1928.03.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 59Η

ΤΗΣ 23 ΜΑΡΤΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ Συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα καὶ νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς Συνεδριάσεως).

§2Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, κ. Πρόεδρε.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§4Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν λέξιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Ἀνεγνώσατε εἰς τὰ Πρακτικὰ ὅτι κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσιν τοῦ συναδέλφου κ. Στάη ἐλέχθη, ὅτι κακῶς ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ ὅτι εἶναι ἐντελῶς περιττὸν τὸ κονδύλιον τὸ ἀφορῶν μετάβασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς τὴν Γενεύην πέρυσυ. Ἤθελον ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ἂν καὶ εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὸν, ὅτι τὸ κονδύλιον τοῦτο δὲν ἀναγράφεται διὰ τὴν μετάβασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς τὸ Συνέδριον τῆς ἐργασίας, ἀλλὰ ἀναγράφεται πίστωσις, διὰ τῆς ὁποίας παρέχονται τὰ μέσα εἰς τὰ ἑκάστοτε μέλη τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας νὰ μεταβαίνῃ εἰς Γενεύην. Ἡ μετάβασις τῶν Κυβερνητικῶν μελῶν ὡς καὶ τῶν ἐργοδοτῶν καὶ τῶν ἐργατῶν, εἶναι μία ὑποχρέωσις ἀνειλημμένη ἐκ τῆς συμβάσεως ἡ ὁποία μᾶς ἔχει καταστήσει μέλη τοῦ Διεθνοῦς Γραφείου τῆς Γενεύης. Σχετικῶς δὲ διὰ τὴν πέρυσι μετάβασίν μου εἰς Γενεύην, ὡς εἶναι γνωστόν, δὲν ἐγένετο χρῆσις τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κονδυλίου καὶ οὐδεμία ἰδιαιτέρα ἀποζημίωσις ἐδόθη εἰς τὸν μεταβάντα ἐκεῖ Ὑπουργόν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ τὰ ἑξῆς: Οἱ πρόσφυγες μικροϊδιοκτῆται νεοδμήτων οἰκοδομῶν κατοίκων Πειραιῶς συνοικίας Κοκκινιᾶς, ὑποβάλλουν αἴτησιν διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦν τὴν Βουλήν, ὅπως παρατείνῃ ἐπὶ 6μηνον τὴν προθεσμίαν ἐπιδόσεως δηλώσεων νεοδμήτων οἰκοδομῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Τ. Ἀναστασίου καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου καὶ τῆς ἀγροτικῆς Ἑνώσεως Βαρθολομιοῦ παρακαλούντων ὅπως διαταχθῇ ἡ ἀναστολὴ τῶν εἰσπράξεων τῶν ἀμέσων φόρων 1926 καὶ 1927 μέχρι Σεπτεμβρίου καὶ ὁρισθῇ ἡ καταβολὴ τούτων δι’ ἀναλόγων δόσεων, διότι ὁ λαὸς λόγῳ τῆς δεινῆς οἰκονομικῆς κρίσεως διατελεῖ εἰς ἀπελπιστικὴν κατάστασιν. Ὁ Πρόεδρος τοῦ ἑλαιοκομικοῦ συνεταιρισμοῦ Πολυγύρου διαμαρτύρεται διὰ τὰς προσγενομένας καταστροφὰς ἀμπέλων καὶ ἐλαιοδένδρων ὑπὸ κακοποιῶν στοιχείων συνεπεία παραλύσεως τῆς ἀσφαλείας τῶν ἀγρῶν. Ὁ κ. Δ. Στεφανόπουλος καταθέτει τηλεγράφημα: 1) Τοῦ φαρμακευτικοῦ συλλόγου Πατρῶν παραπονουμένου διὰ τὴν ἀργοπορίαν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ φαρμακευτικῶν συλλόγων. 2) Τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου ἀγροτικὴ ἕνωσις Βαρθολομιοῦ, παρακαλοῦντος ὅπως διαταχθῇ ἀναστολὴ εἰσπράξεων τῶν ἀμέσων φόρων 1926 καὶ 1927 λόγῳ τῆς δημιουργηθείσης ἐκ θεομηνιῶν δεινῆς οἰκονομικῆς κρίσεως. Ὁ γεωργοκτηνοτροφικὸς πιστωτικὸς συνεταιρισμὸς Σαμπὰν–Ἀγᾶ Γαστούνης παρακαλεῖ θερμῶς ὅπως ἐπανέλθῃ ἡ ἀτέλεια γεωργικῶν εἰδῶν εἰσαγομένων παρὰ τῶν Συνεταιρισμῶν. Οἱ καπνεργάται Ἁλιστράτης ὑποβάλλουν σχέδιον ψηφίσματος διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦν τὴν ταχεῖαν ψήφισιν τῶν ἐργατικῶν νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα ὑπέδειξεν ἡ γεν. συνομοσπονδία ἐργατῶν. Ὁ σύλλογος προσφύγων Παδίτσου καὶ περιχώρων ὑποβάλλει ψήφισμα διαμαρτυρίας διὰ τὴν παρελκυστικὴν στάσιν τῶν ἁρμοδίων ἔναντι τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Χ. Λαδᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ καπνοπώλου Ν. Πανοπούλου διαμαρτυρομένου διότι πρὸ τοῦ καπνοπωλείου του ἐτοποθετήθη περίπτερον ἀναπήρου πολέμου. Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Γιαννόπουλος καταθέτει ψήφισμα τοῦ συλλόγου δημοδιδασκάλων Ξάνθης διαμαρτυρομένου διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Ὁ διευθυντὴς τῆς ἐφημερίδος «Παμπροσφυγικὴ» καταγγέλλει διαπραχθείσας βαρβαρότητας ἐκ μέρους ὑπαλλήλων Ε.Π.Α. κατὰ τῆς πρόσφυγος χήρας Φυγάνογλου καὶ τῶν τέκνων της. Ὁ βουλευτὴς Πατρῶν κ. Α. Ἀγγελόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ φαρμακευτικοῦ συλλόγου Πατρῶν παρακαλοῦντος ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ φαρμακευτικῶν συλλόγων». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μάρκου καταθέτει αἴτησιν τοῦ ἀποστράτου ἀξιωματικοῦ Κ. Παπανδρεοπούλου, κατοίκου Πατρῶν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλεῖ ὅπως συμπεριληφθῇ εἰς τὸ εὐεργέτημα ἀπορίας, καθόσον ἡ αἴτησίς του ἐβράδυνε κατὰ μίαν ἡμέραν. Καπνεργάται Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ ἔγκρισιν κονδυλίου δι’ ἐνοίκιον Ἐργατικοῦ Κέντρου. Ἡ Ἰσραηλητικὴ Κοινότης Καβάλλας διαμαρτύρεται διότι ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα διέταξε τὴν κατάληψιν τοῦ νεκροταφείου τῆς Ἰσραηλητικῆς Κοινότητος, κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Δικαστηρίου, παρακαλεῖ δὲ ὅπως διαταχθῇ ἡ ἀναστολὴ τῆς ἐκτελέσεως τῆς ἀποφάσεως. Ὁ πρόεδρος τῶν τέως προσφύγων δημοσίων ὑπαλλήλων Τουρκίας παρακαλεῖ ὅπως κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποζημιώσεως αὐτῶν τὸ καθορισθὲν ποσὸν αὐτῆς αὐξηθῇ εἰς 12,000,000 δραχμάς. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν προσφυγικῶν ὁμάδων περιφερείας Ἡρακλείου διὰ τηλεγραφήματός των ἀναφέρουν ὅτι ὁ ἀγροτικὸς προσφυγικὸς κόσμος εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀπόγνωσιν διὰ τὴν μελετωμένην παράδοσιν τῶν ἀγροκτημάτων εἰς Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἡ Κοινότης Βαρθολομιοῦ διαμαρτύρεται διὰ τὴν διαταχθεῖσαν καταβολὴν ἀμέσων φόρων 1926 καὶ 1927 καὶ παρακαλεῖ νὰ διαταχθῇ ἡ ἀναστολὴ τῶν εἰσπράξεων μέχρι Σεπτεμβρίου, ἵνα καταβληθῇ τμηματικῶς. Ὁ Κωνστ. Βασιλείου, ἐνοικιαστὴς φόρων ἐλαιοδεκάτης, ὑποβάλλει αἴτησιν διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ ὅπως ληφθῇ μέριμνα παρὰ τῆς Βουλῆς διὰ τὴν μείωσιν τοῦ μισθώματος τῆς ἐνοικιάσεως τῆς ἐλαιοδεκάτης τῆς ἐπαρχίας Αἰγιαλείας, καθόσον ἕνεκα διαφόρων λόγων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς του, δὲν ἠδυνήθη νὰ εἰσπράξῃ εἰ μὴ τὸ τρίτον τοῦ ποσοῦ τοῦ μισθώματος ἀνερχομένου εἰς δραχ. 2.200.000. Ἡ Ἕνωσις ἀναπήρων διαμαρτύρεται διὰ τὴν διαταχθεῖσαν μεταφορὰν τοῦ περιπτέρου τοῦ Α. Χριστοδούλου εἰς ἄλλην ὁδόν. Ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα Κρεσταίνων διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἄρσιν τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς χαλκοθείου. Ὁ ἀπόστρατος συνταγματάρχης Ι. Καραγεῶργος τηλεγραφεῖ ἐκ Καρδίτσης, ὅτι ἄγριος χειμὼν ἐνέσκηψεν εἰς ὅλην τὴν περιφέρειαν μετὰ χιόνων ὑπερβασῶν τὰ δύο μέτρα, πλεῖστα χωρία ἀπεκλείσθησαν καὶ πολλαὶ οἰκογένειαι κινδυνεύουν ν’ ἀποθάνουν τῆς πείνης, παρακαλεῖ δὲ ὅπως ληφθοῦν μέτρα πρὸς σωτηρίαν τῶν δεινῶς μαστιζομένων ὑπὸ τοῦ χειμῶνος. Οἱ κάτοικοι τῆς Κοινότητος Πραμάντων παρακαλοῦν ν’ ἀνασταλῇ ὁ εἰσαγωγικὸς δασμὸς ἀραβοσίτου ἐπὶ τρίμηνον. Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Μπακόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν στρατευθέντων φοιτητῶν ἐξ ἀναστολῆς τῶν κλάσεων 1925 καὶ 1926, παρακαλούντων, ὅπως τύχωσι καὶ οὗτοι τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἐξαγορᾶς τῆς ὑπολοίπου αὐτῶν θητείας ὡς καὶ αἱ προηγούμεναι κλάσεις. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Κάκαβος, Ν. Ἀλεξίδης, Δ. Μπαμπᾶκος καὶ Φ. Μοσχούλας ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ ἀπὸ 15 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 18)9)26 Ν. Δ. περὶ κατατάξεως ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ἐφέδρων ἀξιωματικῶν». Ὁ κ. Θ. Τουρκοβασίλης (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) καταθέτει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 4)9 Σεπτεμβρίου 1925 «περὶ προσθέτων συμβολαιογραφικῶν δικαιωμάτων». 2) «Περὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 8)12 Αὐγούστου 1926 «περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς πρὸς ἀνέγερσιν νέου δικαστικοῦ μεγάρου ἢ ἀποπεράτωσιν τοῦ ἀνεγειρομένου τοιούτου ἐν Ἀργοστολίῳ». 3) «Περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ἀπὸ ⅑ Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας». Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις τῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμου: 1) Περὶ τροποποιήσεως συναφθείσης συμβάσεως μελέτης καὶ κατασκευῆς τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπὸ τῆς ὁδοῦ Γυθείου–Ἀρεοπόλεως εἰς Σκουτάριον δι’ Ἀγερανοῦ καὶ Διχόβης. 2) «Περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 22 Ἰανουαρίου 1926 Ν. Δ. «περὶ προσθήκης εἰς τὸν πίνακα τῶν κατασκευαστέων ὁδῶν τοῦ νόμου 1174». 3) «Περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ὑπὸ διαφόρων τεχνικῶν ἑταιρειῶν ἀναληφθεισῶν ἐργασιῶν κατασκευῆς μονίμων καὶ ἡμιμονίμων ὁδοστρωμάτων ἐπὶ τῶν ὁδῶν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ Περιχώρων», καὶ 4) «Περὶ τροποποιήσεως τῆς συναφθείσης συμβάσεως κατασκευῆς τῆς ἐν τῷ νόμῳ Εὐβοίας ὁδοῦ Βατῶντος–Στενῆς. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Καμπάνης, Σ. Παϊπέτης καὶ Ν. Κρανιωτάκης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Δ. «περὶ παρατάσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3270». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Θ. Γρηγορίου, Ν. Δαρβέρης καὶ Α. Ξανθόπουλος ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῶν Ν. Διαταγμάτων «περὶ ἐμπορίου τοῦ οἴνου κλπ.» Ὁ κ. Α. Μυλωνᾶς, (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 30 Ὀκτωβρίου 1925 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ τελωνειακοῦ κώδικος καὶ τροποποιήσεως ἑτέρων διατάξεων τοῦ νόμου 1165 κλπ. Ὁ κ. Θ. Νικολούδης (Ὑπ. Παιδείας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἰδιωτικῶν σχολείων».

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαυρομμάτης πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§7Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κατὰ τὸν ἑορτασμὸν ἑκατονταετηρίδος, ἀπὸ τοῦ θανάτου τοῦ φιλέλληνος Ἅστιγγος, καὶ κατὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς πρὸς τοῦτο ἐπιτροπῆς, ἀποτελεσθείσης ἔκ τινων ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, δύο ὑπαλλήλων, ἑνὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἑνὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἠγνοήθη ἡ Βουλὴ, οἱ Βουλευταὶ Αἰτωλακαρνανίας, ὁ Δῆμος Μεσολογγίου καὶ ἡ Κοινότης της εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεβίωσεν ὁ μέγας φιλέλλην. Πιστεύω ὅτι εἶναι καιρὸς καὶ ἐλπίζω ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἔχει πρωτοβουλίαν εἰς τὴν σύστασιν τῶν ἐπιτροπῶν, νὰ διορθώσῃ τὸ ἄτοπον τοῦτο.

§8Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του καὶ ἐπὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ζητημάτων τῆς Χώρας, διότι ἀφοσιωθεὶς ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ τῆς Παιδείας, ἐγκατέλειψεν ἐντελῶς τὴν Ἐκκλησίαν εἰς τὴν τύχην. Ἐδημιουργήθη μία ἀναρχία, ἰδίᾳ ἐξ ἀφορμῆς προστριβῶν μεταξὺ τῆς Ἱεραρχίας τῶν Νέων Χωρῶν καὶ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία εἶναι ἐπιβλαβεστάτη. Ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν παρατηρουμένην ἀναρχίαν αὐτὴν, καὶ τονίζω τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐξυγιάνσεως, διότι ἡ παράτασις τῆς τοιαύτης ἐκκρεμότητος δημιουργεῖ ἐθνικοὺς κινδύνους.

§9Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπ. Παιδείας). Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ πληροφορήσω τὸν κ. Συνάδελφον ὅτι δὲν ἀπερροφήθην μόνον ἀπὸ τὰ ἐκπαιδευτικά, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὰ ἐκκλησιαστικά. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας κατέληξεν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ εἰσαγάγῃ ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ. Πρόκειται περὶ μιᾶς γενικῆς διαρρυθμίσεως τῶν ἐκκλησιαστικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα, ὡς γνωρίζετε, ἐκκρεμοῦν ἀπὸ δεκαετηρίδων. Ὁ κ. Συνάδελφος ἴσως γνωρίζει πῶς εἰς μίαν Βουλὴν βεβαρυμένην μὲ τόσην ἐργασίαν, καὶ μάλιστα εἰς μίαν κατάστασιν τόσον δυσχερῆ, προχωρεῖ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία. Ἡμεῖς εἴμεθα ἕτοιμοι, ἀλλὰ νὰ μᾶς τὸ ἐπιτρέψουν καὶ αἱ περιστάσεις.

§10Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως ἐγκριθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ συνάψεως δανείου ὑπὸ τοῦ Ταμείου Ἀρωγῆς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς», διὰ νὰ καταβληθῶσι πρὸς αὐτοὺς τὰ ποσά, τῶν ὁποίων δικαιοῦνται οἱ τελευταίως ἀποστρατευθέντες ἀξιωματικοὶ τῆς Χωροφυλακῆς. Μέχρι σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μολονότι ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει ὑποβάλει τὴν σχετικὴν ἔκθεσίν της, οὐδὲν ἔπραξεν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν καὶ οὕτω παραμένουσιν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι εἰς δεινὴν οἰκονομικὴν θέσιν, ἵνα μὴ εἴπω ἀπελπιστικήν, ἐνῷ διὰ μικροῦ σχετικῶς δανείου δύναται νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα αὐτό.

§11Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον. Συνήθως ὅσοι θέλουν νὰ ὁμιλήσουν πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἀνακοινοῦν τοῦτο προηγουμένως εἰς τὸν Πρόεδρον.

§13Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Ἀπὸ 18 μηνῶν, ποὺ παραμένω ἐνταῦθα, πρώτην φορὰν ζητῶ τὸν λόγον.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὸ ἀπαιτοῦν αἱ κοινοβουλευτικαὶ συνήθειαι.

§15Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ ἤθελον, πρίν ἢ λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. Συνάδελφος, ν’ ἀκούσῃ τὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξα, τόσον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅσον καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ τότε πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως.

§17Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἁπλῶς ζητοῦμεν νὰ μᾶς εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις ἐὰν πρόκειται νὰ προβῇ ταχέως εἰς τὸν διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πρόκειται περὶ ἁπλῆς συστάσεως. Ὁ κ. Κουπαροῦσος ἔχει τὸν λόγον.

§18Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῶν ζητημάτων τῶν ἐκκλησιαστικῶν θὰ ἤθελον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τῆς θέσεως τῶν Ἀρχιερέων τῶν Νέων Χωρῶν ἐν σχέσει πρὸς τοὺς Ἀρχιερεῖς τοῦ παλαιοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι δυνατὸν ν’ ἀργήσῃ νὰ λυθῇ, θὰ παρεκάλουν νὰ ρυθμισθῇ τοὐλάχιστον τὸ ζήτημα τῆς μισθοδοσίας τῶν Ἀρχιερέων τῶν Νέων Χωρῶν. Οἱ Ἀρχιερεῖς τῶν παλαιῶν λαμβάνουν 15,000 δρχ. μηνιαίως, ἐνῷ οἱ Ἀρχιερεῖς τῶν Νέων Χωρῶν δὲν λαμβάνουν οὐδὲ ὀβολὸν καὶ ἀναγκάζονται νὰ λειτουργῶσιν εἰς τὰ παρεκκλήσια τῶν διαφόρων νεκροταφείων καὶ εἰς τὰς Ἐκκλησίας τῶν διαφόρων χωρίων, διὰ ν’ ἀποζῶσιν. Εἶναι ἄδικον τὸ ἐπίσημον Κράτος νὰ ἀφίνῃ ἄνευ μισθοῦ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι προσέφερον καὶ τὸ αἷμά των ὑπὲρ τῆς Πατρίδος.

§19Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπ. Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων). Εἶναι ἀληθές, ὅτι λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου οἱ Ἀρχιερεῖς τῶν Νέων Χωρῶν δοκιμάζονται περισσότερον τῶν Ἀρχιερέων τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ἐκ τῆς καθυστερήσεως μισθῶν πολλῶν μηνῶν, πολλάκις καὶ ἔτους ἀκόμη. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ Ἀρχιερεῖς τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος νέμονται μόνοι τὰ ἔσοδα τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου, μηδεμιᾶς καθυστερήσεως παρατηρουμένης εἰς τὴν μισθοδοσίαν. Τὸ ζήτημα πάντως ἔχει καὶ γενικωτέραν μορφήν, ἂν δηλαδὴ δὲν ἐπιλυθῇ τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα τῆς Ἐκκλησίας, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κατελήξαμεν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα, ἅτινα θὰ ἀγάγωμεν ταχέως ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τῆς Βουλῆς, αἱ διαμαρτυρίαι τῶν κ. κ. Συναδέλφων ἀποτελοῦν ἀτυχῶς ἁπλῆν φιλολογίαν καὶ θὰ παραμείνωσιν μάταιαι, ἐὰν ὅλοι ἡμεῖς ἐνταῦθα δὲν ἐνδιαφερθῶμεν εἰλικρινῶς ὑπὲρ τῆς ἐπιλύσεως τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος τῆς Ἐκκλησίας.

§20Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε. Εἶναι δυνατὸν νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ὑποβάλω μίαν ἐρώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος ἐνδιαφέροντος μεγάλως ὅλους τοὺς πληθυσμοὺς τῶν Νέων Χωρῶν;

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§22Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς μεγάλην ἀγωνίαν κρατεῖ ὅλους τοὺς πληθυσμοὺς τῶν Νέων Χωρῶν τὸ ζήτημα τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ἀνταλλαξίμων ἀστικῶν κτημάτων. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐξ ὑπαρχούσης συμβάσεως μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ἐκκαθάρισις ἐπιδιώκεται διὰ δημοπρασιῶν. Ὁ προκάτοχος τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας εἶχε δηλώσει ὅτι ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ ἐπέλθουν μερικαὶ τροποποιήσεις τῆς συμβάσεως μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὁ διάδοχος Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι ἀποδέχεται μὲν τὰς γνώμας τοῦ προκατόχου του εἰς τὰς κυρίας γραμμάς, ἀλλ’ ἔχει ὡρισμένας ἐπιφυλάξεις, μελετᾷ δὲ τὸ ζήτημα καὶ θὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, τροποποιοῦν τὴν σύμβασιν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ τροποποιήσῃ αὐτὴν τὴν σύμβασιν, ἐνδιαφέρουσαν ὅλους τοὺς πληθυσμοὺς τῶν Νέων Χωρῶν, ἐν τοσούτῳ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, συμφώνως βεβαίως μὲ τοὺς κειμένους νόμους ἐξακολουθεῖ τὰς δημοπρασίας. Ἀλλὰ τοῦτο ἀκριβῶς ταράσσει καὶ κρατεῖ εἰς ἀγωνίαν τοὺς πληθυσμοὺς τῶν νέων Χωρῶν, ἀπειλουμένους ὑπὸ ἐξώσεων. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἐν τούτοις θέλει νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν τροποποίησιν αὐτῆς τῆς συμβάσεως θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐν γνώσει τοῦ ζητήματος, ὅπως ἀπέδειξεν ἡ προχθεσινὴ συζήτησις ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, θὰ παρεκάλουν, λέγω, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ διατάξῃ ἀναστολὴν τῶν δημοπρασιῶν μέχρι ὅτου διευθετηθῇ τὸ ζήτημα, ἀπὸ τῆς θέσεώς του δὲ ταύτης νὰ κάμῃ σχετικὴν δήλωσιν διὰ νὰ καθησυχάσουν οἱ ἀγωνιῶντες πληθυσμοί.

§23Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκονομ.). Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καταβάλλεται προσπάθεια ἵνα εὑρεθῇ μία λύσις, λύσις ἐπιβαλλομένη, ἀλλὰ λύσις ἐν τῷ συνόλῳ τοῦ ζητήματος, διότι μονομερὴς τοιαύτη θὰ ἐπιφέρῃ τεράστιον βάρος εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Πάντως, τὸ ζήτημα τοῦτο εὑρίσκεται ὑπὸ μελέτην.

§24Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τότε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπιταχύνῃ τὴν μελέτην αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ ὑποβάλῃ ταύτην εἰς τὴν Βουλήν.

§25Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Περὶ τούτου μὴ ἀμφιβάλετε. Θὰ γίνῃ πᾶν ὅ,τι εἶναι δυνατόν, ἵνα ἐπιταχυνθῇ ἡ λύσις.

§26ΑΘ. ΑΡΓΥΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπιταχύνῃ τὴν μελέτην του καὶ νὰ προσαγάγῃ τὸ πόρισμα εἰς τὴν Βουλήν.

§27Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Νὰ ἐπισπευσθῇ παρακαλῶ τὸ ζήτημα.

§28Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ ἀναγράφεται ὅτι εἶπον περὶ αὐξήσεως κατὰ 20%, διὰ τήν ἀνὰ τριετίαν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαξιωματικῶν. Εἶναι ἐσφαλμένον. Ἤθελον νὰ εἴπω 10% καὶ 20% κατὰ ἑξαετίαν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑποβάλλει σχέδιον Νόμου «περὶ ἐκπαιδευτηρίων Σχολῶν».

§30Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει δικαίωμα ἀναμφισβητήτως νὰ ὁμιλήσῃ διὰ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ἔλεγχον ὁ ὁποῖος ἠσκήθη ἀπὸ 3 ἡμέρας, καὶ κατόπιν δύνασθε νὰ ἀναπτύξητε τὴν ἰδικήν σας ἐπερώτησιν.

§32Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Ὑπεράνω παντὸς ἄλλου εἶναι ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμός, λέγει, ὅτι πρὸ παντὸς προηγεῖται ὁ Ὑπουργός. Σᾶς τὸ εἶπον.

§34Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Δὲν ἔχετε νὰ εἴπητε τίποτε. (Θόρυβος).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ διευθύνετε σεῖς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς.

§36Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Ἐρωτῶ, ἐὰν θέλετε νὰ ὁμιλήσω.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὁμιλήσετε. Θὰ προηγηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ θὰ ὁμιλήσητε ἔπειτα σεῖς ἀμέσως. Κατόπιν κατὰ τὸν Κανονισμόν, ὁ Ὑπουργὸς δικαιοῦται νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁσάκις ζητήσῃ αὐτόν, θὰ ἀπαντήσῃ εἰς ἐρωτήσεις καὶ εἰς τὸν ἔλεγχον, ὁ ὁποῖος ἠσκήθη ἐπὶ 3 ἡμέρας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§38Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Θὰ ὁμιλήσω (θόρυβος).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τοῦ Ὑπουργοῦ δὲν ἔχετε οὐδὲν δικαίωμα.

§40Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Εἶναι αὐθαιρεσία τοῦτο (θόρυβος καὶ κωδωνοκρουσίαι).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰπέτε ὅτι θέλετε· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§42Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Εἶναι αὐθαιρεσία. Ὀφείλετε νὰ μοῦ δώσητε τὸν λόγον, διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸν κ. Ὑπουργόν.

§44Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ ἔχω τὸν λόγον (θόρυβος).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τέλους ἡ Βουλὴ ἂς ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διαταγὴν τῆς Νομοθετικῆς ἐργασίας. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§46Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Πρέπει νὰ τηρήσετε τὸν Κανονισμόν.

§47Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Οἱ ἀξιότιμοι κύριοι Βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἔθιξαν ἀφ’ ἑνὸς μέν, κατὰ τὸ ὀλιγώτερον ἴσως μέρος, ζητήματα ἀφορῶντα καθαρῶς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου, κατὰ τὸ μέγιστον δὲ μέρος ἀνέπτυξαν σκέψεις καὶ γνώμας ἐχούσας μᾶλλον σχέσιν πρὸς τὸν κατ’ αὐτοὺς κρείσσονα ὀργανισμὸν τοῦ Στρατοῦ. Οὐχ’ ἧττον ἐπειδὴ τὰ ζητήματα ταῦτα ἤχθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ ἀπαντήσω εἰς τινα τῶν ζητημάτων τούτων ἵνα ἡ Βουλὴ, εἰς τὴν ὁποίαν σπανίως παρέχεται εὐκαιρία, νὰ ἐπιληφθῇ τῆς μελέτης ἀντικειμενικῶς, καὶ εὐρείας ζητημάτων σχετιζομένων πρὸς τὴν ἄμυναν τῆς χώρας, δυνηθῇ νὰ σχηματίσῃ ἔστω καὶ ἐν ὀλίγοις σαφῆ κάπως ἰδέαν περὶ τῶν θιχθέντων ζητημάτων. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ ἐμπιστοσύνη τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν μὲ ἐκάλεσε εἰς τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, εὑρέθην ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς πρὸ δύο ἀντιθέτων ροπῶν. Τῆς μιᾶς, ὑπαγορευομένης ἀμειλίκτως ὑπὸ τῆς δεινῆς οἰκονομικῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο τότε τὸ κράτος, ἡ ὁποία ἐπέβαλλε εἰς πάντας ὅπως, καταστέλλοντες τὰς ἐπαγγελματικὰς αὐτῶν σκέψεις, συντελέσωσι ἔστω καὶ ἀρνητικῶς εἰς τὴν ἐπίτευξιν τοῦ ποθουμένου ἔργου τῆς οἰκονομικῆς ἐξυγιάνσεως. Ὑπῆρχεν εἰς ἐμὲ καὶ ἀντίθετος ροπή, ἡ συνάντησις τῆς ὑπερτάτης εὐθύνης τὴν ὁποίαν ἔμελλον νὰ ἀναλάβω, ὥστε νὰ μὴ παραμεληθῇ ἔστω καὶ ὑπὸ τὴν δεινὴν αὐτὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν ἡ προοδευτικὴ ἀνασύνταξις τῶν δυνάμεων τῆς Χώρας. Τὴν ροπὴν δὲ ταύτην δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἐξεμεταλλεύθησαν οἱ εὔκολοι πάντοτε ἐν Ἑλλάδι ἐπικριταί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπαυσαν ἐπὶ 1½ σχεδὸν ἔτος βάλλοντες κατ’ ἐμοῦ καὶ προσπαθοῦντες νὰ παραστήσουν ὅτι εἶμαι ὁ ὑπεύθυνος τοῦ ἀφοπλισμοῦ τῆς Χώρας. Εἶναι εὔκολον, κύριοι, νὰ κρίνῃ καὶ νὰ ἐπικρίνῃ κανείς, εἶναι εὔκολον νὰ ὑπόσχεται πολλά, διότι γνωρίζει ὅτι δὲν ἔχει νὰ δώσῃ λόγον εἰς κανένα, μὲ τὴν πεποίθησιν πάντοτε ὅτι καὶ ἂν ποτὲ τοῦ δοθῆ εὐκαιρία βέβαια δὲν θὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἀφθόνους αὐτὰς ὑποσχέσεις. Τὸ δίλημμα τοῦτο, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου εὑρέθην διὰ νὰ τὸ ἐννοήσετε καλῶς κύριοι Βουλευταί, θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζετε ὅτι κανὲν ἴσως κράτος κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εὑρέθη μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ εἰς τὴν γυμνότητα, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζετε ὅτι ζῶμεν ἀκόμη καὶ σήμερον μὲ τὰ ὑπολείμματα τῶν προμηθειῶν, τὰ ὁποῖα εἶχον γίνει ἔτη ὁλόκληρα πρὸ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων. Θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζετε ὅτι μέγα μέρος τοῦ ὑλικοῦ ἐφθάρη ἢ ἐγκατελείφθη, ὅτι ἕτερον μέγα μέρος ἐπίσης ὑλικοῦ οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἐν Ἑλλάδι, διότι ἀφορᾶ τὰ διάφορα πολεμικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα μόλις πρὸ 15ετίας, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου εἰσήχθησαν εἰς πάντα τὰ Κράτη, οὔτε δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὅτι Κράτος μικρὸν ἀριθμητικῶς εἶναι δυνατὸν νὰ περιορίσῃ τοῦ τοιούτου εἴδους ὑλικῶν ἀνάγκας αὐτοῦ δεδομένου ὅτι κατὰ γενικὴν καὶ ἑνιαίαν ἀρχὴν ἀκριβῶς ὅσον μικρότερον εἶναι ἓν κράτος, τόσον πρέπει νὰ ἐντείνῃ τὰς δυνάμεις του νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν μειονεκτικότητα ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ διὰ τῆς τελειότητος τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν ὑλικῶν μέσων. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀπασχολήσω διὰ παραδειγμάτων τὴν Βουλήν. Ὅλοι ἔχετε πρὸ ὀφθαλμῶν τὰ παραδείγματα ὁλοκλήρου τῆς ἱστορίας ὅτι τὰ μικρὰ κράτη, οἱ μικροὶ στρατοί, ἐντείναντες τὴν ἐκπαίδευσίν των καὶ πεπροικισμένοι μὲ ὑλικὸν ἀνώτερον τῶν ἀντιπάλων των ἐξησφάλισαν τὰ κράτη των εἴτε ἐν ἀμύνη εἴτε ἐν ἐπιθέσει. Τὸ κενὸν λοιπόν, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ πληρωθῇ ἦτο κενὸν κυρίως πολεμικοῦ ὑλικοῦ ἀπαραιτήτου καὶ διὰ τὸν σεμνότερον καὶ τὸν μᾶλλον μεμετρημένον περιορισμὸν τῶν δυνάμεων καὶ ὁ ἐφοδιασμὸς διὰ τοῦ ὑλικοῦ αὐτοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν οὐχὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα τὴν μικράν, καὶ τὴν εὑρισκομένην ὑπὸ τοιαύτας οἰκονομικὰς περιστάσεις, ἀλλ’ οὔτε εἰς κανὲν μέγα κράτος ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἀμέσως, καὶ πᾶς ὅστις λέγει τοῦτο, κύριοι, μὴ πιστεύετε τοιαύτας ὑποσχέσεις, διότι εἶναι τοιαῦτα τὰ ποσά, ὥστε νὰ ὑπερτεροῦν τῶν δυνάμεων παντὸς κράτους. Μόνον βαθμιαία καὶ μεθοδικὴ πρόβλεψις καὶ ἐργασία δύναται νὰ καταλήξῃ, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν σειρὰν τῶν μᾶλλον ἐπειγόντων, μετά τινα τοὐλάχιστον ἔτη νὰ δυνάμεθα νὰ εἴμεθα πλήρως ἐπαρκεῖς. Αὐτὸς δὲ εἶναι καὶ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον πολλάκις ἐξεδηλώθη καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτη ἡ ἀπορία πῶς ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην ποσοστοῦ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτῆς ὑπερτέρου ἄλλων Κρατῶν. Ἤθελον μόνον νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι, ἐὰν αἱ ἀνάγκαι αἱ στρατιωτικαὶ περιορίζοντο εἰς τὴν συντήρησιν στρατοῦ ἐν εἰρήνη πρὸς ἐκπαίδευσιν καὶ ὑποδοχὴν τοῦ τυχὸν ἐν πολέμῳ στρατοῦ αἱ δαπάναι δὲν θὰ ὑπερβοῦν οὔτε τὰ 11% ἐπὶ τῶν δαπανῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπως δὲν ὑπερβαίνουν καὶ σήμερον τὰ 11% τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ αἱ δαπάναι. Ἀλλὰ βεβαίως, ἐὰν προστεθοῦν αἱ δαπάναι διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ αὐτοῦ, αἱ βαθμιαῖαι ἐπαναλαμβάνω προμήθειαι τοῦ ὑλικοῦ αὐτοῦ, βεβαίως τὸ ποσοστὸν αὐτὸ καταλήγει νὰ φθάνῃ εἰς 17% καὶ θὰ ἐρωτᾶτε μήπως καὶ τὸ ποσοστὸν τοῦτο εἶναι ὑπέρτερον τῶν περισσοτέρων κρατῶν. Κύριοι, εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω καὶ διὰ νὰ μὴ λάβωμεν ὅλα τὰ Κράτη, ἀλλ’ ἀρχίζοντες ἀπὸ τὰ κράτη τὰ γνωστότερα, εἴτε μικρὰ εἴτε μεγάλα ὅτι, ἡ ἀναλογία ποικίλει, ἀπὸ τὴν Τουρκίαν, εἰς τὴν ὁποίαν φθάνει τὸ 4%, εἰς τὴν Σερβίαν, εἰς τὴν ὁποίαν φθάνει τὸ 20%, τὴν Ἰταλίαν, εἰς τὴν ὁποίαν φθάνει 18%, τὴν Ρουμανίαν, εἰς τὴν ὁποίαν φθάνει 20%, ἀλλὰ θὰ καταλήξω καὶ θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον ἀπαντῶν χθὲς ἐν διακοπῇ εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας Βουλευτήν, θὰ καταλήξω εἰς τὴν φιλειρηνικὴν Ἑλβετίαν εἰς τὸ συμπαθὲς τοῦτο Κράτος, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ κατηγορήσῃ ἐπὶ ἀξιώσεσι κατακτητικαῖς. Καὶ ἡ Ἑλβετία κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν 1926–1927, ἔχει (ἀναγινώσκει) στρατιωτικὰς δαπάνας 85 ἑκατ. χρ. φράγκα ἐπὶ ὁλικοῦ προϋπολογισμοῦ 300 ἑκατ. χρ. φράγκα τὸ αὐτὸ δὲ περίπου διὰ τὸ 1927–1928 ἤτοι ἡ ἀναλογία τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν φθάνει τὰ 28% καὶ θὰ γνωρίζετε βεβαίως πάντες ὅτι ἡ Ἑλβετία δὲν ἀπώλεσε πολεμικὸν ὑλικόν, ὅτι ἡ Ἑλβετία ἔχει βιομηχανίαν πολεμικὴν σήμερον ἡ ὁποία δύναται εἰς πᾶσαν στιγμὴν ν’ ἀναπληρώσῃ πᾶσαν τυχὸν ἔλλειψιν ὑλικοῦ.

§48Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τῆς Ἑλβετίας, ὅτι ἡ Ἑλβετία εἶναι ὁμοσπονδία καὶ ὅτι μέγα μέρος τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ὑφίσταται τὸ ἑνιαῖον Κράτος εἶναι κατανεμημέναι εἰς τὰ διάφορα Καντόνια.

§49Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Ἐμένα μὲ ἐνδιαφέρει ὅ,τι δαπανᾶται διὰ τὸν στρατόν, διὰ νὰ ὑπάρχῃ Ἑλβετικὸς στρατὸς ὅσος χρειάζεται. Καὶ μετὰ τοῦτο κύριοι, μετὰ τὴν γενικὴν αὐτὴν ἀναφορὰν περὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα δαπανοῦν τὰ διάφορα Κράτη καὶ τὴν προσθήκην τὴν ὁποίαν πάλιν ἐπαναλαμβάνω τῆς ἐξαιρετικὰ ἀπὸ ἀπόψεως ὑλικοῦ ἐπιστρατεύσεως μειονεκτικῆς θέσεως τοῦ ἡμετέρου Κράτους τονίζω ὅτι ἄνευ ταύτης τολμῶ νὰ εἴπω ὅτι καὶ αἱ δαπάναι αἱ μεγάλαι αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ ἐν εἰρήνῃ στρατοῦ, θὰ ἦσαν ἐντελῶς περιτταί, διότι ὁ μοναδικὸς προορισμὸς τοῦ στρατοῦ ἐν εἰρήνῃ εἶναι ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ προπαρασκευή, διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ ἐν πολέμῳ στρατοῦ ἔστω καὶ ἂν τὴν εἴθε νὰ μὴ παρουσιασθῇ ποτὲ περίπτωσιν πολέμου διότι αὐτὸς εἶναι ἐπὶ τέλους ὁ προορισμὸς τοῦ στρατοῦ. Ἐάν, λοιπόν, θέσωμεν κατὰ μέρος ὡς ἀναμφισβήτητον τὴν ἀνάγκην τῆς ἐξασφαλίσεως τοῦ ὑλικοῦ αὐτοῦ τοῦ ἀπαραιτήτου, ἔρχεται τὸ δεύτερον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐθίχθη ὑπὸ πάντων σχεδὸν τῶν κ. Βουλευτῶν, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ πᾶσα δυνατὴ ἐξοικονόμησις ἐκ τῶν τακτικῶν δαπανῶν ἀκριβῶς διὰ νὰ περισσεύουν περισσότερα διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ἐκτάκτους. Βεβαιωθεῖτε κ. Βουλευταὶ ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἔφερα τὴν ἐλαχίστην ἀντίρρησιν διὰ τὴν μείωσιν πάσης μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίας δαπάνης. Καὶ ἀντὶ νὰ σᾶς τὸ βεβαιώσω ἐγὼ κ. Βουλευταὶ τὸ ἐβεβαίωσεν κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἐχρησίμευσεν ἀκριβῶς εἰς πολλοὺς ἐπικριτάς καὶ ὅπλον ἐναντίον μου, τὸ ἐβεβαίωσεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν ἐμπειρογνωμόνων ἐκφράσασα σχεδὸν τὴν ἔκπληξίν της διότι εὗρεν ἐν ἐμοὶ οὐχὶ τὴν ἀντίδρασιν τὴν ὁποίαν ἀνέμενε, προκατειλημμένη ἴσως ἀλλὰ εὗρεν ὄχι μόνον ἀποδοχὴν ἀλλὰ ἀποδείξεις οἰκονομιῶν ἐκ μέρους μου. Ἔχω ἀρκετὰ βαθεῖαν τὴν συναίσθησιν τῆς εὐθύνης ὥστε ν’ ἀποβάλω πρὸς στιγμὴν τὴν στρατιωτικὴν ἰδιότητα. Ἀναλαβὼν μετὰ τῆς ὅλης Κυβερνήσεως τὸ ἔργον τῆς περισυλλογῆς εἶχον ὡς ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς βαθύτατον καὶ ἐπιτακτικὸν καθῆκον νὰ μὴ ἐπηρεασθῶ ἀπὸ ἐπαγγελματικὰς προκαταλήψεις. Καὶ ἐὰν εἰς τὴν ἔρευναν τῶν ζητημάτων εὑρέθη νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ παρὰ πάνω ἀπὸ ὅ,τι ἐφαντάζοντο πολλοὶ τῶν κ. Βουλευτῶν, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ἓν πρὸς ἓν ἐν πάσει δυνατῇ συντομίᾳ νὰ θέσω τὰ ζητήματα καὶ νὰ σᾶς εἴπω τί ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ τί δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ πρῶτον κύριον ζήτημα εἰς τὰ κύρια κονδύλια, διότι πρέπει νὰ θέσωμεν τὰ πράγματα λογικὰ καὶ σαφῶς διὰ νὰ μὴ πλανώμεθα εἰς τὸ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο ἢ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐκεῖνο. Τὰ μεγαλείτερα κονδύλια εἰς τὰ ὁποῖα διαιρεῖται ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι κυρίως τὸ ζήτημα τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν καὶ τὸ τῆς διατροφῆς καὶ τοῦ ἱματισμοῦ, καὶ κατὰ τρίτον λόγον τὸ ζήτημα τῆς νομῆς. Αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουν τὰ ¾ τοῦ ὅλου, τὰ ἄλλα εἶναι στρατωνισμός, ἐκπαίδευσις κλπ. Τὸ ζήτημα ἑπομένως ἀνάγεται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν καὶ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν. Αὐτὰ εἶναι τὰ θεμελιώδη ζητήματα. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν μοιραίως ἐρχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα τῆς θητείας. Δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν πολὺ καίτοι πολλὰ θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἀλλὰ θὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα συγκεκριμμένως ἐλέχθησαν. Καὶ πρῶτον ὑπεδείχθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας Βουλευτοῦ, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποῦ ὑπεδείχθη τὸ Ἑλβετικὸν σύστημα. Σᾶς εἶπα πρὸ ὀλίγου ὅτι θὰ τὸ ἐδεχόμην ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις ἐφόσον ἐξησφαλίζετο καὶ τὸ πολεμικὸν ὑλικὸν καὶ ὅλη ἡ πάσης φύσεως ἀσφάλεια τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἑλβετία. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θὰ ἤθελον ν’ εἴπω ἐπίσης ὅτι δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον δικαιούμεθα νὰ ὁμιλῶμεν περὶ στρατοῦ ὁ ὁποῖος εἶναι ἄξιος πάσης τιμῆς διὰ τὸ ζωηρὸν αἴσθημα τοῦ καθήκοντος τὸ ὁποῖον τὸν ἐμπνέει ὅπως καὶ διὰ τὴν ζωηρὰν φιλοπατρίαν ἡ ὁποία τὸν ἔκαμε ὥστε νὰ μὴ ἀνεχθῇ ποτὲ παρ’ οὐδενὸς τὴν παραβίασιν τοῦ ἐδάφους του. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ βεβαιώσῃ περὶ τῆς ἱκανότητος τοῦ στρατοῦ τούτου καὶ ὄχι μόνον ξένοι ἔχοντες ἀνώτατον κῦρος ἀλλὰ καὶ διάσημος Ἑλβετὸς συγγραφεὺς γενομένου ἄλλοτε συγκεκριμμένως λόγος περὶ Ἑλλάδος εἶπε πρὸς Θεοῦ μὴ κάμετε τέτοιο πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἰδιόρρυθμον καὶ μόνον εἰς τὴν Ἑλβετίαν ἁρμόζει. Ἀνέπτυξεν ἄλλως τε καὶ χθὲς ὁ αὐτὸς ἀξιότιμος βουλευτὴς ὅτι οἱ ὅροι ὑφ’ οὓς ὑπάρχει ἐκεῖ ὁ στρατὸς καὶ ὅτι τὰ συστήματα αὐτὰ ἀπαιτοῦν τοιαύτην πολιτικὴν ἀγωγὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἴσως φθάσωμεν ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη καὶ τοιαύτη συναίσθησις τῶν καθηκόντων τοῦ πολίτου, ὥστε βεβαίως εἶναι οὐτοπία σήμερον νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἐφαρμογῆς τοιούτων διατάξεων παρ’ ἡμῖν. Ἀλλὰ ὁ κ. Βουλευτὴς ἀπήντησεν ὅτι ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ εἷς μεγαλόνους στρατιωτικὸς νὰ εὕρῃ ἓν νέον σύστημα. Αἱ ἐφευρέσεις, κύριοι, δὲν εἶναι τόσον εὔκολον πρᾶγμα. Εἰς τὰ ζητήματα τῶν ὀργανισμῶν ἀκολουθοῦμεν μοιραίως ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ πεῖραν καὶ τὰ μέσα νὰ πειραματισθοῦν. Ὄχι μόνον δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸ ἀλλὰ πολλάκις εἶναι καὶ λίαν ἐπικίνδυνον διότι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι πολλοὶ νομίζουν ἑαυτοὺς μεγαλόνοας καὶ ἔχομεν ἀρκετὰ πάθει ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ μεγαλόνοας στρατηγούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι εὔκολον νὰ χρησιμοποιοῦν τὰς μεγαλονοίας των ἐπεκτείνοντες τὸ στάδιον αὐτὸ καὶ πέραν τῶν στρατιωτικῶν των καθηκόντων. Ἐδῶ τὰ πράγματα εἶναι ὡρισμένα. Τὸ μόνον ὡρισμένον πράγματι εἶναι τὸ Ἑλβετικὸν σύστημα, τὰ ἄλλα ὅλα εἶναι ὅμοια, σταμπαρισμένα. Καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ Πρῶσσοι εἰσήγαγον τὸ σύστημα τῆς ὑποχρεωτικῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 19ου αἰῶνος καὶ τὸ ἐμιμήθησαν καὶ ἄλλοι καὶ ὅσοι δὲν τὸ ἐμιμήθησαν ὡς ἡ Γαλλία τοῦ 1870 τὴν ἔπαθον, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς λέγω ἐκείνης δὲν ὑπάρχει οὐδὲν ἄλλο σύστημα. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω. Τούτου τεθέντος ἔρχεται ἄλλο ζήτημα, ἀφοῦ εἶναι αὐτὸ τὸ σύστημα, νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν θητείαν. Καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο εὑρέθη ὅπλον πρόχειρον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἀφ’ ἧς πρὸ ἑπταετίας, ἴσως ἀπὸ τοῦ 1921 ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἤρχισε συζητουμένη ἐν Γαλλίᾳ ἡ ἐλάττωσις τῆς στρατιωτικῆς θητείας ἵνα καταλήξῃ μετὰ πάροδον 7 ὁλοκλήρων ἐτῶν εἰς συζήτησιν νομοσχεδίων καὶ ἀντισχεδίων τῆς Κυβερνήσεως καὶ Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ κατέληξεν τώρα μόλις εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νόμον περὶ ἐνιαυσίου θητείας.

§50Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἦτο τριετὴς ἐν Γαλλίᾳ.

§51Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Ὄχι 18μηνος. Διὰ νὰ εἶσθε ἐντελῶς κατατοπισμένοι θὰ ἀρκεσθῶ νὰ σᾶς διαβάσω τὸ τελευταῖον ἄρθρον 102 τοῦ τελευταίως ὑποβληθέντος νόμου τὸ ὁποῖον ὑποθέτω ὅτι αὐτούσιον θὰ ἐψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι εἶναι τὸ πόρισμα συνεννοήσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς Τὸ ἄρθρον λοιπὸν αὐτὸ λέγει ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ θὰ γίνῃ ἀπὸ 1929 καὶ προσθέτει αὐτολεξεὶ (ἀναγινώσκεται) «Διὰ τὴν χρονολογίαν ταύτην πρέπει νὰ πραγματοποιηθοῦν τὰ ἀκόλουθα μέσα ἀποτελοῦντα τὰς ἀπαραιτήτους προϋποθέσεις διὰ τὴν ἐλάττωσιν τῆς θητείας· καὶ ταῦτα εἶναι αὔξησις εἰς 165 χιλιάδας τῶν ἐξ ἐπαγγέλματος στρατιωτικῶν ὡς καὶ τῶν πολιτικῶν καὶ στρατ. ὑπαλλήλων. Τὸ ἄθροισμα αὐτῶν τῶν προσθηκῶν τὰς ὁποίας ζητεῖ ὁ νόμος πλέον διὰ νὰ γίνῃ δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς μονοετοῦς θητείας ἀνέρχεται εἰς 165,000 ἄνδρες ἀπέναντι ὁλικῆς κλάσεως τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ μόλις ὑπερβαινούσης τὰς 200.000. Ἐννοεῖται κύριοι, ὅτι ἡ συντήρησις 165.000 ὑπαλλήλων καὶ στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν ἀπαιτεῖ τοιαύτην δαπάνην ἡ ὁποία σαρώνει πᾶσαν οἰκονομίαν δυναμένην νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῆς θητείας καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν, μὴ στρατιωτικοῦ, τοῦ Παινλεβέ, ἀναφέρεται αὐτολεξεὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ πλανᾶταί τις, ὅτι θὰ ἐπιτευχθοῦν οἰκονομίαι ὅτι τοὐναντίον διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς θητείας ὅλη ἡ προκύπτουσα οἰκονομία θὰ ἀπορροφηθῇ καὶ ἐπὶ πλέον θὰ προκύψῃ ὁλικὴ αὔξησις δαπάνης περὶ τὰ 300 ἑκατομ. καὶ λέγει αὐτολεξεὶ «ἡ μείωσις τῆς θητείας δὲν ἐπιφέρει, ὅπως μερικὰ πνεύματα ἐπιπόλαια φαντάζονται, οἰκονομίαν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ ἀφίνω τὸ μέρος τὸ ὑλικὸν τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ θιγῇ διότι πολλοὶ φαντάζονται ὅτι ἀμέσως προέρχεται, καὶ οἰκονομία καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ πραγματοποιήσιμον τῆς ἐλαττώσεως. Καὶ λέγω ὅτι διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτή ἂν ὑπετεθῇ ὅτι θέλωμεν νὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβωμεν ἀναλογίαν τινά, οἱανδήποτε θέλετε ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ τῶν μονίμων ἀνδρῶν, δηλ. νὰ ἀντικαταστήσωμεν ὅλους μέχρι ἑνὸς τοὺς ἄνδρας τοὺς καλουμένους πρὸς ἐκπαίδευσιν διὰ μονίμων ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀνδρῶν, ν’ ἀντικαταστήσωμεν ὅλους τοὺς ἀπεσπασμένους εἰς διαφόρους ὑπηρεσίας, τοὺς τεχνίτας εἰς τὰς ἐφορείας ὅλους ἀνεξαιρέτως ὥστε τὸ ἔτος τὸ ὁποῖον διανύουν οἱ ἄνδρες νὰ τὸ διανύουν ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τοὺς στρατῶνας πρὸς ἐκπαίδευσιν ὁπότε καὶ μόνον ἄνευ βλάβης τῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ. Ἂν λάβετε οἱανδήποτε ἀναλογία καὶ φαντάζομαι ὅτι διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο ἐν Ἑλλάδι θὰ ἔπρεπε περίπου νὰ ἔχωμεν τὸ ⅒ καὶ ὀλιγώτερον ἴσως περὶ τοὺς 15.000 μονίμου προσωπικοῦ καὶ κάνετε τὸν ὑπολογισμόν, σεῖς δὲ γνωρίζετε καλύτερα ἀπὸ ἐμὲ πῶς ἀμείβονται οἱ ἄνθρωποι καὶ τί ζητοῦν διὰ νὰ δεχθοῦν νὰ καταταχθοῦν καὶ ἰδίως εἰς εἰδικὰς ὑπηρεσίας εἰς φρούρησιν συνόρων καὶ εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας θὰ ἴδητε ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ δαπάνης κολοσσιαίας πραγματικῶς. Εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω ὅτι μὲ τὰ ἴδια μέσα καλοῦνται ἄνδρες εἰς τὴν χωροφυλακὴν καὶ εἶναι εἰς θέσιν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ σᾶς εἴπῃ ἂν εὑρίσκονται ἄνδρες ἢ ὅτι ἑκάστοτε γίνεται προσφυγὴ εἰς τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν τὴν ἤδη ἠλαττωμένην εἰς βαθμὸν ἀπίστευτον λόγῳ τῆς ἐλαττώσεως τῆς θητείας καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἀνάγκη νὰ στραγγίζεται κυριολεκτικῶς διὰ νὰ χορηγῇ εἰς τὴν χωροφυλακὴν ἄνδρες οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι καὶ κατάλληλοι διὰ τὴν χωροφυλακήν.

§52Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσ.). Σήμερον ἡ μισὴ δύναμις τῆς Χωροφυλακῆς προέρχεται ἀπὸ τὸν Στρατόν.

§53Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρ.). Καὶ ἐν τούτοις ὑπάρχει νόμος ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει τὴν κατάταξιν καὶ πρόκειται νὰ ὑποβληθοῦν καὶ τροποποιήσεις παρέχουσαι βελτιώσεις ἵνα συμπληρωθῇ ἡ δύναμις. Ἐν πάσει περιπτώσει ἔχομεν τὰς ἀνάγκας αὐτὰς τὰς ὁποίας εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληροῖ ὁ στρατὸς τῆς εἰρήνης ἀνάγκας ἀναποφεύκτους ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ Κράτους. Ἐπαναλαμβάνω καὶ τοῦτο: μὴ πλανᾶσθε μὲ τὴν ἰδέαν μόνης τῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι βεβαίως ἀναφέρεται ὅτι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν εἶναι καταπληκτικὴ ἡ εὐφυΐα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὴν ὁποίαν παραδέχομαι καὶ ἐγὼ ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἂν ἠδύναντο νὰ ἐκπληρωθοῦν ὅλαι αἱ ἄλλαι ἀπαιτήσεις δὲν θὰ ὑπῆρχε ἀντίρρησις οὔτε ἀπὸ ἐμὲ οὔτε ἀπὸ κανέναν ἄλλον στρατιωτικὸν διὰ νὰ μειωθῇ ἡ θητεία. Καὶ αἱ ἀνάγκαι αὐταὶ ὑποδιαιροῦνται εἰς τὰς ἑξῆς κατηγορίας αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀνθρωπίνως ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εὗρον τρόπον νὰ τὰς καλύψω. Εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς στοιχειώδους προκαλύψεως. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἔχει ἡ χώρα μας ἕνα περίεργον γεωγραφικὸν σχῆμα καὶ ἔχομεν 1000 χιλιόμετρα μεθόριον. Ὅσον δήποτε καὶ ἂν θέλετε νὰ εἶναι ἐλαχίστη ἡ ἐπιτήρησις, ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι μὲ ἀσθενεῖς δυνάμεις διὰ νὰ ἔχωμεν κάποιαν ἀσφάλειαν τῶν πληθυσμῶν καὶ ἀσφάλειαν τοῦ ἐδάφους ἀπὸ πάσης φύσεως κακοποιῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσωμεν κάτω τῶν πέντε ὡς ἕξη χιλιάδων. Αὐτοὺς πρέπει νὰ τοὺς ἔχωμεν. Εἶναι περιττὸν κύριε νὰ σᾶς προσθέσω ὅτι ἂν ἡ ἀνάγκη αὐτὴ ὑπῆρχεν ἀνέκαθεν ἐν Ἑλλάδι ἀλλὰ μετὰ τὸν ἀθρόον ἐποικισμὸν τῶν παραμεθορίων ἐδαφῶν δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ ἠδύνατο κανεὶς μὲ ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν νὰ στερήσῃ τῆς στοιχειώδους αὐτῆς ἀσφαλείας τοὺς πληθυσμοὺς αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι ὅπως γνωρίζετε πολὺ καλὰ μὲ πολλὰς πιέσεις ἐδέχθησαν νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐκεῖ διότι κάθε ἕνας δὲν ἔχει τὴν ὄρεξιν νὰ εὑρίσκεται ἕρμαιον τοῦ τυχόντος κομιτατσῆ ἢ τοῦ τυχόντος φυγοδίκου, οἱ ὁποῖοι βρίθουν συνήθως εἰς τὰ σύνορα τῶν κρατῶν ἰδίως τῆς Βαλκανικῆς. Μία δευτέρα ἀνάγκη ἡ ὁποία δὲν ἠμπορεῖ νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἶναι αἱ ἀνάγκαι αἱ καθημεριναὶ τῆς φρουρήσεως Φυλακῶν, Ταμείων καὶ λοιπῶν, καὶ ἡ ἐνίσχυσις ἡ κατὰ τόπους ἑκάστοτε τῆς ὑπαρχούσης δυνάμεως τῆς Χωροφυλακῆς. Τρίτη τέλος ἀνάγκη εἶναι ἡ ἐκπλήρωσις τῶν μοιραίως βοηθητικῶν ὑπηρεσιῶν τῶν Σωμάτων αἱ ὁποῖαι ἐπίσης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λείψουν, οἱ τεχνίται, αἱ ἀποθῆκαι καὶ τὰ λοιπά. Προσεπαθήσαμεν ἤδη μετὰ τὴν ἐλάττωσιν τῆς στρατιωτικῆς θητείας ἀπὸ διετοῦς εἰς δεκαοκτάμηνον νὰ ἐλαττώσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν καὶ ὅπου ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὸ προσωπικὸν τὸ στρατιωτικὸν διὰ προσωπικοῦ ἰδιωτῶν δεδομένου ὅτι καὶ ἡ δαπάνη δὲν ἦτο μεγαλειτέρα διότι οἱ ἰδιῶται ἰδίως οἱ γραφεῖς, οἱ κλητῆρες λαμβάνουν ἂν ὑπολογισθῇ τὸ συσσίτιον ἡ ἐνδυμασία καὶ λοιπὰ λαμβάνουν σχεδὸν τὸ ἴδιον τὸ ὁποῖον λαμβάνουν καὶ οἱ ὁπλῖται μὲ τὸ πλεονέκτημα ὅτι δὲν παίρνουν ἀθρόως τοὺς ὁπλίτας πρὶν ἐκπαιδευθοῦν καὶ νὰ τοὺς σκορπίσουν εἰς τὰ διάφορα γραφεῖα καὶ ἑπομένως ἡ ὑπηρεσία των νὰ εἶναι εἰκονικὴ μᾶλλον παρὰ πραγματική. Καὶ τὸ τελευταῖον ἔτος, ἔτος τοῦ ὁποίου συζητεῖται ὁ προϋπολογισμὸς ἡ θητεία ἠλαττώθη οὐσιαστικῶς, δοθέντος τοῦ δικαιώματος εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χορηγήσεως ἀδείας εἰς τοὺς ὁπλίτας καὶ οὕτως πραγματικῶς κατέστη ἀπὸ 18μήνου, 15μηνος. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, Κύριοι βουλευταί, σᾶς βεβαιῶ ὅτι εἶναι τοιαῦται αἱ πιέσεις τὰς ὁποίας ἔχομεν καθημερινῶς ἐκ μέρους ὅλων τῶν Σωμάτων, πιέσεις, ὅπως εἶπον καὶ πρίν, ἀπὸ μέρους τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας, πιέσεις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας διὰ τὴν καταδίωξιν τῶν ἀκρίδων, πιέσεις ὅσας εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε διὰ τὴν σύνταξιν χαρτῶν κ.λ.π. ὥστε φαντάζομαι ὅτι εἶναι τὸ κατώτατον ὅριον εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν πρακτικῶς καὶ ὅτι πᾶσα τυχὸν εἰς τὸ μέλλον σκέψις πρέπει νὰ βασισθῇ ἐπὶ τῶν προϋποθέσεων, τὰς ὁποίας σᾶς ἀνέφερα πρὸ ὀλίγου. Ἄνευ τῆς ἐξασφαλίσεως μονίμων ἀνδρῶν διὰ τὰς βοηθητικὰς αὐτὰς ὑπηρεσίας, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ γίνῃ σκέψις περὶ περαιτέρω μειώσεως τῆς θητείας. Καί ἔρχομαι, Κύριοι, εἰς ἕτερον ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπίσης ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, ὅτι ἐγένετο καὶ γίνεται ἑκάστοτε πολὺς λόγος καὶ τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω διατὶ δὲν εἶναι τόσον συμπαθὲς εἰς μερίδα τοὐλάχιστον τοῦ κόσμου. Εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ ἀναγκαίου ἀριθμοῦ τῶν στελεχῶν τοῦ στρατεύματος. Ἐλέχθη, Κύριοι, κατ’ ἐπανάληψιν, ὅτι ἐπωφεληθεὶς τῆς ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Βουλῆς εἰσηγήθην, ἀναλαβὼν τὸ Ὑπουργεῖον, τὸν περιορισμὸν τῆς δυνάμεως τῶν στελεχῶν. Καὶ δι’ αὐτὸ κατηγορήθην ἀπὸ ἄλλους, ὄχι μόνον κατηγορήθην ἀλλὰ ὑπέστην σωρείαν διαμαρτυριῶν, διότι παρὰ τὸ λεχθὲν ὑπό τινος Βουλευτοῦ, τοῦ κ. Σωτηριάδου, ἡμέραν τινὰ ἐν διακοπῇ, δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἐγένετο οὕτως εἰπεῖν εἰς τὸ χαρτὶ ἡ περικοπὴ αὐτή. Ἀπὸ 7121 τοὺς ὁποίους περιλαμβάνει ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1926, ἔφθασεν εἰς 5.010. Δηλαδὴ ἐλάττωσις 1700 περίπου. Δὲν ἐγένετο δὲ ἡ περικοπὴ αὐτὴ εἰς τὸ χαρτί, διότι αὕτη ἀφεώρα ἀλλοῦ μὲν προβλεπομένας συγκροτήσεις νέων μονάδων, τὰς ὁποίας ἐντελῶς ἀπηλείψαμεν, ἀλλοῦ δὲ ἀφεώρα περικοπὰς μονάδων, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο συγχρόνως διὰ τοῦ ἰδίου Νομοθετικοῦ Διατάγματος καὶ αἱ ὁποῖαι περικοπαὶ ἀνέρχονται εἰς δέκα (10) ὁλόκληρα συντάγματα διαφόρων ὅπλων Δὲν εἶναι δυνατόν, Κύριοι, νὰ μοῦ εἴπῃ κανείς, ὅτι δὲν ἐγένετο προσπάθεια οἰκονομίας, καθ’ ὃν χρόνον τὸ τέταρτον τῶν συνταγμάτων περικόπτεται. Καὶ περικόπτεται ἐντελῶς. Πλὴν τῶν συνταγμάτων αὐτῶν περικόπησαν καὶ Μεραρχίαι ὁλόκληροι καὶ Σῶμα Στρατοῦ ὁλόκληρον. Δηλ. ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι αἱ ἀπαρτίζουσαι τὸ Σῶμα τῆς Κορίνθου. Δὲν γνωρίζω, Κύριοι, ἐὰν ἄλλοι μᾶλλον ρηξικέλευθοι καὶ τολμηρώτεροι Ὑπουργοὶ θὰ ἠδύναντο νὰ ἀναλάβουν αὐτοὶ τὴν εὐθύνην καὶ νὰ τὴν φέρουν εἰς πέρας, ἵνα περικόψουν περισσότερον. Διότι ταῦτα εἶναι εὔκολον νὰ λέγωνται, δυσκολώτατα ὅμως νὰ πράττωνται. Ὁ λόγος δὲ τῆς περικοπῆς αὐτῆς, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ὅτι εἰς θέσεις εἰς σώματα καὶ βαθμοὺς εἰς τοὺς ὁποίους ὑπῆρχον, ὄχι μόνον κατὰ τὸν τελευταῖον ὀργανισμόν, ἀλλὰ ἀπὸ σειρᾶς ἐτῶν, θέσεις, ἰδίως εἰς τὰ βοηθητικὰ ὅπλα Ἐπιμελητείας κ.λ.π. ὑπῆρχον θέσεις 10 Συνταγματαρχῶν καὶ περικόπησαν εἰς τρεῖς, εἰς δύο καὶ εἰς μίαν καὶ εἰς τὰς θέσεις τῶν διαχειριστῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπῆρχεν ὁ βαθμὸς τοῦ Συνταγματάρχου, κατηργήθη ὁ βαθμὸς αὐτός. Καὶ ἔχω κάθε ἡμέραν καὶ παράπονα· πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, κ. Βουλευταί, θὰ ἐλάβατε τὴν ἀφορμὴν νὰ μοῦ συστήσητε διαφόρους ἀναφορὰς ἀξιωματικῶν, παραπονουμένων ὅτι ἐσταμάτησεν ἡ προαγωγή των. Δὲν εἶναι λοιπὸν τόσον ἀνώδυνος αὐτὴ ἡ περικοπή. Ἀφίνω δὲ ὅτι ἐκτὸς ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐσταμάτησαν ἀμέσως, σταματᾶ καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω ὅτι ἀποτελεῖ τὸ κυριώτερον ἐλαττήριον τοῦ ἕλληνος, ἡ ἐλπὶς τῆς προαγωγῆς. Ἀλλ’ ἐγένετο πολλάκις λόγος καὶ περὶ ὑπεραρίθμων. Βεβαίως ἡ περικοπὴ τῶν θέσεων ἀφ’ ἑνὸς μὲν περιώρισε τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκεῖ ὅπου ἦσαν 10 καὶ 5 διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, οἱ ἀπομείναντες 5 εἶναι ὑπεράριθμοι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ὅταν ἤλθομεν εἰς τὴν ἀρχὴν εὕρωμεν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προηγουμένου ὀργανισμοῦ, σωρείαν ὑπεραρίθμων γενομένων εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε χωρὶς νὰ τηρῆται οὐδεμία διάταξις τοῦ νόμου ὡς πρὸς τὴν συμπλήρωσιν τῶν κενῶν θέσεων. Καὶ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεμφθῇ κανεὶς οὐδένα, διότι φέρομεν τὰς συνεπείας τῆς ἀτασθάλου αὐτῆς Διοικήσεως.

§54Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μποροῦμε νὰ μάθωμεν τοὺς ὑπευθύνους τῆς τοιαύτης καταστάσεως;

§55Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς ὅλα τὰ τελευταῖα ἔτη γίνονται οἱ προβιβασμοὶ χωρὶς νὰ τηρῆται καμμία σχέσις πρὸς τὸν ἀριθμὸν τοῦ ὀργανισμοῦ. Ἐγὼ δὲ εὗρον, ἐλθὼν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἤδη ἕτοιμα διατάγματα τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον δὲν εἶχον πραγματοποιηθῆ, διατάγματα προβιβασμοῦ.

§56Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὑπῆρξε καὶ ἐποχὴ ποῦ δὲν ἐγένετο οὐδεὶς προβιβασμός.

§57Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Διότι εἶχον γίνῃ ὅλοι πρωτήτερα.

§58Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Τώρα, κ. βουλευταί, ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ τῶν ὑπεραρίθμων καὶ περὶ τῶν θέσεων πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ ἄλλο πρᾶγμα ὑπ’ ὄψιν. Ὅτι ἡ περικοπὴ δὲν γίνεται διὰ τῆς περικοπῆς θέσεων ταυτοχρόνως καὶ ἀμέσως. Ἀλλὰ πρέπει ἡ ἐπάνοδος εἰς τὴν ὁμαλότητα νὰ γίνῃ βαθμιαίως καὶ φυσιολογικῶς ἀπορροφωμένων τῶν ὑπεραρίθμων καὶ διὰ τῆς προαγωγῆς τῶν ἱκανῶν καὶ ὅσῳ τὸ δυνατὸν ὄχι διὰ σπασμωδικῶν μέτρων. Σήμερον δὲ κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐὰν ὑπάρχουν ὑπεράριθμοι ὑπάρχουν ἀφ’ ἑνὸς ἐλλείψει ἰδίως κατωτέρων στελεχῶν ἡ δὲ ὑπερτροφία οὕτως εἰπεῖν τῶν ἀνωτέρων δὲν εἶναι πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον ἐπιβλαβής, ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι χρησιμωτάτη, διότι ἀπορροφοῦνται ἀπὸ τὴν ἐντατικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀνωτέρων καὶ μέχρι τοῦ λοχαγοῦ εἰς τὰ σχολεῖα ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ἔχω λόγους νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, Κύριοι βουλευταί, περὶ τῆς καταπληκτικῆς ὠφελείας τὴν ὁποίαν ἀρύεται ἀπὸ τὰ σχολεῖα ταῦτα τὸ σύνολον τῶν ἀξιωματικῶν τῶν φοιτώντων μονίμως εἰς τὰ σχολεῖα ταῦτα, ἐναλλασσομένων δηλαδή, ἀλλὰ ὁ μέσος ὅρος τῶν φοιτώντων εἶναι περίπου τριακόσιοι ἀξιωματικοί. Ἑπομένως δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπεράριθμοι μένουν ἄεργοι καὶ δὲν ἐργάζονται διότι ἀπὸ αὐτοὺς κατορθοῦμεν ὥστε νὰ φοιτοῦν οἱ ἄλλοι εἰς τὰ σχολεῖα, χωρὶς νὰ βλάπτεται ἡ ὑπηρεσία τῶν μονάδων τῶν ἄλλων ἐκ τῶν ὁποίων ἀποσπῶνται.

§59ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Στρατηγὲ ἠμποροῦμεν νὰ μάθωμεν πόσοι εἶναι;

§60Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Μάλιστα θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως. Τώρα γεννᾶται τὸ ζήτημα, Κύριοι, ἐπειδὴ θέλω νὰ ἐξαντλήσω ὅλον τὸ ζήτημα αὐτὸ διὰ νὰ μὴ ὑπάρχουν αἱ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι οὔτε δίκαιαι οὔτε ὀρθαί. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐρωτηθῶ: Δὲν εἶναι πολὺς καὶ ὁ κατόπιν τῆς περικοπῆς αὐτῆς ὁρισθεὶς ἀριθμὸς ἀξιωματικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου σχεδίου αὐτοῦ τοῦ ὀργανισμοῦ; Ἐπιτρέψατέ μου νὰ φρονῶ ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν δὲν εἶναι κάτι αὐθαίρετον τὸ ὁποῖον ἕκαστος κατ’ ἰδίαν κρίσιν καὶ γνώμην δύναται νὰ ὁρίσῃ, ὁ ἕνας θέλει 5 ὁ ἄλλος 6 ὁ ἄλλος 4 ὁ ἄλλος 3. Εἶναι συνάρτησις δύο ἀναγκῶν, τῶν ἀναγκῶν βεβαίως τῆς ἐν εἰρήνῃ ὑπηρεσίας καὶ ἐκπαιδεύσεως ἀλλὰ ὅπως καὶ ὁ ἐν εἰρήνῃ στρατὸς δὲν εἶναι ἄλλο τίποτε παρὰ συνάρτησις τοῦ ἐν πολέμῳ, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ εἶχε κανένα λόγον ὑπάρξεως, ἔτσι καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ οὕτω πως, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζῃ ἐν δεδομένῃ στιγμῇ τὴν ἐνστελέχωσιν τῶν ἀνδρῶν τῶν ἐφέδρων τῶν καλουμένων. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν προβλέψεων διὰ τὸν ὀλιγώτερον δυνατὸν ἀριθμὸν μονάδων ἐν πολέμῳ, λέγω δὲ τὸν ὀλιγώτερον δυνατὸν ἀριθμὸν μονάδων ἐν πολέμῳ, διότι θέλω καὶ τοῦτο νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐκ τῶν εἰσηγηθέντων τὸν νέον ἐν πολέμῳ ὀργανισμὸν τοῦ Στρατοῦ, ἴσως κατηγορηθῶ, ἀλλὰ εἶναι ὁ μᾶλλον μετριοπαθὴς εἰς τὴν πρόβλεψιν τῶν ἐν πολέμῳ μονάδων. Δὲν θέλω νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας ἀριθμῶν, ἀλλὰ θὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ διαφορὰ φθάνει εἰς τὸ διπλάσιον σχεδὸν μεταξὺ τῶν ἀντιλήψεων τῶν ἐμῶν καὶ τῶν ἀντιλήψεων τῶν διαφόρων προηγηθέντων ἐμοῦ ἐν τῷ Γενικῷ Ἐπιτελείῳ τοῦ Στρατοῦ. Δὲν θέλω, πολλοῦ γε καὶ δή, νὰ μεμφθῶ κανενός, εἶναι ζήτημα ἐπιστημονικῶν ἀντιλήψεων, ἀλλὰ πρωτίστως εἶναι ζήτημα ἐπαφῆς πρὸς τὴν πραγματικότητα καὶ δὲν μοί εἶναι εὐχάριστον νὰ πλάττω ὄνειρα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρωθῶσιν. Ἐπειδὴ δὲ πρωτίστως ἀπαιτεῖται, διὰ νὰ ὑπολογίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν πολέμῳ μονάδων, νὰ ὑπάρχῃ ὑλικὸν τὸ ὁποῖον νὰ δώσωμεν εἰς τὰς ἐν πολέμῳ μονάδας καὶ ἐπειδή, ὅπως σᾶς εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, τὰ ὑλικὰ βαθμιαίως καὶ κατὰ σειρὰν ἐτῶν θὰ εἶναι δυνατὸν πλήρως νὰ ὑπάρχουν, θὰ ἦτο ματαιοπονία νὰ κάμω σχέδιον προβλέπον περισσοτέρας μονάδας, ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν αὗται νὰ συμπληρωθῶσιν. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τοῦ τόσον μετριοπαθοῦς σχεδίου τούτου βεβαίως ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν, ὁ ὑπάρχων σήμερον, εἶναι ἀνεπαρκής. Ἐννοῶ τῶν μονίμων λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἐφέδρους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι βεβαίως θὰ ἀποτελέσουν τὰ ⅔, ἴσως καὶ τὰ ¾ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ἐμπολέμου στρατοῦ.

§61Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Καὶ τῶν ἀνωτέρων ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἀνεπαρκὴς καὶ τῶν ἀνωτάτων.

§62Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Εἶπον γενικῶς, Κύριε Βουλευτά, ἐν τῷ συνόλῳ, διότι ὅπως γνωρίζετε πολὺ καλῶς οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι καταλαμβάνουν τὰ ⅔ καὶ ἴσως τὰ ¾ τῶν θέσεων καταλαμβάνουν βεβαίως τὰς θέσεις τῶν κατωτέρων.

§63Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, μίαν ἐρώτησιν θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε. Ἐπειδὴ ἡ κοινὴ γνώμη εἶναι εὐπαθὴς εἰς τὸ ζήτημα τῶν στρατηγῶν θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μᾶς ἐκθέσητε, διότι ἔχετε τὰ μέσα, ποία ἡ ἀναλογία τῶν στρατηγῶν ἐν Ἑλλάδι, ἐν σχέσει πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῆς Χώρας καὶ ἡ ἀναλογία μὲ τὰ ἄλλα Κράτη, τὰ Βαλκανικὰ καὶ τὰ Εὐρωπαϊκά.

§64Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Μάλιστα, μάλιστα· Εὐχαρίστως ἀπαντῶ εἰς τὴν ἐρώτησιν αὐτήν, διότι δὲν ἠξεύρω διατί εἶναι λίαν εὐπαθὴς ἡ κοινὴ γνώμη εἰς τὸ ὄνομα αὐτὸ τοῦ στρατηγοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀλλάξῃ καὶ νὰ ὀνομάζωνται διευθυνταί, νὰ ὀνομάζωνται ἀρεοπαγῖται, νὰ ὀνομάζωνται ὅ,τι δήποτε ἄλλο ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἑκάστοτε ἅμα κενοῦται ἡ θέσις τὴν πληροῦν ἀμέσως, χωρὶς καμμία ν’ ἀκουσθῇ διαμαρτυρία. Ἀλλὰ δὲν ἀναγνωρίζεται ποτέ, αὐτὸ δὲ τὸ ἐνθυμοῦμαι ἀπό ἐτῶν, δὲν ἀναγνωρίζεται ποτὲ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος τὸ δικαίωμα τοῦ προβιβασμοῦ δι’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔχει ἐκ τοῦ νόμου καὶ ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν του καὶ ἐκ τῶν ἐτῶν ὅλα τὰ δικαιώματα τῆς διοικήσεως τῆς μονάδος, ἡ ὁποία μονὰς εἰς ὅλα τὰ Κράτη τοῦ κόσμου διοικεῖται ἱεραρχικῶς.

§65Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τὸν στρατὸν δὲν ἐγένετο εἰς οὐδένα κλάδον τῆς Διοικήσεως, οὐδὲ εἰς τὴν Δικαιοσύνην.

§66Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Σᾶς παρακαλῶ, μὲ ἐρωτᾶτε θὰ σᾶς ἀπαντήσω· ἐὰν ἔχετε ἀντιρρήσεις, δικαίωμά σας.

§67Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ ἐγέμισεν ἡ Ἑλλὰς ὅλη ἀπὸ στρατηγοὺς δὲν συγκινεῖται ἡ κοινὴ γνώμη ἀπὸ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ στρατηγοὺς τοὺς ὑπηρετήσαντας.

§68Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατιωτ.). Λοιπόν, Κύριοι, ἐπειδὴ ἠρωτήθην, ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν, καὶ ἡ ἀπάντησις εἶναι ἡ ἑξῆς: ὅτι ἡ Σερβία ἔχει σήμερον 169 στρατηγοὺς ἐν ἐνεργείᾳ.

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχει 13 ἑκατομμύρια ἡ Σερβία.

§70Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Μάλιστα, ἠξεύρω πολὺ καλὰ ἀριθμητικὴν διὰ νὰ σᾶς κάμω τὴν ἀναλογίαν.

§71Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἡ Σερβία πόσον στρατὸν ἔχει;

§72Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Σᾶς παρακαλῶ ἀφίσατε νὰ ὁμιλήσω καὶ κατόπιν κάμετε τὰς παρατηρήσεις σας. Ἡ Ρουμανία κατὰ τὸ 1925 εἶχε 30 ἀντιστρατήγους καὶ 122 ὑποστρατήγους, ἐπὶ πληθυσμοῦ 16 ἑκατομμυρίων.

§73Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Καὶ στρατόν;

§74Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Τὰς ἀναλογίας τὰς ἠξεύρω.

§75Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἡ Ἑλλάς;

§76Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Ἀμέσως· ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἐν ἐνεργείᾳ 7 ἀντιστρατήγους καὶ 13 ὑποστρατήγους καὶ ὑπάρχουν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ θέσεις ὑποστρατήγων μόνον διὰ τοὺς διοικητὰς μεγάλων μονάδων· εἶναι τὸ ὅλον, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, 24 καὶ εἶναι οἱ διοικηταὶ τῶν μεραρχιῶν, οἱ ὁποῖοι εἰς ὅλην τὴν ὑφήλιον εἶναι στρατηγοί, ἐὰν θέλετε νὰ τοὺς ὑποβιβάσωμεν δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κράτη τοῦ κόσμου καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐπήραμεν τέλος πάντων τὸν ὀργανισμόν, εἰς ἑκάστην μεραρχίαν ὁ διοικητὴς αὐτῆς ἔχει βαθμὸν ἀντιστρατήγου καὶ λέγεται Général de division, καὶ ὁ διοικητὴς τοῦ μεραρχιακοῦ πεζικοῦ ἔχει βαθμὸν ὑποστρατήγου. Τουναντίον, εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ βαθμὸς τοῦ διοικητοῦ τοῦ πεζικοῦ εἶναι βαθμὸς συνταγματάρχου καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ διοικητοῦ τῆς Μεραρχίας εἶναι βαθμὸς ὑποστρατήγου. Ὥστε βλέπετε ὅτι εἶναι τὸ λιτώτερον σύστημα εἰς τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν. Ἐὰν καὶ αὐτὸ δὲν σᾶς ἀρέσῃ, ἀλλάξατε τὸ σύστημα. Σημειώσατε, κ. Βουλευταί, ὅτι ἐνῷ συζητοῦνται σοβαρώτατα ζητήματα στρατιωτικά, τὰ ὁποῖα θίγουν αὐτὴν τὴν ὑπόστασιν καὶ τὸ μέλλον τοῦ Ἔθνους, ἐνῷ πρόκειται δηλαδὴ νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τῆς θητείας καὶ τὸ ζήτημα τοῦ ὑλικοῦ τῆς ἐπιστρατεύσεως, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς, ἐν τούτοις ἡ Βουλὴ ἀσχολεῖται εἰς τὸ ἐὰν θὰ εἶναι δύο στρατηγοὶ καὶ ἐὰν αὐτοὶ δικαιοῦνται ἢ δὲν δικαιοῦνται νὰ εἶναι.

§77Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν ὁμιλῶμεν περὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται, ἀλλὰ περὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μισθοδοτοῦνται χωρὶς νὰ ἐργάζωνται.

§78Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Εἶμαι ἀπολύτως πρόθυμος νὰ σᾶς δώσω δίκαιον. Ὁμιλῶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ ἐργάζονται καὶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπαραίτητοι εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἱεραρχίαν, διότι ὅταν θέλετε νὰ ἔχετε στρατόν, ὅταν θέλετε νὰ ἔχετε μίαν ὑπηρεσίαν, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ πνεῦμα τῆς τάξεως. Δὲν ἠμπορεῖτε μὲ πνεῦμα νομικὸν νὰ δημιουργήσητε στρατόν, οὔτε μὲ πνεῦμα ἐκκλησιαστικὸν νὰ δημιουργήσητε μηχανικόν. Πνεῦμα ἐν τῷ στρατῷ εἶναι ἡ βάσις τῆς Ἱεραρχίας, καὶ θὰ συνομολογήσητε μετ’ ἐμοῦ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς μίαν Μεραρχίαν, ἀποτελουμένην ἀπὸ συντάγματα διαφόρων ὅπλων, νὰ ἔχετε τὸν Διοικητὴν τοῦ συντάγματος Συνταγματάρχην, τὸν διοικητὴν τοῦ μεραρχιακοῦ πεζικοῦ ἢ πυροβολικοῦ συνταγματάρχην, καὶ τὸν Διοικητὴν τῆς Μεραρχίας συνταγματάρχην. Πρέπει νὰ ἔχῃ κἄτι τι διὰ νὰ ἐπιβάλλεται· πρέπει νὰ ἔχῃ κῦρος ἀφ’ ἑνὸς καὶ νὰ ὑπάρχῃ ἐν αὐτῷ καὶ ἡ εὐγενὴς φιλοδοξία, ἄνευ τῆς ὁποίας μεταβάλλονται ὅλοι εἰς μηχανάς, ὑπὸ τὴν μορφὴν τὴν πλέον χαμηλήν, νὰ τοὺς δώσητε τὴν ἐλπίδα ὅτι ἐάν, μέσα εἰς 30 ἢ 40 χρόνια ἐργασθῶσι διοικήσαντες ἐνδιαμέσους μονάδας καλῶς, εἴτε ἐν εἰρήνῃ, εἴτε ἐν πολέμῳ, ὅτι θὰ τύχωσι καὶ τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀκριβὴς ἄποψις τῶν πραγμάτων.

§79Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Πόσοι ἀντιστράτηγοι εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ;

§80Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἑπτά.

§81Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἔχομεν παραδείγματα, ὅτι ἔρχονται δι’ ἕνα μῆνα, γίνονται στρατηγοὶ καὶ φεύγουσι κατόπιν. Ἔρχονται, στρατηγοποιοῦνται παίρνουν τὸν βαθμὸν καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐξακολουθεῖ πληρώνων, ἐφ’ ὅρου ζωῆς συντάξεις στρατηγῶν.

§82Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Ἐγὼ περιορίζω τὸ ζήτημα εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ τῆς εἰρήνης καὶ τοῦ ἐν πολέμῳ. Ἐάν τινες διὰ διαφόρων μέσων κατώρθωσαν εἰς τὰ διάφορα καθεστῶτα νὰ πάρουν συντάξεις στρατηγῶν, αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα, καὶ οὔτε εἶμαι ἐναντίον αὐτῶν, τὰ ὁποῖα λέγετε.

§83Α. ΜΕΡΟΣ. Πόσαι προαγωγαὶ ἔγιναν μετὰ μίαν καταστρεπτικὴν ἧτταν, πρωτοφανῆ εἰς τὴν ἱστορίαν, ἡ ὁποία δὲν τιμᾷ τὸ σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν; Ἐὰν ὑπάρχῃ κἄποια δυσαρέσκεια, ἡ δυσαρέσκεια εἰς τοῦτο ὀφείλεται.

§84Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Κύριε Βουλευτά, κατόπιν μιᾶς καταστρεπτικῆς ἥττης, ἐπέρχεται πάντοτε ἡ ἀντίδρασις καὶ ἡ προσπάθεια πρὸς ἀναδημιουργίαν. Τὸ ἴδιον ἔγινε καὶ εἰς τὰ 1897, κατὰ τὸ ὁποῖον ἤμην αὐτόπτης μάρτυς. Ἐνθυμοῦμαι τὸν πόνον καὶ τὴν ὀδύνην, τὴν ὁποίαν ᾐσθανόμην ἐγώ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχον οὐδεμίαν εὐθύνην, διότι δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐξετέλεσα πλήρως τὸ καθῆκον μου τὸ ὁποῖον ᾐσθανόμην, ὅταν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, οἱ διάφοροι, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν συνεισέφερον τίποτε, ἐπέκριναν τὸ Σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν, ἀφοῦ μᾶλλον ἡ ἀμέλεια τῆς πολιτικῆς διὰ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ τοὺς ἔφερεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ κατασπιλωθῇ τὸ γόητρον τοῦ Κράτους. Δὲν πταίουσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐν τῷ συνόλῳ. Ἐὰν πταίουσιν ἄτομα, εἶναι τὸ Κράτος ἰσχυρὸν νὰ τοὺς καταδιώξῃ καὶ τοὺς στιγματίσῃ. Δὲν πταίει τὸ Σῶμα, ἐὰν πταίουσι τὰ ἄτομα. Δὲν ἦτο δυνατὸν μετὰ μίαν καταστροφήν, νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς: «Τώρα πήγαινε. Δὲν σὲ θέλω. Τώρα σὲ ὑβρίζω—ὅπως τὸν ὑβρίζῃ ἡ μερὶς τοῦ τύπου κάθε ἡμέραν—καὶ δὲν ἔχετε κανένα δικαίωμα, ὡς οἱ ἄλλοι δημόσιοι ἢ ἰδιωτικοὶ ὑπάλληλοι, νὰ ἀποβλέψητε εἰς βελτίωσιν τῆς θέσεώς σας, δὲν ἔχετε δικαίωμα, διότι σεῖς θὰ φέρετε, δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ διὰ πόσα χρόνια, τὸ στίγμα τῆς ἀτιμίας, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐνεκόλαψαν ἄλλοι». (χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης καὶ νομίζω ὅτι εἶναι καθῆκον καὶ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τοῦ τύπου νὰ εἶναι λιγάκι προσεκτικοὶ εἰς τὴν διατύπωσιν τοιούτων μομφῶν, αἱ ὁποῖαι βεβαιωθῆτε ὅτι θίγουν, ἄνευ σκοποῦ δέ, βαθέως τὴν συνείδησιν τῶν ἀξιωματικῶν, ἄνευ οὐδενὸς λόγου.

§85Α. ΜΕΡΟΣ. Προσωπικῶς ἐγώ, κ. Ὑπουργέ, δὲ συμμερίζομαι τὴν μομφὴν ἡ ὁποία ἀποδίδεται εἰς τὸν στρατόν. Τιμῶ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατεύματος. Ἤθελα τοῦτο μόνον νὰ εἴπω, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη εἶναι ἐρεθισμένη διὰ τὰς προαγωγὰς αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατόπιν μιᾶς ἥττης.

§86Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Ἡ κοινὴ γνώμη γνωρίζομεν καλὰ πῶς σχηματίζεται. Ἂς τὴν ἀφήσωμεν λοιπόν.

§87Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπ’ ἐναντίας σεβόμεθα τοὺς ἕλληνας ἀξιωματικούς, διότι ὁσάκις τοὺς ἐδόθη εὐκαιρία ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκον των. Ἡμεῖς στιγματίζομεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πολλάκις παρέσυραν τὸν ἕλληνα ἀξιωματικὸν καὶ τὸν ἀνέμιξαν εἰς ἀλλότρια καθήκοντα.

§88Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Δὲν διαφωνοῦμεν εἰς αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ ὡραῖα ἔργα τὰ ὁποῖα μᾶς ἐκληροδότησε τὸ πρόσφατον παρελθόν. Διότι γνωρίζω πολὺ καλὰ ποῖος ἦτο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἠθέλησε νὰ θεραπεύσῃ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἦτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὁ ὁποῖος δὶς διέλυσε τὴν ἐπιτροπήν, πρῶτον τὴν ἀνακριτικὴν ἡ ὁποία εἶχε προβῇ εἰς τὴν πρώτην ἀνάκρισιν, καὶ κατόπιν διέλυσε καὶ τὴν δευτέραν, ἡ ὁποία εἶχε συμπληρώσει τὴν ἀνάκρισιν.

§89Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ποῖος ἦτο ὁ Ὑπουργὸς αὐτός;

§90Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Ὁ κ. Πάγκαλος.

§91Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε ὅταν συνεζητήσαμεν κάποιο διάταγμα, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ὁποίαν εἶχα τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος καὶ σεῖς νὰ εἶσθε εἰσηγητής, συνεζητήσαμεν κάποιο Διάταγμα τὸ ὁποῖον ἀφεώρα τὸν νέον ὀργανισμὸν εἰς τὸ Σῶμα καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον πᾶς ἐπανερχόμενος ἐξ αἰχμαλωσίας ἀξιωματικός, ὑποχρεοῦται νὰ δίδῃ λόγον ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου ἵνα κανονίζῃ τὴν θέσιν του. Τότε ἐζητήσατε σεῖς ἵνα τοῦτο ἀφορᾷ καὶ τοὺς προηγουμένους ἀξιωματικούς. Καὶ ὑμεῖς προσωπικῶς εἴπατε νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον, ὅπως εἶχε καὶ ἐβεβαιώσατε ὅτι θὰ εἰσαγάγητε εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος, ὡρισμένον κανονιστικὸν Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου θὰ κανονίζωνται τὰ τῶν δοσιλόγων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Εἶναι τοῦτο γεγονός, Κύριε Ὑπουργέ;

§92Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Ἐνθυμοῦμαι αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἀπήντησα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἐξέθηκα ἐνώπιον αὐτῆς καὶ τὴν γνώμην μου, τὴν ὁποίαν δὲν διστάζω νὰ εἴπω καὶ τώρα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὅσον ἐνόμιζα τοῦτο ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰς τὰ 1923, 1924, 1925, τόσον τὸ νομίζω, ἵνα μὴ εἴπω ἀδύνατον, ἐπιβεβλημένον νὰ μὴ γίνῃ σήμερον. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου ἡ πραγματική.

§93Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Μᾶς ἐβεβαιώσατε τότε, καὶ ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Καλογερᾶ, νὰ ψηφισθῇ τὸ Διάταγμα ὡς εἶχε καὶ ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος θὰ ἐφέρετο Διάταγμα ἵνα κανονίσητε τὸ ζήτημα.

§94Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Τοιοῦτον πρᾶγμα δὲν εἶπον.

§95Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὸν κ. Καλογερᾶν, ὁ ὁποῖος ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις.

§96Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Δὲν χρειάζεται οὐδεμία ἐξήγησις. Ἡ γνώμη μου εὑρίσκεται εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς ἐπιτροπῆς. Τώρα ποὺ μοῦ τὸ λέγετε ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἰς τὴν ἀπάντησιν πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν εἶχα καὶ μερικὰς στατιστικὰς σημειώσεις καὶ ἔλεγα πόσοι ἐξ αὐτῶν, διότι πρόκειται περὶ ἀνωτέρων, πόσοι ἐξ αὐτῶν ἀπέθανον, πόσοι ἀπεστρατεύθησαν καὶ πόσοι ὑπηρετοῦν, καὶ εὑρίσκεται ἐκ τῆς στατιστικῆς αὐτῆς, ὅτι, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ ⅒ μόνον τῶν δοσιλόγων διοικητῶν ἀνωτέρων μονάδων καὶ συνταγμάτων μεμονωμένων ὑπηρετοῦν, τὰ δὲ 9)10 ἢ ἀπεμακρύνθησαν ἢ ἀπεβίωσαν. Καὶ εἶπον ὅτι δὲν θὰ εἶχε πρακτικὸν λόγον ἡ ἀνακίνησις τῶν πραγμάτων αὐτῶν, ἐνῷ ὅταν ἦσαν πρόσφατα τὰ πράγματα ἦτο εὐκολώτερον καὶ δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἔρευνα ἀλλὰ νὰ περιορισθῇ εἰς ὀλίγα πρόσωπα.

§97Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Εἰς τὸ ὅτι μᾶς ἐβεβαιώσατε ὅσα εἶπον παρακαλῶ τὸν κ. Καλογερᾶν νὰ μᾶς δώσῃ ἀπάντησιν.

§98Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὅταν συνεζητεῖτο ὁ νόμος περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέπτυξε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον ἐξέθεσε, ὅτι ὅσον τὸ εὕρισκε πρὶν ἐπιβεβλημένον τόσον τὸ εὕρισκε σήμερον ἐπιζήμιον καὶ ἐπιβλαβὲς καὶ μὲ τὴν γνώμην αὐτῶν συνετάχθησαν καὶ ἄλλα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐν τούτοις κατόπιν ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον δι’ ἄλλου νομοσχεδίου νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα καὶ πράγματι εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δὲν ἔχει δυσκολίαν.

§99Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Δὲν ἔδωκα ὑποσχέσεις. Εἶπον ὅτι δὲν ἔχω δυσκολίαν καὶ κατόπιν ἀπήντησα ἐγγράφως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὡς ἡ ἀπάντησίς μου ὑπάρχει.

§100Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἔκθεσις ἀξιωματικοῦ, ἡ ὁποία θὰ σᾶς καθοδηγήσῃ νὰ εὕρετε ποῖοι εἶναι οἱ ὑπεύθυνοι καὶ νὰ ἴδετε ὅτι τὰς ἡμέρας ἐκείνας τοῦ Αὐγούστου ἡ ἄμυνα εἶχε παραδοθῇ εἰς χεῖρας ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κατόπιν ἐκηρύχθησαν ἄξιοι τῆς Πατρίδος (θόρυβος). Ἔχετε ὑποχρέωσιν σεῖς ὁ ἔντιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μὴ ἀφήσετε ἀνεξέταστον καὶ τὸ ἐλάχιστον, τὸ ὁποῖον θίγει τὸ γόητρον τοῦ στρατεύματος. Δὲν εἶναι ὀρθὸν οἱ ἔνοχοι νὰ παραμένουν ἀτιμώρητοι (φωναὶ καὶ θόρυβος). Ἔχετε ὑποχρέωσιν καὶ ἀπέναντι τοῦ στρατεύματος καὶ ἀπέναντι τῆς ἱστορίας τοῦ Ἔθνους νὰ μὴ ἀφήσετε κεκαλυμμένον τὸ μέγα αὐτὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον θὰ συγκλονίζῃ γενεὰς γενεῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ νὰ μὴ ἀδικῶνται ἐν τῇ κοινῇ γνώμῃ ἄνθρωποι ποὺ δὲν ἔπταισαν.

§101Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Εἶναι ὁμόφωνος ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς νὰ ἐκκαθαρισθῇ τὸ ζήτημα τῶν δοσιλόγων.

§102Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Ἔχετε σεῖς τὴν γνώμην αὐτήν. Ἐγὼ σᾶς ἀνέπτυξα τὴν εἰδικήν μου γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα καὶ πρὸς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι θὰ ἦτο εἷς μάταιος ἀγὼν νὰ γίνῃ αὐτὸ σήμερον μετὰ ὀκτὼ ἔτη. Θὰ σᾶς προσθέσω τοῦτο ὅτι μὴ περιορίζητε τὸ ζήτημα στενῶς διότι ἂν τὸ ὅλον ζήτημα τὸ ἐξετάσετε μεμονωμένως τοπικῶς ἢ ἀριθμητικῶς...

§103Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ἀκέραιον νὰ ἐξετασθῇ, ἀκεραιότατον.

§104Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπ. Στρατ.). Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ συζητηθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα.

§105ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ συζητηθῇ (θόρυβος).

§106Κ. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ μίαν διακοπήν. Ἐπειδὴ συχνὰ ἀναφέρεται μία ἔκθεσις περὶ τῶν δοσιλόγων καὶ δι’ αὐτοῦ γίνεται μεγάλη ἐκμετάλλευσις, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐννοῶ νὰ εἶμαι εὐγνώμων πρὸς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος μὲ τιμᾷ, θέλω νὰ εἴπω μερικὰ πράγματα. Ἡ ἔκθεσις ἐκείνη ὑπεβλήθη ἐν καιρῷ, ὁπότε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ζητηθῇ λόγος περὶ ὅλων τῶν αἰτιῶν τῆς καταστροφῆς. Τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην δὲν ἐδημοσίευσα ἐγώ, καίτοι ἐτιμωρήθην καὶ ἀπεστρατεύθην δι’ αὐτὸ, εἶναι δὲ ἡ πρώτη φορὰ ποὺ τὸ λέγω. Τοὐναντίον δι’ ἐμπιστευτικῆς ἐπιστολῆς πρὸς τὸν κ. Γόντικαν τότε Ὑπουργὸν παρεκάλεσα ἐπειδὴ τὸ ζήτημα θὰ ἔφερε μεγάλην πάλην καὶ ἀναστάτωσιν, νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν ἡ ὁποία νὰ καταρτίσῃ πίνακα ἐκείνων οἱ ποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ καταλάβουν θέσεις τοὐλάχιστον σωματάρχου ἐν τῷ στρατεύματι κατόπιν τῆς ἐπιδειχθείσης ὑπ’ αὐτῶν διαγωγῆς. Δὲν ἐγένετο τοῦτο διότι καὶ ἡ Ὑπουργία τοῦ κ. Γόντικα ὑπῆρξε βραχύβιος καὶ ἐπῆλθε νέα μεταβολή. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν περὶ δοσιλόγων καὶ ἀναφέρονται εἰς τὴν ἔκθεσίν μου καὶ τονίζουν ὡρισμένας ἡμερομηνίας καὶ ὡρισμένα ἄτομα, τὰ ὁποῖα ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἢ ἔσφαλαν ἢ δὲν ἦσαν κύριοι τῆς καταστάσεως, λησμονοῦν ὅτι ὑπάρχει πρόλογος τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρονται οἱ λόγοι εἰς τοὺς ὁποίους ἀποδίδεται ἡ καταστροφή. Καὶ οἱ λόγοι αὐτοὶ εἶναι πολὺ γενικώτεροι, λόγοι ἀνεπαρκείας, χρονικῆς διαρκείας καὶ ἀκόμη, ἂν θέλετε, κύριοι, πολιτικοί. Θὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς ὅταν κατηγοροῦμεν διατὶ δὲν ἐλήφθη μέριμνα δι’ ὡρισμένας σελίδας τῆς ἐκθέσεως καὶ διατὶ ἐλήφθη μία ἀπόφασις διὰ τὸ ὅλον τῆς ἐκθέσεως, διότι τὸ συμπέρασμά μου δὲν ἦτο ὅτι ἔπταιον οἱ ἀξιωματικοὶ οὔτε οἱ σωματάρχαι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πιθανὸν νὰ ὑπέπεσαν εἰς σφάλματα καὶ νὰ μὴ ἔδειξαν τὴν στρατηγικὴν ἱκανότητα τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δείξουν. Δι’ αὐτὸ ἐζήτουν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὴν σύστασιν Ἐπιτροπῆς, ὥστε καὶ οἱ ἀτυχήσαντες ἀκόμη νὰ μὴ μετέχουν τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Δυστυχῶς δὲν ἐγένετο αὐτό. Παρῆλθον ἔτη καὶ βεβαίως νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἐπίκαιρον δι’ ἄλλους γενικωτέρους λόγους νὰ ἀνακινηθῇ καὶ νὰ ἔλθῃ πλέον προσωπικῶς τὸ ζήτημα ποῖοι εἶναι οἱ ὑπαίτιοι. Οἱ ἀξιωματικοὶ ὑπῆρξαν κατὰ τὸ πλεῖστον θύματα, καὶ δὲν νομίζω ὅτι οἱ αἰχμαλωτισθέντες ἀξιωματικοὶ ἔχουσι κάτι τι παραπάνω ἀπὸ τοὺς ἄλλους νὰ δώσωσι λόγον. Τουλάχιστον ἐκεῖνοι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ᾐχμαλωτίσθησαν παραμένοντες εἰς τὸ μέτωπον μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, ὅπως εἶναι ὁ στρατηγὸς Τρικούπης, εἶναι ἄξιοι τῆς συμπαθείας μας καὶ λυπούμεθα, διότι οὗτοι ἠτύχησαν, ἐνῶ ἄλλοι δὲν ἠτύχησαν, οἱ ὁποῖοι δὲν προσέφεραν μέχρι τέλους οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἐδοκίμασαν νὰ σωθοῦν. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἐπίκαιρον πλέον ἀπὸ τότε νὰ ἀνακινοῦνται ἑκάστοτε καὶ δὴ γνῶμαι μονομερῶς δι’ ὡρισμένας χρονολογίας καὶ ὡρισμένα ἄτομα. Ἐὰν συνεδέετο ἡ συζήτησις μὲ τὰ γενικὰ αἴτια τῆς καταστροφῆς, τοῦτο θὰ ἦτο ἴσως καὶ συμφέρον διὰ τὴν γενικὴν ἱστορίαν.

§107Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουρ. Στρατ.). Κατόπιν τῶν ὅσων σᾶς εἶπον, Κύριοι ὅσον ἀφορᾷ τὰ ζητήματα δυνάμεως ἀνδρῶν καὶ δυνάμεως ἀξιωματικῶν, θὰ θίξω ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξάν τινὲς τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων κυρίων βουλευτῶν, τὸ ζήτημα τοῦ δυνατοῦ τῆς ἐλαττώσεως μονάδων. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, διὰ νὰ γίνῃ αἰσθητὸν καὶ νὰ μὴ λησμονῆται ἀπὸ τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ κύριος προορισμὸς τοῦ στρατοῦ τῆς εἰρήνης εἶναι ἡ προπαρασκευὴ καὶ ἡ ὀργάνωσίς του ἐν πολέμῳ. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἔχω τὴν γνώμην, ἡ ὁποία δὲν εἶναι γνώμη ἐμοῦ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι δόγμα ἐπιστημονικόν, ὅτι τόσον ταχυτέρα καὶ τόσον τακτικωτέρα καὶ τόσον τελειοτέρα εἶναι μία ἐπιστράτευσις, ὅσον εἶναι ὀλιγώτερος ὁ ἀριθμὸς τῶν νέων μονάδων καὶ τῶν νέων ἐπιτελείων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ καταρτισθοῦν ἐν ἐπιστρατεύσει· ἀποδίδω δὲ τόσον κολοσσιαίαν σημασίαν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ὑστεροῦμεν, καὶ δὲν διστάζω νὰ τὸ εἴπω, διότι δὲν θεωρεῖται μυστικόν, ὅτι ὑστεροῦμεν τόσον ἀπὸ ἀπόψεως ταχύτητος ἐπιστρατεύσεως, λόγῳ τῶν συγκοινωνιῶν, ὥστε δὲν τολμῶ νὰ θέσω περαιτέρω μάχαιραν περικοπῆς μονάδων καὶ ἐπιτελείων, ἐκεῖ ὅπου εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ φέρῃ μεγάλην ἐπιβράδυνσιν καὶ μεγάλην ἀταξίαν ἐν τῇ ἐπιστρατεύσει. Ἀλλὰ καὶ τούτου τοῦ μεγάλου λόγου μὴ ὑπάρχοντος, παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι καὶ ἄλλος λόγος δευτερευούσης φύσεως καθιστᾷ δυσχερεστάτην τὴν ἑκάστοτε, δίκην φούρνου Νασρεδὶν Χότζα ἐναλλαγὴν τῶν ὀργανισμῶν. Νομίζω ὅτι εἰς ὀργανισμὸς διὰ νὰ δώσῃ ἀποτελέσματα, πρέπει νὰ λειτουργήσῃ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, καὶ ὄχι μία φορὰ νὰ τὸν συνιστῶμεν καὶ μία φορὰ νὰ τὸν καταργῶμεν. Βεβαίως καὶ ἐγὼ κατήργησα ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ καταργήσω, καὶ εἰς τὸ μέλλον ἀκόμη θὰ προβῶ καὶ εἰς ἄλλας καταργήσεις. Ἀλλὰ πρέπει μετὰ κάποιας περισκέψεως νὰ προβαίνωμεν, διότι πάντως δὲν πρόκειται περὶ ἐναλλαγῆς προγράμματος πολιτικοῦ, τὸ νὰ θέλωμεν νὰ δημιουργήσωμεν ἢ νὰ διαλύσωμεν μονάδας. Ἔχετε συντάγματα εἰς ὡρισμένα μέρη τὰ ὁποῖα στρατωνίζει τὸ Κράτος, δαπανῶν τόσα ἑκατομμύρια. Ὑποθέσατε ὅτι τὰ καταργῶμεν. Πᾶνε χαμένα ὅλα τὰ δαπανηθέντα. Ἐὰν εὑρεθῶμεν εἰς ἀνάγκην νὰ τὰ ἀνασυστήσωμεν, πρέπει νὰ κατασκευάσωμεν νέους στρατῶνας. Λοιπὸν δὲν εἶναι εὔκολον νὰ καταργῶμεν καὶ νὰ ἀνασυνιστῶμεν διὰ ταχυδακτυλουργίας ταῦτα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ θιχθέν, τῆς ἡλικίας τῶν στρατευομένων, καὶ πρὶν ἀκόμη γίνει λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, ἀνέκαθεν, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον καὶ ἐγὼ ἔκαμον ὅ,τι ἦτο δυνατόν, διὰ νὰ μεταφερθῇ ἀπὸ τοῦ εἰκοστοῦ εἰς τὸ εἰκοστὸν πρῶτον ἔτος τῆς ἡλικίας των. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ὅμως, ὅτι μὲ τὴν ἐλάττωσιν τῆς θητείας αὐτοὶ οἱ σταθμοὶ τῆς μεταπτώσεως εἶναι ἀρκετοί, πρέπει νὰ ἀπορροφήσουν ἀρκετὸν χρόνον, διότι εἶναι ἀρκετὰ δυσχερής. Ἐπίσης δὲν θὰ εἶχον καμμίαν δυσχέρειαν νὰ εἴπω, ὅσον ἀφορᾷ τὴν θιχθεῖσαν συγχώνευσιν τῶν δύο ἀεροπορικῶν ὑπηρεσιῶν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐξασφαλίζεται ὁ τρόπος τῆς λειτουργίας, ὁπωσδήποτε δὲν θὰ εἶχον κατ’ ἀρχὴν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ καὶ τούτου μὴ ὄντως δυνατοῦ, ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι καὶ οἰκονομίαι δύναται νὰ ἐπιτευχθοῦν, ἐὰν τοὐλάχιστον ἡ ἐκπαίδευσις καὶ τὸ ὑλικὸν ἦτο ὁμοιόμορφον, καὶ ἐπὶ τούτου νομίζω ὅτι μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ πᾶσα δυνατὴ συνεργασία, ὥστε νὰ καταλήξωμεν εἰς τοιοῦτόν τι, τοὐλάχιστον ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ καθίστατο δυνατὴ ἡ ἐντελὴς συγχώνευσις τῶν δύο ὑπηρεσιῶν λόγῳ τοῦ κάπως διαφορετικοῦ προορισμοῦ των. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἐπεκταθῶ εἰς τὰς λεπτομερείας. Νομίζω ἄλλωστε, ὅτι οὔτε ἡ στιγμὴ εἶναι κατάλληλος καὶ ὅπως εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ πολλὰ ζητήματα ἐθίχθησαν οὐχὶ ἀφορῶντα τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλὰ σκέψεις καὶ γνώμας περὶ τροποποιήσεων καὶ μεταβολῶν. Ἤθελον μόνον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μονάδων ὅτι βεβαίως συναισθανόμενος πλήρως τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, ἐθεώρησα ὡς καθῆκον, ἐπιτακτικόν, ἔστω καὶ δεχόμενος ἐπιθέσεις, ἀρνητικῶς τοὐλάχιστον νὰ παράσχω τὴν συνδρομήν μου εἰς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν πταίω ἐγώ, κύριοι. Καὶ δὲν πταίει κανείς, ἐὰν ὁ στρατὸς ἔχῃ ἀνάγκην, δυστυχῶς, πόρων. Θέλετε νὰ κάμωμεν στρατὸν καὶ νὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν λαὸν ὅτι μπορεῖ νὰ εἶναι ἥσυχος, διότι ἡ ἀξιοπρέπεια του καὶ ἡ ἀκεραιότης του οὐδένα διατρέχουν κίνδυνον; Ἐὰν ἐλλείπῃ αὐτὸς ὁ λόγος, ἐὰν δηλαδὴ δὲν θέλωμεν νὰ τὸ εἴπωμεν, τότε δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ὅ,τι θέλομεν, ἂν δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ συναισθανθῶμεν τὴν ἀνάγκην νὰ διατηρήσωμεν τὰς δυνάμεις τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, πρὸς προστασίαν ἡμῶν, μακρὰν πάσης κατακτητικῆς σκέψεως, πρὸς προστασίαν μόνον τοῦ ἐδάφους μας καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας μας. Δὲν πρέπει νὰ μιμηθῶμεν τὰ μύρια παραδείγματα τῶν ἄλλων Κρατῶν καὶ τοῦ εἰδικοῦ μας, τὰ ὁποῖα εἰς περιόδους εἰρήνης παρημέλησαν τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν αὐτῶν, ἢ τὴν ἐθεώρησαν ἐπιδεκτικὴν ἀναβολῆς. Καὶ τὸ παράδειγμα αὐτὸ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὅτι ἔχω ζωηρὸν, διότι ἔχω τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ 1897 δι’ ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλο Κράτος, παντὸς σεβασμοῦ καὶ πάσης συμπαθείας ἄξιον, τὸ ὁποῖον, ἐνῶ ἠδύνατο νὰ παρατάξῃ δύναμιν διπλασίαν καὶ τριπλασίαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν παρέταξεν, καὶ τὸ ὁποῖον ἠδύνατο διὰ τῆς δυνάμεως αὐτῆς νὰ καταστήσῃ— δὲν θὰ θεωρηθῶ παραδοξολόγος — ἀδύνατον τὴν ἔκρηξιν τοῦ μεγάλου πολέμου, ἐννοῶ τὸ Βέλγιον, ἔμεινεν συζητῶν ἐπὶ ἔτη περὶ τῆς στρατιωτικῆς του ὑποχρεώσεως καὶ κατέληξε εἰς τὰ 1913 ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἀπειλὴν νὰ ψηφίσῃ νόμον διὰ τοῦ ὁποίου ἐξησφαλίζετο ὅτι εἰς τὰ 1925 θὰ ἠδύνατο νὰ παρατάξῃ ἀνάλογον ἀριθμὸν δυνάμεως στρατοῦ. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι τὸ Κράτος τοῦτο δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνθέξῃ οὐχὶ εἰς εἰσβολὴν ἐμπολέμων στρατιωτικῶν δυνάμεων, ἀλλ’ εἰς εἰσβολὴν μονάδων τοῦ ἐν εἰρήνῃ Γερμανικοῦ στρατοῦ. Ἔχω νὰ προσθέσω ὅτι καὶ ἡ ὅλη ἱστορία τοῦ πολέμου καὶ τὸ ὅλον σχέδιον τὰ ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν προπαρεσκευασμένων, ὡς σήμερον εἶναι γνωστὸν ἐκ τοῦ ἐπισήμων πλέον ἐκθέσεων, ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς βάσεως ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ εἰσβολὴ διὰ τοῦ Βελγίου, τὸ ὁποῖον ἀδιόρθωτον δὲν ἐσκέφθη νὰ ὀργανώσῃ τὰς ἀμυντικάς του δυνάμεις, καὶ ὄχι νὰ γίνῃ ἀπὸ ἀλλοῦ ὅπου ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος τῆς ἀντιστάσεως ἢ διὰ τῆς Ἑλβετίας ὅπου ἐγνώριζον ὅτι οἱ Ἑλβετοὶ ἔχοντες πολὺ βαθυτέραν τὴν συναίσθησιν τῆς ἀνάγκης τῆς ἀκεραιότητος των εἶχον ὀργάνωσιν τοιαύτην ἥτις ἀπετέλει κίνδυνον ἢ πρόσκομμα ἢ ἐμπόδιον τοῦ μέλλοντος νὰ εἰσβάλῃ εἰς τὴν Χώραν των στρατοῦ. Εἶναι πρόσφατον παράδειγμα, κτυπητὸν δι’ ἡμᾶς, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέψατε ἐγὼ τοὐλάχιστον νὰ τὸ αἰσθάνομαι πάντοτε καὶ νὰ μὴ θέλω νὰ ἐπέλθῃ εἰς βάρος τῆς Πατρίδος ἡμῶν. (Χειροκροτήματα).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§109Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ναυτ.). Ἐλέχθη, κύριοι, μέχρι κόρου καὶ ἀνεγνωρίσθη, λόγῳ τοὐλάχιστον ἂν οὐχὶ ἔργῳ, ὅτι τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς ἐν τῇ ψηφίσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1927–28 δὲν παρεῖχεν ἔδαφος πρὸς τόσον μακρὰν συζήτησιν διὰ δύο λόγους ἀποχρῶντας: πρῶτον μὲν διότι ὁ προϋπολογισμὸς τῆς χρήσεως περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν ἔχει ἤδη σχεδὸν κατὰ τὰ 11)12 ἐκτελεσθῆ ὥστε νὰ ἀποβαίνῃ σχεδὸν ἀπολογισμός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου διότι αἱ συζητήσεις αἱ γενόμεναι ἀπὸ μιᾶς ἑβδομάδος ἐπὶ τοῦ πεδίου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν, ἐδόθησαν ἐπανειλημμένως εὐκαιρίαι εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα γίνωσι τότε, λόγῳ τοῦ ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν ἐδόθη εἰς τὴν Βουλὴν ἡ εὐκαιρία, συζητουμένων νομοσχεδίων περὶ μερικῆς ἐκτελέσεως τοῦ προειρημένου προϋπολογισμοῦ, νὰ συζητήσωσι εὐρέως, εὐρύτατα, τὸν προϋπολογισμὸν τῶν τε ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων. Παρὰ πάντα ταῦτα, συζήτησις μακρὰ καὶ διεξοδικὴ διεξήχθη ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἐμὴν θὰ ἦτο ἴσως δυνατὸν νὰ ἀποβῇ χρήσιμος κατὰ τοῦτο, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παράσχῃ ἐνδείξεις εἰς τοὺς ἐν τῇ Κυβερνήσει διατελοῦντας ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ρυθμίσεως τοῦ μέλλοντος προϋπολογισμοῦ τῆς Χώρας. Μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης θὰ ἦτο κατὰ τὴν γνώμην μου δεδικαιολογημένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1927–28. Ἐὰν δὲ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης θέλωμεν, καὶ μόνον, νὰ ἐξετάσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῶν τριῶν Ὑπουργείων περὶ τῶν ὁποίων καλεῖται νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ εἴπω ὅτι, ἐκτὸς τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα τῶν τριῶν Ὑπουργείων καὶ ὑποδείξεων γενομένων παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Κοζάνης, σχεδὸν δὲν ἤκουσά τι τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ σχέσιν πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Ἤκουσα μάλιστα καὶ πράγματα τὰ ὁποῖα ὅλως ἀνοικείως —ἂν μοῦ ἐπιτρέπεται ἡ ἔκφρασις—ἀνεκινήθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν, καὶ δὴ ἐπὶ ζημίᾳ ἴσως συμφερόντων μεγάλων τοῦ Κράτους. Ἠλέγχθη ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, ὡς μὴ ἔχουσα πρόγραμμα ναυτικῶν παρασκευῶν, ὡς μὴ ἔχουσα πρόγραμμα στρατιωτικῶν συμπληρώσεων καὶ πέραν τούτου καὶ ταῦτα λέγοντες διεξήγαγον καὶ συζητήσεις ἐν πνεύματι ἀντιζηλείας ὁμιλοῦντες περὶ στρατιωτικῶν παρασκευῶν, ἐν πνεύματι ἀντιζηλείας πρὸς ὅμορον Κράτος αἱ μετὰ τοῦ ὁποίου σχέσεις ἡμῶν ἦσαν εἰρηνικαί, ἐνδέχεται δὲ νὰ ἀποβῶσι σὺν τῷ χρόνῳ καὶ καλλίτεραι. Ἀλλά, κύριοι, τὰ Βουλευτικὰ σώματα οὐδέποτε ὑπῆρξαν τὰ ἁρμόδια ἵνα συζητήσωσι τεχνικὰ ζητήματα, καὶ διὰ ζητήματα πολεμικῆς παρασκευῆς μιᾶς χώρας, καὶ διὰ τοῦτο τοιαῦτα ζητήματα ἀπεκλείσθησαν πάντοτε, ὄχι μόνον παρ’ ἡμῶν, ἀλλὰ ἀπὸ καιροῦ ἀπεκλείσθησαν πάντοτε καὶ ἀπὸ ἄλλας Βουλάς, διότι προεῖχε πάντοτε ὑπερτέρα ἀνάγκη, ἡ ἀνάγκη τῆς διασφαλίσεως τῶν ὑψηλοτέρων ἐθνικῶν συμφερόντων. Καὶ διὰ τοῦτο ὁμιλούντων τινῶν τῶν κ. συναδέλφων προχθές, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἠναγκάσθην νὰ προβῶ εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι τῶν κ. συναδέλφων περὶ ταῦτα ἀσχολουμένων δὲν θὰ ἤμην διατεθειμένος ἐγώ, ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ προϊστάμενος Ὑπουργὸς πολεμικοῦ Ὑπουργείου, νὰ παρακολουθήσω αὐτοὺς εἰς τὴν συζήτησιν. Τὰ σημεῖα δὲ ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα, ὡς ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ δώσῃ πᾶσαν τὴν ἀναγκαίαν προσοχήν, εἶναι τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῶν δύο στρατιωτικῶν Ὑπουργείων καὶ περὶ αὐτῶν προτιθέμενος νὰ ὁμιλήσω ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ δὲ ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἀπασχοληθῶ εἰμὴ μόνον ἀκροθιγῶς καὶ ἐν κεφαλαίῳ περὶ ὅσων ἄλλων ὡμίλησαν οἱ λοιποὶ ἐκ τῶν κ. συναδέλφων, τοὐτέστι περὶ τινων ἄλλων ἀκόμη, διότι δὲν ὑπῆρξεν οὐδεμία ἀφορμὴ ἐλέγχου κατὰ τῆς Κυβερνήσεως δι’ ὅσα πράττει ἢ δι’ ὅσα παραλείπει νὰ πράξῃ, οὐδεμία ἀφορμὴ ἥτις νὰ μὴ ἐγένετο ἀντικείμενον ἐπερωτήσεων συζητουμένων ἤδη, οὐχὶ κατὰ τὸν τύπον καὶ τὴν τάξιν τῶν ἐπερωτήσεων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Τοῦτο ὅμως σημαίνει τελείαν ἀνατροπὴν τῆς τάξεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος διὰ τῆς ἀναμίξεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου μὲ τὰ δημιουργικά, τὰ νομοθετικὰ ἔργα τῆς Βουλῆς. Καὶ οὕτως ἠκούσαμεν τὰς ἀπὸ καταβολῆς τῆς συνόδου ὑποβληθείσας ἐπερωτήσεις, συζητουμένας καὶ ἀναπτυσσομένας ἀθρόως ἐπὶ πεδίου ξένου πρὸς ταύτας, ἐπὶ τοῦ πεδίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου βεβαίως εἶναι ἱερόν, εἶναι ἀπαραβίαστον ἀνῆκον εἰς πάντα ἐκ τῶν κ. βουλευτῶν, καὶ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ δὲ τῆς Βουλῆς, καὶ ἀπὸ ἰδιοσυγκρασίας ἀκόμη, εἶμαι πρόθυμος πάντοτε, καὶ ὑπῆρξα πάντοτε πρόθυμος, νὰ ὑποστῶ πάντα ἔλεγχον καλῶς καὶ κανονικῶς ἐνασκούμενον. Φρονῶ ὅμως ὅτι κακῶς ὁρμαθὸς ἐπερωτήσεων συνελέχθη καὶ κατηρτίσθη διὰ νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις αὕτη ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ δὲν θὰ παρακολουθήσω, κύριοι, τοὺς κυρίους συναδέλφους εἰμὴ μόνον ἀκροθιγῶς, ὡς εἶπον, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ οἱ κύριοι συνάδελφοι διατηρῶσιν ἀκέραια καὶ ἀπαραμείωτα πάντα τὰ δικαιώματα αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον ἐπερώτησαν τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα ἡ πρέπουσα νὰ ἀναπτύξωσι τὰς ἐπερωτήσεις αὐτῶν καὶ νὰ ἐλέγξωσι τὴν Κυβέρνησιν περὶ ὅσων κακῶς τυχὸν ἔπραξεν. Περιορίζομαι, κύριοι, εἰς τὴν ἔρευναν τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν οἰκονομικῶν ἐν σχέσει πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ὁ κ. εἰσηγητὴς ἀναβιβάζων τὰς πιστώσεις τὰς χορηγηθείσας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν εἰς 477.000.000, προβαίνει εἰς τὰς ἑξῆς ὑποδείξεις: Τὰ 477.000.000 ὀφείλονται τὸ μὲν εἰς τὰς ἀρχικῶς χορηγηθείσας πιστώσεις ἐκ 421.866.000, τὸ δὲ εἰς τὰς ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις 55.180.000 δραχ., προβαίνει, λέγω, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὁλικῶν πιστώσεων τῶν 477.046.000 δραχ., εἰς τὰς ἑξῆς ὑποδείξεις. Ἐκ τῶν αὐξήσεων τούτων ὑποδεικνύω εἰς τὴν Βουλὴν πρῶτον τὸ ποσὸν 3.000.000 δρ. διὰ τὰς ἀποδοχὰς ἀξιωματικῶν ἔναντι τῆς μὴ ἐγκαίρου περικοπῆς τοῦ 7% τῶν ἀποδοχῶν των. Ὅταν, κύριοι, κατηρτίσθη ὁ προϋπολογισμὸς ὁ συζητούμενος προέβλεπεν ἀληθῶς περικοπὴν ποσοστοῦ ἐκ τοῦ μισθοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ ὁποία ἐφαρμοζομένη ἔκτοτε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ προβλεφθέντα καὶ ἀναγραφέντα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Γνωρίζει δὲ ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος, γνωρίζει καὶ αὐτὸς ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ποῖοι ὑπῆρξαν οἱ ἀποχρῶντες λόγοι, ὧν ἕνεκα τὸ μέτρον τοῦτο τῆς περικοπῆς ἐν τῷ ποσοστῷ τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀφ’ ἧς προεβλέφθη, οὗ ἕνεκα ἐδέησε νὰ ζητηθῇ πίστωσις 3.000.000 ἐπὶ πλέον. Ὑποδεικνύει δεύτερον ὁ κ. Εἰσηγητὴς ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ «τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων ἀπὸ 50.000.000 εἰς 60.000.000, κεφαλαίου ἐξόδων Τραπέζης καὶ τροφοδοτικῆς μερίδος, εἰς ὃ ὑπάγονται καὶ αἱ ἀποθῆκαι τροφίμων τῶν ὁποίων τὴν κατάργησιν ἐπιμόνως ἐζήτησεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐμπειρογνωμόνων μετὰ τῆς συστάσεως ὅπως ἐνεργηθῇ καὶ ἔλεγχος τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν». Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐμπειρογνωμόνων ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς προτείνει τὴν κατάργησιν τῆς τροφοαποθήκης Πειραιῶς, ἤτοι προτείνει (ἀναγινώσκει) «1) Δὲν κρίνει ἄσκοπον νὰ συστήσῃ τὴν κατάργησιν τῆς τροφαποθήκης τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, ὅπως κατηργήθη καὶ ἡ τοῦ στρατοῦ. Εἷς ἐπιμελὴς ἔλεγχος τῶν δελτίων αὐτῆς μετὰ τὴν κατάργησιν συνιστᾶται ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἵνα βεβαιωθῇ ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἡ εὐκολία αὕτη περὶ τὴν προμήθειαν εὐθηνῶν τροφίμων δὲν ἀπετέλει σοβαρὰν εἰσροὴν τοῦ δημοσίου πλούτου, χωρὶς νὰ θεραπεύῃ καὶ τὰς λογικὰς ἀνάγκας τῶν δι’ οὓς προωρίζετο». Τὸ μέτρον προτείνεται ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν ὡς μέτρον γενικόν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ὑπηγορεύθη ἐκ τοῦ φόβου μὴ τυχὸν διὰ τῆς λειτουργίας τροφοαποθήκης ἐν Πειραιεῖ γίνεται διαρροὴ τοῦ δημοσίου χρήματος, πρᾶγμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀμφιβάλλει ἐφόσον προτείνει νὰ γίνῃ ἔλεγχος τῶν δελτίων διὰ τὴν βεβαίωσιν αὐτοῦ. Καὶ ἐν πρώτοις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τῆς τροφοδοτικῆς μερίδος δὲν εἶναι οἷα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Σπετσῶν διότι ἡ τροφοδοτικὴ μερὶς ὑπελογίσθη ἀρχικῶς πρὸς δραχμὰς 17 κατὰ μέσον ὅρον δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος, ἀνῆλθεν ὅμως, ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν τροφίμων εἰς δραχμὰς 18.50 κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας. Ἡ δὲ μὴ ἐπάρκεια τῆς σχετικῆς πιστώσεως ὀφείλεται εἰς τοὺς ἑξῆς λόγους. αʹ) ὅτι ἕνεκα τῆς αὐξομειώσεως τῶν πληρωμάτων τοῦ Στόλου ὁ ἀριθμὸς τῶν τροφοδοτητέων ναυτῶν δὲν ἦτο 5173, ὅπως ὑπελογίσθη ἀρχικῶς, ἀλλὰ 5711, βʹ) ὅτι ἡ πρόσθετος ὑπηρεσία τῶν ναυτῶν ὑπελογίσθη εἰς 10 ἡμέρας προσήγγισε δὲ πράγματι τὰς 50 καὶ πλέον ἡμέρας, γʹ) ὅτι ἡ ἀξία τῶν τροφίμων δὲν ἠκολούθησε τὸν τιμάριθμον τοῦ νομίσματος ἡμῶν, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου 1927, ὅτε συνετάχθη ὁ προϋπολογισμός, βαίνει διαρκῶς αὐξάνουσα. Σημαντικὴν δὲ αὔξησιν δαπανῶν δημιουργεῖ ἡ τροφοδοτικὴ μερὶς ἐκ τοῦ λόγου τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν εἰδῶν τῆς τροφοδοτικῆς μερίδος. Καὶ ὁ λόγος εἶναι εὐνόητος, ὅστις προκαλεῖ τὰς αὐξήσεις, διότι πάντες γνωρίζομεν ὅτι πάντα τὰ χρειώδη τοῦ βίου δὲν ἐστάθησαν εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἦσαν καὶ οὕτως ἐγένοντο αἱ αὐξήσεις ἐντεῦθεν τῆς τροφοδοτικῆς μερίδος ἥτις ὑπερετιμήθη ἀπὸ 17 εἰς 18 50 δραχμάς.

§110Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν σας ἔχετε ἀποδείξεις ὅτι ἀκόμη περισσότερον πρέπει νὰ αὐξηθῇ τὸ ἀντίτιμον, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὲς οὔτε τὸ 18.50;

§111Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Ἀπό τινος, κ. Συνάδελφοι, ὑπῆρξαν ὑποδείξεις τοιαῦται αἵτινες δὲν ἐγένοντο δεκταὶ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ ἐτηρήθη τὸ μέτρον νὰ μὴ ὑπερβῇ ἡ αὔξησις τῆς τροφοδοτικῆς μερίδος τὰς δραχμὰς 18.50. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀξίας τῆς τροφοδοτικῆς μερίδος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προκύψῃ εἴτε ὑπάρχει εἴτε δὲν ὑπάρχει τροφαποθήκη ἐν Πειραιεῖ. Γεννᾶται ἐντεῦθεν ἓν ἕτερον ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπέβλεψεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐμπειρογνωμόνων, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐξήτασε αὐτὸ καὶ κατέληξεν εἰς τὴν σκέψιν καὶ εἰς τὴν πρότασιν περὶ καταργήσεως αὐτῆς. Ἡ τροφοδοτικὴ ἀποθήκη ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ συστηθῇ κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους, ὅτε ὁ ἐφοδιασμὸς τῶν πλοίων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνηται, καὶ μάλιστα ἀζημίως διὰ τὸ Δημόσιον, ἀπὸ ἑκάστην ἀγορὰν ὅπου τυχὸν εὑρίσκοντο τὰ πλοῖα τοῦ στόλου ἡμῶν. Ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἕνας κεντρικὸς ἐφωδιασμὸς ὁ ὁποῖος θὰ ἐξησφάλιζε καὶ θὰ ἐπήρκει εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν πληρωμάτων καὶ λόγῳ τῆς ποιότητος τῶν τροφῶν ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῶν συμφερόντων συνάμα τοῦ Δημοσίου διὰ τῆς ἑνιαίας ποιότητος πάντων τῶν τροφίμων. Ἔκτοτε λοιπὸν ἐδημιουργήθη ἡ τροφοαποθήκη Πειραιῶς, ἡ ὁποία καὶ μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους ἐθεωρήθη καὶ χρήσιμος καὶ ἱκανὴ τὰ παράσχῃ χρησίμους ὑπηρεσίας εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τὸ Ναυτικόν. Καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον διετηρήθη. Μία εὔλογος ἀντίρρησις θὰ ἦτο δυνατή, καὶ ἤκουσα γινόμενον λόγον περὶ τῆς ἀντιρρήσεως αὐτῆς ἐν τῇ Βουλῇ, μία εὔλογος ἀντίρρησις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προκύψῃ διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς Τροφοποθήκης Πειραιῶς, ὅτι ἡ τροφαποθήκη δὲν ἐφοδιάζει μόνον τὰ πλοῖα ἡμῶν, ἀλλὰ παρέχει τρόφιμα καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ τῶν ἀποστράτων. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ κανόνα μέχρι τοῦδε τηρηθέντα, ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ ὁποίου ἐγὼ τοὐλάχιστον συνηγορῶ, ὁ ἐφοδιασμὸς τῆς τροφοαποθήκης γίνεται διὰ ἐμπορευμάτων τράνζιτο, ἐγεννήθη ἐντεῦθεν ἡ σκέψις, ὅτι οἱ μὴ ἀνήκοντες εἰς τὰ πληρώματα τοῦ στόλου, ὡς εἶναι αἱ οἰκογένειαι τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἀποστράτων, διέφευγον τὴν φορολογίαν τὴν καταβαλλομένην διὰ τῶν εἰσαγωγικῶν δασμῶν ἐπὶ τῶν τροφίμων, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανον, καὶ ἐντεῦθεν ἐζημιοῦτο τὸ Δημόσιον τὰ ἀντιστοιχοῦντα εἰς τοὺς δασμοὺς αὐτοὺς ποσά. Ἡ ἀντιλογία αὐτὴ ἔχει πάντα λόγον νὰ εἶναι ἀξία προσοχῆς καὶ νὰ ἀγάγῃ εἰς σκέψεις περὶ καταργήσεως τῆς ἀποθήκης, ἂν τοιοῦτόν τι ἐλάμβανε χώραν. Ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα, διότι ἐὰν ἄλλοτε ἐγένετο τοιοῦτόν τι, καὶ γνωρίζετε ἐπίσης διὰ ποῖον λόγον πολλοὶ προσέφευγον εἰς τὴν τροφοαποθήκην εἴτε τῆς ξηρᾶς εἴτε τῆς θαλάσσης διὰ προμήθειαν τροφίμων, ἐὰν λέγω ἐγένετο ἄλλο τι τοιοῦτόν τι, σήμερον δὲν γίνεται. Ἐκ τῶν πρώτων μεριμνῶν μου ἀφ’ ὅτου εἰσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὑπῆρξεν ἡ ἀποκατάστασις τῆς τάξεως ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῆς Τροφοποθήκης ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο. Τουτέστιν βλέπων, ὅτι ἐζημιοῦτο ἐντεῦθεν τὸ δημόσιον τοὺς δασμοὺς ἐπὶ ὅσων εἰδῶν παρεχωροῦντο εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἀποστράτων, εὕρισκον ὅτι τὸ πρᾶγμα ἦτο ἀπολύτως ἐπιζήμιον καὶ ἄνισον. Ἐξ συνεννοήσεως δὲ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπέβαλλον ἔκτοτε τὸ μέτρον διὰ τὴν Τροφοποθήκην ὥστε ἐπὶ ἑκάστου χορηγουμένου οἱουδήποτε εἴδους ἔξωθεν προερχομένου νὰ καταβάλλεται πάντοτε καὶ εἰς τὴν ποσότητα ὁ ἀντιστοιχῶν δασμὸς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου μέχρι λεπτοῦ. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ὑποχρεώσαμεν ἐπὶ πλέον τοὺς μὴ ἀνήκοντας εἰς τὰ πληρώματα, τοὺς ἐφωδιαζομένους τυχὸν ἀπὸ τὴν ἀποθήκην, νὰ καταβάλλωσι καὶ 2% δι’ ἔξοδα τῆς Τροφοποθήκης, ὥστε ἐκ τούτου οὐδὲν νὰ ζημιοῦται τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ γεννᾶται ἐντεῦθεν ἡ ἀπορία, ποῖα συμφέροντα ἔχουσι τότε αἱ οἰκογένειαι τῶν ἀξιωματικῶν αἱ ὁποῖαι ἐπιβαρύνονται διὰ τῶν νενομισμένων δασμῶν καὶ διὰ τῶν ἐξόδων τῆς τροφαποθήκης νὰ προσφεύγωσι εἰς αὐτὴν καὶ ὄχι εἰς τὸ ἐλεύθερον ἐμπόριο; Ἡ ἀπάντησις εἶναι εὐνόητος· ἡ ἀπάντησις εἶναι ὅτι διαφεύγουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰ διάμεσα κέρδη, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἱ μεταπράται πωλοῦντες ἕκαστον εἶδος εἰς τὸν καταναλωτὴν καὶ οὕτω ἡ ἀποθήκη Πειραιῶς ἐνῷ παρέχει ἀναντιρρήτως ὑπηρεσίας ὑπὲρ τοῦ Ναυτικοῦ, δὲν γίνεται αἰτία νὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον οὔτε ἓν λεπτὸν ἐκ τῆς λειτουργίας αὐτῆς. Πρό τινος καιροῦ μοὶ ἀνεκοινώθη ἐκ φόβου τοιούτου καὶ ἐκ προνοίας ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου ἓν γεγονός τὸ ὁποῖον ἀληθῶς μου ἐπροξένησεν ἐντύπωσιν καὶ ἐθεώρησα ἄξιον προσοχῆς, καὶ ἐνέκυψα εἰς τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ περιστατικοῦ τούτου. Διότι ἦτο ἐντεῦθεν δυνατὸν νὰ διαρρέῃ τὸ δημόσιον χρῆμα. Ὡς σχετικὸν, τὸ ἀναφέρω. Μοὶ ἀνεκοινώθη τὸ γεγονὸς ὅτι ἐγένετο κατηγορία κατὰ ὡρισμένων προμηθευτῶν τῆς Τροφοποθήκης ἐπὶ εἰσαγωγῇ λαθρεμπορικῶν εἰδῶν τὰ ὁποῖα, ἐνῷ ἐλέγετο ὅτι προωρίζοντο τάχα διὰ τὴν τροφαποθήκην Πειραιῶς, εἰσήρχοντο δὲ πραγματικῶς εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ ἐλευθέρου ἐμπορίου διαφεύγοντα διὰ τῆς μεθόδου ταύτης τὰ τέλη τοῦ Δημοσίου. Τὸ πρᾶγμα ἦτο ἔν τινι μέτρῳ ἀληθές, διότι, ὡς ἐπείσθην ἐκ τῆς μελέτης τῆς ποινικῆς δικογραφίας, ἐγένετο τοιαύτη κατηγορία κατὰ ὡρισμένου ἐμπόρου προμηθευτοῦ τῆς τροφαποθήκης, τῆς κατηγορίας ταύτης ἐπελήφθη ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη, ἠρεύνησε τὴν ὑπόθεσιν ἐν πάσει λεπτομερείᾳ καὶ κατέληξε εἰς τὴν ἔκδοσιν βουλεύματος ἀποφαινομένου ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ κατηγορία. Καὶ ἐπείσθη ἡ δικαιοσύνη ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀδίκημα λαθρεμπορίας ἐκ τοῦ ἑξῆς γεγονότος. Ὁ ἔμπορος ὁ χορηγητὴς κακάου εἰς τὴν τροφαποθήκην εἶχεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραδώσῃ ὡρισμένην ποσότητα κακάου, ἦτο ὡρισμένον τὸ ποσὸν τοῦ κακάου, τὸ ὁποῖον θὰ παρεδίδετο τράνζιτο εἰς τὴν τροφοποθήκην, νὰ μεταφερθῇ ἐξ αὐτῆς ἀλλαχοῦ διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἀνάμιξις μετὰ ζακχάρεως, διὰ τὴν ὁποίαν ἐργασίαν ἐχρειάζοντο εἰδικὰ μηχανήματα. Ἐγένετο ὅθεν ἡ μεταφορὰ τοῦ κακάου καὶ τῆς ἀναγκαίας ζακχάρεως ἀπὸ τὴν τροφοποθήκην εἰς τὰ ἐργοστάσια τοῦ ἐμπόρου, ἐγένετο ἐκεῖ ἡ ἀνάμιξις καὶ εἶτα ἡ παράδοσις τῆς ἀκριβῶς ὡρισμένης ποσότητος κακάου ἡ ὁποία ἦτο ἀπηλλαγμένη τέλους. Ἀλλὰ γεννᾶται πάλιν τὸ ἐρώτημα, μήπως ζημιοῦταί τι τὸ δημόσιον, ἐφ’ ὅσον χορηγῇ τὰ τρόφιμα, διὰ τὰ πληρώματα τοῦ Στόλου, ἀποφεύγουσι δὲ τὰ τρόφιμα ταῦτα τὴν δασμολόγησιν; Εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο ἀπαντῶ ἀρνητικῶς ἐν τελείᾳ πεποιθήσει. Ὄχι τὸ δημόσιον δὲν ζημιοῦται, διότι τὰ ἐντεῦθεν ἔσοδα τῆς τροφαποθήκης, τὰ ἐξ εἰσπράξεως δασμῶν, ὄχι μόνον ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῶν χορηγουμένων εἰς τὰς οἰκογενείας ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πάντων τῶν εἰσαγομένων τροφίμων ἐν τῇ ἀποθήκῃ, ἐφ’ ὅσον εἰσάγονται ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, τὸ σύνολον, λέγω τῶν δασμῶν τούτων, φέρεται εἰς πίστωσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ πληρώνεται δι’ ἐνταλμάτων εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον. Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἐνῷ ἡ τροφαποθήκη παρέχει πραγματικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ναυτικόν, οὐδόλως ζημιοῖ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἄγομαι ἐντεῦθεν εἰς τὴν σκέψιν, ὅτι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἐτηρήθη μέχρι τοῦδε, ὥστε νὰ γίνωνται αἱ προμήθειαι διὰ τῆς τροφαποθήκης τῶν ἐμπορευμάτων τῶν ἄλλοθεν εἰσαγομένων κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ. Καὶ ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον: Τὸν λόγον τοῦτον ἀνέπτυξε κατὰ τὴν καθιέρωσιν τοῦ μέτρου τούτου πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Προμηθειῶν. Ἤτοι ἔλαβε τὸ μέτρον ὅταν προκηρύσσῃ διαγωνισμὸν τὸ Ὑπουργεῖον διὰ προμήθειαν ὡρισμένου εἴδους, ὥστε πάντοτε, ἐν τῇ διακηρύξει τοῦ διαγωνισμοῦ, νὰ τίθεται ὁ ὅρος ὅτι θὰ προσφέρεται τὸ εἶδος ἐν τῷ διαγωνισμῷ, ἐννοεῖται ὑπὸ διαφόρους τιμὰς καὶ ἔν τε τῶν ἀποθηκῶν διαμετακομίσεως τοῦ τελωνείου, ἤτοι ἀδασμολόγητον, καὶ ἐκ τοῦ ἐλευθέρου ἐμπορίου. Εἶναι εὐκολονόητον ὅτι περιορίζοντας τὸν συναγωνισμὸν μεταξὺ τοῦ ἐλευθέρου ἐμπορίου, θὰ περιωρίζαμεν συνολικῶς μεταξὺ τῶν ἐμπόρων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔσχον τοιαῦτα εἴδη ἐν τῇ ἀποθήκῃ των. Δυστυχῶς δὲ δὲν εἶναι πολλοὶ οἱ τοιοῦτοι ἔμποροι, διότι πάντες οἱ ἔμποροι, ἐκτὸς ἐλαχίστων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν νὰ διαθέσουν μεγάλα ποσὰ διὰ τὸν ἐκτελωνισμὸν τὸν ὁποῖον δὲν ἐπακολουθεῖ ἄμεσος κατανάλωσις, πάντες οἱ ἄλλοι ἔμποροι, τὰ εἴδη των τὰ ἔχουν ἐν ταῖς ἀποθήκαις διαμετακομίσεως καὶ ἐκεῖθεν τὰ προσφέρουν εἰς τὸ Δημόσιον ἢ εἰς τὴν λοιπὴν κατανάλωσιν, τοῦ καταναλωτοῦ ἀναλαμβάνοντος καὶ τὰ τέλη τοῦ Δημοσίου, ὥστε οὕτω ἀποφεύγεται παρὰ τοῦ εἰσαγωγέως ἐμπόρου ἡ μέχρι τῆς πωλήσεως ἀχρήστευσις μεγάλων χρηματικῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα κατ’ ἄλλον τρόπον θὰ κατεβάλλοντο εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦ Τελωνείου. Ἐὰν λοιπὸν ἐφηρμόζομεν τὸ μέτρον τῶν προμηθειῶν μόνον ἐκ τῆς ἐλευθέρας ἀγορᾶς, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο ὅτι ὁ συναγωνισμὸς θὰ περιωρίζετο μεταξὺ ὡρισμένων, ἐλαχίστων κατ’ ἀριθμὸν συναγωνιστῶν καὶ συνεπῶς θὰ ἀπέβαινεν ἐπιζήμιος καὶ τὸ Δημόσιον. Καὶ πραγματικῶς ὁ τοιοῦτος συναγωνισμὸς δοκιμασθεὶς δὲν ἐπετύγχανεν ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου. Διὰ τοῦτο προτιμότερον εἶναι νὰ γίνεται ἡ προμήθεια τῶν εἰδῶν τροφαποθήκης συγχρόνως καὶ ἐκ τοῦ ἐλευθέρου ἐμπορίου καὶ δι’ ἐμπορευμάτων εὑρισκομένων εἰς τὰς ἀποθήκας διαμετακομίσεως. Ἔλαβον δὲ τὸ μέτρον τοῦτο ἀπὸ μακρὸν χρόνον, ἀπὸ πολλῶν μηνῶν. Ἔκτοτε καὶ πάντοτε ὁσάκις προεκηρύσσομεν δημοπρασίαν διὰ ἕνα οἱονδήποτε εἶδος, συγχρόνως καὶ ἐκ παραλλήλου γίνεται καὶ ἡ δημοπρασία ἐν τῷ χρηματιστηρίῳ ἐμπορευμάτων Πειραιῶς, γίνονται δεκταὶ προσφοραὶ τῶν συναγωνιζομένων διὰ τὸ προμηθευτέον εἶδος καὶ ἐκ τοῦ ἐλευθέρου ἐμπορίου καὶ ἐμπορευμάτων «Τράνζιτο». Καὶ ἐπὶ οὕτως εὐρέος συναγωνισμοῦ ἐπιτυγχάνεται πάντοτε ἡ συμφερωτέρα τιμὴ εἰς τὸ δημόσιον. Τὸ μέτρον τοῦτο ἐφαρμόζεται πάντως, ὡς δύναμαι νὰ εἴπω, μέχρι τοῦδε καὶ τ’ ἀποτελέσματά του ἦσαν ἄριστα.

§112Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀπὸ πότε ἐφαρμόζεται;

§113Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Ἀπὸ τεσσάρων μηνῶν περίπου.

§114Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπητε κ. Ὑπουργέ; Ἔχω πληροφορίας ὅτι ἡ ὑπηρεσία σας πρὸ ἡμερῶν ἠγόρασεν τοιαῦτα ἐμπορεύματα ὄχι ἐκ τοῦ χρηματιστηρίου ἐμπορευμάτων Πειραιῶς.

§115Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Ἐὰν πρόκειται νὰ ὁμιλήσετε περὶ ὡρισμένου περιστατικοῦ φυσικὸν εἶναι νὰ μὴ εἶμαι ἕτοιμος αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ σᾶς ἀπαντήσω Ἐὰν ὅμως πρόκειται αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀναφέρετε νὰ τὸ διατυπώσετε εἰς τὴν ἐπερώτησιν ὅταν θὰ συζητηθῇ αὕτη θὰ δύναμαι νὰ σᾶς δώσω πᾶσαν πληροφορίαν. Ἀλλὰ γενικώτερον δύναμαι νὰ εἴπω, ἐφ’ ὅσον ἡ μνήμη μου δὲν μὲ ἀπατᾷ, ἀπὸ τετραμήνου τηρεῖται ἐπακριβῶς καὶ ἀπαραμελήτως τὸ παρ’ ἐμοῦ ληφθὲν μέτρον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερον. Πάντοτε αἱ δημοπρασίαι γίνωνται παραλλήλως ἐξ ἐμπορευμάτων ἐλευθέρου ἐμπορίου καὶ ἐμπορευμάτων «Τράνζιτο». Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως τῆς τροφαποθήκης, ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ ἔλεγχος, ἐκτὸς τοῦ ἐκτάκτου ἐλέγχου, ὁ ὁποῖος δύναται κατὰ βούλησιν τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ ἐνεργεῖται ὁποτεδήποτε ὁ ἔλεγχος ὁ τακτικὸς διεξάγεται περιοδικῶς κατὰ μῆνα ὑποβάλλονται καὶ ἐλέγχονται τὰ δελτία τῆς κινήσεως τῆς τροφαποθήκης, τὰ ὁποῖα ἐξελέγχονται ἀμέσως καὶ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐλέγχου τοῦ ὑπουργείου. Τοιαῦται ὑπῆρξαν αἱ ὑποδείξεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, καὶ τὰς ὁποίας δίδεται ἱκανοποιητικὴ ἀπάντησις δι’ ὅσων ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου. Μετὰ τὰς ἀνωτέρω ὑποδείξεις ἀκολουθεῖ τρίτον ἑτέρα ὑπόδειξις αὐξήσεως τῶν πιστώσεων ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς οὕτως: (ἀναγινώσκει) «Τὴν ἐκ δραχμῶν 5.500.000 αὔξησιν τοῦ κονδυλίου τοῦ ἐκτάκτου καὶ ἐκπαιδευτικῶν ἀποστολῶν καὶ ἀλλοδαπήν, ἀνελθὸν οὕτω εἰς δραχμὰς 12.498.500». Σχετικῶς πρὸς τὰς ὑποδείξεις ταύτας τῆς Ἐπιτροπῆς περὶ ὑπερβάσεως τῆς πιστώσεως τῆς ἀρχικῆς, ὀφείλω νὰ παράσχω ἐξηγήσεις τινας εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σπετσῶν δὲν παρέλειψε εἰς τὴν ἀγόρευσίν του νὰ κάμῃ λόγον περὶ αὐτοῦ, καὶ μάλιστα ἐπὶ τὸ ἐμφαντικώτερον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σπετσῶν ἐξετύλιξεν ἀπὸ τοῦ βήματος ἕνα χάρτην ἀπέραντον δεικνύων εἰς τὴν Βουλήν.

§116Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸν ὁποῖον χάρτην μοὶ ἔδωσεν ἡ ὑπηρεσία σας.

§117Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Πείθομαι ὅτι ἡ ὑπηρεσίας σᾶς τὸν ἔδωσε καὶ καθ’ ὃ σεῖς εἴχατε δικαίωμα ἐκάματε χρῆσιν αὐτοῦ καὶ τὸ ἀνακοινώσετε εἰς τὴν Βουλήν. Ἀνέλισσεν, λέγω, ὁ κύριος Βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ βήματος ἕνα χάρτην ἀπέραντον καὶ ἐπέδειξεν αὐτὸν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ὁ χάρτης οὗτος περιελάμβανεν, ὡς λέγω, τὰ ὀνόματα τῶν ἐν Ἐκπαιδεύσει εὑρισκομένων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀνδρῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ.

§118Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι μόνον τῶν ἐν ἐκπαιδεύσει ἀξιωματικῶν ἀλλὰ πάντων τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ γενικῶς.

§119Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχω καὶ ἐγὼ ὅμοιον πίνακα, ὁ ἰδικός μου μάλιστα πίναξ εἶνε καὶ ἐκτενέστερος, ἤτοι περιλαμβάνει περισσοτέρας σελίδας ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἐπέδειξεν ὁ κύριος συνάδελφος καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ ἐμφαίνονται πάντες οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ εὑρισκόμενοι ἀξιωματικοί. Τὸν ἔχω ἀνὰ χεῖρας καὶ εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν παντὸς βουλευτοῦ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς αἰτιάσεις ταύτας ὅτι κακῶς, καὶ ἴσως χαριστικῶς, ἔλαβον χώραν αἱ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀποστολαί, θὰ ἐπικαλεσθῶ γεγονότα τὰ ὁποῖα δὲν ἀγνοεῖ καὶ ὁ κ. Βουλευτής. Εἶναι πιθανὸν ὁ κύριος Βουλευτὴς νὰ ἀποδίδῃ καὶ εἰς χαριστικὴν ἐνέργειαν τὴν ἀποστολὴν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, ὁπωσδήποτε εἴτε εἰς τοιαύτην ἐνέργειαν ἀποδίδει εἴτε εἰς ἀκαταστασίαν καὶ εἰς ἔλλειψιν προνοίας διὰ τὴν φειδωλὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου χρήματος, ἀφοῦ ὁ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ βίος εἶναι ἀκριβώτερος, ἐγὼ ὁ ὁπωσδήποτε ἐπιβαλὼν τὴν τάξιν καὶ τὴν πρόνοιαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τὴν φειδωλωτέραν διάθεσιν τοῦ δημοσίου χρήματος, ἀποδέχομαι προθύμως τὴν συζήτησιν καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ παράσχω τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις, ἂν καὶ μία μόνον χαριστικὴ ἀποστολὴ σημειωθῇ μεταξὺ τῶν διαφόρων ἀποστολῶν του. Ἀλλ’ ἐλπίζω, κύριοι, ὅτι θὰ μορφώσῃ ἀντίθετον ἀκριβῶς γνώμην ἡ Βουλή, ὅταν ἀνακοινώσω εἰς αὐτὴν ὅτι ἐν τῷ καταλόγῳ, τὸν ὁποῖον ἀνέγνωσεν ἢ μᾶλλον ἐπέδειξεν ὁ κ. Βουλευτὴς πρὸς τὴν Βουλήν, συμπεριλαμβάνονται καὶ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται εἰς ἀποστολήν, ἀλλ’ ἔχουν μόνιμον θέσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀσκοῦντα παρὰ ταῖς Πρεσβείαις ὑπηρεσίαν, τοιοῦτος δὲ εἶναι ὁ ναυτικὸς ἀκόλουθος ἐν Λονδίνῳ, νῦν δὲ καὶ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου καὶ ἐν Παρισίοις ὁ αὐτός. Καταλογίζετε ἄραγε τὴν ἀμοιβὴν τοῦ Ναυτικοῦ ἀκολούθου ἀξιωματικοῦ, ὑπερτέρου πάσης μομφῆς, καταλογίζετε αὐτήν, κ. Βουλευτά, εἰς ἐνέργειαν χαριστικὴν τοῦ Ὑπουργοῦ;

§120Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν κατωνόμασα κανένα ὡρισμένο· φίλοι τοῦ κόμματος τοῦ ἰδικοῦ σας προεκάλεσαν.

§121Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Προκύπτει ἀναμφισβητήτως ἐκ τῶν λόγων σας ἡ προσωπικότης τοῦ ἀξιωματικοῦ, καίτοι δὲν τὸν ὠνομάσατε.

§122Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὲ παρεκαλέσατε καὶ σᾶς ἀπήντησα.

§123Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Εἶπον ὅτι ὄχι μόνον χαριστικὴ πρᾶξις δὲν ἐγένετο ἐν σχέσει μὲ τὸν Ναυτικὸν ἀκόλουθον τῆς ἐν Λονδίνῳ Πρεσβείας, ἀλλ’ ἐγένετο πρᾶξις συνεπαγομένη οἰκονομίας ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Διότι εἰς τὸν ναυτικὸν ἀκόλουθον τῆς ἐν Λονδίνῳ Πρεσβείας ἀνετέθησαν καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ ἀκολούθου παρὰ τῇ Πρεσβείᾳ τῶν Παρισίων. Ἀντελέξατε ὅτι δὲν ἐγένετο οἰκονομία, διότι ἦτο ὁ κ. Μεζεβίρης ναυτικὸς ἀκόλουθος ἐν Παρισίοις, καὶ σᾶς εἶπον ὅτι ἐγένοντο οἰκονομίαι, διότι, ἐὰν δὲν ἀφῃρεῖτο ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν διεξῆγεν ὁ κ. Μεζεβίρης ἐν Παρισίοις καὶ παρέμενεν ἐκεῖ, ἐξ ἀναποδράστου ἀνάγκης καὶ δι’ ἄλλην ὑπηρεσίαν, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν θὰ ἀπέστελλεν εἰς Γαλλίαν, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας ἄλλον ἀξιωματικὸν καὶ ἐντεῦθεν θὰ ἐπήρχετο μία ἐπὶ πλέον δαπάνη, τὴν ὁποίαν ἀπεφύγαμεν ἑνώσαντες τὰς δύο ὑπηρεσίας ἀκολούθου τῆς πρεσβείας Λονδίνου καὶ Παρισίων ἐν ἑνὶ προσώπῳ καὶ ἀναθέσαντες εἰς τὸν κ. Μεζεβίρην ὑπηρεσίαν ὡς τεχνικοῦ ἐμπειρογνώμονος προκειμένου περὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς Σαλαμῖνος.

§124Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἡ θέσις τοῦ ναυτικοῦ ἀκολούθου ἐν Λονδίνῳ καὶ Παρισίοις εἶναι τελείως περιττή. Εἶσθε ἐν πλήρει ἀκριβείᾳ λέγων τὰ ὅσα λέγετε περὶ τῆς σκοπιμότητος τῆς ἀποστολῆς τοῦ κυρίου Μεζεβίρη, ἀλλ’ ἡ θέσις εἶναι περιττή.

§125Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ θέσις τοῦ ναυτικοῦ ἀκολούθου τοῦ Λονδίνου, ὑπάρχει ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν καὶ εἶνε βεβαρυμένη διὰ πολλαπλῆς ἐργασίας, οὐδέποτε δὲ ἠγέρθη ζήτημα καταργήσεως αὐτῆς. Αἱ περιστάσεις δὲ ὑπὸ τὰς ὁποίας ὁ νῦν ναυτικὸς ἀκόλουθος ἀνέλαβε τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ὑπῆρξαν τοιαῦται, ὥστε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀρνῆται καὶ τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐνοικίου τοῦ γραφείου του, ἀκόμη δὲ καὶ τὴν πληρωμὴν τοῦ γραφέως. Δὲν πρόκειται ἑπομένως περὶ ὠφελήματός τινος, ἐκτὸς ἂν ἀποτελῇ μειονέκτημα τὸ ὅτι εἶναι συγγενής μου. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὑπαινιγμοὺς περὶ τῶν δῆθεν χαριστικῶν πράξεων.

§126Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔκαμα, οὐδὲ συνηθίζω νὰ κάμω ὑπαινιγμούς. Ἐζήτησα νὰ μοὶ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ θέσις τοῦ ναυτικοῦ ἀκολούθου στοιχίζει εἰς τὸ Δημόσιον 1 ἑκατομμύριον.

§127Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ κατατεθῶσιν ἀμέσως τὰ ζητούμενα ἔγγραφα καὶ μάλιστα νὰ προτιμηθῇ ἡ ἐπερώτησις.

§128Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ δώσῃ διαταγὴν εἰς τὰ γραφεῖα νὰ προσκομισθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὰς ἀποστολὰς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ τὰς δαπάνας ἐν σχέσει πρὸς τοὺς ναυτικοὺς ἀκολούθους ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ τὰ ὁποῖα ἔχουν κατατεθῆ τῇ θελήσει τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Κακουλίδη. Προβαίνω, κύριοι, περαιτέρω μετὰ τὴν μεσολαβήσασαν διακοπὴν καὶ λέγω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι οἱ διατελοῦντες εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἀξιωματικοί δὲν διατελοῦν εἰς αὐτὴν ἐν ἐκπαιδευτικῇ ἀδείᾳ. Δὲν διατελοῦν εἰς ἐκπαιδευτικὴν ἀποστολήν, ὥστε ἐπιδόματα ἐκπαιδευτικὰ δὲν λαμβάνουν. Πάντες οἱ ἀξιωματικοί, πάντες οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ πάντες οἱ ναῦται, τὰ ὀνόματα τῶν ὁποίων περιλαμβάνονται εἰς τὸν πίνακα τὸν ἐπιδειχθέντα ἀπὸ τὸν κ. Συνάδελφον κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, πάντες οὗτοι ἐκτελοῦν ἄλλην ὑπηρεσίαν ἐπιβαλλομένην ἐξ ἀπολύτου ἀνάγκης, καὶ δύο μόνον εὑρίσκονται εἰς ἐκπαιδευτικὴν ἄδειαν καὶ ὄχι εἰς ἀποστολήν.

§129Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ ἐκπαιδευτικῆς ὑπηρεσίας.

§130Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Καὶ ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἴσως νὰ εἶναι καὶ πλείονες τῶν δύο. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐν ἐκπαιδευτικῇ ἀδείᾳ καὶ ὄχι εἰς ἀποστολὴν, ἐκεῖνοι δὲν λαμβάνουν τί πλέον ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, λαμβάνουν δὲ μόνον τὸν μισθόν των εἰς δραχμάς. Πάντες δὲ οἱ ἄλλοι οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα περιέχονται εἰς τοὺς καταλόγους εἶναι ἐπιτροπαὶ ἐξ ἀξιωματικῶν ἐπιμελουμένων καὶ παρακολουθούντων τὴν κατασκευὴν πλοίων καὶ ὑλικοῦ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ.

§131Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δι’ αὐτοὺς ὡμίλησα ἐγώ.

§132Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Πόσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν;

§133Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ναυτ.). Δὲν μοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ κάμω τὴν ἄθροισιν, ἀλλὰ παρακαλῶ, λογαριάσατε (ἀναγινώσκει). Εἶναι 67 εἰς τὴν Γαλλίαν ἀλλ’ εἶναι κατανεμημένοι εἰς διαφόρους τεχνικὰς ἀποστολὰς διὰ τὸ Πυροβολικὸν καὶ τὰ ὑποβρύχια· ἐπίσης εἰς Γαλλίαν ἕτεροι 41, ἤτοι τὸ ὅλον 108. Οἱ 108 οὗτοι ἄνδρες, τόσον ἀξιωματικοὶ ὅσον καὶ ὑπαξιωματικοὶ καὶ ναῦται ἄλλοι μὲν ἐπιμελοῦνται τὰς ἐκεῖ κατασκευὰς ἄλλοι δὲ ἀποτελοῦν τὰ πληρώματα τῆς Ἕλλης, τοῦ Ἄρεως καὶ τῶν ὑποβρυχίων.

§134Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ κ. Κουρμπέλης;

§135Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ναυτ.). Ὁ κ. Κουρμπέλης, δὲν εἶναι ἐν ἀποστολῇ, ἀλλ’ ἔχει μόνιμον θέσιν ἐν Κάρδιφ ὡς λιμενάρχης τοῦ Κάρδιφ. Ἐκτελεῖ προξενικὴν ὑπηρεσίαν.

§136Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐὰν ἦτο εἰς μόνιμον θέσιν, θὰ τὸν εἴχατε ἀναγεγραμμένον εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ εἶναι εἰς ἀποστολὴν καὶ πληρώνεται ἀπὸ τὰ πενῆντα λεπτὰ τοῦ ἐργάτου, τὰ ὁποῖα παρανόμως καὶ παρατύπως τοῦ δίδετε ὡς μισθὸν ἀποστεροῦντες τὸν μισθὸν τῶν ναυτεργατῶν.

§137Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ναυτ.). Κύριοι, ἀρνοῦμαι κατηγορηματικῶς, ἀνεπιφυλάκτως ὅλως τὸ λεγόμενον παρὰ τῶν κ. Βουλευτῶν, ὡς ὅλως ἀνακριβές, ὅτι ἐπιλιμενάρχης Κουρμπέλης εὑρίσκεται ἐν ἀποστολῇ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ὁ ἐπιλιμενάρχης Κουρμπέλης εἶναι διωρισμένος εἰς θέσιν νόμῳ ἀνεγνωρισμένην εἰς θέσιν λιμενάρχου ἐν Κάρδιφ, θέσιν ἀνήκουσαν εἰς τὸ Προξενεῖον, καὶ ἐκτελεῖ προξενικὴν ὑπηρεσίαν ἐν Κάρδιφ. Δὲν εἶναι μετακλητὸς ἀξιωματικός, σήμερον εὑρισκόμενος ἐν Κάρδιφ καὶ αὔριον μετακαλούμενος εἰς Ἀθήνας, ὡς συμβαίνει εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐν ἀποστολῇ διατελοῦντας. Εἶναι μόνιμος ἀξιωματικὸς κατέχων θέσιν νόμῳ ἀνεγνωρισμένην, εἰς τὴν ὁποίαν τὸν εὗρον ἀφ’ ὅτου ἔγινα ὑπουργὸς διωρισμένον διὰ Διατάγματος τῶν ὑπουργῶν Ναυτικῶν καὶ Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ ἀρνούμενος τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψω εἰς οὐδένα ἐκ τῶν κ. Συναδέλφων νὰ κατευθύνῃ αὐτὸς τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν προτίθεμαι νὰ κάμω, διότι θέλω νὰ μείνω κύριος ἐγὼ τοῦ τρόπου κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν. Τὸ ζήτημα τοῦ κ. Κουρμπέλη εἶναι ζήτημα ἐπερωτήσεως, δὲν εἶμαι δὲ διατεθειμένος συζητῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ συζητῶ συνάμα καὶ ἐπὶ ἐπερωτήσεων. Εἶναι δὲ ζήτημα ἄσχετον πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀποστολῶν, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγένετο λόγος χθές, καὶ περὶ αὐτοῦ, προτίθεμαι νὰ παράσχω πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπερώτησιν θὰ δώσω τὴν προσήκουσαν αὐτῷ ἀπάντησιν ὅταν θὰ ἔλθῃ, κατὰ τὸν κανονισμόν, ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως. Περιορίζομαι ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀποστολῶν, καὶ λέγω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐκπαιδευτικῶν ἀποστολῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἀποστολῶν ἀξιωματικῶν, κατὰ τὸ πλεῖστον δὲ ὑπαξιωματικῶν καὶ ναυτῶν, ἐκτελούντων ὑπηρεσίαν διατεταγμένην, ὑπηρεσίαν χρήσιμον, ὑπηρεσίαν ἀναποδράστως ἐπιβαλλομένην, καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω μετ’ ὀλίγον ποία εἶναι ἡ ὑπηρεσία.

§138Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἓν ἕκτον τῆς δυνάμεως τῶν ἀξιωματικῶν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀλλοδαπήν.

§139Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ναυτ.). Κατετέθησαν εἰς τὴν Βουλὴν οἱ πίνακες οἱ περιλαμβάνοντες τὰ ὀνόματα τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀπεσταλμένων ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ναυτῶν. Λοιπὸν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐν συνόλῳ οἱ ἐν ἀποστολῇ εὑρισκόμενοι καὶ διὰ τὸ Πυροβολικὸν καὶ διὰ τὰ ὑποβρύχια καὶ διὰ τὰ κατασκευαζόμενα πλοῖα «Ἕλλη» καὶ «Ἄρης» δὲν ἀποτελοῦν τὸ ἓν ἕκτον, ὡς λέγει ὁ κ. συνάδελφος τοῦ Ναυτικοῦ, ἀλλ’ ἀνέρχονται μόνον εἰς 39 εὑρισκομένους εἰς διαφόρους τόπους ὅπου γίνονται αἱ κατασκευαί.

§140Α. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγουν ὅτι εἶναι 80 ἀξιωματικοὶ ἔξω.

§141Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ναυτ.). Δὲν εἶναι τοῦτο παντάπασιν ἀκριβές. Εἶναι μόνον 108 μετὰ τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τὸ πλεῖστον εἶναι ναῦται.

§142Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς εἴπητε ποίας ὑπηρεσίας κάμνουν.

§143Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ναυτ.). Κύριε Συνάδελφε, θὰ σᾶς τὸ εἴπω ἤδη, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τὸ εἴπω καὶ διὰ τῶν καταλόγων τούτων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐμφαίνεται καὶ ἡ ὑπηρεσία ἑκάστου ἀξιωματικοῦ, ὑπαξιωματικοῦ καὶ ναύτου. Εὐθὺς ὡς κάμω χρῆσιν τῶν καταλόγων θὰ τοὺς καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἵνα ἴδητε πόσοι εἶναι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἀπόντες εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχον ἀνάγκην νὰ κανονίσω ἰδιαιτέρως, εἶναι τοῦτο: Ὅτι δὲν ἔχομεν ἀξιωματικοὺς ἐν ἐκπαιδευτικῇ ἀποστολῇ εἰς τὴν Εὐρώπην. Καὶ ὁ μὲν εἷς ἐκ τῶν καταλόγων τοὺς ὁποίους ἔχω ἀνὰ χεῖρας εἶναι ὁ κατάλογος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ναυτῶν τῶν λαμβανόντων ἀποζημίωσιν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον. Εἰς τὸν κατάλογον τοῦτον περιλαμβάνονται πάντες. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἰδιαιτέρους καταλόγους κατὰ ὑπηρεσίας. Οὕτως ἔχω ὀνομαστικὸν κατάλογον τοῦ Ἐπιτελείου καὶ τοῦ πληρώματος τῆς «Ἕλλης». Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ «Ἕλλη» εἶναι ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἐν ἐπισκευῇ εἰς τὰ ναυπηγεῖα τῆς Τουλόν.

§144Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀπὸ πότε;

§145Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1926, ὅτε ὑπεγράφη τὸ συμβόλαιον. Καὶ ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι ἡ «Ἕλλη» ἔπρεπε νὰ εἶναι ἑτοίμη πρὸς ἀπόπλουν ἐκ τοῦ Ναυπηγείου 15 μῆνας ἀπὸ τῆς συντάξεως τοῦ συμβολαίου μετὰ τοῦ ἐργοστασίου. Ἡ σύμβασις ὑπεγράφη τὴν 7 Ἰανουαρίου 1926, ἄρα τὴν 7 Ἀπριλίου τοῦ 27 ἔπρεπε νὰ ἔχῃ παραδοθῆ ἕτοιμον. Παρῆλθεν ὅμως ὁ Ἀπρίλιος τοῦ 1927 καὶ συμπληροῦται ἔτος ὁλόκληρον ἀφ’ ἧς ἔπρεπε νὰ ἔχῃ παραδοθῆ εἰς ἡμᾶς καὶ δὲν παρεδόθη ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ ναυπηγείου. Ἕνεκα τούτου τὸ ἐπιτελεῖον καὶ τὸ πλήρωμα τοῦ πλοίου ἔπρεπεν ἔκτοτε νὰ εὑρίσκωνται εἰς Τουλὼν καὶ νὰ ἦτο ἕτοιμον διὰ τὴν παραλαβήν. Καὶ ἔχω τὸν κατάλογον τοῦ πληρώματος καὶ τοῦ ἐπιτελείου τῆς «Ἕλλης» καὶ «Ἄρεως» καὶ ἐν αὐτῷ θὰ ἰδῆτε ὅτι οἱ ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς παραλαβῆς καὶ τοῦ πλοῦ εἰς Ἑλλάδα τῶν δύο τούτων πλοίων εἶναι ἐν συνόλῳ 41 ἐκ τῶν ὁποίων ἀξιωματικοὶ 10 οἱ δὲ λοιποὶ εἶναι ὑπαξιωματικοὶ καὶ ναῦται. Δέν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ μὴ ἔχῃ ληφθῆ πρόνοια ὥστε καὶ τὸ πλήρωμα καὶ τὸ ἐπιτελεῖον τῶν πλοίων νὰ μὴ εὑρίσκωνται ἐκεῖ κατὰ τὴν προθεσμίαν καθ’ ἣν τὸ ναυπηγεῖον ἦτο ὑποχρεωμένον νὰ παραδώσῃ τὴν «Ἕλλην», διὰ νὰ μάθῃ τὸν χειρισμὸν τοῦ πλοίου καὶ νὰ δυνηθῇ νὰ τὸ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§146ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχουν ποινικαὶ ρῆτραι;

§147Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Βεβαίως καὶ εἰσπράττονται καταβαλλόμεναι ἀπὸ τὸ Ναυπηγεῖον. Προκειμένου δὲ νὰ παραδοθῶσι προσεχῶς ὁ «Ἄρης» καὶ ἡ «Ἕλλη» ἔπρεπε ἀμφοτέρων τῶν πλοίων τὰ πληρώματα νὰ εἶναι πλήρη διὰ τοῦ ἀναγκαιοῦντος ἀριθμοῦ ἀνδρῶν. Καὶ ἐπὶ τούτῳ παρεκλήθη τὸ Ὑπουργεῖον ν’ ἀποστείλῃ καὶ ἑτέρους ἄνδρας, ὥστε νὰ εἶναι τὰ πληρώματα ἄρτια δυνάμενα νὰ χειρισθῶσι καὶ νὰ ὁδηγήσουν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ πλοῖα. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν γνωρίζω νὰ εὑρέθη τρόπος ὥστε νὰ κυβερνᾶται πλοῖον χωρὶς πλήρωμα. Λοιπόν, κύριοι, ἔχομεν ἐντεῦθεν μίαν ὑπέρβασιν πιστώσεως ἕνεκα περιπτώσεως μὴ προβληθείσης. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἀφετηρίαν τοῦ λόγου καὶ ἀναγνωρίζω ὅτι ἔχομεν μίαν ὑπέρβασιν πιστώσεων εἰς τὰς ἀποστολὰς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ ταύτην τὴν ὑπέρβασιν εἶχον καθῆκον νὰ ἐξηγήσω πρὸς τὴν Βουλήν. Εἶπον λοιπὸν πρὸς ὑμᾶς ὅτι κατὰ τὸ συμβόλαιον τῶν ἐπισκευῶν τῆς «Ἕλλης» τὸ πλοῖον ἔδει νὰ παραδοθῇ τὴν 7ην Ἀπριλίου 1927, παρῆλθεν δὲ ἔκτοτε ἔτος ὁλόκληρον χωρὶς νὰ παραδοθῇ. Διὰ τὴν ναυπήγησιν τοῦ «Ἄρεως» συνετάχθη συμβόλαιον τὸ ὁποῖον ὑπεγράφη τὴν 30–12–1925. Εἶχε δὲ κατ’ αὐτὸ ὑποχρέωσιν τὸ ναυπηγεῖον νὰ παραδώσῃ τὸ πλοῖον τὴν 1ην Μαρτίου 1927. Παρῆλθεν δὲ ἔκτοτε ἔτος καὶ πλέον καὶ τὸ πλοῖον ἀκόμη δὲν παρεδόθη, ἴσως δὲ νὰ παραδοθῇ προσεχῶς. Τί προέκυψεν ἐντεῦθεν, ἐξεταζομένου τοῦ ζητήματος ἑκατέρωθεν καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ ναυπηγείου καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους; Ἀπὸ μὲν τῆς θέσεως τοῦ ναυπηγείου προκύπτει ἡ ὑποχρέωσις νὰ καταβάλῃ εἰς τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν τὰς νενομισμένας ποινικὰς ρήτρας περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ συμβόλαιον, καὶ φυσικὰ θὰ καταβάλῃ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἐπιζήμια ἀναντιρρήτως ἀποτελέσματα ἐκ τῆς καθυστερήσεως ταύτης εἶναι ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἐξακολουθουσῶν ἔτι κατασκευῶν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἔχωμεν ἐπιτροπὰς ἀξιωματικῶν παρακολουθούντων τὰς κατασκευάς, ἐν καιρῷ δὲ ν’ ἀποστείλωμεν καὶ πληρώματα ὑπαξιωματικῶν καὶ ναυτῶν, νὰ ἐπιβοῦν τοῦ πλοίου καὶ τὸ ὁδηγήσουν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ ἡ ὑποχρέωσις αὕτη ἐπεξετάθη ἀπροβλέπτως ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ πλέον ἔξω ἀπὸ τὴν προθεσμίαν τὴν συμβατικήν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε καὶ τὴν ἀνάγκην ἐπιβαρύνσεως περαιτέρω τοῦ δημοσίου. Καὶ ταῦτα ἦσαν, κύριοι, ἀπρόβλεπτα. Τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ὁ προϋπολογισμός, δὲν ἠδύνατο τὸ Ὑπουργεῖον νὰ γνωρίζῃ ἂν τὸ ἐργοστάσιον θὰ εὑρίσκετο συνεπὲς εἰς τὰς ὑποχρεώσεις του καὶ θὰ μᾶς παρέδιδε τὰ δύο πλοῖα ἐμπροθέσμως, εὑρεθὲν δὲ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἀναιτίου ἀναβολῆς τῆς παραδόσεως τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρίδῃ τὰ συμφέροντά του καὶ νὰ ἀφίσῃ ἐκτεθειμένα τὰ πλοῖα καὶ τὴν διάθεσιν τῶν ναυπηγείων ἄνευ ἀξιωματικῶν ἢ ὑπαξιωματικῶν καὶ ναυτῶν, πρῶτον μὲν διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπιβλέψεως τῶν ἐργασιῶν καὶ δεύτερον διὰ τὸν πλοῦν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Προὐνόησεν περὶ τούτου διότι ἡ πρόνοια αὐτοῦ παρατεινομένη μέχρι καὶ νῦν ἀκόμη συνεπάγεται τὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ σχετικοῦ κονδυλίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ οὐσιαστικῶς δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ζημία δὲν θέλει προκύψῃ, διότι ἡ ζημία αὕτη ἡ ἐντεῦθεν προερχομένη ἀσφαλῶς θὰ ὑπερκαλυφθῇ ἐκ τῶν ποινικῶν ρητρῶν τὰς ὁποίας τὰ ἐργοστάσια θὰ πληρώσουν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὅμοιον τι θέλει συμβῇ καὶ διὰ τὰ ἐργοστάσια εἰς τὰ ὁποῖα ἔχομεν παραγγείλῃ τὰ ἡμέτερα ὑποβρύχια, τῶν ὁποίων ἐπίσης ἡ παράδοσις ἀναβάλλεται πέραν τῆς προθεσμίας. Ἕνεκα τούτου τὸ δημόσιον εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δαπανᾷ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἐπιτροπῶν τῶν ἐπιβλεπουσῶν τὴν κατασκευὴν τῶν ὑποβρυχίων. Ἐντεῦθεν λοιπόν, κύριοι, προέρχεται ἀναντιρρήτως μία ἐπιβάρυνσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§148Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀφοῦ εἶναι ἐν παροπλισμῷ, διατὶ ἔχουν περισσοτέρους ἀξιωματικοὺς ἀπὸ τὴν ἐνέργειαν; Ὁ ὀργανισμὸς λέγει 4 καὶ σεῖς ἔχετε 10.

§149Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ περιορίσητε τὸν ἀριθμόν σας εἰς ἐννέα. Ἐννέα ἀξιωματικοὶ ὄχι μόνον διὰ τὸν «Ἄρην», ἀλλὰ διὰ τὴν «Ἕλλην» καὶ τὸν «Ἄρην».

§150Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μήπως κάνουν καὶ ἄλλην ὑπηρεσίαν;

§151Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Βεβαίως. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι θὰ ἦτο ἀκατανόητον καὶ συνεπῶς παράλογον νὰ ἐκδώσωμεν Διάταγμα θέτον εἰς παροπλισμὸν πλοῖα τὰ ὁποῖα δὲν μᾶς παρεδόθησαν ἀκόμη, πλοῖα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐν κατασκευῇ ἐν ἀλλοδαπῷ Ναυπηγείῳ, πλοῖα τὰ ὁποῖα δὲν μᾶς ἀνήκουν ἀκόμη μέχρι τῆς παραδόσεως καὶ τῆς ἐπάρσεως ἐπ’ αὐτῶν τῆς Ἑλληνικῆς σημαίας καὶ συνεπῶς δὲν ἀποτελοῦν μονάδας τοῦ ἡμετέρου πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, ἐξακολουθοῦν δὲ πάντοτε, μέχρι τῆς παραδόσεώς των, νὰ ἀνήκουν εἰς τὸν Οἶκον τῆς κατασκευῆς καὶ νὰ κινδυνεύουν εἰς βάρος του, ἀνευθύνως δὲ δι’ ἡμᾶς. Οὐδὲ ἠδυνάμεθα οὐδὲ ἔπρεπε νὰ παραιτηθῶμεν τοῦ δικαιώματος τῆς παρακολουθήσεως τῶν ἐργασιῶν δι’ ἀξιωματικῶν, δικαιώματος περὶ τοῦ ὁποίου προνοεῖ καὶ τὸ συμβόλαιον.

§152Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂν ἡ ὑπηρεσία τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι ἐπιμελημμένη, ὅπως εἶναι ἡ τῶν τοῦ «Ἄρεως», τῶν ὁποίων γνωρίζετε πολὺ καλὰ ποία ἦτο ἡ ὑπηρεσία—διότι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν κάμνουν τὸ καθῆκον των, διότι ὁ «Ἄρης» ὅταν ἐδόθη ἐντολὴ ν’ ἀποπλεύσῃ ἂν δὲν μετερρυθμίζοντο τὰ πανιά του καὶ αἱ ἀποθῆκαι του θὰ ἐβούλιαζεν—εἶναι αἶσχος.

§153Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Ἂν παρουσιάσθησαν μερικαὶ ἀτέλειαι κατὰ τὴν ἱστιοφορείαν ἢ κατὰ τὴν ἐξάρτησιν τοῦ πλοίου, αἱ ἀτέλειαι αὗται δὲν βαρύνουν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ναυπηγείου, τὸ ὁποῖον τὰ κατεσκεύασε.

§154Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Βαρύνουν κυρίως τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ μάλιστα τὸ Ναυπηγικὸν τμῆμα.

§155Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν παρεμβαλλομένην συζήτησιν ἐπὶ ζητήματος καὶ καθαρῶς τεχνικοῦ, τῆς μετατροπῆς τοὐτέστι τῆς ἱστιοφορείας τοῦ «Ἄρεως». Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα ἐκτενὲς καὶ χρῄζει εἰδικῆς τεχνικῆς ἐξετάσεως. Ἀλλ’ οὔτε δύναται ἀντικανονικῶς νὰ ἀναμιγνύεται μὲ θέμα ἐντελῶς ξένον. Κύριοι, ὅταν εἰς συζήτησιν καθαρῶς πολιτικῆς φύσεως, ὡς ἡ τοῦ προϋπολογισμοῦ, παρεβάλλονται ζητήματα καθαρῶς τεχνικὰ διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ εἶναι ἀναρμοδία νὰ κρίνῃ ὡς τεχνικὸν σῶμα, ἐπὶ ματαίῳ καὶ ἐπὶ ἀπωλείᾳ τοῦ χρόνου γίνεται ἡ τοιαύτη παρεμβολή. Δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ παρακολουθήσω τὸν κ. ἐκ Σπετσῶν συνάδελφον εἰς τὰς τοιαύτας ἀπαιτήσεις του. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ προσθέσω, κύριοι, ὅτι ὅ,τι συνέβη διὰ τὴν «Ἕλλην» καὶ διὰ τὸν «Ἄρην», τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ διὰ τὸν «Παπανικολῆ». Τὸ ὑποβρύχιον τοῦτο ὤφειλε νὰ παραδοθῇ τὴν 17 Ὀκτωβρίου 1925. Παρεδόθη ὅμως τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1927, τουτέστι μετὰ 26 ὅλους μῆνας ἀφ’ ἧς ὥριζε τὸ συμβόλαιον. Προῆλθεν λοιπὸν ἐντεῦθεν διὰ τὴν χρῆσιν 27–28, κατ’ ἀναπόδραστον ἀνάγκην, μιὰ ἐπιβάρυνσις ἐπὶ πλέον διὰ τρεῖς ὁλοκλήρους μῆνας πρὸς συντήρησιν τῶν ἀνδρῶν τοὺς ὁποίους ἔχομεν στείλει ἐκεῖ, ἐπιβάρυνσις ἡ ὁποία δὲν θὰ μείνῃ τελείως εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, διότι πᾶσαι αἱ καθυστερήσεις συνεπάγονται ποινικὰς ρήτρας, αἱ ὁποῖαι ἀποδίδονται εἰς τὸ δημόσιον, ὥστε νὰ καλύπτεται ἐντεῦθεν ἡ περιπλέον δαπάνη τὴν ὁποίαν φαινομενικῶς ὑφίσταται τὸ δημόσιον. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὸν Παπανικολῆν. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸν «Λάμπρον Κατσώνην» ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἔδει νὰ παραδοθῇ τὴν 17 Αὐγούστου 1925 καὶ δὲν παρεδόθη ἀκόμη, δηλαδὴ ἔχομεν μέχρι τοῦδε μίαν καθυστέρησιν δύο ἐτῶν καὶ 8 μηνῶν. Ἀλλ’ ἐπίσης εἰς τὸ Βίκερς ἔχομεν παραγγελίας ἐκπροθέσμους καὶ ἀποζημιούμεθα διὰ καταβολῆς ποινικῶν ρητρῶν. Εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐπίσης ἔχομεν παραγγελίαν πυροβόλων, ἐκπροθέσμως παραδεδομένων, καὶ ἐκεῖ δὲ ἐπίσης καταβάλλονται ποινικαὶ ρῆτραι. Ἀλλ’ αἱ κατασκευαὶ αὗται δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλειφθοῦν εἰς τὴν βούλησιν τοῦ ἐργοστασίου· εἶναι ἀνάγκη νὰ παρακολουθοῦνται ἀπὸ τοὺς εἰδικοὺς ἀξιωματικούς, καὶ οἱ εἰδικοὶ ἀξιωματικοὶ χρῄζουν συντηρήσεως. Λοιπὸν προκύπτει ἐντεῦθεν καταφανὴς μιὰ περαιτέρω ἐπιβάρυνσις τοῦ δημοσίου, ἡ ὁποία ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, μὲ ηὐξημένον τὸ κονδύλιον τοῦτο πέραν τῆς ἀρχικῆς πιστώσεως τῶν 6 ἑκ. περίπου. Οὕτως ἔχουν τὰ τῶν ἀποστολῶν εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι οὐδὲ εἷς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ διατελεῖ ἐν ἐκπαιδευτικῇ ἀποστολῇ εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ ὅτι πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς ἀλλοδαπήν, εὑρίσκονται ἐν εἰδικῇ ἀποστολῇ πρὸς παραλαβὴν παραγγελιῶν ἢ ἐπιστασίαν ἐπὶ τῶν παραγγελιῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποδεικνύει ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς τὴν αὔξησιν κατὰ 8.800.000 τοῦ κεφαλαίου τῆς ἀγορᾶς τῶν γαιανθράκων διὰ τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁρισθῆ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τεχνικὴ πίστωσις 17.020.000. Ἔχομεν ὑπέρβασιν δηλ. διὰ τὴν καύσιμον ὕλην τοῦ στόλου ἡμῶν, ὅσην ἀναφέρει ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ἐκθέσει της. Εἰς τὴν ὑπέρβασιν ταύτην μᾶς ὡδήγησε ἀναγκαίως ἐκ τῶν ὑστέρων μετὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ Εἶμαι βέβαιος δὲ ὅτι θὰ ἐγκρίνῃ καὶ ταύτην, ἐφόσον λέγει «ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἐκγυμνάσεως τῶν πληρωμάτων, ἡ κίνησις τοῦ στόλου ἡμῶν πρὸς ἄσκησιν τῶν ἀνδρῶν καὶ ἡ περαιτέρω δαπάνη εἰς καύσιμον ὕλην θὰ ἐτύγχανε πάσης ἐνισχύσεως καὶ θὰ ἦτο δικαιολογημένη». Πράγματι δὲ τοιοῦτόν τι συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ εἰς τοιαύτην κατὰ τὸ πλεῖστον αἰτίαν, τῆς εὐρυτέρας καὶ ἐπὶ μείζονα ἀπὸ τὸν προβλεφθέντα χρόνον παρατάσεως τῶν ἀσκήσεων διὰ τὴν πρακτικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν πληρωμάτων τοῦ Στόλου, ὀφείλεται καὶ ἡ μείζων κατανάλωσις καυσίμου ὕλης, γαιανθράκων καὶ πετρελαίου. Δὲν ἠθέλησα ὅμως νὰ διακόψω τὴν ὥραν ἐκείνην τὸν κ. συνάδελφον διὰ νὰ τοῦ εἴπω ὅτι ἀκριβῶς εἰς τοιαύτην ἀνάγκην καὶ εἰς ἄλλας τινὰς δευτερευούσας, εἰς τοιαύτην πρωτίστως ἀνάγκην ὀφείλεται ἡ κατανάλωσις πλείονος καυσίμου ὕλης ἀπὸ τὰ πλοῖα, παρὰ τὰς προβλέψεις τὰς ἀρχικὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Καὶ ἡ ἀνάγκη αὕτη εἶναι ὅτι κατὰ τὰς ὑποδείξεις τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου καὶ τοῦ ἐπαξίως ἐκπληροῦντος τὸν προορισμόν, τὸν ὁποῖον ἀνέλαβεν ἐν Ἑλλάδι, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Βρεττανικῆς ναυτικῆς ἐκπαιδευτικῆς ἀποστολῆς, κατὰ τὰς ὑποδείξεις, λέγω, αὐτοῦ τούτου ἐπιβάντος τοῦ στόλου, ἐδέησε τὰ γυμνάσια τὰ ἐπιχειρηθέντα κατὰ τὴν ἐαρινὴν καὶ τὴν θερινὴν περίοδον τοῦ παρελθόντος ἔτους νὰ διαρκέσουν ἐπὶ μακρότερον χρόνον διὰ τὴν συμπλήρωσιν αὐτῶν. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τοῦτο μετὰ τὸν ἐπανάπλουν τῆς μοίρας τοῦ στόλου, κατὰ γνώμην τῆς βρεττανικῆς ἀποστολῆς καὶ παρὰ τοῦ ἐπιτελείου γενομένην ἀποδεκτήν, ἐθεωρήθη ἀπαραίτητον νὰ μὴ σταματήσῃ ἡ περαιτέρω ἐκπαίδευσις τῶν πληρωμάτων ἡμῶν μὲ τὸν ἐπανάπλουν τῆς Μοίρας γυμνασίων εἰς τὴν βάσιν της, ἀλλὰ νὰ συνεχισθῇ ἐν ἥσσονι μέτρῳ ἀπὸ στολίσκον μικροτέρων πλοίων, διὰ τὴν πληρεστέραν ἐκπαίδευσιν αὐτῶν. Καὶ οὕτως εὐθὺς ἀμέσως ἅμα τῷ πέρατι τῶν μεγάλων γυμνασίων κατηρτίσθη ὁ στολίσκος τῶν μικρῶν πλοίων ἀποτελούμενος ἐκ 4 ἀντιτορπιλλικῶν, ἑνὸς πετρελαιοφόρου, τοῦ «Προμηθέως» δι’ ἀνεφοδιασμὸν τοῦ στολίσκου, καὶ ἀπὸ ἓν ἁλιευτικόν. Ὁ στολίσκος οὗτος παραμένει καὶ νῦν ἀκόμη συγκεκροτημένος ἐκτελῶν γυμνάσια, ἐκπληρῶν τὸν προορισμόν, τὸν ὁποῖον ὁ κ. βουλευτὴς δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἐπιδοκιμάζει. Πάντα ταῦτα, Κύριοι, εἶναι πέραν τῶν προβλέψεων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ταῦτα τὰ μὴ προβλεφθέντα ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν, εἶναι καὶ ἄλλα ἀκόμη περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ καμμία πρόβλεψις κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κατηρτίσθη καὶ λειτουργεῖ ἐφέτος σχολὴ πυροβολικοῦ, σχολὴ τορπιλλῶν, σχολὴ σημάτων καὶ τὸ σχολεῖον Γενικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνθυποπλοιάρχων, ἀλλὰ διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν σχολῶν τούτων ἀπαιτεῖται ἡ ἐπικουρικὴ ὑπηρεσία τριῶν ἐκ τῶν ἡμετέρων πλοίων τῶν μικροτέρων, καὶ ἡ ἐπικουρία αὕτη δὲν εἶχε δυνατὸν νὰ δοθῇ παρὰ μὲ πιστώσεις. Ἀλλὰ ὀφείλω εἰς ταῦτα νὰ προσθέσω, ὅτι καὶ ἄλλαι ἀπρόβλεπτοι ἀνάγκαι ἐνίοτε ἀναφαίνονται, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἐπιβάλλουν κατανάλωσιν καυσίμου ὕλης. Οὕτω προέκυψε πρότινος χρόνου ἡ ἀνάγκη νὰ καταπλεύσῃ ἡ Μοῖρα γυμνασίων εἰς Χίον, διὰ νὰ ἑορτασθοῦν λαμπρότερον τὰ ἀποκαλυπτήρια τοῦ ἀνδριάντος τοῦ ἐνδόξου ναυάρχου τῆς ἑλληνικῆς παλιγγενεσίας, τοῦ ναυάρχου Κανάρη, καὶ ἐντεῦθεν κατανάλωσις καυσίμου ὕλης. Ἐπικολούθησεν ὁ ἑορτασμὸς τῆς ἑκατονταετηρίδος τοῦ Ναυάρχου καὶ ἐντεῦθεν ὁ ἐκεῖ κατάπλους τοῦ «Ἀβέρωφ» καὶ κατανάλωσις καυσίμου ὕλης. Ἐπίσης τὰ τορπιλλοβόλα «Κῖος» καὶ «Προῦσσα» τροφοδοτοῦνται ἀπὸ τὰς ἀποθήκας τοῦ Ναυστάθμου διὰ καυσίμου ὕλης καὶ ἐβάρυνον οὕτω τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐνῷ εἶχον διατεθῆ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διότι διατελοῦν διαρκῶς εἰς καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου καὶ κατ’ οὐσίαν τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ βαρύνουν. Βλέπετε λοιπόν, Κύριοι, ὅτι δὲν ὑπῆρξε κακὴ πρόβλεψις τῶν ἀναγκῶν ὅσον ἀφορᾷ τὴν καύσιμον ὕλην, ἀλλ’ ἐγεννήθη, ἢ μᾶλλον ἐγεννήθησαν ἐκ τῶν ὑστέρων αἱ αἰτίαι ὧν ἕνεκα ἐδέησε νὰ καταναλώσωμεν ἀνώτερον ποσὸν καυσίμου ὕλης καὶ ἐκ τῶν ἀναγκῶν τούτων εὑρέθημεν εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως τῶν 8 ἑκατομμυρίων. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω, Κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, μοὶ ἀπομένει ἤδη —καὶ τὸ ἀπομένον μέρος τοῦ λόγου εἶναι, ἴσως, τὸ βαρύτερον καὶ τὸ μακρότερον—ἕτερον θέμα πρὸς συζήτησιν. Συνεπῶς θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ κάμω κατάχρησιν τῆς καλοσύνης αὐτῆς διεξερχόμενος, πραγματευόμενος τὰ θέματα περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ἰδίως ὁ κ. ἐκ Σπετσῶν συνάδελφος, τὰ ὁποῖα ἢ παντάπασι δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν ἢ μᾶλλον ἐλαφρῶς ἐφάπτονται αὐτοῦ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ, λέγω, νὰ συνεχίσω τὴν ὁμιλίαν, καὶ θὰ ἤθελον τὴν συναίνεσίν της διὰ νὰ προβῶ εἰς εὐρυτέραν ἀνάπτυξιν διότι, ὅπως προβλέπω τὸ μέρος τοῦτο τῆς ὁμιλίας μας θὰ εἶναι τὸ μακρότερον.

§156ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10 30′ π. μ. (Διακόπτεται αὕτη τὴν 9.30′ Μ. Μ.) Μετὰ τὴν διακοπὴν

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ Συνεδρίασις, συνεχίζεται ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Ἔχω ἄλλωστε τρόπον διευθετήσεως ὁ ὁποῖος πιστεύω ὅτι θὰ γίνῃ δεκτὸς καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ σᾶς. Νομίζω ὅτι τὰ περισσότερα σημεῖα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Μπούμπουλη ἀποτελοῦν μᾶλλον ἔλεγχον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι δύναται εἰς τὴν πρώτην προσεχῆ ἡμέραν ἐλέγχου νὰ δώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τὴν ἀπάντησιν εἰς τὰς ἐρωτήσεις αὐτὰς ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεων.

§159Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις, Κύριε Πρόεδρε, πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ὑπολήψεως ἀφ’ ἑνὸς προσώπων συκοφαντουμένων καὶ ἀφ’ ἑτέρου πρὸς τιμωρίαν τῶν συκοφαντῶν.

§160Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ δηλώσω, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν ἤσκησα κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἔλεγχον, διότι διὰ τὰς πλείστας τῶν πράξεων ποὺ ἀνεφέρθην δὲν εὐθύνεται ὁ νῦν Ὑπουργός· ἁπλῶς ἀνέφερον μίαν κατάστασιν ἐπικρατοῦσαν εἰς τὸ Ναυτικόν. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἔκανα ἔλεγχον κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ τὸ νὰ μὴ τύχω κἂν ἀπαντήσεως ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ θὰ ἐδεχόμην.

§161Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Ἔχω ὑποχρέωσιν πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ εἴπω, κ. Πρόεδρε, εἰς τὸν κ. συνάδελφον ὅτι, καίτοι δὲν ἠσκήθη προσωπικὸς κατ’ ἐμοῦ ἔλεγχος ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου, ἐν τούτοις ἐφόσον εἰς πράξεις ἀναγομένας εἰς χρόνον προγενέστερον τῆς Ὑπουργίας τῆς ἐμῆς ἀφορῶσιν αἱ αἰτιάσεις περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτής, καὶ ἐφ’ ὅσον, ἐὰν ὄχι πᾶσαι, τινὰς τῶν πράξεων τούτων τὰς οἰκειοποιοῦμαι καὶ τὰς συμμερίζομαι, ἐπὶ τοσοῦτον εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπεύθυνος καὶ ὑπόλογος ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν λοιπὸν ταύτην ἔχω καθῆκον καὶ πρὸς τὸν κ. συνάδελφον καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ δώσω τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος. Τὸ καθῆκον τοῦτο δὲν θὰ τὸ παραλείψω, κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ θὰ τὸ ἐκτελέσω. Καὶ θὰ ὤφειλον νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου διότι εἰς ἡμέραν ἡ ὁποία δὲν εἶναι προωρισμένη διὰ τὴν ἄσκησιν Κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, παρασυρόμενος καὶ ἐγὼ ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, θὰ εἰσηρχόμην εἰς θέματα μὴ ἁρμόζοντα εἰς τὴν σημερινὴν συζήτησιν τὴν ὡρισμένην διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Οὐχ’ ἧττον, διὰ νὰ διευκολύνω, ἐν τῇ προθέσει μου ταύτῃ, τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν ὅτι εἰς τὴν πρώτην ἡμέραν Κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου θὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς πάσας τὰς αἰτιάσεις, εἴτε τὰς κατ’ ἐμοῦ προσωπικῶς ἀπευθυνθείσας, εἴτε κατ’ ἄλλων προγενεστέρων ἐμοῦ Ὑπουργῶν, εἴτε ἐν γένει κατὰ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, θὰ μοὶ δοθῇ λέγω ὁ λόγος ἵνα δώσω τὴν πρέπουσαν ἀπάντησιν ἐπὶ τῇ βάσει στοιχείων ἀναμφισβητήτων, ἀποδέχομαι τὴν ὑμετέραν σύστασιν περὶ ἀναβολῆς.

§162Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ κύριος Ὑπουργὸς υἱοθετεῖ...

§163Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Ὄχι ὅλας, Κύριε συνάδελφε. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ υἱοθετήσω λ. χ. τὴν ἐνέργειαν τῆς ὑπογραφῆς συμβολαίου τὸ ὁποῖον ἐγένετο διὰ τὴν προμήθειαν ὅπλων κατὰ τρόπον ἄστοχον, δὲν εἶναι παντάπασι δυνατὸν νὰ τὸ ἐπιδοκιμάσω, καὶ τὸ κατακρίνω καὶ τὸ καταδικάζω ἀπολύτως. Εἶπον ὅμως, ὅτι ὑπάρχουν πράξεις τινὲς τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν τῶν Ναυτικῶν τὰς ὁποίας συμμερίζομαι, τὰς ὁποίας οἰκειοποιοῦμαι ὡς ἰδικάς μου, καὶ περὶ τῶν ὁποίων εἶμαι πρόθυμος ὡς κατέχων ἤδη τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, νὰ δώσω πᾶσαν ἐξήγησιν.

§164Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ προέχον σημεῖον τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Μπούμπουλη ἦτο τὸ θέμα τῶν τορπιλλῶν. Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὁ διατελέσας Ὑπουργὸς κατὰ τὸν χρόνον τῆς παραγγελίας σᾶς ἐξήγησε τὸν λόγον πρὸ μικροῦ, διὰ νὰ σᾶς δώσῃ μίαν ἐξήγησιν ὥστε νὰ μὴ λάβῃ τὸν κόπον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§165Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Καὶ ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο εἶναι οὕτω συνηφασμένη ἡ ἐνέργεια τῶν προγενεστέρων Ὑπουργῶν τῶν Ναυτικῶν μὲ τὴν ἰδικήν μου ἐνέργειαν, ὥστε δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ κεχωρισμένον. Ἔχω προέλθει καὶ ἐγὼ εἰς ἐνεργείας ἐν τῇ ὑποθέσει τῆς προμηθείας τῶν τορπιλλῶν καὶ τὰς ἐνεργείας μου ταύτας ἤκουσα κατακρινομένας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. Διότι ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ, τὸ ὁποῖον ἦτο καὶ τὸ σπουδαιότερον κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν, θὰ ἤθελον νὰ χωρισθῇ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ ἔρευνα, καὶ νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ καὶ μόνον παρόντος καὶ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Μιαούλη, ἵνα παράσχωμεν τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφ’ οὗ ἐγένετο δεκτὸς ὁ τρόπος τῆς διευθετήσεως αὐτῆς, εἰς τὸν πρῶτον Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον νὰ δόσητε ἀπάντησιν.

§167Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Ἐλέχθη κατ’ ἐπανάληψιν παρὰ συναδέλφων, ὅτι ἡ παρουσία μου ὡς ὑπευθύνου διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ συμβολαίου εἶναι ἀπαραίτητος κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προμηθείας τῶν τορπιλλῶν. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σιγήσωμεν, διότι ἡ σιγὴ δημιουργεῖ παρεξηγήσεις. Ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε, ἔχομεν ὑποχρέωσιν ὄχι μόνον ἑαυτοὺς νὰ ὑπερασπίσωμεν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους κατὰ τῶν ὁποίων ἐξετοξεύθησαν ὅσα ἐξετοξεύθησαν. Ὅταν κατὰ τὸ 1924 ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἡ κατάστασις τῶν μονάδων τοῦ στόλου ἦτο οἰκτρά, ὡς ἐκ τῆς πολυχρόνου καὶ μακρᾶς δράσεως τῶν πλοίων κατὰ τοὺς πολέμους, ἦτο δὲ τοιαύτη ὥστε ὁμόθυμος ὑπῆρξεν ἡ κραυγὴ μηδὲ καὶ τῶν ναυτῶν ἐξαιρουμένων ὅπως ὅσον τὸ δυνατὸν τάχιον τὸ κράτος προβῇ εἰς ἄμεσον ἐπισκευὴν αὐτῶν. Λοιπὸν ὑπὸ τὸ Κράτος τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπιτακτικῆς, τῆς μὴ ἐπιδεχομένης οὐδὲ στιγμῆς ἀναβολὴν, προέβημεν εἰς τὴν ἀποστολὴν πρὸς ἐπισκευὴν τῶν 4 ἀντιτορπιλλικῶν ἀνοικτῆς θαλάσσης. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου εἴχομεν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ ἐξοπλισμοῦ τῶν πλοίων αὐτῶν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ νοηθῇ ἐπισκευὴ πλοίων μετ’ ἐπιστροφῆς αὐτῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀόπλων. Διὰ τοῦτο εὐθὺς ὡς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ εὗρον τὰς διαπραγματεύσεις εὑρισκομένας εἰς ἐκκρεμότητι παρακάλεσα τὴν ὑπηρεσίαν ὅπως ἀγωνισθῇ διὰ νὰ κερδίσῃ καὶ χρόνον καὶ ὅρους ὅσον τὸ δυνατὸν εὐνοϊκούς. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εὑρίσκετο τὸ κράτος εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ἔχῃ εὐρύτητα προσφορῶν. Καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠναγκάσθημεν νὰ διαπραγματευθῶμεν τὸ μόνον μὲ ἕναν οἶκον, ὁ ὁποῖος καὶ ἐξετέλεσεν ἐντὸς τῶν προθεσμιῶν περίπου τὴν κατασκευὴν τῶν 50 τορπιλλῶν, περὶ τῆς ἐλαττωματικότητος τῶν ὁποίων ὁ κ. συνάδελφος ὡμίλησε χθὲς εἰς τὴν Βουλήν. Αἱ τορπίλλαι αἱ ὁποῖαι ἦλθον, κ. Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ διαβεβαιώσω ὅτι εἶναι ἄρισται, ἐὰν δὲ κακῶς καὶ ἀδεξίως ἐχειρίσθησαν τὴν ρύθμισιν καὶ τὴν ἐκσφενδόνησιν τῶν τορπιλλῶν, τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ἐλαττωματικὴν δῆθεν κατασκευὴν τῶν πολεμικῶν τούτων ὀργάνων, ἀλλ’ εἰς τὸν ἐλαττωματικὸν χειρισμὸν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠγνόουν, ὡς φαίνεται, τὸν μηχανισμὸν τῶν τορπιλλῶν τούτων. Διότι αὐταὶ αὗται αἱ τορπίλλαι ἐδοκιμάσθησαν καὶ ἀπέδωκαν τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἀναμενόμενα. Καὶ μάλιστα ἐδοκιμάσθησαν, ὡς ἐπληροφορήθην, καὶ τινες ἐκ τῶν δοκιμασθεισῶν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἐκρίθησαν ὑπὸ αὐτῆς ὡς ἄχρηστοι. Αὐταὶ αὗται αἱ τορπίλλαι καὶ μάλιστα ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι εἶχον ἐκσφενδονισθῇ καὶ εἶχον ρυθμισθῆ καὶ εἶχον κακοποιηθῆ, αὐταὶ αὗται αἱ τορπίλλαι ἔδωκαν τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἀνεμένοντο ἐκ τῆς συμβάσεως. Καὶ μάλιστα ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ὑπῆρξαν ἀξιωματικοί, θὰ τοὺς ὀνομάσω δέ, οἱ κ.κ. Λιάσκος καὶ Ἀνδρέου, οἱ ὁποῖοι πράγματι κατώρθωσαν νὰ ἐννοήσουν τί ἐστὶ τορπίλλη καὶ ποῖος εἶναι ὁ χειρισμὸς τῆς τορπίλλης καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ παρ’ ὅλας τὰς ἀποτυχίας τῶν ἐπιτροπῶν ἔθεσαν εἰς ἐνέργειαν καὶ ἀπέδωσαν, ὡς σᾶς εἶπον, ἀποτελέσματα ἱκανοποιητικὰ καὶ οὕτω ἠναγκάσθη τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἀπευθύνῃ δι’ ἐγκυκλίου εὐαρέσκειαν πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι ὑπάρχει, ὡς πρὸς τὴν εὐρύτητα τῶν δοκιμῶν, ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τοῦ συμβολαίου τοῦ ἀρχικοῦ καὶ τοῦ συμβολαίου τοῦ 1924. Ὑπάρχει μία διαφορὰ, ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ ὅτι ἡ διαφορὰ αὐτὴ εἶναι ὑπὲρ τοῦ συμβολαίου τοῦ 1924.

§168Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Βεβαιότατα εἶναι ὑπὲρ τοῦ συμβολαίου τοῦ 1924.

§169Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ὡς ἐλάττωμα ἐκ τῶν ὅρων τῆς παραλαβῆς, εἶναι ὅτι δὲν ἐθέσαμεν τὴν λέξιν «συνεχεῖς». Ἀλλὰ ὅταν ὁρίζωμεν δύο καὶ μόνον ἐκσφενδονήσεις τί ἄλλο δύναται νὰ νοηθῇ, ἢ δύο συνεχεῖς;

§170Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Εἶναι ὁλόκληρος σειρά. Αὐτὸ εἶναι ἓν ἐκ τῶν πολλῶν.

§171Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Ἀρνεῖσθε ὅτι ἐγένοντο ἀλλεπάλληλοι δοκιμαὶ καὶ ἐπέτυχον;

§172Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐκ τῶν προχθὲς γενομένων δοκιμῶν ἡ πρώτη δοκιμὴ ἐπέτυχεν, ἡ δευτέρα ἀπέτυχε καὶ ἡ τρίτη καὶ τετάρτη ἐπέτυχον.

§173Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Δὲν ἔχετε οὐδὲν συμφέρον ἵνα παραστήσητε τὴν χώραν ἄοπλον.

§174Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ζήτημα τὸ σπουδαῖον εἶναι τὸ ἑξῆς: Τὰ μέταλλα τῶν τορπιλλῶν εἶναι καλά;

§175Ι. ΚΑΝΑΒΟΣ. Ὀφείλετε νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι ἐγίνετο κακὸς χειρισμὸς ὁ ὁποῖος ἔβλαψε τὰς τορπίλλας.

§176Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ ἂν τὸ ἴδιον τὸ κατάστημα παραδέχεται τοῦτο.

§177Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἶναι ψεῦδος αὐτό.

§178Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅταν λέγετε ψεῦδος, τότε θὰ σᾶς εἴπω ὅτι σεῖς δὲν εὑρίσκεσθε ἐν τῇ ἀληθείᾳ. (θόρυβος). Εἶναι ἐντελῶς προσωπικὸν ζήτημα καὶ πρέπει νὰ ὁμιλήσω. Ὁ κ. Συνάδελφος μὲ κατηγόρησεν ὅτι ἐψεύσθην. Εἶναι ζήτημα προσωπικὸν καὶ θὰ ἀποδείξω ὅτι ψεύδονται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται τοιαῦτα.

§179Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἶναι ψεῦδος ὅτι τὸ ἐργοστάσιον ὡμολόγησεν αὐτὸ ποὺ λέγετε.

§180Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Εἶναι ψεῦδος αὐτό.

§181Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ ἴσως νὰ σᾶς ἔθιξε, διότι εἶναι συγγενής σας, ἐγὼ ὅμως ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν.

§182Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἔχω νὰ κάμω μίαν ἐξήγησιν, μίαν δήλωσιν μᾶλλον, ὅτι τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ ἐργοστάσιον ὡμολόγησεν ὅτι τὰ μέταλλα εἶναι ἀτελῆ, εἶναι ψευδές.

§183Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁ ὑπογράφων τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, βεβαιοῖ ἀνακριβείας. Τὸ ἔγγραφον λέγει: «Ἀφετέρου τὸ ἐργοστάσιον ἐν τῇ ἐπιστολῇ του κλπ».

§184Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἶναι ἡ ἐξέλιξις.

§185Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι ἡ πραγματικότης. Οἱ ὅροι τοῦ συμβολαίου λέγουν, ὅτι τὰ μέταλλα ὀφείλουν νὰ εἶναι σύμφωνα πρὸς τὰς προδιαγραφὰς τοῦ Ἀγγλικοῦ Ναυαρχείου, καὶ ὁμολογεῖ τὸ ἐργοστάσιον ὅτι δὲν ἔχει τὰ μέταλλα σύμφωνα πρὸς τὰς προδιαγραφάς. Ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν τὴν ἀλήθειαν ἐπὶ τῇ βάσει ἐγγράφων καὶ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ ὁμιλήσωμεν.

§186Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ ἤθελα νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Ὁ κ. Μπούμπουλης εἶπεν ὅτι κατὰ τὰς γενομένας δοκιμὰς τελευταίως, τρεῖς ἐκ τῶν τορπιλλῶν ἔδωσαν καλὰ ἀποτελέσματα καὶ μία δὲν ἔδωσε. Αἱ τορπίλλαι δοκιμάζονται κατόπιν καὶ ἂν ἡ τροχιὰ, τὴν ὁποίαν διαγράφει δὲν εἶναι ἡ κανονική, ἐπαναλαμβάνεται ἡ δοκιμή, καὶ τὸ φρένο, τὸ εἰδικὸν μηχάνημα, κανονίζεται καὶ ἐκσφενδονίζεται ἐκ νέου. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Μπούμπουλην: Ἡ τορπίλλη ἡ ὁποία δὲν ἔδωσε καλὴν τροχιάν, καὶ ἀφοῦ ἐκανονίσθη τὸ φρένο καὶ ἐξεσφενδονίσθη καὶ ἐκ δευτέρου ἐπῆγε καλά, εἶναι καλή;

§187Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ τορπίλλη ἐκανονίσθη μὲ τὸ φρένο, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ κ. Μιαούλης, καὶ μετὰ τὸν κανονισμὸν δὲν ἔδωσε καλὰ ἀποτελέσματα καὶ ξαναεδοκιμάσθη καὶ κατόπιν μόνον ἔδωσε καλὰ ἀποτελέσματα.

§188Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ναυτ.). Νομίζω ὅτι ἐλήφθη ἤδη ἀπόφασις νὰ ἀναβληθῇ ἡ περαιτέρω οὐσιαστικὴ ἐξέτασις τῶν θεμάτων αὐτῶν εἰς ἡμέραν καὶ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, νὰ συνεχίσω τὴν ἀγόρευσίν μου. Ἐγὼ ἤμην διατεθημένος νὰ συνεχίσω τὴν ἀγόρευσήν μου ἄλλην ἡμέραν. Ἀλλ’ ἀνέκυψεν εἰς τὸ μέσον ἓν ἐκ τῶν θεμάτων ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο λόγος. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ στέργῃ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἀρχικήν της ἀπόφασιν, ὥστε νὰ ἀναβληθῇ ἡ περαιτέρω συζήτησις, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν.

§189Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σπετσῶν συνάδελφος κ. Μπούμπουλης, θέλων βεβαίως νὰ ψέξῃ τὴν κυβέρνησιν ὅτι δὲν ἐπέφερεν οἰκονομίας, ἀνέφερε καὶ ἓν παράδειγμα ἀτυχέστατον, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅτι πάλιν μετέφερε τὸ κεντρικὸν γυμναστήριον ἐκ τοῦ Πόρου εἰς τὸν Ναύσταθμον. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι κυρίως εἰς ὅλα τὰ ναυτικὰ Κράτη τοῦ κόσμου ἐπικρατεῖ ἡ ἐκπαίδευσις νὰ μὴ γίνεται εἰς τοὺς Ναυστάθμους, ἀλλὰ εἰς ἄλλους λιμένας Ἀλλ’ ἀνέφερε καὶ τοῦτο, ὅτι θὰ προκύψουν οἰκονομίαι ἐκ τῆς μεταφορᾶς ταύτης. Καὶ εἶπεν ὅτι δαπανῶνται διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ κεντρικοῦ προγυμναστηρίου τοῦ Πόρου 11.000.000 δραχμῶν «ἐὰν ἐξ αὐτῶν ἀφαιρεθοῦν αἱ δαπάναι». Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι ἐκ τῶν 11 ἑκατομ. τὰ 9.000.000 εἶναι δαπάναι συντηρήσεως τῶν ναυτῶν, οἱ ὁποῖοι εἴτε εἰς τὸν Πόρον εἶναι, εἴτε εἰς τὸν Ναύσταθμον, πάντως θὰ τροφοδοτοῦνται. Λέγει δὲ, ὅτι ἐὰν καὶ τὰ θωρηκτὰ πωληθοῦν ἀντὶ 4½ ἑκατ. λιρεττῶν θὰ σχηματισθῇ ἓν ποσόν, μαζὶ μὲ τὸ ποσὸν τῶν 9.000.000, ἐν ὅλῳ 27.000.000 δραχμῶν. Θὰ ἐγίνετο δὲ διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν κεντρικὸν προγυμναστήριον εἰς τὸν Ναύσταθμον. Διὰ νὰ γίνῃ ὅμως αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. συνάδελφος, ἤτοι νὰ κτισθοῦν τὰ κτήρια εἰς τὸν Ναύσταθμον, πρέπει νὰ δαπανηθοῦν 200.000.000 ἀπὸ τὸ Κράτος, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἔχουν τὴν εὐχαρίστησιν οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ νὰ μένουν εἰς τὰς Ἀθήνας, διότι νομίζουν πὼς εἶναι βάρος νὰ κάμουν ἕνα ταξεῖδι 2 ὡρῶν. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ εἰς τίποτε ἄλλο.

§190Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εὐχαριστῶ, κ. συνάδελφε. Πρῶτον ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπον ὅτι μὲ αὐτὰ τὰ χρήματα θὰ κάνετε Ναύσταθμον. Θὰ ἐκάνατε τὰ κτήρια τῶν σχολῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουν προϋπολογισθῇ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν εἰς αὐτὸ τὸ ποσόν.

§191Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δηλαδὴ νὰ κάμωμεν νέα κτήρια;

§192Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι, διότι τώρα δὲν ὑπάρχουν τοιαῦτα.

§193Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ἀλλὰ ἀγνοεῖτε ὅτι τὸ κεντρικὸν προγυμναστήριον...

§194Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Ἤθελα νὰ μάθω, κ. συνάδελφε, ποῦ θὰ γίνουν τὰ νέα κτήρια εἰς τὸν Ναύσταθμον.

§195Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Προσωρινῶς εἰς τὸν παλαιὸν Ναύσταθμον· ὅταν δὲ θὰ κάνετε τὸν νέον Ναύσταθμον, τότε ὅπως θὰ παραμείνῃ ὁ παλαιὸς ἐν ἐφεδρείᾳ, θὰ παραμείνῃ καὶ τὸ παλαιὸν προγυμναστήριον, καὶ ἔτσι θὰ γίνῃ καὶ ἡ ἐπιθυμία τοῦ κ. Σωτηριάδου.

§196Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι ὄχι μόνον οἰκονομίαι δὲν μποροῦν νὰ γίνουν, ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη πρόκειται νὰ ἐκποιηθοῦν τὰ πλοῖα θὰ ἠδύνατο τὰ προϊόντα τῆς ἐκποιήσεως νὰ διατεθοῦν πουθενὰ ἀλλοῦ, διότι θὰ ἦτο πολὺ ἀνόητον τὸ Κράτος νὰ ἔχῃ ναύτας καὶ καταστήματα καὶ νὰ θέλῃ νὰ δαπανήσῃ 200.000.000 διὰ νὰ γίνουν νέα καταστήματα καὶ νέα κτήρια μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἔχουν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ συντάγματος οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ καὶ νὰ μὴ πᾶνε οὔτε 2 ὥρες ταξεῖδι εἰς τὸν Πόρον; Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ, διατὶ ἐπιτιθέμεθα ἀδίκως κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν; διότι ἡ ὑπερβολική του μέριμνα εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ εἶναι ἄφθαστος. Ἐὰν ἦτο ὡς ἄνθρωπος κουβαρντᾶς καὶ ἐμοίραζε λεπτά, θὰ εἶχε καλῶς· ἀλλὰ νὰ ἐπιτιθέμεθα ἐναντίον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται νὰ εὕρῃ τὶ εἶναι τοῦτο καὶ τὶ εἶναι ἐκεῖνο δὲν ἐπιτρέπεται. Τὶ νὰ κάνῃ; Νὰ δαπανήσῃ 200.000.000 διὰ νὰ μεταφέρῃ καὶ νὰ κτίσῃ τὰ κτήρια εἰς τὸν Ναύσταθμον, ἢ νὰ κάνῃ νέα κτήρια; Καὶ τὸν καταλογίζετε δι’ ἔλλειψιν μερίμνης, καὶ σπατάλην. Τὶ νὰ σᾶς πῶ; Ἂν εἶχον νὰ κατηγορήσω τὸν φίλον μου κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν διὰ κἄτι, ἴσως θὰ ἦτο ἡ ὑπερβολὴ τῆς μερίμνης, ἡ ὁποία τὸν χαρακτηρίζει, ὅλοι δὲ θὰ γνωρίζεται τὴν ὑπερβολικὴν του μέριμναν ἀπὸ μίαν ἄλλην περίπτωσιν. Ὅταν ἦτο προσωρινὸς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ὑπόθεσιν εἰς τὴν ὁποίαν ἀσφαλῶς ἔπρεπε νὰ λυθῇ ἓν ζήτημα ὑπὲρ ἑνὸς πολίτου, μόνον διότι ἐξεδηλώθη εἷς δισταγμὸς εἶπεν: «ἐγώ, κύριοι, δὲν ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην αὐτήν». Λοιπὸν πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι. Ἐπειδὴ ἐσυνήθισα νὰ εἶμαι εἰλικρινής, ἤθελα νὰ εἴπω ταῦτα.

§197Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ κ. Συνάδελφος, ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, ἐσύγχυσεν ἴσως ἐν τῷ μεγάλῳ ἐνδιαφέροντι, τὸ ὁποῖον ἔχει διὰ τὴν νῆσον Πόρον, δικαιώτατον ἄλλωστε ἐνδιαφέρον διότι εἶναι αὕτη καὶ ἡ ἰδιαιτέρα του πατρίς καὶ ἐπὶ πλέον ἐκεῖ εἶναι ὅλοι οἱ ψηφοφόροι του, ἐσύγχυσε τοὺς ἀριθμούς μου, καὶ πράγματι μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν εὐφυΐαν ἠθέλησε νὰ ποικίλῃ καὶ δι’ ὡραίων ἐπιφωνημάτων τὸν λόγον του καὶ νὰ παρουσιάσῃ ὡς κἄτι παράλογον αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπαν. Δι’ αὐτὸ θὰ ἐπαναλάβω αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν μὲ δυὸ λέξεις, διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶχε οὗτος δίκαιον. Ἐγώ, Κύριοι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους μοὶ παρέδωσε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τοῦ μονίμου πληρώματος τοῦ Κεντρικοῦ Προγυμναστηρίου καὶ οὐχὶ τοῦ ἐκγυμναζομένου εἰς τὰ πλοῖα, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τροφοδοσίας τοῦ μονίμου πληρώματος εὗρον τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν τῶν ἑκατομμυρίων. Εἰς αὐτὰ προσέθεσα τὰ 4½ ἑκατομμύρια λιρεττῶν, τὰ ὁποῖα προσεφέρθησαν, καὶ εἶπον, τι θὰ ἔπρεπε νὰ μεταφερθῶσιν αἱ Σχολαὶ αὗται εἰς Ναύσταθμον. Ὁ κ. Μιαούλης ὀρθότατα μὲ ἠρώτησε, ποῖον Ναύσταθμον ἐννοῶ, τὸν νέον ἢ τὸν παλαιόν. Καὶ ἀπήντησα τὸν Παλαιόν. Θὰ σᾶς εἴπω δὲ τὸ διατί. Διότι καὶ μετὰ τὸν Νέον ὁ Παλαιὸς θὰ μείνῃ χρησιμοποιοῦμενος, καὶ προβλέπεται τοῦτο εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ Ὑπουργείου· λοιπὸν τὰ οἰκήματα αὐτὰ δὲν θὰ πᾶνε χαμένα, τοὐναντίον πηγαίνουν χαμένα ἡ μισθοδοσία καὶ τὰ ὑλικὰ τὰ ὁποῖα δαπανῶνται διὰ τὸ Γυμναστήριον, διότι, μεταφερομένων τῶν σχολῶν αὐτῶν, τὸ μόνιμον πλήρωμα περιττεύει, τὸ μόνιμον πλήρωμα τῶν Σχολῶν, πλὴν τῶν ἀναγκαιούντων διὰ τὰ νέα κτήρια, περιττεύει καὶ ἑπομένως θὰ ἔχωμεν διττὴν ὠφέλειαν, ὄχι μόνον τὴν ὠφέλειαν τοῦ ὅτι θὰ ἔχωμεν μίαν οἰκονομίαν ἐτησίαν πλέον ἄνευ οὐδεμιᾶς δαπάνης, διότι τὴν δαπάνην θὰ τὴν ἔχωμεν τὸ πρῶτον ἔτος ἀπὸ τὴν πώλησιν τῶν πλοίων, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν καὶ ἑτέραν ὠφέλειαν μεγάλην ἀπὸ τὸ ὅτι θὰ περιορίσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν θητείαν, καὶ ἑπομένως ὀλιγώτερα παιδιὰ θὰ καλοῦμεν τὸν χρόνον.

§198Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὑπάρχει ἀναμφισβητήτως ἓν ὑγιὲς μέρος εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μπούμπουλη, ὅτι τὸ μὲν Κεντρικὸν Γυμναστήριον ἀσφαλῶς πρέπει νὰ μείνῃ εἰς τὸν Πόρον, ἀλλὰ δυνάμεθα κάλλιστα τὰ πεπαλαιωμένα καὶ σαθρὰ σκάφη τοῦ 1884 νὰ τὰ πωλήσωμεν τὸ ταχύτερον, διότι αἱ διὰ τὰ σκάφη ταῦτα δαπάναι εἶναι περιτταί. Καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ σημεῖον θὰ εἶναι προσῆκον νὰ διαφυλαχθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Μπούμπουλη.

§199Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Μερικοὶ ἀπὸ τοὺς κ. Συναδέλφους προτιμοῦν νὰ ἀγορεύωσι κατὰ τὰς ἑσπερινὰς ὥρας, τὰς ὥρας δηλαδὴ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ θὰ εἶχε σημασίαν, ἂν αἱ ἀπόψεις των πρόκειται νὰ ἐπηρεάσωσιν ἀποφασιστικῶς πρὸς αὐτὴν ἢ ἐκείνην τὴν κατεύθυνσιν τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον συζητεῖ ἡ Βουλή. Ἀλλ’ ἐγώ, ὁ ὁποῖος φυσικὰ δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἐπηρεάσω μὲ τὴν ἄποψίν μου τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ μετατεθῶσιν αἱ ἀποφάσεις της καὶ αἱ ἀπόψεις της ἐπὶ βασικῶν μεγάλων ζητημάτων, προτιμῶ, ἢ μᾶλλον εἶναι τὸ ἴδιον δι’ ἐμέ, ἂν θὰ ἀγορεύσω κατὰ τὴν 1ην μετὰ μεσονύκτιον ἢ τὴν 7ην ἑσπερινήν. Κύριοι Συνάδελφοι, εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὰ κοινοβούλια τῆς Εὐρώπης τὰ κεφαλαιοκρατικά, δηλ. εἰς τὰ ἀστικὰ κοινοβούλια τῆς Εὐρώπης, αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀποτελοῦν πάντοτε τὸ ἀντικείμενον μεγάλων πολιτικῶν ἀγώνων, τῶν μεγαλυτέρων κοινοβουλευτικῶν μαχῶν, διότι κατὰ τὰς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζητήσεις τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς ἐργατικῆς τάξεως ἢ αἱ διάφοροι πολιτικαὶ ἀποχρώσεις τῆς ἀστικῆς παρατάξεως εὑρίσκουσι τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκθέσωσι τὰς γενικάς των ἀπόψεις ἐπὶ τῶν διαφόρων μεγάλων ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν ζητημάτων τῆς χώρας, δεδομένου ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς συγκεντρώνει ὑπὸ τοὺς ἀριθμοὺς τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἐξασκεῖ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ διάφορα μεγάλα καὶ κεφαλαιώδη ζητήματα. Κατ’ ἀντίθεσιν ὅμως ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν κατὰ τὸ ἔτος 1928 παρουσιάζει τὸ ἀντίθετον φαινόμενον. Ὄχι μόνον οὐδεμία μεγάλη πολιτικὴ συζήτησις δὲν γίνεται, ὄχι μόνον κανεὶς μεγάλος πολιτικὸς ἀγὼν καὶ καμμία μεγάλη πολιτικὴ σύγκρουσις μεταξὺ τῶν διαφόρων κομμάτων ἐξ ἀφορμῆς τῆς συζητήσεως τῶν διαφόρων μεγάλων κονδυλίων, διεξάγεται, ἀλλὰ τοὐναντίον ὑπάρχει μία πλήρης ἀπουσία τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ συμπέρασμα τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαγάγῃ κανεὶς ἀπὸ μίαν τοιαύτην διαπίστωσιν εἶναι ὅτι ὁ κοινοβουλευτισμὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα παρουσιάζει φαινόμενα καταπτώσεως καὶ ἀποσυνθέσεως, διότι ὅταν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ποσὰ δηλ. ἀνερχόμενα εἰς δισεκατομμύρια δραχμῶν, συζητεῖται ἐν ἀπουσίᾳ τῆς πλειοψηφίας τῶν βουλευτῶν, ὅταν μία βασική, οὐσιώδης διὰ τὸν λαόν, διὰ τὰς μάζας τοῦ λαοῦ συζήτησις γίνεται ἐπὶ παρουσίᾳ 15 βουλευτῶν ἀσφαλῶς καὶ μόνον τοῦτο τὸ γεγονὸς ἀποτελεῖ τὴν μεγαλυτέραν ἠθικὴν ἐνίσχυσιν τῶν ὀπαδῶν τῆς δικτατορίας. Τοῦτο τὸ γεγονὸς δὲν εἶναι τυχαῖον. Δὲν εἶναι τυχαῖον τὸ ὅτι δὲν ἐνδιαφέρονται οἱ βουλευταὶ τῶν ἀστικῶν κομμάτων, διότι τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ἡ κοινοβουλευτικὴ μηχανὴ εἰς τὴν δημοκρατίαν, τὴν ἑλληνικὴν ἀστικὴν δημοκρατίαν, ὅτι ἡ κοινοβουλευτικὴ μηχανὴ ἔχει σταματήσει καὶ ὅτι εὑρισκόμεθα, ὅπως εἶπον καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰς παραμονὰς νέας δικτατορίας. Ἡ δευτέρα παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ κάμω εἶναι ἡ ἑξῆς: ὅτι ὁλόκληρος σχεδὸν ἡ Βουλή, ὅλοι οἱ Βουλευταὶ οἱ ἀνήκοντες εἰς διαφόρους ἀποχρώσεις τῆς ἀστικῆς παρατάξεως συμφωνοῦν κατὰ βάσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὰ ἔξοδα καὶ εἰς τὰ κονδύλια τὰ ἀφορῶντα τὰ δύο Στρατιωτικὰ Ὑπουργεῖα καὶ ὡς καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία βασικὴ ἀντίθεσις μεταξὺ συμπολιτεύσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως, εἴτε μοναρχικὴ εἶναι ἡ ἀντιπολίτευσις, εἴτε ἀντιπολίτευσις τῆς Δημ. Ἑνώσεως. Ποῖον εἶναι τὸ συμπέρασμα τῆς ἀγορεύσεως, κ. Βουλευταί, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν; Τὸ συμπέρασμα τῆς ἀγορεύσεως εἶναι: θέλεις τὴν εἰρήνην, ἑτοιμάσου διὰ τὸν πόλεμον. Αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμα καὶ ἐπὶ τοῦ συμπεράσματος αὐτοῦ συμφωνοῦν ὅλοι οἱ Βουλευταὶ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ὅλοι οἱ Βουλευταί, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν ἀνήκουν εἰς τὴν συμπολίτευσιν ἢ τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἐνῷ συμφωνοῦν κατὰ βάσιν, ἐνῷ παραδέχονται τὸ συμπέρασμα αὐτὸ ὡς ὀρθόν, καὶ τυχὸν αἱ ἀντιρρήσεις τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ φέρουν ἐπὶ ὡρισμένων κονδυλίων ἔχουν μίαν ἐντελῶς ἐπουσιώδη σημασίαν. Ἐὰν ἐδαπανήθησαν διὰ τὸ Γυμναστήριον ποσοῦ 25 ἑκατομμ. καὶ ἀντ’ αὐτοῦ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἱδρυθῇ νέον Γυμναστήριον καὶ νὰ ἐπέλθουν ὡρισμέναι οἰκονομίαι, αὐτὸ εἶναι ζήτημα δευτερεῦον, αὐτὸ σημαίνει ὅτι συμφωνοῦν κατὰ βάσιν ὅτι πρέπει νὰ γίνωνται οἱ ἐξοπλισμοί, ὅτι πρέπει νὰ παρασκευάζεται ἡ Χώρα διὰ πόλεμον, ἐὰν θέλῃ τὴν εἰρήνην. Αὐτὴ εἶναι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ διαπίστωσις τῶν ἐξαγομένων ἀπὸ τὴν μέχρι τοῦδε συζήτησιν ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν σπουδαιοτέρων Ὑπουργείων, τῶν Ὑπουργείων Στρατιωτικῶν, Ναυτικῶν καὶ Ἐξωτερικῶν. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν τριῶν Ὑπουργείων πολὺ ὀρθῶς συνεδέθη μεταξὺ των. Νομίζω, ὅτι εἰς τὰ τρία αὐτὰ Ὑπουργεῖα αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι τῆς Χώρας, αἱ δαπάναι διὰ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, διὰ τὴν διπλωματικὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀστικοῦ κράτους ἀποτελεῖ ἓν καὶ τὸ αὐτό, ἀνάγεται εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπόν. Πολὺ δικαίως ἡ συζήτησις καὶ πολὺ ὀρθῶς γίνεται καὶ ἐπὶ τῶν τριῶν μαζὶ Ὑπουργείων. Κύριοι Συνάδελφοι, ὅταν ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν κονδυλίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐμελέτησα τὴν ἀγόρευσιν ἑνὸς Βουλευτοῦ σοσιαλιστοῦ Ζωρὲς καὶ εἶδον εἰς μίαν ἀγόρευσιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸ 1910 μέχρι τὸ 1911, ἡ συζήτησις διεξήγετο γενικῶς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἰδιαιτέρως ἐπὶ τῶν κονδυλίων τῶν ἀναγομένων, τῶν δαπανωμένων διὰ τοὺς ἐξωτερικοὺς ἐξοπλισμοὺς τῆς Χώρας καὶ διὰ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Ἓν σημεῖον τοῦ λόγου αὐτοῦ μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν μεγάλην. Προέβλεπε τὸν πόλεμον τοῦ 1914. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καθορίσῃ καὶ τὸν μῆνα καὶ τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως τοῦ πολέμου αὐτοῦ. Τὸν πόλεμον αὐτὸν τὸν διέβλεπεν εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν τὸν κεντρικόν, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε τότε εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο ἀνταγωνισμὸς Γαλλίας καὶ Γερμανίας, ἀλλ’ Ἀγγλίας καὶ Γερμανίας. Προέβλεπεν ὡς ἀναπόφευκτον ἀποτέλεσμα τοῦ ἀνταγωνισμοῦ αὐτοῦ τὸν πόλεμον, καὶ ἀναπτύξας ἔθεσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, μὲ τὴν μεγάλην αὐτοῦ ρητορικὴν δεινότητα, διότι ὡς γνωρίζετε ἦτο εἷς ἐκ τῶν μεγαλυτέρων ρητόρων, ὅλην τὴν εἰκόνα τῆς φρίκης τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ πολέμου αὐτοῦ, καὶ λέγει εἰς ἕνα ἀπὸ τὰ δυνατώτερα τῶν ἐπιχειρημάτων. Ἡ Νέμεσις, ὅπως λέγει ὁ Μπερθελεμὺ εἶναι ἀναποσπάστως συνδεδεμένη μὲ τοὺς πολέμους. Θὰ γίνῃ ὁ πόλεμος, λέγει, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι τὸ ἑξῆς: ἢ θὰ κληθοῦν οἱ ἐπωφεληθέντες τοῦ πολέμου καὶ οἱ κερδίσαντες ἀπὸ τὸν πόλεμον, νὰ καταβάλωσιν αὐτοὶ τὰ ἔξοδα τῆς μεγάλης ἀνθρωποθυσίας, ἢ θὰ γίνῃ καὶ πάλιν ἔκκλησις πρὸς τὸν λαὸν τὸν βεβαρημένον ἀπὸ τὰ χρέη. Παρομοία ἔκκλησις ἐγένετο ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ προσφέρῃ αὐτὸς τὰς συνεπείας τῆς μεγάλης αὐτῆς ἀνθρωποσφαγῆς, ὁπότε τὸ γεγονὸς αὐτὸ θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀφύπνισιν τῆς λαϊκῆς συνειδήσεως, ἡ ὁποία θὰ καταπνίξῃ τοὺς ἀνοήτους. Αὐτὴ ἡ πρόβλεψις νομίζω ὅτι ἔχει ἐπαληθεύσει, Κύριοι Βουλευταί, κατὰ γράμμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον εἰς τὴν Εὐρώπην εἶναι τὸ ζήτημα τὸ δεύτερον. Καλοῦνται αἱ μεγάλαι λαϊκαὶ μᾶζαι νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τοῦ πολέμου, ὁ ὁποῖος δὲν ἔγινεν ἐξ ὑπαιτιότητος αὐτῶν. Δὲν ἔγινε πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν, ἀλλ’ ἐξ ὑπαιτιότητος ἄλλων καὶ πρὸς τὸ συμφέρον ἄλλων. Ἐάν, Κύριοι Βουλευταί, ὁ βασικὸς ἀνταγωνισμός, ὁ ἐξωτερικὸς καὶ πολιτικός, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε εἰς τὴν Εὐρώπην τὴν πρὸ τοῦ 1914 ἦτο ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Γερμανίας, ποῖος εἶναι ὁ ἀληθὴς κεντρικὸς ἀνταγωνισμὸς πέριξ τοῦ ὁποίου συστρέφονται ὅλα τὰ μικρὰ Κράτη καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι δυνάμεις αἱ πολιτικαὶ αἱ ἀποτελοῦσαι τὸ συγκρότημα τῆς Εὐρωπαϊκῆς ἰμπεριαλιστικῆς κεφαλαιοκρατίας; Ἀσφαλῶς δὲν εἶναι ὁ ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ Γερμανίας καὶ Ἀγγλίας. Ὅταν ἐξοδεύωνται δισεκατομμύρια διὰ στρατιωτικὰς δαπάνας, τὰ δισεκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἐξοδεύονται δι’ ἕνα ὡρισμένον σκοπόν, διὰ ποῖον σκοπὸν ἐξοδεύονται; Διὰ τὸν σκοπὸν τοῦ πολέμου. Διὰ τὸν σκοπὸν τοῦ πολέμου γίνονται αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς πρέπει σαφῶς νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ποῖα εἶναι τὰ κεντρικὰ σημεῖα πρὸς τὰ ὁποῖα προσανατολίζεται ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔφερεν ὑπὸ συζήτησιν τὸν σημερινὸν προϋπολογισμόν. Ἐάν, ὅπως σᾶς ἀνέφερα, ὁ Ζωρὲς προέβλεπεν εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν αὐτὸν τὴν βασικὴν αἰτίαν τοῦ μέλλοντος πολέμου, ὁ σημερινὸς ἀνταγωνισμὸς τῆς Εὐρώπης προβλέπει ἅμιλλαν μεταξὺ ὅλων τῶν δυνάμεων τῆς δυτικῆς ἰμπεριαλιστικῆς κεφαλαιοκρατίας ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Σοβιετικῆς Ρωσσίας ἀφ’ ἑτέρου.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5′, μέχρις ὅτου ἐπανέλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Μετὰ τὴν Διακοπὴν.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Μάξιμος συνεχίζει τὴν ἀγόρευσίν του.

§202Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ἀνέφερα, κ. Βουλευταί, συνοπτικῶς τὰς δύο παρατηρήσεις τὰς ὁποίας εἶχον νὰ ἀναφέρω, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαφοράν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ὅπως γίνεται κατὰ τὸ ἔτος 1928 παρ’ ἡμῖν, καὶ τῶν συζητήσεων ὅπως αὗται γίνονται εἰς τὰ λοιπὰ Εὐρωπαϊκὰ Κοινοβούλια. Εἶπον, δηλαδή, ὅτι αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς τὰ λοιπὰ Εὐρωπαϊκὰ Κοινοβούλια ἀποτελοῦσι μίαν γιγαντιαίαν πολιτικὴν μάχην μεταξὺ τῶν διαφόρων πολιτικῶν ὁμάδων, τῶν σοσιαλιστικῶν τῶν κομμουνιστικῶν καὶ ὅτι τὸ θέαμα τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην εἶναι θέαμα, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι εὑρίσκεται εἰς μεγάλην κατάπτωσιν ἡ κοινοβουλευτικὴ μηχανὴ καὶ τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, τοῦ ὁποίου ὑπερασπισταὶ εἶναι αὐτοὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὰ διάφορα πολιτικὰ κόμματα τῆς Ἑλλάδος. Ἡ δευτέρα διαφωνία εἶναι ὅτι ἡ ὅλη πολιτικὴ ἡ ὁποία ἔγινε κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν προέρχεται ἀπὸ μίαν διαφορὰν τῶν βάσεων, ἀλλ’ εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς προσπαθείας πολιτικῆς, ἴσως ἐκμεταλλεύσεως, ἴσως καὶ εὐσυνειδήτου διαθέσεως, ὅτι ἐὰν τροποποιηθῶσι τὰ ὡρισμένα αὐτὰ κονδύλια εἴτε πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῶν Οἰκονομιῶν, εἴτε καὶ πρὸς τὸ σημεῖον τὸ ἐξυπηρετοῦν τὰς γνώμας τῶν Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔκαμον αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις. Δὲν ὑπάρχει διαφορὰ εἰς τὰ κονδύλια τὰ σπουδαιότερα τῶν Πολεμικῶν Ὑπουργείων καθὼς καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὸ γεγονὸς ἔχει δι’ ἐμὲ μίαν μεγάλην σημασίαν ἰδιαιτέραν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἀνέφερα καὶ ὑπεστήριξα ὅτι τὸ γενικὸν συμπέρασμα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο τὸ ἂν θέλωμεν τὴν εἰρήνην πρέπει νὰ ἑτοιμασθῶμεν διὰ τὸν πόλεμον. Λέγω τώρα ὅτι ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ δόγματος τοῦ προπολεμικοῦ τοῦ ὁποίου ἡ πρακτικὴ συνέπεια εἶναι ὁ πόλεμος τοῦ 1914, ὁ ὁποῖος, ἰδιαιτέρως διὰ τὴν Ἑλλάδα, εἶχε τεραστίας καταστρεπτικὰς συνεπείας, λέγω ὅτι δὲν ἠγέρθη οὐδεμία φωνὴ ἀπὸ τὰς ἀριστερὰς παρατάξεις ἔστω καὶ ἀπὸ ἀνθρωπιστικὸν συμφέρον ἐναντίον τοῦ δόγματος αὐτοῦ καὶ αὐτῶν τῶν θεωριῶν αἱ ὁποῖαι ἔχουν αὐτὰς τὰς συνεπείας. Αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι γίνονται δι’ ἕνα ὡρισμένον σκοπόν, ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς αὐτός; Ἡ ἄμυνα τῆς χώρας. Ἡ ἄμυνα τῆς χώρας εἶναι δι’ ἡμᾶς ἡ ἄμυνα τοῦ κεφαλαιοκρατικοῦ καθεστῶτος τῆς χώρας. Δι’ ἡμᾶς ἀναλύεται ἡ ἄμυνα εἰς ἀριθμούς. Ἀλλ’ ὅταν λέγει κανεὶς ὅτι μία χώρα δαπανᾷ δύο δισεκατομμύρια κατ’ ἔτος διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας, ὁμολογῶ ὅτι ὑπάρχει εἷς ὁ ἐπιτιθέμενος ἐναντίον τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἀμύνεται. Μεταφερόμεθα ὅμως πρὸς στιγμὴν εἰς τὴν Σερβίαν καὶ βλέπομεν ὅτι καὶ ἐκεῖ δαπανῶνται δισεκατομμύρια δηναρίων διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας, ὅτι ὑπάρχει εἷς ὁ ἐπιτιθέμενος. Ἐπίσης εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἑπίσης εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ἔννοια τῆς ἀμύνης περιέχει φυσικῶς τὴν ἐπίθεσιν.

§203Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰς τὴν Ρωσσίαν τί γίνεται;

§204Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Συζητοῦμεν διὰ τὰς Στρατιωτικὰς δαπάνας τῆς Ἑλλάδος. Τὸ ἐπιχείρημα ὅτι εἰς τὴν Ρωσσίαν γίνεται τὸ αὐτό, εἶναι ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξετασθῇ ἰδιαιτέρως, νομίζω δὲ ὅτι αἱ δαπάναι παρ’ ἡμῖν ὑπὲρ τοῦ Στρατιωτικοῦ ἐξοπλισμοῦ δὲν γίνονται διότι εἰς τὴν Ρωσσίαν συμβαίνει τὸ αὐτό.

§205Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πόσας στρατιωτικὰς δαπάνας ἔχει ἡ Ρωσσία;

§206Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Δὲν συζητοῦμεν τὰ στρατιωτικὰ ἔξοδα τῆς Σοβιετικῆς Ρωσσίας, ἀλλὰ τὰ στρατιωτικὰ ἔξοδα τῆς Ἑλλάδος, ἐν ἔτει 1928, ἐπὶ Κυβερνήσεως Συνασπισμοῦ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Ζαΐμη καὶ ἐν συνεδριάσει τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Αἱ δαπάναι, εἴτε γίνονται διὰ τὴν ἄμυναν εἴτε γίνονται διὰ τὴν ἐπίθεσιν, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό, τὸ συμπέρασμα τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ Στρατιωτικῶν. Ἐὰν θέλωμεν τὴν εἰρήνην, πρέπει νὰ ἑτοιμαζώμεθα πρὸς πόλεμον. Τοῦτο περιέχει καὶ τὴν ἄμυναν καὶ τὴν ἐπίθεσιν. Πρὸς ποῖον σκοπὸν ἀναφερόμεθα ἀμέσως εἰς τὸ ζήτημα τῆς Ἐξωτερικῆς πολιτικῆς; Σᾶς ἀναφέρω ἕν κεφάλαιον ἀγορεύσεως τοῦ μεγάλου σοσιαλιστοῦ Ζωρὲς κατὰ τὸ 1910. Τὸ συμπέρασμά του ἦτο ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ αὐτοὶ ἐξοπλισμοὶ οἱ ὁποῖοι γίνονται ἐν ὀνόματι τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Γαλλίας θὰ ὁδηγήσωσιν εἰς ἕνα πόλεμον τοῦ ὁποίου τὰ ἔξοδα θὰ κληθῇ νὰ τὰ καταβάλῃ ὁ λαὸς ὁ ἤδη ἐπιβαρυνόμενος. Τὰ πράγματα ἤδη μετεβλήθησαν, ἀλλὰ μετεβλήθησαν κατὰ τί; Μήπως ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα; Δὲν πιστεύω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἢ ἕτερον μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει πεισθῇ ὅτι ὁ πόλεμος ἔχει φέρει διάφορα ἀποτελέσματα. Ἐκ περισσοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι στρατιωτικὸς καὶ διὰ τοὺς στρατιωτικοὺς δὲν ἰσχύουν τόσον πολὺ τὰ κοινωνικὰ συμπεράσματα. Πιστεύω λοιπὸν ὅτι μετεβλήθη ἡ κατάστασις. Ὄχι ὡς πρὸς τοὺς σκοποὺς τῶν ἐξοπλισμῶν ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν κατάταξιν τῶν μεγάλων στρατοπέδων, τῶν ὁποίων ἡ Ἀντὰντ ἀποτελεῖ τὸν κεντρικὸν συνασπισμόν. Ἡ Ἑλλὰς ἐπῆρε μίαν θέσιν εἰς τὸν συνασπισμὸν αὐτόν, εἶναι παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Ἀγγλίας. Κατώρθωσε νὰ ἐπιβάλῃ ἡ μία μερὶς ἐν Ἑλλάδι τὴν πολιτικήν της ἔστω καὶ διὰ τῆς βίας, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἐνόμιζεν ὅτι θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν ὁμάδων ἐκείνων εἰς τὰς ὁποίας ἀπέκλινε. Σήμερον ἐξακολουθοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ συνεπῶς τίθεται ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ ζήτημα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Πρὸς ποῖον σκοπὸν γίνονται οἱ ἐξοπλισμοί; Διὰ τὴν ἄμυναν τίνος; Εἶναι ζήτημα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Δὲν ὑπάρχει ἀποκατάστασις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων εἰς τὴν Εὐρώπην, ὑπάρχει μιὰ διαφορετικὴ ἀποκατάστασις καὶ ὑπὸ τὴν διαφορετικὴν αὐτὴν μορφὴν σύγκρουσις τῶν μεγάλων πολιτικῶν δυνάμεων τῶν διαφόρων ἰμπεριαλιστικῶν κρατῶν τῆς Εὐρώπης. Τὸν κεντρικὸν ἀνταγωνισμὸν, τὸν προπολεμικὸν μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Γερμανίας, ἀντικαθιστᾷ σήμερον ὁ βασικὸς ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν καπιταλιστικῶν Κρατῶν κατὰ τῆς Σοβιετικῆς Ρωσσίας. Εἰς κάθε συμφωνίαν εἰς κάθε συνομιλίαν εἰς κάθε συζήτησιν περὶ ἀφοπλισμοῦ, δῆθεν ἀφοπλισμοῦ, θὰ κατορθώσετε μὲ ὀλίγην προσπάθειαν νὰ διακρίνητε ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν βάσιν τῆς συζητήσεως αὐτῆς, εἰς τὴν βάσιν τοῦ συμφώνου αὐτοῦ, ἡ γενικὴ προσπάθεια ἐναντίον τῆς μπολσεβικικῆς, τῆς Σοβιετικῆς Ρωσσίας. Ὑπάρχει λοιπὸν ὁ βασικὸς αὐτὸς ἀνταγωνισμός. Ποία εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, τῆς ἐπισήμου Ἑλλάδος, τῆς ἐκπροσωπούσης τὰ συμφέροντα τῶν κυριαρχουσῶν ἐν τῇ οἰκονομικῇ ζωῇ ὁμάδων Τραπεζιτικῶν καὶ βιομηχανικῶν; Εἶναι ἡ θέσις της παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ συνόλου τῶν Εὐρωπαϊκῶν ἰμπεριαλιστικῶν δυνάμεων ἐναντίον τῆς Σοβιετικῆς Ρωσσίας; Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου τοῦ βασικοῦ ἀνταγωνισμοῦ αἱ ἰμπεριαλιστικαὶ δυνάμεις τῆς Εὐρώπης κατατρύχονται, ὅπως εἶναι γνωστόν, ἀπὸ ἰδιαίτερον ἀνταγωνισμόν. Καὶ αὐτοὶ οἱ δύο ἀνταγωνισμοὶ ἐπηρεάζουν τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἔχει στενωτέρους καὶ ἰσχυροτέρους δεσμοὺς μὲ τοὺς σκοποὺς τῶν σημερινῶν ἐξοπλισμῶν. Δὲν παραγγέλλει κανεὶς καὶ δὲν δαπανᾷ 500 ἑκατομμύρια δραχμὰς τὸ ἔτος παρὰ μόνον ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν νομίζει ὅτι θ’ ἀκολουθήσῃ. Εἰς τὴν ἀντίληψιν ἑνὸς στρατιωτικοῦ, ὅταν τελειώνει ὁ πόλεμος ὑπάρχει πάντοτε προετοιμασμένον τὸ σχέδιον τοῦ νέου πολέμου. Ἐὰν ὁ πόλεμος αὐτὸς ἀποβῇ νικηφόρος, ὅπως λέγεται, ὑπάρχει τὸ νέον σχέδιον τῆς περαιτέρω ἐπεκτάσεως· ἐὰν ἀποβῇ πρὸς ζημίαν στρατιωτικήν, ἐὰν καταλήξῃ εἰς μίαν ἧτταν, ὑπάρχει τὸ σχέδιον ἀμέσως τῆς προετοιμασίας διὰ τὴν νέαν ἐπίθεσιν. Ποῖος εἶναι ὁ δεύτερος αὐτὸς οὐσιώδης ἀνταγωνισμὸς εἰς τὴν Εὐρώπην; Εἶναι ὁ ἀνταγωνισμὸς Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας. Εἰς ὅλους τοὺς συμβιβασμοὺς τῶν μικρῶν Κρατῶν εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα συζητοῦν αἱ σύνοδοι τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς τῆς λεγομένης Κ.Τ.Ε., εἰς ὅλας τὰς ἀποφάσεις της ὑπάρχει εἰς τὴν βάσιν ὁ ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας. Ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον ζήτημα; Μεγάλην, οὐσιωδεστάτην κατὰ τὴν γνώμην μου. Διότι εἰς τὸ ἕνα στρατόπεδον εὑρίσκεται ἡ Ἰταλία, διότι ἡ Ἰταλία ἔχει προτεκτορᾶτο τὴν Ἀλβανίαν, διότι ἡ Ἰταλία καὶ Ἀγγλία ὑποστηρίζουν τὴν ἐν Βουλγαρίᾳ σημερινὴν κατάστασιν, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι γείτων τῆς Βουλγαρίας, διότι ἡ Γαλλία ὑποστηρίζει τὴν Σερβίαν καὶ διότι ἡ Ἑλλάς, ἀντιθέτως, στηρίζεται ἐπὶ τῆς Ἀγγλικῆς ἐνισχύσεως εἰς μίαν ἐνδεχομένην ἐπίθεσιν εἴτε ἀπὸ μέρους της εἴτε ἀπὸ μέρους τῆς Σερβίας. Ἔχουν ἀμεσωτάτην σχέσιν τὰ ζητήματα αὐτά. Ἔγινεν προσφάτως ἓν σύμφωνον μὲ τὴν Ρουμανίαν, εἶναι μία συμφωνία ἡ ὁποία ἀποδεικνύει ὅτι ὀξύνονται οἱ ἀνταγωνισμοὶ μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν καὶ ὅτι ὀξύνονται κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος θέτει ἀμέσως εἰς ἡμᾶς, εἰς μικρὸν χρονικὸν διάστημα, τὸ ἐνδεχόμενον μιᾶς πολεμικῆς συρράξεως.

§207Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔγινε σύμφωνον ἀσφαλείας.

§208Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Τὸ σύμφωνον ἀσφαλείας Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας στρέφεται ἐναντίον τῆς Σερβίας.

§209Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ποσῶς. Ὄχι. Εἶναι σύμφωνον διαιτησίας μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν, σύμφωνον καθ’ ὃ αἱ δύο Χῶραι θὰ ἐπιλύουν τὰς διαφορὰς των μόνον διὰ τῆς διαιτησίας, μὴ στρεφόμεναι κατ’ οὐδενὸς ἄλλου. Σημειώνει δηλαδὴ τὸ γεγονὸς αὐτὸ μίαν μεταβολήν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸ ἀντίθετον ἀκριβῶς πνεῦμα ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὁ συνάδελφος. Ἐνῷ μέχρι σήμερον ἡ ζωὴ εἰς τὰ Βαλκάνια ἐστηρίζετο ἐπὶ τοῦ φυλετικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, σήμερον νέον πνεῦμα ἐπικρατεῖ καὶ εἰς τὴν περιοχὴν αὐτήν, τὸ πνεῦμα τῆς ἀλληλεγγύης καὶ τῆς συνεργασίας, οὗτινος ἐνσάρκωσις εἶναι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον τείνει νὰ μειώσῃ τὴν ὀξύτητα τῶν διαφορῶν μεταξὺ τῶν Κρατῶν καὶ νὰ ἀσφαλίσῃ ἐν τέλει τὴν εἰρήνην ἐν τῷ κόσμῳ, οὐχὶ βεβαίως ἐναντίον τῆς Σοβιετικῆς Ρωσσίας, ἀλλὰ ἄνευ τῆς Σοβιετικῆς Ρωσσίας.

§210Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, Κύριοι Συνάδελφοι, αὐταὶ εἶναι φράσεις, τὰς ὁποίας ἀναγινώσκομεν καθ’ ἡμέραν εἰς τὰ ἄρθρα τοῦ πλέον δημοκρατικοῦ Τύπου, εἰς τὰ ἄρθρα τοῦ Τύπου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐγνώριζεν ὅτι εὑρίσκετο εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ πολέμου, εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ 1914. Δὲν ἀκούετε, παρὰ ὅτι ἡ Γαλλία θέλει τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν εἰρήνην, ὅτι ἡ Γερμανία θέλει τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν εἰρήνην καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῶν μικρῶν λαῶν. Παρ’ ὅλων ἐπιστεύθη τὶ καὶ ἡ ἐπέμβασις τῆς Ἀμερικῆς, ἡ ἐπέμβασις τοῦ Οὐΐλσωνος ἐξ ὀνόματος τῆς Ἀμερικῆς διεπνέετο ἀπὸ καθαρῶς κουμμουνιστικοὺς, ἀνθρωπιστικοὺς σκοπούς. Αὐτὰ τὰ πράγματα εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν οἰκονομίαν ἀναλύονται κατὰ ἕνα διαφορετικὸν τρόπον, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ γνωρίζετε δὲ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§211Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι. Γνωρίζω ὅτι ὑπάρχει τελεία διαφορὰ ὅσον ἀφορᾶ τὰς ἀντιλήψεις τῶν διεθνῶν σχέσεων πρὸ τοῦ πολέμου καὶ μετὰ τὸν πόλεμον ὅτι πρὸ τοῦ πολέμου αἱ διεθνεῖς σχέσεις εἶχον ὡς βάσιν τὴν παρασκευὴν τῶν πολεμικῶν μέσων, ὅτι ἐστηρίζοντο ἐπὶ τῶν συμμαχιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον σκοπὸν ὄχι μόνον τὴν ἄμυναν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπίθεσιν. Ἐνῷ σήμερον αἱ τάσεις μετεβλήθησαν καὶ τὸν ἀνταγωνισμὸν ἀντικατέστησεν ἡ ἀλληλεγγύη, καὶ τὰς συμμαχίας τὰ συμφέροντα τῆς ἀσφαλείας καὶ τῆς διαιτησίας.

§212Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ εἰρήνη πρὸ τοῦ πολέμου ἐστηρίζετο εἰς τὰς λόγχας καὶ ἡ εἰρήνη μετὰ τὸν πόλεμον στηρίζεται πάλιν εἰς τὰς λόγχας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσητε μίαν αὐταπάτην, ἀπὸ γεγονότα τὰ ὁποῖα εἶναι φανερὰ, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι σήμερον ἡ Εὐρώπη ἔχει περισσότερον στρατὸν ἀπὸ τὸν στρατόν, τὸν ὁποῖον εἶχε κατὰ τὸ 1914. Ἐὰν πράγματι ἤλλαξαν αἱ σχέσεις τῶν λαῶν, ἐὰν πράγματι τὰ ζητήματα λύωνται διὰ διαιτησίας, ἐὰν πράγματι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἶναι ὄργανον εἰρήνης, διατὶ αἱ μεγάλαι αὗται πολεμικαὶ δαπάναι, διατὶ αἱ ἐφευρέσεις τῶν φονικῶν ὅπλων, καὶ διατὶ ὁ στρατὸς αὐτὸς ὁ περισσότερος εἰς ποσότητα καὶ ποιότητα καὶ μηχανικὰ μέσα τοῦ πρώτου πολέμου;

§213Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπ. Οἰκον.). Ἁπλούστατα, διότι δὲν παρεσκευάσθη τελείως ἀκόμη ὁ εἰρηνικὸς μηχανισμός.

§214Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ἴσως ὅταν παρασκευασθῇ ὁ εἰρηνικὸς μηχανισμὸς θὰ διπλασιασθοῦν αἱ λόγχαι καὶ θὰ διπλασιάζετε καὶ τὰ κονδύλιά σας εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§215Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπ. Οἰκον.) Δὲν θὰ διπλασιασθοῦν ποσῶς καὶ τὸ βλέπετε· ὅτι δὲν διπλασιάζονται οἱ ἐξοπλισμοί, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν εὐθὺς ὡς τὸ πνεῦμα ἤλλαξε νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ ὀργάνωσις ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἀπῃτεῖτο ἵνα τὸ πνεῦμα αὐτὸ ἐνσαρκωθῇ εἰς πράξεις. Βεβαίως τὰ Κράτη ἐν ὅσῳ ἀκόμη δὲν ἔχουν τὴν ἀπόλυτον ἀσφάλειαν, τὴν ὁποίαν θὰ προσδώσῃ ἡ ὀργάνωσις τῆς εἰρήνης, ἀναγκάζονται νὰ διατηροῦν στρατούς, ἀλλ’ ὁ εἰρηνικὸς μηχανισμὸς ὁσημέραι τελειοποιεῖται καὶ ἡ ἐξέλιξις ἀποδεικνύει ὅτι βαίνομεν πρὸς τὴν ἐλάττωσιν καὶ τὴν κατάργησιν τῶν ἐξοπλισμῶν, δὲν βαίνομεν πρὸς τὴν αὔξησιν τῶν ἐξοπλισμῶν.

§216Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Λέγω λοιπόν, Κύριοι, ὅτι ἡ πολιτικὴ σημασία τοῦ Ἑλληνο–Ρουμανικοῦ συμφώνου εἶναι ἐναντίον τῆς Σερβίας, ὅσον καὶ ἂν εἶναι γνωστόν, ὅτι μερικοὶ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Σερβίας εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ κάμνωσι διαλέξεις περὶ εἰρήνης, τὰς ὁποίας δυνατὸν νὰ τὰς ἀκούωσι μερικοὶ ἐξίσου μὲ τοὺς ὀπαδοὺς τῆς ἀπραγματοποιήτου εἰρήνης. Ἐφόσον ὅμως ὑπάρχει σήμερον εἰς τὴν βάσιν ὁ Ἐθνικὸς ἀνταγωνισμός, ὁ ὁποῖος δὲν ἐμειώθη οὔτε εἰς τὴν Ἑλλάδα οὔτε εἰς τὴν Σερβίαν οὔτε εἰς οὐδὲν Εὐρωπαϊκὸν κράτος, ἐφόσον ὑπάρχουσιν αἱ ὁμάδες καὶ αἱ τάξεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι συμφέρον νὰ ὑποδαυλίζουν τὰ μέσα τὰ ἐθνικὰ πρὸς σκοπὸν ἐκμεταλλεύσεως.

§217Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Εἶναι πασιφανές, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδὲ πόρρωθεν ἐν τῷ συμφώνῳ αἰχμή τις ἢ καὶ διάθεσις ἀπευθυνομένη ἐναντίον οἱουδήποτε ἄλλου Κράτους καὶ κατὰ μείζονα λόγον ἐναντίον τῆς Σερβίας. Ἀγνοεῖτε ἢ παρατρέχετε ἓν γεγονὸς οὐσιῶδες, ὅτι μεταξὺ Σερβίας καὶ Ρουμανίας ὑπάρχουν συμφωνίαι συνδέουσαι ἀρρήκτως τὰ δύο Κράτη. Τὸ ἐπιχείρημά σας λοιπὸν καταρρέει ἐντελῶς. Σχηματίζετε ἐκ τῶν προτέρων αὐθαιρέτους ἀντιλήψεις καὶ ἐννοεῖτε νὰ προσαρμόσητε πρὸς ταύτας τὰ γεγονότα, ὅπως ὑποστηρίξητε ὅτι ὁ κόσμος ὁλόκληρος δὲν ἀποβλέπει εἰμὴ πρὸς τὴν ἀλληλοσφαγὴν καὶ ὅτι ἡ σωτηρία θὰ προέλθῃ μόνον ἀπὸ τὴν Ρωσσίαν. Σᾶς λέγω, ἀντιθέτως, ὅτι οἱ λαοὶ διψοῦν τὴν εἰρήνην ἀλλὰ δὲν διψοῦν καὶ τὴν δικτατορίαν τῶν Σοβιέτ.

§218Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Συνάδελφε, ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἰδικήν σας.

§219Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἐὰν ὑπάρχῃ σήμερον Κράτος, καὶ ἡ περὶ τούτου συνείδησις εἶναι καθολική, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ τὴν εἰρήνην, τὸ Κράτος αὐτὸ εἶναι ἡ Ἑλλάς, μὴ σκεπτομένη νὰ πολλαπλασιάσῃ τὰς ἀφορμὰς τῆς δυσπραγίας τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον εἰλικρινῶς ἐπιζητοῦσα τὴν προσέγγισιν πρὸς τοὺς ὁμόρους της. Ὑπάρχουν βεβαίως καὶ ἐν Ἑλλάδι ἐλάχιστοι ἄνθρωποι ζῶντες μὲ τὴν χίμαιραν τῆς κατακτήσεως τοῦ κόσμου ὑπὸ τῶν Σοβιὲτ καὶ εἶσθε σεῖς καὶ οἱ ὁμόφρονες ὑμῶν. Εὐτυχῶς οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει. Εὑρίσκεσθε πάντοτε ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος.

§220Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀναπτύξω πλήρως τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν Βαλκανικῶν ἀνταγωνισμῶν καὶ νὰ μὴ προσπαθῆτε νὰ μὲ διακόπτετε κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀπόψεις σας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἀφοῦ ἔχω ὡρισμένα δικαιώματα, ὡς ἀντιπρόσωπος μιᾶς μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, σᾶς λέγω ὅτι ἀντιλαμβάνεσθε καὶ σεῖς ἐὰν πράγματι εἶναι χίμαιρα καὶ ἐὰν πράγματι εἶναι αὐταπάτη αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω. Καὶ πιστεύετε ὅτι οἱ Βαλκανικοὶ λαοὶ εὑρίσκονται σήμερον εἰς τὸ αὐτὸ πεδίον, εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν τῶν ἐθνικῶν ἀνταγωνισμῶν καὶ ἴσως εἰς μεγαλείτερον βαθμόν; Καὶ λέγω: Εἶναι δεῖγμα εἰρηνικῆς διαθέσεως ἡ κεκαλυμμένη κατάληψις τῆς Ἀλβανίας παρὰ τῆς Ἰταλίας; Διότι, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν βάσιν σας, ἡ ὁποία εἶναι ἐσφαλμένη, συνέπεια εἶναι, ὅτι ἡ Ἰταλία κατέλαβε τὴν Ἀλβανίαν διὰ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν τάξιν καὶ νὰ τὴν κάμῃ ἔθνος αὐτόνομον καὶ ἐλεύθερον. Ἢ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὰ Βαλκάνια διεξάγεται ἕνας φοβερὸς ἀνταγωνισμὸς εἰς τὸν ὁποῖον αἱ Βαλκανικαὶ Κυβερνήσεις παίζουν τὸν ρόλον τῶν παιγνιδίων εἰς τὰς Χώρας τῆς μεγάλης πολιτικῆς τῶν δυνάμεων; Εἶναι αὐταπάτη, εἶναι δεῖγμα εἰρηνιστικῆς διαθέσεως ἡ κυκλοφορία, ἡ ὁποία σᾶς εἶναι γνωστή, τῶν μεγάλων χαρτῶν τῆς Σερβίας, οἱ ὁποῖοι περιέχουσι καὶ τὴν Θεσσαλονίκην; Εἶναι ἄρα δεῖγμα εἰρηνικῆς διαθέσεως τὸ γεγονὸς, ὅτι ἡ Ρουμανία εὑρίσκεται εἰς ἕνα ὀξὺν ἀνταγωνισμὸν μὲ τὸ ζήτημα τῶν κτημάτων τῶν Οὔγγρων γαιοκτημόνων; Εἶναι δεῖγμα εἰρηνικῆς διαθέσεως ἡ πολιτικὴ τοῦ καθηγητοῦ Τσαγκὼφ εἰς τὴν Βουλγαρίαν, ἢ μὴ τυχὸν καλύπτεται μὲ εἰρηνικὰς τάσεις καὶ διαθέσεις; Ἐὰν εἶναι ἀληθές, τότε πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν εἶναι ἄλλο τι παρὰ ἓν ὄργανον συναδελφώσεως τῶν Λαῶν καὶ ἰδίως ὄργανον συνασπισμοῦ τῶν μικρῶν Κρατῶν ἐναντίον τῶν μεγάλων. Σήμερον ἔχομεν σαφῆ ἀντίληψιν τοῦ τί εἶναι αὐτὴ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν καὶ κατὰ πόσον ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἶναι δυνατὸν νὰ προλάβῃ συγκρούσεις; Εἶναι δεῖγμα εἰρηνικῆς διαθέσεως, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐγὼ εὑρίσκομαι εἰς αὐταπάτην, ὅταν μόλις πρὸ διετίας, ἐπὶ δικτατορίας Παγκάλου, ἐγένετο ἐπεισόδιον τὸ ὁποῖον παρ’ ὀλίγον νὰ μεταβληθῇ εἰς πόλεμον; Εἶναι δεῖγμα εἰρηνικῆς διαθέσεως ὁ ἀνταγωνισμὸς Ἰταλίας καὶ Σερβίας; Εἶναι χίμαιρα τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Οὐγγαρία σήμερον ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν εἰς τὸ ζήτημα τῆς διαφορᾶς μὲ τὴν Ρουμανίαν, ἢ μήπως συνέβη τὸ ἀντίθετον, ἢ μήπως δὲν εἶναι σήμερον δεῖγμα τῆς Ἀγγλογαλλικῆς ὑπερασπίσεως τῆς Οὐγγαρίας κατὰ τῆς Ἰταλίας πρὸς ὑποστήριξιν τῶν Σλαυϊκῶν ἀξιώσεων ὡς μιᾶς δυνάμεως, ἡ ὁποία δύναται νὰ φέρῃ ρῆγμα εἰς τὸν Γαλλικὸν συνασπισμὸν τῆς Μικρᾶς Ἀντάντ; Εἶναι τοῦτο αὐταπάτη;

§221Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Μάλιστα.

§222Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Κύριοι, ὑπὲρ πᾶσαν εἰρηνιστικὴν ἀτμόσφαιραν, τὴν ὁποίαν ἴσως θὰ ἠθέλομεν νὰ δημιουργήσωμεν, ὑπάρχουν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦν. Ὑπάρχουν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα μᾶς λέγουν ὅτι ἡ πολιτικὴ ἡ ἐξωτερικὴ τῆς Ἑλλάδος εὑρίσκεται εἰς μίαν βασικὴν ἀντίθεσιν, ὄχι μόνον μὲ τὰ γειτονικά της Κράτη καὶ ὑποστηρίζω ὅτι εὑρίσκεται εἰς βασικὴν ἀντίθεσιν μὲ αὐτὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ κατὰ τὴν σημερινὴν αὐτῆς πορείαν, ὅταν ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος ἐπιδιώκει νὰ κρατῇ ἀνοικτοὺς λογαριασμοὺς μὲ τὴν Τουρκίαν ἀπὸ λόγους καθαρῶς καιροσκοπικούς, ἀπὸ λόγους ἐκμεταλλεύσεως μιᾶς ἐνδεχομένης ἑλληνοτουρκικῆς περιπετείας, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δηλαδὴ ἡ ἐκπροσωπουμένη ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἡ Ἑλλὰς ἡ καθορίζουσα τὴν πολιτικὴν της ἀπὸ τὰ συμφέροντα τραπεζιτικῶν ὁμάδων, ἡ Ἑλλὰς ἡ ὁποία δὲν κατώρθωσεν ἀκόμη νὰ ἐπουλώσῃ τὰς πληγάς της, ἡ Ἑλλὰς αὐτὴ ἐξασκεῖ μίαν πολιτικὴν καθαρῶς καιροσκοπικήν, ἐπιδιώκουσα τυχοδιωκτικὰς περιπετείας. Τὴν τελευταίαν στιγμὴν πάντοτε εὑρίσκονται τὰ προσχήματα, πάντοτε τὴν τελευταίαν στιγμὴν θὰ τεθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον, ἰδιαιτέρως διὰ τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς ἐργατικῆς τάξεως, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδειχθῇ κατὰ πόσον κανεὶς ἐκπληροῖ κανονικῶς τὰ καθήκοντα ἀπέναντι τῆς τάξεως, τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα τῆς ὁποίας ἀκολουθεῖ. Διότι ἐὰν λάβωμεν ὡς γεγονός, ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι τῶν δύο Ὑπουργείων, Ναυτικῶν καὶ Στρατιωτικῶν, ἀνέρχονται εἰς 1.871.000.000, ἐὰν λάβωμεν, λέγω, αὐτὸ τὸ γεγονὸς ὡς δεδομένον, θὰ ἔπρεπε νὰ παρατηρήσωμεν ἐπίσης ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι στρατιωτικαὶ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι γίνονται, εἴτε διὰ παρελθούσας πολεμικὰς περιπετείας, εἴτε δι’ ἄλλα συναφῆ κονδύλια. Θὰ σᾶς ἀναφέρω, Κύριοι, ἕνα κατάλογον, τὸν ὁποῖον εὐηρεστήθη νὰ μοὶ δώσῃ ὁ Συνάδελφος κ. Σακαλῆς, καὶ ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐμφαίνεται ὅτι τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα δαπανᾷ ἡ Ἑλλὰς διὰ στρατιωτικὰς δαπάνας σήμερον, τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα δαπανᾷ διὰ στρατιωτικὰς δαπάνας περασμένων ἐτῶν, τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα δαπανᾷ διὰ τὰ θύματα τοῦ πολέμου καὶ διὰ τὰ συναφῆ μὲ τὸν πόλεμον ἀτυχήματα, ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 4.085.000.000 δραχμῶν. Καὶ θὰ σᾶς ἀναφέρω, ἐξαιρουμένου τοῦ προξενικοῦ κλάδου «τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν δραχ. 162.000.000, Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν 1568.000.000, Ναυτικῶν 477.000.000 μεῖον τὰ ἔξοδα τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας 458.000.000, Ταμεῖον Ἐθνικοῦ Στόλου 26.000.000. Ἔξοδα στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς Ἀεροπορίας 100.000.000. Στρατιωτικὰς συντάξεις 175.000.000. Ναυτικὰς 122.000.000. Συντάξεις θυμάτων πολέμου 219.000.000. Βοηθήματα εἰς ἀγωνιστὰς 1.000.000. Εἰς Ὀρφανοτροφεῖα Ἐθνικά, συνεπείᾳ τῶν πολεμικῶν καταστροφῶν, 2.000.000. Ἀνάλογος μερὶς ὑπηρσίας δημοσίου Χρέους διὰ στρατιωτικὰς δαπάνας 1.362.000.000, τὸ ὅλον 4.085.000.000 δαπανῶνται διὰ τὰς συνεπείας τῶν πολέμων τῶν τελευταίων, καὶ διὰ τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας.

§223Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκονομ.). Ἐπίσης ἡ φυσικὴ ἀγωγὴ, ἡ γυμναστική, ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ περιλαμβάνωνται.

§224Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα δὲν μειοῦται μὲ τὰς παρατηρήσεις σας. Τὸ γεγονὸς ἔχει μίαν σημασίαν καὶ ἔχει μίαν μεγαλυτέραν σημασίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ ὁποία εἶναι μία χώρα καταστραφεῖσα ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τῶν πολέμων, εἶναι μία χώρα τῆς ὁποίας ἡ σημερινὴ πολιτικὴ δὲν μετεβλήθη κατὰ τίποτε ἀπολύτως ἀπὸ τῆς προπολεμικῆς τοιαύτης. Τὸ ζήτημα τὸ κύριον τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν δηλαδὴ τὸ ζήτημα τῆς πολεμικῆς αὐτῆς ἀποτελεῖ σήμερον τὸ ἀντικείμενον ἰδιαιτέρας συζητήσεως εἰς μίαν μεγάλην συνδιάσκεψιν, ἡ ὁποία λέγεται συνδιάσκεψις τοῦ ἀφοπλισμοῦ. Βλέπουν εἰς ἐποχὰς μεγάλων κρίσεων ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ πολέμου δημιουργοῦν ρεύματα λαϊκὰ ἐναντίον τῶν πολιτικῶν. Σπεύδουν πάντοτε οἱ πολιτικοὶ, οἱ διορατικοὶ πολιτικοὶ τῆς ἀστικῆς τάξεως νὰ δημιουργήσουν ὅλας ἐκείνας τὰς εἰρηνευτικὰς τάσεις καὶ τοὺς εἰρηνιστικοὺς δῆθεν σκοπούς. Ἕνα ἀπὸ αὐτὰ εἶναι καὶ ἡ συνδιάσκεψις τοῦ ἀφοπλισμοῦ. Γύρω ἀπὸ τὴν συνδιάσκεψιν αὐτὴν γίνεται μία κωμῳδία καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν αὐτὴν ὑπάρχει μία συγκεκριμένη πρότασις, ἡ ὁποία συζητεῖται, ἡ πρότασις τῆς Σοβιετικῆς Ρωσσίας, περὶ ἀφοπλισμοῦ τῶν κρατῶν. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι γεγονὸς καὶ ὅτι τὴν πρότασιν αὐτὴν τὴν ὑποστηρίζουν καὶ ὡρισμέναι δυνάμεις καὶ ἤθελον νὰ μάθω τί ἀπαντᾷ ἡ ἐπίσημος Ἑλληνικὴ πολιτικὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§225Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουρ. Οἰκον.). Κύριε Συνάδελφε, θὰ σᾶς δώσω ἐγὼ τὴν ἀπάντησιν καίτοι ἐσκέφθην ἂν ἔπρεπε νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλήν. Δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ ἀπόκρυφον εἰς ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ περιβάλλετε μὲ τὸν πέπλον τοῦ μυστηρίου καὶ τῆς συνωμοσίας ἐναντίον τῶν λαϊκῶν μαζῶν. Ἡ Σοβιετικὴ Ρωσσία ὑποστηρίζει τὴν ἄποψιν τοῦ ἀφοπλισμοῦ. Εἶναι ἡ ἄποψις, ἡ ὁποία συμφέρει εἰς αὐτήν, διότι ἡ Σοβιετικὴ Ρωσσία οὐδὲν ἔχει νὰ χάσῃ ἀπὸ τὸν ἀφοπλισμόν, ἀμέσως καὶ ἀπαραιτήτως ἐνεργούμενον ὑπὸ τῶν Ἐθνῶν. Δὲν συμβαίνει ὅμως τὸ αὐτὸ καὶ μὲ τὰ λοιπὰ Κράτη, εἰς ἃ τοῦ ἀφοπλισμοῦ ὀφείλει νὰ προηγηθῇ τὸ αἴσθημα τῆς ἀσφαλείας. Ἂν τοῦτο ἐκλείψῃ, ἂν τοῦτο δὲν ἐμπεδωθῇ, οἱ ἄοπλοι καὶ ἔκθετοι εἰς αἰφνιδιασμοὺς λαοὶ οὔτε γαλήνην δύνανται νὰ ἔχουν, οὔτε τὴν ἐργασίαν των νὰ προάγουν. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εὐνόητον. Τὸ πνεῦμα τῆς ἀποσυνθέσεως καὶ τῆς ἀνατροπῆς θὰ εἰσέδυεν εἰς αὐτοὺς καὶ ἀντὶ τῆς εἰρήνης θὰ ἐβασίλευον εἰς τὸν κόσμον τὰ ἰδεώδη τοῦ Κομμουνισμοῦ, τὰ ἰδεώδη τοῦ ἀμοιβαίου σπαραγμοῦ καὶ τῆς τυραννίας. Ὑπάρχει ἀνάγκη προπαρασκευῆς, καὶ τὸ στάδιον αὐτῆς τείνουν νὰ συντάμουν τὰ Κράτη διὰ κοινῶν προσπαθειῶν. Ἀλλὰ δὲν δύνανται καὶ νὰ παραδοθοῦν ἀμέσως εἰς τὴν ἀβεβαιότητα, διότι τοῦτο θὰ ἐξυπηρέτει μόνον τὰς ἰδέας, ὧν εἶσθε ἀπόστολος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι θλιβερόν, ὅτι ἔρχεσθε ἅμα τῇ καταρτίσει ἑνὸς συμφώνου, τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται ἡμέρας καλλιτέρας καὶ διὰ τὴν Βαλκανικήν, καθ’ ἣν στιγμὴν πνέει ἡ πρώτη ἀληθὴς πνοὴ τῆς εἰρήνης καὶ εἰς τὰ Βαλκάνια καὶ δίδεται ἡ πρώτη ὤθησις πρὸς τὴν πραγματικὴν εἰρήνευσιν καὶ συναδέλφωσιν τῶν λαῶν εἰς τὴν πολυπαθῆ αὐτὴν γωνίαν τῆς Εὐρώπης, ἔρχεσθε σεῖς ν’ ἀμαυρώσητε ἓν γεγονός, ὅπερ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμὸς χαιρετίζει μετ’ εὐφροσύνης, παριστῶντες τοῦτο ὡς ἀποτέλεσμα δολοπλοκιῶν ἐναντίον τῆς εἰρήνης. Πέπεισμαι ὅτι ἡ συνείδησις τοῦ Ἔθνους ἐν τῇ ὁλότητι αὐτοῦ ἀποκρούει τὴν ὕβριν ταύτην. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὸ παράδειγμα τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ρουμανίας δὲν θὰ μείνῃ ἄνευ μιμητῶν καὶ ὅτι μετ’ ἐμπιστοσύνης δυνάμεθα ν’ ἀποβλέπωμεν πρὸς μακράν, ἀδιατάρακτον καὶ γόνιμον εἰρήνην. Διὰ τοῦτο ἥ τε Βουλὴ καὶ ὁ Λαὸς χαιρετίζουν τὸ γεγονὸς τοῦτο οὐ μόνον ὡς ἐπισφράγισιν τῆς συμπνοίας καὶ τῆς φιλίας, ἥτις μᾶς συνέδεσεν ἀείποτε πρὸς τὸ ρουμανικὸν ἔθνος, ἀλλὰ καὶ ὡς εὐοίωνον σταθμὸν διὰ τὴν εἰρήνην τῶν Βαλκανίων. (Χειροκροτήματα).

§226Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ὅταν, Κύριοι Βουλευταί, ἐπρόκειτο νὰ ἀγορεύσω ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν τριῶν αὐτῶν Ὑπουργείων, εἶχον ὑπ’ ὄψει μου ὅτι θὰ δεχθῶ ὅλας τὰς ἐπιθέσεις καὶ θὰ ἀκούσω ὅλας τὰς ἀντιρρήσεις καὶ νὰ ὑποστῶ ὅλην τὴν ὀργήν, δεδομένου ὅτι τοῦτο εἶναι πολὺ φυσικόν, λόγῳ τῶν ἐντελῶς ριζικῶν ἀπόψεών μας. Ἀλλ’ ἔλαβα ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν μου, κ. Βουλευταί, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐκτελέσω ἓν καθῆκον, τὸ ὁποῖον δι’ ἐμὲ ἔχει μίαν μεγάλην ἀξίαν, ἔχει μίαν ἱστορικὴν ἀξίαν, τοῦ νὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἡ φωνὴ μιᾶς μειονοψηφίας ἔστω, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐν πλήρει ἀκριβείᾳ, τὰς ἀπόψεις τῆς ὁποίας ἐπεβεβαίωσε κλασσικὸν ἱστορικὸν γεγονός, ὅπως ὁ πόλεμος τοῦ 1914. Ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ὑπερασπίσω τὰς ἀπόψεις αὐτῆς, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸ φοβερὸν παράδειγμα σοσιαλιστῶν τοῦ γερμανικοῦ καὶ γαλλικοῦ κοινοβουλίου, οἱ ὁποῖοι ἐπείσθησαν πρὸς στιγμὴν τὰς παραμονὰς τοῦ 1914, ἀπὸ φράσεις εἰρηνοφίλους καὶ ἀπόψεις ὁμοίας πρὸς ἐκείνας τὰς ὁποίας ὑποστηρίζει σήμερον ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία διέπραξε τὸ μέγα ἔγκλημα νὰ συνεργήσῃ εἰς τὴν σφαγὴν δεκάδων ἑκατομμυρίων ἀνθρώπων. Οἱ ἐξοπλισμοὶ δὲν γίνονται διὰ τὴν εἰρήνην, γίνονται διὰ τὸν πόλεμον. Δὲν ὑπάρχει εἰρήνη, ὑπάρχει ἔνοπλος εἰρήνη, διότι ὑπάρχει ἡ βασικὴ αἰτία τῆς νέας πολεμικῆς περιπετείας ἡ ὁποία ὑφίσταται πάντοτε ὡς ἀποτέλεσμα. Ὁ πόλεμος ἐν σχέσει μὲ τὸ καθεστὼς τῶν καπιταλιστῶν καὶ τῶν Τραπεζιτῶν εἶναι ὅτι εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα μὲ τὴν αἰτίαν, εἶναι σχέσις αἰτίου πρὸς ἀποτέλεσμα. Ἔχει μίαν σημασίαν, κ. Συνάδελφοι, νὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἡ φωνὴ μιᾶς μικρᾶς μειονοψηφίας, ἡ ὁποία νὰ διαμαρτυρηθῇ ὄχι διότι δαπανᾶτε διὰ τὸ Γυμναστήριον Πόρου 11,000,000 ἀντὶ 10,000,000 ἀλλὰ διότι γίνονται στρατιωτικαὶ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὴν κλασσικὴν ἀπόδειξιν, ὅτι τίποτε δὲν ἐβελτιώθη, ὅτι τίποτε δὲν ἤλλαξε καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ τίποτε ἐφόσον δὲν ἐκριζωθῇ τὸ κακὸν τοῦτο ἀπὸ τὴν βάσιν του. Καὶ τὸ κακὸν τοῦτο εἶναι οἱ οἰκονομικοὶ ἀνταγωνισμοί. Ποῖος, κύριοι Βουλευταί, ἀπὸ σᾶς δύναται νὰ διαμφισβητήσῃ ὅ,τι ἔγινε μετὰ τὸν πόλεμον καὶ μετὰ τὴν ἀνθρωποσφαγὴν δὲν ἔγινε δι’ οἰκονομικὸν συμφέρον; Ὑπάρχει κανεὶς ἀπὸ σᾶς ὁ ὁποῖος νὰ διαμφισβητήσῃ τὸ κακόν; Ὑπάρχει κανεὶς ἀπὸ σᾶς ὁ ὁποῖος νὰ μὴ διαμφισβητήσῃ ὅτι ἔγινε ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ; Διότι οἱ Ἐθνικοὶ ἀνταγωνισμοὶ εἰς τὴν Εὐρώπην εἶναι ὑπέρ ποτε ὀξύτεροι, διότι εἰς τὴν θέσιν δύο τριῶν αὐτοκρατοριῶν ἐδημιούργησαν μίαν Γιουγκοσλαυίαν μὲ μυρίας ὑποχρεώσεις, ἐδημιούργησαν μίαν Αὐστρίαν ἓν μέρος τῆς ὁποίας καταπιέζεται ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν, ἐδημιούργησαν μίαν Ρουμανίαν μέγα μέρος τῆς ὁποίας καταπιέζεται ἀπὸ τὴν Πολωνίαν. Αὐτὰ ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ πολέμου. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον νικηταὶ δὲν εἶναι οὔτε οἱ Γερμανοὶ οὔτε οἱ Γάλλοι οὔτε οἱ Ἄγγλοι ἀλλὰ εἶναι οἱ κεφαλαιοῦχοι καὶ εἰς τὰς νικήτριας Χώρας, καὶ εἰς τὰς Χώρας τῶν νικημένων, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκέρδισαν ἦσαν οἱ τραπεζῖται, ἦσαν οἱ βιομήχανοι. Ποῖος δύναται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ; Εἷς Ἄγγλος ἱστορικὸς εἶπεν ὅτι σήμερον εἰς κάθε ἔθνος ὑπάρχουν δύο ἔθνη οὐσιαστικῶς μὲ διαφορετικὰς ἀντιλήψεις.

§227Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔκαμε ἀπελευθερωτικοὺς πολέμους.

§228Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Καὶ ἡ Γαλλία ἔκανεν ἀπελευθερωτικοὺς πολέμους, καὶ ἡ Γερμανία ἔκαμε ἀπελευθερωτικοὺς πολέμους καὶ ἡ Γαλλία εἰργάζετο διὰ τὴν Γερμανικὴν κουλτούρ. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τοῦ πολέμου εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἄλλα ἀστικὰ κόμματα ἐχαρακτήρισαν ὡς ἐχαρακτήρισα τοὺς πολέμους. Καὶ δὲν εἴμεθα μόνον ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐτάχθημεν ἐναντίον τῆς Μικρασιατικῆς ἐκείνης καταστροφῆς ἀλλὰ ἦσαν καὶ ἄλλοι μετὰ τῶν ὁποίων σεῖς σήμερον συνεργάζεσθε, ἦσαν καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι διεκήρυξαν ἐγκαίρως τὸν χαρακτῆρα τῆς πολιτικῆς ἐκείνης καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς πολιτικῆς ἐκείνης. Καὶ ὅταν ἡ καταστροφὴ ἐπῆλθε αὐτοὶ οἱ ἄλλοι, τὸ κόμμα δηλ. τῶν ἐλευθεροφρόνων, ἤθελεν νὰ φέρῃ μίαν ἀλλαγὴν χαρακτῆρος εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἦτο ἡ πολιτοφυλακή. Ἐθεώρησε ὅτι ἔπρεπε ὁ στρατὸς νὰ προσαρμοσθῇ εἰς τὰς νέας τάσεις εἰς νέαν μορφήν, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ στρατὸς δὲν ἀποτελεῖται ἀπὸ μίαν κατηγορίαν ἀνθρώπων τῆς Α ἢ Β κοινωνικῆς τάξεως ἀλλὰ ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι προσερχόμενοι εἰς τὸν στρατὸν εἶχον τὰς ἀντιλήψεις των. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὅπως ὅλα τὰ πράγματα εἶναι σχετικὰ ὅπως ὅλα τὰ ἰδεώδη εἶναι σχετικὰ καὶ μεταβάλλονται ὅπως ὅλαι αἱ κοινωνίαι διαρκῶς ἐξελίσσονται, τὴν ἐξέλιξιν αὐτὴν ὑπέστη καὶ ὁ στρατός. Γνωρίζετε ὅτι πρὸ 100 ἐτῶν δὲν ὑπῆρχε στρατὸς ἐθνικὸς ὑπῆρχε στρατὸς μισθοφόρων. Γνωρίζετε ὅτι ὁ ἐθνικὸς στρατός, ἡ ὑποχρεωτικὴ στρατολογία ἦτο δημιούργημα μόνον τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ κεφαλαιοκρατία ἐτέθη ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἔθνους διὰ τὴν δημιουργίαν τοῦ νεωτέρου ἀστικοῦ κράτους, εἰς τὴν ἱστορίαν μόνον τότε ἀναφαίνεται ἡ περίπτωσις αὐτή, τὴν ἀνέφερε δὲ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὴν Γερμανίαν νομίζω.

§229Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Ἐννοῶ ὅτι ἐδημιουργήθη ἐκεῖ ὄχι ὅμως ἐκ τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἀναφέρατε ἀλλὰ ἐκ τῶν λόγων τῆς στοιχειώδους ἀμύνης ἐναντίον τῶν ὅρων τοὺς ὁποίους ἐπέβαλλεν ὁ νικητὴς Ναπολέων.

§230Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Βεβαίως. Ἀσφαλῶς αὐτὸ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως ποὺ ἐδημιούργησε τὰ νεώτερα κράτη. Ὁ στρατὸς εἶναι νεώτερον δημιούργημα ἀφ’ ἧς ἀπεδείχθη ὅτι ὁ νέος αὐτὸς τρόπος τῆς ἀμύνης εἶναι σχετικῶς μὲ τὴν νέαν μορφὴν τὴν κεφαλαιοκρατικήν. Δὲν εἶναι ἐκείνη, οὔτε ὑπῆρξε πάντοτε οὔτε καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ πάντοτε. Διὰ τοῦτο ἡ ἰδέα τοῦ ἀφοπλισμοῦ δὲν εἶναι οὐτοπία καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ὀρθαὶ αἱ ἀπόψεις τοῦ κομμουνισμοῦ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ εἰρήνη καὶ ἀφοπλισμὸς ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει καθεστὼς κεφαλαιοκρατικόν. Ἐφ’ ὅσον ὄπισθεν τῆς πολιτικῆς τῆς ἀμύνης ὀχυροῦται ὁ κ. Χάμπρο, ἐφ’ ὅσον ὄπισθεν τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς ὀχυροῦται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, διὰ νὰ ἱδρύσῃ ὑποκαταστήματα...

§231Α. ΜΥΛΩΝΑΣ (Ὑφ. Οἰκον.). Παρασύρεσθε ἀπὸ ἕναν δογματισμόν, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐκπέσει καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς φανατικωτέρους ὀπαδούς. Παρασύρεσθε ἀπὸ τὸν δογματισμὸν καὶ διακηρύττετε, ὅτι τὰ πάντα εἰς τὸν κόσμον ὀφείλονται εἰς οἰκονομικὰ ἐλατήρια καὶ μόνον. Ὅτι τὰ πάντα, εἴτε ἀτομικαὶ ἐνέργειαι εἴτε ὁμαδικαὶ ὀφείλονται εἰς ἐλατήρια οἰκονομικά. Αὐτὴ ἡ ἀντίληψις κατέπεσεν. Ἐλάχιστοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὴν ἔχουν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ σεῖς. Παραγνωρίζετε τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὁποῖος, πλὴν τῶν οἰκονομικῶν θεωριῶν, ἔχει πλεῖστα κις καὶ ἄλλας, ὀφειλομένας εἰς ἠθικοὺς παράγοντας, εἰς παράγοντας αἰσθηματικούς. Ὁμιλῶντες δὲ περὶ Ἑλλάδος παρεγνωρίσατε ἀκόμη περισσότερον τὸν ἠθικὸν παράγοντα, παρεγνωρίσατε τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία ὑπῆρχε πρὸς ἀπελευθέρωσιν ὑποδούλων ἀδελφῶν καὶ ἀνάγετε τὰ πάντα καὶ ὡς πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἀκόμη εἰς οἰκονομικὰ ἐλατήρια, μέχρι τοῦ σημείου νὰ εἴπητε μίαν τερατωδίαν, ὅτι αἰτία τῆς Μικρασιατικῆς ἐκστρατείας ἦτο ἡ ἵδρυσις ὑποκαταστημάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§232Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ὄχι, κ. Ὑφυπουργέ, μὴ μὲ νομίζετε τόσον ἁπλοϊκόν. Ἔχω πλήρη καὶ σαφῆ ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων αὐτῶν. Δὲν εἶπον ὅτι μόνον διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διὰ νὰ ἱδρύσῃ ὑποκαταστήματα, ἀλλ’ εἶπον ὅτι ἡ Μικρασιατικὴ ἐκστρατεία εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι συνετέλεσεν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐπιχειρήσεων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Καὶ δύνασθε σεῖς νὰ τὸ ἀρνηθῆτε ὅτι ἡ διαχείρισις τῆς Μουσουλμανικῆς περιουσίας εἶναι μία καλὴ ὑπόθεσις διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν; Δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἀποζημίωσις τῶν προσφύγων δι’ ὁμολογιῶν εἶναι μία καλὴ ὑπόθεσις διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν;

§233Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Διὰ νὰ δεχθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ δώσῃ τὰς ἀποζημιώσεις εἰς τοὺς δικαιούχους πρόσφυγας, ἠσκήθη ἐπ’ αὐτῆς ἐπιβολή, καθόσον τοιαύτη διαχείρισις δὲν συμφέρει εἰς αὐτήν. Τὸ λεχθὲν ὑφ’ ὑμῶν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ πολιτικὴ τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν δούλων ἀδελφῶν ἐφηρμόσθη, ἵνα ἐπεκταθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν εἶναι ἄξιον ἀπαντήσεως, ὅσον δὲν ὑπῆρξεν ἀξία ἀπαντήσεως ἡ ἄλλη ἐκείνη ἄποψις, συνέπεια νοσηροῦ δογματισμοῦ, καθ’ ἣν ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπανάστασις τοῦ 1821 ὑπῆρξε συνέπεια ὑλικοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς ὑποδούλου Ἑλληνικῆς κεφαλαιοκρατίας. Τὸ αἴσθημα τῆς ἀποτινάξεως ἐπαχθοῦς ζυγοῦ, διὰ τὴν ὁποίαν οἱ πλούσιοι προσέφεραν τὰ χρήματά των καὶ οἱ πτωχοὶ τὸ αἷμά των, εἶναι δι’ ὑμᾶς τὸ πρόσχημα τὸ κρύπτον τὴν βουλιμίαν τοῦ κέρδους. Ἀλλὰ τοιαῦται ἰδέαι, ἀρνούμεναι πᾶσαν εὐγενῆ καὶ ἠθικὴν ροπήν, δὲν εἶναι εὐτυχῶς προωρισμέναι νὰ ριζοβολήσουν. Τὰ Ἔθνη ἔχουν παλμοὺς καὶ ἐπιδιώκουν ἠθικοὺς σκοπούς.

§234Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ἔλεγον, λοιπόν, Κύριοι, ὅτι εἰς ἄλλας παρομοίας ἐποχάς, εἰς τὰς παραμονὰς δηλαδὴ τοῦ πολέμου, οἱ ἐκπρόσωποι τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς ἐργατικῆς τάξεως, οἱ ὁποῖοι ἐπροτίμησαν νὰ μείνουν ἔστω μὲ ἀσθενῆ φωνήν, ἀλλὰ νὰ διακηρύξουν τὰς ἰδέας των σθεναρῶς, ἐξετέλεσαν ἕνα ὑπέρτατον καθῆκον καὶ οἱ περισσότεροι ἀπὸ αὐτοὺς εὗρον σκληρὸν τὸν θάνατον. Οἱ περισσότεροι ἀπὸ αὐτοὺς ἐφονεύθησαν, ἐδολοφονήθησαν, ἀλλ’ ὕψωσαν τὴν φωνήν των καὶ εἶπον: ὁ πόλεμος διὰ τὸν ὁποῖον ἑτοιμάζεσθε καὶ ὁ πόλεμος εἰς τὸν ὁποῖον κατέρχεσθε, εἶναι πόλεμος ἐναντίον τῆς ἐλευθερίας καὶ πρὸς ὄφελος τῆς κεφαλαιοκρατίας. Ἡ ἱστορία ἀπέδειξεν, ὅτι εἶχον δίκαιον. Ἡ πολιτική σας βαδίζει εἰς ἕνα νέον πόλεμον. Δὲν τίθεται ζήτημα χρονικοῦ διαστήματος, τῆς κηρύξεως τοῦ πολέμου. Δὲν τίθεται ζήτημα ἂν ὁ πόλεμος αὐτὸς γίνῃ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἢ ἐντὸς μιᾶς ἑξαμηνίας, ἀλλ’ αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι αἱ ἰδικαί σας, τῆς Βουλγαρίας, τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Σερβίας εἶναι τρανὰ δείγματα καὶ κλασσικαὶ ἀποδείξεις, ὅτι διεξάγονται οἱ ἐθνικοὶ ἀνταγωνισμοὶ καὶ ὅτι βαδίζομεν πρὸς μίαν νέαν καταστροφήν. Ἐπελήφθην, Κύριοι, τῆς εὐκαιρίας τῆς συζητήσεως τῶν κονδυλίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ ἀναπτύξω τὰς ἀπόψεις μου καὶ διὰ νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ὑπάρχουν δυνάμεις εἰς τὴν κοινωνίαν ἐνδιαφερόμενοι πραγματικῶς καὶ κινούμενοι ὑπὲρ τῆς εἰρήνης, ὑπὲρ μιᾶς εἰλικρινοῦς εἰρήνης, ὑπὲρ μιᾶς συναδελφώσεως τῶν Λαῶν. Καὶ ἂν αἱ δυνάμεις αὗται δὲν κατώρθωσαν νὰ καταστήσουν γνωστὰς τὰς γνώμας των εἰς τὴν Γενεύην καὶ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ὑπάρχουν λέγω αἱ βασικαὶ προϋποθέσεις τῆς πραγματοποιήσεως αὐτῆς τῆς εἰρήνης καὶ αὗται εἶναι αἱ ἐργατικαὶ τάξεις ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου. Μόνον οἱ ἐργάται τοῦ Κόσμου, Κύριοι, ἐνδιαφέρονται πραγματικὰ διὰ τὴν εἰρήνην, διότι ἔχουν συμφέρον ἀπὸ αὐτήν. Διότι δὲν ἔχουν νὰ χάσουν τίποτε ἀπὸ τὴν εἰρήνην, διότι δὲν ἔχουν νὰ κερδοσκοπήσουν τίποτε ἀπὸ τὸν πόλεμον. Διότι δὲν ἐνδιαφέρονται δι’ ἐθνικοὺς ἀνταγωνισμούς. Αὐτοὶ εἶναι ἡ μόνη δύναμις, μικρὰ ἴσως μειοψηφία τῆς σήμερον ἡ ὁποία ὅμως ἀσφαλῶς θὰ γίνῃ ἡ πλειοψηφία τῆς αὔριον.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν. Γίνονται δεκτοὶ οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν ἐξόδων κλπ.;

§236ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Γίνονται δι’ ἀναστάσεως δεκτοὶ οἱ εἰδικοὶ προϋπολογισμοὶ τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων Ἐξωτερικῶν, Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν καὶ τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου χρήσεως 1927–1928. Λύεται ἡ συνεδρίασις.