1928.03.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52α

ΤΗΣ 14 ΜΑΡΤΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα καὶ νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Βούλτσος καταθέτει ψήφισμα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων Ζακύνθου, παρακαλούντων τὴν λῆψιν μέτρων διὰ τὴν οἰκονομικήν των ἐνίσχυσιν. Ὁ βουλευτὴς Καρδίτσης κ. Χ. Ἀλαμανῆς καταθέτει ψήφισμα τοῦ γεωργικοῦ κόσμου τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης, ζητοῦντος νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐλευθέρα κυκλοφορία τῶν καπνῶν δευτέρας καὶ τρίτης ποιότητος εἰς τὴν ἐσωτερικὴν βιομηχανίαν καὶ ἄλλα τινὰ αἰτήματα. Ὁ Πανηπειρωτικὸς σύνδεσμος ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου ὑποβάλλει διαμαρτυρίαν διὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ Ν. Δ. περὶ λιανικῆς πωλήσεως καπνοῦ καὶ παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Διατάγματος τούτου. Ὁ ἐν Ἀθήναις Σύλλογος «ὁ Πανάγιος Τάφος», παρακαλεῖ, ὅπως συμμετάσχωσιν εἰς τὴν ἐκδρομὴν τῶν Ἁγίων Τόπων καὶ βουλευταί, ἵνα ἀντιληφθῶσι τοὺς κινδύνους τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις Πατριαρχείου μας ἰδίοις ὄμμασι. Τὸ ἐργατικὸν κέντρον Πατρῶν ὑποβάλλει ψήφισμα, δι’ οὗ αἰτεῖ τὴν ἄμεσον ψήφισιν τῶν ἐργατικῶν νομοσχεδίων, τὴν ψήφισιν τῆς ὑπαλληλικῆς νομοθεσίας, ἐλάφρυνσιν τῶν φόρων κλπ. Ὁ κυνηγετικὸς σύνδεσμος Ἁγίου Νικολάου Κρήτης ζητεῖ νὰ χορηγηθῇ εἰς τὰς δασικὰς ἀρχὰς δικαίωμα κανονισμοῦ ἐνάρξεως καὶ λήξεως τῆς θηρευτικῆς περιόδου κλπ. Ὁ Νομάρχης Ἀρκαδίας ὑποβάλλει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Νυμφασίας, παρακαλοῦντος ὅπως ἀρθῇ ἡ ἀπαγορευτικὴ διάταξις βοσκῆς εἰς περιφερείας δασικάς. Οἱ σπουδασταὶ Θεσσαλίας ὑποβάλλουν ἀναφοράν, δι’ ἧς παρακαλοῦν ὅπως ἐνεργηθοῦν τάχιστα τὰ ὑδραυλικὰ καὶ ἀποξηραντικὰ ἔργα Θεσσαλίας. Ἡ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἕνωσις τέως δημοσίων προσφύγων ὑπαλλήλων Τουρκίας ὑποβάλλει ὑπόμνημα δι’ οὗ παρακαλεῖ, ὅπως ἀπονεμηθῇ αὐτοῖς σύνταξις, λόγῳ πολυετοῦς ὑπηρεσίας κατὰ τὴν ἐν Τουρκίᾳ διαμονήν των. Ὁ ἐν Ἀγρινίῳ Σύλλογος ἀστέγων «ἡ Ἐλπὶς» ὑποβάλλει ὑπόμνημα δι’ οὗ ζητεῖ τὴν λῆψιν μέτρων διὰ τὴν στέγασιν αὐτῶν, ἐπειδὴ ἀδυνατοῦν νὰ ἐξοικονομήσουν μόνοι των τοιαύτην. Οἱ Πρόεδροι τῶν Κοινοτήτων Εὐρυτανίας ὑποβάλλουν τηλεγραφικὴν διαμαρτυρίαν κατὰ τῶν δυσβαστάκτων φόρων, ἰδίᾳ ἀραβοσίτου, αἰγοπροβάτων καὶ ξυλείας καὶ ζητοῦν τὴν κατάργησιν αὐτῶν. Οἱ Κτηνοτρόφοι τῶν Ἐπαρχιῶν Ἐλασσῶνος–Γρεβενῶν–Σερβίων καὶ Καϊλαρίων διαμαρτύρονται κατὰ τῶν φορολογικῶν μέτρων καὶ ἐνταλμάτων προσωπικῆς κρατήσεως ἀπὸ τὸ ἔτος 1926 καὶ ἐντεῦθεν. Τὸ Σωματεῖον ἐργατῶν «Βοήθεια» Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν σύλληψιν ἐργατῶν καὶ τὴν κακοποίησιν αὐτῶν. Ὁ κ. Α. Παπασταυρόπουλος ὑποβάλλει αἴτησιν ζητῶν, ὅπως προκληθῇ γνωμοδότησις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου διὰ δυσερμήνευτον διάταξιν Ν. Δ. τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Χαβίνης καταθέτει αἴτησιν τῶν κατοίκων Ματαράγκας, τέως δήμου Μακρυνείας, Αἰτωλακαρνανίας, παρακαλούντων νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς φορολογίας αἱ ἀποθῆκαι τῶν ἀπόρων καπνοπαραγωγῶν, ἐφόσον παρομοία πρόνοια ἐλήφθη καὶ διὰ τοὺς εὐποροῦντας. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Χ. Ἀλαμάνης, Γ. Μόδη, Δ. Ἀμπατζόπουλος, Δ. Ἰασωνίδης, Ε. Ἐμμανουηλίδης, Α. Κουτυρᾶς καὶ ἄλλοι καταθέτουν ἀναφορὰν τῶν ἐν τοῖς Ξενοδοχείοις ὕπνου ἀπόρων μονίμων μισθωτῶν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦν ὅπως ἐπανορθωθῇ νομοθετικῶς ἡ γενομένη πρὸς αὐτοὺς ἀδικία τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία συνυπήγαγε τόσους ἀπόρους μισθωτὰς εἰς τὰς περὶ μισθωμάτων ὑποχρεώσεις τῶν εὐπόρων. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μπενάκης καταθέτει ψήφισμα τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Θουρίας διὰ τοῦ ὁποίου ἐκφράζεται ἡ εὐχὴ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας, ὅπως ὑποχρεωθῇ ἡ ἐν Καλάμαις Ἑλληνικὴ Ἠλεκτρικὴ ἑταιρία νὰ χορηγήσῃ αὐτοῖς τὸ ἀπαιτούμενον ἠλεκτρικὸν ῥεῦμα. Ἐπίσης καταθέτει ψήφισμα τῆς κοινότητος Τζεφερεμενίου παρακαλούσης τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ὅπως ἐγκρίνῃ τὴν ἐγκατάστασιν ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος εἰς τὴν Κοινότητα. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μπενάκης καταθέτει αἴτησιν τῶν ἐν Καλάμαις σαγματοποιῶν καὶ πεταλωτῶν, παρακαλούντων ὅπως τοῖς δοθῇ ἀνάλογος ἀποζημίωσις λόγῳ τῆς ἀνεργίας εἰς ἣν ἐξηναγκάσθησαν ἕνεκα τῆς ἐξαπλώσεως τῶν αὐτοκινήτων. Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Κρανιωτάκης καταθέτει ἀναφορὰν σπουδαστῶν Θεσσαλίας παρακαλούντων ὅπως τὰ ἀποξηραντικὰ καὶ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας ἐνεργηθοῦν ὅσον τὸ δυνατὸν τάχιστα. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Καστρίου διαβιβάζει ψήφισμα συλαλλητηρίου, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦν ὅπως τροποποιηθοῦν οἱ ὅροι τοῦ μειοδοτικοῦ διαγωνισμοῦ τῶν ἔργων Στρυμῶνος καὶ Θεσσαλίας. Οἱ Ἐπαγγελματίαι Ναούσης ὑποβάλλουσι τηλεγραφικὴν διαμαρτυρίαν κατὰ τῆς ἀναδρομικῆς φορολογίας. Ὁ κ. Ν. Δαρβέρης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. «περὶ τοῦ τρόπου συμπληρώσεως θέσεων ὑπολοχαγῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν Σώματος Στρατολογίας». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου τοῦ νόμου 3421 «περὶ καταργήσεως τοῦ ἐξαγωγικοῦ φόρου καὶ ἐπιβολῆς δασμοῦ ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐλαίου Παλαιᾶς καὶ Νέας Ἑλλάδος» καὶ 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 23 Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. «περὶ χορηγίας δανείου εἰς σιδηροδρομικὰς Ἑταιρείας». Ὁ κ. Φ. Μοσχούλας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 23 Νοεμβρίου 1925 «περὶ κωδικοποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἰσχυουσῶν διατάξεων περὶ ἀπονομῆς συντάξεως ἕνεκα στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς ὑπηρεσίας». Ὁ κ. Κ. Βλαχοθανάσης ὑποβάλλει τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6)13 Σεπτεμβρίου 1926 1926 Ν. Δ. «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου ΑΝΔʹ περὶ καταχωρήσεως διαταγμάτων ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν ἐν διαθεσιμότητι τεθέντων δικαστικῶν ὑπαλλήλων κλπ.». Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 9 Νοεμβρίου 1925 Ν. Δ. «περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ ἐν Πειραιεῖ κτιρίου ὑπὸ τὸν τίτλον «Ρωσσικὸν Νοσοκομεῖον» καὶ χρησιμοποίησεως αὐτοῦ ὡς Νοσοκομείου Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». Ὁ κ. Δ. Φλωριᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπιβολῆς 50λέπτου προσθέτου τέλους ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων τῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ κινηματογράφων καὶ θεάτρων». Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Δεκεμβρίου 1925 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν Ν. Δ. τῆς 30 Μαρτίου καὶ 29 Ἰουλίου 1925 περὶ ἐκτελέσεως γνωμοδοτήσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν ἀφορωσῶν τὰς παραγγελίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.». 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 4 Μαρτίου 1926 «περὶ ἱδρύσεως ἐν Κερκύρᾳ Σινοϊαπωνικοῦ Μουσείου». Ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία διαβιβάζει εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν κάτωθι ἐπιστολήν: «Ἀγαπητέ μοι Πρόεδρε, ἡ κόμησσα τοῦ Ὄξφορδ καὶ Ἄσκουϊθ μὲ παρακαλεῖ νὰ γίνω διερμηνεὺς παρὰ τῇ Ὑμετέρᾳ ἐξοχότητι τῶν αἰσθημάτων τῆς βαθείας Αὐτῆς εὐγνωμοσύνης διὰ τὴν ἔκφρασιν συμπαθείας καὶ σεβασμοῦ, ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ μακαρίτου Κόμητος τοῦ Ὄξφορδ καὶ Ἄσκουϊθ, τῷ ἀνακοινωθέντι ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 18ης Φεβρουαρίου. Αἱ ἐνδείξεις αὗται τῆς συμπαθείας τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τῷ σκληρῷ πένθει, ὅπερ ἔπληξεν αὐτὴν, τὴν συνεκίνησαν βαθέως. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὰ φιλελληνικὰ αἰσθήματα καὶ ὁ θαυμασμὸς διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς Ἀρχαίας Ἑλλάδος τοῦ πρώην Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦσαν τοῖς πᾶσι γνωστά, ἀλλὰ ἡ Λαίδη Ὄξφορδ διεπίστωσε μετὰ ζωηρᾶς συγκινήσεως πόσον ἡ μνήμη τοῦ μακαρίτου συζύγου της εἶναι νωπὴ καὶ ζωηρὰ ἐν τῷ πνεύματι τῶν Ἑλλήνων τῆς σήμερον. Διὰ τοῦτο εὐχαριστεῖ Ὑμᾶς ἐκ βάθους καρδίας. Πιστεύσατε ἀγαπητέ μοι Πρόεδρε, εἰς τὰ ἐγκάρδια καὶ φιλικά μου αἰσθήματα. ΠΕΡΣΥ ΛΟΡΡΑΙΝ». Ἐὰν εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλή, νὰ ἀναβάλωμεν σήμερον τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν, ἐπειδὴ ἀπουσιάζουν καὶ οἱ κ. Ὑπουργοί, νὰ εἰσέλθωμεν δι’ ἀμέσως εἰς τὴν συνέχισιν τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται...

§4Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως οἱαδήποτε ἐπιφύλαξις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄμεσον εἴσοδον εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ θεωρῇ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν ἀντίρρησιν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν, καὶ ἐὰν τοιοῦτον συμβαίνῃ, διότι ἀπουσιάζουσιν οἱ κ. Ὑπουργοί. Νὰ συζητηθῶσιν ὅμως μόνον ὅσαι ἀφορῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ἐπιμένῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναβληθῶσι.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλονται...

§8Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἐὰν ἔχῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει ἡ συνεδρίασις νὰ διακοπῇ ἐπὶ 10′ τῆς ὥρας, διὰ νὰ ἔλθουν οἱ κ. Ὑπουργοὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν ἀντίρρησιν.

§9Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὅλαι αἱ δηλώσεις ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι συντελεστικαὶ εἰς τίποτε περὶ πλέον, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐδέχθη νὰ ἀναβληθῶσιν αἱ ἀναφοραί. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ εἴπω εἶναι ὅτι δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀπουσιάζουν οἱ κ. Ὑπουργοὶ κατὰ τὴν ὥραν αὐτήν. Θὰ ἠδύναντο νὰ ἔλθουν κατὰ τὴν ὥραν τὴν προσήκουσαν. Ἄλλως τε ἡ ὥρα τώρα εἶναι 7.10′ μ. μ. καὶ ἡ Βουλὴ συνεδριάζει.

§10Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκονομ.). Δὲν γίνεται πρώτην φορὰν αὐτό.

§11Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Γνωρίζω ὅτι οἱ κ. Ὑπουργοὶ δυνατὸν νὰ εἶναι ἀπησχολημένοι, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Κολυβᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§12Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Ὁσονδήποτε, Κύριοι Βουλευταί, καὶ ἂν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπέβαλε τὴν σημασίαν καὶ σπουδαιότητά της, λόγῳ τῆς βραδύτητος μεθ’ ἧς ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν παύει ὅμως νὰ ἔχῃ τὴν σημασίαν ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐγκλείει αὐτὴ αὕτη ἡ πρᾶξις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διότι, κύριοι, ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι πρᾶξις ἁπλῶς λογιστική, ἀλλὰ ἀποκορυφοῦται ἐν αὐτῇ ἡ ἰδέα τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ διὰ τῆς ἀποτυπώσεως τῶν πολιτικῶν προγραμμάτων καὶ τῆς ἐκθέσεως τῶν ἀντιλήψεων τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς χώρας. Ἰδιαιτέρως ὁ προϋπολογισμὸς τῶν δαπανῶν ἔχει ἐξαιρετικὴν πολιτικὴν σημασίαν, διότι ἐν αὐτῷ ἀποτυποῦται ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς πάντας τοὺς κλάδους αὐτῆς, λόγῳ δὲ ἀκριβῶς τῆς σημασίας ταύτης θὰ ἠδύνατό τις νὰ παρατηρήσῃ ὅτι ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν δὲν συνετάχθη αἰτιολογικὴ ἔκθεσις πρὸς ἀποσαφήνισιν αὐτοῦ. Αἱ γενόμεναι ἐν τῇ Βουλῇ δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ αἱ ἐπακολουθήσασαι συζητήσεις κατὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν, νομίζω, νὰ ἀναπληρώσωσι τὴν ἔλλειψιν τῆς ἐκθέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Βραδεῖα κατάθεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ, πέραν τῶν Συνταγματικῶν ὁρίων ἐξ ἑνός, ἀτελὴς κατάθεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξ ἑτέρου, ἀποτελοῦσιν, μὲ τὴν ἀλήθειαν, Κύριοι Βουλευταί ἂν μὴ τι ἄλλο τοὐλάχιστον ἔλλειψιν ρυθμοῦ εἰς τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Ὁπωσδήποτε, Κύριοι, αἱ μέχρι σήμερον γενόμεναι συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ ἐστράφησαν κυρίως ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῆς εἰσπράξεως καὶ ἰσοσκελίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, παρημελήθη δὲ ἐντελῶς ἡ ἄποψις τῶν δαπανῶν, ἡ ὁποία ἐνέχει ἐπίσης σπουδαίαν σημασίαν. Ἐπὶ τῆς ἀπόψεως ταύτης τῶν δαπανῶν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκθέσω, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, γενικάς τινας παρατηρήσεις καὶ ἐπὶ τούτων ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Βουλῆς. Τὸ πρόβλημα, Κύριοι Βουλευταί, τῶν δαπανῶν, κατὰ τοὺς τελευταίους μεταπολεμικοὺς χρόνους, ἰδίᾳ λόγῳ τῶν ἐπακολουθησασῶν μεγάλων οἰκονομικῶν διαταραχῶν ἀπησχόλησε ἰδιαιτέρως πάντα τὰ Κράτη. Κατέστη ἐκ τούτου ἀμέσως ἀντιληπτόν, ὅτι οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπὸ πολλαπλῶν καθηκόντων βεβαρημένος, οὔτε ἡ Βουλὴ θὰ ἠδύνατο μόνη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ μεγάλα ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν ἐν τῷ μεταπολεμικῷ προϋπολογισμῷ. Ἡ τεραστία αὔξησις τῶν δαπανῶν, ἐκ τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ πολέμου καὶ τὸ πνεῦμα τῆς σπατάλης, τὸ ὁποῖον κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους ἐπεκράτησε καὶ ἡ ἐπέκτασις τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν κατέστησαν ἐμφανὲς ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἠδύνατο μόνος νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ ἐκ τῶν δαπανῶν γεννώμενα προβλήματα. Πρὸς τοῦτο υἱοθέτησαν ἄλλα συστήματα. Σᾶς εἶναι γνωστόν, Κύριοι Βουλευταί, κατὰ ποῖον τρόπον συντάσσεται ὁ προϋπολογισμός. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπευθύνει πρόσκλησιν πρὸς τοὺς συναδέλφους του, ὅπως ὑποβάλωσιν ἐγκαίρως τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δαπανῶν των καὶ διαβιβάζει εἰς τοὺς συναδέλφους του τὰς καταλλήλους συστάσεις περὶ διενεργείας οἰκονομιῶν. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, βάσει τῶν δαπανῶν τῶν καθέκαστα Ὑπουργείων, καταστρώνει τοὺς λογαριασμοὺς τούτους, εἰς δὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἀνατίθεται τὸ βαρὺ ἔργον τῆς ἰσοσκελίσεως τῶν λογαριασμῶν τούτων. Ἡ ἁρμοδιότης ὅμως αὕτη τῶν Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν κατεδείχθη μεταπολεμικῶς ἀνεπαρκής. Ἕνεκα τούτου κατέφυγον εἰς τὴν σύστασιν ἐπιτροπῶν πρὸς ἔλεγχον καὶ διαρρύθμισιν τῶν δαπανῶν. Καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν προέβη εἰς τὴν σύστασιν τῆς γνωστῆς ἐπιτροπῆς ὑπὸ τὸ ὄνομα «ἐμπειρογνωμόνων», τῆς ὁποίας ὅμως ὡς γνωστόν, τὸ ἔργον ἀπέτυχεν, ὄχι τόσον ἕνεκα λόγων ἐγκειμένων εἰς τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅσον λόγῳ ἐλλείψεως κύρους καὶ ἀποτελεσματικότητος τῶν ἀποφάσεων αὐτῆς. Αἱ ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς εἶχον πλατωνικὴν σημασίαν. Εἰς ἄλλα Κράτη, ὅπου ἐφηρμόσθη ἐπίσης τὸ σύστημα τοῦτο, ἐσημειώθη ἐπίσης ἀποτυχία. Ἕνεκα τούτου, κατέφυγον εἰς ἕτερα μέτρα καὶ κατήρτισαν μονίμους ἐπιτροπὰς ἐξ ἀνωτάτων ὑπαλλήλων, ἐχόντων εἰδικὴν μόρφωσιν καὶ πεῖραν, ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι, ἀπετέλεσαν μόνιμον ὄργανον διαρρυθμίσεως τῶν δαπανῶν, ἐπιτροπὰς ἀποτελουμένας οὐχὶ μόνον ἐξ ὑπαλλήλων τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, τοὺς ὁποίους διακρίνει ἡ μονομέρεια, ἀλλὰ καὶ ἀνωτάτων ὑπαλλήλων ἄλλων Ὑπουργείων καὶ ἄλλων εἰδικῶν. Κατενοήθη δηλονότι ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὅτι ἡ προχειρολόγος σύστασις ἐπιτροπῆς, δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν, τῆς μονίμου καὶ σταθερᾶς ἰσοσκελίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω τὴν τελευταίαν ταύτην φράσιν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἁπλῆς ἰσοσκελίσεως δι’ ἕνα μόνον ἔτος, ἀλλὰ περὶ τῆς σταθερᾶς καὶ μονίμου ἰσοσκελίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Αἱ πρόχειροι ἐπιτροπαὶ δὲν ἦσαν ἱκαναὶ ὅπως ἐπιφέρωσι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Ἔλειπεν ἀπὸ τὰς ἐπιτροπάς, Κύριοι, ἡ συνοχή, ἡ ἑνότης καὶ ἡ μέθοδος, αἱ ὁποῖαι εἶναι στοιχεῖα ἀπαραίτητα διὰ τὴν μόνιμον ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐξ ἄλλου κατέστη φανερόν, ὅτι τὸ ψυχολογικὸν συναίσθημα, τὸ ὁποῖον συνέχει τὰς κεντρικὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπιφορτισμέναι διὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν, τὸ ψυχολογικὸν δηλαδὴ συναίσθημα τῆς αὐτοτελείας, τῆς διατηρήσεως τῶν κεκτημένων καὶ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν ὑπηρεσιῶν των, τὸ ὁποῖον συνέχει τὰς κεντρικὰς ὑπηρεσίας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν διαμόρφωσιν συστήματος ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ δαπανῶν, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιφέρουν οἰκονομίας τούτου. Σᾶς ἀναφέρω ὡς παράδειγμα τὸ ἑξῆς. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Προνοίας, ὑπάρχουν ὑγειονομικαὶ ὑπηρεσίαι, ἔχουσαι περιφερειακοὺς ὑγειονομικοὺς ἰατρούς. Πανταχόθεν ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀνάγκη ὅτι ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπός, παρὰ τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων, δὲν ἦτο δυνατὸν, τό γε νῦν ἔχον, νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἡ κατάργησις τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς, ἢ ἡ τροποποίησις ἢ ἡ ἀνασύνθεσις αὐτῆς ἦτο ἐπιβεβλημένη. Καὶ αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν, τῶν γενομένων κατὰ τὸ θέρος, ἀνεγνώρισεν ἐν πολλοῖς τὴν ἀνάγκην αὐτήν. Λόγῳ ὅμως τοῦ ψυχολογικοῦ συναισθήματος τῆς αὐτοτελείας καὶ ἐπεκτάσεως τῶν κεντρικῶν ὑπηρεσιῶν, κατέστη προφανὲς ὅτι, οὔτε κατάργησις, οὔτε διαρρύθμισις, οὔτε οἰκονομία ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθοῦν. Ἐξ ἄλλου δὲ οὔτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠδύνατο νὰ ἐπιτελέσῃ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου οἰκονομίας. Ἀπησχολημένος μὲ πολλαπλᾶς φροντίδας καὶ καθήκοντα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαρρυθμίσῃ ἁπάσας τὰς ὑπηρεσίας καὶ νὰ ἐποπτεύσῃ εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν δαπανῶν πάντων τῶν Ὑπουργείων. Εἶναι δὲ μάλιστα δυνατὸν ἐκ τῆς αὐθαιρέτου περικοπῆς ὡρισμένων δαπανῶν νὰ πλήξῃ ἀναιτίως ὡρισμένας δημοσίας ὑπηρεσίας, ἐξυπηρετούσας καλῶς τὸ κοινὸν συμφέρον. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καθορίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δαπανῶν; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἑνοποιήσῃ λ. χ. ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι χωρὶς λόγον διαχειρίζονται αὐτοτελῶς καὶ κεχωρισμένως ὑπὸ διαφόρων Ὑπουργείων, ὡς λ.χ. αἱ τοπογραφικαὶ ὑπηρεσίαι, χημικαὶ ὑπηρεσίαι καὶ ἄλλαι ὅμοιαι ὑπηρεσίαι; Ἡ κατάρτισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καθ’ ὃν τρόπον σήμερον συντάσσεται, κεχωρισμένως δηλ. καὶ μεμονωμένως καθ’ ἕκαστον Ὑπουργεῖον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσῃ ὡρισμένα καὶ θετικὰ ἀποτελέσματα, οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομιῶν οὔτε ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἑνότητος τῆς Διοικήσεως καὶ διαμορφώσεως ἑνιαίου διοικητικοῦ συστήματος. Ἕκαστος ἐνεργεῖ αὐτοβούλως καὶ κατὰ τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἀντιλήψεις. Οὐδὲν ὄργανον κεντρικὸν ὑπάρχει, ποικίλλου συνθέσεως πρὸς μόνιμον διαμόρφωσιν τῶν δαπανῶν. Διὰ τοῦτο, Κύριοι Βουλευταί, τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομιῶν, προχείρως καὶ συμπτωματικῶς συγκροτουμένης, ἀπέτυχεν ἐν Ἑλλάδι. Διὰ τοῦτο προέβησαν εἰς τὴν σύστασιν μονίμων ἐπιτροπῶν, μονίμων ὀργάνων, εἰς τὰς ὁποίας ἀνετέθη, κατ’ εἰδικότητα τῶν μελῶν, ἡ μελέτη τῶν ζητημάτων τούτων καὶ ἡ διαρρύθμισις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην ταύτην, συνέλαβε τὴν ἰδέαν ταύτην ἀλλὰ δὲν τὴν ἐπραγματοποίησεν ἱκανοποιητικῶς. Συνέστησε δεκαμελῆ ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἐξ ὡρισμένων ὑπαλλήλων κατὰ πρόχειρον τρόπον, χωρὶς ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα ἐν τῇ οὐσίᾳ του, κατὰ τρόπον μόνιμον. Αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ὁδηγήσωσιν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Πιθανὸν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι νὰ εἶχον τὴν ἱκανότητα, τὴν ἀντιστοιχοῦσαν πρὸς τὴν ἁρμοδιότητα αὐτῶν. Δὲν ἠδύναντο ὅμως νὰ ἔχωσι τὴν γενικὴν ἐκείνην ἁρμοδιότητα καὶ πεῖραν, ἥτις θὰ ἐπέτρεπε νὰ κρίνωσι πάσας τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας, τὴν σύνθεσιν καὶ χρησιμότητα αὐτῶν. Ἄλλη, γενικωτέρα ἐμφάνισις τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπὸ ἀπόψεως εἰδικότητος, μόνιμος καὶ σταθερά, θὰ ἠδύνατο νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα, τόσον ἀπὸ ἀπόψεως μονίμου συγκροτήσεως τῶν παντοειδῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως μονίμου ἰσοσκελίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ οἰκονομιῶν. Δὲν ἔχει σημασίαν, Κύριοι, ἐὰν κατὰ τὸ τρέχον οἰκονομικὸν ἔτος θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μεριμνήσωμεν διὰ τὴν μόνιμον ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τὰ ἐπερχόμενα οἰκονομικὰ ἔτη. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον δὲν εἶναι ἐπαρκές, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως δὲ ταύτης, νομίζω ἀναγκαῖον ὅπως εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ περιληφθῇ διάταξις περὶ μονίμου συγκροτήσεως ἐπιτροπῆς, μονίμου ὀργάνου, πρὸς σταθερὰν ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐπίλυσιν τῶν ζητημάτων τούτων. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην, Κύριοι, μοιραίως θὰ πρέπῃ νὰ ἀνατεθῇ καὶ τὸ ζήτημα τῆς μελέτης τοῦ μισθοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐπιλύσεως τῆς διαβαθμίσεως καὶ μισθοδοσίας αὐτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προέβη εἰς δηλώσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ὑπεσχέθη τὴν ταχεῖαν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Κατ’ ἐμὲ τὸ ζήτημα δὲν ἐμφανίζει μόνον μορφὴν οἰκονομικήν, ἀλλὰ συνδέεται πρὸς τὴν λειτουργίαν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ κριθῇ μονομερῶς, ἀλλ’ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν λειτουργίαν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, διότι, Κύριοι, οἱ ὑπάλληλοι ἀποτελοῦν τὸ Κράτος, ὅταν δὲ τὸ Κράτος νοσεῖ, ἀκριβῶς λόγῳ τῆς καταστάσεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, τότε νομίζω ὅτι ἐνδείκνυται ἡ λῆψις ἄλλου γενικωτέρου μέτρου. Τί σημασίαν θὰ ἔχῃ ἐὰν ἱδρύσωμεν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν καὶ ἂν σταθεροποιήσωμεν τὸ νόμισμά μας ὅταν ὁλόκληρος ὁ ὀργανισμὸς εἶναι νοσηρός; Δὲν ἔχει οὐδεμίαν σημασίαν τοῦτο. Ἡ ἐπίλυσις τοῦ ὑπαλληλικοῦ ζητήματος εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν γενομένην προχθὲς συζήτησιν ἐπεκαλέσθη τὸ παράδειγμα τῶν Καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἄλλων ἀνωτάτων ὑπαλλήλων ἐν Γερμανίᾳ, οἵτινες ρακένδυτοι καὶ πεινῶντες μετέβαινον εἰς τὰς θέσεις των πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των. Τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀληθὲς καὶ ἀκριβές, ὑπάρχει ὅμως αὐτὴ ἡ διαφορά, ὅτι τότε ἐν Γερμανίᾳ ὄχι μόνον οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ οἱ Καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου πεινῶντες ἐπετέλουν ἀπέναντι τῆς πατρίδος των τὸ καθῆκόν των, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ Γερμανοὶ οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὴν αὐτὴν οἰκονομικὴν δυσπραγίαν. Ἐνῷ σήμερον ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν μίαν τάξιν πεινῶσαν καὶ γυμνητεύουσαν καὶ ὑποφέρουσαν, τὴν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς ἄλλας τάξεις, αἱ ὁποῖαι σπαταλῶσι πρὸς ἐπίδειξιν τὸν πλοῦτόν των. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἀπὸ ταύτης δὲ τῆς ἀπόψεως ἡ ἐξέτασις δὲν εἶναι ἔργον εὐχερές. Θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀνατεθῇ εἰς Ἐπιτροπὴν ἡ μελέτη τοῦ ζητήματος τούτου. Δὲν γνωρίζω ἐὰν πρόκειται νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν περὶ τῆς ὁποίας ἐμνήσθη κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἔχω ὅμως τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει ἀνάγκην μονίμου ρυθμίσεως Διότι δὲν εἶναι ζήτημα μισθοδοσίας. Ἐπικρατεῖ εἰς τὰς τάξεις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων πλήρης ἀναρχία, τόσον ἀπὸ ἀπόψεως μισθοδοσίας ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως διαβαθμίσεως Καθημερινῶς ἔρχονται εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια διὰ τῶν ὁποίων ἀπονέμονται βαθμοὶ καὶ μισθοί, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀντίστοιχος διοικητικὴ λειτουργία πρὸς τὸν ἀπονεμόμενον βαθμόν. Τοῦτο δὲ γίνεται πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς οἰκονομικῆς αὐτῶν καταστάσεως.

§13Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅ,τι καὶ ἄν γίνῃ διὰ τῶν ὑπαλληλικῶν νόμων, πάλιν μετὰ ἓν ἔτος τὰ ἴδια θὰ ἔχωμεν.

§14Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω κ. Βουλευτά, ὅτι βεβαίως θὰ γίνῃ τοῦτο, ὅταν δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς φραγμός. Ὁ ὑπαλληλικὸς νόμος, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, συνετάχθη κατὰ τὸ 1919, ἀπὸ τὸ 1919 δὲ μέχρι σήμερον, ἐπῆλθε πλήρης οἰκονομικὴ μεταβολή. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ νόμος αὐτὸς νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπάρχων χωρὶς νὰ ὑποστῇ ἀλλοιώσεις;

§15Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πρόκειται περὶ τῶν διαβαθμίσεων. Δὲν σώζονται ἀπὸ τὸν νόμον.

§16Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι καθόσον ἀφορᾷ τὰς διαβαθμίσεις, ἡ μεταβολὴ ἐπῆλθε κυρίως εἰς τὰς κεντρικὰς ὑπηρεσίας. Τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν κατατίθενται εἰς τὴν Βουλὴν ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δι’ αὐτῶν ἀπονέμονται βαθμοὶ καὶ μισθοὶ χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀντίστοιχος διοικητικὴ λειτουργία, καὶ τοῦτο γίνεται διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν κεντρικῶν ὑπαλλήλων.

§17Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Γνωρίζετε ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ὁ Διευθυντὴς αʹ. τάξεως λαμβάνει τὸν μισθὸν τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν; Ἄλλος διευθυντὴς λαμβάνει ἄλλον. Ἄρα εἶναι ἔργον Κυβερνητικόν. Μὲ τοῦτο θέλω νὰ εἴπω ὅτι οἱ ἐπίτροποι δὲν κάμνουσι τίποτε.

§18Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν εἶναι ἀκριβές. Οἱ Διευθυνταὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, καθὼς καὶ οἱ Διευθυνταὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας καὶ τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, λαμβάνουσι πάντως τὸν αὐτὸν μισθόν. Ὑπάρχει ὅμως ἡ ἑξῆς διαφορά, ὅτι εἴς τινας τῶν διευθυντῶν ἀπονέμονται μισθοὶ μεγαλύτεροι, ὡς τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως. Ἐπικαλοῦμαι τὸ παράδειγμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§19Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅταν ηὐξήθησαν αἱ ἀποδοχαὶ τῶν δικαστῶν ἐγένετο νόμος, δυνάμει τοῦ ὁποίου οἱ Διευθυνταὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, λαμβάνουσι μισθὸν Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν.

§20Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὑπάρχουν καὶ τμηματάρχαι λαμβάνοντες τὸν μισθὸν Γενικοῦ Γραμματέως.

§21Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Ἀλλ’ ἡ ἀντίληψίς μου, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι αὕτη, ὅτι ἤχθησαν εἰς τὴν ἀντίληψιν ταύτην διὰ λόγους οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως. Ὅταν ἐγένετο ὁ πανυπαλληλικὸς νόμος τοῦ 1919, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἦτο ἐντελῶς ἀλλοία ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος. Τὴν ἐπελθοῦσαν ἔκτοτε οἰκονομικὴν ἀνατροπὴν δὲν παρηκολούθησαν οἱ μισθοὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Οἱ κεντρικοὶ ὑπάλληλοι, εὑρισκόμενοι πλησιέστατα εἰς τοὺς Ὑπουργούς, εἰσάγουσι, καὶ εἶναι φυσικὸν καὶ ἀνθρώπινον, εἰσάγουσι, λέγομεν, νομοσχέδια διὰ τὴν βελτίωσιν κυρίως τῆς ἀτομικῆς οἰκονομικῆς των θέσεως. Τοῦτο εἶναι τὸ ἀκριβές. Ἐπιτρέψατε δὲ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τοῦτο ἔχω ποιάν τινα προσωπικὴν πεῖραν. Μήπως ἄλλως τε θὰ λύσῃ τὴν κατάστασιν ἐὰν ἔλθῃ σήμερον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ καταθέσῃ ἓν νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου χορηγεῖ μίαν αὔξησιν μισθῶν εἰς πάντας τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους; Δὲν λύονται σπουδαῖα ζητήματα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ζητήματα ἅτινα ἔχουν ἀνάγκην μελέτης. Δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ αὐξήσεων, γινομένων διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς, νὰ ἐπιλύσητε τὰ ζητήματα ταῦτα.

§22Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ποτὲ δὲν ὑπεστήριξα τοῦτο.

§23Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω ταύτην τὴν στιγμὴν εἶναι ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ λυθῶσι τάχιστα τὰ ζητήματα ταῦτα, διότι ἐφόσον οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ὑποφέρουν καὶ δὲν ἐργάζονται, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῶσι καλῶς αἱ δημόσιαι ὑπηρεσίαι. Ἐὰν οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι εἶναι ὑπεράριθμοι, ἂς τοὺς ἀπολύσωμεν, ἐὰν εἶναι ἀνίκανοι, ἂς τοὺς ἐκκαθαρίσωμεν. Ἐφόσον ὅμως παραμένουν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τοὺς ἀμείψωμεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψις τὴν ὁποίαν ἔχω.

§24Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νὰ ἔχωμεν καὶ ἔσοδα ὄχι μόνον ἔξοδα.

§25Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Ἐὰν ἤθελε γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυροῦντος τὸν προϋπολογισμόν, θὰ ἠδύνατο τοῦτο νὰ γίνῃ κατὰ τὸ ἐφικτὸν μετὰ φειδοῦς. Παρακαλῶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μελετήσῃ τὴν ἄποψιν ταύτην. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφιστάμενον τὸ παλαιὸν σύστημα τῆς καταρτίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι πρέπει νὰ ὁδηγηθῶμεν πρὸς νέας κατευθύνσεις, ἀναλόγους πρὸς ἐκείνας εἰς τὰς ὁποίας ὡδηγήθησαν ξένα Κράτη. Δὲν ἀντιγράφομεν τὰ ξένα Κράτη, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τεχνικῶν ζητημάτων, διὰ τὰ ὁποῖα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ πορίσματα τῆς πείρας καὶ τῆς ἐπιστήμης τῶν ξένων Κρατῶν. Ἐλέχθη ὅτι δὲν δύνανται νὰ γίνουν οἰκονομίαι. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν καὶ ὅπερ σπουδαιότερον νὰ σταματήσῃ ἡ σταθερὰ αὔξησις τῶν δαπανῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ πραγματοποιηθῇ μὲ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μὲ ἐπιτροπὰς δηλ. προχείρως συγκροτουμένας ἄνευ εἰδικότητος καὶ σταθερότητος, ἢ μὲ τὴν δικτατορίαν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἥτις ἐκμηδενίζει αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασιν τῶν Ὑπουργῶν, ἐνῶ ἐξ ἄλλου ἀντιθέτως πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα, ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐλησμόνησεν, ὅτι ζῶμεν εἰς κοινοβουλευτικὸν Κράτος, ὅτι ζῶμεν ὑπὸ δημοκρατικὸν καθεστώς, καίτοι διὰ τὴν δημοκρατίαν ἐλέχθη, ὅτι, ἔχει μὲν ἄπειρα πλεονεκτήματα, ἔχει ὅμως πολλοὺς πτωχοὺς συγγενεῖς, οἵτινες θὰ ἀσκοῦν πίεσιν διὰ τῶν ἐνδιαφερομένων πολιτευομένων, φορέων καὶ τῆς πιέσεως τῶν ἐκλογέων, πρὸς αὔξησιν τῶν δαπανῶν. Δὲν εἶναι φυσικῶς δυνατὸν διὰ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς οἰκονομίας σοβαρὰς καὶ μονίμους.

§26ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα τοὺς ἰδίους συγγενεῖς ἔχει.

§27Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Δὲν κάμνω διάκρισιν μεταξὺ βασιλευομένης καὶ ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας, οὔτε μεταξὺ συνταγματικοῦ καὶ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Πάντα τὰ πολιτεύματα τὴν αὐτὴν βάσιν ἔχουν, τὴν λαϊκὴν δηλοκυριαρχίαν. Συνεπῶς δι’ ἄλλου συστήματος εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπέλθωσιν οἰκονομίαι καὶ οὐχὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον συντελέσθη διὰ τοῦ ἐκδοθέντος κατὰ τὸν Ἰούλιον καὶ ἐπαναληφθέντος βραδύτερον λόγῳ ἐκπνεύσεως τῆς προθεσμίας ὑπὸ μορφὴν νόμου. Οἰκονομίαι ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῶσι. Ἐκτὸς ὅμως τῶν παρατηρήσεων τούτων, παρατηρήσεων γενικωτάτων, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιφέρω καί τινας ἄλλας γενικὰς παρατηρήσεις. Οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δαπανῶν ἀντικατοπτρίζουν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς πάντας τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως, ἥτις ὑπόκειται εἰς ἔλεγχον. Ἵνα ὅμως ὁδηγηθῶμεν εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦτο πρέπει νὰ παρέχωνται καὶ τὰ μέσα πρὸς ἐνάσκησιν τούτου. Τὸ ν’ ἀναγράψωμεν ἁπλῶς κονδύλια εἰς τὸν προϋπολογισμόν, τοῦτο δὲν ἀρκεῖ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ παρέχωνται ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου κονδυλίου καὶ αἱ ἀπαιτούμεναι ἐπεξηγήσεις καὶ διασαφήσεις. Τὸ τελευταῖον τοῦτο, ὡς ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων καὶ λόγῳ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐλέγχου ἐπεβλήθη καὶ ἀλλαχοῦ κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη. Ἐκ τῶν ἐπεξηγήσεων τούτων, αἵτινες ἀποτελοῦν αἰτιολογίαν, εὐκόλως δύναται ν’ ἀσκηθῇ ὁ ἔλεγχος. Εἰς τὸν προϋπολογισμόν, φέρ’ εἰπεῖν, τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἀναγράφονται πιστώσεις 160,000,000 δραχμῶν διὰ κατασκευὴν ὁδῶν. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνίας, προϋπολογίζουσα τὸ ποσὸν τοῦτο, εἶχεν ὑπ’ ὄψει προφανῶς τὰς ὁδοὺς εἰς τῶν ὁποίων θὰ προέβαινε τὴν ἐπισκευήν. Ἦτο ὑποχρεωμένη λοιπὸν νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπεξηγηματικὰς πληροφορίας ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναγραφῆς τοιούτου ποσοῦ πιστώσεως καὶ ἐπὶ τοῦ τρόπου ἐκτελέσεως τῆς πιστώσεως ταύτης, δι’ ἀναγραφῆς τῶν ὁδῶν τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ κατασκευή, ἵνα ἐπὶ πλέον καταφανῇ ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, δεσμευθῇ δὲ συγχρόνως ἐν τῇ ἐκτελέσει αὐτοῦ, ἀπομακρυνομένων οὕτω καὶ τῶν κομματικῶν ἐπεμβάσεων. Ὅπως γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, στοιχεῖα τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἡ σαφήνεια καὶ ἡ εἰλικρίνεια αὐτοῦ. Τοῦτο ἐπιτυγχάνεται δι’ ἀκριβοῦς ἐκτιμήσεως πασῶν τῶν εἰσπράξεων καὶ πασῶν τῶν δαπανῶν, ἐφαρμοζομένου ἀναλόγως τοῦ δόγματος τῆς ἑνότητος καὶ εἰδικότητος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ παρεχομένων τῶν καταλλήλων ἐπεξηγηματικῶν πληροφοριῶν. Τὸ τελευταῖον τοῦτο, κύριοι βουλευταί, δὲν ὑπάρχει. Ὁ προϋπολογισμὸς ἀποτελεῖ ἄγνωστον γῆν δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ συμβουλευθῇ τὸν προϋπολογισμόν. Ἔλεγχος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνασκηθῇ ἢ ἰδιαίτατα δὲ ὁ ἔλεγχος οὗτος καθίσταται ἀδύνατος κατόπιν τοῦ ψηφισθέντος τὴν 4 Ἰουλίου 1927 ψηφίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν παρέχεται τὸ δικαίωμα, ὄχι μόνον νὰ ζητῇ ἢ νὰ παρέχῃ ἀναπληρωματικὰς ἢ ἐκτάκτους πιστώσεις, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀρνῆται τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν τούτων τῶν τακτικῶν πιστώσεων τῶν ἀναγραφεισῶν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον. Ἐκ τοῦ δικαιώματος τούτου εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανισθῶσι καὶ καταχρήσεις. Κατ’ ἀρχὴν τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν ὁδηγεῖ εἰς τὴν μόνιμον συγκράτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ διότι ὡς εἶπον, οὐχὶ ἡ αὐθαίρετος περικοπὴ τῶν δαπανῶν διὰ τῆς μὴ ἐκτελέσεως καὶ αὐτῶν τῶν ἀναγεγραμμένων τακτικῶν πιστώσεων, αἵτινες ἐκρίθησαν ἀναγκαῖαι διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἡ μόνιμος ἰσοσκέλισις τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ εἰς καλὰ ἀποτελέσματα. Ὑπάρχει ἐπὶ πλέον, κύριοι, καὶ ὁ κίνδυνος τῶν καταχρήσεων ἐκ τοῦ μέτρου τούτου. Εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀρνεῖται τὴν παροχὴν οὐσιωδῶν πιστώσεων καὶ νὰ παρέχῃ ἄλλας ἀσημάντους, ἢ νὰ παρέχῃ ταύτας ἀναλόγως τῶν κομματικῶν πιέσεων ἢ τῶν εἰσηγήσεων τῶν ὑπαλλήλων. Καταλύεται ἐπίσης καὶ ἡ ἔννοια τῆς ἰσότητος, ἥτις εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν καλὴν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Καὶ ἐφ’ ὅσον τὸν θῶκον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, κατέχει ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀναμφισβητήτως παρέχεται πᾶσα ἐπὶ τούτου σχετικὴ ἐγγύησις, ἐφόσον ὁ χρόνος θὰ τῷ παρῆχεν τὴν ἀναγκαίαν ἐπάρκειαν. Ποῖος ὅμως ἐγγυᾶται ὅτι αὔριον δὲν θὰ γίνῃ κακὴ χρῆσις τοῦ νόμου τούτου καὶ δὲν θ’ ἀνέρχωνται τὰς κλίμακας τοῦ Ὑπουργείου οἱ βουλευταὶ διὰ ν’ ἀπαιτήσουν παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὴν παροχὴν ὡρισμένης πιστώσεως μὴ ἀναγκαίας ἐπὶ βλάβῃ ἄλλης ἀναγκαίας; Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ὁ ὑπηρεσιακῶς ἡ κίνησις τῶν πιστώσεων, δὲν ἐνεργεῖ ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει ὡς ὑπηρεσία ἐν ἀποκεντρώσει, ὑπέχουσα αὐτοτελεῖς εὐθύνας, ἀλλ’ ὡς ὑφισταμένη ἀρχὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ὁποίου ὑφίσταται τὴν πίεσιν. Εἶναι συνεπῶς εὔλογον νὰ μὴ δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀνασχετικὸς φραγμὸς εἰς τὴν παντοδυναμίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Τέλος τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν παράλυσιν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, πολλάκις ἐξ ἐλατηρίων ξένων πρὸς τὸ συμφέρον τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας. Εἶναι δὲ ἐπὶ πλέον τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀκατανόητον καὶ προωθεῖ εἰς τὴν κομματικὴν συναλλαγήν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἠδύνατο ἐν περιπτώσει ἐκτάκτων λόγων, ἀπειλούντων σοβαρῶς τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς περικοπῆς ὡρισμένων πιστώσεων μέχρις ὡρισμένου ποσοῦ. Ἀλλὰ τὸ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ ἑκάστοτε πάσας τὰς ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐγκριθείσας δαπάνας καὶ ν’ ἀρνῆται τὸν διορισμὸν ἑνὸς κλητῆρος, ἢ τὴν ἐνέργειαν μιᾶς δημοσίας ἐπισκευῆς, τοῦτο εἶναι ἀκατανόητον, καὶ ἀποτελεῖ ἄρνησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐκμηδένισιν τῆς Βουλῆς, παράλυσιν τῆς διοικήσεως, καὶ ἐκμηδένισιν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐὰν δὲ εἰς ταῦτα προστεθῇ καὶ ὁ ἕτερος ἀνεπίσημος καὶ ἔκνομος ἔλεγχος, ὁ ἐνεργούμενος κατὰ τὴν δημοσίευσιν εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως τῆς σχετικῆς πράξεως, ἕκαστος δύναται νὰ συλλάβῃ τὴν ὑφισταμένην ἀναρχίαν. Νὰ ὀργανωθῇ λοιπὸν μονίμως καὶ σκοπίμως τὸ ὅλον σύστημα τῶν δαπανῶν καὶ τοῦ ἐλέγχου αὐτοῦ, διότι πραγματικὸς ἔλεγχος δὲν ὑπάρχει. Ἐν Ἑλλάδι εἴχομεν ἕως σήμερον τὸν προληπτικὸν καλούμενον ἔλεγχον ἐπὶ τῶν δαπανῶν, ἐνασκούμενον, ὡς γνωστόν, παρὰ τοῦ ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ὁ ἔλεγχος ὅμως οὗτος ἀφορᾷ κυρίως εἰς τὴν ἐξέτασιν ἂν ὑπάρχῃ πίστωσις ἐγγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ ἂν ἡ ζητουμένη δαπάνη συμπίπτῃ πρὸς τὰ ὅρια τῶν πιστώσεων ἢ μήπως ἔχει ἐξαντληθῇ. Ἔλεγχον ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς παροχῆς τῆς πιστώσεως δὲν εἴχομεν. Εἶναι συνεπῶς ἀναγκαῖον νὰ ὀργανωθοῦν μονίμως ὑπηρεσίαι πρὸς ἐξακρίβωσιν τοῦ ἀναγκαίου τῶν δαπανῶν καὶ τῆς σκοπιμότητος αὐτῶν πρὸς ἀναγραφὴν αὐτῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ τῆς ἐκτελέσεως εἶτα τῶν πιστώσεων, οὐχὶ διὰ τοῦ δικτατορικοῦ δικαιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ, ὡς ἐλέχθη, διότι τοῦτο εἶναι πολλαπλῶς ἐπικίνδυνον, ἀλλὰ διὰ μέσων μὴ ἀνατρεπόντων τὴν λειτουργίαν τῆς διοικήσεως καὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ ψηφισθέντος προϋπολογισμοῦ, ἀποτρεπόντων δὲ τὰς καταχρήσεις. Λόγου ὅμως γενομένου περὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τοῦτο εἶναι ὑποχρεωμένον, πλὴν τοῦ ἀπολογισμοῦ νὰ ἀποστέλλῃ ἐτησίως εἰς τὴν Βουλὴν τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ ἐπὶ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους. Μέχρι σήμερον τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, παρὰ τὸν ὀργανισμὸν αὐτοῦ καὶ παρὰ τὰς ὑπηρεσίας αἵτινες ὑφίστανται καὶ λειτουργοῦν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, οὐδεμίαν ὑπέβαλεν ἔκθεσιν. Τὰ στοιχεῖα αὐτὰ εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα διὰ νὰ κρίνωμεν καὶ τὸν ἐν ὄψει προϋπολογισμόν. Δὲν εἶναι μόνον χρήσιμον ὁ κατατιθέμενος προϋπολογισμὸς νὰ ἀναγράφῃ τὸ ποσὸν κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος, ἀλλὰ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ καὶ κατὰ ποῖον τρόπον διετέθησαν αἱ πιστώσεις αὗται. Ἴσως μάλιστα ἀπὸ ταύτης τῆς ἀπόψεως θὰ ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῶσι καὶ αἱ προσωριναὶ καταστάσεις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον δὲν ἀναγράφει τὰ ἐνταλθέντα ἔξοδα κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ κρίνῃ ποῦ διατίθενται τὰ ἔξοδα ταῦτα. Θὰ ἔπρεπε ἐπίσης νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τῆς ὑποβολῆς εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ Γενικοῦ Ἰσολογισμοῦ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, τὸ Γεν. Λογιστήριον κατήρτισε τὸν Γενικὸν Ἰσολογισμόν, οὗτος ὅμως δὲν κατετέθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω περισσότερον ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν δαπανῶν, ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἐνασκῇ ἡ Βουλή. Διάσημος οἰκονομολόγος ἔλεγεν ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποτελεῖ τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῶν Δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Ποῖον ὅμως Διοικητικὸν Συμβούλιον, κ. Βουλευταί, ἀποτελεῖ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, ὅταν οὐδὲν στοιχεῖον ἔχει πρὸς ἐκτίμησιν τῶν δαπανῶν; Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, ἂς μοὶ ἐπιτρέψουν καὶ οἱ ἀξιότιμοι κ. Συνάδελφοι, νὰ προσθέσω ὅτι καὶ ὁ ρόλος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἠδράνησεν. Ἀλλαχοῦ, ὡς γνωστόν, αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ ἔχουν σπουδαιότατον ρόλον· εἶναι ὁ βοηθὸς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Εἰς οὐδεμίαν πρᾶξιν δύναται νὰ προβῇ ὁ Ὑπουργὸς ἄνευ τῆς γνώμης τῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ αὐταὶ αἱ ἀναλαμβανόμεναι ἑκάστοτε τακτικαὶ καὶ ἔκτακτοι ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις παρὰ τῶν διαφόρων Ὑπουργείων ἀποστέλλονται αὐθωρεὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομικῶν, ἥτις εἶναι μόνιμος, καὶ δὲν ἐναλλάσσονται καθ’ ὃν τρόπον ἐναλλάσσονται ἐν Ἑλλάδι.

§28Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Φεύγει ἕνας ἀνήκων εἰς ἕνα κόμμα καὶ ἔρχεται ἄλλος ἀπὸ ἄλλο κόμμα.

§29Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Ἐναλλάσσονται ἐξ ὁλοκλήρου, κ. Γόντικα. Μοὶ ἐδόθη ἡ ἀφορμὴ νὰ ἐκτιμήσω τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐγὼ ὁ ἴδιος. Εἶχον διορισθῇ εἰσηγητὴς τῶν δαπανῶν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ κατὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς Ἐπιτροπῆς διεγράφην. Δὲν λέγω ὅτι θὰ προσέφερον ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ μόνιμος συγκρότησις τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχῃ σπουδαιοτάτην ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὸν τόπον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§30Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἔχετε δίκαιον, ἀλλ’ ἐτέθη ἡ ἀρχὴ ἐνταῦθα τῆς ἐκπροσωπήσεως ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς τῶν κομμάτων τῶν συγκροτούντων τὸ Σῶμα κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς δυνάμεως αὐτῶν. Ἔπρεπε νὰ θεραπεύσωμεν τὸ πρᾶγμα κατὰ βάσιν, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς γνώμης αὐτῆς. Ἐφόσον ὅμως ὑπάρχει ἡ ἰσχύουσα ἀρχή, εἶναι ἑπόμενον ἐφόσον ἐπέρχονται μεταβολαὶ εἰς τὴν σύνθεσιν τῶν Κομμάτων, νὰ ἐπέρχωνται καὶ ἀνάλογοι μεταβολαὶ εἰς τὴν σύνθεσιν τῶν Ἐπιτροπῶν. Εἶναι μοιραῖον ἀποτέλεσμα. Ἔπρεπεν ἑπομένως νὰ μεταβάλωμεν σύστημα, νὰ ἐπανέλθωμεν δηλ. εἰς τὸ πρότερον ἰσχῦον σύστημα διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε.

§31Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Αὐτό, κ. Ὑπουργέ, ἀκριβῶς κακίζω.

§32Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἐφ’ ὅσον ἐτέθη ἡ ἀρχὴ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν κομμάτων εἰς τὰς ἐπιτροπὰς εἶναι ἀναπόφευκτοι αἱ μεταβολαὶ, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐκ τῆς ἀλλοιώσεως τῆς δυνάμεως τῶν κομμάτων. Εἶναι ἄλλωστε συνταγματικὴ διαταγή.

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα, εἶναι συνταγματικὴ διαταγή.

§34Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Καὶ ἐν ἀναλογίᾳ τῶν κομμάτων, ὀρθῶς· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ἀναλογίας αὐτῆς θὰ ἠδύνατο νὰ τηρηθῇ μία τάξις τοιαύτη ὥστε νὰ μὴν παρουσιάζηται τὸ φαινόμενον τὸ ὁποῖον σᾶς παρετήρησα.

§35Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργ. Οἰκον.). Ὑποθέσατε ὅτι συμβαίνει εἰς τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν–Φιλελευθέρων νὰ ἔχῃ μίαν ἐκπροσώπησιν εἰς μίαν ἐπιτροπὴν καὶ ὅπως πολλάκις βλέπομεν, ἐπέρχονται μεταβολαὶ εἰς τὴν σύνθεσιν τοῦ κόμματος ἐντὸς τῆς Βουλῆς, δηλ. ὑπάρχουσιν ἀποσκιρτήσεις βουλευτῶν, μεταστάσεις βουλευτῶν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς Κόμματος εἰς τὸ ἄλλο. Ὑποθέσατε ὅτι συμβαίνει οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ Κόμματος εἰς μίαν σπουδαιοτάτην συζήτησιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ κάμουν ἀλλοίαν μετάστασιν. Θὰ μείνῃ ἀντιπροσωπεῦον τὸ Κόμμα αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ διορίσῃ νέους ἀντιπροσώπους οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκπροσωποῦν τὸ κόμμα. Ἐφ’ ὅσον τίθεται ὡς ἀρχὴ ἡ ἐκπροσώπησις τῶν κομμάτων κατ’ ἀναλογίαν τῆς δυνάμεως αὐτῶν εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, εἶναι μοιραῖον αἱ μεταβολαὶ, αἱ ὁποῖαι ἐπακολουθοῦν νὰ ἀλλοιοῦσι τὴν σύνθεσιν τοῦ σώματος τῆς ἐπιτροπῆς.

§36Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τοὺς ἀνεξαρτήτους βουλευτὰς, ἐδιωρθώθη μὲ τὴν τελευταίαν τροποποίησιν, διὰ τῆς ὁποίας ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ διορίζῃ 3–4 ἀνεξαρτήτους Βουλευτάς.

§37Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐπειδὴ ἔθιξε τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ εἰς τὴν εἰδικὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν, βεβαίως πρέπει νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ συνέπειαν καλῶς προέβλεψεν ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς νὰ ἀντιπροσωπεύωνται ἐν αὐτῇ τὰ κόμματα κατ’ ἀναλογίαν. Ἀλλ’ ἄλλο νομίζω ὅτι θὰ ἤθελε νὰ εἴπῃ ὁ κ. Συνάδελφος: ὅτι ἔπρεπεν, ἐκτὸς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ ὑπάρξῃ οἰκονομικὸν Συμβούλιον, ὅπως ὑπάρχουν εἰς ἄλλα Κράτη. Τὸ Οἰκονομικὸν αὐτὸ Συμβούλιον εἶναι μόνιμον καὶ εἰς αὐτὸ λαμβάνουν μέρος καὶ οἱ ἀνώτατοι οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους. Καὶ τὸ Οἰκονομικὸν αὐτὸ Συμβούλιον χρησιμεύει εἰς τὸ νὰ τρέπῃ ἐπὶ τὸ ἐθνικώτερον τὰς ἑκάστοτε ἀποφάσεις τὰς ὁποίας λαμβάνει.

§38Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Κύριε Συνάδελφε, παρετήρησα ὅτι καθ’ ὃν χρόνον ὡμίλουν δὲν εἶσθε παρὼν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Περὶ τοῦ συμβουλίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀποκαλεῖτε Οἰκονομικὸν Συμβούλιο, ὡμίλησα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς καταρτίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν καὶ τῶν οἰκονομιῶν. Δὲν ὡμίλουν περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ὡμίλησα περὶ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ εἶπον ὅτι ἁπανταχοῦ αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται εἶναι μόνιμοι. Δὲν ἀλλάσσουν εἰς κάθε βουλευτικὴν Σύνοδον, παραμένουσαι καθ’ ὅλην τὴν βουλευτικὴν περίοδον. Διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀποκτᾶται ἡ εἰδικότης ἐκείνη ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν μελέτην τῶν πολυσχιδῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων. Περὶ οἰκονομικοῦ Συμβουλίου, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, ὡμίλησα εἰς τὴν ἀρχήν, ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως. Βεβαίως, προκειμένου νὰ συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, θὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου ὑπὸ ἄλλην μορφήν, ἀπὸ ἀπόψεως ὀργανώσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, οὕτως ὥστε νὰ ὑπάρχῃ συνδεδυασμένη ἐνέργεια ὅσον ἀφορᾷ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνονται ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ δὲν πρόκειται ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ ὁμιλήσω. Τοιαῦται εἶναι, κύριοι Βουλευταί, αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμα ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀπασχολήσω αὐτὴν ἐπ’ ὀλίγον καὶ ἐπὶ τόνων ἄλλων, γενικωτέρας φύσεως παρατηρήσεων, πάντοτε δὲ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν δαπανῶν. Ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τούτων καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, νὰ ὑπομνήσω συνοπτικώτατα τὰς παρατηρήσεις ταύτας. Ἡ διοίκησις ἑκάστου ὑπουργείου δὲν εἶναι αὐτοτελής, ἀλλ’ εὑρίσκεται ἐν συναφείᾳ πρὸς τὴν διοίκησιν τῶν λοιπῶν ὑπουργείων. Τοῦτο εἶναι ἀπόρροια τοῦ ἐπιστημονικοῦ δόγματος τῆς ἑνότητος τῆς διοικήσεως. Ἀπὸ ταύτης κυρίως τῆς ἀπόψεως πρέπει νὰ μελετηθοῦν καὶ τὰ ζητήματα τῶν δαπανῶν τῶν διαφόρων ὑπουργείων, οὐχὶ κεχωρισμένως ἀλλ’ ἐν τῷ συνόλῳ των. Τὸ ὑπάρχον, κύριοι Βουλευταί, σύστημα διοικήσεως, λείψανον μοναρχισμοῦ, τείνει νὰ ἐκλείψῃ. Ἐφόσον τὰ πολιτεύματα ἐξελίσσονται πρὸς τὴν βασιλευομένην ἢ ἀβασίλευτον δημοκρατίαν, ἐπὶ τοσοῦτον τὸ συγκεντρωτικὸν σύστημα ἐξελίσσεται πρὸς τοὺς ἀντίποδας, τὴν διοικητικὴν ἀποκέντρωσιν καὶ τὴν αὐτοδιοίκησιν. Τὸ ὑφιστάμενον σύστημα ἐμφανίζει πολλαπλῶς ἐλαττώματα, ἐξ ὧν τὰ σπουδαιότερα εἶναι τρία: ἡ ἀτελὴς καὶ βραδυτάτη ἐξυπηρέτησις τῶν δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν συμφερόντων, ἡ ἔλλειψις προστασίας τοῦ πολίτου, ἡ παντελὴς ἔλλειψις παντὸς ἐλέγχου, ἡ μικρά, ἢ ἐλαχίστη, ἀπόδοσις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν. Πάντα ταῦτα εἶναι ἀπότοκα τοῦ ὑφισταμένου διοικητικοῦ συστήματος. Ποῖον εἶναι, κύριοι Βουλευταί, τὸ ὑπάρχον διοικητικὸν σύστημα; Τὸ γνωρίζετε ὅλοι σας. Τὰ πάντα συγκεντροῦνται εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ὁ ὕπατος διοικητὴς ἁπασῶν τῶν ὑποθέσεων τοῦ Κράτους. Πᾶσαι αἱ πράξεις φέρουν τὴν ὑπογραφήν του καὶ ἂν ὑπάρξῃ περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ πράξεις αὗται ἐνεργοῦνται παρὰ τῶν ὑφισταμένων του, τοῦτο γίνεται οὐχὶ διότι ἔχουν ἰδίαν ἁρμοδιότητα, ἀλλὰ διότι ἔχουν ἁρμοδιότητα κατ’ ἐξουσιοδότησιν παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, τὴν ὁποίαν δύναται ὁ Ὑπουργὸς ἐν πάσῃ στιγμῇ νὰ ἀνακαλέσῃ καὶ ἐκμηδενίσῃ. Συνεπῶς ὁ Ὑπουργὸς τεκμαίρεται καὶ εἶναι πράγματι ὁ Διοικητὴς πασῶν τῶν ὑποθέσεων τοῦ Ὑπουργείου.

§39Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὑπαλληλοκρατούμεθα, Κύριε Συνάδελφε.

§40Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι εἰς τὰς πλείστας τῶν περιπτώσεων οἱ Ὑπουργοὶ ἐπιβάλλουν τὰς θελήσεις των καὶ πολλάκις ἀδίκως μάλιστα, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας. Ὁ Ὑπουργὸς ὅμως δὲν εἶναι σήμερον οὐδαμοῦ ὁ Δ)τὴς τῶν δημοσίων ὑποθέσεων. Εἶναι ὁ ὀφθαλμὸς τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου. Κατευθύνει τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας. Δὲν ὑπογράφει τὰς πράξεις, ὅπως σήμερον ἐδῶ γίνεται. Εἶναι πιθανὸν νὰ ὑπάρχῃ ὑπαλληλοκρατία ἀπὸ ταύτης τῆς ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐπιρροῆς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἐπὶ τῶν ἀσθενῶν Ὑπουργῶν. Εἶναι ὅμως ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι, ἐξαιρέσει τοῦ νῦν κατέχοντος τὸν θῶκον τοῦ Ὑπουργοῦ, πάντες οἱ ἄλλοι Ὑπουργοὶ ἀσχολοῦνται ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας εἰς τὸ νὰ ὑπογράφουν ἔγγραφα.

§41Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἔχομεν δώσει ὅλοι ἐξουσιοδοτήσεις.

§42Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Ἔν τινι μέτρῳ, διότι οἱ Ὑπουργοὶ ὑπογράφουν συνήθως καὶ τὰ διαβιβαστικὰ ἀκόμη ἔγγραφα τῆς μιᾶς διευθύνσεως πρὸς τὴν ἄλλην. Πάντες οἱ Ὑπουργοὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἀσχολοῦνται μὲ τὴν ὑπογραφὴν τῶν ἐγγράφων τῶν διαφόρων ὑποθέσεων τοῦ Ὑπουργείου. Τοῦτο ἀναμφισβητήτως ἐπιφέρει ἀπώλειαν πολυτίμου χρόνου καὶ ἐπέμβασιν τοῦ κόμματος.

§43Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἀποτελεῖ ἐγγύησιν.

§44Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἀποτελεῖ ἐγγύησιν, λέγει ὁ ἀξιότιμος Συνάδελφος, νὰ ἀναγινώσκῃ ὁ Ὑπουργὸς ὅλας τὰς ἐνεργείας τῶν ὑπηρεσιῶν. Ἐγὼ τὸ θεωρῶ ἄσκοπον ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος.

§45Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Καὶ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ τέως Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ν’ ἀσχολῆται εἰς τὴν ὑπογραφὴν σωρείας ἀναρρωτικῶν ἀδειῶν καὶ νὰ διαθέτῃ πολυτιμότατον χρόνον, τὸν ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ εἰς ἐξυπηρέτησιν γενικωτέρων συμφερόντων.

§46Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Θὰ παρέλυεν ἡ ὑπηρεσία.

§47Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐντεῦθεν ἐπέρχεται ἀπώλεια χρόνου, ἔλεγχος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνεργηθῇ καὶ δὲν παρέχεται εἰς τὸν πολίτην οὐδεμία προστασία, διότι ἐφόσον ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ὁ ἀνώτατος διοικητὴς τῶν ὑποθέσεων, δὲν ἔχει ὁ πολίτης ἀνωτάτην ἀρχὴν πρὸς τὴν ὁποίαν νὰ προσφύγῃ, διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐπιβλαβῶν τῆς διοικήσεως πράξεων ὑπὸ τῶν ὑφισταμένων, ἀφοῦ ὑφιστάμενοι δὲν ὑπάρχουν, καὶ ἀναμένομεν πάντες τὴν ἵδρυσιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἵνα εἶναι δυνατὸν ὁ πολίτης νὰ καταφύγῃ πρὸς ποιάν τινα Ἀρχὴν διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἐπιβλαβῶν αὐτῶν πράξεων. Ἀναμένομεν τὴν ἵδρυσιν τοῦ Συμβουλίου εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ δικαιοδοσία αὐτοῦ εἶναι ἐξέλιξις διοικητικῆς ἱεραρχίας, μὴ ὑφισταμένης ἐν Ἑλλάδι. Ἔχομεν δηλ. τὸ περίεργον φαινόμενον ἐν Ἑλλάδι νὰ ἔχωμεν ὑπαλληλικὴν ἱεραρχίαν χωρὶς νὰ ἔχωμεν διοικητικὴν ἱεραρχίαν ἁρμοδιοτήτων. Τοῦτο εἶναι ἓν ἐλάττωμα σπουδαιότατον τοῦ διοικητικοῦ ἡμῶν συστήματος. Ὑπεστήριξα ἐπίσης, ὅτι ἐξ αἰτίας τοῦ διοικητικοῦ μας συστήματος ἔχομεν ἐλάττωσιν τῆς παραγωγικότητος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Προσεκτικὴ ἔρευνα, γενομένη εἰς τὰ Ὑπουργεῖα, διεπίστωσε τοῦτο, ὅτι ὁ ἀντίστοιχος ἀριθμὸς δι’ ἕκαστον ὑπάλληλον εἶναι δύο μόνον ἔγγραφα ἡμερησίως.

§48Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῦ αὐτό;

§49Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας. Καθημερινῶς δύο ἕως τρία ἔγγραφα ἀντιστοιχοῦν εἰς ἕκαστον ὑπάλληλον. Ἔχομεν δὲ ἐπὶ πλέον καὶ τοῦτο: ὅτι σήμερον, καθ’ ὃν τρόπον λειτουργεῖ τὸ σύστημα, τμηματάρχαι καὶ διευθυνταὶ οὐδὲν ὑπογράφουν ἔγγραφον. Ἀσχολοῦνται εἰς ἀκροάσεις καὶ εἰς προσυπογραφὰς διαφόρων ἐγγράφων συντασσομένων παρὰ τῶν εἰσηγητῶν καὶ γραμματέων, διότι δὲν ἔχουσι καιρόν. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ κατακρίνω τοὺς τμηματάρχας καὶ διευθυντάς, ἀλλὰ λέγω, ὅτι διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ἐγγράφου ὑπὸ τοῦ γραμματέως, τοῦ εἰσηγητοῦ, τοῦ τμηματάρχου, τοῦ διευθυντοῦ καὶ τοῦ γενικοῦ γραμματέως ἐξαφανίζεται ἡ εὐθύνη. Ἂν δέ, εἰς τὴν ἄποψιν ταύτην προστεθῇ καὶ ἡ λειτουργία τῶν ποικιλλωνύμων Συμβουλίων, τὰ ὁποῖα, ὡς ἄλλοτε ἔλεγον, ἀπὸ τεχνικὰ συμβούλια, ὅπως λειτουργοῦν εἰς πάντα τὰ Κράτη, ἐξετράπησαν εἰς ὄργανα συλλογικῆς διοικήσεως, ἕκαστος ἐννοεῖ ποία βραδύτης ἐπέρχεται εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν συμφερόντων.

§50Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Προσθέσατε καὶ τὰ διάφορα ταμεῖα.

§51Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Μοῦ θίγετε καὶ τὸ ζήτημα τῶν ταμείων καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δύο λέξεις, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ρυθμίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν συμφώνως πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ οἰκονομικοῦ δόγματος τῆς ἑνότητος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ ὕπαρξις ποικιλωνύμων ταμείων εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ δόγματος τῆς ἑνότητος τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἀπὸ ταύτης τῆς ἀπόψεως θὰ ἔπρεπε νὰ μελετηθῇ ὑπὸ τῆς οἰκονομικῆς ἐπιτροπῆς, περὶ τῆς ὁποίας ἀρχικῶς ὡμίλησα, ἵνα προσαρμοσθοῦν πρὸς τὸ δόγμα τῆς ἑνότητος οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν ταμείων τούτων. Σήμερον ἡ Βουλὴ ψηφίζει μόνον τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καί τινων ἄλλων ταμείων, ἐν παραρτήματι τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὰ ταμεῖα ταῦτα· κατόπιν μάλιστα τοῦ τελευταίως ψηφισθέντος νόμου περὶ ὁδοποιΐας, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰς ἑκάστην περιφέρειαν ἱδρύθη ταμεῖον ὁδοποιΐας, τὸ πρᾶγμα λαμβάνει πλέον διαστάσεις τεραστίας. Τὰ ταμεῖα ταῦτα δὲν ἀποτελοῦν οὔτε ἀποσυγκέντρωσιν, οὔτε αὐτοδιοίκησιν. Διότι, ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ ἀποσυγκεντρώσεως, ὁμιλοῦμεν διὰ τὴν τεχνικὴν μεταβίβασιν τῆς ἁρμοδιότητος ἀπὸ τὰ τεχνικῶς ἁρμόδια κεντρικὰ ὄργανα εἰς τὰ τοπικὰ τεχνικῶς ἁρμόδια κρατικὰ ὄργανα, τοῦτο δὲ ἀποτελεῖ τὴν ἀποσυγκέντρωσιν. Ἐν προκειμένῳ διὰ τῶν ταμείων γίνεται μία ἀποσυγκέντρωσις διὰ συλλογικῆς διοικήσεως ἀποτελουμένης ἐξ ὑπαλλήλων καὶ πολιτῶν, μὴ ἐχόντων οὐδεμίαν ἀπολύτως εὐθύνην, ἔστιν ὅτε δὲ καὶ ἐκ πολιτευομένων, οἱ ὁποῖοι ὁρίζονται ἑκάστοτε παρὰ τῶν διαφόρων Ὑπουργείων ὡς μέλη τοῦ ταμείου ἄνευ οὐδενὸς προσόντος καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς εὐθύνης. Δὲν ἀποτελοῦν ἐπίσης τὰ ταμεῖα ταῦτα καὶ αὐτοδιοίκησιν, διότι τὰ ὄργανα τῆς αὐτοδιοικήσεως, ὡς γνωστόν, ἐκλέγονται παρὰ τοῦ λαοῦ καὶ πρὸς τοῦτον λογοδοτοῦν. Διασποῦν ἑπομένως τὴν ἑνότητα τοῦ προϋπολογισμοῦ...

§52Σ. ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχεν ὑποσχεθῇ, ὅτι θὰ τὰ καταργήσῃ.

§53Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ὡς εἶναι γνωστόν, τοῦτο ὑπῆρξεν ἓν ἐκ τῶν κυριωτέρων μελημάτων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπετεύχθη, διότι πρέπει πρῶτον νὰ γίνῃ μία ἐντατικὴ ἐποπτεία ἐπὶ τῶν ταμείων τούτων, ἵνα ἐξακριβωθῇ, ἐὰν ἐπιβαρύνεται καὶ κατὰ πόσον ὁ ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τὰ Ταμεῖα ταῦτα, δεδομένου ὅτι τινὰ τούτων δὲν λειτουργοῦσιν, ἐπὶ κοινωνικῇ βλάβῃ. Πολλὰ τούτων εἶναι εὐεργετικὰ διὰ τάξεις τινὰς τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, αἵτινες πληρώνουν ὀλίγα καὶ καρποῦνται ἔπειτα πολλά. Πάντως γίνεται προπαρασκευαστικὴ ἐργασία διὰ τὴν κατάργησιν τῶν τυχὸν περιττῶν τοιούτων Ταμείων.

§54Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἂς ἀπαγορευθῇ τοὐλάχιστον ἡ ἵδρυσις ἄλλων.

§55Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀντοχῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐφόσον πάντα τὰ ταμεῖα ταῦτα εἰσπράττουν φόρους, τοὺς ὁποίους δὲν βλέπομεν ἀναγεγραμμένους εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτιμήσωμεν καὶ νὰ γνωρίσωμεν τὴν φορολογικὴν ἀντοχὴν τοῦ λαοῦ. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαντληθῇ ἡ φορολογικὴ ἀντοχὴ τοῦ λαοῦ καὶ ἐκ τῆς φορολογικῆς ἐξαντλήσεως νὰ δημιουργηθῇ κρίσις καὶ ἐντεῦθεν διασάλευσις τῆς ἰσοσκελίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς κ. Πεσμαζόγλου νὰ παρατηρήσω, ὅτι διαφωνῶ ἀπολύτως, καὶ πρὸς τὴν ἵδρυσιν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας αὐτονόμων ὀργανισμῶν, διαχειριζομένων δημοσίας ὑπηρεσίας ἢ ἄλλα οἰκονομικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ὅπως τὰ ταχυδρομεῖα, τηλεγραφεῖα κτλ. Ἀπεδείχθη, ἀξιότιμε συνάδελφε, ὅτι ἡ διοίκησις αὐτὴ ἐπιφέρει δαπάνας τεραστίας καὶ σπατάλας. Δὲν πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἡ τάσις πρὸς δημιουργίαν νέων ὀργανισμῶν, ὅπως τοὐλάχιστον ἐμφανίζονται σήμερον. Ὄχι δὲ μόνον δὲν πρέπει νὰ δημιουργήσωμεν νέους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὑπάρχοντας νὰ περιστείλωμεν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ, διαμορφοῦντες αὐτοὺς καταλλήλως ὑπὸ ἑνιαῖον σύστημα διοικήσεως, τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ ὁρίσῃ νὰ ἐφαρμόζεται ἐπὶ πάντων τῶν νομικῶν προσώπων δημοσίου δικαίου αὐτονόμων ὀργανισμῶν καὶ ταμείων.

§56Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν πιστεύω νὰ ἐννοῆτε τοὺς αὐτονόμους ὀργανισμούς, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ἕνα ἐνδιάμεσον σταθμὸν τῆς μεταβιβάσεως τοῦ κερδοσκοπικοῦ χαρακτῆρος πρὸς τὸν κοινωφελῆ χαρακτῆρα, τὸν μέλλοντα νὰ στηριχθῇ εἰς αὐτοὺς τούτους τοὺς ἐνδιαφερομένους.

§57Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν πιστεύω νὰ φαντάζεσθε ὅτι ἀπὸ οἱονδήποτε ὀργανισμὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπουσιάζῃ ἡ ἐποπτεία καὶ ἡ ἐπέμβασις τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία ὅμως εἴς τινας ἀπουσιάζει.

§58Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Εἴς τινας, ἀξιότιμοι Συνάδελφοι, ἀπουσιάζει καὶ εἴς τινας δὲν ἀπουσιάζει, διότι σᾶς εἶπον προηγουμένως, ὅτι δὲν ἀποτελοῦν οἱ ὀργανισμοὶ οὗτοι ἀποσυγκέντρωσιν πλήρη ἀπὸ τῆς ἐπόψεως, ὅτι μεταβιβάζεται ἡ κεντρικὴ ἐξουσία εἰς τοὺς ὀργανισμοὺς τούτους. Ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον αἱ πράξεις τῶν ὀργάνων αὐτῶν χρῄζουν ἐγκρίσεως τοῦ Ὑπουργοῦ.

§59Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Σημειώσατε, κ. Συνάδελφε, ὅτι ἐν Γερμανίᾳ καὶ Βελγίῳ καὶ εἰς ὅλας τὰς Σκανδιναυϊκὰς χώρας, ποὺ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ αὐτονόμησις τῶν Τ.Τ.Τ. καὶ ἤδη μελετᾶται καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, παρετηρήθη ἀπόδοσις καλλιτέρα καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ὑπεβίβασαν καὶ τὰ τέλη, διότι σᾶς λέγουν ὅτι τὸ Κράτος ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι ὁ χειρότερος ἐπιχειρηματίας.

§60Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ἐγὼ δὲν ἐθεώρησα τὸ Κράτος ἱκανὸν ἐπιχειρηματίαν καὶ εἶμαι σύμφωνος ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἐπιχειρήσεως.

§61Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Καὶ ὅταν πρόκειται περὶ ἐπιχειρήσεως, ἐὰν τὸ Κράτος νομίσῃ ὅτι ἔχει τὰ πρὸς τοῦτο μέσα, ἢ ὅτι πρέπει διὰ λόγους γενικωτέρου πολιτικοῦ συμφέροντος τῶν πολιτῶν του καὶ λόγῳ τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας του νὰ καταβιβάσῃ τὰ κόμιστρα τῶν σιδηροδρόμων του καὶ τέλη τῶν Τ.Τ.Τ., τότε ὑποχρεώνει τὸν αὐτόνομον ὀργανισμὸν νὰ καταβιβάσῃ τὴν τιμὴν τῶν τελῶν καὶ τῶν κομίστρων καὶ προικοδοτεῖ τὸν αὐτόνομον ὀργανισμὸν μὲ ἴδιον ποσὸν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ ἐννοεῖται, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ τὸ διαθέτει καὶ ἐλαφρύνει τοὺς πολίτας του.

§62Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Συμφωνῶ ἐν τῇ οὐσίᾳ. Τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε, εἶναι τυπικὸν παράδειγμα. Γενικῶς εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι τὸ Κράτος εἶναι κακὸς ἐπιχειρηματίας καὶ ἐπ’ αὐτοῦ στηριζόμενος ὑποστηρίζω, ὅτι αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιχειρῶνται παρὰ τοῦ Κράτους. Ἐντεῦθεν καὶ ἡ προσπάθεια νὰ χωρισθοῦν αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται ἀπὸ τὸ Κράτος.

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὲ τὴν αὐτονόμησιν ἑνὸς ὀργανισμοῦ δὲν ἕπεται, ὅτι ἡ διοίκησις δὲν εἶναι κρατική. Δὲν συμφωνῶ μὲ ὅ,τι λέγετε, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀποκέντρωσις, διότι πᾶσα πρᾶξις σχετιζομένη μὲ τὴν διοίκησιν δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἀμέσου ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία ἀφίνεται εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία συνιστᾶται ἀπὸ τὸ Κράτος, κρινομένης σκοπίμου, διότι αἱ ἐπιχειρήσεις διεξάγονται ἐπὶ τῇ βάσει οἰκονομικῶν κανόνων καὶ ὄχι ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς πολιτείας.

§64Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Δὲν εἶναι ἀποσυγκέντρωσις, ἀλλὰ μορφὴ ἀποκεντρώσεως. Ἐγὼ ὁπωσδήποτε ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει νὰ διαμορφωθῇ πλῆρες σύστημα διοικήσεως ὑπὸ τὴν μορφὴν τῶν αὐτονόμων ὀργανισμῶν. Τοιαῦται εἶναι αἱ παρατηρήσεις μου γενικῶς ἐπὶ τῶν δαπανῶν. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας ἐπὶ τῶν δαπανῶν, ἐπιθυμῶ μόνον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς διαρρυθμίσεως τῶν δαπανῶν κατὰ τρόπον σκοπιμώτερον. Δὲν γνωρίζω ποῖα μέτρα θὰ συνοδεύσουν τὴν κατάθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ τρέχοντος ἔτους, νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἡ αὐτὴ βραδύτης, ἡ ὁποία παρετηρήθη εἰς τὴν κατάθεσιν τοῦ προηγουμένου προϋπολογισμοῦ. Ἡ βραδεῖα κατάθεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ, κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος, δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς εἰσόδου τοῦ Κράτους εἰς ποίαν τινα πολιτικὴν ὁμαλότητα. Νομίζω ὅτι σήμερον εἶναι ἐπιβεβλημένον ὁ προϋπολογισμὸς τῆς χρήσεως 28–29 νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὅσον τὸ δυνατὸν ἐγκαιρότερον. Πάντως ὅμως ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς δικαιοτέρας κατανομῆς τῶν φόρων. Ὁ ἀξιότιμος Συνάδελφος κ. Χασιώτης ὡμίλησε χθὲς τὴν ἑσπέραν περὶ ἀγροτικῆς πολιτικῆς. Συμμερίζομαι ἐξ ὁλοκλήρου τὰς ἀπόψεις καὶ ἀντιλήψεις αὐτοῦ. Εἶναι δίκαιον νὰ ἐπέλθῃ δικαιοτέρα κατανομή, καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν γεωργικὴν τάξιν. Ἡ γεωργικὴ τάξις εἶναι σήμερον ἡ τάξις ἡ μᾶλλον φορολογουμένη. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶ στατιστικὰς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐφόσον ἡ ἀγροτικὴ τάξις ἀπετελεῖ τὰ ⅔ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, φυσικὸν εἶνε, ὅτι κατὰ τὴν αὐτὴν περίπου ἀναλογίαν θὰ βαρύνεται ἡ τάξις, τόσον ἀπὸ τοὺς ἐμμέσους φόρους, ἰδιαίτατα δὲ ἀπὸ τοὺς ἀμέσους. Πρέπει ἐπίσης νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ τάξις αὕτη δὲν ἀπολαμβάνει, ἀναλόγως τῆς φορολογικῆς εἰσφορᾶς τὴν ὁποίαν κάμνει. Ἡ παροχὴ αὐτῆς εἰς φόρους δὲν εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὴν παροχὴν πρὸς αὐτὴν ὠφελειῶν κρατικῶν. Συγκοινωνία δὲν ὑπάρχει κατὰ τὸ πλεῖστον. Ἡ Παιδεία χωλαίνει. Ἐπὶ πλέον δὲν ἀπολαμβάνει ὁ χωρικὸς πληθυσμὸς τῶν ἀνέσεων ἐκείνων καὶ εὐκολιῶν τῶν ὁποίων ἀπολαμβάνει ὁ ἀστικὸς πληθυσμός. Ὁμιλοῦμεν πολλάκις, Κύριοι Βουλευταί, περὶ ἀγροτικῆς πολιτικῆς. Ἀλλὰ ἀγροτικὴν πολιτικὴν δὲν ἀποτελεῖ μόνον ἡ ἐνίσχυσις τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς. Ἡ γεωργικὴ αὐτοῦ ἐνίσχυσις καὶ μόρφωσις δὲν εἶναι ἀρκετή. Ἡ γεωργικὴ πολιτικὴ ἀποτελεῖ καὶ ἀπαιτεῖ συγχρόνως καὶ τὴν ἠθικὴν ἐξύψωσιν τοῦ ἀγρότου. Ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν τὰ κατάλληλα μέτρα. Δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ ληφθῶσι καὶ πότε τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως κατέθεσεν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Ὅταν ὅμως θὰ ἔλθωσιν εἰς συζήτησιν τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τότε θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς. Ταύτην τὴν στιγμὴν λέγω τοῦτο μόνον, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς φορολογικάς τινας ἀνακουφίσεις ἰδίως ὅσον ἀφορᾶ τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἐφόσον ὁ χωρικὸς πληθυσμὸς εἶναι ὁ μεγαλύτερος καταναλωτὴς αὐτῶν. Βεβαίως ἀνομολογῶ τὰς προσπαθείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐξυγίανσιν τῆς χώρας καὶ διὰ τὴν σταθεροποίησιν τῆς δραχμῆς, ἀλλὰ θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ καὶ ἄλλων συναφῶν ζητημάτων σπουδαιοτάτης σημασίας. Ἐπιτρέψατε, κύριοι βουλευταί, νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐπανελθὼν ἐκ πολιτικῆς περιοδείας παρετήρησα μεγίστην δυσφορίαν στρεφομένην ὄχι μόνον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ καθ’ ὁλοκλήρου τοῦ Κοινοβουλίου. Νομίζω ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ δὲν θὰ πρέπῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν τὰ πρὸς τοῦτο ἀναγκαῖα μέτρα. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου μεταξὺ τῶν μέτρων ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιτακτικῶς ἀναγκαῖα νὰ ληφθῶσι, εἶναι καὶ ἡ διενέργεια ἐκλογῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσωμεν διέξοδον πρὸς τὴν δυσφορίαν τῆς κοινῆς γνώμης, διὰ τοῦ ἀνοίγματος τῆς ἀσφαλιστικῆς δικλῖδος τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ συγχρόνως εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταβάλωμεν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπάρχον τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως ἀπέτυχε. Κατὰ τὰς γενομένας συζητήσεις καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ, σχετικῶς μὲ τὴν μέλλουσαν ἐκλογὴν Γερουσίας, διεπιστώθη καὶ παρ’ αὐτοῦ ἔτι τῶν φανατικῶν ὀπαδῶν τῆς ἀναλογικῆς — καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀντίληψιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Πειραιῶς κ. Σακκαλῆ — ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς Δικαιοσύνης, βαίνει πρὸς τὴν δύσιν του. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι λοιπὸν νὰ μεταβάλωμεν τὸ ταχύτερον τὸ ἐκλογικόν μας σύστημα. Ἐὰν ἤθελε παραταθῆ, κύριοι, ἡ κατάστασις αὐτή, τότε παρασκευάζομεν κινδύνους. Ἡ μεταβολὴ ἄλλωστε τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἐπιβάλλεται καὶ ἐξ ἄλλων λόγων. Παρετήρησα ὅτι ἡ ψυχολογικὴ ἀντίληψις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ εἶναι ὅτι ἡ σημερινὴ κακοδαιμονία ὑπάρχει ἐξ αἰτίας τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Μιὰ κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν της τὸν ψυχολογικὸν τοῦτον παράγοντα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρμᾶται μόνον ἐκ θεωρητικῶν καὶ ἀφηρημένων σκέψεων. Εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν της καὶ τὴν ψυχολογίαν τοῦ λαοῦ. Ἄλλως τε ὑπὸ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα τοῦτο ἐζήσαμεν ἐπὶ γενεάς. Μὲ αὐτὸ ἐξετράφη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἀποτελεῖ δημόσιον δίκαιόν του. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ σύστημα ὡς τὸ ἀναλογικόν, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύει ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§65Α. ΜΕΡΟΣ. Ἐὰν ἐκφράζετε ἀτομικήν σας γνώμην, διαφέρει, ἐὰν ὅμως ἐκφράζετε τὰς γνώμας ὁλοκλήρου τοῦ ἀγροτικοῦ καὶ τοῦ ἐργατικοῦ λαοῦ, εὑρίσκεσθε εἰς πλήρη ἀντίθεσιν.

§66Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Κύριε Συνάδελφε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὅταν ὁμιλεῖ τις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐκφράζῃ σκέψεις ἀτομικάς. Εἶναι τοῦτο φυσικόν, ὥστε νὰ μὴ παρίσταται ἀνάγκη ἐπεξηγήσεως. Ὁπωσδήποτε ἀρκετὰ ἐκούρασα τὴν Βουλήν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κατέλθω, ἀφοῦ ἐξέθεσα τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας. (Χειροκροτήματα).

§67Γ. ΜΟΔΗΣ. Πρώτην ἤδη φοράν, Κύριοι, παρουσιάζεται μετὰ μακρὰν πολυτάραχον περίοδον οἰκονομικῆς ἀκαταστασίας, προϋπολογισμὸς ἰσοσκελὴς καὶ ἰσόρροπος. Δὲν ἀποβλέπει εἰς φορολογικὰς καὶ δημοσιονομικὰς μεταρρυθμίσεις ἢ εἰς ἐξυπηρέτησιν πολιτικῶν σκοπῶν. Τοὺς φόρους ἔλαβεν ὅπου τοὺς εὗρε. Καὶ ἐπειδὴ συνήθως οἱ ἔμμεσοι φόροι εἶναι ἀμεσώτεροι εἰς ἀπόδοσιν, κατέφυγεν εἰς τοὺς ἐμμέσους φόρους εὐρύνων οὕτω ἀκόμη περισσότερον τὴν δυσαναλογίαν ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων. Κατὰ τοῦτο ἠκολούθησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ παράδειγμα τοῦ Ρωμαίου ἐκείνου Αὐτοκράτορος ὁ ὁποῖος δὲν εὕρισκε καμμίαν δυσοσμίαν εἰς τὰ νομίσματα τὰ προερχόμενα ἐκ φορολογίας διαμερισμάτων τῶν οἰκιῶν ἢ ἐπὶ δημοσίων χώρων ἥκιστα εὐόσμων. Κατὰ τὴν γραφικὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὁ εὑρισκόμενος εἰς τὸ χεῖλος ἢ ἐντὸς τοῦ κρημνοῦ δὲν ἔχει ἐλευθερίαν κινήσεων ἀλλὰ προσπαθεῖ νὰ σωθῇ ὅπως δυνηθῇ. Νομίζω καὶ τὸ πιστεύω εἰλικρινῶς ὅτι ὀφείλεται κατὰ τοῦτο ἔπαινος καὶ τιμὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς ὅλας τὰς τελευταίας Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι συνετέλεσαν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ ἔργον ἴσως δὲν εἶναι Ἡράκλειον, ἀλλ’ εἶναι ὅμως ἀξιολογώτατον καὶ εἶναι πρὸ παντὸς εὐσυνείδητον καὶ ἂν δὲν διαγράφῃ πολιτικὴν δημοσιονομικήν, ἀσφαλῶς ὅμως θέτει τὰ θεμέλια, χαράσσει τὰς γραμμὰς ἡ ἐξακολούθησις τῶν ὁποίων ἐπὶ 2–3 ἔτη θὰ ἐσήμαινε τὴν οἰκονομικὴν σωτηρίαν τοῦ τόπου. Δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ προσφύγωμεν εἰς τὰς χρήσεις τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν. Ἡ χρῆσις τοῦ 1925–26 κατέλιπεν ἔλλειμμα 1.391.000.000 ἐπὶ συνολικῶν εἰσπράξεων 6.145.000.000. Ἡ χρῆσις 1926–27 κατέλιπεν ἓν ἔλλειμμα 1.563.000.000 ἐπὶ ἐσόδων 7.263.000 000 καὶ τοῦτο παρὰ τὴν ἐπιβολὴν ἀθρόων φόρων. Εἶναι δὲ καὶ εἰλικρινὴς ὁ προϋπολογισμός. Τοῦτο ἄλλως τε φαίνεται ἐκ τῆς ὅλης διασκευῆς του, ἀλλὰ καὶ ἐξ εἰδικῶν κονδυλίων. Περιλαμβάνει π. χ. τὸ κονδύλιον τῆς ὑπηρεσίας τοῦ τόκου τοῦ δανείου τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐκ 32 ἑκατομμυρίων, ἐνῷ τὸ δάνειον τοῦτο, τοὐλάχιστον μέχρι σήμερον δὲν ἐπραγματοποιήθη. Ἐπίσης ἀνεγράφη καὶ τὸ ποσὸν τῶν 180 ἑκατομμυρίων διὰ τὸν Ἑλληνο Τουρκικὸν συμψηφισμόν, ἐνῷ τοὐλάχιστον ἡ σύμβασις αὐτὴ ἴσως νὰ θεωρῆται ἐν μέρει καὶ ἀτονήσασα. Βεβαίως ἐκεῖνος ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ὁποῖος θὰ ἐμφανίσῃ τὴν πραγματικὴν οἰκονομικὴν δυναμικότητα τοῦ τόπου καὶ τὰς πραγματικὰς δυνάμεις τοῦ λαοῦ, θὰ εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ὁποῖος θὰ συνταχθῇ τὸ ἐπιὸν ἔτος ἢ τὸ μεθεπιόν, δηλ. ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ὁποῖος θὰ συνταχθῇ μετὰ τὴν ὁριστικὴν σταθεροποίησιν τῆς δραχμῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ εὐστάθειαν καὶ σταθερότητα προϋπολογισμὸς ὁ ὁποῖος συντάσσηται ἐπὶ τῇ βάσει νομίσματος ἀσταθοῦς, ὅπως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τις ἀκριβῆ ἀριθμὸν καὶ εἰκόνα τοῦ περιεχομένου ἑνὸς καταστήματος ὑφασμάτων ὅταν μετρᾶτε τοῦτο μὲ ἕνα πῆχυν ἀσταθῆ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν ὅτι ἐξ ἀρχῆς προϋπολόγισε καὶ κατήρτησε τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἀφίσῃ εἰς τὸ τέλος περίσσευμα σοβαρὸν καὶ ἀξιόλογον, ἂν δὲ τοῦτο δὲν ἐπετεύχθη ἀπολύτως τὸ ἀπέδωκεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν μὴ πραγματοποίησιν ριζικῶν καὶ γενναίων οἰκονομιῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τελευταίως σημειωθεῖσαν ἐπίδρασιν ἐναντίον τῶν φόρων ἥτις ἔλαβε τὰς διαστάσεις ἀντιφορολογικῆς σταυροφορίας. Διὰ τὰς οἰκονομίας, κύριοι, ἀκούομεν μίαν ἐπῳδὸν ἐπαναλαμβανομένην ἀνέκαθεν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν διότι ἂν ἡ πενία δὲν ὑπῆρξε πάντοτε σύντροφος τῆς Ἑλλάδος, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἤδη τοῦ Ἡροδότου, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰ οἰκονομικά της ἀνέκαθεν καὶ πάντοτε ἔπασχον ἀπὸ χρονίαν νόσον, ἀπὸ χρονίαν φθίσιν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἀπὸ τὰ φοιτητικά μας ἔτη ὑπῆρχον Κάτωνες οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν ἐπὶ πίνακι τὴν κεφαλὴν τῶν ἀργομίσθων καὶ ἐθεώρουν ὅτι ἡ ἁπλῆ κατάργησίς των καὶ ἡ ἐπιβολὴ τῶν οἰκονομιῶν θὰ ἦτο ἀρκετὴ νὰ προσθέσῃ ζωὴν εἰς προϋπολογισμοὺς οἰκονομικῶς φθίνοντας. Καὶ ὁ ἀγὼν ἐξηκολούθησε καὶ ἀργότερον μὲ διαφόρους καὶ ἐναλλασσομένους μαχητὰς ἀλλὰ μὲ ἀποτελέσματα πάντοτε τὰ αὐτὰ καὶ πάντοτε γλίσχρα. Ὁ Πάγκαλος, καθὼς ἐνθυμούμεθα, ὑπεσχέθη καὶ διελάλησεν οἰκονομίας καὶ μάλιστα αἱματηράς. Ἀλλὰ τὰς ἐπραγματοποίησε διὰ χειρὸς Ταβουλάρη καὶ Τανταλίδη. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ποῖαι εἶναι αἱ ὑπηρεσίαι, ποῖα εἶναι τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρέχομεν εἰς τὸν λαὸν ὥστε νὰ ἔχωμεν περιθώριον ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ κινηθῇ ἡ χειρουργικὴ μάχαιρα; Καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ φαλκιδεύσωμεν χάριν οἰκονομιῶν; Ἡ Δικαιοσύνη, εὐτυχῶς διετήρησε τὴν ἀξιοπρέπειάν της καὶ ἐξακολουθεῖ ἐμπνέουσα τὸν ἀπόλυτον σεβασμόν, ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἴσου ἀληθὲς ὅτι εἶναι βραδυκίνητος, πολυδάπανος, πολυδαίδαλος καὶ ἀπροσπέλαστος εἰς τοὺς πτωχούς, θυσιάζουσα ἐν πολλαῖς τὴν οὐσίαν εἰς τοὺς τύπους, καταπίνουσα τὴν κάμηλον καὶ διϋλίζουσα τὸν κώνωπα καὶ συντηρεῖ φυλακὰς αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ἀληθὲς στίγμα διὰ τὸν πολιτισμόν μας ὅταν δὲν χρησιμεύουν ἁπλῶς διὰ νὰ δραπετεύσουν ἐγκληματίαι καὶ λήσταρχοι εἰς ἀληθῆ δοκιμασίαν ὑποβάλοντες ὁλόκληρα διαμερίσματα τῆς χώρας.

§68Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης) Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποβάλει σχετικὸν νομοσχέδιον. Ἐὰν ψηφισθῇ αὐτὸ θὰ ἔχωμεν καὶ φυλακὰς καὶ δικαστικὰ μέγαρα.

§69Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἡ ἀσφάλεια; Εἰς πλείστας περιφερείας εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστος καὶ ἐκπροσωπεῖται ὑπὸ ἀποσπασματαρχῶν οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ὀλιγώτερον ἐπικίνδυνοι διὰ τοὺς πληθυσμοὺς ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους ληστάς. Αἱ συγκοινωνίαι ἐξακολουθοῦν ἀκόμη καὶ σήμερον νὰ πνίγωνται ἄνθρωποι εἰς τὸν τόπον μας μὲ τὰ πρῶτα πρωτοβρόχια ἀπὸ τὰ νερὰ τῶν χειμάρρων. Ἡ παιδεία εἶναι ὀπισθοδρομικὴ καὶ ἀρτηριοσκληρωτικὴ καὶ ἀνεδαφική, στεγαζομένη εἰς κτίρια ἐρειπιῶντα, θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι καὶ ἡ ἔλλειψίς της, δὲν θὰ ἦτο μεγάλη ἀπώλεια. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα εἶναι πληγαὶ μὲ τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀπὸ μακροῦ χρόνου προσοικειωθῇ, ὅπως προσοικειοῦται κάθε ὀργανισμὸς μὲ τὸν καπνόν, μὲ τὸ οἰνόπνευμα, τὴν μορφίνην, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς παλαικαιρίας των κατήντησαν ἁμαρτήματα προπατορικά. Εἶναι δὲ ἀναντίρρητον ὅτι εἰς ἐποχὴν κρίσεων καὶ δυσχερειῶν ὅπως αἱ σημεριναὶ θὰ ἦτο μεγάλη ἀξίωσις νὰ ζητῇ κανεὶς ὅπως ἀπαλλαγῇ ἀπὸ πληγὰς τοιαύτας καθ’ ὃν χρόνον ἀγωνίζεται νὰ σώσῃ ἁπλῶς τὸν ἑαυτόν του. Ἐπιβάλλονται αἱ οἰκονομίαι καὶ ἐπραγματοποιήθησαν ἀρκεταὶ ἢ τοὐλάχιστον ἀνεστάλη ἡ τάσις καὶ ἡ ὁρμὴ πρὸς τὴν σπατάλην. Ἐπραγματοποιήθησαν ἀρκεταὶ πρὸ παντὸς μεταφοραὶ πιστώσεων καὶ ἤσκησε κάποιον ἔλεγχον τὸ Γεν. Λογιστήριον, ἔλεγχον δυνάμενον νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς σωστικόν. Ἀλλὰ καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀφήνομεν ἡμιτελῆ ἔργα δημοσίας ἀνάγκης τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ ἥμισυ ἔχουν ἐκτελεσθῆ, ἀφήνομεν ἡμιτελῆ σχολικὰ κτίρια διὰ τὰ ὁποῖα μάλιστα καὶ δὲν πληρώνομεν τοὺς ἐργολάβους καὶ ἐκεῖνοι τοὺς ἐργάτας καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν περικόπτομεν τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν ἀσφαλῶς δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν ἔτι περισσότερον εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν οἰκονομιῶν τούτων. Καὶ ὑπάρχει ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ χειρουργικὴ μάχαιρα τῶν οἰκονομιῶν δύναται νὰ κινηθῇ. Ὅλη ἡ Ἑλλὰς μέχρι τῶν ἐσχατιῶν της ἔχει καλυφθῆ ἀπὸ γυμνάσια καὶ ἡμιγυμνάσια προωρισμένα νὰ τὴν καλύψουν μὲ στρατιὰς ἀποφοίτων οἱ ὁποῖοι εἶναι τόσον περισσότερον ἐπικίνδυνον ὅσον περισσότερον ἡμιμαθεῖς εἶναι. Ὁ περιορισμὸς ἑπομένως τῶν ἀποφοίτων αὐτῶν καὶ ἑπομένως ὁ περιορισμὸς τῶν γυμνασίων καὶ ἡμιγυμνασίων ἀποτελεῖ ἀνάγκην ἀπορρέουσαν οὐχὶ μόνον ἀπὸ λόγους οἰκονομιῶν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ λόγους ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος, ἡμῶν αὐτῶν, ἐφόσον ἡμεῖς εἴμεθα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑφιστάμεθα τὰς πολιορκίας διὰ τὴν ἐκπόρθησιν θέσεων εἰς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας. Ὑπάρχουν καὶ ὑφίστανται μονοτάξια, διτάξια, τριτάξια, ἑξατάξια καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς καὶ διδασκαλεῖα νηπιαγωγῶν χωρὶς νὰ ὑπάρχουν διαθέσιμοι θέσεις πρὸς χρησιμοποίησιν τῶν ἐξερχομένων ἐκ τῶν διδασκαλείων τούτων. Παρατηρεῖ κανεὶς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν κονδύλιον τὸ ὁποῖον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τῆς ἀμέσου χρήσεως θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 19 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν καταβολὴν τῶν ἐνοικίων τῶν ἰδιωτικῶν κτιρίων τὰ ὁποῖα στεγάζουν δημοτικὰ σχολεῖα. Μοῦ φαίνεται ὅτι ἀποτελοῦμεν τὸ μοναδικὸν Κράτος εἰς τὸν κόσμον εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἐξακολουθῇ ἡ κατάστασις αὐτή, μετὰ ἐλεύθερον βίον 100 ἐτῶν νὰ στεγάζωνται τὰ σχολεῖα εἰς ἰδιωτικὰ κτίρια. Τοῦτο δὲ συμβαίνει μόνον εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα. Ἀποδεικνύεται δὲ ἐκ τοῦ τεύχους τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι ὡς αἱ τελευταῖαι ἐπαρχίαι τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος καταλαμβάνουν σελίδας ὁλοκλήρους διὰ τὴν καταβολὴν ἐνοικίων διὰ σχολικὰ κτίρια εἰς ὅλα τὰ χωρία καθ’ ὃν χρόνον ὁλόκληροι νομοὶ τῶν Νέων Χωρῶν λάμπουν ἀπολύτως εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο διὰ τῆς ἀπουσίας των. Ὑπάρχουν δὲ ἄλλοι νομοὶ ὅπως τῶν Σερρῶν, Δράμας, Καβάλλας, οἱ ὁποῖοι ἁπλῶς μόνον ἓν σχολεῖον ἐμφανίζουν ὡς ἐνοικιασμένον εἰς ὁλόκληρον τὸν νομόν. Πρόκειται φαίνεται περὶ σχολείων μεγάλων κειμένων ἐντὸς τῶν μεγάλων πόλεων. Ἑπομένως ἡ περικοπὴ τοῦ κονδυλίου τούτου ἀπολύτως ὄχι μόνον θὰ ἀποτελέσῃ μίαν ἀνακούφισιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀρκετὰ σοβαράν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς θὰ ὑποχρεώσωμεν τὰς κοινότητας τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος νὰ ἀναγκασθοῦν ἐπὶ τέλους νὰ ἀνεγείρουν καὶ αὐταί σχολικὰ κτίρια, ὅπως ἀνήγειραν καὶ ἐκκλησίας. Αἱ συντάξεις, πολιτικαὶ καὶ στρατιωτικαί, κατήντησαν ἀληθὲς καρκίνωμα διὰ τὸν προϋπολογισμόν, ἐπιβάλλουν τὴν ταχυτέραν χειρουργικὴν ἐπέμβασιν. Ἀπησχολήθησαν μὲ αὐτὰς καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐμπειρογνωμόνων καὶ ἐγέμισαν τόμους ὁλοκλήρους βιβλίων· ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ἐπιβεβλημένον νὰ καταρτίσῃ νέαν ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην αὐτοῦ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ἀκατανόητον πῶς δύνανται νὰ ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπολογίζωνται εἰς τὰς συντάξεις ὁ χρόνος τῆς δικηγορικῆς ὑπηρεσίας διὰ δικαστικούς, ὁ χρόνος τῆς δημοσίας ὑποτροφίας δι’ ἄλλους κλάδους ὑπαλλήλων, οἵτινες ἐστάλησαν δημοσίᾳ δαπάνῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν των. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχῃ ἕτερον Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀφίσῃ ἐν ἀργίᾳ καὶ ἀχρηστείᾳ ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διατελοῦν ἐν τιμητικῇ διαθεσιμότητι ἢ τιμητικῇ ἀποστρατείᾳ καὶ οἱ ὁποῖοι ἀσφαλῶς δύνανται νὰ χρησιμοποιηθοῦν εἰς πολλὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, εἴτε βοηθητικὰς στρατιωτικὰς εἴτε μή. Ἀλλὰ καὶ αἱ συντάξεις τῶν ἀναπήρων πολέμου καὶ αὐταὶ εἶναι ἐπιδεκτικαὶ περιορισμοῦ. Νομίζω ὅτι ἐξ ἀρχῆς τοὐλάχιστον ἔπρεπεν οἱ περιπτεριοῦχοι νὰ εἶχον στερηθῇ τοῦ μικροῦ ἄλλως τε ἐπιδόματος. Βεβαίως ὀφείλομεν συντάξεις εἰς τὰς οἰκογενείας, εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν πεσόντων ἐν πολέμῳ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχομεν καμμίαν ὑποχρέωσιν, ἐφόσον τὰ οἰκονομικά μας εὑρίσκονται εἰς ἀθλίαν κατάστασιν, νὰ παρέχωμεν συντάξεις εἰς οἰκογενείας ἀτόμων τὰ ὁποῖα ἀπεβίωσαν λόγῳ ἀσθενείας εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ πολύ δὲ ὀλιγώτερον ἐκείνων οἵτινες ἀπεβίωσαν εἰς τὰς ἑστίας των μετὰ τὴν ἐκ τούτων ἀπόλυσίν των. Βεβαίως ὀφείλομεν συντάξεις εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν κατοίκων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, οἱ ὁποῖοι ἕλληνες πολῖται ἐργαζόμενοι καὶ παραμένοντες εἰς τὰς ἑστία των ἐπὶ τοῦ ἑλληνικοῦ ἐδάφους, ἀπήχθησαν ὑπὸ ξένου στρατοῦ καὶ ἀπεβίωσαν ἐν μέσῳ τῶν στερήσεων καὶ τῶν μαρτυρίων τῆς Βουλγαρικῆς ὁμηρείας. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχομεν καμμίαν ὑποχρέωσιν νομικὴν ἢ καὶ ἠθικὴν ὅπως χορηγῶμεν συντάξεις εἰς τὰς οἰκογενείας ἑλλήνων ὑπηκόων ἰδιωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου. Διότι βεβαίως τὸ Κράτος δὲν εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ φέρῃ τοὺς κινδύνους καὶ τὰ βάρη ὅλων τῶν ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι διεσκορπισμένοι εἰς τὰ 4 σημεῖα τοῦ ὁρίζοντος, χάριν τῶν ἰδιωτικῶν των ὑποθέσεων καὶ ἐργασιῶν. Τέλος προσετέθησαν καὶ συντάξεις ὁπλαρχηγῶν, δηλαδὴ πρόκειται νὰ λάβουν συντάξεις, ὑπὸ τὴν μορφὴν τῶν ὁπλαρχηγῶν, ἄνθρωποι τῶν ὁποίων πολλοὶ ὑπῆρξαν ὁπλαρχηγοὶ εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν πράγματι ἐπιβάλλεται νὰ δοθοῦν συντάξεις εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς τῶν ἐθνικῶν ἀγώνων, τότε ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ μία ἐπιτροπὴ σοβαρά, ἡ ὁποία νὰ προβῇ εἰς τὴν ριζικὴν ἀνακάθαρσιν τῶν καταλόγων τῶν ὑφισταμένων καὶ μετὰ τοῦτο καὶ μόνον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀπονομὴν τῶν συντάξεων. Διότι τὴν σήμερον, καθόσον τοὐλάχιστον ἤκουσα λαμβάνουν συντάξεις ἄνθρωποι μεταξὺ τῶν ὁποίων πολλοὶ μηδεμίαν ποτὲ ὑπηρεσίαν κατὰ τοὺς ἐθνικοὺς ἀγῶνας παρέσχον ἐπὶ ζημίᾳ καὶ εἰς βάρος ἄλλων οἵτινες εἶναι πράγματι ἄξιοι ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης καὶ οἱ ὁποῖοι παράσιτοι τῶν ἀγώνων τούτων ἁπλῶς παρέσχον τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὴν δικτατορίαν.

§70Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι διὰ τῆς μεθόδου τῶν ὁπλαρχηγῶν μπορεῖ νὰ παρουσιασθῇ ὁλόκληρος ἡ Μακεδονία, θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καθορίσῃ ἕν ὡρισμένον ποσὸν καὶ ἐπὶ τοῦ ποσοῦ ἐκείνου νὰ κάμωμεν τὴν κατανομὴν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, διότι, πράγματι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε εἶναι ἀναμφισβήτητον: Πολλοὶ λαμβάνουν κακῆς συντάξεις, ἐνῷ οἱ πραγματικοὶ ἀγωνισταὶ εἶναι ἐγκαταλελειμμένοι εἰς τὴν Μακεδονίαν.

§71Γ. ΜΟΔΗΣ. Πρόκειται νὰ λάβουν συντάξεις ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν προσέφεραν καμμίαν ὑπηρεσίαν. Διὰ τοῦτο ὀφείλει νὰ γίνῃ μία ἀνακάθαρσις τῶν καταλόγων. Σκοτεινὸν σημεῖον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀποτελεῖ ἐπίσης τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἡ ἐξυπηρέτησις τοῦ τόκου τῶν ὁμολογιῶν τῶν ἀνταλλαξίμων, ποσὸν τὸ ὁποῖον εἰς τὸ προσεχῆ ἰδίως προϋπολογισμὸν θὰ εἶναι καταθλιπτικώτατον. Ὁμολογῶ δὲ ὅτι ἀδυνατῶ νὰ ἐννοήσω πῶς ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Εἰς τὴν παρελθοῦσαν συνέλευσιν οὐδεὶς οὐδ’ ἐκ τῶν προσφύγων συναδέλφων ὑπέβαλεν ἀξίωσίν τινα ὅπως ἐπιβαρυνθῇ τὸ Κράτος ἔστω καὶ μὲ μίαν δραχμὴν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ὁμολογιῶν τούτων αἵτινες μᾶλλον ὡς μετοχαὶ διαχειρίσεως τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας ὤφειλον νὰ χαρακτηρισθοῦν. Θεωρῶ περιττὸν νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς πολυτελείας τῆς διπλῆς ἐμφανίσεως τῆς ἀστυνομίας πόλεων καὶ χωροφυλακῆς εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν ὕπαιθρον χώραν ὅπου οἱ ἀστυνομικοὶ σταθμοὶ εἶναι ἐγκατεστημένοι εἰς κτίρια καταρρέοντα, ὅπου λόγῳ οἰκονομίας ὀλίγων χιλιοδράχμων οἱ ἄνδρες τῶν ἀποσπασμάτων δὲν καταλύουσιν εἰς τοὺς ἀστυνομικοὺς σταθμοὺς ἀλλὰ εἰς τὰς οἰκίας τῶν χωρικῶν καὶ καταλήγομεν εἰς τὴν γνωστὴν κότταν καὶ πῆτα. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἀντιθέτως τῆς αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν των πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιφέρῃ τὴν μόνην λύσιν τοῦ δημοσιοϋπαλληλικοῦ ζητήματος. Νομίζω ὅτι ἀναστολὴ διὰ νόμου ἐπὶ μίαν 2ετίαν ἢ ἐπὶ 3ετίαν τοῦ διορισμοῦ νέων ὑπαλλήλων τεχνικῶν ἢ ἐκπαιδευτικῶν, δὲν θὰ ἔβλαπτεν οὐσιωδῶς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομιῶν εἶναι κυρίως καὶ πρὸ παντὸς ἔργον διοικητικόν, ἔργον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπασχολῇ νυχθημερὸν καὶ νὰ συγκεντρώνῃ τὰς προσπαθείας τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὄχι μόνον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶναι δὲ ἔργον τὸ ὁποῖον κατ’ ἐξοχὴν ἀπετέλεσε καὶ θ’ ἀποτελῇ ἐφεξῆς τὴν λυδίαν λίθον τῆς ἱκανότητος τῶν κυβερνόντων. Οἰκονομίαι πράγματι συνετέλεσθησαν καὶ εἰς ἄλλα Κράτη Κοινοβουλευτικά. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἔφθασαν μέχρι καταργήσεως πρωτοδικείων καὶ ὑποδιοικήσεων. Ἡ Αὐστρία προέβη εἰς ἀθρόας ἀπολύσεις ὑπαλλήλων. Δυνάμεθα τοὐλάχιστον νὰ κάμωμεν ὅ,τι ἔκαμε ἡ Γερμανία, ἥτις δι’ εἰδικῶν ἐπιτροπῶν μὲ δικτατορικὴν ἐξουσίαν προέβη εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν καὶ τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἐσχάτως ἤρχισεν νὰ γίνεται πολὺς λόγος καὶ πολὺς θόρυβος περὶ τῶν δυσβαστάκτων φορολογικῶν βαρῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐπίσης ἀφ’ ὅτου ἐγεννήθημεν ἀκούομεν νὰ γίνεται λόγος ὅτι τὰ βάρη τὰ ὁποῖα ὑφίσταται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι τόσον δυσβάστακτα ὥστε ἕνα πέταλλον, μία φορολογικὴ ἐπιπρόσθετος δραχμὴ ἀρκεῖ διὰ νὰ ὑπερεκχειλίσῃ τὸ πικρὸν ποτήριον τῶν φορολογικῶν βαρῶν. Ἤρχισεν ὄχι μόνον ἁπλοῦς θόρυβος ἀλλὰ πραγματικὴ ἐκστρατεία, σταυροφορία ἀντιφορολογική. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξήγησε τὸν λόγον αὐτὸν ὡς αὐθυποβολὴν τῶν λαϊκῶν μαζῶν.

§72Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουρ. τῶν Οἰκονομ.). Ὄχι ὡς αὐθυποβολήν, ἀλλὰ ὡς συνέπειαν ὑποβολῆς ἐπὶ τῶν λαϊκῶν μαζῶν.

§73Γ. ΜΟΔΗΣ. Ὡς συνέπειαν ὑποβολῆς ἐπὶ τῶν λαϊκῶν μαζῶν αἱ ὁποῖαι ἀκούουν συνεχῶς περὶ ἐπιβολῆς φορολογιῶν δύο καὶ τριῶν δισεκατομμυρίων, ὑπὸ τὸ βάρος τῶν ὁποίων ᾐσθάνθησαν καμπτομένους τοὺς ὤμους των. Ἐγένετο ἐπίσης πολὺς λόγος περὶ τῆς δασμολογικῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ σίτου. Εἴδομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀναγραφόμενον ὅτι ἐπεβαρύνθη ὁ ἄρτος τοῦ λαοῦ καὶ ὅτι κατέστη πρόβλημα διὰ πολλοὺς ἡ ἐξασφάλισις τοῦ ἐπιουσίου, ἀλλὰ ἁπλῆ πρόχειρος ἐξέτασις τῶν λογαριασμῶν ἀποδεικνύει ὅτι σήμερον, παρὰ τὴν αὔξησιν τὴν δασμολογικὴν τοῦ σίτου, ὁ φόρος τοῦ σίτου καὶ τῶν ἀλεύρων εἶναι σχεδὸν καὶ σήμερον ὁ ἴδιος ὅπως ἦτο πρὸ τοῦ 1912 καὶ ὅτι ἐὰν ἀναγάγωμεν τοὺς σημερινοὺς φόρους εἰς χρυσὸν θὰ ἔβλεπον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατελήφθησαν ἀπὸ ἱερὰν ἀγανάκτησιν διὰ τὴν ἀκρίβειαν τοῦ ἄρτου καὶ τὴν συνεπεία ταύτης καταδίκην τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς λιμοκτονίαν, ὅτι ὁ λαὸς τρώγει καὶ σήμερον τὸν ἄρτον του εἰς τὴν αὐτὴν τιμὴν εἰς τὴν ὁποίαν τὸν ἔτρωγε καὶ κατὰ τὸν χρυσοῦν αἰῶνα τῆς εὐθηνίας ἤτοι κατὰ τὴν πρὸ τοῦ 1912 ἐποχήν. Εἶναι λυπηρὸν βεβαίως διότι οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων δὲν τρώγομεν τὸν ἄρτον μας εἰς τὴν εὐθηνοτέραν δυνατὴν τιμὴν καὶ ἀπηλλαγμένον παντὸς φόρου καὶ δασμοῦ. Ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀπείρως λυπηρότερον καὶ τραγικώτερον, ἐὰν οἱ ἄνθρωποι τῶν ἀγρῶν, οἱ ἱδρώνοντες ἐπὶ τοῦ ἀρότρου, ὑπεχρεοῦντο λόγῳ τῆς εὐθηνίας ἀκριβῶς τοῦ σίτου νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς. Διότι ἡ μεγάλη προσφορὰ τοῦ σίτου καὶ ἡ ὑποτίμησις αὐτοῦ εἰς τὰς πηγάς, δηλαδὴ εἰς τὰς ἐκτεταμένας παρθένους χώρας ὅπου ἡ καλλιέργεια γίνεται διὰ μηχανικῶν μέσων, καθιστᾶ ἀδύνατον τὸν συναγωνισμὸν εἰς τοὺς ἰδικούς μας γεωργοὺς οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦσι διὰ τῶν ἀρχεγόνων μέσων ἐξηντλημένα καὶ ἄγονα ἐδάφη καὶ λόγῳ τούτου ἠναγκάσθησαν πλεῖστοι τῶν γεωργῶν νὰ περιορίσωσι τὴν σιτοκαλλιέργειαν καὶ νὰ ἀντικαταστήσωσιν αὐτὴν διὰ τῆς καπνοφυτείας ἢ καὶ ἐντελῶς νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν γῆν. Κατὰ τὰς πληροφορίας μου ἀπὸ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου καὶ τῶν διευκολύνσεων αἱ ὁποῖαι παρεσχέθησαν εἰς τοὺς γεωργοὺς τῆς Θεσσαλίας, τοὐλάχιστον ἡ ἔκτασις ἡ καλλιεργουμένη διὰ σίτου ηὐξήθη σημαντικώτατα. Κατὰ τοῦτο δὲ, δεδομένου ὅτι ἠλαττώθησαν ἀντιθέτως οἱ ἐξαγωγικοὶ δασμοὶ ἄλλων γεωργικῶν προϊόντων, δύναται νὰ εἴπῃ τις ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐφήρμοσεν ἐν προκειμένῳ πρόγραμμα εὐνοοῦν καὶ διευκολῦνον διὰ φορολογικῶν μεταρρυθμίσεων τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργικῆς μας παραγωγῆς. Εἶχε διατυμπανισθῇ ἐπίσης ἐπανειλημμένως ὅτι τὰ στρατιωτικὰ βάρη εἶναι τόσον μεγάλα ὥστε θὰ ἤρκει ἁπλῆ περικοπὴ αὐτῶν διὰ νὰ ἰσοσκελίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν της καὶ καταστήσῃ ὅλους τοὺς Ἕλληνας τόσον εὐτυχεῖς ὥστε νὰ εἶναι ἀπηλλαγμένοι παντὸς φορολογικοῦ καὶ στρατιωτικοῦ βάρους, καθ’ ἣν ἐποχὴν πάντα τὰ Κράτη καὶ ἰδίως τὰ γειτονικὰ εἶναι ἐξωπλισμένα καὶ ἐξακολουθοῦν ἐξοπλιζόμενα μέχρις ὀδόντων. Διελαλήθη ἐπίσης καὶ ἐτονίσθη, ὅτι τὸ βάρος τὸ ἐπιπῖπτον σήμερον ἐπὶ τῶν ὤμων ἑκάστου Ἕλληνος ἐκ βαρῶν τοῦ δημοσίου χρέους εἶναι μέγιστον καὶ ἀνυπόφορον, ὡς μόνον δὲ ἀντιφάρμακον πράγματι ἡρωϊκὸν προτείνεται τὸ κανόνι, ἡ χρεωκοπία καὶ ἡ πτώχευσις. Ἀλλ’ ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀναγράφει καὶ σήμερον ἡ ἐπιβάρυνσις κατὰ κεφαλὴν ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους δὲν εἶναι μεγαλυτέρα τῆς κατὰ τὸ 1912 ἢ μᾶλλον εἶναι κατ’ ὀλίγον μικροτέρα Ἐπίσης ἡ ἐπιβάρυνσις ἡ φορολογικὴ κατὰ κεφαλὴν ἀνέρχεται κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ὀγδοήκοντα μίαν χρυσᾶς δραχμὰς συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν δημοτικῶν φόρων, ἐνῷ ἡ αὐτὴ ἐπιβάρυνσις ἐκ τῶν δημοσίων μόνον φόρων εἶναι εἰς μὲν τὴν Ἀγγλίαν πεντακόσιαι περίπου χρυσαῖ δραχμαί, εἰς τὴν Γαλλίαν 200 εἰς δὲ τὴν Γερμανίαν τὸ αὐτό. Τὸ βάρος ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους εἶναι διπλάσιον τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ἀνέγνωσα εἴς τινα ἐφημερίδα ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Σερβίας, καταθέσας τὸν προϋπολογισμόν, τὸν συνώδευε διὰ μιᾶς ἐκθέσεως περιεχούσης συγκριτικὸν πίνακα τῶν φορολογικῶν βαρῶν καὶ τῶν βαρῶν ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους τῶν κυριωτέρων χωρῶν. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ὅπως εἰς τὸ μέλλον οἱ ἡμέτεροι ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν συνοδεύωσι τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ διὰ τῶν πινάκων τούτων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποτελῶσι τὸν ἀκριβέστατον γνώμονα τῆς πραγματικῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ τόπου μας ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ ἄλλα Κράτη. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν παντοῦ οἱ φόροι εἶναι βαρύτατοι. Παντοῦ καταβάλλουν μεγάλους καὶ πολλοὺς φόρους, αὐξηθέντας λόγῳ τῶν πολιτικῶν γεγονότων καὶ τῶν μεταπολεμικῶν συνθηκῶν. Δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα εἰς ἀπολύτως χείρονα θέσιν, ἐφ’ ὅσον εἴμεθα ἀπηλλαγμένοι ἀπὸ ἀρκετοὺς φόρους οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν εἰς ἄλλα Κράτη π. χ. τοῦ κύκλου τῶν ἐργασιῶν ὅστις εἶναι ψηφισμένος παρ’ ἡμῖν ἀλλὰ δὲν ἐφηρμόσθη, τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐνοικίων καὶ πλείστων ἄλλων. Ἀλλ’ ἐπίσης δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἀπαλλοτριώσωμεν τοὺς Σιδηροδρόμους, ὅπως ἠναγκάσθη νὰ πράξῃ τὸ Βέλγιον πρὸς σταθεροποίησιν τοῦ φράγκου του, ἀλλὰ ἀντιθέτως ἀγοράζομεν σιδηροδρομικὰς γραμμὰς καὶ κατασκευάζομεν νέας. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὁ χαρακτὴρ ἡμῶν ὁ Ἐθνικὸς εἶναι ἥκιστα συμβιβάσιμος μετὰ τῶν ἀμέσων φόρων. Ἐξακολουθοῦμεν νὰ θεωροῦμεν τὸ Κράτος ὡς ἐχθρὸν, ὅπως πρὸ 100 ἐτῶν. Τὰς πρὸς τὸ Κράτος ὑποχρεώσεις μας θεωροῦμεν κατόρθωμα νὰ ἀποφύγωμεν Δι’ αὐτὸ δὲν θὰ εἶναι ἄσκοπος ἴσως ἡ ἐφαρμογὴ μιᾶς ἰδέας τὴν ὁποίαν πρὸ εἰκοσαετίας ἔρριψεν ὁ Γούναρης, τῆς παραχωρήσεως τῶν ἀμέσων φόρων εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν, ἀναλαμβάνουσαν ἐννοεῖται καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι σήμερον βαρύνουσι τὸ Κράτος. Διὰ τῆς μεθόδου ταύτης θὰ θέσωμεν εἰς ἐνέργειαν καὶ τὴν περίφημον αὐτοδιοίκησιν τὴν ὁποίαν ἐπηγγέλθησαν ὅλα τὰ κόμματα καὶ ἡ ὁποία κατήντησεν ἀσύλληπτον ὄνειρον, τοὐλάχιστον διὰ τοὺς πληθυσμοὺς τῶν νέων χωρῶν, καθ’ ἣν ἐποχὴν πᾶσαι αἱ Βαλκανικαὶ χῶραι τὴν ἐφήρμοσαν καὶ ἐσχάτως τὴν ἐφήρμοσε καὶ ἡ Σερβία. Προκειμένου μάλιστα καὶ περὶ περιφερειῶν κατοικουμένων κατὰ μέγα μέρος ὑπὸ πληθυσμῶν ἀλλογεννῶν εἶναι γνωστὸν ὅτι Δημοκρατικὸν καθεστὼς μὴ στηριζόμενον ἐπὶ εὐρείας τοπικῆς περιφερείας ὁμοιάζει ὅπως εἶπε ὁ Μπράϊς μὲ κῶνον στηριζόμενον ὄχι ἐπὶ τῆς βάσεως, ἀλλὰ ἐπὶ τῆς κορυφῆς του. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι οἱ φορολογούμενοι, λόγῳ τῆς μεγάλης οἰκονομικῆς κρίσεως, ἔχουσιν ἐν μέρει δίκαιον διαμαρτυρόμενοι. Ἀληθὲς εἶναι ὅτι οἱ εἰλικρινῶς δηλοῦντες, οἱ εἰλικρινῶς ἐκτελοῦντες τὰς ὑποχρεώσεις των εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται τὸν ἔλεγχον, τὰς ἐνοχλήσεις τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τοὺς ἄλλους οἱ ὁποῖοι τρώγουν καὶ πίνουν καὶ τὴν Ἄρταν φοβερίζουν χωρὶς νὰ δίδουν πεντάρα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι παρετηρήθη ἀνισότης φορολογικὴ ὄχι μόνον μεταξὺ φορολογουμένων δύο πόλεων κειμένων εἰς δύο διαφόρους οἰκονομικὰς περιφερείας, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ ἐμπόρων μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς πόλεως ἔνθα ὑπάρχουν περισσότεραι τῆς μιᾶς οἰκονομικαὶ ἐφορεῖαι. Εἶναι δικαιολογημένη ἡ δυσφορία τῶν φορολογουμένων, διότι τελευταίως ἐζητήθη ἡ εἴσπραξις ἀπ’ αὐτοὺς ταυτοχρόνως φόρων καθυστερουμένων ἀπὸ πενταετίας καὶ δεκαετίας. Ἐκ τούτου ἔχουν κυριολεκτικῶς παραζαλισθῇ οἱ φορολογούμενοι. Ἕνας ἔμπορος μοῦ διηγεῖτο ὅτι ὁσάκις βλέπει κακὸν ὄνειρον φοβᾶται μήπως τὴν πρωΐαν ἐμφανισθῇ εἰσπράκτωρ ἢ χωροφύλαξ ζητῶν τὴν εἴσπραξιν φόρων, τῶν ὁποίων ἔπαυσε πλέον νὰ κρατῇ τὸν λογαριασμόν. Γνωρίζω δὲ, ὅτι εἰς μίαν ἐφορείαν τῆς ἐπαρχίας μου ὑπῆρχεν ἕνας ἔφορος πρώην δημοδιδάσκαλος ὁ ὁποῖος καθ’ ἑκάστην δεκαήμερον ὑπέβαλλεν ἀναφορὰν λέγων «ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ παρακολουθήσω τὴν βροχὴν τῶν νέων νομοθετημάτων καὶ πρέπει νὰ στείλετε νέον Ἔφορον καὶ προσωπικὸν τὸ ὁποῖον νὰ παρακολουθήσῃ καὶ συντάξῃ τοὺς φορολογικοὺς καταλόγους», ἐν τούτοις μόνον μετὰ πάροδον διετίας ἐδέησε νὰ ἀποσταλῇ ἐφορειακὸς ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ὁ ἀντίπους ἐκείνου ἐπιζητήσας νὰ βεβαιώσῃ καὶ νὰ εἰσπράξῃ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ὅ,τι ἡ ἀχαρακτήριστος ἀδράνεια καὶ ἀβελτηρία τῆς ὑπηρεσίας εἶχεν ἀφίσει ἐκκρεμὲς ἐπὶ ἔτη. Εἶναι πράγματι σκληρὸν καὶ δυσχερὲς νὰ ζητοῦμεν παρὰ τῶν φορολογουμένων τὴν ταυτόχρονον ἐκπλήρωσιν ὑποχρεώσεων αἱ ὁποῖαι, ἐφόσον ἐπὶ δεκαετίαν εὑρίσκοντο ἐν ἐκκρεμότητι ἐξ ἀνεπαρκείας ἰδίως τῶν φορολογικῶν ὑπηρεσιῶν, ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσι καὶ ὡς παραγεγραμμέναι. Εὐτυχῶς ὑπεβλήθη ἐσχάτως νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου παρέχονται εὐκολίαι ἀρκετὰ σημαντικαὶ εἰς τοὺς φορολογουμένους. Ἐκ τῆς προσωρινῆς καταστάσεως τοῦ Γεν. Λογιστηρίου τῶν 10 μηνῶν τῆς τρεχούσης χρήσεως προκύπτει ὅτι, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τοὺς ἐμμέσους φόρους, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζουν πλεόνασμα 500 ἑκατομμυρίων ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν παρελθοῦσαν χρῆσιν, οἱ ἄμεσοι φόροι παρουσιάζουν πλεόνασμα μόλις 87 ἑκατομμυρίων. Ὁ περίφημος φόρος ἐπιτηδεύματος παρουσιάζει βεβαιώσεις 422.000.000, ἀλλ’ εἰσπράξεις μόνον 150.000.000 κατὰ τοὺς διαρρεύσαντας 10 μῆνας. Ἐπίσης δὲ ἐκ τῆς αὐτῆς καταστάσεως προκύπτει ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἐντατικώτερον καὶ ζωηρότερον ἐξεδηλώθη ἡ ἀντιφορολογικὴ δυσφορία, δὲν ἐσημειώθη ἐντατικωτέρα εἴσπραξις τῶν φόρων ἐν συγκρίσει πρὸς ἄλλας ἐπαρχίας εὑρισκομένας ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας, αἵτινες ὅμως ἀθορύβως καὶ ἀδιαμαρτυρήτως ἐξεπλήρωσαν τὰς ὑποχρεώσεις των. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι διανύομεν δυσχερῆ περίοδον. Ἀνερχόμεθα ἀνηφορικὴν ὁδόν, εἰς τὴν κορυφὴν τῆς ὁποίας δὲν ἐφθάσαμεν εἰσέτι, ἐνῶ τὰ φορολογικά μας βάρη ἀνῆλθον εἰς ὕψος οὐχὶ εὐκαταφρόνητον, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἐπετελέσαμεν ἅλματα καὶ ἅλματα σοβαρά. Ἐξεκαθαρίσαμεν τὸ κυμαινόμενον χρέος καὶ ἐπετύχομεν σταθεροποίησιν πράγματι τῆς δραχμῆς ἐπὶ διάστημα 16 μηνῶν, πρᾶγμα δηλ. τὸ ὁποῖον ἐθεωρεῖτο ὕψιστον εὐτυχὲς γεγονὸς μέχρι πρὸ ὀλίγου, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ ζωὴ τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Κράτους ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὴν ὁδὸν Ἀριστείδου. Ὀφείλει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ μετ’ αὐτοῦ πάντες ἡμεῖς ν’ ἀντιληφθῶμεν ὅτι ἡ ἀνακάθαρσις καὶ ἡ ἐξυγίανσις ἡ οἰκονομικὴ εἶναι ἔργον εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συντελέσουν ὄχι μόνον αἱ κυβερνήσεις, ὄχι μόνον αἱ Βουλαί, ἀλλὰ καὶ ὅλαι αἱ κοινωνικαὶ τάξεις, διότι ὁ λαὸς εἶναι αὐτὸς ὁ ὁποῖος ἀργὰ ἢ γρήγορα καὶ μᾶλλον γρήγορα παρὰ ἀργά, θὰ κληθῇ νὰ κάμῃ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν συνεπειῶν τῶν πολέμων, τῆς καταστροφῆς καὶ τῶν ἀνωμαλιῶν. Γεγονότα ὅπως αἱ νευρικαὶ κρίσεις ἀπὸ τὰς ὁποίας καταλαμβάνεται, γεγονότα ὅπως ἡ παράνομος σύζευξις ἐπαγγελματιῶν ζητούντων ἐλαττώσεις φόρων καὶ δημοσίων παλλήλων ζητούντων ἀντιθέτως αὐξήσεις ἀποδοχῶν, ἐκθέτουν ἀσφαλῶς καὶ τὴν ἀντίληψίν του καὶ τὴν σοβαρότητά του. Δὲν εἴμεθα δὲ ἡμεῖς μόνον οἱ ὁποῖοι καταβάλλομεν προσπαθείας δι’ οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν, ὅλοι οἱ λαοὶ κατέβαλον τοιαύτας προσπαθείας καὶ ἡρωϊκωτέρας μάλιστα ἡμῶν. Οἱ Γάλλοι φορολογούμενοι ἔσπευσαν ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς ἔκκλησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν των περὶ προκαταβολῆς τῶν φόρων. Θὰ εἴμεθα δὲ ἀσφαλῶς ὁ ἔσχατος τῶν λαῶν, ἐὰν καὶ ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐπιπέδου ὑφιστάμεθα νέαν Μικρασιατικὴν καταστροφήν. Ἓν εἶναι τὸ καθῆκον μας: νὰ περικόψωμεν καὶ νὰ περιορίσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὰς περιττὰς δαπάνας καὶ νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου, ὅπως μετὰ μεγαλυτέρας ἀνέσεως καὶ προθυμίας ἀνταποκριθῇ ὁ λαὸς εἰς τὰ φορολογικὰ βάρη τὰ ὁποῖα ὑφίσταται. Τὰ Ὑπουργεῖα Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Γεωργίας δέον τάχιστα ν’ ἐπιδοθοῦν εἰς τὸν κύριον ρόλον των, δηλαδὴ εἰς τὰ παραγωγικά των ἔργα ἀπαλλασσόμενα ἀπὸ κάθε ἄλλην ἐνασχόλησιν μὴ παραγωγικήν. Αἱ ἀποξηράνσεις τῶν πεδιάδων τοῦ Ἀξιοῦ καὶ τοῦ Στρυμόνος τῆς Θεσσαλίας, ἐὰν θέλετε, θ’ ἀποδώσουν εἰς τὴν χώραν ἐκτάσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἰσοδυναμοῦν μὲ ὁλοκλήρους ἐπαρχίας, τὰς ὁποίας μόνον διὰ πολέμου ἠδυνάμεθα νὰ καταλάβωμεν.

§74Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὑπάρχει ἔλλειψις ἐκτάσεως γῆς;

§75Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἀσφαλῶς, εἰς πλείστας περιφερείας ὁ κλῆρος δὲν εἶναι οὐδὲ 15–20 στρέμματα δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν. Εἰς τὴν Θεσσαλίαν μόνον καὶ κυρίως εἰς τὸν Νομὸν Λαρίσης ὑπάρχει ἀληθῶς περίσσεια γῆς. Δὲν ὁμιλῶ περὶ συμβάσεων ἁμαρτωλῶν κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου. Ὁμιλῶ περὶ συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσιν ἀποξηράνσεις ἑλῶν καὶ τὰς ὁποίας νομίζω ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς ἐνέργειαν, ἐφόσον τὸ Κράτος δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῇ, ἀντιθέτως δὲ θ’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν καλλιέργειαν νεκρὸς πλοῦτος, ὁ ὁποῖος μέχρι σήμερον δὲν χρησιμεύει παρὰ μόνον εἰς τὴν παραγωγὴν ἀνωφελῶν κωνώπων.

§76Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πῶς δὲν θὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ Κράτος;

§77Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν ἐνοήσατε τί εἶπον; Εἶπον ὅτι πρόκειται περὶ ἰδιωτικῶν ἑταιρειῶν. Δὲν φαντάζομαι δὲ ὅτι πρόκειται περὶ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Κράτους.

§78Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ζητεῖται νὰ γίνουν αἱ ἀποξηράνσεις ἀποτελεῖ ἐπιβάρυνσιν τοῦ Κράτους.

§79Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἔκαμα διάκρισιν τῶν ἀποξηραντικῶν ἔργων τῶν τριῶν μεγάλων περιφερειῶν. Διότι δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ παρατήσωμεν ὁλοκλήρους ἐπαρχίας εἰς χεῖρας ἰδιωτῶν: ἀλλὰ ὁμιλῶ περὶ ἀποξηραντικῶν ἔργων αἱ ὑπὲρ τῶν ὁποίων συμβάσεις εἶχον περάσει κάποτε ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ δὲν ἠξεύρομεν τί ἀπέγιναν. Ὡμίλησα περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν ὄχι διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ δαπάνης τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ διὰ δαπάνης τῶν Ἑταιριῶν τῶν ἰδιωτικῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι, φρονῶ καὶ πιστεύω εἰλικρινῶς, ὅτι γενησομένη σταθεροποίησις τοῦ συναλλάγματος θὰ συντελέσῃ σοβαρῶς εἰς τὴν αὔξησιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους, διότι διὰ τῆς σταθεροποιήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπακολουθήσῃ συρροὴ χρημάτων καὶ κεφαλαίου καὶ ἑπομένως ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου, ἡ ὁποία παρετηρήθη εἰς ὅλας τὰς χώρας, αἱ ὁποῖαι εἶναι μᾶλλον προηγμέναι ἡμῶν. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Αὐστρίας, ἡ ὁποία μέχρι τοῦ 1922 εὑρίσκετο εἰς τοιαύτην οἰκονομικὴν κατάπτωσιν, ὥστε οἱ Ἕλληνες μετέβαινον καὶ ἠγόραζον ἀντὶ πινακίου φακῆς μέγαρα πριγκηπικά, ἀλλὰ κατόπιν, μετὰ τὴν σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματος καὶ ἐντὸς διαστήματος ἑνὸς ἔτους ἔφθασεν εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε αὐτὴ ἡ ἀγορὰ τῆς Βιένης νὰ παίξῃ εἰς βάρος τοῦ Γαλλικοῦ φράγκου καὶ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ἡ ἀγορὰ νὰ χάσῃ 400 ἑκατ. φράγκα χρυσᾶ. Βλέπετε τὴν Γερμανίαν παρὰ τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβῃ, νὰ εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην κατάστασιν ὥστε νὰ εὐημερῇ. Ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν καὶ παρ’ ἡμῖν νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ τὸ πρᾶγμα τοῦτο ὁπότε ἀσφαλῶς θὰ ἠδυνάμεθα νὰ πιστεύωμεν, παρὰ παρὰ τὰς δυσχερείας τὰς σημερινὰς, ὅτι ἡ αὔριον θὰ ἔσεται ἄμεινον.

§80Σ. ΤΑΛΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Θά μοι ἐπιτρέψητε νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων. Ἔχω ἀσφαλῆ πληροφορίαν, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ εἰλημμένης ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὅστις δὲν θέλει νὰ δεχθῇ τὴν ἑρμηνείαν ἡ ὁποία ἐδόθη προχθές, δηλ. δὲν θέλει νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ διατάγματα αὐτὰ συμφώνως μὲ τὴν δοθεῖσαν ἑρμηνείαν. Ἐὰν ἐφαρμοσθῇ καὶ ἀπὸ τὰ κατώτατα δικαστήρια ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐννοεῖτε ποῖαι τρομακτικαὶ συνέπειαι θὰ προκύψουν. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν ὅσα δυνηθῶμεν, διὰ νὰ μὴ δημιουργηθῇ ἀναστάτωσις.

§81Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Τὰ δικαστικὰ νομοθετικὰ διατάγματα ἐξητάσθησαν μετὰ προσοχῆς καὶ ἐπιμελείας πολλῆς ἐκ μέρους τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἤδη ἔχει προβῆ εἰς κατηγορηματικὰς δηλώσεις ὅτι μετὰ τὴν πάροδον τῶν τεσσάρων μηνῶν, ἐφόσον δὲν εἰργάσθη κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, χωρὶς ἑπομένως νὰ ὑπαναχωρῇ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν ἐκτεθεῖσαν γνώμην της. Ἐφόσον ὑπάρχει ἓν Ν. Διάταγμα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν σύστασιν τοῦ ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου καὶ τὰ προσόντα τῶν δικαστ. ὑπαλλήλων καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει ἐπεξεργασθῆ ἀρκούντως ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν εἰς ἣν μετέχουν ὅλα τὰ κόμματα, θὰ ἐπρότεινον ὅπως κυρωθῇ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα ἰσχύει ὡς νόμος ἀπὸ δύο ἐτῶν, ὡς δὲ ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἰσχύει ἀπὸ ἓξ περίπου μηνῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτου εἰργάσθη καὶ ἐργάζεται τὸ Α. Δ. Συμβούλιον.

§82Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀφήσατέ το δι’ αὔριον.

§83Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουρ. Δικ.). Πρόκειται περὶ ἑνὸς μόνον Νομ. Διατάγματος, τὰ ἄλλα τὰ ἀφίνομεν. Ὑπάρχουν δὲ περὶ τὰ 40 ἄλλα Ν. Δ. ἀφορῶντα τὴν δικαιοσύνην. Τοῦτο ἀποτελεῖ τὸν καταστατικὸν χάρτην, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν τῆς διοικήσεως τῆς Δικαιοσύνης καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐγερθῇ ἀντίρρησις, διότι ἡ ἰδία κατάστασις ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ.

§84Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθῇ, μόνον θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ νομισθῇ ὅτι ἡ σπουδὴ εἶναι ταλάντευσις.

§85Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Κατ’ ἐμὲ δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ποῦ στηρίζεται ὁ Ἄρειος Πάγος νὰ θεωρῇ τὰ διατάγματα ὡς ἀνεφάρμοστα.

§86Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐγὼ λέγω ὅτι δίδεται ἀφορμὴ νὰ τ’ ἀποδεχθῇ ἤδη.

§87Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Δηλῶ ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐμμένει εἰς τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν καὶ δὲν δύναται νὰ δώσῃ πίστιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν βασιμότητα τῆς πληροφορίας, ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος ἐξεδήλωσε τοιαύτην ἀπόφασιν.

§88Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ διστάζω νὰ πιστεύσω, ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος ἔλαβεν ἀπόφασιν.

§89Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικ.). Ἡ πληροφορία ἡ ὁποία διεβιβάσθη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν εἶναι, ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος φρονεῖ ὅτι καλὰ θὰ εἶναι νὰ κυρωθῇ διὰ νὰ μή ὑπάρξῃ καμμία ἀμφισβήτησις ἐπὶ νομοθετήματος μεγάλης σημασίας διὰ τὴν Δικαιοσύνην, οἷον εἶναι τὸ περὶ συστάσεως τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ συμβουλίου, καὶ καλὰ θὰ εἶναι νὰ ψηφισθῇ τὸ Διάταγμα τοῦτο· διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοθετικὸν τοῦτο διάταγμα.

§90Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐνῶ προσπαθεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ χαρακτηρίσῃ μερικὰ Διατάγματα ὡς λίαν ἐπείγοντα καὶ νὰ ψηφίσῃ αὐτά, ἀφήσαμεν δύο σπουδαιότατα Διατάγματα τὰ ὁποῖα τείνουν νὰ καταστήσουν ἐπ’ ἄπειρον πεινῶντας τοὺς ἀπολυθέντας ἐκ τοῦ στρατεύματος ἀξιωματικούς. Τὸ ἓν Διάταγμα εἶναι τὸ προβλέπον περὶ τῆς συντάξεως τῶν ἀξιωματικῶν, τὸ δὲ ἄλλο τὸ περὶ Ταμείου Ἀλληλοβοηθείας, καίτοι δὲ παρῆλθε τόσος χρόνος ἀπὸ τοῦ νέου ἔτους τὸ Ταμεῖον δὲν δίδει βοηθείας, διότι δὲν ἐψηφίσθη τὸ Διάταγμα καὶ ἀρνεῖται νὰ καταβάλῃ εἰς αὐτοὺς τὸ βοήθημα. Παρεκάλεσα πανειλημμένως νὰ ὑποβληθῶσι πρὸς κύρωσιν τὰ δύο αὐτὰ Διατάγματα, ἵνα μὴ ὁ κόσμος πεινᾷ διότι χωρὶς νὰ πταίουν ἀπελύθησαν τοῦ στρατεύματος οἱ ἐν λόγῳ ἀξιωματικοί. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ συμφωνήσῃ ἀμέσως καὶ αὔριον τὸ βράδυ νὰ ψηφίσωμεν τὰ Διατάγματα αὐτά.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ἅπαξ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Σ)βρίου Ν. Διατάγματος περὶ συγκροτήσεως τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου κλπ.». Ἄρθρον 1ον, δεκτόν, 2ον, 3ον, 4ον δεκτὰ ἐπίσης.

§92Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι περιττεύει ἡ ἀνάγνωσις, ἐὰν πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ ἀρκεσθῇ μόνον εἰς μίαν τυπικὴν διαδικασίαν, ἐνῶ πιστεύομεν ὅτι ἐδῶ ἐκτελεῖται νομοθετικὴ ἐργασία. Ἀφήσατέ τα.

§93Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικ.). Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον γίνονται αἱ ψηφίσεις τῶν Διαταγμάτων.

§94Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Γίνονται κατ’ ἄλλην διαδικασίαν, κ. Ὑπουργέ, καὶ ὄχι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§95Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Τὴν τελευταίαν στιγμὴν δὲν φέρνουν τοιαῦτα Διατάγματα πρὸς ψήφισιν. Ἀναγινώσκονται κατόπιν ὑπὸ τοῦ Γραμματέως, καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ Διατάγματος, μέχρι τοῦ 18, ἅτινα γίνονται δεκτὰ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὡς καὶ τὸ σύνολον.

§96Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐδῶ μεταβάλλετε ὁλόκληρον τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ ἔπρεπε νὰ αἰσχύνεσθε.

§97Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικ.). Ὅλας τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἀπεδέχθη ἡ Κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, τὰς ψηφίζει ἡ Βουλή.

§98Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἀποτελεῖ τὴν Βουλήν. Ἂν ἐπρόκειτο διὰ τῶν ἐπιτροπῶν νὰ λύωνται τὰ ζητήματα, θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ἐρχώμεθα ἐδῶ.

§99Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικ.). Αὐτὸ ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχον ὅλα τὰ κόμματα.

§100Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Δὲν ψηφίζεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἓν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἀνατρέπει ἄρδην μίαν κατάστασιν. Μέχρι σήμερον λόγῳ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Διατάγματος ἔχουν γεννηθῆ πολλὰ ζητήματα καὶ ὑποβάλλει ὁ καθένας τροποποιήσεις τὰς ὁποίας δὲν γνωρίζομεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐπὶ ἑνὸς θεσμοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ὁλόκληρον τὸ μέλλον τῆς Χώρας, διότι ἐπὶ τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ θὰ στηριχθοῦν πλεῖστα ὅσα ζητήματα. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ γίνεται αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, χωρὶς νὰ ἔχῃ κατατοπισθῇ ἡ Βουλή. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι φοβούμεθα τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ σπεύδομεν νὰ λάβωμεν μέτρα διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ἐπιτύχωμεν παρανόμως. Ὑπάρχουν τόσα Νομοθετικὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι κανονίσει νομικὰς σχέσεις, τὰς ὁποίας ἀνατρέπετε ἄρδην, διὰ τοῦ τρόπου τὸν ὁποῖον μεταχειρίζεσθε ψηφίζοντες ἀσυζητητεὶ ταῦτα, ψηφίζετε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀπούσης τῆς Βουλῆς. Διαμαρτύρομαι διότι ψηφίζονται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τοιαῦτα νομοθετήματα, χωρὶς νὰ λάβῃ παντάπασιν γνῶσιν ἡ Βουλή.

§101Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Οὐδεὶς ἀρνεῖται ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα Νομοθετικὰ Διατάγματα σοβαρώτατα, περιέχοντα ρύθμισιν διαφόρων πραγμάτων καὶ καταστάσεων. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ νομοθετικὸν αὐτὸ διάταγμα ἀφορᾷ τὴν λειτουργίαν τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἐργάζεται τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν κυρωθῇ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, εἶναι ἐνδεχόμενον, ἂν ὁ Ἄρειος Πάγος ἔχῃ πράγματι—ὅπερ ἐγὼ ἀρνοῦμαι—τὴν ἐκτεθεῖσαν γνώμην, νὰ σταματήσῃ ἡ ἐν γένει λειτουργία τοῦ Ἀν. Δ. Συμβουλίου. Δὲν πρόκειται περὶ μεταθέσεων κλπ. Τὸ νομοθετικὸν αὐτὸ διάταγμα ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν μετέχουν ὅλα τὰ Κόμματα.

§102Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ τὸ συζητήσῃ ἡ Βουλή.

§103Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἀκριβῶς διότι ἡ ἐσπευσμένη ψήφισις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνισχύσῃ τὸν Ἄρειον Πάγον εἰς τὴν ἀντίληψιν αὐτήν, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει νὰ ἀναβληθῇ.

§104Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐπιχειροῦντες νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, σημαίνει ὅτι ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας τὸ τετράμηνον καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει γίνῃ δεκτὴ ἡ ἄποψις αὕτη, ὑποτίθεται ὅτι ὅλα τὰ ἄλλα μένουσιν ἔκθετα.

§105Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Ἂν ψηφίσωμεν καὶ τὸ Διάταγμα τοῦτο κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, δὲν νομίζω ὅτι θὰ δώσωμεν ἐπιχείρημα ἐξ ἀντιδιαστολῆς ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο...

§106Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, ὅτι τὸ τετράμηνον ἔληξε καὶ συνεπῶς ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας τὴν ἀπόφασιν τοῦ Α. Πάγου τὴν μέλλουσαν νὰ ἐκδοθῇ. Καὶ ἀκριβῶς, διότι ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, ἐπιχειροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον.

§107Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα. Ἐδῶ εἶναι σωρεία τοιούτων Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐκυρώθησαν.

§108Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ κακὸν εἶναι, ὅτι ἀνεκινήθη αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι ἂν δὲν ἀνεκινεῖτο, οὐδεὶς θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ μετὰ τὰ ὑποβληθέντα ἐπιχειρήματα προτιμῶμεν νὰ ἀναβληθῇ.

§109Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκ τῶν ὅσων ἤκουσα προκύπτει, ὅτι ταῦτα δὲν ἀφορῶσι τὴν λειτουργίαν τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου, διότι εἰς αὐτὴν ἀφορᾷ μόνον τὸ ἄρθρον 1. Τὰ ὑπόλοιπα κανονίζουσι διαγωνισμούς, προσόντα, μεταβολὰς καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἡ σπουδή σας νὰ ψηφισθῇ καὶ ὅλη σας ἡ ἐπιχειρηματολογία διὰ τὴν σπουδὴν αὐτὴν ἐστράφη εἰς τοῦτο: ὅτι, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὑπάρχει κίνδυνος, ἐὰν ὁ Ἄρειος Πάγος ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἀνεκοίνωσε προηγουμένως, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἔχετε τὸν νόμον ὅστις σᾶς δίδει τὴν εὐρυτάτην δικαιοδοσίαν, νὰ ρυθμίσετε ὅπως θέλετε τὰ πράγματα. Δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ κάμητε προαγωγάς, μεταθέσεις καὶ ὅ,τι ἄλλο ἀπόκειται εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Συμβουλίου. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, καὶ ἐν τοιαύτῃ ἀκόμη περιπτώσει, δὲν θὰ ἦτο φρόνιμον ἡ Βουλὴ νὰ σπεύσῃ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοθέτημα αὐτό, ἀφοῦ ἦλθεν ἐνταῦθα ἀγνοοῦσα τὰς λεπτομερείας τῶν διατάξεων τοῦ Διατάγματος. Δὲν γνωρίζω τίνα γνώμην ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Εἶπον προχθὲς τὶ δύναται νὰ προκύψῃ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑρμηνείαν, ἀλλὰ πάντως τοῦτο θὰ τὸ κρίνῃ ἡ Βουλή. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν νομίζετε, ὡς ὁ ἁρμόδιος διαχειριστὴς τοῦ ζητήματος, ὅτι θὰ εὑρεθῆτε εἰς κίνδυνον νὰ παρεμποδίσητε τὴν λειτουργίαν τοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἀρείου Πάγου, εἶναι ὀρθὸν νὰ περιορισθῆτε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν μόνον τοῦ πρώτου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰ τῆς λειτουργίας τοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἀρείου Πάγου.

§110Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ.

§111Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Πρὸ ἑνὸς μηνὸς ἐψηφίσαμεν ἕνα νόμον περὶ τοῦ μεταθετοῦ τῶν δικαστῶν. Ἤδη θέλομεν νὰ τὸν τροποποιήσωμεν. Ἐπιτρέπεται νὰ γίνωνται τοιαῦτα πράγματα; Μᾶς φέρετε ἕνα νομοσχέδιον μὲ 30 ἄρθρα χωρὶς νὰ προφθάσωμεν νὰ τὰ διαβάσωμεν καὶ νὰ ἴδωμεν ποῖαι τροπολογίαι ἔγιναν. Εἶναι πράγματα σοβαρὰ αὐτά;

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 19ον. Δεκτόν. Ἄρθρον 20όν. Δεκτόν. Ἄρθρον 21ον.

§113Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι σοβαρώτατον καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ἔπρεπε λεπτομερέστερον νὰ ἐξετάσωμεν αὐτό. Πρέπει νὰ ρυθμίσωμεν τὰ ζητήματα αὐτὰ κατὰ τρόπον λυσιτελέστερον. Δι’ αὐτὸ ὑποβάλλομεν τὴν πρότασιν περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§115Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικ.). Ποιοῦμαι τὴν δήλωσιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα ὡς ἔχει, τὸ δέχομαι ἀλλὰ προκειμένου νὰ δεχθῇ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ δι’ ἓν ἄρθρον ἐνῷ ἔχουν ψηφισθῆ 21, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ αὐτὸν τὸν συμβιβασμόν.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεδομένου ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν κ. Βουλευτῶν πρὸς ψηφοφορίαν δὲν εἶναι ἐπαρκής, ἀναβάλλεται ἡ ψηφοφορία.

§117Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Δικ.). Προκειμένου νὰ περατώσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, προτείνω νὰ ρυθμίσωμεν τὰς ἐργασίας κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον ἢ νὰ ἐπανέλθωμεν μετὰ τὸ φαγητὸν καὶ νὰ συνεχίσωμεν μέχρις ὅτου ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος τῶν ρητόρων καὶ νὰ ἔχωμεν καὶ αὔριον συνεδρίασιν ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δηλαδὴ τὴν Παρασκευὴν νὰ μὴ ἔχωμεν ἐπερωτήσεις.

§118Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔδειξε πάντοτε καλὴν διάθεσιν διὰ τὴν συζήτησιν ἡ ἔλλειψις δὲ συνεννοήσεως ἐπέφερε τὸ ἀποψινὸν ἀποτέλεσμα.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡμεῖς δεχόμεθα νὰ μὴ διακοπῇ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον, ὥραν 5 μ. μ. (Ὥρα 9 30′ μ. μ.)