1928.03.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50Η

ΤΗΣ 12 ΜΑΡΤΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα καὶ νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Μπότσαρης καὶ Ἀλκ. Δούλης καταθέτουν διαμαρτυρίαν τοῦ Πανηπειρωτικοῦ συνδέσμου ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ σχετικοῦ διὰ τοὺς ἀναπήρους καὶ τὰ θύματα πολέμου Διατάγματος. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαιοήλιδος κ. Τ. Ἀναστασίου ὑποβάλλει ἀναφορὰν τῶν συλλόγων Ἀμαλιάδος, περὶ ἐπαναφορᾶς τοῦ παρὰ τῆς δικτατορίας καταργηθέντος νόμου περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας. Ὁ σύνδεσμος ἀποστράτων ἀξιωματικῶν Μακεδονίας παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑποβληθὲν παρ’ αὐτοῦ ὑπόμνημα πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ δικαιοτέρου διακανονισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων. Ἡ Πανελλήνιος Ἕνωσις αὐτοκινητιστῶν ὑποβάλλει αἴτησιν, διὰ τῆς ὁποίας διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν εὐεργετημάτων τοῦ ταμείου τροχαίας κινήσεως καὶ ἐπὶ ἀνθρώπων ξένων πρὸς τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἁμαξηλάτου εἰς βάρος τῶν αὐτοκινητιστῶν. Ὁ βουλευτὴς κ. Ἀ. Δούλης καταθέτει ψήφισμα τοῦ καπνοπωλικοῦ κόσμου Ἀθηνῶν καὶ περιχώρων δι’ οὗ διαμαρτύρεται κατὰ τῆς τοποθετήσεως περιπτέρων εἰς διαφόρους κεντρικὰς τοποθεσίας τῆς πόλεως. Ὁ βουλευτὴς Λέσβου κ. Σ. Κρητικὸς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν προσφύγων ἐνοικιαστῶν καὶ κατόχων τῶν ἐν Μυτιλήνῃ τουρκικῶν κτημάτων καὶ καταστημάτων, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦν, ὅπως διαταχθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ ἀναβάλῃ τὴν δημοπρασίαν αὐτῶν. Ὁ Πρόεδρος τοῦ συνεταιρισμοῦ Πέρα–Κάψης Τυμφρηστοῦ ἀποκρούει τὴν σύστασιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης ἐξ ὀνόματος τῶν συμπολιτῶν του. Ὁ Πρόεδρος τῆς κοινότητος Ἀληστράτης παρακαλεῖ, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος εἰς τὴν περιφέρειάν του. Ὁ Παμμεσσηνικὸς σύλλογος Καλαμῶν παρακαλεῖ ὅπως πρὸ τῆς τελικῆς ψηφίσεως τοῦ αὐτονόμου σταφιδικοῦ ὀργανισμοῦ ζητηθοῦν αἱ γνῶμαι τῶν ἐμπορικῶν καὶ γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων καὶ τῶν ἐμπορικῶν συλλόγων. Ὁ Νομάρχης Λαρίσης ὑποβάλλει ψήφισμα ἐπιδοθὲν αὐτῷ μετὰ τὴν συγκρότησιν συλλαλητηρίου, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦν τὴν ἄμεσον ἐκτέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων Θεσσαλίας. Ἡ ἐπιτροπὴ τῆς κοινότητος Ναυπακτίας παρακαλεῖ, ὅπως ἡ ἐθνικὴ ὁδὸς Μεσολογγίου–Ναυπακτίας–Λαμίας διέλθῃ διὰ τῆς ἐπαρχίας των. Τὸ σωματεῖον καπνεργατῶν Δράμας «ἡ Εὐδαιμονία» διαμαρτύρεται ἐντόνως, διὰ τὰς συλλήψεις καὶ ἐκτοπίσεις ἐργατῶν. Ὁ βουλευτὴς Λεβαδείας κ. Λ. Κουτσοπέταλος καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου παρακαλοῦντος, ὅπως λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως παύσῃ πᾶσα νέα βεβαίωσις φόρων 1919–1926. Ὁ Πρόεδρος τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου Σερρῶν καὶ τὸ ἐμπορικὸν ἐπιμελητήριον Δράμας παρακαλοῦν, ὅπως ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον τὸ νομοσχέδιον περὶ κτηματικῶν δανείων νέων χωρῶν. Ἅπαντες οἱ σύλλογοι Τρικκάλων διαβιβάζουν τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦν, ὅπως προκειμένου νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Στρυμόνος καὶ Φιλίππων, ἐκτελεσθοῦν συγχρόνως καὶ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Θεσσαλίας. Ἅπασαι αἱ συνομοσπονδίαι τῶν Δημ. ὑπαλλήλων τῶν ἐπαρχιῶν διαβιβάζουν τηλεγραφήματα διὰ τῶν ὁποίων παρακαλοῦν ὅπως ληφθῇ μέριμνα πρὸς βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς των καταστάσεως καὶ συγχρόνως ψηφισθῇ καὶ ὁ καταστατικὸς χάρτης τῶν Δημ. ὑπαλλήλων συμφώνως πρὸς τὰς ὑποδείξεις τῆς ἐν Ἀθήναις Ἐπιτροπῆς. Ὁ γεωργικὸς κόσμος Κομοτηνῆς παρακαλεῖ ὅπως ἀποφευχθῇ ἡ ἵδρυσις τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης. Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων Πεύκων Ἀλεξανδρουπόλεως διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ προϊσταμένου τοῦ ἐποικισμοῦ ὡς ἐχθρικῶς δρῶντος πρὸς ζημίαν των καὶ ζητοῦν τὴν τιμωρίαν του. Ἡ καπνεργατικὴ ὁμοσπονδία Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὰς ἀθρόας συλλήψεις τῶν ἐργατῶν. Ὁ γεωργικὸς σύνδεσμος Κομοτηνῆς διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν χορηγουμένων δανείων παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ φρονεῖ, ὅτι καὶ τὰ παρασχεθησόμενα παρὰ τῆς Γεωργικῆς, ὡς αὕτη ἱδρύεται, θὰ εἶναι ἀνεπαρκέστατα. Ἡ ἐπιτροπὴ πολεμοπαθῶν Ἐδέσσης διαμαρτύρεται διὰ παρέλκυσιν τοῦ ζητήματος τῆς πληρωμῆς τῶν συμμαχικῶν ἀποζημιώσεων. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Καλαντζόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Ναυπάκτου διαμαρτυρομένων κατὰ τῆς δασικῆς ὑπηρεσίας κοινοποιησάσης εἰς αὐτοὺς ἐξώσεις ἐκ τῶν οἰκιῶν καὶ γηπέδων των, ἐντὸς τοῦ φρουρίου κειμένων, κατεχομένων παρ’ αὐτῶν διὰ νομίμων τίτλων. Ὁ δικηγόρος Χανίων Ἰωάννης Κουλάκης παρακαλεῖ, ὅπως ἀντὶ τῶν κρατουμένων ὑπὸ τῶν τούρκων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 300 ἑκατομμυρίων ἐκδοθῶσιν ἕτεραι ταυτάριθμοι, ἀκυρουμένων τῶν πρώτων, πρὸς εὐκολωτέραν εἴσπραξιν τῶν τοκομεριδίων ὑπὸ τῶν δικαιούχων. Ὁ ἐν Αἰγίῳ Σύλλογος Πεταλωτῶν καὶ Σαγματοποιῶν παρακαλεῖ, ὅπως ἀποζημιωθοῦν καὶ αὐτοὶ ὡς περιελθόντες εἰς ἀνεργίαν λόγῳ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν αὐτοκινήτων. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Κουτσοπέταλος καταθέτει ψήφισμα τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἐμπορικοῦ συλλόγου Θηβῶν ἐκφράζοντος τὴν εὐχὴν ὅπως παύσουν τὰ πιεστικὰ μέτρα πρὸς εἴσπραξιν τῶν φόρων κατὰ τῶν ἐπαγγελματιῶν. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Κουτσοπέταλος ὑποβάλλει ὑπόμνημα τῶν ὑπαλλήλων τεχνιτῶν καὶ ἐργατῶν μεταλλευτικῶν ἑταιρειῶν Λαυρίου, διὰ τοῦ ὁποίου προτείνουν τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς των. Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Ἀγγελόπουλος καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ Γεωργικοῦ Ἐπιμελητηρίου Ἀχαιοήλιδος, παρακαλοῦντος ὅπως ἀποδοθοῦν εἰς αὐτὸ τὰ χρηματικὰ ὑπόλοιπα τῶν καταργηθέντων ἐπὶ Παγκάλου δανείων ἀγροφυλακῆς τῶν Πρωτοδικείων Πατρῶν–Πύργου. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Φ. Μοσχούλας καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῶν κοινοτήτων Φρακλάδας, Σπηλιᾶς, Ἀρμενίων καὶ Στασιοῦ τῆς ἐπαρχίας Κυπαρισσίας παραπονουμένων ἐναντίον τῶν ὑπαλλήλων, διότι ἐβεβαίωσαν μεγαλύτερα καὶ ὑπέρογκα ποσὰ κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς φορολογίας τοῦ κεφαλαίου καὶ αἰτουμένων, ὅπως τὸ κεφάλαιον ἐκτιμηθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας αὐτοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1922 καὶ διαταχθῇ πρὸς τοῦτο ἀναθεώρησις τῶν συνταχθέντων φορολογικῶν καταλόγων. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Φ. Μοσχούλας, Μ. Γούδας, Κ. Μπουρμπούλης, Μ. Δερλεδὲς καὶ Ι. Ράλλης καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ ἀναπήρου πολέμου Ἀριστείδου Χριστοδούλου, ὅστις κατὰ τὸν πόλεμον 1913 ὡς ἐθελοντὴς προσῆλθεν ἐκ Κύπρου καὶ κατὰ τὴν μάχην τοῦ Κιλκὶς ἐκ τραύματος ὀβίδος ἀπώλεσε τὸ ἥμισυ τοῦ κρανίου του καὶ μετὰ πολυετῆ νοσηλείαν κατέστη ἐπιληπτικός, τελευταίως δὲ τοῦ παρεχωρήθη περίπτερον, ὅπερ ὅμως τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας διὰ διαταγῆς του διέταξε τοῦτον νὰ τὸ ἄρῃ. Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Δεκεμβρίου 1923 Διατάγματος «περὶ κωδικοποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 2868 καὶ τοῦ ἀπὸ 19 Νοεμβρίου 1923 τροποποιοῦντος καὶ συμπληροῦντος τὸ Ν. Δ.». Ὁ κ. Ν. Δαρβέρης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπιβολῆς 50λέπτου προσθέτου τέλους ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων τῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ κινηματογράφων καὶ Θεάτρων». Ὁ κ. Π. Χατζηπάνος ὑποβάλλει τροπολογίαν 1) ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. «περὶ κυρώσεως, τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 4 Νοεμβρίου 1926 «περὶ παρατάσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3270 ἀφορῶντος τὰς ἐν τῷ Κράτει ἐπιχειρήσεις παραγωγῆς καὶ διανομῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας καὶ 2) ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων μεταλλευτικῶν νόμων».

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 105 ἐ. ἔ. ἔγγραφον τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δι’ οὗ ἀνακοινοῦται, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας διὰ διατάγματος ἀπὸ 10 Μαρτίου ἐ. ἔ. εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ὑπουργὸν Γενικὸν Διοικητὴν Κρήτης τὸν κ. Γ. Κατεχάκην. Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου 3175 περὶ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς Θράκης». 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἀπριλίου–5 Μαΐου 1926 Ν. Δ.» «περὶ παραλαβῆς τῶν ἐν Ἀσίνῃ ἀρχαιολογικῶν εὑρημάτων ὑπὸ τῆς ἐνεργούσης τὰς ἐκεῖ ἀνασκαφὰς ἐπιτροπῆς ἐκ Σουηδῶν». 3) «Περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1923 Ν. Δ. «περὶ ἐνοριακῶν ναῶν καὶ ἐφημερίων». 4) «Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 28 Μαρτίου 1926 περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ. καὶ τοῦ ἀλλοδαποῦ λεπτομηχανικοῦ Ἐρρίκου Πάσκεβιτς συμβάσεως». 5) «Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 30 Ἀπριλίου 1926 περὶ καταργήσεως τῆς δημοσίας βιβλιοθήκης Κεφαλληνίας». 6) «Περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων πρὸς ἔκδοσιν διατάγματος διὰ τὴν ρύθμισιν τοῦ ζητήματος τῶν ἐγγραφῶν, ἐξετάσεων κλπ. ἐν τοῖς σχολείοις τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως» καὶ 7) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 27 Ἀπριλίου 1926 Ν. Δ. «περὶ ἀποδοχῶν καὶ συντάξεων τοῦ νόμου 3179». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου 3389 τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Ἰανουαρίου 1928».

§3Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁλόκληρον τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν διετάραξε τὸ νέον ἀτύχημα τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Δὲν περισυνελέξαμεν εἰσέτι τὰ συντρίμματα τοῦ ὑδροπλάνου, εἰς τὰ ὁποῖα εὗρον τὸν θάνατον δύο γενναῖοι ἀεροπόροι καὶ καλούμεθα νὰ περισυλλέξωμεν τὰ συντρίμματα τοῦ τορπιλλοβόλου «Πάνορμος». Ἀσχέτως, Κύριε Πρόεδρε, τοῦ τίνα εὐθύνει τὸ ναυάγιον, διότι δυστυχῶς δὲν ἔχομεν ἀκόμη πληροφορίας, πάντως δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδώσωμεν τοῦτο κατὰ μέγιστον μέρος εἰς τὴν ἐγκληματικὴν ἀδιαφορίαν τῶν κυβερνώντων.

§4Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκονομ.). Τί εἶναι αὐτό, Κύριε Πρόεδρε.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ὁ κ. Βουλευτής.

§6Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Δηλαδὴ ἀρχίζομεν μίαν ἐπερώτησιν. Μὰ δὲν ὑπάρχει Κανονισμός;

§7Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδώσωμεν τοῦτο παρὰ εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ καὶ εἰς τὴν ἀδιαφορίαν τῶν κυβερνώντων, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀνεγράψαμεν ἐπερώτησιν. Τὸ δυστύχημα, Κύριε Πρόεδρε, ἔχει ἐν τῇ τραγικότητί του καὶ τὴν εὐτυχῆ ἄποψιν, τὸ ὅτι, ὁ ἀξιωματικὸς συναισθανόμενος τὴν εὐθύνην του καὶ φρονῶν ὅτι δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκον του, ἀπεπειράθη νὰ αὐτοκτονήσῃ. Τοῦτο μᾶς ἐνθυμίζει παλαιὰς ὡραίας ἡμέρας τῶν ναυτικῶν παραδόσεων καὶ θὰ ηὐχόμην ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐπωφελουμένη τοῦ διδάγματος αὐτοῦ, ἐφαρμόσῃ εἰς τὸ ναυτικὸν καὶ πολιτικὴν, ἡ ὁποία νὰ δυνηθῇ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀναδιοργάνωσιν πρὸς νέαν σταδιοδρομίαν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Θὰ ἤθελον δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὑπὸ ποίας ἀκριβῶς συνθήκας συνέβη τὸ ἀτύχημα.

§8Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκονομ.). Κύριοι, τὸ ἀτύχημα, βεβαίως, τὸ συμβάν, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ συγκινήσῃ πάντα Ἕλληνα, διότι τὸ καταστραφὲν πλοῖον ἀπετέλει μίαν μονάδα τῆς ναυτικῆς ἡμῶν δυνάμεως. Εὐτυχῶς δὲν ἔχομεν νὰ θρηνήσωμεν θύματα ἀνθρώπινα, ἐκτὸς τοῦ ἀτυχήματος τῆς αὐτοκτονίας τοῦ ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ εὐθιξίᾳ αὑτοῦ ηὐτοκτόνησε. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ ἑτέρου, τοῦ νὰ ἀρχίσῃ μία ἔγκλησις ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὕτη εἶναι ὑπεύθυνος, πρὶν ἢ συγκεντρωθῶσιν τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ γνωρίσῃ κατά τίνα τρόπον ἔλαβε χώραν τὸ ἀτύχημα, ἡ ἀπόστασις εἶναι μεγάλη. Ἐκ πρώτης ὄψεως δὲν δύναται νομίζω ἡ Κυβέρνησις νὰ εὐθύνεται διὰ μίαν προσάρραξιν. Θὰ εἶναι περίεργον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν νὰ εὐθύνεται, διότι δὲν γνωρίζομεν διὰ τίνας λόγους ἐγκαλεῖται, διὰ λόγους καιρικοὺς ἢ δι’ οἱονδήποτε ἄλλον λόγον. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο ἀπολύτως περίεργον, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ κύκλος τῶν εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐπηυξάνετο εἰς τὸ ἐπ’ ἄπειρον. Θὰ εὐθύνετο καὶ διὰ τὰς καιρικὰς μεταβολάς διὰ τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπέκτησεν τὴν ἀναγκαίαν δύναμιν νὰ γνωρίζῃ; Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει δικαίωμά σας εἶναι διὰ πᾶν ὅ,τι συμβαίνει εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐγκαλῆτε τὴν Κυβέρνησιν. Ἐγκαλέσατέ την ὅμως συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν. Ἀφήσατε τὸν Κανονισμὸν νὰ ρυθμίσῃ τὴν σειρὰν τῶν ζητημάτων, διότι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται μία τοιαύτη κατανάλωσις χρόνου καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ φέρῃ τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των.

§9Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ὁρίσῃ ἡ Κυβέρνησις μίαν ἡμέραν νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα. Εἰσάγονται ἐπερωτήσεις ἀφορῶσαι τὴν κατάστασιν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ καὶ ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ ἄλλων ἐπερωτήσεων. Ἐπανειλημμένως ἦλθον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπερωτήσεις πρὸς συζήτησιν ζητημάτων ναυτικῶν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπέφυγε, προσπαθήσασα πάσῃ θυσίᾳ νὰ παραλείψῃ τὴν συζήτησιν. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, χωρὶς νὰ κάμω συζήτησιν ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεως ἀπόψε, νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν συζητήσεως ἐπὶ τῶν εὐθυνῶν τῶν ναυτικῶν καὶ πρὸς συζήτησιν, γενικῶς περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ καὶ τίνα μέτρα σκοπεῖ νὰ λάβῃ ἐκ τοῦ ἐπελθόντος δυστυχήματος.

§10Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκονομ.). Ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἀπέφυγε νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ὁ πλεῖστος χρόνος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς διατίθεται δι’ ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν θέλετε νὰ ἔρχωνται αἱ ἐπερωτήσεις καὶ συγχρόνως νὰ γίνεται συζήτησις ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, αὐτὸ εἶναι ἄλλο πρᾶγμα. Φρονῶ ὅτι εἶναι καθῆκον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ καθορίσῃ κατὰ τίνα τρόπον θέλει νὰ ἀσκῇ τὸν ἔλεγχόν της καὶ τὴν σειρὰν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Πάντως δὲν δύνασθε νὰ λέγητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἀποφεύγει τὴν συζήτησιν. Εἷς λόγος περισσότερος ἐπὶ τοῦ προκειμένου διὰ νὰ μὴ γίνῃ συζήτησις, εἶναι ἡ μὴ συγκέντρωσις ἀκόμη τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦσαν τὸ δυστύχημα.

§11Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἀσκήσωμεν ἔλεγχον διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὰ ἑξῆς: ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς θορυβηθεὶς ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα διὰ τὸ τραγικὸν δυστύχημα, τὸ ὁποῖον συνεκίνησεν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι Κοινοβουλευτικὸν τοῦτο. Ἐγὼ δὲν παρακολουθῶ τὴν συζήτησιν ταύτην, δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος παρακάθηται ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἐνταῦθα, ὅτι πάντοτε, ἐπὶ ζητημάτων τοιαύτης σπουδαιότητος καὶ σοβαρότητος καὶ περὶ τοιούτων δυστυχημάτων ἐφέρετο τὸ ζήτημα ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐγένετο μακροτάτη συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§12Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Πάντως νὰ μὴ ἐπιρρίπτεται ἡ ὑπόνοια ὅτι δι’ ἓν ἀτύχημα ἐπισυμβὰν ἐκ τοῦ κακοῦ χειρισμοῦ τοῦ πηδαλίου εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις.

§13Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ λαὸς τοῦ Ἄργους συνῆλθε χθὲς διὰ νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν στενοχώριαν του διὰ τοὺς ἐξωγκωμένους κατ’ αὐτῶν ἐκ παλαιῶν ὀφειλῶν φόρους, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ διαμαρτυρηθῇ συγχρόνως καὶ διὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ζητοῦνται οὗτοι. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μεριμνήσῃ, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατόν, ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ, τὰ μέτρα πρὸς εἴσπραξιν νὰ ἐφαρμόζωνται ἐπιεικῶς.

§14Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριοι ἐντὸς τετραμήνου, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἐκπνέει ἡ προθεσμία τῆς κυρώσεως τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων. Ἐν τῷ μεταξὺ κατετέθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἓν σχέδιον νόμου ἑρμηνευτικόν. Νομίζω ὅτι ὑπάρχουν πλεῖστα ὅσα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκκρεμῆ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶναι σύμφωνος ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἦτο δυνατὸν ἄνευ πάσης ἄλλης συζητήσεως νὰ ἐπικυρωθοῦν Διατάγματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ προκαλέσουν καμμίαν συζήτησιν.

§15Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἓν ἐκ τῶν δύο: ἢ αἱ προθεσμίαι, τόσον διὰ τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα τῆς δικτατορίας, ὅσον καὶ διὰ τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα, τὰ διατελοῦντα ὑπὸ τὴν συνταγματικὴν προθεσμίαν, νὰ θεωροῦνται προθεσμίαι ἀνατρεπτικαί, ἢ νὰ δύνανται νὰ θεωρηθοῦν ἑρμηνευομένου τοῦ ψηφίσματος ὡς καὶ τῆς συνταγματικῆς διατάξεως. Ἐὰν δὲν τεθῶσιν αἱ δύο αὗται βάσεις, ἡ συζήτησις ἡ σημερινὴ δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀξίαν διότι θὰ μείνῃ ἡ χώρα ἄνευ τῶν Διαταγμάτων αὐτῶν καὶ δὲν θὰ ἀπολήξωμεν εἰς βίον κανονικὸν διότι θὰ μείνωμεν ἄνευ τῶν Διαταγμάτων.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ ὅτι ἡ ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου 77 τοῦ Συντάγματος εἶναι ὅτι ἡ διάρκεια τῶν διακοπῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς δὲν συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸ τετράμηνον, ἀλλὰ ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἐφόσον λοιπὸν ἀπαιτεῖται ἐπανάλειψις τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς διὰ νὰ συνεχισθῇ ἡ προθεσμία, ἕπεται ὅτι, διὰ νὰ συνεχισθῇ, ἀπαιτεῖται συνέχεια ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Νομίζω ὅτι τὰ πράγματα εἶναι σαφῆ καὶ θὰ εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλὴ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ Πρακτικά, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου 77 τοῦ Συντάγματος εἶναι αὐτή. Κατὰ συνέπειαν δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν Διαταγμάτων αὐτῶν. Ἄλλο τώρα δὲν εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ, διότι ρητῶς τὸ Σύνταγμα ὁρίζει, ὅτι παρελθούσης ἀπράκτου τῆς προθεσμίας ἀκυροῦνται τὰ Διατάγματα αὐτά. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη λύσις, εἰς τὴν ὁποίαν εὐχαρίστως βλέπομεν σύμφωνον καὶ τὴν Κυβέρνησιν.

§17Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκπλήσσομαι, Κύριοι, διατί ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ μετὰ τοῦτον, δεύτερος, ὁ τέως ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, συνεφώνησεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἑρμηνείας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὰ Πρακτικά, ὡσὰν ἡ ἑρμηνεία τοῦ Συντάγματος νὰ ἱκανοποιῆται κατ’ αὐτὸν τὸν πρωτοφανῆ τρόπον καὶ ὡσὰν νὰ εὑρεθοῦν Ἑλληνικὰ δικαστήρια ἄξια τῆς ἀποστολῆς των νὰ δεχθοῦν τοιαύτας δικολαβικὰς ἑρμηνείας. Τοιαῦται δικολαβικαὶ ἑρμηνεῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται δεκταὶ ἐπὶ ζητημάτων Συνταγματικῶν.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τώρα, ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἔχομεν ἄλλο ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον, Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπεθύμουν ἀπὸ τώρα νὰ ληφθῇ μία πρόνοια.

§19Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Τότε, κ. Πρόεδρε, πρέπει νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ Σάββατα καὶ αἱ Κυριακαί, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν ἐργάζεται ἡ Βουλή.

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ Σύνταγμα ὁρίζει ῥητῶς ὅτι διακοπαὶ κάτω τῶν 8 ἡμερῶν, δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν. Ζητοῦμεν, κ. Πρόεδρε, νὰ ληφθῇ ἀπὸ τώρα μία ἀπόφασις περὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ζητοῦμεν δηλ. νὰ ληφθῇ μία πρόνοια διὰ τὴν ἐπίσπευσιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἄλλοτε εἴχομεν παρακαλέσει νὰ κανονισθοῦν αἱ νομοθετικαὶ ἐργασίαι καθ’ ὁμάδας. Δηλαδὴ σήμερον Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, αὔριον Παιδείας κ. ὅ. κ. Ἐφόσον ὅμως αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ παρατείνουν ἐπὶ μακρὸν τὰς ἐργασίας των καὶ ἐπιβραδύνονται αἱ σχετικαὶ ἐκθέσεις, θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ διὰ μερικὰς Ἐπιτροπὰς νὰ τάξῃ προθεσμίαν μιᾶς ἑβδομάδος. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ δεχθῇ ὅπως ἡ Βουλὴ ὁρίσῃ ὀκταήμερον προθεσμίαν ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐργατικὰ νομοσχέδια. Ὑποθέτω, ὅτι ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν θὰ ἔχῃ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τούτου νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν τῶν ἐργατικῶν νομοσχεδίων. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ζητήσω καὶ δι’ ἄλλας Ἐπιτροπὰς, αἱ ὁποῖαι βραδύνουν ὑπὲρ τὸ δέον τὰς ἐκθέσεις των προθεσμίας.

§21Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἀδύνατον, ὑποθέτω, ἀπὸ τοῦδε νὰ κανονίσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς διὰ τὸν χρόνον τὸν μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἂν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦδε νὰ καθώριζε τὴν σειράν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, διότι ὀφείλει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον πρῶτον νὰ προέλθῃ εἰς ἀπόφασιν περὶ τούτου. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην τὴν προσωπικήν, διότι δὲν δύναμαι νὰ προεξοφλήσω τὴν ἀντίληψιν τῶν λοιπῶν συναδέλφων, δέον ἐν γενικαῖς γραμμαῖς νὰ προτιμήσωμεν τὰ Νομοσχέδια τὰ ἀμέσως συνδεόμενα πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν καὶ ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ μετὰ ταῦτα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα συνδέονται πρὸς τὴν τραπεζιτικὴν μεταρρύθμισιν καὶ τὴν σταθεροποίησιν, διότι καὶ τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι συναφῆ πρὸς τὴν δημοσιονομικὴν καὶ τὴν οἰκονομικὴν τῆς Κυβερνήσεως πολιτικήν. Κατόπιν θὰ ἔχωμεν ὅλον τὸν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν μεγάλας κοινωνικὰς μάζας, ὡς τὰ ἐργατικά, ἢ γενικώτερα συμφέροντα τῆς κοινωνίας.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα νὰ ὁρισθῇ ἀπὸ τοῦδε ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων. Γνωρίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνδιαφέρεται, καὶ πρέπει φυσικῶς νὰ ἐνδιαφέρεται, ὅπως μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν ψηφισθῶσι τὰ πρὸς αὐτὸν συνδεόμενα νομοσχέδια, καὶ κατόπιν τὰ συνδεόμενα μὲ τὴν Τραπεζιτικὴν μεταρρύθμισιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζήτησα εἶναι τὸ ἑξῆς: νὰ γίνωσιν ὥριμα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι μεγάλας κοινωνικὰς τάξεις, ὥστε, ἐφόσον ἐν τῷ μεταξὺ τῆς συζητήσεως παρουσιάζεται εὐκαιρία, νὰ συζητῶνται καὶ αὐτά. Ἐὰν εἶναι ὥριμα τὰ ἐργατικὰ ἐπὶ παραδείγματι νομοσχέδια, θὰ εἶναι δυνατὸν παρουσιαζομένης εὐκαιρίας, νὰ συζητῶνται ταῦτα εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Δὲν θὰ φέρω καμμίαν ἀντίρρησιν, οὔτε θὰ εἶναι πρακτικὸν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέδειξε, νὰ μὴ προτιμηθῶσι. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως ὅπως εἰς πᾶσαν συνεδρίασιν εἰσάγωνται ὁμάδες συγγενῶν νομοσχεδίων, ὥστε ἐφόσον ὑπάρχει καιρὸς νὰ ψηφίζωνται μετ’ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θὰ θελήσῃ νὰ προτιμήσῃ. Διότι θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τῆς δυσχερείας νὰ ἔχωμεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ συζητῶμεν τὰ νομοσχέδια αὐτὰ καὶ νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν καὶ ἑπομένως νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν. Γνωρίζω τὰς δυσχερείας τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ ἐγὼ εἶμαι δικαιολογημένος ζητῶν ὅπως γίνωσι κάπως ἐντατικώτεραι αἱ ἐργασίαι τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν, διὰ νὰ ὡριμάσουν τὰ νομοσχέδια καὶ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ συζήτησις αὔριον. Νομίζω ὅτι δὲν πρόκειται νὰ στενοχωρήσωμεν οὐδὲ τὴν Κυβέρνησιν οὐδὲ τὰς κοινοβουλευτικὰς ἐπιτροπάς, τάσσοντες ὡρισμένας προθεσμίας.

§23Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Προδήλως, Κύριοι Βουλευταί, ἡ παραμονή μου εἰς τὸ βῆμα ἦτο περιττή, ἀλλ’ ἐδέησε νὰ τὸ ἀντιληφθῶ μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Διότι βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν ὅπως ἐπισπευθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν, ὅπως ὅλη ἡ νομοθετικὴ ἐργασία καταστῇ ὥριμος εἰς τρόπον, ὥστε νὰ δίδεται καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἐπιλογὴ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα πρέπει κατὰ τὴν κρίσιν αὐτῆς καὶ τοῦ Σώματος νὰ συζητηθῶσι. Καὶ δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ἐπισπευσθῶσι καὶ διὰ τὰ ἐργατικὰ καὶ δι’ ὅλα τὰ ἄλλα νομοσχέδια, αἱ ἐργασίαι τῶν κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν, διὰ νὰ ἠμπορῶμεν τέλος πάντων νὰ ἐκλέγωμεν ἐκ τῶν ἀναγεγραμμένων εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νομοσχεδίων ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις θεωροῦν ὅτι εἶναι ἐπειγούσης φύσεως ὅπως συζητηθῶσι κατὰ προτίμησιν.

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὥστε συμφώνως μὲ τὸν κανονισμὸν ὑπάρχει δεκαήμερος προθεσμία διὰ τὰ ἐργατικὰ νομοσχέδια.

§25Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τόσον τῶν κ. Βουλευτῶν, ὅσον καὶ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, πρόκειται περὶ δύο ζητημάτων συνταγματικῶν, σχετικῶν τὸ ἓν πρὸς τὸ ὁριζόμενον ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 77 τοῦ Συντάγματος τετράμηνον διάστημα, τὸ δὲ πρὸς ἑρμηνείαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῶν ἄρθρων τούτων, ἐφόσον δὲν καθορίζεται σαφῶς ἂν ὑπολογίζωνται καὶ αἱ ἐν τῷ μεταξὺ διακοπαὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὁπότε παύει τὸ κῦρος τῶν Ν. Διαταγμάτων τῶν καταρτισθέντων καὶ δημοσιευθέντων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 77 τοῦ Συντάγματος. Γίνεται δηλαδὴ συζήτησις, ὡς ἀντελήφθην, πῶς θὰ ὑπολογισθῇ τὸ χρονικὸν διάστημα τῶν τεσσάρων μηνῶν, ἐὰν τοὐτέστι θὰ μετρήσωμεν τὸ διάστημα τῶν τεσσάρων μηνῶν ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν εἰργάζετο ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Βουλὴ ἢ ὄχι, ἢ ἐὰν τὸ τετράμηνον θὰ τὸ ὑπολογίσωμεν, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν μόνον τὰς ἐργασίμους ἡμέρας τῆς Βουλῆς. Τοῦτο βεβαίως εἶναι ἀντικείμενον ἑρμηνείας Συνταγματικῆς, διότι τὸ ἄρθρον 77 οὐδὲν περὶ τούτου λέγει καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης τὸ ἄρθρον 77 ἀληθῶς παρουσιάζει μίαν ἀνωμαλίαν, διότι ἐφόσον τὰ Διατάγματα πρέπει νὰ εἰσαχθῶσιν ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν πρὸς κύρωσιν, βεβαίως πρέπει νὰ ἐργάζεται ἡ Βουλὴ διὰ νὰ δύναται νὰ τὰ κρίνῃ καὶ νὰ τοῖς δώσῃ ἢ ὄχι τελείαν νομικὴν βάσιν. Ἀλλὰ παρὰ τὸ ἄρθρον 77 πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἐφιστῶ ἐπὶ τούτου τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ὅτι ὑπάρχει ἄρθρον ἕτερον ἐν τῷ Συντάγματι, τὸ ὁποῖον καθορίζει πῶς ὑπολογίζεται ὁ χρόνος εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν. Ὑπάρχει τὸ ἄρθρον 46 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁρίζει καὶ τὸ βραχύτερον καὶ τὸ μακρότερον διάστημα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς· ὁρίζεται τὸ τρίμηνον ὡς κατώτατον ὅριον καὶ τὸ ἑξάμηνον ὡς ἀνώτατον ὅριον. Ἐκεῖ ἀναγράφεται ὅτι ὑπολογίζεται ὁ ἐργάσιμος χρόνος τῆς Βουλῆς, δὲν ὑπολογίζεται δὲ ὁ τῆς ἀναστολῆς τυχὸν χρόνος ἢ καὶ ἡ πέραν τῶν 8 ἡμερῶν διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν. Ἔχομεν, λοιπόν, τὴν διάταξιν αὐτήν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν, ὅτι, ἐκεῖ ὅπου ἠθέλησε τὸ Σύνταγμα νὰ καθορίσῃ τὸν ἐργάσιμον χρόνον, τὸν καθώρισεν, ἐνῷ τὸ ἄρθρον 77 δὲν ἔχει αὐτὴν τὴν διάταξιν. Αὐτὸ προκύπτει καὶ ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς γινομένης συνήθως ὑπὸ τῶν νομικῶν argumentum a’ contratio. Ἀφ’ ἑτέρου θὰ γεννηθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς ἐπεκτάσεως, τὸ ὁποῖον θὰ ἐμφανισθῇ, ἐξ ὅσων ἔχω ὑπ’ ὄψει ἐκ τῶν διαφόρων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος καὶ θὰ φέρῃ εἰς δύσκολον θέσιν τοὺς θέλοντας νὰ ἐφαρμόσωσι κατὰ τὸν νόμον καὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος Ν. Διατάγματα. Δι’ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ἄρθρον 77 περιέχει ἀνωμαλίαν καὶ ἀσάφειαν καὶ δεῖται ἑρμηνείας. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε καὶ ἂν λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, εἴτε κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὑπολογιζομένων δηλ. μόνον τῶν ἐργασίμων ἡμερῶν, διότι ἄλλως τῆς Βουλῆς ἀργούσης θὰ παρέλθῃ τὸ τετράμηνον χωρὶς νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπικυρώσωμεν ἢ ἀκυρώσωμεν τὰ Διατάγματα καὶ θὰ εὑρισκώμεθα τότε ἐν ἀδυναμίᾳ ἐκτελέσεως τοῦ ἄρθρου 77, εἴτε ἑρμηνευομένου τοῦ ἄρθρου 77 τοῦ Συντάγματος συμφώνως πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Δημ. Ἑνώσεως, οὕτω εἶναι τὸ βέβαιον καὶ θετικόν, ὅτι πᾶσα ἑρμηνεία τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καλοῦνται νὰ ἐφαρμόσουν τὸν νόμον. Καὶ ἡ Βουλή, ὅταν κληθῇ καὶ αὐτὴ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, θὰ δώσῃ καὶ αὐτὴ ἑρμηνείαν, ἀλλ’ εἶναι ἄτοπον τὸ νὰ νομίζωμεν ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ δώσῃ οἵαν δήποτε ἑρμηνείαν καὶ μάλιστα ὑπὸ τὸν τύπον τὸν ὁποῖον ἤκουσα ἐνταῦθα προτεινόμενον, διὰ δηλώσεως ἥτις νὰ γραφῇ εἰς τὰ Πρακτικά. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι τοῦτο ὀρθόν. Ἀλλ’ οὐδὲ καὶ διὰ νομοθετικῆς πράξεως δύναται νὰ δώσῃ ἑρμηνείαν ἡ Βουλή, διότι πρόκειται περὶ ἑρμηνείας τοῦ Συντάγματος. Δύναται βεβαίως καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἑρμηνεύῃ τὸ Σύνταγμα καθ’ οἱονδήποτε τρόπον θέλει, ὡς καὶ αἱ ἄλλαι ἐξουσίαι, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν καὶ τὸ κῦρος αὐθεντικῆς καὶ ὑποχρεωτικῆς ἑρμηνείας. Κατὰ συνέπειαν, κἂν ἂν ἤθελεν ἀναγραφῇ ἐν τοῖς Πρακτικοῖς τοιαύτη δήλωσις, αὕτη θὰ εἶναι καὶ ἄτοπος, ἀλλὰ καὶ ἄσκοπος. Ταῦτα περὶ τούτου. Ἀλλ’ ἤκουσα περαιτέρω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὁμιλοῦντα περὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντείπῃ — εἶναι κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑπαγορεύεται ὑπὸ τῆς ἀνάγκης — ὅτι ἡ Κυβέρνησις κανονίζει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, καὶ χαίρω πολὺ διότι ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐκθέσῃ πρὸ τῆς Βουλῆς τὰς σκέψεις του κατὰ τίνα τρόπον ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ κανονίσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καμμίαν ἀντίρρησιν διὰ τὸν τοιοῦτον κανονισμόν. Ἓν μόνον ἤθελον νὰ συστήσω, ὅτι, ἐφόσον πρόκειται, εἴτε μετὰ τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια εἴτε πρὸ αὐτῶν, νὰ ἔλθωσι καὶ ἄλλα νομοσχέδια πρὸς συζήτησιν, νὰ ὁρίζῃ αὐτὰ ἡ Κυβέρνησις μίαν ἢ δύο ἡμέρας ἐκ τῶν προτέρων, διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ποῖα νομοσχέδια θὰ συζητηθῶσιν, ὥστε οἱ κ. Βουλευταὶ νὰ ἔρχωνται δεόντως παρεσκευασμένοι καὶ πρὸς καλλιτέραν ἐπεξεργασίαν τῶν συζητουμένων νομοσχεδίων, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐπίσπευσιν ἀκόμη τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς· διότι ὅταν τις ὡς ἐκ τοῦ προχείρου ὁμιλῇ ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, κατ’ ἀνάγκην ἐπιμηκύνει τὸν λόγον. Διὰ τοῦτο ἐὰν θέλωμεν καὶ ταχυτέρα καὶ ἀποτελεσματικωτέραν τὴν ἐργασίαν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, δέον νὰ κανονίσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν τάξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας· ἀλλ’ ὁ κανονισμὸς νὰ γίνῃ οὕτω πως, ὥστε νὰ γνωρίζωμεν μίαν ἢ δύο ἡμέρας ἐκ τῶν προτέρων τί θὰ συζητήσωμεν. Τοῦτο μόνον ἤθελον νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι κατὰ τὰ ἄλλα εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος.

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶναι ὀρθή. Ἀλλ’ οὐδεὶς ὑπεστήριξεν ἐντεῦθεν, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἐπίσημος ἑρμηνεία εἰς τὰς συνταγματικὰς διατάξεις. Ὅταν πρὸ ὀλίγου παρεκαλέσαμεν νὰ ἀναγραφῇ ὡς πρὸς τοῦτο εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἀντίληψις ἡ ἰδική μας καὶ τῆς Κυβερνήσεως, τοῦτο ἐσήμαινεν ὅτι δυνάμεθα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ ἑρμηνεύωμεν τὸ Σύνταγμα, διότι ὅπως τὰ Δικαστήρια οὕτω καὶ ἡμεῖς ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὸ Σύνταγμα. Ἡ ἑρμηνεία ἔχει μεγίστην σημασίαν, διότι ἐὰν ἀντιθέτως ἑρμηνεύσῃ ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἦτο ὑπεύθυνος ἐφαρμόζουσα νόμους, οἵτινες κατὰ τὸ Σύνταγμα εἶναι ἄκυροι. Ἔχει μεγίστην σημασίαν ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδομεν ἡμεῖς. Τὰ Δικαστήρια εἶναι ἐλεύθερα νὰ κρίνωσιν, ὅπως νομίσωσιν, ἂν καὶ αὐτὸ εἶναι συζητήσιμον, διότι τὰ Δικαστήρια καθ’ ἑρμηνευτικὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ Συντάγματος κρίνουσι διὰ τὸ περιεχόμενον τοῦ νόμου καὶ ὄχι διὰ τὸ τυπικὸν κῦρος τοῦ νόμου. Λοιπὸν ἡ σημασία τῶν δηλώσεων δὲν ἔχει σημασίαν αὐθεντικῆς ἑρμηνείας· ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν δίδομεν εἰς τὸ ἄρθρον 46 τοῦ Συντάγματος. Κατὰ συνέπειαν, ἐφόσον αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψις τῆς Βουλῆς, δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν εὐθύνην, νὰ ἐφαρμόσῃ τοὺς νόμους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι ἀκόμη κυρωθῇ. Καὶ οὐσιαστικῶς ἐὰν ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα, δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ κοντράριουμ, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, διότι παρέστη ἀνάγκη νὰ δηλωθῇ ρητῶς εἰς τὸ ἄρθρον 46 τοῦ Συντάγματος ὅτι δὲν ὑπολογίζεται ὁ χρόνος τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς διὰ τὸ τρίμηνον ἢ ἑξάμηνον πέραν τετραμήνου, καθότι ἡ φρασεολογία τοῦ ἄρθρου 46 εἶναι τοιαύτη, ὥστε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πιστευθῇ, ὅτι ὑπολογίζεται καὶ τὸ διάστημα τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 46 τοῦ Συντάγματος. (Ἀναγινώσκει). Εἶναι τοιαύτη ἡ φρασεολογία, ὥστε εἶναι ἀπαραίτητον νὰ συμπληρωθῇ διότι δὲν ὑπολογίζεται ὁ χρόνος τῆς ἀναστολῆς, ἐνῶ τὸ ἄρθρον 77 ἔχει τοιαύτην φρασεολογίαν ἡ ὁποία δὲν ἐπιβάλλει τὴν ἐπανάληψιν τῆς διατάξεως αὐτῆς, καθόσον λέγει «ἀπὸ τῶν ἐπαναλήψεων τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς». Ἐφόσον δὲ λέγει τοῦτο, σημαίνει ὅτι διὰ τὴν πάροδον τοῦ τετραμήνου ἀπαιτεῖται ἑρμηνεία τῆς Βουλῆς, διότι δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, διαλυομένης τῆς Βουλῆς δι’ οἱονδήποτε λόγον, νὰ καταστῶσιν ἄκυρα τὰ νομοσχέδια, διότι ἦτο ἀδύνατον νὰ ψηφισθῶσιν ἐπειδὴ δὲν ἦτο παροῦσα ἡ Βουλή. Ὥστε νομίζω, ὅτι τὸ κοντράριουμ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ εἶναι ὀρθὴ ἡ ἑρμηνεία, ἡ ὁποία ἐδόθη τόσον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅσον καὶ ἀπὸ ἡμᾶς.

§27Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὡς πρὸς τὸν καθορισμὸν τοῦ τρόπου τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων εἶναι ὀρθαί. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα περὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 77 τοῦ Συντάγματος, βεβαίως αἱ Βουλαὶ δὲν δύνανται νὰ ἑρμηνεύσουν τὰ συντάγματα, τὰ ὁποῖα τὰ ἐφαρμόζωμεν κατὰ τὰς ἀντιλήψεις των, Πρόκειται περὶ τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἰσχύουν καὶ δημιουργοῦν καταστάσεις καὶ συμφέροντα, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἀνατραπῶσιν αἰφνηδίως, διότι τοῦτο θὰ ἐπέφερε μέγαν κλονισμόν. Διὰ τοῦτο εἴπομεν ὅτι ἡ Βουλὴ ἠδύνατο, οὐχὶ νὰ ἑρμηνεύσῃ ἀλλὰ νὰ διευκρινίσῃ τὸ ζήτημα, ὅτι δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὸ τετράμηνον αἱ διακοπαί.

§28Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἰς τὰς ὀλίγας λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπον, δὲν ἐσκόπουν νὰ δηλώσω, οὔτε ἐξεδήλωσα ποίαν γνώμην ἔχω, ὅσον ἀφορᾷ τὸ τετράμηνον. Εἶχον ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς προκειμένης συζητήσεως εἰς δύο σημεῖα αὐτῆς. Πρῶτον εἰς τὸ τυπικὸν σημεῖον, ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἑρμηνεία τοῦ Συντάγματος ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἑρμηνεία ὑποχρεωτικὴ κατὰ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἔχουν αἱ διὰ τοῦ νόμου γενόμεναι ἑρμηνεῖαι. Καὶ δεύτερον ὅτι ἀκόμη ἀτακτότερον θὰ ἦτο, ἐὰν διὰ καταχωρήσεως εἰς τὰ ἐπίσημα Πρακτικὰ τῆς Βουλῆς δηλώσεως, εἴτε ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως προερχομένης, εἴτε ἐκ μέρους ὡρισμένης πολιτικῆς ὁμάδος Βουλευτῶν ἑρμηνευτικῆς ἑνὸς ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν ὅτι δυνάμεθα νὰ ἑρμηνεύωμεν ἑκάστοτε τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος. Τοῦτο δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀξίαν τινὰ ἄλλην, παρὰ τὴν ἀξίαν τοῦ κύρους τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο καταλλήλως νὰ ἑρμηνεύσωσι τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ταύτην τὴν παρατήρησιν ἔκαμα ἀπὸ τῆς τυπικῆς ἀπόψεως τῶν πραγμάτων. Ἀπὸ οὐσιαστικῆς δὲ ἀπόψεως συνέστησα, νὰ προσέξωμεν πολὺ εἰς τοῦτο, διότι τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐφαρμοσθοῦν ἀπὸ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 77, θὰ ἔχωσι νὰ ρυθμίσωσι συμφέροντα καὶ τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι οὐσιώδη, καὶ διὰ τοῦτο ἐπέστησα τὴν προσοχὴν ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, τοῦ 77 καὶ τοῦ 46, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Τὸ ἄρθρον 77 δὲν λέγει τίποτε ὡς πρὸς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ χρονικοῦ διαστήματος τῶν τεσσάρων μηνῶν, ἐνῷ τὸ 46 ἄρθρον λέγει ὅτι δὲν θὰ λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν αἱ διακοπαὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς πλέον τῶν 10 ἡμερῶν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως δὲν ἀντελήφθη ὅτι ἀλλοία εἶνε ἡ διατύπωσις τοῦ ἑνὸς ἄρθρου ἀπὸ τὸ ἄλλο, διότι τὸ ἄρθρον 46 ὁμιλεῖ ὅτι ἡ διάρκεια τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἡ μακροτέρα εἶναι ἓξ μηνῶν καὶ ἡ βραχυτέρα τριῶν μηνῶν. Περὶ μηνῶν λέγει, δὲν λέγει τίποτε περὶ ἐργασιῶν, ἐνῷ τὸ ἄρθρον 77 ὁμιλεῖ περὶ ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος, περὶ τεσσάρων μηνῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ διάφορον, ἀλλὰ καὶ πολὺ σπουδαῖον. Περὶ μηνῶν ὁμιλεῖ, τὸ ἕν, περὶ μηνῶν τὸ ἄλλο, ἀλλὰ κατὰ διάφορον ἔννοιαν. Καὶ βεβαίως, ἡ Βουλὴ δύναται καὶ αὐτὴ νὰ ἑρμηνεύῃ τὰς συνταγματικὰς διατάξεις κατὰ τὰς περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην νὰ κάμῃ χρῆσιν συνταγματικῆς τινος διατάξεως, ἀλλὰ ἡ ἑρμηνεία αὕτη, ἐπαναλαμβάνω, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐπίσημος. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὸ ἄρθρον 5 τοῦ Συντάγματος, νομίζω ὅτι πληρέστερον τοῦτο ἢ τὸ τοῦ παλαιοτέρου Συντάγματος ὁρίζει τὰ δικαιώματα τῆς Δικαστικῆς ἐξουσίας, διότι κατὰ τὸ παλαιὸν Σύνταγμα ὑπάρχει ἀμφισβήτησις ἂν ἡ Δικαστικὴ ἐξουσία ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάζῃ καὶ τὸ κείμενον, ἂν εἶναι συνταγματικὸν ἢ ὄχι. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ποῖος νόμος εἶναι ἰσχυρός, εἶναι ἐκτὸς πάσης συζητήσεως. Ἅμα δὲν ὑπάρχῃ τὸ τυπικῶς ἔγκυρον τοῦ νόμου, τότε δὲν ὑπάρχει νόμος. Καὶ οἱ συγγραφεῖς ἐκ τούτου τοῦ τύπου ἀρύονται τὸ δικαίωμα εἰς τὰ δικαστήρια νὰ κρίνουν τὸ συνταγματικὸν ἢ μὴ τοῦ νόμου, λέγουσιν δὲ ὅτι ὅταν τὰ ἐξωτερικὰ στοιχεῖα δὲν ὑπάρχουν, εἶναι ἀντισυνταγματικοί.

§29Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Ἐχαρακτήρισα τὴν συζήτησιν ὡς ἀκαδημαϊκήν. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι ἡ τετράμηνος προθεσμία θὰ παραταθῇ ἀναλόγως τῶν διακοπῶν, καὶ ἐν καιρῷ θὰ εἰσηγηθῇ τοῦτο ἵνα ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν, ὁπότε θὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ καὶ θὰ εὕρῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην της. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰδικῆς μας γνώμης ἀναλαμβάνομεν τὴν εὐθύνην τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἀνωτέρω Διαταγμάτων.

§30Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπιζητοῦν εὐκαιρίαν διὰ νὰ λάβουν τὸν λόγον, ἀλλὰ μὴ λησμονῆτε ὅτι σήμερον ἔχομεν 12 Μαρτίου, ὅτι ἐδῶ ἡ προθεσμία λήγει τὴν 15 Μαρτίου καὶ ἡ μία ἢ ἡ ἄλλη ἑρμηνεία ἔχει σημασίαν.

§31Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἀναλαμβάνομεν τὴν εὐθύνην τῆς ἐφαρμογῆς τῶν Διαταγμάτων.

§32Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἑξῆς παρατήρησιν: ὅτι τὸ Σύνταγμα, ὅταν ὁρίζῃ μίαν προθεσμίαν, εἶχεν ὑπ’ ὄψει ὅτι δὲν θέλει νὰ ἀφίσῃ ἐλεύθερον τὸ στάδιον τῆς ἀπολυταρχίας τῆς Κυβερνήσεως.

§33Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκονομ.). Θὰ τὸ κρίνῃ ἡ Βουλή.

§34Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν θέλει νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἔκδοσιν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων. Ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ ἑρμηνεία ἡ ἰδική σας, θὰ ἔχωμεν Νομοθετικὰ Διατάγματα ἐκδιδόμενα ἄνευ τῆς θελήσεως τῆς Βουλῆς.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θεωρεῖται περατωθεῖσα. Ἐπαναλαμβάνεται ἤδη ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς αἰτήσεως πρὸς δίωξιν τοῦ Βουλευτοῦ κ. Μαξίμου.

§36Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο γνωστὴ ἡ πρώτη πληροφορία διὰ τὴν δίωξιν τῶν κομμουνιστῶν βουλευτῶν, μέχρι σήμερον ἐμεσολάβησε πολὺ μακρὸν χρονικὸν διάστημα, κατ’ ἐμὴν δὲ γνώμην ἡ πραγματικὴ κατάστασις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐδόθη ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς τότε, ἤλλαξε τόσον ριζικῶς, ὥστε κάθε Βουλευτὴς πρέπει νὰ λάβῃ θέσιν ἐν τῷ προκειμένῳ θέματι, ἀντιμετωπίζων τὴν κατάστασιν ὡς ὑπάρχει σήμερον. Τὰ φρονήματα τὰ ἰδικά μου ἀπέναντι τοῦ κομμουνισμοῦ εἶναι γνωστὰ εἰς ὅλους. Εἶμαι τόσον πολέμιος τοῦ κομμουνισμοῦ, ὅσον οὐδεὶς ἄλλος ἔν τε τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς. Καὶ ἐὰν ἡ ψηφοφορία ἐγίνετο καὶ σήμερον ὑπὸ τὰς τότε συνθήκας, θὰ ἐψήφιζον καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Μάξιμον, ὑπὲρ τῆς διώξεώς του, ὅπως ἐψήφισα καὶ τότε. Ἔγινε μακροτάτη συζήτησις τότε ἐὰν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ δίωξις τῶν κομμουνιστῶν Βουλευτῶν. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἀνάγκην τῆς διώξεως εἶχον τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἐφόσον ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἐζήτει τὴν δίωξιν Βουλευτῶν δι’ ἔγκλημα κατὰ τῆς Πατρίδος, ἡ Βουλὴ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἄδειαν τῆς διώξεως. Μετὰ λύπης μου ὅμως πιστοποιῶ σήμερον, ὅτι ἡ Δικαστικὴ ἐξουσία ἐνέπαιξε τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, καὶ τὴν ἐνέπαιξε κατὰ τοῦτο, ὅτι ἐνῷ ἐπαρουσίαζεν ὡς ἐπείγουσαν τὴν ἀνάγκην τῆς διώξεως Βουλευτῶν δι’ ἀδίκημα προδοσίας κατὰ τῆς Πατρίδος, παρῆλθεν ἔκτοτε τρίμηνον, ὁλόκληρον τὸ τρίμηνον τὸ προβλεπόμενον ὑπὸ τοῦ Συντάγματος διὰ προφυλάκισιν ἐπὶ πολιτικῶν ἀδικημάτων, καὶ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία, μὴ ἔχουσα συνείδησιν τοῦ καθήκοντός της, καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν μὴ ἔχουσα συνείδησιν τοῦ μεγέθους τῆς κατηγορίας τὴν ὁποίαν ἀπήγγειλε κατὰ τῶν Βουλευτῶν, μὴ ἔχουσα ἀκόμη συνείδησιν τῆς σημασίας τῆς ψήφου τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Βουλή, δὲν εἰσάγει εἰς δίκην τοὺς κομμουνιστὰς Βουλευτάς. Καὶ μετὰ τινας ἡμέρας, Κύριε Πρόεδρε, οἱ Βουλευταὶ αὐτοὶ ἐξέρχονται τῶν φυλακῶν, ληγούσης τῆς τριμήνου προφυλακίσεώς των, κατόπιν τῆς ἀδρανείας τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Εὑρισκόμενος, λοιπόν, ἐγὼ ἐνώπιον τῆς ἀδρανείας ταύτης ἄρθρον 77, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἐφιστῶ ἐπὶ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, καίτοι ριζικῶς ἀντίθετος πρὸς τοὺς κομμουνιστὰς συναδέλφους, θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς διώξεως τοῦ κ. Μαξίμου εἰς ἔνδειξιν διαμαρτυρίας κατὰ τῆς ἀδρανείας τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας.

§37Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουρ. Δικαιοσ.). Ὀφείλω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι ἡ γνώμη ἡ ὁποία ἐξεστομήθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Συναδέλφου, ὅτι ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἐμπαίζει τὴν Βουλήν, ὑποθέτω ὅτι εἶναι ὑπερβολὴ καὶ δὲν ἀνέμενον τοιαύτην γνώμην ἀπὸ Συνάδελφον τῆς περιωπῆς τοῦ κ. Μπακοπούλου. Εἶναι γνωστόν, Κύριοι Συνάδελφοι, ὅτι εὐθὺς ὡς ἐδόθη ἡ ἄδεια ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ἡ Δικαστικὴ ἐξουσία ἐπελήφθη μετὰ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ μετὰ πολλῆς προσοχῆς τοῦ ἔργου αὐτῆς. Καὶ κατὰ τῶν Βουλευτῶν κατὰ τῶν ὁποίων ὑπῆρχον ἐνδείξεις ὅτι ἐνείχοντο εἰς τὸ ἀδίκημα τὸ τόσον σοβαρόν, ἐξεδόθησαν ἐντάλματα συλλήψεως. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν μία ὑπόθεσις τόσον σοβαρὰ νὰ τερματισθῇ ἐντὸς τοῦ τριμήνου τοῦ προβλεπομένου ὑπὸ τοῦ Συντάγματος.

§38Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξέπνευσε τὸ τρίμηνον καὶ ἡ ὑπόθεσις δὲν ἐπερατώθη.

§39Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουρ. Δικαιοσ.). Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὑβρίζετε τὴν Δικαιοσύνην, ἡ ὁποία ἔπραξε τὸ καθῆκον της.

§40Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τρεῖς μῆνας τί ἔκαμε, Κύριε Ὑπουργέ; Αὐτὸ νὰ μᾶς εἴπετε. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι). Ἀνακρίσεις ἔκαμνε;

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. Οἱ ὑπὲρ τῆς διώξεως ψηφίζουν ναί. Οἱ κατὰ τῆς διώξεως ὄχι.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἐψήφισαν 142. Εἰς τὸ «ναὶ» 64 εἰς τὸ «ὄχι» 78. Ἑπομένως δὲν ἐδόθη ἄδεια πρὸς δίωξιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ ψηφοφορία πρὸς ἐκλογὴν Ἀντιπροέδρου.

§43ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον.

§44Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀπόψε, κ. Πρόεδρε.

§45Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Κύριε Πρόεδρε, ἀτυχῶς καίτοι ἡ ὥρα παρῆλθε, νομίζω ὅτι πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἑπομένως θὰ παρεκάλουν ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψηφοφορία αὕτη δι’ αὔριον, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀπόψε.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται δι’ αὔριον ἡ ψηφοφορία. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Περματζόγλου ἔχει τὸν λόγον.

§47Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐκ μέρους 15 καὶ πλέον βουλευτῶν ἔχει ὑποβληθῆ πρὸ καιροῦ ἡ ἐπερώτησις ἡ ἀφορῶσα τὴν ἐνέργειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Δημάρχου Πειραιῶς.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἦτο ὁμόθυμος ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἵνα ἀντὶ ἐλέγχου εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§49Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν δυνάμεθα δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς νὰ καταργήσωμεν τὸν κανονισμόν, ἑπομένως ἂν οἱ ἐπερωτῶντες ἐπιμείνουν, δὲν ἰσχύει ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§50Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουρ. Οἰκον.). Ἡ Βουλὴ κανονίζει τὰς ἐργασίας της.

§51Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἂν ἰσχύσῃ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, τότε ἡ μειοψηφία θὰ εἶναι ἀφωπλισμένη, διότι θὰ δύναται ἡ πλειοψηφία νὰ λαμβάνῃ οἱασδήποτε ἀποφάσεις. Ἐγὼ προσωπικῶς δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀντίρρησιν νὰ μὴ ἔχωμεν ἐπερωτήσεις, ἂν παραιτηθοῦν οἱ ἐπερωτῶντες.

§52Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὅλη ἡ Βουλὴ ὁμοφώνως ἐδέχθη νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἂν θέλῃ νὰ γείνουν ἐπερωτήσεις.

§54Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἤμην εἰς τὴν συνεδρίασιν ποὺ ἀπεφασίσθη νὰ γίνῃ σήμερον συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἀντίρρησις τοῦ ἀξιοτίμου ἡγέτου τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶναι ὀρθή, ὅτι δηλ. δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς νὰ καταργηθῇ ὁ κανονισμός. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶνε δυνατὸν νὰ γίνῃ εἶνε νὰ παρακαλέσωμεν τοὺς φίλους μας νὰ μὴ ἐπιμένουν νὰ κάνουν ἐπερωτήσεις.

§55Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχουν μακρὰ Κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, ἐκτὸς τοῦ κανονισμοῦ, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ σεβασθῶμεν. Τὰ ἔθιμα αὐτὰ λέγουν ὅτι ὁσάκις ἐπιβάλλεται νὰ ἐργασθῇ τὸ Σῶμα συνεννοοῦνται τὰ συντεταγμένα κόμματα καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις παραβλέπουν καὶ αὐτὸν τὸν κανονισμὸν καὶ προχωροῦν εἰς τὰς ἐργασίας.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναται νὰ γίνουν σήμερον ἐπερωτήσεις.

§57Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ κάνωμεν ἐπερώτησιν, ἀλλὰ μόνον νὰ διαμαρτυρηθῶμεν ἐναντίον τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ ἐθίμου, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη ἐσχάτως, ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ διακόπτουν τοὺς ρήτορας, χωρὶς νὰ γνωρίζουν περὶ τίνος πρόκειται. Ἐγώ, κύριοι, ἤθελα νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Ὅτι πρὸ ἡμερῶν ὑπεβλήθη ἐπερώτησις φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς 17 βουλευτῶν, καὶ ὄχι μόνον ἡ ἐπερώτησις δὲν ἦλθεν ὑπὸ συζήτησιν, ὥστε νὰ μπορέσῃ νὰ προταχθῇ, ἀλλ’ εἶναι εἰς τὰ βάθη τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Λοιπόν, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἐν ᾗ περιπτώσει συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμός, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν πρώτην ἡμέραν Κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου νὰ συζητηθῇ ἡ ἐπερώτησις αὐτή.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Εἶναι ἡ ὑπ’ ἀριθ. 64· θὰ συζητηθῇ τὴν Παρασκευήν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικοβοιωτίας κ. Γ. Πεσμαζόγλου, εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§60Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπή, ἐπεξεργασθεῖσα ἐπὶ μακρὸν τὸ ζήτημα τοῦ κατατεθέντος Προϋπολογισμοῦ κατέληξεν εἰς τὰ αὐτὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα εἶχε καταλήξει ὁ εἰσηγητὴς αὐτῆς τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον, ὅτε κατέθετε τὴν σχετικὴν ἔκθεσίν του, ἥτις ἐκτυπωθεῖσα εἶναι γνωστὴ εἰς τοὺς κ. κ. βουλευτάς. Συμμερίζεται ἐπίσης τὰς προσθήκας τὰς ὁποίας ἐπέφερεν οὗτος, λαβὼν ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἐν τῷ μεταξὺ πορείαν τῶν ἐσόδων τε καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους μέχρι τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου. Ἐπειδὴ ἡ ἔγκρισις αὕτη ὑπῆρξεν ὁμόφωνος, πλὴν ἐλαχίστων λεπτομερειῶν, αἵτινες θ’ ἀναπτυχθῶσι κατὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεως, ἡ Ἐπιτροπὴ πρὸς ἀποφυγὴν ἀπωλείας πολυτίμου χρόνου, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπέφερεν ἡ ἐκτύπωσις τῆς σχετικῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἡ ὁποία κατ’ οὐσίαν δὲν θ’ ἀπετέλει παρὰ τὴν ἀνατύπωσιν τῆς ἐκθέσεως τοῦ εἰσηγητοῦ της, ἀπεφάσισε, κατὰ παράβασιν τῶν τύπων, νὰ μὴ προβῇ παρὰ εἰς τὴν ἐκτύπωσιν τῶν συμπληρωματικῶν παρατηρήσεων, τῶν ὁποίων δὲν ἔλαβε γνῶσιν ἡ Βουλή, μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἀποβλέπουσα εἰς τὴν οὐσίαν καὶ μὴ παραβλέπουσα τὸ ἐπεῖγον τῆς συζητήσεως τοῦ ζητήματος, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ τυπικὸν μέρος τοῦ ζητήματος καὶ θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ κατατεθέντος Προϋπολογισμοῦ. Ἂν καὶ δὲν παραγνωρίζεται τὸ ἐξαιρετικὸν τῶν περιστάσεων καὶ οἱ σοβαρώτατοι λόγοι, τοὺς ὁποίους δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ προβάλῃ διὰ τὴν εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, αἰσθάνεται τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην της, διότι ὁ κοινοβουλευτικὸς ἐπὶ τούτου ἔλεγχος περιορίζεται, ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ καλεῖται νὰ κρίνῃ ἐπὶ τετελεσμένων, κατὰ μέγα μέρος, γεγονότων. Διὰ τοῦτο νομίζει, ὅτι ὀφείλει νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως εἰς τὸ μέλλον ληφθῶσι τὰ ἐπιβαλλόμενα μέτρα, ὥστε νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ τὸ ἄτοπον τοῦτο. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν διστάζει ν’ ἀναγνωρίσῃ ὅτι ἐν μέρει φέρει καὶ αὐτὴ τὴν εὐθύνην τοῦ ἀτόπου τούτου, καθόσον συγκροτηθεῖσα εἰς πολυμελὲς σῶμα, δυσκόλως εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ. Διὰ τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον, εἰς τὸ μέλλον, ἡ εἰδικὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ νὰ θεωρῆται ὅτι εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ παρόντων τοῦ Προέδρου τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπῆς, τοῦ γενικοῦ εἰσηγητοῦ καὶ τῶν ἐπὶ τῶν ἐξόδων ἑτέρων εἰσηγητῶν. Τὸ τοιοῦτον ἐγένετο ἤδη τελευταίως δεκτὸν ὑπὸ τῶν περισσοτέρων καὶ ὑπὸ πλείστων ὅσων συγγραφέων. Προστίθεται μάλιστα, ὅτι ἅπαντες οἱ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰσηγηταὶ πρέπει κατὰ κανόνα ν’ ἀνήκωσιν εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ νὰ συμφωνῶσι κατ’ ἀρχὴν τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ κατατεθέντος Προϋπολογισμοῦ, διότι οὗτος ἀποτελεῖ πρᾶξιν κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὴν ἐπὶ τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις στηρίζει τὴν ὕπαρξίν της. Τοῦτο δὲν ἐμποδίζει βεβαίως τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ καταρτίσῃ ἰδίαν Ἐπιτροπὴν μειοψηφίας, ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἥτις, συνεργαζομένη ἢ μὴ μετὰ τῆς πρώτης, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης ἔχει τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἐρεύνης μὲ τοὺς εἰσηγητὰς τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς πλειοψηφίας. Ἐν τῷ παρόντι, ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν Ἐπιτροπὴ δὲν συνήντησε τοιαύτας δυσχερείας, καθότι καὶ ὡς ἐκ τοῦ ἐξαιρετικοῦ τῶν περιστάσεων καὶ ὡς ἐκ τῆς συνθέσεώς της, ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐχάραξεν, ἰδίαν οἰκονομικὴν πολιτικήν, καταθέτουσα τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς τρεχούσης χρήσεως, ἀλλὰ περιώρισε τὴν φροντίδα της εἰς τὸ νὰ ἐμφανίσῃ Προϋπολογισμὸν ὅστις, ἐν ἀντιθέσει μὲ τοὺς προηγουμένους, ἐβασίσθη ἐπὶ πιθανῶν ἀποτελεσμάτων, Προϋπολογισμὸν τοῦ ὁποίου τὰ κονδύλια δύνανται σοβαρῶς νὰ συζητηθῶσι. Μὲ ταῦτα θέλομεν νὰ τονίσωμεν, ὅτι ἡ Ἐπιτροπή, συζητοῦσα ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς παρούσης χρήσεως, δὲν εἶχε νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ἔργου τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ. Καὶ ὡς τοιοῦτον ἡ Ἐπιτροπή, κρίνασα τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, δὲν δύναται παρά, κατὰ γενικὸν κανόνα, νὰ καταλήξῃ εἰς εὐμενῆ συμπεράσματα διὰ τὴν παροῦσαν οἰκονομικὴν χρῆσιν. Ἑτέρα γενικὴ παρατήρησις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐφιστῶμεν τὴν προσοχήν σας, εἶναι καὶ τὸ ὅτι τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ φέρει ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ της, ὅστις πρέπει νὰ ἔχῃ ἐν προκειμένῳ πολὺ εὐρύτερα δικαιώματα ἐκείνων τὰ ὁποῖα χαίρουσιν οἱ συνάδελφοί του. Πρέπει δηλαδὴ νὰ ἔχῃ ἀπόλυτον ἔλεγχον ἐπ’ αὐτῶν καὶ ὄχι μόνον οὐδεμία δαπάνη ν’ ἀναγράφηται εἰς τοὺς καθ’ Ὑπουργεῖον εἰδικοὺς προϋπολογισμούς, ἀλλὰ νὰ θεσμοθετῆται αὕτη μόνον ὅταν τυγχάνῃ τῆς ἀπολύτου ἐγκρίσεώς του. Τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἡ γνώμη δύναται νὰ ἐπηρεάζηται καὶ νὰ τρέπηται ἐπὶ τὸ ἐξελικτικώτερον μόνον ὅταν καταστῇ δυνατὴ συγκρότησις μονίμου Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου καὶ παρ’ ἡμῖν, τοῦτο δὲ ἵνα μὴ παρέχηται ἡ ἐντύπωσις ὅτι ὁ πρῶτος τυχὸν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται ν’ ἀνατρέψῃ τὸ ὅλον οἰκονομικὸν σύστημα ἀπὸ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι γρήγορα θὰ διεπώμεθα. Τὸ ἔργον τῆς ἐπὶ τῶν ἐξόδων ἐρεύνης ἀφορᾷ βεβαίως τοὺς τρεῖς διακεκριμένους συναδέλφους μας, οἵτινες ἀνέλαβον τὴν ἐπὶ τῶν ἐξόδων εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ θὰ θέσουν ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν τὰς λεπτομερεῖς καὶ πεφωτισμένας παρατηρήσεις των ἐπ’ αὐτῶν. Ἐπειδὴ ἐν τούτοις εἴθισται τὴν ἐπὶ τῶν ἐσόδων εἰσήγησιν νὰ βαρύνῃ καὶ ἡ γενικὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοιαύτη, εἴχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὸ μέρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸ ἀφορῶν τὰ ἔξοδα, ὑπὸ ἐντελῶς ἄλλο πρίσμα. Ἐνομίσαμεν δηλαδὴ ὅτι θὰ ἔπρεπε, χωρὶς νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς καθ’ ἕκαστον λεπτομερείας, νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ἔξοδα καθ’ ὁμάδας διὰ ν’ ἀπολήξωμεν εἰς τὰ γενικὰ ἡμῶν συμπεράσματα. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους εἶναι διὰ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν ὅ,τι καὶ ὁ προϋπολογισμὸς μιᾶς οἰκογενείας διὰ τὰ μέλη της. Καὶ ὁ εἷς ὡς καὶ ὁ ἕτερος ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, σκοπὸς δὲ αὐτῶν εἶναι ἡ καλυτέρα καὶ χρησιμοτέρα διάθεσις τῶν ἐσόδων διὰ τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν εὐτυχεστέραν διαβίωσιν τῶν μελῶν τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου ἢ τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας. Καὶ εἰς τὴν μίαν περίστασιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο ἐὰν καθίστατο πάντοτε δυνατὸν νὰ κανονίζωνται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐσόδων. Ἀτυχῶς ὅμως καὶ εἰς τὴν πρώτην περίστασιν καὶ εἰς τὴν δευτέραν ὑπάρχουν ἀνάγκαι ἢ ὑποχρεώσεις, αἵτινες, εἴτε διότι ἀποτελοῦν ἔξοδα πρώτης ἀνάγκης, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται αὐτὴ αὕτη ἡ ὕπαρξις τῆς κοινωνίας, εἴτε διότι ἀποτελοῦν ἐξόφλησιν ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων, ἐπιβάλλουν εἰς τὸ Κράτος ἢ εἰς τὸν οἰκογενειάρχην τὴν ὁπωσδήποτε ἀντιμετώπισίν των. Ἀπὸ τοῦ πρίσματος τούτου ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαίαν τὴν ὑφ’ ἡμῶν ἐξέτασιν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, ὡς καὶ τῶν προϋπολογιζομένων αὐξήσεων ἢ μειώσεων διὰ τὰ ἀμέσως ἑπόμενα ἔτη. Οὕτω μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ κρίνωμεν ἐὰν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους εἶναι ἀρκετὰ διὰ νὰ καλύψωσι τὰ ἀναγκαῖα ἔξοδα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐξαρτᾶται αὐτὴ αὕτη ἡ ὑπόστασις τῆς μεγάλης Ἑλληνικῆς οἰκογενείας. Ἐὰν τὰ ἔσοδα πρέπει νὰ μειωθῶσι μειουμένης τῆς φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως ἢ ἐὰν τοὐναντίον παρίσταται ἀνάγκη νὰ αὐξηθῶσιν. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει πόθεν θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀρυσθῶμεν τοὺς πόρους διὰ τῶν ὁποίων ἡ αὔξησις θὰ καταστῇ δυνατὴ χωρὶς ἡ φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις νὰ καταστῇ ἀνυπόφορος καὶ ἀφόρητος διὰ τὸν πολίτην. Ἄλλως τε, καὶ ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως ἐγένετο πλέον κατὰ γενικὸν κανόνα δεκτόν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐξόδων κανονίζονται τὰ ἔσοδα. Ἡ ἀρχὴ αὕτη δὲ τόσον φαίνεται ἐπικρατοῦσα, ὥστε οἱ νεώτεροι δημοσιονομικοὶ συγγραφεῖς (ὡς ὁ Jese), οἱ ἀσχοληθέντες μὲ τὴν ἐξέτασιν τῶν κατὰ τὸν Προϋπολογισμόν, ὑπεστήριξαν τὴν ἄποψιν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ὀφείλει νὰ συζητῇ καὶ νὰ ψηφίζῃ τὸ ἐπὶ τῶν ἐξόδων μέρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, μεθ’ ὃ νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐσόδων. Ἡ γνώμη δὲ αὕτη ὀρθῶς ὑποστηρίζεται, διότι αἱ κυριώτεραι πρόσοδοι τοῦ Κράτους τὴν σήμερον εἶναι φορολογικαί, τὰ δὲ ἐκ τῆς περιουσίας αὐτοῦ ἔσοδα εἶναι ἐντελῶς ἀσήμαντα πρὸ τῶν δημιουργηθεισῶν ἀναγκῶν. Ἐξ ἄλλου οὐδεμία ἀντίρρησις δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιβολῆς φόρων δικαιολογεῖται μόνον ἐκ τῆς διαπιστώσεως τῆς ἀνάγκης καλύψεως ἀντιστοίχου δαπάνης. Πρέπει, κατὰ συνέπειαν, νὰ κριθοῦν σκόπιμοι ἢ ἀναγκαῖαι αἱ ζητούμεναι πιστώσεις, διὰ νὰ κρίνῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐπὶ τῆς χρησιμότητος τῆς ἐπιβολῆς τῶν ζητουμένων φόρων. Ὑποστηρίζεται καὶ ἡ ἀντίθετος ἄποψις καθ’ ἣν, ἐπειδὴ ἡ ἀντοχὴ τοῦ φορολογουμένου ἔχει τὰ ὅριά της, τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ὁρίζωνται ἐπὶ τῆς βάσεως τῶν δυνατῶν ἐσόδων, ἐπὶ τῆς βάσεως δηλ. φορολογικῆς ἐπιβολῆς, ἥτις νὰ μὴ ἐξασθενῇ τὸν φορολογούμενον πολίτην μέχρι σημείου ὥστε νὰ πλήσηται ἡ παραγωγική του δύναμις. Καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν οὐδείς, Κύριοι Συνάδελφοι, δύναται νὰ παραγνωρίσῃ, χωρὶς νὰ θέσῃ ἐν κινδύνῳ αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασιν τῆς ἐθνικῆς τοῦ τόπου οἰκονομίας. Τὸ συμπέρασμα τῶν σκέψεων τούτων εἶναι βεβαίως, ὅτι τὰ ζητήματα τῆς ἐπὶ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἐρεύνης εἶναι ζητήματα ἀναποσπάστως μεταξὺ των συνδεδεμένα. Καὶ ἄν, ὡς προηγουμένως εἶπον, ἡ λεπτομερὴς ἐπὶ τῶν ἐξόδων ἔρευνα ἱκανοποιητικῶς ἀποδίδεται διὰ τῆς εἰσηγήσεως τῶν τριῶν διακεκριμένων Συναδέλφων, ἡ γενικὴ εἰσήγησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀγνοήσῃ καὶ τὴν κατάστασιν τούτων διὰ νὰ βασίσῃ λελογισμένην ἐπὶ τῶν ἐσόδων κρίσιν. Ἡ καθ’ ὁμάδας διαίρεσις τῶν ἐξόδων, ὡς συνήθως ἐμφανίζεται εἰς τοὺς ὑποβαλλομένους Προϋπολογισμούς, ἄν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως λογιστικῆς εἶναι ἄμεμπτος, δὲν μᾶς ἱκανοποιεῖ ἀπὸ ἀπόψεως οὐσιαστικῆς· διὰ τοῦτο ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαίας μεταβολάς τινας, αἵτινες δίδουν πληρεστέραν ἀπεικόνισιν τῶν καθ’ ἕκαστον ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Τὴν τοιαύτην καθ’ ὁμάδας διαίρεσιν τῶν ἐξόδων περιελάβομεν εἰς τὸν πίνακα ὅστις προηγεῖται τοῦ παρόντος κεφαλαίου. Τὰ προϋπολογιζόμενα ἔξοδα διὰ τὴν χρῆσιν 1927–28 ἀνέρχονται, συμφώνως μὲ τὸν κατατεθέντα Προϋπολογισμόν, εἰς δραχμὰς 8.878.331.545 καὶ ἀπαρτίζονται: 1) Ἀπὸ τὸ Δημόσιον Χρέος: Τὸ Δημόσιον Χρέος διὰ τόκους, προμηθείας Τραπεζῶν καὶ συναλλαγματικὴν τούτων διαφορὰν ἀπορροφᾷ κατὰ τὴν χρῆσιν 1927–28 δραχ. 1.735.000.000 περίπου, ἤτοι τὰ 19½% περίπου τῶν ὅλων μας ἐξόδων. Διὰ χρεωλύσια δὲ μετὰ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς δραχ. 505.000.000 περίπου, ἤτοι τὰ 5½% τῶν ἐξόδων μας. Κατὰ συνέπειαν ἡ ὅλη ὑπηρεσία τοῦ Δημοσίου Χρέους διὰ τὴν τρέχουσαν χρῆσιν θὰ ὑπερβῇ τὸ ¼ τῶν προϋπολογιζομένων ἐξόδων, ἡ δὲ ἐπιβάρυνσις αὕτη θ’ αὐξηθῇ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους δὲν θὰ αὐξήσωσι κατὰ τὸ 1929–1930, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Δημοσίου Χρέους, αὐστηρῶς προϋπολογιζομένη εἰς 2.921.770.150, θ’ ἀπασχολήσῃ τὰ 30% τῶν ἐσόδων μας. 2) Ἀπὸ συντάξεις καὶ λοιπὰς ἀναλόγους τοῦ Κράτους ὑποχρεώσεις: Ἡ ὁμὰς αὕτη πρέπει νὰ περιλάβῃ καὶ τὰς ἀποδοχὰς τῶν ἐν εἰδικῇ ἀποστρατείᾳ καὶ τιμητικῇ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ. Τοῦτο δέ, διότι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν δύνανται πλέον νὰ προσφέρουν πλὴν τοῦ ὑψηλοῦ των παραδείγματος εἰς τοὺς ἐπιγενομένους. Μετὰ τὸν ὑποβιβασμόν, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπολογίζει εἰς 60 ἑκατομμύρια, λόγῳ τῆς οἰκονομίας ἥτις προσδοκᾶται νὰ ἐπέλθῃ διὰ τοῦ νομοθετήματος τοῦ στεροῦντος τῆς συντάξεως τοὺς ἀπόρους, ὡς καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο συνταξιοῦχοι ἐπὶ τῇ βάσει ἀνακριβῶν βεβαιώσεων, τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνέρχεται εἰς δρ. 515.559.149 καὶ ἀπασχολεῖ τὰ 5.80% τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Κατὰ τὰς βεβαιώσεις ὅμως τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας, ἐπισταμένη ἔρευνα ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου, περὶ τῆς ὁποίας, ἄλλως τε, ὡμίλησε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἰδίᾳ ὅσον ἀφορᾷ τὰς συντάξεις θυμάτων πολέμου, βοηθημάτων εἰς ἀγωνιστὰς κλπ., θὰ ἐμείου κατὰ πολὺ τὸ ἀναγραφὲν καὶ καταβαλλόμενον τοῦτο ποσόν. Πρέπει κατὰ συνέπειαν νὰ ἐλπίσωμεν εἰς οὐσιώδη μελλοντικὴν μείωσιν τοῦ ποσοῦ τούτου. 3) Ἡ Δικαιοσύνη: Δραχ. 154.337.860. Ἀπασχολεῖ τὰ 1.74% τοῦ συνόλου τῶν ἐξόδων. Τὰ ἔξοδα εἰς τὰ ὁποῖα ὑποβάλλεται τὸ Κράτος διὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης πρέπει ν’ ἀποτελέσουν ἰδιαίτερον κεφάλαιον. Τὸ κεφάλαιον τοῦτο χρήζει ἰδιαιτέρας μελέτης, διότι, κατὰ τὴν γνώμην μας, ἡ ἑλληνικὴ δικαιοσύνη, ἂν καὶ κατὰ πολὺ ἀνωτέρα τῶν λοιπῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, ὑστερεῖ λόγῳ τῆς ἀριθμητικῆς ἀνεπαρκείας τῶν κατωτέρων δικαστικῶν λειτουργῶν ἀφ’ ἑνός, τῆς ὀργανώσεώς της ἀφ’ ἑτέρου, ἰδίᾳ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρωτοβάθμιον τοιαύτην. Εἰς τὸ ἀναγραφόμενον ποσὸν δὲν συμπεριελήφθησαν τὰ ἔξοδα τῆς Στρατιωτικῆς καὶ Ναυτικῆς Δικαιοσύνης. 4) Δημοσία Ἀσφάλεια: Δραχ. 343.886.000. Ἀπασχολεῖ τὰ 3.87% τῶν προϋπολογιζομένων ἐξόδων. 5) Δημοσία Ὑγεία: Δραχ. 63.015.145. Ἀπασχολεῖ τὰ 0.71% τῶν ἐξόδων. Ἐὰν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο προσθέσωμεν καὶ ἕτερα 28.500.000, τὰ ὁποῖα διατίθενται διὰ τὴν ἐν γένει ὑγιεινὴν περίθαλψιν τῶν προσφύγων (ποσὸν τὸ ὁποῖον δὲν συμπεριελάβομεν εἰς τὴν παροῦσαν ὁμάδα διὰ λόγους στατιστικοὺς) βλέπομεν ὅτι τὸ Κράτος δαπανᾷ διὰ τὴν ὅλην δημοσίαν ὑγείαν τοῦ ἐξ 6.600.000 περίπου πληθυσμοῦ του τὸ εὐτελέστατον ποσὸν τῶν δραχ. 91.515.145. Καὶ τοῦτο καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ ἑλονοσία θερίζει τοὺς ἀγρότας μας, ἡ φυματίωσις κατήντησε νόσος ἐνδημικὴ καὶ ἡ ἔνδεια εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται ἰδίως οἱ ἐντὸς τῶν πόλεων ἐγκατεστημένοι προσφυγικοὶ πληθυσμοὶ δύναται νὰ ἀποτελέσῃ μολυσματικὰς ἑστίας ἀπὸ τὰς ὁποίας μᾶς σώζει ἴσως μόνον ὁ μικροβιοκτόνος Ἀττικὸς ἥλιος. Ἐπ’ ἐλάχιστον γνῶσται τοῦ ζητήματος, δὲν ἐπεκτεινόμεθα εἰς ἰδιαιτέρας κρίσεις. Ἡ σημερινὴ κατάστασις μᾶς πείθει ὅμως, ὅτι τὰ λαμβανόμενα ὑπὸ τοῦ Κράτους μέτρα ἢ μέσα εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκῆ. 6) Δημόσια Ἔργα: Δραχ. 246.810.212, ἤτοι ἀπασχολοῦν τὰ 2.78% τοῦ συνόλου τῶν ἐξόδων. Βεβαίως ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου οὐδεμία ἐπιβάρυνσις ἐπιτρέπεται νὰ ὑπολογισθῇ, ἐφόσον δὲν καλλιτερεύει ἡ γενική μας οἰκονομικὴ κατάστασις. 7) Ἐκπαίδευσις ἐν γένει: Δραχ. 462.283.127. Ἀντιπροσωπεύει τὰ 5.20% τοῦ συνόλου τῶν ἐξόδων. Εἰς τὴν ὁμάδα ταύτην προσετέθησαν ἐκ τῶν Ὑπουργείων τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, Γεωργίας καὶ Συγκοινωνίας τὰ προβλεπόμενα ἔξοδα διὰ τὰς ἐμπορικὰς καὶ γεωργικὰς σχολάς, ὡς καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Πολυτεχνείου, διότι πάντα ταῦτα ἀποτελοῦν δαπάνας τοῦ Κράτους διὰ τὴν μόρφωσιν τῶν πολιτῶν. Δὲν συμπεριελήφθησαν ὅμως αἱ δαπάναι τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν Σχολῶν, καθ’ ὅσον ἐκρίναμεν ὅτι αὗται ἀποτελοῦν μέρος τῶν ἐξόδων τῆς Ἀμύνης τῆς Χώρας. Χωρὶς νὰ δυνάμεθα νὰ προτείνωμεν αὔξησιν δαπάνης ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου, ἐφόσον δὲν βελτιωθῇ ἡ ἐν γένει οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους, δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ διαπιστώσωμεν τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς στοιχειώδους τοὐλάχιστον ἐκπαιδεύσεως. Ἐξόφθαλμος καθίσταται πλέον ἡ ἀνάγκη τῆς τροποποιήσεως τοῦ κρατοῦντος συστήματος, ἰδίᾳ δὲ ἡ ἀκηδεία μετὰ τῆς ὁποίας ἀντιμετωπίζεται τὸ ζήτημα διὰ τοὺς ἀγροτικούς μας πληθυσμούς. Ὁ ἀγρότης, μόλις καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον ἀποκτήσῃ τὰ μέσα τῆς εὐζωΐας, ἀναγκάζεται νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ κέντρα διὰ τὴν μόρφωσιν τῶν τέκνων του. Ὁ ἀγρότης, ἐγκαθιστάμενος εἰς τὴν πόλιν, ἀποχωρίζεται ὁριστικῶς τῆς γῆς. Παρ’ ὅλην τὴν ἰσχυράν του κρᾶσιν καταλαμβάνεται ἀπὸ τὴν ἀσθένειαν τοῦ Οὐρμπανισμοῦ καὶ τρέπεται πρὸς οἱονδήποτε ἄλλο ἐπάγγελμα, λησμονῶν τὴν γῆν, ἡ ὁποία τὸν ἀνέθρεψε καὶ τὸν ἀνέδειξε. Δὲν εἶναι ὑπερβολὴ ἐὰν εἴπῃ τις ὅτι τὰ 9)10 τοῦ πληθυσμοῦ μας, ἐὰν εἶχον τὰ πρὸς τοῦτο μέσα, θὰ μετέβαλλον τὴν χώραν εἰς ἀπέραντον ἔρημον μὲ 3 ἕως 4 ὑδροκεφάλους πόλεις. Ἄρτιον σύστημα κατωτέρας καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὀρθὴ συγκοινωνιακὴ πολιτικὴ καὶ ἵδρυσις σχολείων ἔξω τῶν πόλεων, δυναμένων νὰ ἀποδώσωσι νέους μὲ πλήρη τὴν στοιχειώδη τοὐλάχιστον μόρφωσιν, θὰ μᾶς ἔσωζεν ἀπὸ τὸν κίνδυνον τοῦ Οὐρμπανισμοῦ, ὅστις λαμβάνει ἐπικινδύνους διαστάσεις. 8) Ὑπηρεσία Τ.Τ.Τ. — Δραχ. 252.098.880. 9) Μονοπώλια: Δραχ. 136.655.384. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀντιπροσωπεύει σχεδὸν ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν τῶν προμηθευομένων εἰδῶν Μονοπωλίων. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ προηγουμένου, οὐδὲν ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν πλὴν ὅσων γράφομεν εἰς τὸ σχετικὸν κεφάλαιον περὶ κρατικῶν ἐπιχειρήσεων. 10) Στρατός: Καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 25 ἑκατομμυρίων διὰ τὰς ἀποδοχὰς τῶν ἐν τιμητικῇ ἀποστρατείᾳ καὶ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν, τὰ ὁποῖα περιελάβομεν εἰς τὴν ὁμάδα τῶν συντάξεων, τὰ προϋπολογιζόμενα ἔξοδα διὰ τὸν στρατόν μας ἀνέρχονται εἰς δραχ. 1.391.060.230, ἀπορροφῶσι δηλ. πλέον τῶν 15½% τῶν ὅλων μας ἐξόδων. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν δὲ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τῆς μὴ μειώσεως τοῦ ἐπιδόματος τῶν ἀξιωματικῶν, προέβλεπον ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ αὐξηθῇ κατὰ 56 ἑκατομμύρια ἀκόμη. Παρ’ ὅλον ὅτι τὸ βάρος εἶναι ἐξαιρετικῶς δυσανάλογον πρὸς τὰς σημερινὰς οἰκονομικάς μας συνθήκας, ἀναγνωρίζομεν ὅτι καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἀκόμη ἀφεώρα ἡμᾶς τὸ ζήτημα τῆς λεπτομεροῦς ἐρεύνης τῶν ἐξόδων τοῦ μέρους τούτου τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ εὑρισκώμεθα εἰς δυσχερεστάτην θέσιν νὰ κρίνωμεν ἐπὶ ζητήματος ἀφορῶντος τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας καὶ διατελοῦντος ἐν στενῇ ἐπαφῇ μὲ τὰς ἐξωτερικὰς πολιτικάς μας σχέσεις. Ἐν τούτοις, κύριοι συνάδελφοι, τὸ κεφάλαιον τοῦτο πρέπει ἰδιαιτέρως νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι τὰ κατὰ ξηρὰν σύνορά μας ἐκτείνονται ἐπὶ μήκους χιλίων περίπου χιλιομέτρων καὶ ὅτι συνορεύομεν μετὰ τεσσάρων Κρατῶν, πρὸς τὰ ὁποῖα, παρ’ ὅλας τὰς φιλικὰς καὶ ἀδιαταράκτους σχέσεις τὰς ὁποίας ἔχομεν, οὐδεμία ἰδιαιτέρα συμφωνία μᾶς συνδέει. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕτερος σπουδαιότερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον κατ’ οὐδένα τρόπον πρέπει νὰ παραβλέπηται ἡ ἀμυντική μας παρασκευή. Ὁ λόγος οὗτος ἀνάγεται εἰς τὴν ἐντύπωσιν τῆς ἀπολύτου ἀσφαλείας, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς παρὰ τὴν μεθόριον οἰκοῦντας συμπολίτας μας, διότι οὕτω μόνον δύναται ν’ ἀναπτυχθῇ τὸ ἐμπόριον, ἰδίᾳ δὲ ἡ βιομηχανία τῶν μερῶν ἐκείνων. Κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω — πληροφορίας τὰς ὁποίας συνέλεξα μεταξὺ τῶν καλλιτέρων μας ἐπιτελῶν ἀξιωματικῶν — ἡ σημερινὴ σύνθεσις τοῦ στρατεύματος, συνυπολογιζομένου καὶ τοῦ περιορισμοῦ τῶν στελεχῶν του εἰς 4 Σώματα Στρατοῦ, εἶναι ἀπολύτως ἐπαρκὴς ὥστε οὐδείς, οὐδὲ πόρρωθεν, κίνδυνος νὰ ὑφίσταται διὰ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Κράτους. Καὶ ἡ ἐλάττωσις τῆς θητείας, ἂν καὶ μὲ τὸ παρὸν σύστημα ἔφθασεν εἰς τ’ ἐλάχιστον δυνατὸν ὅριον, ἐνῷ ἐλάφρυνε τὸν Προϋπολογισμὸν δαπάνης καὶ ἀπέδωκε μέρος τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας εἰς παραγωγικὰς ἐργασίας, ἔγινε χωρὶς κινδύνους διὰ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς. Τὰ στελέχη ὅμως τοῦ στρατοῦ μας ἔχουσιν ἀνάγκην ἀμυντικῶν συμπληρωματικῶν παρασκευῶν. Τὸ φιλειρηνικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διέπει τοὺς Ἕλληνας γενικῶς, καὶ αἱ γενόμεναι προσπάθειαι ἵνα διατηρηθῶσι καὶ παγιωθῶσι καὶ εἰς τὸ μέλλον αἱ ἀγαθαί μας σχέσεις μετὰ τῶν ὁμόρων, δὲν μᾶς δίδουν βεβαίως τὸ ἐνδόσιμον τῆς ἀμέσου ἀνάγκης τῶν παρασκευῶν τούτων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ μέλλον εἶνε ἄδηλον καὶ ἐπειδὴ ἡ κοινὴ πρόνοια ἐπιβάλλει νὰ εἴμεθα ἀμυντικῶς τοὐλάχιστον παρεσκευασμένοι διὰ τὸ ἀπώτερον μέλλον, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνήσωμεν ὥστε ἡ σημερινὴ ἀπόλυτος ἀσφάλεια τῶν συνόρων μας διατηρηθῇ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Καὶ διὰ τοῦτο δὲν νομίζω, ὅτι ὁ ἔκτακτος προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ προικοδοτῆται, ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, μὲ ὀλιγώτερα τῶν 500 –600 ἑκατομμυρίων δι’ ἑκάστην χρῆσιν. Τούτου δοθέντος, ἀπορῶ πῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν ἀπολύτῳ ὁμοφωνίᾳ μετὰ τῶν ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ συναδέλφων του, καθώριζεν ὅτι διὰ τὴν χρῆσιν 1928–1929 προβλέπει ἐλάττωσιν δαπανῶν 117 ἑκατ. (ἤτοι 87 ἑκατ. διὰ τὴν προμήθειαν ὑλικοῦ καὶ 30 ἑκατομ. διὰ τὴν κατασκευὴν στρατώνων) καὶ διὰ τὴν χρῆσιν 1929–1930, 157 ἑκατομμυρίων (ἤτοι ἐλάττωσιν ἀφ’ ἑνὸς 257 ἑκατομμυρίων ἐκ προμηθειῶν ὑλικοῦ καὶ 50 ἑκατομμυρίων διὰ στρατιωτικὰ κτίρια, αὔξησιν δ’ ἀφ’ ἑτέρου 150 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ὑλικοῦ μας ἐπιστρατεύσεως). Δὲν θὰ ἐπιληφθῶ τῆς περαιτέρω ἐξετάσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ προτοῦ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ὑποστηρίξεως τῆς ἐγχωρίου πολεμικῆς βιομηχανίας. Μὲ τοῦτο δὲν θέλω βεβαίως νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἐπὶ τόπου παραγγελία τῶν πυρομαχικῶν μας ἢ ὑλικοῦ ἱματισμοῦ πρέπει νὰ γίνεται μὲ ζημίαν τοῦ δημοσίου. Πρέπει ὅμως νὰ λαμβάνωμεν πάντοτε ὑπ’ ὄψιν μας τὴν ὑπάρχουσαν συμφωνίαν μεταξὺ τῶν ἤδη ὑφισταμένων πολεμικῶν βιομηχανιῶν εἰς τὰ ξένα κράτη, αἵτινες πᾶν συμφέρον ἔχουσαι εἰς τὴν παρεμπόδισιν δημιουργίας ἀναλόγου βιομηχανίας ἀλλαχοῦ, προσφέρουσι πολλάκις μὲ ζημίαν των τὸ ζητούμενον ὑλικόν. Ἀλλὰ δὲν εἶνε μόνον λόγοι ὑποστηρίξεως τῆς Ἑλληνικῆς βιομηχανίας, διὰ τοὺς ὁποίους ἐζήτησα νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης, εἶναι καὶ λόγοι ἀσφαλείας ἐξ ἴσου σοβαρός. Ὅταν παραγγέλλωμεν ποσότητα ὑλικοῦ πολέμου εἰς τὸ ἐξωτερικόν, οὐδέποτε δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι ἐὰν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ τὸ προλάβωμεν ἐγκαίρως, ἀφοῦ τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιταχθῇ προτοῦ μᾶς παραδοθῇ ὑπὸ τοῦ κράτους ἐντὸς τῶν συνόρων τοῦ ὁποίου κατασκευάζεται, εἴτε δι’ ἰδίας αὐτοῦ πραγματικὰς ἀνάγκας, εἴτε καὶ διὰ λόγους γενικωτέρου πολιτικοῦ συμφέροντος ἀπέναντι τρίτων, ἐναντίον τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ νομισθῇ ὅτι στρέφονται αἱ παραγγελίαι μας. Εἶναι νομίζω περιττὸν νὰ προστεθῇ καὶ ἕτερον ἐπιχείρημα, ὑπὸ εἰδικῶν προβαλλόμενον, ὅτι αἱ χημικαὶ συνθέσεις ἀπὸ τὰς ὁποίας ἀποτελοῦνται αἱ σημεριναὶ ἐκρηκτικαὶ ὗλαι, ἐπιβάλλουσι τὴν ἐναποθήκευσιν τῶν πυρομαχικῶν μας εἰς ἀποθήκας εἰδικῶς κατεσκευασμένας, τῶν ὁποίων ἡ ἐγκατάστασις εἶναι δαπανηροτάτη, ἐνῷ ἐνισχυομένης τῆς πολεμικῆς μας βιομηχανίας δὲν παρίσταται ἀνάγκη τοιούτων ἐγκαταστάσεων καὶ δὲν παρίσταται ἀνάγκη τῆς προκαταβολικῆς προετοιμασίας τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἀπαιτουμένων πολεμεφοδίων ἐν ὥρᾳ πολέμου. 11) Ναυτικόν:—Δραχ. 390.712.767 (μετὰ τὴν ἐλάττωσιν τῶν εἰς τὴν ὁμάδα τῶν συντάξεων συνυπολογισθέντων μισθῶν τῶν ἐν τιμητικῇ ἀποστρατείᾳ καὶ διαθεσιμότητι). Ἀπορροφᾷ τὰ 4.39% τῶν ἐξόδων. Ἡ προβλεπομένη ἐλάττωσις διὰ τὸ 1929–1930 ἀνέρχεται εἰς 76 ἑκατομμύρια. Τὸ σύνολον κατὰ συνέπειαν τῶν ἐξόδων τῆς ἀμύνης τῆς χώρας εἰς 1.782.000.000 καὶ ἀντιπροσωπεύει περίπου τὸ ⅕ τῶν ὅλων μας ἐξόδων. 12) Ἀποδόσεις τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ.— Δραχ. 133.006.000. Ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο κακῶς περιελήφθη εἰς τὰ γενικὰ ἔξοδα τῆς λοιπῆς διοικήσεως, ἀφοῦ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει μετ’ αὐτῶν. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀφορᾶ ἐξυπηρέτησιν ὅλως ἰδιαιτέρων σκοπῶν καὶ διὰ τοῦτο, κατὰ τὴν κρίσιν μας, πρέπει ν’ ἀποτελέσῃ ἰδιαιτέραν ὁμάδα πιστώσεων. 13) Κεκλεισμέναι χρήσεις. Δραχ. 348.913.437. Ὡς πρὸς τὴν ὁμάδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι εἶνε ἐντελῶς ἀδικαιολόγητα τὰ ἀναγραφόμενα ποσὰ μετὰ τὸν νόμον 879. Ἑπομένως αὐστηρὰ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου καὶ μεγαλυτέρα προθυμία ἐκ μέρους τῶν ὑπηρεσιῶν πρὸς παροχὴν ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβεστέρων πληροφοριῶν πρὸς τὰ Εἰδικὰ Λογιστήρια κατὰ τὸ κλείσιμον τῆς χρήσεως θὰ μειώσῃ κατὰ πολὺ καὶ τὸ ποσὸν τῆς ὁμάδος ταύτης. 14) Λοιπὴ Διοίκησις.—Δραχ. 856.960.183. Ἡ παρουσιαζομένη ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ μὲ τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀναφερόμενον κονδύλιον 1.231.402.720 ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀπεσπάσθησαν δύο σπουδαιόταται ὑπηρεσίαι τοῦ Κράτους: Ἡ Δικαιοσύνη καὶ ἡ Δημοσία Ὑγεία. Ὀφείλεται ἐπίσης εἰς τὴν ἀπόσπασιν τῶν ἀποδιδομένων ποσῶν ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσαμεν ἀνωτέρω. Οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει ὅτι τὸ ἀπομένον ποσὸν τῶν 857 περίπου ἑκατομμυρίων πρέπει νὰ ὑποστῇ εἰς τὸ μέλλον περιορισμὸν λόγῳ τῆς γενικῶς παρατηρουμένης σπατάλης τὴν ὁποίαν δὲν ἐδίστασεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀπεικονίσῃ μὲ τὰ μελανώτερα χρώματα καὶ νὰ ζητήσῃ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὄχι μόνον νὰ περικόψῃ τὰς δαπάνας εἰς τὸ προϋπολογιζόμενον ποσόν, ἀλλὰ καὶ πέραν αὐτοῦ. Συνεχίζων λέγει ὅτι αἱ οἰκονομίαι εἶναι μία οὐτοπία καὶ ὅτι μόνον αἱ σπατάλαι πρέπει νὰ καταργηθοῦν.

§61Σ. ΣΤΑΗΣ. Αὐτὴ εἶναι γνώμη ἰδική σας, ὄχι τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐδέχθη τὴν πρότασιν ταύτην ὅτι αἱ οἰκονομίαι εἶναι οὐτοπία.

§62Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ὑπάρχει διαφορὰ ἀντιλήψεως. Ἐγὼ ἐχώρισα τὰς σπατάλας ἀπὸ τὰς οἰκονομίας. Σπατάλη εἶναι ἡ ἐξόδευσις περιττῶν δαπανῶν, ἐνῷ οἰκονομία εἶναι ἡ κατάργησις δαπανῶν οὐχὶ περιττῶν. Π. χ. ἡ κατάργησις τῆς στατιστικῆς εἶναι μία οἰκονομία, ἐνῷ ὁ μὴ διορισμὸς 590 ἀργομίσθων εἶναι μία ἐξοικονόμησις σπατάλης. Μία ἀπὸ τὰς οὐσιώδεις οἰκονομίας, ἥτις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προέλθῃ εἶναι ὁ τρόπος τῆς στεγάσεως τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, διὰ τὰς ὁποίας, πλὴν τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν δημοσίων κτιρίων, δαπανᾶται κατ’ ἔτος τὸ ποσὸν ἄνω τῶν 28½ ἑκατομμυρίων διὰ τὰς Ἀθήνας, καὶ τὸν Πειραιᾶ, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τοῦ σχετικοῦ πίνακος. Ἐνῷ βέβαιον εἶνε ὅτι 2 ἢ 3 ἀπὸ τὰ ἀστικὰ ἀκίνητα τοῦ Δημοσίου, καταλλήλως διασκευαζόμενα εἶναι δυνατὸν νὰ συμπεριλάβουν τὰς πλείστας Κρατικὰς ὑπηρεσίας. Τοῦτο θὰ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα οὐ μόνον ἀνάλογον μείωσιν δαπάνης, ἀλλὰ καὶ τὴν ταχυτέραν καὶ καλυτέραν ἐξυπηρέτησιν τῶν κοινῶν συμφερόντων τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται τὸ Κράτος.

§63Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποῦ νὰ στεγασθοῦν αὗται;

§64Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Εἰς τὰ τετράγωνα τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν καταλλήλως διασκευαζόμενα.

§65Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπ. Οἰκον). Πόσον ὑπολογίζετε τὴν δαπάνην τῆς τοιαύτης διασκευῆς; Φρονῶ, ὅτι εἰς τὰ ζητήματα τῶν οἰκονομιῶν πρέπει νὰ δίδωνται πληροφορίαι μετὰ τῆς μεγαλυτέρας ἀκριβείας. Ὅταν λέγωμεν ὅτι ὑπάρχουν οἰκονομίαι, πρέπει νὰ διαφωτίζωμεν τὸν λαὸν περὶ αὐτῶν, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει προκαλεῖται καὶ δικαίως ἐξέγερσις. Ὅταν ὑπολογίσετε τί θὰ ἐξοδεύσωμεν διὰ τὴν στέγασιν τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν θὰ ἴδετε ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν οἰκονομίας 28 ἑκατομμυρίων καὶ μάλιστα πρὸ τῆς παρελεύσεως μιᾶς τριετίας. Ἤθελα νὰ διευκρινίσητε, ἐὰν δύναται νὰ γίνῃ ἡ οἰκονομία αὕτη ἀπὸ τῆς παρούσης ἢ τῆς προσεχοῦς χρήσεως.

§66Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐγὼ δὲν εἶπα ὅτι θὰ γίνουν ἀμέσως αἱ οἰκονομίαι αὗται. Ἐγὼ μάλιστα ἐτόνισα, ὅτι οἰκονομίαι δὲν δύνανται νὰ γίνουν. Εἶπα μόνον, ὅτι δύναται νὰ περικοπῇ πᾶσα σπατάλη, καὶ ὅτι διὰ τὴν στέγασιν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ δαπανῶνται 30 ἑκατομμύρια ἐτησίως, ἐνῷ ἠδύναντο αἱ δημόσιαι αὗται ὑπηρεσίαι νὰ στεγασθοῦν εἰς ἓν ἢ δύο τετράγωνα τοῦ Δημοσίου. Δὲν θὰ ὁμιλήσωμεν περὶ τῶν ἀργομίσθων. Τὸ χρόνιον τοῦτο νόσημα εἶναι ἀτυχῶς ἀδύνατον νὰ θεραπευθῇ ἄλλως παρὰ διὰ τῆς διοικητικῆς ἱκανότητος τῶν ἑκάστοτε ὑπουργῶν. Φρονοῦμεν, ὅτι πρέπει ἰδιαιτέρως νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν καθ’ ὅλα ἀξίων καὶ μορφωμένων ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους ἔχει τὴν τύχην ν’ ἀπαριθμῇ τὸ Κράτος μεταξὺ πλείστων ἀνικάνων καὶ περιττῶν δημοσίων λειτουργῶν Τοὺς ὑπαλλήλους τούτους κινδυνεύει τὸ Κράτος ν’ ἀπολέσῃ λόγῳ τῆς ὅλως ἀνεπαρκοῦς καὶ δυσαναλόγου πρὸς τὰς προσφερομένας ὑπηρεσίας καὶ τῆς ἀπαιτουμένης παραστάσεως ἀμοιβῆς των. Ὁ Νομάρχης λαμβάνει μετὰ τῶν ἐξόδων του παραστάσεως 7.500 μηνιαίως, ὁ προϊστάμενος Διευθύνσεως Ὑπουργείου περὶ τὰς 5500 καὶ ὁ τμηματάρχης περὶ τὰς 4300, ἐνῷ ὁ εὐτελέστερος τῶν ἀργομίσθων περὶ τὰς 2000 δραχμὰς μηνιαίως. Τὰ ποσὰ ταῦτα διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῶν ὑπουργείων τῶν Οἰκονομικῶν, Ἐσωτερικῶν, Συγκοινωνίας καὶ Ἐξωτερικῶν αὐξάνονται κατὰ 3)10 ἕνεκα τοῦ γνωστοῦ ἐπιδόματος. Οἱ τεχνικοὶ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνίας ἀμείβονται ὁπωσδήποτε ἀνθρωπινώτερον, λαμβάνοντες ἐξαιρετικῶς ἐπὶ πλέον τὰ ⅔ τοῦ μισθοῦ των. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους οὔτε νομάρχας, οὔτε τμηματάρχας, οὔτε διευθυντὰς ὑπηρεσιῶν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν εἰς τὸ ὕψος τῆς θέσεώς των, οὔτε φορολογικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς των. Οἱ 200–300 ἀνώτεροι ὑπάλληλοι, οἱ ἀποτελοῦντες τὰ νεῦρα τῆς ὅλης ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, πρέπει ν’ ἀμειφθῶσιν ἐξαιρετικῶς, ἵνα καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσωμεν διοίκησιν ἐξυπηρετοῦσαν τὰ πραγματικὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν.

§67Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἤθελα νὰ διευκρινίσητε τὴν ἔννοιαν τῆς λέξεως ἀργομίσθου.

§68Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἡ ἐρώτησίς μου ἔχει αὐτὴν τὴν ἔννοιαν. Ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ κυβέρνησις συντηρεῖ ὑπαλλήλους διὰ κομματικὰς ὑπηρεσίας χωρὶς νὰ ὑπάρχωσι ὑπηρεσιακαὶ ἀνάγκαι; Ἐὰν ἀποδίδετε αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τότε πράγματι εἶναι ἀργόμισθοι. Ἢ ἀποδίδετε τὴν ἔννοιαν ὅτι ὑπάρχουν ὑπάλληλοι κατέχοντες ὀργανικὰς θέσεις ἀλλὰ λόγῳ τοῦ προσώπου αὐτῶν δὲν ἐργάζονται;

§69Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ὁμιλῶν περὶ ἀργομίσθων, ὡμίλησεν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι οἱ ὀργανισμοὶ τῶν ὑπουργείων εἶναι τοιοῦτοι ὥστε νὰ πλεονάζουν οἱ ὑπάλληλοι. Δὲν ἤθελε νὰ ἐπικρίνῃ τὴν κυβέρνησιν ὅτι συντηρεῖ ὑπαλλήλους διὰ κομματικοὺς λόγους.

§70Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἀκριβῶς αὐτὸ λέγω.

§71Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Αὐτὴν τὴν διευκρίνισιν ἤθελα.

§72Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τῶν ὅσων εἴπομεν ἀνωτέρω διὰ τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους, νομίζω ὅτι καὶ ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ ζήτημα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ὅταν πανταχόθεν βλέπομεν νὰ γίνεται προσπάθεια τῆς καλυτερεύσεως τῶν ὅρων τῆς ἐργασίας διὰ τοὺς ἐργάτας καὶ δι’ αὐτοὺς τούτους τοὺς ἰδιωτικοὺς ὑπαλλήλους, τὸ Κράτος πρέπει νὰ δώσῃ ἐν πρώτοις τὸ καλὸν παράδειγμα τοῦ καλοῦ ἐργοδότου. Δὲν εἶναι δικαιολογία, κύριοι Συνάδελφοι, νὰ λέγεται, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ μέσα τοῦ Κράτους δὲν τῷ ἐπιτρέπουσι νὰ ἱκανοποιήσῃ ὅσας τῶν ἀξιώσεων τῶν ὑπαλλήλων του νομίζει δικαίας. Τὰ μέσα δύναται ἄλλοθεν νὰ τὰ εὕρῃ. Δύναται νὰ τὰ εὕρῃ διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν ρουσφετολογικῶς διοριζομένων καὶ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἱκανοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀργομίσθων, οἵτινες μαστίζουσιν ἀκόμη ἐπαισθητῶς τὴν τάξιν τῶν ὑπαλλήλων. Τὸ Κράτος δύναται ἐν ἀνάγκῃ καὶ νὰ παύσῃ μερικοὺς ἀπὸ τοὺς ὑπάρχοντας ὑπαλλήλους, ἐφόσον δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ τοὺς διατηρήσῃ κατ’ οὐδένα ὅμως τρόπον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ στερήσῃ ὅσους ὑπαλλήλους ἀπασχολεῖ τῶν ὅσων αὐτὸ τοῦτο ἀναγνωρίζει ὅτι ἔχουν ἀνάγκην διὰ τήν διατήρησίν των. Μὲ αὐτὰ δὲν θέλω νὰ δικαιολογήσω τὴν στάσιν ἐνίων ἐκ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἵτινες προέβησαν εἰς ἐκδηλώσεις θιγούσας κατὰ πρώτιστον λόγον αὐτοὺς τούτους, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχει ἀνατεθῇ ἡ διαφύλαξις τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κράτους. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τῆς ἐπαναλήψεως τοιούτων λυπηρῶν σκηνῶν, ἐλπίζω ὅμως ἐπίσης ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ μεριμνᾷ προκαταβολικῶς περὶ ὅσων εἶπον ἀνωτέρω, ὥστε νὰ μὴ παρέχηται ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἐπιλαμβάνεται τοῦ πράγματος μόνον ὅταν μερικοὶ ἀσυγχώρητοι θορυβοποιοὶ νομίσουν ὅτι τοιαῦτα σοβαρὰ ζητήματα εἶναι δυνατὸν νὰ λύωνται ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ὀχλαγωγίας. 15) Ἐποικισμός. — Δραχ. 15.540.000. Καλυτέρα ὀργάνωσις τοῦ Ταμείου Ἐποικισμοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκμηδενίσῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο, κατὰ τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας. 16) Περίθαλψις καὶ ἐγκατάστασις προσφύγων. — Προϋπολογίσθησαν δραχμαὶ 117,565,000, ἤτοι τὸ 1,32% τῶν ὅλων ἐξόδων. 17) Ἀνταλλαγὴ πληθυσμῶν. — Δραχ. 60.402.750. 18) Τουρκικὸς συμψηφισμός: Δραχ. 191.500.000. — Πρόκειται περὶ τοῦ ἰσοτίμου τῶν 500.000 λιρῶν Ἀγγλίας, τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὸν ἑπόμενον προϋπολογισμόν, ἐφόσον ἀποτελεῖ ἐφ’ ἅπαξ ἐγγύησιν πρὸς τὴν Τουρκίαν τῆς ἀξίας τῶν ἀνταλλαξίμων τουρκικῶν κτημάτων ἐν Ἑλλάδι ὑπὲρ τὰ ἑλληνικὰ ἐν Τουρκίᾳ τοιαῦτα. Κατὰ πᾶσαν πιθανότητα μάλιστα τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐφόσον κατὰ τὰς πληροφορίας μας, ἡ ἐκτίμησις τῶν ἐν Τουρκίᾳ συμψηφισθησομένων ἑλληνικῶν κτημάτων θὰ ἀποδειχθῇ κατὰ πολὺ ἀνωτέρα τῶν ἐν Ἑλλάδι τουρκικῶν τοιούτων. 19) Δάνεια πρὸς τρίτους: Δραχ. 597,246,161.— Ἀναγράφεται μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο, διότι τὰς ἐκτάκτους ἀποσβέσεις περιελάβομεν εἰς τὰς ὁμάδας τοῦ Δημοσίου Χρέους. 20) Βελτίωσις περιουσίας: Δραχ. 10.000.000. 21) Ἀποθεματικόν: Δραχ. 350.000.000. Ἤτοι σύνολον ἐξόδων 8.878.331.543. Εἰς τὸ ἐκτυπωθὲν τὴν 29 Αὐγούστου σχέδιον τῆς εἰσηγήσεώς μου ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, ἔγραφον (σελ. 11) ὅτι ἅπασαι αἱ ἐπιτευχθεῖσαι ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν οἰκονομίαι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπισωρευθῶσι καὶ θὰ εἴχομεν, ἐκ τοῦ λόγου τούτου, διαρροὴν ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς θὰ ὑπερέβαινε τὰ 108 ἑκατομμύρια. Ἡ πρόβλεψις ἐκείνη ἐπηλήθευσεν, ἀτυχῶς, καὶ ἡ ἐκ τοῦ λόγου τούτου διαρροὴ ἀνῆλθεν εἰς 165 ἑκατ. Τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον θὰ βαρύνῃ τὸ ἀποθεματικόν, διότι διὰ τῶν ἐπενεχθεισῶν αʹ καὶ βʹ μεταβολῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐζητήθησαν πιστώσεις πρὸς ἀναπλήρωσιν δαπανῶν μὴ ὑποκειμένων εἰς περιορισμὸν λόγῳ τῆς φύσεώς των, αἵτινες ἀνέρχονται εἰς 128 περίπου ἑκατομ. Ἐζητήθησαν ἐπίσης ἕτερα 40 ἑκατ. πρὸς πλήρωσιν ἄλλων ἐκτάκτων ἀναγκῶν. Ἐκ τούτου βλέπομεν ὅτι τὸ ἐκ 350 ἑκατομμυρίων ἀποθεματικὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξηντλήθη σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου καὶ δὲν ἀπομένει παρὰ τὸ 61.813.479 εἰς τὸ ἐνεργητικόν του. Μὲ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς πληροφοροῦμαι, ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς πρόκειται νὰ ζητήσῃ τὴν ἔγκρισιν καὶ ἑτέρων πιστώσεων 130 περίπου ἑκατομμυρίων, αἵτινες πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνουν ἀπ’ εὐθείας τὸν προϋπολογισμόν. Ἀμφιβάλλω ἐὰν θὰ εἶναι αἱ τελευταῖαι καὶ μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν ταύτην περατῶ τὰς ἐπὶ τῶν ἐξόδων γενικάς μου παρατηρήσεις. Εὐτυχεῖς καὶ ἀτυχεῖς πόλεμοι, ἐμφύλιοι σπαραγμοί, οἵτινες, ὅσον καὶ ἂν εἶναι ἀποκαρδιωτικοί, ἀποτελοῦν φαινόμενον τοῦ ὁποίου σπανίως δύνανται νὰ διαφύγουν λαοὶ παλλόμενοι ἀπὸ τὰ ζωηρὰ καὶ ἐνθουσιώδη αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα διακρίνουν τοὺς Ἕλληνας, ὡς καὶ ἡ ἱερὰ ὑποχρέωσις τὴν ὁποίαν ἔχομεν ν’ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς καταστραφέντας ἀδελφοὺς ἡμῶν, ἀποτελοῦν τὴν τεραστίαν προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν τελευταίαν 15ετίαν. Δὲν θὰ ὁμιλήσωμεν ἐνταῦθα περὶ τοῦ ἠθικοῦ μέρους τῆς προσπαθείας ταύτης, ἥτις μεταβάλλει τὴν Ἑλλάδα εἰς κολοσσὸν ἀντοχῆς. Περιοριζόμεθα εἰς τὸ νὰ ἀναφέρωμεν τὴν ὑλικὴν προσπάθειαν ἥτις, μεταφραζομένη εἰς ἀριθμούς, ἀνέρχεται εἰς 163.500.000 λίρας Ἀγγλίας, ἐξ ὧν τὰ 139.500.000 λιρῶν Ἀγγλίας ἢ δραχ. χρυσῶν 3.487.500.000 τὸ Ἔθνος ἐξεῦρε καὶ ἐδαπάνησεν ἐκ τῶν ἰδίων αὐτοῦ πόρων. Ὁ μοναδικὸς οὗτος ἀριθμὸς δύναται ἀρκετὰ εὐγλώττως νὰ ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ ὑπηρεσία τοῦ Δημοσίου μας Χρέους ἀπορροφᾷ ἤδη πλέον τῶν 25% τῶν πόρων μας, ὡς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀνατεθείσης ἡμῖν τῆς γενικῆς εἰσηγήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐθεωρήσαμεν καθῆκόν μας νὰ ἐνδιατρίψωμεν ἰδιαιτέρως ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου. Κατ’ ἀρχὰς ὑπεθέσαμεν ὅτι αἱ μέχρι τοῦδε γενόμεναι ἐργασίαι ἐπ’ αὐτοῦ ἠδύναντο νὰ μᾶς παράσχουν τὰ ἀναγκαιοῦντα στοιχεῖα Προϊούσης, ὅμως, τῆς μελέτης μας, ἠναγκάσθημεν νὰ διαπιστώσωμεν, ὅτι οὐδεμία ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων ἐρευνῶν ἠδύνατο ν’ ἀποδώσῃ πλήρη τὴν εἰκόνα τοῦ Δημοσίου Χρέους, τόσον ἀπὸ ἀπόψεως περιεκτικότητος, ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ὑποδιαιρέσεως αὐτοῦ εἰς κεφάλαια. Κατὰ τὴν γνώμην μας, πᾶσα ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου ἢ ὀφειλή, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἀσφαλὲς καὶ βέβαιον τὸ ἀντιστάθμισμα, ἀποτελεῖ μέρος τοῦ Δημοσίου Χρέους, ἀνεξαρτήτως ἐὰν περιλαμβάνεται εἰς τὸ εἰδικὸν κεφάλαιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἢ εἰς ἑτέρας ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους. Προσεπαθήσαμεν ὄχι μόνον νὰ τελειοποιήσωμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐκλαϊκεύσωμεν τὴν μελέτην μας, ὥστε αὕτη νὰ καθίσταται νοητὴ ἀπὸ οἱονδήποτε ἐγγράμματον ἀναγνώστην. Θὰ κρίνητε, μετ’ οὐ πολύ, ἐὰν τὸ σχετικῶς βραχὺ διάστημα, τὸ ὁποῖον ἠδυνήθημεν νὰ διαθέσωμεν εἰς τὴν μελέτην τοῦ Δημοσίου Χρέους, ἀπέδωκεν ἱκανοποιητικὰ ἀποτελέσματα ἢ ἐὰν ἡ ὅλη ἀνασκόπησις αὐτοῦ χρήζει πλειοτέρας τελειοποιήσεως. Θὰ συνιστῶμεν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸν διορισμὸν εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις θὰ ἔπρεπε ν’ ἀναλάβῃ τὴν μεθοδικωτέραν τακτοποίησιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Δημοσίου Χρέους. Τὴν ἐπὶ τοῦ Δημοσίου Χρέους ἀνασκόπησίν μας διῃρέσαμεν εἰς 15 ἐν ὅλῳ πίνακας. Οἱ δέκα πρῶτοι συνετάγησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ποιότητος ἢ τοῦ νομίσματος εἰς τὸ ὁποῖον συνήφθη ἕκαστον χρέος. Ὁ ἑνδέκατος περιλαμβάνει τὴν γενικὴν ἀνακεφαλαίωσιν τοῦ Δημοσίου Χρέους κατὰ τὴν 31 Μαρτίου 1927. Ὁ δωδέκατος τὴν ἀναγωγὴν αὐτοῦ εἰς λίρας Ἀγγλίας καὶ Δραχμὰς ἐπὶ τῇ σημερινῇ περίπου τρεχούσῃ ἀξίᾳ τοῦ συναλλάγματος. Καὶ οἱ τρεῖς τελευταῖοι προοπτικὰς τῶν αὐξομειώσεων τοῦ Δημοσίου Χρέους κατὰ τὰ ἔτη 1928–1931. Ἕκαστος τῶν πινάκων τούτων συνοδεύεται ἀπὸ παρατηρήσεις, αἵτινες βοηθοῦσι τὸν ἀναγνώστην ἐπὶ ὅσων σημείων οἱ ξηροὶ ἀριθμοὶ ἦτο δυνατὸν νὰ γεννήσωσιν ἀπορίας. Ὁ ὑπ’ ἀριθ. 1 πίναξ ἀφορᾷ τὸ εἰς Λίρας Ἀγγλίας πάγιον χρέος μας, εἰς τὸ ὁποῖον συμπεριελήφθησαν καὶ τὰ τελευταίως διακανονισθὲν πολεμικὸν Ἀγγλικὸν τοιοῦτον καί τινα ἄτοκα γραμμάτια τῆς Βρεττανικῆς Κυβερνήσεως ἀνερχόμενα εἰς Λίρας Ἀγγλίας 97.840, τὰ ὁποῖα παραδόξως ἐξῃρέθησαν τοῦ διακανονισμοῦ. Εἰς τὸν πίνακα τοῦτον δὲν συμπεριλαμβάνεται τὸ ἔκτακτον χρεωλύσιον τῶν παλαιῶν εἰς χρυσὸν δανείων μας, τὸ ὁποῖον ἡ μὲν Δ.Ο.Ε. ὑπολογίζει, κατὰ πρωτοφανῆ καὶ παράδοξον λογικήν, εἰς Λ. Σ. 593.000 ἐνῷ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Δημοσίου Χρέους, συμφώνως μὲ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ σχετικοῦ νόμου, εἰς Λ. Σ. 263.000.— Ἡ διαφορὰ τοῦ Δημοσίου μετὰ τῆς Δ.Ο.Ε. εἶναι γνωστὴ, ὥστε περιττὸν εἶναι νὰ ἐνδιατρίψωμεν ἐπ’ αὐτῆς, ἐφόσον ἄλλως τε τὸ ζήτημα παρεπέμφθη εἰς διαιτησίαν. Συμφώνως μὲ τοὺς ἐν τῷ πίνακι τούτῳ ἀριθμούς, τὸ μὲν ὑπόλοιπον τοῦ ὀφειλομένου κεφαλαίου τὴν 31 Μαρτίου 1927 ἀνέρχεται εἰς Λ. Σ. 59.366.740, ἡ δὲ ὑπηρεσία του κατὰ τὸ τρέχον ἔτος εἰς Λ. Σ. 2.632.266.15.— Ἐὰν εἰς ταῦτα συνυπολογίσωμεν καὶ τὸ δι’ ἔκτακτα τοκοχρεωλύσια ὑπὸ τῆς Δ.Ο.Ε. ἀπαιτούμενον ποσόν, ἔχομεν Λ. Σ. 3.225.266.15, ἐὰν δὲ τὸ πραγματικῶς ὀφειλόμενον καὶ ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Δημοσίου Χρέους ὑπολογιζόμενον, τότε ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐν τῷ πίνακι τούτῳ χρεῶν θ’ ἀνέλθῃ μόνον εἰς Λ. Σ. 2.895.266.15.— Ὁ ὑπ’ ἀριθ. 2 πίναξ περιλαμβάνει τὸ εἰς φράγκα Γαλλικὰ πάγιον χρέος μας, τοῦ ὁποίου τὸ μὲν ὑπόλοιπον τὴν 31 Μαρτίου 1927 ἀνέρχεται εἰς 168.389.008, ἡ δὲ ὑπηρεσία του διὰ τὸν τρέχον ἔτος εἰς 5.597.112.— Ἐπ’ αὐτοῦ οὐδὲν εἰδικῶς ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν. Ὁ ὑπ’ ἀριθ. 3 πίναξ φέρει τὸ ὑπόλοιπον τῶν εἰς Δολλάρια ὀφειλομένων εἰς 30.955.100, τὴν δὲ ὑπηρεσίαν αὐτοῦ εἰς 4.093.717. Ὁ ὑπ’ ἀριθ. 4 πίναξ ἀναβιβάζει τὰ εἰς χαρτονόμισμα πάγια δάνεια εἰς Δραχμὰς 5.328.530.109 καὶ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν διὰ τὸ τρέχον ἔτος εἰς δραχμὰς 556.810.410. 25. Εἰς τὸν πίνακα τοῦτον περιελήφθη καὶ τὸ ἐξ 800 ἑκατομμυρίων δάνειον 8% 1927 τὸ προοριζόμενον διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, ἐφ’ ὅσον ἡ ὑπηρεσία του ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀπὸ τοῦδε. Ἐννοεῖται ὅτι τὴν παροῦσαν χρῆσιν βαρύνει μόνον τὸ ἐπιτόκιον τῆς βʹ ἑξαμηνίας, διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἀνεγράφησαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως ταύτης ἀντὶ 64, μόνον 32 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ὁ ὑπ’ ἀριθ. 5 πίναξ ἀφορᾷ τὰ χρέη τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἅτινα δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς παγιωθέντα κατόπιν τῆς ὑπογραφείσης μετ’ αὐτῆς συμβάσεως τῆς 23 Μαΐου 1927, δι’ ἧς προβλέπεται ἡ ἐτησία ἐξυπηρέτησις τούτων διὰ δραχ. 150 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ παρακρατῇ ἡ Τράπεζα ἐκ τοῦ γνωστοῦ ποσοστοῦ τῶν 20%. Τὰ χρέη ταῦτα, ἀνερχόμενα εἰς δραχμὰς 674.112.198, ἠδύναντο νὰ περιληφθῶσι καὶ εἰς τὸν προηγούμενον πίνακα· προετιμήσαμεν ἐν τούτοις τὴν ἀναγραφήν των εἰς ἰδιαίτερον πίνακα. Εἰς τὸν πίνακα τοῦτον δὲν συμπεριελήφθησαν τὰ 467 ἑκατομμύρια περίπου, τὰ ὁποῖα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατέβαλεν εἰς μετρητὰ εἰς τοὺς ἀνταλλαξίμους πρόσφυγας, μέχρι τοῦδε, ἔναντι μέρους τῶν ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου ἀπαιτήσεών των, καθ’ ὅτι ἐλπίζομεν ὅτι ἡ ἐγκαταλειφθεῖσα περιουσία τῶν Μωαμεθανῶν ἐν Ἑλλάδι θὰ καλύψῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν προσφυγικῶν ἀπαιτήσεων, τὰς ὁποίας πληρώνει ἡ Τράπεζα τῇ ἐγγυήσει τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ὁ ὑπ’ ἀριθ. 6 πίναξ περιλαμβάνει τὸ εἰς δραχμὰς κυμαινόμενον χρέος γενικῶς. Διερωτώμεθα ἀκόμη ἐὰν καλῶς ἐπράξαμεν, συναθροίσαντες εἰς τὸ πίνακα τοῦτον μαζὶ μὲ τὰ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τραπεζογραμμάτια καὶ τὸ πάσης φύσεως κυμαινόμενον χρέος, ὡς τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἀλληλοχρέου πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν Λογαριασμοῦ, τὰ παλαιὰ ἔντοκα γραμμάτια τοῦ Δημοσίου Ταμείου, τὰ ἔντοκα γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, διαφόρους ἀνεκκαθαρίστους ὀφειλάς, λογαριασμοὺς ὑπὲρ τρίτων καὶ τὰ ἐλλείμματα, τέλος, τῶν προϋπολογισμῶν τῶν παρελθουσῶν χρήσεων. Πολλὰ ἐκ τῶν ἐν τῷ πίνακι τούτῳ ποσῶν διαρκῶς μεταβάλλονται, εὑρίσκονται ὑπὸ διακανονισμὸν ἢ θὰ διακανονισθῶσι διὰ τοῦ μελετωμένου γενικωτέρου δανειακοῦ μηχανισμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον πρόκειται μετ’ οὐ πολὺ νὰ καταφύγωμεν. Διὰ τοῦτο ἀνεγράψαμεν ταῦτα ὡς εἶχον τὴν 31 Μαρτίου 1927 καὶ τὰ ἐρρίψαμεν εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν κάλαθον. Τὸ σύνολον τοῦ οὕτως ὑπολογιζομένου εἰς δραχμὰς κυμαινομένου χρέους ἀνέρχεται εἰς δ. 536.251.351. Ἐκ τούτων τὰ 2.819.840.630 ἀντιπροσωπεύουν τὸ ἀκάλυπτον ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χαρτονόμισμα, τὰ δὲ 610.067.500 τὰ ἐκδοθέντα τραπεζογραμμάτια ἐπὶ τῶν μήπω πραγματοποιηθεισῶν πολεμικῶν πιστώσεων (πλὴν τῆς Ἀγγλίας). Ὁ ὑπ’ ἀριθ. 8 πίναξ περιλαμβάνει τὸ εἰς ξένα νομίσματα κυμαινόμενον χρέος, ἀνερχόμενον εἰς Λ. Σ. 11.752. —, Δολλάρια 5.331 καὶ Λίρας Τουρκίας 1.842.051. Ὁ ὑπ’ ἀριθ. 7 πίναξ περιλαμβάνει τὴν ἀνάλυσιν τῆς συνδρομῆς τοῦ Δημοσίου πρὸς τοὺς Σ.Ε.Κ. ἐκ δραχ. 241. 579.495.—. Ὡς ὅμως ἀναγράφεται ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ σημειώσει τοῦ πίνακος τούτου, εἰς τὴν ἀνακεφαλαίωσιν τοῦ Δημοσίου χρέους ὑπελογίσθησαν μόνον δραχμαὶ 115.379.960. Τοῦτο δὲ διότι ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν δραχμῶν 241.579.495 ἀφαιροῦνται δραχμαὶ 142.795.935 (ἰσότιμον Δολλαρίων 1. 784.924,19 διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου τοῦ Βελγικοῦ Ὁμίλου), αἵτινες συμπεριλαμβάνονται εἰς τὸν ὑπ’ ἀριθ. 3 πίνακα, προστίθενται δὲ δρχ. 8.299.650 (ἀντ. Λ. Σ. 21.558 —διὰ συναλλαγματικὰς πρὸς τὸν οἶκον S. T. E. G.) καὶ δραχ. 6.294.750 (ἀντίτιμον Λ. Σ. 16.350.—.—ὑποχρ. πρὸς τὸν οἶκον Σκόντα), αἵτινες δὲν ἀναγράφησαν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Πρέπει κατὰ συνέπειαν νὰ σημειωθῇ αὔξησις τοῦ ἐλλείμματος, ἐκ τοῦ λόγου τούτου κατὰ δραχμὰς 14.594.403. Ὁ πίναξ ὑπ’ ἀριθ. 9 περιλαμβάνει τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου ἐκ προμηθειῶν δι’ ὑποβρύχια καὶ ὁδοστρωτῆρας, διὰ τὰ ὁποῖα βαρύνονται οἱ εἰδικοὶ προϋπολογισμοὶ τῶν Ὑπουργείων Ναυτικῶν καὶ Συγκοινωνίας. Τὸ ὑπόλοιπον τῶν ὑποχρεώσεων τούτων ἀνήρχετο τὴν 31 Μαρτίου 1927 εἰς Λ. Σ. 332.285 7, ἡ δὲ ὑπηρεσία των διὰ τὸ τρέχον ἔτος εἰς Λ. Σ. 47.410. Τέλος ὁ ὑπ’ ἀριθ. 10 πίναξ περιλαμβάνει τὰ πρὸς διακανονισμὸν πολεμικὰ χρέη τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὴν Γαλλίαν, ἀνερχόμενα εἰς δολλάρια 15.000.000 καὶ φράγκα Γαλλικὰ 38.000.000. Τὰ χρέη ταῦτα δὲν ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ συμπεριλάβωμεν εἰς τὴν ἀνακεφαλαίωσιν τοῦ Δημοσίου Χρέους, διότι ἐκκρεμοῦσι σοβαραὶ ἀνταπαιτήσεις μας ἀπέναντι τῶν δύο τούτων Κρατῶν. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸν διακανονισμὸν τῶν εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας λόγῳ πολεμικῶν χρεῶν ὀφειλομένων ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ποιά τις πρόβλεψις διὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη, περὶ τῆς ὁποίας κατωτέρω θέλομεν ὁμιλήσῃ. Ὡς πρὸς τὸν διακανονισμὸν τῶν μετὰ τῆς Γαλλίας πολεμικῶν μας χρεῶν, οὐδεμία θετικὴ πρόβλεψις εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, κατόπιν παραπομπῆς τοῦ ζητήματος εἰς διαιτησίαν ὑπὸ τοὺς γνωστοὺς ὅρους. Ἐκ τῆς ἐκβάσεως ταύτης θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ὀφειλὴ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως ἢ τανάπαλιν. Ἡ ἀντικειμενικότης τῆς παρούσης μελέτης δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς κρίσεις ἐπὶ τῆς ἐπιτευχθείσης κατ’ ἀρχὴν συμφωνίας καὶ διὰ τοῦτο περιοριζόμεθα εἰς τὴν μνείαν αὐτῆς. Κατ’ αὐτήν, παρὰ τὰς ὑπαρχούσας ἔνθεν κἀκεῖθεν ἀντιρρήσεις, ἀπεφασίσθη ὅπως τὰ ὀφειλόμενα ποσὰ ἐκ μέρους καὶ τῶν δύο Κρατῶν ὑπολογισθῶσιν εἰς φράγκα χρυσᾶ. Οὕτω ἀνεγνωρίσθη ὅτι ἡ Γαλλία ὀφείλει πρὸς ἡμᾶς: 1) Διὰ καταβληθέντα ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἐν Μακεδονίᾳ Γαλλικῶν Στρατευμάτων μετὰ τῶν τόκων μέχρι τῆς 1ης Σεπτεμβρίου 1927 φράγκα χρυσᾶ 408.133.000. 2) Ἐκ τῶν προξενηθεισῶν ζημιῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου παρὰ τῶν Γαλλικῶν στρατευμάτων σὺν τοῖς τόκοις φράγκα χρυσᾶ 68.404.000. Ἤτοι ἐν ὅλῳ φράγκα χρ. 476.537.000. Ἐξ ἄλλου ἀνεγνωρίσαμεν ὅτι ὀφείλομεν πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν: 1) Διὰ μετρητὰ ἐκ 44 ἑκατ. πρὸς 5% μέχρι 1ης Σεπτεμβρίου 1927 φράγκα χρυσᾶ 75.565.000. 2) Διὰ τὸ παραχωρηθὲν ὑλικὸν πολέμου κατὰ τὸ 1916 σὺν τοῖς τόκοις ὅπερ ἦτο, συμφώνως μὲ τὴν εἰδικὴν σύμβασιν, ἀμέσως πληρωτέον φρ. χρ. 89.000.000. Ἤτοι ἐν ὅλῳ φρ. χρ.: 164.565.000. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀντίτιμον τοῦ παραχωρηθέντος ἡμῖν ὑλικοῦ πολέμου κατὰ τὸ 1918, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται μετὰ τῶν τόκων, κατὰ τὰς Γαλλικὰς ἀξιώσεις εἰς φρ. χρ. 593.871.000, παρεπέμφθη εἰς διαιτησίαν καθόσον δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ συμφωνία ἐπὶ τοῦ ποσοστοῦ τῆς ἐκπτώσεως, ἥτις θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, κατὰ τὴν σχετικὴν ρήτραν, ἥτις περιλαμβάνεται εἰς τὸ Συμφωνητικὸν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἡ οὐσία κατὰ συνέπειαν τοῦ ἀποτελέσματος ἀπομένει εἰς τὰς χεῖρας τοῦ διαιτητοῦ. Δὲν συνυπελογίσθη ἐπίσης μεταξὺ τῶν κονδυλίων τοῦ Δημοσίου Χρέους τὸ ποσὸν τῶν Λ. Σ. 500.000, ὅπερ ἐτέθη εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως συνεπεία τῆς τελευταίας κυρωθείσης συμβάσεως, καθ’ ὅσον κατὰ τὰς πληροφορίας μας, τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ συμψηφισμοῦ τῆς ἐν Τουρκίᾳ περιουσίας τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων θὰ καλύψῃ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Δὲν συνυπελογίσθη ἐπίσης τὸ μέρος τοῦ Ὀθωμανικοῦ Χρέους, τὸ ὁποῖον βαρύνει τὴν Ἑλλάδα συμφώνως πρὸς τὴν διαιτητικὴν ἀπόφασιν τοῦ κ. Ε. Μπορὲλ καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἐτησία ὑπηρεσία ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀνέρχεται εἰς Λίρας Τουρκίας 908.000 περίπου, ποσὸν τὸ ὁποῖον θέλει βαίνει μειούμενον ἐφόσον μέρος τοῦ χρέους ἀντιπροσωπευόμενον ὑπὸ ἐντόκων γραμματίων ἐξοφλεῖται ἐντὸς πενταετίας. Τὸ βάρος τοῦτο δὲν συμπεριελήφθη ἐφόσον δὲν καθωρίσθη εἰσέτι τὸ νόμισμα εἰς ὃ θὰ καταβληθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ χρέους. Τοῦτο ἐξαρτᾶται, ὡς γνωστόν, συμφώνως πρὸς τὴν ἐν Λωζάννῃ γενομένην δήλωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐκ τοῦ νομίσματος εἰς ὃ καὶ ἡ Τουρκία θὰ πληρώσῃ τὸ χρέος της. Ἀνακεφαλαιοῦντες τοὺς δέκα τούτους πίνακας, ἔχομεν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει ὁ ὑπ’ ἀριθ. 11 πίναξ. (Ἀναγινώσκει). Ἐὰν τρέψωμεν τὰς εἰς διάφορα νομίσματα ὀφειλάς μας εἰς Λίρας Ἀγγλίας καὶ δραχ. μὲ τὴν τρέχουσαν τιμὴν συναλλάγματος, ἔχομεν τὸ ἐν ᾧ πίνακι 12 ἀποτέλεσμα καθ’ ὃ τὸ μὲν συνολικὸν ὑπόλοιπον τοῦ Δημοσίου Χρέους ἀνέρχεται τὴν 31ην Μαρτίου 1927 εἰς Λ. Σ. 99.654.344 ἢ δραχ. 35.875.563.978. Ἡ δὲ ὑπηρεσία αὐτοῦ διὰ τὴν χρῆσιν 1927–28 εἰς Λ. Σ. 6.460.261 ἢ δραχμὰς 2.325.594.278.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 9 30′ μ. μ.)