1928.03.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 51Η

ΤΗΣ 13 ΜΑΡΤΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα καὶ νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ἡ συνέλευσις βιομηχάνων–ἐφοπλιστῶν καὶ ἐμπόρων Σύρου διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς φορολογίας τῆς κατὰ τεκμήριον συνολικῆς καθαρᾶς προσόδου, καὶ παρακαλεῖ νὰ περιορισθῇ αὕτη εἰς τοὺς μὴ τηροῦντας ἐμφανῆ ἐπιχείρησιν. Ἡ ὁμοσπονδία τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Μακεδονίας ἀναγγέλλει, ὅτι τὴν 24ην τ. μ. καὶ ὥραν 10 π. μ. θὰ ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας του ἐν Θεσσαλονίκῃ τὸ Γʹ Πανελλήνιον Συνέδριον καὶ παρακαλεῖ τοὺς κ. κ. βουλευτὰς νὰ τιμήσουν τὸ Συνέδριον διὰ τῆς παρουσίας των. Ὁ βουλευτὴς κ. Ξ. Μαυρομμάτης καταθέτει διαμαρτυρίαν τοῦ πανηπειρωτικοῦ συνδέσμου ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Διατάγματος περὶ λιανικῆς πωλήσεως καπνοῦ παρ’ αὐτῶν. Ὁ Πρόεδρος τῆς κοινότητος Ἡρακλείου (Κάτω Τζουμαγιᾶς) παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν στέγασιν 500 οἰκογενειῶν προσφύγων διαμενουσῶν εἰς προσωρινὰ παραπήγματα ἀπὸ πολλοῦ. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς γεωργικῆς ὀργανώσεως τοῦ χωρίου Ἀριόβης–Κομοτηνῆς διαμαρτύρονται, διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης. Ὁ Πρόεδρος τοῦ συνδέσμου καρραγωγέων Βόλου παρακαλεῖ, ὅπως παραταθῇ ἡ προθεσμία ὑποβολῆς αἰτήσεων ἀποζημιώσεως ἡνιόχων καὶ ἰδιοκτητῶν φορτηγῶν ὀχημάτων. Τὸ συνδικάτον καπνεργατῶν Ξάνθης «Ἄμυνα» διαμαρτύρεται διὰ τήν σύλληψιν τοῦ ἐκτελεστικοῦ ἐπιτρόπου τῆς καπνεργατικῆς Ὁμοσπονδίας. Οἱ καπνεργάται Πράβου ὑποβάλλουν ψήφισμα τῆς γεν. συνελεύσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦν τὴν μὴ διάλυσιν τῶν ὀργανώσεων καὶ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀπολυθέντων ἐργατῶν. Οἱ καπνεργάται Δράμας ὑποβάλλουν ψήφισμα διαμαρτυρίας κατὰ τῆς διαλύσεως τοῦ σωματείου των ἡ «Εὐδαιμονία». Ἡ ἕνωσις ἐργατῶν καὶ ἐργατριῶν ῥαπτῶν Πειραιῶς ὑποβάλλει ὑπόμνημα διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλεῖ, ὅπως ἀποζημιωθῶσι, διότι ἐστερήθησαν τῆς ἐργασίας των λόγῳ τῆς συμβάσεως Δημοσίου–Κυρκίνη. Ἡ γενικὴ ἕνωσις ἰδιοκτησίας Χανίων ὑποβάλλει ἀναφορὰν, διὰ τῆς ὁποίας διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐπανασυζήτησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ὁ λαὸς κοινότητος Καναλίων Καρδίτσης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐγκατάλειψίν του ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων καὶ ζητοῦν ἐλάττωσιν παντὸς φόρου, καθόσον ὑπέστησαν τρομερὰς ζημίας ἐκ τῆς ἀκρίδος. Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Βολουδάκης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ἐμπόρων καὶ ἐπαγγελματιῶν Χανίων, παρακαλούντων, ὅπως ἀνασταλῇ ἡ προθεσμία περὶ αὐξήσεως τῶν μισθωμάτων τοῦ ἰσχύοντος ἐνοικιοστασίου. Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Ζούκας καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ὁπλιτῶν ξηρᾶς καὶ χωροφυλακῆς Τρικάλλων, ζητούντων ὅπως ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν καὶ οὐχὶ εἰς τὴν πολιτικὴν σύνταξιν. Οἱ πρόσφυγες Λέσβου ὑποβάλλουν ψήφισμα, δι’ οὗ παρακαλοῦν ὅπως ἐπιταχυνθῇ ἡ ἔναρξις τῆς πληρωμῆς τοῦ συμπληρωματικοῦ μητρώου καὶ διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀνάκρισιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐξακριβώσεως τῶν βακουφικῶν κτημάτων. Οἱ πρώην Ἐπιθεωρηταὶ τῶν Δημ. Σχολείων Ἰωάννης Στόρης καὶ Γ. Προφαντόπουλος ὑποβάλλουν αἴτησιν καὶ ζητοῦν τὴν ἀνάκλησιν τοῦ Διατάγματος δι’ οὗ παρανόμως ἀπελύθησαν. Ὁ λαὸς τῆς Κοινότητος Βουγαρίων διαμαρτύρεται διὰ τὴν παραμέλησιν τῆς ὁδοῦ Πεταλιδίου Κορώνης. Ὁ βουλευτὴς Πρεβέζης κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει αἰτήσεις τῶν δημοδιδασκαλισσῶν καὶ τῆς ἑνώσεως δημοδιδασκάλων Πρεβέζης, τοῦ Συνδέσμου προσφύγων Πρεβέζης, τοῦ Συνεταιρισμοῦ Νεοχωρίου τῶν ἀέργων σιγαροποιῶν Ἄρτης καὶ τῆς Πανηπειρωτικῆς Ἑνώσεως ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν, παρακαλούντων τὴν Βουλὴν ὅπως συστήσῃ τὴν ἱκανοποίησιν διαφόρων αἰτημάτων αὐτῶν. Οἱ Πρόεδροι τῆς Συνομοσπονδίας τῶν Ἐπαγγελματιῶν τῆς Ἑλλάδος ὑποβάλλουν ὑπόμνημα, παρακαλοῦντες ὅπως διαταχθῇ τὸ ἄμεσον κλείσιμον τῶν Καζίνων Διονύσου καὶ Ἁγίου Ἀνδρέου, διότι ἔχουν τὴν γνώμην ὅτι τὰ δύο ταῦτα Κέντρα εἶναι ἡ κυριωτέρα ἀφορμὴ τῆς ἐμπορικῆς καὶ ἐπαγγελματικῆς κρίσεως. Οἱ κάτοικοι Χαρακοπιοῦ ἐν συλλαλητηρίῳ διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἔλλειψιν ὁδῶν συγκοινωνίας καὶ παρακαλοῦν, ὅπως κατασκευασθῇ τὸ ὑπολειπόμενον μικρὸν τμῆμα τῆς ὁδοῦ Λογκᾶς–Πεταλιδίου. Ὁ Ἐμπορικὸς, Ἐπαγγελματικὸς καὶ Γεωργικὸς κόσμος Ἄργους κατόπιν συλλαλητηρίου διαμαρτύρεται διὰ τὴν βαρεῖαν φορολογίαν καὶ τὰ ἐπιβαλλόμενα σκληρὰ μέτρα εἰσπράξεως. Ὁ Γεν. Πρόεδρος τῆς Ἑνώσεως πολεμοπαθῶν διαμαρτύρεται διὰ τὰ βυσσοδομούμενα κατὰ τῶν ζωτικῶν συμφερόντων των πρὸς ἀκριβοδικαίαν λύσιν τῶν ἀποζημιώσεών των. Οἱ ἰδιοκτῆται οἰκοπέδων τῆς Κοινότητος Γαστούνης ὑποβάλλουν αἴτησιν, διὰ τὴν ἄδικον στέρησιν τῶν περιουσιῶν των ἀπὸ τοῦ 1922. Οἱ παλαιοὶ ὁπλαρχηγοὶ καὶ ἀγωνισταὶ τῆς Κρήτης ὑποβάλλουν ὑπόμνημα περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου τῶν συνταξιούχων ἐφέδρων ἀξιωματικῶν ὁπλαρχηγῶν καὶ συμπληρωματικῆς ἐγγραφῆς τῶν ὀνομάτων ἀναδρομικῶς εἰς τὸν πίνακα. Κρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Συγγροῦ ὑποβάλλουν ἀναφορὰν παραπονούμενοι, διότι καίτοι ἡ Εἰσαγγελία διέταξε τὴν ἀποφυλάκισίν των ἡ Ἐπιτροπὴ ἀσφαλείας κρατεῖ αὐτοὺς εἰς τὰς φυλακάς. Τὰ ἐπαγγελματικὰ καὶ ἐργατικὰ σωματεῖα Ἄργους διαμαρτύρονται διὰ τήν βαρεῖαν φορολογίαν καὶ τὴν ἀπηνῆ καταδίωξιν τῶν φορολογουμένων. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσης κ. Δ. Καζάκης καταθέτει ψήφισμα, αʹ) Σπουδαστῶν Θεσσαλίας, βʹ) Κοινότητος Κεραμιδίου καὶ γʹ) Πανθεσσαλικοῦ Συνεδρίου Βόλου ἀξιοῦντων ἄμεσον καὶ σύγχρονον ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων Θεσσαλίας μετὰ τοιούτων Φιλίππων καὶ Στρυμόνος. Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πετρίδης καταθέτει τηλεγράφημα ἐξ Ἄργους, ἀναφέρον, ὅτι ὁ λαὸς ἐν συλλαλητηρίῳ διαμαρτύρεται διὰ τὴν βαρυτάτην φορολογίαν καὶ ζητεῖ τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς ἀνακούφισιν αὐτοῦ. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Σκουλᾶς Μ. Τσαρλαμπᾶς κλπ. καταθέτουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 15 Ὀκτωβρίου 1927 περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 20 Δεκεμβρίου 1926 ψηφίσματος τῆς Βουλῆς περὶ ἐπαναφορᾶς ἀξιωματικῶν. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Σωτηριάδης, Χ. Λαδᾶς, Δ. Κάκαβος, Ε. Φωτάκης κλπ. καταθέτουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. περὶ Στρατιωτικῆς Ἱεραρχίας καὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4)7 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ὀργανισμοῦ περὶ προσόντων κλπ. ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νόμων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Μιαούλης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσλήψεως ἐφέδρων εἰς διαφόρους ἐπιχειρήσεις». Ὁ Εἰσαγγελεὺς Ἐφετῶν Λαρίσης ζητεῖ ἄδειαν διώξεως κατὰ τοῦ βουλευτοῦ κ. Ν. Κουπαρούσου.

§2Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, κ. Πρόεδρε, ἐὰν ἰσχύῃ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω.

§4Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἐφόσον τοῦτο συμβαίνει, καὶ ὁ Κανονισμὸς κάμνει διάκρισιν τῶν ἐρωτήσεων καὶ ἐπερωτήσεων, πρέπει τὰ πράγματα νὰ τεθοῦν εἰς τὴν θέσιν των. Πρὸ ἡμερῶν ὑπέβαλον μίαν ἐπερώτησιν σκοπῶν νὰ ἀσκήσω ἔλεγχον ἐπὶ τοῦ χοροῦ τῶν μεταθέσεων τῶν τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων κατὰ παράβασιν τοῦ σχετικοῦ νόμου, περὶ μεταθέσεων καὶ κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων. Τὴν ἐπερώτησιν αὐτὴν δὲν τὴν εὑρίσκω εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἐσκόπουν νὰ ὑπάγω νὰ ἐρωτήσω εἰς τὰ Γραφεῖα τῆς Βουλῆς, ὁπότε ἔλαβον ἀπάντησιν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, ὡς ἂν νὰ ἐπρόκειτο περὶ ἐρωτήσεως. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἐρωτήσεως, ἀλλὰ περὶ ἐπερωτήσεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παράπτωμα τῆς ὑπηρεσίας τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι πρὸς θάνατον.

§6Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Παρακαλῶ, λοιπόν, νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ληφθῇ πρόνοια διορθώσεως.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν.

§9Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἀναφορὰν τοῦ λαοῦ Γαργαλιάνων, συνελθόντος εἰς συλλαλητήριον διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐκδικάσεως τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων, καὶ νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν αἰτημάτων των.

§10Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Οἱ κάτοικοι τῆς κωμοπόλεως Γαργαλιάνων παραπονοῦνται ἐναντίον τῶν ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι μετέβησαν διὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ φόρου οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδεύματος καὶ καθώρισαν ἕνα ποσοστὸν φόρου ὑπέρογκον. Ὑπάρχει ἤδη ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἣν πρὸ ἡμερῶν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν Γενικὸν Γραμματέα καὶ παρακαλῶ νὰ διαταχθῇ ἡ μετάβασις ἑνὸς ἐπιθεωρητοῦ, ὅστις νὰ προβῇ εἰς ἐξακρίβωσιν τῶν παραπόνων των.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἀποτάκτου ὑποπλοιάρχου τοῦ Π. Ναυτικοῦ Π. Μοσχούλα, ὁ κ. Φ. Μοσχούλας.

§12Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἀποτάκτου ὑποπλοιάρχου τοῦ Π. Ν. κ. Π. Μοσχούλα τὸν ὁποῖον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν κατέταξε εἰς τὸν πίνακα Βʹ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τὶ ἀπέγινε τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλήν.

§13Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ἐλήφθη πρόνοια.

§14Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ταυτοχρόνως ἀνήκει καὶ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπεβλήθη εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπήν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὑρίσκεται εἰς τὴν οἰκείαν Ἐπιτροπήν. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 13 Νοεμβρίου 1927 περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 6 Φεβρουαρίου 1926 περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2189 τοῦ 1920 περὶ ἐξαγορᾶς τῆς κυριότητος ἐμφυτευτικῶν κτημάτων κλπ. Δεκτόν. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρωτικῆς τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 8 Ἰουνίου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ εὑρεσιτεχνίας καὶ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ διατάξεων». Δεκτόν. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ συστάσεως Ταμείου Προνοίας Ἰδιοκτητῶν αὐτοκινήτων λεωφορείων». Δεκτόν. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Ν)βρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 18 Ἀπριλίου 1926 «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ Κυριακῆς ἀναπαύσεως νόμων». Δεκτόν. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Γ. Πεσμαζόγλου ἔχει τὸν λόγον.

§16Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἡ ἀπεικόνισις τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου δὲν θὰ ἦτο πλήρης, ἐὰν δὲν παρείχομεν καὶ τὸν κατάλογον διαφόρων δανείων πρὸς τρίτους καταβληθέντων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῇ ἐγγυήσει τοῦ Δημοσίου. Τὰ ὑπόλοιπα τῶν ποσῶν τούτων τὴν 31 Μαρτίου 1927 ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 739.017.695.95. Ἐννοεῖται οἴκοθεν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἀναφέρομεν μόνον πρὸς μνείαν καὶ δὲν τὸ συμπεριλαμβάνομεν εἰς τὸ Δημόσιον Χρέος, διότι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δύνανται ν’ ἀποτελέσῃ μέρος αὐτοῦ, ἐφόσον ἀποτελεῖ ἁπλῆν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου, ἥτις καλύπτει διὰ κάθε ἐνδεχόμενον τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ ἐφόσον οὐδεμία πιθανότης ὑπάρχει, πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον, τὸ Δημόσιον νὰ ὑποχρεωθῇ εἰς τὴν καταβολὴν οἱουδήποτε ἐκ τῶν ποσῶν τούτων. Πρέπει ἐν τούτοις νὰ ληφθῇ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν ἑτέρα ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου, ἥτις εἶναι ἄγνωστον ποίαν ἔκτασιν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ. Πρόκειται περὶ τῶν ὁμολογιῶν, τὰς ὁποίας ἐξέδωσεν, ἐκδίδει καὶ θὰ ἐκδώσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ἀνταλλαξίμων, διὰ τὴν ἀποζημίωσιν μέρους τῆς ἐγκαταλειφθείσης ἐν Τουρκίᾳ περιουσίας των. Ὡς γνωστόν, διὰ τῆς συμβάσεως τῆς 26 Ὀκτωβρίου 1926, καὶ διὰ τῶν γενομένων μετέπειτα τροποποιήσεων, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκδώσῃ τοκοφόρους πρὸς 8% ὁμολογίας, μέχρι ποσοῦ δρχ. 3 δισεκατ. πρὸς τὸν ἀνωτέρω σκοπόν. Αἱ ὁμολογίαι αὗται, πλὴν τῆς ἐγγυήσεως τοῦ Δημοσίου, ἔχουσιν ὡς ἐγγύησιν καὶ ὁλόκληρον τὴν ἐν Ἑλλάδι ἐγκαταλειφθεῖσαν Μουσουλμανικὴν περιουσίαν, διὰ τῆς ἐκποιήσεως τῆς ὁποίας διενεργεῖται ἡ ἀπόσβεσις τῶν ὁμολογιῶν. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 3 δισεκατ. ὁμολογιῶν ἡ Τράπεζα ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κρατήσῃ ὁμολογίας μέχρι ποσοῦ 600 ἑκατομ. τὸ ἀντίτιμον τῶν ὁποίων ὑπεχρεοῦτο νὰ καταβάλῃ εἰς τὸ ἄρτιον τοῖς μετρητοῖς, ἀναλόγως τῆς ἀπαιτήσεώς του, εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν δικαιούχων. Διὰ τὰ ὑπὸ τῆς Τραπέζης καταβληθέντα μετρητὰ εἰσπράττεται παρὰ τῆς Τραπέζης ἐπιτόκιον 8½% καὶ ἔχει αὕτη πρόσθετον ἐπ’ αὐτῶν ἀσφάλειαν τὸ πρόσθετον τέλος 20% τοῦ νόμου 3312. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ συνολικὸν τοῦτο ποσὸν τῶν 3 δισεκατομμυρίων ἀπεδείχθη ἐν τῇ πράξει ἀνεπαρκές, ἡ Τράπεζα διὰ νεωτέρας συμβάσεως (24–5–27) ὑπεχρεώθη νὰ διανείμῃ καὶ τὰ 600 ἑκατομμύρια τῶν ὁμολογιῶν, τὰς ὁποίας εἶχε κρατήσει ὡς ἀντίκρυσμα τῶν καταβληθέντων μετρητῶν, πλὴν δὲ τούτων καὶ ἕτερα 150 ἑκατ. εἰς μετρητά. Ἀλλὰ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἐπήρκεσε καὶ ἡ Τράπεζα, ὡς πληροφοροῦμαι, ἠναγκάσθη νὰ ἐκδώσῃ ἄνευ νεωτέρας συμβάσεως, τῇ ἐγκρίσει ὅμως τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἕτερον ποσὸν προσωρινῶν τίτλων, πρὸς δὲ νὰ δώσῃ καὶ τὸ ἀνάλογον ποσὸν τῶν μετρητῶν. Οὕτω ἡ Τράπεζα ἐχορήγησε μέχρι σήμερον:

Ὡς πληροφοροῦμαι, ἀπομένει ἀκόμη ὑπόλοιπον πρὸς ἐντελῆ κάλυψιν τῶν ἐν τῷ αʹ καὶ βʹ μητρῴῳ ἀπαιτήσεων 200–300 ἑκατομμ. τὰ ὁποῖα ἐξακολουθεῖ νὰ πληρώνῃ ἡ Τράπεζα. Εἶναι ἤδη γνωστόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προβαίνει εἰς τὰς ἀναγκαιούσας συνεννοήσεις μετὰ τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ τῆς Τραπέζης διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ τρόπου τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ἐν τῷ συμπληρωματικῷ μητρῴῳ ἐγγραφομένων, οἵτινες τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἔχουσι μὲ τοὺς προηγουμένους ἐπὶ τῆς ἐγκαταλειφθείσης ἐνταῦθα Μουσουλμανικῆς περιουσίας. Δὲν θὰ ἦτο σοβαρὸν ν’ ἀναφέρωμεν ἐνταῦθα τὰς κρατούσας διαδόσεις, διὰ τοῦτο περιορίζομεν τὴν κρίσιν μας ἐπὶ τῶν πιθανωτέρων ἀριθμῶν, οἵτινες ἀναβιβάζουσι τὸ ἀπαιτηθησόμενον ποσὸν εἰς 2 δισεκατομ. 300 ἑκατομμύρια. Ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 460 ἑκατομμύρ. θὰ καταβληθῶσι τοῖς μετρητοῖς, τὰ δὲ 1 δισεκατομμύριον 840 ἑκατομμύρια εἰς ὁμολογίας. Κατὰ συνέπειαν ἡ ὅλη Μουσουλμανικὴ περιουσία θὰ βαρυνθῇ ἀσφαλῶς μὲ ποσὸν 6 δισεκατομ. 550 ἑκατομ. Εἰς τὸ περισπούδαστον σχετικὸν βιβλίον τοῦ ὑποδιοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κ. Τσουδεροῦ ἀναφέρεται, ὅτι ἡ γενομένη ἐκτίμησις τῆς περιουσίας ταύτης ἀνέρχεται εἰς 4½ δισεκατομμύρια, καὶ ὅτι, μάλιστα, ἡ πρᾶξις ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ ἐκτίμησις εἶναι μικρὰ καθ’ ὅσον τὰ ἐκποιούμενα κτήματα ἀποδίδουσι περισσότερον τῶν ὑπολογισθέντων. Εὐχόμεθα ἡ πρόγνωσις τοῦ κ. Τσουδεροῦ νὰ ἐπαληθεύσῃ καὶ ἐπὶ τῶν μὴ εἰσέτι ἐκποιηθέντων κτημάτων. Ἐν τούτοις οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντιλέξῃ ὅτι ἡ ἀξία τούτων εἶναι στενώτατα συνδεδεμένη μὲ τὴν ἀγοραίαν τιμὴν τῶν ὁμολογιῶν καὶ νομίζομεν ὅτι ἡ ἐπὶ πλέον τῆς ὑπολογισθείσης ἐκποιήσιμος ἀξία τῶν κτημάτων ὀφείλεται τὰ μάλιστα εἰς τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἀγοραίας ἀξίας τῶν ὁμολογιῶν, αἵτινες ὑπολογίζονται εἰς τὸ ἄρτιον ὅταν δίδωνται ὡς ἀντίτιμον τῶν ἀγοραζομένων κτημάτων. Πάντως δὲν ριψοκινδυνεύομεν ὑπολογισμοὺς καὶ περιοριζόμεθα εἰς τὴν παροχὴν τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα προέρχονται ἀπὸ σοβαρὰς καὶ ὑπευθύνους πηγάς. Πρέπει ἐπίσης νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ πρόσθετος ἀξία ἑτέρων κτημάτων, ἅτινα πρόκειται νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἂς ἴδωμεν ἤδη ποίαν ἐξυπηρέτησιν θὰ ἀπαιτήσῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 6½ περίπου δισεκατομμυρίων. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ὁποίους παρεθέσαμεν ἀνωτέρω, φαίνεται ἀκριβές, ὅτι ἡ Τράπεζα ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἔδωκεν ἢ θὰ δώσῃ:

Ἡ ἀπόδοσις τῆς διαχειρίσεως τῆς τουρκικῆς περιουσίας ἣν ἔχει ἀναλάβει ἡ Τράπεζα, καὶ ἥτις, λόγῳ τῆς φύσεώς της, εἶναι δαπανηροτάτη, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων δὲν δύναται νὰ ἀποδώσῃ, κατὰ τοὺς εὐνοϊκωτέρους ὑπολογισμούς, περισσότερα τῶν 60 ἑκατομ. ἐτησίως. Τὸ μέχρι τῆς συμπληρώσεως τῶν 506 ἑκατομ. ποσὸν ὀφείλει νὰ καταβάλῃ τὸ Κράτος. Τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ μειοῦται φυσικὰ διὰ τῆς ἀποσβέσεως ἐν τῷ μεταξὺ ὁμολογιῶν ἴσης ἀξίας πρὸς τὰ πωλούμενα κτήματα. Ἀλλὰ κατ’ οὐδένα τρόπον νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ ἀναγράψῃ εἰς τὸν Προϋπολογισμόν του ὀλιγώτερα τῶν 400–450 ἑκατομμυρ., κατὰ τὰ πρῶτα τοὐλάχιστον ἔτη, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Αἱ τοιαῦται ὑποχρεώσεις τοῦ δημοσίου φυσικὸν εἶναι νὰ μεταβληθοῦν οὐσιωδῶς κατὰ τὰ ἀμέσως ἑπόμενα ἔτη. Ἐθεωρήσαμεν ὅθεν ἀναγκαῖον νὰ συνάξωμεν τὰς προοπτικὰς παρατηρήσεις μας ἐπὶ τῶν αὐξήσεων καὶ μειώσεων τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὰ ἔτη 1928–29, 1929–30, 1930–31, ἀφοῦ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης θὰ πρέπῃ ὁριστικῶς πλέον διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν μέσων νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ἀνάγκας μας. Τὴν μελέτην μας ταύτην συγκεντρώσαμεν εἰς τοὺς ὑπ’ ἀριθ. 13, 14 καὶ 15 πίνακας. Εἰς τούτους ἀναφέρονται προοπτικῶς αἱ αὐξήσεις καὶ αἱ μειώσεις, τὰς ὁποίας θὰ ὑποστῇ τὸ δημόσιον χρέος κατὰ τὰ τρία ἀμέσως ἑπόμενα ἔτη. Οὕτω θὰ ἔχωμεν αὐξήσεις: 1) Λόγῳ τῆς προϊούσης αὐξήσεως τοῦ κεφαλαίου δανείων τινων. Ὡς τὸ τῆς Φαουντέσιον κατὰ Λ. Σ. 4.000.000. Οὔλεν κατὰ Δολλάρια 5.300.000. Τοῦ δανείου τῶν Ἑλλην. σιδηροδρόμων 8% 1925 κατὰ Δολ. 15.000.000. Τοῦ δανείου τῆς Ἑλληνο–βουλγαρικῆς μεταναστεύσεως κατὰ 545.000.000 δραχ. καὶ τοῦ τῆς Ἀπαλλοτριώσεως κατὰ δραχμὰς 425.000.000. 2) Ἐκ τοῦ διακανονισμοῦ τοῦ μετὰ τῆς Ἀμερικῆς πολεμικοῦ χρέους μας. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας, ὅτι ὁ διακανονισμὸς τῶν πολεμικῶν μας χρεῶν πρός τε τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Ἀμερικὴν δὲν δύναται παρὰ νὰ εἶναι προσωρινός. Τὰ πολεμικὰ χρέη εἶναι τὰ λογιστικὰ ἀποτελέσματα ἑνὸς γενικοῦ πολέμου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνεμίχθησαν ὅλα τὰ Κράτη τῆς ὑφηλίου. Ἡ καταβολὴ τῶν πολεμικῶν χρεῶν τῆς Εὐρώπης πρὸς τὴν Ἀμερικήν—διότι περὶ αὐτοῦ πρακτικῶς πρόκειται—μειώνει τὴν ἀγοραστικὴν δυναμικότητα τῆς εὐρωπαϊκῆς ἀγορᾶς, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται ν’ ἀγνοήσῃ ἡ Ἀμερικὴ χωρὶς νὰ διακινδυνεύσῃ ἐν μέρει τὴν ὕπαρξιν τῆς κολοσσιαίας βιομηχανίας της. 3) Ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν δόσεων τῶν διακανονισθέντων μετὰ τῆς Ἀγγλίας πολεμικῶν μας χρεῶν. 4) Ἐκ τῆς αὐξήσεως ἣν θὰ ὑποστῇ τὸ δημόσιον χρέος λόγῳ τοῦ συναφθέντος τριμέρους δανείου, τοῦ ὁποίου τὸ ὀνομαστικὸν κεφάλαιον ἀνέρχεται εἰς Λ. Σ. 10.000.000 καὶ ὑποδιαιρεῖται ὡς ἑξῆς: αʹ) Ἐκ τοῦ δανείου τὸ ὁποῖον μᾶς παρέχει ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις, συνεπείᾳ τῶν διακανονισθέντων πολεμικῶν μας χρεῶν καὶ κατόπιν τῆς ἐκ τῶν ὀφειλομένων παρ’ αὐτῆς πιστώσεων παραιτήσεώς μας. Τοῦτο ἀνέρχεται εἰς δολλάρια 12.167.000, καὶ εἶναι ἐξοφλητέον ἐντὸς 20 ἐτῶν μὲ ἐπιτόκιον 4%. Ἡ ὑπηρεσία του ἀπαιτεῖ ἐτησίως Δολ. 889.660. βʹ) Ἐκ τοῦ ἐκδοθέντος ἐν Ἀγγλίᾳ μέρους τοῦ δανείου ὑπὸ τοῦ οἴκου Χάμπρο καὶ κόμπανυ, τοῦ ὁποίου τὸ ὀνομαστικὸν κεφάλαιον ἀνέρχεται εἰς Λ. Σ. 4.070.960, καὶ εἶναι ἐξοφλητέον ἐντὸς 40 ἐτῶν μὲ ἐπιτόκιον 6% καὶ ἡ ὑπηρεσία του ἀπαιτεῖ ἐτησίως ποσὸν ἀνερχόμενον περίπου εἰς Λ. Σ. 258.591. γʹ) Ἐκ τοῦ ἐκδοθέντος ἐν Ἀμερικῇ ἑτέρου μέρους τοῦ δανείου ὑπὸ τοῦ οἴκου Σπάγιερ τοῦ ὁποίου τὸ ὀνομαστικὸν κεφάλαιον ἀνέρχεται εἰς δολλ. 17.000.000, καὶ εἶναι ἐξοφλητέον ἐντὸς 40 ἐτῶν καὶ ἀποδίδει ἐπιτόκιον 6%. Ἡ ἐτησία ὑπηρεσία τοῦ δανείου τούτου θὰ ἀπαιτήσῃ, κατὰ τοὺς γενομένους ὑπολογισμούς, Δολλ. 1.079.736. Δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ καθαρὸν προϊόν τοῦ ἐκδοθέντος μέρους τοῦ δανείου ἐν τῇ Ἀγγλικῇ καὶ Ἀμερικανικῇ ἀγορᾷ ἐκ Λ. Σ. 3.501.025–12–0 καὶ δολλ. 14.619.699, θέλει τεθῇ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἢ τοῦ δημοσίου, τμηματικῶς, τῶν ἀντιστοίχων ποσῶν παραμενόντων, ὑπὸ διαφόρους λογαριασμούς, ἐν τοῖς βιβλίοις τῶν Χάμπρο καὶ Σπάγιερ εἰς πίστωσιν τοῦ δημοσίου. Ἐπὶ τῶν οὕτω παραμενόντων ἑκάστοτε κεφαλαίων ἀναγνωρίζεται τόκος κατὰ 1% κατώτερος τοῦ τραπεζιτικοῦ τόκου (διὰ τοὺς λογαριασμοὺς Χάμπρο) καὶ τοῦ τόκου προεξοφλήσεως τῆς Federal Reserve Bank of New York διὰ τοὺς λογαριασμοὺς Σπάγιερ), μὴ δυνάμενος ὅμως νὰ ὑπερβῇ τὸ 4%, διὰ τοὺς λογαριασμοὺς Σπάγιερ, ἐτησίως. Οἱ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου τόκοι οὗτοι δέον νὰ λογισθῇ ὅτι θ’ ἐλαττώνουσι τὴν ἐτησίαν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου ἐπιβάρυνσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πρέπει ἐπίσης νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἡ κατὰ ταῦτα ἐπιβάρυνσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ θέλει ἐλαττωθῇ, καθ’ ἃ λέγεται, μὲ ποσὸν ἴσον μὲ τὸ ἐπιτόκιον, ὅπερ θ’ ἀπολαμβάνῃ ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τοῦ μέρους τοῦ δανείου τὸ ὁποῖον θὰ διατεθῇ διὰ τὴν σταθεροποίησιν, τοῦ ὁποίου τὸ καθαρὸν προϊὸν ἀνέρχεται εἰς 3.000.000. Ἐὰν ἡ τοιαύτη συμφωνία μεταξὺ δημοσίου καὶ Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος πραγματοποιηθῇ, πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ ἐλάττωσις κατὰ Λ. Σ. 90.000. Τὴν μείωσιν ταύτην δὲν συμπεριελάβομεν εἰς τοὺς πίνακας τῆς προοπτικῆς μας, ὄχι μόνον διότι οὐδεμίαν περὶ τούτου ἐπίσημον βεβαίωσιν ἔχομεν μέχρις ὥρας, ἀλλὰ καὶ διότι μᾶς φαίνεται ἐντελῶς παράδοξον πῶς εἶναι δυνατὸν τὴν τοιαύτην ἀφαίρεσιν νομίμου της κέρδους ν’ ἀποδεχθῇ ἡ Τράπεζα ἢ νὰ ἐπιμείνῃ τὸ δημόσιον νὰ τῇ ἐπιβάλῃ, ἐφ’ ὅσον τὸ ποσὸν τῶν 3.000.000 λιρῶν δίδεται πρὸς τὴν Τράπεζαν πρὸς ἀντίστοιχον ἐξόφλησιν χρέους τοῦ δημοσίου πρὸς αὐτήν. Τοιουτοτρόπως συμπληροῦται ὁ κατάλογος τῶν αὐξήσεων. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη ὁποίας μειώσεις θὰ ὑποστῇ τὸ δημόσιον χρέος κατὰ τὴν αὐτὴν περίοδον. 1) Ἔχομεν μείωσιν συνεπείᾳ τῆς ἐν τῷ μεταξὺ καταβολῆς τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων χρεωλυσίων τῶν εἰς χρυσὸν δανείων μας, εἰδικὴν μείωσιν ἐπίσης, διακανονιζομένης, ἐν τῷ μεταξὺ, τῆς μετὰ τοῦ Ἐλέγχου διαφορᾶς μας. Τὴν μείωσιν ταύτην κατέστη ἀδύνατον νὰ ὑπολογίσωμεν ἀκριβῶς, διὰ τοῦτο καὶ δὲν τὴν συμπεριελάβομεν εἰς τοὺς σχετικοὺς πίνακας. Πρέπει ὅμως νὰ τὴν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας. 2) Μείωσιν συνεπείᾳ ἐξοφλήσεως ὡρισμένων ὑποχρεώσεών μας, ὡς ἡ τῆς προκαταβολῆς τῆς Φαουντέσιον ἐκ δολλ. 1.000.000, ἢ τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης–Μοναστηρίου ἐκ φρ. γαλλ. 5.417.539, ἢ τῆς ὀφειλῆς μας ἀπέναντι τοῦ οἴκου Famillheureu ἐκ φρ. βελγ. 1.858.815 κλπ. 3) Μείωσιν συνεπείᾳ ἐξοφλήσεως μέρους τοῦ κυμαινομένου μας χρέους διὰ Λ. Σ. 6.000.000, (ἐκ τῶν 9.000.000 τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ δανεισθῶμεν). Ἐξ αὐτῶν τὰ 3 ἑκατομ. λιρῶν θὰ χρησιμοποιηθοῦν πρὸς ἀπόσβεσιν τῶν μέχρι τοῦδε ἐλλειμμάτων τῶν προϋπολογισμῶν μας, τὰ δὲ ἕτερα 3 ἑκατομ. πρὸς αὔξησιν τῶν καλυμμάτων τοῦ κυκλοφοροῦντος ἀκαλύπτου μέρους χαρτονομίσματος. Θεωροῦμεν περιττὸν νὰ προσθέσωμεν περισσοτέρας λεπτομερείας, ἀφοῦ αὗται ἀναγράφονται εἰς τοὺς ὑπ’ ἀριθ. 13, 14 καὶ 15 πίνακας, κατὰ τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐπὶ πλέον ἐπιβάρυνσιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους:

Ἐὰν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς προσθέσωμεν τὸ ἐκ Λ. Σ. 6.460.261 ἢ Δρ. 2.325.694.278 ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὸ 1927–28, καὶ ἐφ’ ὅσον διατηρηθῇ ἡ σημερινὴ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος, θὰ ἔχωμεν συνολικὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ λόγῳ ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους:

Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνωτέρω δεδομένων ἡ εἰς κεφάλαιον αὔξησις τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὴν χρῆσιν 1930–31 ἀνέρχεται εἰς Λ. Σ. 13.670.000, ἢ Φρ. Χρ. 341.750.000 ἢ Δραχ. 4.921.000.000. Κατὰ συνέπειαν τὸ ὁλικὸν κεφάλαιον τοῦ δημοσίου μας χρέους κατὰ τὸ 1930–31 θὰ ἀνέλθῃ περίπου εἰς Λ. Σ. 113.324.000 ἢ Δρ. Χρ. 2.841.750.000 ἢ Δρ. 40.796.000.000. Ὁ πληθυσμὸς τοῦ Κράτους, κατὰ τὰς ὑπαρχούσας στατιστικὰς πληροφορίας, ἀνήρχετο:

Τὸ Δημόσιον χρέος ἀφ’ ἑτέρου ἀνήρχετο:

θ’ ἀνέλθῃ δὲ κατὰ τὸ 1930 εἰς 2.842.000.000 χρυσᾶς δραχμάς. Ἔχομεν κατὰ συνέπειαν ἐπιβάρυνσιν ἐκ τοῦ Κεφαλαίου τοῦ Δημοσίου χρέους κατὰ κεφαλήν:

Μετὰ τὴν ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως λεπτομερῆ ἀνάλυσιν τῶν καθ’ ἕκαστα φορολογικῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἀπὸ πρακτικωτέρας ἀπόψεως ἐξέτασιν αὐτῶν καὶ τῶν λοιπῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ἐκρίναμεν ἀναγκαῖον νὰ διαιρέσωμεν ταῦτα εἰς ἓξ διακεκριμένας ὁμάδας: 1) Εἰς τὰ πραγματικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἐξ εἰσφορῶν τῶν πολιτῶν του ὑπὸ μορφὴν ἀμέσων ἢ ἐμμέσων φόρων, μονοπωλίων, τελῶν χαρτοσήμου, ποινῶν, προστίμων, δικαιωμάτων ἐξ ἀνταλ. ὑποχρεώσεων κλπ., τὰ ὁποῖα ἐνιαυσίως ἐπαναλαμβανόμενα δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς πραγματικοὶ πόροι τοῦ Κράτους. Ταῦτα ἀνέρχονται εἰς τὸ συνολικὸν ποσὸν τῶν δραχμῶν 7.885.371.677. 2) Εἰς ἔσοδα ἐξ ὑπηρεσιῶν ἐνεργουμένων παρὰ τοῦ Κράτους πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινοῦ (services rendus) τὰ ὁποῖα ἐπίσης ἀποτελοῦν τακτικὸν ἐτήσιον αὐτοῦ ἔσοδον. Ταῦτα ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 430.933.768. 3) Τὰ πραγματικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἐκ τῆς περιουσίας του καὶ συμμετοχῆς του εἰς ἐπιχειρήσεις, ἅτινα ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 185.506.100 καὶ ἀποτελοῦν πραγματικὸν ἐπίσης ἐτήσιον εἰσόδημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ βασισθῇ ὁ προϋπολογισμός. 4) Διάφορα ἔκτακτα ἔσοδα ἀνερχόμενα εἰς δραχμὰς 15.830.000, ἅτινα ἂν καὶ δὲν ἀποτελοῦν τακτικὸν ἔσοδον τοῦ Κράτους ἀντικαθίστανται ἐν τούτοις ἐτησίως ὑπὸ ἰσοπόσων ἄλλων καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν δύνανται νὰ ἐπιφέρωσι διαταραχὴν εἰς τὸ ἐπιτευχθὲν γενικὸν ἄθροισμα τῶν ἐσόδων. 5) Εἰς τὰ ὅλως ἔκτακτα ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐφ’ ἅπαξ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογίζωμεν ἐπὶ τῶν μελλουσῶν χρήσεων, εἴτε διότι ἀποτελοῦσιν ἔκτακτον ἐφ’ ἅπαξ εἰσφορὰν τῶν πολιτῶν, ὡς εἶνε ὁ φόρος τῆς κινητῆς καὶ ἀκινήτου περιουσίας, εἴτε διότι πρόκειται περὶ προϊόντος πολεμικῆς ἀποζημιώσεως, ἥτις δὲν δύναται νὰ ὑπολογισθῇ ὡς ἔσοδον ἐξαρτώμενον ἐκ τῆς βουλήσεως τοῦ Κράτους ἢ τῆς οἰκονομικῆς ἀντοχῆς τῶν πολιτῶν του. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ πολεμικὴ ἀποζημίωσις, περιλαμβανομένη διὰ λόγους ἰδίως στατιστικοὺς εἰς τὴν παροῦσαν ὁμάδα, οὐ μόνον θὰ ἐπαναληφθῇ εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἀμέσως ἑπομένων ἐτῶν, ἀλλὰ καὶ θ’ αὐξηθῶσιν, ὡς προβλέπεται, τὰ προϋπολογιζόμενα διὰ τὴν τρέχουσαν χρῆσιν ποσά. Ταῦτα ἀνέρχονται εἰς 236 ἑκατομ. περίπου. 6) Ἐκ τῶν ἐσόδων τῆς II κατηγορίας, ἅτινα ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν Κίνησις Κεφαλαίων ἀποτελοῦν ποσὰ προερχόμενα ἐκ δανείων ἢ ἐξ ἀπαλλοτριώσεως κινητῆς ἢ ἀκινήτου περιουσίας τοῦ Κράτους. Τὰ ποσὰ ταῦτα οὐ μόνον δὲν ἐπαναλαμβάνονται ἐτησίως εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ συντελοῦσιν εἰς τὴν μείωσιν τῶν ἐσόδων τῆς 1ης ὁμάδος — τὸ διατιθέμενον ἐτησίως ποσὸν διὰ τὴν τοκοχρεωλυτικὴν ὑπηρεσίαν τῶν συναπτομένων δανείων — διὰ δὲ τῆς ἀπαλλοτριώσεως μέρους τῆς κινητῆς καὶ ἀκινήτου περιουσίας τοῦ Κράτους στερούμεθα τῆς ἐκ ταύτης προσόδου μειοῦντες τὰ ἔσοδα τῆς τρίτης ὁμάδος. Ταῦτα ἀνέρχονται εἰς 153 ἑκατομ. περίπου. Πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι τὰ ἔσοδα ἐν τῷ συνόλῳ των προϋπελογίσθησαν μετὰ πάσης δυνατῆς ἀκριβείας ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἡ βάσιμος ἐλπὶς ὅτι τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν προϋπολογισθὲν ποσὸν δὲν θ’ ἀφίσταται κατὰ πολὺ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς παρούσης χρήσεως. Διερωτώμεθα ὅμως ἐὰν ἐλήφθη ἐπαρκῶς ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐν σχέσει μὲ τὴν παροῦσαν κρίσιν οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Χώρας καὶ ἡ ἀντοχὴ τῶν φορολογουμένων, ὥστε νὰ ἐπιζητηθῇ ἡ ἄνευ γενικωτέρας ζημίας εἴσπραξις 1487 ἑκατομμυρίων ἐπὶ πλέον, λόγῳ μεγαλυτέρας φορολογικῆς ἐπιβολῆς, ἢ αὐστηροτέρας βεβαιώσεως τῶν φόρων. Τὰ περὶ ὧν πρόκειται 1437 ἑκατομμύρια ἀναλύονται ὡς ἑξῆς:

Τὸ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ ποσὸν 188 ἑκατομ. ἀνεγράφη μεταξὺ τῶν φορολογικῶν αὐξήσεων, ἐν τούτοις δοθείσης εὐκαιρίας εἰς τὴν Βουλήν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ θεωρηθῇ ὡς νέα φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις, ἀλλὰ ὡς καλλιτέρα εἴσπραξις φόρου.

§17Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκονομ.). Τὸ ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου;

§18Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Εἰς τὰ σιγαρέττα ντάμες.

§19Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργ. Οἰκονομ.). Δὲν εἶναι τοῦτο φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις, ἀλλ’ εἶναι αὔξησις.

§20Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εὐθύνεται διὰ τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας ταύτης. Ἐγώ, ποιούμενος τὴν ἀνάλυσιν τῶν ἐσόδων, εἶπον, ὅτι ζητοῦνται 1437 ἑκατομ. ἐπὶ πλέον, τὸ μὲν ἐξ αὐξήσεως φορολογίας, τὸ δὲ ἐκ καλλιτέρας βεβαιώσεως φορολογικῆς.

§21Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργ. Οἰκονομ.). Εἶναι φανερόν, ὅτι, ὅταν ὁμιλοῦμεν εἰς ἓν πολιτικὸν Σῶμα περὶ νέων φορολογικῶν αὐξήσεων, ἐννοοῦμεν τὰς αὐξήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι στρέφονται εἰς βάρος τοῦ φορολογουμένου λαοῦ: αὐτὸ λέγετε σεῖς φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν· αὔξησιν ἐσόδων εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐπ’ ἄπειρον; Ὑποθέτω ὅτι ἡ διάκρισις εἶναι σαφής. Ὅταν ἡμεῖς εἰσηγάγομεν μίαν τροποποίησιν διὰ τῆς ὁποίας τὸ πακέτο τοῦ καπνοῦ ἀντὶ δέκα δρχ. τὸ δίδομεν εἰς τὸν καταναλωτὴν ἀντὶ 3 δρχ. καὶ ἀναμένομεν φορολογικὴν ἐντεῦθεν ἀπόδοσιν μεγαλυτέραν, αὐτὸ τὸ ὀνομάζετε φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν; Αὐτὸ εἶναι περίεργον. Ἐλαττοῦμεν τὴν φορολογίαν, σχεδὸν τὴν καταργοῦμεν, ἀναμένομεν, ὅμως, ἐξ αὐτῆς μίαν πρόσοδον μεγαλυτέραν. Σεῖς αὐτὸ τὸ ὀνομάζετε φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν; Ἐπίσης μοῦ ὑπολογίζετε διὰ τὴν Οὖλεν, ὅτι ἀποτελεῖ φορολογίαν εἰς βάρος τοῦ λαοῦ.

§22Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι ἀποτελεῖ ἐπιβάρυνσιν τοῦ λαοῦ.

§23Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχει φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ αὔξησις ἐσόδων.

§24Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω ὅτι τῆς Οὖλεν δύναται νὰ εἶναι φορολογία, μὴ πλήττουσα τὸν λαόν, ἀλλὰ φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις. Ἐὰν σεῖς εἰς τὴν φρασεολογίαν τῶν λέξεων ἀποδίδετε ἄλλην σημασίαν, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§25Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ λέγω πῶς ἔχουσι τὰ πράγματα σήμερον, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι διὰ τὴν Οὖλεν τὸ Δημόσιον εἶναι ἁπλῶς ἕνας μεσάζων. Εἰσπράττει τὸ Δημόσιον ἓν ποσοστόν, καὶ ὄχι ὁλόκληρον τὸ ὀφειλόμενον ἐκ μέρους τῶν ὀφειλετῶν, διότι ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται ἔκαμον αὐτοὶ τὸ δάνειον θὰ ἐπλήρωνον ὁλόκληρον τὸ ποσοστόν. Σήμερον ἀνέλαβε τὸ Κράτος καὶ πληρώνει ἓν μέρος καὶ οἱ ἰδιοκτῆται πληρώνουν τὸ ὑπόλοιπον. Αὐτὸ τὸ ὑπόλοιπον τὸ θεωρεῖτε φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν; Καὶ ὑπολογίζετε ἄσχετα πράγματα πρὸς κάθε φορολογικὸν βάρος.

§26Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Συνεχίζω. Ἐκ τῆς αὐξήσεως

Ἐτόνισα ὅτι ἄλλαι μὲν τῶν αὐξήσεων ὀφείλονται εἰς μεγαλυτέραν φορολογικὴν ἐπιβολὴν καὶ ἄλλαι εἰς καλυτέραν εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὰς ἐπερχομένας φορολογικὰς ἐλαττώσεις, αἵτινες ἀναλύονται ὡς ἑξῆς:

Ἤτοι (677 ἑκατ.−213 ἑκατ.)=464 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα, μολονότι δὲν ἀποτελοῦν νέαν φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν, θὰ εἰσπραχθῶσι κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον ἀπὸ τοὺς πολίτας.

§27Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκονομ.). Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι ἀλλὰ παρακαλῶ, διὰ νὰ τὸ ἀκούσῃ ὁλόκληρος ὁ λαός...

§28Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Μὰ δὲν μὲ ἀφήνετε νὰ τελειώσω. Ἐκεῖ θὰ κατέληγον.

§29Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Δὲν ἀπευθύνομαι εἰς σᾶς αὐτὴν τὴν στιγμήν. Σᾶς λέγω ὅμως, ὅτι οἱ ὑπολογισμοί σας εἶναι ἀπολύτως ἀκριβεῖς.

§30Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Δὲν μὲ ἀφήσατε, μὲ τὰς διακοπὰς σας, νὰ φθάσω εἰς τὸ συμπέρασμα.

§31Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Σᾶς ζητῶ συγγνώμην.

§32Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐκεῖνο ποὺ θέλω νὰ εἴπω εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι σεῖς νομίζετε, ὅτι σᾶς ἀντιπολιτεύομαι, ἐνῷ ἠξεύρετε πολὺ καλὰ ὅτι ἔχω ὡρισμένας ἀρχὰς καὶ ὁσάκις εἶχον νὰ εἴπω κἄτι τι τὸ εἶπον πάντοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μετὰ παρρησίας. Ἔφθασα μάλιστα διὰ τοῦτο μέχρι παρεξηγήσεως διὰ νὰ σᾶς ὑπερασπισθῶ.

§33Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκονομ.). Ἐγὼ ἐξετίμησα πάντοτε τὴν ἀντικειμενικὴν ἐκτίμησιν εἰς τὴν ὁποίαν προέβητε τοῦ ὑπὸ κρίσιν προϋπολογισμοῦ, μὲ ὅλον ὅτι ἀνήκετε εἰς κόμμα ἀντίθετον. Ποῦ εἶναι λοιπὸν τὰ τρία δισεκατομμύρια τῶν φόρων, τὰ ὁποῖα διαλαλοῦνται ἀπὸ ἔτους;

§34Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§35Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Δὲν τὸ λέγω διὰ σᾶς. Ὑπῆρξαν κακόπιστοι ἄνθρωποι οἵτινες τὸ διεκήρυξαν καὶ δὲν ἔπαυσαν ἀσυνειδήτως, χάριν εὐτελοῦς ἐκμεταλλεύσεως, νὰ τὸ διακηρύσσουν. Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀκουσθῇ μέχρι πέρατος τῆς Ἑλλάδος, ὅτι εἶναι ψεῦδος ἀσύστολον, τὸ ὅτι ἡμεῖς ἐπεβαρύναμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ τριῶν δισεκατομμυρίων φόρων. Ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὑπελογίσθη καὶ παρ’ ὑμῶν τὴν ἑσπέραν ταύτην, δὲν εἶναι εἰμὴ 710 μόνον ἑκατομμύρια δραχμαί, ἐπιβάρυνσις κατὰ μέγα μέρος ἀπορροφηθεῖσα ὑπὸ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς καὶ κατὰ τὸ ὑπόλοιπον ὑπὸ τῆς χαμηλοτέρας τιμῆς τῶν προϊόντων εἰς τὰς πηγάς του.

§36Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Δικαιούμεθα νὰ παρακολουθήσωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὰς λίαν αἰσιοδόξους προβλέψεις του; Κατ’ αὐτὰς πρέπει νὰ καταστῇ δυνατόν, παρὰ τὴν παροῦσαν οἰκονομικὴν κρίσιν, νὰ εἰσπράξωμεν περὶ τὸ ἓν δισεκατομμύριον ἐπὶ πλέον λόγῳ καθαρᾶς νέας φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως καὶ ἕτερα 464 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα, ὡς ἐλέγομεν ἀνωτέρω, ἐὰν δὲν ἀποτελοῦν καθαρὰν φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν, πρέπει νὰ εἰσρεύσωσιν ὅμως εἰς τὰ Ταμεῖα τοῦ Κράτους ἐκ τῶν θυλακίων τῶν συμπολιτῶν μας. Ὀφείλομεν ἐν τούτοις νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι, παρὰ τὰς σοβαρωτάτας ἐπιφυλάξεις μας, οἱ ἀριθμοὶ αἰσιοδοξοῦσιν. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβωμεν τὰς σκέψεις, αἵτινες περιέχονται ἐν τῇ συνοπτικῇ ἐκθέσει τοῦ τμηματάρχου τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸν παρελθόντα Νοέμβριον, ἀφοῦ εἰς τὰ αὐτὰ συμπεράσματα καταλήγει. Παρ’ ὅλην ὅμως τὴν σθεναρὰν αἰσιοδοξίαν τῶν ἀριθμῶν, ἥτις θὰ ἔδιδεν ἴσως τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ζήτημα εἶναι ἐὰν ἡ παροῦσα χρῆσις θὰ παρουσιάσῃ τελικῶς τὸ ὑπ’ αὐτοῦ προβλεπόμενον ἔλλειμμα τῶν 50 ἑκατομμυρίων, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διατηρήσωμεν τὰς γενικάς μας ἐπιφυλάξεις ἐπὶ τῆς τελικῆς ἐκβάσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δι’ οὓς λόγους καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ παρόντος κεφαλαίου ἀνεφέραμεν. Αἱ εἰσπράξεις μέχρι τέλους Δεκεμβρίου ἀπέβησαν ἱκανοποιητικαί, ἀλλὰ τὰ σημεῖα κοπώσεως τῶν φορολογουμένων καὶ τῆς ἐλαττώσεως τῆς ἀντοχῆς των ἤρχισαν ἀναφαινόμενα παντοῦ, ἐντονώτερον δὲ ἐν Κρήτῃ καὶ Κερκύρᾳ, ὅπου κρούσματα λυπηρὰ ἐσημειώθησαν ἐναντίον τῆς ἐννοίας τοῦ Κράτους καὶ τοῦ πραγματικοῦ συμφέροντος τῶν πολιτῶν. Εὐελπιστοῦμεν ὅτι ταῦτα, χάρις εἰς τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὴν αὐτοθυσίαν, ἥτις πάντοτε διέκρινε τοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων, δὲν θὰ ἔχωσι περαιτέρω συνεπείας. Διὰ τοὺς λόγους ὅμως, τούτους ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ὀπωσδήποτε δὲν μᾶς ἐπετρέπετο νὰ στηριχθῶμεν ἀπολύτως ἐπὶ τῶν λογιστικῶν ὑπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους βεβαίως δικαιούμεθα ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ νὰ προσαγάγωμεν ἐνώπιον ὑμῶν. Ἔχομεν δὲ συνάμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τῶν δυσχερειῶν πρὸ τῶν ὁποίων θὰ εὑρεθῶμεν νὰ εἰσπράξωμεν ποσά, τὸ σύνολον τῶν ὁποίων ἐκ φορολογικῶν αὐξήσεων καὶ καλλιτέρας βεβαιώσεως ὑπερβαίνει τὸ 1½ δισεκατομ. ἐπὶ πλέον ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸν Λαὸν κατὰ τὸ 1926. Ἡ ἀκριβὴς πρόβλεψις ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἀποδόσεως τῶν ἐσόδων ἀποβαίνει, κατὰ συνέπειαν, ἐκτάκτως δυσχερής· διὰ τοῦτο περιωρίσθημεν νὰ θέσωμεν ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν μόνον τὰ συμπαρομαρτοῦντα ἐπιχειρήματά μας, ὡς καὶ τὰς κρίσεις τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν. Εἰς τὰς ἐπὶ τῶν ἐξόδων γενικάς μας παρατηρήσεις περιωρίσθημεν ν’ ἀναφέρωμεν τὴν ἐξ 108 ἑκατομμυρίων ἀναμφισβήτητον αὔξησιν, ἥτις θὰ προέλθῃ ἐκ τῆς διαρροῆς τῶν μέχρι τοῦδε μὴ πραγματοποιηθεισῶν οἰκονομιῶν. Ἐπὶ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως τῶν ἐξόδων τὸν λόγον ἔχουσιν οἱ ἀναλαβόντες εἰδικῶς τὴν ἐπ’ αὐτῶν ἔρευναν Συνάδελφοί μας. Ἂς μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ ἐλπίζωμεν, ἐν τούτοις, ὅτι τὸ ἐκ 350 ἑκατομμυρίων ἀποθεματικὸν θὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τὴν κάλυψιν καὶ πάσης τυχὸν ἑτέρας αὐξήσεως δαπάνης. Ὁσονδήποτε ὅμως καὶ ἂν εἶναι τὸ ἐκ τοῦ καθυστερήματος τῶν ἐσόδων ἢ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐξόδων ἔλλειμμα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅρια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς ὑπεχρέωναν νὰ καταλήξωμεν εἰς δυσάρεστα συμπεράσματα διὰ τὴν ὅλην οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ τόπου, ἥτις ἐμφανίζεται, καὶ ἐκ τῶν ὅσων πειστικῶν πληροφοριῶν παρέχομεν κατωτέρω ἀκμαιοτάτη. Δὲν δύναται ἐπίσης νὰ μειώσῃ τὴν ἀξιέπαινον προσπάθειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις, ἐὰν δὲν κατώρθωσε νὰ παρουσιάσῃ ἀπολύτως ἰσοσκελῆ προϋπολογισμόν, οὐδὲ ἠμέλησε, παρ’ ὅλον τὸ δυσχερὲς τῆς περιστάσεως, νὰ καταθέσῃ Προϋπολογισμὸν κατ’ ἀρχὴν ἰσόρροπον, στηριζόμενον δηλαδὴ ἐπὶ πραγματικῶν δεδομένων, Προϋπολογισμὸν τοῦ ὁποίου οἱ ἀριθμοὶ δύνανται σοβαρῶς νὰ συζητηθῶσι καὶ ὅστις, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τοὺς προηγουμένους, δὲν ἀπέστη κατὰ πολὺ τῶν γενομένων προβλέψεων. Καὶ τὸ ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει ν’ ἀναγνωρισθῇ ὑπὸ πάντων ἡμῶν ὡς ἔργον ἐκτάκτως δυσχερὲς καὶ λεπτόν, ἐφόσον διεξήχθη ὑπὸ τὰς γνωστὰς οἰκονομικὰς καὶ πολιτικὰς συνθήκας ἐσωτερικὰς καὶ ἐξωτερικάς, ὑφ’ ἃς διατελοῦμεν. Ὡμιλήσαμεν περὶ τῶν πιθανῶν ἀποτελεσμάτων τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἡ τρέχουσα χρῆσις, ὑποβάλλοντες ὑμῖν τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα καταλήγομεν ἡμεῖς τε καὶ αἱ ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι. Φρονοῦμεν ἤδη ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον ν’ ἀπασχολήσωμεν, δι’ ὀλίγων, ὑμᾶς, ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιάσῃ ἡ ἀμέσως ἑπομένη χρῆσις. Ἐπ’ αὐτῶν νομίζομεν ὅτι πρέπει ἰδιαιτέρως νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς, καθόσον τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1928–1929 θὰ ἔχῃ μεγίστην ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς κατευθύνσεως, τὴν ὁποίαν πρέπει, πρόκειται, ἢ δύναται νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Ἑλλάς. Ἡ σύνθεσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς ἑπομένης χρήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ πλέον ἁπλῶς ἔργον τῆς ἁρμοδιότητος ἐπιμελοῦς Ὑπουργοῦ τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀποτελέσῃ πρᾶξιν κατ’ ἐξοχὴν πολιτικήν, πρᾶξιν διὰ τῆς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως χαραχθεῖσα οἰκονομικὴ πολιτικὴ δύναται καὶ ἐν τοῖς πράγμασι ν’ ἀποφέρῃ τ’ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθη. Αἱ γενόμεναι ἤδη προβλέψεις δύνανται νὰ στηριχθῶσιν ἐπὶ τῶν πραγματικῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπέδωκε τὸ διαρρεῦσαν χρονικὸν διάστημα τῶν τελευταίων τούτων μηνῶν, γεγονότων τὰ ὁποῖα ἀορίστως διεγράφοντο εἰς τὸν ὁρίζοντα, ὅταν κατετίθετο, τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον, τὸ σχέδιον τῆς παρούσης ἐκθέσεως. Διὰ τοῦτο ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐκταθῇ εἰς προβλέψεις μὴ στηριζομένας εἰς θετικὰ γεγονότα καὶ περιωρίσθη ν’ ἀναγράψῃ ἀναμφισβητήτους τινὰς μειώσεις ἐσόδων αἵτινες θὰ προέκυπτον συνεπείᾳ τῆς φυσικῆς καταργήσεως φόρων, τῶν ὁποίων ἡ ἐπιβολὴ δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐπαναληφθῇ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἤτοι:

Μὴ ἐπιτευχθείσης, ἐντὸς τῆς τρεχούσης χρήσεως, τῆς εἰσπράξεως τοῦ μεγαλυτέρου μέρους τῶν φόρων τούτων, ἐλπίζεται ὅτι ἡ βεβαίωσίς των θὰ πραγματοποιηθῇ κατὰ τὴν ἑπομένην χρῆσιν, πλὴν ἑνὸς ποσοῦ μέχρις 60 τὸ πολὺ ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον εἰσεπράχθη ἤδη καὶ εἰς τὸ ὁποῖον μόνον πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ ἐκ τοῦ λόγου τούτου μείωσις τῶν ἐσόδων κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος. Ἤδη νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν ὑπ’ ὄψει σας, πλὴν τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐλαττώσεων ἐξόδων, καὶ τὰς αὐξήσεις ἐκείνας αἵτινες, κατὰ τὴν γνώμην μας, θ’ ἀνακύψουν ἐξ ἀναγκῶν ἢ ἀνειλημμένων ἤδη ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, αἵτινες δὲν ἀναβάλλονται. Ὡς ἐλέγομεν ἐν τῷ σχετικῷ κεφαλαίῳ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προβλέπει ἐλαττώσεις δαπανῶν διὰ τὴν ἑπομένην χρῆσιν αἵτινες ἀνέρχονται εἰς 553 ἑκατομ. δραχμῶν. Ἐκ τούτων τὰ 153 ἑκατομμύρια ἀφορῶσι δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὰς ὁποίας θ’ ἀντικαταστήσωσιν ἰσόποσοι τοὐλάχιστον πιστώσεις τοῦ ἐκτάκτου προϋπολογισμοῦ τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου, δι’ οὓς λόγους ἀνεπτύξαμεν ἀλλαχοῦ. Κατὰ συνέπειαν δὲν δυνάμεθα, παρὰ νὰ ὑπολογίσωμεν ἐπὶ ἐλαττώσεως ἐξόδων κατὰ 400 ἑκατομ. κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τρεχούσης χρήσεως ἀποδεικνύει, ὅτι αἱ προβλεφθεῖσαι οἰκονομίαι ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διέρρευσαν κατὰ 128 ἑκατομ., πρᾶγμα ὅπερ ἔρχεται εἰς ἐπίρρωσιν τῶν προβλέψεων τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰσηγήσεως, ἥτις ἀνεβίβαζε τὴν διαρροὴν τούτων εἰς 103 ἑκατομμύρια. Κατὰ συνέπειαν δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει ν’ ἀχθῇ εἰς αὔξησιν τῶν προϋπολογιζομένων ἐξόδων. Ἐκ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 13 πίνακος τοῦ ἀφορῶντος τὴν προοπτικὴν τῶν μεταβολῶν, τὰς ὁποίας θὰ ὑποστῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Δημοσίου Χρέους κατὰ τὸ 1928–1929 καταφαίνεται, ὅτι πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ αὔξησις 412 ἑκατομ. χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν, δι’ οὓς λόγους ἐν τῷ σχετικῷ κεφαλαίῳ διαλαμβάνομεν, ἐνδεχομένην ἐπιβάρυνσιν ἥτις θὰ προκύψῃ: αʹ) Ἐκ τοῦ διακανονισμοῦ τῶν πρὸς τὴν Γαλλίαν χρεῶν μας. βʹ) Ἐκ τοῦ ποσοῦ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ἀναλογοῦντος ἡμῖν μέρους τῶν χρεῶν τῆς καταλυθείσης Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. γʹ) Ἐκ τοῦ συναφθησομένου δανείου διὰ τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας, καὶ δʹ) Ἐκ τῶν διαφόρων δανείων, τὰ ὁποῖα συμφώνως μὲ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως πρόκειται νὰ συναφθῶσιν ἐν τῷ προσεχεῖ μέλλοντι διὰ τὴν ἐκτέλεσιν διαφόρων ἀποξηραντικῶν ἔργων. Ἐκ τοῦ ποσοῦ ὅμως τῶν 422 ἑκατ. πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσι δραχ. 32 ἑκατομ. (ἀντίτιμον Λ. Σ. 90.000) τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ τὸ ἐκ Λ. Σ. 3 ἑκατομμυρίων τμῆμα τοῦ τελευταίου δανείου τοῦ προοριζομένου διὰ τὴν σταθεροποίησιν. Οὕτω ἀπομένει καθαρὰ ἐπιβάρυνσις λόγῳ προσαυξήσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους 410 ἑκατομμύρια. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ ἀπόδοσις τῆς ἀνηκούσης εἰς τοὺς ἀνταλλαξίμους Μουσουλμανικῆς περιουσίας ἀποφέρει ἐφέτος, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν σχετικῶν ἐξόδων περὶ τὰ 56 ἑκατ., θὰ πρέπει νὰ προβλέψωμεν περὶ καλύψεως ἑτέρων 450 ἑκατομ. ἀφοῦ, ὡς ἀνελύσαμεν ἐν τῷ σχετικῷ κεφαλαίῳ, ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὅλου δανείου τούτου θ’ ἀνέλθῃ κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος εἰς 506 ἑκατ. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς παρούσης χρήσεως ἀνεγράφη πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον τὸ ποσὸν τῶν 200 ἑκατομ., πρέπει, κατὰ συνέπειαν, ν’ αὐξήσωμεν τὴν διὰ τὴν χρῆσιν 1928–1929 πρόβλεψιν κατὰ 250 ἑκατομμύρια. Νομίζομεν ἐπίσης, ὅτι πρέπει νὰ συνυπολογίσωμεν ποσὸν δι’ αὔξησίν τινα τοῦ μισθοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἡ πρόβλεψις αὕτη δὲν γίνεται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν γνωστῶν λυπηρῶν ἐκδηλώσεων, ἀλλ’ ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι τὸ Κράτος, ἀναγνωρίζον τὴν δυσχερῆ θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ ὄργανά του, θέλει νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν καλλιτέρευσίν των ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ. Πρόβλεψις αὐξήσεως κατὰ 300 ἑκατομμύρια, ἤτοι τοῦ 15%, (σήμερον οἱ μισθοὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἀνέρχονται εἰς 1900 ἑκατομμύρια), πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκὴς πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον, ἐὰν συνδυασθῇ μέ τινα, ἔστω καὶ μετρίως αὐστηράν, ἐκκαθάρισιν τοῦ ὑπαλληλικοῦ κλάδου, ἀπὸ τοὺς διαφόρους κηφῆνας, οἵτινες ἐπύκνωσαν τελευταίως τὰς τάξεις του. Τέλος ἀσφαλῶς πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ αὔξησις 50 ἑκ. διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ (ἀπὸ 150–200 ἑκατ.) τὸ ὁποῖον ἀνελάβομεν, δυνάμει τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, νὰ μετρήσωμεν τὸ ἑπόμενον ἔτος εἰς τὰς Τραπέζας Ἐθνικὴν καὶ Ἐκδοτικὴν πρὸς τμηματικὴν ἀπόσβεσιν τοῦ πρὸς αὐτὰς ἀπομένοντος χρέους τοῦ Δημοσίου. Συμφώνως μὲ τὰς ἀνωτέρω προβλέψεις ἔχομεν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα:

Ἤτοι καθαρὰ προβλεπομένη αὔξησις δαπανῶν διὰ τὴν ἑπομένην χρῆσιν Δρχ. 738 ἑκατομμύρια. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι συμφώνως μὲ ὅσα ἐλέγομεν ἀνωτέρω καταστῇ δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῇ ὁλόκληρον τὸ προβλεπόμενον ποσὸν τῶν 8.829.000.000 καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι αἱ ἀδιάθετοι πιστώσεις θὰ καλύψωσι τὰ, μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ ἀποθεματικοῦ, πραγματοποιηθησόμενα ἔξοδα, πρέπει νὰ ἐξεύρωμεν νέους πόρους 800 ἑκατομμυρίων διὰ νὰ καλύψωμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ ἐπελευσομένου ἔτους ἵνα ἔχωμεν Προϋπολογισμὸν ἰσοσκελῆ. Δὲν νομίζομεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀρκεσθῶμεν μόνον εἰς τὴν πραγματικὴν ἐλπίδα, τὴν ὁποίαν βεβαίως δικαιούμεθα νὰ διαπλάσωμεν ἐπὶ τῆς καλυτέρας ἀποδόσεως τῶν φόρων. Ὄχι μόνον διότι δυσπιστοῦμεν ὅτι αὕτη εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἀποδώσῃ ὁλόκληρον τὸ ἀπαιτούμενον ποσόν, συνεπείᾳ τῶν δειγμάτων τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἤδη, τῆς κοπώσεως τῶν φορολογουμένων, ἀλλὰ καὶ διότι νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς ἐξευρέσεως τῶν ἀπαιτουμένων μέσων καὶ διὰ τὴν καλλιτέρευσιν τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑγείας, ἐκπαιδεύσεως καὶ δικαιοσύνης, οἵτινες χωλαίνουσι. Μετὰ τὴν μελετωμένην Νόμῳ σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματος, δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ παρουσιάσωμεν εἰς τὸ μέλλον προϋπολογισμοὺς ἰσοσκελεῖς κατ’ ἐπίφασιν μόνον, ἀλλ’ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ στηρίζωμεν τὸ ἰσοζύγιον τῶν προϋπολογισμῶν μας ἐπὶ βάθρων, τῶν ὁποίων ἡ ἀνατροπή νὰ καθίσταται ἀδύνατος καὶ συνεπείᾳ οἱασδήποτε ἀντιξόου περιστάσεως. Διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς συμπεράσματα ἢ νὰ διὰ νὰ βοηθήσωμεν ἑτέρους, ἱκανοτέρους ἡμῶν, εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος, νομίζομεν ὅτι προέχει ἡ λεπτομερὴς ἔρευνα τῆς φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως ἣν ὑφίσταται ἑκάστη τῶν τάξεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Συνοψίζοντες, βλέπομεν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προϋπολογίζει διὰ τὴν παροῦσαν χρῆσιν τὰς ἑξῆς ἀποδόσεις: Ἀπὸ ἀμέσους φόρους αὐτοὺς καθ’ ἑαυτοὺς 1483 ἑκατ., ἤτοι τὰ 16,79% τῶν ἐσόδων. Ἀπὸ τὸ πρόσθ. 30% καὶ μέρος τοῦ 10% 600 ἑκατομ., ἤτοι τὰ 6,70% τῶν ἐσόδων. Ἀπὸ φόρον ἐκτάκτων κερδῶν 10 ἑκατ., ἤτοι τὰ 0,11% τῶν ἐσόδων. Ἀπὸ φόρον κινητῆς καὶ ἀκινήτου περιουσίας 130 ἑκατ., ἤτοι τὰ 1.47% τῶν ἐσόδων. Ἤτοι σύνολον 2223 ἑκατ., ἤτοι τὰ 25,07% τῶν ἐσόδων. Ἐξ ἐμμέσων φόρων: Ἔμμεσοι φόροι 3774 ἑκατ., ἤτοι τὰ 42.7% τῶν ἐσόδων. Μονοπώλια 334 ἑκατ., ἤτοι τὰ 3.78% τῶν ἐσόδων. Πρόσθετον ποσοστὸν 40% 1000 περίπου ἑκατ., ἤτοι τὰ 11% τῶν ἐσόδων. Ἤτοι σύνολον 5.108 ἑκατομ., τὰ 57.50% τῶν ἐσόδων. Παρ’ ὅλην τὴν βαρυτάτην κατὰ συνέπειαν ἄμεσον φορολογίαν μας ἔχομεν ἐξ αὐτῆς πολὺ μικρὰν ἀπόδοσιν, ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει πολὺ μικροτέραν τῆς ἐμμέσου τοιαύτης. Σύγκρισις μὲ τὰ ἄλλα Κράτη τῆς φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως, κατὰ κάτοικον, ἥτις παρετίθεται συνήθως, εἶναι αὐτόχρημα περιττή, ἐφόσον εἰς οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα μᾶς ἐπιτρέπει νὰ φθάσωμεν. Τὸ φορολογικὸν βάρος δὲν δύναται νὰ ἐξετασθῇ μόνον ἐν σχέσει μὲ τὴν ποσότητα τῶν φορολογουμένων, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ποιότητα αὐτῶν, ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς ἀντοχῆς. Θὰ ἔπρεπε δηλαδή, συμφώνως μὲ τὰ ἐπιστημονικῶς ὑπὸ τῆς στατιστικῆς δεδομένα, νὰ χωρίσωμεν τὸν πληθυσμὸν εἰς τάξεις, ἀναλόγως τῆς οἰκονομικῆς του καταστάσεως, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ἰδιαίτερον συντελεστὴν δι’ ἑκάστην τάξιν καὶ οὕτω νὰ εὕρωμεν τὸν μέσον ὅρον τῆς ἐπιβαρύνσεως ἑκάστου ἀτόμου. Ἡ στατιστικὴ αὕτη ἐργασία, ἂν καὶ ἐπεχειρήθη ὑφ’ ἡμῶν, ὑπῆρξεν ἀτελής, ἕνεκεν ἐλλείψεως χρόνου καὶ πληροφοριῶν, διὰ τοῦτο καὶ δὲν τὴν θέτομεν ὑπ’ ὄψει σας. Ἑτέρα μέθοδος ἧττον ἀσφαλής, ἀλλ’ ἀπολύτως ἐπιστημονική, εἶναι ὁ ἐν σχέσει μὲ τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα ὑπολογισμὸς τῆς φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως. Τοιοῦτος ὑπολογισμὸς περιέχεται ἐν τῇ συγκριτικῇ μελέτῃ τῆς μεταπολεμικῆς φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ κ. Ἀγγ. Θ. Ἀγγελοπούλου, ἥτις ἐδημοσιεύθη εἰς τὸ ἀρχεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Κοινωνικῶν Ἐπιστημῶν. Μολονότι, ὡς λέγει ὁ νεαρὸς καὶ διακεκριμένος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, οὐδεμία σχετικὴ πληροφορία ὑπάρχει ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ Ἐθνικοῦ μας πλούτου ἀκόμη δ’ ὀλιγώτερον τοῦ Ἐθνικοῦ μας εἰσοδήματος, καταλήγει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις ἐν Ἑλλάδι, ἐπὶ τῇ βάσει τεκμαρτοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος 16.000 ἑκατομμ., εἶναι 39.2%, ἐν ᾧ ἦτο κατὰ τὸ 1924: Ἐν Ἀγγλίᾳ, 22.71%, ἐν Γαλλίᾳ 16.30%, ἐν Ἰταλίᾳ 14.62%, ἐν Ἡνωμ. Πολιτείαις 13.73%. Περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ὑπολογισμῶν του οὐδ’ ὁ γράφων δύναται νὰ ἐγγυηθῇ. Τὰ ἐπιχειρήματά του ὅμως εἶνε τόσον ζωηρά, ὥστε μᾶς ἐπιτρέπουν νὰ νομίσωμεν, ὅτι δὲν ἀφίστανται τῆς ἀληθείας. Ὡς ἐλέγομεν ἀνωτέρω, ἐκρίναμεν ἀναγκαίαν τὴν παροχὴν πασῶν τούτων τῶν λεπτομερειῶν διὰ ν’ ἀποδείξωμεν ὄχι μόνον ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ σκέψις μεγαλυτέρας φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως τῶν πολιτῶν, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἐπιβάλλεται μὲ κάθε θυσίαν ἡ μείωσις τῶν ποσοστῶν τῶν ἀμέσων φόρων καὶ ἡ μέριμνα τῆς αὐξήσεως τῶν πόρων τοῦ Κράτους διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς διαρροῆς αὐτῶν καὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν φορολογουμένων ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τῆς καλυτέρας ἐκμεταλλεύσεως τῶν πλουτοπαραγωγικῶν μας μέτρων, τὰ ὁποῖα εἴτε εὑρίσκονται ὑπὸ μελέτην παρὰ τῇ Κυβερνήσει, εἴτε θέτομεν ἡμεῖς ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν. Θεωροῦμεν ἐν πρώτοις ἐπιβεβλημένην τὴν μεταβολὴν φορολογικῶν τινων μέτρων, τὰ ὁποῖα μ’ ὅλον ὅτι εἶναι πιεστικὰ καὶ διέπονται ἀπὸ ἐμπειρισμόν, ἐλάχιστα ἀναλόγως ἀποφέρουσι ταμειακῶς εἰς τὸ Κράτος. Εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔκθεσίν του τοῦ 1913 ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴς κ. Δεμερτζῆς, εἰς τὸ περὶ ἐγγείου φορολογίας Κεφάλαιον, ἔλεγε μεταξὺ ἄλλων τὰ ἑξῆς. «Πᾶν οἱονδήποτε τμῆμα τοῦ εἰσοδήματος τῆς γῆς, ἀποτελοῦν τμῆμα τοῦ ὅλου ἐθνικοῦ πλούτου, ἀποδίδον ἀσφαλὲς καὶ σταθερὸν κατὰ τὸ πλεῖστον εἰσόδημα, εἶναι δίκαιον νὰ ὑφίσταται τὴν δέουσαν φορολογίαν, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἐν ὅλοις τοῖς νεωτέροις Κράτεσιν, ἔνθα, κατ’ ἀνάγκην, ἕνεκα τῶν ὑπερόγκων δαπανῶν πρὸς ἄμυναν καὶ πρὸς αὔξησιν τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου, οἱ προϋπολογισμοὶ τρέφονται, κατὰ τὸ πλεῖστον, ἐκ φόρων ἐμμέσων ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, θὰ ἦτο παράλογον νὰ καταλειφθῶσιν ἀφορολόγητα τὰ εἰσοδήματα ἐκείνων ἀκριβῶς τῶν τάξεων, αἵτινες, κεκτημέναι τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς γῆς, εὕρηνται εἰς θέσιν νὰ συνεισφέρωσιν ὑπὲρ τῶν κοινῶν ἀναγκῶν τῆς Χώρας». Θὰ μοὶ παρατηρηθῇ ἴσως, ὅτι ἡ ἀλήθεια τῶν λόγων τοῦ διακεκριμένου συναδέλφου εἶναι παγκοίνως γνωστὴ καὶ ἐδημιούργησε μάλιστα καὶ ἰδιαιτέραν σχολὴν ἀποσκοποῦσαν τὴν διὰ τοῦ φόρου τούτου ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἀντικατάστασιν παντὸς ἑτέρου φόρου. Θὰ μοὶ παρατηρηθῇ ἐπίσης ὅτι οὐδὲν Κράτος ἀφίνει ἀφορολόγητον τὴν ἔγγειον παραγωγὴν καὶ ὅτι ἡ φορολογία τῆς ἐγγείου παραγωγῆς συνυπῆρξεν ἐνταῦθα ἀπὸ τῆς δημιουργίας τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἐπεβλήθη ὅμως πάντοτε μὲ τὴν συνήθη προχειρολογίαν, ἥτις μᾶς διακρίνει. Ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους ἡ φορολογία αὕτη σχεδὸν οὐδέποτε διετήρησε τὴν αὐτὴν μορφὴν πλέον τῶν δύο συνεχῶν ἐτῶν. Ἀείποτε, κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, συνετάσσοντο ἐν βίᾳ τὰ σχετικὰ μὲ τὸν φόρον τοῦτον νομοσχέδια διὰ νὰ δικαιολογήσουν τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσὸν ὑπὸ τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Τὰς δὲ ἀπογοητεύσεις τὰς ὁποίας ἀπέδιδον σχεδὸν πάντοτε οἱ ἀπολογισμοὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, ἀνελάμβανε νὰ θεραπεύσῃ ὁ ἐπὶ τῶν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δι’ ἑτέρου μέτρου. Τοῦτ’ αὐτὸ συνέβη καὶ μὲ τὸν ἐπιβληθέντα ὑπὸ τοῦ Δικτάτορος, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, φόρον τῆς δεκάτης. Εἰς ὅλων τῶν κομμάτων τὰ προεκλογικὰ προγράμματα ἀνεφέρετο ἡ κατάργησις τῆς ἀντιεπιστημονικῆς καὶ ἀντιδημοτικῆς ταύτης φορολογίας, χωρὶς νὰ ἔχῃ μελετηθῇ καὶ ἡ ἀντικατάστασίς της. Καὶ ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνέτασε τὸν προϋπολογισμὸν του ἠναγκάσθη νὰ τὴν ἀντικαταστήσῃ δι’ ἑτέρας φορολογίας ἀναλόγου, τῆς ὁποίας, ἡμεῖς τοὐλάχιστον, τὰ ἀγαθὰ δὲν κατωρθώσαμεν ἀκόμη ν’ ἀντιληφθῶμεν. Δὲν δυνάμεθα ἐν τούτοις ν’ ἀποδώσωμεν εὐθύνας εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἀναγνωρίζομεν ὅτι τὸ βραχὺ διάστημα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου καὶ ἐν μέσῳ τοσούτων δυσχερειῶν ἦτο ἠναγκασμένος νὰ παρουσιάσῃ τὸν παρόντα προϋπολογισμόν, δὲν τῷ ἔδωκε τὸν καιρὸν ἐπιστημονικωτέρας ἀντιμετωπίσεως τοῦ ζητήματος. Πρέπει κατ’ ἀνάγκην λοιπὸν ν’ ἀναγνωρισθῇ ὅτι, ἐὰν ὁ ἐπιβληθεὶς φόρος εἶναι δυνατὸν νὰ καλύψῃ τὰς προϋπολογιζομένας ταμειακὰς ἀνάγκας (πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον ἀμφιβάλλω), πρέπει νὰ συγκαταλέγωνται μεταξὺ τῶν φόρων ἐκείνων, οἵτινες χρῄζουσιν τῆς μεταρρυθμίσεως. Ὁ φόρος οὗτος ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου γεωργικῆς παραγωγῆς συνδέεται ἀπὸ ἐννέα ἑτέρους διαφόρους φόρους, οἵτινες συμπληροῦσι τὴν ὅλην ἐπὶ τῆς ἐγγείου παραγωγῆς φορολογίαν μας, ἐνῷ αἱ ξέναι νομοθεσίαι τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν ἀναγράφουσιν ἕνα καὶ μόνον φόρον ἐπὶ τῆς ἐγγείου ἀγροτικῆς κτήσεως, ὅστις βαρύνει τὸν ἰδιοκτήτην τῆς γῆς καὶ κανονίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος αὐτῆς. Μόνον ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ στοιχειῶδες ἀξίωμα τῆς δημοσιονομικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, ὅτι ἕκαστος συνεισφέρει εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῆς οἰκονομικῆς αὐτοῦ ἀντοχῆς, διότι μόνον τὸ καθαρὸν εἰσόδημα τοῦ φορολογουμένου ἀναπαριστᾷ τὰς πραγματικάς του δυνάμεις. Ἐκτὸς τούτου ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος τῆς ἐγγείου παραγωγῆς θὰ δώσῃ ἰδιαιτέραν ὤθησιν εἰς τὴν ἐντατικὴν καὶ ἐπιστημονικὴν καλλιέργειαν, ἥτις ἀπαιτεῖ διάθεσιν κεφαλαίων, ἐνῷ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος ὠθεῖ τὸν γεωργὸν εἰς τὴν ἐντατικὴν καλλιέργειαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐλάχιστα ἀναμένει ἡ ὅλη μας Ἐθνικὴ Οἰκονομία. Ἤδη ὅμως γεννᾶται τὸ ἐρώτημα, ἐὰν μὲ τὴν ἐλαττωματικὴν φορολογικὴν συνείδησιν πάντων ἡμῶν δυνάμεθα νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν περὶ καθαροῦ εἰσοδήματος δήλωσιν τοῦ φορολογουμένου. Διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἐξεθέσαμεν ἀνωτέρω, δὲν δυσκολευόμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι, τό γε νῦν ἔχον, θεωροῦμεν τὸ πρᾶγμα ἐκτάκτως δυσχερές. Πρέπει κατὰ συνέπειαν νὰ καταφύγωμεν εἰς ἀρχὴν ἥτις, ἐὰν εἶναι ἀτελεστέρα, δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἐν τούτοις τὸν σκοπόν μας πληρέστερον. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν εὑρίσκομεν εἰς τὸ κατατεθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς ἀφορώσης τὸ στρεμματικὸν δικαίωμα νομοθεσίας». Ἐπιζητοῦμεν δηλαδὴ τὸν ὑπὸ τοῦ Κράτους καθορισμὸν τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος ἑκάστου στρέμματος καλλιεργησίμου γῆς, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τεκμαιρομένης καθαρᾶς ἀποδόσεως. Ὁσάκις μᾶς ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν γνώμην μας ταύτην, μᾶς παρετηρήθη ὅτι θὰ ἦτο καθ’ ὅλα ὀρθή, ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχε κτηματολόγιον, ἀλλ’ ὅτι εἶνε ἀνεφάρμοστος μὴ ὑπάρχοντος τοιούτου. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι μετ’ ἐπισταμένην μελέτην οὐδόλως ἐπείσθην περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν ἀντιθέτων ἐπιχειρημάτων. Δὲν ἀμφισβητῶ τὴν χρησιμότητα τοῦ κτηματολογίου, θεωρῶ μάλιστα ὅτι ἡ σύνταξίς του θὰ εἶναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἀναγκαία. Ἀλλὰ ἡ σύνταξίς του θ’ ἀπαιτήσῃ, παρ’ ὅλην τὴν πρόοδον τῆς ἐπιστήμης, ἐργασίαν ἱκανῶν ἐτῶν, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ὁποίων οἱ ὅροι τῆς καλλιεργείας μεταβάλλουν τὴν ἀπόδοσιν τῆς γῆς. Ἐκτὸς τούτου ὅλα σχεδὸν τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα ἔχουν κτηματολόγιον δὲν βασίζουν ἐπ’ αὐτοῦ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ φόρου τῆς ἐγγείου παραγωγῆς, ἐξαιρέσει τῆς Γαλλίας, ὅπου ἡ τοιαύτη φορολογία πᾶν ἄλλο δύναται ν’ ἀποτελέσῃ ἢ ὑπόμνημα δικαίας φορολογικῆς ἐπιβολῆς. Καθ’ ἡμᾶς, νομίζομεν ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἀπὸ τοῦδε πρόνοια, ὥστε νὰ τροποποιηθῇ καὶ συμπληρωθῇ ὑπὸ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον «περὶ στρεμματικῆς φορολογίας», ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν ν’ ἀντικαταστήσῃ βαθμιαίως τοὺς ἐννέα διαφόρους φόρους (ἐξαιρέσει ἴσως τοῦ ὑπὸ τοῦ Αὐτονόμου Σταφιδικοῦ ἀποδιδομένου), ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἀποτελεῖται ἡ ὅλη ἐπὶ τῆς ἐγγείου παραγωγῆς φορολογία μας. Ὡς βάσις δ’ αὐτοῦ πρέπει νὰ ληφθῇ ὁ κατὰ κοινότητας ὑπολογισμός, ἀνὰ πενταετίαν, τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος τοῦ στρέμματος, ἀναλόγως τοῦ καλλιεργουμένου εἴδους καὶ τῆς μέσης κατὰ στρέμμα ἀποδόσεως, ἀναλόγως καὶ τῆς ποιότητος τοῦ ἐδάφους. Ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ τοιούτου καθαροῦ εἰσοδήματος εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κατὰ Κοινότητας ὑπὸ τῶν ἑκασταχοῦ κοινοτικῶν συμβουλίων καὶ ἐφορειακῶν ὑπαλλήλων. Παρὰ τὰς ὑπαρχούσας ἀντιρρήσεις, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ἀπηνὴς φορολογία ἐπὶ πάσης γωνίας γῆς δυναμένης νὰ καλλιεργηθῇ καὶ παραμενούσης ἀκαλλιεργήτου. Μετὰ τὸν γενόμενον ἀναδασμὸν τῆς γῆς, ὅστις ἀπεσκόπει εἰς τὴν καλυτέραν ἀπόδοσιν αὐτῆς, μετὰ τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν οἱ ἀρχικοὶ ἰδιοκτῆται τῆς γῆς, ν’ ἀφίνουν ταύτην ἀκαλλιέργητον ἐπὶ ζημίᾳ τῆς ὁλότητος, ἡ μὴ καλλιέργεια τῆς γῆς ὀφείλεται εἴτε διότι ὁ κάτοχος αὐτῆς εὑρίσκεται ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ τὴν καλλιεργήσῃ, εἴτε διότι ἀσχολεῖται εἰς ἄλλην ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν κρίνει παραγωγικωτέραν, εἴτε ἀκόμη διότι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῶν καρπῶν της. Δι’ οἱονδήποτε λόγον, κατὰ συνέπειαν, παραμένει αὕτη ἀκαλλιέργητος, ὀρθὸν εἶναι διὰ δημευτικῆς ἢ τοὐλάχιστον προστιματικῆς φορολογίας νὰ μετατεθῇ ἡ κυριότης της εἰς ἐκεῖνον ὅστις ἔχει ἀνάγκην ἢ εὑρίσκεται εἰς θέσιν νὰ τὴν καλλιεργήσῃ. Ἐν Ἰταλίᾳ, ὅπου ἀπὸ τριετίας ἐφαρμόζεται ἐπιτυχῶς ὁ φόρος οὗτος, εἶναι τόσον βαρύς, ὥστε ἀνέρχεται εἰς τὰ 25% τῆς ἀξίας τῆς γῆς, εἰς ἐνίας δὲ περιφερείας ἀφορᾷ καὶ τὸν τρόπον τῆς καλλιεργείας αὐτῆς. Ἠπιωτέρα ἴσως, ἀνάλογος ὅμως, φορολογία πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῶν ἀσκεπῶν ἐντὸς τῆς πόλεως χώρων. Ἡ φορολογία αὕτη ὑφίσταται εἰς ὅλα τὰ προηγμένα Κράτη, καὶ εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ρωσσίαν, ὑπὸ μίαν οἱανδήποτε μορφήν. Ἡ Σερβία τελευταίως ὑπέβαλε ἀκόμη τελειότερον τὸν φόρον τοῦτον, φορολογήσασα καὶ τὰ μὴ ἐπαρκῶς οἰκοδομημένα οἰκόπεδα εἰς ὡρισμένας συνοικίας τῆς πόλεως. Ὑπάρχουν δηλαδὴ ζῶναι τῆς πόλεως, εἰς τὰς ὁποίας ἐπιβάλλεται ὕπαρξις τοὐλάχιστον διορόφου ἢ τριορόφου οἰκοδομῆς. Πᾶσα κρίσις ἐπὶ τοῦ ποσοστοῦ τῆς συνολικῆς καθαρᾶς προσόδου, ὡς τοῦτο αὐξάνεται διὰ τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νομοσχεδίου, εἶναι σχετική· διὰ τοῦτο ἀρκούμεθα εἰς ὅσα ἐν τῷ προηγουμένῳ κεφαλαίῳ ἐν συγκρίσει μὲ τὰς διαφόρους φορολογίας ἐγράφομεν. Ἔχομεν ὅμως σοβαρωτάτας ἀντιρρήσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ 8ον ἄρθρον τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, δι’ οὗ καθορίζεται ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ ὑπολογίσῃ αὐθαιρέτως τὸ εἰσόδημα τοῦ φορολογουμένου ἐπὶ τῇ βάσει διαφόρων τεκμηρίων, ὡς εἶναι αἱ ἰδιαίτεραι περὶ αὐτοῦ πληροφορίαι τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ εἶδος τοῦ ἐπαγγέλματος καὶ ἡ ἔκτασις τῶν ἐργασιῶν τοῦ φορολογουμένου, αἱ πληροφορίαι τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου ἐπὶ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐμπορικῶν ἐπιχειρήσεων τοῦ φορολογουμένου, ἡ χρησιμοποιομένη κατοικία, τὰ αὐτοκίνητα ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη περὶ αὐτοῦ ἔνδειξις ἢ πληροφορία. Εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀπορίας ἄξιον πῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἐξ ὅσων ἀνέπτυξε πρὸ τῆς Βουλῆς φαίνεται ἔχων πλήρη ἐπίγνωσιν τῆς ἀτελείας τῶν φοροτεχνικῶν μας ὑπηρεσιῶν, κατώρθωσε νὰ καταπείσῃ ἑαυτὸν καὶ νὰ ὑποβάλῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς διατάξεις νόμου, τῶν ὁποίων ἡ ἀντίθεσις πρὸς τὰς γενικῶς παραδεδεγμένας φορολογικὰς ἀρχὰς ἀμφιβάλλω ἐὰν ἠδύνατο νὰ συγχωρηθῇ καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ φοροτεχνικαί μας ὑπηρεσίαι δὲν ἦσαν ἀπὸ ἀπόψεως ὀργανώσεως καὶ ποιοῦ, ἴσαι τοὐλάχιστον μὲ τοὺς ἐξαιρετικοὺς ὑπαλλήλους τῆς καταλυθείσης Αὐστροουγγρικῆς Αὐτοκρατορίας. Τοιαῦται διατάξεις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐξαφανίσωσι καὶ τὰ ἴχνη τῆς ὑπαρχούσης παρ’ ἡμῖν φορολογικῆς συνειδήσεως, θὰ θέσωσιν ἁπάσας τὰς τάξεις τῶν πολιτῶν ἀντιμετώπους πρὸς τὸ Κράτος καὶ θὰ ἐνισχύσωσι τὴν ἐν πολλοῖς ὑπάρχουσαν ἀντίληψιν, ὅτι διὰ τῶν φορολογικῶν μέτρων τοῦ Κράτους εἷς ἕκαστος κρίνεται ἀναλόγως τῆς προσωπικῆς του ἐπιβολῆς. Θὰ ἔλεγέ τις ὅτι διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὴν κακότεχνον τοιαύτην φορολογικὴν ἐπιβολὴν ἐπιζητοῦμεν ν’ ἀφήσωμεν φορολογικῶς ἀνενοχλήτους τοὺς ἀποκρύπτοντας τὴν περιουσίαν των. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἕτερον μέσον δικαιοτέρου ἐλέγχου, θὰ ἠναγκαζόμεθα ἴσως νὰ δεχθῶμεν τὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τοιούτων τεκμηρίων, αὐθαίρετον ἔστω, ὑπολογισμὸν τοῦ φόρου τούτου, ὅπως ἀναγκαζόμεθα νὰ τὸ πράξωμεν διὰ τοὺς μὴ τηροῦντας τακτικὰ λογιστικὰ βιβλία ἐπιτηδευματίας. Ἐπὶ τοῦ φόρου ὅμως τῆς συνολικῆς καθαρᾶς προσόδου ὑπάρχει τρόπος βεβαιώσεως, ὅστις ὄχι μόνον εἶναι ἀπολύτως δίκαιος, διότι ἐπιβαρύνει ἀναλόγως τῆς εὐζωΐας των ἅπαντας τοὺς πολίτας ἐξ ἴσου, ἀλλὰ προστατεύει πλήρως τὸ Κράτος καὶ τὰς ὑπηρεσίας του ἐκ τῆς ὑποψίας ὅτι εἶναι δυνατόν, ἔστω καὶ ἀνεπιγνώτως, νὰ κριθῶσιν οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ μὲ διάφορα μέτρα καὶ σταθμά. Ὑποστηρίζομεν δηλαδὴ ὅτι τὴν ἀποδιδομένην δήλωσιν ἢ μὴ τοῦ εἰσοδήματος θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ κρίνῃ ἡ Ἐφορία μόνον ἐπὶ τῇ βάσει πραγματικῶν συγκεκριμένων γεγονότων, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὸ ποσοστὸν ἑκάστου κλιμακίου θὰ προσαυξάνηται προοδευτικῶς ἐκ τῶν θετικῶν τεκμηρίων τῆς εὐζωΐας τοῦ φορολογουμένου, ὡς π.χ. Ἐὰν τὸ σύνολον τῶν καταβαλλομένων (ἢ καταλογιζομένων) ἐνοικίων ὑπερβαίνῃ τὸ ¼ τῆς δηλουμένης καθαρᾶς προσόδου. Ἐὰν ὁ φορολογούμενος χρησιμοποιῇ αὐτοκίνητον. Ἐὰν οὗτος χρησιμοποιῇ πλέον τοῦ ἑνὸς αὐτοκινήτου. Ἐὰν τὸ ὑπηρετικὸν προσωπικὸν αὐτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του ὑπερβαίνῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν ἀτόμων κλπ. Ὁ τοιοῦτος τρόπος τῆς φορολογίας, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀδικήσῃ κανένα, εἶναι καὶ ἀπὸ κοινωνικῆς ἀπόψεως ὀρθός, διότι δίδει τὴν πλήρη βεβαιότητα εἰς τὰς ἐνδεεῖς τάξεις, ὅτι ἡ ἐπίδειξις τοῦ πλούτου ἢ τῆς εὐζωΐας ἀποδίδει ἀναλόγως εἰς τὸ σύνολον τῶν πολιτῶν. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ἐὰν ἡ ἀναλογία τῶν κλιμακίων ὑπολογισθῇ κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἀκριβῶς, ἐλάχιστον μέρος εἰσοδήματος δύναται ν’ ἀποκρυβῇ. Διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ φορολογούμενος, ἐὰν κατορθώνῃ ν’ ἀποκρύψῃ τὸ εἰσόδημά του, θὰ συγκατατεθῇ νὰ ζήσῃ εἰς εὐτελὲς οἴκημα ἄνευ αὐτοκινήτου ἢ ἄνευ τῆς ἐν γένει κοινωνικῆς παραστάσεως, τὴν ὁποίαν δύναται ἀναλόγως τῶν μέσων του, νὰ ἐπιδιώξῃ. Τῆς φορολογίας ταύτης θὰ διαφύγωσι μόνον παθολογικοί τινες φιλάργυροι καὶ οὗτοι μέχρις ὅτου τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου ἐπιστῇ, ὁπότε μετὰ θάνατον θὰ πληρώσωσι συνολικῶς διὰ τοῦ κληρονομικοῦ φόρου ὅσα κατώρθωσαν ν’ ἀποκρύψουν ζῶντες. Εἶμαι βέβαιος ἐπὶ πλέον ὅτι, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δεχθῇ τὸν τοιοῦτον ὑπολογισμὸν τοῦ φόρου, θὰ δυνηθῇ ἀσφαλῶς ν’ ἀναγράψῃ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν περισσότερον τῶν ἐπὶ πλέον ὑπολογισθέντων 15 ἑκατομμυρίων. Ἡ πατρότης τῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν ἀποδημούντων ἀνήκει εἰς τὴν «Πρωΐαν», ἥτις ἐπανειλημμένως ἀνέπτυξε τὸν μηχανισμόν της λεπτομερῶς. Μόλις ἐρρίφθη ἡ τοιαύτη ἰδέα ἀνηρπάγη ὑπὸ τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Τανταλίδου καὶ ἐπεβλήθη ἐν εἴδει κεφαλικοῦ φόρου πέντε λιρῶν Ἀγγλίας ἐπὶ ἑκάστου ἀποδημοῦντος ἀτόμου. Ἡ κλασσικὴ ἀποτυχία τοῦ φόρου τούτου ὀφείλεται εἰς τὴν μωρὰν ἐφαρμογήν του, διὰ τοῦτο δὲ μετά τινας μῆνας κατηργήθη, χωρὶς ν’ ἀποδώσῃ τίποτε σχεδόν. Ἐννοεῖται ὅτι τὸν προταθέντα μὲ τὸν καταργηθέντα φόρον ἁπλῆ συνωνυμία συνδέει μόνον. Ἀλλ’ ἰδοὺ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ποῖον εἶναι τὸ ὑποστηριζόμενον ὑφ’ ἡμῶν φορολογικὸν μέτρον. Ἡ αἴτησις ἐκδόσεως διαβατηρίου πρέπει νὰ συνοδεύηται μὲ ἄδειαν τοῦ Ἐφόρου. Τῆς ἀδείας ταύτης οὐδεὶς ἐξαιρεῖται, καὶ ἡ ἰσχύς της εἶναι ἐτησία. Τὴν ἄδειαν ταύτην ἐκδίδει ὁ Ἔφορος ἐπὶ τῇ καταβολῇ ποσοῦ ἴσου μὲ τὸ 5% ἐπὶ τοῦ βεβαιωθέντος φόρου τῆς συνολικῆς καθαρᾶς προσόδου τοῦ αἰτοῦντος. Ἐὰν ὁ αἰτῶν δὲν ὑπόκειται εἰς τοιαύτην φορολογίαν, ὁ Ἔφορος ὑποχρεοῦται εἰς τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀδείας ἀτελῶς. Κατὰ συνέπειαν ἕκαστος πληρώνει, ἀναλόγως τῶν μέσων του, ποσὸν τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ τὸν ἀποτρέψῃ ἐκ τοῦ ταξειδίου του ἢ νὰ τὸν ἐπιβαρύνῃ δυσαναλόγως, οἱ δὲ ἔχοντες εἰσόδημα κάτω τῶν 4000 μεταλλικῶν δραχ. οὐδὲν καταβάλλουσιν, ἀφοῦ ἐξαιροῦνται τοῦ φόρου τῆς συνολικῆς καθαρᾶς προσόδου. Τί δικαιότερον, ἐφ’ ὅσον τὰ μέσα μας μᾶς ἐπιτρέπουν νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, διὰ λόγους ὑγείας, ἀναψυχῆς, μελέτης, ἢ ἑτέρας μας ὑποθέσεως, νὰ καταβάλωμεν ἐλάχιστον ποσοστὸν τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ δαπανήσωμεν ἐν τῇ ξένῃ εἰς ἀντιστάθμισμα τῶν ἐμμέσων τοὐλάχιστον τοὺς ὁποίους θὰ καταβάλλουν ἐν τῷ μεταξὺ οἱ μὴ δυνάμενοι ν’ ἀποδημήσωσι συμπολῖταί μας; Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐτησίως ἀποδημούντων εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, δυνάμεθα νὰ συμπεράνωμεν ὅτι ὁ πόρος οὗτος δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ἐπιχορήγησιν σανατορίων ἢ καὶ τὴν ἐν γένει ἐπαύξησιν τοῦ δαπανωμένου ποσοῦ πρὸς προστασίαν τῆς δημοσίας ὑγείας. Ὁ φόρος τῶν κέντρων διασκεδάσεων καὶ πολυτελείας ἀνέρχεται εἰς τὰ 32½% συνολικῶς διὰ τὰ κέντρα τῶν διασκεδάσεων καὶ 10% διὰ τὰ κέντρα πολυτελείας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ κέντρα πολυτελείας, εἶναι ὑποφερτός, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ κέντρα διασκεδάσεων καταντᾷ δημευτικός· διὰ τοῦτο καὶ διαφεύγει. Λόγος τῆς διαρροῆς τοῦ φόρου τούτου εἶναι ὁ τρόπος τῆς εἰσπράξεώς του, ὅστις συνίσταται εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ σχετικοῦ διπλοτύπου ἐκ μέρους τοῦ καταστηματάρχου. Ὁ καταστηματάρχης ἢ δὲν ἐκδίδει τὸ διπλότυπον καθόλου, ἢ ἐὰν τὸ ἐκδώσῃ τὸ χρησιμοποιεῖ ἐπανειλημμένως μέχρις ὅτου εὑρεθῇ πελάτης ἔχων εἰς τοιοῦτον βαθμὸν προηγμένην τὴν φορολογικήν του συνείδησιν, ὥστε νὰ καταστρέψῃ τὸ διπλότυπον. Ὁ φόρος οὗτος παντοῦ ἐπιβάλλεται δι’ ἰδιαιτέρου φοροσήμου, ὁ δὲ καταστηματάρχης ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν, ἐπὶ ποινῇ βαρυτάτου προστίμου, νὰ μὴ εἰσπράττῃ οὐδὲν ποσὸν ἄνευ λογαριασμοῦ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπικολλᾷ καὶ σφραγίζει διὰ σφραγῖδος, φερούσης αὔξοντα ἀριθμόν, τὸ εἰδικὸν τοῦτο φορόσημον. Ἐν Ἰταλίᾳ καὶ Γαλλίᾳ, ἀφ’ ἧς εἰσήχθη ἡ δι’ εἰδικοῦ φοροσήμου εἴσπραξις τοῦ φόρου, ἂν καὶ τὸ ποσοστόν του ἐμειώθη κατὰ ¼, ἀπέδωκεν ἀμέσως τὰ διπλάσια. Θὰ προέτεινον καὶ τὴν παρ’ ἡμῖν λῆψιν τοῦ αὐτοῦ μέτρου, ἐλαττουμένου ὅμως τοῦ ποσοστοῦ διὰ τὰ κέντρα διασκεδάσεων ἀπὸ 32½ εἰς 18%. Ἡ τροποποίησις τοῦ Δασμολογίου ἐπιβάλλεται. Ἢ μᾶλλον ἐπιβάλλεται πραγματικὴ δασμολογικὴ πολιτική, τὴν ἀνυπαρξίαν τῆς ὁποίας ἐν Ἑλλάδι δὲν πιστεύομεν ν’ ἀμφισβητῇ κανείς. Ἀτυχῶς μέχρι τοῦδε τὸ σύστημα τῶν εἰσαγωγικῶν μας τελῶν, ὅπερ μόνον κατ’ εὐφημισμὸν δύναται ν’ ἀποκαλῆται Δασμολόγιον, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἡ ἐπιδίωξις εἰσπράξεως ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέρων ποσῶν, ὅταν συμβάσεις μετὰ ξένων χωρῶν δὲν μᾶς περιορίζουν, πρὸς πλουτισμὸν τοῦ Δημοσίου Ταμείου, χωρὶς νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν οὔτε αἱ ἀνάγκαι τοῦ καταναλωτοῦ, οὔτε τὰ ζωτικὰ συμφέροντα, τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας. Κατὰ τὴν τελευταίαν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν Συνδιάσκεψιν τῆς Γενεύης τὸ ζήτημα τῆς Διεθνοῦς δασμολογικῆς πολιτικῆς ἀπησχόλησε τὰ μάλιστα τοὺς ἐκεῖ συνελθόντας. Μολονότι δὲ ἀνεγνωρίσθη ὅτι ἡ κατάρριψις τῶν τελωνειακῶν συνόρων θὰ ἦτο ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἐπιθυμητὴ διὰ τὴν γενικὴν βιομηχανικήν τε καὶ ἐμπορικὴν ἀνάπτυξιν καὶ ὅτι αὕτη θὰ ἀπετέλει ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων οἰκονομικῶν ὅρων τῆς εὐτυχοῦς διαβιώσεως τῶν λαῶν, κατενοήθη ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ τοιούτου συστήματος ἀπετέλει, πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον, ἀνεφάρμοστον οὐτοπίαν. Διὰ τοῦτο τὰ πορίσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν ἡ Διάσκεψις ἐπὶ τοῦ θέματος, περιωρίσθησαν εἰς τὴν ἔκφρασιν τῆς εὐχῆς, ὅπως καταβληθῇ προσπάθεια συνεννοήσεως τῶν ἁπανταχοῦ μεγάλων βιομηχανιῶν, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῶν Κυβερνήσεων, ἥτις θὰ καθίστα δυνατὴν τὴν προετοιμασίαν τῆς ὁδοῦ ἡ ὁποία θὰ μας ἦγε τελικῶς πρὸς τὸ Ἐλεύθερον Ἐμπόριον. Αἱ τοιαῦται σκέψεις περὶ μελλοντικῆς εὐημερίας, ὅσον καὶ ἐὰν εἶναι χρήσιμοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἀποτρέψουν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν ἐν τῷ μεταξὺ τὸ δασμολογικόν μας πρόβλημα. Πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι ἡ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη παρατηρηθεῖσα ἐντελῶς τεχνητὴ εὐχέρεια τοῦ χρήματος ἔτρεψε μέγα μέρος τοῦ ἐνταῦθα ἀπομείναντος κεφαλαίου πρὸς τὴν Βιομηχανίαν, ἥτις ἐνισχύθη οὐσιωδέστατα καὶ ἀπὸ τοὺς εἰσρεύσαντας προσφυγικοὺς πληθυσμούς. Δὲν θὰ ἐξετάσωμεν ἐνταῦθα κατὰ πόσον αἱ δημιουργηθεῖσαι βιομηχανίαι εἶναι βιώσιμοι ἢ μή, οὔτε ἐὰν τὸ κράτος ὤφειλε νὰ ἐπέμβῃ πρὸς περιορισμὸν τῆς δημιουργίας ἀμελετήτων καὶ θνησιγενῶν βιομηχανιῶν. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι μέγα μέρος τοῦ ἐθνικοῦ μας πλούτου ἔχει ἐπενδυθῇ εἰς βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις, αἵτινες δὲν ἔχουσι τὰ μέσα νὰ συναγωνισθῶσι μὲ τὰ προϊόντα τῶν εἰς ξένας ἀγορὰς καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐξεύρουν τὰ μέσα τῆς συντηρήσεώς των παρὰ εἰς τὸ περιωρισμένον πεδίον τῆς ἐγχωρίου καταναλώσεως. Ἡ προστασία τῶν δημιουργηθεισῶν βιομηχανιῶν μας ἐπιβάλλεται ἀφ’ ἑνὸς μέν, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσῃ εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς εἰσαγωγῆς καὶ καλυτέρευσιν, κατὰ συνέπειαν, τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διότι ἡ ὕπαρξίς των ἐλαττώνει κατὰ πολὺ τὸν κίνδυνον τῆς ἀνεργίας, τῆς ὁποίας τελευταίως πολλὰ εἶναι τὰ ἀνησυχητικὰ συμπτώματα. Διὰ τοῦτο φρονοῦμεν ὅτι εὐχῆς ἔργον ἤθελεν εἶσθαι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ προστατευτικοῦ δασμολογίου, τὸ ὁποῖον ἤρχισεν ἐφαρμόζουσα καὶ προπολεμικῶς ἡ φιλελευθέρα Ἀγγλία διὰ ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἐν μέρει τὸ περίφημον dumping. Συμφώνως μὲ τοῦτο, οἱ δασμοὶ τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένων προϊόντων καὶ παραγομένων ὑπὸ τῶν ἐντοπίων βιομηχανιῶν, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι μεταβλητοὶ μεταξὺ ἑνὸς μίνιμουμ καὶ ἑνὸς μάξιμουμ ὁρίων, ἐντὸς τῶν ὁποίων κινεῖται ἡ δικαιοδοσία εἰδικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐφ’ ὅσον δηλαδὴ ὑπάρχει ἑλληνικὴ βιομηχανία δυναμένη νὰ παρέχῃ εἰς τὸ ἐμπόριον τὰ εἴδη της μὲ ὡρισμένην τιμήν, τὸ ὁποῖον τὰ καθιστᾶ προσιτὰ καὶ χρήσιμα εἰς τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν, τότε ἐπιβάλλεται βαρὺς βαρύτατος δασμὸς ἐπὶ τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων, ἅτινα δύνανται νὰ τὴν συναγωνισθῶσιν. Ὁ δασμὸς οὗτος ἐκπίπτει κατόπιν ἀποφάσεως τῆς οἰκείας ἐπιτροπῆς ἢ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας μόλις ἡ ἐπιχείρησις, τῆς ὁποίας ἀποσκοπεῖται ἡ προστασία, παύσῃ νὰ παρέχῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν εἶδος εἰς τιμὴν καὶ ποιότητα, ἥτις δύναται νὰ πληροῖ τὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως. Εἰς ἐντελῶς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις καὶ ὅταν πρόκειται περὶ βιομηχανικῆς ἐγκαταστάσεως ἀπολύτου χρησιμότητος διὰ τὸ κράτος, δύναται νὰ παρασχεθῇ δασμολογικὴ προστασία, δι’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα, ὅσον τὸ δυνατὸν βραχύτερον, εἰς βάρος τῆς καταναλώσεως, λαμβανομένου ὅμως πλήρους καὶ ἐξησφαλισμένου τοῦ ἀνταλλάγματος ὅτι μετὰ τὴν παρέλευσιν τοῦ χρονικοῦ τούτου διαστήματος αἱ τιμαὶ τῶν προϊόντων τῆς προστατευθείσης ἐπιχειρήσεως θὰ κατέλθουν εἰς τὸ προσῆκον ἐπίπεδον. Τὴν ἀπόδοσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ τέλους τῶν αὐτοκινήτων ἰδιωτικῆς χρήσεως θεωροῦμεν ὄχι μόνον ὡς ἐντελῶς ἀνεπαρκῆ (προϋπολογίσθη διὰ τὴν παροῦσαν χρῆσιν εἰς 8 ἑκατομμύρια), ἀλλὰ καὶ ἐντελῶς ἄδικον ὡς ἐκ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλεται. Φορολογεῖται ὁ ἀριθμὸς τῶν θέσεων καὶ ἡ εἰς ἵππους δύναμις τοῦ κινητῆρος. Οὕτω μετριοφρονέστατος ἐπαγγελματίας κάτοχος ἑνὸς αὐτοκινήτου Φόρντ (5 θέσεων) πληρώνει μεγαλύτερον φόρον ἀπὸ τὸν κάτοχον μεγαλοπρεπεστάτης ἁμάξης δύο θέσεων, τὴν ὁποίαν μεταχειρίζεται διὰ καθαρῶς ἡδονιστικοὺς λόγους. Θεωροῦμεν κατὰ συνέπειαν ἀναγκαίαν τὴν μετατροπὴν τῆς φορολογίας ταύτης συμφώνως μὲ τὰ κρατοῦντα καὶ εἰς ἄλλα Κράτη. Αὕτη πρέπει νὰ βασισθῇ ἐπὶ τῆς ἀγοραίας ἀξίας τοῦ αὐτοκινήτου διὰ νὰ κατορθωθῇ ἡ αὔξησις τῆς φορολογίας τοῦ πολυτελῶς ἐποχουμένου καὶ ἡ ἐλάττωσις αὐτῆς διὰ τὸν μεταχειριζόμενον τὸ αὐτοκίνητον διὰ παραγωγικωτέραν ἀνάγκην. Διὰ νὰ λείψῃ κάθε φόβος καταχρήσεως ἢ ἀδικίας ὡς πρὸς τὴν κατάταξιν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πληρώνῃ ἓν ἕκαστον αὐτοκίνητον, πρέπει νὰ ληφθῇ ὡς βάσις ἡ ἀναγραφομένη τιμή του ἐν τοῖς ἐπισήμοις καταλόγοις τοῦ ἐργοστασίου. Τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου, ὅταν τὸ αὐτοκίνητον εἶναι καινουργές, διὰ τὰ δύο πρῶτα ἔτη θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἴσον πρὸς τὰ 5% τῆς ἀναγραφομένης ἀξίας. Δὲν προτείνομεν μεγαλύτερον ποσοστόν, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ διάφορα ἐργοστάσια παρέχουσιν ἐκπτώσεις ἐπὶ τῆς ἀναγραφομένης τιμῆς, τὰς ὁποίας ὅμως δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν μας πρὸς ἀποφυγὴν καταχρήσεως. Τὸ ποσὸν τῶν 5% θὰ ἐκπίπτεται τμηματικῶς μετὰ παρέλευσιν ἑκάστης διετίας κατὰ 1%, μέχρις ὅτου φθάσῃ εἰς τὸ ποσοστὸν τῶν 2%, ἐπὶ τῆς ἀναγραφομένης ἐν τῷ καταλόγῳ ἀξίας, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ φορολογῆται τὸ αὐτοκίνητον μέχρι τῆς πλήρους ἀχρηστεύσεώς του. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου θ’ αὐξηθῇ αἰσθητῶς ἡ ἀπόδοσις τοῦ φόρου, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ ἀξία τῶν ἰδιωτικῶν αὐτοκινήτων ποικίλλει ἀπὸ 200–300.000 δραχμῶν. Ἐπίσης εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ μεταχειριζόμενοι αὐτοκίνητα πολυτελείας τὰ ἀντικαθιστῶσι μετὰ παρέλευσιν 2–3 ἐτῶν πωλοῦντες ταῦτα εἰς χαμηλοτέρας τιμάς. Ὁ νέος ἀγοραστὴς κατὰ συνέπειαν θὰ πλήσσεται ἠπιώτερον, ἐφ’ ὅσον τὸ φορολογικὸν ποσοστὸν μειοῦται ἀνὰ διετίαν διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὰ 2% τῆς ἀρχικῆς του ἀξίας. Τὸ Κράτος ἀναγκάζεται πολλάκις, ἑκουσίως ἢ ἀκουσίως, νὰ μεταβληθῇ εἰς ἐπιχειρηματίαν. Τοῦτο πράττει εἴτε διότι πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπίβλεψιν καὶ ἐξουσίαν του τὰς συγκοινωνίας καὶ τὰς ὑπηρεσίας τῶν ΤΤΤ., εἴτε διότι ἐπιβάλλει μονοπώλιον ἐπὶ ὡρισμένων εἰδῶν πρὸς αὔξησιν τῶν πόρων του, εἴτε ἀκόμη διότι διαχειρίζεται τὴν ἰδίαν αὐτοῦ περιουσίαν. Κατὰ τὴν γνώμην μας, ὁσάκις τὸ Κράτος μεταβάλλεται εἰς ἐπιχειρηματίαν, ὀφείλει ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν καλυτέραν καὶ συμφερωτέραν ἀπόδοσιν τῶν ὑπ’ αὐτοῦ διαχειριζομένων, ὡς ἀκριβῶς πράττει οἱοσδήποτε ἐπιχειρηματίας, καὶ πρέπει ν’ ἀντιμετωπίζῃ ἀποκλειστικῶς τὸ ἐμπορικόν του συμφέρον. Ἀντιθέτως, ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος ἐνεργεῖ ὡς ἐκπρόσωπον τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν συμφερωτέραν ἐξυπηρέτησιν τῶν πολιτῶν του, ἐπὶ ζημίᾳ πολλάκις τοῦ στενοῦ του ἐμπορικοῦ συμφέροντος. Κατὰ συνέπειαν ἐπὶ ἐντελῶς διαφόρου ἀρχῆς στηρίζεται ἡ σύνταξις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ ἡ σύνταξις τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐνεργουμένων ἐπιχειρήσεων. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον εἴμεθα τῆς γνώμης ὅτι ἑκάστη κρατικὴ ἐπιχείρησις θὰ ἔπρεπε νὰ διοικῆται ἀπὸ αὐτόνομον ὀργανισμόν, διοριζόμενον καὶ ἐπιβλεπόμενον ὑπὸ τοῦ Κράτους, μὲ ἴδιον προϋπολογισμόν, ἐντελῶς ἀνεξάρτητον τοῦ Κρατικοῦ τοιούτου. Τοιουτοτρόπως οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν Τ.Τ.Τ., τῶν Σ.Ε.Κ., τῶν μονοπωλίων κλπ., πρέπει νὰ εἶναι αὐτοτελεῖς καὶ ν’ ἀποβλέπωσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἀποδοτικωτέραν ἀνάπτυξιν τῆς καθ’ ἕκαστα ἐπιχειρήσεως. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους δὲν πρέπει νὰ ἀναγράφηται παρὰ τὸ προκύπτον κέρδος ἢ ἡ προκύπτουσα ζημία. Μὲ τὸ κρατοῦν τὴν σήμερον σύστημα (πλὴν ἐν μέρει ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Σ. Ε.Κ.) ὄχι μόνον παραβλάπτεται ἡ ἀποδοτικότης τῶν ἐπιχειρήσεων τούτων, ἀφοῦ οὐδεμία, ἢ ἐλαχίστη, πρωτοβουλία ἀφίεται εἰς τοὺς διευθύνοντας αὐτάς, ἀλλὰ καθίσταται καὶ ἀνεξερεύνητον ἐὰν ἡ θυσία, ἣν ὑφίσταται τὸ Κράτος ἐκ τοῦ παθητικοῦ ἢ τῆς ἠλαττωμένης ἀποδόσεως αὐτῶν ἐξυπηρετεῖ ἀναλόγως τὰ κοινὰ συμφέροντα. Καὶ συγκεκριμένως ἔχομεν νὰ προτείνωμεν ὅπως ἡ αὐτονόμησις τῶν Σ.Ε.Κ. συμπληρωθῇ διὰ τῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ διὰ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν δανείων, ἅτινα ἀφορῶσι τὴν συντήρησιν τῶν ὑφισταμένων γραμμῶν ἢ τὴν ἀνανέωσιν τοῦ ὑλικοῦ των. Ἐν ᾧ ἀντιθέτως τὰ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν νέων γραμμῶν δάνεια πρέπει νὰ ἐπιβαρύνωσι τὸ Δημόσιον χρέος ἐφ’ ὅσον ἡ κατασκευή των διέπεται μᾶλλον ἐκ στρατιωτικῶν ἢ ἄλλων κοινωφελῶν ἀναγκῶν, ἐπ’ ἐλάχιστα δὲ ἢ καθόλου λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ὁ προϋπολογισμὸς τῶν σιδηροδρόμων δὲν πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ εἶναι παθητικός. Τὰ κόμιστρα πρέπει νὰ κανονίζωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ν’ ἀφίνουν περίσσευμα, τὸ ὁποῖον ν’ ἀναγράφηται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὡς ἔσοδον. Ἐὰν τὸ Κράτος κρίνῃ ὅτι τὰ κόμιστρα εἶναι ὑπερβολικὰ καὶ ὅτι ἐκ τοῦ λόγου τούτου παραβλάπτονται τὰ γενικώτερα οἰκονομικὰ συμφέροντα τῆς Χώρας, τότε, ἀναμετροῦν τὰς δυνάμεις του, ἀποφασίζει κατὰ πόσον συμφέρει ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ προϋπολογισμοῦ του διὰ τὴν μείωσιν τῶν κομίστρων καὶ ἀναγράφει ἰδιαίτερον κονδύλιον εἰς τὰ ἔξοδά του, τὸ ὁποῖον ὁ αὐτόνομος ὀργανισμὸς τῶν Σ. Ε.Κ. χρησιμοποιεῖ διὰ τὴν ἐλάττωσιν τῶν τιμῶν τῶν μεταφορῶν. Ἐὰν τηρηθῇ αὐστηρῶς ἡ τοιαύτη ἀρχή, θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐξακρίβωσις τοῦ πραγματικοῦ κόστους τῶν μεταφορῶν μας καὶ ἡ μελέτη τοῦ ζητήματος κατὰ πόσον συμφέρει ἐνταῦθα, ὡς ἐγένετο καὶ ἐν Βελγίῳ, ἡ παραχώρησις τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν σιδηροδρόμων εἰς Ἑταιρίαν, τῆς ὁποίας ὁ μεγαλύτερος μέτοχος θὰ εἶναι τὸ Κράτος. Τὸ αὐτὸ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ διὰ τὰς ὑπηρεσίας τῶν Τ.Τ.Τ. Ἡ ἰδέα αὕτη δὲν ῥίπτεται ἐντεῦθεν διὰ πρώτην φορὰν προετάθη καὶ ἐν τῇ τελευταίᾳ ἐκθέσει τῶν ἐμπειρογνωμόνων, ἐφαρμόζεται δὲ ἤδη εἴς τινα Κράτη καὶ μελετᾶται ἡ ἐφαρμογή της εἰς ἕτερα. Ἐγένετο ὑφ’ ἡμῶν προσπάθεια ἐκπονήσεως σχεδίου αὐτονομήσεως τῶν Τ.Τ.Τ., ἀλλ’ ὅταν περιῆλθεν εἰς γνῶσιν μας ἡ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως τελεία μελέτη ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἣν κατειργάσθη ὁ διακεκριμένος Διευθυντὴς τῶν Τ.Τ.Τ. κ. Πενθερουδάκης, μετὰ πάσης εἰλικρινείας ὁμολογοῦμεν, ὅτι ἡμεῖς τοὐλάχιστον, μόνον διδάγματα ἐξ αὐτῆς ἠδυνήθημεν ν’ ἀποκομίσωμεν. Θὰ προετείναμεν, κατὰ συνέπειαν, νὰ βασισθῇ ἡ αὐτονόμησις τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν Τ.Τ.Τ. ἐπὶ τῆς μελέτης τοῦ κ. Πενθερουδάκη. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς ἐπιβάλλεται ἐπίσης ἡ αὐτονόμησις τῶν μονοπωλίων τοῦ Κράτους, τῶν ἁλυκῶν καὶ τῆς Ναξίας σμύριδος, διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς ληγούσης συμβάσεως τὸ 1935 μετὰ τῆς Ἑταιρίας τῆς διαχειρίσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων ἢ διὰ τῆς δημιουργίας νέου ὀργανισμοῦ, ὅστις θ’ ἀναλάβῃ τὴν ἐμπορικωτέραν διαχείρισιν τῶν εἰδῶν τούτων. Τὰ πραγματικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἐκ τῆς περιουσίας του ἀνέρχονται, συμφώνως μὲ τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ποσά, εἰς 143.506.100.— Τὸ εὐτελὲς τοῦτο ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὸ σύνολον τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ἐκ τῆς ὅλης του περιουσίας, μαρτυρεῖ ἀρκετὰ εὐγλώττως τὴν ἀκηδίαν καὶ τὴν ἔλλειψιν πάσης μερίμνης ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν αὐτῆς. Τὸ μέγιστον μέρος τῶν δημοσίων κτημάτων παραμένει ἀνεκμετάλλευτον, τῶν δ’ ἐλαχίστων ἐξ αὐτῶν, ἅτινα ἐνοικιάζονται, παραδίδεται ἡ χρῆσις ἀντὶ πινακίου φακῆς. Ἀλλὰ πλὴν αὐτῆς καθ’ ἑαυτὴν τῆς περιουσίας τοῦ Κράτους οὐδεμία μέριμνα κατεβλήθη ποτὲ διὰ τὴν περισυλλογὴν τῶν διαφόρων ἐθνικῶν κληροδοτημάτων καὶ δωρεῶν ἢ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς θελήσεως τοῦ διαθέτου, ἥτις σπανίως γίνεται σεβαστή. Τὸ τοιοῦτον δὲν μειώνει μόνον τὴν ἀπόδοσιν, ἣν τὸ Κράτος ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἐξ αὐτῶν, ἀλλ’ ἀπελπίζει καὶ τοὺς ἔχοντας τὴν βούλησιν νὰ διαθέσωσι μέρος τῆς περιουσίας των μετὰ θάνατον ὑπὲρ τοῦ Κράτους. Ὁ πρώην πληρεξούσιος κ. Σκεῦος Ζερβὸς περιέγραψεν εἰς ὀγκώδη τόμον ἐκ 1500 σελίδων τὰ ἐκκρεμοῦντα τοιαῦτα κληροδοτήματα ὧν μέγιστον μέρος μένει πολλάκις ἄτοκον ἢ ὑπὸ ὅλως ἀσυμφόρους ὅρους εἰς τὰ ταμεῖα τῶν Τραπεζῶν ἢ καὶ εἰς τὰς χεῖρας διαφόρων ἐπιτροπῶν, ὧν τὴν ποιότητα δὲν θέλομεν νὰ ἐξετάσωμεν. Ὁ κ. Ζερβὸς ἐν τῷ προλόγῳ τῆς μελέτης του δὲν διστάζει νὰ τονίσῃ, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἕτερα κληροδοτήματα ἢ δωρεαί, τὰ ὁποῖα δὲν περιλαμβάνει τὸ βιβλίον του, διότι τὰ ἀναγκαιοῦντα στοιχεῖα ἐλλείπουσιν. Ὁ γενόμενος θόρυβος περὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει τοῦ 1925 ἐξητμίσθη καὶ ὁ ὀγκώδης τόμος παραμένει μὲ ἄκοπα τὰ φύλλα του, εἰς τὰς βιβλιοθήκας τῶν περισσοτέρων ἐξ ἡμῶν. Εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, ἐὰν ἡ διαχείρισις τῆς περιουσίας τοῦ Κράτους ἀνετίθετο εἰς Ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ ἀνωτέρους κρατικοὺς ὑπαλλήλους ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, εἰς ἣν θὰ περιήρχετο καὶ ἡ διαχείρισις τῶν ἐκκρεμούντων κληροδοτημάτων, τῶν ὁποίων ἐπιβάλλεται ἡ ἐκκαθάρισις. Διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τούτων θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα νομοθετικὴ πρόνοια, ἥτις νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅπως, μετὰ προηγουμένην ἐξέτασιν καὶ ἐφόσον ἀποδειχθῇ ὅτι καθίσταται ἀδύνατος πλέον ἡ ἐκπλήρωσις τῆς βουλήσεως τοῦ διαθέτου, ἀποτελέσουν ταῦτα μέρος τῆς περιουσίας τοῦ Κράτους. Πρέπει, ὅμως, νὰ ληφθῇ καὶ ἑτέρα νομοθετικὴ πρόνοια διὰ τὰ ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς περιερχόμενα εἰς τὸ Κράτος κληροδοτήματα, ὥστε εἴτε νὰ ἐκτελῆται ἀμέσως ἡ βούλησις τοῦ διαθέτου, εἴτε, ἐφόσον αὕτη ἤθελε κριθῆ ἀσύμφορος διὰ τὸ Κράτος ἢ ἀνεφάρμοστος, νὰ παραιτῆται τοῦτο τοῦ κληροδοτήματος ἢ τῆς δωρεᾶς. Ἡ δὲ μὴ τήρησις τοῦ ὅρου τούτου νὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν τὴν ἄμεσον ποινικὴν δίωξιν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Ἡ Ἐπιτροπὴ περιωρίσθη νὰ κρίνῃ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νομίσασα ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τῆς γενικῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἤρχισεν ἐφαρμόζουσα αὕτη μετὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς τρεχούσης χρήσεως. Κατὰ συνέπειαν, τόσον ἡ Ἐπιτροπὴ ὅσον καὶ προσωπικῶς ὁ γενικὸς αὐτῆς εἰσηγητὴς διατηροῦσιν ἐλευθέραν τὴν κρίσιν των ἀναφορικῶς μὲ τὴν ἔκτοτε ἀκολουθηθεῖσαν οἰκονομικὴν πολιτικήν. Ἡ Ἐπιτροπή, καταθέτουσα τὴν ἔκθεσίν της, αἰσθάνεται τὴν ὑποχρέωσιν, ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, νὰ διατυπώσῃ τὴν εὐαρέσκειάν της πρὸς τοὺς ἀνωτέρους καὶ κατωτέρους ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους, οἵτινες οὐδενὸς κόπου καὶ μόχθου ἐφείσθησαν διὰ νὰ παράσχωσι τὴν φιλότιμον συμβολήν των εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ καταστήσωσιν ἀκοπώτερον τὸ ἔργον τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅστις θεωρεῖ ἑαυτὸν εὐτυχῆ νὰ δηλώσῃ, ὅτι εἰς τούτους τὰ μάλιστα ὀφείλεται πᾶσα τυχὸν εὐμενὴς ἐπ’ αὐτοῦ κρίσις τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. (Χειροκροτήματα).

§37Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Θὰ παρακαλέσω, Κύριε Πρόεδρε, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἕως τὰς 11, διὰ νὰ τελειώνωμεν.

§38Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Νομίζω, καὶ τὸ λέγω τοῦτο ἐν τῇ πεποιθήσει μου περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰς ἕνδεκα καὶ νὰ συνεχίσωμεν καὶ ἕως τὸ πρωΐ, ἐὰν βιάζεσθε.

§39Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκονομικῶν). Κύριε Συνάδελφε, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν καὶ νὰ διακόψωμεν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ καλλίτερον ποὺ ἔχομεν νὰ κάμωμεν εἶναι νὰ συνεχίσωμεν ἕως τὰς ἕνδεκα χωρὶς νὰ διακόψωμεν.

§40Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ δέχομαι νὰ ὁμιλήσω πρὸ κενῶν ἑδωλίων ἔστω καὶ τὴν πέμπτην πρωϊνήν.

§41Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἐν ᾗ περιπτώσει ἀπουσιάζουν οἱ ρήτορες θὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις. Ἐφόσον ὑπάρχουν βουλευταὶ θέλοντες νὰ ὁμιλήσουν καὶ ἐκλέγουν τὴν 7ην μ. μ. διὰ νὰ ὁμιλήσουν καὶ καθ’ ἕνας ἐξ αὐτῶν ἐκλέγει τὴν ὥραν αὐτήν, τότε δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ.

§42Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Νὰ ἀρχίζωμεν ἀπὸ τὰς 5 ἀκριβῶς τὸ ἀπόγευμα.

§43Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν πραγματοποιοῦνται, δὲν πρέπει νὰ τὰ συζητῆτε. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι οὐδέποτε, ὁσάκις ὡρίζετο ἀκριβῶς ὡρισμένη ὥρα, ἤρχιζεν ἡ συνεδρίασις τὴν ὥραν αὐτήν, ἀλλ’ ἐπεβραδύνετο ἐπὶ ἡμίσειαν τοὐλάχιστον ὥραν. Τὸ Προεδρεῖον ἔχει καθῆκον νὰ τερματίσῃ τὴν συζήτησιν ἐν ᾗ περιπτώσει ἀπουσιάζουν οἱ ρήτορες.

§44ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἕως τὰς 11.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλογερᾶς.

§46Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Κύριε Καλογερᾶ, μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς κάμω μίαν ὑπόδειξιν; Ἂν πρόκειται νὰ ὁμιλήσητε περὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων, ὑποθέτω ὅτι ἡ θέσις τοῦ ζητήματος τούτου δὲν εἶναι ἐδῶ, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς οὐδεμίαν σχέσιν εὑρίσκεται πρὸς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Σήμερον πρόκειται νὰ συζητήσωμεν καὶ συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὥστε, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ μὴ ἀπασχοληθῶμεν μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§47Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Μάλιστα, ἀκριβῶς περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσω, καὶ κατόπιν τῆς ὑποδείξεώς σας δὲν ὁμιλῶ.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χασιώτης.

§49Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Δὲν πρόκειται, Κύριοι Βουλευταί, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ ἀριθμούς. Θὰ ἤθελα μόνον νὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς δύσκολον θέσιν διὰ νὰ καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, προκειμένου δηλαδὴ νὰ εἰσπράξῃ φόρους ἀρκετοὺς πρὸς αὔξησιν τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ νὰ ἐπιβάλῃ οἰκονομίας εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους. Ἡ αὔξησις ὅμως τῶν φόρων προσκρούει εἰς τὴν ἐπικρατοῦσαν οἰκονομικὴν στενοχωρίαν τῆς κοινωνίας, μὲ πολλὴν δυσκολίαν ἀνταποκρινομένης εἰς τὰς στοιχειώδεις ἀνάγκας τῆς ζωῆς. Ἡ ἐργασία εἰς τὰ διάφορα ἐπαγγέλματα τῶν πόλεων καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ εἰς τὴν ναυτιλίαν εἶχε μὲν δώσει ἐπί τινα ἔτη κέρδη, τὰ ὁποῖα μάλιστα ἐσυνήθισαν τὸν κόσμον νὰ ζῇ κἄπως ἀνετώτερα, νὰ δαπανᾷ δηλαδὴ διὰ τὴν ζωήν του περισσότερα, ἀλλὰ σήμερον περιωρίσθη κατὰ πολὺ καὶ ὑπάρχει αἰσθητὴ μία γενικὴ κρίσις καὶ μεγάλη οἰκονομικὴ στενοχωρία. Διὰ τοῦτο εὑρίσκει μεγίστας στενοχωρίας ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων καὶ μάλιστα τῶν καθυστερουμένων φόρων. Συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ ν’ ἀποβλέψῃ καὶ εἰς τὰ δάνεια καὶ νὰ βασισθῇ ἐπ’ αὐτῶν διὰ ν’ ἀνεύρῃ τὰ ποσὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐχρειάζοντο διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων καὶ διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Χώρας. Πάντως ὅμως νομίζω ὅτι ἐκ τῶν δυσκολιῶν τὰς ὁποίας εὗρεν ἡ Κυβέρνησις ἐπηρεάσθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε δὲν ἐτόλμησε νὰ μεταβάλῃ τὸν Προϋπολογισμὸν κατὰ τρόπον τοιοῦτον ὥστε νὰ λαμβάνωνται τὰ μέτρα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων ἐπιδιώκεται ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς τοῦ τόπου, καὶ μάλιστα τῆς γεωργικῆς καὶ κτηνοτροφικῆς παραγωγῆς. Τὸ μεγαλύτερον κακόν, τὸ ὁποῖον σήμερον ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν, εἶναι ὅτι παρατηρεῖται μία μεγάλη δυσαναλογία μεταξὺ τῶν ἀναγκῶν τῶν σημερινῶν τῆς Κοινωνίας καὶ τῶν προσόδων αὐτῆς. Οἱ λόγοι εἶναι γνωστοί. Ἡ σημερινὴ τοῦ τόπου παραγωγὴ δὲν εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὰς ἀνάγκας αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν διὰ τὴν ζωὴν τοῦ λαοῦ ἀφ’ ἑνὸς καὶ διὰ τὰς ὑποχρεώσεις πρὸς τὸ Κράτος ἀφ’ ἑτέρου. Αὐτὴ ἡ δυσαναλογία, λοιπόν, θὰ φέρῃ πάντοτε καὶ εἰς τὸ Κράτος μεγάλας οἰκονομικὰς δυσχερείας, διότι καὶ ἐὰν ἰσοσκελίσῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους καὶ ἐφόσον τὸ ἔλλειμμα τῆς κοινωνίας δὲν καλύπτεται, ἀλλὰ τοὐναντίον αὐξάνει ἐξ ἀνεπαρκείας τῆς παραγωγῆς πάλιν τὸ Κράτος θὰ εὕρῃ μεγίστας δυσκολίας ἀργότερον νὰ καλύψῃ νέα παρουσιασθησόμενα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν αὐτοῦ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα εἶναι μάλιστα φυσικὸν νὰ παρουσιασθοῦν ἀκόμη μεγαλείτερα, ἐφόσον θ’ αὐξάνῃ ἡ μεταξὺ παραγωγῶν καὶ ἀναγκῶν τῆς Κοινωνίας διαφορά. Λοιπὸν ποῖα εἶναι ἐκεῖνα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ μελετήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς τὸ μέλλον; Βεβαίως δὲν εἶναι ἡ μὲ τὸ σημερινὸν σύστημά της φορολογία ἐπὶ τῆς ἐγγείου παραγωγῆς. Διότι αὕτη πιέζει τὰς τάξεις καὶ μειοῖ τὰ κεφάλαια, δηλαδὴ τὰ μέσα τῆς παραγωγικῆς ἐργασίας, εἰς βαθμὸν ὥστε νὰ μὴ δύναται αὕτη νὰ ἐφαρμόζηται μὲ τὴν δέουσαν ἔντασιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς. Ἐὰν ἐξετάσῃ κανεὶς τί ἀπαιτεῖται διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ π. χ. καὶ πόσα εἰσπράττει ἐξ αὐτῆς ὁ καλλιεργητής, θὰ εὕρῃ ὅτι δὲν κατορθώνει νὰ ἐξοικονομήσῃ ἐπαρκῶς τὰ πρὸς τὸ ζῆν. Διότι ἡ ἐπιχείρησις τὴν ὁποίαν κάμνει ἕκαστος καλλιεργητὴς τοῦ καπνοῦ παρ’ ἡμῖν εἶναι κατ’ ἔκτασιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πολὺ μικρά, μὴ ὑπερβαίνουσα δηλ. τὰ 5–6 καὶ σπανίως φθάνουσα τὰ 10 στρέμματα, πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων. Ἐκ τῆς μικρᾶς δὲ αὐτῆς ἐπιχειρήσεως ἔχει νὰ ἀντλήσῃ ὅλα τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως τῆς οἰκογενείας του. Συνεπῶς δὲν ἔχει πραγματοποιήσῃ κανὲν κέρδος, ἀφοῦ ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεώς του δὲν ἀμείβεται κἂν ἡ προσωπικὴ ἐργασία αὐτοῦ καὶ τῶν συνεργαζομένων μελῶν τῆς οἰκογενείας του. Ἐὰν κανεὶς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλην συνολικῶς τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ, πόσον στοιχίζει εἰς ἡμερομίσθια καὶ πόσον ἀποδίδει, βεβαίως θὰ εὕρῃ μίαν διαφορὰν ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν ὡς ἔσοδον καθαρόν, τὸ ὁποῖον ὅμως εἶναι κατατετμημένον τόσον πολὺ μεταξὺ ἀπειραρίθμων μικρῶν παραγωγῶν, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι τόσον εἶναι τὸ συνολικὸν κέρδος καὶ ὅτι συνεπῶς τόσον πρέπει νὰ φορολογήσῃ ἕκαστον παραγωγόν. Διότι τὸ ποσοστὸν τῆς φορολογίας τοῦ κέρδους πρέπει νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ μέγεθος τῆς ἐπιχειρήσεως. Ὅταν ἐκ τῆς ὅλης ἐπιχειρήσεως τοῦ μικροῦ καπνοκαλλιεργητοῦ μόλις ἐξοικονομεῖται ὁ ἄρτος τῆς οἰκογενείας, ἀπὸ ποῦ θὰ εἰσπράξητε τὸν φόρον; Μὴ πρέπει νὰ τὸν ἀναγκάσετε νὰ τρώγῃ ὀλιγώτερον, ἀπὸ ὅσα χρειάζεται διὰ νὰ ζῇ; Ἡ μὴ μελέτη τῆς ἐγγείου φορολογίας ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην καὶ ἡ ἐπιβολὴ αὐτῆς χωρὶς νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν καὶ αἱ ἀπαραίτητοι ἀνάγκαι τῆς ζωῆς φέρουν μεγάλην στενοχωρίαν εἰς τὰς πλείστας ἀγροτικὰς οἰκογενείας τῆς Ἑλλάδος, διότι ὁ παραγόμενος πλοῦτος, ὅσον σημαντικὸς καὶ ἂν εἶναι συνολικῶς ὑπολογιζόμενος, καταμεριζόμενος εἰς μικρὰς ἐπιχειρήσεις λόγῳ τῆς σμικρότητος τοῦ κλήρου τῆς γῆς, ὅσον ἕκαστος ἔχει καὶ καλλιεργεῖ, δὲν ἀνταμείβει ἕκαστον παραγωγὸν τόσον, ὥστε νὰ τρέφεται καὶ νὰ συντηρῆται ἐν γένει ἐπαρκῶς αὐτὸς καὶ ἡ οἰκογένειά του. Ὁ κ. εἰσηγητὴς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ προηγουμένως εἶπεν ὅτι δυνάμεθα νὰ φορολογήσωμεν τὰς ἀκαλλιεργήτους γαίας. Ὑπάρχει μία πλάνη ὡς πρὸς αὐτό. Νομίζεται ὅτι εἶναι πάρα πολλαὶ γαῖαι ἀπομένουσαι ἀκαλλιέργητοι. Πολλοὶ διέρχονται ἐκ Θεσσαλίας, π. χ. τὸν Αὔγουστον καὶ τὸν Σεπτέμβριον καὶ μὴ γνωρίζοντες τὴν γεωργίαν, βλέπουν διάφορα χωράφια μὴ ὠργωμένα κατὰ τὴν ἐποχὴν αὐτήν, διότι ἐγένετο ἤδη ἡ συγκομιδὴ εἰς αὐτά, καὶ ἀποροῦν πῶς μένουν ἀκαλλιέργητα τόσα χωράφια. Καὶ δὲν λείπουν βεβαίως καὶ χέρσαι τινές γαῖαι εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἐπὶ μικρῶν σχετικῶς ἐκτάσεων. Ἀλλ’ ἐὰν ἐξετάσῃ τις βαθύτερον τὸ αἴτιον θὰ μάθῃ, ὅτι μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν εἰς τὸν νομὸν Λαρίσης 7–8 κτήματα ἔμειναν ἐν μέρει ἀκαλλιέργητα καὶ τοῦτο διότι δὲν εἶχον τὰ ὑλικὰ μέσα οἱ εἰς αὐτὰ ἐγκατασταθέντες γεωργοὶ διὰ νὰ καλλιεργήσουν. Δὲν ἕπεται ὅμως ἐκ τούτου, ὅτι πρέπει νὰ τοῦ πάρωμεν τὸ χωράφι πίσω, ἀπὸ ἐκεῖνον εἰς τὸν ὁποῖον τὸ ἐδώσαμεν, χωρὶς νὰ τοῦ χορηγήσωμεν καὶ τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας, μάλιστα εἰς τοὺς στερηθέντας λ. χ. αὐτῶν λόγῳ τοῦ πολέμου, καὶ ἐπανελθόντας μετὰ ἀπὸ τὰς πολυετεῖς ἐπιστρατεύσεις κλπ. Πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι εἰς κάθε κτῆμα πλὴν τῶν κολλήγων ἐδόθησαν κτήματα καὶ εἰς τὰ παιδιὰ των τὰ ὁποῖα ἐν τῷ μεταξὺ εἶχον ἐνηλικιωθῆ. Πολλὰ μάλιστα τούτων εὑρίσκοντο εἰς τὸ μέτωπον τοῦ πολέμου. Ὅταν ἐπανῆλθον, εἶχε γίνει ἕνας νόμος, ὁ ὁποῖος προέβλεπε περὶ παροχῆς κλήρου καὶ εἰς αὐτοὺς ἐξ ὑπερτάτης βεβαίως ὑποχρεώσεως. Διότι δικαίως ἔλεγαν οὗτοι: Ἐπειδὴ εὑρέθημεν ἡμεῖς εἰς τὸν πόλεμον, πρέπει νὰ μὴ λάβωμεν ἡμεῖς κλῆρον κατὰ τὴν διανομὴν τῆς γῆς, χάριν τῆς ὁποίας καὶ ἐπολέμησαν; Ἐρχόμεθα ἡμεῖς οἱ νέοι, οἱ ὁποῖοι ἐπολεμήσαμεν τόσα χρόνια γιὰ τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος, καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν τόπον διὰ νὰ καλλιεργήσωμεν καὶ διὰ νὰ ζήσωμεν; Δι’ αὐτὸ ὁ νόμος ὥρισεν ὅπως τὰ ἐνηλικιωθέντα παιδιὰ τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν, ἐφ’ ὅσον μάλιστα ἦσαν εἰς τὸν πόλεμον, νὰ λαμβάνουν ἕνα κλῆρον γῆς. Μάλιστα εἰς ἄλλα μέρη εἶχον διανεμηθῆ αἱ γαῖαι κυρίως εἰς τοὺς πολεμιστὰς ἀγρότας. Ἀλλ’ ὅταν ἐπέστρεψαν ἀπὸ τὸν πόλεμον οἱ νέοι αὐτοὶ βεβαίως δὲν εἶχον ζευγάρια ἀροτριώντων κτηνῶν πρὸς καλλιέργειαν τοῦ κλήρου ὁ ὁποῖος τοῖς παρεχωρήθη. Ὅταν ἔφυγαν διὰ τὸν πόλεμον ἦσαν 17–20 ἐτῶν καὶ ἐπανῆλθον 25–26 ἐτῶν καὶ δὲν εἶχον συνεπῶς τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας. Ἔπρεπε λοιπὸν τὸ Κράτος νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς τὰ ἀπαραίτητα διὰ τὴν καλλιέργειαν ζῷα ὡς καὶ τὴν σποράν. Δὲν ἦτο δὲ καὶ πολὺ δύσκολον τὸ πρᾶγμα, διότι αὐτοὶ δὲν ἦσαν, ἐν Θεσσαλίᾳ, περισσότεροι τῶν 8–10 τὸ πολὺ χιλιάδων κληρούχων. Ὅπως εἴχομεν λοιπὸν τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν νὰ δώσωμεν τὰ ἐφόδια τῆς καλλιεργείας εἰς 140.000 οἰκογενείας ἀγροτικὰς προσφύγων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον πολὺ τιμᾷ τὴν Ἑλλάδα, διατί δὲν ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν καὶ εἰς 10 ἔστω τὸ πολὺ χιλιάδας ἐντοπίους γεωργοὺς ἀκτήμονας μέσα τινα καλλιεργείας ἐπὶ πιστώσει διὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Τοῦτο ἄλλως τε εἶχε γίνει ἐν μέρει καὶ εἰς τὰ Στεφανοβίκεια κτήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον παραχωρηθῆ πρὸ εἰκοσαετίας περίπου εἰς πρόσφυγας τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας καὶ εἰς ἐντοπίους γεωργοὺς συγχρόνως. Ἐδόθη δηλαδὴ ἕνα βοήθημα ἐπὶ πιστώσει, ἐκτὸς τῆς γῆς, εἰς ἕκαστον ἐγκαθιστάμενον καλλιεργητήν, στερούμενον τὰ ἐπαρκῆ μέσα διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ κλήρου, τὸν ὁποῖον εἶχεν λάβει. Αὐτοὶ εἶναι λοιπὸν οἱ μὴ καλλιεργοῦντες σήμερον εἰς τὸν νομὸν Λαρίσης τὴν γῆν καὶ οἱ ὁποῖοι δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω μάλιστα, ὅτι ἐπειδὴ δὲν ἔχουν αὐτοὶ τὰ ἐφόδια διὰ νὰ σπείρουν εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφεύγουν εἰς τοκογλύφους. Νὰ συμβάλλωνται δὲ μὲ αὐτοὺς ἵνα τοὺς δώσουν τὸ ἑπόμενον ἔτος δύο κιλὰ σίτου ἀντὶ ἑνός, διὰ σποράν, δηλαδὴ 100% ἐνίοτε καὶ πλέον ἀκόμη. Πολλοὶ ἄλλοι κάνουν καὶ ἄλλας συμβάσεις. Καλλιεργοῦν μὲ δανεισμένον σπόρον καὶ συμφωνοῦν καὶ μοιράζονται καὶ τὴν ἐσοδείαν μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τοὺς δίδουν τὸν σπόρον. Μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου εἶχε φθάσει ὁ ἐκβιασμὸς οὗτος, ὥστε νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ γεωργὸς ἰδίᾳ νὰ καλλιεργήσῃ. Μὴ σᾶς πλανᾷ ἡ ἰδέα ὅτι ὁ γεωργός, οἱοσδήποτε καὶ ὁπουδήποτε καὶ ἂν εὑρίσκεται, θέλει νὰ ἀφήσῃ ἀκαλλιέργητον τὴν γῆν. Ἀφίνει αὐτὴν μόνον ὁ μὴ κατορθώσας νὰ εὕρῃ τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας. Εἰς τὰ Ἰωάννινα ἤκουσα αὐτὴν τὴν κατηγορίαν, ὅτι αἱ ἐκτάσεις τῶν ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων μένουν ἀκαλλιέργητοι. Τοῦτο εἶναι μία πλάνη ἡ ὁποία διεδίδετο σκοπίμως ἀπὸ γαιοκτήμονας διὰ νὰ προφυλάξουν τὰ κτήματα ἀπὸ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὅτι δηλαδὴ ἐπέρχεται καταστροφὴ καὶ ἔλλειψις σιταρκίας κλπ. Καὶ λέγουν ὅτι ἂν ἀφαιρεθοῦν αἱ γαῖαι ἀπὸ αὐτούς, θὰ ἐπέλθῃ ἔλλειψις τῆς σιταρκίας κλπ. Καὶ λέγουν ὅτι ἂν ἀφαιρεθοῦν αἱ γαῖαι ἀπὸ αὐτούς, θὰ ἐπέλθῃ ἔλλειψις τῆς σιταρκείας. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι ἡ παραγωγὴ τοῦ σίτου, τοῦ ἀραβοσίτου τοῦ σμιγοῦ καὶ τῆς βρίζης εἰς τὴν χώραν μας κατ’ ἔτος ἀνέρχεται εἰς ἑξακόσια ἑκατομμύρια ὀκάδας περίπου. Ἡ δὲ ποσότης ἡ ὁποία χρειάζεται διὰ νὰ ζήσουν οἱ κάτοικοι τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἓν περίπου δισεκατομμύριον ὀκάδων. Ὥστε αὐτὸ τὸ ὁποῖον παρῆγον ὅλοι αὐτοὶ οἱ γαιοκτήμονες ἦτο μία σταγὼν ἐν ὠκεανῷ, διότι ἡ παραγομένη ποσότης ὑπὸ τῶν αὐτοκαλλιεργούντων ἐξ αὐτῶν δὲν ὑπερέβαινε τὰ 10–15 ἑκατομ. ὀκάδας ἐν συνόλῳ ἐτησίως. Εἰς ὅλα δὲ τὰ κτήματα, πλὴν εἰς 20–30 μόνον τοιαῦτα τῆς Θεσσαλίας, ἐκαλλιέργουν οἱ μικροὶ γεωργοὶ καὶ ὄχι οἱ μεγάλοι γαιοκτήμονες. Δὲν τοὺς κατηγορῶ δι’ αὐτό, διότι δὲν εὕρισκον συμφέρον νὰ καλλιεργήσουν, καὶ μάλιστα ὅσοι ἐπεχείρησαν νὰ καλλιεργήσουν εἶχον ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ζημίας πολλάς. Εἰς τὴν περιοχὴν τῶν Ἰωαννίνων ἔλεγον οἱ μὴ γνωρίζοντες τὰ πράγματα ὅτι εὑρίσκονται κτήματα τὰ ὁποῖα ἐγκατελείφθησαν ἀκαλλιέργητα. Καὶ διαμαρτύρονται πολλοὶ διὰ τοῦτο. Τὸ πρᾶγμα ὅμως δὲν εἶναι ἀκριβές. Διότι ἐγκατελείφθησαν ἐκεῖνα μόνον, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα διὰ τὴν βοσκήν, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἀγρῶν, οἱ ὁποῖοι μένουν μετὰ τὸ θέρισμα ὑπὸ τὴν λεγομένην ἀγρανάπαυσιν, ἡ ὁποία πολλάκις ἐπιβάλλεται ὅπου δὲν ὑπάρχουν ἐπαρκῆ κεφάλαια διὰ λιπάσματα. Αἱ ἀγραναπαυόμεναι καὶ βοσκόμεναι γαῖαι λιπαίνονται εἰς τὰ μέρη αὐτὰ ὑπὸ τῶν βοσκόντων ποιμνίων ἀκολούθως δὲ ὀργώνονται τὴν ἄνοιξιν καὶ παρασκευάζονται πάλιν διὰ νέαν σποράν. Ὅπου δὲ παράγεται αὐτοφυῶς ἄφθονον χόρτον θεριστόν, ὅπως εἰς ὡρισμένους τόπους πέριξ τῶν Ἰωαννίνων, συμφέρον εἶναι νὰ μένωσιν ὡς θεριστὰ λειβάδια μεγίστης ἀξίας. Αὐτὸς μάλιστα ὁ τρόπος θεωρεῖται ἐν Εὐρώπῃ ὡς ὁ ἀνώτατος βαθμὸς τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γῆς, ἀφ’ οὗ καὶ τεχνητὰ γίνονται διὰ μεγάλων δαπανῶν λειβάδια διὰ παραγωγὴν χόρτου θεριστοῦ καὶ βοσκησίμου, χάριν συνδυασμοῦ τῆς γεωργίας μετὰ τῆς κτηνοτροφίας. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ γεωργοὶ δὲν θέλουν νὰ ἐργασθοῦν καὶ ἀφίνουν ἀκαλλιέργητα τὰ κτήματα των. Τοῦτο ὅμως συμβαίνει ἐνίοτε εἰς ὡρισμένα κτήματα τῆς Θεσσαλίας, εἰς ὅσα ἐδόθησαν μετὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν κλῆροι γῆς εἰς γεωργοὺς στερουμένους τῶν ἐφοδίων τῆς καλλιεργείας καὶ οὕτω μένουν ἀκόμη ὀλίγισται εὐτυχῶς γαῖαι ἀκαλλιέργητοι ἐξ ἐλλείψεως ὑλικῶν μέσων, ἤτοι ζώων ἐργαλείων σπόρων κλπ. Ἄλλως τε δὲν ἐπῆραν ἀκόμη ὅλοι οἱ γεωργοὶ τοὺς κλήρους των εἰς πολλὰ ἀπὸ τὰ ἀπαλλοτριωθέντα κτήματα. Διότι ἀκόμη δὲν ἐγένετο ἡ διανομή, ἀλλ’ ἐδόθη εἰς τὸ σύνολον τῶν κληρούχων γεωργῶν ὁλόκληρος ἡ ἔκτασις ἑνὸς χωρίου καὶ εἶπεν εἰς αὐτοὺς τὸ Κράτος: Ἕως ὅτου σᾶς κάνωμεν τὴν διανομήν, σᾶς παραδίδομεν ἀδιανέμητον ὅλην τὴν ἔκτασιν καὶ ὅσοι ἔχετε τὰ μέσα καλλιεργήσητε. Ὥστε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν ἠξεύρει κανεὶς ποῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ χωράφι, τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ ὁριστικῶς ἰδικόν του, ἵνα τὸ περιποιῆται καὶ νὰ τὸ βελτιώνῃ, ἀφ’ οὗ, μὴ γενομένης εἰσέτι ὁριστικῆς διανομῆς εἰς τὰ πλεῖστα ἐκ τῶν κτημάτων, οἱ ἀποκαθιστάμενοι ἀκτήμονες γεωργοὶ δὲν ἔλαβον τοὺς κλήρους των. Παρεδόθη λοιπὸν ὁλόκληρος ἡ ἔκτασις τοῦ χωρίου εἰς τὸ σύνολον τῶν γεωργῶν καὶ ὅσοι εἶχον περιουσίαν τινὰ καλλιεργοῦν κατὰ τμήματα εἰς διάφορα μέρη, ὅσα προσωρινῶς ὁρίζει δι’ αὐτοὺς ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐποικισμοῦ. Καθυστερεῖ δηλαδὴ μία σπουδαιοτάτη ἐργασία, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ εἶχε πρὸ πολλοῦ ἤδη περατωθῇ, ἡ ἐργασία τῆς καταμετρήσεως καὶ τῆς διανομῆς τῶν ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων. Ἔπρεπε πρὸς τοῦτο νὰ εἶχον γίνῃ 150 ἕως 200 τουλάχιστον συνεργεῖα τοπογράφων, ὅσα περίπου ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν διανομὴν τῶν κτημάτων ἐντὸς 3–4 τὸ πολὺ ἐτῶν. Ἐν ᾧ μὲ τὸν ὑπάρχοντα ἀριθμὸν τῶν συνεργείων τὰ πλεῖστα τῶν κτημάτων μένουν εἰσέτι ἀδιανέμητα καὶ τίς οἶδε πόσος ἀκόμη θὰ χρειασθῇ χρόνος διὰ νὰ περατωθῇ τὸ ἔργον αὐτό. Τὰ διακόσια ταῦτα συνεργεῖα ἦτο εὔκολον ἐν τούτοις νὰ γίνουν. Διότι πλεῖστοι λ. χ. χάριν ἀξιωματικοὶ γεωδᾶται εἰσέτι ἀπεστρατεύθησαν ἀπὸ τῶν κατωτέρων βαθμῶν μέχρι τοῦ βαθμοῦ συνταγματάρχου καὶ τινὲς μάλιστα καὶ μὲ τὸν βαθμὸν ὑποστρατήγου. Πλεῖστοι μεταξὺ αὐτῶν, ἑκατοντάδες δηλαδὴ εἶναι ἐπιστήμονες χρησιμώτατοι διὰ τοπογραφικὰς ὑπηρεσίας οἱ ὁποῖοι προώρως διὰ τὴν ἡλικίαν των μένουν ἄνευ ἐργασίας καὶ λαμβάνουν μίαν σύνταξιν ἀνάλογον πρὸς τὸ ἀξίωμά των. Ἐκ τούτων θὰ ἠδύνατο ἕνας ἀριθμὸς νὰ προκύψῃ καὶ νὰ ἀποσπασθοῦν μάλιστα καὶ ἄλλοι, ὥστε νὰ κατορθωθῇ νὰ σχηματισθοῦν ὅσα συνεργεῖα χρειάζονται διὰ τὴν ταχίστην καταμέτρησιν καὶ τὴν διανομὴν τῶν κτημάτων. Καὶ ἂν ἀκόμη καὶ τοῦτο δὲν ἦτο δυνατόν, τὸ Κράτος νὰ παρασκευάσῃ εἰς ἱδρυομένας 5–10 τοπογραφικὰς σχολὰς ἐντὸς 2–3 ἐτῶν 900 τοὐλάχιστον νέους τοπογράφους. Διότι ἂν εἴχομεν δέκα σχολὰς ἑκάστη τῶν ὁποίων θὰ εἶχεν ὡς καθηγητὰς 2 ἕως 3 μηχανικούς, θὰ ἤρκουν αὗται διὰ τὸν ἄνω σκοπὸν μετὰ λειτουργίαν αὐτῶν μόνον ἐπὶ 2–3 ἔτη, διότι τρεῖς τὸ πολὺ μηχανικοὶ χρειάζονται διὰ μίαν σχολὴν τοπογραφικὴν διὰ τὴν παρασκευὴν τοπογραφικῶν συνεργείων διὰ τὴν καταμέτρησιν καὶ τὴν διανομὴν τῶν κτημάτων. Θὰ διωρίζοντο λοιπὸν τότε τριακόσιοι τοπογράφοι, τῶν ὁποίων ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἡ πραγματικὴ ἀποκατάστασις τῶν 250 χιλιάδων οἰκογενειῶν ἐγχωρίων καὶ προσφύγων, οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων καίτοι παρῆλθον τόσα ἔτη δὲν ἔλαβον εἰσέτι τοὺς κλήρους των. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἐξυπηρετεῖτο ὁ σπουδαιότατος σκοπὸς τοῦ ἐποικισμοῦ, ὅστις εἶναι νὰ καλλιεργῇ ὁ γεωργὸς τὴν ἰδικήν του ἰδιοκτησίαν, διὰ νὰ ἐφαρμόζῃ ὅλην αὐτοῦ τὴν ἐπιμέλειαν. Ἀποκτῶντες δὲ οὗτοι καὶ τὰς ἀναγκαιούσας γνώσεις ὅσας ἀπαιτεῖ ἡ ἐντατικὴ τῆς γῆς ἐκμετάλλευσις καὶ ἐνισχυόμενοι διὰ πλειόνων κεφαλαίων διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς γεωργικῆς πίστεως, θὰ ἠδύναντο νὰ παρουσιάσωσιν ἄριστα παραγωγικὰ ἀποτελέσματα μεταξὺ τῶν ὁποίων συγκαταλέγεται καὶ ἡ σιτάρκεια τῆς Χώρας τῆς ὁποίας ὅλοι τόσον πολὺ συναισθανόμεθα τὴν ἀνάγκην. Μόνον ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς θὰ ἐπήρχετο σημαντικωτέρα βελτίωσις εἰς τὴν καλλιέργειαν ἐν γένει καὶ συνεπῶς εἰς τὴν παραγωγὴν ὄχι μόνον τοῦ σίτου ἀλλὰ καὶ παντὸς ἄλλου προϊόντος, ἡ ὁποία θὰ ἦτο πολὺ ἀνωτέρα τῆς σημερινῆς, διὰ τὴν πραγματικὴν οἰκονομικὴν τῆς χώρας μας ἀνόρθωσιν. Δὲν ἦτο βεβαίως δύσκολον, ἂν δὲν ὑπῆρχον ἀρκετοὶ τοιοῦτοι εἰς τὸν τόπον νὰ δημιουργήσωμεν 200 καὶ 300 νέους τοπογράφους. Ὅπως ἐδημιουργήσαμεν 6–7.000 ἀξιωματικοὺς διότι τὸ Κράτος ᾐσθάνετο τὴν ἀνάγκην αὐτῶν, οὕτω πρέπει τὸ Κράτος ν’ ἀναγνωρίσῃ καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς λύσεως ἑνὸς τόσον μεγάλου οἰκονομικοῦ καὶ κοινωνικοῦ ζητήματος ἤτοι τῆς διανομῆς πολλῶν ἑκατομ. στρεμμάτων γῆς εἰς 140 χιλιάδας οἰκογενειῶν προσφύγων καὶ εἰς 120 χιλιάδας οἰκογενειῶν ἐντοπίων γεωργῶν ἀκτημόνων, ἤτοι εἰς 260 χιλιάδας οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸ ⅕ περίπου τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος, τῶν ὁποίων ἡ ὁριστικὴ ἀποκατάστασις μένει ἀκόμη χωρὶς λόγον ἐκκρεμής. Ἀπὸ ἕνα τοιοῦτον πληθυσμόν, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ ⅕ τῶν κατοίκων τῆς Ἑλλάδος καὶ διὰ τὸν ὁποῖον ἐπροωρίσαμεν πολλὰ ἑκατομμύρια στρεμμάτων γῆς, ἀναμένομεν βεβαίως σπουδαιότατα πλουτοπαραγωγικὰ διὰ τὴν χώραν ἀποτελέσματα. Καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν ἐδώσαμεν τὰ καλύτερα μέρη καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ διπλασιασθῇ τὸ εἰσόδημα αὐτῶν, ἐὰν ἡ καλλιέργεια καταστῇ ἐπιμελεστέρα καὶ ἐντατικωτέρα. Ἀλλὰ ἡ βραδύτης τοῦ ἔργου τῆς διανομῆς φέρει ἀνυπέρβλητα προσκόμματα. Δὲν ἦτο δύσκολον νὰ εὑρεθῇ ἕνας τρόπος ἀπὸ τοῦ 1917, ἀφ’ ὅτου ἀπεφασίσθη ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν τσιφλικίων, συστάσεως καὶ λειτουργίας ἔκτοτε 100 καὶ 200 διὰ μιᾶς τοπογραφικῶν συνεργείων. Τὰ συνεργεῖα αὐτὰ θὰ ἐλειτούργουν ἄλλως τε εἰς βάρος αὐτῶν τούτων τῶν ἀποκαθισταμένων γεωργῶν. Τὸ βάρος μάλιστα αὐτὸ βαρύνει ἤδη τοὺς γεωργούς, ὑποχρεωθέντας νὰ πληρώνωσιν ὑπὲρ τοῦ Ἐποικισμοῦ. Πληρώνει δηλαδὴ ὁ γεωργὸς εἰς τὸ ταμεῖον Ἐποικισμοῦ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον 10% ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν γαιῶν, ὅσαι τῷ παραχωροῦνται. Μὲ ἄλλο δὲ ποσοστὸν ὑπὲρ τοῦ αὐτοῦ ταμείου ἐπιβαρύνονται οἱ γαιοκτήμονες, τῶν ὁποίων ἀπηλλοτριώθησαν τὰ κτήματα. Τὸ σύνολον τῆς εἰσπράξεως τῶν ταμείων τούτων ἀνέρχεται εἰς πολλὰς δεκάδας ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου ἀρκετὰ ἑκατομμύρια διατίθενται διὰ τὰς δαπάνας, ὅσας ἀπαιτεῖ ἡ συντήρησις τοῦ μεγάλου σχετικῶς ἀριθμοῦ τῶν ἐποικιστικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ τῶν κτημάτων ἡ διανομὴ διαιωνίζεται. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι κατορθώνουν νὰ χρονίζουν τὰς διαφόρους ὑποθέσεις καὶ καταντοῦν νὰ ἀπασχολοῦνται μόνον μὲ τὴν λύσιν τῶν διαφορῶν, αἱ ὁποῖαι προκύπτουν μεταξὺ τῶν γεωργῶν, ἐξ αὐτῆς ἀκριβῶς τῆς χρονιζούσης ἐκκρεμότητος τῆς ὁριστικῆς διανομῆς τῶν κλήρων. Ἔπειτα ἐπὶ τῶν παρουσιαζομένων μεταξὺ τῶν γεωργῶν διαφορῶν ὑποβάλλουν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον διαφόρους ἐκθέσεις καὶ μελέτας, ὅπως τὰς ὀνομάζουν, τὰς ὁποίας διατυπώνουν πολλάκις μὲ πολλὴν ἀσάφειαν καὶ οὕτω δι’ ἑκάστην μικροϋπόθεσιν δημιουργεῖται μία ἀτελεύτητος μὲ τὸ Ὑπουργεῖον ἀλληλογραφία, διὰ τὴν λύσιν τοῦ ἁπλουστάτου ζητήματος τὸ ὁποῖον ἐπὶ μᾶλλον περιπλέκεται. Ἡ δὲ κεντρικὴ ὑπηρεσία ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν ἐκθέσεων, μακρὰν εὑρισκομένη τῶν πραγμάτων καὶ τῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας ζοῦν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, λαμβάνει κατόπιν μεγάλης μάλιστα βραδύτητος διαφόρους ἀποφάσεις, πολλάκις οὐχὶ ἱκανοποιητικὰς διὰ τὴν δικαίαν λύσιν τῶν διαφορῶν διότι κρίνει κατ’ ἀνάγκην ἀπὸ τὰ χαρτιὰ καὶ ἀπὸ τὰς πληροφορίας τῶν ἐκ τῆς ἐπαρχίας ὑπαλλήλων της, χωρὶς νὰ δύνανται οἱ ἐν τῷ Κέντρῳ νὰ ἐξελέγξωσι τὴν ἀμφιβολίαν ἢ τὴν ὀρθὴν καὶ δικαίαν κρίσιν αὐτῶν, παρ’ ὅλην τὴν καλήν των θέλησιν. Διότι δὲν ἐλήφθη ἡ φροντὶς ἵνα μὲ αὐτὰς τὰς δαπάνας, τῆς ὁποίας εἶναι καταδικασμένοι νὰ πληρώνουν οἱ γεωργοί, νὰ εὑρεθῇ τέλος πάντων ἕνα δάνειον προωρισμένον διὰ τὴν ἐντὸς 2–3 ἐτῶν καταμέτρησιν καὶ τὴν διανομὴν ὅλων τῶν γαιῶν τῶν τσιφλικίων εἰς τοὺς γηγενεῖς καὶ τοὺς πρόσφυγας καὶ εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ κτηματολογίου αὐτῶν, ἐὰν θέλωμεν ταχεῖαν καὶ σημαντικὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς. Ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν λύσιν αὐτοῦ τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος τῆς Χώρας. Θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν σταθερὰν ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς κοινωνίας ἀφ’ ἑτέρου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαιότατον, ἀλλὰ καὶ δυσκολώτατον. Τὸ λέγω δυσκολώτατον, διότι δύναται μὲν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἰσοσκελίσῃ προσωρινῶς τὸν προϋπολογισμὸν μετερχομένη τρόπον αὐστηρότερον εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, ὡς ἔχουσα ὅλα τὰ μέσα νὰ εἰσπράξῃ ὡς καὶ ν’ αὐξάνῃ συνάμα τοὺς φόρους καὶ οὕτω νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα, τὸ κοινωνικὸν ὅμως πρόβλημα εἶναι ἀδύνατον νὰ λυθῇ εἰμὴ διὰ τῆς παραγωγικῆς ἐργασίας. Τὸ κοινωνικὸν πρόβλημα λύεται μόνον ὅταν ὁ κόσμος ἐργάζεται πλουτοπαραγωγικῶς καὶ ὅταν ἀποκτᾷ τὰ μέσα τῆς ζωῆς καὶ δὲν δυστυχῇ καὶ ὅταν δὲν ἔχει τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ Κράτος τὸν ἀδικεῖ. Διότι ἐὰν ὁ πολίτης σχηματίσῃ τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ Κράτος τὸν ἀδικεῖ καὶ τὸν φορολογεῖ πέραν τῶν δυνάμεών του, τότε θὰ ἔχωμεν τὰς ἐξεγέρσεις, ὅπως τῆς Κρήτης, θὰ ἔχωμεν τὴν ἔλλειψιν τῆς κοινωνικῆς τάξεως καὶ τῆς πειθαρχίας πρὸς τοὺς νόμους. Καὶ ἡ ἔλλειψις τῆς πειθαρχίας δύναται νὰ φέρῃ μίαν κοινωνικὴν ἀναρχίαν καὶ συνεπῶς μίαν κοινωνικὴν καταστροφήν. Δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω ὅτι πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς δι’ ὅλων τῶν πρὸς τοῦτο δυνατῶν μέσων. Προκειμένου δὲ ἰδίως περὶ τῶν προσφυγικῶν ἀγροτικῶν ἐγκαταστάσεων ὀφείλομεν νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι μόνον μέρος ἐξ αὐτῶν λόγῳ γονιμότητος τῶν κτημάτων εἰς ὅσα ἐγκατεστάθησαν καὶ τῶν ἄλλων συνθηκῶν θὰ εὐημερήσωσιν ἀσφαλῶς. Οἱ πλεῖστοι ὅμως τῶν ἄλλων δὲν εἰσοδεύουν ἐκ τῆς ἐργασίας των οὔτε τὸ ἥμισυ τῆς ἀπαιτουμένης παραγωγῆς, ὅσης χρειάζεται διὰ νὰ συντηρῶνται. Καὶ ὡς ἐκ τούτου ὑπάρχει εἰς πολλοὺς τῶν ἀγροτῶν προσφύγων μεγάλη δυστυχία. Διότι ὑπάρχουν προσφυγικαὶ οἰκογένειαι αἱ ὁποῖαι ἐκ τῆς καλλιεργείας λόγῳ τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ κλήρου γῆς, τῆς ἀνεπαρκείας τῶν κεφαλαίων καὶ ἄλλων ἐλλείψεων, δὲν ἔχουν ὡς εἰσόδημα ἐτήσιον οὔτε 10–15 χιλιάδων δραχμῶν, ἐκ τῶν ὁποίων αἱ 4–5 χιλιάδες εἶναι ἔξοδα. Πῶς εἶναι δυνατὸν μὲ αὐτὸ τὸ εἰσόδημα νὰ διατραφῇ μία οἰκογένεια, ἡ ὁποία μάλιστα ἐν τῷ μεταξὺ αὐξάνει, διότι γεννῶνται παιδιά, δημιουργοῦνται διὰ τῶν γάμων νέαι οἰκογένειαι; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ζῇ τότε μία οἰκογένεια, νὰ πληρώσῃ καὶ τὰ χρέη της; Καὶ τί εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ παρ’ αὐτῶν, ὡς φόρον, τὸ δημόσιον ταμεῖον;

§50Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἔχετε ὑπολογίσει σεῖς εἰς τὶ δύναται νὰ φθάσῃ τὸ μέσον εἰσόδημα τοῦ ἀγρότου;

§51Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὸ εἰσόδημα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη νὰ παράγῃ εἷς γεωργὸς διὰ νὰ ζήσῃ, ὄχι νὰ εὐημερήσῃ, ἀλλὰ νὰ μὴ εἶναι πεινασμένος, νὰ ἔχῃ τέλος πάντων τὰ πλέον στοιχειώδη ἔξοδα μιᾶς λιτοτάτης ζωῆς, τὸ ὀλιγώτερον, πρέπει ν’ ἀνέρχηται εἰς 25 ἕως 30 χιλιάδας δραχμῶν σημερινῶν.

§52Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Δὲν ἐνοήσατε τὴν ἐρώτησίν μου.

§53Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι 25–30 χιλιάδες δραχμαὶ τὸ ἔτος εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ νὰ ζήσῃ μία ἀγροτικὴ οἰκογένεια. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν δὲν τὸ ἔχουν οἱ πλεῖστοι γεωργοὶ πρόσφυγες καὶ γηγενεῖς. Ὅταν δὲ βλέπωμεν τὸν γεωργὸν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν πρέπει νὰ τὸν ἐνισχύσωμεν διὰ παντὸς δυνατοῦ μέσου διὰ νὰ καταστῇ αὐτάρκης. Εἰς πλεῖστα μέρη ἡ καλλιέργεια τῶν γεωργῶν, προσφύγων καὶ ἐντοπίων θὰ ἔδιδε διπλάσιον εἰσόδημα διὰ μιᾶς ἐντατικῆς καλλιεργείας. Ἡ γῆ τῆς Ἑλλάδος πανταχοῦ θὰ ἠδύνατο ν’ ἀποδίδῃ διὰ μιᾶς τελειοτέρας ἐκμεταλλεύσεως διπλάσιον τοῦ ἄχρι σήμερον παραγομένου πλούτου ἐκ τῶν διαφόρων ἀγροτικῶν ἐπιχειρήσεων. Οὐδεὶς ὅμως σχεδὸν ἐδίδαξεν τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς εἰς τὰ πλεῖστα ἐκ τῶν χωρίων μας, οὐδεὶς ἀπολύτως. Περιοριζόμεθα μόνον εἰς τὴν μακρόθεν διδασκαλίαν. Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς οἱ ἰδικοὶ ἐπιστήμονες δὲν γνωρίζομεν ἀκόμη λεπτομερῶς πῶς οἱ γεωργοὶ θὰ κάμουν τὴν ἔντασιν τῆς καλλιεργείας εἰς ἕκαστον μέρος. Διότι ἡ ἔντασις τῆς καλλιεργίας εἶναι τὸ πολυπλοκώτερον τῶν πραγμάτων, διότι χρήζει πολλῆς ἐπιτοπίου μελέτης καὶ ἐρεύνης. Δὲν εἶναι ἁπλοῦν πρᾶγμα τὸ νὰ μεταβάλῃ σύστημα καλλιεργείας, ἀποβλέπον ὄχι μόνον εἰς τὴν αὔξησιν τῶν κατὰ στρέμμα ἀποδόσεων, ἀλλ’ εἰς τὸ νὰ κάμῃ διαφόρους συνδυασμοὺς ὡς πρὸς τὰ καλλιεργούμενα εἴδη νὰ συνδυάσῃ λ.χ. τὴν ἐργασίαν μὲ τὴν κτηνοτροφικὴν ἐργασίαν καὶ μὲ βιομηχανικὰς καλλιεργείας, νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις του καὶ δενδροκομικὰς λ.χ. καλλιεργείας, κλπ. ὅπως εἰς ὅλας τῆς δύσεως χώρας καὶ εἰς τὰς χώρας ἀκόμη τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας. Τὸ σύστημα τῆς καλλιεργείας πρέπει νὰ εἶναι διάφορον εἰς τὰς διαφόρους περιφερείας λαμβάνονται δὲ ὑπ’ ὄψιν ὄχι μόνον αἱ ἐδαφικαὶ καὶ αἱ κλιματολογικαὶ συνθῆκαι ἑκάστου τόπου, ἀλλὰ καὶ αἱ ἑκάστοτε οἰκονομικαὶ συνθῆκαι τὰ ὑπάρχοντα κεφάλαια, αἱ ἐμπορικαὶ συνθῆκαι, οἱ ὅροι τῆς συγκοινωνίας, ἡ κατάστασις τῆς ἀσφαλείας τῆς δικαιοσύνης, τῆς ἐν γένει διοικήσεως κλπ. Ἄλλαι τοιαῦται μελέται καὶ ἔρευναι δὲν δύνανται νὰ γίνουν ἀπὸ ἕνα ἢ δύο γεωπόνους εἰς ἕκαστον νομὸν μὲ ἑκατοντάδας τινὰς χωρίων. Ἕνας γεωπόνος κατὰ νομὸν ἄνευ μάλιστα εἰδικῶν ἐπιστημονικῶν ἐργαστηρίων καὶ ἄλλων μέσων δὲν δύναται νὰ μελετήσῃ τὸν τόπον καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἀπόψεις καὶ συνεπῶς δὲν δύναται νὰ διδάξῃ μετὰ πεποιθήσεως καὶ λεπτομερῶς νέα συστήματα καλλιεργείας ἱκανὰ νὰ ὠφελήσουν τοὺς γεωργοὺς ἄνευ μάλιστα τοῦ κινδύνου νὰ διδάξῃ ὅσα θὰ ἠδύναντο καὶ νὰ ζημιώσουν ἀντὶ νὰ ὠφελήσουν τοὺς ἀγρότας. Ἕνας ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει βαθεῖαν γνῶσιν τῶν πραγμάτων αὐτῶν ἔχει πολλάκις ὑπερβολικὰς καὶ ἀδυνάτους ἀπαιτήσεις ἀπὸ τὸν γεωπόνον τοῦ νομοῦ του. Πᾶς γεωπόνος, διὰ νὰ ἀποβῇ ἐπαρκῶς χρήσιμος, πρέπει πρῶτον νὰ μάθῃ καλῶς τὴν γεωργίαν ὅπως γίνεται αὐτὴ εἰς τὸν τόπον ὡς καὶ τὰς σχέσεις αὐτῆς μὲ τὰς φυσικὰς τοῦ τόπου αὐτοῦ συνθήκας ὡς καὶ μὲ τὰς οἰκονομικὰς συνθήκας. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον πρέπει οἱ γεωπόνοι νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἄμεσον ἐπικοινωνίαν μὲ τοὺς γεωργούς, μὲ τὰ ἔργα καὶ μὲ τὴν ζωὴν αὐτῶν καὶ νὰ ἔχουν ὅλα τὰ ὑλικὰ καὶ τὰ ἐπιστημονικὰ μέσα τῆς ἐπιτοπίου ἐρεύνης καὶ μελέτης. Ὅπως ἕνας ἰατρὸς δὲν δύναται νὰ θεραπεύσῃ ἕνα ἀσθενῆ χωρὶς νὰ τὸν ἔχῃ πλησίον του νὰ ἐξετάζῃ τὴν ἀσθένειάν του καὶ νὰ παρακολουθῇ τὴν ἑκάστοτε κατάστασιν αὐτοῦ, οὕτω καὶ ὁ γεωπόνος δὲν δύναται μακρόθεν νὰ διδάσκῃ καὶ ὁδηγῇ τοὺς γεωργούς. Ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν ὤφειλε τὸ Κράτος νὰ ἐγκαταστήσῃ σοβαρὰν γεωπονικὴν ὑπηρεσίαν μόνιμον εἰς κάθε τόπον. Ἔπρεπε εἰς κάθε ἐπαρχίαν νὰ ὑπάρχουν τοὐλάχιστον ἕνας ἐπιστήμων γεωπόνος καλῶς διαλεγμένος ὡς καὶ ἕνας παρ’ αὐτῷ ἐπίσης γεωπόνος ὡς βοηθός του. Ἀλλὰ νὰ τοῖς δίδωμεν καὶ τὰ ὑλικὰ μέσα, ὅσα ἀπαιτεῖ ἡ ἐκτέλεσις τῆς ὑπηρεσίας των καὶ συνάμα νὰ ὑπάρχῃ ἔλεγχος ἐπ’ αὐτῶν διαρκής. Ἡ τοιαύτη εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας γεωπονικὴ ὑπηρεσία, ἐνῶ θὰ ἀποφέρῃ τόσον μεγάλα ἀποτελέσματα, δὲν ἀπαιτεῖ εἰμὴ μίαν πολὺν μικρὰν δαπάνην. Ὡς πρὸς τὴν σοβαρότητα ἐξισοῦται τὸ σύστημα τοιαύτης γεωπονικῆς ὑπηρεσίας πρὸς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ, τούτου μὲν διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς χώρας, ἐκείνου δὲ διὰ τὴν εὐημερίαν αὐτῆς. Ἂν δὲ μέχρι τοῦδε ἡ γεωπονικὴ ὑπηρεσία δὲν ἔφερεν ἐπαρκῆ ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς ἀποτελέσματα, τοῦτο προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐγκατεστήσαμεν αὐτὴν εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἀλλὰ εἰς τὰ γραφεῖα τῆς πρωτευούσης τῶν νομῶν, μακρὰν τῶν χωρίων, μὴ θέλοντες ἀκόμη νὰ ἐννοήσωμεν τὴν ἀνάγκην τῆς διὰ μεταβάσεως εἰς τὰ χωρία γεωπονικῆς διδασκαλίας. Δὲν ἠθέλησε ποτὲ τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ὑφισταμένην ἀρίστην περὶ γεωργικῆς ὑπηρεσίας νομοθεσίαν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν καταρτίσῃ πρὸ 15 ἐτῶν καὶ συμπληρώσῃ ταύτην διὰ νέων σχετικῶν νόμων μεταγενεστέρως. Εἰς τοὺς νομοὺς αὐτοὺς λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν ὅλαι αἱ ἀνάγκαι μιᾶς τελείας γεωργικῆς ὑπηρεσίας. Πῶς θὰ γίνουν οἱ πειραματικοὶ σταθμοὶ καὶ οἱ πειραματικοὶ ἀγροί, πῶς θὰ γίνουν αἱ στατιστικαὶ μελέται εἰς τὰς ἐπαρχίας, πῶς θὰ ἐκλαϊκεύωνται αἱ γεωπονικαὶ γνώσεις, πῶς θὰ συνιστῶνται καὶ θὰ λειτουργοῦν παντὸς βαθμοῦ καὶ πάσης εἰδικότητος Γεωργικαὶ Σχολαὶ καὶ ἄλλα γεωργικὰ ἱδρύματα καὶ λοιπά. Ὁρίζεται δὲ ὅπως εἰς ἑκάστην περιφέρειαν ὑπάρχει ἐπιθεωρητὴς ὁ ὁποῖος συχνὰ μεταβαίνων θὰ ἐξελέγχῃ τὰς ὑπηρεσίας ταύτας. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα, ἐξ ἐλλείψεως πιστώσεων κατὰ τὸ πλεῖστον δὲν ἐφηρμόσθησαν. Ἂν ὅμως θέλωμεν νὰ κάμῃ ἐντατικὴν ἐργασίαν ὁ χωρικός πρέπει καὶ ἡ Πολιτεία νὰ κάμῃ ἐντατικὴν τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ ἀγροτικοῦ λαοῦ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτε ἦτο Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας τῷ 1920 εἶχε μέγιστον ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας τοῦ τόπου. Μᾶς εἶπε τότε ὅτι δὲν ἦτο εὐχαριστημένος ἀπὸ τὴν μέχρι τοῦδε ἐργασίαν τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀνέθεσεν εἰς ἐμὲ τὴν μελέτην καὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προγράμματος. Πάρε μοῦ εἶπε συνεργάτας, ὅποιους θέλεις διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην. Ἐγὼ τοῦ εἶπον ὅτι θὰ σᾶς παρουσιάσω πλῆρες πρόγραμμα τοῦ ὁποίου ἡ βαθμιαία ἐφαρμογὴ ἀρχομένη ἀπὸ τοῦδε θ’ ἀπαιτήσῃ διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν αὐτοῦ μίαν τὰ πολὺ δεκαετίαν, τοῦ εἶπον ὅμως ὅτι πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ δώσῃ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα θὰ χρειασθῶσι διὰ τὴν ἐφαρμογήν. Μὴ ἐξετάζετε, μοὶ ἀπήντησεν ὁ κύριος Ὑπουργός, κατὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προγράμματος ὑλικὰ μέσα διότι ὅσα θὰ χρειασθῶσι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς τελείου συστήματος θὰ τὰ ἔχητε. Τὸ πρόγραμμα ἐγένετο καὶ ἐδημοσιεύθη εἰς ἴδιον τεῦχος «περὶ ὀργανώσεως τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως», ἀλλ’ ἔκτοτε μένει κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνεκτέλεστον.

§54Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ δὲν ὑπεσχέθην τίποτε κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι εἴχομεν τὴν ἀπόφασιν νὰ διαθέσωμεν ἄφθονα μέσα, καὶ γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι δὲν ἐπροφθάσαμεν νὰ τὸ κάνωμεν, διότι εὐθὺς ὡς ἐπελήφθημεν τούτου, αἱ προσπάθειαί μας ἐστράφησαν κατ’ ἀνάγκην εἰς τὴν ἐντατικωτέραν ἔναρξιν καὶ ἀποπεράτωσιν τοῦ ἐποικισμοῦ τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως. Μετ’ αὐτὴν ἔστρεψα τὴν προσοχήν μου εἰς τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ εἶχα τὴν ἀπόφασιν νὰ δώσω τὴν αὐτὴν ροπὴν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως, ἀλλ’ ὡς γνωρίζετε ἐπῆλθον γεγονότα τὰ ὁποῖα δὲν ἐπέτρεψαν καθ’ ὁλοκληρίαν νὰ σκεφθῶμεν περὶ αὐτῆς καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἀνεστάλησαν καὶ πλεῖστα ὅσα πράγματα πολὺ πολυτιμότερα ἀπὸ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν.

§55Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Αὐτὸς ὁ ἐνθουσιασμὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν παρατηρεῖται δυστυχῶς καὶ τώρα διὰ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν. Διότι συνήθως οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καταλαμβάνονται ὑπὸ ὑπερβολικὸν φόβον διὰ τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων καὶ γίνονται περισσότερον τοῦ δέοντος φειδωλοὶ εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῶν πιστώσεων διὰ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν. Αἱ ἀπαιτούμεναι δαπάναι διὰ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν δὲν εἶναι πολλαί. Μίαν τελειοτάτην ὀργάνωσις αὐτῆς μετὰ πειραματικῶν σταθμῶν κλπ., ἀρχομένη ἀπὸ τώρα καὶ συμπληρουμένη ἐντὸς τριετίας, θ’ ἀπαιτήσῃ ὅταν θὰ συμπληρωθῇ 30–40 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως. Καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν ἠδύνατο νὰ εὕρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ ἡ φορολογία τῶν ἀγροτῶν μόνον ἐξ ἀμέσων φόρων ἀνέρχεται εἰς 600–700 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως. Σᾶς εἶπον δὲ ὅτι διὰ πλείστους γεωργοὺς ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι ἀπὸ τὸ ὑστέρημά του. Μὴ δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν ἵνα ποσοστόν τι, ἴσον λ. χ. πρὸς 5% ἐκ τῶν ἐσόδων αὐτῶν, νὰ ἐχρησιμοποιῆτο διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγικῆς ἱκανότητος τῶν γεωργῶν, ὁπότε ἡ παραγωγή, ἑπομένως καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, θὰ ἦσαν ἀσυγκρίτως ἀνώτερα τῆς τοιαύτης δαπάνης μετὰ τὴν μόρφωσιν τοῦ γεωργικοῦ λαοῦ.

§56Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουρ. Οἰκον.). Κύριοι Συνάδελφοι, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἔχω κάμει τὸ καθῆκόν μου διὰ τὴν ἔντασιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, διότι ἠλάττωσα τὸν φόρον τῆς παραγωγῆς καὶ δὲν προέβην εἰς οὐδεμίαν ἐπιβάρυνσιν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρέθημεν ἐνώπιον ἐλλείμματος 2 δισεκατομμυρίων μὲ τὴν γενικὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν εἰς βαθμὸν ἀπελπιστικόν, τοιοῦτον, ὥστε σχεδὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐλπὶς ἐξευρέσεως μέσου βελτιώσεως. Εἶχον ἀκριβῶς τὸ θάρρος ἕνεκα τοῦ ἐνδιαφέροντος τὸ ὁποῖον εἶχον διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς Γεωργικῆς παραγωγῆς, νὰ ἐλαττώσω τὸν φόρον κατὰ τὸ ἥμισυ καὶ ἀκόμη περισσότερον δηλ. νὰ ἐλαττώσω τὴν ἀπόδοσιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς τοῦ Κράτους κατὰ ἑκατὸν τριάκοντα ἑκατομμύρια. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι δὲν ἠδυνάμην ἐγὼ νὰ κάμω τίποτε αὕτη ἦτο ἀνατεθειμένη εἰς ἄλλον συνάδελφον καὶ δὲν ἤμην ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἠρνούμην, ἐφόσον τὰ δημόσια ἔσοδα ἐπέτρεπον, νὰ δώσω διὰ μίαν τοιαύτην ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ γνωρίζετε ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὴν τύχην νὰ εἶναι γενικῆς φύσεως, ἐνῷ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἶναι εἰδικοῦ χαρακτῆρος καὶ εἶναι εὔκολον νὰ λέγῃ κανείς, δὲν χρειάζονται παραπάνω ἀπὸ 30 ἑκατομμύρια, παραπάνω ἀπὸ 20 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ὀφείλετε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τοιαύτας αἰτήσεις ἔχομεν ἀπείρους καὶ δὲν εἶναι τὰ εἴκοσι ἑκατομμύρια μόνον. Μᾶς λέγουν: μὲ ἕνα ἑκατομμύριον θὰ χαλάσῃ ὁ κόσμος; Καὶ ἀπαντῶ εἰς ὅλους, ὅτι δὲν χαλάει ὁ κόσμος μὲ ἓν ἑκατομμύριον, μὲ δύο ἑκατομμύρια, μὲ τρία, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βαρύνει εἶναι τὸ σύνολον τῶν ἑκατομμυρίων αὐτῶν. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κάμωμεν συγκεντρωτικὴν πολιτικήν, νὰ εἴμεθα ἐπιφυλακτικοὶ καὶ διὰ τὰς ἀπολύτους ἀκόμη ἀνάγκας, δι’ ἕνα ἁπλούστατον λόγον, διότι ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ βελτίωσις αὐτῆς θ’ ἀρχίσῃ ἀφ’ ἧς στιγμῆς θὰ ὑπάρξῃ στερεὸν οἰκονομικὸν ἔδαφος. Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε ὅτι θὰ ἔχετε γεωργικὴν παραγωγὴν ὅταν δὲν ἔχετε στερεὸν ἔδαφος οἰκονομικόν, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἔχετε κανένα τρόπον νὰ ἐνθαρρύνετε τὴν παραγωγὴν εἰς τὸ νὰ ἀνθῇ ἀπὸ τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἔντασιν εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἀνθῇ, ὅταν τὸ χρῆμα εἶναι ἀκριβόν; Διὰ νὰ ἔχετε παραγωγὴν ὀφείλετε νὰ φροντίσετε νὰ ἐμπνεύσετε τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ χρῆμα. Ὅταν αἱ ἐργατικαὶ χεῖρες πλεονάζουν, τί παραγωγὴν θὰ ἔχετε; Τί παραγωγὴν θὰ ἔχετε, ὅταν σήπωνται αἱ ἐργατικαὶ χεῖρες καὶ δὲν ἔχετε νὰ τὰς ἀντικαταστήσετε; Θὰ ἀναγκασθῆτε νὰ κάμετε δημοσιονομικὴν πολιτικήν, νὰ ἀπομακρύνετε τοὺς ἀγρότας ἀπὸ τὰς πόλεις καὶ νὰ συσσωρεύετε πρὸς τοὺς ἀγρούς, νὰ τοὺς ἐμποδίζετε νὰ ἔρχωνται εἰς τὰς πόλεις. Εἴπετε ὅτι δὲν ἔχομεν πολιτικὴν ἀγροτικήν. Ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ μόνη παραγωγικὴ πολιτική, ἡ ὁποία ἀπὸ μιᾶς ἑπταετίας ἀνεπτύχθη εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ἀληθής, ὑγιής, παραγωγικὴ πολιτική, εἶναι αὕτη τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς θὰ εἶναι ταχέα, δὲν θὰ εἶναι ὅμως ἄμεσα, διότι γνωρίζετε κάλλιστα ὅτι καμμία ἀγροτικὴ πολιτικὴ δὲν εἶναι θαυματουργός. Καὶ σεῖς, ὁ ὁποῖος ἠσχολήθητε εἰς τὴν Γεωργίαν εἰς ὅλην σας τὴν ζωήν, γνωρίζετε πόσον εὐχάριστον εἶναι τὸ ἔργον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐργάζεται μὲ τὴν προσδοκίαν τῶν καρπῶν εἰς τὸ ἀπώτερον μέλλον. Ἡ βελτίωσις εἶναι βραδεῖα καὶ ὅσοι παρέρχονται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας γνωρίζουν τὰς πικρίας αὐτοῦ. Ὁ κόσμος δὲν βλέπει θαύματα, ἀλλὰ θέλει θαύματα. Ἡ πρόοδος συντελεῖται, ἀλλὰ ἀρκεῖ νὰ μὴ ἐκτρέπεται τῆς ὑγιοῦς κατευθύνσεως.

§57Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐγὼ λέγω ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα ζητῶ θὰ συντελέσουν εἰς ἄμεσον οἰκονομικὴν τοῦ Κράτους ὠφέλειαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ οἰκονομία νὰ φθάνῃ λ. χ. καὶ μέχρι τοῦ σημείου νὰ μὴ σπείρωμεν πρὸς ἀποφυγὴν τῆς δαπάνης τοῦ σπόρου.

§58Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἀλλὰ δὲν ἔγινε καμμία οἰκονομία εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον.

§59Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα γενικώτερον, δὲν τὸ ἀπέδωκα εἰς σᾶς, ἀλλὰ λέγω ὅτι ἡ γενικὴ πολιτικὴ εἶναι τοιαύτη ἀνέκαθεν, ὥστε δὲν εἶδα μέχρι σήμερον ἀκόμη καμμίαν βελτίωσιν ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν γεωργῶν, ἐξ ἀνεπαρκείας τῶν πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἀπαιτουμένων πιστώσεων εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ Κράτους, καίτοι πρόκειται περὶ παραγωγικῶν δαπανῶν πολλαπλασίως ἀποδιδομένων διὰ τῆς προόδου τῆς γεωργίας. Ἴσως ὅμως θὰ ἴδωμεν εἰς τὸν νέον προϋπολογισμὸν μίαν νέαν μεταρρύθμισιν αὐτοῦ ἐπὶ τὸ πλουτοπαραγωγικώτερον. Βεβαίως ὑπάρχουν πολλοί, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν αὔξησιν πιστώσεων. Ἄλλος 5, ἄλλος περισσότερα λ. χ. ἑκατομμύρια, τὸ σύνολον δὲ ἀποτελεῖ μεγάλα ποσά, διακόσια λ. χ. ἢ τριακόσια ἑκατομμύρια. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον χρειάζεται εἶναι νὰ γίνῃ μία διάκρισις μεταξὺ τῶν διαφόρων ἀναγκῶν αὐτῶν. Ποῖαι δηλαδὴ εἶναι αἱ πρωτεύουσαι καὶ ποῖαι αἱ δευτερεύουσαι καὶ δυνάμεναι ν’ ἀναβάλλωνται. Ἡ κατάταξις αὐτὴ δὲν ἔγινε ποτὲ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν. Πρέπει νὰ δαπανήσωμεν πρῶτον διὰ τὴν Γεωργίαν καὶ τὰς ἄλλας παραγωγικὰς ἀνάγκας καὶ κατόπιν νὰ δαπανήσωμεν κατ’ ἀναλογίαν διὰ δευτερευούσης καὶ τριτευούσης σημασίας ἀνάγκας.

§60Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τὴν ἔχω κάμῃ αὐτὴν τὴν κατάταξιν, τὴν ἔχω κάμῃ εἰς τὸν νοῦν μου ἀσφαλέστατα, καὶ χρειάζεται νὰ γίνῃ εἰς αὐτὸ τὸ Κράτος. Ἀλλὰ λέγω μήπως ἐσεῖς βλέπετε καμμίαν διάθεσιν ἐφαρμογῆς συστήματος πολιτικοῦ εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Εἰς τὸ πρῶτον φαινόμενον μιᾶς προσκρούσεως οἱουδήποτε συμφέροντος δημιουργεῖται μία ἔξαλλος συγκίνησις, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπεται. Ἐγὼ θέλω νὰ ἐφαρμόσω σύστημα βελτιώσεως τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ αἱ καλλίτεραι διαθέσεις προσκρούουν διότι δὲν εἶναι ἀνεκτὴ ἡ ἐφαρμογὴ μιᾶς μακρᾶς πολιτικῆς ἑνὸς συστήματος, μιᾶς μισθοδοτικῆς πολιτικῆς. Μόλις ἀρχίσῃ νὰ ἐφαρμόζεται μία πολιτική, ἀρχίζει ὁ κόσμος νὰ φωνάζῃ ὅτι δημιουργεῖται μία ἀφόρητος κατάστασις. Πῶς νὰ ἐφαρμόσωμεν μίαν πολιτικήν; Δι’ αὐτὸ εἰς ὅλον τὸν κόσμον ζητοῦν βιωσίμους Κυβερνήσεις. Καλλίτερον χίλιες φορὲς μία κακὴ Κυβέρνησις νὰ εἶναι βιώσιμος παρὰ καλαὶ Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι νὰ εἶναι θνησιγενεῖς. Δὲν τὸ λέγω διὰ τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν, δὲν μὲ ἐπροίκισεν ἡ φύσις μὲ ἀρχομανίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἕνα ἐλάττωμα, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ τόπος ἡμῶν ἐὰν θέλῃ νὰ ζήσῃ καὶ νὰ προκόψῃ, πρέπει νὰ ζήσῃ μὲ τὴν διάθεσιν νὰ ἐφαρμόσῃ ἕνα πρόγραμμα μακρὸν ἄλλως δὲν γίνεται τίποτε.

§61Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐζήτησα ἐγὼ δὲν χρειάζεται πολλὰ πράγματα. Εἰσάγομεν σῖτον ἀξίας δισεκατομμυρίων δραχμῶν, ἔξωθεν, ἐτησίως. Ἐὰν ἐξώδευεν ὁ κόσμος κατόπιν τῆς γενικῆς μορφώσεως αὐτοῦ μόνον 500 ἢ 600 ἑκατομ. δραχ. κατ’ ἔτος διὰ λιπάσματα εἰς τοὺς ἀγρούς, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ παράγωμεν ὅλον αὐτὸν τὸν σῖτον τὸν ὁποῖον εἰσάγομεν μὲ τὴν δαπάνην τῶν 4 δισεκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀλλ’ ἀπαιτεῖται δι’ αὐτὰ ὀργάνωσις καὶ ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ ἔπρεπε νὰ γίνῃ κατ’ ἐπαρχίας, διὰ τῆς ὀργανώσεως δηλ. εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν μιᾶς τελείας γεωργικῆς ὑπηρεσίας μετὰ πειραματικῶν ἀγρῶν κλπ. καὶ διὰ συμπληρώσεως τοῦ ὅλου ἐν γένει συστήματος μιᾶς τελείας ἀνὰ τὴν χώραν γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως μετὰ πειραματικῶν σταθμῶν κλπ. Ἡ ὀργάνωσις εἰδικῶς τῆς μεταβατικῆς διδασκαλίας τῶν γεωπονικῶν γνώσεων εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν διὰ 3 εἰς ἑκάστην γεωπόνων καὶ ἑνὸς κτηνιάτρου ἀπαιτεῖ τὸ πολὺ 15 ἑκατομμύρια δραχμάς. Τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ἀσήμαντον ἀναλόγως πρὸς τὰ ἐπιδιωκόμενα ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ δυστυχῶς ὅλους τοὺς γεωπόνους, τοὺς ὁποίους παρασκευάζομεν διὰ πολλῶν δαπανῶν, εἴτε ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου εἴτε καὶ ἐξ ἰδίων εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ἐδῶ, δὲν τοὺς χρησιμοποιοῦμεν συμφώνως πρὸς τὴν παρασκευὴν καὶ τὰς γνώσεις τὰς ὁποίας ἔλαβον. Ἔπρεπε νὰ τοὺς χρησιμοποιοῦμεν διὰ μελέτας καὶ ἐρεύνας γεωργικὰς καὶ διὰ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἤδη ὅμως τοὺς ἔχομεν ἀπεσπασμένους εἰς ἄλλας ἐργασίας, ἀσχέτους ἐν πολλοῖς πρὸς τὴν εἰδικότητά των. Πολλαὶ ἐργασίαι, ἀπὸ τὰς γενομένας ἐπὶ τῆς ἤδη εἰς τὸν ἐποικισμὸν διὰ τὴν κατάταξιν τῶν προσφύγων ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθοῦν καὶ ἀπὸ ἄλλης μορφώσεως ὑπαλλήλους. Ἀνατίθενται λοιπὸν εἰς τοὺς γεωπόνους ὑπηρεσίαι δικαστικαὶ καὶ νομικαὶ ἐν γένει, ὑπηρεσίαι λογιστικαί, ὑπηρεσίαι οἰκοδομικαί, ὑπηρεσίαι εἰσπρακτόρων, ὑπηρεσίαι ἀστυνομικαὶ καὶ ἄλλαι, μὲ τὰς ὁποίας πολὺ ὀλίγην σχέσιν ἔχουν οἱ γεωπόνοι, μὲ τὰς γνώσεις καὶ τὴν ἱκανότητα, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησαν διὰ τὸ ἔργον τῆς εἰδικότητός των. Τὴν ἱκανότητα αὐτήν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ σημαντικώτατον ἐθνικὸν κεφάλαιον, τὴν χάνομεν. Χάνομεν δηλαδὴ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τὸ Κράτος καὶ δισεκατομμύρια ὅλα κατ’ ἔτος διὰ τὴν κοινωνίαν, διότι δὲν τοὺς χρησιμοποιοῦμεν τοὺς γεωπόνους διὰ τὴν ἐκλαΐκευσιν τῆς γεωπονικῆς ἐπιστήμης καθ’ ἅπασαν τὴν χώραν, ὅπου ὁ γεωργικὸς κόσμος στερεῖται τῶν φώτων αὐτῆς. Κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν γεωργικῶν ἔργων εἰς τὰ χωρία λαμβάνουν πολλάκις χώραν παραλείψεις καὶ σφάλματα, ἐξ ἀμαθείας, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ διορθώσουν οἱ γεωργοί μας διδασκόμενοι εἰς μίαν μόνην ὥραν, ἔπρεπεν ὅμως οὗτοι νὰ εὑρίσκωνται εἰς συνάφειαν μὲ τοὺς γεωπόνους. Ἔστω ὡς παράδειγμα, ἡ καταπολέμησις ὡρισμένης ἀσθενείας ἢ ἐπιβλαβῶν ἐντόμων εἰς τὰ φυτά, ἡ πρόληψις τῆς ἐξαπλώσεως μιᾶς ἐπιζωοτίας, ὁ ἐμβολιασμὸς τῶν ἀγρίων δένδρων, ἡ λελογισμένη χρῆσις τῶν χημικῶν λιπασμάτων κλπ. Ἂς ἴδωμεν μετὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν γεωργῶν, ποῖα εἶναι τὰ ἄλλα μέτρα τοῦ Κράτους τὰ ὁποῖα συντελοῦν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς. Ἂς ἴδωμεν τί γίνονται τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα. Οὐδὲν ἔργον ὑδραυλικόν, πλὴν τῶν Θεσσαλικῶν σοβαρῶς καὶ λεπτομερῶς ἐμελετήθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑκατονταετίαν. Ἡμεῖς λέγομεν ὅτι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ φοβοῦμαι ὅτι θὰ τὴν ἀκολουθήσωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον εἶναι ἐν τοῖς πλείστοις ὅλως ἀδιάφορος πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς πλουτοπαραγωγικῆς ἀναπτύξεως τοῦ τόπου. Οὔτε σχεδὸν ὑδραυλικὸν ἔργον ἔχομεν μελετήσει οὐδὲ ποίας ἐκτάσεως εἶναι τὰ διάφορα ἀνὰ τὰς ἐπαρχίας μικρὰ καὶ μεγάλα ἕλη. Ποίαν δαπάνην θ’ ἀπαιτήσῃ ἡ ἀποξήρανσις καὶ ἡ ἄρδευσις ἑκάστου αὐτῶν, μὲ σχεδιαγράμματα μὲ προϋπολογισμοὺς ἐξόδων κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως, μὲ κτηματολόγιον αὐτῶν, μὲ καταρτισμὸν συστήματος ἐκμεταλλεύσεως, μὲ προσδοκωμένας προσόδους κλπ. Συμβαίνει δὲ μόνον τὸ ἑξῆς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Διάφοροι ἐπιχειρηματίαι παίρνουν προχείρως ἕνα μηχανικὸν πηγαίνουν ἐπὶ τόπου βλέπουν καὶ ἐπιτροχάδην τὸ ἕλος. Κάμνουν ἕνα πρόχειρον ὑπολογισμὸν δαπανῶν μετὰ μίαν πρόχειρον προμελέτην καὶ ἔρχονται εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ζητοῦν μίαν σύμβασιν μὲ τὸ δημόσιον· δὲν γνωρίζω ἂν οἱ ὅροι οἱ προτεινόμενοι εἶναι βαρεῖς ἢ ἐλαφροί. Συνομολογοῦν ἐνίοτε μίαν σύμβασιν χωρὶς νὰ γνωρίζουν πόσον θὰ στοιχίσουν αὐτὰ τὰ ἔργα καὶ ποῖα θ’ ἀπαιτηθῶσι κεφάλαια διὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν Ἀλλ’ ὁρίζονται μόνον τὰ ὑπὲρ τῶν ἐργοληπτῶν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ποσοστά. Ἀλλὰ ὅμως δὲν πρέπει νὰ ἐξεύρωμεν ἡ γῆ τὴν ποίαν θ’ ἀποξηράνωμεν καὶ θ’ ἀρδεύσωμεν μὲ ποῖα ἔξοδα θὰ ἐπιβαρυνθῇ καὶ ἂν θὰ συμφέρῃ εἰς τοὺς γεωργοὺς νὰ τὴν καλλιεργήσουν, πληρώνοντες τὸ βάρος μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιβαρυνθῇ ἕκαστον στρέμμα; Τοιαῦται μελέται δὲν ἔχουν γίνει κατὰ τὸ παρελθὸν διὰ κανὲν σχεδὸν ἔργον οὐδὲ εἰς τὰ πλημμυρίζοντα μέρη τοῦ Σπερχειοῦ οὐδὲ εἰς τὴν Ἤπειρον οὐδὲ εἰς τὴν Πελοπόννησον οὐδὲ εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ἐγὼ θὰ ἤθελον ἡ ὑπηρεσία τῆς συγκοινωνίας νὰ συνιστᾷ συνεργεῖα καὶ νὰ ἐκτελῇ δαπάναις τοῦ Δημοσίου πανταχοῦ λεπτομερέστατα σχέδια καὶ μελέτας. Πρέπει νὰ καταρτίσωμεν συνεργεῖα διὰ τὴν μελέτην αὐτῶν τῶν πραγμάτων καὶ ἂν δὲν ἐπαρκοῦν οἱ ἰδικοί μας μηχανικοὶ νὰ φέρωμεν ἐν ἀνάγκῃ καὶ ἀπ’ ἔξω καὶ ἂς στοιχίσουν 30.000.000 δρχ., διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ μᾶς δώσουν πενταπλασίαν ὠφέλειαν. Αὐτὸ γίνεται ὡς πρὸς τὰ ἔργα τὰ ὑδραυλικά. Ὡς πρὸς τὰ ἔργα δὲ τῆς συγκοινωνίας τὸ μόνον τὸ ὁποῖον γίνεται ἐφέτος εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν εἶναι ὅτι ἐκ τῶν προτέρων καὶ πρὶν ἢ πάρωμεν ἀκόμη τὸ δάνειον, τ’ ὁποῖον δὲν ἠξεύρομεν ποίας περιπετείας θὰ ἔχῃ ἀφ’ οὗ συζητεῖται τώρα ἐπὶ ἕξ μῆνας, προεξωφλήσαμεν καὶ τὴν ὠφέλειαν τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν ἐκ τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἀπεκόψαμεν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰς πιστώσεις ἐκείνας αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν καὶ διὰ τὴν περαιτέρω ὁδοποιΐαν. Ὥστε βλέπετε ὅτι ὑπάρχει πνεῦμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς. Δηλαδή, δὲν ἀνησυχεῖ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ ἔλλειμμα τὸ μέγα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει μεταξὺ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ νομίζει ὅτι μόνον ἐὰν ἰσοσκελισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἀμέσως θὰ ἐπέλθῃ οἰκονομικὴ εὐεξία. Ἀλλ’ ἐκ παραλλήλου ἠδύνατο νὰ γίνουν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ὑποδεικνύομεν χωρὶς ὁ Προϋπολογισμὸς νὰ ἐλαττωθῇ οὐσιωδῶς. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἔλειπον ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν 100 ἑκατομμύρια καὶ 250 ἑκατομμύρια χάριν τῶν παραγωγικῶν ἔργων θὰ ἐκαλύπτετο πλουσιοπαρόχως λίαν προσεχῶς τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς. Ἐγὼ δὲν φοβοῦμαι αὐτὸ τῶν 200 ἢ 250 ἑκατομμυρίων τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐγὼ φοβοῦμαι πολὺ περισσότερον τὸ ἔλλειμμα τὸ κοινωνικόν, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς ἀρκετὰ δισεκατομμύρια ἐτησίως. Καὶ διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι μέτρα τινὰ διὰ τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς. Πέρυσιν ἡ ἐπιζωοτία εἶχε θανατώσῃ περὶ τὸ ἓν ἑκατομμύριον αἰγοπροβάτων, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ἓν ἑκατομμύριον αἰγοπροβάτων δίδει πρόσοδον ἐτησίως 300 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Δὲν εἶναι μικρὸν πρᾶγμα. Πλὴν τούτων ἡ ἐπιζωοτία ἐθανάτωσε καὶ πολλὰ μεγάλα ζῷα εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας. Διατί; Διότι ἔχομεν ἕνα κτηνίατρον κατὰ νομὸν καὶ μάλιστα ἦλθον καὶ εἶπον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας ὅτι ἀντὶ 46 νομοκτηνιάτρων εἰμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν καὶ 30 ἢ καὶ ὀλιγωτέρους, ἐνῷ οἱ Βούλγαροι ἔχουν 300 περίπου κτηνιάτρους περιοδεύοντας ἀνὰ τὰ χωρία, πλὴν πολλῶν κτηνοτροφικῶν σταθμῶν καὶ ἄλλων κτηνοτροφικῶν ἱδρυμάτων. Ἔχουν ἐκεῖ περὶ τοὺς 400 ἐπιβήτορας ἵππους πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς ἐν ᾧ ἡμεῖς ἔχομεν 2–3 δεκάδας ἐν ὅλῳ, γηραιοὺς καὶ τούτους κατὰ μέγα μέρος σχεδὸν ἀχρήστους. Εἶναι καὶ οἱ Βούλγαροι περισσότερον ἀπὸ ἡμᾶς οἰκονομικῶς στενοχωρημένοι ἀλλ’ ἔχουν ἄλλην μέθοδον μὲ τὴν ὁποίαν ζητοῦν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν των ἐν ᾧ ἡμεῖς δὲν τὴν γνωρίζομεν αὐτὴν τὴν μέθοδον καὶ ἀκολουθοῦμεν πάντοτε τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἠκολουθεῖτο καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Εἰσπράτταμεν τοὺς φόρους, ἀλλὰ δὲν διαθέτομεν αὐτοὺς καλῶς, ἵνα χρησιμεύσουν καὶ πρὸς ἀνάπτυξιν τοῦ πλούτου τῆς χώρας. Δαπανῶμεν περισσότερον τοῦ δέοντος ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε νὰ κάνωμεν περισσοτέρας οἰκονομίας. Οὕτω λ. χ. αἱ προαγωγαὶ αἱ ὁποῖαι ἔγιναν τελευταίως εἰς τὸ στράτευμα καὶ ἂν δὲν ἐπιβαρύνουν σπουδαίως τὸν προϋπολογισμὸν πάντως ἠχοῦν κακῶς εἰς τὴν κοινὴν γνώμην.

§62Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἔγιναν προαγωγαί.

§63Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Προήχθησαν πολλοὶ εἰς συνταγματάρχας, εἰς ὑποστρατήγους κλπ., εἶναι δὲ ἀναμφισβήτητον ὅτι ἔχομεν ἴσως περισσοτέρους στρατηγοὺς ἀπὸ ὅσους εἶχεν ὁ Μέγας Ναπολέων.

§64Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐν ἐνεργείᾳ;

§65Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ὄχι ἐν ἐνεργείᾳ, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ χειρότερον.

§66Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀρεοπαγῖται καὶ ἄλλοι ὑπάλληλοι.

§67Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ἀρεοπαγῖται εἶναι 10 ἐν ὅλῳ.

§68Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Οἱ ἐν ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικοὶ εἶναι πολῖται. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἕνα βουλευτὴν νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν σύγχισιν. Εἶναι πολῖται ὅπως εἶναι καὶ ἕνας κλητήρ. Ὑπάρχουν κεναὶ θέσεις εἰς τὸν στρατὸν καὶ δὲν τολμᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τὰς συμπληρώσῃ.

§69Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Αὐτὴ ἡ πληθώρα τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ μάλιστα ἐν ἀργίᾳ οἱ περισσότεροι, πλὴν τῆς σπατάλης τοῦ Δημοσίου διὰ συντάξεις ἐπιδρᾷ ψυχολογικῶς πολὺ κακῶς εἰς τὸν κόσμον. Θέλομεν νὰ ἐκπαιδεύσωμεν τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος πληρώνει χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάλογον πρὸς τὰς θυσίας του ἀντάλλαγμα, οὔτε καὶ ὑπὸ ἔποψιν δικαιοσύνης κλπ. Καὶ ἐὰν ἔχῃ τις μίαν ὑπόθεσιν εἰς τὰ δικαστήρια θὰ πληρώσῃ τὰ μαλλοκέφαλά του θὰ πωλήσῃ τὸ κτῆμά του διὰ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὰ δικαστήρια. Δὲν ἐλήφθη πρόνοια, ὅπως παρέχηται ἀσφαλὴς δικαιοσύνη, συγκοινωνία, ἐκπαίδευσις καὶ ὑγεία εἰς τὸν ἀγρότην, διότι καὶ τὰ φάρμακά του δὲν δύναται νὰ τ’ ἀγοράσῃ. Ἐν γένει δὲν βλέπομεν νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν ἀγροτικήν μας χώραν σοβαρὰ καὶ μελετημένη γεωργικὴ πολιτική. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου αἱ γεωργικαὶ ἀνάγκαι θεωροῦνται αἱ κυριώτεραι ἀπὸ ὅλας τὰς ἄλλας δημοσίας ἀνάγκας. Ἀλλὰ πολλάκις ἀκούομεν νὰ λέγηται: τὶ πρέπει νὰ κάνῃ τὸ Κράτος; Ὁ ἕνας ζητεῖ γεωργικὰς σχολάς, οἱ ἄλλοι ζητοῦν ἄλλα. Ἐδῶ λοιπὸν πρέπει νὰ γίνῃ ἡ δέουσα διάκρισις μεταξὺ πρωτευουσῶν καὶ δευτερευουσῶν ἀναγκῶν κατὰ τὴν χρῆσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἕνα Κράτος, τὸ ὁποῖον διατηρεῖ 200 γυμνάσια, νὰ μὴ ἔχῃ οὔτε 10 γεωργικὰς σχολάς; Ἔχομεν μίαν καὶ μόνην δι’ ὅλον τὸ Κράτος δενδροκομικὴν καὶ ἀμπελουργικὴν σχολὴν εἰς τὰς Πάτρας καὶ διότι δὲν ὑπῆρχε πίστωσις ἀρκετὴ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τὴν κανονικὴν αὐτῆς λειτουργίαν, δὲν ἐγένετο δεκτὸς οὔτε εἷς μαθητὴς ἀπὸ ὅλην τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ὑπέβαλον αἰτήσεις ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη πρὸς ἐκμάθησιν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Πατρῶν τῆς δενδροκομίας τῆς ἀμπελουργίας καὶ τῆς οἰνολογίας, αἱ ὁποῖαι καὶ ἀπερρίφθησαν δι’ ἔλλειψιν πιστώσεως. Δὲν εἶναι βεβαίως τόσον ἡ ἔλλειψις χρημάτων ἡ ὁποία δικαιολογεῖ τὰς τοιαύτας περικοπὰς ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν, εἶναι καὶ ἄλλο τὸ ὁποῖον ὀφείλεται εἰς μίαν ψυχολογικὴν μᾶλλον κατάστασιν, νὰ φοβῆται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δαπανήσῃ διὰ τὰς ἀπολύτους αὐτῆς ἀνάγκας. Δὲν εἶναι δὲ φυσιολογικὴ αὐτὴ ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ θεραπεύσωμεν. Μὴ νομίζωμεν ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε ν’ ἀφίσωμεν νὰ ψοφήσωσιν ἑκατοντάδες χιλιάδες ζώων ἀξίας ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων δραχμῶν, διὰ νὰ οἰκονομήσωμεν διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς Κτηνιατρικῆς ὑπηρεσίας ὀλίγιστα ἑκατομμύρια δραχμάς. Τὸ αὐτὸ λέγομεν καὶ διὰ τὰς ἐκ τῶν ἐπιβλαβῶν ἐντόμων καὶ ἀσθενειῶν εἰς τὰ φυτὰ ζημίας δισεκατομμυρίων δραχμῶν ἐτησίως. Ἔκοψαν τὰς ὑποτροφίας τῶν ὀλίγων γεωπόνων οἱ ὁποῖοι ἐσπούδαζον εἰς τὴν Εὐρώπην τὴν γεωργίαν, ἔκοψαν τὴν ὑποτροφίαν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐκ τοῦ νόμου προνόμιον νὰ σπουδάζωσι τρεῖς κατ’ ἔτος εἰς εἰδικοὺς κλάδους εἰς τὴν Εὐρώπην, ἐὰν ἐπιτύχωσι νὰ εἶναι πρῶτοι κατὰ τὰς ἀποφοιτηρίους ἐξετάσεις ἀπὸ τὴν ἐν Ἀθήναις Ἀνωτέραν Γεωπονικὴν Σχολήν. Ἔκοψαν τὰς ὑποτροφίας τῶν ὀλίγων σπουδαστῶν εἰς τὴν Ἀνωτάτην Γεωπονικὴν Σχολήν, ὅσοι κατὰ τὸν νόμον πρωτεύουσιν εἰς τὰς Μέσας Γεωργικὰς Σχολάς. Ὅλα σχεδὸν τὰ κτίρια τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν, ὅσα ὑπάρχουν εἰς τὰς ὀλιγίστας σχολάς μας, ἐκτίσθησαν ἀπὸ τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Τριανταφυλλίδου, τοῦ Ἀβέρωφ, τοῦ Κασσαβέτη καὶ δὲν προσεθέσαμεν ἀπὸ τὸ Κράτος πλὴν ὀλιγίστων καὶ ἀσημάντων διὰ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐπρομηθεύθημεν ἐργαλεῖα καὶ μηχανήματα διὰ τὴν Ἀνωτάτην Γεωπονικὴν Σχολήν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀκόμη σφραγισμένα καὶ δὲν ἔχομεν πῶς νὰ διδάξωμεν τοὺς μαθητάς, διότι δὲν ἐκτίσθησαν ἐργαστήρια ἐπιστημονικά. Μὲ χιλίους δύο τρόπους μόλις ὀλίγας δεκάδας τέκνων γεωργῶν κατωρθώσαμεν νὰ μάθωσι κάτι τι εἰς τὰς ὀλιγίστας καὶ κακῶς λειτουργούσας Γεωργικάς μας Σχολάς. Ὅλα τ’ ἄλλα, δεκάδες χιλιάδων, μεταβαίνουν εἰς τὰ γυμνάσια, χιλιάδες δὲ ἐγγράφονται κατ’ ἔτος εἰς τὸ Πανεπιστήμιον διὰ νὰ σωθῇ ἴσως ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὸν μέγαν κίνδυνον τῆς ἀνεργίας καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἀνεπαρκείας, ἡ ὁποία ἀπειλεῖ καὶ αὐτὴν τὴν ζωὴν καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Χώρας διὰ τῆς ἀναρχίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ὁ πλέον ἐνθουσιώδης ὑπὲρ τῆς Γεωργίας. Δὲν γνωρίζω τί συμβαίνει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὅταν ἀναλαμβάνουν αὐτὸ οἱ καλλίτεροι τῶν πολιτευτῶν μας ἐπηρεάζονται καὶ γίνονται φιλάργυροι, προκειμένου νὰ διαθέσουν πιστώσεις διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ γεωργικοῦ λαοῦ. Ὅταν ἤμουν Διευθυντὴς τῆς Γεωπονικῆς Σχολῆς, ἔλαβον κάποτε διαταγὴν νὰ διατηρήσω τὰς ἀγελάδας ὅπως ὅπως καὶ ν’ ἀναμένω εὐθετώτερον χρόνον διὰ τὴν καλὴν διατροφήν των. Τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἀποστέλλονται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διὰ σπουδαιοτάτας ἀνάγκας, δὲν διέρχονται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ δὲν λαμβάνει γνῶσιν, καὶ συνήθως ἀπορρίπτονται ἀπὸ τὸ Γεν. Λογιστήριον. Ὑπῆρχεν ἕνα κτηνιατρικὸν ταμεῖον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας καὶ ἐγένετο σκέψις ὅπως ἀπὸ τὸ ταμεῖον αὐτό, τὸ ὁποῖον σχηματιζόμενον ἐξ εἰδικοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων ἔχει σκοπὸν νὰ ἐνισχύσῃ τὴν κτηνιατρικὴν ὑπηρεσίαν, πληρώνωνται τὰ ὁδοιπορικὰ τῶν ὀλίγων νομοκτηνιάτρων, ὅσους ἔχει τὸ Κράτος εἰς τὰς Ἐπαρχίας. Ἐπίσης καὶ ἀπὸ ἕνα δασικὸν Ταμεῖον τὸ ὁποῖον ἐσχηματίσθη ἀπὸ φορολογίαν ἐπιβαρύνουσαν τοὺς ἔχοντας δάση διὰ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν, δι’ ἀναδασώσεις, ἐζητήθη διὰ νομοσχεδίου νὰ πληρωθῶσιν τὰ ὁδοιπορικὰ τῶν δασικῶν ὑπαλλήλων. Ἠθέλαμεν νὰ κάμωμεν ἐποικιστικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐπεβάλαμεν φόρον ὄχι μόνον εἰς τοὺς γεωργοὺς ἀλλὰ καὶ εἰς ἐκείνους τῶν ὁποίων ἀπηλλοτριώθησαν τὰ κτήματα. Ἐγὼ τελειώνω τὴν ἀγόρευσίν μου καὶ ζητῶ συγγνώμην ποὺ σᾶς ἀπησχόλησα ἐπὶ περισσότερον τοῦ δέοντος. Τὰ γεωργικὰ ὅμως ζητήματα πρέπει νὰ μελετηθῶσι μὲ μεγίστην προσοχήν, διότι εἶναι τὰ σοβαρώτερα ὅλων διὰ τὴν τύχην τῆς χώρας. Τὰ ζητήματα τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς εἶναι κατὰ μέγιστον μέρος ἀμελέτητα, ἀποτελοῦσα δὲ ἕνα ἀόριστον πρόγραμμα εἰς ὅλους τοὺς λόγους τῶν πολιτευτῶν μας, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνεται σχεδὸν μὲ τὰς ἰδίας φράσεις ἀπὸ μακρῶν ἤδη ἐτῶν, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν τὰ ἐμελετήσαμεν σοβαρῶς καὶ δὲν ἔχομεν πίστιν εἰς τὰ ὑπὸ τῶν εἰδικῶν ὑποδεικνυόμενα μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ὅμως πολὺ εὐκολώτερον καὶ τελειότερον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπανορθώσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ὅσον καὶ τῆς κοινωνίας. Εἰς πολλὰς ἐπαρχίας εἶναι ἀνεπαρκεῖς αἱ γαῖαι καὶ ὁ γεωργικὸς κόσμος δὲν κερδίζει οὐδὲ τὸν ξηρὸν ἄρτον του. Καὶ ἡμεῖς ἐπιμένομεν νὰ τὰ φορολογήσωμεν καὶ ὅταν ἀκόμη ἐψόφησε τὸ μουλάρι του ἢ τὸ βῶδι του καὶ δὲν κατώρθωσεν οὐδὲ τὸ μικρὸν αὐτὸ εἰσόδημα τῶν ὀλίγων ἀγρῶν του νὰ ἐξασφαλίσῃ. Ἀλλ’ ἡ ἐξουσία δὲν λαμβάνει αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ λέγει: ἔλα νὰ σοῦ πάρω ὅ,τι σοῦ ἀπέμεινεν ἢ ἔλα στὴν φυλακή. Διότι ὡς γνωστὸν πρὸ πάντων αὐτοὺς τοὺς μικροὺς καταδιώκει ἡ ἐξουσία καὶ σπανιώτερον τοὺς μεγάλους. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο διότι, δὲν ἔχομεν ἀρκετὴν πίστιν εἰς τὴν γεωργικὴν πολιτικήν. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη διὰ τὴν ὑγιεινὴν τῶν ἀγροτῶν διὰ τὴν ἀσφάλειάν των, τὴν ἐκπαίδευσίν των διὰ τὴν συγκοινωνίαν των καὶ ἐν γένει διὰ πᾶν ἀγαθὸν χάριν τοῦ ὁποίου ὁ λαὸς πληρώνει ἀμέσους καὶ ἐμμέσους φόρους. Ἡ Ἰταλία ἔχει κάμει θαύματα ὡς καὶ τὰ λοιπὰ γειτονικὰ Κράτη μὲ τὰ ὁποῖα ἀνταγωνιζόμεθα. Εἰς ἓν Κτηνοτροφικὸν Συνέδριον τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐστάλησαν ἀντιπρόσωποι ἀπὸ ὅλα τὰ Βαλκανικὰ Κράτη καὶ ἐγινήκαμεν ρεζίλι διὰ τὴν πενιχρότητα τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἰδικῆς μας κτηνιατρικῆς ὑπηρεσίας ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ ἄλλα Βαλκανικὰ Κράτη. Διὰ τῆς στατιστικῆς των ἀποδεικνύεται ὅτι Σέρβοι, οἱ Ρουμάνοι, οἱ Βούλγαροι καὶ οἱ Τοῦρκοι παρουσίασαν ἀσυγκρίτως ἀρτιωτέρας κτηνοτροφικὰς καὶ κτηνιατρικὰς ὑπηρεσίας ἀπὸ ἡμᾶς, δὲν εὑρίσκονται δὲ εἰς καλυτέραν θέσιν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εἰς τὰς χώρας ταύτας. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἡ ἔλλειψις χρημάτων, ἡ ὁποία μᾶς κάμνει νὰ εἴμεθα τόσον φειδωλοὶ διὰ τοιαῦτα παραγωγικὰ μέτρα ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Εἶναι διότι δὲν τὸ ἐμελετήσαμεν καλά. Καὶ τώρα φοβούμεθα μήπως γίνουν ἔξοδα ἐπὶ ματαίῳ. Δὲν ὑπάρχει ἐγκατεστημένη γεωργικὴ ὑπηρεσία εἰς κάθε ἐπαρχίαν διὰ νὰ γίνηται συστηματικὴ τοπικὴ μελέτη καὶ διδασκαλία γεωπονικὴ διὰ νὰ καταστήσωμεν τὴν ἐργασίαν τοῦ ἀγροτικοῦ λαοῦ πολὺ περισσότερον παραγωγικήν, διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐπαγγελματικῆς αὐτοῦ ἱκανότητος. Ἕνεκα δὲ τῆς μὴ ἱδρύσεως συστηματικῶν καὶ ἐπαρχιῶν γεωπονικῶν ὑπηρεσιῶν, τ’ ἀποτελέσματα τῆς γεωπονικῆς ἐπιστήμης παρ’ ἡμῖν εἶνε ἐλάχιστα. Καὶ δι’ αὐτὸ ἡ Πολιτεία δὲν δίδει προσοχὴν διὰ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει μελετήσει καὶ δὲν γνωρίζει ἐπαρκῶς τὴν σημασίαν αὐτῶν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν πρέπει νὰ φειδώμεθα διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν μόρφωσιν τοῦ ἀγροτικοῦ λαοῦ ὀλίγων δεκάδων ἑκατομμ. δραχμῶν ἐτησίως. Διότι εἶναι μηδαμινὴ τοιαύτη δαπάνη ἀπέναντι τῆς ὠφελείας τὴν ὁποίαν πρέπει ἐξ αὐτῆς προσδοκῶμεν. Πρέπει νὰ ἀρχίσῃ καὶ ἐδῶ μία σοβαρὰ γεωργικὴ πολιτική, τῆς ὁποίας ἔχει μεγάλην ἀνάγκην ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ προοδεύσῃ καὶ διὰ νὰ εὐημερήσῃ.

§70Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ μελετῶν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους νομίζει ὅτι βλέπει ἐνώπιόν του δύο Κεφαλαιώδεις ἀπόψεις. Ἡ μία εἶναι ἡ καθαρῶς οἰκονομική, ἡ λογιστικὴ ἡ ἀφορῶσα τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ἑτέρα εἶναι ἡ καθαρῶς οἰκονομολογική, ἢ δημοσιονομική, ἡ ἀφορῶσα τὰς οἰκονομικὰς σχέσεις τῆς Κοινωνίας μεταξὺ τῶν ἀτόμων της. Περὶ τῆς πρώτης ἀπόψεως δὲν θὰ φέρω παρὰ ἐλάχιστα τὸν λόγον, 2–3 λεπτὰ τῆς ὥρας, διότι ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁμολογουμένως ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἠσχολήθη καὶ ὀφείλεται εἰς αὐτὸν πράγματι ἔπαινος, διότι κατέστησε διὰ τῆς ἰδίας αὑτοῦ μελέτης καὶ τῶν ἰδίων αὑτοῦ κόπων εὔκολον τὸ ἔργον ἡμῶν νὰ μελετήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης. Τῆς ἀπόψεως ταύτης τὰ κύρια θέματα καθαρῶς οἰκονομικὰ εἶναι τρία: εἶναι ἡ φορολογία, εἶναι αἱ οἰκονομίαι, εἶναι καὶ τὸ δάνειον πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος. Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ οἰκονομιῶν, μολονότι θὰ ἤθελα νὰ ὁμιλήσω, παρὰ μόνον ὅτι νομίζω ὅτι ἀλλοῦ μὲν δύνανται νὰ γίνουν οἰκονομίαι, ἀλλοῦ δὲ ὅτι παρατραβᾶμε τὸ σχοινί. Ἀλλὰ σχετικῶς πρὸς τὴν φορολογίαν, ἐγὼ ὁ ἄσπονδος πολιτικὸς ἀντίπαλος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ἀσπονδότερος πάντων ἐν τῇ Βουλῇ, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐν τῇ ἐπιβολῇ τῆς φορολογίας ἔδωσεν εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος ἀξιέπαινον παράδειγμα πολιτικῆς αὐταπαρνήσεως, διότι πράγματι εὑρεθεὶς πρὸ ἑνὸς τεραστίου ἐλλείμματος ἐκ 2600 ἑκατομμυρίων ἐγνώριζεν ὅτι οἱαδήποτε φορολογία ἐν ἡμέραις τοιαύτης πρωτοφανοῦς κρίσεως διὰ τὴν Ἑλλάδα θὰ καθίστα αὐτὸν λίαν ἀντιδημοτικὸν διὰ τῆς ἐπιβολῆς φορολογίας 750.000.000 τὰ ὁποῖα ἐπέβαλεν. Ὀφείλω νὰ τὸν συγχαρῶ διὰ τὴν πολιτικήν του αὐταπάρνησιν. Καὶ μιμηθεὶς τὸ παράδειγμά του μεταβὰς εἰς τὸν λαὸν τῆς Κοζάνης εἶπον εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μου, γινόμενος καὶ ἐγὼ ἀντιδημοτικός, ὅτι ποῖος θέλετε νὰ τὰ πληρώσῃ τὰ ἐλλείμματα αὐτά; Σεῖς θὰ τὰ πληρώσητε. Εἶσθε ὑπεύθυνοι διὰ τοὺς ἀντιπροσώπους τοὺς ὁποίους ἐκλέγετε, θὰ πληρώσητε. Καὶ τελειώνω τὸ πρῶτον μέρος, τὴν πρώτην ἄποψιν, διὰ τὴν ὁποίαν κάθε ἄλλο παρὰ ἀντίπαλος τῆς Κυβερνήσεως εἶμαι, διότι ἂν ἐπρόκειτο ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ συνίσταται εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἄποψιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐγὼ θὰ ἤμην ὁ θερμότερος αὐτῆς πολιτικὸς ὀπαδός. Ἀλλὰ δυστυχῶς μᾶς χωρίζει ἄβυσσος εἰς τὸ δημοσιονομικὸν μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπεραμυνόμενος ἐν τῇ Βουλῇ τῆς πολιτικῆς του, λέγει: καὶ τί ἐπέβαλον, Κύριοι; 700.000.000 φόρους, σπουδαία δουλειά! 120 δραχ. κατὰ κεφαλὴν δὲν εἶναι σπουδαῖον! Πράγματι δὲν εἶναι σπουδαῖον αὐτό. Ἄλλο εἶναι τὸ σπουδαῖον: εἶναι οἱ ἄδηλοι φόροι, τοὺς ὁποίους ἐπέβαλεν. Εἶναι ἀόρατοι σὰν τὰ κύματα τοῦ ἀσυρμάτου τηλεγράφου. Αὐτοὺς τοὺς ἀδήλους φόρους ἔρχομαι νὰ συλλάβω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἐκθέσω. Οἱ ἄδηλοι φόροι οἱ ὁποῖοι ἐπεβλήθησαν ἐντὸς τριετίας, ἀπὸ τοῦ 1925 μέχρι σήμερον, ἀνέρχονται εἰς 22 δισεκατομμύρια δραχμάς! Πῶς; Ὅταν κατὰ τὸ 1925 ἡ λίρα ἦτο 250 καὶ ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ μέσος ὅρος τῶν δαπανῶν ἑκάστης κεφαλῆς ἑλληνικῆς ἦτο 20 δραχ. τὴν ἡμέραν, ὅταν ἡ λίρα ὑψώνετο ἀπὸ 250 εἰς 375 δηλ. κατὰ 50% εἶναι ἑπόμενον ὅτι ὑψώθησαν καὶ αἱ δαπάναι ἑκάστου Ἕλληνος κατὰ 50% δηλ. κατὰ 10 δραχ. τὴν ἡμέραν, χωρὶς νὰ λογαριάσωμεν τὴν δυσανάλογον ὑπερτίμησιν τοῦ τιμαρίθμου σχετικῶς πρὸς τὴν ὑπερτίμησιν τῆς λίρας. Αἱ 10 δραχ. τὴν ἡμέραν πολλαπλασιαζόμεναι ἐπὶ 6.000.000 κατοίκων δίδουν 60 ἑκατομμύρια τὴν ἡμέραν, κάμνουν εἴκοσι δύο δισεκατομμύρια τὸ ἔτος. Αὐτὴ εἶναι ἡ φορολογία ἡ ἐπιβληθεῖσα ἀπὸ τὸ 1925 μέχρι σήμερον. Ἀλλ’ ἂν ἦτο μόνον αὐτό, δὲν θὰ ἦτο τίποτε. Ἡ ὕψωσις τῆς λίρας ἔφερε τὰ ἑξῆς φαινόμενα. Ἔφερε στενότητα τοῦ νομίσματος. Αὐτὸ τὸ ποτῆρι ἐστοίχιζεν εἰς τὸ 1925 μίαν δραχμήν, σήμερον στοιχίζει 1.50 δρχ. δηλ. πρέπει νὰ ἔχῃ ἄλλα 50 λεπτὰ νόμισμα. Ἀπὸ τὴν στιγμὴν ἐκείνην τὸ χαρτονόμισμα ὄχι μόνον δὲν ηὐξήθη, ἀλλὰ ἠλαττώθη ἀπὸ 5600 ἑκατομ. εἰς 4800. Εἶναι ἑπόμενον, ὅτι ἅμα ζητήσουν αὐτὰ τὰ 50 λεπτὰ, ἐγὼ δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ τὰ εὕρω παρὰ ἐὰν δανεισθῶ. Τὴν στιγμὴν ποῦ ὅλοι θὰ δανεισθῶμεν, ὁ τόκος θὰ ὑψωθῇ Τρίτον φαινόμενον: τὴν ὥραν ποὺ ὁ τόκος θὰ ὑψωθῇ, ἔχομεν βραδύτητα κυκλοφορίας χρήματος. Ἄμεσος συνέπεια ἡ ἀνεργία. Ἄμεσος συνέπεια τῆς ἀνεργίας ὁ κομμουνισμός. Καὶ δι’ αὐτὸ ἀποκαλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀρχηγὸν τοῦ Κομμουνισμοῦ τὸν σταθεροποιήσαντα τὴν λίραν εἰς τὰ 375, δηλαδὴ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κομμουνισμοῦ ἐν Ἑλλάδι. Σημειώσατέ το, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπὸ ἕνα Ναύαρχον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι οἰκονομολόγος, τί θὰ συμβῇ τώρα μὲ τὰ κεφάλαια τῶν δανείων σχετικῶς μὲ τὸν τόκον. Θὰ εἰσρεύσουν τὰ 28 αὐτὰ ἑκατομμύρια περίπου λίρες ἐντὸς τετραετίας, θὰ πηγαίνουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ θὰ ἐξέρχωνται ὡς χαρτονόμισμα μὲ λίραν 375, ὅπου θὰ σταθεροποιηθῇ ἡ λίρα. Ποῦ θὰ εὕρῃ ἡ Τράπεζα τὸ κολοσσιαῖον αὐτὸ ποσὸν νομίσματος ἵνα ἐξαργυρώσῃ 28 ἑκατ. λιρῶν; Θὰ ἐπέλθῃ νέα στενότης νομίσματος, νέα ὕψωσις τόκου. Καὶ θὰ ἴδωμεν τὸ περίεργον φαινόμενον νὰ εἰσρέουν κεφάλαια εἰς τὸν τόπον καὶ ὁ τόκος νὰ ὑψοῦται. Καὶ ἡ δυσφορία θὰ εἶναι ἔτι μεγαλυτέρα. Αὐτὸ θὰ γίνῃ. Ἀλλὰ θὰ γίνῃ καὶ κάτι ἄλλο. Θὰ πηγαίνω ἐγὼ ἕνα τσὲκ 10 λιρῶν νὰ τὰ ἐξαργυρώσω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ θὰ μοῦ λέγουν «δὲν ἔχομεν χαρτονόμισμα». Θὰ πηγαίνω ἔξω νὰ τὸ ἐξαργυρώσω. Καὶ ὁ σαράφης θὰ μοῦ θέτῃ ὅρους: σοῦ τὸ ἐξαργυρώνω μὲ λίραν ὄχι 375, ἀλλὰ 350 δραχ.

§71Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἄλλως τε, κύριε Συνάδελφε, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἐξαργυρώσῃ τῆς λίρες. Μόνον ἅμα τῆς παρουσιάζονται γραμμάτια ἰδικά της εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὰ ἐξαργυρώνῃ.

§72Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ ποῦ θὰ ὑπάγω; Κάπου θὰ ὑπάγω νὰ τὸ ἐξαργυρώσω καὶ ἐπειδὴ ἡ Τράπεζα θὰ μοῦ ἀρνῆται, διότι δὲν θὰ ἔχῃ νόμισμα...

§73Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Πῶς δὲν θὰ ἔχῃ; Θὰ ἐκδίδῃ.

§74Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Τὴν στιγμὴν ποῦ δὲν θὰ ἐκδίδῃ ὁλόκληρον τὸ ἀντίστοιχον τῶν λιρῶν ποσὸν χαρτονομίσματος, θὰ ἔχῃ στενότητα νομίσματος.

§75Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ χαρτονόμισμα, μέχρις ἑνὸς ὁρίου φυσικά. Ἐγὼ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐνθυμηθῆτε τοὺς λόγους σας αὐτούς, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι τὰ ἐντελῶς ἀντίθετα ἀποτελέσματα θὰ παρουσιασθοῦν.

§76Α. ΜΥΛΩΝΑΣ (Ὑφυπ. Οἰκον.). Ἐφόσον ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις εἶναι ὁμαλὴ καὶ δὲν γίνονται δαπάναι εἰς μὴ παραγωγικοὺς σκοπούς, θὰ ὑπάρχῃ ἓν νόμισμα ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὰς ἀνάγκας αὐτάς. Τὸ νόμισμα θὰ εἶναι εἴτε χαρτονόμισμα εἴτε ἀντίστοιχος χρυσός. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις θὰ ρυθμίσῃ καὶ τὸ ποσὸν τοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνάγκην. Μὴ φοβεῖσθε ὅτι θὰ γίνῃ ἡ ὑπερβασία αὐτή.

§77Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον). Ὁ προορισμὸς τῆς Τραπέζης εἶναι νὰ ἐκδίδῃ χαρτονομίσματα ὥστε τὰ καλύμματα νὰ μὴ κατέλθουν κάτω τῶν 40%, ἀπ’ ἐκεῖ καὶ πέραν ἔχει ἐλαστικότητα ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ πλεονέκτημα τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, διότι θὰ ρυθμίζῃ τὰς ἐκδόσεις, ἀποβλέπουσα εἰς τὸ γενικὸν συμφέρον τῆς Χώρας, ἔργον, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ σήμερον μὲ τὴν Τράπεζαν τὴν σημερινήν, ἡ ὁποία εἶναι καὶ τραπεζικὴ ἐπιχείρησις.

§78Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ὁ μόνος διαιτητὴς μεταξὺ τῶν γνωμῶν μας, κ. Ὑπουργέ, θὰ εἶναι ὁ χρόνος. Προεῖδον, λοιπὸν τὰ φαινόμενα ταῦτα, δηλαδὴ μὲ τὴν σταθεροποίησιν τῆς δραχμῆς, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, μὲ τὴν σταθεροποίησιν τῆς λίρας εἰς τὰ 375 κατ’ ἐμέ, ὅτι θὰ ἔλθῃ στενότης νομίσματος, ὑψηλὸς τόκος, καὶ τὰ πράγματα ἐπαληθεύουν, διότι εὑρίσκεσθε 14 μῆνας εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ δὲν γίνεται τίποτε ἄλλο παρὰ καὶ ὁ τόκος καὶ ὁ τιμάριθμος νὰ βαίνῃ πρὸς τὰ ἄνω καὶ ἡ στενότης τοῦ νομίσματος νὰ φέρῃ τόσον ὑψηλὸν τόκον, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ ζήσῃ καμμία ἐπιχείρησις.

§79Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Κύριε Συνάδελφε, πιστεύσατέ με, ὅτι παρ’ ὅλην τὴν ἄσπονδον ἔχθραν τὴν ὁποίαν αἰσθάνεσθε πρὸς ἐμέ, ἐξακολουθῶ νὰ σᾶς θεωρῶ ὡς ἄνθρωπον καλῆς πίστεως, μολονότι ἔχετε ὑποβάλει καὶ μίαν ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀξία ὑμῶν. Θὰ ζητήσω ἐγὼ μάλιστα νὰ τὴν συζητήσωμεν, ἀλλ’ ἡ ἐπερώτησις εἶναι ἀναξία ὑμῶν, κ. Συνάδελφε.

§80Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα καὶ ὁ ἔλεγχος πρέπει νὰ εἶναι φωτεινότατος.

§81Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ναί, ἀλλ’ ἔπρεπε, πρὶν διατυπώσετε τὴν ἐπερώτησίν σας, νὰ λάβητε στοιχειώδεις πληροφορίας γνωστὰς ἀπὸ καταβολῆς Κρατῶν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος θὰ ἔκαμνε μετὰ τὰς γενικὰς διαπραγματεύσεις συνεννόησιν, διὰ νὰ λάβῃ αὐτὸς προμήθειαν, ἔστω καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ τὴν μεταφέρῃ εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, θὰ ἦτο ὑπουργὸς κατάπτυστος. Ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ συνηλάσσετο μέχρι τοιούτου σημείου μετὰ τῶν Οἴκων, θὰ ἦτο Ὑπουργὸς ἐπαίσχυντος. Δὲν ὑπῆρξε ποτὲ τοιοῦτος ὑπουργὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ εἰς οὐδὲν Κράτος τοῦ Κόσμου. Λοιπὸν ἠμπορεῖ βεβαίως νὰ ἔχετε τὴν γνώμην σας, ἀλλὰ ὑποθέτω καὶ σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι σᾶς θεωρῶ καλῆς πίστεως, ὅτι δὲν ὑπῆρξε ποτὲ καμμία περίπτωσις, ὥστε νὰ ἐπαναληφθῇ. Δὲν ὑπῆρξε τοιαύτη περίπτωσις.

§82Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἔχομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§83Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη περίπτωσις, καὶ ἂν ὑπῆρχεν, αὕτη θὰ ἦτο εἰς βάρος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε νὰ διαπραγματευθῇ μετὰ τῶν Οἴκων ἰδίαν προμήθειαν. Διότι, ὅταν εἷς, διευθύνων τὰ κοινά, εἰσέρχεται εἰς τοιαύτας σκολιὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν Οἴκων αὐτῶν, ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἶναι ἀπολύτως ὕποπτος.

§84Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι καθόλου ἀνάγκη νὰ εἰσέλθῃ. Εἶναι ἔθιμον ἀπαράβατον.

§85Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Κανένα ἔθιμον δὲν ὑπάρχει. Ἐκεῖνος ὁ Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλεγε: δώσατέ μου τὴν προμήθειαν, διὰ νὰ τὴν δώσω εἰς τὸ Κράτος, θὰ ἦτο ἀπολύτως ὕποπτος. Δὲν τολμοῦν, κ. Συνάδελφε, νὰ τὰ λέγουν αὐτὰ εἰς Ὑπουργοὺς ἐντίμους. Αὐτὰ τὰ λέγουν εἰς Ὑπουργούς, οἱ ὁποῖοι ἀτιμάζουν τὸ ἀξίωμά των. Αὐτὰ τὰ λέγουν εἰς ὑπουργοὺς οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὴν στοιχειώδη φιλοτιμίαν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν οἱοσδήποτε Οἶκος νὰ προβάλῃ τοιαύτας ὑποδείξεις. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι σᾶς λέγω, ὅτι παρ’ ὅλην τὴν ἔχθραν, ἡ ὁποία σᾶς χαρακτηρίζει, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἶσθε καλῆς πίστεως συζητητὴς καὶ ἐπικριτής.

§86Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Καὶ εἶμαι.

§87Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἔχει καλῶς. Ὡμιλούσατε πρὸ ὀλίγου περὶ τοῦ ὑψηλοῦ τόκου.

§88Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Καὶ ὅτι τεχνητῶς ἐκρατήσατε τὴν λίραν εἰς τὰ 375, ἐκ προθέσεως.

§89Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ἡμεῖς ἐμειώσαμεν τὸν τόκον ἀπὸ 9 καὶ πλέον τοῖς ἑκατὸν εἰς 7% καὶ ἀκριβέστερον εἰς 6,99%. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πολιτικῆς μας.

§90Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ποῖον τόκον;

§91Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ὁμιλῶ περὶ τῶν τόκων τοῦ ἐξωτερικοῦ. Δὲν ὑπάρχει ἀλληλουχία εἰς τὰ φαινόμενα τὰ οἰκονομικά. Ὅταν ἔχετε τόκον ἐξωτερικοῦ 9%, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχετε εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τόκον κατώτερον· ὅταν ἔχετε μικρότερον τόκον εἰς τὸ ἐξωτερικόν, θὰ ἔχετε μεγαλύτερον εἰς τὸ ἐσωτερικόν.

§92Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἔχω ἕνα σπίτι εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ εὕρητε ἕνα δάνειον μὲ 15%.

§93Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἐνταῦθα τίθενται αἱ βάσεις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι τοῦτο: ὅτι πρὶν ὅλα τὰ δάνεια τὰ δημόσια καὶ τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας, τὰ ὁποῖα ἤντλουν τὰ προϊόντα των ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν, ἐπλήρωνον 9%. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας καὶ διὰ τῆς πολιτικῆς μας ὁ τόκος ἐμειώθη ἀπὸ 9% εἰς 6,90%. Αὐτὸ θὰ γεννήσῃ καὶ τὴν μείωσιν τοῦ τόκου ἐν τῷ ἐσωτερικῷ φυσιολογικῶς, διότι, ὅταν εὑρίσκει κανεὶς χρήματα ἐξωτερικοῦ διὰ νὰ δανεισθῇ πρὸς 6,9% καὶ τὰ δανείζει πρὸς 8%, εἶναι ἐπαρκές. Ἐπομένως ὁ τόκος πίπτει κατὰ 2–3 μονάδας. Λοιπὸν δὲν ηὐξήθη ὁ τόκος ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας, ὅπως δὲν ηὐξήθη καὶ ὁ τιμάριθμος, διότι ἐπὶ τέλους ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναγνωρίσητε τὰ πράγματα, διότι ὁ τιμάριθμος ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας ηὐξήθη 0,7 δέκατα τῆς μονάδος ἐντὸς 15 μηνῶν, πρᾶγμα πρωτοφανές, καὶ μάλιστα ὕψωσις ὀφειλομένη εἰς τὴν μερικὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις τὴν ὁποίαν εὕρομεν καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τὴν ὁποίαν ἔχομεν, κατάστασις ἀπὸ πάσης ἀπόψεως τείνουσα πρὸς μίαν πρόοδον καὶ μίαν βελτίωσιν τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας. Αὐτὰ εἶναι τὰ πράγματα.

§94Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἤκουσα τὴν διακοποαγόρευσίν σας καὶ σᾶς ἀπήντησα ἀμέσως. Ὁ ὑπαίτιος διὰ τὴν παράτασιν τῆς οἰκονομικῆς στενοχωρίας τῆς Χώρας εἶσθε σεῖς. Ἡ σταθεροποίησις τῆς λίρας εἰς τὰς 375 εἶναι ἕνα κινίνο, τὸ ὁποῖον ἐχρυσώσατε μὲ τὸ ὄνομα «σταθεροποίησις τῆς δραχμῆς» διὰ νὰ γελάσητε τὰ πλήθη. Ἡ σταθεροποίησις τῆς λίρας εἰς τὰ 375 ἦτο τὸ βαρύτατον τραῦμα, τὸ ὁποῖον ἦτο δυνατὸν πολιτικὸς ἀνὴρ νὰ κατεφέρῃ εἰς τὴν πατρίδα του. Καὶ εἶναι 14 μῆνες δυστυχῶς ποὺ εἶσθε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὑποφέρει ὁ τόπος τὰ πάνδεινα καὶ ἔχομεν τὰς ἐξεγέρσεις τὰς διαρκεῖς καθ’ ἑβδομάδα, ἀκριβῶς ἐξ αἰτίας σας. Καὶ ὅταν αἱ συνέπειαι τῆς οἰκονομικῆς σας πολιτικῆς ἐντείνονται, ἔρχεσθε μὲ τὰ τρομοκρατικὰ νομοσχέδια νὰ κτυπήσητε τὴν πεῖναν, ἔρχεσθε νὰ τρομοκρατήσητε τὰ πλήθη διότι πεινοῦν καὶ ἐξεγείρονται. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω καὶ θὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου, διότι πρέπει νὰ ἐλέγχωνται οἱ ὑπεύθυνοι καὶ ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὴν παράτασιν τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως εἶσθε σεῖς, χάρις εἰς τὸ ὀλέθριον μέτρον τῆς σταθεροποιήσεως τῆς λίρας εἰς τὰς 375. Ἔπρεπε νὰ ἐννοήσητε ὅτι ἡ σταθεροποίησις τῆς λίρας ἔφερε τὴν στενοχωρίαν τὴν τρομερὰν τὴν ὁποίαν ἔφερε. Ἀλλὰ δὲν ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν τὰ γεγονότα τὰ δημιουργηθέντα εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην παντοῦ καὶ δὴ τὴν λεγομένην adaptation économique. Καὶ ἂς ἐξηγηθῶ τί θὰ πῇ «adaptation économique». Ὑποθέτωμεν ὅτι σήμερον 8 ἄνθρωποι, ἐκπροσωποῦντες τὰς 8 ἐπαγγελματικὰς τάξεις, ἔχομεν 25 δραχμὰς εἰσόδημα τὴν ἡμέραν, καὶ ὅτι ἡ λίρα τιμᾶται 25 δραχ. ὅπως εἰς τὸ 1920. Ξυπνοῦμεν ἕνα πρωΐ καὶ βλέπομεν τὴν λίραν εἰς τὰ 375 καὶ οὕτω, ἐνῷ εἴχομεν 25 δραχμὰς ὅλοι μας εἰσόδημα τὴν ἡμέραν εὑρέθημεν, μὲ ἄνισον εἰσόδημα, ἄλλος μὲ 25 ἄλλος μὲ 100 ἄλλος μὲ 375 δραχ. κτλ. αὐτὸ ἐπέφερε μίαν ἀναστάτωσιν εἰς τὴν κοινωνίαν λόγῳ ἀκριβῶς τῆς νομισματικῆς πτώσεως. Ἐὰν προσαρμόσωμε τὰς τιμὰς καὶ μισθοὺς πρὸς τὴν μέσην τιμὴν ἀπὸ 25 εἰς 375, τότε κάμνομεν adaptation économique διὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβερνῆται τῆς Χώρας οὐδὲν ἔπραξαν. Παράδειγμα ἔχομεν τὸν Πουανκαρέ, ὁ ὁποῖος ἐκεῖ τείνει καὶ διστάζει νὰ κάμῃ τὴν σταθεροποίησιν ἀκριβῶς διότι νομίζει ὅτι δὲν ἔγινε adaptation économique. Δὲν ἐπροσπαθήσατε ὅσον ὠφείλατε νὰ ἐξισώσητε καὶ πάλιν τὰς προσόδους τοῦ λαοῦ, αἱ ὁποῖαι διεταράχθησαν ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ νομίσματος. Ἐδῶ τὰ 10% τοῦ λαοῦ ὠφελήθησαν ἐκ τῆς μεθόδου τοῦ Χρηματιστηρίου καὶ τῆς σταθεροποιήσεως εἰς τὰ 375, καὶ τὰ 90% ὑποφέρουν καὶ ἰδίως ὁ δημόσιος ὑπάλληλος. Διατί; Διότι ἐσταθεροποιήσατε τὴν λίραν εἰς τὰ 375 διότι δὲν ἐκάματε τὴν adaptation économique καὶ ἐπειδὴ δὲν μπορεῖτε νὰ τὴν κάμητε διότι χρειάζονται 1100 ἑκατομμύρια ἐτησίως μόνον διὰ τοὺς ὑπαλλήλους διὰ νὰ τὴν κάμετε. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἔπρεπε νὰ σταθεροποιήσετε τὴν λίραν εἰς τὰ 375. Σεῖς λοιπὸν ἐφέρατε τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν καὶ ηὐξήσατε τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅταν ὅλος ὁ κόσμος, τὰ 90% αὐτοῦ, δὲν μπορεῖ νὰ σᾶς δώσῃ αὔξησιν φόρου. Ὅτε κατὰ πρῶτον κατεψήφισα τὴν Κυβέρνησιν ἔλεγα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι πρόκειται νὰ σταθεροποιήσῃ τὴν λίραν ἀλλὰ μᾶς ἀφίνει εἰς τὴν ἄγνοιαν νὰ φαντασθῶμεν πῶς θὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ σταθεροποίησις καὶ προσέτι εἰς αὐτόν, διαιρέσας τὴν κοινωνίαν εἰς ὅλα τὰ συνθετικὰ αὐτῆς μέρη, εἰς ὅλας τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις καὶ ἀκριβῶς πάντοτε ὑπέδειξα τὴν ἐπελθοῦσαν καταστροφὴν εἰς τὰς 6 ἐπαγγελματικὰς τάξεις καὶ τὰς ὠφελείας τὰς ὁποίας θὰ ἐπέφερεν εἰς ὅλας τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις τοῦ μεγάλου κεφαλαίου τοὺς μεγαλεμπόρους καὶ μεγαλοβιομηχάνους. Ὁ μόνος τρόπος διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ σχετικὴ ἰσότης ἡ adaptation économique εἶναι ἡ πτῶσις τῆς λίρας. Καὶ δι’ ἐμὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ καθιστᾷ δύσπιστον πρὸς ὑμᾶς εἶναι τοῦτο: Ὅτι ἐνῷ ἔχετε εἰσροὴν κεφαλαίων 25 ἑκατομμυρίων λιρῶν ἐκ δανείων, πῶς ἐσκέφθητε νὰ σταθεροποιήσητε τὴν λίραν εἰς τὰς 375; Αὐτὸ εἰς ἐμὲ δὲν μπορεῖ νὰ μοῦ σταθῇ εἰς τὸ κεφάλι. Ἰδοὺ διατί εἶμαι καχύποπτος πρὸς τὴν πολιτικήν σας, ὅταν γνωρίζω ὅτι ἐμπνέεται ὀλίγον καὶ ἐκ τῆς πολιτικῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πρὸς τὴν ὁποίαν τρέφω ὄχι καχυποψίαν ἀλλὰ κάτι τὸ χειρότερον.

§95Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἡ εὐθύνη ἀνήκει ἀπολύτως εἰς ἐμὲ καὶ ὄχι εἰς κανένα ἄλλον, ἑπομένως στρέψατε τὰ βέλη σας ἐναντίον μου.

§96Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Στρέφω τὴν ψῆφον μου ἐναντίον σας, δαγκωμένην.

§97Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Καὶ μάλιστα ἐναντίον προσώπων τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν.

§98Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἔχει ὅλον τὸν τύπον εἰς τὴν διάθεσίν του καὶ ἀπήντησε διὰ τῶν βιβλίων τὰ ὁποῖα ἐτύπωσεν. Ἑπομένως, κύριοι βουλευταί, ἐὰν διὰ τῆς εἰσροῆς τῶν 28 αὐτῶν ἑκατομμυρίων λιρῶν τὰ ὁποῖα θὰ εἰσαχθοῦν εἰς τὴν χώραν δὲν παρέλθῃ ἡ οἰκονομικὴ κρίσις, ἡ κυριωτέρα ἀφορμὴ θὰ εἶναι σταθεροποίησις τῆς λίρας εἰς τὰ 375.

§99Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἠμπορεῖ καὶ παραπάνω δὲν ἀποκλείεται, διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τοιαύτην γνώμην ἐξεδήλωσε.

§100Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Βεβαιότατα. Νὰ εἴμεθα καὶ εὐχαριστημένοι ἂν τὴν ὁρίσῃ εἰς τὰ 400. Ἐγὼ ὅμως λέγω, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σκοπίμως σήμερα κρατεῖτε τὴν λίραν εἰς τὸ ἐπίπεδον τῶν 375, καὶ ὄχι φυσικῶς. Ἡ λίρα σήμερον θὰ εἶχε περάσει τὰ 300 καὶ θὰ κατρακυλοῦσε πρὸς τὰ 250 ἐπὶ τῇ ἁπλῇ εἰδήσει ὅτι συνήφθησαν δάνεια.

§101Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Μπορεῖ νὰ εἶχε φθάσῃ καὶ εἰς τὰ 120.

§102Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Μὲ παίξιμο εἰς τὸ Χρηματιστήριον, ἂν εἶχεν Ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος ἔπαιζε, θὰ εἶχε φθάσῃ. Ἀλλὰ σεῖς πρὸς τιμήν σας, δὲν ἐπαίξατε διὰ νὰ θησαυρήσετε ὡς ἐθησαύρησαν διάφοροι προκάτοχοί σας Ὑπουργοί.

§103Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐγὼ εἶμαι ἀντίθετος τῆς σταθεροποιήσεως, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: θέλετε νὰ κατρακυλίσῃ ἡ λίρα εἰς τὰ 250;

§104Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Τρέμω νὰ ἀφήσω τὴν λίραν ἀποτόμως νὰ ὑπερβῇ τὰ 300, διότι αἱ καταστροφαὶ θὰ ἦσαν ἀνάλογοι πρὸς τὴν σταθεροποίησιν εἰς τὰ 375. Ἡ λίρα ἔπρεπε νὰ πίπτῃ βραδύτατα κρατουμένη μὲ δύο ἡνία τὰ ὁποῖα θὰ ἐκράτη σταθερὰ εἰς τὰ χέρια ἕνας Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μὴ παίζων εἰς τὸ Χρηματιστήριον, ὅπως δὲν παίζει ὁ κύριος Ὑπουργός. Μὲ τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀφ’ ἑτέρου, θὰ ἠδύνατο μὲ μικρομετρικὸν κοχλίαν νὰ ρυθμίζῃ τὴν πτῶσιν τῆς λίρας, ὅπως καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ ἐδῶ τώρα. Θὰ ἠδύνατο λοιπὸν ἀντὶ νὰ φέρῃ τὴν καταστροφὴν τὴν ὁποίαν θὰ ἔφερε μία ἀπότομος πτῶσις τῆς λίρας, ἡ ὁποία σκοπίμως ἄλλως τε ἔγεινε ἐπὶ διαφόρων προκατόχων Ὑπουργῶν, θὰ ἠδύνατο τὴν λίρα νὰ τὴν κατεβάζῃ 10 λεπτὰ χρυσᾶ τὸν μῆνα.

§105Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὑποθέσατε ὅτι εἶσθε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐφαρμόζετε αὐτὴν τὴν λύσιν. Ἠξεύρετε κανένα ἄνθρωπον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ ὁποῖος δὲν θὰ μετεβάλετο εἰς παίκτην τοῦ Χρηματηστηρίου;

§106Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Μὲ δέκα λεπτὰ χρυσᾶ τὸν μῆνα δὲν θὰ μετεβάλλοντο εἰς παίκτας. Καὶ τώρα μόνον 1½ δραχμὴν τὸν μῆνα παίζει ἡ λίρα.

§107Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν τὸν ὁποῖον προτείνετε ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς θὰ μετεβάλλετο εἰς ἕνα μεγάλον χαρτοπαίγνιον, διότι θὰ εἶχον ἓν κέρδος ἀσφαλές.

§108Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν θὰ εὕρισκαν νὰ τὰς πωλήσουν.

§109Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἔπεφτε τότε ἡ λίρα ῥαγδαίως, διότι ἠξεύρετε τοὺς κανόνας αὐτούς, ὅτι ὅταν προσφέρονται λίρες καὶ δὲν ἀγοράζονται, ἡ πτῶσις γίνεται ῥαγδαιοτάτη. Δηλαδὴ θὰ ἐπήρχετο ἕνας πανικὸς ὁ ὁποῖος θὰ ἔφερνε τὴν λίρα εἰς τὰ 25 καὶ θὰ ἐπήρχετο μία καταστροφὴ εἰς τὸ κοινωνικὸν σύνολον. Εἶναι τόσον καθαρὰ τὰ πράγματα.

§110Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ὄχι δὰ τόσο καθαρά. Ἐγὼ σᾶς εἶπα ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ κρατάῃ τὰ δύο ἡνία, τὴν Ἐκδοτικὴν καὶ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ τότε κανεὶς δὲν θὰ μπορεῖ νὰ σᾶς πολεμήσῃ εἰς τὸ Χρηματιστήριον διότι θὰ ἔχετε καὶ τὰ 25 ἑκατομ. λίρες τοῦ προϋπολογισμοῦ, κανεὶς δὲν θὰ μπορεῖ μπορεῖ νὰ σᾶς πολεμήσῃ εἰς τὸ Χρηματιστήριον.

§111Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἀφοῦ δὲν θ’ ἀγοράζῃ κανείς;

§112Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἀλλὰ θέλω καὶ δι’ ἑτέρου ἐπιχειρήματος νὰ σᾶς ἀνατρέψω τὸ ἐπιχείρημά σας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἄφησε τὴν λίραν νὰ πέσῃ ὀλίγο πάρα κάτω, ἀλλὰ τὴν ἐκράτησε εἰς τὰ 375 ἀφύσικα, τεχνιτῶς, ὄχι διότι ἦτο ἐκεῖ ἡ φυσιολογική της κατάστασις. Καὶ ἐνῶ ἡ λίρα ἤρχισε νὰ κατέρχεται κάτω τῶν 350 ὅταν ἔγινεν ἡ Οἰκουμενική, ἔξαφνα ἤρχισε καὶ σύμφωνα πρὸς τὴν θεωρίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ τρέπεται πρὸς τὰ 400.

§113Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐκανόνισα ἐγὼ τὴν τιμὴν τῆς λίρας;

§114Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Τὴν ἐκρατήσατε εἰς τὰ 375 καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι μᾶς φέρετε νομοσχέδιον σταθεροποιήσεως τῆς λίρας εἰς τὰ 375, ἄρα ἠθέλατε ἡ λίρα νὰ μείνῃ εἰς τὰ 375.

§115Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εἶπον ἐγὼ τοιοῦτόν τι;

§116Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Δὲν ξεύρω ἐγὼ τί εἴπατε. Οὔτε καὶ ὁ κ. Πουανκαρὲ δὲν εἶπε τίποτε, ἀλλ’ ὅλος ὁ κόσμος γνωρίζει τί θὰ κάμῃ. Ἄμεσον ἀποτέλεσμα, Κύριοι Βουλευταί, τῆς σταθεροποιήσεως τῆς λίρας εἰς τὰ 375, θὰ εἶναι ἡ ἐξακολούθησις βρυγμοῦ καὶ τοῦ τριγμοῦ τῶν ὀδόντων τῶν 90% τῶν Ἑλλήνων βιοπαλαιστῶν ἐκ τῆς νόμῳ σταθεροποιήσεως. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι δυστύχημα εἶναι ὅτι ἐχρύσωσε τὸ καταπότιον Πὶνκ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τόσον ὡραῖα, μὲ τὸ ὄνομα «σταθεροποίησις τῆς δραχμῆς» ὥστε ὁ κοσμάκης ὁ πολὺς νὰ τὴν θέλῃ. Ποῖος δὲν θέλει σταθεροποίησιν δραχμῆς; Καὶ ὁ τελευταῖος Ἕλλην τὴν θέλει. Οὐδεὶς θέλει νὰ ἀνεβοκατεβαίνῃ ἡ δραχμή. Ποῦ νὰ καταλάβῃ ὁ κοσμάκης ὅτι δὲν πρόκειται περὶ σταθεροποιήσεως τῆς δραχμῆς, ἀλλὰ περὶ σταθεροποιήσεως τῆς λίρας εἰς τὰ 375; Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι διὰ τῶν δύο ἀκριβῶς κολοσσιαίων δημιουργημάτων τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὄπισθεν αὐτῶν τὸν δημόσιον θησαυρόν, εἰσοδήματος 9 δισεκατομμυρίων ἐτησίως, ἡ λίρα πρέπει νὰ ἀρχίσῃ βαθμιαίως νὰ πέφτῃ διότι ἂν δὲν πέσῃ, τὸ φαινόμενον τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ μετατρέψῃ τὰς ἑβδομαδιαίας αὐτὰς μικροεξεγέρσεις τὰς ὁποίας ἔχομεν εἰς μίαν ταὐτόχρονον παλλαϊκὴν ἐξέγερσιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ εἰλικρινῶς ἀπεύχομαι. Βαδίζομεν πρὸς τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἐξέγερσιν τῶν 90 ἑκατοστῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὰ ὁποῖα ζημιώνει ἡ κατάστασις αὐτή. Διότι ἦλθεν ἓν καθεστώς, καθώρισε τὴν σταθεροποίησιν εἰς τὰ 375, ἦλθε μία παλίρροια κεφαλαίων ἐκ τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, τῶν μικρῶν κεφαλαίων, πρὸς τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις τῶν μεγάλων κεφαλαίων. Παράδειγμα πρῶτον: Διὰ τῆς μεθόδου τοῦ τόκου. Ἐγὼ εἶμαι κεφαλαιοῦχος· μοῦ ζητᾶτε δάνειον καὶ ἐγὼ σᾶς δίνω μὲ 30%. Σᾶς ρουφῶ ὅλην τὴν περιουσίαν σας μὲ τὸ 30% αὐτό. Καὶ οὕτω ἤρχισεν μία εἰσροὴ εἰς τὰ θηλάκια τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων τῶν μεγάλων κεφαλαιούχων, οἱ ὁποῖοι δημιουργοῦν ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν Ἑλλάδα τῆς παρελθούσης ἐποχῆς ὅπου εἴμεθα ὅλοι εὐτυχεῖς, δημιουργοῦν μίαν κατάστασιν παρομοίαν τοῦ αὐτοκρατορικοῦ Ρωσσικοῦ καθεστῶτος. Αὐτὸ γίνεται ἐδῶ, ἀπὸ ἀπόψεως πλουτοκρατικῆς καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ παρὰ τὴν ἀνατροπὴν εἰς τὰς τάξεις, ἀνατροπὴν παρομοίαν τοῦ αὐτοκρατορικοῦ Ρωσσικοῦ καθεστῶτος καὶ ἐν Ἑλλάδι. Καὶ ὑπεύθυνος εἶναι ὁ ἀρχιϋπεύθυνος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁμοῦ μετὰ τῆς πτώσεως τῆς λίρας θὰ ἦτο ἀπαραίτητος καὶ εἷς ἠθικὸς καὶ οἰκονομικὸς σύνδεσμος μεταξὺ τῶν ἔσω καὶ ἔξω Ἑλλήνων. Ἀπὸ καιροῦ ἀκούω ἐντεῦθεν, κύριοι Βουλευταί, ἀπὸ πάντα, τὴν θεωρίαν ὅτι ἔχομεν ἔλειμμα τρομερὸν συναλλαγματικῶν πληρωμῶν. Δὲν ἠξεύρω τί εἴχομεν πρὸ τοῦ 1914. Σήμερον εἰσάγομεν συνάλλαγμα ἐξ ἐξαγωγῆς περίπου 12.000.000 λιρῶν καὶ ἐξάγομεν τοὐλάχιστον 24.000.000 λιρῶν συνάλλαγμα ἂν ὄχι 30.000.000. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αὐτὸ τὸ 24. 000.000 τὸ ἐξάγομεν, λέγομεν ὅτι ἔχομεν ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Ποῦ τὰ εὑρίσκομεν αὐτὸ τὸ ὑπερβάλλον ποὺ ἐξάγομεν; Δὲν ἔχομεν ἰσοζύγιον πληρωμῶν μᾶλλον, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Εἰσηγητοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπως παρουσιάζεται τὸ φαινόμενον αὐτό, διότι ἐνῷ εἰσάγομεν ἐμπορεύματα ἀξίας 12.000.000 λιρῶν, ἐξάγομεν καὶ ἐξοδεύομεν συνάλλαγμα ἕως 30.000.000 λιρῶν.

§117Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου ἢ περὶ τοῦ γενικοῦ ἰσοζυγίου;

§118Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Περὶ τῶν δύο μαζύ. Τὴν στιγμὴν ποὺ ἔχομεν εἰσροὴν συναλλάγματος εἰς τὴν χώραν 24– 30 ἑκατ. λιρῶν, ὑπερδιπλασίαν τῆς ἀξίας τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων, ἕπεται ὅτι ἔχομεν διαρκῆ πίεσιν τοῦ συναλλάγματος πρὸς τὰ κάτω καὶ μία τρανὴ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι καὶ μετὰ τὴν αἱματοχυσίαν ἐπὶ ἐπαναστάσεως Κονδύλη ποὺ ἔγινε, ἡ λίρα ἔβαινε διαρκῶς πρὸς τὰ κάτω. Ἦλθεν ὁ ἀρχιϋπεύθυνος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὴν ἐσταμάτησε.

§119Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Δὲν καταλαμβάνω ἀκόμη, ὅτι ἔχομεν ἰσοζύγιον πληρωμῶν.

§120Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Τὸ ἐναντίον. Ὅτι δὲν ἔχομεν. Ἔχομεν περίσσευμα εἰσαγομένου συναλλάγματος ὑπερδιπλάσιον. Κύριοι, δὲν θέλω νὰ κουράσω περισσότερον τοὺς ξυλίνους συναδέλφους, διότι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον ὁ προϋπολογισμός. Διότι καὶ ἐνταῦθα εἶναι ἀντισυνταγματικὴ ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἀντισυνταγματικῶς φέρει τὸν προϋπολογισμόν, ἀντισυνταγματικῶς τὸν ψηφίζομεν εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους, ἀντισυνταγματικῶς δὲν ἔφερε τὸν ἀπολογισμὸν 1926 –1927, ἀπαραίτητον διὰ τὴν μελέτην μας καὶ τὸ ὁποῖον ἀναγράφει καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς εὐθύνας διὰ νὰ μὴ τοῦ φέρω καὶ τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Ἀρχίζω καὶ φοβοῦμαι πολύ, κύριοι, ὅτι σιγὰ σιγὰ ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ συναλλακτικὸν καθεστώς, τὸ πρὸ τοῦ 1914 ὁπότε εἰσήγομεν 6 ἑκατομμύρια λιρῶν μὲ τὸ ἐξαγωγικόν μας ἐμπόριον. Ἀπὸ τοῦ 1893 ἤρχισεν εἰσρέον συνάλλαγμα μεταναστῶν καὶ ἔχομεν πληθωρικὴν εἰσαγωγὴν συναλλάγματος ὑπὲρ τὴν ἀξίαν τῶν ἐξαγομένων ἐμπορευμάτων μας. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι, ἐφόσον ἀφήνομεν τοὺς Ἕλληνας τοῦ ἐξωτερικοῦ νὰ ἀποξενοῦνται τῶν δεσμῶν μετὰ τῆς Μητρὸς πατρίδος, ἐπὶ τοσοῦτον θὰ χαλαροῦται ἡ εἰσροὴ συναλλάγματος εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον, ἐὰν περιμένωμεν νὰ ζήσῃ ἡ Ἑλλὰς μὲ τὰ 12 ἑκατομμύρια λιρῶν, τὰ ὁποῖα εἰσάγομεν ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς ἐμπορευμάτων! Θὰ πέσωμεν ὅλοι κάτω ἀπὸ τὴν πεῖνα μαζὶ μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἱδρυθῇ μιὰ Τράπεζα, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ἐζωγράφησα εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ὑπὸ ξενικὸν ἔλεγχον, πολὺ ἐλαφρότερον τοῦ ἀποπνικτικοῦ κυριολεκτικῶς τῆς ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως προσφύγων. Παραπλεύρως πρὸς τὴν Τράπεζαν ταύτην, ἣν καλῶ «Πανελλήνιον», νὰ ἱδρυθῇ ἕνα ἵδρυμα κρατικόν, ἔχον ὡς σκοπὸν νὰ διατηρήσῃ καὶ τοὺς ὑλικοὺς καὶ ἠθικοὺς δεσμοὺς τῶν ἔξω Ἑλλήνων μετὰ τῆς Μητροπόλεως. Διότι, ὅταν αὐτοὶ οἱ Ἕλληνες χάσουν τὴν ἐθνικότητά των, καὶ χάσουν καὶ πάντα δεσμὸν πρὸς τὴν πατρίδα των, τότε δὲν θὰ εἶναι μεγαλύτερον ἀπὸ 12 ἑκατομμύρια λιρῶν τὸ ποσὸν τοῦ συναλλάγματος, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσάγωμεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Καὶ τότε ἐρωτᾶται τί θὰ γίνωμεν; Δὲν θέλω νὰ ἀναπτύξω τὰ ἄλλα θέματα, κύριοι βουλευταί, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξα ἐν τῇ εἰσηγήσει μου, ὡς μειοψηφοῦντος μέλους τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν ὁποίαν εἰσήγησιν ὑπέβαλα εἰς τὴν Βουλὴν, οὐχὶ διότι διεφώνησα πρὸς τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ διότι ἐσταμάτησε, ἔκοψε τὴν εἰσήγησίν του ἕως τὸ λογιστικὸν μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν ὡμίλησε παντάπασι περὶ τῆς γενικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν ἐνσαρκοῦσιν οἱ ἄψυχοι ἀριθμοί. Ἐγὼ ἠθέλησα τὰς γενικὰς ταύτας σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὰς ἐξετάσω. Θὰ ἔλεγον καὶ ἄλλα πολλὰ ἀλλὰ πρέπει νὰ τερματίσω τὸν λόγον. Ἐπιφυλάσσομαι ὅμως κ. Βουλευταί καὶ ἐκεῖ, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν τὰ θρανία νὰ εἶναι πληρέστερα νὰ ὁμιλήσω εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου Ναυτικῶν. Ὑπάρχουν πεπλανημέναι γνῶμαι περὶ τῆς τηρητέας ναυτικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους, ἢ ὀρθώτερον διὰ νὰ εἶμαι ἐν κυριολεξίᾳ, δὲν ὑπάρχει εἰς καμμίαν Κυβέρνησιν καμμία ναυτικὴ πολιτική. Οὔτε εἰς τὸν ἀρχιϋπεύθυνον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§121Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Δὲν τὸ ὑποθέτω.

§122Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Τὸ λέγω ἐγώ. Εἶναι δικαίωμά μου συνταγματικόν, καὶ τὸ λέγω. Νὰ μᾶς ἀποδείξητε διὰ τῶν ἔργων ὅτι ἔχετε ναυτικὴν πολιτικήν.

§123Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἔχω καλλιτέραν ναυτικὴν πολιτικὴν ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω.

§124Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἡ ἰδική σας πολιτικὴ ὁμοιάζει μὲ τὴν πολιτικὴν τοῦ χθεσινοῦ Κυβερνήτου τοῦ τορπιλλοβόλου, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα θὰ ἀποδείξω εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι, ὄχι μόνον δὲν ἔχει ναυτικὴν πολιτικὴν ἀλλὰ καὶ ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἔχει, εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετος πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα τὰ ὁποῖα εἶναι τοιαῦτα, ὥστε καθιστοῦν ἀνίκανον τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὸ μέλλον ἀκόμη νὰ ἔχῃ ναυτικὸν ἄξιον τοῦ προορισμοῦ του.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον, ὥραν 5 μ. μ. (Ὥρα 9 30′ μ. μ.)