ Τοψὶν Ἕλληνες μετανάσται κατήγγειλαν εἰς τὸν κ. Μιχαλακόπουλον, ὅτι ὁ Ἕλλην ἐκτιμητὴς κ. Μόζερ ἐξετίμησε τὰς ἀμπέλους, ἐν Σωζουπόλει ὡς βοσκάς! Ὁ γεωπόνος αὐτὸς εἰς ἀνταμοιβὴν προήχθη εἰς διευθυντὴν τῆς Γεωργικῆς σχολῆς Θεσσαλονίκης. Καὶ τελευταῖος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ηὐξήθη τὸ χρεωστικὸν ὑπόλοιπον, εἶναι ἡ ἀποφυγὴ ἢ μᾶλλον ἡ παραμέλησις ἐκ μέρους τῶν Ἑλλήνων μεταναστῶν, νὰ ὑποβάλουν ἐνστάσεις κατὰ τῶν ἐκτιμήσεων τῶν περιουσιῶν των. Αἱ ἐκτιμήσεις εἶναι πρωτοβάθμιοι καὶ δευτεροβάθμιοι. Τὰς πρωτοβαθμίους τὰς κάμνουν αἱ ὑποεπιτροπαί. Εὐθὺς ὡς γίνῃ ἡ ἐκτίμησις παρὰ τῆς ὑποεπιτροπῆς εἰδοποιοῦνται οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ καλοῦνται, ν’ ἀπαντήσουν ἐὰν δέχωνται τὴν ἐκτίμησιν ἢ νὰ ὑποβάλουν ἔνστασιν κατ’ αὐτῆς. Οἱ Ἕλληνες τῆς Βουλγαρίας, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξήγησα, εὑρεθέντες μακρὰν τῶν ἑστιῶν των, εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θρᾴκην, ὅπου δὲν εἶχαν πρόχειρα τὰ μέσα τῆς στεγάσεως, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶχε κατακλυσθῆ ἀπὸ ἄλλα πλήθη δυστυχῶν προσφύγων, εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ δέχωνται τὰς πρωτοβαθμίους ἐκτιμήσεις καὶ νὰ παραιτοῦνται τῶν ἐνστάσεων, διὰ νὰ λάβουν, ἔστω καὶ ποσοστὸν τῆς περιουσίας των καὶ νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὰς ἀνάγκας των, αἱ ὁποῖαι τοὺς ἐπίεζον. Οὕτω διὰ τοὺς πέντε αὐτοὺς λόγους ηὔξησε σημαντικὰ τὸ χρεωστικὸν ὑπόλοιπον, τὸ ὁποῖον ἀπέβη εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύνολον τοῦ χρέους τῆς μεταναστεύσεως δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ γίνῃ ὑπολογισμός, διότι αἱ ἐκκαθαρίσεις ἐξακολουθοῦν καὶ πολλαὶ ὑποθέσεις μεγάλαι, ὅπως τῶν κοινοτήτων μένουν ἐκκρεμεῖς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀπὸ προχείρους ὑπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι ἐκτίθενται εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ ἔχῃ μίαν ἰδέαν τοῦ χρέους, προκύπτει, ὅτι τὸ σημερινὸν χρέος πρὸς τοὺς μετανάστας, θ’ ἀνέλθῃ εἰς 600 ἑκατομμύρια δραχμῶν περίπου, τὸ δὲ χρέος πρὸς τὴν Βουλγαρίαν εἰς 300–350 ἑκατομμύρια, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς ἀξίας τῶν περιουσιῶν τῶν Ἑλληνικῶν κοινοτήτων. Ἀπέναντι τοῦ χρέους αὐτοῦ παρέμειναν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀστικὰ καὶ ἀγροτικὰ κτήματα, τὰ βουλγαρικά, ἴσης περίπου ἀξίας. Καὶ τὰ μὲν ἀστικὰ ἐξεχωρήθησαν εἰς τὴν Ἀεροπορικὴν Ἄμυναν, τὰ δὲ ἀγροτικὰ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1926. Τελευταῖον ζήτημα τίθεται τὸ ζήτημα τῆς λήξεως τοῦ ἔργου τῆς μεταναστεύσεως. Εἶναι ὀκτὼ ἔτη ἀφ’ ὅτου ἤρχισεν ἡ μετανάστευσις καὶ τὸ ἔργον ὄχι μόνον δὲν τελειώνει, ἀλλὰ διαρκῶς ἀπομακρύνεται τοῦ τέλους αὐτοῦ. Ὁ πρόεδρος τῆς μικτῆς ἐπιτροπῆς κ. Ντὲ Ρενιὲ κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον εἰς τὴν Γενεύην ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν δημοσιονομικὴν ἐπιτροπήν, ὅτι ἐλπίζει, ὅτι μὲ συντονισμὸν τοῦ ἔργου τῆς μικτῆς ἐπιτροπῆς, θὰ καθίστατο δυνατὸν μέχρι τοῦ τέλους Δεκεμβρίου ἐ. ἔ. νὰ ἔληγε τὸ ἔργον τῆς μεταναστεύσεως. Εὑρισκόμεθα ἤδη εἰς τὸν Δεκέμβριον καὶ τὸ ἔργον δὲν πλησιάζει πρὸς τὸ τέρμα, ἀλλὰ τοὐναντίον πληροφορούμεθα, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς Μαρτίου μεταφέρεται εἰς Ἀθήνας, ἵνα συνεχίσῃ τὸ ἔργον της. Συμπέρασμα εἶναι, ὅτι οὔτε τὸ τέλος τοῦ 1929, θὰ ἴδῃ τερματιζομένην τὴν Ἑλληνο–Βουλγαρικὴν μετανάστευσιν, διότι παραμένουν πλεῖστα ἀκόμη ζητήματα ἐκκρεμῆ καὶ ἰδίως τὰ ζητήματα τῶν κοινοτικῶν περιουσιῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἐλύθησαν ἀκόμη οὔτε κατ’ ἀρχήν. Ἡ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἀπέναντι τοῦ σχεδίου πληρωμῶν παρουσιάζει ἡ συμφωνία τῆς Γενεύης, ἤχθη εἰς τὴν ἀπόφασιν, νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κύρωσιν αὐτῆς, ἀλλὰ συγχρόνως δὲν δύναται παρὰ νὰ θέσῃ ὑπ’ ὄψει τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ συμπεράσματα ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν ἀπὸ τὴν μελέτην καὶ τὴν σύγκρισιν τῶν δύο συμφωνιῶν. 1ον) Ἡ ἐπιτροπὴ ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 τῆς συμφωνίας τῆς Γενεύης, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει εἰς τὴν μικτὴν ἐπιτροπήν, νὰ κλείσῃ τοὺς λογαριασμοὺς μεταναστεύσεως, ὅταν νομίσῃ, ὅτι λήγει τὸ ἔργον της, καὶ νὰ ὑπολογίσῃ τὸ χρεωστικὸν ὑπόλοιπον. Ἡ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴν ἐπιτραπῇ τὸ κλείσιμον τῶν λογαριασμῶν πρὶν ἐκτιμηθοῦν αἱ κοινοτικαὶ περιουσίαι, διότι ἐξ αὐτῶν, θὰ μειωθῇ κατὰ πολὺ τὸ χρεωστικὸν ὑπόλοιπον. 2ον) Πολλαὶ περιουσίαι ἐκτιμηθεῖσαι κακῶς ἐν Βουλγαρία εἶναι δυνατόν, νὰ ὑποστοῦν νέον ἔλεγχον καὶ ἀναθεώρησιν τιμῶν. Προηγούμενον δυστυχῶς ἢ εὐτυχῶς ὑπάρχει. Κατόπιν ἐνστάσεως τῆς βουλγαρικῆς ἀντιπροσωπείας ὅλαι αἱ ἐκτιμήσεις τῆς δ’ ὑποεπιτροπῆς ἐν Ἑλλάδι ἀνεθεωρήθησαν. Ἔχομεν λοιπὸν τὸ προηγούμενον τοῦτο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατόν, νὰ ἐπιδιώξωμεν ἀναθεώρησιν τῶν τιμῶν Ἑλληνικῶν κτημάτων. 3ον). Ἐπίσης ἡ ἐπιτροπὴ ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ δολλαρίου. Ἀφ’ ἧς, ἀπὸ δύο ἐτῶν, ἐσταθεροποιήθη ἡ Ἑλληνικὴ δραχμή, εἶναι δίκαιον, νὰ γίνῃ ἡ ὑποτίμησις τοῦ δολλαρίου εἰς τὴν πραγματικήν του ἀξίαν τῶν 77 δραχμῶν καὶ ὄχι τῶν 70, διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ζημίαν τῶν 40 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. 4ον) Ἡ ἐπιτροπὴ δύναται, νὰ διατυπώσῃ καὶ τὴν ἑξῆς πρότασιν: Νὰ ἐπιδιωχθῇ, μετὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν περιουσιῶν τῶν κοινοτήτων, ἡ διάλυσις τῆς δαπανηροτάτης μικτῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ ὑποκατάστασις εἰς τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ἁρμοδιότητας αὐτῆς ἄλλων ὀργανισμῶν, τῶν γενικῶν λογιστηρίων π. χ. ἢ ἄλλης ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶχε καὶ μεγάλα βάρη, διότι πρόκειται, νὰ θεωρήσῃ καὶ νὰ καταρτίσῃ μόνον λογαριασμούς, δὲν πρόκειται δὲ οὔτε εἰς ἐκτιμήσεις περιουσιῶν, νὰ προβῇ, οὔτε κυριότητα ν’ ἀναγνωρίσῃ. Ἡ ὑποκατάστασις τῆς μικτῆς ἐπιτροπῆς ἄλλως τε δι’ ἄλλου ὀργανισμοῦ προβλέπεται καὶ ἀπὸ τὴν σύμβασιν τῆς Γενεύης. Ἡ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, συνιστῶσα εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κύρωσιν τῆς συμφωνίας τῆς Γενεύης, ἔχει νὰ διατυπώσῃ καὶ δύο εὐχάς. Πρῶτον, ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ συγχρονισθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μὲ τὴν ψήφισιν τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κατέθεσεν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν περὶ βελτιώσεως τῶν ὁμολογιῶν τῶν μεταναστῶν.

§123Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§124Ν. ΖΑΡΙΦΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ὥριμον, ἐνεκρίθη ἀπὸ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἀκριβῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγραφῇ καὶ τοῦτο εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ ψηφισθῇ συγχρόνως. Καὶ δευτέρα εὐχὴ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ παράκλησις τῶν μεταναστῶν εἶναι, εἰ δυνατὸν, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτούς, ν’ ἀγοράζουν κτήματα τοῦ δημοσίου διὰ τῶν ὁμολογιῶν των, ὅπως ὥριζεν ἡ παλαιὰ συμφωνία. Τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ βαρύνῃ τὸ δημόσιον, διότι πρόκειται, ν’ ἀγορασθοῦν ἐλάχιστα μόνον, δέκα ἢ δεκαπέντε, κτήματα, κυρίως ἐν Ἀθήναις, ὅπου τὸ Κράτος ἐκποιεῖ τοὺς Κρατικοὺς συνοικισμούς. (χειροκροτήματα).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας ὑπογραφείσης ἐν Γενεύῃ τὴν 9 Δεκεμβρίου 1927 συμφωνίας περὶ τροποποιήσεως τοῦ σχεδίου πληρωμῶν ἀπὸ 8 Δεκεμβρίου 1922 τοῦ ἀφορῶντος τὴν Ἑλληνο–Βουλγαρικὴν μετανάστευσιν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγήσεως πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 7.852.402 εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ σχηματισμοῦ εἰδικοῦ λογαριασμοῦ σιδηροδρομικῶν συνταξιούχων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας». Ὁ κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§132Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν θ’ ἀπασχολήσω σήμερον τὴν Βουλήν, οὔτε περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, οὔτε περὶ τῶν καθηκόντων αὐτῆς, οὔτε περὶ τῶν σχέσεων αὐτῆς πρὸς τὸ ἕτερον νομοθετικὸν σῶμα, διότι πάντα ταῦτα ἔχουν καθορισθῆ παρὰ τοῦ Συντάγματος καὶ ἤδη δὲν πρόκειται νὰ μεταρρυθμισθοῦν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι εἶμαι ἀντίθετος τοῦ θεσμοῦ τούτου. Διὰ τοῦτο καὶ προκειμένης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ὀργάνωσιν τῆς Γερουσίας ἐνόμισα, ὅτι θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον, ν’ ἀκουσθῶσι κατὰ πρῶτον οἱ ὑπερμαχήσαντες τοῦ θεσμοῦ καὶ οἱ συντελέσαντες εἰς τὴν ἐγκαθίδρυσιν αὐτοῦ καὶ παρ’ ἡμῖν, διότι αὐτοὶ θὰ εἶχον μίαν ὡρισμένην καὶ ἀσφαλεστέραν ἴσως γνώμην περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει, νὰ ὀργανωθῇ τὸ σῶμα τοῦτο. Δυστυχῶς παρετήρησα, ὅτι ὑπάρχει τοσαύτη ποικιλία γνωμῶν ἐπὶ τοῦ θέματος, ὥστε ὄχι μόνον τὰ ὑπάρχοντα διάφορα συστήματα προὐταθέντα, ὅπως ἐφαρμοσθῶσι, ἀλλὰ καὶ νέα τοιαῦτα ἐπεννοήθησαν, διὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Τοῦτο βεβαίως πρέπει, ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὸ ὅτι ἡ Γερουσία ἀποτελεῖ ἕνα θεσμὸν ὁ ὁποῖος πολὺ ἀπησχόλησε καὶ τοὺς δημοσιολόγους καὶ τὰ κοινοβούλια καὶ ἑπομένως, πολλαὶ θεωρίαι ἐκράτησαν. Ἐπίσης πρέπει, ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὸ ὅτι ἡ ὀργάνωσις τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ὁ νόμος αὐτὸς περὶ Γερουσίας κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοὐλάχιστον τὴν ἰδικήν μου, εἶναι νόμος ὁ ὁποῖος κατὰ τύπους εἶναι νόμος, πράγματι δὲ οὐσιαστικῶς, εἶναι συντακτικὴ διάταξις καὶ ἑπομένως καὶ οἱ βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσι εἰς τὰ κόμματα δὲν δεσμεύονται ἐκ τῆς γνώμης τοῦ κόμματος, δυνάμενοι, ὡς ἐπὶ συντακτικῆς διατάξεως, νὰ ἔχουν πληθώραν γνωμῶν. Ἀλλὰ παρετήρησα προσέτι, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ μᾶλλον ἐμπειρότεροι δυνάμενοι νὰ ἐκφράσουν γνώμην, ὄχι μόνον ἀντίθετοι ὑπῆρξαν ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον δέον νὰ ὀργανωθῇ ἡ Γερουσία, ἀλλ’ ἀκόμη ὑπῆρξαν ἀντίθετοι καὶ ποῖος εἶναι ὁ κύριος σκοπὸς τῆς Γερουσίας, καὶ ἀπὸ ποῖον σκοπὸν πρέπει νὰ ὁρμηθῶμεν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ θεσμοῦ τούτου. Καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψει τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὁ ὁποῖος κυρίως ἐβασίσθη ὅσον ἀφορᾷ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ὅτι δι’ αὐτοῦ, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ συστηθῇ ἡ Γερουσία, πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν κυρίως εἰς τὸ ὅτι, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ νέαι τρόπον τινα, ἰδέαι αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἐκπροσωποῦν τὸ ἄτομον, ἀλλὰ θὰ ἐκπροσωποῦν ὡρισμένας τάξεις, ὡρισμένα ἐπαγγέλματα καὶ διὰ τούτου θὰ διευκολύνετο ἡ καλυτέρα ἀπόδοσις τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ἐνῷ ἀντιθέτως, ἔχει ἀντίθετον, τέλος πάντων γνώμην ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Συντηρητικῶν Φιλελευθέρων, ὑπεστήριξε περισσότερον τὸν σκοπὸν τὸν ἀναγόμενον εἰς τὸ ὅτι, θὰ χρησιμεύσῃ ὡς μεσάζον σῶμα μεταξὺ τῶν ριζοσπαστικῶν ἰδεῶν καὶ τῶν συντηρητικῶν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἄλλαι κατ’ ἰδίαν ὑπεστηρίχθησαν ἰδέαι ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ καταρτισθῇ ὁ θεσμός. Ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἰς ἡμᾶς σήμερον ἐκ νέου ἐμφανιζόμενος, διότι ὡς εἶναι γνωστὸν ὑπῆρξεν καὶ ἄλλοτε ἐπὶ τῆς Συνταγματικῆς Μοναρχίας καὶ κατηργήθη ἐπὶ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844, ὅτε εἰσήχθησαν αἱ ἀρχαὶ τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, δηλαδὴ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 ἔθεσε τὴν βάσιν, ὅτι ὅλη ἡ κυριαρχία ἀνήκει εἰς τὸ Ἔθνος, ὄχι ὡς ἦτο τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844, τὸ ὁποῖον ὥριζε, ὅτι καὶ αὐτὸ ἀπέρρεε ἐκ τῆς Μοναρχίας, δὲν ἐξέλιπεν ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας. Καὶ ὡς γνωρίζομεν ἐξ ἱστορικῶν πηγῶν τοῦ θεσμοῦ, δὲν συνδέεται μὲ οὐδὲν ἰδιαζόντως πολίτευμα καὶ ἂν εἴπωμεν, ὅτι προσιδιάζει εἰς τὸ πολίτευμα, προσιδιάζει περισσότερον πρός τι Μοναρχιακὸν πολίτευμα παρὰ εἰς τὸ Δημοκρατικόν. Εἶνε ἀληθές, ὅτι τὰ διάφορα πολιτεύματα τὰ Δημοκρατικὰ ἔχουν τὴν Γερουσίαν, ὅπως ἡ Ἑλβετία, ἀλλὰ ἐκεῖ ἀπορρέει μᾶλλον ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς συνδέσεως τῶν διαφόρων πολιτειῶν πρὸς τὸ κέντρον, παρὰ ἐκ λόγων ἀπορρεόντων ἐκ τῆς φύσεως τοῦ θεσμοῦ. Καὶ ἂν θέλωμεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ νεώτερα πολιτεύματα, θὰ ἴδωμεν, ὅτι αὐτὰ δὲν ἐδείχθησαν τόσον εὐμενῶς πρὸς τὴν Γερουσίαν. Ἡ Αὐστρία, ἡ Γερμανία, ἡ ὁποία ἔχει τὴν σοσιαλιστηκωτέραν Δημοκρατίαν δὲν ἔχει Γερουσίαν. Αἱ διάφοροι ἄλλαι χῶραι, ἡ Ἑλβετία, ἡ Λεττωνία, ἡ Τουρκία, δὲν ἔχουν Γερουσίαν καὶ ἑπομένως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ὅτι τὸ πολίτευμά μας ἔλαβε τοιαύτην τινὰ φάσιν δὲν νομίζω, ὅτι ἐπηρεάζει ὁπωσδήποτε εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ καταρτισθῇ τὸ σῶμα τῆς Γερουσίας. Τὸ Σύνταγμα ἔθεσε περιορισμοὺς τινὰς καὶ ἄφισε καὶ εὐχέρειαν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς καταρτίσεως τοῦ σώματος. Περιοριστικῶς ὑπεχρέωσε τὰ 9)10 νὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὸν λαόν· ἀφῆσαν κατὰ τοῦτο ἐλευθερίαν καὶ μὴ καθορίσαν πῶς πρέπει νὰ ἐκλεγῶσιν ἀπὸ τὸν λαόν. Τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς ἀφέθη εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἕν δὲ δέκατον τὸ πολὺ ὥρισε νὰ ἐκλέγεται ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν, ὥστε εἶναι δυνατὸν σήμερον ἡ Βουλή, νὰ ὁρίσῃ καὶ τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν μέχρι τοῦ ⅒. Ἐγένετο λόγος περὶ ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματιῶν καὶ τὸ νομοσχέδιον συνεμορφώθη πρὸς τὰς ἐνδείξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν καὶ ὥρισε τρεῖς κατηγορίας, ὥστε τὰ 9)12 νὰ ἐκλέγωνται ἀποκλειστικῶς ἀπὸ τὸν λαόν, 2)12 ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις καὶ 1)12 παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας. Τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον εἶχεν ἐλαφράς τινας διαφοράς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα κυρίως ἐγεννήθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὴν Βουλὴν ἦτο πρῶτα τὸ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματιῶν, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, ὑπῆρξαν οἱ κατὰ καὶ οἱ ὑπέρ. Τὸ ζήτημα, οὔτε εἰς τὰς Βουλάς, οὔτε ἐκτὸς τῶν Βουλῶν ἐμφανίζεται τὸ πρῶτον. Εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπ’ ἀρκετὸν χρόνον ἔχει ἀπασχολήσει καὶ τὰς Βουλὰς καὶ τοὺς δημοσιολόγους. Ὑπῆρξαν οἱ ἄντικρυς ἀντικείμενοι εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματιῶν καὶ ὑπάρχουν ἀκόμη, διότι θεωρεῖται, ὅτι διὰ τούτου διασπᾶται ἡ λαϊκὴ κυριαρχία. Τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν λέγουσι ἀποτελεῖ τὸ ἄτομον καὶ οὐχὶ ἡ τάξις ἑπομένως, ἐπειδὴ τὴν ἀποτελεῖ ὁ λαός, ὁ λαὸς δὲ ἔγκειται ἐπὶ τῶν ἀτόμων ἄρα, διὰ νὰ ὑπάρξῃ πραγματικὴ λαϊκὴ κυριαρχία πρέπει, νὰ εἶναι ἐκδήλωσις τοῦ ἀτόμου. Κατὰ τῆς γνώμης ταύτης ἀντετάχθη, ὅτι πλὴν τῶν ἀτομικῶν συμφερόντων ἀναπτύσσονται καὶ ἄλλα ὁμαδικὰ συμφέροντα τῶν διαφόρων ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἢ ἄλλων παραγωγικῶν ἐν γένει τάξεων. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης πολλαὶ γνῶμαι ἀνεπτύχθησαν ἐὰν πρέπῃ, νὰ ἔχωμεν ἓν σῶμα τῶν ἐπαγγελματιῶν ἢ σώματα συγκεκερασμένα. Καὶ μετὰ τὴν Γαλλικὴν ἐπανάστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεγνωρίσθησαν τὰ δικαιώματα τοῦ ἀτόμου ὑπεστηρίχθησαν εἰς τὴν συνέλευσιν (convention) καὶ τοιαῦται τινες ἐκπροσωπήσεις τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Δὲν θὰ σᾶς ἀναφέρω ταῦτα, διὰ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, ἀλλ’ εἶναι γνωστὴ ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ... εἰς τὴν συνέλευσιν καὶ εἰς τὸ πρόσθετον Σύνταγμα τὸ μᾶλλον Φιλελεύθερον τὸ ὁποῖον κατήρτισεν ὁ Ναπολέων ἐπιστρέψας ἐκ τῆς Ἔλβας, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι πρέπει, νὰ ἐκπροσωπῶνται καὶ αἱ βιομηχανικαὶ τάξεις καθὼς καὶ ἡ τάξις τῶν γραμμάτων, τὸ δὲ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον ἐγένετο μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ Ναπολέοντος κατήρτισεν καὶ τοιαύτην διάταξιν καὶ περιέλαβεν τοιαύτην διάταξιν περὶ ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Ὑπεστηρίχθη, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν τάξεων εἶναι ἰδέα ῥιζοσπαστικὴ καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ τοιαύτη ἐκπροσώπησις νὰ ἐπιφέρῃ κινδύνους εἰς τὸ μέλλον. Ὑπεστηρίχθη δὲ τοῦτο καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν νομίζω, ὅτι αἱ τάξεις αὐταί, ὅταν ἰδίως ἀποβλέψωσιν εἰς τὰς μεγάλας τάξεις τῶν βιομηχάνων ἐμπόρων καὶ ἐπαγγελματιῶν, ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ γεννήσουν τοιοῦτον κίνδυνον καὶ μάλιστα, ὅταν δὲν πρόκειται, νὰ καταρτίσωμεν ἓν ἴδιον νομοθετικὸν σῶμα ἐκ μόνων τῶν τάξεων αὐτῶν. Δὲν εὑρίσκω κανένα τοιοῦτον κίνδυνον διὰ τῆς εἰσόδου τῶν τάξεων αὐτῶν εἰς τὴν Γερουσίαν, τοὐναντίον κάλλιστα φρονῶ, ὅτι ἀληθῶς, θὰ γίνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ, ἡ ἐκπροσώπησις καὶ τῶν ὁμαδικῶν αὐτῶν συμφερόντων ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία, διὰ νὰ ἔχωμεν οὕτω πως μᾶλλον κανονικωτέραν τὴν διαρρύθμισιν τῶν ἐν γένει συμφερόντων τοῦ τόπου, δεχόμενος ὅτι παρὰ τὰ ἀτομικὰ ὑπάρχουν ἀναντιρρήτως τὰ συμφέροντα τῶν τάξεων τὰ ὁποῖα πρόκειται ἐπίσης, νὰ ἐκπροσωπευθῶσιν. Δὲν φοβοῦμαι καμμίαν διαταραχὴν ἐκ τῆς εἰσόδου τῶν τάξεων αὐτῶν εἰς τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα καὶ ἐπικαλοῦμαι πρὸς τοῦτο παράδειγμα ἐκτάκτως συντηρητικοῦ ἀνδρός, οἷος ἦτο ὁ Bismark καὶ ὁ ὁποῖος ἀπετέλει τὴν ἀντίδρασιν κατὰ τῶν νέων κομμουνιστῶν καὶ μεταρρυθμιστῶν, ὁ ὁποῖος τὴν ἀντίδρασιν αὐτὴν τὴν κατέστησε πραγματικὴν καὶ ἠμπόδισε πᾶσαν παρέκβασιν καὶ πᾶσαν κακὴν διέξοδον διὰ τῆς μεθόδου τῆς ἱκανοποιήσεως ὅλων τῶν πραγματικῶν ἐκείνων συμφερόντων τῶν ὁποίων ἡ μὴ ἱκανοποίησις παρίσταται πράγματι μία ἀδικία. Ταῦτα ὑπεστήριξε τὸ ἀνώτατον οἰκονομικὸν συμβούλιον, καὶ κατόπιν ἐξειλίχθησαν τὰ πράγματα εἰς τὰς ἀνωτέρας κοινωνίας περισσότερον εὐρύτερον. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὸ νέον Σύνταγμα τῆς Γερμανίας, τὸ ὁποῖον ὡς εἶναι γνωστὸν ἔκαμε τὸ ἀνώτατον συμβούλιον τῶν τάξεων τῶν ἐπαγγελματιῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι αὐτὸ τὸ συμβούλιον, δὲν ἔχει νομοθετικὴν δικαιοδοσίαν. Εἶναι κυρίως συμβούλιον τὸ ὁποῖον μελετᾷ, ἐξετάζει τὰ πράγματα, φθάνει εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα ἐκ τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία εἶναι δυνατόν, νὰ γίνῃ εἰς ἕνα σῶμα πολιτικῶς ὠργανωμένον, τῆς συγκρούσεως περὶ τῶν διαφόρων συμφερόντων καὶ ὑποβάλλει τὰ δέοντα μέτρα ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, ὅπου ἔχει δικαίωμα καὶ αὐτό, νὰ παρίσταται διὰ μέλους του πρὸς ὑποστήριξιν τῶν συμφερόντων, ὅπως καὶ ἡ Βουλὴ ὑποχρεοῦται, διὰ ζητήματα φύσεως πλουτολογικοῦ ἐνδιαφέροντος, νὰ τὰ στέλῃ εἰς τὸ κοινοβούλιον αὐτό, ἵνα ζητήσῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς πρέπει, νὰ εἴπω, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα ὑπεστήριξεν ἄλλοτε τὴν γνώμην ἐνώπιον τῆς Γʹ. Συνελεύσεως ὅπως καταρτισθῇ ἓν τοιοῦτον συμβούλιον παρεμφερὲς πρὸ τὸ τῆς Γερμανικῆς Δημοκρατίας. Ἀλλὰ πρέπει, νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ σημείου τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Νάκος ὑπάρχει μία διαφορά. Ὁ κ. Νάκος ἠθέλησε καθ’ ὁλοκληρίαν, νὰ κάμῃ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα ἁπλῶς ἐξ ἐκπροσωπήσεως τῶν διαφόρων συμφερόντων τῶν τάξεων καὶ ἐπεζήτησε τὴν Ἑλλάδα, νὰ τὴν διαιρέσῃ εἰς τόσας τάξεις ὅσα ὑπάρχουν ἐπαγγέλματα. Καὶ οὕτω πως ἠθέλησε, νὰ καταρτισθῇ τὸ δεύτερον σῶμα. Ὀφείλω, νὰ εἴπω, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος, δὲν θὰ μὲ εὕρῃ σύμφωνον πρὸς τὴν ἰδέαν αὐτήν. Πρῶτον δι’ ἕνα λόγον ὁ ὁποῖος εἶναι κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον τεχνικός. Ἀλλ’ ὑφίσταται ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ πράγματος. Ὁ λόγος εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον, νὰ διακριθῶσιν ὅλαι αἱ τάξεις. Δὲν ἔχομεν ἀκόμη τόσον εἰδικευθῆ, ἀμφιβάλλω δὲ ἐὰν ὑπάρχουν καὶ εἰς ἄλλας πολιτείας περισότερον εἰδικευμέναι τάξεις, ὥστε, νὰ ἔχωσι πράγματι μίαν τάξιν ἡ ὁποία, νὰ εἶναι ἔμποροι, μία τάξιν ἡ ὁποία, νὰ εἶναι βιομήχανοι, μία τάξιν ἡ ὁποία, νὰ εἶναι ἐργάται, μία τάξιν ἡ ὁποία νὰ εἶναι ἐπιστήμονες κλπ. Ἡ κοινωνία μας μὴ προοδεύσασα ἀκόμη πολύ, ὡς ἐκ τοῦ ὀλίγου ἀριθμοῦ τῶν ἐτῶν τὰ ὁποῖα ἔχει, δὲν ἔφθασε, νὰ ἔχῃ διοργανωθῇ οὕτω πῶς, ὥστε ἕκαστος, νὰ ἔχῃ διακεκριμένον ἐπάγγελμα. Θὰ εὕρωμεν ἄτομα ἐξ ἴσου νὰ εἶναι ἰατροὶ καὶ ἐξ ἴσου καὶ ἔμποροι. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ὅπου ἔχομεν πολλοὺς ἰατροὺς καὶ σταφιδεμπόρους. Θὰ εἶναι ἐπίσης δικηγόροι καὶ θὰ μετέρχωνται καὶ ἄλλο τι ἐπάγγελμα. Ἐλάχιστοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ταὐτοχρόνως κτηματίαι ἀνήκοντες εἰς μίαν ὡρισμένην τάξιν τῶν κτηματιῶν. Αὐτὸς θὰ ἦτο ἀρκετὸς λόγος, νὰ μὴ δυνηθῶμεν, νὰ φθάσωμεν εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μετὰ πολλῆς ἀληθῶς δεξιότητος ὑπερήσπισεν ὁ κ. Νάκος. Ἀλλὰ πρέπει, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἄν χωρίσωμεν τὰ ἐπαγγέλματα καὶ τὰς ἀντιπροσωπείας αὐτῶν καὶ κάνομεν ἓν δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα ἐκπρόσωπον μόνον τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ μὲ δύναμιν ἀνάλογον πρὸς ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ νομοθετικὸν τοῦτο σῶμα νομίζω, ὅτι τότε, θὰ ὑπάρξωσι κίνδυνοι, διότι τότε δὲν θὰ θέσωμεν τὸ σῶμα ἐκεῖνο ὅπως εἶναι τὸ ἀνώτατον συμβούλιον ἐν Γερμανίᾳ ἐπίκουρον τρόπον τινὰ εἰς τὰ ἔργα τοῦ κυρίου νομοθετικοῦ σώματος, ἀλλὰ θὰ τὸ θέσωμεν συναγωνιζόμενον. Καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον ἐν τῷ συναγωνισμῷ τούτῳ, νὰ εὕρωμεν σύγκρουσιν καὶ σύγκρουσιν λυσσώδη. Εἰς τὸ σῶμα δὲ τοῦτο ὑπάρχει καὶ ὁ κίνδυνος ὁ ὁποῖος παρετηρήθη παρὰ διαφόρων, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον, νὰ γίνουν παρεκτροπαὶ καὶ παρεκτάσεις. Διὰ τοῦτο καὶ ὅπου ὑπεστηρίχθη, εἴτε θεωρητικῶς, εἴτε πρακτικῶς ἡ ἀνάγκη τῆς εἰσόδου εἰς τὸ κοινοβούλιον καὶ ἀντιπροσώπων τῶν τάξεων, ἐδέχθησαν, ὅτι τὸ σῶμα πρέπει, νὰ καταστῇ ἀνάλογον πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἐν Γερμανίᾳ, ὡς σῶμα τὸ ὁποῖον διαβιβάζει εὐχάς, κάνει ἐπεξεργασίας ἔχει ἀνάγκην νομοθετικήν, ἢ ἄλλως πρέπει, νὰ εἶναι ἀμιγές, οὕτως ὥστε τὸ πρῶτον σύστημα τὸ ἄνευ ἀναμίξεως τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τὴν Γερμανίαν γίνεται ἄνευ νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἀλλοῦ ὅπου ἐδόθη νομοθετικὴ ἐξουσία ἐκεῖ δὲν εἶναι ἀμελής. Ἔχομεν τὴν Ἱσπανίαν καὶ τὴν Ρουμανίαν ἡ ὁποία ἔχει ἐκπροσώπησιν τῶν τάξεων τούτων, ἀλλ’ ὄχι ἐκπροσώπησιν κατὰ μέρος μὲ τὰς ἐκπροσωπήσεις τὰς προερχομένας ἐκ τοῦ λαοῦ. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν ὁποίαν, ν’ ἀποδεχθῶμεν μὲν τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν τάξεων εἰς τὰς ὁποίας ἀποβλέπει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ οὐχί, νὰ διαιρέσωμεν τὸν λαὸν εἰς τάξεις καὶ νὰ καταρτίσωμεν ἓν σῶμα ὡς ἀντιπρόσωπον τῶν τάξεων, ἀλλὰ μὲ νομοθετικὴν ἐξουσίαν, οἵαν θὰ ἔχῃ καὶ ἀκόμη περισσοτέραν. Θὰ ἦτο ἐπικίνδυνον ὅταν εἰς τὸ σῶμα τοῦτο δίδωμεν μίαν πολιτικὴν σημασίαν σπουδαιοτάτην, νὰ παρίδωμεν, ὅτι τὸ σῶμα τὸ δεύτερον ἤτοι τὸ νομοθετικὸν ἡ Γερουσία ἔχει σπουδαιοτάτην σημασίαν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ συντελῇ εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Κατὰ τοῦτο τίθεται ἀνώτερον τῆς Βουλῆς, διότι κατὰ τὸ Σύνταγμα δύναται ἡ Βουλὴ νὰ διαλυθῇ ἂν αὐτὴ συναινέσῃ ἀλλ’ ἡ Γερουσία δὲν διαλύεται ἄνευ τῆς συναινέσεώς της. Καὶ ναὶ μὲν γίνεται κατὰ πρότασιν τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, ἀλλ’ ἠξεύρετε ποίαν σημασίαν θὰ ἔχῃ ἡ πρότασις αὐτὴ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος καὶ πῶς θὰ γίνεται ὅταν ἓν σῶμα μὲ δικαιοδοσίαν οἵαν θὰ ἔχῃ ἡ Γερουσία τὸ ἀπαιτήσῃ, διότι θὰ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν, νὰ διαλυθῇ. Ἡ ἐκπροσώπησις αὐτὴ τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἀπεκρούσθη καὶ ἀπὸ μιᾶς ἄλλης ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ὅτι τὰς κατηγορίας τὰς ὁποίας δέχεται τὸ νομοσχέδιον ὅτι πρέπει νὰ τὰς ἐκλέγουν ὄχι τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνουν ὀργανώσεις αἱ ὁποῖαι νὰ κάμουν τὴν ἐκλογήν, τοιαῦται δὲ ὀργανώσεις δὲν εἶναι σήμερον καὶ ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ δὲν εἶναι δυνατή. Ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο μένω σύμφωνος πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Δὲν νομίζω, ὅτι τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα, διότι εἶναι δημοσίου δικαίου, δὲν εἶναι ἱκανὰ νὰ ἐνεργήσουν τὴν ἐκλογήν, διότι αὐτὰ εἶναι δημοσίου δικαίου, καθ’ ὅσον ἐξυπηρετοῦν καὶ τὸ δημόσιον συμφέρον σχετικῶς πρὸς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔχουν νὰ λάβουν ἀπέναντι τῆς τάξεως αὐτῆς καὶ τοιαύτην τινὰ ἐπισημότητα λαμβάνουν ἐν ᾧ ταὐτοχρόνως φροντίζουν περὶ τῶν τάξεων. Δὲν εἶναι ἡ σχέσις των τοιαύτη πρὸς τὸ δημόσιον, ὥστε νὰ θεωρηθοῦν ἐξαρτήματα αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἂν ἤθελεν ὑποτεθῇ, ὅτι αὐτὰ ὡς δημοσίου δικαίου ἔχουν θεσμόν τινα περισσότερον πρὸς τὸ Κράτος, τότε πῶς δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας ἐκ μέρους τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων; Αὐτὰ εἶναι πρόσωπα δημοσίου δικαίου πολὺ πλειότερον ἐξαρτώμενα ἀπὸ τὸ Κράτος ἢ τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα. Θὰ ἦτο λοιπόν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ἀστειότης νὰ λέγωμεν, ὅτι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν πρέπει νὰ ἐκλέγουν τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα καὶ νὰ ἀξιῶμεν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκλεγοῦν τὰ νομαρχιακὰ καὶ τὰ δημοτικά; Εἶμαι λοιπὸν σύμφωνος πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἐχρειάζετο περισσότερον νὰ ἐκταθῶ εἰς τοῦτο. Ἐξαίρεσις ὑπῆρξαν ὅσα ἐρρέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης καὶ ὡς ἀντιλαμβάνομαι, ἡ κρατοῦσα γνώμη εἶναι ὑπὲρ τῆς διατάξεως αὐτῆς. Ἀλλὰ μεταξὺ αὐτῶν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων διακρίνονται ἰδιαιτέρως οἱ κληρικοί. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει ἰδιαιτέραν διάταξιν, ὅτι μεταξὺ τῶν 20 προσώπων αὐτῶν, πρέπει νὰ περιληφθῶσι καὶ δύο ἀρχιερεῖς ἐκλεγόμενοι παρὰ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Θὰ ὁμολογήσητε πάντες, ὅτι τὸ θέμα εἶναι ἐντελῶς πρωτότυπον, διὰ τὸν τόπον μας. Πρώτην φορὰν ἀνοίγεται ἡ εἴσοδος, ἡ εἴσοδος τῆς πολιτικῆς ἐπισήμως. Ἀνεπισήμως ἠμπορεῖ νὰ τὴν ἤνοιξε μόνος του ὁ κλῆρος, ἀλλὰ πρώτην φορὰν ἀνοίγεται ἡ εἴσοδος εἰς τὸ νομοθετικὸν σῶμα. Εἶναι τοῦτο ὀρθόν; Δισταγμοὶ σοβαροὶ ἠκούσθησαν καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν κατώρθωσα νὰ πείσω ἀπολύτως ἐμαυτὸν περὶ τοῦ ἂν πρέπῃ ἢ οὔ νὰ εἰσέλθῃ. Δὲν θεωρῶ κύριοι, ὅτι ἡ εἴσοδος τοῦ κλήρου δικαιολογεῖται ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν μεγάλων ἀληθῶς τὰς ὁποίας παρέσχεν ὁ κλῆρος εἰς τὸ Ἔθνος. Εἶναι γνωστόν, γνωστότατον πόσον συνετέλεσε μεγάλως ὁ κλῆρος, διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ Ἔθνους. Ὅλοι ἐκ μόνης τῆς ἀναμνήσεως τῆς ἰδέας ταύτης κλίνομεν εὐλαβῶς πρὸ τοῦ κλήρου, ὁ ὁποῖος τόσα ἀγαθὰ ὑπὲρ τοῦ τόπου ἔπραξε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ἀλλὰ ὡς ἀπόδοσιν ὑπὲρ τῶν ἀγαθῶν ἐκείνων τὰ ὁποῖα διέπραξαν οἱ τότε κληρικοὶ καὶ ἱεράρχαι, διὰ τὸν σημερινὸν κλῆρον τοῦ δικαιώματος τοῦ μετέχειν τῆς πολιτείας δὲν δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν, διότι ἐκεῖνοι ὑπηρέτησαν τότε καὶ ἐξέλιπον καὶ οἱ σημερινοὶ εἶναι ἄλλοι. Ἀλλὰ καὶ ἂν τοῦτοι ὑπῆρχον οὔτε αὐτοὶ θὰ ἤθελον τοιαύτην ἀπόδοσιν. Ἀλλὰ αἱ ὑπηρεσίαι των ἐκεῖναι δύνανται μόνον νὰ μᾶς δώσουν ἕνα ἐπιχείρημα ὑπὲρ τοῦ σημερινοῦ κλήρου, τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι αὐτοὶ ἀνεμίχθησαν ὡς κληρικοὶ εἰς τὰ πολιτικὰ πράγματα ἔδειξαν περίνοιαν πολιτικῆς ἀξίας προσοχῆς μεγάλης. Μόνον ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως δυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν τὰς ὑπηρεσίας τοῦ κλήρου εἰς τὴν τότε ἐποχήν, ἵνα ἴδωμεν κατὰ πόσον δυνάμεθα νὰ παράσχωμεν εἰς αὐτοὺς σήμερον τοιαύτην ἐξουσίαν. Καὶ ἀληθῶς αὐτὴν τὴν ἄποψιν καὶ μόνον λαμβάνοντες πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἔδειξαν περίνοιαν πολιτικήν τοιαύτην, ὥστε νὰ σχηματίσωμεν τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἀπασχόλησις αὐτῶν εἰς τὰ καθήκοντα τῆς θρησκείας δὲν τοὺς ἐμποδίζει τὴν ἀνάπτυξιν τῆς διανοίας ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν, ὥστε νὰ καθίστανται ἀνίκανοι διὰ τὴν πολιτικήν, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ καθίστανται καὶ ἱκανοί. Ἀλλὰ σημειωτέον δὲν πρέπει, νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι τότε ὅτε ἐδείκνυον τὴν πολιτικὴν αὐτὸν περίνοιαν δὲν ἐδείκνυον αὐτὴν ἐνώπιον Κράτους ὠργανωμένου εἰς τὸ ὁποῖον αὐτοὶ ἀνῆκον ὡς ὄργανα καὶ ὡς στοιχεῖα, ἀλλὰ ἐδείκνυον τὴν πολιτικὴν αὐτὴν περίνοιαν αὐτοὶ ἀποτελοῦντες τρόπον τινὰ τὸ Κράτος ἀπέναντι ἐκείνου ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἐμάχοντο ὡς κατατηταί. Εἶναι μεγάλη λοιπὸν ἡ ἀπόστασις εἰς τὰς πολιτικὰς περινοίας, ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν καλοῦνται σήμερον νὰ κάμουν καὶ ἑπομένως ἐξ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκεῖθεν νὰ ἀντλήσωμεν ἐπιχειρήματα. Ἕνα καὶ μόνον εἶναι οὐσιῶδες κύριοι, τὸ ὅτι καὶ σήμερον εἰς τὴν κανονικὴν ἐμφάνισιν ὑπάρχουν ἱεράρχαι οἱ ὁποῖοι ἀληθῶς δεικνύουν περίνοιαν τὴν ὁποίαν θὰ ἐφθόνουν καὶ οἱ πολιτικοὶ καὶ ἔχουν καὶ διαχειριστικὴν ἱκανότητα ἀξίαν πολλοῦ λόγου καὶ ἀξίας πολλῆς προσοχῆς. Καὶ τὸ ἕτερον τὸ ὁποῖον ὑπὲρ αὐτοῦ κατὰ τὴν κρίσιν εἶναι, ὅτι εἶναι ἕνα στοιχεῖον συντηρητικὸν καὶ ἀφοῦ εἰσάγομεν ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος στοιχεῖα τὰ ὁποῖα εἶναι νέα καὶ ὡς νέα εἶναι πάντοτε μᾶλλον συζῶντα πρὸς τὰ νέα πράγματα πρὸς τὰ ρηξικέλευστα καὶ καλὸν εἶναι παρ’ ἀντὶ νὰ ἔχωμεν καὶ συντηρητικὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἐκπροσωποῦν καὶ συντηρητικὰς ἀρχὰς ὡς ἀντιστάθμισμα τοιοῦτοι δύναται, νὰ θεωρηθῇ, ὅτι καλόν, θὰ ἦτο νὰ εἰσέλθουν. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἀκόμη ἕνα ζήτημα τὸ ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ κληρικοὶ δὲν τὸ θέλουν. Καὶ πρέπει, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι διὰ νὰ σχηματίσω μίαν γνώμην ἤθελον, νὰ ἐξετάσω καὶ τούτων τὰς διαθέσεις καὶ δὲν εἶδον, νὰ εἶναι διατεθειμένοι, διὰ τὸ νέον τοῦτο ἀξίωμα τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν, νὰ τοὺς παράσχωμεν. Δὲν γνωρίζω τί πληροφορίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐὰν ὡρμήθη ἐκ συνεννοήσεως τινὸς μετὰ τῆς ἐκκλησίας ἢ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας καὶ ἐξετάζουσα γενικῶς τὰ πράγματα κατέληξεν εἰς τὴν ἀντίληψιν αὐτήν. Θὰ σᾶς εἴπω μάλιστα, ὅτι εἶδον καὶ διάφορα δημοσιεύματα ἐκ μέρους τῶν κληρικῶν προερχόμενα κατὰ τῆς παραχωρήσεως αὐτῆς καὶ δὲν εἶδον κανένα ὑπέρ. Ἔχει τοῦτο μεγίστην σημασίαν δι’ ἐμὲ τοῦ καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι, νὰ φοβοῦνται, ὅτι ἡ συμμετοχή των εἰς τὰ τῆς πολιτείας εἶναι ἐνδεχόμενον, νὰ ἐπιδράσῃ κακῶς ἐπὶ τῆς θρησκείας καὶ ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας καὶ ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως τοῦτο εἶναι σοβαρόν. Ἐζήτησα ἀκόμη καὶ τὴν γνώμην εἰδικῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὄχι ἀπὸ ἀπόψεως ἐκκλησιαστικῶν κανόνων, διότι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τοιοῦτον κώλυμα δὲν ὑπάρχει καὶ αὐτοὶ θεωροῦν, ὅτι θὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας κακῶς. Ἔχω δὲ ὑπ’ ὄψει μου ἕνα δημοσίευμα καὶ τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ἡ γνώμη τοῦ Κοραῆ.

§133Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ Κοραῆς καθὼς ξεύρετε ἦτο ἀντικληρικός.

§134Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὡς ἀντικληρικός, θὰ ἤθελεν νὰ τοὺς εἰσαγάγῃ εἰς τὰς λαϊκὰς τάξεις, διὰ νὰ τοὺς διώξῃ καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ὁ Κοραῆς δρυμύτατα ἐπιτίθεται κατὰ τῆς ἰδέας, νὰ εἰσέλθουν οἱ κληρικοὶ εἰς τὰ τῆς πολιτείας. Αὐτὴ δὲ τὴν ἰδέαν τοῦ Κοραῆ ἐδημοσίευσεν εἷς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ὁποῖος συμφωνεῖ καὶ ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἀντικληρικός. Ἐπίσης εἶδον εἰς ἕνα περιοδικόν, τὸ ὁποῖον ἐκδίδεται εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ μητροπολίτου Γενναδίου ὁ ὁποῖος καὶ ἐκεῖνος μὲ πολλὰς ἀμφιβολίας καὶ δισταγμούς, περὶ τοῦ ἂν πρέπῃ ἢ ὄχι, καταλήγει «ἀφῖστέ μας ἡσύχους». Ἐγὼ ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν θεωρῶ, ὅτι θὰ ἦτο κίνδυνός τις, ἀλλὰ τοὐναντίον θεωρῶ, ὅτι θὰ ἦτο ἐπίσης ὠφέλιμος ἀπό τινος ἀπόψεως. Ἀλλ’ ὅταν βλέπω αὐτοὺς τούτους τόσον ἀντιθέτως πρὸς τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ ἐκ λόγων καθαρῶς θρησκευτικῶν, νομίζω ἴσως ὅτι θὰ πρέπῃ, νὰ ὑποχωρήσωμεν καὶ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς τὸν νεωτερισμὸν ἀμέσως. Ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὔτε προστριβαί, θὰ γίνωνται, τοὐναντίον δὲ νομίζω, ὅτι τὸν σεβασμὸν θὰ φέρῃ ἡ παράστασις εἰς τὴν Γερουσίαν τῶν κληρικῶν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου βεβαίως, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἀλλαχοῦ κληρικοί, ὅπως εἰς τὴν Ἱσπανίαν καὶ εἰς τὴν Ρουμανίαν. Ὄχι μόνον ἔχουν κληρικούς, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀνώτατον κληρικόν, τοὺς ἔχουν αὐτοδικαίως μετέχοντας εἰς τὰ τῆς πολιτικῆς. Γνωστόν, ὅτι ὑφίσταται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ παρατηροῦμεν, ὅτι τελευταίως ἔγινεν ἓν ἐπεισόδιον μεταξὺ τοῦ ἐπισκόπου Κανταβρυγίας καὶ τῆς Πολιτείας δι’ ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε κατὰ τῆς... Λοιπὸν ἐξεδήλωσα τὴν γνώμην μου, κατηγορηματικώτερον, ἐξεδηλώθη ἡ γνώμη παρ’ ἄλλων ἀντιθέτων, ἡ Βουλὴ ἐλευθέρα θὰ ἀποφασίσῃ. Νομίζω, ὅτι εἶπον καὶ ἐτόνισα, ὅτι οὐσιαστικῶς τὸν νόμον αὐτὸν τὸν θεωρῶ Συνταγματικῆς φύσεως καὶ ὑποθέτω, ὅτι κατὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιβάλλῃ εἰς τοὺς φίλους της τὴν γνώμην αὐτῆς καὶ δὲν θὰ ἀφίσῃ αὐτοὺς ἐλευθέρους, νὰ κάμωσι τὸ μᾶλλον πρέπον. Ἐκτὸς τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, ἄλλη κατηγορία εἶναι ἡ τῶν κ. γερουσιαστῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλεγῶσι παρὰ τῆς Βουλῆς. Δέκα γερουσιασταὶ μὲ ὡρισμένα προσόντα θὰ ἐκλέγωνται παρὰ τῆς Βουλῆς, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν εἰς τοῦτο· εἶναι πρόσωπα τὰ ὁποῖα διὰ διαφόρους λόγους, δὲν θὰ δύνανται ἀμέσως, νὰ ἐκλεγῶσι παρὰ τοῦ λαοῦ, πρόσωπα τὰ ὁποῖα αἰσθανόμεθα τὴν ἀνάγκην, νὰ εὑρίσκονται εἰς τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα καὶ πρέπει νὰ ἐκλεγῶσιν. Ἤθελον ὅμως εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, νὰ εἴπω δύο λέξεις. Ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς—δὲν γνωρίζω τίνας σκέψεις ἔχει περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις—ἀλλ’ ὅταν νομοθετῶ ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκδηλώσω τὰς σκέψεις μου. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ἀντιτίθεμαι πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς, διότι ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐκλέγωνται πλειοψηφικῶς παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας καταλήγει εἰς τὸ ὅτι τὸ κρατοῦν κόμμα ἐν τῇ Βουλῇ καὶ τῇ Γερουσίᾳ, θὰ φέρῃ ἄλλους δέκα γερουσιαστὰς τοὺς ὁποίους αὐτὸ θέλει. Ὅταν πρόκειται νά ἐκλέξωμεν 10 γερουσιαστὰς μὲ τὰ ὡρισμένα αὐτὰ προσόντα δὲν νομίζω, ὅτι ἡ ἐκλογὴ πρέπει, νὰ γίνῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Θὰ μοὶ εἴπητε, ὅ,τι ἡ Κυβέρνησις ἢ τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἐνεπιστεύθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν διαχείρισιν τοῦ Κράτους, ἀρνεῖσθε σεῖς, ὅτι θὰ ἐκλέξῃ, ὅτι θὰ φέρῃ, ὅτι ἐπίλεκτον ἔχει ὁ τόπος; Δὲν ἀρνοῦμαι τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν, ἀλλὰ τοῦ ἀρνοῦμαι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν, διότι θὰ ὑπάρξωσιν οἱ συνδεόμενοι μετ’ αὐτοῦ ἐκ διαφόρων ἐπιζήλων θεσμῶν, θὰ ὑπάρξωσιν αὐτοὶ οἱ βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσιν ἀναλάβει ὑποχρεώσεις, θὰ ἔχωσιν ἀνειλημμένας καὶ ἄλλοθεν ὑποχρεώσεις καὶ ἀντὶ νὰ ἐκλέξωμεν τοὺς καλλιτέρους, θὰ γίνῃ ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἀπέβλεψεν ὁ Πράκης, καὶ ἠθέλησεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, καὶ ἀπέκρουσεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, νὰ ἐκλεγῶσιν παρὰ τῶν σοφῶν οἱ καλλίτεροι. Οἱ σοφοὶ θὰ εἶναι τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς καὶ οἱ καλλίτεροι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλεγῶσιν ὑπ’ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐὰν θέλητε νὰ καταστήσωμεν τὴν ἐκλογὴν οὐχὶ πολιτικήν, πρέπει ν’ ἀλλάξωμεν εἰς τὸ σῶμα τοῦτο τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς, διότι ὅπως ἔχῃ τὸ νομοσχέδιον δὲν κάνετε παρὰ ἕνα καθαρῶς πολιτικὸν κόμμα. Καὶ νὰ σᾶς εἰπῶ, ὅτι μὲ ὅλην τὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν τις ν’ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι σκοπὸς εἶναι ἡ καλλιτέρα ἐκλογὴ λόγῳ τοῦ ὅτι ἀκόμη αἱ πολιτικαὶ διαιρέσεις καὶ αἱ πολιτικαί μας προστριβαὶ εἶναι τόσαι μεγάλαι, εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι αὐτὸ τὸ κάμνει χάριν τοῦ κόμματος, εἶναι κομματικόν. Πρέπει νὰ μεταβληθῇ ἡ ἐκλογή. Νὰ δοθῇ καὶ ὡρισμένος ἀριθμὸς εἰς τὴν μειοψηφίαν, διὰ νὰ ἐκλέξῃ καὶ αὐτὴ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους σκέπτεται, ὅτι εἶναι ἱκανοί. Δὲν ἔχει σημασίαν ἐὰν θὰ εἶναι 2 ἢ 3 ἢ καὶ περισσότεροι οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν μίαν μερίδα ἢ εἰς τὴν ἄλλην. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ὅτι καλούμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν εἰς τὸ σῶμα αὐτὸ τοὺς καλλιτέρους θ’ ἀποβλέψωμεν...... Ἀφίσατε νὰ κανονίσῃ ἕνα ἀριθμὸν ἡ μειοψηφία τῆς Βουλῆς. Ὑπάρχει τρόπος, εἴτε διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, εἴτε διὰ τῆς ἀναλογικῆς ψηφοφορίας, εἴτε κατ’ ἄλλον τρόπον οἱονδήποτε. Ἀλλὰ μὴ λέγετε, ὅτι ἐγὼ τὸ κόμμα τὸ πλειοψηφοῦν, τὸ ἔχον τὴν Κυβέρνησιν θά πάρῃ ἀκόμη ἄλλους δέκα βουλευτάς, διότι τοῦτο λέγει τὸ νομοσχέδιον.

§135Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Κόμμα δὲν θὰ εἶναι καὶ τὸ μειονοψηφοῦν.

§136Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι αὐτονόητον τὸ πρᾶγμα. Δὲν ὑπάρχουν εἰς αὐτὸ αἱ ἀντιθέσεις.

§137Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἐθεσπίσθη ἡ Συνταγματικὴ διάταξις, διὰ νὰ δύναται, νὰ τεθοῦν ἐν ἀναλογίᾳ τὰ ἐκλεγόμενα πρόσωπα καὶ τὰ διάφορα κόμματα, ὥστε νὰ μὴ δίδεται ἡ ἐκλογή, ὡς προνόμιον εἰς τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα.

§138Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Οὐδεὶς σκέπτεται, νὰ ὀργανώσῃ τὸ σῶμα πολιτικῶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ὅλοι ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν ὁμαλὴν καὶ προσήκουσαν ὀργάνωσιν τοῦ σώματος τούτου. Καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑποστηρίξῃ τις, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν καλλιτέρων—διότι πρόκειται περὶ τούτου, περὶ τῶν ἱκανῶν—πρέπει νὰ γίνῃ μεμονωμένως ἀπὸ ἕνα κόμμα. Δὲν ὑποθέτω, ὅτι θ’ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις. Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν μ’ ἐνδιαφέρει ἐὰν τὸ Λαϊκὸν κόμμα εἶχε, νὰ ἐκλέξῃ 1–2 Γερουσιαστάς. Τοσοῦτον περισσότερον καθόσον ἔχω ἐκδηλώσει ὅλας τὰς ἀντιθέσεις μου πρὸς τὸν θεσμὸν καὶ ἴσως αὐτὸ εἶναι ποῦ δὲν ἠμπορεῖ, νὰ μοῦ ἀποδώσητε, ὅτι δὲν ἐνδιαφέρομαι, νὰ γίνῃ ἡ προσήκουσα ἐκλογή. Ἐνδιαφέρομαι ὅμως περισσότερον, διότι τέλος πάντων ἀφοῦ εἰσήχθη ὁ θεσμός, πρέπει νὰ τὸν δεχθῶμεν μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν τελείαν παράστασιν καὶ οὐχί, διότι ἐνδιαφέρομαι, νὰ ἔχῃ καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα εἰς μίαν τοιαύτην ἐκλογὴν ἕδρας τινας. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ καὶ τὴν δευτέραν αὐτὴν κατηγορίαν. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν τρίτην κατηγορίαν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ μεγαλύτερον μέρος. Πῶς θὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ τῶν..... Σᾶς εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου. Ὑπεστηρίχθησαν ὅλα τὰ δυνατὰ συστήματα τά τε ἀπὸ διδασκαλίας ὑποστηριχθέντα τὰ ἐφαρμοσθέντα καὶ νέα τινὰ ἐφευρεθέντα. Δὲν ὑποθέτω, νὰ μοῦ τὸ ἀρνηθῆτε. Καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔμεινεν καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς ἕνα ὡρισμένον τρόπον ἐκλογῆς, διότι εἰς τὴν ἀρχὴν εἰσηγήθη τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα μὲ τὴν κατὰ νομὸν περιφέρειαν, ἀλλὰ καὶ μὲ διαιρέσεις τινὰς τοῦ νομοῦ τῆς πρωτευούσης. Προχθὲς κατὰ τὴν ἐνταῦθα συζήτησιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκπροσωπῶν καὶ ἐξηγῶν τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι θὰ μεταβληθῇ, θὰ γίνῃ μία τροποποίησις, ὅτι ἀντὶ αὐτῆς τῆς περιφερείας, θὰ ὁρισθῇ ἄλλη εὐρυτάτη περιφέρεια. Σήμερον βλέπομεν τὸ τελευταῖον διανεμηθὲν νομοσχέδιον, ὅτι συμφωνεῖ μὲ τὸ ἀρχικὸν μὲ νέαν τροποποίησιν ἱκανοποιοῦσαν ἴσως εἴτε τὰς βλέψεις τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε τὰς σκέψεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, σχετικῶς μὲ τὸν νομὸν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Λοιπὸν ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ὁποῖον θὰ κάμωμεν εὐρυτάτην περιφέρειαν. Περιωρίσθημεν εἰς τὸ ἀρχικὸν μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι κάμωμεν καὶ μίαν παρατήρησιν. Εἰς τὸ μεταξὺ ἠκούσθησαν γνῶμαι, ὅτι κάμωμεν μίαν εὐρυτάτην περιφέρειαν τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Κύριοι, πρέπει, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ εὐρυτάτη περιφέρεια καὶ ἡ εὐρεῖα περιφέρεια τὴν ὁποίαν εἶχε πρὶν καὶ ἔχει ἤδη τὸ νομοσχέδιον κατὰ σύστημα δὲν διαφέρει ἡ μία τῆς ἄλλης, διότι ἀμφότεραι ἐρείδονται ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ἐπὶ τῆς βάσεως τοῦ συνδυασμοῦ. Καὶ εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν τὴν ὁποίαν εἶχε ἀρχικῶς τὸ νομοσχέδιον ἐκτὸς τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας καὶ εἰς τὴν εὐρυτάτην περὶ τῆς ὁποίας μᾶς ὡμίλησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ βάσιν τὸ σύστημα εἶναι τὸ ἴδιον, διότι πρόκειται περὶ συνδυασμοῦ. Τὸ σύστημα ἄνευ μεταλλαγῆς κατὰ τὸ ἄλλο, ἄνευ μεταλλαγῆς τῆς πλειοψηφίας ἢ μή, τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου, θὰ ἦτο διάφορον ἀπὸ ἀπόψεως περιφερείας μόνον ὅταν κατηργεῖτο ὁ συνδυασμὸς καὶ ἐφθάναμεν εἰς τὸν ἕνα ὑποψήφιον. Μόνον ὅταν ἔχωμεν περιφέρειαν μὲ ἕνα ὑποψήφιον, διότι τότε ἡ περιφέρεια ἀληθῶς ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοῦ συστήματος. Διότι τὸ πρῶτον σύστημα εἶναι τὸ λεγόμενον ....... ὁ νόμος τῆς εὐρείας περιφερείας καὶ τῶν συνδυασμῶν.

§139Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μονοεδρικὸν σύστημα.

§140Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὴν λέξιν οὕτω τὴν εἶδα τὴν Γαλλικήν. Τώρα βλέπω καὶ τὴν ἰδικήν σας. Ὑποβάλλετέ την εἰς τὴν Ἀκαδημίαν. Λοιπὸν λέγει, ὅτι αἱ 2 σκέψεις αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ἐνταῦθα δὲν ἦσαν σκέψεις μεταβάλλουσαι σύστημα, σκέψεις ὑπολογισμῶν δὲν γνωρίζω ποίαν, ἀλλὰ σκέψεις μεταβολῆς συστήματος δὲν εἶναι καὶ ὀφείλω, νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ σκέψις ἡ ἐν τῷ μεταξὺ ὑποβληθεῖσα κατὰ τὴν κρίσιν καὶ ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου, ἦτο ἡ ἀτυχεστέρα πασῶν καὶ ὀρθῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις μὴ διατυπώσασα κἂν αὐτὴν ὡς πρότασιν νόμου. Εἶναι ἡ ἀτυχεστέρα πασῶν, διότι τὶ ζητοῦμεν κύριοι, διὰ τοῦ 2ου αὐτοῦ νομοθετικοῦ σώματος, τὶ ζητεῖτε σεῖς οἱ ὁποῖοι ἱδρύετε αὐτὸ τὸ σῶμα; Τὶ θέλετε, νὰ ἐπιτύχητε δι’ αὐτοῦ; Θέλετε κομματικὴν πλειοψηφίαν, νὰ ἐπιτύχητε ἢ θέλετε, νὰ ἐπιτύχητε ἄνδρας ἐκλεκτοὺς οἱ ὁποῖοι ἐκεῖ νὰ ἐκφράζουν τὰς γνώμας τῶν ἀνεξαρτήτως κομματικῶν ἐπιδράσεων; Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως εἶπεν τὴν γνώμην τοῦ Brais, ὁ ὁποῖος λέγει, νὰ ἐκλέγωνται παρὰ σοφῶν καὶ εἶπεν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπραγματοποιήσιμον, ἀλλ’ ἐὰν ἐπραγματοποιεῖτο, θὰ ἦτο ὡραῖον. Καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν συντηρητικῶν εἶπε, ὅτι ἐὰν ἦτο πραγματοποιήσιμον, θὰ ἦτο τὸ χειρότερον. Θὰ ἠδύνατο ἀμφότερα νὰ συνδυασθῶσιν καὶ ἡ γνώμη τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν συντηρητικῶν, ἐὰν τὴν ἐκλογὴν τὴν σοφὴν ἐφροντίζαμεν, νὰ τὴν καταστήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν εὐχερεστέραν εἰς τὸν λαόν. Πῶς δὲ θὰ τὴν καταστήσωμεν εὐχερεστέραν ἐπὶ μᾶλλον εἰς τὸν λαόν; Ἐὰν ἦτο δυνατὸν τὸν ὑποψήφιον, διὰ τὴν ἕδραν τοῦ Γερουσιαστοῦ, νὰ τὸν ἔχωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ἐγγύτερον πρὸς τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ τὸν ἐκλέξουν καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀνεξάρτητον τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα, θὰ δύνανται, νὰ ἐπιβάλουν τὴν ἐκλογὴν εἰς τὸν λαόν. Ἐὰν θελήσωμεν, ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν σκέψιν ταύτην ἀγόμενοι εἰς τὸ μέτρον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, θὰ εἶναι λυσιτελές, εἰς τὸ μέτρον τοῦ νὰ ἔχωμεν ἕνα ὑποψήφιον εἰς ἑκάστην περιφέρειαν ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ τοῦ συστήματος; Πολλά. Τὸ ἀποτέλεσμα, θὰ εἶναι οἱ πολιτικοὶ ἐκεῖνοι ἢ οἱ μὴ πολιτικοί, ἀλλὰ ὀφείλομεν, νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Γερουσίαν ἐξ ἄλλων λόγων ἐκ λόγων ἀνωτέρας τινὸς εὐγενοῦς φιλοδοξίας τοῦ νὰ προσφέρουν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα των, ἀλλὰ χωρὶς νὰ θέλωσιν, νὰ συνδεθῶσιν πρὸς τὰ κόμματα, θὰ εἶναι εὐχερέστερον εἰς μίαν τοιαύτην περιφέρειαν, νὰ ἐκλεγοῦν. Θὰ εἶναι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, θὰ διΐσταντο εὐκολώτερον ἀφ’ ἑαυτῶν,......... εἰς τὸν λαὸν χωρὶς νὰ χειραγωγηθῇ εἰς τὸν λαὸν παρὰ τοῦ κόμματος. Θὰ ἐπιτύχετε ἀκόμη καὶ ἓν ἄλλο τὸ ὁποῖον, θὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Θὰ ἐπιτύχετε εὐχερέστερον οὕτω πως μίαν ἀναλογικὴν ἐκλογὴν καὶ θὰ ἐπιτύχετε ἀκόμη τὸ νὰ ἔχητε ἀναλογικὴν ἐκλογὴν ὄχι ἀπὸ ἀπόψεως ἁπλῶς πολιτικῆς, ἀλλὰ ἀπὸ ἀπόψεως ἰδεῶν......... Θὰ ἔχετε τὰς ἀγροτικὰς περιφερείας αἱ ὁποῖαι μὲ τὸν ἕνα ὑποψήφιον, θὰ δώσωσι τὴν ψῆφον αὐτῶν εἰς τὸν ἀγρότην. Θὰ ἔχετε τὰς ἀστικὰς περιφερείας αἱ ὁποῖαι, θὰ δώσωσι τὴν ψῆφον αὐτῶν εἰς τὸν ἀστόν. Θὰ ἔχετε ἴσως περιφερείας εἰς τὰς ὁποίας κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἀσκοῦν μεγάλην ἐπίδρασιν τὰ γράμματα, ἡ παιδεία, αἱ ἐπιστῆμαι. Θὰ εὕρωσιν ἐκεῖ ὑποστηρικτὰς οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι τῶν γραμμάτων τοὺς ὁποίους, θὰ θέλετε, νά εἰσαγάγητε εἰς τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα. Ἀλλὰ τοῦτο, θὰ γίνῃ μόνον ὅταν ἔχετε μίαν περιφέρειαν, ὅπου εἷς διακεκριμένος πολίτης, θὰ εἶναι δυνατόν, νὰ καθίσταται γνωστὸς καὶ θὰ δύναται, νά ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοῦ λαοῦ μὲ τά προτερήματα ἐκεῖνα τά ὁποῖα κατέστησαν, ὥστε νά εἶναι ἔξοχος πολίτης. Εἰπέτε μοι μὲ συνδυασμοὺς διαφόρων νομῶν ποῖος θέλετε, νά εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος, θά κατορθώσῃ, νά εἶναι γνωστὸς ἄνευ τῆς κομματικῆς χειραγωγήσεως εἰς δύο ἢ τρεῖς νομοὺς καὶ νά ἐκλεγῇ; Δὲν ὁμιλῶ ἐννοεῖται περὶ τῶν προσώπων ἐκείνων τά ὁποῖα, διά τὴν πολιτικήν των δρᾶσιν κατώρθωσαν, νά εἶναι γνωστὰ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Αὐτά θά μετροῦνται δυστυχῶς δὲν ἠξεύρω, ἐάν εἰς τά δάκτυλα τῆς μιᾶς χειρός, ἀλλ’ αὐτά δὲν θά προσέλθουν. Τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα εἰς τά ὁποῖα ἀποβλέπομεν δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τά ὁποῖα ἐφρόντισαν ἐν τῷ μεταξὺ νά καλλιεργήσωσι τὴν φήμην των εἰς τὸν κόσμον ἐν ἐκτάσει, ὥστε νά δύναται ὁ κόσμος νὰ κρίνῃ περὶ αὐτῶν. Βεβαίως εἰς μίαν περιφέρειαν ἀναλόγου ἀριθμοῦ θά εἶναι γνωστὰ καὶ θά εἶναι δυνατὸν χωρὶς νά ὠθοῦνται ἀπὸ τά κόμματα νά ἐκλεχθῶσι. Νομίζω κύριοι, ὅτι πρὶν ἢ καταλήξωμεν εἰς ἀποτέλεσμα πρέπει πολλήν, νὰ δώσωμεν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς ἐὰν θέλωμεν, νὰ ἴδωμεν τό σῶμα αὐτὸ κατηρτισμένον κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε, νὰ μὴ λέγωμεν αὔριον τί νὰ κάμωμεν, ὅπως κατηρτίσθη αὐτὴ ἡ Γερουσία. Πῶς θέλετε, νὰ κάμωμεν τίποτε; Ἐμπῆκαν ὅλοι ὅσοι ἀπέτυχον εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Τί θέλετε, νὰ εἶναι; Θὰ εἶναι ὅμοιον τὸ σῶμα αὐτὸ πρὸς τὸ ἄλλο. Δὲν θέλω, νὰ ὑποτιμήσω τὰ πρόσωπα τὰ πολιτευόμενα καὶ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἄξια τοῦ σώματος αὐτοῦ. Κάθε ἄλλο. Ἀλλὰ λέγω, ὅτι, θὰ εἶναι τὸ ἴδιον, δὲν θ’ ἀλλάξῃ τίποτε. Ζητεῖτε, νὰ δημιουργήσητε κἄτι τι διαφορετικόν. Πῶς θὰ τὸ δημιουργήσητε; Ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως λέγω, ὅτι ὁ τρόπος τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, θὰ εἶναι ὁ ἀτυχέστερος. Ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως κατηγορῶ ἐν μέρει καὶ τὴν περιφέρειαν τὴν ὁποίαν ὡρίσατε ὅσον ἀφορᾶ τὴν Ἀττικὴν καὶ Βοιωτίαν, ἐὰν ἐμμείνητε εἰς τὸ σύστημα αὐτό. Αἴ, πῶς θέλετε κύριοι ἐκ τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν, ἐπαρχίας Λεβαδείας οὐδεμία, θὰ εἶναι δυνατόν, ν’ ἀποδώσῃ ἐκτὸς ἂν ἔλθωσι τὰ πράγματα ἄλλως. Ἀνοίξατε κύριοι βουλευταὶ καὶ Κυβέρνησις τὸν κατάλογον καὶ ἰδῆτε πόσας καὶ ποίας ἀνωμαλίας δημιουργεῖ τὸ σύστημα αὐτό. Διατὶ τάχα μία περιφέρεια μὲ 52 χιλιάδας....

§141Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Κεφαλληνία ἡ ὁποία ἔχει τὸν ὀλιγώτερον.

§142Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ Ζάκυνθος 40 χιλιάδας, ἡ Κέρκυρα ἀφ’ ἑτέρου, καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι, θὰ δώσουν γερουσιαστὰς μὲ 50 ἢ 42.000. Καὶ ἂς ἐπικαλεσθῶ τὴν ἐπαρχίαν ἐξ ἧς κατάγομαι, τὴν Ἀργολιδοκορινθίαν, θὰ τῆς δώσετε δύο μόνον, ἐνῷ εἰς τὰς ἄλλας ἐκλογὰς μόνον τρεῖς μὲ 170.000.

§143Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐβγάλαμεν τὰς 20.000.

§144Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω τὶ ἐκάνατε.

§145Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ γνωρίζετε πολὺ καλά.

§146Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι γίνεται μία ἀδικία 40.000 ἐκλέγουν ἕνα, αἱ 170.000 αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε, νὰ ἐκλέγουν 4 ἐν ᾧ περισσεύουν, ἐκλέγουν δύο. Αὐτὴν τὴν ἀδικίαν, θὰ τὴν ἰδῆτε καὶ εἰς ὅλας τὰς περιφερείας. Δὲν εἶναι ἐξ αὐτῶν ἡ ὁποία, νὰ μὴ παριστᾷ τὴν πρόδηλον αὐτὴν ἀδικίαν, τὴν μείωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τοῦ πολίτου, τὴν ἀνισότητα τῶν ἐκλογικῶν δικαιωμάτων παρὰ τὴν βάσιν τῆς ἰσότητος.

§147Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἐφέρατε εἶναι ἐναντίον τῆς μονοέδρου περιφερείας, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὑπάρχουν περιφέρειαι αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται, νὰ κωλύσουν εἰς ἄλλας περιφερείας. Μόνον ἡ εὐρυτέρα περιφέρεια δύναται, νὰ ἐπιφέρῃ ἀνισότητα, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ χρειάζεται ἄλλο σύστημα. Κύριε Παπαναστασίου ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἐὰν ἐξ ἐδαφικῶν λόγων, δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, νὰ ὑπάρξῃ παντοῦ ἡ πλήρης ἰσότης, θὰ εἶναι δυνατὸν ὅμως, νὰ ὑπάρξῃ σχεδὸν παντοῦ, δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψιν, πρόχειρον ὑπολογισμόν, ἀλλὰ ἐάν εἶχον τὸν χρόνον, θά κατεγινόμην, δὲν ἤθελα δέ, ἐφ’ ὅσον αἱ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἔβαινον ταχέως πρὸς ἐπικράτησιν ἀντιθέτου συστήματος, ἐκείνου τὸ ὁποῖον λέγει. Νομίζω, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα ἔπρεπε, νά δοθῇ μεγαλυτέρα προσοχή, ἀλλὰ ἐάν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι δὲν θά ἔπρεπε ν’ ἀκολουθήσῃ τὸ σύστημα τοῦτο νομίζω, ὅτι θά ἔπρεπε μείζονα, νά δώσῃ προσοχὴν εἰς ὅλα τά ἄλλα συστήματα. Λέγω, ὅτι ἐάν ἡ Κυβέρνησις ἐνόμιζεν καὶ νομίζει, ὅτι δὲν δύναται νά καταφύγῃ εἰς τὸ σύστημα τοῦτο, θά ἠδύνατο νά ἴδῃ καὶ ἄλλα, νά ἐξετάσῃ συστήματα ἐκ τῶν προταθέντων ἐνταῦθα. Νομίζω, ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νά ἐκθέσω τάς σκέψεις μου ἐπὶ τῶν ἄλλων συστημάτων τά ὁποῖα ὑπεστηρίχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀδιστάκτως θά ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι μία παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἔκαμα διερχόμενος τά Συντάγματα τῶν πολιτειῶν τά ὁποῖα ἔχουν τὸ δεύτερον τοῦτο σῶμα. Θὰ ἴδητε παντοῦ χαρακτηριστικόν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς Γερουσίας εἶναι διάφορον ἀπὸ τῆς Βουλῆς. Καὶ οἱ συγγραφεῖς ἀκόμη γενικῶς ὑποστηρίζουν, ὅτι ὁ τρόπος τῆς συγκροτήσεως τῶν δύο σωμάτων πρέπει νά εἶναι διάφορος καὶ μεταξὺ τῶν διαφόρων δύο συστημάτων, νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὑπεστηρίχθη τὸ ἄμεσον καὶ τὸ ἔμμεσον· Καὶ ἐδῶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὑπεστηρίχθη τὸ ἔμμεσον καὶ ἀληθῶς εἶναι σύστημα τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε, νὰ τὸ καταδικάσωμεν, διότι ἔχει προτερήματα τὰ ὁποῖα δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ παρίδῃ. Τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἔχει τὸ προτέρημα, ὅτι ὅπως δήποτε δέν ἔχει μεγάλας ὀξύτητας, ἐλάχιστος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων δὲν ἔχει ἀποσπασθῆ, δὲν ἔχει ρεύματα, γίνεται περισσοτέρα ἐπιλογὴ συνεπείᾳ τῆς ἐκλογῆς ἐκ μέρους τῶν ὀλιγωτέρων. Ἀλλὰ δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον δὲν νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι προκριτέον. Ἀπὸ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον προηγουμένως ἔλαβα τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω, διότι τὸ σύστημα τοῦτο κατ’ ἀνάγκην πρέπει, νὰ γίνῃ διὰ τῶν κοινοτικῶν καὶ δημοτικῶν Συμβουλίων καὶ τῶν νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Δὲν λέγω ἀπεκρούσθη, διότι εἶπον, ὅτι δὲν ἔχομεν σήμερον νομαρχιακὰ συμβούλια ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὰ κοινοτικὰ Συμβούλια, ὅταν ἐξελέγησαν δὲν ἔλαβον τοιαύτην τινὰ ἐντολὴν διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας. Τὸν λόγον τοῦτον δὲν εὑρίσκω ἐπαρκῆ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ καταλήγῃ εἰς τὸ νὰ θεωρήσῃ, ὅτι αὐτὴ ἡ Βουλὴ εἶναι προκριτέα προκειμένου, νὰ δημιουργήσῃ ἕνα τοιοῦτον σῶμα, θὰ ἦτο ἀπολύτως ἐνδεδειγμένον, ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ἐκλογὴν ἕως ὅτου, νὰ εὕρωμεν τὸν τρόπον, νὰ κάμωμεν αὐτὰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ἐκλογὴν, ἕως τότε δὲν δυνάμεθα, νὰ θυσιάσωμεν ἕνα θεσμόν, διότι μᾶς λείπουν ὀλίγαι στιγμαί, νὰ παρασκευάσωμεν τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται. Ἐὰν ἡ Βουλὴ κατέληγεν εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν, βεβαίως δὲν ἔπρεπε, νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἐκλογὰς μόνον καὶ μόνον, διὰ νὰ κάμῃ ἕνα κακὸν νομοθετικὸν σῶμα, μόνον καὶ μόνον, διότι δὲν ἔχει τοὺς παράγοντας οἱ ὁποῖοι, θ’ ἀποτελέσωσι τοὺς ἐκλέκτορας. Εἰς τοῦτο, θὰ ἐπικαλεσθῶ ἕνα ἐπιχείρημα αὐτοῦ τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ 1911 ὅταν ἦλθε τὸ ζήτημα τῆς Γερουσίας συνεζητήθη τότε ἐὰν ἡ δευτέρα ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ ἠδύνατο, νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὴν διάταξιν περὶ Γερουσίας καὶ νὰ ἐγκαταστήσῃ τὴν Γερουσίαν. Συνεζητήθη ἐὰν εἶναι οὐσιώδης ἢ μὴ οὐσιώδης καὶ ὑπερίσχυσεν ἡ γνώμη, ὅτι ἦτο ἐκ τῶν μὴ οὐσιωδῶν, ἑπομένως ἠδύνατο ἡ Βʹ ἀναθεωρητικὴ Βουλή, νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς ἱδρύσεως αὐτῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν τότε, ὅτι δὲν εἶμαι ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ, ἀλλὰ εἶμαι ὑπέρ, θεωρῶ ὅμως, ὅτι δὲν πρέπει, νὰ γίνῃ σήμερον, διότι εὑρισκόμεθα εἰς μίαν ἀνάπλασιν τῆς χώρας. Ἔχομεν μεγάλην νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ πρέπει, ν’ ἀναβάλωμεν τὸν θεσμὸν τοῦτον βραδύτερον, ἕως ὅτου γίνῃ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ταχύτητα. Δὲν ἠξεύρω καὶ ἂν σήμερον δὲν εὑρισκώμεθα πρὸ νομοθετικῆς ἐργασίας ὁμοίας ἀκριβῶς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀλλὰ ἐὰν εὑρισκώμεθα, τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ πρόσκομα εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ λέγω τοῦτο ὡς ἐπιχείρημα, διὰ νὰ εἴπω, ὅτι ἐφ’ ὅσον εἶναι ὁ χρόνος, δὲν πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ ὡς στοιχεῖον, διὰ νὰ ἀποκλείσῃ τὴν καλλιτέραν ἐκλογὴν τοῦ θεσμοῦ, τὴν καλλιτέραν συγκρότησιν τοῦ σώματος αὐτοῦ, δι’ ὀλίγας ὥρας ὁπότε, θὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ τῶν νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Ταῦτα τὰ λέγω δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, διότι θεωρῶ, ὅτι διὰ τῆς ἐκλογῆς ταύτης, θὰ φθαρῶσι καὶ τὰ ὄργανα τῶν τοπικῶν αὐτοδιοικήσεων καὶ ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ πραγματικῶς νοθεύεται. Ἀλλὰ εἶπον, ὅσα εἶπον, μόνον καὶ μόνον, δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκκλογῆς, νομίζω, ὅτι οὐδὲν παρεμβάλλεται ἐκ τοῦ ὅτι σήμερον δὲν ἔχομεν τοὺς ἀναγκαίους ἐκλέκτορας τῶν νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Ἀναγνωρίζω καὶ μάλιστα ἄλλοτε ἠσχολήθην εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτι θὰ φθαρῶσι τὰ κοινοτικὰ Συμβούλια καὶ τὰ δημοτικὰ Συμβούλια, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσι ὡς κύριον σημεῖον τῆς ὑπάρξεώς των καὶ εἰς τὸ ὁποῖον, θὰ ἀποβλέπουν κατὰ τὴν ἐκλογήν, ὅτι θὰ εἶναι μίαν ἡμέραν οἱ ἐκλέκτορες τῆς Γερουσίας. Καὶ ὡς γνωρίζητε καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν ὅπου ὑπάρχει ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, διὰ τῶν δημοτικῶν Συμβουλίων, διότι ἐκεῖ ἐθεώρησαν τρόπον τινα τὴν Γερουσίαν ὡς ἓν Συμβούλιον τῶν Γαλλικῶν κοινοτήτων καὶ ἐκεῖ μάχονται σήμερον κατὰ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπανειλημμένως, ὑπεβλήθησαν προτάσεις νόμων, διὰ τῶν ὁποίων ἐζητεῖτο ἡ μεταβολή. Τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐκλεκτόρων τὴν ὑπεστήριξεν πρῶτον ὁ συνάδελφος Μακκᾶς. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ διάφορος τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, θὰ ἔχωμεν ὅλον τὸν σάλον, διὰ νὰ ἐκλέξωμεν τοὺς ἐκλέκτορας. Ἕτερον ζήτημα τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη ἐνταῦθα καὶ ἐνθέρμως παρὰ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἦτο τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Πάντως γνωρίζομεν τὰ προτερήματα καὶ τὰ ἐλαττώματα αὐτῆς. Πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ σώματος τούτου ἐπολέμησα κατὰ τὰς τοῦ 1926 τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τούτου, τὴν ἐπολέμησα δὲ ἔχων ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα εἰς δύο προγράμματά του προηγούμενα, εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς ἐκλογῆς τοῦ 1915 καὶ εἰς τὸ πρόγραμμα τῶν ἐκλογῶν εἶχεν ὑποστηρίξει τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. Ἐν γνώσει τούτου ἀντετάχθην κατὰ τοῦ συστήματος, ἀλλ’ εἶδον, ὅτι οἱ κληθέντες, νὰ ὁδηγήσωσι κόμματα καὶ νὰ ἐκδηλώσει τὰς γνώμας των πρὸς τὸν λαὸν δὲν ἠδύναντο, νὰ ὁρμῶνται μόνον ἐξ ἀφηρημένων ἰδεῶν, ἀλλ’ ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψει κατὰ τὰς ἑκάστοτε συγκεκριμένας περιστάσεις, τί εἶναι δυνατόν, νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αʹ ἢ βʹ γνώμης, ὡς δὲ ἔβλεπον δὲν ἐθεώρουν ἐφαρμοστέον τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τῆς ἀναλογικῆς κατὰ τὴν περίστασιν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε ὁ τόπος μετὰ τὰς δύο δικτατορίας νὰ εὑρεθῇ πρὸ μιᾶς ἰσχυροτάτης Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ τὴν δύναμίν της ἀμέσως ἐκ τοῦ λαοῦ, ἑνιαία ἑνὸς κόμματος. Ἡ γνώμη μου δὲν εἰσηκούσθη. Ἐγένετο ἡ ἀναλογικὴ καὶ ἐπεβλήθη τότε ὁ σχηματισμὸς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, διότι μόνον διὰ ταύτης, θὰ ἠδυνάμεθα, νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς ἀνωμάλου αὐτῆς καταστάσεως, νὰ θέσωμεν φραγμὸν εἰς τὴν ἀνώμαλον κατάστασιν τοῦ παρελθόντος καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς νέαν ὁμαλὴν κατάστασιν. Ὀφείλω, νὰ εἴπω, ὅτι οἱ τότε μετ’ ἐμοῦ συνεργασθέντες, πλειότερον ἐμοῦ συνεισέφερον εἰς τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ εἰς τὴν πραγμάτωσιν καὶ νομίζω, ὅτι συνεισέφερεν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ὑπηρεσίαν σπουδαίαν εἰς τὸν τόπον κατὰ τὸ μικρὸν χρονικὸν διάστημα καθ’ ὃ ἦτο εἰς τὴν ἀρχήν. Ἐβλάβη πολιτικῶς, ἐβλάβη κομματικῶς ἕκαστον κόμμα, ἀλλὰ τὰ κόμματα ἔχουσι αὐτὸν τὸν σκοπόν, νὰ φθείρωνται, ἀλλὰ νὰ προσφέρουν ὑπηρεσίαν καὶ δὲν μετανοῶ, διὰ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν καὶ πολλοὶ φίλοι μου μὲ κατηγόρησαν εἰς βάρος μου, ἔπραξα τὸ κατ’ ἐμὲ ἐν πλήρει ἐπιγνώσει (χειροκροτήματα). Λέγω ὅτι κατεπολέμησα τότε τὴν ἀναλογικήν, διὰ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας εἶχον, διότι ἔχει τὸ μέγιστον ἐλάττωμα τὸ ἀσυγχώρητον, διὰ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα τὸ ὅτι δὲν δύναται, νὰ δώσῃ μίαν ἰσχυρὰν πλειοψηφίαν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα ν’ ἀντιτάσσωνται προκειμένου περὶ τῆς Γερουσίας. Καὶ λέγω τοῦτο διότι ἠκούσαμεν ἐδῶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ μάχεται κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀναλογικῆς εἰς τὴν Γερουσίαν δι’ ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ τὰ ἐπεζήτει, διὰ νὰ κάμῃ μίαν Γερουσίαν τὴν πρέπουσαν. Διότι ἡ ἀναλογικὴ ἔχει τοῦτο τὸ προτέρημα, διὰ τὴν Γερουσίαν, ὅτι ἀποδίδει ὄχι τὰς ἰδέας τῶν κομμάτων, διότι αἱ ἰδέαι τῶν κομμάτων δὲν εἶναι κἄτι τι ἀφηρημένον, ἀποδίδει τὰς ἰδέας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι προκύπτουν ἐκ τῶν ποικίλλων συμφερόντων τοῦ τόπου καὶ τὰς ὁποίας τὸ α ἢ τὸ β κόμμα, θέλει περισσότερον, νὰ προαγάγῃ. Καὶ ἐφ’ ὅσον εἰς τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα, εἰς τὴν Γερουσίαν, δὲν πρέπει, νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐπίδρασις καὶ δὲν ἔχει οὐδεμίαν σημασίαν ποῖον εἶναι τὸ κόμμα τὸ ἰσχῦον εἰς τὸ ἄνω νομοθετικὸν σῶμα, θὰ ἦτο προτέρημα τοῦτο καὶ οὐχὶ μειονέκτημα. Εἰς τὴν σημερινὴν μάλιστα περίστασιν, ὅπου ἓν κόμμα ἔχει μίαν τοιαύτην πλειοψηφίαν, θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον, ν’ ἀκούσῃ ἀπὸ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα, ἐντονώτερον ἐκδηλουμένας τὰς ἰδέας τάς ἐκπροσωπούσας τά διάφορα συμφέροντα. Ταῦτα λέγω μόνον καὶ μόνον, διὰ νὰ εἴπω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἰσηγήθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ὁ ὁποῖος ἀπέκρουσεν πρὸ ἡμερῶν τὴν γνώμην τῶν διαφόρων ἀγορητῶν, ὅτι ὡρμήθη ἀπὸ ἰδέας σφαλερὰς κατὰ τὴν βάσιν, μὴ ἔχων ὑπ’ ὄψει του, τὶ καλεῖται νὰ πράξῃ τὸ σῶμα ἐκεῖνο. Ἡ Βουλὴ ἔχει νὰ ἐξετάσῃ καὶ ταῦτα τὰ ζητήματα. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, πρὶν καταλήξῃ ἐκεῖ ὅπου καταλήγει, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ μᾶλλον ἐπισταμένως περὶ τοῦ συστήματος τούτου, κατὰ πόσον ὑπάρχουν ἢ δὲν ὑπάρχουν τὰ πλεονεκτήματα αὐτά. Ἀνέφερα κύριοι, τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων νομίζω, ὅτι δὲν δεσμεύομαι, νὰ ὑποστηρίξω ἐπικουρικῶς καὶ τὸ σύστημα αὐτό, μολονότι τὸ ἐπολέμησα, διὰ τὰς ἐκλογὰς τὰς βουλευτικάς. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, γνωρίζετε πάντες κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι πλεῖστοι πολιτικοὶ ἄνδρες ὑπῆρξαν, οἱ ὁποῖοι συστήματα ἐκλογικὰ τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξαν μετὰ φανατισμοῦ, ζητήματα ἐμπιστοσύνης ἔθεσαν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων, κατόπιν οἱ ἴδιοι ἠναγκάσθησαν, νὰ τὰ μεταβάλωσιν, ὅταν ἐκ τῆς σκληρᾶς πραγματικότητος ἐπείσθησαν, ὅτι δὲν ἐπέφερον τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα. Ἔχομεν τὴν πάλην μεταξὺ τῶν πολιτικῶν ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ σχετικῶς μὲ τὸ σύστημα τῶν συνδυασμῶν καὶ μὲ τὸ σύστημα τοῦ ἑνὸς ὑποψηφίου. Ὁ Τιττόνι, ἀπὸ τὴν μίαν ἐκλογικὴν περίοδον εἰς τὴν ἄλλην, μετέβαλεν γνώμην. Εἰς τὰ 80 ὑπεστήριξεν τὴν ἀναλογικὴν καὶ εἰς τὰ 89 ἐμάχετο ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ὑποψηφίου. Ὁ Μπριὰν ὑπεστήριξεν ἐνθέρμως τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς καὶ κατόπιν μετέβαλεν γνώμην. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ὀφείλουν, νὰ συμμορφώνωνται μὲ τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα καλοῦνται, νὰ ρυθμίσωσι ἐν τῇ εἰδικῇ περιπτώσει καθ’ ἣν καλοῦνται, νὰ ρυθμίσωσι. Αὗται ἦσαν αἱ γνῶμαι μου τὰς ὁποίας εἶχον, νὰ εἴπω σχετικῶς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ὀργανώσεως τῆς Γερουσίας. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω δύο λέξεις σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς συμμετοχῆς τοῦ κλήρου ἀπὸ ἀπόψεως νομικῆς. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα δημιουργεῖται ἀνικανότης, διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους τοῦ νὰ εἶναι βουλευταί. Ἡ ἰδία δὲ διάταξις ἐπικρατεῖ καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Γερουσίαν. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι ἓν ζήτημα, ἐὰν οἱ κληρικοὶ εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι ἢ ὄχι. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, λέγω, ὅτι ὑπάρχει ζήτημα κατὰ τὸ ὁποῖον συζητεῖτε, ἐὰν οἱ κληρικοὶ εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι ἢ ὄχι. Καὶ εἰς τὰς πολιτείας ἐκείνας εἰς τὰς ὁποίας ἡ ἐκκλησία δὲν εἶναι χωριστὰ τῆς πολιτείας, ἀναντιρρήτως χαρακτηρίζονται, ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι, ὅπου ὅμως ἐκκλησία καὶ πολιτεία, ὡς παρ’ ἡμῖν, εἶναι χωρισμέναι, τὸ ζήτημα συζητεῖται. Πρέπει ὅμως, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι διακεκριμένοι συγγραφεῖς ἐκ παρ’ ἡμῶν ἔχουν ὑποστηρίξει στηριζόμενοι καὶ εἰς τὴν γενικὴν ἰδέαν περὶ τῆς θέσεως τῶν ὑπαλλήλων λέγουν, ὅτι λαμβάνοντες μισθοδοσίαν εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι, στηρίζονται δὲ καὶ εἰς ὡρισμένα ἄρθρα τοῦ ποινικοῦ νόμου, κατὰ τὰ ὁποῖα οἱ ἐπίσκοποι θεωροῦνται ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε δὲ νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει σας ἕνα ἄρθρον τοῦ ποινικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως τὸ ἐνδεικτικὸν τῶν σκέψεων, αἱ ὁποῖαι κρατοῦν σχετικῶς πρὸς τὴν ἀνάμιξιν, τοῦ κλήρου εἰς τὰ τῆς Πολιτείας. Εἶναι τὸ ἄρθρον 396 τοῦ ποινικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει) «Μὲ φυλάκισιν τὸ πολὺ δύο ἐτῶν». Τὸν κληρικὸν λοιπόν, τὸν ὁποῖον, θὰ θέσητε ἐνταῦθα, θὰ τὸν ἀπειλῆτε, ἔξωθι τοῦ βουλευτηρίου ἱστάμενον, θὰ τὸν ἀπειλῆτε, διὰ τοῦ εἰσαγγελέως, ἵνα μὴ μέμφεται τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ καθῆκον τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ μέμφεται αὐτῆς εἰς διδομένας περιστάσεις;

§148Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ τροποποιήσωμεν καὶ τὸν ποινικὸν νόμον τότε.

§149Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ ποινικὸς νόμος κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἀπαύγασμα ἰδεῶν ἀφῃρημένων, εἶναι ἀπαύγασμα τῶν σκέψεων, αἱ ὁποῖαι ἐπικρατοῦσιν εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ κοινωνία ἀντιλαμβάνεται πῶς πρέπει, νὰ ἔχωσιν ὁμαλῶς αἱ σχέσεις αὐτῆς. Σᾶς εἶπον καὶ τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατά. Σᾶς ἔθεσα αὐτὸ ὑπ’ ὄψει σας οὐχὶ ὡς διάταξιν τοῦ ποινικοῦ νόμου, διότι ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν ἐλαχίστην ταύτην γνῶσιν, ὅτι δύναται εἷς νόμος ποινικός, νὰ μεταβληθῇ, ἀλλὰ πρέπει καὶ ἡ Βουλὴ ὅταν μεταβάλῃ ἕνα νόμον, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της, ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος δὲν εἶναι γράμματα μὲ λέξεις καὶ φράσεις εἰς τὸ φυλλάδιον ἢ εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἀναγεγραμμέναι, ἀλλ’ ὅτι εἶναι κανόνες, οἱ ὁποῖοι ρυθμίζουν τὰς σχέσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει, νὰ ἐπικρατοῦν ἐν τινι κοινωνίᾳ. Καὶ ἐὰν κατὰ τοσοῦτον πρέπει νὰ τὰς μεταβάλῃ, πρέπει νὰ ἐξετάσητε τὰς σχέσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε ἐρρύθμιζεν ὁ νόμος αὐτός, ἐὰν ἐπιτρέπητε τοιαύτη μεταβολή, διότι ἄλλως, ὅταν νομοθετῇ τὸ σῶμα τοῦτο ἢ οἱονδήποτε ἄλλο σχηματισθῇ χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κτίζομεν ἐπὶ ἄμμου... Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια, ὅτι ὁ πολίτης ὀφείλει, νὰ γνωρίζει τοὺς νόμους. Ταῦτα εἶχον, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω σχετικῶς πρὸς τὸν θεσμόν, τὸν ὁποῖον καλεῖται τὸ σῶμα τοῦτο. Σᾶς εἶπα ἐξ ἀρχῆς καὶ εἶναι γνωστὴ ἡ γνώμη μου, ὅτι εἶμαι κατὰ τοῦ θεσμοῦ. Πιστεύω, ὅτι εἰς οὐδέν, θὰ ἐξυπηρετήσῃ ἀπολύτως. Πιστεύω ἀκόμη, ὅτι τοὐναντίον, θὰ ἐμποδίσῃ τὴν κίνησιν τῆς νομοθετικῆς μηχανῆς καὶ ἀκόμη περισσότερον, ὑπὸ τὴν ἀντίληψιν τὴν ὁποίαν ἐννοοῦμεν καὶ μέχρι τοῦδε τὴν φανταζόμεθα. Πιστεύομεν πῶς δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ περιορίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐδῶ. Πλεῖστα ὅσα νομοσχέδια διέρχονται ἄνευ ἀναγνώσεως. Νομίζετε, ὅτι εἰς τὸ σῶμα ἐκεῖνο ὅπου θὰ εἶναι ἀκόμη ὀλιγώτερον, ὅτι θὰ κινήσουν περισσότερον τὸ ἐνδιαφέρον καὶ θὰ ἐξετάζωνται μετὰ περισσοτέρου ἐνδιαφέροντος οἱ νόμοι. Σᾶς λέγω, ὅτι ἐνῷ δυστυχῶς ἔχομεν νομοθετικὴν ἐργασίαν πολλὴν καὶ σπουδαίαν τὴν ὁποίαν πρέπει, νὰ ἐπιτελέσωμεν, θὰ εἶναι ἓν κώλυμμα σπουδαῖον τὸ δεύτερον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, θὰ φθάσῃ πολὺ ταχέως, νὰ μᾶς κινήσῃ τὴν μεγίστην στενοχωρίαν. Καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὴν καλλιτέραν ἀνάμνησιν τοῦ σώματος τούτου καὶ ὁ ὁποῖος μόνον εἰς μίαν ἐποχὴν ἐννοεῖ, νὰ κάνῃ πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν, θὰ εἶναι εὔκολον, νὰ διαβουκολεῖται ὅτι ἔχομεν ἀκόμη 120, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐξοδεύουν 20–30 ἑκατομμύρια καὶ νὰ μὴ κάμουν τίποτε; Φοβοῦμαι μήπως, διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ σώματος τούτου ἀκόμη καταρρίψωμεν τὸν κοινοβουλευτισμόν. Διότι ἐὰν ἔχωμεν σήμερον ἓν σῶμα ἐργαζόμενον καὶ κατὰ τοῦ ὁποίου ὑπῆρχεν ἐξέγερσις φυσική, ἐὰν ἔχωμεν ἓν δεύτερον σῶμα, τὸ ὁποῖον περισσότερον ἡμῶν θὰ ἀδρανῇ, θ’ αὐξήσωμεν τὴν δυσφορίαν τοῦ λαοῦ, θ’ αὐξήσωμεν δὲ ἀκόμη τὴν δυσφορίαν τοῦ λαοῦ, διότι θὰ αἰσθάνεται, ὅτι κάμει δαπάνας ἀσκόπους. Δι’ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω νὰ τονίσω πρὸ παντὸς εἰς τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ ἀκόμη καὶ εἰς τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ σπεύσῃ νὰ δημιουργήσῃ ἀφοῦ κατὰ τὸ Σύνταγμα καθίδρυσε τὸν θεσμὸν τοῦτον, νὰ μὴ σπεύσῃ λέγω νὰ δημιουργήσῃ ἓν σῶμα κομματικόν, διότι τότε ἡ λαϊκὴ ἐξέγερσις, θὰ εἶναι μείζων καὶ θὰ ἴδωμεν ἴσως τὸν θεσμὸν τοῦτον πίπτοντα ὑπὸ τὰς ἀρὰς τοῦ λαοῦ, χωρὶς νὰ προλάβωμεν νὰ δοκιμάσωμεν, ἐὰν ἔχῃ τι καλόν, ἡμεῖς τοὐλάχιστον οἱ ὁποῖοι δὲν πιστεύομεν εἰς αὐτόν. (χειροκροτήματα).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§151Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἶχον σκοπὸν κύριοι βουλευταί, νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως, διότι ἐφρόνουν, ὅτι ὅσα ἐλέχθησαν ἦσαν ἀρκετὰ διὰ τὴν διαφώτισιν τὴν ὁποίαν ἐπιδίωξε ἀξιεπαίνως ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν διαρρύθμισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ἐκ τῶν ἐξηγήσεων τὰς ὁποίας ἔδωκε κατὰ τὴν τελευταίαν του ἀγόρευσιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον διενεμήθη σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν συνάγεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐμμένει εἰς τὰς ἀρχικάς της βάσεις, τὰς βάσεις ἐκείνας τὰς ὁποίας ἡμεῖς θεωροῦμεν ὡς ἥκιστα συντελεστικὰς διὰ τὴν εὐόδωσιν τοῦ ἔργου τῆς Γερουσίας. Διὰ τοῦτο αἰσθάνομαι καὶ ἐγὼ τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ ὑποβάλω τὰς ἀντιλήψεις μου εἰς τὴν Βουλήν, ὅσον καὶ ἂν κατὰ βάθος εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι αἱ ἀντιλήψεις αὐταὶ πρόκειται νὰ μείνουν ἄνευ πρακτικῆς τινὸς κυρώσεως.

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ αὐτὴ ἡ προκατάληψις;

§153Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἐμμονῆς τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς ἀντιλήψεις της, δὲν ὑποθέτω, ὅτι θὰ προσθέσω ἐγὼ ἐπιχειρήματα νέα, ὥστε νὰ τὴν πείσουν. Πολλαί, κύριοι ἐξεδηλώθησαν κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς ἐπιφυλάξεις, ὅσον ἀφορᾶ τὴν χρησιμότητα τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος, περισσότεροι ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι ἀπὸ τὰς ἀκουσθείσας κατὰ τὰς συντακτικὰς συζητήσεις. Δὲν δύναμαι, νὰ εἴπω εἰς τί ὀφείλεται ὁ ὕψιστος αὐτὸς σκεπτικισμός, ἐὰν ὀφείλεται εἰς παλαιὰς ἀντιλήψεις αἱ ὁποῖαι ἤδη εὗρον τὴν εὐκαιρίαν τῆς ἐκπληρώσεως, ἐὰν ὀφείλεται εἰς μίαν ἐγγυτέραν τῶν πραγμάτων ἐξέτασιν ἢ ἐὰν συνετέλεσεν εἰς τοῦτο κατά τι καὶ ἡ προτεινομένη ὀργάνωσις τῆς Γερουσίας. Ἐπιθυμῶ, ὅμως καὶ ἐγώ, νὰ διαδηλώσω τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν ἐξακολουθῶ, νὰ τρέφω, ὅτι τὸ σῶμα αὐτὸ καταλλήλως ὀργανούμενον καὶ λειτουργοῦν, θὰ δυνηθῇ πράγματι, νὰ προσφέρῃ πολλαπλὰς καὶ ὄχι ἀσημάντους ὑπηρεσίας εἰς τὴν τόπον. Ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῶν Συντηρητικῶν, ἐτόνισεν, ὡς ἓν τῶν κυριωτέρων ἀγαθῶν, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, ἀναμένωμεν ἐκ τῆς Γερουσίας, τὸν φραγμὸν τὸν ὁποῖον πρόκειται αὐτή, νὰ θέτῃ εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ὑπὸ τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος. Δὲν δύναμαι ποσῶς, νὰ συμμερισθῶ τὴν γνώμην αὐτήν, διότι ὡς καὶ ἄλλοτε, ὑπεστήριξα, θεωρῶ, ὅτι ὁ ὅρος τῆς συναινέσεως τῆς Γερουσίας, διὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, περιττεύει καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὸ Δημοκρατικὸν καθεστώς. Εἶναι χρησιμώτατος εἰς τὸ μοναρχικὸν πολίτευμα, διὰ νὰ κολάζῃ τὰς αὐθαιρεσίας τῆς αὐλῆς, ἀλλὰ ἀναμφισβητήτως δὲν ἔχει κανένα λόγον ὑπάρξεως εἰς Δημοκρατικὸν καθεστὼς ὅπου εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατος ἡ συγκέντρωσις ὑπερμέτρου ἐξουσίας εἰς χεῖρας τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ὁ περιορισμὸς αὐτὸς εἶναι δυνατόν, νὰ ἀγάγῃ, ἐὰν καὶ παρ’ ἡμῖν ἀποδειχθῇ ὅπως ἀπεδείχθη εἰς τὴν Γαλλίαν ἐκ τῆς ὁποίας ἐλήφθη ἡ διάταξις, ὅτι εἰς κρισίμους στιγμάς, θὰ καταστῇ ἀδύνατος ἡ λειτουργία τῆς ἀσφαλιστικῆς δικλεῖδος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ὅτι φοβοῦμαι, ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ ἀγάγῃ καὶ εἰς ἀμηχανίας καὶ εἰς κρίσεις καὶ εἰς ἀδιέξοδον. Διὰ τοῦτο ὑπάρχει μὲν ἡ διάταξις, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Γερουσία πρόκειται, νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας διὰ τῆς ματαιώσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος πρὸς διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Ἐπίσης δὲν νομίζω, ὅτι ἔγκειται σήμερον εἰς τὴν ἀποστολὴν τῆς Γερουσίας, νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὄργανον ἰσορροπήσεως τῆς λαϊκῆς Βουλῆς καὶ διότι αἱ ἀντιθέσεις σήμερον ἀντιλήψεων ἢ διαθέσεων μεταξὺ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος καὶ τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι δυναταὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡμῶν. Ἑπομένως ἄλλαι εἶναι αἱ ἀρεταί, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ 2ον νομοθετικὸν σῶμα καὶ ἄλλαι εἶναι αἱ ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας καλεῖται νὰ προσφέρῃ, ὑπηρεσίας συνισταμένας κυρίως εἰς τὸν μετριασμὸν τῶν ἀκροτήτων τῆς συνελεύσεως καὶ εἰς τὴν πληρεστέραν παρασκευὴν τῶν νόμων καὶ τὴν βελτίωσιν αὐτῶν. Καὶ δυνάμεθα ἀπὸ τῆς τελευταίας σας αὐτῆς ἀπόψεως νὰ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ὄντως διὰ τῆς λειτουργίας τοῦ νέου νομοθετικοῦ σώματος, θὰ παύσωμεν πλέον νὰ βλέπωμεν ὅλην ἐκείνην τὴν πληθώραν τῶν νόμων οἱ ὁποῖοι ἀθρόως καὶ ἀβασανίστως ἐπιψηφίζονται ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ νομοθετικὸν ἔργον, θὰ εἶναι συνεπέστερον πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἐὰν πράγματι ἓν κυριώτατον τρωτὸν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν συστήματος, ὡς σήμερον λειτουργεῖ, πρόκειται νὰ θεραπευθῇ διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Γερουσίας εἶναι φόβος ἀληθῶς νὰ ἴδωμεν ἐπιτεινόμενον ἕνα ἄλλο κακὸν ἐκεῖνον, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς ἐφοβήθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ 1911, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρατηρεῖται καὶ σήμερον ὁσάκις ἡ Βουλὴ κατατρίβεται σκοπίμως ἢ ἀσκόπως εἰς τὸν Κυβερνητικὸν ἔλεγχον ἢ εἰς σχοινοτενεῖς συζητήσεις ἐπὶ ὡρισμένων τινῶν ἀντικειμένων. Εἶναι φόβος νὰ ἴδωμεν καὶ εἰς ἡμᾶς παρατηρουμένην τὴν ἐπιβράδυνσιν τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου, τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν, νομοθετικὴν στασιμότητα καὶ ἀπραξίαν, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ δὲν προκαλεῖ ὀλιγωτέρας ζημίας ἢ ὀλιγωτέραν δυσφορίαν εἰς τὴν κοινωνίαν ἀπὸ τὴν σπουδὴν καὶ τὴν πολυνομίαν. Διότι εἶναι πλάνη νὰ νομίζωμεν, ὅτι ὅλος αὐτὸς ὁ ὄγκος τῆς νομοθετικῆς ὕλης, ὁ ὁποῖος προσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν ἔχει, ὀφείλεται, εἶναι προϊόν τῆς πολυπραγμοσύνης τῶν ὑπηρεσιῶν ἢ τῆς ἀτασθαλείας τῶν Κυβερνήσεων, εἶναι καθαρὸν ἀποτέλεσμα τῶν πληθυνομένων ὁσημέραι ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ θεραπεύωνται εἰμὴ διὰ τῆς νομοθετικῆς παρεμβάσεως. Ὅταν ἡ ἐπέμβασις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας βραδύνῃ μοιραίως ἡ κοινωνία πάσχει καὶ εἶναι εὔλογον ν’ ἀσχάλλῃ διὰ τὴν καθυστέρησιν. Τὸ κακὸν αὐτὸ βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ ἐλαττωθῇ, εἶναι φόβος νὰ ἐπιταθῇ, διὰ τῆς προσθήκης τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος, διὰ καθιερώσεως μιᾶς προσθέτου νομοθετικῆς ἐργασίας μ’ ὅλας τὰς συμπαραμαρτούσας αὐτῇ ἐργασίας. Ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον τοῦτον εἶχον ἄλλοτε ὡς ἓν ἐκ τῶν πολλῶν μέσων πρὸς παράλειψιν μιᾶς τοιαύτης συνεπείας ἐν περιπτώσει ἱδρύσεως τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος εἶχον ὑποδείξει, νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐργασιῶν, νὰ ἀφίσωμεν δηλαδὴ ἐνώπιον τῆς ὁλομελείας τῶν σωμάτων. Τὰ σοβαρώτερα τῶν ἔργων λ.χ. ἀνεπάγοντα δαπάνην ἢ ὅσα ἐπιφέρουν ἐπιβαρύνσεις ἢ ὅσα πρόκειται, νὰ νομοθετήσουν τὴν ὀργανουμένην μεταβολὴν τῆς διοικήσεως ὅλα δὲ τὰ ἄλλα νομοσχέδια τὰ δευτερεύοντα, νὰ τὰ παραπέμπωμεν ἐνώπιον πολυμελῶν κοινοβουλευτικῶν ἐπιτροπῶν καταρτιζομένων κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν κομμάτων, καὶ ἐνώπιον αὐτῶν, νὰ συζητοῦνται καὶ νὰ ἐπιψηφίζονται ὁριστικῶς κατὰ μίαν παγίαν οὕτως εἰπεῖν νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν. Ἡ πρότασις ἐκείνη δὲν ἔτυχε ποσῶς εὐμενοῦς ὑποδοχῆς ἐκ μέρους τῆς συντακτικῆς συνελεύσεως ἡ ὁποία στερρῶς ἐχομένη τῶν δικαιωμάτων τῆς ὁλομελείας καὶ ἐννοοῦσα ὅλα τὰ ζητήματα καὶ τὰ μικρὰ καὶ τά μεγάλα, νά διακανονίζωνται ἐνώπιον αὐτῆς ἐνώπιον δηλαδὴ τῆς ὁλομελείας, κατ’ ὑπόθεσιν βεβαίως καὶ ὄχι εἰς τὴν πρᾶξιν—δὲν ἐδέχθη οὐδὲ κἂν πρόθυμος εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως αὐτῆς, ἀναγκαστικῶς ἐγκαταλειφθείσης. Σήμερον βεβαίως δὲν δύναται νά γίνῃ λόγος περὶ ἐπαναλήψεως αὐτοῦ, τοῦ Συντάγματος μὴ ἐπιτρέποντος, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν, νά σκεφθῇ κατά ποῖον τρόπον δὲν θά περιπέσωμεν ἀπὸ τῆς Σκύλλης εἰς τὴν Χάρυβδην, κατὰ τίνα τρόπον, θ’ ἀποφύγωμεν καὶ τὴν ἐνδεχομένην νομοθετικὴν ἐπιβράδυνσιν εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θᾶττον ἢ βράδιον, θὰ ἐπανέλθωμεν καὶ πάλιν εἰς τὸν συνήθη καταμερισμὸν τῶν δυνάμεων ὁπότε, θὰ ἐνσκύψωσι καὶ πάλιν αἱ σφοδραὶ ἀναστατώσεις. Δὲν πρόκειται, νὰ συζητήσωμεν, σήμερον θὰ εἶχον ἁπλῶς, νὰ ὑποδείξω προχειρότατα, θὰ εἶχον νὰ ὑποδείξω λ. χ. τὴν Συνταγματικὴν διάταξιν περὶ τῶν ὑπηρεσιακῶν νομοσχεδίων, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τὴν εἰς μόνην ἀνάγνωσιν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, διότι ἡ τοιαύτη ἐπέμβασις τῆς διατάξεως, διὰ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς δὲν πρόκειται νὰ ἔχῃ πλέον οὐδένα ἀπολύτως κίνδυνον λειτουργίας τῆς Γερουσίας. Θὰ εἶχον ἐπίσης νὰ ὑποδείξω κατὰ σύστημα καὶ οὕτως εἰπεῖν ὑπέρτερον τῶν νόμων κατάρτισιν, διὰ νὰ περιλαμβάνωνται εἰς τοὺς νόμους αὐτοὺς μόνον αἱ γενικαί, ὡς καὶ θεμελιώδεις διατάξεις, νὰ παραπέμπωνται δὲ ὅλαι αἱ λεπτομέρειαι πρὸς ρύθμισιν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν διότι τοιουτοτρόπως θὰ ἀπαλλάσσεται ἡ Βουλὴ ἀπὸ μίαν φορτικὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν ἡ ὁποία φέρει ἐπίσης τροποποιήσεις ἔχομεν εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτάς, τροποποιήσεις ὅμως αἱ ὁποῖαι σήμερον χρειάζονται νομοθετικὴν κύρωσιν καὶ τρίτον, ἴσως δὲ καὶ σπουδαιότερον, θὰ συνίστων καὶ ἔχω τὴν ταχυτέραν ἐφαρμογὴν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, διὰ τῆς ὁποίας, ἐπίσης θὰ παραπέμπωνται, ἐπίσης ἐνώπιον τῶν τοπικῶν συμβουλίων ἓν μέγα μέρος τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας ἡ ὁποία ἀφορᾷ συμφέροντα στενωτέρου ἐνδιαφέροντος, διὰ τῶν τροποποιήσεων αἱ ὁποῖαι, θὰ ἠδύναντο βεβαίως, νὰ γίνουν πολλὰ περισσότερα καὶ διὰ τῆς λειτουργίας τῆς Γερουσίας νομίζω, ὅτι ἡ παραγωγὴ τῶν νόμων ἡ διεξαγωγὴ τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν, θὰ ἠδύνατο νὰ προσλάβῃ τὸν προσήκοντα ρυθμὸν καὶ νὰ διεξάγηται χωρὶς σχόλια, ἀλλὰ καὶ μὲ ἐπιζημίαν εὐχαρίστησιν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρωτεύει εἶναι ἡ κατάλληλος ἡ ὀρθὴ συγκρότησις τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος, ἡ ὀρθὴ ὀργάνωσις τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος ἀνάγεται κυρίως εἰς τὰ τρία σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠσχολήθησαν ὅλοι οἱ προαγορεύσαντες, δηλαδὴ εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν Γερουσιαστῶν, εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς καὶ εἰς τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν τάξεων. Εἰς τὴν Συντακτικὴν συνέλευσιν εἶχον καὶ ἐγὼ ταχθῆ ὑπὲρ τῆς ἰδέας τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως, ὁμολογῶ ὅμως ὅτι ἔτρεφον πολλοὺς ἐνδοιασμούς, ἐνδοιασμοὺς ἐν τῇ ἐκπροσωπήσει αὐτῇ. Ὤφειλε νὰ ἐπεκταθῇ ἢ ἠδύνατο ἀκινδύνως πέραν ἑνὸς μικροῦ ὁρίου τὸ ὁποῖον, θὰ ἐχρησίμευεν ὡς κριτήριον, διὰ τὴν περαιτέρω τοῦ θεσμοῦ ἐξέλιξιν. Ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἔκτοτε αἱ ἰδέαι μου αὐταὶ βεβαίως ἴσως ὑπέστησαν ριζικὴν ἐξέλιξιν πρὸς τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ὑπεστήριξε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν κ. Νάκος εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δηλαδὴ σήμερον πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι ὁ μόνος ὀρθὸς τρόπος τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας εἶναι ὁ διὰ τῆς ἐπαγγελματικῆς συγκροτήσεως. Εἰς τὴν πεποίθησίν μου δ’ αὐτὴν μὲ ἤγαγεν ἡ σκέψις, ὅτι μόνον οὕτως ἔταξε τὸ Σύνταγμα τὸν θεσμὸν καὶ τὴν ἀποστολὴν τὴν ὁποίαν ὥρισεν, εἰς αὐτόν, μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὸ ταχθὲν εἰς αὐτὸν ἔργον. Διότι πῶς ἠννόησε τὸ Σύνταγμα τὴν Γερουσίαν, πῶς ἠθέλησε τὸν θεσμὸν τὸ Σύνταγμα: Τὸ Σύνταγμα ἠννόησε τὴν Γερουσίαν καὶ ἠθέλησε τὸν θεσμόν, ὡς ἓν σῶμα τὸ ὁποῖον, νὰ ἔχῃ κῦρος, μέγα κῦρος ἴσον ἢ ἀνάλογον πρὸς τὸ κῦρος τῆς Βουλῆς, νὰ ἔχῃ ἐπίσης ἰδίαν θέλησιν, ἰδίαν φυσιογνωμίαν καὶ ἰδίαν γνώμην, παραλλήλως τὸ ἠθέλησεν ἐστερημένον οἱασδήποτε δυνάμεως, τὸ ἠθέλησεν ἀνίκανον, νὰ ἐπιβάλῃ τελικῶς τὰς ἀπόψεις του ἢ νὰ ματαιώσῃ τὰς ἀπόψεις τῆς Βουλῆς, ἔθεσε δηλαδὴ τὴν Γερουσίαν ἐν μέσῳ δύο συμπληγάδων καὶ ὑπεχρέωσεν αὐτό, νὰ μὴ προσκρούσῃ εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην, διὰ νὰ μὴ ἐξωκείλῃ εἰς ναυάγιον. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί, τὸ σῶμα αὐτὸ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν δοθεῖσαν εἰς αὐτὸ δύναμιν, διὰ τοῦ κύρους αὐτοῦ, πῶς εἶναι δυνατὸν χωρὶς νὰ ἐκτραπῇ εἰς μίαν συστηματικὴν οὕτως εἰπεῖν ἀντίδρασιν κατὰ τῆς Βουλῆς, νὰ καταστήσῃ εἰς αὐτὴν καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν σεβαστὰς τὰς ἀντιλήψεις του; Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόβλημα τὸ ὁποῖον ἔχομεν πρὸ ἡμῶν καὶ τὸ πρόβλημα αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον, νὰ λυθῇ διὰ τῆς συνήθους μεθόδου. Τὸ πρόβλημα αὐτὸ κατὰ τὴν γνώμην μου θὰ ἐλύετο μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Γερουσία ἀπέβαινε ὁ ἔγκυρος καὶ ἐπίσημος διερμηνεὺς τῶν μεγάλων κοινωνικῶν ὁμάδων εἰς τὰς ὁποίας ἐνσαρκώνεται ἡ πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ ἐξέλιξις τῆς χώρας. Τὸ πρόβλημα, θὰ ἐλύετο κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐὰν εἰς τοὺς κόλπους τῆς Γερουσίας δὲν περιελαμβάνοντο μόνον ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν συνέπεσε νὰ ἔχουν θέσιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅλοι οἱ ἀτυχήσαντες καὶ κεκμηκότες φίλοι τῶν κομμάτων, ἀλλ’ ἐὰν εἰς τοὺς κόλπους τῆς Γερουσίας περιελαμβάνοντο οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, τῶν γραμμάτων καὶ τῶν ἐπιστημῶν, τῶν μεγάλων ἀγροτικῶν καὶ ἐργατικῶν μαζῶν, ὅλων δηλαδὴ ἐκείνων τῶν ἀνθρώπων εἰς τοὺς ὁποίους ὀφείλει ἡ ζωὴ καὶ ὅλων ἐκείνων τῶν παραγόντων οἱ ὁποῖοι, διὰ τῆς ἐργασίας των δημιουργοῦν τὸν ἐθνικόν πλουτισμόν. Ἐὰν ἡ Γερουσία ἤθελε καταρτισθῆ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, τότε αὐτομάτως οὕτως εἰπεῖν, θ’ ἀπέκτα τὸ κῦρος καὶ γόητρον, τότε αἱ συζητήσεις αὐτῆς, θὰ προσείλκυον, παρὰ τὴν περιωρισμένην της ἐξουσίαν ἀμέριστον τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινωνίας καὶ τῶν Κυβερνήσεων. Ὄχι μόνον διότι εἰς τὰς συζητήσεις αὐτάς, θὰ εἰσέφερον τὰς γνώμας των καὶ τὴν ἐμπειρίαν των ἄνδρες εἰδήμονες καὶ διότι, πρὸ παντὸς αἱ συζητήσεις αὐταὶ δέν, θὰ ἦσαν μία στενὴ καὶ ἀσήμαντος ἀπήχησις τῶν κομμάτων, ἀλλὰ θὰ ἦτο αὐτὴ αὕτη ἡ φωνὴ τῶν μεγάλων κοινωνικῶν ὁμάδων, εἰς τὰς ὁποίας συγκεντρώνονται καὶ κατανέμονται τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας. Ἐξήτασα σήμερον ἂν ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἔρχηται βραδέως ἐὰν δηλαδὴ τὸ Σύνταγμα ἐπιτρέπει τὴν πραγμάτωσιν αὐτῆς καὶ εὐτυχῶς εἶδον, ὅτι διὰ τοῦ Συντάγματος, οὐδὲν ἀπολύτως ἐμπόδιον προβάλλεται. Διότι τοῦτο ἕναν μόνον θέτει περιορισμόν, δηλαδὴ ἀξιοῖ, ὅπως τὰ τῶν γερουσιαστῶν ἐκλέγωνται ὑπὸ τοῦ λαοῦ καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα τὰ παραπέμπει πρὸς ρύθμισιν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν καὶ μεταξὺ αὐτῶν παραπέμπει βεβαίως καὶ τὰ προσόντα τῶν ἐκλογέων καὶ τὸν τρόπον τῆς κατανομῆς τῶν ἐκλογέων καὶ φυσικῷ τῷ λόγῳ, θὰ εἶναι νομιμώτατος ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς, ὁ τρόπος τῆς κατανομῆς τῶν ἐκλογέων κατὰ περιφερείας ἐδαφικάς, ὡς θὰ εἶναι καὶ ὁ τρόπος τῆς κατανομῆς αὐτῶν, κατὰ ἐπαγγελματικὰς κατηγορίας, ἀρκεῖ ὅλοι οἱ ἔχοντες δικαίωμα ψήφου εἰς τὰς Γερουσιαστικὰς ἐκλογάς, νὰ περιληφθοῦν εἰς μίαν τῶν κατηγοριῶν τούτων. Ὁ τρόπος ἑπομένως θὰ εἶναι ἀπολύτως νόμιμος. Ἀλλ’ ἐγείρονται καὶ ἕτερα ζητήματα οὐσιαστικωτέρας φύσεως. Ἀλλὰ δὲν ὑποθέτω ἐπίσης, ὅτι θὰ ἔχῃ βαρύτητά τινα τὸ λεχθὲν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι δηλαδὴ θὰ εἶναι ἀδύνατος ἡ κατανομὴ τῶν ἐκλογέων, διὰ νόμου κατὰ ἐπαγγέλματα καὶ κατηγορίας, διότι πλεῖστοι ἐκ τῶν ἐκλογέων ἔχουν δύο ἐπαγγέλματα. Ἀλλ’ οὗτοι θὰ κανονίζωνται κατ’ ἀνάγκην εἰς μίαν ἐκ τῶν ἐπαγγελματικῶν κατηγοριῶν, χωρὶς τοῦτο τὸ παράπαν, νὰ μειώσῃ τὴν δύναμιν καὶ τὴν νομιμότητα τῆς Γερουσίας. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ μιᾶς τόσον θεμελειώδους ἀρχῆς, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι τεχνικαὶ δυσχέρειαι, δύνανται νὰ ἐμποδίσουν τὴν πραγμάτωσιν αὐτῆς, διότι θὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον ἄλλων ἀνυπερβλήτων δυσχερειῶν δευτερευούσης σημασίας, αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς ἐμποδίσουν, νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν αὐτόν. Ὑπάρχει βεβαίως μία θεμελειώδης ἀντίρρησις. Ἡ ἀντίρρησις, ὅτι ἡ Γερουσία, τοιουτοτρόπως ὀργανωμένη, θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποβῇ ἕνα στάδιον ἀδικαιολογήτου ἀνταγωνισμοῦ, καὶ νὰ μεταβληθῇ σὺν τῷ χρόνῳ εἰς μίαν ἑστίαν, ἡ ὁποία, νὰ ἐκπηγάζῃ τὸν σπινθῆρα ἐνδεχομένων κοινωνικῶν συρράξεων. Ἀλλ’ ἡ ἀντίρρησις αὕτη νομίζω, κύριοι, εἶναι ἀποτέλεσμα ἁπλῆς παρανοήσεως ἢ ἀτελοῦς παρακολουθήσεως τῶν κοινωνικῶν φαινομένων. Ἀκόμη περισσότερον ὑποθέτω, ὅτι ὀφείλεται εἰς μίαν ἀκαθόριστον ἀνωφελῆ ὁπωσδήποτε ἐρριζωμένην προκατάληψιν ἐναντίον οἱασδήποτε ὁμαδικῆς ὀργανώσεως, τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων, διότι ἐὰν ἔλειπεν ἡ προκατάληψις αὕτη, θὰ ἐγένετο εἰς ὅλους ἀντιληπτόν, ἡ ἀλήθεια, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ κίνδυνος κοινωνικῶν διαταραχῶν ὁ κίνδυνος αὐτὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προέρχεται ποτὲ ἀπὸ τὴν ρύθμισιν τῶν συμφερόντων. Ὁ κίνδυνος θὰ προέλθῃ ἀπὸ ἄρυθμον διακανονισμόν, ὅταν ὁ διακανονισμὸς αὐτὸς εὑρεθῇ νὰ διεξάγεται ἀπὸ τυχαίας καὶ ἀνευθύνους ἐμπνεύσεις. Ὅταν αἱ κοινωνικαὶ τάξεις ἀντιπροσωπεύωνται εἰς τὴν Γερουσίαν, εἶναι φυσικὸν νὰ ἴδωμεν ἀμέσως, ὅτι ἑκάστη ἐκ τῶν κοινωνικῶν ὁμάδων ὑπευθύνως πλέον καθοδηγουμένη καὶ εὐσυνειδήτως, νὰ περιορίσῃ τὰς ἀξιώσεις ἐντὸς τῶν λογικῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα συμβαδίζουν πρὸς τὰ γενικὰ συμφέροντα τῶν ἀτόμων. Ὅτι ἐπίσης ἡ συχνὴ ἐπαφὴ μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, θὰ ἐπιφέρῃ μοιραίως τὴν συνεννόησιν καὶ τὸν συμβιβασμὸν καὶ θὰ καταστήσῃ ἐπὶ πολλῶν ζητημάτων ἄνετον τὸ ἔργον τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν Βουλῶν. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν ἐπὶ τέλους, ὅτι, ἡ συνεργασία αὐτὴ καθίσταται ἀδύνατος, ποῖον τὸ κακόν; Οὐδὲν θὰ προκύψῃ πάντως καὶ εἰς τὴν τοιαύτην περίπτωσιν καλόν, διότι ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡμῶν ὁ διαιτητής, αὕτη θὰ ἔχῃ τὴν νικῶσαν ψῆφον, αὐτὴ θὰ ἐπιστήσῃ τὴν ὁριστικὴν ἀπόφασιν, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν πλέον, ὅτι αἱ ἀποφάσεις αὐτῆς δὲν θὰ λαμβάνωνται ἀπὸ ἀρεσκείας καὶ τυχαίως, ἀλλὰ θὰ λαμβάνωνται μετὰ πλήρη ἐπίγνωσιν ὅλων τῶν ζητημάτων, ὅλων τῶν ἑκατέρωθεν ἀπόψεων τῶν συνεπειῶν αὐτῆς καὶ τὸ ἀποτέλεσμα βεβαίως, θὰ εἶναι ἐξυπηρετικὸν καὶ τῶν κατ’ ἰδίαν συμφερόντων τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, ἀλλὰ ἐξυπηρετικὸν ἐπίσης καὶ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος. Εἶναι περιττόν, κύριοι, νὰ προσθέσω κατόπιν τούτου, ὅτι ἀναμφιβόλως συνηγορῶ καὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον εἰς τὴν διάθεσιν καὶ τῶν 20 ἑδρῶν αἱ ὁποῖαι ὑποθέτω, ὅτι εἶναι τοῦ Συντάγματος, διὰ τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις προωρίσθησαν, ὑπὲρ μόνον τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, δηλαδὴ ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις ἡ ἀφορῶσα τὴν χορήγησιν τῶν δύο ἑδρῶν εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, νὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Νομίζω, ὅτι τὸ αἴσθημα τῆς Βουλῆς εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοὐλάχιστον εἰς αὐτό, θὰ δείξῃ μίαν ὑποχώρησιν (χειροκροτήματα). Ἐπροτάθη, κύριοι, εἰς τὴν Συντακτικὴν συνέλευσιν καὶ σήμερον ὡς τρόπος καταλληλότερος πρὸς συγκρότησιν τῆς Γερουσίας τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἄν ἐπρόκειτο νὰ κληθῶ, νὰ ἐκφέρω γνώμην ἀπόλυτον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀδιστάκτως ὁμολογῶ, ὅτι δὲν διάκειμαι ποσῶς συμπαθῶς πρὸς τὸν τρόπον αὐτὸν τῆς ἐκλογῆς, διότι θεωρῶ, ὅτι καὶ πρὸς τὰς ἀκραιφνεῖς δημοκρατικὰς ἀρχὰς ἀντιστρατεύεται καὶ ἀναμφιβόλως καὶ εἰς δεκασμοὺς καὶ ἐξονύσεις συνειδήσεων εἶναι δυνατόν, νὰ δώσῃ λαβήν. Καὶ τὸ ζήτημα δὲν ὑποθέτω, ὅτι ἠμπορεῖ, νὰ κριθῇ τοιουτοτρόπως, ὅταν κύριοι βλέπωμεν, ὅτι ἐπαγγελματικὴ συγκρότησις τῆς Γερουσίας καθίσταται σήμερον ἀδύνατος διὰ τὸ ἄκρον τῶν γνωμῶν. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καταδικάζεται ἄγνωστον μέχρις ὥρας διὰ τίνα λόγον. Ἀφ’ ἑτέρου, διότι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδήλωσε τὴν ἀπόκλισιν της ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἄποψιν αὐτήν, διὰ ν’ ἀποφύγωμεν ἕνα σοβαρώτερον κακόν, τὴν ὁμοιόμορφον δηλαδὴ συγκρότησιν τῶν δύο σωμάτων. Ὁ τρόπος οὗτος τῆς ἐκλογῆς δὲν εἶναι ἀφιέρωμα ἡμῶν. Ἔχει ἐφαρμοσθῆ ἐπὶ 50ετίαν εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ κατὰ γενικὴν ὁμολογίαν ἀπέδωκε ἀγλαοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους βεβαίως, δὲν δυνάμεθα, ν’ ἀποδώσωμεν μόνον εἰς τὴν τυπικὴν καὶ σκιώδη οὕτως εἰπεῖν ἰσοδυναμίαν τῶν δύο ἀντιπροσωπευτικῶν σωμάτων εἰς τὴν Γαλλίαν. Ἡ Κυβέρνησις ἐκδηλώσασα τὰς πλατωνικὰς συμπαθείας της εἰς τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν ἔμεινεν μόνον εἰς αὐτάς, δὲν ἠθέλησε, νὰ προχωρήσῃ περαιτέρω καὶ δώσῃ πρακτικὴν ὄψιν. Ἐδήλωσε πρὸς τούτους, ὅτι θὰ ἦτο ἀδύνατον, νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἐμμέσου ἐκλογῆς, διότι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ προϋποθέτει τὴν ἐφαρμογὴν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τὴν διενέργειαν τῶν νομαρχιακῶν ἐκλογῶν, ἐπείγει δὲ ὁ χρόνος τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας πρὸς ὁλοκλήρωσιν τοῦ πολιτεύματος. Δὲν ἀποκρύπτω, ὅτι ὁλοκλήρωσις τοῦ πολιτεύματος ἀποτελεῖ Συνταγματικὴν ὑποχρέωσιν, ἀποτελεῖ, δὲ ἐπίσης καὶ ἀνάγκην. Δὲν πρέπει οὐδὲ συμφέρει, νὰ ἐπέλθῃ δαπάναις τῶν θεμελιωδῶν δεσμῶν τοῦ πολιτεύματος. Καὶ βεβαίως, θὰ ὑπάρξῃ βραδύτης τις διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἀλλ’ ἡ βραδύτης αὕτη θ’ ἀποβῇ πρὸς μεγαλείτερον ἀγαθὸν διὰ τὴν καλλιτέραν ὀργάνωσιν αὐτῆς. Ἔχει ἀνάγκην ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξεύρῃ πόρους τινὰς διὰ ἐφαρμογὴν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἀλλ’ ἂν πρόκειται, νὰ διατρέξωμεν τὸν κίνδυνον μιᾶς στρεβλῆς ἢ ἀτελοῦς καταρτίσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, θὰ συνίστων ἀδιστάκτως ὅπως προβῇ αὕτη εἰς τὴν ἄμεσον ὀργάνωσιν τῆς τοπικῆς διοικήσεως διὰ τῶν φόρων τῶν τοπικῶν προστιθεμένων καὶ ἄλλων εἰσφορῶν, ἐνισχυομένης βαθμηδὸν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, εἴτε διὰ νέας χορηγίας, εἴτε δι’ ἄλλων προσόδων καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις, θὰ ἐτίθετο παρευθὺς εἰς ἐφαρμογήν, ἀλλὰ καὶ ἡ Γερουσία δὲν θὰ συνέπιπτε ἐν ἀντιφάσει μὲ τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἔρχομαι κύριοι, εἰς τὸ τρίτον ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὸ ἐφαρμοστέον, διὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας ἐκλογικὸν σύστημα. Δὲν κατώρθωσα εἰλικρινῶς μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, μελετήσας ὅσον ἠδυνάμην καὶ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ ἐπιχειρήματα ὅσα ἀνέπτυξε κατὰ τὴν τελευταίαν του ἀγόρευσιν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ εὕρω οὐδεμίαν λέξιν, δικαιολογοῦσαν τὴν καταδίκην τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος διὰ τὴν Γερουσίαν. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἠσχολήθη βεβαίως ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, δύναμαι νὰ εἴπω μάλιστα, ὅτι κατηνάλωσε τὸ πλεῖστον μέρος τῆς μακρᾶς του ἀγορεύσεως εἰς μίαν προσπάθειαν πρὸς καταπολέμησιν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἐζήτησε νὰ ἀπεικονίσῃ διὰ τῶν ζοφερωτέρων χρωμάτων, ὡς σύστημα ἀπαίσιον καὶ ἀπεχθές, πανευρωπαϊκῶς χρεωκοπῆσαν. Οἱ λόγοι του ἐκεῖνοι ἀφεώρων μόνον τὴν Κυβερνητικὴν ἀστάθειαν. Οὐδὲν πέραν τούτου ἐλέχθη. Διὰ νὰ στηλιτεύσῃ μάλιστα τὸ ἀναλογικὸν σχετικῶς πρὸς τ’ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἀσκεῖ εἰς τὴν ἔλλειψιν κυβερνητικῆς σταθερότητος καὶ τὴν κατάρρευσιν τῶν κομμάτων, ἀνέτρεξεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὰ ἀλλαχοῦ συμβαίνοντα καὶ ἐπεκαλέσθη καὶ τὴν παρ’ ἡμῖν πεῖραν, ἔφθασεν ἀκόμη μέχρι τοῦ σημείου νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁλόκληρος σχεδὸν ἡ Εὐρώπη ἡ σημερινή, ὅλα τὰ Κράτη αὐτῆς μικρὰ καὶ μεγάλα εὑρίσκονται εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀποσυνθέσεως καὶ καταρρέουν καὶ ἐπιπλέουν μόνον αἱ χῶραι αἱ ἐλάχισται χάρις εἰς τὰς δικτατορίας καὶ τὸ πλειοψηφικόν. Εἰς τοιαύτας κύριοι, ἀποπλανήσεις ἄγουν πολιτικὰς ὀξυδερκεῖς αἱ προκαταλήψεις. Εἰς τοιαύτην ἀποπλάνησιν ἔφερεν τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ προκατάληψις καὶ ἡ καταφορὰ αὐτοῦ ἐναντίον τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ὥστε νὰ βλέπῃ, ὅτι ἡ Γερμανία σήμερον σήπεται, καθ’ ὃν χρόνον σύμπας ὁ κόσμος παρακολουθεῖ μετ’ ἀληθοῦς θαυμασμοῦ τὴν ἐθνικήν της ἀναγέννησιν ἡ ὁποία ἤρχισε καὶ προκαλεῖ ὄχι μόνον ζηλοτυπίας τινάς, ἀλλὰ καί τινας ἴσως ἀνησυχίας, ὥστε νὰ βλέπῃ, ὅτι ἡ Τσεχοσλοβακία φθίνει καὶ αὐτὴ καὶ παρακμάζει χάρις εἰς τὴν ἀναλογικήν, ὅταν γνωρίζωμεν ὅλοι μετὰ ποίας γοργότητος ἐξελίσσεται τὸ Κράτος ἐκεῖνο εἰς ἀκμὴν καὶ εἰς εὐημερίαν καὶ ὅτι ἰσχύοντος τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, κατώρθωσε νὰ ἔχῃ παραδειγματικὴν ἀληθῶς Κυβερνητικὴν σταθερότητα καὶ συγχρόνως διετήρησεν ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον τετραετίαν εἰς τὴν ἀρχὴν τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ βλέπῃ ἀκόμη, ὅτι τὸ Βέλγιον καὶ αὐτὸ ἀποσυντίθεται, χάρις εἰς τὴν ἀναλογικήν, ὅταν εἶναι γνωστόν, κύριοι πῶς ἠδυνήθη ἀληθῶς, νὰ ἐξέλθῃ καὶ ν’ ἀναβιώσῃ ἐκ τῆς πολεμικῆς του κρίσεως, μετὰ τὴν φοβερὰν καταστροφὴν τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἡ χώρα καὶ ὅταν ἀκόμη οὐδ’ ἀγνοεῖ, ὅτι εἰς τὸ Βέλγιον εἰσήχθη τὸ ἀναλογικὸν σύστημα τῷ 1899 Ἐπὶ εἴκοσι δὲ συναπτὰ ἔτη ἰσχύοντος τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος τὸ Βέλγιον ἔδωκε πλειοψηφίαν εἰς ἓν καὶ μόνον κόμμα. Κατώρθωσεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ βλέπῃ, ὅτι ἡ Γιουγκοσλαυία καὶ αὐτὴ ταλαιπωρεῖται σήμερον καὶ κινδυνεύει, ὡς ἐὰν αἱ ἐσωτερικαὶ δυσχέρειαι τῆς Γιουγκοσλαυίας, νὰ εἶχον καὶ τὴν ἀπωτέραν σχέσιν πρὸς τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν τὸ ὁποῖον ἴσχυε καὶ ἐκεῖ παλαιόθεν καὶ ὑπ’ αὐτὸ κατώρθωσε ἡ Γιουγκοσλαυία, νὰ ἐπιτελέσῃ τὴν ἐθνικήν της ἕνωσιν καὶ ὑπ’ αὐτὸ κατώρθωσε, νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὴ ὑποδειγματικὴν σταθερότητα Κυβερνητικήν. Ἔφθασεν ἀκόμη ἡ προκατάληψις τοῦ κ. ὑπουργοῦ, μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ εἴπῃ ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ Γαλλία μόλις ἐσώθη ἐκ τῆς καταστροφῆς, διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, λησμονήσας ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πᾶς τις γνωρίζει, ὅτι ὅλη ἡ ἐσωτερικὴ αὐτὴ ἀνασυγκρότησις συνετελέσθη ὑπὸ τὸ προηγούμενον ἐκλογικὸν καθεστώς, τὸ καθεστὼς τῆς παροχῆς ἑδρῶν καὶ εἰς τὰς μειοψηφίας, ὅτι ὁ καρπὸς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, δὲν εἶναι ἄλλο τίποτε, παρὰ νὰ ἔχῃ ἡ Γαλλία ὀλίγους μῆνας μετὰ τὰς ἐκλογὰς μίαν Κυβερνητικὴν κρίσιν, παρὰ τὸ ἀπεριόριστον, ἀληθῶς προσωπικὸν γόητρον τὸ ὁποῖον ἀσκεῖ ὁ Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος σημειωτέον ἐν παρόδῳ, —καίτοι δὲν ἐξεδηλώθη,—ἦτο κεκηρυγμένος ἐναντίον τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἦτο κεκηρυγμένος, διότι ἀληθῶς οὐδεμία ποτὲ ἄλλη χώρα δὲν ἐδοκιμάσθη τόσον πολὺ ἀπὸ τὰς Κυβερνητικὰς κρίσεις, ὅσον ἐδοκιμάσθη ἡ Γαλλία ἐπὶ μακρὰς δεκαετηρίδας ἰσχύοντος τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ὡμίλησε λοιπὸν καὶ ἐμακρηγόρησεν ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶπε ἀπολύτως τίποτε τὸ σχετιζόμενον μὲ τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας, μὴ ἀσκούσης οὐδεμίαν, ὡς γνωστόν, ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν τυχῶν τῶν Κυβερνήσεων, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρέπει, νὰ σημειώσω, ὅτι λυποῦμαι, διότι εἶναι ἀπὼν καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησα, νὰ μάθω ἐὰν θὰ περατωθῇ ἀπόψε ἡ συζήτησις.

§154Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Δι’ αὐτὸ εἶσθε καὶ ἐπιεικής. (γέλωτες).

§155Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ λάβωμεν ἀφορμήν, νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχεδίου νόμου περὶ κυρώσεως τοῦ διατάγματος περὶ τῶν ἐκλογῶν, ὁπότε, θὰ εἶναι παρὼν καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§156Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα ἀμέσως. Ὡμίλησεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ἀλλὰ δὲν εἶπε οὐδὲν τὸ σχετιζόμενον μὲ τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας καὶ ὅταν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ λαϊκοῦ κόμματος, περισσότερον ἀνυπόμονος ἡμῶν, ὑπέδειξε, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα αὐτὰ δὲν ἀναφέρονται εἰς τὴν Γερουσίαν ἀλλ’ ἀναφέρονται εἰς τῆς Βουλήν, ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρέκαμψε καὶ πάλιν τὸ ζήτημα καὶ περαίνων τὸν λόγον του ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ ἐπανέλθῃ δριμύτατος ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς, ὅταν ἔλθῃ πρὸς κύρωσιν τὸ νομοθετικὸν διάταγμα περὶ τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Δὲν μᾶς ἔδωκε τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι, θὰ ἀκούσωμεν αὐτὸν ἐκφέροντα τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Γερουσίαν. Δὲν ἔχω, κύριοι, δογματικὰς προσκλήσεις εἰς τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, οὐδὲ καὶ εἰς τὴν ἀναλογικήν. Δὲν θεωρῶ, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι θεσμὸς συμφώνως μὲ τὴν ἰδέαν τῆς Δημοκρατίας καὶ ἀναπόσπαστος ἀπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο ἀντετάχθην ἐναντίον τῆς συνταγματοποιήσεως τῆς ἀναλογικῆς ἐν τῇ συναισθήσει, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ἀσκῶν ἀναμφιβόλως μίαν τάσιν ἀποκεντρωτικὴν καὶ συμβάλλει αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ εἰς τὴν κατάτμισιν τῶν κομμάτων, ὅτι δύναται μίαν ἡμέραν, ἐντεινομένης τῆς τάσεως αὐτῆς, νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς μίαν πραγματικὴν δυσχέρειαν ἢ καὶ ἀδυναμίαν, διὰ τὴν γόνιμον διακυβέρνησιν τῆς χώρας. Ὑπεστήριξα ἐκθύμως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τὴν ἀναλογικὴν δι’ αὐτοὺς ἐκείνους ἀκριβῶς τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέγραψεν τὸ σύστημα τοῦτο εἰς τὸ πρόγραμμά του, ὡς ἕν τῶν κυριωτέρων του σημείων, διότι ὅπως πολλάκις εἶπον, ἅμα τῇ ὑπογραφῇ τῆς εἰρήνης εἶχον τὴν συνείδησιν, ὅτι δὲν μπορεῖ πλέον ἡ Ἑλλὰς νὰ ὀρθοποδήσῃ, εἰμὴ μόνον, διὰ τῆς Ἐθνικῆς ἀνασυγκροτήσεως, διὰ τῆς ἑνότητος αὐτῆς, διὰ τῆς καταπαύσεως τῶν παθῶν, διὰ τῆς καταπαύσεως τῆς ἐσωτερικῆς διχοστασίας. Ἀκριβῶς ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1926 ἐπεδίωξα καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν ἄλλων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι καμμία γόνιμος ἐργασία δὲν ἦτο δυνατὴ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν χωρὶς ὁ εἷς πολιτικὸς κόσμος νὰ τείνῃ τὰς χεῖρας πρὸς τὸν ἄλλον καὶ νὰ δώσῃ τὸ σύνθημα τῆς συμφιλιώσεως. Εἶχον ἐπίσης τὴν ἰδέαν ἀνέκαθεν, ὅτι τὸ καθῆκον αὐτὸ ἐπεβάλλετο πρωτίστως εἰς τὴν μερίδα τὴν κρατοῦσαν εἰς τὴν κατισχύσασαν δηλαδὴ μερίδα, ὅτι εἰς αὐτὴν ἐναπέκειτο, νὰ τείνῃ τὴν χεῖρα πρὸς τὸν ἀντίπαλον κόσμον ἀκόμη καὶ νὰ προσφέρῃ αὐτὴ ἔστω καὶ ἂν ἡ προσφορά της δὲν ἐγένετο ἀποδεκτή, διότι εἰς τίποτε δὲν ἐσήμαινε ἡ ἐπιφύλαξις, ἡ ἀντίδρασις τοῦ ἀντιπάλου κόσμου ἡ ἰδέα τῆς συμφιλιώσεως. Ἦτο πεπρωμένον καὶ μοιραῖον νὰ εἰσδύσῃ γοργῶς εἰς τὴν ψυχὴν τῆς κοινωνίας, εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ κατακόπου λαοῦ καὶ νὰ κατακτήσῃ αὐτὰ πρὸς ὄφελος καὶ τοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ τόπου. Ἐὰν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶχεν κατὰ τὸ 1926 τὴν δύναμιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἔχουν σήμερον 225 βουλευταὶ ἐπὶ τῶν 250, τολμῶ νὰ εἴπω, ὅτι καὶ τότε τὴν ἰδίαν πολιτικὴν θὰ ἠκολούθουν, ὅτι καὶ τότε θὰ ἔλεγα εἰς τοὺς ἀντιπάλους· ἔλθετε νὰ συνεργασθῶμεν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιφέρωμεν μίαν ῥιζικὴν ἐκκαθάρισιν τῆς μεταπολεμικῆς περιόδου ἐκ τῶν ἐσωτερικῶν ἀνωμαλιῶν, ἔλθετε νὰ ἐργασθῶμεν, ἵνα ἀνορθώσωμεν τὸν τόπον. Καὶ αὐτὸ ἐπράξαμεν χάρις εἰς τὴν αὐταπάρνησιν, ἐπαναλαμβάνω, καὶ τῶν κομμάτων καὶ τῶν ἀρχηγῶν. Ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα; Ἂς μὴ ὁμιλήσω λέγω, περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων. Ἂς τά ἀφήσω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἱστορίαν ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀποτελεσμάτων ἡ ἀμερόληπτος ἱστορικὴ κρίσις δὲν θὰ εὕρῃ πολλὰ τὰ ψεκτά. Ἂς ἀναφέρω μόνον, ὅτι χάρις εἰς τὴν συνεργασίαν αὐτὴν εἴδομεν νὰ καταπαύσουν ἀμέσως τὰ μίση, ὡς διὰ μαγείας, εἴδομεν ἀμέσως νὰ ἐκλείπῃ ὁ ψυχοφθόρος καὶ ἐθνοφθόρος ἐσωτερικὸς σπαραγμός, εἴδομεν τὴν πίστιν τῆς χώρας ἀναθάλλουσαν, εἴδομεν τὸν συνταγματικὸν ἡμῶν χάρτην, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ 1920 ἦτο ἐκκρεμής, εἴδομεν αὐτὸν ψηφιζόμενον, εἴδομεν νὰ λύεται τὸ ἀκανθωδέστερον τῶν προβλημάτων τὸ στρατιωτικόν, εἴδομεν ἀκόμη μίαν μεγάλην σημαντικὴν πρόοδον παρὰ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ ἀντιβενιζελισμοῦ νὰ πολιτεύεται σήμερον ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς Δημοκρατίας. Αὐτὰ ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα, διὰ νὰ μὴ ἀναφέρω τίποτε ἄλλο. Τ’ ἀποτελέσματα αὐτὰ νομίζω, ὅτι ἐδικαίωσαν τὰς προσδοκίας ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι συνειργάσθησαν καὶ ὑπερέβησαν αὐτάς. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι ἕνεκα τῶν ὁποίων καὶ σήμερον ἐπιμένω, ὅπως διὰ τὴν Γερουσίαν, ἐφαρμοσθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, διότι δὲν πρέπει ὁ θεσμὸς αὐτὸς κατ’ οὐδένα λόγον νὰ γεννηθῇ ἐν μέσῳ ἀντιπαθειῶν καὶ ὑποψιῶν. Θὰ ἐδικαιολόγουν τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιζητήσῃ σήμερον, διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος μίαν ἀνανέωσιν τῆς λαϊκῆς ἐντολῆς εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἐξῆλθε πρὸ ὀλίγου μόλις προσφάτως ἀπὸ τὴν λαϊκὴν κολυμβήθραν. Ἔκτοτε νομίζω, οὐδεμία ἠκούσθη ἐπιφύλαξις ἢ διαμφισβήτησις περὶ τοῦ λαϊκοῦ αὐτῆς κύρους. Τὶ πρόκειται νὰ ἐπιζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος; Ἴσως θὰ πρόκειται, νὰ ἐπιζητήσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος, δηλαδὴ μίαν ἀπρόσκοπτον διεκπεραίωσιν τοῦ νομοθετικοῦ της ἔργου, τοῦ προγράμματός της, ἐξαλειφομένης πάσης ἀντιδράσεως καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν. Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι καὶ διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, θὰ ἔχῃ ἐπαρκῆ δύναμιν, ὥστε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ταχεῖαν καὶ ἀπρόσκοπτον ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος αὐτῆς, ἐνῷ, ἐὰν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, δὲν ἔχω κανένα δισταγμόν, νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἐπιτυχία της, θὰ εἶναι σήμερον πανηγυρικωτέρα ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τῆς 19 Αὐγούστου, ὅτι εἶναι δυνατὸν σήμερον, νὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον μιᾶς πράγματι κατὰ γράμμα παμψηφίας, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ ποίαν ἀνάγκην ἔχει ἡ Κυβέρνησις αὐτῆς τῆς ματαίας ἐπιδείξεως; Διατὶ θέλει, νὰ ἐπιδιώξῃ καὶ ν’ ἀσφαλίσῃ μίαν νίκην, ἡ ὁποία ἀντὶ ὠφελείας ζημίας, θὰ προσπορίσῃ εἰς αὐτήν; Διατὶ θέλει νὰ καταρτίσῃ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα ἀσθενὲς προσωπικῶς, ἀλλὰ καὶ διατὶ θέλει νὰ φέρῃ αὐτὸ εἰς φῶς ἐν μέσῳ ἀντιδράσεων καὶ ὑποψιῶν; Διατί, κύριοι, νὰ ἔχῃ αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς παμψηφίας τῆς ἐκλογικῆς, ποῖον θὰ εἶναι κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἀποτέλεσμα; Ὅτι θὰ γεννηθῇ ἡ πεποίθησις εἰς τὸν κόσμον, ὅτι ἡ Γερουσία αὐτὴ ἐπὶ ἐννέα ὅλα ἔτη δὲν θὰ εἶναι παρὰ κτῆμα ἑνὸς μόνου κόμματος, τοῦ κρατοῦντος. Τὰ ἀποτελέσματα τὰ τμηματικά, θὰ εἶναι ἀδύνατον, νὰ μεταβάλουν τὴν ἀρχικὴν συμπαγῆ τῆς Γερουσίας σύστασιν. Ὅσον καὶ ἂν δὲν ἔχῃ τὸ σῶμα αὐτὸ πολιτικὴν δύναμιν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει, ὅτι δύναται ἐπὶ τέλους, νὰ φέρῃ προσκόμματα τοιαῦτα εἰς τὸ ἔργον τῶν Κυβερνήσεων, ὥστε νὰ ἐξαναγκάσῃ αὐτάς, νὰ παραχωρήσουν τὴν θέσιν των εἰς ἄλλο καλλίτερον ἐξυπηρετούσας τὸ κοινὸν συμφέρον. Τὶ θὰ γίνῃ μετ’ ὀλίγον χρόνον ἐνώπιον μιᾶς θεωρητικῶς τοὐλάχιστον πιθανῆς μεταστροφῆς τοῦ δημοσίου φρονήματος; Θὰ θέσωμεν τήν Γερουσίαν ἐνώπιον ἑνὸς σκληροῦ δειλήμματος, ἢ θ’ ἀναγκάσωμεν αὐτὴν νὰ μεταβληθῇ ὄντως εἰς σύμβολον ἀλαλάζον τῶν Βουλῶν καὶ τῶν Κυβερνήσεων, διὰ νὰ μὴ ἐγείρῃ τὴν δυσπιστίαν καὶ τὴν παρεξήγησιν αὐτῶν ἢ ἂν θελήσῃ νὰ ἐμμείνῃ εἰς τάς πολιτικάς της ἀντιλήψεις, ἂν θελήσῃ νά ἐπιδιώξῃ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν, αὐτὴ ἡ ἰδέα θά θέσῃ πλέον ἀναγκαίως ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα τῆς ὑπάρξεώς της. Δι’ αὐτό ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, θεωρῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιμείνῃ ἐπὶ τέλους εἰς μίαν σφαλεράν ὁδόν, διότι δὲν δύναμαι ποτέ, νὰ φαντασθῶ, ὅτι δὲν θὰ θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ σῶμα αὐτό, νά γίνῃ ἓν πραγματικὸν ἔρεισμα καὶ τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς κοινωνικῆς γαλήνης καὶ θά θελήσῃ, νά τὸ καταστήσῃ σπέρμα νέων διχονοιῶν. Εἶναι εὔφλεκτα δυστυχῶς τὰ πάθη εἰς τὸν τόπον μας καὶ πρέπει νὰ λαμβάνωμεν πᾶσαν προφύλαξιν διὰ νὰ μὴ τὰ ἀναρριπίζωμεν καὶ δὲν πρέπει νὰ γεννῶμεν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ζητοῦμεν νὰ καταχρασθῶμεν τῆς δυνάμεως ἡμῶν. Ἐπὶ τέλους, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀντελήφθην—δὲν ἔχω κανὲν δικαίωμα, νὰ διερμηνεύω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς—ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ κρατεῖ πεποίθησις, ὅτι τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα δὲν πρέπει, νὰ καταρτισθῇ κατὰ τρόπον ἀπολύτως ὅμοιον πρὸς τὴν Βουλήν. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὑπεστήριξεν ἐκθύμως τὴν ἀναλογικήν. Ὁ ἀρχηγὸς τῶν Συντηρητικῶν, ἐζήτησε καὶ αὐτὸς μίαν μεταβολὴν παραπλησίαν περίπου πρὸς τὴν ἀναλογικήν, δηλαδὴ τὴν καθιέρωσιν τῆς στενωτάτης περιφερείας μὲ ἕνα Γερουσιαστήν. Τὸ ἴδιον ἔπραξε σήμερον ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὑποστηρίξας καὶ αὐτὸς ἐπικουρικῶς τὴν ἀναλογικήν. Ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν κ. Νάκος, ὑπεστήριξε τὴν εἰσαγωγὴν ἐπαγγελματικῆς συγκροτήσεως. Οἱ πλεῖστοι τῶν ἀγορευσάντων ὡμίλησαν ὅλοι σχεδὸν ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς. Αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδήλωσαν, ὅτι προτιμοῦν τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω πῶς ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν γνωμῶν θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ ἐπικρατήσῃ ὁ αὐτὸς τρόπος ἐκλογῆς εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ τὴν Βουλήν. Εἶναι ἀδύνατον, νὰ τὸ φαντασθῶ καὶ τελευτῶ μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, δὲν θὰ θελήσῃ, οὔτε πρὸς τὴν γενικὴν ἀντίληψιν νὰ ἀντιστρατευθῇ, οὔτε τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα, τὸ πρῶτον ἤδη δοκιμαζόμενον παρ’ ἡμῖν, νὰ δημιουργήσῃ σῶμα ἀνάπηρον καὶ ἄχρηστον.

§157Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 10.30. Θὰ ὁμιλήσω μετὰ τὴν διακοπὴν καὶ ἐγὼ ὄχι περισσότερον ἀπὸ 20 λεπτά. Ὑποθέτω, ὅτι θὰ ὁμιλήσουν ὄχι πολλοὶ ἄλλοι καὶ θὰ καταλήξωμεν εἰς ψηφοφορίαν.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10.30 μ. μ.

(Ὥρα 9.30 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.10 μ. μ.)

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§160Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, ὡς ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας καὶ ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θεωρῶ καθῆκόν μου, νὰ ἐκφράσω τὴν ἱκανοποίησιν τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι, διότι ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία διεξήχθη, λήγει σήμερον, ἀφοῦ ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος ὅλαι αἱ γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο, ν’ ἀκουσθῶσι, καὶ ἀφοῦ ἡ συζήτησις διεξήχθη κατὰ τόσον ὑποδειγματικόν, δύναμαι νὰ εἴπω, τρόπον, ὥστε, θὰ ἤθελα νὰ παρίστανται κατ’ αὐτὴν ὅλοι οἱ καλῆς πίστεως ἐχθροὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἐξήρχοντο ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν πεισθέντες, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἶναι ἀληθῶς τὸ ἄριστον τῶν πολιτευμάτων, ὑπὸ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ ὁποίου αἱ δημόσιοι ὑποθέσεις ἐξονυχίζονται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς κοινῆς γνώμης, διὰ νὰ καταλήξουν ἑκάστοτε εἰς τὰς ἀποφάσεις τὰς ὁποίας ἡ πλειοψηφία θεωρεῖ τὰς μᾶλλον ὀρθάς. Λυποῦμαι μόνον, διότι κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῆς τῆς συζητήσεως ἔλαβε χώραν ἓν ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι μία μικρὰ κηλὶς εἰς τὴν ὡραίαν εἰκόνα, τὴν ὁποίαν παρουσίασεν ἡ συζήτησις αὐτή. Καὶ λυποῦμαι πολὺ περισσότερον, διότι τὸ ἐπεισόδιον αὐτὸ προεκλήθη, δυστυχῶς, ἀπὸ τὰς τάξεις, τὰς κυβερνητικάς. Θεωρῶ καθῆκον μου, νὰ εἴπω, ὅτι ἐξ ὅσων ἀνέγνωσα ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ὁ κ. Ἀραβαντινὸς δὲν ἔδωκε καμμίαν αἰτίαν ὅπως τοῦ γίνῃ ἡ διακοπή, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ τὸν φίλον μου κ. Νᾶκον. Ἀλλὰ τέλος πάντων, ἡ διακοπὴ τοῦ κ. Νάκου δὲν εἶχε πολὺ μεγάλην σημασίαν, ἐὰν ἐξ ἄλλου μέλους τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος δὲν ἐξαπελύετο φράσις, διὰ τὴν ὁποίαν ἐκπλήττομαι πῶς ἀπετολμήθη, νὰ ἐκστομισθῇ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Συστηματικῶς ἀπέφυγα, νὰ φέρω τὸν λόγον εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλὰ αὐτὴν τὴν στιγμὴν αἰσθάνομαι, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος, νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην, διὰ τὸ ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Κονδύλη, κύριοι, προσέφερεν ὑπηρεσίας πρὸς τὴν χώραν μεγάλας, καταλύσασα ἕνα δεσποτισμόν, τὸν ὁποῖον ἐγκαθίδρυσεν ἡ δικτατορία τοῦ κ. Παγκάλου καὶ ἐξασφαλίσασα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν διεξαγωγὴν ἐκλογῶν ἀπολύτως ἐλευθέρων (χειροκροτήματα). Ἀλλὰ ἐπεκρίθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Κονδύλη, διὰ τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκε καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεκλείσθησαν τῶν ἐκλογῶν ὡρισμένοι πολιτικοὶ ἄνδρες. Ὅπως ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. Κονδύλη ἐπεδοκιμάζετο, ἐὰν ὄχι ἀπὸ ὅλον τὸν πολιτικὸν κόσμον, πάντως ἀπὸ τὸν δημοκρατικὸν πολιτικὸν κόσμον. Ἀλλὰ νομίζω, καὶ ὁ ἴδιος ὁ κ. Κονδύλης ἀνεγνώρισεν, ὅτι τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο ὑπερέβη ὀλίγον τὸ μέτρον τοῦ προσήκοντος. Δηλαδὴ κατὰ τὴν γνώμην μου, οἱ πολιτευόμενοι οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὰς πρώτας Κυβερνήσεις τοῦ Παγκάλου μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεκηρύχθη εἰς τὴν ἁγίαν Παρασκευὴν ἡ Δικτατορία δὲν ἠδύνατο, δὲν ἔπρεπε, ν’ ἀποκλεισθοῦν, διότι μετέσχον Κυβερνήσεως τελούσης ὑπὸ ἀρχηγόν, ὁ ὁποῖος εἶχε τύχει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἐπίσης πιστεύω ὅτι οἱ μετασχόντες τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Εὐταξία, ἡ ὁποία ἦλθεν ἀκριβῶς, διὰ νὰ θέσῃ ἕνα νόμιμον τέρμα καὶ ὁμαλὸν ἄνευ ἐπαναστάσεως εἰς τὴν δικτατορίαν τοῦ Παγκάλου δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποκλεισθοῦν. Ἀλλὰ οἱ λοιποὶ δὲν λέγω πάντες οἱ μετασχόντες τῶν Κυβερνήσεων τῆς καθαρᾶς Δικτατορικῆς ἐποχῆς, διότι καὶ ἐκεῖ κάμνω τὴν διάκρισιν ὑπῆρξαν ἄνδρες οἱ ὁποῖοι προσεκλήθησαν καὶ ἔλαβον μέρος ὄντες δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ οὗτοι προσέφερον μίαν ὑπηρεσίαν καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἠδύνατο κανείς νὰ τοὺς κρίνῃ αὐστηρῶς. Ἄλλως τε αὐτοὺς μὴ πολιτευομένους δὲν ἀφεώρα ὁ ἀποκλεισμός. Ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀφεώρα, ἦσαν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι συνεταύτησαν τὴν πολιτικὴν τύχην των μὲ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ στρατηγοῦ Παγκάλου. Αὐτοί πρέπει νὰ εἶναι περισσότερον μετριόφρονες παρ’ ὅτι ὁ ἀξιότιμος φίλος μου ἐκ Λασσηθίου, οὔτε δύνανται νὰ ὁμιλῶσι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καίτοι ἔχοντες ἀντιθέτους ἰδέας. Ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ πάλιν. Ἐνόμισα ὅμως, ὅτι μοῦ ἐπεβάλετο νὰ εἴπω αὐτὰ τὰ ὀλίγα, διὰ νὰ καθορίσω τὴν θέσιν μου ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου τὸ ὁποῖον ἠγέρθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ ἐνδιατρίψω καθόλου εἰς τὸ ζήτημα ἐὰν χρειάζεται ἢ δὲν χρειάζεται Γερουσία. Εἶναι συνταγματικὸς θεσμὸς καὶ καλούμεθα μόνον νὰ τὸν ὀργανώσωμεν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ τοῦ Προοδευτικοῦ ὑπέμνησαν τὴν γνώμην μου κατά τὸ 1911. Καὶ πράγματι τότε εἶπον, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς Γερουσίας, ἀλλὰ προσέθεσα ὅτι δὲν ἐνεδεικνύετο τότε ἡ ἐγκαθίδρυσίς της, διότι εὑρισκόμεθα πραγματικῶς ἐνώπιον ὄγκου νομοθετικῆς ἐργασίας κολοσσιαίου. Ἐπρόκειτο ν’ ἀναπλάσωμεν τὴν χώραν καὶ θά μοὶ εἴπητε ὀλίγον ἐγωϊστὴν ἐὰν νομίζω, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐργασία, ἡ ἐπιτελεσθεῖσα κατὰ τὴν Βʹ Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν καὶ τάς μετ’ αὐτὴν Βουλάς, ἦτο κολοσσιαία. Εἶπον λοιπόν, ὅτι ἡ Γερουσία θά ἦτο ὁ τροχὸς, ὁ ὁποῖος θά ἦτο ἐμπόδιον εἰς τὴν ταχεῖαν ἀναδημιουργίαν τὴν νομοθετικήν. Ἀλλὰ σήμερον δὲν εἴμεθα εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, ἀλλ’ εὑρισκόμεθα ἐνώπιον μιᾶς συνταγματικῆς διατάξεως τὴν ὁποίαν καλούμεθα νά ἐφαρμόσωμεν. Οὔτε νομίζω, ὅτι ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος, θά παρεμποδίσῃ τοῦ λοιποῦ τὴν ταχεῖαν διεκπεραίωσιν τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου ἡ ὕπαρξις τῆς δευτέρας Βουλῆς, ὅτι θά φέρῃ ἀναστολὴν εἰς τὴν ταχεῖαν, ὁριστικὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ἀκριβῶς πρέπει νά μὴ λησμονῶμεν ὅτι τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα τὸ ἱδρύσαμεν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον διά νά μὴ τελειώνῃ ἡ ψήφισις τῶν νομοσχεδίων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Καὶ νομίζω, ὅτι ἕνα ἀπὸ τὰ κυριώτερα καλὰ τὰ ὁποῖα προσδοκῶμεν ἀπὸ αὐτὸ εἶναι, ὅτι θὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα μανθάνομεν διὰ τῶν ἐφημερίδων τὴν πρωΐαν ποὺ ἀκολουθῆ τὴν λῆξιν ἑκάστης Συνόδου τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι σήμερον πρόκειται, νὰ ἐφαρμόσωμεν διάταξιν ἐπιτακτικὴν τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ ὁλοκληρώσωμεν τὸ πολίτευμα. Ἡ δὲ ὁλοκλήρωσις τοῦ πολιτεύματος εἶναι ἀνάγκη ἀπὸ τὰς μᾶλλον ἐπειγούσας ἀληθῶς. Ἔχομεν ἐγκαθιδρύσῃ τὴν Δημοκρατίαν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1924 καὶ πρὸ 4½ ἐτῶν καὶ ἀκόμη δὲν ἔχομεν τὸ ὁριστικὸν πολίτευμα τῆς χώρας, διότι κατ’ οὐσίαν δὲν ἔχομεν τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον τὴν Βουλὴν ἡ ὁποία ὑπῆρχε καὶ ἐπὶ τοῦ προηγουμένου καθεστῶτος. Οὐδεμίαν ἄλλην νέαν ἐξουσίαν ἔχομεν ἐγκαθιδρυμένην. Μὴ λησμονῶμεν δέ, κύριοι βουλευταί, ὅτι αὐτὸς ὁ ἀνώτατος ἄρχων, ὁ ναύαρχος Κουντουριώτης, κατέχει τὴν ἕδραν του ἐπὶ τῇ βάσει μόνον μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ στρατηγοῦ Κονδύλη, ὁ ὁποῖος κατέλυσε τὴν δικτατορίαν. Ἔκαμεν ἔκκλησιν πρὸς τὸν ναύαρχον Κουντουριώτην καὶ τοῦ εἶπε: «Ἔλα ἐδῶ, νὰ δοῦμε τί θὰ κάμωμεν». Ἡ πατριωτικὴ φωνὴ εἰσηκούσθη ἀπὸ τὸν ναύαρχον Κουντουριώτην. Ἦλθε καὶ κατέλαβε τὴν ἕδραν του τὴν ὁποίαν κατέχει τόσον ἐπαξίως. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ ἐξαιρετικὴ μορφὴ τοῦ ναυάρχου Κουντουριώτου διὰ νὰ μᾶς κάνῃ νὰ μὴ ἐνθυμούμεθα κἂν πῶς εἶναι Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας. Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον, ν’ ἀφίσωμεν νὰ παρατείνεται ἡ κατάστασις αὐτή, ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Ὀφείλομεν νὰ σπεύσωμεν.

§161Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ναύαρχος Κουντουριώτης εἶναι Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, διὰ τοῦ ψηφίσματος τῆς Δʹ συνελεύσεως.

§162Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἠξεύρω, μὰ εἶχε παραιτηθῆ.

§163Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, ἐξεδιώχθη.

§164Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι παρῃτήθη, διότι ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν ἐπέτρεπεν ἡ ἀξιοπρέπειά του, νὰ παραμείνῃ ἐπὶ πλέον συνεργαζόμενος μετὰ τοῦ Δικτάτορος.

§165Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, ὄχι.

§166Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θέλω βέβαια, νὰ μειώσω τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας ναυάρχου κ. Κουντουριώτη, ἀκριβῶς λέγω, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ μεγάλη προσωπικότης τοῦ ναυάρχου Κουντουριώτη, διὰ νὰ μᾶς κάμῃ νὰ μὴ τὸ ἐνθυμούμεθα. Τώρα μία ἀκόμη ἀντίρρησις ἐξηνέχθη κατὰ τῆς σπουδῆς μας, νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν τὴν Γερουσίαν. «Μὰ καλὰ δὲν λογαριάζετε καὶ τὰ ἔξοδα εἰς τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς φέρῃ ὁ νέος θεσμός»; Ἤλπιζον μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, ὅτι δὲν θὰ ἠκούετο ἡ ἀντίρρησις αὐτὴ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐνόμιζον, ὅτι θὰ περιορίζετο εἰς τὰς ἐφημερίδας. Ἀλλ’ ἐφόσον ἠκούσθη εἶμαι ὑποχρεωμένος, ν’ ἀντιπαρατηρήσω, ὅτι μία χώρα ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἐξέλθῃ ἀπὸ τόσας περιπετείας πτωχευμένη, δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν δαπάνην, τὴν μικρὰν ἢ μεγάλην τὴν ὁποίαν θ’ ἀπαιτήσῃ ἡ καλὴ ὀργάνωσις τῆς πολιτείας. Ἐὰν ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι ἀναγκαῖος, ὅπως πιστεύω καὶ ἐφόσον ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ὑφίσταται δυνάμει συνταγματικῆς διατάξεως, δὲν θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ ἐνδοιάσωμεν οὐδὲ ἐπὶ στιγμήν, διὰ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ θεσμοῦ τούτου, διότι, θὰ ἐξοδεύσωμεν, διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν γερουσιαστῶν 19 ἑκατομμύρια περίπου, διὰ δὲ τὰ γραφεῖα τῆς Γερουσίας 5½ περίπου ἑκατομμύρια, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Γερουσία, ἔχουσα μάλιστα τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, δὲν θὰ ὀργανώσῃ τόσον πολυτελῶς τὰ γραφεῖά της ὅσον εἶναι ὀργανωμένα τὰ τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐὰν προσθέσωμεν εἰς αὐτὰ καὶ τὴν ἀντιμισθίαν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Κράτους, θὰ εὕρωμεν, ὅτι δὲν φθάνουν οὔτε τὰ ⅗ τῆς δαπάνης τὴν ὁποίαν ἐκόστιζε ἡ Βασιλεία, διὰ τὴν ὁποίαν ἐδαπανῶντο 2½ ἑκατομμύρια δραχμαί, τὰς ὁποίας ἐὰν μετατρέψητε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τιμαρίθμου, θὰ ἴδητε, ὅτι ἀνέρχεται εἰς 50 περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐνῷ ὅλη ἡ Γερουσία μαζὶ μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Κράτους, θὰ μᾶς κοστίσῃ μόνον τὰ ⅗ τοῦ ποσοῦ τούτου. Λοιπόν, λόγοι οἰκονομίας δὲν ἠμποροῦν νὰ προβληθοῦν σοβαρῶς κατὰ τῆς σπουδῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ὀργανώσῃ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα. Τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπασχολοῦν, θὰ διεξέλθω ἓν πρὸς ἕν. Τὸ πρῶτον τὸ τῆς ἐκλογῆς ἐμμέσως ἢ ἀμέσως. Κηρύττομαι, κύριοι ὑπὲρ τοῦ δευτέρου συστήματος, ἀλλὰ ὑποστηρίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ στέρξω, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συγκρότησις τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος ἕως ὅτου πληρωθοῦν οἱ ὅροι καὶ αἱ προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας καὶ μόνας, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς Γερουσίας κατὰ τὸ δεύτερον σύστημα. Θὰ ἦτο ἀνάγκη, νὰ κάμωμεν νέας ἐκλογὰς δημοτικὰς καὶ θὰ ἦτο ἀνάγκη, νὰ ὀργανώσωμεν ἀμέσως τὰ νομαρχιακὰ Συμβούλια καὶ νομίζω ἀληθῶς, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, οὔτε νὰ εἰσηγηθῶ, οὔτε νὰ δεχθῶ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον πρέπει νὰ προσθέσω, ὅτι κυρίως τὴν διὰ τοῦ ἀμέσου συστήματος ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας στέργω, διότι θέλω πραγματικῶς καὶ ἐγώ, ὅπως εἶπον καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν προαγορευσάντων, νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν διάφορος ἡ σύνθεσις τῆς Γερουσίας καὶ κατά τι μέτρον καὶ ἡ προέλευσίς της. Ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν, νὰ παραγνωρίσωμεν καὶ ἄλλο πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον, θὰ εἶχεν ἡ διὰ τὴν πρώτην συγκρότησιν τῆς Γερουσίας προσφυγὴ εἰς τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν διὰ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ, ὡς ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι τὴν Γερουσίαν τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἠθέλησεν ὄχι ἰσότιμον πρὸς τὴν Βουλήν, θὰ τῆς δώσῃ ἕνα περισσότερον κῦρος, ἐὰν καταφύγωμεν εἰς τὴν ἄμεσον ψῆφον τοῦ λαοῦ, ἐλπίζω, ὅτι μέχρις ὅτου, θὰ ἐπιστῇ ἡ ὥρα, διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἀνανέωσις τοῦ τρίτου τοῦ ἀριθμοῦ τῶν γερουσιαστῶν, θὰ ἔχωμεν ὀργανώσει τὰ νομαρχιακὰ Συμβούλια, θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν, νὰ προβῶμεν εἰς τὰς ἐκλογάς, τοῦ ⅓ ἀνανεουμένου διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἔρχομαι εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κατόπιν συσκέψεως ἐν τῷ ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐφάνη ἐπικρατήσασα αὐτὴ ἡ γνώμη, προχθὲς ἤγετο ἀπὸ τὴν ἰδέαν μολονότι δὲν εἶχεν παρουσιάσει τροποποιήσεις εἰς τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν συγκρότησιν μεγαλυτέρας ἐκλογικῆς περιφερείας. Εἴχομεν εἴπει, νὰ κάμωμεν μίαν περιφέρειαν τὴν Ἤπειρον, μίαν τὴν Θεσσαλίαν, μίαν τὴν Ἀττικοβοιωτίαν καὶ Φθιωτιδοφωκίδα, δύο περιφερείας τῆς Πελοποννήσου ὁριζομένας ἀπὸ βορρᾶ πρὸς νότον, μία τῆς δυτικῆς Θράκης καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς, ἀλλὰ παρετηρήσαμεν, ὅτι ἐνῷ εἴχομεν πραγματικῶς τοῦτο τὸ ἀγαθόν, ὅτι ὁ γερουσιαστὴς θὰ ἦτο ἀντιπρόσωπος εὐρυτέρων λαϊκῶν στρωμάτων καὶ θὰ συνεδέετο ὀλιγώτερον μὲ τοὺς ἐκλογεῖς, παρ’ ὅτι συμβαίνει εἰς τὴν μικρὰν περιφέρειαν, εἴχομεν καὶ ἄλλην ἀντίστοιχον δυσκολίαν, διότι ἀληθῶς δὲν γνωρίζονται τόσον πολὺ οἱ πολιτευόμενοί μας ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν, ἐφόσον δὲν εἶναι ἐξαιρετικαὶ φυσιογνωμίαι καὶ ἑπομένως, θὰ ἐδημιουργεῖτο αὐτὴ ἡ δυσχέρεια. Διὰ τοῦτο προετιμήσαμεν, νὰ μείνωμεν εἰς τὸ ἀρχικὸν σχέδιον, τὸ ὁποῖον υἱοθετεῖ τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν ὡς περιφέρειαν διὰ τὰς ἐκλογὰς γερουσιαστῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος συνεμερίσθη τὴν γνώμην τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, ὅπως σχηματισθῶσι περιφέρειαι αἱ ὁποῖαι, θὰ δίδουν ἑκάστη ἕνα γερουσιαστήν. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ἑλκύει ἡ ἰδέα αὐτή, διότι ἔχει τὸ ἀγαθόν, ὅτι ἔν τινι μέτρῳ ἐξασφαλίζει τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν διαφόρων ἀντιλήψεων, ἂς ποῦμε, μειοψηφίας, εἴτε πολιτικῆς, εἴτε τοπικῆς ἔν τινι μέτρῳ. Ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ ἡ ρύθμισις τοῦ ζητήματος ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς γνώμης, θὰ προκαλέσῃ κατανάλωσιν ἱκανοῦ χρόνου καὶ δὲν εἶναι τόσον εὔκολον. Ἐζητήσαμεν καὶ ἄλλων τὰς γνώμας διὰ τὰς παρουσιασθείσας δυσχερείας δὲν λέγω ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν, νὰ τὰς ὑπερπηδήσωμεν, ἀλλὰ χρειάζεται ἱκανὸς χρόνος, διὰ νὰ εἴδωμεν πῶς πρέπει, νὰ διαιρεθῶσιν αἱ διάφοροι περιφέρειαι. Ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει τῆς θεμελιώδους ἀρχῆς, ὅτι τὴν Γερουσίαν πρέπει, νὰ τὴν συγκροτήσωμεν τὸ ταχύτερον, ἐπιβαλλόμενον καθῆκον μας εἶναι καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς τὸ ἐπιδοκιμάζει, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ἀρχῆς, καίτοι ἀναγνωρίζομεν τὰ ἀγαθὰ αὐτοῦ τοῦ συστήματος, δὲν δυνάμεθα, νὰ δεχθῶμεν καὶ θὰ ἐπιμείνωμεν, νὰ προβῶμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νομαρχικῆς περιφερείας διὰ τὴν πρώτην συγκρότησιν τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συστήματος τοῦ ἐκλογικοῦ. Πλειοψηφικὸν ἢ ἀναλογικόν; Ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς κατηναλώθη πολὺ ὥρα εἰς συζητήσεις εἰς ὑποστήριξιν τοῦ ζητήματος τοῦ ἀναλογικοῦ καὶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως καὶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος, ἐνῷ νομίζω, ὅτι ἡ ὥρα διὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν σήμερον δηλαδὴ κατὰ τὴν συζήτησιν ἀκριβῶς τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γερουσίας ἡ συζήτησις αὕτη, θὰ ἔλθῃ ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσκως τοῦ Ν. Δ. ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐγένοντο αἱ ἐκλογαί. Διὰ τοῦτο ἐγὼ θέλω, ν’ ἀποφύγω ὅσον τὸ δυνατόν, νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ ὕστερον ἀπὸ τὰς διαβεβαιώσεις τῶν γνωμῶν τῶν ἐχόντων ἀντίθετον γνώμην, δὲν ἠμπορῶ εἰμή, νὰ διακηρύξω καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἦτο ἐνδεδειγμένη κατὰ τὸ 1923 καὶ τὸ 1926 ὁ αὐτὸς λόγος μοὶ ἐπέβαλε νὰ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς διότι ἐθεώρουν, ὅτι μετὰ τὴν κατάπαυσιν τῶν ἐσωτερικῶν ἀγώνων, ἦτο βέβαιον, ὅτι ἦτο ἀπολύτως ἐνδεδειγμένον, νὰ διεξαχθῇ ἡ ἐκλογὴ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, διὰ νὰ μὴ ἀποκλεισθῇ ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τὸ νέον κόμμα. Καὶ πράγματι ἡ ἀναλογική, μᾶς προσέφερε τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἀνέφερε τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος. Ἀλλὰ δύναμαι, νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐξεβιάσθη, νὰ γίνῃ ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν, ἀλλ’ ἠδύνατο νὰ γίνῃ καὶ ἄνευ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἔχομεν δὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Καφαντάρη, ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἡγεῖτο τῆς πλειοψηφίας καὶ θὰ ἡγεῖτο καὶ ἀπὸ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἦτο διατεθειμένος, νὰ ἐπιμείνῃ, νὰ ζητήσῃ τὴν σύμπραξιν τῶν διαφόρων πολιτικῶν κομμάτων, ὅπως ἐπαναφέρῃ εἰς τὸν τόπον τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον. Ἀλλὰ ποῖος κύριοι; Δὲν θέλω, νὰ πειράξω κανένα, ἀλλὰ ποῖος ἠμπορεῖ, ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι τὸ Κυβερνητικὸν καθεστώς, τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἐκ τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων εἶχε φθαρῆ. Δὲν ἔχω ἀνάγκη νὰ ἐπικαλεσθῶ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι τὸ ἀπέδειξαν, ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀνάγκη, νὰ ἐνεργηθῶσιν ἐκλογαί, διὰ νὰ ἀκούσωμεν τὴν γενικὴν βοὴν τῆς λαϊκῆς γνώμης ἐναντίον αὐτῶν τῶν Κυβερνήσεων. Δὲν ἦτο λόγος ἐπειδὴ προσέφερεν ὑπηρεσίαν τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἐπί τινα χρόνον, νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς αὐτό. Ὁ δὲ ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὀρθώτατα εἶπεν, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ μεταβολὴ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Ἀλλὰ ταῦτα μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἐν σχέσει πρὸς τὴν Βουλὴν ἡ ὁποία δίδει τὴν Κυβέρνησιν. Ἔχω τὴν ἀπόλυτον πεποίθησιν, ὅτι ἐὰν ἐσυνεχίζετο ἡ ἐκλογὴ τῆς Βουλῆς μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα καὶ ἐὰν δὲν ἐτύγχανε νὰ σχηματισθῇ κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς μία τόση πλειοψηφία ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος μὲ πλειοψηφικὸν σύστημα, θὰ ἐκινδυνεύωμεν ἀληθῶς, νὰ ἴδωμεν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἀγόμενον εἰς πλήρη ἀποτυχίαν. Ἀλλ’ ἐὰν ταῦτα λέγω, διὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἐκ τοῦ ὁποίου προκύπτει ἡ Βουλή, πρέπει, νὰ ὁμολογήσω, ὅτι αἱ ἀντιρρήσεις, αἱ ἀκουσθεῖσαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα αὐτό, διὰ τὴν Γερουσίαν τὰς εὑρίσκω ἀξίας προσοχῆς. Ἀποκρούω τὸ ἀναλογικόν, διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Βουλῆς, διότι θεωρῶ ἀπολύτως ἀναγκαίαν τὴν συγκρότησιν ἑδραίων Κυβερνήσεων. Ἐφόσον ἡ ψῆφος τῆς Γερουσίας δὲν ἔχει ἀποτέλεσμα ἐπὶ τῆς τύχης τῶν Κυβερνήσεων, λείπει τὸ κυριώτερον ἐπιχείρημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἀποκρούω ἐντόνως τὴν ἀναλογικὴν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν. Ἑπομένως εἶμαι διατεθειμένος, νὰ δεχθῶ τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῆς μειοψηφίας. (χειροκροτήματα).

§167Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εὖγε, εὖγε.

§168Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐλπίζω, ὅτι τὰ χειροκροτήματα αὐτά, θὰ ἐκδηλωθῶσι καὶ ἐμπράκτως κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Διότι ἐγὼ ἠξεύρω πολὺ καλὰ εἰς ποίαν ἀντίδρασιν εὑρίσκομαι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἠξεύρω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν—εἶναι δικαίωμά του—θὰ ψηφίσῃ κατ’ αὐτῆς. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι θὰ εὑρεθῇ ἀρκετὴ πλειοψηφία, νὰ μὲ ἀκολουθήσῃ. Δὲν νομίζω, ὅτι δυνάμεθα τὸν θεσμὸν αὐτόν, νὰ τὸν κάμωμεν ἐν ἀντιθέσει πρὸς ὅλας τὰς ἄλλας ὁμάδας αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Δὲν πρέπει, νὰ δίδεται τόση μεγάλη σημασία εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν ποῦ μᾶς ἔδωσαν αἱ τελευταῖαι ἐκλογαί. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς μᾶς περιβάλλει μὲ τὴν αὐτὴν ἀκόμη ἐμπιστοσύνην του, διότι δὲν διεψεύσαμεν τὰς προσδοκίας του. Δὲν δυνάμεθα, ὅμως νὰ καταρτίσωμεν τὸ δεύτερον αὐτὸ νομοθετικὸν σῶμα ἐν ἀπολύτῳ ἀντιθέσει πρὸς ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω ἀφίνω ὅλην τὴν ἐλευθερίαν εἰς τοὺς φίλους μου καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ψηφίσῃ ἕκαστος κατὰ τὴν γνώμην του, τοὺς παρακαλῶ ὅμως νὰ κάμουν, ὅτι μποροῦν, νὰ εὕρουν ἕνα τρόπον, νὰ μὲ ἀκολουθήσουν ἀρκετοὶ καὶ νὰ μὴ μείνω μειοψηφῶν. Λυποῦμαι, ὅμως ὅτι δὲν θὰ ἀκολουθήσω τὸν ἀξιότιμον ἡγέτην τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὡς πρὸς τοὺς 10 βουλευτὰς τοὺς ἐκλεγομένους ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀφίσατε εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις τὴν εὐθύνην, ὡς ἀντιλαμβάνωνται τὴν ἐκτέλεσιν ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ τοῦ καθήκοντός των. Ἄλλως τε εἶναι τόσον δύσκολον μὲ τὰς σημερινὰς συνθήκας τῶν κομμάτων ἀποτελεσματικῶς, νὰ δεχθῇ τις τὴν ἀντίθετον γνώμην, ὥστε νομίζω, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνετε.

§169Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐὰν καθιερωθῇ ἡ ἀναλογικὴ γενικῶς, διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας τότε ἡμεῖς παραιτούμεθα τῆς ἀξιώσεως, διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ αὐτοῦ συστήματος καὶ ἐπὶ τῶν 10 βουλευτῶν.

§170Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι ἀναλογικῆς παρακαλῶ, ἀντιπροσώπευσις τῶν μειοψηφιῶν. Διὰ τοὺς 10 λοιπὸν βουλευτὰς δὲν ἠμποροῦσα, νὰ δεχθῶ τὸ αὐτὸ σύστημα ἐκλογῆς, διότι γνωρίζομεν πολὺ καλὰ τὰς Βουλάς. Δι’ αὐτὸ τὸ ἀποκλείω ἀπολύτως.

§171Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐφαρμοζομένης τῆς ἀναλογικῆς;

§172Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Παρακαλῶ, εἶπον τὴν ἀναλογικήν, διότι ἐσυνειθήσαμεν, νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς ἀναλογικῆς. Ἀλλὰ ἐγὼ τὴν ἀποκρούω αὐτήν. Ἐγὼ δέχομαι τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν μειοψηφιῶν. Ἰδοὺ λοιπὸν τὶ προτείνω. Τώρα πρωθυστέρως—ἀλλὰ δὲν πειράζει—θὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὸν κλῆρον. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μὲ ἔπεισαν, ὅτι δὲν πρέπει, νὰ ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις κυρίως δηλαδὴ μὲ ἔπεισεν ἡ πληροφορία τὴν ὁποίαν μοὶ ἐδώσατε, ὅτι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἐκκλησίας δὲν φαίνονται, νὰ εἶναι ἐνθουσιασμένοι καὶ τὰ γραφόμενα ὑπὸ τοῦ Περιοδικοῦ Τύπου καὶ ἡ πληροφορία τὴν ὁποίαν σᾶς ἔδωσε ἕνας καθηγητής. Ὅλα αὐτὰ μὲ ἔκαμαν, νὰ σχηματίσω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἠδυνάμεθα, νὰ ἐξαιρέσωμεν τὸν κλῆρον. Ἐπίσης καὶ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν εἴπατε, ὅτι εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι.

§173Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι ζήτημα διαφιλονεικούμενον.

§174Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅλα αὐτὰ καὶ ἐν συνδυασμῷ καὶ μὲ τὴν γενικὴν ἀντίθεσιν τὴν ὁποίαν εὑρίσκει εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ κλήρου, καίτοι καὶ Κυβερνητικοί τινὲς ὑπεστήριξαν τοῦτο, ὡς ὁ κ. Ἀβραάμ, νομίζω, αἱ πληροφορίαι λοιπόν, ὅτι ἔγκυροι ἀντιπρόσωποι τοῦ κλήρου ἀποκρούουν τοῦτο καὶ ἡ ἀμφιβολία, ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι μὲ ἔπεισαν. Δὲν εὑρίσκω ὅμως καθόλου ὀρθὰ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν, ὅτι δίδεται ὡς ἀμοιβή, διὰ τὰς ὑπηρεσίας αὐτοῦ, ἀλλὰ μόνον διὰ τὴν χρησιμότητα τὴν ὁποίαν, θὰ εἶχεν ἡ ἀντιπροσώπευσις τοῦ κλήρου. Ἀλλ’ αὐτὸ τέλος πάντων τὸ ἀφίνω. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐξοικονομοῦμεν δύο ἕδρας τὰς ὁποίας ἔχω σκεφθῆ, νὰ τὰς δώσωμεν εἰς τοὺς γεωργοὺς καὶ τοὺς ἀγρότας ἀπὸ μίαν. Ἀλλὰ πρέπει, νὰ εἴπω, ὅτι μοῦ ἔκαμεν πολλὴ ἐντύπωσιν τὸ παράπονον, τὸ ὁποῖον διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ἡ Ἀργολιδοκορινθία ἔχουσα ἓν κλάσμα πληθυσμοῦ ἀπὸ 36.340 δὲν πέρνει ἕνα γερουσιαστὴν ἀπὸ τὸ κλάσμα.

§175Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὰ εἶναι καὶ ἄλλοι νομοὶ μὲ μεγαλύτερον κλάσμα.

§176Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκούσατε ἐδῶ. Δύο εἶναι αἱ περιφέρειαι αἱ ὁποῖαι ἔχουν κλάσμα ἀνώτερον τοῦ ἡμίσεως τῆς τιθεμένης βάσεως, διὰ τὴν ἐκλογήν. Εἶναι ἡ Κέρκυρα κατὰ πρῶτον λόγον καὶ ἡ Ἀργολιδοκορινθία, ἡ Κέρκυρα, ἔχει κλάσμα 37.311 καὶ δὲν ἔχει Γερουσιαστὴν ἐνῷ ὁ Ἕβρος ἔχει 37.337 καὶ ἔχει Γερουσιαστήν, δηλαδὴ εἶναι ἀπόστασις 40 ἐκλογέων μόνον. Ἔπειτα ἔρχεται ἡ Ἀργολιδοκορινθία ἡ ὁποία ἔχει 36.340 δηλαδὴ 2.500 παραπάνω ἀπὸ τὸ ἥμισυ τῆς βάσεως τῶν Γερουσιαστῶν.

§177Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει ὁ νομὸς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ὁ ὁποῖος ἔχει 55.000.

§178ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πέρνει ἕνα.

§179Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκούσατε ἐδῶ. Ἐὰν κύριοι, αἱ πληροφορίαι μου δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, δέχομαι, νὰ μὴ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψει καὶ νὰ δώσωμεν τὰς ἕδρας εἰς τὰς δύο τάξεις, αἱ ὁποῖαι μοῦ εἶναι τόσον συμπαθεῖς εἰς τὴν τάξιν τῶν γεωργῶν καὶ τὴν τάξιν τῶν ἐργατῶν. Ἀλλ’ ἐὰν καλῶς ἐμελέτησα τὸν πίνακα, ἡ διαφορὰ τῆς Ἀργολιδοκορινθίας εἶναι 8.000 ψῆφοι. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἄλλη περιφέρεια μὲ διαφορὰν μικροτέραν.

§180Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Τοσοῦτον μᾶλλον πρέπει, νὰ δικαιωθῇ ἡ Ἀργολιδοκορινθία καὶ ἡ Κέρκυρα, διότι ἐὰν ἐλαμβάνετο, ὡς βάσις ὁ νόμιμος πληθυσμός, τὸ ὑπόλοιπον, θὰ ἦτο ἀκόμη μεγαλύτερον.

§181Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁπωσδήποτε, ἐγὼ προτείνω αὐτά, ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, ὅπως θέλῃ. Δὲν ἀποκρούω καθόλου τὴν λύσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐδίδοντο αἱ ἕδραι εἰς τοὺς γεωργοὺς καὶ τοὺς ἐργάτας. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τὸ τελευταῖον, διότι κινδυνεύει, νὰ περάσῃ ἡ ὥρα, εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Εἶναι περιττόν, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἶμαι ἐντελῶς ὑπὲρ τῆς ἀντιπροσωπεύσεως αὐτῶν ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀναφέρει. Ἤκουσα τὰς γνώμας τοῦ κ. Νάκου, ὁ ὁποῖος μοῦ τὰς εἶπεν ὀλίγον πρὶν ἢ ἀρχίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ σχετικὴ συζήτησις, καὶ τοῦ εἶπον, ὅτι μοῦ κάμνουν ἀρκετὴν ἐντύπωσιν, τὰς ἔφερεν ὅμως ὀλίγον ἀργά.

§182Λ. ΝΑΚΟΣ. Πρὸ δεκαετίας τὰς ἔφερον.

§183Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν παρηκολούθησα, ἀλλὰ ἀκούσατε ἐδῶ. Μοῦ κάμνει πολλὴν ἐντύπωσιν ἡ γνώμη αὐτή, ἡ ὁποία ὑποστηρίζεται καὶ ἀπὸ τὸν κ. Καφαντάρην.

§184Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Καὶ ἀπὸ πολλοὺς ἄλλους.

§185Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἔχω ἐνδοιασμοὺς καίτοι εἶναι ἐλάχιστοι οἱ κίνδυνοι ἐδῶ. Βεβαίως τὸ γεγονός, ὅτι ἡ δευτέρα Βουλὴ δὲν ἔχει ἴσην δύναμιν μὲ τὴν πρώτην μετριάζει ὀλίγον τοὺς κινδύνους αὐτούς, ἀλλὰ δὲν πρέπει, νὰ τοὺς παραγνωρίζωμεν. Ὄχι ἡ πολιτικὴ μόνον ἄποψις, ἀλλὰ καὶ ἡ θεωρία τέλος πάντων διαγινώσκει κινδύνους, εἰς αὐτὴν τὴν συνδικαλιστικὴν ὀργάνωσιν τοῦ Κράτους. Ἐὰν ἐπρόκειτο βεβαίως περὶ τῆς Βουλῆς, θὰ μὲ εὕρισκεν ὁ κ. Νάκος ἕτοιμον, ν’ ἀντιταχθῶ πάσῃ δυνάμει.

§186Λ. ΝΑΚΟΣ. Βεβαίως προκειμένου περὶ τῆς Βουλῆς ἀποκλείεται.

§187Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ τὸ 2ον σῶμα βεβαίως δὲν εἶναι αὐτοὶ κίνδυνοι, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω καὶ ἐκεῖ τὶ δύναται νὰ συμβῇ. Διά τοῦτο στηριζόμενος εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ μοτίβο ὅλης τῆς γνώμης μου, ὅτι βιάζομαι νά κάμω τὴν Γερουσίαν, λέγω ὅτι δὲν ἔχω καιρὸν νά μεριμνήσω περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, νά κάμω νέους καταλόγους, νὰ ἐγγράψω τοὺς ἐκλογεῖς κατὰ ἐπαγγέλματα. Ἄλλως τε, ἐπαναλαμβάνω, ἀμφιβάλλω ἂν εἶναι σωστὸν ἐν τῇ ὁλότητι. Θὰ σᾶς προτείνω λοιπὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἀρκεσθῶμεν, νὰ θέσωμεν εἰς τὴν Γερουσίαν τοὺς 10 αὐτοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων καὶ ἀπὸ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ μεταχειρισθοῦν τὴν ἐξουσίαν των ἐν τῇ Γερουσίᾳ, θὰ ἠμπορέσῃ, νὰ φωτισθῇ ἡ μέλλουσα Βουλή, ὥστε βραδύτερον καὶ μετὰ τὴν τριετίαν, διότι ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Καφαντάρης τὸ Σύνταγμα δὲν ἀντίκειται εἰς τὴν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, βραδύτερον δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς αὐτό, ἂν ἐκ τοῦ τρόπου τῆς ἀσκήσεως τῆς ἐντολῆς ἐκ μέρους αὐτῶν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαγγελματικῶν σωματείων ἴδωμεν πραγματικῶς, ὅτι μόνον τὸ χρήσιμον ὑπάρχει καὶ οἱ κίνδυνοι τοὺς ὁποίους βλέπουσι τινὲς ὡς καὶ ἡ θεωρία εἶναι ἀνυπόστατοι. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δέχομαι μὲ ἀνοικτὰς ἀγκάλας τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοὺς τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων καὶ εὔχομαι ἓν μόνον, νά ἐπηρεάζουν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον συχνά τὸ πρῶτον νομοθετικὸν σῶμα, ὁσάκις ἤθελον εὑρεθῇ εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἤθελε λάβει, καὶ νὰ ὑποδεικνύουν τὴν πλάνην εἰς τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν ἀντίληψίν των, ὑπέπεσε τὸ πρῶτον νομοθετικὸν σῶμα. Δεύτερον δὲ εὔχομαι, ὅπως ἐκ τοῦ τρόπου τῆς ἀσκήσεως τῆς ἐντολῆς των φθάσωμεν ταχύτερον εἰς τὸ νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸν κύκλον τῆς ἀντιπροσωπείας ἂν ὄχι καὶ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀποδοχὴν ὁλοκλήρου τοῦ συστήματος τοῦ κ. Νάκου, τὸ ὁποῖον σήμερον ὑποστηρίζει καὶ ὁ κ. Καφαντάρης. Κύριοι, νομίζω, ὅτι εἶπον ὅσα εἶχον νὰ εἴπω. Βλέπω ἄλλως τε ὅτι καὶ ἡ ὥρα μὲ βιάζει, θέλω νὰ δώσω τὸ παράδειγμα τῆς ὅσῳ τὸ δυνατὸν βραχυλογίας, ἀλλ’ ἡ σπουδὴ νὰ περάνω τὸν λόγον μου μὲ ἔκαμε, νὰ λησμονήσω, νὰ σᾶς εἴπω πῶς προτείνω, νὰ ἀντιπροσωπευθῇ ἡ μειοψηφία εἰς τὴν Γερουσίαν. Λοιπόν, προτείνω ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 5 τὸ ὁποῖον λέγει. «Ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν ἐνεργεῖται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου ὡς τροποποιεῖται διὰ τοῦ παρόντος» τίθεται 2ον ἐδάφιον ἔχον ὡς ἑξῆς: «Θεωροῦνται ἐκλεγέντες γερουσιασταὶ οἱ σχετικῶς πλειοψηφίσαντες. Ἀλλ’ εἰς τὰς περιφερείας τὰς ἐκλεγούσας τρεῖς γερουσιαστάς, μία ἕδρα προσκυροῦται εἰς τὴν μειοψηφίαν, ἥτις ἤθελεν συγκεντρώσει τὸ τρίτον τοὐλάχιστον τῶν ψηφισάντων, εἰς τὰς ἐκλεγούσας 4–5 γερουσιαστάς, μία ἕδρα εἰς τὴν μειοψηφίαν ἥτις ἤθελε συγκεντρώσει τοὐλάχιστον τὸ ¼ τῶν ψηφισάντων, εἰς τὰς ἐκλεγούσας 7 γερουσιαστάς, 2 μὲν ἕδραι προσκυροῦνται εἰς τὴν μειοψηφίαν ἥτις συνεκέντρωσε τὸ τρίτον τοὐλάχιστον τῶν ψηφισάντων, μία δὲ εἰς τὴν συγκεντρώσασαν τὸ τέταρτον». Τὰ κλάσματα δηλαδὴ τὰ βάζω ὑπὲρ τῆς μειοψηφίας. Τοῦτο μόνον κάμω, εἰς τὰς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν πέραν τῶν 7 εἰς τὴν μειοψηφίαν τὴν συγκεντροῦσαν τὸ ⅓. Εἶναι ἐπίσης φανερόν, ὅτι εἰς τὰς περιφερείας αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν ἕνα γερουσιαστὴν δὲν δύναται, νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἀντιπροσωπείας τῆς μειοψηφίας. Νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ δύναται, νὰ θεωρηθῇ, ὅτι δίδει ἱκανοποίησιν εἰς τὴν μειοψηφίαν καίτοι βεβαίως δὲν εἶναι τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς εἰς τὸ ὁποῖον, θὰ μὲ εὕρῃ ὁ συμπαθέστατος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἀντίθετον πάντοτε, διότι αὐτὴ δὲν εἶναι τίποτα ἄλλο παρὰ ἡ δικαιοσύνη τῆς ἀντιπροσωπεύσεως εἰς ἕν πολιτικὸν σῶμα, ἐνῷ ὁ πολιτικὸς σκοπὸς τοῦ σώματος αὐτοῦ σφαγιάζεται καὶ θυσιάζεται. Τώρα, θὰ προτείνω καὶ μίαν ἄλλην ἀκόμη τροπολογίαν. Ὑπάρχει κύριοι ἕν ἐπιμελητήριον τεχνικὸν καλῶς συγκεκροτημένον εἰς τὸ ὁποῖον ἂν δὲν ἀπατῶμαι καὶ ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας παρέπεμψε ζητήματα, τὰ ὁποῖα τὸν ἀπησχόλουν καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος, νὰ μὴ συμμετάσχῃ καὶ αὐτὸ τῆς ἀντιπροσωπείας αὐτῆς. Θὰ προτείνω συνεπῶς τὸ ἐδάφιον 5 τοῦ ἄρθρου 10 ὅπου ὁρίζεται, νὰ τροποποιηθῇ (ἀναγινώσκει τὴν τροποποίησιν).

§188Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ὥστε ἡ μηχανικὴ ἐπιστήμη παίρνει τὸ ⅓ τῶν ὅσων ἀνήκουν εἰς ὅλας τὰς ἐπιστήμας;

§189Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σήμερον μὲ τὰς ἀντιλήψεις μας τοῦτο εἶναι καλόν. Περιττὸν κύριοι, νὰ προσθέσω, ὅτι διαγράφεται ἀπὸ τὸ ἄρθρον 1 τὸ ἐδάφ. βʹ καὶ γίνεται ἡ σχετικὴ ἀπαρίθμησις τῶν ἄρθρων. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον, θὰ ἤθελον, νὰ εἴπω, ὅτι ἀντιθέτως πρὸς τὰς ἰδέας αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν ἀπὸ πολλοὺς ρήτορας ἰδέας σκεπτικισμοῦ ὅσον ἀφορᾶ τὴν χρησιμότητα τῆς Γερουσίας ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ νομοθετικὸν αὐτὸ σῶμα καλεῖται, νὰ προσφέρῃ πολλὰς ὑπηρεσίας ὄχι ἁπλῶς εἰς τὴν Δημοκρατίαν, ἀλλὰ εἰς τὴν χώραν. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι αἱ παλαιαὶ Δημοκρατίαι τῆς Ἀμερικῆς Ἐλβετίας καὶ τῆς Γαλλίας ἔχουσι τὸ δεύτερον αὐτὸ σῶμα, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ νεώτερα Κράτη τὰ πλεῖστα τείνουσι, νὰ ἀκολουθήσωσι τὸν θεσμὸν αὐτόν. Ἀλλὰ θὰ ἤρκει τὸ παράδειγμα, διότι τὰ ἄλλα δὲν εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὸ ἰδικόν μας, θὰ ἤρκει τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας, διὰ νὰ ἴδωμεν τίνας ὑπηρεσίας δύναται, νὰ προσφέρῃ τὸ σῶμα αὐτό. Οὔτε πρέπει, νὰ λησμονεῖται, ὅτι μετὰ πάροδον ἀκόμη 3½ ἐτῶν ἔχομεν δικαίωμα καὶ νὰ ἀναθεωρήσωμεν τὸ πολίτευμα ἐὰν συμφωνῇ ἡ πλειοψηφία τῶν κομμάτων, νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν περισσοτέραν ἐξουσίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον. Δὲν λέγω, ὅτι πρέπει, νὰ δώσωμεν, ἀλλ’ οὔτε ἀποκλείεται ἐὰν αἱ περιστάσεις ἀγάγουν εἰς τοιοῦτον συμπέρασμα. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι κεκλημένη, νὰ προσφέρῃ μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὴν χώραν, δὲν θέλω, νὰ μεγαλοποιήσω τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα πρέπει, νὰ περιμένωμεν ἀπὸ αὐτήν. Μή λησμονεῖτε ὅμως κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι οἱ θεσμοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κυρίως ἀπεργάζονται τὴν εὐδαιμονίαν τῶν λαῶν, τὴν εὐδαιμονίαν τῶν λαῶν ἀπεργάζονται τὰ πολιτικὰ κόμματα, πολιτικὰ κόμματα ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα καὶ ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπεν καὶ ὑπῆρξεν εὐτυχής, διότι συνεφώνησε μὲ τὰς ἰδέας μας. Ἐξεπλάγην ὅμως, δυσηρεστήθην καὶ ἐλυπήθην, διότι ἤκουσα αὐτὸν νὰ λέγῃ «προσέξατε μὴ καταρτίσετε τὴν Γερουσίαν τέλος πάντων μὲ ἐκλογὴν ἡ ὁποία θὰ δώσῃ εἰς τὰς περιφερείας κομματικὸν χαρακτῆρα». Ὄχι, κ. ἡγέτα τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, δὲν θέλομεν τὸν κομματικὸν χαρακτῆρα εἰς τὰ μέλη τῆς Γερουσίας, τὰ ὁποῖα θὰ προέρχωνται ἐκ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, ἀλλὰ εἰς τὰ ἐκ τῆς λαϊκῆς ἐκλογῆς δι’ ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐκλογῆς θέλομεν τὸν κομματικὸν χαρακτῆρα. Συνήθως, κύριοι, διαβάλλεται ἡ ἔννοια τοῦ πολιτικοῦ εἰς τὴν λαϊκὴν ἀντίληψιν. Πταίουν καὶ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες οἱ ὁποῖοι εἴτε καὶ διότι εἰς περιστάσεις ἐκφράζονται πολλάκις ὡς ἑξῆς: «Μὰ τί θέλετε νὰ κάμωμεν κύριοι; αὐτὰ ἔχουν τὰ κόμματα». Κύριοι πρέπει νὰ εἴμεθα λογικοί, ἢ θὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν ἐπιτυχίαν εἰς κανένα δικτάτορα πάλιν μὲ τὴν εὐχὴν νὰ εἶναι ὀλιγώτερον κακὸς τοῦ προηγουμένου, εἴτε ἂν θέλωμεν νὰ ζήσωμεν ἐλεύθερον βίον, θὰ τὸν ζήσωμεν καὶ ἐπὶ μακρὸν χρόνον μόνον ἐὰν ἔχωμεν καλῶς ὀργανωμένα πολιτικῶς κόμματα. (χειροκροτήματα). Ὅταν δὲν ἔχωμεν καλῶς ὀργανωμένα πολιτικὰ κόμματα, ἡ πολιτικὴ ζωὴ τῆς χώρας δὲν δύναται παρὰ νὰ ὠθηθῇ εἰς ἀποτυχίαν, εἰς ὄλεθρον. Ὅταν ἐλλείπῃ ἡ ὀργάνωσις τῶν κομμάτων τί μένουσιν ἀπὸ τὰς ἄλλας δυνάμεις; Ἕνας κονιορτὸς πραγματικὸς δυνάμεων, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται παρὰ νὰ ἀγάγῃ εἰς μίαν δυσχέρειαν τὴν χώραν, ἡ ὁποία θὰ παρουσιάσῃ αὐτὴν εἰς πλήρη ἀναρχίαν ἀπὸ τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν δύναται νὰ τὴν ἐμποδίσῃ. Ἡ μόνη ἐγγύησις κατὰ τῶν ἀπροόπτων—ὅπως ἡ δυστυχία τῆς Μικρᾶς Ἀσίας—εἶναι ἡ ὀργάνωσις τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ἄνευ αὐτῆς δὲν γνωρίζομεν ποῦ πηγαίνομεν. Ἔμαθα κύριοι, ἀπὸ παλαιὰ καὶ πρὶν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εὑρίσκωμαι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, νεώτερος ἀκόμη εἰς τὴν Κρήτην, νὰ γνωρίζω ποίαν ἀξίαν ἔχουσι τὰ πολιτικὰ κόμματα. Καὶ ἐνῷ εὑρισκόμην εἰς ὀξυτάτην ἀντίθεσιν πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ ἀντιπάλου πολιτικοῦ κόμματος, τὸν ἀποθανόντα μακαρίτην Μιχελιδάκην, ἄριστον πατριώτην, ἔλεγον καθ’ ἑαυτὸν «ὁ Θεὸς νὰ τὸν διατηρῇ εἰς τὴν ζωήν, τί θὰ γίνῃ ἂν λείψῃ καὶ αὐτός;» Ἀληθῶς σᾶς βεβαιῶ, ὅτι συχνότατα εὑρέθην εἰς θέσιν νὰ εὔχομαι νὰ παραταθῇ ὁ βίος αὐτοῦ. Λοιπὸν ἂς μὴ ὁμιλῶμεν κατὰ τῶν πολιτικῶν κομμάτων, πρῶτον νὰ εὐχώμεθα κύριοι, ὅπως τὰ πολιτικὰ κόμματα εἴτε τὰ ὑπάρχοντα εἴτε τὰ δημιουργηθησόμενα εὐτυχήσουν ν’ ἀνεύρουν ἡγέτας, οἱ ὁποῖοι νὰ γνωρίζουν, ὅτι ἔρχονται εἰς τὴν ἐξουσίαν, διὰ τοῦ κόμματός των, ἀλλ’ ὅτι ἔρχονται εἰς τὴν ἐξουσίαν ἀποφασισμένοι νὰ μὴ γίνουν ὄργανα τοῦ κόμματος αὐτῶν θυσιάζοντες τὸ γενικὸν συμφέρον, διὰ τὸ συμφέρον τοῦ κόμματός των (χειροκροτήματα). Ἐὰν ἡ βαθεῖα συναίσθησις αὕτη δὲν ἐμπνέῃ τοὺς πολιτικοὺς ἐκείνους ἄνδρας, τότε δὲν δυνάμεθα νὰ σωθῶμεν, ἀλλὰ μόνον ἐκ τῶν πολιτικῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ φέρωσι τὴν χώραν τότε εἰς τὴν καταστροφὴν καὶ θὰ ὁδηγήσωσι αὐτὴν εἰς τὴν ὑποδούλωσιν μιᾶς δικτατορίας. Ἄς εὐχηθῶμεν, ὅπως οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες οἱ ὁποῖοι ἡγοῦνται κομμάτων ἔχωσι τὴν βαθείαν αὐτὴν συναίσθησιν, ὅτι ἔρχονται εἰς τὴν ἀρχήν, διὰ τοῦ κόμματος καὶ διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ κόμματος αὐτῶν, ἐρχόμενοι, ὅμως εἰς τὴν ἀρχὴν εἶναι ἀποφασισμένοι νὰ μὴ γίνωσι ὄργανα τοῦ κόμματός των, ἀλλὰ μόνον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, ἱστάμενοι ὅσον εἶναι δυνατὸν ὑψηλότερον, διὰ νὰ κατορθώσωσι νὰ ἐναρμονίσωσι τὰ ἀντίθετα συμφέροντα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ὀξύτατα εἰς τὸν κόσμον. Ἂν ἔχητε τοιούτους ἄνδρας ἀποφασισμένους, νὰ μὴ γίνωνται ὄργανα τῶν κομμάτων, ἀλλὰ νὰ μὴ φροντίζουν, νὰ ἐναρμονίζουν κατὰ τὸν καλλίτερον τρόπον τὰ ἀντίθετα συμφέροντα πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, τίποτε καλὸν μὴ περιμένετε. Ἀλλὰ ἐγὼ ἐλπίζω, ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, θὰ δειχθῶσι ἄξιοι τῶν προσδοκιῶν τῆς χώρας καὶ ὅτι θὰ δυνηθῶμεν μετὰ 2–3 ἔτη, ἀποβλέποντες εἰς τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν τὸ νέον νομοθετικὸν σῶμα, θὰ δώσῃ εἰς τὴν χώραν, νὰ γίνωμεν εὐτυχεῖς, διότι ὑπῆρξαν καὶ αὐτοὶ μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν τὴν ὀργάνωσιν αὐτοῦ καθ’ ὃν τρόπον, θὰ ὀργανωθῇ αὐτό. (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§190Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Παρεξήγησις ἐγένετο τῶν λόγων μου ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐγὼ ἀντετάχθην κατὰ τῶν κομμάτων. Πόσον πιστεύω εἰς τὰ κόμματα, ἀπόδειξις εἶναι ἡ ὑποστήριξις τὴν ὁποίαν ἔκαμον ἐν τῷ παρελθόντι καὶ ἐν προσφάτῳ τοιούτῳ, ὅτι τὰ γενικὰ συμφέροντα τείνουσι, νὰ ἐπιβάλωσιν, ὅτι ἔπρεπεν ἡ σχηματιζομένη Κυβέρνησις ἐν τῷ τόπῳ ἡμῶν, νὰ προέρχεται ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῶν κομμάτων. Αὐτὸ ἀποδεικνύει τὴν μεγάλην πεποίθησιν τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τῶν κομμάτων καὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν πρέπει, νὰ ὑφίσταται τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Γερουσίαν εἶπα, ὅτι ἐκεῖ δὲν εἶναι καμμία ἀνάγκη, νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη ἐκδήλωσις τῶν κομμάτων καὶ ὅτι ἔπρεπεν ἐν τῇ Γερουσίᾳ, νὰ ὑπάρχῃ ἐκδήλωσις καθ’ ἣν νὰ μὴν ἐπηρεάζῃ μίαν ἄλλην ἐκλογὴν ἡ ὕπαρξις ἑνὸς κόμματος καὶ δι’ αὐτὸ ἐπρότεινα τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινα. Τοῦτο δὲν εἶναι πόλεμος κατὰ τῶν κομμάτων, διότι ἐν τῇ Γερουσίᾳ, θ’ ἀναδειχθῶσι πρόσωπα καὶ ἐκ τῶν κομμάτων, ἀλλὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐπιβληθῇ ἓν κόμμα καὶ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν εἰσαγωγὴν προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι διακεκριμένα καὶ θὰ ἠδύναντο, νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Βʹ. νομοθετικὸν σῶμα καὶ τὰ ὁποῖα, νὰ μὴν ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον δυνατὸν νὰ καταπιέζῃ αὐτούς. Καὶ ἐγὼ δὲν φαντάζομαι ποτέ, ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ ὑπάρχῃ νομοθετικὸν σῶμα χωρίς, νὰ ὑπάρχουν καὶ κόμματα καὶ νὰ εἶναι δυνατὸν ἄνευ τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, νὰ διοικηθῇ ἕνας τόπος. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§192Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ εὐχαρίστησιν εἴδομεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔμεινε ἀνεπηρέαστος ἀπὸ ὅσα ἐπροτάθησαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως τῆς Γερουσίας. Ἀπόδειξις ἡ ἐγκατάλειψις τῆς ἰδέας τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ κλήρου εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ἡ μικρὰ προσχώρησις εἰς τὴν ἰδέαν τῶν ἐπὶ δικαιωτέρων βάσεων ὀργανώσεως τῆς Γερουσίας καὶ αἱ μικραὶ ἄλλαι τροπολογίαι τὰς ὁποίας ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ διαβεβαίωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔχεται ἀρρήκτως οὐδενὸς συστήματος, ἀλλὰ ὁδηγὸς ὡς πρὸς τὴν καθιέρωσιν τοῦ πρέποντος ἐκλογικοῦ συστήματος εἶναι τό ἑκάστοτε συμφέρον εἰς τὸν τόπον ὑποτίθεται, ὅτι ἴσως εἰς τὸ μέλλον τὸ συμφέρον τοῦ τόπου θὰ ἀποδείξῃ, ὅτι τὸ παρ’ ἡμῶν προτεινόμενα εἶναι τὰ πλέον ὀρθὰ καὶ συμφέροντα, ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως βλέπω, ὅτι ὑπάρχει πρόθεσις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, νὰ περαττωθῇ ἀπόψε ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ θὰ ὁμολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τοιαῦται τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ψηφισθῶσι τόσον ἐπειγόντως πρὶν ἐπεξεργασθῶσιν.

§193Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀρκούντως θὰ σὲ ἱκανοποιήσω.

§194Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ πρότασίς μου εἶναι δικαία, τὸ νὰ παραπεμφθοῦν αἱ τροπολογίαι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν μὲ προθεσμίαν 24 ὡρῶν.

§195Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ κηρυχθῇ περατωμένη ἡ συζήτησις καὶ νὰ τὸ ψηφίσωμεν, ὅταν θὰ διατυπωθῇ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν.

§196Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δηλῶ, ὅτι δὲν εἶμαι διατεθειμένος, οὔτε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, οὔτε ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς, νὰ ὁμιλήσω.

§197Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ τὴν θεωρήσωμεν περατωμένην τὴν συζήτησιν.

§198Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Προκειμένου νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἄρθρον τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἐνδεχόμενον, νὰ ὑποβληθῶσι τροπολογίαι καὶ νὰ συζητηθῶσι. Δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ φαντασθῆτε, ὅτι θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ὅταν ἐπιστρέψῃ, θὰ ψηφίσωμεν ὡς βωβὰ πρόσωπα.

§199Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι βέβαια. Ἐὰν δέχωμαι, νὰ περαττωθῇ ἡ συζήτησις, θὰ εἰπῇ, ὅτι δέχεσθε τὰς τροπολογίας.

§200Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν ἀποδέχομαι τὰς ἰδικάς σας τροπολογίας, ἡ Βουλὴ δυνατόν, νὰ τὰς ἀποδέχεται.

§201Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ζητῶ ἀπόψε νὰ ψηφισθῇ.

§202Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ζητῶ, νὰ γίνῃ τοιαύτη διατύπωσις, ὥστε νὰ μὴ κάνωμεν λάθη, πόσον δὲ ἔχω δίκαιον ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ ἰδία Κυβέρνησις ἐπανειλημμένως μετέβαλεν γνώμην, ἐπὶ οὐσιωδεστάτων ζητημάτων.

§203Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τώρα δὲν μεταβάλλω.

§204Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι ἡ Κυβέρνησις πρὸ ὀλίγων ὡρῶν διένειμε τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τῆς Γερουσίας τροποποιημένον καὶ κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν μετέβαλεν τὴν ὅλην βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Βλέπετε πόσον ἔχω δίκαιον. Δὲν θέλω, νὰ διαιωνισθῇ ἡ συζήτησις, οὔτε νὰ παραταθῇ ἡ ἐκκρεμότης διὰ τῆς ἐπεξεργασίας εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ζητῶ, νὰ μὴ γίνωσι λάθη καὶ νὰ μὴ ληφθῇ ἐσπευσμένως ἀπόφασις, ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ Κυβέρνησις ἀποκρούει τοῦτο, τότε θὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τῶν ἄρθρων. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ ἀπόκρουσις αὐτῆς τῆς ἰδέας, δὲν θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν καλλιτέραν διατύπωσιν.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος ἐφ’ ὅσον δὲν ἠδυνήθη, νὰ ὁμιλήσῃ ὑπέβαλεν ἔγγραφον δήλωσιν, ὅτι θὰ καταψηφίσῃ τὸ ἐδάφιον 3 τοῦ νόμου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας» δι’ οὓς λόγους γράφει ἐν τῇ δηλώσει του.

§206Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλῶ, ὅτι θὰ καταψηφίσω τὸ ἐδάφιον Γʹ. τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας», τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀντισυνταγματικὸν διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ἡ ἰδέα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀντιπροσωπείας εἰς τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας, ἤτοι ὁ καταρτισμὸς τοῦ κοινοβουλίου ἀμφοτέρων τῶν βαθμῶν, δηλαδὴ Βουλῆς καὶ Γερουσίας ἢ καὶ τοῦ ἑνὸς ἐξ αὐτῶν, δι’ ἐπαγγελματικῶν ἀντιπροσώπων διήγειρε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ διεγείρει πολλὴν ἀντίθεσιν γνωμῶν. Ἴσως εἰς ἄλλα κράτη, μὲ διαφορετικὴν βασικὴν ἀντίληψιν τῶν ἀρχῶν τοῦ Δημοσίου Δικαίου, ὡς ἐν Γερμανίᾳ, ὅπου ἐγένετο ἀρχὴ τῆς ἐφαρμογῆς, νὰ εὑρίσκῃ δεδικαιολογημένως ὀπαδούς. Παρ’ ἡμῖν ὅμως, ὅπου ἡ ἱστορία μας καὶ αἱ παραδόσεις μας εἶναι ἀνέκαθεν δημοκρατικαὶ καὶ ὅπου τὸ πνεῦμα τῆς ἰσότητος ἀποτελεῖ ζωηρότατον συναίσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἡ καθιέρωσις προνομιακῆς θέσεως, ἐν τῇ ἐκλογῇ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἀντιπροσωπείας, ὡρισμένων ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως καθοριζομένων τάξεων, ἀποτελεῖ βαθεῖαν προσβολὴν τοῦ Λαϊκοῦ συναισθήματος περὶ τῆς ἰσότητος καὶ ἀντίκειται εἰς αὐτὴν τὴν θεμελιώδη διάταξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συντάγματος, ὅτι «ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἀπέναντι τοῦ Νόμου». Ἡ ἰσότης, ὅπως τὴν καθορίζει τὸ Σύνταγμα καὶ ὅπως ἡ δημοκρατικὴ συνείδησις πολλαχῶς καὶ συνεχῶς παρ’ ἡμῖν ἐκδηλουμένη, τὴν ἀντιλαμβάνεται, εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τῶν πολιτικῶν δικαίων δὲν παίζει κανένα ρόλον καὶ δὲν ἀσκεῖ καμμίαν ἐπίδρασιν, οὔτε ἡ περιουσία, οὔτε ἡ μόρφωσις, οὔτε ἡ ἐκπαίδευσις, οὔτε οἱαδήποτε δρᾶσις προσωπική, περιουσιακή, διανοητικὴ ἢ ἐπαγγελματική, τὴν ὁποίαν δύναται κανεὶς ν’ ἀσκῇ. Κανὲν προσόν, καμμία ἰδιότης, καμμία ἀξία ὁσονδήποτε μεγάλη καὶ διακεκριμένη καὶ ἂν εἶναι, δὲν δύναται νὰ κλίνῃ, οὔτε κατὰ ἑκατομμυριάκις ποσοστὸν τὴν πλάστιγγα τῆς ἰσότητος πρὸς τὸ μέρος τῶν ἐχόντων τὰ ἐξαιρετικὰ πλεονεκτήματα τοῦ πλούτου, τῆς μορφώσεως, τῆς δημιουργικῆς ἀξίας κλπ. Ὁ νόμος τῆς ἰσότητος, θέλει, ὅπως ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Λαοῦ ἐκλέγεται ἀπὸ ἕνα ἀριθμόν, ὄχι ποιότητα, πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι αὐθαιρέτως, κατὰ συνθήκην, κατὰ κλάσμα, θεωροῦνται, ὅτι ὅλοι κέκτηνται τὰ αὐτὰ προσόντα, ἴσην ἀναλογικὴν δύναμιν καὶ σημασίαν, καὶ τὴν αὐτὴν ἐπίγνωσιν καὶ κρίσιν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἀποφασίζουσι καὶ θέλουσι νὰ διοικηθῶσι τὰ πράγματα τοῦ Κράτους. Ἐν αὐτῇ δὲ ταύτῃ τῇ ἀντιθέσει καὶ συγκρούσει τῶν προσωπικῶν βλέψεων καὶ τῶν ἀτομικῶν συμφερόντων τοῦ μεγάλου πλήθους τῶν ἐκλογέων, ἐν αὐτῇ ἀκριβῶς ὑπάρχει ἡ συνισταμένη τῶν δυνάμεων, δι’ ἧς καθορίζεται ἡ γενικὴ βούλησις, ἡ ὁποία ὑψοῦται ὑπεράνω τῶν ἀτομικῶν βλέψεων καὶ συμφερόντων, ἀποτελοῦσα τὴν καθολικὴν ἔκφρασιν τῆς ἐθνικῆς βουλήσεως ἑνιαίας καὶ μὴ καταμερισμένης εἰς ἀντιτιθέμενα συμφέροντα. Ἀφ’ ἧς ὅμως στιγμῆς ἠθέλομεν δεχθῆ, ὅτι ὁμάδες ἐπιχειρηματιῶν, ἐμπόρων καὶ ἐργατῶν, ὀργανωμέναι πρὸς ἐπιδίωξιν οἰκονομικῶν συμφερόντων, θὰ εἶχον δικαίωμα χωριστῆς προνομιακῆς ἀντιπροσωπείας, ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὰ εἰδικὰ αὐτὰ ἀτομικὰ συμφέροντα, ἐκπροσωπούμενα καὶ ἐπιδιωκόμενα καθ’ ὁμάδας, ἀποτελούσας ἐπισήμους ἀνεγνωρισμένους ὀργανισμούς, ἤθελον ἀποκτήσῃ τὸ ἐξαιρετικὸν πλεονέκτημα, ν’ ἀντιπροσωπεύωνται, εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως, εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ σώματα, ἀσχέτως καὶ ὄχι ἐν ἀναλογίᾳ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μελῶν των, σχετικῶς μὲ τὴν γενικῶς καθιερωμένην ἐκλογικὴν μονάδα, ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος, ἡ ἔννοια τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ὑφίσταται μείωσιν, ἢ ὅπερ ἀκριβέστερον, ἐξαφανίζεται καὶ δημιουργοῦνται τάξεις προνομιοῦχοι. Εἰς τὴν Ἰταλίαν ὁ Φασισμός, δηλαδὴ ὁ Δικτάτωρ Μουσολίνι, κατὰ τὸ 1923, ἵδρυσεν ἓν ἀνώτερον Συμβούλιον οἰκονομικῶν συμφερόντων, εἰς τὸ ὁποῖον ἀντεπροσωπεύθησαν οἱ διάφοροι κλάδοι τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς δι’ ἀντιπροσώπων ἐκλεγομένων ὑπὸ ὀργανώσεων οἰκονομικῶν συμφερόντων, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν κατέστη πολιτικὸν σῶμα, ἀλλὰ εἶδος συμβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, προσηρτημένης εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Κατόπιν ὁ Μουσολίνι ἐσκέφθη νὰ καταρτίσῃ τὴν Γερουσίαν ἀπὸ ἀντιπροσώπους οἰκονομικῶν ὀργανισμῶν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Γερουσία εἶχε φυσικὰ δευτερεύοντα ρόλον, ἐπροτίμησε τὸν νεωτερισμὸν τοῦτον, νὰ τὸν ἐφαρμόσῃ, διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ συνεπείᾳ τούτου, στηριζόμενος εἰς τὸν ὑφιστάμενον ἀπὸ τοῦ 1926 Χάρτην τῆς ἐργασίας, διὰ τοῦ ὁποίου διαιρεῖται ὁ πληθυσμὸς εἰς ὀργανισμοὺς καὶ ὁμοσπονδίας ἀποβλεπούσας εἰς ἐξυπηρέτησιν βιομηχανικῶν καὶ παραγωγικῶν συμφερόντων, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐξαρτῶνται ἀπὸ εἰδικὸν ὑπουργεῖον, ἐκανόνισεν, ὅτι ἐκλογεῖς εἶναι μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς ἓν ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὰς συνομοσπονδίας συνδικάτων, οὕτως ἀντικατεστάθησαν τὰ πολιτικὰ κόμματα, διὰ κατηγοριῶν καὶ τάξεων ἐπαγγελματιῶν. Ἀλλὰ ἡ φαινομενικὴ αὕτη δύναμις τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων εἶναι ἀπολύτως ἰδανική. Δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξωσι βουλευτὰς τὰ πρόσωπα τῆς ἀρεσκείας των, ἀλλ’ ἐκεῖνα τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θέλει ὑποδείξῃ τὸ «Ἀνώτατον Φασιστικὸν Συμβούλιον», τὸ ὁποῖον ὅμως εἶναι Σῶμα πολιτικόν, καὶ οὕτως ἐμμέσως ἡ πολιτικὴ καὶ πάλιν ἀναδεικνύει τοὺς βουλευτάς, ὄχι ἀμέσως διὰ τῆς ἐνασκήσεως ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς κυριαρχίας, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπιβολῆς ἑνὸς συμβουλίου, ὀργάνου ἑνὸς δικτάτορος, ἐνεργοῦντος κατὰ τὴν θέλησιν αὐτοῦ. Φυσικὰ τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας, δὲν εἶναι ἀξιομίμητον δι’ ἡμᾶς, καὶ ὡς προηγουμένως, ἀρχόμενος τοῦ λόγου εἶπον, ὡς πρὸς τὴν ἰσότητα ὁ ἀκοίμητος ἔρως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, καὶ αἱ βασικαὶ ἀρχαὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος, δὲν ἐπιτρέπουν τὴν καθιέρωσιν πολιτικῶν προνομίων ὑπὲρ ὡρισμένων Οἰκονομικῶν ὀργανισμῶν καὶ ἐπαγγελματικῶν, δύο φοράς. Ἑτέρα ἐπίσης σημαντικὴ ἀνισότης καθιεροῦται καὶ προνομιακὴ διπλοψηφία δίδεται, εἰς τὰ μέλη τῶν ὀργανισμῶν οἵτινες θὰ ἐκλέξουν κατ’ ἐπαγγελματικὰς ὁμάδας Γερουσιαστάς, διότι ἐνῷ οἱ ὀργανισμοί, τῶν ὁποίων εἶναι μέλη, θὰ ψηφίσουν μὲ συμπεπυκνωμένην ψῆφον, διὰ τῶν συμβουλίων των, ὡς ἐκλεκτόρων, ἀντιπροσωπευόντων τὰ μέλη, κατὰ τὰς ἄλλας ἐκλογὰς τῶν 9½ ὑπὸ τοῦ λαοῦ, θὰ ψηφίσουν πάλιν, ὡς ἐκλογεῖς ἄλλους Γερουσιαστάς. Ἑπομένως διὰ τοῦ προνομίου τῆς εἰδικῆς συμπεπυκνωμένης ἐκλογικῆς ἱκανότητος, θὰ ψηφίσουν δύο φοράς. Θέλω καταψηφίσῃ τὴν σχετικὴν διάταξιν, ὡς ἀντιβαίνουσαν εἰς τὸ αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ πλήττουσαν τὴν Δημοκρατικὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος τῶν πολιτῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ ἄρθρον 59 τοῦ συντάγματος ἀφίνει ἕνα κεινόν, διότι ἀφοῦ ὁρίζει, ὅτι ἐκ τῶν 120 Γερουσιαστῶν, οἱ ὁποῖοι ἀναγκαίως πρέπει, νὰ ἀποτελοῦν τὴν Γερουσίαν, κατόπιν ἐπιτάσσει ὅπως τὰ 9½ τοὐλάχιστον ἐκλέγωνται ὑπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ τὸ 1½ τὸ πολὺ ἐπιτρέπει, νὰ ἐκλέγωνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας ὁμοῦ. Μένει ἀπροσδιόριστον τὸ ὑπὸ τίνος, θὰ ἐκλέγωνται τὰ ὑπόλοιπα 2½, ἤτοι 20 Γερουσιασταί. Ἀφοῦ ὅμως τὸ γράμμα καὶ τό πνεῦμα τοῦ ἄρθρου 59 εἶναι νὰ ἐκλέγωνται ὑπὸ τοῦ λαοῦ τοὐλάχιστον τὰ 9½, ἄρα καὶ ὅ,τι πλέον τῶν 9)12 πρέπει, νὰ ἐκλεγῇ, θὰ ἐκλέγεται ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Εἶναι δὲ καταφανὴς ἡ ἀντιδιαστολὴ πρὸς τὴν ἑπομένην περίοδον, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται ἡ ὑπὸ ἄλλων παραγόντων καὶ τούτων ὅμως ἀπορρεόντων ἀπὸ τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν ἐκλογὴ τὸ πολὺ τοῦ 1½. Ἐκ τοῦ κενοῦ τούτου τοῦ ἄρθρου 59, κατὰ ταῦτα, δὲν δύναται νὰ ἐξαχθῇ, ὅτι ἡ συντακτικὴ τοῦ πολιτεύματος ἐξουσία ἠνόησε τὰ ὑπόλοιπα 2½ νὰ ἐκλεγοῦν ἀπὸ προνομιακὰς κατὰ περιουσίαν, οἰκονομικὴν δρᾶσιν, ἢ ἐπαγγελματικὴν ἰδιότητα ὀργανώσεις. Τοῦτο θὰ ἀντίκειται, καὶ ὡς προελέχθη, εἰς τὴν δημοκρατικὴν μορφὴν καὶ οὐσίαν τοῦ πολιτεύματός μας, τοῦ ὁποίου ἡ γενικὴ ἀρχὴ εἶναι ἡ ἰσότης καὶ ἡ ἐπικράτησις τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας ἐν παντί».

§207Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπεδέχθη τὴν χρησιμότητα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως καὶ ἐδέχθη νὰ ἐξαντληθῇ τὸ ὅριον τὸ ὁποῖον ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἐπιτρέπεται, ἐν τούτοις κατὰ τὰς τελευταίας προτάσεις του ἐκουτσούρεψε αὐτὴν τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν κατὰ δύο ἀντιπροσώπους. Πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ ἀριθμὸς ὁ ὁποῖος θὰ ὁρισθῇ σήμερον δὲν μεταβάλλεται παρά, διὰ τοῦ Συντάγματος, διότι ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τμηματικὴν ἀνανέωσιν τῆς Γερουσίας, εἶναι ἀδύνατον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ δώσωμεν ἄλλας θέσεις.

§208Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατί;

§209Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι θὰ δώσωμεν ἄλλας θέσεις ἀπὸ αὐτούς.

§210Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ πάρωμεν κατὰ τὴν προσεχῆ βουλευτικὴν ἐκλογήν.

§211Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι δύσκολον. Ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, νὰ δώσωμεν ἀκόμη δύο ἕδρας, διότι μία τάξις ἐκ τῶν ἐπαγγελματιῶν ἡ ὁποία μένει ἔξω πάσης ἐκπροσωπήσεως καὶ ἡ ὁποία εἶναι συμφέρον νὰ ἀντιπροσωπευθῇ, διότι ἡ τάξις αὐτὴ δὲν θέλει νὰ συνασπισθῇ ἀπολύτως μὲ συγγενῆ ἄλλην τάξιν, ἡ τάξις εἶναι τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων ἡ ὁποία ἀποτελεῖ πολυαριθμοτάτην τάξιν. Ἡ τάξις αὐτὴ ὀφείλει νὰ ὑπάγῃ εἰς τὰ ἐπαγγελματικὰ κέντρα, εἶναι πολυαριθμοτάτη τάξις καὶ περιλαμβάνει τραπεζιτικοὺς καὶ ἐμποροϋπαλλήλους καὶ εἶναι τάξις ὠργανωμένη. Ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν δέχονται νὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὰ Ἐργατικὰ Κέντρα, διότι εἶναι μὲν ἐργάται, δὲν εἶναι βιομήχανοι, εἶναι ὅμως μία πολυαριθμοτάτη τάξις, μία τάξις ὠργανωμένη, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ τύχῃ μιᾶς ἐκπροσωπήσεως, τοὐλάχιστον, διὰ μιᾶς ἕδρας. Δὲν πρέπει νὰ ἐκβιάσωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ προσχωρήσουν εἰς τὰ Ἐργατικὰ Κέντρα εἰς τὰ ὁποῖα δὲν θέλουν νὰ προσχωρήσουν. Ἡ ἄλλη ἕδρα, νομίζω, θὰ ἦτο δίκαιον ν’ ἀπονεμηθῇ εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐπιστημῶν καὶ τεχνῶν.

§212ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ διὰ τοὺς ἀγρότας;

§213Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπειδή, ὡς ἐτόνισα, ἡ ἀριθμητικὴ ἐκπροσώπησις εἰς τὴν Γερουσίαν, δὲν πρόκειται νὰ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὴν ἀριθμητικὴν δύναμιν τῶν τάξεων, ὁ ἀγροτικὸς κόσμος εἶναι ἀληθές, μολονότι εἶναι πολυαριθμότερος, διότι δὲν ἔχει ὀργάνωσιν, δὲν κατορθώνει νὰ ἔχῃ περισσοτέραν ἐκπροσώπησιν. Ἐὰν ἐπιμένητε ἡ ἀγροτικὴ τάξις, νὰ ἔχῃ ἀκόμη ἕνα, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, θὰ ἐπρότεινον ὅμως, ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ εἷς ἐκ τῶν ἀκινδύνων εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐπιστημόνων κλπ., νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἰδιαιτέρως εἰς τοὺς μηχανικούς. Ἐπειδὴ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν εἶναι πράγματι ἐλάχιστος, ἐπρότεινα ν’ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκπροσώπων αὐτῶν. Ἠμπορεῖ, ἂν θέλητε νὰ εἴπωμεν, νὰ δοθῇ εἰς γεωπόνους. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀγροτικὴ τάξις θὰ εὑρίσκῃ ἕνα καλὸν ὑποστηρικτὴν καὶ ἡ Γερουσία θὰ ἔχῃ ἕνα καλὸν μέλος, ἐὰν ὁρίσωμεν, ὅπως ὁρίζωμεν καὶ διὰ τοὺς μηχανικοὺς νὰ ἐκλέγηται καὶ εἷς ἀπὸ τὰς δύο γεωπονικὰς ἀρχὰς ποὺ ἔχει τὸ Κράτος.

§214ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§215Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐὰν δὲν θέλετε τότε δέν ἔχω ἀντίρρησιν, νὰ τὰς δώσητε γενικῶς εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐπιστημόνων, ἢ εἰς τοὺς ἀγρότας. Σεῖς πρὸ ὀλίγου ἐδέχεσθε, νὰ δοθῇ εἰς μίαν περιφέρειαν.

§216Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ρουσφέτια εἰς περιφερείας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῶσιν.

§217Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ διάκρισις τὴν ὁποίαν ἔκαμε ἡ Κυβέρνησις, ὡς πρὸς τοὺς μηχανικοὺς νομίζω, ὅτι εἶναι πρακτική, διότι εἶναι ὀρθόν, νὰ μὴ πάρουν τὰς θέσεις οἱ πλειοψηφοῦντες ἐκ τῶν διανουμένων καὶ διὰ τοῦτο, θὰ ἐπρότεινον νὰ γίνῃ μία διάκρισις δι’ ἕνα κλάδον ὡρισμένον. Ἡ αὐτὴ διάκρισις ἠμποροῦσε, νὰ γίνῃ διὰ τοὺς ἐκπροσώπους τῶν ἐμπορικῶν ἐπιμελητηρίων. Τὸ λέγω δὲ αὐτὸ εἰδικώτερον διὰ μίαν τάξιν ἰδιαιτέραν βιομηχάνων, ἡ ὁποία ὑπάρχει κίνδυνος, νὰ μὴ ἀντιπροσωπευθῇ εἰς τὴν Γερουσίαν μολονότι εἶναι μία ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας βιομηχανίας τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία προσέφερεν κολοσιαίας ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον μας. Ἡ βιομηχανία αὐτὴ εἶναι ἡ ναυτιλία. Θὰ ἐπρότεινον, νὰ μὴ ἐκλέγηται ὁ ἐκπρόσωπος τῆς ναυτιλίας, ἀπὸ τοὺς ναυτιλομένους, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν ὑποχρεωμένα νὰ ἐκλέξουν ἕναν ἐκ τῶν ἐκπροσώπων τῆς ναυτιλίας καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ ἦτο ὀρθόν νὰ γίνῃ μεγαλυτέρα διάκρισις, διότι ἐφ’ ὅσον ἀνεγνωρίσθη, ὅτι οἱ βιομήχανοι εἶναι συγχρόνως καὶ ἔμποροι, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι πολλάκις ἔρχονται εἰς σύγκρουσιν, συμφέροντα βιομηχανικὰ μὲ συμφέροντα στενῶς ἐμπορικά. Θὰ συνίστων λοιπὸν τὰ ἐμπορικὰ καὶ βιομηχανικὰ ἐπιμελητήρια νὰ ἐκλέγουν τρεῖς ἀντιπροσώπους, ἕνα ἐκ τοῦ τμήματος ἐμπορίου, ἕνα ἐκ τῆς βιομηχανίας καὶ ἕνα ἐκ τῆς ναυτιλίας. Καὶ ἔτσι θὰ ἔχωμεν πολὺ καλλιτέρους ἐκπροσώπους καὶ διὰ τὸ ἐμπόριον καὶ διὰ τὴν βιομηχανίαν καὶ διὰ τὴν ναυτιλίαν.

§218Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. Ἐὰν ἡ ἐκπροσώπησις τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων γίνῃ μόνον ἐκ μέρους τῶν ἐπιμελητηρίων, θὰ ὑπάρξῃ μία μεγάλη ἀδικία κατὰ τῶν προσφύγων, διότι αὐτοὶ μὴ ἔχοντες χρήματα, ἔχουν μόνον παράγκες καὶ ἑπομένως δὲν ἠμποροῦν, νὰ εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸ Ἐπιμελητήριον. Ἐγὼ διαμαρτύρομαι· εἶναι καὶ αὐτοὶ ἔμποροι πρώτης τάξεως καὶ δὲν ἠμποροῦν ν’ ἀποκλεισθοῦν (θόρυβος).

§219Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅτι δυσχέρεια, διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἀριθμὸς δὲν ὑπάρχῃ, διότι ἂν εἴδωμεν μεθαύριον, ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸν ἀριθμὸν 2 κάμνομεν νόμον διὰ τοῦ ὁποίου αἱ περιφέρειαι αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὸ κλάσμα τὸ τελευταῖον, αὐταὶ θὰ ἔχουν ἕνα τοῦ λοιποῦ ὀλιγώτερον. Ἐγὼ θὰ ἔλεγον, νὰ ἐδίδωμεν μίαν ἕδραν εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν καὶ μίαν εἰς τὴν ἐργατικήν, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ αὐτή, νὰ δοθῇ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τούς ἰδιωτικούς, διότι ἡ μεγάλη δυσχέρεια κατὰ τὴν πρότασίν σας εἶναι ὅτι δὲν εἶναι ὠργανωμένη. Ἡ πρώτη μου πρότασις εἶναι, νὰ τὰς δώσωμεν εἰς τὰς δύο περιφερείας, ἀλλὰ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, νὰ τὸ κανονίσωμεν ἔτσι.

§220Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δεχόμεθα τὴν πρότασίν σας κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως.

§221Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ ἰδιαιτέρα ἑρμηνεία, ὅτι ἡ μία ἐξ αὐτῶν, θά διατεθῇ διὰ τοὺς ὠργανωμένους ὑπαλλήλους. Σημειώσατε, ὅτι εἶναι ἡ μόνη ἡ τάξις ἡ ὁποία ἀντιμετώπισε ὅλους τοὺς κοινωνικοὺς κινδύνους. Ἐφ’ ὅσον ἡ παμψηφία σχεδὸν τῆς Βουλῆς ἀπεδέχθη τὴν ὀρθότητα αὐτοῦ δὲν πρέπει, νὰ δώσωμεν ἐξαιρετικὰ προνόμια εἰς περιφερείας.

§222Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Διὰ τῆς τελευταίας τροποποιήσεως, ἡ Κυβέρνησις ἔδωσεν εἰς τὰς ἐπαγγελματικὰς λεγομένας τάξεις καὶ τὰς ὀργανώσεις 20 γερουσιαστάς. Ὥστε θὰ ἔχωμεν 20 γερουσιαστὰς δι’ ὁλόκληρον τὴν 9ετίαν ἐκλεγομένους ὑπὸ τῶν πόλεων Θεσσαλονίκης καὶ Ἀθηνῶν, 15 γερουσιαστὰς ἐκ τοῦ νομοῦ Ἀττικοβοιωτίας, 7 τῆς Θεσσαλονίκης κτλ. Οἱ ἡμίσεις δηλαδὴ τῶν γερουσιαστῶν, θὰ ἀντιπροσωπεύουν τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τὰς Ἀθήνας. Καὶ ἐρωτῶ εἶναι νομοθετικὸν σῶμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὴν ὁλότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ;

§223Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θέλετε δηλαδή, ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ; Τὶ προτείνετε τότε σεῖς;

§224Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Δέχομαι τὴν ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ προτείνω τὴν μείωσιν τῶν 18 γερουσιαστῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλέγωνται, διὰ μίαν τριετίαν εἰς 10 γερουσιαστάς, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ 5 εἶναι ὑποχρεωμένοι, νὰ ἐκλέγωνται ἐκ μέρους τῶν ἀγροτικῶν τάξεων, οἱ ἄλλοι 5 δεδομένου, ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία, θὰ ἐκλέξῃ δέκα γερουσιαστὰς καὶ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα οἱ γερουσιασταί, θὰ ἐκλεγοῦν ἐκ τῶν διανοουμένων ἐν Ἀθήναις, νὰ ἐκλεγοῦν διανοούμενοι. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν αἱ συστάσεις μου.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει). «Ἡ Γερουσία ἀπαρτίζεται ἀπὸ 92 γερουσιαστάς...».

§226Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπεβλήθη τροπολογία καὶ ἡ Κυβέρνησις παρεδέχθη 90 γερουσιαστάς.

§227Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς εἶπον, ὅτι οἱ δύο γερουσιασταὶ οἱ ὁποῖοι ἀποκόπτονται, νὰ πᾶνε εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ Ἀργολιδοκορινθίαν.

§228Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον, ὡς διετυπώθη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως παρακαλῶ, νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται πολλοὶ βουλευταὶ)

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἀντιθέτως ἐπειδὴ ὑπάρχει ἀμφιβολία ἐρωτῶ: Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἐδάφιον, ὡς εἶχε πρὶν μὲ 90 βουλευτάς, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται ὀλιγώτεροι)

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπερρίφθη νὰ εἶναι 90 βουλευταί.

§232Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐξ ὀνόματος 20 βουλευτῶν παρακαλῶ, νὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Τὸ ζήτημα τίθεται οὕτω: Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἐδάφιον, ὡς ἐτροπολογήθη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§234Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καλύτερον εἶναι, νὰ τεθῇ ὡς ἑξῆς τὸ ζήτημα: Οἱ παραδεχόμενοι τοὺς δύο βουλευτὰς ὑπὲρ τῶν νομῶν Κερκύρας καὶ Ἀργολιδοκορινθίας λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι,.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα τίθεται, ὅπως τὸ ἔθεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, διότι ποῦ θὰ κατανεμηθοῦν αἱ δύο ἕδραι, θὰ τὸ εἴπωμεν εἰς ἄλλο ἄρθρον.

§236Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, θὰ δημιουργηθοῦν τοπικιστικὰ ζητήματα (θόρυβος).

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐκλέγωνται 92 βουλευταὶ ἀπὸ τὸν λαόν, λέγουσιν ναί, οἱ δὲ θέλοντες 90, λέγουσιν ὄχι (θόρυβος).

§238Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ζήτημα τίθεται οὕτως 90: ἢ 92.

§239Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιθυμῶ νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Παρακαλῶ τοὺς φίλους μου καὶ τοὺς ὀπαδοὺς τῆς Κυβερνήσεως, νὰ καθήσουν καὶ νὰ ψηφίσουν τὸ ἄρθρον ἐν ἡσυχίᾳ. Τοὺς παρακαλῶ θερμῶς, διότι ἄλλως τε, θὰ συνήγαγον τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν ἠμπορῶ, νὰ εἶμαι ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως (χειροκροτήματα). Παρακαλῶ τοὺς φίλους μου, νὰ συντελέσουν καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν κοσμίαν, διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ τελειώσωμεν.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσι ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Θ. Χαβίνης καὶ Λ. Κογεβίνας· ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Θ. Χαβίνη καὶ Λ. Κογεβίνα, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ.κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (ἀναγινώσκει). Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 141. Ἑβδομήκοντα ὀκτὼ ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τοῦ ἐδαφίου ὡς εἶναι διατυπωμένον. Ἑξήκοντα καὶ εἷς ἐψηφοφόρησαν ἐναντίον. Δύο ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφιον, ὡς ἔχῃ διατυπωθῆ. (γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2. Ὁ κ. Μπενζατζῆ ἔχει τὸν λόγον.

§245Λ. ΜΠΕΝΖΑΤΖΗ. Ὡς ἀντιπρόσωπος καὶ ἐγὼ τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ πληθυσμοῦ Θεσσαλονίκης αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ διαμαρτυρηθῶ. Ὁ Ἰσραηλιτικὸς πληθυσμὸς ὁμοφώνως, χωρὶς διαφορὰς γνωμῶν καὶ τάσεων, ἀπορρίπτει τὸ μέτρον τοῦτο, ὡς πλῆττον τὰ πολιτικά του δικαιώματα καὶ θίγον αὐτὴν ταύτην τὴν ἠθικήν του ὑπόστασιν εἰς τὸ Κράτος, θὰ ἐξηγηθῶ ἀμέσως. Ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως τὸ μέτρον τοῦτο μειώνει τὰ πολιτικὰ δικαιώματα τῶν Ἰσραηλιτῶν, καθ’ ὅσον περιορίζει τὴν πολιτικήν των ἐπίδρασιν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶναι τοῦτο, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο παρουσιάζει ἓν σοβαρώτατον μειονέκτημα, καταργεῖ δηλαδή, διὰ τὸν Ἰσραηλίτην τὸ μυστικὸν τῆς ψήφου. Ὡς ἄτομα οἱ Ἰσραηλῖται, θὰ ἐξακολουθήσουν βεβαίως ν’ ἀπολαύουν τῆς ἐγγυήσεως ταύτης τῆς καθιερουμένης ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ὡς σύνολον, ὡς στοιχεῖον, στεροῦνται τῆς ἐγγυήσεως ταύτης. Δηλαδὴ τὴν ἑπομένην τῆς ἐκλογῆς μπορεῖ κανείς, νὰ διαπιστώνῃ πόσοι Ἰσραηλῖται ἐψήφισαν ὑπὲρ τοῦ τάδε ἢ τοῦ τάδε κόμματος.

§246Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς;

§247Λ. ΜΠΕΝΖΑΤΖΗ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐξηγηθῶ. Ὡς ἄτομα οἱ Ἰσραηλῖται, ἀπολαύουσι τῆς ἐγγυήσεως τοῦ Συντάγματος, δηλαδὴ τοῦ μυστικοῦ τῆς ψηφοφορίας, ἀλλ’ ὡς σύνολον στεροῦνται μὲ τὸ μέτρον τοῦτο τοῦ μυστικοῦ τούτου, διότι τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξεύρῃ τις, πόσοι Ἰσραηλῖται ἐψήφισαν ὑπὲρ τοῦ τάδε κόμματος. Καὶ τοῦτο εἶναι σοβαρὸν μειονέκτημα. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως αἱ συνέπειαι εἶναι πλέον ἀπαίσιαι, διότι τὸ μέτρον τοῦτο παριστᾷ τοὺς Ἰσραηλίτας, ὡς πολίτας δευτέρας τάξεως.

§248ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§249Λ. ΜΠΕΝΖΑΤΖΗ. Δὲν λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται αὐτό, ἀλλὰ τὸ μέτρον ἀφίνει αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν, μεταξὺ τῶν μαζῶν τοὐλάχιστον τῶν Ἰσραηλιτῶν, δηλαδή, ὅτι δὲν εἶναι πολῖται ἴσοι μὲ τοὺς ἄλλους Ἕλληνας. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ θρησκευτικῆς πράξεως καταλαμβάνω πολὺ καλά, νὰ χωρισθῶσιν οἱ Ἰσραηλῖται, ἀλλὰ πρόκειται περὶ πολιτικῆς πράξεως. Τὸ Σύνταγμα δὲν δίδει τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου, ὡς πρὸς Ἰσραηλίτας, ἀλλ’ ὡς πρὸς Ἕλληνας πολίτας. Ἐνῷ λοιπὸν ἡμεῖς προσπαθοῦμεν καὶ ἐργαζόμεθα ὑπὲρ τῆς στενωτέρας προσεγγίσεως καὶ στενωτέρας συνεργασίας μεταξὺ τῶν Χριστιανῶν καὶ τῶν Ἰσραηλιτῶν, αὐτὸ τὸ μέτρον μᾶς βάζει προσκώμματα καὶ μᾶς ἐμποδίζει τὴν πολιτικὴν συνεργασίαν. Ἐμποδίζει τοὺς Ἰσραηλίτας, νὰ λάβωσιν ἐνεργὸν μέρος εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τοῦ Κράτους. Ἤκουσα, ὅτι αὐτὸ τὸ μέτρον ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τοὺς Ἰσραηλίτας μίαν ἀντιπροσωπείαν εἰς τὴν Βουλὴν ἢ εἰς τὴν Γερουσίαν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι οἱ Ἰσραηλῖται, παραιτοῦνται αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος ἐπειδὴ τὰ μειονεκτήματα εἶναι σπουδαιότερα ἀπὸ τὰ πλεονεκτήματα καὶ ἐκτὸς τούτου εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι πάντα τὰ πολιτικὰ κόμματα θὰ φροντίζουν νὰ ἐξασφαλίσουν εἰς τοὺς Ἰσραηλίτας, ἐὰν δικαιοῦνται, ἀναλόγους θέσεις εἰς τοὺς συνδυασμούς των, εἴτε πρόκειται περὶ ἐκλογῶν Βουλῆς, εἴτε Γερουσίας. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι θὰ εἶναι ζήτημα δικαιοσύνης ἀπολύτου νὰ καταργηθῇ τὸ μέτρον αὐτό, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ἐκ μέρους τῶν Ἰσραηλιτῶν ὡς προσβλητικόν.

§250Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιθυμῶ ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Θεσσαλονίκης βουλευτήν. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι κάνωμεν διάκρισιν μεταξὺ Ἰσραηλιτῶν ἢ Χριστιανῶν ἢ Μουσουλμάνων. Τὸ καθεστὼς τῶν μειονοψηφιῶν μᾶς ἔχει ἐπιβληθῆ διὰ Διεθνοῦς συμβάσεως.

§251Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. συνάδελφος δὲν νομίζω, ὅτι ὑπεστήριξεν τὴν ἄποψίν του, ὅπως ἔπρεπε, διότι τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι στεροῦνται καὶ τῆς μυστικότητος τῆς ψηφοφορίας, εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαῖον εἶναι, ὅτι οἱ Ἰσραηλῖται δὲν θέλουν νὰ εἶναι μειονότης καὶ αὐτὸ ἔχει μεγάλην σημασίαν.

§252Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ εἶμαι εὐτυχὴς νὰ χειροκροτήσω τοὺς Ἰσραηλίτας Θεσσαλονίκης τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν, θὰ αἰσθανθοῦν ἑαυτοὺς Ἕλληνας πολίτας, ὅπως οἱ Ἰσραηλῖται Κερκύρας, Κρήτης καὶ τῆς ἄλλης παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι εἰς αὐτὸ ὅμως τὸ σημεῖον δὲν ἔχομεν φθάσει ἀκόμη. Πιστεύω, ὅτι πλησιάζομεν. Ὑπάρχει μία κίνησις εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ὑπὲρ τῆς ἀφομοιωτικῆς αὐτῆς ἐργασίας, ἀλλ’ ἀκριβῶς ὁ ἐνιστάμενος ἐκ Θεσσαλονίκης βουλευτὴς δὲν ἀνήκει εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται, διὰ νὰ ἐπιτύχουν τὴν ἀφομοίωσιν αὐτοῦ τοῦ θεσμοῦ. Αὐτὸ εἶναι γνωστόν. Δὲν ἔχει λοιπὸν τὸ δικαίωμα τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει τάσεις διαφόρους νὰ παραπονεῖται. Τὸ νὰ μᾶς λέγει, ὅτι καταργοῦμεν τὴν μυστικότητα τῆς ψήφου, νομίζω, ὅτι αὐτὸ δὲν χρήζει σοβαρᾶς ἀνασκευῆς. Ὑπάρχει ἕνας τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξασφαλίζεται ἡ ἀντιπροσωπεία τῶν Ἰσραηλιτῶν εἶναι ὁ τρόπος αὐτός. Ἐγὼ τὸ θεωρῶ μίαν ἀνωμαλίαν αὐτό, ἀλλὰ ἠξεύρω τὴν προπαγάνδαν ἡ ὁποία γίνεται ἐναντίον μας καὶ ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω εἰς τὴν Ἰσραηλιτικὴν κοινότητα τῆς Θεσσαλονίκης, τὴν ὁποίαν ἐκτιμῶ μεγάλως καὶ τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἓν λαμπρὸν στοιχεῖον προόδου τῆς βορείου Ἑλλάδος, νὰ τῆς εἴπω, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ αἰσθανθῇ ἑαυτὴν Ἑλληνικὴ ψυχικῶς—δὲν ὁμιλῶ διὰ τὸ θρήσκευμα—μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ κρίνω, ὅτι συμφέρον ἰδικόν των εἶναι νὰ φροντίζουν ὅπως εἰς τὰ σχολεῖα των διδάσκεται ἐπαρκῶς ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα, μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ κάμωσι συνδυασμοὺς ὑπὸ τὸν τίτλον τοῦ Ἰσραηλίτου ἢ τοῦ Σιωνιστοῦ, θὰ γνωρίζουν, ὅτι τὸ Κράτος ἔχει τὸ δικαίωμα, νὰ τοὺς δώσῃ τὰ πολιτικὰ δικαιώματα εἰς χωριστοὺς συλλόγους ἀμυνόμενον κατὰ ἐνδεχομένης καταχρήσεως τῆς ψήφου. Ὅταν ἔχουν ἰδιαιτέρους συλλόγους τί ἠμποροῦν νὰ παραπονεθοῦν; Δὲν τοὺς δίδεται ἐπαρκὴς ἀντιπροσωπεία; Θέλουσι νὰ ριφθῶσιν εἰς τὰς ἀγκάλας μας ὡς Ἕλληνες ἀνεξαρτήτως τῆς θρησκείας των; Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ τοὺς δεχθῶμεν καὶ νὰ τοὺς σφίξωμεν εἰς αὐτάς, ἀλλὰ πρέπει προηγουμένως νὰ πεισθῶμεν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Θεσσαλονίκης ὁ ὡμιλήσας ἐπὶ τοῦ θέματος εἶναι βουλευτὴς ψηφίζων τὴν Κυβέρνησιν εἶναι φίλος—τοὐλάχιστον αὐτὸ μοῦ εἶπεν ὅταν ἦλθεν ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην—τῆς Κυβερνήσεως ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, ὅτι καίτοι παρῆλθον τόσα ἔτη, ἔχομεν ἓν τμῆμα τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ πληθυσμοῦ τὸ ὁποῖον δὲν ἀντελήφθη, ὅτι εἶναι συμφέρον του, νὰ ζήσῃ μαζί μας. Λυποῦμαι διότι ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω αὐτά, ἀλλὰ τὰ ἐθεώρησα καθῆκόν μου.

§253Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι, τὸ παράπονον τὸ ὁποῖον ἠκούσθη ταύτην τὴν ἑσπέραν ἀπὸ τὸν κ. βουλευτὴν τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ συλλόγου Θεσσαλονίκης, δὲν ἀκούεται πρώτην φορὰν καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς. Ὁ χωρισμὸς τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰς ἐκλογικοὺς συλλόγους προῆλθε τὸ πρῶτον κατὰ τὰς ἐκλογὰς νομίζω τοῦ 1913. Τότε οἱ Ἰσραηλῖται διεμαρτυρήθησαν ζωηρῶς. Πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι τότε δὲν ἤμην ἐν τῷ ἐνεργῷ πολιτικῷ βίῳ. Ἐν τούτοις μ’ ὅλον ὅτι δὲν ἤμην ἐν τῷ ἐνεργῷ πολιτικῷ βίῳ, ἔλαβον πλείστας ὅσας ἐκεῖθεν πληροφορίας καὶ ἐπιστολὰς καὶ τηλεγραφήματα προσώπων ἐκ τῶν πρώτων μεταξὺ τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου τὰ ὁποῖα παρεπονοῦντο, διὰ τὸν χωρισμὸν αὐτόν. Ἐθεώρουν, ὅτι ἐπήρχετο μείωσις τῆς προσωπικότητος καὶ μείωσις τῆς θέσεώς των μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ ἐν μέσῳ τῆς Θεσσαλονίκης, ὅπου ἀληθῶς ὡς γνωστὸν πρὸ 400 ἐτῶν ἀποτελοῦσιν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, στοιχεῖον προόδου καὶ μεγάλης ἐνεργείας δραστηριότητος. Ἠναγκάσθην τότε, μολονότι ὡς εἶπον, δὲν διετέλουν ἐν τῷ ἐνεργῷ πολιτικῷ βίῳ, νὰ δημοσιογραφήσω ὑπὲρ τῆς ὑποθέσεως τῶν Ἰσραηλιτῶν, ἀποκρούων τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἤκουσα ταύτην τὴν ἑσπέραν, ὅτι ἡ συνθήκη περὶ μειονοτήτων μᾶς ὑποχρεοῖ νὰ ἔχωμεν κεχωρισμένους συλλόγους. Διότι τοῦτο ἀληθῶς εἶναι πλεονέκτημα τὸ ὁποῖον παρέχεται εἰς τὰς θρησκευτικὰς μειονότητας ἢ φυλετικάς, τὸ ὁποῖον ὅμως πλεονέκτημα οἱ Ἰσραηλῖται τὸ ἀποκρούουν ὡς μειονέκτημα μὴ θέλοντες, νὰ θεωροῦνται εἰς κἄτι τι κεχωρισμένον τῶν λοιπῶν Ἑλλήνων.

§254Α. ΠΑΠΑΣ. Σεῖς ἐζητήσατε οἱ πρόσφυγες νὰ ψηφίζουν χωριστά.

§255Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, κ. βουλευτά· αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα. Εἰς τὰς ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, νομίζω, ὅτι ἐψήφισαν μαζὶ μὲ τὸ λοιπὸν στοιχεῖον.

§256Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βεβαίως.

§257Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπίσης διεμαρτυρήθησαν καὶ κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογάς, ὅτι ἐχωρίσθησαν. Νὰ ἔχητε δὲ ὑπ’ ὄψει σας καὶ ἡ Κυβέρνησις ἰδιαιτέρως, τὰ παράπονα ταῦτα τὰ ὁποῖα κατ’ ἐπανάληψιν διετυπώθησαν ἐκ μέρους τῶν Ἰσραηλιτῶν. Δὲν διατελῶ κἂν ἐν γνώσει τῆς κινήσεως περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐὰν ὑπάρχουν κατὰ τῆς κινήσεως αὐτῆς Ἰσραηλῖται καὶ ἐὰν μεταξὺ αὐτῶν εἶσθε καὶ σεῖς κ. βουλευτά, ἐκ Θεσσαλονίκης, δὲν γνωρίζω. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι ἐφόσον θέλομεν καὶ ἀληθῶς ἡ θέλησις αὕτη, δυνάμεθα νὰ διαπιστώσωμεν, ὅτι εἶναι πάντοτε ἐν τῷ Ἰσραηλιτικῷ στοιχείῳ ν’ ἀφομοιωθῇ μετὰ τοῦ λοιποῦ στοιχείου ἐφ’ ὅσον πάντες τοῦτο ἐπιδιώκομεν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ πιστοποιῶ, διότι τὸ αἰσθάνομαι, ὅτι δὲν εἶναι μονομερὴς ἀντίληψις ὡρισμένων τινῶν ἐκ τῶν λοιπῶν Ἑλλήνων, ἀλλ’ ἀντίληψις τοῦ συνόλου τῶν Ἑλλήνων. Διὰ τὴν τοιαύτην κίνησιν ἡ καλλιτέρα βοήθεια τὴν ὁποίαν, θὰ ἠδυνάμεθα, νὰ παράσχωμεν, θὰ ἦτο νὰ παράσχωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν εὐκαιρίαν, ὅπως τὸν σκοπόν τους τὸν θεωρήσωσι πραγματοποιηθέντα. Ὁ σκοπός των δὲ θὰ θεωρηθῇ πραγματοποιηθείς, ἐὰν ἡμεῖς ἐντεῦθεν πιστοποιήσωμεν, ὅτι πράγματι ἡ πλειονότης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πράγματι αὐτὸ θέλει. Διότι ἐὰν ἐξακολουθῶμεν χωρίζοντες αὐτοὺς εἰς ἰδιαίτερον ἐκλογικὸν σύλλογον, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑποστηρίξωμεν διὰ τούτου τοῦ μέσου λεληθότας ἢ μᾶλλον ἀκουσίως τὴν ἀντίθετον ἐνέργειαν ἡ ὁποία γίνεται καὶ ὄχι τὴν ἐνέργειαν ὑπὲρ τῆς ἀφομοιώσεως τῶν Ἰσραηλιτῶν μετὰ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων πολιτῶν. Δὲν νομίζω δέ, ὅτι δύναται νὰ ἐγερθῇ καμμία ἀντίδρασις ἐνταῦθα ἐκ τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἕνωσιν, ὅταν ἔχωμεν δεδομένου, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι μεταξύ των, μεταξὺ τῶν ὁποίων φέρεται καὶ ὁ κ. βουλευτής, λέγουσιν, ὅτι ἡμεῖς θέλομεν νὰ βοηθήσωμεν τὴν τάσιν αὐτὴν τῆς ἐργασίας αὐτῶν πρὸς ἕνωσιν τῶν Ἰσραηλιτῶν μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἄν ὅμως ἀναγνωρίσωμεν ὡς ὑπάρχουσαν καὶ εὑρεθῶσι βραδύτερον ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ διαμαρτυρηθοῦν διὰ τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ὑπεύθυνος καὶ ὁ κ. βουλευτής, τότε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τοὺς χωρίσωμεν, διότι θὰ εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν εἰς ὅντινα εἴπῃ, ὅτι δὲν σεβόμεθα τὸ δικαίωμα τῶν μειονοτήτων, ὅτι ἡμεῖς συμμορφούμεθα μὲ τὴν θέλησιν τῶν μειονοτήτων, οἱ ὁποῖοι θέλουν, νὰ εἶναι τὸ αὐτὸ στοιχεῖον μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης νομίζω, ὅτι εἶναι προτιμότερον, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ νὰ παραδεχθῶμεν ὡς συντελεσθὲν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναμένει νὰ συντελεσθῇ, ἀφ’ οὗ οὐδεμίαν διαμαρτυρίαν ἠκούσαμεν, ὅταν μαζὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἐψήφισαν, ἀκούομεν δὲ διαμαρτυρίας συνεχῶς, ὅταν τοὺς χωρίζωμεν εἰς ἰδιαιτέρους ἐκλογικοὺς συλλόγους. Πρέπει ὅμως οἱ ἴδιοι, νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν ἑαυτόν μας ἀπὸ μίαν μομφὴν ἡ ὁποία ἀποδίδεται, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ μίαν εὐαισθησίαν ὑπερβάλλουσαν πρὸς τήρησιν τῶν διατάξεων τῶν συνθηκῶν περὶ μειονοτήτων, ἡ ὁποία δύναται νὰ μᾶς ἀγάγῃ εἰς ἀποτέλεσμα λίαν δυσάρεστον, διότι ἴσως εἰς τὴν ψυχὴν πολλῶν τῶν Ἰσραηλιτῶν, θὰ γεννηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ὑποθάλπομεν τὴν ἀντίθετον ἐνέργειαν καὶ δὲν θέλομεν, νὰ συνειθίσωμεν εἰς τὴν ἐνέργειάν των, νὰ θεωρηθοῦν ἓν ὅλον μετὰ Ἑλληνικοῦ στοιχείου. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δικαιολογοῦνται πλήρως τὰ παράπονα τὰ ὁποῖα ἐγένοντο παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ συλλόγου Θεσσαλονίκης καὶ νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν αἴτησίν του. Θὰ συστήσω καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλήν, νὰ φανῶμεν θαρραλεώτεροι καὶ νὰ μὴ διστάζωμεν ἀπὸ τὸ ἐνδεχόμενον, νὰ μᾶς εἴπουν ἀφ’ οὗ ἕως τώρα, δὲν ἔχομεν τίποτε ἄλλο παρὰ παράπονα περὶ τοῦ ἐναντίον, διατί ν’ ἀφίσωμεν, νὰ διατυπώνωνται αὐτὰ τὰ παράπονα.

§258Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν κ. Πρόεδρε; Εἶσθε ἐν γνώσει, ὅτι δὲν εἶναι δικαίωμα τῶν μειονοτήτων, νὰ παραιτηθοῦν τῆς ἐγγυήσεως τὴν ὁποίαν παρέχουν ὑπὲρ αὐτῶν αἱ συνθῆκαι; Εἶναι ζήτημα συνθηκῶν.

§259Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι δὲν μᾶς ἐπιβάλλει ἡ συνθήκη, νὰ τοὺς ἔχωμεν εἰς χωριστὸν σύλλογον.

§260Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Μακκᾶ, ἀντιλαμβάνομαι καὶ ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐξ ὅσων γνωρίζω, περὶ τῶν συνθηκῶν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιβεβλημένον. Εἶναι μία παροχὴ προστασίας ὑπὲρ τῶν μειονοτήτων, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον λέγουν, ὅτι δὲν ἀποτελοῦν μειονότητα καὶ ἂν ἔχωμεν διάφορον θρησκείαν, δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ θεωρηθῇ μειονότης, ἀπέναντι μιᾶς κατηγορηματικῆς δηλώσεως γενομένης παρ’ ἀντιπροσώπου τοῦ λαοῦ ἐκείνου, διότι ὁ κ. βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ τὸ σύνολον τοῦ λαοῦ ἐκείνου καὶ νομίζει, ὅτι πρέπει, ν’ ἀποδεχθῶμεν ὡς κατηγορηματικὴν δήλωσιν τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ λαοῦ, ὅτι δὲν θέλει νὰ εἶναι ξεχωριστὰ τοῦ λοιποῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου. Καὶ ἂν δεχθῶμεν τὴν αἴτησιν ταύτην, δὲν ἔχομεν νὰ εἴπωμεν ἄλλο τι εἰς ἐκείνους οἵτινες ἤθελον ἐπικαλεσθῇ τὰς διατάξεις περὶ μειονοτήτων παρὰ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀποτελεῖ χώραν τοιαύτην, ἡ ὁποία μεταχειρίζεται καὶ τὰς μειονότητας κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε δὲν θέλουν νὰ ὑπάρχουν αἱ μειονότητες. Τοῦτο θ’ ἀπετέλει ἕνα περιπλέον τίτλον, ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος.

§261Λ. ΜΠΕΝΖΑΤΖΗ. Λυποῦμαι πολὺ ποὺ εἶμαι ὑποχρεωμένος, ν’ ἀνέβω πάλιν εἰς τὸ βῆμα, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθεσεν προσωπικὸν ζήτημα, εἶμαι ὑποχρεωμένος, νὰ τὸ κάμω. Κατὰ τὴν πρώτην φορὰν ποὺ ἐχωρίσθησαν οἱ Ἰσραηλῖται εἰς ἰδιαίτερον ἐκλογικὸν σύλλογον, ἐκήρυξαν τὴν ἀποχὴν ἀπὸ τὰς ἐκλογάς. Δὲν ἀποτελεῖ τοῦτο τὴν μεγαλυτέραν ἀπόδειξιν, ὅτι οἱ Ἰσραηλῖται δὲν ἐπιθυμοῦν, νὰ χωρισθοῦν πολιτικῶς. Καὶ τώρα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Βουλή, ἔλαβον τηλεγραφήματα ὅλων τῶν Ἰσραηλιτικῶν ὀργανώσεων καὶ ἦλθε ἐδῶ 2 φορὰς ὁλόκληρος ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ κοινοτικοῦ Συμβουλίου, διὰ νὰ παρακαλέσῃ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ καταργήσῃ αὐτὸν τὸν θεσμόν;

§262Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι τοῦτο μία ἀπόδειξις σπουδαία, ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ περιμένωμεν ὀλίγον, δὲν σᾶς ἀδικοῦμεν.

§263Λ. ΜΠΕΝΖΑΤΖΗ. Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι μᾶς ἀδικεῖτε, διότι ἔχετε ἐσφαλμένας πληροφορίας καὶ τοῦτο θὰ τὸ ἀποδείξω τώρα. Λέγετε, ὅτι οἱ κύκλοι εἰς τοὺς ὁποίους ἀνήκω, δηλαδὴ οἱ Σιωνιστικοί, ἀντιτίθενται εἰς τὴν ἀφομοίωσιν. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, νὰ τὸ διακηρύξω μὲ τὸν κατηγορηματικώτερον τρόπον, διότι ὅλοι οἱ Ἰσραηλῖται εἶναι ὀπαδοὶ τῆς καλῶς εὐνοουμένης ἀφομοιώσεως. Πρὸ 18 μηνῶν, ὅτε δὲν εἶχε ἀνακινηθῇ ἀκόμη τὸ ζήτημα τῆς ἀφομοιώσεως εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἐδημοσίευσα ἕνα ἄρθρον εἰς τὸ «Ἐντεπαντάν», διὰ τοῦ ὁποίου ἐνόμισα προπαγάνδαν ὑπὲρ τῆς ἀφομοιώσεως κατὰ τὴν καλὴν ἔννοιαν τῆς λέξεως, δηλαδὴ υἱοθέτησιν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης, ὡς μητρικὴν γλῶσσαν τῶν Ἰσραηλιτῶν τὴν ὁποίαν ὁμιλοῦμεν τώρα δὲν εἶναι ἰδική μας, τὴν ἐλάβομεν ἀπὸ τὴν Ἰσπανίαν. Εἶναι ἓν εἶδος jargon τὸ ὁποῖον περιφρονοῦμεν καὶ τὴν μεταχειριζόμεθα μόνον, διὰ τὰς λαϊκὰς μάζας, θὰ εἴμεθα πολὺ εὐτυχεῖς τὴν ἡμέραν ποὺ μπορέσουν ὅλοι οἱ Ἰσραηλῖται, νὰ ὁμιλοῦν τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ὡς μητρικὴν τοιαύτην. Ὑπάρχουν ἀπὸ τώρα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἑκατοντάδες νέων ποὺ διαβάζουν κάθε μέρα Ἑλληνικὰς ἐφημερίδας, ἐν ᾧ ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἡ ὁποία διήρκεσεν ἐπὶ 400 ἔτη, ὀλίγοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μετεχειρίζοντο τὴν Τουρκικήν. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία σύγκρισις καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν οἱ Ἰσραηλῖται, νὰ ἀφομοιωθοῦν μὲ τοὺς Τούρκους, ἀλλὰ λέγων τ’ ἀνωτέρω θέλω, νὰ δείξω τὰς προόδους τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰς τὴν ἐκμάθησιν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης εἰς διάστημα δέκα ἢ καὶ εἴκοσι ἐτῶν. Δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ἀφομοιωθῇ ἕνα λαὸς καὶ νὰ μάθῃ τὴν γλῶσσαν τοῦ λαοῦ εἰς τοὺς κόλπους τοῦ ὁποίου ζῇ, καὶ νὰ μεταχειρίζηται οὗτος τὴν γλῶσσαν τοῦ τελευταίου τούτου εἰς τὰς ἑστίας του. Δὲν εἶναι δυνατόν, τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐξελίξεως. Ἡμεῖς κάμνομεν τὰς μεγαλυτέρας προσπαθείας διὰ τὴν διάδοσιν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ τῆς Ἑλληνικῆς μορφώσεως. Μάλιστα κ. Πρόεδρε. Εἰς τὰ Ἰσραηλιτικὰ σχολεῖα ξεύρετε πόσας ὥρας τὴν ἑβδομάδα διδάσκεται ἡ Ἑλληνικὴ; 18 ὁλοκλήρους ὥρας τὴν ἑβδομάδα καὶ ὅλα τὰ γενικὰ μαθήματα πλὴν τῶν Ἑβραϊκῶν μαθημάτων διδάσκονται εἰς τὴν Ἑλληνικήν.

§264Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ καὶ τὰ αἰσθήματά σας μᾶς κάμνουν ἐντύπωσιν, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι καὶ σεῖς καὶ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἀκόμη ὥριμοι, διὰ τὴν τελείαν ἀφομοίωσιν.

§265Λ. ΜΠΕΝΖΑΤΖΗ. Ἀπόδειξις δέ, ὅτι δὲν λέγω κἄτι τί ἀνακριβὲς εἶναι, ὅτι οἱ μαθηταὶ τῶν Ἰσραηλιτικῶν σχολείων ἐπιτυγχάνουσι εἰς τὰς εἰσιτηρίους ἐξετάσεις καὶ γίνονται δεκτοὶ εἰς τὰ Γυμνάσια τοῦ Κράτους. Δὲν εἶναι τοῦτο ἀπόδειξις, ὅτι εἶναι πολὺ προχωρημένοι, εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν καὶ εἰς ὅλα ἐν γένει τὰ λοιπὰ μαθήματα τὰ ὁποῖα διδάσκονται ἑλληνιστὶ εἰς τὰ σχολεῖα μας; Σᾶς βεβαιῶ καὶ μπορῶ, νὰ βεβαιώσω καὶ αὐτὴν τὴν Βουλήν, ὅτι καὶ οἱ Σιωνισταί, ὅπως καὶ ὅλοι οἱ Ἰσραηλῖται, εἶναι ὀπαδοὶ τῆς καλῶς ἐννοουμένης ἀφομοιώσεως, δηλαδὴ τῆς υἱοθετήσεως τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης, ὡς μητρικῆς τοιαύτης καὶ τῆς ἀποκτήσεως τῆς Ἑλληνικῆς μορφώσεως. Ἀλλ’ οἱ Ἰσραηλῖται θέλουν ἐκ παραλλήλου, νὰ διατηρήσουν τὰ Ἰσραηλιτικά των αἰσθήματα. Εὑρίσκει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ ἔγκλημα; ὅτι δηλαδὴ οἱ Ἰσραηλῖται παραμένουν πιστοὶ πρὸς τὴν θρησκείαν καὶ τὴν φυλήν των;

§266Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζωμεν καὶ παρακολουθοῦμεν τὴν ἐξέλιξιν τῶν πραγμάτων ὅλων τῶν Ἰσραηλιτικῶν καὶ Τουρκικῶν καὶ πρέπει, νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι παρατηροῦνται κινήσεις αἱ ὁποῖαι πρέπει, νὰ προκαλέσουν τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως.

§267Λ. ΜΠΕΝΖΑΤΖΗ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι οἱ Ἰσραηλῖται ἀξιοῦσι νὰ διατηρήσουν τὰ Ἰσραηλιτικά των αἰσθήματα, ἀλλὰ συγχρόνως, νὰ καλλιεργήσουν καὶ τὰ Ἑλληνικά των τοιαῦτα. Εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὴν Γερμανίαν, εἰς τὴν Ἀγγλίαν, εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ εἰς πολλὰς ἄλλας χώρας τοῦ κόσμου, ὑπάρχουν ἑκατομμύρια Ἰσραηλιτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι πιστοὶ εἰς τὴν φυλήν των χωρὶς νὰ παραλείπουν, νὰ εἶναι καλοὶ Γάλλοι, Ἄγγλοι, Γερμανοὶ κτλ., εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅλοι, θὰ εὐχαριστηθοῦν, νὰ ἴδουν τὴν αὐτὴν ἐξέλιξιν τῶν πραγμάτων, ὅπως καὶ εἰς τὰς ἄλλας χώρας.

§268Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς σᾶς παρακαλοῦμεν, νὰ μᾶς ἐπιτρέψητε, νὰ ἀφίσωμεν, νὰ περάσῃ ὁ ἀναγκαῖος χρόνος, διὰ νὰ πεισθῶμεν, ὅτι ἐπισήμως πλέον γίνεται ἡ κίνησις τῆς ἀφομοιώσεως, ἐν αὐτῷ καὶ εἰς ἐμὲ φαίνεται, ὅτι παρατηρεῖται ἡ πρόοδος, ἀλλ’ ὑπάρχει τὸ παράπονον, ὅτι ἕνα μέγα μέρος τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ κόσμου τῆς Θεσσαλονίκης ἀνθίσταται εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ἀφομιώσεως τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας μᾶς εἴπατε, θά τὰς ἐξετάσω. Καὶ τώρα ἀκριβῶς ἔκαμα λόγον μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ τούτου. Θὰ ἔλθῃ δὲ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν καὶ ἄν ἴδωμεν, ὅτι ἔχομεν λάθος, θὰ τὰ διορθώσωμεν ἐκεῖ. Σήμερον ἐφ’ ὅσον πρόκειται, νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε τὸ νομοσχέδιον, θὰ σᾶς παρακαλέσω, νὰ ἀφήσετε, νὰ ψηφισθῇ. Μοῦ ἔκαμε μεγαλειτέραν ἐντύπωσιν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοῦ εἴπατε ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὡρῶν ποῦ διδάσκεται ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα εἰς τὰ σχολεῖα, καὶ ἄν καὶ αἱ ἄλλαι πληροφορίαι εἶναι, ὅπως λέγετε, θὰ προσπαθήσωμεν, νὰ διορθώσωμεν τὸ ζήτημα.

§269Λ. ΜΠΕΝΖΑΤΖΗ. Ἔχω τὴν σταθερὰν ἐλπίδα, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀδικία, θὰ διορθωθῇ.

§270Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁμολογῶ, ὅτι ἔχω ἀντιθέτους πληροφορίας δι’ ἓν μέγα μέρος τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου τῆς Θεσσαλονίκης.

§271Λ. ΜΠΕΝΖΑΤΖΗ. Ὡμιλήσατε περὶ Σιωνιστῶν. Ἀλλὰ ἡ Ἑλλὰς ὑπέγραψε καὶ αὐτὴ τὸ σύμφωνον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ὑπὲρ τῆς δημιουργίας εἰς τὴν Παλαιστίνην μιᾶς Ἰσραηλιτικῆς ἑστίας, δηλαδὴ ἐνέκρινεν αὐτὴν τὴν πρᾶξιν, καὶ ἐνῷ οἱ Ἰσραηλῖται ἐργάζονται ὑπὲρ τῆς δημιουργίας αὐτῆς τῆς ἑστίας, διὰ τοὺς δυστυχισμένους ἀδελφούς των, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠμποροῦν, νὰ ζήσουν εἰς τὰς χώρας εἰς τὰς ὁποίας ζοῦν, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἔγκλημα, ὅτι ἠμπορεῖ, μεμφθῇ τις τὰ αἰσθήματά των. Σᾶς λέγω, ὅτι εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ Γαλλίαν οἱ μεγαλύτεροι Ἰσραηλῖται συγγραφεῖς φιλόσοφοι καὶ πολιτικοὶ ἄνδρες εἶναι ὅλοι σιωνισταί, ἀλλὰ συγχρόνως εἶναι καὶ πολῖται προσηλωμένοι εἰς τὰς χώρας εἰς τὰς ὁποίας ζοῦν.

§272Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διαφορὰ ἡ δημιουργία μιᾶς ἐθνότητος εἰς τὴν Παλαιστίνην, εἶναι κἄτι τι τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν πραγματικῶς καὶ εἶναι ἀπὸ τὰς ἀποδείξεις τῆς δυνάμεως τῆς ἐθνικῆς τοῦ αἰσθήματος τοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται νὰ καταπνίξῃ, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἄλλο, αὐτὸ ὑπῆρξε, ὥστε οἱ Ἰσραηλῖται εἰς τὰς διαφόρους χώρας, νὰ γίνουν σὺν τῷ χρόνῳ ἐξαρτήματα πλέον τῆς ἐθνότητος τὴν ὁποίαν δημιουργοῦσι εἰς τὴν Παλαιστίνην.

§273Λ. ΜΠΕΝΖΑΤΖΗ. Μὲ συγχωρῆτε κ. Πρόεδρε, τοιοῦτος φόβος δὲν ὑπάρχει. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν, Γερμανίαν, Γαλλίαν καὶ Ἀμερικήν, οἱ Ἰσραηλῖται ἔχουν μεγάλην ἐπιρροὴν καὶ αἰσθάνονται ὡς Ἄγγλοι, Γερμανοί, Γάλλοι καὶ Ἀμερικανοὶ καὶ ἡ ἐξέλιξις αὐτὴ γίνεται εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Δὲν πιστεύω δέ, οἱ Ἰσραηλῖται νὰ εἶναι τόσον ἀνόητοι, ὥστε νὰ μὴ καταλαμβάνουν τὸ συμφέρον των τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ εὐημερία τοῦ Κράτους καὶ τῆς Χώρας εἰς τὴν ὁποίαν ζοῦν. (χειροκροτήματα).

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον. (ἀναγινώσκει).

§275ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 2ον ἄρθρον)

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθον 3ον. (ἀναγινώσκει).

§277ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 3ον ἄρθρον)

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον. (ἀναγινώσκει).

§279ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 4ον ἄρθρον)

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον. (ἀναγινώσκει). Ἐδῶ ὑπάρχει μία τροπολογία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§281Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω μίαν δήλωσιν, ὅτι μολονότι ἐγένετο ἡ παραχώρησις τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔκαμεν εἰς βάρος τοῦ πλειοψηφικοῦ συτήματος, ἥτις τῷ ὄντι εἶναι μικρά, διότι δὲν προσφέρει παρὰ μόνον 12 ἕδρας, ἐπὶ τῶν 92 καὶ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ὁ ἀνάλογος ἀριθμὸς τῶν ψήφων, διὰ νὰ ἔχουν τὰς ἕδρας ταύτας, μολονότι, λέγω, τοιοῦτον συμβαίνει, ἐγὼ ἐμμένω σταθερῶς δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσα ὁμιλῶν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν καὶ μετὰ λύπης δηλῶ, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ καταψηφίσω τὴν πρότασιν.

§282Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀκριβῶς, διὰ τοὺς ἀντιθέτους λόγους καὶ ἡμεῖς ἀποκρούομεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία οὐδαμῶς μᾶς ἱκανοποιεῖ.

§283Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅσον βέβαια καὶ ἐὰν δὲν εἶναι ἀπολύτως ἱκανοποιητικὴ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὰς ἀπόψεις ἡμῶν, ἐχαροποιήθημεν εἰς τὴν ἀρχὴν ὅταν ἀνηγγέλθη, ἀλλ’ αἱ ἐλπίδες μας κατόπιν διεψεύσθησαν. Ὁπωσδήποτε ὑπάρχει μία πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὑποθέτω, ὅμως, ὅτι αὐτὴ ὡς διατυποῦται εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ μίαν ἀντινομίαν μεγάλην, δηλαδὴ ἀξιοῦται ἀπὸ τὸν μειοψηφοῦντα συνδυασμὸν νὰ ἔχῃ ὅσας δυνάμεις εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχῃ ὁ πλειοψηφῶν συνδυασμός. Δηλαδὴ εἰς μίαν περιφέρειαν ἐκλέγονται 3 καὶ οἱ συνδυασμοὶ εἶναι 5 καὶ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν συνδυασμῶν εἶναι μικρὰ εἶναι δυνατὸν αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ πλειοψηφοῦν σχετικῶς νὰ μὴ ἔχῃ τὸ τρίτον τῶν ἐκλογέων ἀπαιτεῖται ἀπὸ τὴν μειοψηφίαν νὰ ἔχῃ τὸ τρίτον.

§284Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὡς σχετικῶς πλειοψηφοῦντα. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρξῃ μία μειοψηφία ἡ ὁποία νὰ συγκεντρώσῃ τὸ τρίτον, πέρνει τὸν ἕνα γερουσιαστήν. Ὑποθέσατε εἰς μίαν περιφέρειαν τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα παίρνει 200 ψήφους. Τὰ μειοψηφοῦντα πέρνουν κάθε ἕνα 80. 70, 60 οἱ ὁποῖοι ἐν συνόλῳ εἶναι περισσότεροι τῶν 200. Οἱ 200 θὰ πέρνουν ὅλους τοὺς γερουσιαστάς.

§285Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἡ ἄλλη περίπτωσις τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερα, ὑποθέσατε, ὅτι εἶναι 30,000 ψηφοφόροι, ὅτι εἶναι 5 συνδυασμοὶ καὶ ἔχει ὁ πλειοψηφῶν συνδυασμὸς 8,000 οἱ ἄλλοι ἔχουν 5,000. 6,000 κλπ. Δὲν ἔχουν τὸ τρίτον, διὰ τῆς προτάσεώς σας ἀπαιτεῖται τὸ τρίτον ἀπὸ μειοψηφίαν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει ὁ πλειοψηφῶν συνδυασμὸς τὸ τρίτον.

§286Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ πλειοψηφία ἡ σχετικὴ παίρνει ὅλας ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει μία μειοψηφία ἡ ὁποία ἔχει τὸ τρίτον. Ὅταν εἶναι 30.000 ψηφοφόροι καὶ ἡ πλειοψηφία παίρνει τοὺς 8.000 καὶ ἡ μειοψηφία παίρνει τοὺς ἄλλους, ἀλλὰ κανεὶς δὲν παίρνει 10.000 αἱ 8.000 θὰ πάρουν ὅλας τὰς ἕδρας. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι τὸ σύστημα δὲν εἶναι σύστημα ἀναλογικόν, ἀλλὰ σύστημα αὐντιπροσωπεύσεως τῶν μειοψηφιῶν.

§287Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἠννόησα τὴν πρότασίν σας κ. Πρόεδρε, ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἰσχυρίζομαι, ὅτι εἰς τὴν πρότασίν σας ὑπάρχει μία θεμελιώδης ἀντινομία, ὅτι διατυποῦται ἡ ἀξίωσις ἀπὸ τὴν μειοψηφίαν, νὰ ἔχῃ δύναμιν μεγαλυτέραν ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν, διὰ νὰ χορηγηθῇ εἰς αὐτὴν μία καὶ μόνη θέσις.

§288Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον εἶναι μειονοψηφία ἀπέναντι τῆς σχετικῆς πλειοψηφίας βέβαια τῶν ἀστῶν. Τὸ ζήτημα εἶναι, νὰ χωνέψωμεν ὅτι δὲν δεχόμεθα τὴν ἀναλογικὴν ψηφοφορίαν, δεχόμεθα μόνον τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν μειοψηφιῶν, δὲν ἀναγνωρίζομεν δικαίωμα εἰς τὴν μειοψηφίαν ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ παρὰ ἐφ’ ὅσον ἀντιπροσωπεύει τὸ τρίτον, τὸ τέταρτον. Δὲν ὑπάρχει ἀντίφασις εἰς τὸ σύστημά μου, δὲν σᾶς ἱκανοποιεῖ τὸ σύστημά μου.

§289Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν θέλετε, ἀξιώσατε καὶ ἀπὸ τὸν πλειοψηφοῦντα συνδυασμόν, νὰ ἔχῃ τὸ τρίτον τῆς δυνάμεως, τότε εἴμεθα σύμφωνοι.

§290Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλετε, νὰ ἐπιταχύνετε τὸ σύστημά σας, ἀξιοῦντες ἀπὸ ἐμὲ παράλογα πράγματα.

§291Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἰσχυρίζομαι, ὅτι ὑπάρχει μία ἀντίφασις εἰς τὴν πρότασίν σας, ὅταν ἀπὸ τὸν μειοψηφοῦντα συνδυασμόν, διὰ νὰ χορηγήσητε μίαν θέσιν ἀπαιτεῖται κατώτατον ὅριον, δὲν ἀπαιτεῖται δὲ τοιοῦτον ὅριον ἀπὸ τὸν πλειοψηφοῦντα, ἀλλὰ τὸ ὑπὸ τὸν μειοψηφοῦντα συνδυασμὸν ἀπαιτεῖται ἓν ὅριον τοῦ ὁποίου ἐν τοῖς πράγμασιν ἡ συγκέντρωσις δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ἔχῃ τὸ τρίτον τῶν ψήφων. Αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν παράλειψιν. Ὅταν, κύριε Πρόεδρε ὁ σύνδεσμος εὑρίσκεται ἐν ἀπολύτῳ μειονοψηφίᾳ ἀπέναντι τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων εἶναι ἀδύνατον νὰ χορηγηθῶσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ θέσεις... τῶν ὁποίων τὸ σύνολον ἀποτελεῖ τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν τῶν ἐκλογέων. Δὲν πρόκειται πλέον περὶ ἀναλογίας. Ἐγὼ συμμερίζομαι τὴν γνώμην, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐκπροσωπηθῇ κατά τινα τρόπον καὶ ἡ μειοψηφία καὶ ὑποθέτω, ὅτι εἰς ταῦτα, τὰ ὁποῖα λέγω ἔχω ἀπολύτως δίκαιον. Θέσατε ἓν ὅριον διὰ τὴν πλειοψηφίαν, τότε θέσατε καὶ διὰ τὴν μειοψηφίαν ὅριον, θέσατε ὅριον εἰς ὅλας τὰς μειοψηφίας, ὥστε ἐὰν συμπληροῖ τὸ ἀπαιτούμενον ὅριον νὰ ποραχωρῆται μία θέσις εἰς τὸ πλειοψηφοῦν μεταξὺ τῶν μειοψηφούντων. Ἄλλως καθίσταται δῶρον ἄδωρον.

§292Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, πᾶσα πρότασις βάσιν ἔχει τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἰς βάρος τοῦ ὁποίου γίνεται μία ἐλαφρὰ παραχώρησις.

§293Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁμιλῶ εἰσέτι πρὸς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως ἀπὸ τὰς ἀναπτυχθείσας γνώμας ἐπείσθη, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπροσωπευθῇ καλλίτερον ἡ μειοψηφία, ἀναγγέλων, ὅτι προσχωρεῖ εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ κάμνει ἔπειτα τὴν διόρθωσιν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ ἀντιπροσωπείας τῶν μειοψηφιῶν. Γίνεται μία παραχώρησις εἰς μίαν μειοψηφίαν, ἡ ὁποία οὐδέποτε πρόκειται νὰ πραγματοποιηθῇ εἰς τὴν πρᾶξιν. Δὲν ὑποθέτω βεβαίως, ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδέα ἦτο εἰς πρόθεσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς ἐκ τούτου νομίζω, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσε τὸ σύνολον τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας συγκεντροῦν ὅλαι αἱ μειοψηφίαι ἀποτελοῦν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑποδεικνυομένων ὑπὸ τῆς προτάσεως τῆς Κυβερνήσεως, τότε νὰ παρέχεται μία ἕδρα εἰς τὸ σχετικῶς πλειοψηφοῦν ἐκ τῶν μειοψηφούντων κομμάτων.

§294Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ εἶναι ὀρθή. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἡ μειοψηφία, θὰ ἀποκλείεται ὅταν δὲν ἔχῃ τὸ ⅓. Αὐτὸ εἶναι μία ἀντίφασις.

§295Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Συμφωνῶ, καὶ ἐγὼ μὲ τὴν πρότασιν ἡ ὁποία ἐγένετο παρὰ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, διότι ἂν θέλωμεν, νὰ ὑπάρχῃ πραγματικὴ ἐκπροσώπησις τῆς μειονοψηφίας πρέπει νὰ τὴν δώσωμεν, διότι ἀντιθέτως, θὰ συμβῇ ἐκεῖνο ποῦ εἶπεν ὁ κ. Καφαντάρης καὶ θὰ ἦτο καλόν, νὰ τὸ ἐσκέπτετο ἡ Κυβέρνησις, διότι ἀλλέως δὲν ἔκαμεν τίποτε ὑπὲρ τῶν ἀντιπροσωπειῶν. Ὡς ἐτέθη τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον προσοχῆς καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ μὲ τὴν θεωρίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἶναι βάσις τὸ πλειοψηφικόν. Ἔχομεν ἄλλως τε ἐν τῇ χώρᾳ μας συστήματα ἀντιπροσωπεύσεως τῶν μειονοψηφιῶν. Θὰ ἔλεγον συνεπῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ σπεύσῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν, ἵνα δοθῇ περισσότερος χρόνος δι’ ὡριμωτέραν ἀπόφασιν.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον (ἀναγινώσκει). Ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ.

§297ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 5ον ἄρθρον)

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6ον, (ἀναγινώσκει).

§299ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 6ον ἄρθρον)

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7ον, (ἀναγινώσκει).

§301ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 7ον ἄρθρον)

§302ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8ον. (ἀναγινώσκει).

§303ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 8ον ἄρθρον)

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9ον, (ἀναγινώσκει).

§305ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 9ον ἄρθρον)

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 10 ἀφορῶν τοὺς κληρικούς. Διαγράφεται.

§307Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπὶ τοῦ 11ου κ. Πρόεδρε.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ 11ον γίνεται 10ον.

§309Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§311Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κατόπιν ἐγὼ κ. Πρόεδρε.

§312Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν καθορίζεται ἡ ἔμμεσος, ἐκλογή, διὰ τῶν ἐπιμελητηρίων καὶ ὁρίζεται, ὅτι θὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὰ συμβούλια. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν δι’ ὅλα τὰ εἴδη τῶν ἐπιμελητηρίων, διότι εἶναι διάφορος καὶ ὁ τρόπος τῆς συγκροτήσεως τῶν ἐπιμελητηρίων. Τὰ μὲν βιομηχανικὰ καὶ ἐπαγγελματικὰ λεγόμενα ἐπιμελητήρια ἔχουσιν ὡς μέλη ὅλους τοὺς σχετικοὺς ἐπαγγελματίας καὶ ἑπομένως μέλη τῶν ἐπιμελητηρίων εἶναι ὅλοι οἱ ἐπαγγελματίαι οἱ ὁποῖοι ἐκλέγουν τὰ συμβούλια τῶν ἐπιμελητηρίων. Ἀντιστρόφως τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια δὲν ἔχουν ὡς μέλη τοὺς σχετικοὺς ἐπαγγελματίας. Τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια ἔχουν μέλη ἐκλεγόμενα καὶ αὐτά. Δὲν εἶναι δηλαδὴ ὅλοι οἱ γεωργοὶ μέλη γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων. Ἀλλὰ τὰ μέλη τῶν γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων εἶναι γεωργοὶ ἐκλεγόμενοι ἀπὸ τὰ κοινοτικὰ συμβούλια.

§313Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς προτείνω ἐγὼ μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ μόνη τὴν ὁποίαν δύναμαι νὰ δεχθῶ. Θέλετε, νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον καὶ νὰ ὁρίσωμεν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ θὰ γίνῃ καθ’ ὃν τρόπον ὁρίσῃ τὸ κανονιστικὸν διάταγμα;

§314Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ σᾶς εἰπῶ κ. Πρόεδρε. Διὰ μὲν τὰ δύο ἐπιμελητήρια λέγεται ὀρθῶς, ὅτι τὰ σχετικὰ ἐπιμελητήρια ἐκλέγουν, διὰ τὰ γεωργικὰ ὅμως ὀφείλετε νὰ εἴπητε, ὅτι τὰ μέλη τῶν ἐπιμελητηρίων ἐκλέγουν. Διότι αὐτὰ τὰ μέλη εἶναι 40 ἢ 50, αἱ δὲ ἐκτελεστικαὶ ἐπιτροπαὶ εἶναι 10 ἢ 12. Ὑπάρχει μεγάλη διαφορά.

§315Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος δηλαδή, ὅτι ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς, θὰ ὁρισθῇ, διὰ διατάγματος.

§316Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅλα μαζί.

§317Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα καὶ θὰ σᾶς εἰπῶ διατί; Διότι πρέπει, νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς παρατηρήσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἷς τῶν κυρίων συναδέλφων καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐργατικῆς ὁμοσπονδίας, διότι πραγματικῶς ἡ συνομοσπονδία αὐτὴ ἀποτελεῖται ἀπὸ 35 μέλη καὶ εἶναι πολὺ δικαιότερον τὰ 35 αὐτὰ μέλη νὰ ἐκλέγουν. Ἑπομένως εἶναι δυνατόν, νὰ γίνῃ σκέψις περὶ τῆς Πανελληνίου ἑνώσεως. Δι’ αὐτὸ εἶναι ὀρθὸν καὶ ἐπιβεβλημένον ὅλα αὐτά, νὰ καθορισθοῦν, διὰ διατάγματος, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σκέψεως, τὴν ὁποίαν κάμνετε σεῖς.

§318Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πάρα κάτω εἶναι πιθανόν, νὰ διαγράψητε τὴν διάταξιν δυνάμει τῆς ὁποίας ὑποχρεωτικῶς, θὰ γίνῃ ἀνανέωσις τῶν συμβουλίων τῶν ἐπιμελητηρίων ὅλων. Θὰ ὁμιλήσω ὅταν ἔλθῃ τὸ σχετικὸν ἄρθρον.

§319Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ἄσχετον.

§320Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι σχετικὸν εἶναι.

§321Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐκλέξουν, ὅπως καὶ τὰ ἐμπορικὰ καὶ τὰ βιομηχανικὰ ἐπιμελητήρια, θὰ ἐκλέξουν.

§322Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ εἰς αὐτὸ ἔχομεν ἀντίρρησιν. Θὰ ὁμιλήσωμεν πάρα κάτω.

§323ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ ποῖον χρόνον ἐκλέγονται αὐτοί;

§324Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ λέγει πάρα κάτω, ὅτι εἶναι διὰ τρία χρόνια.

§325Θ. ΛΥΡΑΣ. Ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε καὶ κύριοι συνάδελφοι. Ἐπειδὴ προέρχομαι ἀπὸ τὴν ἀγροτικὴν οἰκογένειαν, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ παραπονεθῶ, διὰ τὴν πενιχρὰν ἀντιπροσωπείαν τὴν ὁποίαν καθορίσατε, διὰ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Δὲν παραγνωρίζω τὸ ἐνδιαφέρον σας κ. συνάδελφοι, διὰ τοὺς ἀγρότας. Ἀλλὰ ὀφείλομεν, νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις μὲ ὅλον τὸ ἀγροτικὸν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐξαγγέλουν οὐδέποτε ἐφρόντισαν, διὰ τὸν ἀγρότην καὶ συγκεκριμένως σᾶς παρακαλῶ, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μὲ δύο λόγια, νὰ σᾶς εἴπω, διότι ἡ ὕπαιθρος ἀπὸ τὴν ὁποίαν προέρχομαι καὶ ἔχω τὴν ἀξίωσιν, νὰ ἔχω γνώμην, δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω, ὅτι οὐδεμίαν ἀγροτικὴν ἀσφάλειαν ἔχει μέχρι σήμερον, οὔτε γεωπόνους, οὔτε τίποτε. Σήμερον κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ μὲ μεγάλην μας χαρὰν ἠκούσαμεν κατ’ ἐπανάληψιν ἀπὸ τὸ στόμα σας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀγροτικὸν πρόγραμμα καὶ τὸ πιστεύομεν, ὅτι ἔχει ἀγροτικὸν πρόγραμμα, εἶναι ἀνάγκη κ. Πρόεδρε, νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸν ἀγροτισμὸν ὁ ὁποῖος βεβαίως εἶναι ἡ ζωὴ τοῦ Κράτους, διότι εἶναι τὸ παραγωγικώτερον καὶ τὸ νομοταγέστερον στοιχεῖον. Ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη τοὐλάχιστον εἰς τὸ δεύτερον αὐτὸ σῶμα, νὰ ὑπάρχουν ἀντιπρόσωποι τῶν ἀγροτῶν, οἱ ὁποῖοι, νὰ εἶναι φύσει καὶ θέσει ἀγρόται καὶ τὸ κύριον ἐπάγγελμά των, νὰ εἶναι ἀγροτικόν, διότι εἰς τ’ ἀγροτικὰ ἐπιμελητήρια ὑπάρχουν καὶ δικηγόροι.

§326Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐξηγήσατε ἀκριβῶς τὶ θέλετε;

§327Θ. ΛΥΡΑΣ. Ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀντιπροσωπευθοῦν οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι, νὰ ἔχουν τὴν πεῖραν καὶ νὰ γνωρίζουν τὰς ἀνάγκας τοῦ ἀγρότου.

§328Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀναθέτομεν εἰς τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια, νὰ τοὺς ἐκλέξουν, τί ἄλλο θέλετε, νὰ κάμω διὰ νὰ ἐπιτύχουν;

§329Θ. ΛΥΡΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Νὰ τεθῇ μία διάταξις, ὥστε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλεγοῦν ἀπὸ τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια, νὰ εἶναι τὸ ἐπάγγελμά των, καθαρῶς ἀγροτικόν. Δηλαδὴ εἰς τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια ἔχουν παρεισφρήσει καὶ δικηγόροι.

§330Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ θέλετε, νὰ εἶναι μέλη τοῦ γεωργικοῦ ἐπιμελητηρίου καὶ νὰ εἶναι ἀγρόται. Αὐτό, τὸ ὁποῖον ὁ κ. βουλευτὴς προτείνει τὸ ἐσκέφθην καὶ τὸ εἶχον μάλιστα διατυπώσει. Ἀλλὰ ἐνέχει μίαν ἀντίρρησιν, ὅτι ἴσως δὲν εἶναι συνταγματικόν, νὰ καθορίσωμεν ἀναξιότητας, νὰ μὴ ἔχουν δικαίωμα, νὰ ἐκλεχθοῦν ἐὰν δὲν ἔχουν κύριον ἐπάγγελμα τὸ γεωργικόν. Δέχομαι νὰ τεθῇ ἐκλεγομένων ὅμως ἀπὸ τὰ μέλη τοῦ ἐπιμελητηρίου ἢ ἀπὸ ἀγρότας ἔχοντας κύριον ἐπάγγελμα τὴν γεωργίαν.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμποροῦν νὰ τεθοῦν ἄλλα προσόντα παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει τὸ Σύνταγμα;

§332Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἠμποροῦν, εἶναι ἀντισυνταγματικόν.

§333Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἐπιμένει, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἀναγράφει τὰ προσόντα τῶν ἐκλεγομένων ὁρίζει δὲ ἡλικίαν 40 ἐτῶν. Εἴπατε, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις δὲν φροντίζουν διὰ τοὺς γεωργούς. Ἔρχεσθε καὶ λέγετε, ὅτι δὲν ἐμπιστεύεσθε εἰς τὸν γεωργικὸν κόσμον, ἕως τώρα ἤξευρον, ὅτι πραγματικῶς δὲν ἀντιπροσωπεύονται ἐπαρκῶς, διότι εἴχατε τοὺς δικηγόρους, τοὺς ἰατροὺς καὶ ἄλλους, εἴπομεν ν’ ἀναθέσωμεν εἰς τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια, ἀλλὰ τώρα λέγετε, ὅτι δὲν ἐμπιστεύεσθε εἰς τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια.

§334Θ. ΛΥΡΑΣ. Ὁ νόμος περὶ γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων ἀναφέρει, ὅτι πρέπει, νὰ εἶναι πραγματικῶς κτηματίαι καὶ ἀγρόται καὶ ὄχι δικηγόροι, ἀλλὰ δὲν ἐγένοντο ἐνστάσεις κατὰ τῆς ἐκλογῆς.

§335ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος πταίει;

§336Θ. ΛΥΡΑΣ. Νομίζω, ὅτι αἱ ἕδραι αὐταὶ δι’ ἕνα τόσον παραγωγικὸν κόσμον δὲν εἶναι ἀρκεταί.

§337Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πιστεύετε εἰλικρινῶς, ὅτι τὰ συμφέροντα τῶν γεωργικῶν τάξεων, θὰ ἐξυπηρετηθοῦν ἀποτελεσματικῶς ἐὰν αὐτοὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιμελητηρίων δὲν εἶναι 9, ἀλλὰ εἶναι 6 ἢ 8, τί θὰ κάμωσι αὐτοὶ οἱ 6, αὐτὴ εἶναι μία ἀρχὴ τὴν ὁποίαν καθιεροῦμεν βραδύτερον θὰ ἐξελιχθῇ. Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον θὰ ἐξυπηρετηθοῦν τὰ γεωργικὰ συμφέροντα, διότι θὰ εἰσέλθῃ ἕνας παραπάνω. Καταδιώκομεν τὴν λῃστείαν, θὰ κάμωμεν, ὅτι δυνάμεθα, θὰ κάμωμεν δρόμους, δίδομεν καὶ τὴν ἀντιπροσωπείαν αὐτήν. Τί ἄλλο θέλετε;

§338Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔχω, νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν ὑπογεγραμμένην ὑπὸ πολλῶν συναδέλφων καὶ ἀφορῶσαν τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἀγροτῶν εἰς τὴν Γερουσίαν. Κύριε Πρόεδρε, ἡ μόνη τάξις ἡ ὁποία δὲν ἐκπροσωπεῖται εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι ἀσφαλῶς ἡ ἀγροτικὴ τάξις. Οἱ ἔμποροι καὶ βιομήχανοι ἀντιπροσωπεύονται εἰς τὸ σῶμα αὐτό, ἀσφαλῶς κατ’ ἀναλογίαν, θὰ ἀντιπροσωπεύωνται καὶ εἰς τὴν ἄνω Βουλήν. Ἐὰν ὑπάρχουν σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν 40 ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων κατ’ ἀναλογίαν θὰ ὑπάρχουν εἰς τὴν ἄνω Βουλὴν χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς ἀγρότης βουλευτής. Διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, θὰ εἶναι 20 οἱ ὁποῖοι, θὰ δικαιοῦνται, νὰ ἀντιπροσωπεύωσι τὰς ἄλλας ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, οἱ ὁποῖοι θὰ διερμινεύουν εἰς τὴν Γερουσίαν τὰς γνώμας των, μόνον οἱ ἀγρόται δὲν θὰ ἀντιπροσωπεύωνται. Ἐλήφθη πρόνοια, διὰ τοῦ 12 ἄρθρου, ν’ ἀντιπροσωπεύωνται αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις καὶ νὰ προστεθῶσιν ἔμποροι 3 καὶ βιομήχανοι 3. Δὲν φαντάζομαι ὅτι οἱ ἓξ αὐτοί, θὰ προσθέσωσι κἄτι τι, ἐνῷ ἡ προσθήκη πέντε ἀγροτῶν, θὰ προσθέσῃ κἄτι τι καὶ θὰ εἶναι μία τελεία ἱκανοποίησις. Ἐπὶ πλέον λέγω τὸ ἑξῆς: ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 16 λέγεται, ὅτι ἡ ἐκλογή, θὰ γίνῃ ἀπὸ ἐπιμελητήρια τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὰς μεγαλουπόλεις, δὲν ἔχουσιν δὲ οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ μὲ τὰς ἑνώσεις τῶν συνεταιρισμῶν αἱ ὁποῖαι ἀντιπροσωπεύουσι τὰς ἀντιλήψεις τῶν ἀγροτῶν. Δι’ αὐτὸ ὑποβάλλω τροπολογίαν μετὰ πολλῶν συναδέλφων, ὅπως οἱ ἀγρόται ἀντιπροσωπεύονται κατὰ μεγαλύτερον μέρος. Προτείνω καὶ προσωπικῶς εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ἐκλέξωσι γερουσιαστὰς καὶ αἱ ἀγροτικαὶ ἑνώσεις.

§339Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ τοῦ προέδρου αὐτῆς καὶ διὰ τοῦ ὑπουργοῦ ἐδήλωσεν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως εἶναι ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον ἀπέβλεψε μετὰ πάσης συμπαθείας, ἐξέθηκε τὰς δυσχερείας καὶ τὰς ἀντιρρήσεις τὰς ὁποίας συνήντησε καὶ κατέληξεν εἰς συμπεράσματα ἱκανοποιητικὰ διὰ τοὺς πάντας. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἀδύνατον, νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου βασίζεται καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, νὰ περιορισθῶμεν καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ ὁποίου ὀφείλομεν, νὰ νομοθετήσωμεν, θέτει ὡς βάσιν τὴν ἐκλογήν, διὰ τὸ Βʹ Νομοθετικὸν σῶμα ἐκ τοῦ λαοῦ καὶ ὁρίζει ἕναν ἀριθμὸν ἑδρῶν διατί; ὄχι διὰ ν’ ἀντιπροσωπευθοῦν τὰ συμφέροντα τῶν διαφόρων ἐπαγγελματικῶν τάξεων τὰ ὁποῖα ὅπως δήποτε, θὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν ἐκ τῆς λαϊκῆς ἐντολῆς καὶ ἐκ τῶν ψήφων τοὺς ὁποίους θὰ δώσῃ ὁ λαός, ἀλλὰ δι’ ἓν καὶ μόνον, διὰ νὰ ἀκούωνται ζητήματα καθαρῶς ἐπαγγελματικά, τὰ ὁποῖα καὶ θὰ ἐξετάζωνται, ὥρισε δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σκέψεως ταύτης τὸ Σύνταγμα ὡρισμένον ἀριθμὸν ὁ μεγαλύτερος τοῦ ὁποίου εἶναι εἴκοσι. Ἐν τῷ κανονισμῷ τῶν ἑδρῶν τούτων ἡ Κυβέρνησις μολονότι τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια εἶναι τὰ ἐπιμελητήρια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀτελέστερα τῶν ἄλλων εἶναι ὠργανωμένα διότι ἐνομοθετήθησαν τελευταίως καὶ ἤρχισαν λειτουργοῦντα ἐσχάτως οὐχ’ ἧττον ἐπειδὴ ἀπέβλεψεν ὅπως δήποτε εἰς τὸ μέλλον, θ’ ἀντιπροσωπεύωσι σοβαρώτερον τὴν μεγαλειτέραν τάξιν τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ κύριον μέρος τῆς παραγωγῆς ἐπὶ τῆς ὁποίας βασίζεται ἡ Κυβέρνησις, ὥρισαν δὲ ἐν τῇ κατανομῇ τῶν ἑδρῶν τούτων τὸ μεγαλύτερον μέρος διὰ τὴν ἀγροτικὴν τάξιν. Θέλετε μεγαλύτερον δεῖγμα συμπαθείας διὰ τὴν ἀγροτικὴν τάξιν; Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἐξηντλημένον, διότι ἀναχωρήσαμεν ἀπὸ τὴν ἀρχήν, ὅπως τοῦ δικαιώματος τούτου ἀπολαύωσι νομικὰ πρόσωπα δημοσίου δικαίου καὶ ἔχοντες ταῦτα ὡς βάσιν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀποκρούσωμεν καὶ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἐκ Πρεβέζης συνάδελφος ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι ἀποκρούοντες ταύτην δὲν ἀδικοῦμεν τὰ γεωργικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ τοὐναντίον τὰ ἐξυπηρετοῦμεν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Συντάγματος.

§340Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν τὰ ἀγροτικὰ συμφέροντα παίζουν σπουδαῖον ρόλον κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν.

§341Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ἄλλη Βουλή.

§342Γ. ΜΟΔΗΣ. Κατ’ ἀναλογίαν ἴσως, θὰ εἶναι δικαιότερον νὰ δώσωμεν δικαιοτέραν ἐκπροσώπησιν εἰς τὴν ἀγροτικὴν τάξιν.

§343Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δίδομεν μεγαλυτέραν ἀπέναντι τῶν ἄλλων.

§344Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποίας παραγράφους, θὰ διαγράψητε, ὥστε διὰ διατάγματος, νὰ καθορίσητε τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς.

§345Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ διάταγμα, θὰ ὁρίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς ὑπὸ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Θὰ ὁρίσῃ καὶ κἄτι τι ἄλλο, διότι τὸ ἄρθρον 16 λέγει ἐντὸς τοῦ Ἰανουαρίου (ἀναγινώσκει).

§346Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καθὼς βλέπω, θὰ διαγράψητε τὰς παραγράφους 3, 4, 5.

§347ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν τρίτην μόνον.

§348Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πάντως αὐτὰ σχετίζονται μὲ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς.

§349Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μᾶς τὸ εἴπατε αὐτό. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματιῶν, μικρεμπόρων, κτλ., φρονῶ, ὅτι πρέπει ἡ τάξις αὐτὴ ν’ ἀντικατασταθῇ, δι’ ἐμπόρων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπαγγελματικῶν καὶ τεχνικῶν ἐπιμελητηρίων, γνωρίζετε, ὅτι εἰς πλείστας πόλεις ὑπάρχουν τμήματα ἐπαγγελματικῶν ἐπιμελητηρίων. Πρέπει καὶ αὐτὰ νὰ μετέχουν.

§350Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅλ’ αὐτά, θὰ τά λύσῃ τὸ διάταγμα.

§351Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὴν παράγραφον 3 λέγεται, ὅτι ἀσκοῦνται ὑπὸ τῶν διοικητικῶν συμβουλίων ἢ τῶν διοικουσῶν ἐπιτροπῶν, θὰ παρακαλέσω, νὰ διαγραφῇ αὐτό.

§352Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον «μικρεμπόρων» εἴμεθα σύμφωνοι, κατὰ τὰ ἄλλα ἀντικατεστάθη τὸ ἐδάφιον 3 τοῦ ἄρθρου 11 δηλαδὴ «οἱ ὡς ἄνω γερουσιασταὶ ἐκλέγονται, διὰ τρία ἔτη», τὰ ἄλλα διαγράφονται.

§353ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Χαβίνη ἔχει ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται ὀλίγοι).

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία ἀπερρίφθη. Ἄρθρον 10. Εἰς τὴν παράγραφον 2 εἰς τὸ τέλος προστίθεται. (ἀναγινώσκει).

§355Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ παρατήρησίς μου, κύριε Πρόεδρε, ἦτο ἡ ἑξῆς: Προέτεινα ἕνα, διὰ τὴν ἐμπορίαν, ἕνα διὰ τὴν βιομηχανίαν καὶ ἕνα διὰ τὴν ναυτιλίαν.

§356Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα, δεκτόν.

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§358ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 11ον. Θὰ παρεκάλουν νὰ περιληφθοῦν καὶ οἱ ἔχοντες τὸ ἀριστεῖον τῶν γραμμάτων καὶ τεχνῶν, ὡς ἐκλόγιμοι, διότι καὶ αὐτοὶ εἶναι διαπρεπεῖς λογογράφοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰς ὀλιγωτέρας ἐλπίδας νὰ ἐκλεγοῦν ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον.

§359Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα, δεκτόν.

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 11ον ἄρθρον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§361ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη (γίνεται δεκτὸν τὸ 11ον ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη).

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12ον (ἀναγινώσκει).

§363ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 12ον ἄρθρον).

§364ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13ον (ἀναγινώσκει).

§365ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 13ον ἄρθρον).

§366ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκει).

§367ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 14ον ἄρθρον)

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15ον (ἀναγινώσκει).

§369Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς ὁρίζεται, ὅτι θὰ γίνῃ ἀνανέωσις τῶν συμβουλίων. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἓν ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα ἐναντίον τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως ἦτο, ὅτι θὰ εἰσαχθῇ διαγωνισμὸς εἰς τὰ ἐπιμελητήρια. Τὸ πρᾶγμα κολάζεται ὅταν τὰ ἐπιμελητήρια, θὰ εἶναι ἀμέσως ὑπ’ ὄψιν αἱ γερουσιαστικαὶ ἐκλογαί καὶ τότε πράγματι ἔχει ἀξίαν τὸ πρᾶγμα, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦμεν εἶναι τὰ συμβούλια τῶν ἐπιμελητηρίων νὰ μὴ εἶναι ἐκλέκτορες γερουσιαστῶν. Ὑπάρχει φόβος ἡ διάταξις αὕτη, νὰ μεταβάλῃ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων εἰς καθαρῶς κομματικὴν τοιαύτην.

§370Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις κατέληξεν εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς ἐκ τῆς σκέψεως, ὅτι τὰ συμβούλια ταῦτα δὲν εἶχον ἐντολὴν ἐκλογῆς ἀντιπροσώπων τῆς Γερουσίας τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐξελέγησαν. Ἡ παρατήρησίς σας εἶναι ἀξία προσοχῆς καὶ δὲν δυσκολεύομαι, νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν, καὶ ἑπομένως μεταβάλλεται ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου 15.

§371ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 15 ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§372ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (γίνεται δεκτὸν τὸ 15ον ἄρθρον)

§373ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 16ον (ἀναγινώσσει).

§374ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 16ον ἄρθρον)

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 17ον (ἀναγινώσκει).

§376ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 17ον ἄρθρον)

§377ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18ον (ἀναγινώσκει).

§378ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ 18ον ἄρθρον)

§379ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου.

§380ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κύριε Πρόεδρε.

§381ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 4,30′ μ. μ. (Ὥρα 2.30′ μ. μ.)