1928.11.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17η

ΠΕΜΠΤΗ 15 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2Λ. ΝΑΚΟΣ. Τὸν λόγον κ. πρόεδρε, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§4Λ. ΝΑΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὰ πρακτικὰ εἶναι ἐλλιπέστατα καὶ δὲν δίδουσι τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν ἀναγνώστην τῆς συνεδριάσεως. Δὲν παρουσιάζουν τὴν πραγματικὴν εἰκόνα τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Φλῶρος, εἶπε κἄτι περὶ Πανεπιστημίου καὶ δὲν εἶπεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει τὸ δελτίον τοῦ τύπου. Νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῇ ἡ Βουλὴ περὶ καταργήσεως τοῦ δελτίου τοῦ τύπου καὶ νὰ ἀφεθῇ ἡ δημοσιογραφία ἐλευθέρα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τῶν πρακτικῶν ὁμιλεῖτε ἢ περὶ τοῦ δελτίου τοῦ τύπου;

§6Λ. ΝΑΚΟΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε παρατήρησίν τινα περὶ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν;

§8Λ. ΝΑΚΟΣ. Νὰ μὲ ἐγγράψητε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν διὰ τὸ δελτίον τοῦ τύπου.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ ἀντιπρόεδρος τῶν σεισμοπαθῶν Βέλλου, παρακαλεῖ ὅπως εἰς τὸν Αὐτόνομον ὀργανισμὸν τῆς Κορινθίας ὁρισθῶσιν ἐκπρόσωποι καὶ τοῦ ἰδικοῦ των χωρίου. — Ὁ Διδασκαλικὸς Σύνδεσμος Ξάνθης, διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἱδρύσεως σχολείου. — Οἱ ἐργάται Πειραιῶς, διαμαρτύρονται διὰ τὴν τρομοκράτησίν των ὑπὸ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων. — Οἱ Πρόεδροι τῆς Κοινότητος Ἡρακλείας, τοῦ Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ τῶν ὑφασματεμπόρων, τῶν ὑποδηματοποιῶν, τῶν παντοπωλῶν καὶ τῶν ὁμήρων ἀνακοινοῦν εἰς τὴν Βουλὴν μετ’ ἄλγους ψυχῆς, ὅτι ἐκ τῶν 70 κληρωτῶν τῆς περιφερείας των οἱ 40 ἔλαβον ἀναβολὴν λόγῳ σωματικῆς ἀδυναμίας. — Οἱ Συμβολαιογράφοι Ζακύνθου, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μείωσιν τῶν δικαιωμάτων των. — Οἱ Πρόεδροι τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Ζαρκιᾶς καὶ τοῦ Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ Ἡρακλείας, παρακαλοῦν ὅπως περιφρουρηθοῦν τὰ συμφέροντα τῶν βαμβακοκαλλιεργητῶν. — Οἱ Πρόεδροι κτηματικοῦ Συνδέσμου καὶ τοῦ Συνδέσμου κτηματιῶν καείσης ζώνης Θεσσαλονίκης, παρακαλοῦν ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον δι’ οὗ καταργεῖται τὸ δικαίωμα ἀναμείξεως τῶν δικηγόρων εἰς πράξεις ἀγοραπωλησίας. — Κάτοικοι Σπερχειάδος, παρακαλοῦν ὅπως ἐπεκταθῇ τὸ προνόμιον τῶν ἐνεχυρογράφων, καὶ εἰς τὰ ἀμερικανικὰ λιπάσματα. — Ἡ Διδασκαλικὴ Ὁμοσπονδία διαμαρτύρεται κατὰ τῶν ἐπεμβάσεων τῆς Ἐκκλησίας εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ ζητήματα. — Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Φλωρίνης παρακαλεῖ, ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ τμηματικὴ καταβολὴ τῶν φόρων χρήσεως 1928. — Ὁ Πρόεδρος τῶν μικροϊδιοκτητῶν τοῦ Συλλόγου «Ἀναλήψεως» παρακαλεῖ, ὅπως συσταθῇ Ἐπιτροπὴ τῶν ἀπόρων μισθωτῶν καὶ ἐμπόρων. — Ὁ ἐν ἀποστρατείᾳ συνταγματάρχης τοῦ πεζικοῦ Ἰωάννης Καραγεωργίου διαμένων ἐν Καρδίτσῃ, παραπονεῖται κατὰ τοῦ Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου διὰ τὴν μὴ πρόσληψίν του εἰς τὸν πίνακα Βʹ πρὸς βελτίωσιν τῆς συντάξεώς του. — Ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑνώσεως Κοσμητῶν παρακαλεῖ, ὅπως μεταξὺ τῶν κατασκευασθησομένων ἐθνικῶν ὁδῶν συμπεριληφθῇ ἐκ τῶν πρώτων καὶ τὸ ὑπολειπόμενον τμῆμα Λεωνιδίου–Κοσμᾶ–Σπάρτης. Ὁ Οἰκοδομικὸς Συνεταιρισμὸς «Νεάπολις» δι’ ὑπομνήματός του ὑποβάλλει διάφορα αἰτήματα ὧν ζητεῖ τὴν ἀποδοχὴν καὶ ἐκτέλεσιν. — Οἱ ἀρτεργάται Καβάλλας ὑποβάλλουν ὑπόμνημα ζητοῦντες τὴν ἐπίλυσιν τῶν αἰτημάτων τῶν ἐργατῶν τροχιοδρομικῶν, σιδηροδρομικῶν καὶ ὑδατεργατῶν Θεσσαλονίκης. — Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 12 Αὐγούστου 1927 συμβάσεως περὶ προμηθείας ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ λογαριασμὸν καὶ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου 3.000 τόν. σίτου Cabera, 500 τόν. σίτου Waratatos, 100 τόν. σίτου Pryor διὰ σποράν. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 2 Ἰουλίου 1926 Ν.Δ. περὶ γεωργικῶν συνεταιρισμῶν ἀλληλοασφαλείας. 3) Περὶ κυρώσεως τῆς συμφωνίας πρὸς ἵδρυσιν Διεθνοῦς Γραφείου τοῦ οἴνου Παρισίοις. 4) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1920 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. 2 Ἰουλίου 1926 περὶ συστάσεως εἰδικοῦ Ταμείου ἀνωτέρας Γεωπονικῆς Σχολῆς. 5) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 περὶ κυρώσεως αʹ) τοῦ Ν.Δ. τῆς 14–9–26 περὶ ἰδιότητος ἐποπτείας καὶ ἐλέγχου τῆς Ἑλληνικῆς Γεωργικῆς Ἑταιρίας καὶ βʹ. τοῦ Ν.Δ. τῆς 19–9– 26 περὶ αὐξήσεως χορηγουμένης ἐτησίας τακτικῆς συνδρομῆς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Γεωργικὴν Ἑταιρίαν. 6) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἐν Παρισίοις ὑπογραφέντος Διεθνοῦς Συμφώνου διὰ τὴν ἵδρυσιν Διεθνοῦς Γραφείου Ἐπιζωοτιῶν. 7) Περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς διατάξεών τινων τῆς διαθήκης Μ. Κοριαλενίου. Ὁ κ. Α. Καραπᾶνος (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας ὑπογραφείσης ἐν Γενεύῃ τῇ 9 Δ)βρίου 1927 συμφωνίας περὶ τροποποιήσεως τοῦ σχεδίου πληρωμῶν ἀπὸ 8 Δεκεμβρίου 1922 τοῦ ἀφορῶντος τὴν Ἑλληνο–Βουλγαρικὴν μετανάστευσιν». Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 18)20)27 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 18)10)25 Ν.Δ. περὶ παροχῆς ἐπιδόματος εἰς ἀπόρους καὶ ἀνικάνους ἐκτοπιζομένους». Ὁ κ. Ε. Βενιζέλος (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως) καταθέτει νομοσχέδιον «περὶ ἱδρύσεως θέσεως ὑφυπουργοῦ παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ» καὶ παρακαλεῖ ὅπως τοῦτο χαρακτηρισθῇ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ὑπηρεσιακὸν καὶ ψηφισθῇ εἰς μίαν συζήτησιν. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν Ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Σούρπης ὁ κ. Παπαοικονόμου.

§10Α. ΠΑΠΑΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐπισπευθῇ ἡ φορολογία τῆς δεκάτης ἐλαίου Σούρπης, διότι οἱ κάτοικοι διαμαρτύρονται, ἐπειδὴ ἡ δεκάτη εἰσπράττεται εἰς χρῆμα. Ἐκεῖ δὲ τὸ ἔλαιον τιμᾶται μόνον 25 δραχμάς.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς Συλλόγου ἐπαγγελματιῶν καὶ βιοτεχνῶν Θεσσαλονίκης, ὁ κύριος Ἀσκεπίδης.

§12Ν. ΑΣΚΕΠΙΔΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ ὅπως διαβιβασθῇ αὕτη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πρέκας, ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐν Ἑλλάδι ὑπαλλήλων τηλεγραφικῆς ἑταιρίας Ἤστερν.

§14Α. ΠΡΕΚΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς καὶ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ τηλεγραφικὴ αὕτη ἑταιρία ἀπὸ τῆς ἐν Ἑλλάδι ἐγκαθιδρύσεως αὐτῆς καὶ ἰδίᾳ κατὰ τὴν πολεμικὴν περίοδον παρέσχε εἰς τὸ Κράτος καὶ τὴν κοινωνίαν ἀξίας λόγου ὑπηρεσίας. Εἶναι ἐπίσης ἀληθές, ὅτι ἡ ἑταιρία αὕτη ἀποτελοῦσα ἰδιωτικὴν ἐπιχείρησιν, δύναται κατ’ οἰκείαν κρίσιν νὰ διαχειρίζηται τὰ συμφέροντα καὶ τὰς ὑποθέσεις αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐφόσον αἱ ἐργαζόμεναι χεῖρες εἰς αὐτὴν ἀνήκουν εἰς Ἕλληνας ὑπαλλήλους αὐτῆς, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ ἀδιαφορήσωμεν ἀπέναντι τῶν διαμαρτυριῶν καὶ τῶν παραπόνων ὑπερτετρακοσίων Ἑλλήνων πολιτῶν. Ἐπιβάλλεται ὅθεν εἰς τὰ ἁρμόδια ὑπουργεῖα Συγκοινωνίας καὶ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως ἐξετάσουν μετ’ ἐνδιαφέροντος τὰ παράπονα ταῦτα. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι μετ’ ἐνδιαφέροντος παρακολουθοῦντες τὴν ἐξέλιξιν τοῦ κλάδου των καὶ πειθαρχικοὶ ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς ὑπηρεσίας των, καταδικάζονται ὑπὸ τῶν διαχειριζομένων τὰ ἑταιρικὰ συμφέροντα νὰ παραμένουν ἐσαεὶ ἄψυχοι μηχαναί, μὴ ἐλπίζοντες νὰ ἐξισωθοῦν πρὸς τοὺς μετ’ αὐτῶν συνυπηρετοῦντας ξένους συναδέλφους των, ἐφόσον ὁ βαθμὸς καὶ αἱ ἀποδοχαί των δὲν δύνανται νὰ ἐξισωθοῦν πρὸς τὸν βαθμὸν καὶ ἀποδοχὰς ἐκείνων. Φρονοῦμεν συνεπῶς ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κράτος νὰ ἀδιαφορήσῃ εἰς τὰ παράπονα ταῦτα καὶ παρακαλοῦμεν τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς ὅπως προέλθουν εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς ἑταιρίας πρὸς ρύθμισιν τῶν ἐνδιαφερόντων τοὺς Ἕλληνας ὑπαλλήλους ζητημάτων.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Εὐριπαῖος, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§16Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Θήρας, ἔχω καὶ ἐγὼ νὰ προσθέσω τοῦτο, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τῆς ἑταιρίας Ἤστερν εἶναι μία κατηγορία ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς καὶ λόγῳ τοῦ εἴδους της καὶ λόγῳ τῆς μορφώσεώς της, ἔχει ἀνάγκην ἐξαιρετικῆς μερίμνης ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἡ ἑταιρία αὐτὴ εἶναι αὐθαίρετος πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους, ἐνῷ τὸ Κράτος μέχρι τοῦδε οὐδεμίαν ὑπέρ αὐτῶν ἔδειξε μέριμναν. Ζητοῦν καὶ αὐτοὶ καὶ τώρα εἰς τὸ κατατεθὲν ὑπὸ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ἐπεξεργασθὲν σχέδιον νόμου, περὶ κανονισμοῦ τῶν ἑταιριῶν, ταχυδρομείου, φωτισμοῦ κτλ. ζητοῦν λέγω ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ συμπεριληφθοῦν διὰ νὰ κατοχυρωθοῦν τὰ δικαιώματά των, τὰ ὁποῖα κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀπεμπολεῖ ἡ ἑταιρία αὐτή. Ἔχει δὲ καὶ τὸ Κράτος ἀκόμη μίαν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι αὐτῶν, διότι κατὰ τὸ διάστημα τοῦ μακροῦ πολέμου αὐτοὶ συνεισέφερον τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὸ Κράτος, μὲ ἐξαιρετικὴν προθυμίαν καὶ διότι οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι εἶναι ἄξιοι καλλιτέρας τύχης. Δὲν εἶναι οὔτε ἐργάται, οὔτε δημόσιοι ὑπάλληλοι, εἶναι εἰς τὸ μεταίχμιον μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν ἐνεργοῦν μετέχει καὶ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, δι’ αὐτὸ καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν τὸ Κράτος ἔχει νὰ μεριμνήσῃ ὑπὲρ αὐτῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, φρονῶ, ὅτι ἐν τῇ φιλοστόργῳ μερίμνῃ του ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων, θὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θὰ ληφθῇ προσεχῶς μέριμνα ὑπὲρ τῆς τάξεως αὐτῶν.

§17Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον εἶναι δικαιολογημένα τὰ παράπονα τῶν τηλεγραφητῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἑταιρίας Ἤστερν, πάντως ὅμως τὸ ὑπουργεῖον δυνάμει τροπολογίας, θὰ συμπεριλάβῃ καὶ τούτους, καὶ τοὺς ὑπαλλήλους τηλεγράφων, ἐάν ποτὲ γίνῃ τηλεγραφικὴ ἑταιρία, εἰς τοὺς γενικοὺς κανονισμοὺς τοὺς ὁποίους προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον.

§18Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἡ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἱκανοποιεῖ ἡμᾶς τοὺς προλαλήσαντας καὶ θὰ εὐχαριστήσῃ κατὰ μέγα μέρος τοὺς ὑπαλλήλους.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζερμιᾶς, ἐπὶ ἀναφορᾶς Τραπέζης Κρήτης.

§20Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζερμιᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐργολάβων Θεσσαλονίκης.

§22Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Γνωρίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἐξ ἀμέσου παρουσιάσεως ἐνώπιον αὐτοῦ τῶν ἐνδιαφερομένων, οἱ ὁποῖοι παρεπονέθησαν, ὅτι συστηματικῶς εἰς τὰς διακηρύξεις δημοπρασιῶν ἐκτελέσεως ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν τοιαύτας τεχνικὰς γνώσεις, διὰ νὰ τὰς δώσουν εἰς τὴν ἑταιρίαν τίθεται ὅρος ὅπως τὰ ἔργα αὐτὰ ἐκτελεσθῶσι ὑπὸ ἀνωνύμων ἑταιριῶν. Οἱ ἐργολάβοι Θεσσαλονίκης φυσικὰ καὶ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος παραπονοῦνται, δικαίως ὅτι διὰ τῶν διακηρύξεων αὐτῶν τοὺς ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα τῆς μειοδοτήσεως, τοιουτοτρόπως δὲ καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου δὲν προστατεύεται, διότι ὁ κύριος συναγωνισμὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συνεπιφέρει τὰς παρούσας τιμάς. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὰ παράπονα ταῦτα καὶ νὰ μὴ τεθῇ ὁ ὅρος αὐτός.

§23Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ μελετήσω τὸ ζήτημα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων τῆς περιφερείας Οἰτύλου, ὁ κ. Κωστόπουλος.

§25Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἀνακοινώσῃ τὶ μέτρα ἔλαβεν ὑπὲρ αὐτῶν.

§26Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Κυβέρνησις ἐξήτασε τὸ ζήτημα, κατέληξε δὲ εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι λόγῳ, πραγματικῆς τῆς ἰδιαιτέρας θεομηνίας, λόγῳ τῶν καταστροφῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν ἐκ τῶν σεισμῶν, εἶναι ὀρθὸν νὰ μειωθῇ εἰς τὸ ἥμισυ ὁ φόρος καὶ θὰ εἰσαγάγω κατ’ αὐτὰς νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ψήφισιν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρηγοράκης, ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐν Καλάμαις Λακώνων.

§28Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς παμπροσφυγικῆς ἑνώσεως Σερρῶν.

§30Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι μεταξὺ Κράτους καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἀπὸ ἑνὸς ἔτους περίπου, ὑπεγράφη συμφωνία ἢ μᾶλλον σύμβασις, διὰ τῆς ὁποίας καθωρίσθη ὁ τρόπος τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀγροτῶν προσφύγων. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον παρ’ ὅλον ὅτι εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν τῆς παρελθούσης Βουλῆς, εἶχε προβλεφθῆ τοῦτο, μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, δὲν ἐγένετο τίποτε. Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος εἰς τὴν ἡμετέραν περιφέρειαν, ὑπέστη ζημίας τεραστίας αἱ ὁποῖαι ἀνῆλθον περίπου εἰς 200.000.000 δραχμῶν. Ὁ κόσμος αὐτὸς καὶ πάλιν καλεῖται νὰ καταβάλῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ὄχι μόνον τὰ κεφάλαια ἀλλὰ καὶ μέρος τοῦ τόκου τῶν χρημάτων του. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως κατὰ τρόπον πρωτότυπον δι’ ἡμᾶς, γνωστὸν ὅμως δι’ αὐτήν, ζητεῖ καὶ 10% καὶ 15% τὰ ὁποῖα ζητεῖ νὰ καταβάλουν ἀπέναντι τῶν χρεῶν των. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ συμφωνία τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως μὲ τὸ Κράτος ὑφίσταται καὶ δὲν δύναται νὰ ἀκυρωθῇ, ἐφόσον τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀγροτῶν οὐσιαστικῶς ἔχει λυθῆ, ἐφόσον πρόκειται νὰ συμψηφισθοῦν τὰ χρέη αὐτὰ πρὸς ὅσα ἔχουν λαμβάνειν, εἶναι ἐπείγουσα καὶ ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη, ὅπως ἐπέμβῃ ἡ Κυβέρνησις παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως καὶ ἀναστείλῃ τὴν εἴσπραξιν τῶν χρεῶν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν σημερινὴν περίοδον καθ’ ἣν ὅλαι αἱ τάξεις ὑποφέρουν ἰδίᾳ δὲ αἱ ἀγροτικαί, νὰ καλοῦνται νὰ πληρώνουν χρέη τὰ ὁποῖα ἴσως δὲν ὀφείλουν πολλοὶ ἀπὸ αὐτοὺς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ διότι ἐπιβάλλεται νὰ καθορισθῇ τὸ ζήτημα διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πληρώνουν τόκους. Θὰ παρεκάλουν δὲ τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν πότε θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσκομίσῃ τὴν σχετικὴν συμφωνίαν πρὸς κύρωσιν.

§31Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Προκειμένου περὶ τῆς πληρωμῆς τοῦ χρέους, ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. συνάδελφος τὸ γνωρίζει, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς ἀγροτικῆς ἀποζημιώσεως νὰ ἐξοφληθοῦν ἐξ ὁλοκλήρου αὐτὰ τὰ χρέη. Ἡ ἐπιτροπὴ προκειμένου περὶ μερῶν ὅπως εἶναι τὰ μέρη τῶν περιφερειῶν διὰ τὰς ὁποίας ἐνδιαφέρεται ὁ κ. συνάδελφος, ἔχει σκοπὸν νὰ καταστήσῃ τὰ μέτρα προκειμένου περὶ εἰσπράξεως ἐλαφρότερα ἢ καὶ νὰ ἀναστείλῃ ὅταν εὑρίσκηται πρὸ τῆς ἀδυναμίας τῶν πληθυσμῶν, ἀλλὰ νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῇ προβλέψει ὅτι θὰ λυθῇ μετ’ ὀλίγον τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀγροτῶν προσφύγων, διότι καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ ὑπάρξῃ διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἀποζημιώσεως καὶ τοῦ χρέους, βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ ζημιωθοῦν διότι ἡ διαφορὰ θὰ ἀποδοθῇ εἰς χρῆμα.

§32Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ μόνον, εἶναι γνωστόν, ὅτι ἕνα 60% θὰ συμψηφισθῇ μὲ τὰ χρέη, ἀλλὰ ἐφόσον ἐξακολουθῇ τὸ ζήτημα οἱ ἀγρόται καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν λαμβάνειν πληρώνουν τόκους διὰ τὰ χρέη τὰ ὁποῖα δὲν χρεωστοῦν. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἡ ὁποία δηλοῖ πάντοτε, ὅτι λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνάγκας τῶν πληθυσμῶν, δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ὁρίζει τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ λαμβάνουν οἱ ἀγρόται, ἀλλὰ εἶναι οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἰδιαιτέρους λόγους, διότι λαμβάνουν καὶ ποσοστὰ καὶ καθορίζουν οὕτω ποσὰ δυσανάλογα πρὸς τὴν δύναμιν τῶν ἀγροτῶν, κατὰ τοιοῦτον τρόπον δημιουργοῦν κατάστασιν ἀφόρητον διὰ τὸν ἀγρότην. Ἡμεῖς θὰ παρακαλούσαμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅπως ἐξετάσῃ λεπτομερέστερον καὶ θὰ ἴδῃ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἂν καὶ διαβεβαίουν καὶ ἄλλοτε τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν πιέζει, πλειστάκις πιέζει, καὶ ζητεῖ 20% παρὰ τὴν ὑφισταμένην συμφωνίαν καὶ τὸ πρωτόκολλον τῆς Γενεύης.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐμπορικοῦ ἐπιμελητηρίου Θεσσαλονίκης, ὁ κ. Τζερμιᾶς.

§34Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Πολλαχόθεν μοὶ ὑποβάλλονται παράπονα, ὅτι καίτοι ἱδρύθη Κτηματικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία ὑπεσχέθη ὅτι θὰ ἀνεκούφιζε τὴν κτηματικὴν πίστιν, ἐν τούτοις οὐδόλως ἐχορήγησεν εἰς τὰς Νέας Χώρας δάνεια. Ἑπομένως ἐὰν ὑφίσταται ἀνάγκη διὰ τὰς Νέας Χώρας, ὑφίσταται διὰ τὴν Θεσσαλονίκην, ὅπου ἡ Ἐθνικὴ οἰκονομία ἐξήντλησε τὰ ἀποταμιεύματά της δαπανήσασα 1.500.000 διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς πόλεως. Σήμερον ἐπὶ τῇ προφάσει, ὅτι δὲν ὑπάρχουν τίτλοι ὁριστικοὶ εἰδικώτεροι εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἡ Τράπεζα ἀρνεῖται τὴν χορήγησιν δανείων κτηματικῆς πίστεως. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον τοιαῦται εἶναι αἱ διατυπώσεις, τὰς ὁποίας ἀξιοῖ, ὥστε καθίσταται ἀδύνατον νὰ προσέλθῃ κανεὶς εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν καὶ νὰ ζητήσῃ δάνειον, διότι τὰ ἔξοδα τῶν διατυπώσεων εἶναι ὑπερβολικά. Παρακαλῶ λοιπόν, τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μὲ τὸν διευθυντὴν τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης. Βεβαίως ὑπάρχει καὶ ἓν ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη, περὶ διευκολύνσεως αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος, διότι ἔχομεν τὰ κτηματόγραφα.

§35Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν κατόπιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου.

§36Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς προκειμένης ἀναφορᾶς δὲν πρέπει νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν μόνον αἱ πόλεις, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ὁ ὁποῖος ἀντιμετωπίζει τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὴν σκληρότητα νὰ ἴδῃ τὸ ἓν ἢ τὰ δύο στρέμματά του ἢ καὶ τὴν καλύβην του ἐκποιούμενα ἀπὸ τὸν τοκογλύφον, ὁ ὁποῖος ἀφοῦ τοὺς ἀπεμύζησεν ἐπὶ τόσα ἔτη μὲ βαρύτατον τόκον, σήμερον γίνεται μέτοχος καὶ τῆς ἰδιοκτησίας των. Περιοριζόμεθα πρὸ παντὸς νὰ ἐνισχύσωμεν τοὺς κατοίκους τῶν πόλεων καὶ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς καὶ ἄλλα δάνεια διὰ νὰ κτίσουν καὶ ἄλλας κατοικίας, καὶ δὲν φροντίζομεν διὰ τὴν ὕπαιθρον χώραν, ἡ ὁποία ἐπνίγη εἰς τοὺς αἱματοφύρτους ὄνυχας τῶν τοκογλύφων. Ἐὰν κ. Πρόεδρε, ἐγένετο μία κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ εἰδικὴ καὶ ἠρεύνα εἰς τὰ χωριὰ τῆς περιφερείας μου, θὰ ἔβλεπεν ὅτι δίδει 60 καὶ 70 καὶ 150.000 δραχμὰς εἰς διαφόρους τοκογλύφους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους δὲν ἔλαβε πρὸ δύο ἢ πέντε ἐτῶν πλέον τῶν 20.000 δραχμῶν. Ἐὰν ἡ κατάστασις αὐτὴ ἐξακολουθήσῃ, θὰ ἴδωμεν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, ἐγκαταλείποντα τὴν ὕπαιθρον χώραν, διὰ νὰ δημιουργηθῇ τὸ ρεῦμα τῆς ἀστυφιλίας τὸ ἐπικίνδυνον. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ στραφῇ μόνον εἰς τὰς πόλεις. Βεβαίως πρέπει νὰ στραφῇ εἰς τὰς πόλεις ἐκείνας ὅπου εἶναι ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη τῆς στέγης, δὲν πρέπει ὅμως ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτρέψῃ τὸ χρῆμα τοῦ λαοῦ νὰ τὸ ἔχουν οἱ διάφοροι πλούσιοι διὰ νὰ κτίζουν νέα μέγαρα. Τὸ ζήτημα τῶν τίτλων δὲν τὸ θεωρῶ σοβαρὸν διότι ἐὰν δὲν ἔχῃ τίτλους ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐνυποθηκευμένον τὸ κτῆμα ποῖος κίνδυνος ὑπάρχει ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα νὰ ἀπωλέσῃ τὸ κτῆμα; Πλεῖσται γαῖαι τῶν πολιτῶν τῆς ὑπαίθρου χώρας τῆς ἐπαρχίας μου, ἔχουν ὑποθηκευθῆ εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις ἡ Τράπεζα αὐτὴ πρέπει νὰ ὀνομασθῇ Κτηματικὴ Τράπεζα Πίστεως τῶν κατοίκων Ἀθηνῶν καὶ θὰ πεισθῶμεν ὅτι διὰ τὰς ἐπαρχίας δὲν ὑπάρχει μέριμνα.

§37Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἔχουν ἀπολύτως δίκαιον. Κατὰ τὸ παρελθὸν εἶχε ψηφισθῆ νόμος κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκανονίζοντο αἱ σχέσεις Τραπέζης πρὸς τοὺς δανειζομένους ἐν σχέσει πρὸς τὰ κτήματα τὰ τιθέμενα εἰς ὑποθήκην. Ὁ νόμος ὅμως αὐτὸς ἐκρίθη παρὰ τῆς Τραπέζης ἀντισυνταγματικὸς καὶ δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ. Αὐτὸ ἰσχυρίζεται καὶ διὰ τοῦτο ἔπαυσε τὴν χορήγησιν δανείων. Δι’ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις ὡς γνωρίζουν οἱ κ. συνάδελφοι, ἀσχολεῖται ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τρόπου ἢ μᾶλλον τύπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν τὰ προσκόμματα τὰ ὁποῖα προκύπτουν ἐκ τῆς ἀντισυνταγματικότητος ν’ ἀρθῶσι. Ἐλπίζω, ὅτι λίαν προσεχῶς θὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ ζήτημα ἐλύθη κατὰ τρόπον ἱκανοποιητικὸν διὰ τὰς ἀξιώσεις τῶν ἐνδιαφερομένων. Εὑρίσκομαι εἰς τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τὸ πρᾶγμα βαδίζει εἰς ἱκανοποιητικὴν λύσιν.

§38Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προτοῦ ληφθοῦν τὰ μέτρα θὰ ἔχουν τελειώσουν τὰ χρήματα.

§39Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας), Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἠρωτήθη πάλιν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ ἔδωκε τὴν ἀπάντησιν ὅτι ἡ Κτηματικὴ Τράπεζαν, κατόπιν ἐγκύρου γνώμης γενικῶν νομικῶν της συμβούλων, ἐθεώρησεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ δάνεια ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τότε ὑφισταμένου νόμου, διότι εἶναι ἀντισυνταγματικός. Λέγουν δηλαδὴ οἱ νομικοί της σύμβουλοι, ὅτι ὁ ὑφιστάμενος νόμος δὲν ἐπιτρέπει νὰ δοθοῦν δάνεια ἐπὶ κτημάτων τῶν ὁποίων ἡ κυριότης πιθανῶς δὲν ἀνήκει εἰς δανειζομένους καὶ ἑπομένως διατρέχει ἡ Τράπεζα τὸν κίνδυνον, ὅταν θὰ εὑρεθῇ ὁ πραγματικὸς κύριος, νὰ χάσῃ τὰ δικαιώματά της καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ ἐκτελέσῃ εἰς βάρος τοῦ δανειζομένου. Αὐτὰ λέγει ἡ Τράπεζα. Τὴν παρατήρησιν ταύτην ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀναγνωρίζουσα ὡς ὀρθήν, ἐζήτησε τροποποίησιν τοῦ νόμου κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα νὰ θεωρῇ ἑαυτὴν ἐπαρκῶς ἐξησφαλισμένην ἵνα δανείζῃ. Ὁ κ. συνάδελφός μου, ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, κατήρτισεν ἓν σχέδιον νόμου σχετικὸν καὶ μοῦ τὸ ἔστειλε. Τὸ διεβίβασα εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ ἐζήτησα νὰ μοῦ ἀπαντήσουν, ὡς τάχιστα, ἐὰν τὸ σχέδιον αὐτὸ νόμου, θεωρεῖται ἀπὸ τοὺς νομικοὺς συμβούλους ὡς ἐπαρκές, ἵνα ἐπεκτείνῃ τὸν δανεισμὸν καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας. Σήμερον ἐστάλη εἰδικὸς ὑπάλληλος εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ νὰ λάβῃ μίαν ἀπάντησιν καὶ ὑπεσχέθησαν νὰ δώσουν τοιαύτην ἐντὸς 1 ἕως 2 ἡμερῶν, καὶ νὰ ἐπιστρέψωσι τὸ σχέδιον νόμου μὲ τὴν γνώμην των. Ἔχω ἐξωδίκους πληροφορίας, ὅτι τὸ σχέδιον κρίνεται ἐπαρκές. Ἑπομένως ψηφιζομένου τοιούτου νόμου, θὰ χορηγηθῶσι δάνεια καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Κτηματικῶν Τραπεζῶν, ὡς θὰ παρατηρήσητε εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ δανείζῃ μετ’ ὀλίγον, διότι κατὰ τὸν βασικὸν νόμον δὲν δύναται νὰ δανείσῃ πλέον τῶν 2 δισεκατομμυρίων, διότι ὁ νόμος ὁρίζει ὡς ὅριον ἐκδόσεως ὁμολογιῶν τὸ εἰκοσιπενταπλάσιον τοῦ κεφαλαίου. Ἐλπίζω ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ὑποβληθέντος σχεδίου νόμου, θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ παρέχωνται δάνεια καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ ὑποσχεθῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον συνάδελφον, εἶναι ὅτι ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα θὰ δώσῃ δάνεια εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν, διότι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τονώσωμεν τὸν ἀγροτικὸν αὐτὸν πληθυσμόν, διότι ἡ γῆ εἶναι πάντων τροφός.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς κρατουμένων εἰς τὰς φυλακὰς Συγγροῦ ὁ κύριος Μαρσέλος.

§41Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ὁ εὐρωπαϊκὸς πόλεμος καὶ ἐν γένει ὅλον τὸ μεταπολεμικὸν καθεστὼς ἐδημιούργησεν ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ὑπὸ συνθήκας ὅλως διόλου ἰδιαιτέρας καταλήγουν ἐκεῖ ὅπου κατέληξαν. Μετὰ τὴν γενικὴν ἀναβίωσιν τοῦ Κράτους, μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν, μετὰ τὴν λῆξιν πλέον τῶν ἐσωτερικῶν παθῶν, τὸ Κράτος φαντάζομαι ὅτι θὰ λάβῃ μέριμναν καὶ περὶ αὐτῶν τῶν κοινωνικῶν θυμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν βαρύνονται μὲ βαρειὰ ἐγκλήματα ἀλλὰ εἶναι θύματα τῶν μεταπολεμικῶν συνθηκῶν. Θέλομεν νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἔδειξε μέριμνα ὑπὲρ τῶν ἀνακοινοτικῶν ἀρχῶν, ὅπως θελήσῃ καὶ φέρῃ εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς μέτρον καὶ ἀποδώσῃ εἰς τὴν κοινωνίαν τὰ θύματα αὐτά. Ἰδίως θέλω, νὰ παρακαλέσω ἰδιαιτέρως τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως λύσῃ τὸ μαρτύριον τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἕως 8 καὶ 10 μῆνες εὑρίσκονται ὑπό ἀνάκρισιν ἀπὸ πρωΐας, ν’ ἀποδώσουν εἰς τοὺς κόλπους τῆς κοινωνίας.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Γερογιάννης, Χαβίνης καὶ Λούλης, ἐπὶ ἀναφορᾶς των προσφύγων Γουμενίτσης.

§43Α. ΛΟΥΛΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ αὕτη εἰς τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς κοινότητος Βρύσης τῆς Εὐβοίας ὁ κύριος Παπαστρατῆς.

§45Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἡ κοινότης αὕτη παρακαλεῖ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, νὰ τὴν βοηθήσῃ διὰ τὴν συμπλήρωσιν ἑνὸς δρόμου τὸν ὁποῖον δι’ ἰδίων κατεσκεύασεν. Ζητῶ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας ἡ ὁποία θὰ στοιχίσῃ περὶ τὰς 400.000 δραχ. προτιθέμενοι, νὰ πληρώσουν αὐτοὶ τὸ ἥμισυ, τὰ ἄλλα δὲ τὸ Κράτος ἐπειδὴ εἶχον πλέον ἐξαντληθῆ οἰκονομικῶς. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ καὶ ἓν ζήτημα τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὥστε νὰ μὴ διαγραφῇ.

§46Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἄν ὑπάρχῃ πίστωσις καὶ μελέτη, θὰ δοθῇ.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Τζερμιᾶς, ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ὑδατεργατῶν Θεσσαλονίκης.

§48Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, γνωρίζει, κύριοι, ὅτι ἓν ζήτημα ὑπάρχει ἐν Θεσσαλονίκῃ ἀπὸ τετραετίας, καὶ τὸ ὁποῖον τελευταίως ἔφθασε νὰ κρατῇ τὸν πληθυσμὸν ἐν ἐξεγέρσει. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἡ στάσις τῆς ἑταιρίας τῶν ὑδάτων, κατὰ τῆς ὁποίας διεξήχθη μία ὁλόκληρος δίκη καὶ κατεδικάσθη ὁ διευθυντὴς αὐτῆς, δι’ ἀπάτην καὶ ἐκβιασμὸν καὶ ἥτις ἐξακολουθεῖ καὶ σήμερον τὴν ἰδίαν τακτικήν, οἱ δὲ Κυβερνητικοὶ Ἐπίτροποι ἐντελῶς ἀδρανοῦν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ· ὅπως γνωρίζῃ προσωπικῶς καὶ κατὰ τὴν ἀντίληψίν του ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἡ ἑταιρία αὐτὴ δὲν χορηγεῖ ὕδωρ καὶ θὰ ἀπασχολήσωμεν εἰς εἰδικὴν ἐπερώτησιν τὴν Βουλήν. Τελευταίως ἡ ἑταιρία αὕτη εὑρῆκεν ἄλλον τρόπον καταστρατηγήσεως, νὰ ἐλαττώσῃ τὰ γενικὰ ἔξοδα, διὰ νὰ αὐξήσῃ τὰ κέρδη αὐτῆς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν τῆς ἐπιτρέπεται, κατὰ τὴν σύμβασιν καὶ εὑρῆκε πρόφασιν μίαν ἀπεργίαν γενομένην καλῶς ἢ κακῶς δυνάμει τῆς ὁποίας ὑποστηρίζει, ὅτι δὲν δέχεται κανένα ὑπάλληλον. Ὑπάρχουσιν ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν 18–20 ἔτη καὶ δὲν τοὺς δέχεται νὰ ἐπαναλάβουν ἐργασίας, καίτοι ὑπάρχουσιν ἐπανειλημμέναι διαταγαὶ καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ τοῦ γενικοῦ διοικητοῦ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος ἀπησχολήθη εἰδικῶς ἐν Θεσσαλονίκῃ, νὰ στείλῃ κατηγορηματικὴν διαταγὴν εἰς τὸν κυβερνητικὸν ἐπίτροπον, νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία δὲν τῆς ἐπιτρέπει ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων της, διὰ νὰ αὐξήσῃ τὰ κέρδη της καὶ νὰ διατάξῃ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ὑπαλλήλων, ἐφ’ ὅσον αὐτοὺς δὲν τοὺς βαρύνει καμμία καταδίκη, οὔτε κατεδικάσθησαν διὰ κανὲν ἀδίκημα, οὔτε καὶ ἡ ἀπεργία θεωρεῖται ἀδίκημα τὸ ὁποῖον νὰ δικαιολογῇ τὴν μὴ ἐπαναπρόσληψιν.

§49Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑποβάλλομεν, περὶ καταρτισμοῦ γενικῶν κανονισμῶν, γίνεται λόγος καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς ἑταιρίας Ἤστερν καὶ διὰ τοὺς ὑδατεργάτας τῆς Θεσσαλονίκης. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὁ ἀριθμὸς ὑδατεργατῶν, ἀνερχομένων εἰς 70 ἀπελύθησαν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ ἀπεργίας τινος καὶ ἔκτοτε ἀρνεῖται αὕτη νὰ τοὺς ἐπαναπροσλάβῃ, ὑποστηρίζουσα, ὅτι ἐπαρκοῦσι διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας της 19 ἐργάται τοὺς ὁποίους εἶχε προσλάβει ἐν καιρῷ τῆς ἀπεργίας. Μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ σχεδίου νόμου, τὸ ὁποῖον ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἔχωμεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, περὶ γενικοῦ κανονισμοῦ, θ’ ἀποκτήσωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπέμβωμεν καὶ ζητήσωμεν ἀπὸ τὰς διαφόρους ἑταιρίας τὴν συμμόρφωσιν αὐτῶν πρὸς τοὺς ὅρους τῶν γενικῶν ἐργατικῶν νόμων καὶ τῶν συμβάσεων. Ἡ ἑταιρία αὕτη ἔχει πολλὰ εἰς τὸ παθητικόν της, μεταξὺ ἄλλων δὲ καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπενίχθη ὁ κύριος συνάδελφος, τὴν καταδίκην τῶν διευθυντῶν αὐτῆς ὑπὸ τῶν δικαστηρίων. Μεταξὺ τούτων ἀναφέρω τὴν ἀναθεώρησιν τῆς συμβάσεως τὴν γενομένην κατὰ τὸ 1923 καὶ τὴν ἐκ νέου προσαρμογὴν ταύτης, ἐνῷ δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀναθεωρηθῇ δυνάμει τῶν ὅρων τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης. Σήμερον δέ, τῇ στιγμῇ ταύτῃ εὑρισκόμεθα ἐνώπιον διαιτησίας. Ἡ ἑταιρία ζητεῖ 140.000.000 δι’ ἀποζημίωσιν καταστραφέντων ἔργων ὑδροληψίας, συνεπείᾳ τῆς πυρκαϊᾶς τῆς Θεσσαλονίκης καὶ διὰ ζημίας ἃς ὑπέστη συνεπείᾳ τῆς διεθνοῦς κατοχῆς.

§50Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Θὰ τὸ φέρωμεν ἡμεῖς οἱ ἐνδιαφερόμενοι τὸ ζήτημα πάλι διὰ ἐπερωτήσεως, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς γνωμοδοτήσεως ἀναμφιβόλου νομιμότητος, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἐγνωμάτευσε παρανόμως, νὰ γίνωνται τοιαῦται καταστρατηγήσεις.

§51Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔστειλα ἤδη τὸν σχετικὸν φάκελλον πρὸς τὸν καθηγητὴν κ. Σεφεριάδην, ὅστις εἶχε καὶ ἄλλοτε γνωμοδοτήσει ἐναντίον τῆς γενομένης διαιτησίας καὶ τῆς ὑπαγωγῆς τῆς συμβάσεως ταύτης ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρσέλος ἐπὶ ἀναφορᾶς προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ Κυψέλης.

§53Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Οἱ κάτοικοι τοῦ προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ Κυψέλης, ὑφίστανται κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας πάνδεινα μαρτύρια, διότι δὲν πληρώνουν τὸ ἀνάλογον μίσθωμα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων διὰ τὰ σεσαθρωμένα οἰκήματα, τὰ ὁποῖα τοὺς παρεῖξε. Πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν δὲν ἔλαβον ἀκόμη ἀποζημίωσιν. Τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα, κατόπιν διαταγῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ζητοῦν νὰ σύρωσιν τὰ θύματα αὐτὰ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς, κατὰ ἑκατοντάδας εἰς τὰς φυλακάς. Θέλω νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Προνοίας καὶ εἰς τὸν κ. ὑφυπουργὸν τῆς ἀνταλλαγῆς, ὅπως ἐπιστήσουν τὴν προσοχὴν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ ἀναλόγως ν’ ἀπαντήσουν. Ἰδίως δὲ διαμαρτύρομαι διότι παρέλαβον οἰκήματα, τὰ ὁποῖα κάθε ἄλλο παρὰ οἰκήματα ἠδύναντο νὰ ὀνομασθοῦν, καθότι αἱ ἑκάστοτε βροχαὶ δύνανται νὰ τὰ παρασύρωσιν. Ἀκόμη δὲ περισσότερον διαμαρτύρομαι, διότι ἡ ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, βεβαία οὖσα, ὅτι ἐκτελεῖ τὸν προορισμόν της, ζητεῖ ν’ ἀναγράφῃ εἰς τὸ κονδύλιον τῆς ἀποζημιώσεως, οὐχὶ τὴν πραγματικὴν ἀξίαν ἀλλὰ ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν ἡ ὁποία ἐξωδεύθη, δι’ ὅλα αὐτὰ τὰ δοθέντα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ μόνον ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τὰ ξύλινα παραπήγματα, τὰ ὁποῖα ἔγιναν πρὸ πενταετίας καὶ ἑξαετίας. Αὐτοῦ ἀκριβῶς θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων. Τὰ ξύλινα παραπήγματα ἐξεπλήρωσαν πάντως τὸν προορισμόν των, ἐπὶ 5 ἢ 6 ἔτη καὶ ἂν ἐξωδεύθησαν ὀλίγα χρήματα, ἦσαν ὀλίγα ἀπέναντι τῶν κολοσσιαίων ποσῶν τὰ ὁποῖα ἐξωδεύθησαν ἀνεξελέγκτως. Ἰδίως δὲ νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν διὰ τὰς οἰκογενείας δηλαδὴ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι δέν ἔχουν ἄρρενα εἰς τὰς οἰκογενείας των, ὅπως διὰ τῆς ἐργασίας των τὰς ὑποστηρίξωσιν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρσέλος ἐπὶ ἀναφορᾶς προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ, Κάτω Κοκκινιᾶς.

§55Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ὁ συνοικισμὸς τῆς Κάτω Κοκκινιᾶς κ. πρόεδρε, εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς φρικτωτέρους συνοικισμούς, τοὺς ὁποίους ἔχει νὰ παρουσιάσῃ ἡ Μικρασιατικὴ καταστροφὴ εἰς τὰ ὄμματα τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος. Εἰς τὸν συνοικισμὸν αὐτὸν κατοικοῦν τὰ πρῶτα θύματα, ἅτινα εἰσῆλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ ἑκατοντάδας χιλιάδων καὶ ἔγιναν παραπήγματα ξύλινα εἰς τὴν εἴσοδον τῆς Νέας Κοκκινιᾶς. Ἐκεῖ ἀφοῦ προχείρως ἐγκατεστάθησαν οὗτοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν οἱ πρῶτοι κάτοικοι τῆς Ἰωνίας καὶ ὑπέστησαν περισσότερα τῶν ἄλλων προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἀπὸ τὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀφοῦ, λέγω, προσωρινῶς ἐγκατεστάθησαν προχείρως, κατόπιν ἀφέθησαν εἰς τὴν τύχην των. Αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις εἶχον πάντοτε προσπαθήσει νὰ δώσωσι μίαν μέριμναν εἰς τὴν δυστυχίαν αὐτήν. Δυστυχῶς ὅμως πάντοτε αἱ μεγάλαι ἀνάγκαι διὰ τοὺς ἄλλους συνοικισμούς τῶν ἄλλων περιφερειῶν τοὺς ἔκανε νὰ τοὺς λησμονήσωσιν. Οἱ κάτοικοι αὐτοῦ ὑπέφερον καὶ ὑποφέρουν τὰ πάνδεινα, αἱ δὲ βροχαὶ εἶναι τὸ τελευταῖον κατάντημα τῆς δυστυχίας των διότι ἔχει θεμέλια ἀπὸ πισσόχαρτα, τὰ ὁποῖα ἔχουν σαπίσει καὶ μπαίνει τὸ νερὸ καὶ ἡ βροχὴ μέσα, τὸ δὲ δυστυχέστερον εἰς τὴν περιοχὴν αὐτὴν εἶναι ὅτι εἰς μικρὸν χῶρον κατοικοῦν πλέον τοῦ δέοντος ἄτομα, ὁ δέ συνοικισμὸς αὐτὸς παρέχει ἔδαφος πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς φυματιώσεως. Ἤδη κάμουν ἔκκλησιν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῆς Προνοίας, ὅπως διαθέσῃ τὰ χρήματα καὶ στρέψῃ περισσότερον τὴν προσοχήν του ἐκεῖ ποῦ εἶναι ὁ μεγαλύτερος πόνος. Ἐπίσης παρακαλῶ τοὺς κ.κ. ὑπουργοὺς τῆς Προνοίας καὶ Παιδείας, διὰ τὸ σχολεῖον, ἂν καὶ πλειστάκις ἐλέχθη τοῦτο ὁσάκις ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ ζητήματος τῆς κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως. Ὑπάρχει ἐκεῖ ἕν σχολεῖον πέτρινον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς παρελθούσας περιόδους ἐλειτούργησεν. Οἱ πρόσφυγες τὸ κατέλαβον καὶ πλειστάκις ἐμεριμνήσαμεν νὰ ἐκκενωθῇ. Σήμερον τὸ κτίριον εἶναι κενόν. Διδάσκαλος δὲν ὑπάρχει καὶ 2000 παιδιὰ τοῦ προσφυγικοῦ αὐτοῦ συνοικισμοῦ γυρνοῦν στοὺς δρόμους γυμνὰ καὶ ἀλητεύουν. Παρακαλῶ, λοιπόν, ὅπως ἕνα ἐκ τῶν πρώτων μελημάτων νὰ εἶναι, ποῦ ὑπάρχουν ἀνηγερμένα σχολεῖα καὶ μένουν ἀχρησιμοποίητα, νὰ χρησιμοποιηθοῦν. Συγχρόνως ἔχω νὰ τονίσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Προνοίας καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὰ ἑξῆς. Εἶναι προφανὲς ἐκ τῶν κειμένων διατάξεων ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς τῶν πόλεων νὰ ὑπάρχῃ νεκροταφεῖον, τοιοῦτον τι ὅμως συμβαίνει ἐν προκειμένῳ. Εἰς τὴν Παραλίαν τοῦ Πειραιῶς, σχεδὸν μεταξὺ τοῦ προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ καὶ τῆς πόλεως ὑπάρχει νεκροταφεῖον. Παρὰ δὲ τὰς ἐπανειλημμένας διαμαρτυρίας τῶν κατοίκων ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο τὸ κακὸν νὰ ὑφίσταται, ἀπετάνθησαν εἰς τὸν Μητροπολίτην, ἀλλ’ οὗτος τοὺς εἶπεν ὅτι εἶναι κτῆμα τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐπιτροπῆς καὶ δὲν δύναται νὰ κάμῃ τίποτε. Ὡς ἐκ τούτου ὑποφέρουν ἐκ τῆς βρώμας καὶ τῆς δυσοσμίας, διότι τὰ νερὰ τοῦ νεκροταφείου κατέρχονται καὶ ποτίζουν τὰς παράγγας. Καλὸν δὲ θὰ εἶναι, ἂν πρόκειται νὰ ληφθῇ μέριμνα μετὰ τῶν ἄλλων ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ ἐπιδειχθῇ καὶ εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἐπιτροπήν, ὅτι δὲν δύναται νὰ παίζῃ μὲ τὴν ὑγείαν ὄχι μόνον τῶν προσφύγων, ἀλλὰ καὶ μὲ τοὺς κατοίκους τοῦ λιμένος τῆς μεγαλουπόλεως καὶ νὰ ἄρῃ ἐκεῖθεν τὸ νεκροταφεῖον. Ἐπίσης πάλιν θὰ συστήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ μεριμνήσῃ καὶ ἐγγράψῃ ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἐπιτροπὴ ὡς ἐνορίτας τοὺς πρόσφυγας τοῦ συνοικισμοῦ αὐτοῦ, διότι τὸ ἐκκλησιαστικὸν συμβούλιον δὲν θέλει νὰ τοὺς ἐγγράψῃ.

§56Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διετάχθη νὰ τοὺς ἐγγράψῃ καὶ τοὺς ἐνέγραψεν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τραυματιῶν καὶ ἀναπήρων Ρεθύμνης Κρήτης, ὁ κ. Τριποδάκης.

§58Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην τῶν τραυματιῶν καὶ ἀναπήρων τῆς νήσου Κρήτης καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἐξαντλήσῃ ὅλην του τὴν ἐπιρροὴν καθόσον καὶ οὗτος συνετέλεσε νὰ μεταφερθῶσι τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Ἐλασσῶνα, ἐκεῖ ὅπου μετεφέρθησαν, ἀδιάφορον ἂν κακῇ τύχῃ δὲν ἐσταμάτησαν ἐκεῖ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς διὰ τὴν ἀνέγερσιν δημοτικῶν σχολείων, ὁ κ. Εὐθυμιάδης.

§60Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Θέλω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὅπως γενικώτερον θέσῃ τὸ ζήτημα καὶ προσκομίσῃ σχετικὸν νομοσχέδιον. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνας δημοδιδάσκαλος νὰ ἀσχολεῖται μὲ 130 μαθητάς. Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἐκπαίδευσις καὶ νὰ μένῃ ἥσυχος ὁ κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργός. Πρόκειται περὶ ἐμπαιγμοῦ καὶ ὄχι περὶ ἐκπαιδεύσεως. Εἰς ἕνα συνοικισμὸν προσφυγικὸν ὑπάρχουν 130 μαθηταὶ μέσα σὲ 4 δωμάτια καὶ ἕνας διδάσκαλος. Εἰς τὴν Ρωσσίαν τὴν ὁποίαν ὅλοι θεωροῦμεν ὡς βάρβαρον, ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν περιωρίζετο δι’ ἕνα δημοδιδάσκαλον εἰς 35, ἐδῶ διὰ νὰ εἶναι διτάξιον τὸ σχολεῖον πρέπει οἱ μαθηταὶ νὰ εἶναι 81. Ἐὰν εἶναι 80 δὲν διορίζεται. Δύναται αὐτὸ νὰ θεωρηθῇ ἐκπαίδευσις;

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§62Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι καὶ τόσον ἁπλοῦν ὅσον νομίζομεν. Εἶναι πρὸ παντὸς ζήτημα οἰκονομικὸν καὶ θὰ ἤθελον νὰ ἐνισχύσω τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας ὥστε νὰ ἔχωμεν, κατὰ ἕνα τρόπον ὁπωσδήποτε εὔκολον, χρήματα, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἀποκτήσωμεν τοὐλάχιστον σχολεῖα εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ ἐξαιρετικῶς εἰς τοὺς παραμεθορίους πληθυσμοὺς ὅπου παρίσταται ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη. Θὰ προσπαθήσωμεν νὰ σᾶς ἐνισχύσωμεν κατὰ τὸ πρῶτον μέρος ὥστε τὸ δεύτερον νὰ μὴ εἶναι τόσον βαρὺ διὰ τὸν προϋπολογισμόν. Νὰ κάμωμεν τοὐλάχιστον τὰ ἱδρύματα τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν κ. ὑπουργέ, τὰ ἀπέναντι τῶν φυλακίων ἡμῶν καὶ ἐντὸς τοῦ Βουλγαρικοῦ ἐδάφους εὑρισκόμενα διδακτήρια τῶν Βουλγάρων εἶναι ἀσυγκρίτως ἀνώτερα τῶν ἡμετέρων. Ἑπομένως νομίζω ὅτι πρέπει γενικώτερον νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ δημιουργήσωμεν σχολεῖα ἀνώτερα καὶ μεγαλείτερα τῶν σχολείων τῶν Βουλγάρων. Ἤθελα νὰ βοηθήσω τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας ὅπως ἐξεύρωμεν τὰ χρήματα ἵνα ἀνεγείρωμεν σχολεῖα. Ἀφ’ ἑνὸς ἔτους, ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, ἐνέκρινε ἓν προσχέδιον νόμου περὶ ταμείων ἀνταλλαξίμων κοινοτικῶν περιουσιῶν, δῆλον ὅτι ὅπως ἀπεζημιώθησαν τὰ ἄτομα τὰ φυσικά, νὰ ἀποζημιωθῶσι καὶ τὰ νομικὰ πρόσωπα, ἐκεῖνα δηλαδὴ τὰ ὁποῖα ἐγκατέλειψαν περιουσίας. Ἐγένετο ἓν ταμεῖον, προεβλέπετο δι’ αὐτοῦ τοῦ ταμείου νὰ καταβληθῶσι 50.000.000 ὁμολογίαι, ἐτησίως δὲ νὰ διατίθενται οἱ τόκοι τῶν χρημάτων αὐτῶν διὰ τὴν ἀνέγερσιν σχολείων. Ἡμεῖς θὰ ἠθέλαμεν νὰ τροποποιηθῇ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὁ νόμος αὐτός, οὕτως ὥστε τὰ 50.000.000 νὰ διατεθῶσι πάραυτα διὰ τοῦ ὑπουργείου Παιδείας καὶ διὰ τοῦ ταμείου αὐτοῦ διὰ τὴν ἀνέγερσιν σχολείων οὕτως ὥστε μὲ τὰ 50.000.000 αὐτὰ νὰ μπορέσουν αἱ Νέαι Χῶραι, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦνται κατὰ τὰ 90%, εἴτε ἀπὸ καθαροὺς προσφυγικοὺς εἴτε ἀπὸ μικτοὺς συνοικισμούς, νὰ ἀποκτήσουν σχολεῖα. Καθ’ ὃν τρόπον ἀντιμετωπίζεται τὸ ζήτημα οὔτε τὸ 1940 δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποπερατώσωμεν τὴν ἀνέγερσιν σχολείων. Θὰ παρακαλέσω λοιπόν, ἐφ’ ὅσον ταχέως θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῆς ἐποπτείας τῶν παραμεθορίων πληθυσμῶν, ὅπως συσχετισθοῦν τὰ δύο ταῦτα ζητήματα, ὥστε νὰ μπορέσωμεν νὰ ἀποκτήσωμεν διδακτήρια, ὁπότε τὸ ζήτημα τῶν διδασκάλων θὰ ἀντιμετωπισθῇ μὲ ὀλιγώτερα χρήματα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτσίνας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§64Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων κ. συναδέλφων θεωρῶ περιττὸν νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἀνάγκης ἱδρύσεως δημοτικῶν σχολείων καὶ πρὸ παντὸς εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς οἰκονομικῆς ἀνασυντάξεως καὶ δὲν θὰ ἠδύνατό τις νὰ μεμφθῇ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ὑπ’ αὐτῆς τηρουμένην τακτικὴν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν δαπανῶν. Ἐν τούτοις, ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι πᾶσα οἰκονομικὴ θυσία καὶ δαπάνη διὰ τὴν ἵδρυσιν σχολείων εἶναι προτιμητέα καὶ ἐπιβεβλημένη. Ἡ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη εἰς τὸν λαὸν τὴν ἀνόρθωσιν τῆς Χώρας. Εἰς ὅλας τὰς Χώρας ἡ ἀνόρθωσις ἀρχίζει ἀπὸ τὴν ἐκπαίδευσιν, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν βάσιν διὰ τὴν προαγωγὴν ἑκάστης κοινωνίας. Εἰς τὴν ὕπαιθρον Χώραν εἶναι ἡ ἔλλειψις τῶν σχολείων τοιαύτη ὥστε θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὁ δρόμος πρὸς τὴν μόρφωσιν καὶ ἀνάπτυξιν εἶναι κλειστός.

§65Χ. ΖΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ἤθελον νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἂν ἔλαβε γνῶσιν καὶ ἑνὸς ἑτέρου θύματος τοῦ πέμπτου κατ’ ἀριθμὸν τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὸν ναύσταθμον λόγῳ τῆς καταρρεύσεως τῶν ὑποστέγων αὐτοῦ. Αἰτία καὶ τοῦ θύματος αὐτοῦ εἶναι ὁ διευθυντὴς τοῦ ναυστάθμου, ὁ ὁποῖος γίνεται οὕτω ἔνοχος ἀνθρωποκτονίας ἐξ ἀμελείας.

§66Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Θὰ ἐξετάσω καὶ θὰ λάβω τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως ἱστορικοῦ ἀρχείου Κρήτης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως αʹ) τοῦ ἀπὸ 1ης Ἰουλίου 1927 διατάγματος «περὶ ρυθμίσεως ἐν γένει τῶν μισθώσεων παντὸς εἴδους ἀστικῶν ἀκινήτων, βʹ) τοῦ ἄρθρου 31 τοῦ νόμου 281 καὶ γʹ) τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 325». Ὁ κ. Μπότσαρης ἔχει τὸν λόγον.

§69Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αἱ γενικαὶ γραμμαὶ τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς τῆς ὁποίας μετὰ τόσης κρυσταλλίνης διαυγείας εἰς τὰς γενικὰς αὐτῆς γραμμὰς ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέθηκε πρὸ ὑμῶν χθές, δὲν ὑπάρχει λέγω, ἀμφιβολία ὅτι ἀνταποκρίνονται καὶ πρὸς τὸ καλῶς εὐνοούμενον συμφέρον τῆς κοινωνίας καὶ πρὸς τὰς ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας τῆς ἐπιβολῆς πειθαρχίας τῶν διαφόρων μερῶν αὐτῆς πρὸς τὸ σύνολον τῆς κοινωνικῆς ἡμῶν ὑποστάσεως καὶ παρατάξεως. Καὶ τῶν μέτρων τούτων ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω ἐπανάγων ὑπὸ τὴν μνήμην ὑμῶν τὴν ἀρχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔπρεπε τὰ μᾶλλον ἀπαραίτητα τῶν εἰδῶν νὰ τύχωσι πάσης δυνατῆς εὐθηνίας καὶ εἶναι φυσικὸν ὅτι τὸ πρῶτον τῶν εἰδῶν τούτων διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἶναι ὁ ἄρτος. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως λοιπὸν αὐτῆς οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι πᾶσα μέριμνα τείνουσα νὰ ὑποβιβάσῃ τὴν τιμὴν αὐτοῦ, ἔστω καὶ ἂν ὁ ὑποβιβασμὸς τῆς τιμῆς ἔν τινι μέτρῳ ἰσοφαρίζεται δι’ ὑπερτιμήσεως ἄλλων εἰδῶν ἀναγκαίων μὲν καὶ τούτων εἰς τὸν ἀστικὸν πληθυσμόν, ἀλλὰ σχεδὸν μὴ χρησιμοποιουμένων ὑπὸ τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὸ τοιοῦτον ἀποτελεῖ μίαν ὀρθὴν τακτικήν. Ἕν ἄλλο σημεῖον τὸ ὁποῖον ἐθίγει κεφαλαιωδῶς πρὸ ἡμῶν ὑπῆρξεν ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἀποφεύγωμεν ὀρθῶς δημοσιονομικῶς σκεπτόμενοι τὴν παραδοχὴν αὐξήσεως ἡμερομισθίων, τὴν παραδοχὴν αὐξήσεως τῆς ἀμοιβῆς τῆς ἐργασίας ὡς φαρμάκου ἐπικινδύνου τὸ ὁποῖον ἐὰν πρὸς στιγμὴν φαίνεται ὅτι ἀνακουφίζει ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὸ ἀποδέχονται, δὲν δημιουργεῖ ὅμως ἀμφιβολίαν ὅτι θὰ ἐπιδράσῃ, ἂν μὴ καταστρεπτικῶς, πάντως δυσμενῶς, ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς κοινωνίας. Ἀπὸ τῶν ἀπόψεων αὐτῶν κινούμενοι θὰ ψηφίσωμεν βεβαίως ὑπὲρ τῶν μέτρων τούτων οὐχὶ μόνον ὡς ἀνήκοντες εἰς τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν, ἐφ’ ὅσον ὁ ἡγέτης τοῦ κόμματος ἡμῶν εἰς τὸ τέλος τῆς ὁμιλίας αὐτοῦ ἠθέλησε νὰ συνδυάσῃ τὸ μέτρον τοῦτο πρὸς τὸν ὅλον σκελετὸν τῶν Κυβερνητικῶν μέτρων καὶ τῆς Κυβερνητικῆς ὑποστάσεως, ἀλλὰ καὶ διότι καὶ ἀτομικῶς ἀναγνωρίζομεν τὴν σκοπιμότητα τῶν μέτρων αὐτῶν καὶ πλὴν τούτου διότι μετ’ ὀδύνης ἀντελήφθημεν ὅτι ἡ παροῦσα συζήτησις δὲν λαμβάνει χώραν τῶν ἐνδιαφερομένων εὑρισκομένων ἀπερισπάστων εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῶν. Ὄντως μᾶς κατέπληξεν ἡ σπουδὴ μετὰ τῆς ὁποίας ἠθέλησαν, ἂν καὶ οὐσιαστικῶς, νὰ ἀπεργήσουν, τοὐλάχιστον, ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν ἐνδεχομένης ζημίας, νὰ ἀπόσχουν τοῦ κυριωτάτου κλάδου τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν. Καὶ ἐὰν λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ θέματος ἀσχέτου ἴσως πρὸς τὴν ἐκ τοῦ παρελθόντος εἰδικότητά μου, τοῦτο συμβαίνει διότι ἀντιπροσωπεύω κυρίως ἐπαρχίαν τῆς Ἑλλάδος τὰ μάλιστα ἐνδιαφερομένην διὰ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ μέτρον ἀφορὸν τὸν ἄρτον. Καὶ ἐκ τῶν ὁμιλιῶν μου μετὰ τῶν συναδέλφων ἀκριβῶς τοῦ νομοῦ ἐκείνου καὶ ἐκ τῶν ἐπαφῶν ἡμῶν, τῶν μακρῶν, μετὰ τῶν ἀμέσως ἐνδιαφερομένων, ἀπεκομίσαμεν ἐντυπώσεις τινὰς τὰς ὁποίας ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν ἵνα διὰ βραχέων ἐκθέσωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἵνα, ἐὰν τὰ μέτρα ταῦτα, ὡς πρέπει, ἐπειγόντως ψηφισθῶσιν, ἀφεθῇ ταὐτοχρόνως καὶ ἡ ἐντύπωσις λεπτομερειῶν τινῶν ἀγενῶν ἐν τοῖς μέτροις τούτοις καὶ συγχρόνως καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ὑπὲρ τῶν πτωχοτέρων τμημάτων τοῦ λαοῦ ἡμῶν μεταξὺ τῶν ὁποίων ἔχουν τὴν ἀτυχίαν νὰ συγκαταλέγωνται καὶ οἱ τῆς ἰδιαιτέρας ἡμῶν πατρίδος πολῖται, θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν παράπλευρα μέτρα ἱκανὰ νὰ καταστήσουν εὐκολωτέραν τὴν ζωὴν αὐτῶν εἰς τὸ μέλλον. Ὅταν οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἐκ τῶν ἀρτοποιῶν καταφύγουν καὶ εἰς ἡμᾶς, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ 9)10 τῶν ἀρτοποιῶν ποῦ ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι εἶναι Ἠπειρῶται καὶ εἶναι γνωστὴ ἡ παλαιὰ κλασικὴ εὐχὴ τῶν νεογεννώντων Ἠπειρωτῶν τὴν ὁποίαν ὁ ψαλλιδισμὸς τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πόθων πρὸ ὀκταετίας δὲν ἐπέτρεψεν νὰ συνεχίζεται παρὰ τὸ λίκνον αὐτῶν διαδεδομένη, ὅταν, κύριοι συνάδελφοι, ἀπετάθησαν πρὸς ἡμᾶς, εἴπομεν ἀπεριφράστως πρὸς αὐτούς. Ὀφείλετε νὰ ὑποστηρίξετε ὡς ὑμεῖς γνωρίζετε τὰ δίκαια ὑμῶν.

§70Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι καταγωγῆς Ἠπειρωτικῆς.

§71Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Τοῦτο ἐξηγεῖ, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἔμφυτον συμπάθειαν, τὴν ὁποίαν οἱ ἐξ Ἠπείρου αἰσθανόμεθα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§72Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι καὶ ἐκείνην τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται ὁ κ. Ὑπουργός;

§73Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν πιστεύω εἰς τὴν ἀμοιβαιότητα τῶν συμπαθειῶν ἄνευ ἀποδείξεως. Ἄλλως εἶναι γνωστὸν ὅτι ἓν μέγα μέρος τοῦ Κερκυραϊκοῦ πληθυσμοῦ καὶ τὰ τολμηρότερα ἐκ τῶν χωρίων εἶναι Ἠπειρωτικῆς προελεύσεως. Εἴπομεν λοιπὸν ἀπεριφράστως πρὸς αὐτούς: Δικαιοῦσθε νὰ ὑπερασπίσετε τὰ δίκαια ὑμῶν, δὲν δικαιοῦσθε ὅμως ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ εὑρεθῆτε ἀντιμέτωποι πρὸς τὸ γενικὸν λαϊκὸν αἴσθημα. Τὰς λέξεις ταύτας, τὰς ὁποίας προεκφέραμεν πρὸς αὐτούς, ἐκαλέσαμεν ἵνα καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ προφερομένας ἀκούσωσιν, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου εἴπωμεν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παραγνωρίσωμεν, ὅτι μέτρα, τὰ ὁποῖα προορίζονται ἵνα ἐν τῇ ἐπιβεβλημένῃ σπουδῇ ἀποτρέψωσιν ἀνωμαλίας τεχνικὰς καὶ παρακάμψωσιν οἰκονομικοὺς σκοπέλους, τοὺς ὁποίους εἰς τὸ παρελθὸν ἴδωμεν δημιουργουμένους, ὅτι μέτρα τοιαῦτα θὰ ἐπιφέρωσιν ἕνα ἰσχυρὸν καὶ δυσχερῆ κλονισμὸν εἰς 10.000 ἀνθρώπων καὶ ἐπειδὴ συμπατριῶται εἶναι αἱ 10.000 ἄνθρωποι, ἐπιτρέψατέ μοι ἵνα, ἐκ τῆς ἑτέρας πλευρᾶς, δι’ ὅσα τοὐλάχιστον στοιχεῖα εὕρωμεν εὐλογοφανῆ, προσκομίσωμεν τὰ ἐπιχειρήματα. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις ἡ διδομένη θὰ ἀποτελέσῃ ἀνακούφισιν· ἐν τούτοις δὲν δύναται νὰ παραγνωρισθῇ ὅτι εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας καὶ ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι δυσχερὴς καὶ τὸ ἓν μετὰ τὸ ἄλλο ἐκ τῶν ἐπαγγελμάτων τῶν ἀπαιτούντων σωματικὴν ἀλκὴν παραχωροῦν τὴν θέσιν αὐτῶν εἰς τὰ διὰ μηχανικῶν μέσων παραγόμενα ἔργα, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν, μετὰ τὴν ἀπορρόφησιν, μετὰ τὴν ἐξάντλησιν μετὰ τὴν παροχέτευσιν τῆς πρώτης αὐτῆς ἀποζημιώσεως, εἰς δεινὴν ἀπορίαν πρὸς συντήρησιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων. Θὰ εἴπωμεν, ἂς ἀλλάξωσιν ἐπάγγελμα. Δὲν εἶναι τι τὸ εὐχερές. Δὲν λέγω ὅτι τὸ Κράτος ἠδύνατο ἄλλως νὰ πράξῃ. Ἄν οὗτοι παρεσύρθησαν εἰς δρᾶσιν ἀντιλαϊκὴν καὶ ἀποτελοῦσαν σφάλμα βασικὸν τακτικῆς διὰ τὴν ὑπόθεσίν των, ἂς ἐπιτραπῇ ἐνταῦθα νὰ ἐξηγηθῶ διὰ νὰ καταννοηθῇ ὁ ὁδηγήσας αὐτοὺς πόνος. Ἠκούσθησαν ἐνταῦθα, κατὰ τὸν εὐφραδῆ λόγον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εὐμενεῖς ἀλλ’ ὑπερβολικαὶ ὑποκρούσεις. Καθήμενος εἰς τὰ κεντρικὰ ἑδώλια ἤκουσα τὴν λέξιν λήσταρχοι καὶ ἤκουσα νὰ σύρωνται εἰς παράστασιν τῶν ἰδιοτήτων τοῦ βιομηχανικοῦ τούτου κλάδου τὰ ὀνόματα τῶν μᾶλλον περιφανῶν ληστάρχων, τῶν ὁποίων ἡ εὐτυχὴς ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἀπόσχισις ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ αὐτοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ, ἀποτελεῖ τίτλον εὐγνωμοσύνης τῆς χώρας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς αὐτὸν καὶ θὰ πείσῃ τοὺς παρομοιάζοντας τοὺς δυστυχεῖς ἀρτοποιοὺς πρὸς τοὺς λῃστάρχους τούτους ὅτι ποιητικῇ ἀδείᾳ ἐπὶ τόσου πεζοῦ θέματος ἐχρήσατο. Τὸ ζήτημα καὶ προηγουμένας Κυβερνήσεις ἀπησχόλησεν καὶ ἐπὶ μακρὸν συνεζητήθη ὅτε τὸν θῶκον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κατεῖχεν ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ κόματος. Οὐχ ἧττον δὲν εἶχον τότε φθάσει εἰς ἀποφάσεις. Τὴν ἀποφασιστικότητα τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἀκριβῶς, ἐξαιρετικῶς τιμῶμεν. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ὅμως ἡ ἀποφασιστικότης αὕτη νὰ συνδεθῇ διὰ παντὸς μέτρου καθιστῶντος δυνατὸν τὸν εἰς τὸ ἐλάχιστον περιορισμὸν τοῦ μέλλοντος νὰ ἐπακολουθήσῃ κλονισμοῦ. Θὰ εἴπητε ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος νὰ ἀποζημιώσῃ. Κύριοι φρονῶ ὅτι ὄχι, δὲν εἶναι βασικῶς δυνατὸν νὰ ἀξιῶμεν ἀπὸ τὸ Κράτος τὴν ἀποζημίωσιν χάριν πάσης καὶ πᾶσαν περίπτωσιν ὑλικῆς ἢ βιομηχανικῆς προόδου. Ἡ πρόοδος ἀποτελεῖ νόμον τῆς φύσεως ρέοντα φυσικῶς καὶ μὴ δυνάμενον νὰ ἀνασταλῇ διὰ τῆς ἀντιδράσεως τῶν ἀτόμων. Μίαν μόνην ἔχει ὑποχρέωσιν ὁ καλὸς Κυβερνήτης, νὰ παρέχῃ καὶ τὰ μέσα ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν καὶ τὸν ἀπαραίτητον χρόνον, ἵνα, εἴτε διὰ μιᾶς ἐκπαιδεύσεως εἴτε διὰ παροχετεύσεως τοῦ θνήσκοντος κλάδου ἐφ’ ὅσον ὅμως ὁ χρόνος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραχωρηθῇ, ἐνδεικνύετο ἐξαιρετικῶς διὰ τὴν φιλότιμον αὐτὴν τάξιν ἡ παραχώρησις τῆς ἀποζημιώσεως. Ἰδοὺ διατὶ δὲν συμμερίζομαι ποσῶς, δοκιμαστικούς τινας ψιθύρους οἱ ὁποῖοι ἐσχολίαζον καθ’ ἣν στιγμὴν ὡμίλει περὶ ἀποζημιώσεως δικαίας καὶ ἐπιβαλλομένης ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργός. Ἀνεγνώσθη ἐνταῦθα μία ὑγειονομικὴ ἔκθεσις, ὅτι δὲν ἀπετέλουν, τὰ μικρὰ τοὐλάχιστον ἀρτοποιεῖα, ἐπίδειξιν σύγχρονον πολιτισμοῦ. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, οὐδ’ ἡμεῖς οἱ ἐκ τῶν ὀρεινῶν τραχύτεροι. Ὅτι ὅμως δὲν εἶναι ἐπαρκὲς τεκτήριον μία ὑγειονομικὴ ἔκθεσις μὴ συνταγεῖσα παρ’ εἰδικοῦ, μὴ συνταγεῖσα καὶ παρὰ πατρὸς ὡς πληροφοροῦμαι, ἀλλὰ παρ’ ὑπαλλήλου τινὸς μὴ εἰδικευμένου, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ ἡ ὑγειονομικὴ αὕτη ἔκθεσις ἐπαρκεῖ δικαιολογίαν τῆς ἀμελείας τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἐδείκνυε τὸ Κράτος καὶ αἱ Κυβερνήσεις, νομίζω ἡ παροῦσα Κυβέρνησις θὰ ἀναγνωρίσῃ. Εἶχον ἀρχὰς, εἶχον ἀστυνομία, εἶχον ὑπηρεσίας ὑγειονομικὰς ἀλλ’ οὐδεὶς μέχρι τοῦδε εἶχε προβῆ εἰς τὴν ἐλαχίστην ὑπόδειξιν πρὸς τοὺς ἀτυχεῖς καὶ σκληρότατα ἐργαζομένους τούτους βιοπαλαιστάς. Αἰφνιδίως ἀπολέγεται ἡ ἐκ τῆς προόδου ἐπιβεβλημμένη μοιραία καταδίκη των. Θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργόν, νὰ δεχθῇ, ὅτι δὲν νομίζομεν ὅτι ἡ καταλληλοτέρα συνοδεία κατὰ τὴν ἐκφορὰν τοῦ θνήσκοντος ἐπαγγέλματος τούτου θὰ ἦτο ἡ ἀνάγνωσις πράξεων, καταγιγνωσκουσῶν εἰς αὐτοὺς καὶ μόνους τὸ ὁλοκλήρωμα τῆς ἐκ τοῦ παρελθόντος κρατικῆς ἡμῶν ἀνεπαρκείας. Τοὺς ἠνήχοντο. Τοιοῦτοι ὑπῆρξαν. Δὲν λέγω ὅτι πρέπει νὰ συνεχίσουν τὴν ζωὴν αὐτὴν τὴν ἐπαγγελματικὴν καὶ δὴ ὑπὸ τοιούτους ὅρους. Εἶναι εὐκτέον νὰ περιορίσωμεν τὰ γενικὰ ἔξοδα διὰ τῆς πυκνώσεως καὶ διὰ τῆς μεγενθύσεως τῶν βιομηχανικῶν μονάδων. Κατὰ τοῦτο συμφωνοῦμεν πρὸς τὴν βάσιν τὴν ὁποίαν ὥρισαν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν ἀπὸ τῶν τριῶν σάκκων εἰς πεντέμισυ σάκκους τοῦ βασικῶς ἀξιουμένου ποσοῦ ἀλεύρων. Καὶ ἐλέχθη, ἂς συνεταιρισθοῦν οἱ θέλοντες νὰ συνεχίσουν τὸ ἐπάγγελμα αὐτὸ ἀνὰ 5, 6 ἢ 7, ἵνα ἀποτελέσουν τὰς ἀναγκαίας μονάδας. Καὶ ἀνταπαντῶμεν: Θὰ εἶναι τὸ πρᾶγμα τόσον εὐχερές; Δὲν εἶναι τόσον εὐχερές. Διότι οἱ μικροὶ οὗτοι ἰδιοκτῆται εἶχον ἀποκτήσει ἕκαστος τὸν μικρὸν αὐτοῦ βιομηχανικὸν ὀργανισμὸν μὲ τὰ ἀναγκαῖα ἐλάχιστα στοιχειώδη ἐφόδια. Δὲν εἶναι εὔκολος ἡ πώλησις τῶν περιττευόντων, ἐφ’ ὅσον οὗτοι ἀχρηστεύονται. Ἀλλὰ συγχρόνως καὶ εἰς τοὺς ἰδιαιτέρους ἡμᾶς συμπατριώτας, ἀτυχῶς δὲν ὑπάρχει τὸ πνεῦμα τοῦ συνεταιρισμοῦ ἀνεπτυγμένον. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι μεταξὺ τοῦ διαστήματος τῆς λήξεως τῆς ἀποζημιώσεως καὶ τῆς πέψεως τοῦ τελευταίου ἐλαχίστου κέρματος ἐκ τῆς ἀποζημιώσεως θὰ ὑπάρξῃ ὁ χρόνος τῆς τοιαύτης μετεκπαιδεύσεως. Ὄχι καὶ θὰ ἐπιθύμουν νὰ ἐξηγήσω δι’ ἐλαχίστων ἀκόμη τὸν πόνον των. Ἐκ τῆς πλευρᾶς τῶν ἐνδιαφερομένων μοὶ παρεχωρήθησαν ἀριθμοί τινες. Ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἠσχολήθη μὲ τὴν ἀκρόασιν ἀριθμῶν τινων τεινόντων νὰ παραστήσουν, ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργόν, τὴν συντεχνίαν τῶν ἀρτοποιῶν ὡς ἕνα τεράστιον δῆθεν ἀδηφάγον ὀργανισμὸν ἔχοντα ἐπὶ κεφαλῆς τερατώδη πρόεδρον τὸν κ. Βασιλείου, ὀφείλω νὰ δώσω στοιχεῖα τινὰ μὲ τὴν πρόσθετον δήλωσιν ὅτι τὸ ἄτομον τοῦτο μοῦ περιποιεῖ τὴν τιμὴν νὰ εἶναι ἔχθιστος πολιτικῶς πρὸς τὸν ἤδη ὁμιλοῦντα. Ἐλέχθη ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς συντεχνίας ἀναλαμβάνει 5 λεπτὰ ἀνὰ ὀκᾶν καὶ 10 λεπτὰ τὸ προζύμι. Πληροφοροῦμαι ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι μόνον 2 λεπτὰ καὶ κάτι, τὰ δὲ τῆς ζύμης ἐπολλαπλασιάσθησαν καὶ ἐξογκώθησαν ὑπερβολικά. Ἐπίσης φέρεται ἕτερον ποσὸν μιᾶς δραχμῆς ὑπὲρ τῆς συντεχνίας. Ἔχω ἐδῶ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1927, πεντηκοστοῦ ἔτους τῆς συντεχνίας. Πρόκειται περὶ κατασκευάσματος λοιπόν.

§74Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπὸ πότε εἰσπράττονται, ὄχι ἀπὸ πότε ὑπάρχει ἡ συντεχνία.

§75Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω. Ὁμιλῶ περὶ ἑνὸς ἔτους. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ἀναφέρεται ὅτι ἐκ ποσοστῶν πεπιεσμένης ζύμης κατὰ τὸ 1927 ἡ περιουσία τῆς συντεχνίας ἦτο 86,000 δραχμαί. Τὸ ποσὸν τῶν δύο λεπτῶν ἀποδίδει μηνιαίως ὑπὲρ τοῦ προϋπολογισμοῦ 3–4000 δραχμὰς τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀναλογίαν τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Διότι ἐὰν ἦτο 5 λεπτὰ θὰ ἀντιστοιχοῦσε εἰς ἀμοιβὴν 10,000 δραχμῶν.

§76Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἰς 16.000 τὰς ἀνεβίβασεν ὁ κ. ὑπουργός.

§77Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). 16.000.

§78Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δύνασθε νὰ κάμητε διοικητικὸν ἔλεγχον ἐμπεριστατομένον τὸν ὁποῖον δεχόμεθα. Πρόκειται λοιπὸν κατὰ τὴν πλευρὰν ταύτην περὶ 3– 4.000 δραχμῶν μηνιαίως ἡ δὲ περιουσία τῆς συντεχνίας δὲν εἶναι 3.000.000 ἀλλὰ 1.284.000 δραχμῶν σημερινῶν ἀντιπροσωπεύοντα τὸν ἱδρῶτα καὶ τὸν κόπον ὑπὲρ τῆς συντεχνίας 50 ἐτῶν ἐργασίας τῶν βιοπαλαιστῶν. Βεβαίως πρὸς τιμήν των προσεπάθησαν νὰ ἀνεγείρωσι τὸ μέγαρον τῆς συντεχνίας καὶ δὲν παραλείπω νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἀπὸ μακροτάτου χρόνου ἀπετάνθησαν εἰς τὴν τεχνικήν μου ἰδιότητα ἵνα, βεβαίως ἀμίσθως, τοὺς ἐξυπηρετήσω κατὰ τὸ δυνατὸν εἰς τὴν παρακολούθησιν καὶ τὴν σχεδίασιν τοῦ ἔργου τούτου τοῦ κοινωφελοῦς, διότι εἰς τὸ μέγαρον τῆς συντεχνίας θὰ ἐπρόκειτο ταὐτοχρόνως νὰ ἐγκλεισθῇ πᾶς δυνατὸς εὐγενὴς παλμὸς ὑπὲρ τῆς στηρίξεων ὅλων τῶν ἀπόρων βιοπαλαιστῶν. Δὲν βλέπομεν λοιπὸν ποῦ εἶναι τὰ αἴσχη ἐκεῖνα διὰ τὰ ὁποῖα εἰς διαφόρους τόνους ἀπὸ τοῦ ψιθύρου μέχρι τοῦ ἀλλαλαγμοῦ ἠκούσθη σχεδὸν ἡ φωνὴ ὅτι πρέπει νὰ σταυρωθοῦν αὐτοὶ οἱ ἐκμεταλλευταὶ αὐτοὶ οἱ αἰσχροκερδεῖς. Ἐὰν οἱ μεγαλύτεροι τούτων ἐργάζωνται, ὡς ἐμνήσθη ἐν τῷ λόγῳ του ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, τοῦτο ἴσως ἔδωκεν τὴν ἐξήγησιν ὅτι καὶ τὰ γενικὰ αὐτῶν ἔξοδα εἶναι μικρότερα καὶ οἱ πελάται αὐτῶν θὰ αὐξήσουν κατὰ πολὺ μετὰ τὴν ἀπορρόφησιν τῆς πελατείας τῶν μικροτέρων. Δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ἔχωμεν πληροφορίαν τινὰ περὶ τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ κατωτέρου ὁρίου εἰς τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνέλθῃ ἡ μέση ἀποζημίωσις. Καὶ δικαίως μὲν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸς ἐτόνισεν εἰς ὑμᾶς καὶ εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους ὅτι οὐδεμία ἐν τῷ κόσμῳ νομοθεσία προβλέπει ποτὲ τὰς περιπτώσεις τῶν προσδιορισμῶν τοῦ κατωτέρου ὁρίου ἀλλ’ ἐφόσον δὲν γνωρίζομεν κατὰ προσέγγισιν ποῖος θὰ εἶναι ὁ πιθανὸς ἀριθμὸς τῶν μελλόντων νὰ διακόψωσι τὰς ἐργασίας των, δὲν δυνάμεθα νὰ μορφώσωμεν ἔστω καὶ μὴ ὑπευθύνως, ποσῶς βεβαίως ἐγκύρως, μίαν ἰδέαν περὶ τοῦ ποσοῦ εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀνέλθῃ μία μέση ἀποζημίωσις τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Θὰ ἠθέλωμεν νὰ συστήσωμεν ἵνα πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ σάλου ὁ ὁποῖος θὰ δημιουργηθῇ εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν εἰς ἄτομα δεκάδων χιλιάδων, κυρίως Ἠπειρωτῶν καταστῆ δυνατὴ ἐπαρκὴς τούτων ἀποζημίωσις καὶ θὰ ἐλέγωμεν ὅτι τὸ πλεονέκτημα τὸ ἐκ τῆς μειώσεως τοῦ ἄρτου θὰ ἀντανακλάσῃ καὶ ἐπὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν κύριοι, τοῦτο εἶναι πλάνη. Καὶ θὰ εἶχον νὰ ὑποβάλω θερμὴν ἔκκλισιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα προβῇ εἰς γενικὴν μελέτην περὶ τῶν ἐν περιπτώσει δυστροπίας ἐπιστρατευσίμων ἐπαγγελμάτων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ ἀρτοποιοὶ ἀποτελοῦν βιομηχανίαν εἴδους πρωτίστης ἀνάγκης καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ ἐκακίσαμεν καὶ ἀποδοκιμάζομεν τὴν αὐθαίρετον αὐτῶν χθεσινὴν στάσιν ἐκ τῆς ὁποίας εὐχαρίστως μανθάνω ὅτι ἀπομακρύνονται. Ἴσως θὰ εἶναι καὶ ἄλλοι ἐπαγγελματίαι τῶν ὁποίων ἡ πρὸς τὸ σύνολον τῆς κοινωνίας ἱεραρχία θὰ πρέπει νὰ καταχωρισθῇ καὶ ἐγγραφῇ, ἵνα ἴδωμεν θὰ εἶναι μόνον οἱ σιδηροδρομικοὶ ὑπάλληλοι, ὥστε ὀργανωμένοι σχεδὸν ὡς κρατικοὶ ὑπάλληλοι, θὰ εἶναι μόνον οἱ ἀρτοποιοὶ καὶ ὑπὸ ποίας περιστάσεις καὶ ποίας συνθήκας καὶ ἐν περιπτώσει πολέμου καὶ ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως, ἢ ἐν περιπτώσει εἰρήνης τὴν ὁποίαν εὐχόμεθα μακράν, ποία, λέγω, συνολικῶς θὰ εἶναι τὰ ἐπαγγέλματα τῶν ὁποίων ἡ πρὸς τὸ σύνολον τῆς κοινωνίας πειθαρχία θεωρεῖται ὡς κάτι ἀναφαίρετον δικαίωμα τῆς κοινωνίας καὶ ἀναπαλλοτρίωτον καθῆκον αὐτῶν πρὸς τὸ σύνολον; Τοιαύτη μελέτη θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ μεταξὺ τῶν πολεμικῶν ὑπουργείων καὶ τῶν παραγωγικῶν ὑπουργείων. Διότι ἀναμφιβόλως ὑπάρχουν ἐπαγγέλματα δυνάμενα νὰ στασιάζουν καὶ νὰ μὴ τιμωροῦνται, νὰ στασιάζουν ἐν τῷ μέτρῳ τῷ ἐπαγγελματικῷ καὶ οὐχὶ κατὰ τῆς κοινωνίας ἐννοεῖται, ὑπάρχουν δὲ καὶ ἐπαγγέλματα τὰ ὁποῖα αἰσθάνονται ἄμεσον τὴν πυγμὴν τοῦ νόμου ἱκανὴν νὰ πατάξῃ τὴν ἀπείθειάν τους. Ἐὰν ἀποφύγωμεν τὸν ἐμπειρισμὸν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ καταστρώσωμεν μίαν τάξιν ἠθικῶν ἀξιῶν εἰς τὰ ἐπαγγέλματα καὶ μίαν ἱεραρχίαν λογικὴν τῶν ὑποχρεώσεων. Καὶ διὰ νὰ μὴ ἀπασχολήσω περαιτέρω τὴν προσοχὴν ὑμῶν, ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω ὅτι αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην—ὄχι διὰ τὴν περίστασιν αὐτήν, καθόσον νομίζω ὅτι δὲν θὰ παρουσιασθῇ περίπτωσις,—αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην ἵνα δώσωμεν εἰς χεῖρας τοῦ Κράτους καὶ τῆς Πολιτείας πάντα τά μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ πείσουν τὸν λαὸν ἡμῶν, τὸν δυστυχῶς ἀτομικιστήν, ὅτι ὑπὲρ τὸ ἄτομον εὑρίσκεται τὸ σύνολον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται Πατρίς. Ἀλλ’ ἵνα εἴδωμεν ἰσοβαρεῖς τὰς δύο πλευρὰς τῆς πλάστιγγος τῆς τῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς τῶν καθηκόντων ποιούμεθα μίαν ἄλλην ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐν γνώσει διατελοῦντες ὅτι ἀνταποκρινόμεθα πρὸς τὰς γενικὰς αὐτῆς ἐπαγγελίας καὶ προσπαθείας, ἵνα μειοῦσα ὅσον εἶναι δυνατὸν τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ σάλου εἰς τὴν Ἤπειρον ἐκ τῶν μέτρων αὐτῶν ἀναποφεύκτων ὅσον ἀφορᾷ μέτρων ἵνα μελετήσῃ τὸ ταχύτερον τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ καταστῇ ἡ πλήρης ἄρσις παντὸς δασμοῦ διὰ τὸν ἀραβόσιτον. Ἰδοὺ ἡ τροφὴ ἡμῶν τῶν πτωχῶν, ἡμῶν τῶν βιοπαλαιστῶν, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ἐὰν ἀκριβείνουν ἢ φθηνείνουν τὰ εἴδη πολυτελείας διότι μᾶς εἶναι ἄγνωστα καὶ θὰ παραμείνουν τοιαῦτα. Ἐνδιαφέρει ἡμᾶς νὰ καταστῇ μᾶλλον ἄμεσος ἡ φορολογία, νὰ καταστῇ μᾶλλον λογικὴ ἡ κατανομὴ τῶν βαρῶν ἡ ὁποία θὰ λέγῃ ἐὰν ὁ πλούσιος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ φάγῃ τὸν λευκὸν αὐτὸν ἄρτον εἰς τὴν πόλιν ἀποτελοῦντα κλᾶσμα τῆς τροφῆς του. Ὁ πτωχὸς δὲν δύναται ἐπὶ ποινῇ θανάτου ν’ ἀποφύγῃ τὸ νὰ φάγῃ τὸν πτωχὸν ἐκεῖνον καὶ δυστυχισμένον καὶ ἱδρώβρεκτον ἄρτον ἐκ τοῦ ἀραβοσίτου. Μὲ τὴν ἀξιέπαινον συγκοινωνιακὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως μέλλουσαν διὰ τῆς ταχείας κατασκευῆς τῶν ὁδῶν ἐν τῷ Κράτει ὁλοκλήρῳ καὶ συνεπῶς ἐν τῇ ἐχούσῃ μείζονα παντὸς ἄλλου τμήματος ἀνάγκην ἰδιαιτέρᾳ ἡμῶν πατρίδι ἀκούομεν τὴν ἔναρξιν τῶν ἔργων. Τὴν ἔναρξιν τῶν ἔργων τὴν ἀκούομεν ἀλλὰ δὲν τὴν βλέπομεν. Ἀλλὰ θὰ τὰ ἴδωμεν προσεχῶς ἢ μᾶλλον θὰ τ’ ἀκούσωμεν εὐθὺς ὡς ἡ σκαπάνη κατανεχθῇ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, τὸ ὁποῖον ἐλπίζομεν, χάρις εἰς τὴν ἄκαμπτον ὑπομονὴν τῶν κυβερνητικῶν μέτρων, νὰ εἶναι συντομώτατον. Ἐκτὸς τοῦ μέτρου τούτου, τῶν συγκοινωνιακῶν εὐκολιῶν, μειοῦντες τὴν ὕπαρξιν τῶν 3 καὶ 4 δραχμῶν τοῦ πτωχοῦ ἐκείνου ἐδέσματος, ἃς παραχωρήσωμεν ἔστω καὶ ἐπιβαρύνσει 3 ἢ 4 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν τοῦ ἄλλου σίτου, ἂς παραχωρήσωμεν τὴν ἀτέλειαν τὴν πλήρη, εἰς τὸν ἀραβόσιτον. Καὶ ἡ προκάτοχος κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ λάβῃ ἕνα μέτρον ἀλλ’ ἔλαβεν τὸ ἀστοχώτατον, τὸ δεκτικὸν τῆς καταστρατηγήσεως, μονοπωλήσεως καὶ κερδοσκοπίας τῶν ὀλίγων ἐπὶ τῶν πολλῶν. Δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν, ζητοῦμεν τὴν ἄρσιν τοῦ δασμοῦ καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐμπορίας. Ἐν τῷ μεταξὺ ἂς χορηγηθῇ εἰς τοὺς ἀποχωροῦντας βιοπαλαιστὰς ὅσον τὸ δυνατὸν μείζων ἀποζημίωσις διὰ νὰ μὴ παρίσταται πάντοτε τὸ αὐτὸ μέρος τῆς Ἑλληνικῆς πατρίδος μὲ τὴν πικρίαν εἰς τὴν καρδίαν καὶ μὲ τὴν πίστιν, ἡ ὁποία ἐνέπνευσε τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν νὰ τοὺς ἀποκαλέσῃ «αἰωνίους Ἕλληνας». Ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις ταύτας τάς τε μερικὰς καὶ γενικὰς ἔχομεν τὴν πίστιν ὅτι τὰ μέτρα τὰ ὑποβαλλόμενα, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἀδιστάκτως θὰ ψηφίσωμεν, θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐγκαινιάσωσι μίαν νέαν περίοδον πολιτικοῦ καὶ κοινωνικοῦ βίου καὶ μίαν καλυτέραν αὔριον. (χειροκροτήματα).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρσέλος ἔχει τὸν λόγον.

§80Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἀνῆλθον τὸ βῆμα ὄχι διὰ νὰ φέρω κρίσεις ἐπὶ τοῦ κατατεθέντος νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἀνῆλθον ὅπως ἐπὶ δύο σημείων τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργοῦ, ἀπαλείψω μίαν σχετικὴν ἐντύπωσιν ἡ ὁποία ἠδύνατο ἐκ τῶν λόγων του νὰ ὑπάρξῃ καίτοι εἶναι πλέον ἢ βέβαιον ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κάθε ἄλλο θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ. Τὸ πρῶτον σημεῖον εἶναι ὅτι κακῶς ἔπραξαν αἱ μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις νὰ δώσωσιν ἄδειαν εἰς τοὺς ἀρτοποιοὺς ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας νὰ ἱδρύσωσιν ἀρτοποιεῖα. Βεβαίως ἐκ πρώτης ὄψεως εἶναι πολὺ ὀρθὴ ἡ κρίσις αὕτη, ἀλλ’ ἡμεῖς τοὐλάχιστον οἱ πρόσφυγες, διότι ἀκριβῶς ὡμίλησεν εἰδικῶς διὰ τρεῖς συνοικισμοὺς προσφύγων, τοῦ Δουργουτίου Ἀθηνῶν, τῆς Δραπετσῶνος καὶ τῶν Λιπασμάτων Πειραιῶς, ἡμεῖς εὐγνωμονοῦμεν τὰς μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις διότι ἐπέτρεψαν ν’ ἀνεγερθῶσιν ἐκ τῶν ἐνόντων τ’ ἀρτοποιεῖα. Διότι τὴν στιγμὴν κατά τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ στεγάσῃ τὰς ἑκατοντάδας χιλιάδων προσφύγων οἱ ὁποῖοι προσήρχοντο εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν, ἱδρύθησαν καὶ ἀνεπτύχθησαν οἱ τρεῖς συνοικισμοὶ τοῦ Δουργουτίου τῆς Δραπετσῶνος καὶ τῶν Λιπασμάτων ἐξ ἰδίων μέσων βεβαίως κατὰ φυσικὸν λόγον ὅλα τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα θὰ ἐπεξετείνοντο ὡς ἐπίσης καὶ τὰ ἀρτοποιεῖα ἐκ τῶν ἐνόντων. Δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀπαγορεύσῃ ἡ Κυβέρνησις μίαν τοιαύτην κατάστασιν ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη, ὥστε τὸ μέλλον ν’ ἀποκαταστήσῃ τὰ πράγματα. Διὰ τὸ δεύτερον σημεῖον ἰδιαιτέρως εὐγνωμονοῦμεν τὸν κύριον ὑπουργὸν διὰ τὴν φρίκην τὴν ὁποίαν παρουσίασεν ὅσον ἀφορᾷ τὴν λειτουργίαν τῶν ἀρτοποιείων διότι αὐτὸ ἀποδεικνύει εἰς ποίαν κατάστασιν ποιοτικὴν καὶ ὑγιεινὴν εὑρίσκονται οἱ τρεῖς αὐτοὶ προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ καὶ παραλλήλως εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται τ’ ἀρτοποιεῖα. Εἰς δεκάκις χείρονα κατάστασιν εὑρίσκονται ἀπὸ ὑγιεινῆς ἀπόψεως οἱ συνοικισμοὶ τὸ δὲ ψωμὶ πολὺ χειρότερον τὸ ἔτρωγαν ὑπὸ τὰς συνθήκας ἐκείνας. Διότι τὸ ψωμὶ αὐτὸ ὅπως παρουσιάζεται δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ εἶναι ὑγιεινὸν καὶ δυστυχῶς τὸ ἔτρωγαν προσφυγικοὶ ὀργανισμοὶ καὶ συνοικισμοὶ συμπαγεῖς. Οἱ πρόσφυγες εὐχαριστοῦσι τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διότι ὅσον οὔπω θὰ δώσῃ ψωμὶ πολὺ καλύτερον, θὰ εὐχαριστηθῶσι δὲ ἐπίσης ἐὰν εὑρεθῶσι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ εὐχαριστήσωσι καὶ τοὺς ἄλλους κυρίους ὑπουργοὺς τῆς Κυβερνήσεως ἐὰν δυνηθῶσι νὰ ἀποκαταστήσωσι αὐτοὺς ὑπὸ καλυτέρας βιωτικὰς συνθήκας, ὥστε ὄχι μόνον ψωμὶ εὐθηνότερον νὰ τρώγωσιν ἀλλὰ καὶ ν’ ἀναπνέωσιν ὑγιεινὸν καὶ καθαρὸν ἀέρα ἂν ὄχι ὅπως τῆς εὐάνδρου Κερκύρας τοὐλάχιστον τὸν κοινὸν ὑγιεινὸν ἀέρα.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἔχει τὸν λόγον.

§82Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις προνοοῦσα περὶ διαφόρων ἀναγκῶν ἐχουσῶν ἄμεσον ἀνάγκην Κρατικῆς ἀντιλήψεως ἵδρυσεν σταθμούς. Καὶ ἔχομεν σταθμοὺς τῶν πρώτων βοηθειῶν, ἀλλὰ σταθμοὺς στομαχικοὺς δὲν ἔχομεν, σταθμοὺς νὰ γεμίζουν τὶς κοιλιὲς δὲν ἔχομεν σήμερον. Περὶ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τῶν σταθμῶν οὐδεμία Κυβέρνησις ἐπρονόησεν, ὥστε ὁ οἰκογενειάρχης ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνίκανος νὰ δώσῃ εἰς τὴν γυναῖκα καὶ εἰς τὰ παιδιά του ψωμί, νὰ ἀνακουφισθῇ. Αὐτοὺς τοὺς σταθμοὺς θὰ τοὺς εὕρῃ μόνον, ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα, εἰς τοὺς κλιβάνους τῶν Ἠπειρωτῶν. Καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν συναδέλφων ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐὰν οἱ ἀρτοποιοὶ Ἠπειρῶται, οἱ ἐργαζόμενοι ἁπανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος ἔχουν κέρδη. Εἶναι γνωστὸν τίνα κέρδη ἀποκομίζουν φεύγοντες ἐκ τῆς ἐπαρχίας των ἢ ἐγκαταλείποντες τὸ ἐπάγγελμά των. Μηδὲν εἰς τὸ πηλῖκον, τοὺς τρῶνε τὰ βερεσέδια, διότι ἡ Ἠπειρωτικὴ ψυχὴ πονάει διὰ τὴν φτώχεια. Δι’ αὐτὸ θὰ ἤθελον ὅταν συναντῶμεν ἀνθρώπους προσενεγκόντας τοιαύτας ὑπηρεσίας εἰς σύμπαντα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, θὰ ἤθελον, λέγω, ὅπως ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μετριάση τὰ ὑπὸ ψήφισιν μέτρα αὐτοῦ. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιφέρωμεν τροποποιήσεις διὰ κοινῆς συνεργασίας ἁπαξαπάντων τῶν κυρίων βουλευτῶν Ἠπείρου τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ καὶ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας ὥστε νὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀποφύγωμεν ἐπιζημίας συνεπείας καὶ διὰ τὸ Κράτος καὶ διὰ τοὺς βίᾳ ἀπομακρυνομένους ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός των φτωχοὺς ἀνθρώπους. Αὐτὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργόν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§84Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπαινετὴ βεβαίως εἶναι πᾶσα προσπάθεια τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν μείωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου καὶ ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα εἰσηγήθησαν μέχρι σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ταῦτα στρέφονται εἰς δύο. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἶναι ἡ μείωσις τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου καὶ τῶν ἀλεύρων, ἐπ’ αὐξήσει ὅμως τοῦ δασμοῦ ἄλλων εἰδῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἶναι ἡ ἐλάττωσις τοῦ κόστους τῆς παρασκευῆς τοῦ ἄρτου. Ἐνῷ ἐπαινοῦμεν κατὰ πάντα τὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν μείωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον ἀμφότερα τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι τὰ ἐνδεικνυόμενα καὶ κατὰ πόσον ἡ μέθοδος ἡ ἐφαρμοσθεῖσα διὰ τὴν πραγμάτωσιν τῶν μέτρων τούτων ἦτο εὔστοχος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τοῦ πρώτου μέτρου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν μείωσιν τοῦ δασμοῦ ἠγέρθησαν δύο ἀντιρρήσεις. Ἡ πρώτη ἀντίρρησις προέρχεται κυρίως ἐκ τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου καὶ συνίσταται εἰς τὸ ὅτι διὰ τῆς μειώσεως τοῦ δασμοῦ ζημιοῦνται αὐτοὶ ὡς παραγωγοί· ἡ ἑτέρα ἀντίρρησις ἦλθε κυρίως ἐκ τοῦ ἀστικοῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀγροτικοῦ διότι ὡς ἀντιστάθμισμα τῆς μειώσεως τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου καὶ ἀλεύρων ἐπέρχεται αὔξησις τούτου εἰς ἄλλα εἴδη ἐπίσης ἐκ τῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὰ συντελοῦσι οὐσιωδῶς εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῆς ζωῆς. Σημειοῦμεν ἁπλῶς τὰς ἀντιρρήσεις ταύτας καὶ δὲν θὰ ἐπεκταθῶ εἰς συζήτησιν τούτων. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει εἰσηγηθῆ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχετικὰ νομοσχέδια καὶ ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴν ἐπὶ τούτων συζήτησιν καὶ διὰ τὴν τάξιν καὶ διότι τότε καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι εἰς κρείσσονα θέσιν ἐμπεριστατωμένως νὰ ἐξετάσῃ καὶ κρίνῃ ἐπὶ τούτων. Τὸ ἕτερον μέτρον ἀπότοκον τοῦ ὁποίου κυρίως, εἶναι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, εἶναι ἡ ἐλάττωσις τοῦ κόστους τῆς παρασκευῆς τοῦ ἄρτου. Βεβαίως καὶ τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, καὶ ὄχι μόνον διότι τείνει εἰς τὴν μείωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, ἀλλὰ διότι ταὐτοχρόνως ἀποσκοπεῖ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ποιότητος τοῦ ἄρτου εἰς τὴν ὁποίαν ἐπίσης πρέπει νὰ δοθῇ πᾶσα προσοχή. Ἀλλὰ χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ τοῦ οὐσιαστικοῦ θέματος ἔχω πρὸ παντὸς νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ μέθοδος διὰ τῆς ὁποίας ἐπιζητεῖται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ σχετικοῦ μέτρου δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ εὔστοχος. Καὶ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ τοιαύτη ὅταν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι χθὲς καὶ σήμερον ὁ λαὸς ὁ ὁποῖος δι’ ἱδρῶτος τοῦ προσώπου του κερδίζει τὸν ἄρτον, διὰ μείζονος ἱδρῶτος καὶ ἐν ἐπικινδύνῳ συνωστισμῷ κατορθώσῃ νὰ προσεγγίσῃ τοὺς ἀρτοπώλας διὰ νὰ προμηθευθῇ τοῦτον. Ποῦ δὲ τοῦτο ὀφείλεται; Ἐξ ὅσων χθὲς ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡς βάσις διὰ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ κόστους ἐτέθη νὰ μὴ ἐπιτρέπεται ἡ παρασκευὴ ἄρτου ὡς μέχρι τοῦδε καὶ εἰς τοὺς κατεργαζομένους τρεῖς σάκκους μὲ ἕνα ἐργάτην ἐπὶ ἑκάστου, ὡρίσθη ὡς ἐλάχιστον ὅριον κατεργασίας 5 καὶ ½ σάκκοι. Ἀληθῶς διὰ τοῦ μέτρου τούτου ἐπέρχεται μείωσις τοῦ κόστους καὶ ὅσον περισσότερον αὐξάνει ἡ ποσότης καθ’ ἣν εἰς τοὺς ἔχοντας κλίβανον ἐπιτρέπεται ἡ παρασκευὴ τοῦ ἄρτου, τόσον ἀκόμη τὸ κόστος θὰ μειοῦται ἀναλόγως. Ἦτο ὅμως φυσικὸν τὸ μέτρον τοῦτο νὰ γεννήσῃ ἀντίδρασιν παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδύναντο ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους ὑφ’ οὓς οἱ ἄλλοι ἀρτοποιοί, νὰ παρασκευάζωσι τὸν ἄρτον μὲ τὴν βάσιν τῶν 5½ σάκκων. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐξέθηκε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη διὰ νὰ καταστήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν εὔκολον τὴν παρασκευὴν τοῦ ἄρτου καὶ παρὰ τῶν μικρῶν ἀρτοποιῶν, ἢ ἄλλως νὰ τοὺς ἀποζημιώσῃ, οὐδεὶς θὰ θελήσῃ νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν προσπάθειαν, ἀλλὰ δὲν συμμερίζομαι τὰ ὅσα εἶπεν χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ, ἐν προφανεῖ ταραχῇ ἡ ὁποία κατάδηλος καθίσταται καὶ ὡς ἐκ τοῦ ὕφους καθ’ ὃ ὡμίλει καθ’ ὡρισμένων βιοτεχνῶν, καὶ δὴ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ σωματεῖον τῶν ἀρτοποιῶν. Ὑπῆρξεν ἀπολογητὴς τούτων ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἰωαννίνων, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν δύνανται νὰ ὑπάρξωσι πάντοτε οἱ ἁρμόδιοι ἀπολογηταὶ παντὸς κατηγορουμένου ἀτόμου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν νομίζω ἐπιτετραμμένον ἐκ μέρους ἐπισήμου βήματος καὶ ἀκόμη περισσότερον ἐξ ἐπισήμου στόματος νὰ ἐπιρρίπτωνται οἱαιδήποτε μομφαὶ κατ’ ἀτόμων καὶ σωματείων, τὰ ὁποῖα μὴ παριστάμενα δὲν εἶνε δυνατὰ νὰ ὑπερασπίζωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης θὰ εἶναι δύσκολον νὰ ὑπερασπισθοῦν ἐπαρκῶς ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκπέμπωνται μομφαὶ κατ’ αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ἀποδίδω τὰ παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ λεχθέντα εἰς τὴν προκληθεῖσαν δυσφορίαν καὶ οὐχὶ ὅτι ἤθελε ποτὲ νὰ ἐπιρρίψῃ οἱασδήποτε μομφὰς καθ’ ὧν ἐλέχθησαν. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν ποία κατάστασις ἐδημιουργήθη συνεπείᾳ τοῦ ἐξαγγελθέντος μέτρου, καὶ παρὰ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποίησεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἵνα ἡ κατάστασις ἐξελιχθῇ ὁμαλῶς. Ἐδημιουργήθησαν ἐντεῦθεν δύο, δύναμαι νὰ εἴπω, τάξεις. Ἡ τάξις τῶν ἀρτοποιῶν, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εὑρίσκουσι συμφέρον νὰ ἐργασθῶσι μὲ τὴν βάσιν τῶν 5½ σάκκων. Καὶ δὲν εὑρίσκω καθόλου παράδοξον ὅτι μολονότι ἐπέρχεται ἐλάττωσις εἰς τὴν ὑπολογιζομένην τιμὴν τοῦ κόστους μέρος τῶν ἀρτοποιῶν ἐκεῖνοι δηλαδὴ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνίκανοι εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην τῶν ἐργαζομένων τοὐλάχιστον, μὲ 5½ σάκκους, εὑρέθησαν πρόθυμοι νὰ ἐργασθῶσι. Ἦτο ἀπολύτως φυσικὸν νὰ γίνῃ τοῦτο διότι ὅπως παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ὄχι μόνον κατ’ οὐδὲν ζημιοῦνται αὐτοὶ ἐκ τῆς μειώσεως τῆς τιμῆς τοῦ κόστους, ἀλλ’ ὑπολογίζουν καὶ πρόσθετον κέρδος ἐκ τοῦ ὅτι μέρος τῶν συναδέλφων των θὰ ἐτίθετο ἐκποδῶν καὶ ἑπομένως ἡ πελατεία θὰ ηὔξανεν, δεδομένου ὅτι ἡ κατανάλωσις τοῦ ἄρτου δὲν ἐξαρτᾶτο ἐκ τῆς μεγάλης ἢ μικρᾶς παραγωγῆς. Πλὴν τῆς τάξεως αὐτῆς τῶν ἀρτοποιῶν ἔχομεν τὴν ἄλλην τάξιν τῶν ἀρτοποιῶν ἡ ὁποία, ἐργαζομένη μέχρι τοῦδε μὲ 3½ σάκκους, ἐξ ἀρχῆς ἐδήλωσαν πόσον δυσχερὲς θὰ ἦτο δι’ αὐτοὺς νὰ ἐργασθῶσι ὑπὸ νέους ὅρους οὓς προέτεινεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 5½ σάκκων τοὐλάχιστον. Ἐπὶ ἡμέρας ἤδη ἡ τάξις αὕτη καταφανῆ κατέστησεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν δυσχέρειαν τὴν ὁποίαν ᾐσθάνετο εἰς τοὺς τιθεμένους εἰς τούτους ὅρους τῆς περαιτέρω ἐργασίας ἢ τῆς ἀποχῆς ἐπὶ ἀποζημιώσει. Ἀλλ’ εἶπε χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι αὐτοὶ συνεφώνησαν ἢ ἐφάνησαν συμφωνοῦντες νὰ δεχθῶσιν τὴν ἀποζημίωσιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν παρέσχε φρονῶ ἐπαρκῆ τὴν προσοχὴν εἰς τὸ αἴσθημα τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔζησαν τὴν ζωήν των ὁλόκληρον μὲ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀρτοποιοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε καὶ τῶν προγόνων των καὶ εἰς τοὺς ὁποίους ἦτο δύσκολον, ν’ ἀποχωρισθῶσιν αὐτοῦ καὶ εἶχον ἀνάγκην νὰ βασανίσωσι τὸ ζήτημα πρὶν ἢ λάβωσι τοιαύτην τινὰ ἀπόφασιν. Κατέστησαν δὲ καὶ ἀρκετὰ ἐμφανὲς τοῦτο ὅταν ἐζήτησαν νὰ σκεφθῶσιν ἐπὶ 15 ἡμέρας καὶ εἰς νέους ἐν τῷ μεταξὺ νὰ προβῶσιν ὑπολογισμοὺς ὡς πρὸς τὸ κόστος τῆς παρασκευῆς τοῦ ἄρτου. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε κ. Ὑπουργὲ νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εὑρεθέντες, ὅταν εἴχετε ἐνώπιον ὑμῶν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι τόσον ἔχουν προσκολληθῆ δύναμαι νὰ εἴπω εἰς τὸ ἐπάγγελμά των καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἐννοοῦν ὅτι διὰ μέτρου Κυβερνητικοῦ, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἀπέβλεπεν εἰς γενικὸν κοινωνικὸν καλόν, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ἐγκαταλείψωσι, ὀφείλετε νὰ φανῆτε οὐχὶ τόσον ταχὺς εἰς ἀποφάσεις ὁριστικάς. Καὶ τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον καὶ ἡ ἀποζημίωσις ἡ ὑπισχνουμένη δὲν ἦτο ἄμεσος καὶ πολλοὶ τῶν ἐνδιαφερομένων, οἱ μᾶλλον τούτων ἁπλοϊκοί, ἠδύναντο ἀμφιβόλως ν’ ἀτενίσωσιν. Ἀλλ’ ὑπῆρξεν καὶ ἕτερον σημεῖον, οὐχὶ εὔστοχον, τῆς διεξαγωγῆς, τῆς ὑποθέσεως. Μετὰ τῶν ἀρτοποιῶν ἐπῆλθεν ἀπεργία καὶ τῶν ἀρτεργατῶν. Καὶ ἠκούσθη χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ ἀπορία ὅτι ἐργοδότης καὶ ἐργάτης εὑρέθησαν σύμφωνοι εἰς τὸ νὰ ἀπεργήσωσιν, ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἐκ κοινῆς τοιαύτης συμφωνίας νὰ γίνωσι παραίτιοι κακοῦ εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ ὅτι ἐνῷ πάντοτε ἐπιδεικνύομεν πῶς νὰ φέρωμεν εἰς ἐπικοινωνίαν καὶ ἁρμονίαν τὰ συμφέροντα τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν ἐργοδοτῶν πρὸς πρόοδον τῆς ἐργασίας, εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἡ συνάφεια καὶ ἡ ἁρμονία τούτων ἤγαγεν εἰς τὴν ἀπεργίαν ἐπὶ βλάβῃ τῆς ἐργασίας καὶ τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τοῦτο ἤθελον παρατηρήσῃ ὅτι παραγνωρίζεται ἐν τῇ συγκεκριμένῃ περιπτώσει ἡ εὔνοια τοῦ ἐργοδότου καὶ τοῦ ἐργάτου. Ὁ ἐργοδότης εἶναι τὸ δημόσιον, διότι αὐτὸ κανονίζει τὴν τιμὴν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐργασίας καὶ τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ ἦτο ἑπόμενον καὶ οἱ δύο καὶ ὁ ἀρτοποιὸς καὶ ὁ ἀρτεργάτης νὰ εὑρεθῶσι σύμφωνοι ἐν ἀντιθέσει εὑρισκόμενοι πρὸς τὸ δημόσιον τοῦ ὡς ἐργοδότην παριστάμενον.

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ ἐργάτης δὲν ἐζημιοῦτο, διατὶ εὑρέθη σύμφωνος; Εἰς αὐτὸ νὰ μᾶς ἀπαντήσητε.

§86Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Εἴπετε καὶ ἐπαναλαμβάνετε ταύτην τὴν στιγμὴν ὅτι ὁ ἐργάτης δὲν ζημιοῦται τίποτε, διατὶ ἀπεργεῖ; Ὁ ἐργάτης σᾶς ἐζήτει νὰ τοῦ ἐξασφαλίσητε τὸν μισθὸν τὸν ὁποῖον λαμβάνει σήμερον Καὶ τοῦ ὑπεσχέθητε τοῦτο· ἀλλὰ δὲν ἐξετιμήθη ἐπαρκῶς ἡ ψυχολογικὴ κατάστασις εἰς ἣν διετέλει ὁ ἐργάτης, ὅστις παρὰ τὴν δεδομένην ὑπόσχεσιν τοῦ Κράτους δὲν ἠδύνατο νὰ μείνῃ ἀδιάφορος εἰς τὸν κίνδυνον, ὃν αὐτὸς ἠσθάνετο, ὅτι ἐκ τῆς μειώσεως τοῦ ἀριθμοῦ, τῶν κλιβάνων θὰ ἠδύνατο νὰ εὑρεθῇ ἄνευ ἐργασίας. Προσθέσατε δὲ ὅτι καὶ τὰ πράγματα ἐπήρχοντο ἀρκετὰ αἰφνιδίως χωρὶς νὰ ἔχῃ παρασκευασθῇ τὸ προσῆκον στάδιον. Ἦτο ἑπόμενον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ ἐργάτης νὰ εὑρεθῇ διακυμαινόμενος μεταξὺ τοῦ ἀρτοποιοῦ ὁ ὁποῖος ἔμελλε νὰ κλείσῃ τὸν κλίβανόν του καὶ ἤθελε νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸν ἐργάτην ἵνα τὸν βοηθήσῃ νὰ μὴ τὸν κλείσῃ καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ἐργάτην διὰ τούτου ἐξησφάλιζε τὴν ἐργασίαν ὡς διεβεβαίωσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ ὑπεσχέθη ἀκόμη νὰ τοῦ πληρώσῃ καὶ τὰ ἡμερομίσθια τῆς ἀπεργίας καὶ ἀφ’ ἑτέρου μεταξὺ τοῦ ὑπουργείου τὸ ὁποῖον τοῦ ὑπέσχετο τὴν ἀσφάλειαν τοῦ μισθοῦ του εἰς τὸ μέλλον. Μεταξὺ τῶν δύο τούτων μερῶν ὁ ἐργάτης ἐτάχθη μὲ τὸν ἀρτοποιὸν. Εἶναι λυπηρὸν ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ πολίτης δὲν παρέχει ἀμέσως καὶ εὐκόλως τὴν πεποίθησιν ἐπὶ ὑποσχέσεως ἡ ὁποία δίδεται εἰς αὐτὸν παρὰ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι σφάλμα τούτου καὶ μόνου. Εἶναι δυστυχῶς ἀποτέλεσμα πολλῶν καὶ διαφόρων περιστάσεων καθ’ ἃς τὸ Κράτος δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς πρὸς τοὺς πολίτας ὑποχρεώσεις του. Καὶ σεῖς δὲ εἶσθε ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως αὐτῆς, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ εἶσθε ἐν γνώσει, τὴν ἀπόδειξιν παρέχει τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἰσηγάγετε ὅσον ἀφορᾷ τοὺς λεμβούχους. Εἶπε χθὲς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἔδωσα τὴν ὑπόσχεσίν μου καὶ πρέπει νὰ τὸ εἰσαγάγω καὶ νὰ ψηφισθῇ τοῦτο. Καὶ καλῶς πράττετε νὰ σπεύδητε εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, διότι θὰ εἶναι ἓν ἐκ τῶν μέσων νὰ ἐνισχυθῇ τῶν πολιτῶν ἡ πεποίθησις ἐπὶ τῶν ἰθυνόντων τὸ Κράτος. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅμως ἠρκέσθη εἰς τὴν ὑπόσχεσιν εἰς τὴν ὁποίαν δυστυχῶς δὲν ἠρκέσθησαν οἱ ἐργάται καὶ διὰ τοῦτο τοὺς εὕρετε ἀντιμετώπους καὶ ἐτάχθησαν μὲ τοὺς ἀρτοποιοὺς οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπέσχοντο ἀλλ’ ἐπλήρωνον. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν περαιτέρω, εἰς τὶ συνίσταται ἡ ἀπεργία; Τὶ ἐζητεῖτε σεῖς παρὰ τῶν ἀρτοποιῶν καὶ ποία εἶναι ἡ ἀπεργία ἡ ἐπελθοῦσα; Τοῖς εἴπετε: Κύριοι δὲν δύγασθε νὰ ἐργασθῆτε διὰ τὴν παρασκευὴν ἄρτου, χρησιμοποιήσατε τοὺς κλιβάνους σας ὅπως ἠμπορεῖτε νὰ τοὺς χρησιμοποιήσητε καὶ θὰ σᾶς ἀποζημιώσω δι’ ὅ,τι στερηθῆτε ἐκ τῆς ἐργασίας σας. Δὲν θέλετε καθόλου νὰ τοὺς χρησιμοποιήσητε ἐγκαταλείψατέ τους καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ σᾶς δώσωμεν τὴν ἀνάλογον ἀποζημίωσιν διότι σήμερον στερεῖσθε καθ’ ὁλοκληρίαν τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν κλιβάνων. Τὶ κάμνουν σήμερον οἱ ἀρτοποιοί; οὐδὲν πλέον οὐδ’ ἔλλατον ἐξ ὅσων τοῖς ἐπιτρέψατε· ἔχουν ἀνοικτοὺς ὅλοι τοὺς κλιβάνους, προσφέρουν τὴν ἐργασίαν των διὰ τὸ ψήσιμον τοῦ ἄρτου, προσφέρουσι ζύμην καὶ προσφέρονται ἀκόμη καὶ νὰ πωλῶσιν ἄρτον. Κατὰ τὶ ἀντίκειται τοῦτο εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως ὥστε νὰ νομίζῃ αὕτη ὅτι πρέπει νὰ στραφῇ κατὰ τῶν ἀρτοποιῶν καὶ νὰ λαμβάνῃ ἐντελῶς ἐξαιρετικὰ μέτρα, μέτρα καταθληπτικὰ κατὰ τῆς τάξεως ἐκείνης; Δὲν νομίζω κ. ὑπουργὲ ὅτι πρόκειται περὶ ἀπεργίας, ὅταν οἱ ἀρτοποιοὶ συμμορφῶνται πρὸς ὅσα τοῖς ἐπιτρέψατε. Ἐγκαταλείπουσι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀρτοποιοῦ τὸ ὁποῖον δὲν εὑρίσκουσι πλέον συμφέρον μὲ τὰ νέα ὑμῶν μέτρα καὶ τρέπονται εἰς ἄλλην ἐργασίαν. Καὶ σεῖς τόσον τὸ ἐνομίζετε πιθανὸν καὶ τόσον βέβαιον τοῦτο, ὥστε εἴχετε προΐδει καὶ περὶ ἀποζημιώσεως τούτων, ἐν τῇ τοιαύτῃ περιπτώσει κατὰ τὴν πολιτικὴν ἡ ὁποία ἐφηρμόσθη μέχρι σήμερον καὶ εἰς ἄλλας περιπτώσεις ν’ ἀποζημιώνωνται οἱ ἐγκαταλείποντες τὰς ἐργασίας των, διότι ἐπῆλθε μία πρόοδος ἢ μία κοινωνικὴ ἀνάγκη, ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ χρησιμοποιῶσι τὸ ἐπάγγελμά των, ὡς τὸ ἤσκουν ἕως τότε. Ἂν τὸ Κράτος δὲν ἦτο ἐπαρκῶς παρασκευασμένον διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἄγουσι τοὺς ἀρτοποιοὺς εἰς ἐγκατάλειψιν τοῦ ἐπαγγέλματός των, θὰ ἠδύναντο νὰ ἀποφευχθῶσιν αἱ κοινωνικαὶ ἀνωμαλίαι ἐὰν ἐκαλοῦντο οἱ ἀρτοποιοὶ μέχρι τῆς ὁριστικῆς ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος νὰ ἐργασθῶσι διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους. Ἐὰν τοῦτο ἐγένετο οὐδένα εἶχον λόγον οὗτοι νὰ προβῶσιν εἰς τὴν οἱονεὶ αὐτὴν ἀπεργίαν καὶ δὲν θὰ εὑρισκώμεθα πρὸ τοῦ θεάματος αὐτοῦ πρὸ τοῦ ὁποίου διατελοῦμεν, τοῦ συνωστισμοῦ καὶ τῆς πάλης τοῦ λαοῦ πρὸ τῶν κλιβάνων τῶν ὀλίγων λειτουργούντων διὰ τὴν προμήθειαν ἄρτου. Θὰ προσθέσω ἀκόμη ὅτι παρὰ προσώπου βοηθοῦντος ἐν προκειμένῳ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ἀρτοποιῶν ἐπροτάθη ἡ μείωσις τοῦ κόστους, ἐγένετο κατὰ 10 λεπτὰ ὀλιγώτερον, ὅλοι οἱ ἀρτοποιοὶ θὰ ἦσαν πρόθυμοι νὰ ἐργασθῶσι. Δὲν γνωρίζω ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀκριβὲς εἰς ἐμὲ ἐρρέθη κατὰ τρόπον κατηγορηματικόν, ὥστε διὰ νὰ μὴ φέρεται ἀδεσπότως ἔξω τὸ ἀναφέρω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἵνα ἐὰν δὲν ἐγένετο ἡ πρότασις διαψευσθῇ, ἐὰν ὅμως ἐγένετο καὶ ἐὰν δὲν ἐγένετο ἀκόμη, ἐν τούτοις, ὡς ἐγὼ πιστεύω ἐπιτυγχάνετο ὁ ἐπιδιωκόμενος εὐκολώτερον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως σκοπὸς, μειουμένης τῆς ἐλαττώσεως τοῦ κόστους κατὰ 10 λεπτὰ νομίζω, εἶναι δὲ ἐνδεδειγμένον νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις τοῦτο καὶ νὰ λείψῃ τὸ θέαμα τῆς κοινωνικῆς ἀναστατώσεως ἐκ τοῦ φόβου τοῦ προκληθέντος τῆς στερήσεως τοῦ ἄρτου. Ἔχω παραπλεύρως τῆς κατοικίας μου τὸ ἀρτοποιεῖον τοῦ Καρούσου πρὸ τοῦ ὁποίου ὁ συνωστισμὸς καὶ αἱ κραυγαὶ πρὸς τὰς ὁποίας ἁμιλλᾶται ἡ βροχὴ ἐπιτεινομένη καὶ αὐτὴ ἀναλόγως, ἀποτελοῦσι θέαμα καταπληκτικόν, διὰ τὴν προμήθειαν ἑνὸς μαύρου τεμαχίου ἄρτου. Μολονότι ἡ πολιτικὴ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ ἀποβλέπουσα εἰς τὴν μείωσιν τῆς τιμῆς τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς τοῦ ἄρτου συνδεδεμένης μάλιστα μετά τῆς βελτιώσεως τῆς ποιότητος εἶναι ἐπαινετή, ἡ μέθοδος τῆς ἐφαρμογῆς γενομένη κατὰ τρόπον ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ἡ κοινωνικὴ ἀνάστασις ἡ παρατηρουμένη χθὲς καὶ σήμερον δὲν ἦτο ἡ προσήκουσα ἀφοῦ κατέληξε καὶ εἰς μέτρα τὰ ὁποῖα ὅσον καὶ ἂν θέλῃ νὰ λέγῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς ὅτι δὲν εἶναι ἀνελεύθερα, ἐν τούτοις εἶναι ἀναντιρρήτως τοιαῦτα. Δὲν προτίθεμαι δι’ ὅσων εἶπον νὰ ὑποστηρίξω, τὴν ἀνωμαλίαν τὴν παρατηρουμένην εἰς τὰς τάξεις τῆς κατηγορίας αὐτῆς, ἡ ὁποία φρονεῖ ὅτι θίγονται τὰ συμφέροντά της, ἀνωμαλία προσλαβοῦσα τὸν χαρακτῆρα ἀπεργίας ἀδιάφορον πάσης φύσεως, ὅταν μάλιστα αὕτη ἀφορᾷ τόσον σοβαρὸν ἀντικείμενον. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι δικαίωμα τοῦ ἐργάτου ἡ ἀπεργία ἐνίοτε προκαλοῦσα κοινωνικὴν ἀνωμαλίαν ἐπείγετο δυσφορίαν κατὰ τοσοῦτον μεγαλυτέραν ὅσον ἀναφέρονται εἰς ἀντικείμενα γενικώτερα, ὡς ἐν προκειμένῳ ἐνδιαφέροντος. Ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμην νὰ μὴ παρατηρήσω, ὅτι καὶ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ἐπιλαμβανομένη τῆς ρυθμίσεως τοιαύτης φύσεως ζητημάτων, νὰ βαίνῃ μετὰ πάσης τῆς προσηκούσης προσοχῆς ὥστε νὰ μὴ προκαλῶνται, ὡς κατὰ τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν, ἀνωμαλίαι ἐκ τῶν θιγομένων συμφερόντων. Ἀλλὰ καὶ τὰ κατὰ τῆς ἀνωμαλίας λαμβανόμενα μέτρα δὲν εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου τὰ προσήκοντα. Καὶ ἵνα δείξω πόσον ταῦτα εἶναι ἀποτέλεσμα ἐρεθισμοῦ τινὸς ἀρκεῖ νὰ παρατηρήσω ὅτι ταῦτα ποσῶς δὲν βοηθοῦσιν εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐργασίας καὶ τὴν ἄρσιν τῆς ἀνωμαλίας, ἀλλὰ τοὐναντίον δι’ αὐτῶν πλήττονται ἀκόμη καὶ τρίτοι. Τίνα σημασίαν ἔχει πρὸς ἄρσιν τῆς ἀνωμαλίας τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον λαμβάνεται διὰ τῆς ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου, κατὰ τὶ τοῦτο βοηθεῖ πρὸς πρὸς ἄρσιν τῆς ἀπεργίας; Εἶναι μία ποινή.

§87Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι ποινή.

§88Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι ποινή. Δὲν εἶναι ποινὴ κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ποινικοῦ νόμου.

§89Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸν τιμωροῦμεν καὶ γενικώτερον ἐφ’ ὅσον ἀντιτίθεται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ συνόλου τῶν πολιτῶν.

§90Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ τὴν δικανικὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν καὶ σεῖς γνωρίζετε καὶ ἐγὼ ἐπίσης γνωρίζω. Ἔχω ὑπ’ ὄψει τὴν οὐσιαστικὴν ἔννοιαν. Τὸ ἐνοικιοστάσιον εἶναι ἀπόρροια ἀνάγκης, ἡ ὁποία ἐγεννήθη ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἡ ὁποία ἀνάγκη ἐθεωρήθη τόση σπουδαία ὥστε ἔθιξε διὰ τὴν ἱκανοποίησίν της θεσμούς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐδράζεται τὸ κοινωνικὸν ἡμῶν καθεστώς, ὡς ὁ θεσμὸς τῆς ἰδιοκτησίας. Τὸ ἐνοικιοστάσιον κατόπιν τῶν ἐκ τοῦ πολέμου ὡς πρὸς τὴν στέγην γεννηθησῶν ἀναγκῶν εἶναι νόμος προστατεύων τὸ ἄτομον ὡς πρὸς τὴν στέγασίν του, ὡς εἶναι διάφοροι ἄλλοι νόμοι προστατεύοντες ἄλλα τούτου ἀγαθά. Καὶ ἀποτελεῖ τοῦτο μέτρον προστασίας τοῦ ἀρτοποιοῦ, τὸ ὁποῖον σήμερον ἀφαιρεῖ ἀπ’ αὐτὸν ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ὡς ἡ στέρησις τῆς ἐλευθερίας, ἡ ὁποία εἶναι ἓν τῶν ἐξόχων ἀγαθῶν, ἀποτελεῖ ποινὴν οὕτω καὶ ἡ στέρησις τῆς στέγης, ἥτις στέγη ἀποτελεῖ ἓν οὐσιῶδες στοιχεῖον διὰ τὴν ζωὴν τοῦ ἀτόμου, ἀποτελεῖ ποινήν, οὐχὶ βεβαίως ἐκ τῶν διαγραφομένων ὑπὸ τοῦ ποινικοῦ νόμου. Καὶ εἶναι ἐκ τῶν ποινῶν, αἵτινες δὲν πλήττουσι μόνον τὸν κολαζόμενον ἀρτοποιόν, τὸ ἄτομον, ἀλλὰ καὶ τὰς οἰκογενείας ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν οἰκογένειαν. Τὶ σᾶς χρεωστεῖ ἡ οἰκογένεια νὰ τὴν τιμωρήσητε; Καὶ θὰ προσθέσω καὶ κἄτι τι ἄλλο. Εἶναι ἐνδεχόμενον ἀντὶ νὰ πλήξητε ὅλην ἐκείνην τὴν ὁμάδα τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ πλήξητε, νὰ εὑρεθοῦν ἐν αὐτῇ πρόσωπα τὰ ὁποῖα νὰ εἶναι καὶ ἐνθουσιασμένα διὰ τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ μέτρου τοῦτο διὰ τοῦ ὁποίου διὰ τῆς ἐξώσεως τῶν συναδέλφων των θὰ ἀπαλλάξουν τὰς οἰκίας των τοῦ βάρους τοῦ ἐνοικιοστασίου. Δι’ αὐτὸ παρετήρησα ὅτι τὸ μέτρον σας φαίνεται ἀπόρροια στιγμιαίου ἐρεθισμοῦ. Ἄς ἐλπίσωμεν καὶ ἤκουσα ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς αἰσίαν λύσιν ὥστε νὰ μὴ ληφθῇ ἀνάγκη ψηφίσεως ἢ ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου τούτου ἢ ἄλλους τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα ἐκ τοῦ ὁποίου προῆλθε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον βεβαίως εἶναι σπουδαιότατον. Δὲν δύναται ὅμως τοῦτο νὰ συζητηθῇ ταύτην τὴν ἑσπέραν. Καὶ ὅταν ἔλθωσι πρὸς συζήτησιν τὰ σχετικὰ νομοσχέδια τὰ εἰσαγόμενα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ κύριον ζήτημα, θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου. Φρονῶ ὅτι δύνανται νὰ εὑρεθῶσιν δεσμοὶ προστασίας τῶν γενικῶν συμφερόντων ὡς πρὸς τὴν μείωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ θιγθῶσι κατὰ τρόπον ὀδυνηρὸν καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰς τάξεις τῶν παρασκευαζόντων τοῦτον. Ρίπτω μόνον σήμερον τὴν ἰδέαν τῆς συμπτύξεως συνεταιρισμῶν μεταξὺ τῶν μικροτέρων ἰδίᾳ ἀρτοποιῶν, τὴν ὁποίαν θὰ ἀναπτύξω ὅταν θὰ ἔλθωσι τὰ σχετικὰ νομοσχέδια πρὸς συζήτησιν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§92Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί. Ἤκουσα μὲ πολλὴν προσοχὴν τοὺς προαγορεύσαντας. Ἡ προσοχὴ ἐξηγεῖται καὶ ἐπιβάλλεται ἄλλωστε ὄχι μόνον ἐκ τοῦ κύρους τῶν προαγορευσάντων, ἀλλὰ κυρίως καὶ πρὸ παντὸς ἐκ τῆς σημασίας τοῦ θέματος. Καὶ ὀφείλω νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο: ὅτι ὄχι μόνον μετὰ προσοχῆς, ἤκουσα, ἀλλ’ ἤκουσα καὶ μετὰ συμπαθείας τοὺς προαγορεύσαντας διότι ἀνεξαρτήτως πρὸς τὴν εὐπρέπειαν τοῦ ὕφους τὴν ὁποίαν πάντες οἱ προλαλήσαντες μετεχειρίσθησαν, εἶναι ἀκόμη καὶ τοῦτο ἀληθὲς ὅτι συνεφώνησαν κατὰ βάσιν μὲ τὴν Κυβερνητικὴν πολιτικήν. Ἀλλ’ ἂν λέγω ἤκουσα μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ συμπαθείας, ὀφείλω νὰ προσθέσω καὶ κάτι ἄλλο, ὀφείλω δηλαδὴ ν’ ἀναφέρω ὅτι ἐδοκίμασα ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τῶν προλαλησάντων καὶ μίαν βαθυτάτην ἔκπληξιν, διότι ἐκ τοῦ συνόλου τῶν ὁμιλιῶν αὐτῶν προέκυψεν ὅτι δὲν ἀπέδωσαν ὅσην προσοχὴν ὤφειλον ν’ ἀποδώσουν εἰς τὴν Κυβερνητικὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου πολιτικήν. Ἂν τοιαύτην προσοχὴν ἀπέδιδον, βεβαίως δὲν θὰ ὠλοφύροντο ἐντεῦθεν διὰ τὰ ἀδικήματα, ὅπως εἶπον τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναπόφευκτον νὰ συμβοῦν, διὰ τὰ ὁποῖα ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε σήμερον τὰ μέτρα της διὰ νὰ μὴ ἐπέλθωσι. Ἂν μετὰ προσοχῆς ἤθελον ἐξετάσῃ τὸν σκοπὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν Κυβερνητικὴν πολιτικήν, θὰ ἔβλεπον ὅτι αὕτη δὲν εἶναι τόσον ἁπλῆ, ὁ δὲ σκοπὸς δὲν εἶναι τόσον μικρός. Ἂν ἡ Κυβέρνησις πρωτοστατῇ εἰς τὴν λῆψιν μέτρων διὰ νὰ ἐλαττώσῃ τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου δὲν πράττει τοῦτο μόνον διὰ τὸν ἄρτον. Πράττει τοῦτο, διότι ἄνευ αὐτοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποβιβάσῃ τὸν τιμάριθμον τῆς ζωῆς. Ὁ σκοπὸς εἶναι μεγάλος καὶ πάντες ὑμεῖς ἐννοεῖτε ποίαν σημασίαν ἔχει ἡ ἐλάττωσις τοῦ τιμαρίθμου τῆς ζωῆς ἄνευ τῆς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσῃ εἰς ἡμέρας καλυτέρας. Καὶ ἡ προσπάθεια τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ ἄρτου εἶναι τὸ πρῶτον ἀλλὰ καὶ σταθερὸν βῆμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ὅλη αὐτὴ ἡ πολιτική, ἄνευ τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἵστατο εἰς τὸ ὕψος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀληθῶς ἵσταται. Ἀλλά, Κύριοι, ἰδιαιτέρως εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ἀρχηγὸν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος κυρίως δὲν κατέκρινε τὸν σκοπόν, ἀλλὰ ἐτόνισεν ὅτι ὁ σκοπὸς αὐτὸς δὲν ἐπιτυγχάνεται διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζονται, καὶ ὑποστήριξεν ἀκόμη.....

§93Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπέκρινα τὴν μέθοδον.

§94Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἀπευθύνω λέγω πρὸς αὐτὸν εὐχαριστίας, διότι ὁμολογουμένως μοῦ ἀπήντησεν εἰς μίαν ἀπορίαν, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισε ἀφ’ ἧς ἀνέλαβα τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ ταύτης δὲ καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ζητημάτων σκέψεων. Ἐσκέφθη δηλαδὴ τότε πῶς ἦτο δυνατὸν ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς ἠθικῆς ὑποστάσεως, τῆς εὐπρεπείας καὶ τῶν δικαστικῶν προτερημάτων τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ μὴ λάβῃ κανὲν ἐκ τῶν μέτρων τούτων; Τὴν ἀπάντησιν μοῦ τὴν ἔδωσεν ἀπόψε καὶ τὸν εὐχαριστῶ πολύ. Εἶπε δηλαδή, κύριοι, ἔπρεπε νὰ προβλέψητε ὅτι θὰ εἴχαμεν ἀπεργίας ὅτι συνωστίζοντο οἱ ἄνθρωποι ἔξω ἀπὸ τὰ ἀρτοποιεῖα, ὅτι θὰ ἐκυλίοντο εἰς τὸν βόρβορον, τὸν ὁποῖον σχηματίζει ἡ βροχὴ ἡ ὁποία πίπτει. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν ταῦτα, νὰ μᾶς σταματήσουν. Ὄχι δύο ἡμέρας, ὄχι τρεῖς, ὄχι 10, ἀλλὰ πολὺ μεγαλύτερον διάστημα θὰ ἔπρεπε νὰ θυσιάσωμεν ἀρκεῖ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα εἰς τὸ ὁποῖον ἐπεδιώκομεν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐστερήθη κατὰ τὸν ἀποκλεισμὸν ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους τὸν ἄρτον του, κύριοι, καὶ ἐτρέφετο μὲ σταφίδα. Τίνα σημασίαν ἔχει, κύριοι, ἂν στενοχωρηθῇ διὰ 2–3 ἡμέρας, ἂν συνωστίζητε ἔξω ἀπὸ τοὺς διαφόρους κλιβάνους, ὅταν, κύριοι, τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκεται, δὲν ἦτο δυνατὸν ἄλλως νὰ ἐπέλθῃ; Τοιουτοτρόπως, ἐξηγῶ καὶ ἓν ἄλλο μέτρον τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν ἐπαξίως κατὰ τὰ λοιπὰ διηύθυνεν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶχεν ἀπελπισθῆ τελείως διὰ κάθε λύσιν, διότι σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν, κύριοι, ὅτι ἐπὶ τρία ἔτη καὶ 8 μῆνας, 62 καὶ μόνον ἄδειαι ἐδόθησαν διὰ τὴν ἀνέγερσιν κλιβάνων καὶ ἀρτοποιείων καὶ μία ἄδεια γενικὴ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὥρισεν προθεσμίαν τριῶν μηνῶν διὰ νὰ λάβουν ἄδειαν ὅλοι οἱ κλίβανοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τοιαύτην διὰ νὰ μονιμοποιήσωσιν δηλαδὴ ἕνα καθεστὼς αὐθαίρετον καὶ παράνομον. Ἔτσι ἐξηγῶ τὸ μέτρον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔδωκε τὴν δύναμιν εἰς ἀπειρίαν παραβάσεων, διότι ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐπείσθη ὅτι οὐδὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ. Μὰ τὴν ἀλήθειαν, κύριε ἀρχηγὲ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει αὐτὴν τὴν γνώμην. Ἠμπορεῖ νὰ κατηγορηθῇ διὰ ὑπέρμετρον αἰσιοδοξίαν ἀλλὰ δὲν ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παρατείνεται μία κατάστασις ἀληθῶς ἀφόρητος. Καὶ ἀφόρητον δὲν τὴν εἶπον ἐγώ, τὴν εἶπον οἱ ἴδιοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἀρτοποιοί, διότι συνωμολόγησαν ὅτι εἶναι ἀφόρητος ἡ κατάστασις. Δέν εἶναι δυνατόν, διότι ἐδόθησαν ὀλίγαι ἄδειαι κατὰ τὸ τριετὲς καὶ ὀκτάμηνον διάστημα καὶ ἡ μεγάλη ἄδεια ἡ ἰδική σας, ἡ ὁποία ἐνομιμοποίησε καὶ ὅλας τὰς ἄλλας παρανομίας, δὲν ἦτο δυνατὸν λέγω, νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἔπρεπεν εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς ἀδείας, ὄχι μόνον νὰ μὴ τὰς ἀνακαλέσῃ, διότι δὲν ἐσκέφθη τοιοῦτόν τι, ἀλλὰ νὰ διατηρήσῃ δι’ αὐτοὺς μίαν διατήρησιν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας θὰ ἐξασφαλίζουν ἀδικαιολόγητα κέρδη τὰ ὁποῖα θὰ ἐπλήρωνε ἀκριβώτατα ὁ ἐξ 6.000.000 Ἑλληνικὸς λαός. Τοιαύτην σκέψιν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις οὐδὲ εἰς τοιούτους συμβιβασμούς, μὲ τὴν συνείδησίν της, νὰ καταλήξῃ καὶ προέβη εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς. Καὶ ὅπως σᾶς εἶπον χθές, δὲν προέβη αὐθαιρέτως, προέβη ἔχουσα ὑπ’ ὄψει μίαν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζει, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς λύσεως κοινωνικῶν ζητημάτων. Δὲν θέλει νὰ ἀδικήσῃ, δὲν θέλει νὰ ζημιώσῃ κανένα ἡ Κυβέρνησις, διότι ἀναχωρεῖ ἀπὸ τὴν ἀρχήν, ὅτι τὸ σύνολον τῶν πολιτῶν τὸ ὁποῖον πρόκειται ἐξ ἑνὸς οἱουδήποτε μέτρου νὰ ἀπολαύσῃ, αὐτὸ θὰ συνεισφέρῃ καὶ διὰ τὰς ζημίας αἱ ὁποῖαι ἀναγκαίως θὰ ἐπακολουθήσουν. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὁμιλῶν χθὲς ἀνέφερε δι’ ἀριθμῶν ὅτι μόνον διὰ τὰς Ἀθήνας θὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία ἐξ 180.000.000 ἐκ τῆς νέας διατιμήσεως. Ἐὰν θελήσητε τὴν σκέψιν αὐτὴν νὰ τὴν γενικεύσητε διὰ νὰ εὕρητε πόσον θὰ εἶναι τὸ κέρδος τὸ γενικόν, θὰ ἴδετε ποίαν σημασίαν ἔχει ἡ ἐφαρμογὴ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἐγκαινιάζει ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ὅταν δίδει τοιοῦτον κέρδος ἐκ τῆς πολιτικῆς της, δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ ὅπως αὐτὸ τὸ σύνολον πληρώσῃ τὰς ζημίας αἱ ὁποῖαι ἤθελον ἐπέλθῃ. Καὶ ἐξήγησα, κύριοι, εἰς τοὺς ἐπισκεφθέντας με κ. συναδέλφους ἐξ Ἠπείρου, τὶ σημαίνει ἡ λέξις ἀποζημίωσις. Διότι πραγματικῶς κύριοι, μοῦ ἀνεπτύχθη ὅτι ἔπρεπε νὰ θέσωμεν ἕνα κατώτατον ὅριον ἀποζημιώσεως, τοῦθ’ ὅπερ ὑπεστήριξεν ὁ κατὰ πάντα ἀξιότιμος καὶ συμπαθὴς ἀντιπρόσωπος τῶν Ἰωαννίνων κ. Μπότσαρης. Ἀλλὰ κύριοι, σᾶς εἶπον, ἐρευνήσατε τὴν νομοθεσίαν τοῦ κόσμου ὅλου καὶ ἐὰν εὕρητε μίαν νομοθεσίαν ἡ ὁποία ἀσχολεῖται περὶ ἀποζημιώσεως, νὰ ὁρίζῃ ἕνα minimum αὐτῆς, σᾶς χαρίζω ὅ,τι θέλετε. Τοιαύτην καινοτομίαν δὲν ἐφιλοδόξησα νὰ κάμω ἐγώ. Τί σημαίνει, κύριοι, ἀποζημίωσις; Ὅλοι τὸ γνωρίζομεν. Δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο παρὰ ἀποκατάστασιν τῆς ἐπελθούσης ζημίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ νόμος ν’ ἀναγράψῃ ἀριθμούς. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνα ἀρτοποιεῖον τὸ ὁποῖον ἐργάζεται πρὸ 3 μηνῶν ἢ 6 μηνῶν εἰς ἓν ἀπόκεντρον μέρος, νὰ τύχῃ τῆς ἀποζημιώσεως τῆς ὁποίας θὰ τύχῃ ἓν ἄλλο ἀρτοποιεῖον τὸ ὁποῖον ἐργάζεται, περισσότερα ἔτη καὶ εἰς κεντρικώτερον μέρος. Διὰ τοῦτο ἀποκρούομεν τὴν πρότασιν ἡ ὁποία ἐγένετο, ὅπως τὰ μέτρα τὰ κυβερνητικὰ θέσουν ὡρισμένον κατώτατον ὅριον ἀποζημιώσεως. Λέγοντες ὅμως τοῦτο, προσθέτομεν, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν οὐδὲ πόρρωθεν νὰ ἀδικήσωμεν κανένα. Διότι ἀκριβῶς ἡ ἀποζημίωσις σημαίνει ἀποκατάστασιν πάσης βλάβης ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἐκ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν ἀποζημίωσιν. Ἀλλὰ ἀξιότιμε ἀρχηγὲ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ Κυβέρνησις ὅταν προέβη εἰς τὰ μέτρα αὐτά, βεβαίως ἀντιμετώπισε τοὺς κινδύνους τῆς ἀπεργίας. Δὲν ἦτο δυνατὸν ὅμως, νὰ σταματήσῃ διότι προεβλέπετο ὁ κίνδυνος αὐτός, διότι ἐὰν τοιοῦτόν τι ἐσκέπτετο ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦτο ἀναξία νὰ κάθηται ἐκεῖ πέρα. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ἐκ τοῦ κινδύνου μιᾶς ἀπεργίας νὰ ἐγκαταλείπεται τὸ γενικώτερον συμφέρον καὶ ἡ ἐπιδίωξις τῆς βελτιώσεως αὐτοῦ, διότι τότε ὅλαι αἱ ὁμάδες αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς κινοῦνται ὄχι μὲ προσωπικὸν πνεῦμα, θὰ ἠπείλουν ἀπεργίαν καὶ δυστυχῶς αὐτὰ θὰ ἐπιτύγχανον ὅ,τι ἤθελον, διότι θὰ ἠπείλουν τὴν ἀπεργίαν. Τὴν ἀπεργίαν τὴν προείδομεν καὶ τὴν ἀντιμετωπίζομεν μὲ ὅλον τὸ θάρρος τὸ ὁποῖον μᾶς δίδει ἡ συναίσθησις, ὅτι ἐπιτελοῦμεν τὸ καθῆκόν μας. Βεβαίως, κύριε ἀρχηγὲ τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ τὸ ὅλον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐθίξατε, ἡμεῖς ὑπελογίσαμεν. Εἴπατε Κύριοι: διατὶ ἀπορεῖτε διὰ τὴν ἀπεργίαν; Ὅταν σεῖς οἱ ἴδιοι ἀναβιβάσαντες τὰς διατιμήσεις, στηριχθέντες ἀντὶ τῶν 3 σάκκων εἰς 5½ τοιούτους, ἔπρεπε νὰ προΐδητε ὅτι ὅσοι ἐργάζονται ποσὸν μικρότερον τῶν 5½ σάκκων ἀσφαλῶς θὰ ἔκλειον. Ὄχι, κύριε ἀρχηγὲ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν πρόκειται νὰ κλείσουν ὅλα αὐτὰ τὰ ἀρτοποιεῖα. Ὅπως ὑπὸ τὸ Κράτος τῆς διατιμήσεως τῶν 3½ σάκκων εἰργάζοντο καὶ ἐργάζονται ἀρτοποιοὶ κατεργαζόμενοι 1–2 σάκκους καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πλειοψηφία τῶν ἀρτοποιῶν, οὕτω καὶ ὑπὸ τὸ Κράτος τῆς νέας διατιμήσεως θὰ ἐργάζωνται ἀσφαλῶς καὶ μὲ κέρδος καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατειργάζοντο 3 σάκκους καὶ 4 σάκκους πάντως κάτω τῶν 5. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ μιᾶς ἐκτάσεως τοιαύτης, οὔτε ἄλλως τε τὸ πνεῦμα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κατῆλθον εἰς τὴν ἀπεργίαν ἦτο αὐτό. Δὲν εἶπον, κύριοι, κλείομεν τὰ μαγαζιά μας. Τοὐναντίον εἶπον, ἀνοίγομεν τὰ μαγαζιά μας, διὰ νὰ δίδωμεν ἄλευρα καὶ τοῦτο διὰ νὰ φέρουν δυσχέρειαν εἰς τὸ ἔργον τὸ Κυβερνητικόν. Ἀλλὰ αὐτό, κύριοι, ἀποτελεῖ ἀπεργίαν περὶ τὴν ἐξάσκησιν ἔργου κοινῆς καὶ ἀπαραιτήτου ὠφελείας καὶ περὶ αὐτῆς προβλέπει ὁ νόμος καὶ καθορίζει ποινικὰς εὐθύνας δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὴν πράττουσι. Αὐτὸ εἶναι παράβασις τῶν νόμων καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταματήσῃ ἐφαρμόζουσα τοὺς νόμους ἀναφορικῶς μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔστεργον νὰ ἐπαναλάβουν τὰ ἔργα των. Ἀλλὰ ἐζήτησε καὶ ἄλλο τι ἡ Κυβέρνησις. Αἱ περιστάσεις εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι γεννῶσι τὰς ἀνάγκας, αἱ περιστάσεις εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ὁδηγοῦν τὰς Κυβερνήσεις εἰς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ὀφείλουν νὰ λαμβάνουν διὰ τὰ ἑκάστοτε ζητήματα. Συνέβη μία ἀπεργία συγκοινωνιακῶν ὑπαλλήλων, ἥτις ὑποχρέωσε τὴν Κυβέρνησιν, ἄλλοτε νὰ λάβῃ τὸ μέτρον τῆς γενικῆς ἐπιστρατεύσεως αὐτῶν. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἠθελήσαμεν νὰ λάβωμεν καὶ τὰ ὁποῖα ὑμεῖς ἐκ δειλίας δὲν εἴχετε ἀποφασίσει, εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μᾶς ἔκαμαν νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως κανένα λόγον δὲν ἔχει νὰ περιορίζηται εἰς τοὺς συγκοινωνιακοὺς ὑπαλλήλους, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε εὐλογώτατα νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τῶν ἀρτοποιῶν, διότι τὴν σημασίαν τοῦ ἔργου τούτου σεῖς πρῶτος δὲν ἐξετιμήσετε, ἀκριβῶς διὰ τὴν δυσχέρειαν, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ κατάστασις. Ἡ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου οὔτε νομικῶς οὔτε διανοητικῶς οὔτε καὶ οὐσιαστικῶς ἀποτελεῖ ποινήν. Τὸ ἐνοικιοστάσιον ἐχορηγήθη καὶ δικαίως διὰ λόγους κοινωνικῆς ἀνάγκης πρὸς κανονικὴν τήρησιν τοῦ συνόλου τῆς κοινωνίας. Ἑπομένως ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀντιτάσσονται κατὰ τοῦ συνόλου, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀνθίστανται κατὰ μέτρων εὐεργετικῶν καὶ τοιαῦτα σεῖς ἀνεγνωρίσατε, ὅτι εἶναι ὁ σκοπός μας μέγας καὶ ἱερός, δὲν εἶναι δυνατὸν οὐδὲ πρέπει ν’ ἀπολαύσουν τοιούτων εὐεργετημάτων. Ἂς ἐκτιμήσουν τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐπακολουθήσουν τὰς ἐνεργείας των, ὅταν ἔχουν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία γνωρίζει νὰ ἐπιβάληται καὶ νὰ πράττῃ τὸ καθῆκον της καὶ τότε ἂς εἶσθε βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ ἐξωθηθοῦν τὰ πράγματα ἐκεῖ ὅπου φοβεῖσθε σεῖς, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξωθηθοῦν. Ἀλλὰ κύριοι, ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω καὶ εἰς ἄλλα σημεῖα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Μπότσαρη. Δὲν ἦτο αἰφνιδιαστικὸν τὸ μέτρον τὸ Κυβερνητικόν. Ἦτο μέτρον τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισε μετὰ ὥριμον μελέτην καὶ συζητήσεις μὲ αὐτοὺς τοὺς ἐνδιαφερομένους καὶ μετ’ ἐργασίαν ἐπιτροπῆς, τὴν εἰλικρίνειαν τῆς ὁποίας ὄχι μόνον δὲν ἠμφισβήτησαν, ἀλλ’ ὑπεσχέθησαν ἐκ τῶν προτέρων ὅτι ἤθελον ἀναγνωρίσῃ. Ἡ ἐπιτροπὴ αὐτή, ἡ ὁποία ἔγινεν ἐξετίμησε τὰ πάντα καὶ ὅταν κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπακούσωμεν εἰς προτροπάς, περὶ ἀναβολῆς δεκαπενθημέρου, διὰ τὸ ὁποῖον μᾶς ἐκάκισεν ὁ ἀξιότιμος κύριος ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πεισθεῖσα, ὅτι οὐδένα ἐπρόκειτο νὰ ζημιώσῃ καὶ ἀποφασισμένη νὰ ἐπιδιώξῃ τὰ συμφέροντα τοῦ συνόλου τῶν πολιτῶν, ἤθελε παρὰ ταῦτα σταματήσῃ, ἤθελε δώσῃ τὴν ἐντύπωσιν τὴν ὁποίαν δὲν τὴν εἶχον ποτὲ καὶ δὲν ὑπῆρχεν οὐδεὶς λόγος, νὰ δώσῃ τοιαύτην ἐντύπωσιν. Ἡ Κυβέρνησις ἀφοῦ προηγουμένως ἐμελέτησε τὰ πράγματα καὶ κατέληξεν εἰς τὴν ἀπόφασιν εἰς τὴν ὁποίαν κατέληξε καὶ διὰ τὴν ἀξίαν τῶν ληφθέντων μέτρων καὶ διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ της, δὲν ἔχει παρὰ νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν μίαν εὐχάριστον εἴδησιν, τὴν ὁποίαν μᾶς μετέδωσεν πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος ἀντιπρόσωπος ἐξ Ἰωαννίνων κ. Μπότσαρης, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἀπ’ ἔξω ἀναμένει τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ δηλώσῃ εἰς αὐτοὺς ὅτι αἴρεται ἡ ἀπεργία (χειροκροτήματα).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§96Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶπον προηγουμένως ὅτι ὀρθὴ ἦτο ἡ σκέψις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, ἀλλὰ ἡ μέθοδος δὲν ἦτο ὀρθή. Εἰς αὐτὸ δὲν ἀπήντησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐτράπη εἰς ἐπερώτησιν διὰ τὸ ἔργον ἐμοῦ, ὡς ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ ὅταν κ. ὑπουργὲ σκέπτεσθε, νὰ κάμητε ἐπερώτησιν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, νὰ ἀναγράφητε τοὐλάχιστον αὐτὴν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀναφέρατε περιστατικὰ διὰ τὰ ὁποῖα σᾶς ἀπέλιπεν ἡ μνήμη, ὑποβάλλετε συνεπῶς ἐπερώτησίν σας καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω τὴν πολιτικήν μου, ὡς ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Σεῖς ὅμως ὅστις δὲν διατελεῖτε ὑπὸ τοὺς ὅρους ὑφ’ οὓς εὑρισκόμην ἐγὼ ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, σεῖς ὅστις φιλοξενεῖσθε εἰς τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων ἔχετε ὅλην τὴν δύναμιν τοῦ κόμματος αὐτοῦ, διὰ νὰ ἐφαρμόσητε τὴν πολιτικήν σας.

§97Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως καθὼς καὶ ὁ ἀγαπητὸς βουλευτὴς ἐξ Ἰωαννίνων κ. Μπότσαρης, σχετικῶς μὲ τὸ μνημονευθὲν παρ’ ἐμοῦ εὐφήμως γεγονός, ὅτι οἱ μεγάλοι ἀρτοποιοὶ ὄχι μόνον δὲν ἀκολουθοῦν τὴν ἀντίδρασιν τὴν ἐνεργηθεῖσαν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὁ κ. Μπότσαρης, ἠθέλησαν νὰ μειώσουν τὴν σημασίαν αὐτῆς τῆς διαγωγῆς τῶν μεγάλων ἀρτοποιῶν, ὑποστηρίξαντες ὅτι ἔχουν συμφέρον εἰς τοῦτο, διότι ἐκλιπόντων τῶν μικρῶν ἀρτοποιῶν, αὐτοὶ θὰ πωλήσουν περισσότερον. Τοῦτο πράγματι δὲν εἶναι ἀκριβὲς καὶ θεωρῶ καθῆκον, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω δύο στιγμὰς διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω τοῦτο, διότι νομίζω, ὅτι μοῦ ἐπιβάλλεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς μεγάλους ἀρτοποιούς. Οἱ ἔχοντες τὰ μεγάλα ἀρτοποιεῖα εἶναι οἱ παράγοντες 10.000 ἄρτους καθ’ ἑκάστην. Αὐτοὶ κύριοι, ἐξοδεύουν ὅλον τὸν ἄρτον καὶ ἂν παρῆγον κἄτι τι περισσότερον, θὰ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ τὸ ἐξοδεύσουν, διότι ἠμποροῦσαν νὰ ὑποτιμήσουν τὸν ἄρτον 10, 20 καὶ 30 λεπτὰ καὶ βεβαίως θὰ κατώρθωνον νὰ ἐξοδεύσουν ὁλόκληρον τὴν παραγωγήν, ὥστε ἐκ τῆς μειώσεως τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, ἡ ὁποία φέρει τὸ κλείσιμον τῶν μικρῶν φούρνων, δὲν ἔχουν νὰ ὠφεληθοῦν οὐδ’ ἐλάχιστον. Ἐὰν δὲ γίνῃ ἀνάγκη, νὰ δημιουργηθοῦν νέα ἀρτοποιεῖα, ὡς ἐκ τοῦ κλεισίματος τῶν μικρῶν, εἶναι φανερόν, ὅτι θὰ εὑρεθοῦν ἄλλοι ἀρτοποιοὶ καὶ ἄλλοι ἐπιχειρηματίαι, οἱ ὁποῖοι θὰ κάμουν αὐτὰ τὰ μεγάλα ἀρτοποιεῖα. Ἔχομεν λοιπὸν νὰ βεβαιώσωμεν καὶ τοῦτο τὸ γεγονός, ὅτι οἱ μεγάλοι ἀρτοποιοὶ οἱ ὁποῖοι παράγουν κατὰ μέσον ὅρον 10.000 ὀκάδας καθ’ ἡμέραν, ἐκ τῶν μέτρων αὐτῶν ἔχουν νὰ ὑποβιβάσουν τὰ κέρδη των κατὰ 4.000 δραχμὰς τὴν ἡμέραν καὶ τοῦτο κάμνει περίπου 1.500,000 δραχμὰς τὸν χρόνον. Πρέπει λοιπὸν νὰ εἴμεθα δίκαιοι, νὰ ἀναγνωρίσωμεν αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν οἱ μεγάλοι ἀρτοποιοὶ πράγματι προσέφερον εἰς τὸν τόπον, ἀναγνωρίσαντες ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὅτι τὸ μέτρον τὸ Κυβερνητικὸν ἦτο δίκαιον καὶ ἐπιβεβλημμένον. Δὲν εἶναι ἄλλωστε ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ἀναγνωρίσω τὰ αἰσθήματα τὰ φιλοκοινωνικά, ἂς εἴπω, τῶν μεγάλων αὐτῶν ἀρτοποιῶν, καὶ πρὸ 17, 18 ἐτῶν ἀπὸ τῆς πρώτης ἐμφανίσεώς μου εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνήν, μοῦ ἐδόθη εὐκαιρία νὰ γνωρίσω μεγάλους ἀρτοποιούς, οἱ ὁποῖοι εἰς κάθε περίστασιν ἐσκέφθησαν ὡς ἄνθρωποι μὲ γενικωτέραν ἀντίληψιν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν ἁπλῶς ἐπιχειρηματίαι μὲ τὴν στενὴν ἀντίληψιν, ἀλλ’ ἤθελον νὰ συνδυάσουν αὐτὴν πρὸς τὴν γενικωτέραν κοινωνικὴν ὠφέλειαν. Αὐτὸ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μεγάλους ἀρτοποιούς. Ὁ ἀξιότιμος φίλος μου ἐξ Ἰωαννίνων, ὡμίλησεν μὲ πολλὴν συγκίνησιν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου. Θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν πλήρη κατάργησιν τοῦ φόρου, μολονότι ἐμειώσαμεν αὐτὸν μαζὶ μὲ τὸν σῖτον. Δύναμαι μόνον νὰ δώσω τὴν βεβαίωσιν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἰωαννίνων βουλευτήν, ὅτι ἕνα ἐκ τῶν μᾶλλον ἀδικαιολογήτων φόρων, θεωροῦμεν τὸν φόρον τοῦ ἀραβοσίτου καὶ ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ὁριστικὴ ἀποκατάστασις τῶν οἰκονομικῶν μας θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας, τὸ πρῶτον εἶδος τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν κατάργησιν τοῦ δασμοῦ θὰ ἦτο ὁ ἀραβόσιτος. Αὐτὸ μόνον δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν ἑσπέραν ταύτην. (χειροκροτήματα).

§98Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Κύριοι βουλευταί. Εἰς μὲν τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν φαίνεται, ὅτι γίνεται τροποποίησις καὶ τοῦ διατάγματος περὶ ἐνοικιοστασίου καὶ συμφώνως πρὸς τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου προστίθεται νέα διάταξις. Τὸ κείμενον ἔχει καλῶς. Ἡ αἰτιολογικὴ ὅμως ἔκθεσις ὄχι.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ κείμενον τοῦ νόμου εἶναι πλῆρες.

§100Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον ὁρίζεται, ὅτι παρέχεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν τῶν προσώπων τούτων. Ἡ διάταξις αὐτοῦ πρέπει νὰ ἑρμηνευθῇ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναπληροῦται τὸ κείμενον τοῦ νόμου 325 «περὶ μέτρων ἐξασφαλίσεως τῶν εἰς τὸ Κράτος ἀναγκαίων μεταφορῶν». Εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1914, ὁ ὁποῖος ἐγένετο ἐξ ἀφορμῆς σιδηροδρομικῆς ἀπεργίας. Εἰς τὸν νόμον αὐτὸν ὁρίζεται, ὅτι δύνανται νὰ ἐπιστρατευθοῦν οἱ τροχιοδρομικοὶ καὶ σιδηροδρομικοὶ ὑπάλληλοι καὶ οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι τῶν μεταφορῶν. Ἐγεννήθη ὅμως ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ τούτου, τὸ ἑξῆς ζήτημα. Ἀπήργησαν σιδηροδρομικοί, συνελήφθησαν καὶ εἰσήχθησαν εἰς τὸ Στρατοδικεῖον, ὡς ὑπαίτιοι τοῦ ἀδικήματος τῆς λιποταξίας καὶ καταδικάσθησαν. Ἡ ἀπόφασις ὅμως τοῦ Στρατοδικείου ἀκυρώθη ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου διὰ τὸν λόγον, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου, ὅτι ὑπάγονται εἰς τὴν στρατιωτικὴν δικαιοδοσίαν καὶ νομοθεσίαν, δὲν ἐκρίθησαν ἀρκεταὶ διὰ νὰ δικαιολογήσουν τὴν ἐφαρμογὴν κατ’ αὐτοῦ καὶ τῶν διατάξεων τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας δηλαδὴ δὲν ἐκρίθησαν ἀρκεταὶ πρὸς δικαιολόγησιν τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς ἀπεργίας ὡς λιποταξίας. Τοῦτο φαίνεται, ὅτι δὲν θέλει νὰ τὸ εἴπῃ καὶ εἰς τὸ νέον σχέδιον νόμου ὁ συντάκτης αὐτοῦ, διότι λέγει εἰς τὴν προηγουμένην παράγραφον, «εἰς περίπτωσιν ἀπεργίας καλεῖ...... κλπ.».

§101Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀναφέρεσθε εἰς τὸ τρίτον μέρος;

§102Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Καὶ εἰς τὸ τρίτον μέρος καὶ εἰς τὸ δεύτερον. Θέλω νὰ μάθω, ἂν ἐννοῇ, ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις θὰ γίνητε καθ’ ὃν τρόπον γίνεται καὶ ἡ ἐπιστράτευσις τῶν τροχιοδρομικῶν καὶ σιδηροδρομικῶν, διότι ἡ ἐπιστράτευσις αὐτῶν γίνεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἂν ἀπουσιάσουν τῆς ὑπηρεσίας των ἐφ’ ὡρισμένον ἀριθμὸν ἡμερῶν, νὰ διώκωνται ἐπὶ λιποταξίᾳ. Θὰ διώκωνται ποινικῶς οἱ ἀπεργοῦντες; Ποῖον ἀκριβῶς θὰ εἶναι τὸ μέτρον τὸ κατασταλτικὸν καὶ ποῖον τὸ ἀδίκημα;

§103Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὸν στρατιωτικὸν νόμον καὶ εἰς τὰς στρατιωτικὰς διατάξεις αἱ ὁποῖαι θὰ δύνανται νὰ τοὺς ὁδηγήσουν εἰς τὸ Στρατοδικεῖον.

§104Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Τὶ θὰ εἴπῃ νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν; Δὲν εἶναι ἡ διάταξις αὕτη ἐπαρκὴς πρὸς τοῦτο.

§105Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ ἐπιστρατευόμενοι θὰ ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀκολουθήσουν τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους καὶ νὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὰς στρατιωτικὰς διατάξεις.

§106Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἄν δὲν ἐργασθοῦν ἐπὶ πόσας ἡμέρας;

§107Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ θεωρηθοῦν ὡς λιποτάκται. Εἶναι παράβασις στρατιωτικὴ περὶ τῆς ὁποίας προβλέπει ὁ στρατιωτικὸς νόμος.

§108Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ διατυπωθῇ σαφέστερον ἐν τούτῳ ὁ νόμος αὐτός.

§109Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην διορθώσεως ὁ νόμος ὁ γενικὸς περὶ τῶν ἀπεργούντων σιδηροδρομικῶν, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Δύνασθε διὰ χωριστῆς προτάσεως νὰ προτείνητε, τὴν συμπλήρωσίν του. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀσχολούμεθα μὲ τὴν ἀπεργίαν τῶν ἀρτεργατῶν.

§110Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀπαραιτήτως εἶναι ἀνάγκη εἰς τὸ κείμενον νὰ διατυπωθῇ τοῦτο ῥητῶς καὶ νὰ ὁρισθῇ σαφῶς, ὅτι ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τοῦ νόμου 325.

§111Χ. ΛΑΔΑΣ. Κύριε συνάδελφε, οἱ σιδηροδρομικοὶ εἰσήχθησαν ἐπὶ λιποταξίᾳ. Καὶ ὀρθῶς ὁ Ἄρειος Πάγος ἀνῇλε τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. Ἀλλ’ ἐδῶ ὑπάρχει καὶ μία διάταξις ἡ ὁποία τοὺς εἰσάγει ἐπὶ ἀνυποταξίᾳ. Εἰς τὴν στρατιωτικὴν ποινικὴν νομοθεσίαν ὑπάρχουσι δύο διατάξεις· μία διάταξις, ὅτι δικάζονται ἐπὶ λιποταξίᾳ ἂν ἀπουσιάσουν ἀπὸ τὴν ἐργασίαν των ὡρισμένας ἡμέρας, ὁπότε πρέπει νὰ ὁρισθοῦν, πόσαι ἡμέραι καὶ ποῖοι εἰσάγονται ἐπὶ λιποταξίᾳ καὶ μία ἄλλη διάταξις, ὅτι εἰσάγονται ἐπὶ ἀνυποταξίᾳ.

§112Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Οὐδαμοῦ προβλέπει ὁ νόμος 325 περὶ ἀνυποταξίας.

§113Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ τροπολογία, θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ γίνῃ ἡ διατύπωσις, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ συνάδελφος κ. Ἀβραάμ.

§114Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ ἑρμηνευτικὴ διάταξις, εἶναι ζήτημα κυρίου νόμου.

§115Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπεθύμουν ἀκόμη, νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω δύο λέξεις. Καθ’ ἣν στιγμὴν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν Κυβερνητικῶν μέτρων πρόκειται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ φάγῃ τὸ ψωμί του φθηνότερον καὶ ἡ οἰκονομία τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ὁλόκληρον τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ ἀνέλθῃ εἰς πολλὰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων, περίπου 300.000.000 δι’ ὅλον τὸ Κράτος, θεωρῶ καθῆκον νὰ εἴπω ὅτι, ἐὰν καθιερώσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀρτοποιῶν οἱ ὁποῖοι θὰ κλείσουν ἐκ τῶν Κυβερνητικῶν μέτρων, ἐννοοῦμεν ὅτι ἡ ἀποζημίωσις θὰ δοθῇ ἐν εὐρείᾳ σημασίᾳ καὶ ὄχι ἐν στενῇ, δηλαδὴ δὲν θὰ δώσωμεν ἓν μικρὸν ποσόν. Ἡ κοινωνία ἡ ὁποία θὰ ἱκανοποιηθῇ δύναται κάλλιστα νὰ δώσῃ 10, 20, 40 ἑκατομμύρια διὰ νὰ μὴ ζημιωθοῦν οἱ ἐπαγγελματίαι αὐτοί. Ἐνόμισα ὅτι ἐπεβάλετο νὰ δηλώσω τοῦτο, διότι αἱ ἀρχαὶ αἱ ὁποῖαι θὰ κληθοῦν νὰ ἐφαρμόσουν ταῦτα, πρέπει νὰ γνωρίζουν ὅτι ἡ Βουλὴ δέχεται τὰς ἀντιλήψεις ταύτας, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις θὰ εἶναι πλουσία, ὥστε ἐκ τῆς προόδου τῆς κοινωνικῆς τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν καὶ τοῦ κέρδους τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ ἐκ τῶν Κυβερνητικῶν μέτρων, νὰ μὴ ἐπέλθῃ ζημία εἰς μίαν τόσον συμπαθῆ τάξιν, τὴν ὁποίαν ἡ πρόοδος ἡ κοινωνικὴ ἐξώθησεν εἰς ἀπεργίαν.

§116Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχω μίαν δήλωσιν σχετικῶς μὲ τοὺς ἐργάτας τῶν ἀρτοποιείων. Διὰ τῶν μέτρων τῶν Κυβερνητικῶν οὐδὲ πόρρωθεν θίγονται τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἐργατῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον βελτιοῦται ἡ θέσις αὐτῶν, ἡ οἰκονομική, εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἔργου των. Τὰ ἡμερομίσθια τὰ ἐργατικὰ δὲν ἐθίγησαν ποσῶς, τοὐναντίον ἐκ τῆς διατιμήσεως διευκολύνθησαν καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ θὰ προσθέσω, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδὲ πόρρωθεν ἡ ἐντύπωσις τὴν ὁποίαν ἀφῆκαν πολλοὶ ἐπιτήδειοι νὰ πιστεύσουν οἱ ἐργάται, ὅτι δύνανται ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων αὐτῶν, νὰ ζημιωθῶσιν εἰς τὰ ἔργα των. Ὄχι, κύριοι βουλευταί, τὸ αὐτὸ ψωμὶ θὰ παράγηται, εἴτε ἀπὸ μεγάλα ἐργοστάσια εἴτε ἀπὸ μικρὰ καὶ ἑπομένως ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς ἐργατῶν, θὰ ἀπασχοληθῇ. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποβάλλει νομοσχέδιον καὶ προεῖδε καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀνεργίας εἴτε τῆς ἀνικανότητος πρὸς ἐξ οἱουδήποτε παθήματος. Ἑπομένως ἡ οἰκονομικὴ θέσις τῶν ἐργατῶν ὄχι μόνον δὲν ἔχει νὰ πάθῃ τίποτε ἐκ τῶν μέτρων αὐτῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐνισχύεται καὶ βελτιοῦται. Εἰς αὐτοὺς μάλιστα ὑπεσχέθη ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ τὸ τηρήσῃ, ὅτι τὸ διὰ τῆς ἑκάστοτε διατιμήσεως ὁριζόμενον ἡμερομίσθιον, θὰ προστατευθῇ καὶ ἐκ τοῦ νόμου, διότι παρεστάθη καὶ τὸ ἑξῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πλειστάκις οἱ ἐργοδόται ἐπωφελούμενοι τῆς μεγάλης προσφορᾶς ἐργασίας προσλαμβάνουν ἐργάτας καὶ τοὺς ἀναθέτουν τὰ ἔργα ὑπὸ τὸν ὅρον, νὰ τοὺς δίδουν μικρότερον ἡμερομίσθιον τοῦ κατὰ τὴν διατίμησιν ὑπολογιζομένου. Βεβαίως, ταῦτα πράττοντες οἱ ἐργοδόται ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ αἰσχροκερδείας, ἀλλὰ καὶ τιμωρούμενοι ἐκεῖνοι τίποτε δὲν ἔχουσι νὰ κερδίσουν ἐξ αὐτοῦ οἱ ἐργάται. Ἡμεῖς λοιπὸν ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τὴν ἰδιαιτέρας συμφωνίαν ἡ ὁποία γίνεται μεταξὺ ἐργοδότου καὶ ἐργάτου καὶ ἡ ὁποία φέρει συνήθως εἰς τὴν ὑποτίμησιν τοῦ ἡμερομισθίου, θὰ ἀναγνωρίσωμεν εἰς αὐτοὺς διὰ νόμου τὸ δικαίωμα νὰ προβαίνουν δικαστικῶς μὲ τὴν εὔκολον διαδικασίαν τὴν ὁποίαν ἔχουν διὰ νὰ λαμβάνουν τὸ ἡμερομίσθιον ἀκριβῶς, ὅπως ἡ ἑκάστοτε διατίμησις ὁρίζει, (χειροκροτήματα).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ἅπαξ ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου μόνον τοῦ σχεδίου νόμου. «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως αʹ) τοῦ ἀπὸ 1 Ἰουλίου 1927 Διατάγματος «περὶ ρυθμίσεως ἐν γένει τῶν μισθώσεων παντὸς εἴδους ἀστικῶν ἀκινήτων, βʹ) τοῦ ἄρθρου 31 τοῦ νόμου 281 καὶ γʹ) τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 325.»

§118ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Ἰουλίου 1920 περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὑπουργείου Παιδείας δι’ ἀγορὰν ἔργων τέχνης τοῦ ζωγράφου Κρατσάϊζεν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3487 περὶ ταμείου ἀρωγῆς ἀξιωματικῶν κλπ... Χωροφυλακῆς.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου τοῦ νόμου «περὶ κυρώσεως Ν. Δ. περὶ ἐπαναφορᾶς ἀπολυθέντων ὑπαλλήλων Τ.Τ.Τ.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου, «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. περὶ διοικήσεως ὑπηρεσίας Τ.Τ.Τ.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ προσθήκης ἐν τέλει τοῦ ἐδαφίου γʹ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 3179». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ περὶ ἀναδρομικῆς ἐγγραφῆς φοιτητῶν κτλ.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι.)

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 11 Αὐγούστου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ διοικήσεως τῶν σιδηροδρόμων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους Ν. Δ. τῆς 4 Ἰουνίου 1923». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 23 Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν ἐργασιῶν κατασκευῆς ὑδραγωγείου Σούδας καὶ Καλεσσῶν Κρήτης». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως Διεθνῶν Συμβάσεων ἀφορωσῶν τὴν μεταφορὰν διὰ σιδηροδρόμων ἐπιβατῶν ἀποσκευῶν καὶ ἐμπορευμάτων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, ἐὰν δέχετε νὰ κυρωθοῦν τὰ πρακτικά;

§138ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦντα τὰ πρακτικά. Ἐξαντληθείσης τῆς ἡμερησίας διατάξεως λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναλειφθῇ αὕτη τὴν 4.30 μ.μ. αὔριον. (ὥρα 7.30 μ. μ.)