1928.02.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 43Η

ΤΗΣ 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6.30 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ἡ ἕνωσις τῶν ἰδιοκτητῶν Μυτιλήνης, μὴ δυναμένη νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεις της, λόγῳ τῶν βαρέων φόρων, ζητεῖ νὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον ὡς οὐδένα ἐκπληροῦν σκοπόν. Τὸ Σῶμα τῶν Πολιτικῶν Μηχανικῶν παραπονεῖται, ὅτι μόνον αὐτὸ δὲν ἐκλήθη ὑπ’ ὄψιν νὰ ἐκφέρῃ γνώμην περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν πρέπει νὰ ἐκτελεσθοῦν τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ὑποβάλλει πρὸς τοῦτο τὰς ἀπόψεις του. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Νικολίτσας καὶ Μαυρομμάτης καταθέτουν τηλ)μα ἐπιτροπῆς κτηνοτρόφων Ζαβέρδας, ἥτις διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐγκατάστασιν Λευκαδίων κτηνοτρόφων εἰς τὸν Ἄκτιον τῆς Βονίτσης. Ὁ λαὸς Ναυπακτίας καὶ τὰ διοικητικὰ Συμβούλια κέντρου Πύργου παρακαλοῦν, νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις περὶ ὁδοποιΐας. Οἱ Συμβολαιογράφοι Λαρίσης παρακαλοῦν ὅπως περιληφθοῦν εἰς τὰς διατάξεις, εἰς ἃς δὲν ἀπαιτεῖται σύμβουλος δικηγόρου, διὰ τὰ ἰδικά των συμβολαιογραφεῖα. Ὁ Σύνδεσμος ἀλληλεγγύης πολιτικῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν συνταξιούχων Κερκύρας παρακαλεῖ ὅπως ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια αἰτήματα τῶν συνταξιούχων συμφώνως πρὸς τὰ ὑποβληθέντα ὑπομνήματα τῶν διαφόρων συνδέσμων. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Κοζάνης παρακαλεῖ, ὅπως ἐπιταχυνθῇ ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῶν εἰς χρυσὸν ἰδιωτικῶν δανείων νομοθετικῶς. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Προσφυγικῆς ὁμάδος ἄνω καὶ κάτω Γιουζαλῆ, διαμαρτύρεται, διότι ἀπὸ τετραετίας εὑρίσκεται ἐν ἐκκρεμμότητι τὸ ζήτημα τῆς χορηγίας εἰς αὐτοὺς καὶ ἄλλης ἐκτάσεως γῆς. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐπιμελητηρίου Κοζάνης παρακαλεῖ, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης. Ἡ ἐν Θεσσαλονίκῃ Ἐθνικὴ Ὀργάνωσις «Παῦλος Μελᾶς» διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἀποφάσεως, δι’ ἧς ἀπαλλοτριοῦται ἡ νομίμως κατεχομένη παρ’ αὐτῆς ἔκτασις ἐν θέσει Χορτατζῆδες. Ἡ Χήρα Μαρία Δ. Χαριλάου ἀντισυνταγματάρχου ὑποβάλλει αἴτησιν, δι’ ἧς παρακαλεῖ ὅπως δοθῇ εἰς τὴν ἀπορφανισθεῖσαν οἰκογένειάν της ἀνωτέρα σύνταξις. Ὁ Ἀστικὸς Σύλλογος ἰδιοκτητῶν Γυθείου διαμαρτύρεται κατὰ πάσης ἀνακινήσεως τοῦ ζητήματος τοῦ ἐνοικιοστασίου. Οἱ Πρόεδροι τῶν Ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων Τριπόλεως παρακαλοῦν, ὅπως παύσουν τὰ πιεστικὰ μέτρα τῶν ἀρχῶν κατὰ τῶν φορολογουμένων, λόγῳ τῆς μεγάλης οἰκονομικῆς δυσπραγίας. Τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον Καπνεργατῶν Δράμας διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην διάλυσιν τῆς ὀργανώσεώς των. Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Κρανιωτάκης καταθέτει ἀναφορὰν μητέρων μαθητῶν καὶ μαθητριῶν Νέας Ἰωνίας καὶ Σαφραμπόλεως διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦν, ὅπως μεταφερθῇ τὸ ἐγκατασταθὲν παρὰ τὸν Συνοικισμὸν Νοσοκομεῖον Φυματικῶν. Ὁ βουλευτὴς Κυκλάδων κ. Μ. Δερλερὲς καταθέτει αἴτησιν τῶν κατοίκων Ἀπειράνθου Νάξου, περὶ κατασκευῆς λιμενικῶν ἔργων ἐν Μουτούσῃ, ἀντὶ τῆς κατασκευῆς ἐναερίου σιδηροδρόμου ἐπιθαλασσίου φορτώσεως. Ὁ βουλευτὴς Σάμου κ. Ν. Βλιάμος καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς Κοινότητος Κοσμαδαίων, αἰτούντων ἀποζημίωσιν παρὰ τοῦ Κράτους, διότι τὰ ὄργανα αὐτοῦ ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς καταδιώξεως τῶν Γιαγιάδων κατὰ τὸν Ἰανουάριον 1916 ἐλεηλάτησαν καὶ ἐπυρπόλησαν τὸ χωρίον ἄνευ ὑπαιτιότητος τῶν κατοίκων, ὧν τινὰς μάλιστα καὶ ἐφόνευσαν. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μπότσαρης καταθέτει αἴτησιν ὁπλαρχηγῶν κατοίκων Ἰωαννίνων παρακαλούντων, ὅπως ἐπεκταθῇ καὶ ἐπ’ αὐτοὺς τὸ χορηγηθὲν καὶ εἰς ἄλλους ὁπλαρχηγοὺς εὐεργέτημα τῆς συντάξεως. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Κουτσοπέταλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ Θηβῶν ζητοῦντος: 1) φορολογικὴν διευκόλυνσιν· 2) ὅπως τὸ Κράτος προμηθεύεται τὸν ἀπαιτούμενον διὰ τὰ κτήνη τοῦ δημοσίου σανὸν παρὰ τῆς Ἑνώσεως τοῦ Συνεταιρισμοῦ καὶ 3) ἀτέλειαν τῶν εἰσαγομένων γεωργικῶν ἐργαλείων καὶ λιπασμάτων. Ὁ βουλευτὴς κ. Ἀλ. Δούλης καταθέτει αἴτησιν τοῦ Ἀθαν. Φωτιάδου παραπονουμένου, διότι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπέρριψεν αἴτησιν ἀπονομῆς συντάξεως διὰ τὸν φόνον τοῦ χωροφύλακος υἱοῦ του Φωτίου Φωτιάδου. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Σήφακας καὶ Α. Μητσοτάκης καταθέτουν τηλεγράφημα τοῦ Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ τοῦ νομοῦ Χανίων παρακαλοῦντας, ὅπως γίνωσιν δεκτὰ διάφορα ἀναφερόμενα αἰτήματά των των. Οἱ μυλωθροὶ τῆς κωμοπόλεως Ἐλαιῶν ὑποβάλλουν αἴτησιν διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦν, ὅπως ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ καὶ παράσχει αὐτοῖς ἀναλόγους ἀποζημιώσεις. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Βονίτσης διαβιβάζει θερμὴν παράκλησιν τῶν δημοτῶν του, ὅπως τὸ Ἄκτιον ἀπαλλοτριωθῇ ὑπὲρ τῶν ἐντοπίων γεωργῶν καὶ κτηνοτρόφων. Ὁ Σύνδεσμος ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου Πατρῶν παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ὅπως καταστήσῃ νόμον τοῦ Κράτους τὴν πρότασιν «πόθεν ἔσχες». Ὁ Νομάρχης Ἡρακλείου διαβιβάζει ψήφισμα τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τοῦ Συνδέσμου Μηχανικῶν παρακαλούντων νὰ μὴ ἀναβληθῇ ἡ συνομολόγησις τῆς Συμβάσεως περὶ ὁδοποιΐας καὶ ἰδιαιτέρως παρακαλοῦν τοὺς Κρῆτας βουλευτὰς νὰ ὑποστηρίξουν ἐν τῇ Βουλῇ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Οἱ κάτοικοι Δυγουδίτσης διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ἐφαρμοσθείσης φορολογίας, περὶ ὑδρεύσεως τῆς Κοινότητος Κορυφασίων εἰς ἣν συμπεριελήφθησαν ἀδίκως καὶ παραλόγως. Ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Σφακίων ὑποβάλλει ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖ τὴν ἐλάττωσιν τῆς ἐμμέσου φορολογίας τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ ἄλλα τινὰ αἰτήματα. Ὁ βουλευτὴς Δ. Μπενάκης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Ἀλυτρώτων Μεσσηνίας, διαμαρτυρομένων, διότι δὲν ἐλύθη ἀκόμη τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως πρὸς ἐγκατάστασιν προσφύγων, καὶ ζητοῦντος τὴν ἄμεσον λύσιν τοῦ ζητήματος πρὸς ἀπεφυγὴν ἀπειλουμένων ἐκτρόπων. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ἀλεξανδρόπουλος καταθέτει τηλεγραφικὴν διαμαρτυρίαν κτηνοτρόφων ἐντοπίων παραχειμαζόντων εἰς περιφερείας Βονίτσης, ζητούντων τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν τῶν λειβαδίων καὶ τὴν ἐγκατάστασιν εἰς αὐτὰ ὡς ἐπίσης καὶ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν ἐγκατασταθέντων Λευκαδίων εἰς γαίας Ἀκαρνανίας. Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης 155000 δραχ. διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἀποθήκης ἐν Πρεβέζῃ πρὸς φύλαξιν ὑλικοῦ καὶ ὁδοστρωτήρων». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει ὁμοίως τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀκατασχέτου τῶν μισθῶν, τῶν συντάξεων κλπ. τῶν ὑπαλλήλων τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἐν γένει ὑπαλλήλων». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Κακουλίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ συντάξεως διατάξεων τοῦ ψηφίσματος τῆς 31–12–26 περὶ ναυτικοῦ συμβουλίου». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ε. Μαχαίρας, Γ. Γεωργιάδης, Γ. Σακκαλῆς καὶ Κ. Ναυπλιώτης ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ τῶν ἄρθρων 10, 17, 20 καὶ 29 τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ΣΠΑΠ συμβάσεως τῆς κυρωθείσης διὰ τῶν Ν.Δ. τῆς 21 Ὀκτωβρίου 1925 καὶ 6 Νοεμβρίου 1295 καὶ τῆς 23 Ἰανουαρίου 1926. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Μπούμπουλης, Ι. Σπετσιώτης καὶ Α. Ἀποστολίδης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου περὶ κυρώσεως τῶν Ν. Δ. περὶ ὑποχρεωτικῆς προσλήψεως ἐφέδρων ὡς ὑπαλλήλων ἰδιωτικῶν ἐπιχειρήσεως. Οἱ κ. κ. Γ. Καφαντάρης (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καὶ Α. Μιχαλακόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν) ὑποβάλουσιν σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 9 Δεκεμβρίου 1927 συνυποσχετικοῦ διαιτησίας μεταξὺ τῆς Γαλλικῆς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ δασῶν νόμων».

§2Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρό τινων ἡμερῶν συνέβη θρασυτάτη ληστεία ἐν μέσῳ τῆς πόλεως Ἄρτης ὑπὸ συμμορίας, ἀπαγαγούσης εἰς τὰ ὄρη εὐϋπόληπτον καὶ φιλόνομον πολίτην, τὸν κ. Καραγκούνην. Τὸ γεγονὸς τοῦτο, Κύριε Πρόεδρε, ἐξήγειρε τὴν κοινὴν γνώμην ὁλοκλήρου τῆς περιφερείας καὶ δὴ τῆς πόλεως Ἄρτης, ἐν μέσῳ τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ ληστεία καὶ οἱ κάτοικοι, συνελθόντες εἰς συλλαλητήριον, διεμαρτυρήθησαν ἐντονώτατα. Εἶναι καιρὸς ἡ Κυβέρνησις νὰ παύσῃ περιοριζομένη εἰς μόνην τὴν καταδίωξιν τῶν φορολογουμένων πολιτῶν καὶ νὰ λάβῃ σύντονα καὶ ἀποτελεσματικὰ μέτρα πρὸς κατάπνιξιν τῆς ληστείας, καὶ ἀφ’ ἑτέρου πρὸς παῦσιν τῆς συνεχιζομένης ἐνεργείας τῶν καταδιωκτικῶν Ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι, ἵνα καλύπτωσι τὴν ἀδράνειαν αὑτῶν, προβαίνουσιν εἰς ἐκτοπίσεις χωρικῶν κατοικούντων εἰς ἀπόστασιν 50 χιλιομέτρων μακρὰν τοῦ τόπου τῆς πράξεως. Καὶ μόνον ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἔγινεν ἡ ληστεία αὕτη ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνέχωνται εἰς αὐτὴν ἄλλοι ἢ μόνον κάτοικοι τῆς πόλεως καὶ συνεπῶς ἐντελῶς ἀδίκως τὰ καταδιωκτικὰ ὄργανα καταπιέζουν τοὺς χωρικούς. Ἀλλὰ καὶ πάλιν παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ σύντονα καὶ ἀποτελεσματικὰ μέτρα, διὰ τὴν παῦσιν τῶν καταδιωκτικῶν μέτρων τῶν τοπικῶν Ἀρχῶν ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου πρὸς κατάπνιξιν τῆς λυμαινομένης τὸν τόπον ληστείας.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συνέχισιν τῆς συζητήσεως περὶ ὁδοποιΐας. Ὁ κ. Ἀλ. Μέρος ἔχει τὸν λόγον.

§4ΑΛ. ΜΕΡΟΣ. Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος, Κύριοι Βουλευταί, ὁ ὁποῖος, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, μετὰ μεγάλης δυσφορίας, ἔβλεπε τὰς συμβάσεις, αἵτινες συνήπτοντο διὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν τὰς ἀνάγκας τῆς Πρωτευούσης καὶ τῶν λοιπῶν μεγάλων πόλεων καὶ ὁ ὁποῖος εἶχεν οὕτω τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἐξαιρετικῆς στοργῆς, ἥτις ἐπεδεικνύετο πρὸς τὰ ἀστικὰ κέντρα, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐναντιωθῇ εἰς μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἔρχεται νὰ ἱκανοποιήσῃ πόθον ζωηρόν, ὄχι μόνον τῶν κατοίκων τῶν πόλεων, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Χώρας. Ὁμολογουμένως ἡ σύμβασις περὶ τῆς ὁδοποιΐας, ἐφόσον τὸ Κράτος δὲν ἔχει τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν ὅπως ἐξ ἰδίων, δηλαδὴ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κατασκευάσῃ τὰς ἀναγκαίας εἰς τὸν τόπον συγκοινωνιακὰς μεγάλας καὶ μικρὰς ἀρτηρίας, εἶναι ἓν μέτρον ἐπαινετὸν καὶ ἐπιβεβλημένον. Ἦτο λοιπὸν δικαιολογημένον τὸ τόσον ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ὁλόκληρος ἡ ἑλληνικὴ Κοινωνία ἐξεδήλωσε διὰ τὸ ζήτημα. Ἤδη, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξετάσωμεν καὶ πρὸς ποίους σκοποὺς καὶ ποίας κατευθύνσεις ἐφανερώθη τὸ ἐνδιαφέρον αὐτὸ τῆς κοινῆς γνώμης. Ἡμεῖς παρατηροῦμεν ὅτι ὁ εἷς τῶν σκοπῶν τούτων στρέφεται εἰς τήν, ὅσον τὸ δυνατόν, ταχυτέραν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως καὶ ἔναρξιν τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας, διὰ τῶν ὁποίων, ὡς ἀνεφέραμεν, πρόκειται νὰ ἱκανοποιηθῇ ἔκδηλος τοῦ λαοῦ ἐπιθυμία, καὶ νὰ ἐξυπηρετηθῶσιν οἰκονομικαὶ ἀνάγκαι τῆς Χώρας μεγάλαι. Δὲν ἀγνοοῦμεν, καὶ ἔχει τοῦτο τονισθῆ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ ἀνεργία ἐν Ἑλλάδι ἔχει λάβει τοιαύτην ἐξάπλωσιν καὶ ἔκτασιν, ὥστε εἴμεθα ὑποχρεωμένοι διὰ παντοίων θυσιῶν νὰ δημιουργήσωμεν ἐργασίας, ὥστε νὰ μετριασθῇ ἡ ἀνεργία καὶ νὰ παρασχεθῇ στοιχειώδης ἀνακούφισις εἰς τὰς τάξεις τοῦ λαοῦ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι πάσχουν. Ὁ δεύτερος σκοπός, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐστράφη ζωηρὸν ἐπίσης τὸ ἐνδιαφέρον τῆς κοινῆς γνώμης, εἶναι τὸ πῶς, κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας, νὰ μὴ σημειωθῶσι καταχρήσεις καὶ μὴ παρασχεθῇ ἔδαφος πρὸς ἐκμετάλλευσιν. Δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἄποψις αὕτη, ἡ ἐνέχουσα τὸν ἠθικὸν χαρακτῆρα, ἀποτελεῖ σήμερον τὸ θέμα γενικῆς συζητήσεως, ὄχι μόνον εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἀπώτατα σημεῖα τῆς Ἑλλάδος. Οὐδὲν ἄλλο συζητεῖται παρὰ τὸ ἐὰν ἡ σύμβασις στηρίζεται εἰς βάσεις ἠθικὰς ἢ μή. Ὑπάρχουν δυστυχῶς κακὰ προηγούμενα, ἀναφερόμενα εἰς ἄλλας συμβάσεις, τὰ ὁποῖα ἀφήνουν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁσάκις πρόκειται νὰ ὑπογραφῇ σύμβασίς τις, συμφέροντα προσωπικὰ καραδοκοῦν νὰ ἐπωφεληθοῦν εἰς βάρος, φυσικά, τῶν συμφερόντων τῆς ὁλότητος. Ἐπὶ τῆς Παγκαλικῆς Δικτατορίας ἐγένοντο ἔκτροπα ἢ τουλάχιστον ἐγράφη ὅτι ἐγένοντο τοιαῦτα — ἀλλὰ τί λέγω, δὲν πρόκειται περὶ φημῶν, ἐφόσον ὑπάρχουν δικαστικαὶ κατηγορίαι, μὲ τὰς ὁποίας ἤδη ἀσχολεῖται καὶ ἡ Εἰδικὴ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἄμοιρος ὑποστάσεώς τινος, ὁ θόρυβος ὁποῖος γεννᾶται πέριξ τῶν κρατικῶν συμβάσεων. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι συντελεῖ εἰς αὐτὸ ἡ ἁμαρτωλότης τῶν συμβάσεων τῶν συναφθεισῶν ἐπὶ Δικτατορίας. Τότε ἐλέγετο, ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἐχρηματίζοντο Ὑπουργοί, καὶ διάφοροι ἄλλοι παράγοντες. Τὰ ἔργα δὲν ἀπεφασίζοντο διὰ νὰ θεραπευθοῦν ἀνάγκαι γενικαί, ἀλλ’ ἁπλῶς διὰ νὰ ἱκανοποιηθῇ ἡ ἰδιοτέλεια ὡρισμένων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι, κακῇ τῇ μοίρᾳ, κατεῖχον τὰ ἡνία τῆς διευθύνσεως τῶν κοινῶν τῆς Πατρίδος. Ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν αὐτὴν καὶ τὰ σχόλια, τὰ ὁποῖα καὶ εἰς τὰς στήλας τῶν ἐφημερίδων εὗρον θέσιν, ἐθεωρήθη δυστυχῶς καὶ λέγεται, ὅτι καὶ ἡ παροῦσα σύμβασις δὲν εἶναι ξένη πρὸς ἰδιοτελεῖς ἐπιδιώξεις. Καὶ ἦτο ἑπόμενον, εὐθὺς ὡς ἀνηγγέλθη ὅτι πρόκειται νὰ λυθῇ τὸ περίφημον ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας, τὸ Κοινὸν νὰ καταληφθῇ ὑπὸ δυσπιστίας καὶ ὑποψιῶν, πολὺ δὲ περισσότερον τοῦτο, καθόσον καταλλήλως ἔχουν διασπαρῆ φῆμαι ὅτι εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, ἐπιζητεῖται πρὸ παντὸς ἐκμετάλλευσις. Τοιουτοτρόπως, ἡ ὑπόθεσις τῆς ὁδοποιΐας καθίσταται ζήτημα ἠθικῆς, καὶ διὰ τὸ Κράτος καὶ δι’ ὅλους ὅσοι διαχειρίζονται τὰ πράγματα τῆς Χώρας. Ἂς μὴ τὸ ἀποκρύπτομεν: Μέσα εἰς τὰς λαϊκὰς μάζας δὲν συζητεῖται πλέον, ἐὰν θὰ γίνουν δρόμοι, ἀλλὰ τὶ θὰ ὠφεληθῇ τὸ Α ἢ Β ἐπίσημον πρόσωπον ἐκ τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Αὐτὸ δὲ εἶναι ἐγκληματικὸν καὶ μαρτυρεῖ πόσον κακὸν ἐπροξένησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, εἰς τὸ παρελθόν, ἔκαμαν διὰ τῶν αἰσχρῶν πράξεών των, νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔργα, χωρὶς νὰ σημειωθοῦν καταχρήσεις καὶ μάλιστα ἐκ μέρους αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι κατέχουν ἀνώτερα τῆς πολιτείας ἀξιώματα. Ἀντιλαμβάνεσθε, κύριοι βουλευταί, ὅταν αἱ φῆμαι τῆς ὑποψίας λαμβάνουν τοσαύτην ἔκτασιν, πόσον ἐκπίπτουν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, οἱ τεταγμένοι νὰ κυβερνῶσι τὸ Κράτος αὐτό. Κατόπιν αὐτῶν ἡ συζήτησις προσλαμβάνει τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἐλέγχου τῶν λεγομένων, ἑνὸς ἐλέγχου, ὁ ὁποῖος δέον νὰ καταστῇ αὐστηρὸν διϋλιστήριον, διὰ νὰ ἀποσαφηνισθῇ, ἐὰν πράγματι ἡ σύμβασις τῆς ὁδοποιΐας περικλείει, καὶ ἴχνος ἔστω, ἰδιοτελείας, ἤ, ἐὰν ἐνεπνεύσθη ἀπὸ εἰλικρινὲς καὶ ἄδολον ἐνδιαφέρον, πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ γενικοῦ καλοῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, διότι αὐτὸ κυρίως ἀπασχολεῖ καὶ τὴν κοινὴν γνώμην. Ἐὰν ἀφήσωμεν ἄθικτον τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος κινεῖται ἀπὸ ἰδιοτέλειαν καὶ ὅτι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀποφασίζονται, γίνονται πρὸς χρηματισμὸν αὐτῶν τῶν ἐπισήμων ἢ τῶν προσκειμένων πρὸς αὐτούς, τότε θέλει μορφωθῇ ἡ γνώμη, ὅτι ὁ τόπος αὐτὸς κατήντησεν ἠθικὸν τέλμα, μέσα εἰς τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακρίνῃ κανεὶς ποῖοι εἶναι οἱ τιμίως ἐργαζόμενοι, καὶ ποῖοι οἱ καταδολιευόμενοι τὰ κοινὰ καὶ εἰς βάρος τοῦ λαοῦ χρηματιζόμενοι. Ὅσον ἀφορᾷ ἐμέ, Κύριοι βουλευταί, δὲν υἱοθετῶ καμμίαν ἀπολύτως ἀπὸ τὰς κυκλοφορούσας διαδόσεις. Φρονῶ ὅτι ἡ κακοβουλία καὶ ἡ τερατολογία, ἡ ὁποία διακρίνει ἕν κακῶς ἐννοούμενον ἀντιπολιτευτικὸν πνεῦμα, ὠθοῦν εἰς λόγους καὶ ἐνεργείας τοῦ χυδαιοτέρου ἐπιπέδου, ὅτι ἡ κακοβουλία λέγω αὐτή, συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ διαμορφωθῇ πέριξ τοῦ ζητήματος τῆς Ὁδοποιΐας ἡ φιλύποπτος αὕτη ἀτμόσφαιρα. Ἐν τούτοις χάριν τῆς ὑπολήψεως τόσον τῶν διαχειριζομένων τὰ τῆς συμβάσεως, ὅσον καὶ τοῦ συνόλου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν προσοχὴν καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ αὐτὴν τὴν ἠθικὴν ὑπόστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Δὲν ἀποκρύπτω, ὅτι παρεμπεσούσης τῆς πολιτικῆς κρίσεως, πολλοὶ εὗρον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὀργιάσουν πάλιν εἰς διαδόσεις. Ὁπωσδήποτε εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀσκήσωμεν αὐστηρὸν ἔλεγχον καὶ νὰ περιφρουρήσωμεν τὰ δημόσια συμφέροντα, ἐν ᾗ περιπτώσει θίγονται ταῦτα. Καὶ πρέπει ἐπίσης νὰ συμβάλωμεν ὥστε κάθε ὑποψία καὶ κάθε ὑπόνοια νὰ διαλυθῇ παντελῶς. Καὶ εἶναι εὐτύχημα ὅτι, ὅταν τὰ τῆς συμβάσεως συνεζητοῦντο εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, μετεῖχον αὐτοῦ καὶ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουν σήμερον εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰ πρόσωπα ταῦτα ἐνημερωμένα περισσότερον παντὸς ἄλλου, ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαφωτίσουν τὴν Βουλήν, τόσον ἐπὶ τῶν ἁμαρτωλῶν σημείων τῆς συμβάσεως, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ὁ ἀντιπολιτευόμενος τύπος, ὅσον καὶ περὶ τῶν θρύλλων, οἵτινες διεσπάρησαν. Οἱ θρύλλοι, ἰδίως αὐτοί, προσέλαβον ἔκτασιν κοινῆς βοῆς. Τονίζεται παντοῦ, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας ὑπάρχουν σκανδαλώδεις προθέσεις καὶ κακοήθεις σκοποί, καὶ ἐπειδὴ διεδόθησαν ταῦτα εὐρύτατα εἴμεθα, λέγω διὰ μίαν ἀκόμη φοράν, ὑποχρεωμένοι νὰ ξεκαθαρίσωμεν τὰ πράγματα. Καὶ τώρα, ἐν συντομίᾳ, θὰ διεξέλθω τοὺς διαφόρους σταθμούς, τοὺς ὁποίους, μέχρι τοῦδε, διέτρεξε τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας, καὶ τοῦτο διὰ ν’ ἀντιληφθῶμεν κατὰ πόσον παρεσχέθη ἔδαφος, ὥστε νὰ σχηματισθοῦν οἱ θρύλλοι αὐτοί, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ εἰς αὐτοὺς ὑπόστασίς τις. Θὰ λάβω, Κύριοι, τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὁμιλῶν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς τῆς 16ης Φεβρουαρίου τρέχοντος ἔτους, μᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας ἐνεφανίσθη κλπ. (ἀναγινώσκει). Αὐτὸ τὸ σημεῖον εἶναι ἀρκετὰ ἁμαρτωλόν, μολονότι δὲν βαρύνει τὴν σημερινὴν κοινοβουλευτικὴν κατάστασιν, ἀλλὰ βαρύνει τὴν Παγκαλικὴν Δικτατορίαν. Μᾶς λέγει, δηλαδή, ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ, ὅτι ἐὰν ἐγίνοντο τὰ ἔργα αὐτὰ ἐπὶ τῆς Δικτατορίας, καὶ μὲ τοὺς καταστρωθέντας τότε ὅρους, ὁ ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ὑποχρεοῦτο νὰ πληρώσῃ πλέον τῆς ἀξίας αὐτῶν 31%. Ἀντιλαμβάνεσθε οὕτω, ὅτι ὑπῆρχε τότε εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τῶν ἐξόδων λῃστρικὴ καθαρῶς ὑπερβολή, εἰς βάρος, φυσικά, τοῦ ἑλληνικοῦ Κοινοῦ. Ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀντίρρησιν ἐπ’ αὐτοῦ.

§5Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουρ. Συγκοινωνίας). Ἔχω λάβει τὴν ἀπόφασιν νὰ μὴ διακόψω κανένα ἐκ τῶν ἀγορητῶν. Δὲν θέλω νὰ κάμω διαλογικὴν συζήτησιν καὶ ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν θὰ τελειώσητε ὅλοι οἱ ἀγορεύοντες, νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§6ΑΛ. ΜΕΡΟΣ. Ἀλλὰ μᾶς λέγουν, Κύριοι Συνάδελφοι, ὅτι τὰ Δημόσια Ἔργα, δηλαδὴ τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων, ἦσαν τότε σύμφωνα νὰ γίνῃ ἡ σύμβασις, καὶ ὑπέδειξαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν σύναψιν αὐτῆς, ἐκ τῆς ὁποίας ὡς ἐλέχθη θὰ ἐπεβαρύνετο ὁ ἑλληνικὸς λαὸς μὲ ἕνα 31% ἐπὶ πλέον τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἀγνοῶ ποῖοι ἀποτελοῦν τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων. Διεμορφώθη ὅμως ἐν ἐμοὶ ἡ ἀντίληψις, ὅτι ὡς ὀργανισμός, τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων εἶναι ἄριστος καὶ λειτουργεῖ κάλλιστα. Ἀκριβῶς δὲ αὐτὴ ἡ γνώμη μὲ ἔκαμε νὰ ἐκπλαγῶ, μανθάνων ὅτι τὸ Συμβούλιον αὐτό, ἐπὶ Δικτατορίας, ἐδέχετο τοὺς λῃστρικοὺς τῆς συμβάσεως ὅρους. Καὶ ἐρωτῶ: Ἐὰν ὄντως τοὺς ἐδέχθη, εὑρίσκεται ἐν ἠθικῇ τάξει; Καὶ θὰ ἤθελα ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ὁ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός, νὰ ἀνακοινώσῃ ὅ,τι γνωρίζει, διότι ἐδῶ θίγεται αὐτὸ τὸ κῦρος τοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον τόσον ἐκλεκτὸν θεωρεῖται. Ἐλέχθη, ὅτι τὸ συμβούλιον ἐπιέσθη τότε. Ἐὰν πράγματι ἠσκήθη πίεσις πρὸς ἀποδοχὴν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ἔπρεπε τὸ συμβούλιον νὰ διαμαρτυρηθῇ καὶ νὰ παραιτηθῇ. Ἐὰν δὲν ἐπιέσθη, καὶ ἀπεδέχετο ἀνεξελέγκτως τοὺς ὅρους, τότε περιέπιπτεν εἰς μεγάλην σφαλερότητα ἐπὶ βλάβῃ καὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος καὶ τοῦ ἰδίου του κύρους.

§7Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διατὶ δὲν δίδετε σημασίαν εἰς τὰς διαψεύσεις τοῦ κ. Εὐταξία;

§8Α. ΜΕΡΟΣ. Στηρίζομαι εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἤδη ἁρμοδίου ἐκπροσώπου τῆς Χώρας, τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Δικτατορίαν δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ μοναδικὸν της κατόρθωμα. Ἔχει σειρὰν ὅλην πράξεων, αἱ ὁποῖαι τὴν χαρακτηρίζουν. Ἀλλ’ ἂς προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῆς ὁδοποιΐας. Ἀνατραπείσης τῆς Δικτατορίας καὶ γενομένων ἐκλογῶν, ἡ ὑπόθεσις ὑπήχθη εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς σημερινῆς κοινοβουλευτικῆς καταστάσεως. Ἐκ τῆς διαδρομῆς αὐτῆς ἀνὰ τοὺς διαφόρους σταθμοὺς μέχρις ὅτου καταλήξῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, παρατηροῦμεν ὡς μελανὸν σημεῖον, δημιουργηθὲν ἀθελήτως ὡς εἶπεν ὁ κύριος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, θεληματικῶς δὲ ὡς ἐτόνισεν ὁ συνάδελφος κύριος Δαρβέρης, τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ ἡμερομίσθια ἀνεγράφησαν καὶ ὑπελογίσθησαν ὡς ὡρομίσθια. Τὸ σφάλμα αὐτό, τυπογραφικὸν ὡς χαρακτηρίζεται, παρουσιάζει μίαν ἐπιβάρυνσιν κατ’ ἀρχὴν ἐκ 239 ἑκατομ. δραχμῶν. Εἴμεθα ἐν τούτοις ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῶμεν αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, ὅτι δηλαδὴ τὸ σφάλμα ἦτο ἀθέλητον καὶ νὰ δεχθῶμεν ἐπίσης τὴν δήλωσιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ὅτι καὶ ἐὰν ἔμενεν τὸ λάθος εἰς τὴν σύμβασιν, θὰ ἀπεκαλύπτετο ἀσφαλῶς κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς. Οἱ Κύριοι, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν θεληματικότητα εἰς τὸ σφάλμα αὐτό, καὶ συνεπῶς ὑστεροβουλίαν, δὲν μᾶς ἔπεισαν ὅτι τὸ λάθος ἦτο γέννημα κακοηθείας καὶ κακοπιστίας. Οὕτω παραμένομεν μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται περὶ τυχαίου τυπογραφικοῦ ἁμαρτήματος, καὶ ὡς τοιοῦτον μόνον θὰ τὸ θεωρήσωμεν. Τὸ κυριώτερον ὅμως σημεῖον, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ κινήσῃ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, εἶναι αὐτό, τὸ ὁποῖον καὶ ἀπὸ προλαλήσαντας συναδέλφους ἐθίγη ἐνταῦθα. Εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἐκπτώσεων, εἰς τὰς ὁποίας ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν πραγμάτων, τοῦ ἐλέγχου μᾶλλον ὅστις ἀσκεῖται, προέβη διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ὁ οἶκος Μακρῆ. Κατὰ τὴν δημοπρασίαν, προκειμένου περὶ τοῦ καθορισμοῦ τῆς ἀναλύσεως τιμῶν, ὁ οἶκος Μακρῆ μετὰ τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ Ἑταιρεία Καψαμπέλη, ὑπεχώρησε σημαντικῶς τῇ προτροπῇ μάλιστα — καὶ τὸ τονίζω αὐτὸ — τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας. Ἡ προκύψασα ἐκ τῆς μειώσεως τῶν προσφορῶν, εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν διαφορά, ἀντιπροσωπεύει ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, τὸ ποσὸν τῶν 243 ἑκατομ. δραχμῶν. Ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τοῦ οἴκου Καψαμπέλη καὶ ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, τὸ ποσὸν αὐτό, συναπτομένης τῆς συμβάσεως, θὰ περιήρχετο ὡς κέρδος εἰς τὸν οἶκον Μακρῆ καὶ θὰ ἀπετέλει τοῦτο, ἀντιθέτως μίαν ζημίαν, κλοπὴν ἂν θέλετε, εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Καὶ θέλομεν τώρα νὰ ἐξετάσωμεν ποία ὑπῆρξεν ἡ στάσις τοῦ συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν; Τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων βλέπομεν, ὅτι δὲν ἐπέμενεν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑπ’ ὄψει του εἰς τὴν περίοδον τῆς Δικτατορίας, ἤτοι κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1926. Προέταξε νέαν ἀνάλυσιν τιμῶν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, καὶ τὴν ἀνάλυσιν αὐτὴν ἐπέβαλεν, σύμφωνα μὲ ὅσα εἶπεν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. Ὑπουργός, εἰς τὴν Ἑταιρείαν Μακρῆ. Γεννᾶται ὅμως ἡ ἀπορία: ἐκ τίνων λόγων τὸ Συμβούλιον, ἐνῷ κατὰ τὸ 1926 εἶχε διαφορετικὰς ἀντιλήψεις, κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1927 παρουσιάζει ἤδη ἄλλας; Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ Συμβούλιον μᾶς καταρτίζει νέαν ἀνάλυσιν τιμῶν καὶ αὐτή, τῇ ἐπεμβάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, γίνεται δεκτὴ ὑπὸ τοῦ Οἴκου Μακρῆ, μὲ μείωσιν τιμῶν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου 243 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ σταματᾷ ἡ ὑπόθεσις, διὰ νὰ ἀχθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὅπως ἀντελήφθη πλέον ἡ Βουλή, ἡ σύμβασις διέτρεξε τρεῖς κυρίως ἁμαρτωλοὺς σταθμούς. Ὁ πρῶτος εἶναι ἐπὶ τῆς Δικτατορίας, ὁπότε, ἐὰν ἐγίνοντο τὰ ἔργα, σύμφωνα μὲ τὴν τότε ἀνάλυσιν τιμῶν, θὰ ἐπήρχετο ἐπιβάρυνσις τοῦ κρατικοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ 31% πλέον τῆς συμφωνηθείσης κατόπιν ἀξίας τῶν ἔργων. Δεύτερος σταθμὸς εἶναι ὁ τοῦ τυπογραφικοῦ λάθους τῶν ὡρομισθίων, λάθους κατ’ ἄλλους μὲν θεληματικοῦ, κατ’ ἄλλους δὲ ἀθελήτου, ἀντιπροσωπεύοντος δὲ τὸ ποσὸν τῶν 239 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Καὶ τρίτος ἀξιοσημείωτος σταθμὸς εἶναι, ὅταν τελευταίως ὁ οἶκος Μακρῆ, κατόπιν τῆς ἀσκηθείσης πιέσεως, ὑπεχώρησεν εἰς τὰς τιμὰς καὶ παρῃτήθη ποσοῦ καὶ ἄλλων 243 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Τοιουτοτρόπως ἡ σύμβασις τῆς ὁδοποιΐας κατεστρώθη ἀπ’ ἀρχῆς μὲ τεράστια περιθώρια κέρδους. Ἔτσι ἐξηγεῖται ἡ ἔκπτωσις τῶν 31% ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς δαπάνης τῶν ἔργων, ἡ ἐξάλειψις τοῦ λάθους τῶν 239 ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ ἡ τελευταία κατόπιν μείωσις τῶν τιμῶν κατὰ ἄλλα 243 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Συμπεραίνεται λοιπόν, ὅτι ἐπὶ ἔργων ὁλικῆς δαπάνης 2 δισεκατομμυρίων δραχμ. αἱ ἀρχικαὶ προτάσεις ἀπέβλεπον εἰς κέρδος ἐξ ἑνὸς δισεκατομμυρίου. Καὶ τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐξόχως χαρακτηριστικὸν περὶ τῶν προθέσεων ἐκείνων, οἵτινες προσῆλθον ὅπως συμβληθῶσι μὲ τὸ Κράτος. Ἂν δεχθῶμεν, πρὸς στιγμήν, ὅτι δὲν ἠσκεῖτο ἔλεγχος καὶ ἡ σύμβασις ὑπεγράφετο ὡς εἶχεν αὕτη καταρτισθῆ ἐπὶ Δικτατορίας, τὸ Κράτος, δηλαδὴ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, θὰ ἐλῃστεύετο κυριολεκτικῶς, ἐφ’ ὅσον, ἐπαναλαμβάνω, ἐπεζητεῖτο κέρδος ἐξ ἑνὸς περίπου δισεκατομμυρίου δραχμῶν. Δὲν μετεχειρίσθην, Κύριοι Βουλευταί, παρὰ ἀριθμοὺς εἰλημμένους ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ Οἶκος Μακρῆ, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀνάληψιν τῆς ὁδοποιΐας, μεταδικτατορικῶς ἔφθασεν εἰς ὑποχωρήσεις, ἀντιπροσωπεύουσας τὸ ποσὸν τῶν 500–600 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Προστιθεμένης δὲ καὶ τῆς ἐκπτώσεως ἀπὸ τὰς τιμάς, αἵτινες εἶχον καταστρωθῆ ἐπὶ Παγκάλου, φθάνουν αἱ ὑποχωρήσεις τὸ ἓν δισεκατομμύριον δραχμῶν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Ὅταν μὲ τὰ δεδομένα αὐτὰ μία ἑταιρεία ἔρχεται νὰ συμβληθῇ μὲ τὸ Κράτος, εὑρίσκεται ἐν τάξει καὶ δικαιοῦται νὰ κριθῇ ὡς καλῆς πίστεως; Ὀφθαλμοφανές, ὅτι ἡ σύμβασις, ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς παρουσιάζεται ὡς ὕποπτος καὶ ἁμαρτωλή. Ἂς μὴ νομίσῃ δὲ ἡ Βουλή, ὅτι τὰ πράγματα αὐτὰ δὲν ἀπασχολοῦν τὸν Λαὸν καὶ δὲν δίδουν τροφὴν εἰς τὴν φιλυποψίαν του. Συζητοῦνται καὶ συζητοῦνται μάλιστα μέχρι τῆς τελευταίας γωνίας τῆς χώρας μὲ πνεῦμα φιλύποπτον, ὡς εἶπον, καὶ δυσμενὲς διὰ τοὺς διαχειριζομένους τὴν ὑπόθεσιν. Ἡ γενομένη ἐξιστόρησις τῶν πραγμάτων καὶ ἀκριβολόγησις ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν δὲν ἀναιρεῖ βέβαια τοὺς θρύλλους, τοὺς ψιθύρους, τὰ λεγόμενα, δηλαδὴ, ὅτι ἐγένοντο ἢ ἐπιζητοῦνται χρηματισμοί, εἰς βάρος τῶν δημοσίων συμφερόντων. Ἐγὼ δέχομαι ὅτι πρόκειται περὶ συκοφαντιῶν. Εἶναι ὅμως φανερόν, ὅτι οἱ ὑπεύθυνοι, ἤτοι οἱ ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων, ὡς ἐκπρόσωποι τοῦ Κράτους, δὲν ἐπέδειξαν, ἀπ’ ἀρχῆς τὸ ἀπαιτούμενον ἐνδιαφέρον, ὥστε ἡ ὑπόθεσις τῆς ὁδοποιΐας νὰ μὴ διατρέξῃ τοὺς σταθμοὺς τοὺς ὁποίους ἀνεφέραμεν. Προτοῦ γίνῃ ἡ συζήτησις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀποκαλυφθοῦν τὰ λάθη, ἔπρεπεν οἱ ὅροι νὰ εἶχον μελετηθῇ προσεκτικώτερον ὥστε ἡ σύμβασις νὰ ἔλθῃ ἐδῶ ἀπηλλαγμένη τρωτῶν καὶ ὑπερβολῶν. Τώρα ἀποκαλύπτονται αἱ ὑποχωρήσεις, κατὰ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων, βλέπομεν τὰ μεγάλα κέρδη, τὰ ὁποῖα ἐπεδίωκον αἱ ἑταιρεῖαι, καὶ ἀγόμεθα, κατ’ ἀνάγκην εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἐγίνετο εἶναι οἱ δρόμοι, τοὺς ὁποίους ἀναμένει ὁ φορολογούμενος Λαός. Θὰ εἴμεθα, κύριοι, εὐτυχεῖς, ἐὰν αἱ ἐπίσημοι ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει καὶ ἀναμένεται νὰ γίνουν ἀρτιωτέραν τὴν φορὰν αὐτήν, εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ ἐκλείψῃ ἡ βαρεῖα ἀτμόσφαιρα, ἡ ὁποία περιβάλλει τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας. Πρέπει νὰ ἐκμηδενισθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἐπεχειρεῖτο ἐκμετάλλευσις εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας εἶναι ἀπαραίτητα καὶ ὀφείλουν νὰ μὴ ἀμεληθοῦν. Πρέπει νὰ γίνουν, ἀλλὰ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθοῦν ὅροι εὐνοϊκοὶ διὰ τὸ Κράτος, τὰ χρήματα δὲ τὰ ὁποῖα θὰ δανεισθῇ τοῦτο νὰ διατεθοῦν καλῶς, καὶ ἐπὶ πλέον ἐκ τῆς διαχειρίσεως τοῦ ζητήματος νὰ ἐξέλθῃ ἄψογος ὁ πολιτικὸς κόσμος. Πιστεύομεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, τόσον αὐτός, ὅσον καὶ οἱ ἡγέται οἱ πρωτοστατοῦντες εἰς τὸν ἀντιπολιτευτικὸν ἀγῶνα, συναισθάνονται τὴν σημασίαν τοῦ ζητήματος ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀνάγκης ὅπως ἀναπτυχθῇ ἡ συγκοινωνία τῆς Χώρας, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἠθικῆς, διότι ὡς εἶπον ἤδη ἡ ὁδοποιΐα ἐδημιούργησε καὶ σοβαρὸν ζήτημα ἠθικῆς.

§9Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶμαι σύμφωνος, κύριοι βουλευταί, πρὸς τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Πράγματι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθωμεν σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν τῆς σκοπιμότητος τοῦ ὑφισταμένου νόμου τῆς ὁδοποιΐας. Ὀφείλομεν νὰ ἐντοπίσωμεν τὴν συζήτησιν εἰς τὴν περιπέτειαν τοῦ διαγωνισμοῦ καὶ νὰ συναγάγωμεν τὰ σχετικὰ συμπεράσματα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Πειραιῶς ἐπίσης, ὁ ὁποῖος χθὲς ὡμίλησεν, ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἀσφαλῶς θὰ παρέλθουν ἀπὸ τοῦ βήματος, θὰ τονίσουν μίαν μεγάλην ἀλήθειαν, ὅτι τὰ δημόσια ἔργα τῆς ὁδοποιΐας πρὸ παντὸς εἶναι περισσότερον πάντων τῶν ἄλλων ἐπείγοντα. Θὰ τονίσουν ἐπίσης, ὅτι ἡ Χώρα μαστίζεται ἀπὸ ἀνεργίαν καὶ ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον, χάριν τῆς Κοινωνικῆς ὁμαλότητος πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῶν πασχουσῶν τάξεων νὰ προσφέρωμεν διὰ παντὸς τρόπου εἰς αὐτὰς ἐργασίαν. Αἱ ἀλήθειαι αὗται εἶναι τόσον ἀναμφισβήτητοι, ὥστε δὲν θὰ ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι οὔτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς οὔτε ἐκτὸς αὐτῆς ὑπάρχει κανείς, ὁ ὁποῖος θὰ ἐσκέπτετο νὰ τὰς θέσῃ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν. Δὲν ἀποτελοῦν, ἑπομένως, αὗται θέμα συζητήσεως, εἶναι παγκοίνως ὡμολογημέναι. Ὅ,τι ἀποτελεῖ θέμα συζητήσεως σήμερον, εἶναι τοῦτο μόνον, ἐὰν εἰς τὴν προκειμένην σύμβασιν ἔχουν τηρηθῆ ὅλοι οἱ νομικοί, ὅλοι οἱ ἠθικοὶ κανόνες, εἰς τρόπον ὥστε ἡ ὑπογραφὴ τῆς συμβάσεως τῆς ὁδοποιΐας νὰ εἶναι νομικῶς δυνατή, ἠθικῶς ἐπιτετραμμένη καὶ συμφέρουσα εἰς τὰ δημόσιον. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν. Καὶ διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς ἀπαθῆ εἰς ἤρεμα καὶ ἀμερόληπτα συμπεράσματα, ὀφείλομεν μίαν σύντομον ἐξιστόρησιν. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλήν, κ. Βουλευταί, ὅτι ἡ συγκοινωνιακὴ πολιτικὴ τῆς συσχετίσεως τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας πρὸς μέγα δάνειον, ἀποτελεῖ πολιτικὴν τῆς Δικτατορίας. Εἶναι γνωστὸν ἐπίσης, ὅτι τότε ὑπεβλήθη τὸ πρῶτον ἡ σύμβασις Μακρῆ πρὸς ὑπογραφήν. Ὁ κ. συνάδελφος, ὁ προλαλήσας, ἀνέγνωσεν ἐκ τῶν πρακτικῶν μίαν παλαιὰν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἐκ τῆς ὁποίας συνάγεται τὸ συμπέρασμα, ὅτι αἱ βελτιώσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐπέφερε, βελτιώσεις τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως, ἀνέρχονται εἰς 31%. Ταῦτα δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν. Ἀγνοῶ τὴν ἀκρίβειαν τοῦ ἀριθμοῦ, διότι δὲν ἔχω στοιχεῖα τὰ ὁποῖα νὰ δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ πρὸς διαπίστωσιν αὐτοῦ. Ὁμολογῶ ὅτι ἐκπλήσσομαι, διότι, ἂν ὄντως 31% ὑπῆρξαν αἱ βελτιώσεις, ἄν, ὅπως ἐπίσης εἶναι γνωστόν, καὶ κατὰ ἄλλα 31%, ἡ κατόπιν προσφορὰ Μακρῆ ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι ἀνωτέρα τῆς ἀναλύσεως τιμῶν καὶ τὸ κέρδος τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸ Ὑπουργεῖον, γίνεται 62%. Καὶ ἂν προστεθοῦν εἰς αὐτὰ τὰ 28%, τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζουν ὡς νόμιμον κέρδος, διὰ φθορὰς καὶ γενικὰ ἔξοδα, καταλήγομεν εἰς 90% ὑπὲρ τοῦ Μακρῆ καὶ 10% ὑπὲρ τοῦ ἔργου. Ταῦτα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσε προηγουμένως ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. Μέρος.

§10Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουρ. Συγκοινωνίας). Ὄχι, ὄχι, εἶναι γνῶμαι τοῦ κ. Μέρου.

§11Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μὲ συγχωρεῖτε. Εἶναι αἱ ἰδικαί σας γνῶμαι, κατὰ τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§12Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἔχω ἐδῶ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ καὶ δὲν λέγουν τοιοῦτόν τι.

§13Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔχει καλῶς. Ἀλλὰ τότε σφάλλουν τὰ ἐπίσημα πρακτικά, καὶ ὄχι ὁ κ. Μέρος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν πρόκειται σήμερον ν’ ἀσκήσωμεν ἔλεγχον τῆς δικτατορίας διὰ τὰς εὐθύνας της, διὰ τὰς ὁποίας καλεῖται νὰ δώσῃ λόγον. Γεγονὸς ὅμως παραμένει ὅτι, καὶ ἂν δὲν πρόκειται περὶ βελτιώσεως κατὰ 31%, πρόκειται πάντως περὶ μιᾶς οἱασδήποτε βελτιώσεως, ἂν δὲ ἡ βελτίωσις αὕτη προστεθῇ εἰς τὴν τελικὴν προσφοράν, ἀποδεικνύονται κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον λῃστρικαὶ αἱ ἀρχικαὶ ἀξιώσεις Μακρῆ. Κύριοι Βουλευταί, ἐγεννήθη τὸ ζήτημα: Τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων—αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος—ποῦ ἦτο, τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων, τὸ ὁποῖον ἐσχάτως τόσον ἀπτόητον ἐξεπλήρωσεν ἀκέραιον τὸ καθῆκον του; Ἡ ἔκθεσις τοῦ Διευθυντοῦ τῶν Δημοσίων Ἔργων ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου εἶναι σαφής. Βεβαίως αἱ τιμαὶ ἐκεῖναι δὲν ἦσαν αἱ συνήθεις τιμαί, οὐδὲ ἐκεῖναι ἃς τὸ Συμβούλιον ἔκρινεν ὡς ἱκανοποιούσας ἀμφότερα τὰ μέρη. Πλὴν τότε ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς καὶ μοναδικῆς προτάσεως, αἱ δὲ κρατοῦσαι συνθῆκαι δὲν ἐπέτρεπον ἔστω καὶ εἰς μεγαλειτέρας τροποποιήσεις, διότι θὰ ἐκινδυνεύομεν νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ποσῶς. Ἔκαμε λοιπὸν καὶ τότε τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων τὸ καθῆκόν του. Τὸ ἔκαμεν, ὅσον αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι τῆς βίας, αἱ περιστάσεις τῆς τρομοκρατίας, ἡ ὁποία ἴσχυε τότε, τὸ ἐπέτρεπον. Ἂν ἠθέλησα νὰ τονίσω τὴν ἀλήθειαν αὐτήν, τὸ ἔπραξα διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ οὔτε εἰς τὴν παλαιὰν ἱστορίαν τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων, κανεὶς ψόγος. Διότι τὸ Συμβούλιον τοῦτο, διὰ τῆς καθόλου πολιτείας του, ἀποτελεῖ τιμὴν διὰ τὸν κρατικὸν ὀργανισμὸν τῆς χώρας. Παρῆλθεν ἡ δικτατορία καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κατόπιν υἱοθέτησε τὴν συγκοινωνιακὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν εὗρεν. Ἐμελέτησεν, ὅπως εἶπε, τὴν σύμβασιν, τὴν ἐβελτίωσε καὶ τὴν εἰσήγαγεν πρὸς ἔγκρισιν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ποῖαι ἦσαν ἀκριβῶς αἱ βελτιώσεις τὰς ὁποίας ἐπέφερε, δὲν δυνάμεθα νὰ προσδιορίσωμεν. Πάντως ὅμως ἓν εἶναι γεγονός, ὅτι αἱ βελτιώσεις δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐξήχθησαν πέραν τοῦ κειμένου τῶν προσφορῶν, τὰς ὁποίας ὁ Οἶκος Μακρῆ ὑπέβαλε εἰς τὸν διαγωνισμόν. Τοῦτο εἶναι ἀντικειμενικῶς δεδομένον.

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατά τι ἀνώτεραι.

§15Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔχει καλῶς, ἀλλὰ εἶναι γνωστόν, κ. Βουλευταί, ὅτι αἱ τελευταῖαι προτάσεις τοῦ Οἴκου Μακρῆ εἶναι πασίγνωστον τοῦτο καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅτι εἶναι ἀκριβώτεραι, περιέχουν δηλαδὴ πρόσθετον κέρδος 31%. Περίπου 700 ἑκατομμύρια. Ὀφείλω μὲ τὴν εὐκαιρίαν ταύτην νὰ δηλώσω, ὅτι τὸ περιώνυμον λάθος περιέχετο καὶ εἰς τὴν σύμβασιν ἐκείνην· εἶναι ἑπομένως λάθος ἐσκεμμένον, λάθος ὡρισμένον, ὅπως ἀπεκλήθη ἀπὸ ἕναν συνάδελφον. Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον γεννᾶται, κ. Βουλευταί, ἑπομένως, εἶναι τοῦτο: ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας υἱοθέτησε τότε τὴν σύμβασιν καὶ ἐζήτησεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὴν ἄδειαν πρὸς ὑπογραφὴν της. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν συνεμερίσθη τὴν ἀντίληψίν του. Ἀλλ’ ἂν τυχὸν τὴν συνεμερίζετο; Ἂν περιέβαλε τὴν εἰσήγησιν τοῦ ἁρμοδίου καὶ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ; Ἂν κατόπιν ἡ Βουλή, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ εἰσήγετο ὑπὸ τύπον συμβάσεως, περιέβαλεν ἐπίσης μὲ πλήρη ἐμπιστοσύνην τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου; τί θὰ συνέβαινε; Θὰ συνέβαινε τοῦτο: ὅτι θὰ εἶχον πληρωθῆ ἐπιπλέον 700 ἑκατομμύρια καὶ ὅτι ἑπομένως ὁ ἱδρὼς τοῦ πάσχοντος καὶ τοῦ ἐργαζομένου ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν θὰ προσεφέρετο διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, ἀλλὰ θὰ προσεφέρετο πρὸς θησαυρισμὸν τοῦ Οἴκου Μακρῆ. Τοῦτο παραμένει γεγονὸς ἀναμφισβήτητον. Δὲν πρόκειται, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἀσκήσω ἔλεγχον, οὔτε νὰ καταλογίσω εὐθύνας. Πρόκειται ἁπλῶς νὰ διαπιστώσω πραγματικὰ γεγονότα καὶ πρόκειται νὰ συναγάγω ἁπλῶς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ τυφλὴ ἐμπιστοσύνη πρὸς ἕνα οἱονδήποτε ἐργολάβον διὰ τὴν ἱκανότητα αὐτοῦ, καὶ ἡ σπουδὴ πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων δὲν εἶναι πάντοτε οἱ καλύτεροι σύμβουλοι. Πρόκειται νὰ συναγάγω τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ σπουδὴ ἀπὸ τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον οἱ ἁρμόδιοι φαίνονται κατεχόμενοι, ὑπάρχει ἀπόδειξις εἰς τὸ παρελθόν, ὅτι ἐκινδύνευσε νὰ ὁδηγήσῃ εἰς σοβαρώτατα ἄτοπα. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀπέρριψε τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ τοιουτοτρόπως ἀπεφασίσθη ὁ διαγωνισμός. Ἀνέγνωσε χθὲς ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Θεσσαλονίκης τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ Νόμου. Ὁ διαγωνισμὸς διαιρεῖται εἰς δύο στάδια: εἰς τὸ προστάδιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ εἰς τὸ στάδιον τῶν προσφορῶν. Εἰς τὸ προστάδιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κρίνεται ἡ οἰκονομικὴ καὶ ἡ τεχνικὴ ἱκανότης. Εἶναι ἀνάγκη, κ. Βουλευταὶ νὰ ἀναγνώσω τὴν σχετικὴν περικοπὴν πάλιν, διότι ἐπιθυμῶ νὰ συναγάγω ἐκ ταύτης τὰ πρέποντα συμπεράσματα. Ὁ νόμος εἰς τὸ ἄρθρον 3 γράφει: «Αἱ ὑποβληθεῖσαι ἐμπροθέσμως αἰτήσεις ὑποβάλλονται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅπερ κρίνει καὶ τὰ ἐν ἑκάστῃ αἰτήσει σχετικὰ περὶ τῆς ἐν γένει οἰκονομικῆς καὶ τεχνικῆς ἱκανότητος τοῦ αἰτοῦντος, περὶ τῶν ἐκ τῶν ὑποβαλόντων αἴτησιν γινομένων δεκτῶν εἰς τὸν διαγωνισμόν». Ἡ ἔκθεσις ἐπίσης τοῦ Διευθυντοῦ τῶν Δημοσίων Ἔργων εἶναι σαφής: «Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐπελήφθη τῆς ἐξετάσεως τῆς τεχνικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἱκανότητος καὶ κατέληξεν εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῶν δύο. Ὁμολογῶ, κ. Βουλευταί, ὅτι ἐδοκίμασα εἰλικρινῶς ἀπορίαν, ὅταν ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας δηλοῦντα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς... (ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας συνωμίλει μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν): Ἐνόμιζον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐπεθύμει νὰ διαφωτισθῇ ἀπὸ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, πείθομαι ὅμως ὅτι τοῦ εἶναι ἀδιάφορος...

§16Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σεῖς ἀσχολεῖσθε ἀπὸ τοῦ βήματος, εἰς τὸ νὰ μὲ ὑβρίζετε.

§17Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νά σᾶς ὑβρίζω; Κάθε ἄλλο κ. Ὑπουργέ. Οὐδὲ λέξιν ὕβρεως δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ εὕρητε εἰς τοὺς λόγους μου.

§18ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει ἄδικον.

§19Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἐδοκίμασα εἰλικρινῆ ἀπορίαν ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀπὸ τοῦ βήματος διεβεβαίωσεν, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἠσχολήθη μόνον περὶ τῆς οἰκονομικῆς ἱκανότητος. Ἡ διάταξις τοῦ νόμου εἶναι σαφής. Ὁρίζει, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κρίνει περὶ τῆς ἐν γένει οἰκονομικῆς καὶ τεχνικῆς ἱκανότητος τῶν αἰτούντων. Ἐκ τούτου συνάγεται σαφέστατα τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀφοῦ ἅπαξ ἔκρινεν τὴν τεχνικὴν ἱκανότητα, ἀνέμενεν πλέον παρ’ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἔκρινεν, τὴν μειοδοσίαν τῆς προσφορᾶς. Τοῦτο δὲν συνάγεται ὡς νομικὸν καθῆκον, διότι ὁ Νόμος ἐπιτρέπει εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ ἀπορρίψῃ καὶ πάσας τὰς προσφοράς, συνάγεται ὅμως ὡς συνέπεια ἠθική. Ἐγένοντο λοιπὸν αἱ προσφοραὶ τῶν δύο διαγωνιζομένων καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς δημοπρασίας τὰς ἔκρινεν. Ἀλλὰ τὴν ἑπομένην τῆς δημοπρασίας συνέβη κάτι περίεργον. Ἡ ἑταιρεία Καψαμπέλη–Πρεζάνη προσῆλθεν εἰς τὸν Δ)τὴν τῶν Δημοσίων Ἔργων καὶ ἐπέδωκεν νέαν προσφοράν. Ποῖον ἦτο τὸ περιεχόμενον τῆς προσφορᾶς ἐκείνης; Καὶ ἐπὶ τούτου ἔχομεν τὴν βεβαίωσιν τοῦ Δ)τοῦ τῶν Δημοσίων Ἔργων. «Τὴν ἑπομένην τῆς δημοπρασίας—γράφει ὁ κ. Οἰκονόμου—οἱ κ. κ. Πρεζάνης καὶ Καψαμπέλης ἦλθον καὶ μοὶ ἐπέδωκαν νέαν προσφοράν. Τοὺς ἀπήντησα, ὅτι οὐδὲ ὡς ἀστειότης δύναται νὰ λεχθῇ, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀντικατάστασις τῆς ἀναλύσεως τιμῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς προσφορὰ μετὰ τὴν δημοπρασίαν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτή. Οἱ κ. κ. Πρεζάνης καὶ Καψαμπέλης μὲ ἠρώτησαν τότε, τί θὰ ἐγίνετο, ἐὰν ὑπεβάλομεν ἐγγράφως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν νέαν ἀνάλυσιν. Τοὺς ἀπήντησα, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον θὰ παραλάβῃ μὲν τὴν ἀνάλυσιν ὡς παραλαμβάνει πᾶν ἐπιδιδόμενον ἔγγραφον, ἀλλὰ δὲν θὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν». Ποῖον ἦτο τὸ περιεχόμενον τῆς προσφορᾶς; Ἐπίσης καὶ τοῦτο προσδιορίζει ὁ κ. Οἰκονόμου. «Σημειῶ διὰ τὴν ἱστορίαν....» γράφει ὁ κ. Οἰκονόμου.

§20Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Πότε ἔγινεν ἡ προσφορὰ αὐτή;

§21Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὴν ἑπομένην τῆς δημοπρασίας. «Σημειῶ, λοιπὸν διὰ τὴν ἱστορίαν, γράφει ὁ κ. Οἰκονόμου ὅτι ἡ δευτέρα αὕτη ἀνάλυσις εἶναι ὁμοία τῇ ἀναλύσει Μακρῆ. Ἐκ τούτου, ἀναγινώσκω, προκύπτει ὅτι τὸ εὖρος τῶν κερδῶν, ὅπερ ἀπεσκόπει διὰ τῆς δευτέρας ἀναλύσεως νὰ πραγματοποιήσῃ ἡ Ἑταιρεία, ἦτο σημαντικόν, διότι τὸ ἀρχικὸν αἰτηθὲν καθαρὸν εὐρύνεται ἐν ὅλῳ κατὰ 34,70%. Ἦτο δυνατόν, κύριοι βουλευταί, ἦτο νομικῶς ἐπιτετραμμένον νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ προσφορὰ αὕτη; Ἐπὶ τούτου εἶναι σαφὴς καὶ κατηγορηματικὴ ἡ διάταξις τῆς διακηρύξεως, ἄρθρον 3. «Παρελθούσης τῆς ὥρας τῆς δημοπρασίας, οὐδεμία ἀπολύτως αἴτησις εἶναι δεκτὴ ἐξ οἱουδήποτε λόγου καὶ ἂν προέρχεται ἡ βραδύτης, τῆς Ἐπιτροπῆς ὑποχρεουμένης ν’ ἀρνηθῇ τὴν παραλαβὴν τῆς αἰτήσεως». Αἱ προσφοραί, συνεπῶς ἐπιδιδόμεναι μετὰ τὴν ὥραν τῆς δημοπρασίας, εἶναι ὄχι μόνον νομικῶς ἄκυροι, εἶναι πραγματικῶς ἀνύπαρκτοι. Ἡ διάταξις τῆς διακηρύξεως εἶναι κατηγορηματική. Ἡ γνώμη ἐπίσης τῆς ὑπηρεσίας εἶναι κατηγορηματική, ὅπως τὴν ἠκούσατε. Ἀλλὰ τότε τὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ποίαν κατοχύρωσιν, ποίαν ἐγγύησιν ἔχει τὸ Δημόσιον ἀπέναντι ἐνδεχομένης κακοπιστίας τοῦ ἐργολάβου; Ἔχει, κύριοι βουλευταί, τὴν ἐγγύησιν. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν πρόκειται περὶ ἐγγυήσεως 10 ἑκατομ. κατατεθειμένης. Τοῦτο ἐπίσης τονίζει εἰς ἄλλο σημεῖον καὶ ὁ κ. Οἰκονόμου, σχολιάζων μεταγενεστέραν δήλωσιν τῶν Καψαμπέλη–Πρεζάνη, διὰ τῆς ὁποίας οὗτοι ἐδήλουν ὅτι ἡ τελευταία προσφορά των εἶναι ἄκυρος καὶ ἐξακολουθοῦν ὑποστηρίζοντες τὴν πρώτην προσφοράν των. Ἡ δευτέρα προσφορά, καθὼς εἴπομεν, εἶναι ἴση πρὸς τὴν προσφορὰν Μακρῆ, περιέχει δὲ καὶ τὸ σοφὸν λάθος. Ἀσφαλῶς, κ. Βουλευταί, εἶναι μία ὁλόκληρος ἱστορία, ἀνωμαλιῶν αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταλήξω. Ἱστορία ἀνωμαλιῶν τυπικῶν, νομικῶν καὶ ἠθικῶν. Κύριοι Βουλευταί ἂν ἐπὶ μακρὸν ἐπιμένω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, εἶναι διὰ τὸν ἀκόλουθον λόγον: Ὅταν οἱ Καψαμπέλη–Πρεζάνης ἐπεσκέφθησαν τὸν κ. Οἰκονόμου, ἵνα ἐπιδώσουν τὴν δευτέραν προσφοράν, τὴν ἴσην πρὸς τοῦ Μακρῆ, ἀπεπέμφθησαν. Ἐπεσκέφθησαν κατόπιν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀπεδέχθη τὴν προσφορὰν αὐτὴν καὶ τὴν διεβίβασεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς δημοπρασίας. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθη εἰς μίαν τυπικὴν ὑπηρεσιακήν, οὐδετέραν διαβίβασιν, ὅπως ἴσως θὰ εἶχεν καθῆκον, διότι κατὰ τὴν διακήρυξιν ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς δημοπρασίας, καὶ ὄχι τὸ Ὑπουργεῖον ἀρνεῖται τὴν παραλαβήν. Ἀλλὰ ἐξέδωκε τὴν διαταγὴν πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Δημοπρασίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκφέρει προσωπικὴν γνώμην, διατάσσει, παρὰ τὴν σαφῆ διάταξιν τῆς διακηρύξεως, ἡ ὁποία δὲν ἐπέτρεπε πλέον τὴν παραλαβήν, διατάσσει τὴν κατάργησιν τοῦ πρακτικοῦ διατάσσει τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἐπανέλθῃ ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ πρακτικοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἔκαμε δεκτοὺς τοὺς Καψαμπέλην–Πρεζάνην, τὴν διατάσσει νὰ καταργήσῃ τὸ πρακτικὸν νὰ διαγράψῃ τὸν Καψαμπέλην–Πρεζάνην καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ ἀπομείνῃ μόνον ἐπὶ τοῦ πεδίου τοῦ διαγωνισμοῦ ὁ εἷς ἐργολάβος, ὁ κ. Μακρῆς. Ἀναγιγνώσκω κ. κ. βουλευταί τὸ κείμενον, διότι δὲν ἐπιθυμῶ οὔτε κἂν νὰ ἑρμηνεύσω· ἐμπιστεύομαι τὴν ἑρμηνείαν εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν. «Διαπέμπω ὑμῖν συνημμένως δευτέραν προσφοράν. Κατόπιν τῆς ἀναφορᾶς ταύτης, μὴ ὑπαρχούσης πλέον κατ’ οὐσίαν προσφορᾶς τῆς ὁμάδος ταύτης, παρακαλῶ ὑμᾶς ὅπως ἀναθεωρήσητε τὴν ἀπόφασίν σας. Καὶ προσθέτει ἡ διαταγή: «Ἁπλῶς ὅμως πρὸς πληροφορίαν ἐμοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, παρακαλῶ ὑμᾶς, ὅπως καταρτισθῇ πίναξ ἀμφοτέρων τῶν ἐκ τῶν δύο ἀναλύσεων Καψαμπέλη–Πρεζάνη προκυπτόντων τιμολογίων».

Ὁ Ὑπουργὸς

Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ

Δὲν δύναμαι καὶ πάλιν νὰ ἔχω, κύριοι, καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι καλὴ πίστις ὤθησε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας εἰς τὴν σύνταξιν τοιαύτης διαταγῆς. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι εἶναι προφανῶς ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν ῥητὴν διάταξιν τῆς διακηρύξεως. Καί τὴν ἀντίληψιν ταύτην δὲν ἔχω μόνον ἐγώ, κύριοι βουλευταί. Τὴν ἀντίληψιν ταύτην προσεπεκύρωσε καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς δημοπρασίας, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς δημοπρασίας ἀπέρριψε τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἠρνήθη νὰ προβῇ εἰς ἀνάλυσιν τῆς δευτέρας προσφορᾶς, ἐνετοπίσθη ἐπὶ τῆς πρώτης προσφορᾶς καὶ αὐτῆς ἔχομεν τὰ ἀποτελέσματα. Θὰ ἀναγνώσω εἰς ὑμᾶς τὴν σχετικὴν περικοπὴν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς δημοπρασίας: «Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀποφασίζει ὁμοφώνως, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων αὐτῆς, ὡς αὗται διετυπώθησαν ἐν τῷ πρακτικῷ τῆς 5 Δεκεμβρίου π. ἔ., καθ’ ὅσον δὲν δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν σχετικὰ ὑποβληθέντα μετὰ τὴν δημοπρασίαν». Τοιουτοτρόπως ἐπερατώθη καὶ ἡ δευτέρα αὐτὴ περιπέτεια καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ πέρας τοῦ διαγωνισμοῦ. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλήν, κύριοι βουλευταί, ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συγκρίσεως τῶν τιμῶν καὶ κέρδους μεταξὺ τῶν δύο, εἶναι 28%, διαφορὰ ἀπὸ τῆς ἀναλύσεως τοῦ Ὑπουργείου εἶναι 31%. Δὲν ἐπανέρχομαι πλέον ἐπὶ τοῦ λάθους διότι ἐφόσον διεπιστώθη ὅτι ὑπῆρχεν εἰς τὴν σύμβασιν Παγκάλου, ὑπῆρχεν εἰς τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τῆς Οἰκουμενικῆς, ὑπῆρχε δηλαδὴ πρὸ τοῦ ἐντύπου τιμολογίου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ἀπὸ τὸ ὁποῖον οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἰσχυρίζονται, ὅτι παρεπλανήθησαν, ἀποδεικνύεται, ὅτι εἶναι λάθος προπατορικόν, λάθος ἔμφυτον εἰς τὴν ἁμαρτωλὴν σύμβασιν.

§22Χ. ΛΑΔΑΣ. Πῶς τὸ ἐξηγεῖτε αὐτό;

§23Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἰσχυρίζονται,— δὲν ἀναλαμβάνω δὲ καμμίαν εὐθύνην δι’ αὐτά, παρέχω μόνον πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι μοῦ ἐδόθησαν, εὐθύνας ἀναλαμβάνω μόνον διὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν κειμένων, τὰ ὁποῖα κατέχω—οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἰσχυρίζονται ὅτι ἡ Τράπεζα Βιομηχανίας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἦσαν οἰκονομικῶς ἐξαρτημένοι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν οἱ ἀνταγωνισταὶ αὐτῶν μετέσχον ὡς σύμβουλοι, ἤσκησαν ἐπ’ αὐτῶν οἰκονομικὸν ἐκβιασμὸν καὶ ὑπὸ τὸ Κράτος τοῦ ἐκβιασμοῦ ἐκείνου ἐδέχθησαν νὰ ὑποβάλουν ἔγγραφα διατυπωθέντα ἀπὸ τοὺς συναγωνιστάς, τῶν ὁποίων ἀκόμη καὶ τὸ περιεχόμενον ἠγνόουν. Ἐὰν τοῦτο κλονίζῃ ἀσφαλῶς καὶ τὸ κῦρος ἐκείνων, διαπιστώνει ὅμως ἐπίσης εἰς ποσὸν ἀδίστακτα μέσα εἶναι διατεθειμένος νὰ φθάσῃ ὁ ἀνταγωνιστὴς αὐτῶν διὰ νὰ ὑπονομεύσῃ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα). Διεπιστώθη λοιπὸν ἡ κολοσσιαία διαφορὰ εἰς τοὺς τεχνικοὺς ὅρους. Τὸ συμπέρασμα θὰ ἔπρεπε ἴσως νὰ εἶναι ὅτι θὰ προτιμᾶτο ὁ μειοδότης. Ἐγεννήθησαν ὅμως, ἀνέκυψαν ἀμέσως, πλῆθος ἄλλων ζητημάτων. Πρῶτον ἀνέκυψε τὸ ζήτημα τῆς δανειακῆς προσφορᾶς. Ἐλέχθη τότε, ὅτι ὁ Οἶκος Μακρῆ προσφέρει δάνειον φέρμ μὲ τοὺς ὅρους τοῦ τριμεροῦς, ἐνῷ ὁ Οἶκος Καψαμπέλη–Πριζάνη προσέφερε μόνον μίαν ἀόριστον διαβεβαίωσιν τοῦ Οἴκου Μπλαίρ. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι καὶ ἐγὼ εὑρισκόμην ὑπὸ τὸ κράτος τῆς πεποιθήσεως ταύτης, ὅτι ὄντως αἱ δανειακαὶ προτάσεις τοῦ Οἴκου Μακρῆ ἦσαν καὶ εἰς ὅρους καὶ εἰς ἐγγυήσεις ἀσυγκρίτως καλλίτεραι ἀπὸ τὰς προτάσεις τῶν ἄλλων. Θὰ τὰ ἀναγνώσω καὶ εἰς ὑμᾶς καὶ θὰ σχηματίσετε μόνοι τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ δανειακαὶ αὐτοῦ προτάσεις οὔτε εἰς ὅρους οὔτε εἰς ἐγγύησιν εἶναι πληρέστεραι ἀπὸ τὰς προτάσεις τοῦ Οἴκου Μπλαίρ, ὁ ὁποῖος συνειργάσθη κατόπιν μὲ τοὺς Fox Brothers. Ὁ Οἶκος Μακρῆ εἶναι γνωστόν, ὅτι στηρίζεται εἰς τὴν τραπεζιτικὴν προσφορὰν τοῦ Οἴκου Σάμουελ. Καί ὁ Οἶκος Σάμουελ, εἰς τὴν ἐπιστολὴν τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν εἰς τὸν Οἶκον Μακρῆ καὶ ἡ ὁποία ἐπέχει θέσιν προσφορᾶς δανείου, γράφει ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) «Λαμβάνω ἐπίσης ὑπὸ σημείωσιν ὅτι συμφώνως πρὸς τὰ ἄρθρα 22 καὶ 23 τοῦ νόμου ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκδοσιν τῶν σχετικῶν δανείων, ὅτι ἐὰν καθ’ ὃν χρόνον ἡ Κυβέρνησις κρίνῃ εὔθετον δὲν δυνηθῆτε νὰ ἐνασκήσητε τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἐπαφίεται εἰς ταύτην τὸ δικαίωμα νὰ καταστήσῃ τὴν σύμβασιν ἄκυρον. Κατόπιν τῶν ἀνωτέρω εἴμεθα ἀπολύτως ἕτοιμοι συμπράττοντες μετὰ τῶν φίλων μας τοῦ ὁμίλου Shell νὰ προβλέψωμεν διὰ τοὺς ἀναγκαίους οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς πρὸς ἔκδοσιν διαδοχικῶς δανείων, ὅσα θὰ εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου». Πρόθεσις προσφορᾶς δανείου ἀναμφισβήτητος. Προσδιορισμὸς ὅρων οὐδείς. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ ἡ ἐπιστολὴ Χάμπρο, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς δανειακῆς προσφορᾶς. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἀγαπητὲ κ. Διομήδη, Ἔλαβον σήμερον τηλεγράφημα παρὰ τῆς ἐν Λονδίνῳ Τραπέζης μου, εἰς ὃ μοὶ λέγουν νὰ πληροφορήσω ἐπισήμως τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν δι’ αὐτὴν σχετικῶς μὲ πᾶσαν ἐν τῷ μέλλοντι δανειακὴν ἀνάγκην τῆς Ἑλλάδος τοὺς καλλιτέρους ὅρους οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐπιτευχθοῦν εἴτε ἐν Λονδίνῳ, εἴτε ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ μέσῳ τῶν γνωστῶν ὑμῶν φίλων, καθισταμένης οὕτω δυνατῆς τῆς χρησιμοποιήσεως ἀμφοτέρων τῶν ἀγορῶν ὑπὸ τοὺς καλλιτέρους ὅρους διὰ τὴν Ἑλλάδα δι’ ἑκάστην περίπτωσιν. Σύμφωνα πρὸς τὰ ἀνωτέρω ἐννοεῖται ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι ὅταν ἐπιστῇ ὁ χρόνος ν’ ἀναλάβωμεν μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμβάσεων Φουντέσιον καὶ Μακρῆ. Διατελῶ ὅλως ὑμέτερος Χ. Χάμπρο Ἀθῆναι τῇ 14ῃ Δεκεμβρίου 1927. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων τούτων διότι ὑποθέτω εἶναι μόνον ταῦτα—ἀγνοῶ ἐὰν ὑπάρχουν καὶ ἄλλα στοιχεῖα ἅτινα δὲν κατετέθησαν—ἐγὼ τὰ ἐζήτησα καὶ ἔχω μίαν ἀπάντησιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ὅτι ταῦτα μόνον ὑπάρχουν καὶ οὐδὲν ἕτερον. Ἐὰν οὕτως ἔχει, ἐὰν τὰ στοιχεῖα ταῦτα εἶναι τὸ ἅπαντον τῆς δανειακῆς προσφορᾶς Μακρῆ, ὁμολογῶ, παρὰ τὴν ἀναμφισβήτητον ἔλλειψιν εἰδικότητος, τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὸ θέμα, ὁμολογῶ ὅτι ἀδυνατῶ νὰ ἐννοήσω ποῦ ἔγκειται ἡ φέρμ προσφορὰ δανείου, ποῦ ἔγκειται ἡ νομικὴ ἀνάληψις τῆς εὐθύνης συγκεκριμένων ὅρων δανείου. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπιστολῶν τούτων ὁ Οἶκος Μακρῆ προσφέρει τὸ δάνειον. Εἰς τὴν πρώτην αὐτοῦ ἐπιστολὴν ὁ Οἶκος Μακρῆ προέβη εἰς μίαν ἐπιφύλαξιν. «Ὅροι δανείου, γράφει εἰς τὴν πρώτην ἐπιστολὴν τῆς 5 Δεκεμβρίου, εἶναι ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Μακρῆ—παρεμφερεῖς πρὸς τοὺς ὅρους τοῦ τριμεροῦς δανείου, πάντως δὲ συναποτελοῦντες ὁλικὴν διὰ τὸ Δημόσιον ἐπιβάρυνσιν οὐχὶ μείζονα τῆς ἐκ τοῦ συναφθησομένου τριμεροῦς. Μόνον ἐὰν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐκδόσεως τοῦ ὁδικοῦ ἡ τρέχουσα τιμὴ τοῦ τριμεροῦς ἤθελεν εἶναι παρ’ ἐλπίδα κατωτέρα τῆς τιμῆς ἐκδόσεως αὐτοῦ, τότε καὶ ἡ τιμὴ ἐκδόσεως τοῦ ὁδικοῦ φυσικῶς δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι ἀνωτέρα τῆς ἐν ὑποτιμήσει τρεχούσης τιμῆς τοῦ τριμεροῦς». Διότι ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Δημοπρασίας ἐθεώρησε τὴν ἐπιφύλαξιν ταύτην ἀντιβαίνουσαν εἰς τὸν νόμον, ἀπέρριψε τὴν πρότασιν λόγῳ τῆς ἐπιφυλάξεως. Ὁ κ. Μακρῆς ὑποβάλλει νέαν ἐπιστολὴν εἰς τὴν ὁποίαν αἴρει τὴν ἐπιφύλαξιν· οὐχ ἧττον (ἀναγινώσκει) συνεπῶς πρὸς τὴν ἀνωτέρω διάθεσίν μας, αἴρομεν τὴν ἐν τῇ προσφορᾷ μας ἐπιφύλαξιν, ἐφ’ ὅσον ἡ ἀκριβὴς ἔννοια τοῦ εἰρημένου ἄρθρου 22 καὶ τῶν ὅρων ἐν γένει τοῦ διαγωνισμοῦ, νομικῶς κρινομένων, ἤθελεν ἀντιβαίνει πρὸς τὴν ἄνω ἐπιφύλαξίν μας» Π. Μακρῆς Ἑπομένως ἔχομεν ἐκ μέρους Σάμιουελ καὶ Χάμπρο ἀναμφισβητήτως προθυμίαν διὰ νὰ ἀναλάβουν τὸ ἔργον. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ρητὴν ἀνάληψιν συγκεκριμένης ὑποχρεώσεως ὅρων. Τοὺς ὅρους προσφέρει ὁ κ. Μακρῆς καὶ τὰς ἐπιφυλάξεις τὰς αἴρει πάλιν ὁ ἴδιος, ὑπέχων εὐθύνην. Καὶ τώρα εἰσερχόμεθα εἰς τὴν δανειακὴν προσφορὰν τοῦ ἄλλου μέρους. Ἀρχικῶς προσφέρει καὶ ὁ Blair ἀορίστως. Ἡ ἀρχικὴ προσφορὰ ἔχει ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). «Θὰ καταβάλωμεν ὅλας μας τὰς δυνάμεις διὰ νὰ προσφέρωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοὺς πλέον εὐνοϊκοὺς ὅρους. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι καὶ ὁ Blair ἐπίσης διεδήλωσε προθυμίαν πρὸς προσφορὰν δανείου, οὐδεμίαν ὅμως ἀνέλαβε ρητὴν ὑποχρέωσιν. Διότι ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ ἐδήλωσεν εἰς τὸν ὅμιλον Καφαμπέλη–Πρεζάνη, ὅτι ἡ προσφορὰ των εἶναι ἀπολύτως ἀόριστος, ἐπικουρικῶς ὑπέβαλον προσφορὰν τῶν Fox. Ἡ προσφορὰ αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ferme, προσφορὰ σαφής, προσδιορίζουσα ὅρους δανείου καὶ ἐγγυήσεις. Προσφέρεται ἡ προκαταβολὴ τῶν 400 χιλιάδων λιρῶν ὡς ἐγγύησις διὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δανείου, καὶ περαιτέρω ἀναλαμβάνονται ρηταὶ ὑποχρεώσεις διὰ τὴν πραγματοποίησιν δανείου 2 μονάδας βελτιωμένου ἀπὸ τὸ τριμερές. Θὰ ἀναγνώσω τὰς σχετικὰς περικοπάς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν προκαταβολὴν (ἀναγινώσκει) «ἐπὶ πλέον δηλοῦμεν ὅτι ἡ προκαταβολὴ τῶν 400 χιλιάδων λιρῶν θέλει χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὡς ἐπιπρόσθετος ἐξασφάλισις τῆς παρ’ ἡμῶν πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου κατὰ τὰ ἀνωτέρω ὑποσχόμενα παρ’ ἡμῶν». Κατόπιν (ἀναγινώσκει) ἀναφερόμενοι εἰς τὰς προτάσεις μας σᾶς πληροφοροῦμεν, ὅτι κατόπιν τηλεγραφικῆς συνεννοήσεως ἀπεφασίσαμεν νὰ ἐκπέσωμεν τὸν τόκον τῆς προκαταβολῆς τῶν 400 χιλιάδων λιρῶν εἰς 6 καὶ ¾%. Περαιτέρω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὅρους τοῦ δανείου «ἐπιθυμοῦμεν νὰ σᾶς γνωρίσωμεν ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν ὑπολοίπων δύο τμημάτων τοῦ δανείου ἰσοτιμίας, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ ἐπίσης 2% ἔσοδα περισσότερα τῶν ἐσόδων τοῦ δανείου σταθεροποιήσεως». Ἀλλὰ ἐὰν ἐπέλθῃ οἱαδήποτε, εἴτε εὐμενής, εἴτε δυσμενὴς μεταβολὴ τῶν ὅρων τοῦ τριμεροῦς εἰς τὴν διεθνῆ ἀγοράν, δηλοῦμεν, ὅτι θὰ ὑφίσταται παγία ἡ διαφορὰ δύο μονάδων ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως». Αὕτη εἶναι ἡ προσφορὰ τοῦ Fox.

§24Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Διεπιστώθη ἡ οἰκονομική του δύναμις;

§25Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἔλθω εἰς αὐτό. Εἶναι στοιχειῶδες. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ζήτημα: Ἡ προσφορὰ αὕτη θὰ εἶχε πλήρεις ἐγγυήσεις; Κύριοι Βουλευταί, τὰ μόνα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα κατετέθησαν εἰς τὸν φάκελλον—δὲν γνωρίζω ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει καὶ ἄλλα τὰ ὁποῖα δὲν κατέθεσεν—εἶναι τηλεγράφημα μιᾶς Τραπέζης τῆς Νέας Ὑόρκης, τὴν ὁποίαν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ὀνομάζει ὡς ἓν ἐκ τῶν πρώτων οἰκονομικῶν ἱδρυμάτων τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, τῆς Park National Bank: ὑπάρχει τηλεγράφημα τῆς Τραπέζης αὐτῆς ἔχον ὡς ἑξῆς: «Πιστεύομεν Fox Brothers ἱκανοὺς νὰ ἐκτελέσουν τὴν ὑπὸ διαπραγμάτευσιν σύμβασιν». Καὶ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο εἶναι κατατεθειμένον.

§26Ε. ΜΟΔΑΤΣΟΣ. Ἀλλὰ δὲν ἀναλαμβάνει τὸ δάνειον.

§27Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν πρόκειται νὰ συμπεράνω Ἐκθέτω τὰ γεγονότα καὶ ἐπιφυλάσσομαι διὰ τὰ συμπεράσματα. Ἐγεννήθη κατόπιν τὸ ζήτημα τοῦ Οἴκου Μπλαὶρ λόγῳ τῆς παρεμβολῆς τῶν Φὸξ Μπρόδερς ἀπεσύρθη. Καὶ ὁ Οἶκος Μπλαὶρ, τοῦ ὁποίου ἀντιπρόσωπος εὑρίσκεται σήμερον εἰς Ἀθήνας ἐπέδωκε κατ’ αὐτὰς ἐπιστολὰς εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῶν ὁποίων δηλοῖ, ὅτι συνεργάζεται μὲ τοὺς Φὸξ Μπρόδερς καὶ δηλοῖ ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ φινανσάρῃ τὰ ἔργα. Διὰ μακρᾶς δὲ ἐπιστολῆς, καθὼς πληροφοροῦμαι, ἀνέπτυξε τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐννοεῖ τὴν συγκεκριμένην αὐτοῦ οἰκονομικὴν προσφοράν. Κατετέθη χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν φάκελλος τοῦ ὁποίου τὸ σχετικὸν ἔγγραφον ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἐπιστολὴ τῶν Μπλαὶρ πρὸς τὴν ἑταιρείαν Τρίνιτατ, τὴν τεχνικὴν ἑταιρείαν μὲ τὴν ὁποίαν συνεργάζεται ὁ ὅμιλος Καψαμπέλη–Πρεζάνη. «Ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ὁ ὅμιλος Τρίνιτατ ἔχει συμφωνήσει ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς ἐποπτείας καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν τεχνικῶν ἔργων καὶ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν τὸ συμβόλαιον ἤθελε παραχωρηθῆ εἰς τοὺς κ. κ. Πρεζάνην–Καψαμπέλην, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ κανονίσωμεν μετ’ αὐτῶν τὴν προκαταβολὴν τῶν 400,000 λιρῶν ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως καὶ νὰ παράσχωμεν πλήρη συνεργασίαν τοῦ τραπεζιτικοῦ ὁμίλου Blair, Chase, καὶ Blythe witter, σχετικῶς μὲ τὸ δάνειον τοῦ φινανσαρίσματος τοῦ ἔργου. Ὑπάρχει καὶ δευτέρα ἐπιστολὴ ἔχουσα ὡς ἑξῆς: Ἀθῆναι 18 Φεβρουαρίου 1928 Πρὸς τὴν Α, Ε. τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κ. Γεώργιον Καφαντάρην Ἐνταῦθα Ἐξοχώτατε, Περιῆλθον εἰς γνῶσιν ὑμῶν ὅτι, κατὰ τὰς ἐσχάτους συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ ἐτέθησαν ἐρωτήματα τινὰ ἀφορῶντα τὴν εὐθύνην τῶν Ἐργοληπτικῶν Ἑταιριῶν Πρεζάνη καὶ Καψαμπέλη πρὸς οὓς ὁποίους παρέσχομεν τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν ὑποστήριξιν διὰ τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς ὁδοποιΐας. Ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ δηλώσωμεν ὅτι αἱ πληροφορίαι ἡμῶν ἀναφορικῶς μὲ τὴν ὑπόστασιν τῶν ὡς ἄνω Ἑταιριῶν εἶναι ἀπολύτως ἱκανοποιητικαί. Πρὸς τούτοις πληροφορούμεθα ἐπισήμως παρὰ τοῦ ὁμίλου Trinitas τοῦ Λονδίνου, τοῦ ὁποίου ἡ φήμη εἰς τὴν κατασκευὴν ἀσφαλτικῶν ὁδῶν εἶναι γνωστὴ παγκοσμίως, ὅτι συνεφώνησεν ὅπως οὗτος ἀναλάβῃ τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον τῶν τεχνικῶν ἔργων καὶ ὅτι θὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν διοίκησιν τῆς σχηματισθησομένης διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου Ἑταιρίας. Εἰς τὸν ὡς ἄνω ἐργοληπτικὸν Ὅμιλον προσετέθη καὶ ἡ Ἀμερικανικὴ ἑταιρία τῶν Fox Brothers International Corporation ἔχουσα τὴν τεχνικὴν ὑποστήριξιν τῆς «Texas Company» σχετικῶς μὲ τὸν τρόπον τῆς χρήσεως τῶν ὑλικῶν τῶν ὁδῶν μετὰ παχέων ἐλαίων. Στηριζόμενοι εἰς τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν πεῖραν τῶν ὡς ἄνω Οἴκων, ὁ ἡμέτερος Τραπεζιτικὸς Ὅμιλος, συνιστάμενος ἐκ τῶν Blair et Co Ine., Chase Securities Corqora tion καὶ Blythe Witter et Co Νέας Ὑόρκης, εἶναι ἕτοιμος νὰ παράσχῃ τὴν συνεργασίαν του διὰ τὸ φινανσάρισμα τῶν ἔργων. Δέξασθε ὅθεν, Ἐξοχώτατε, τὴν ἔκφρασιν τῆς βαθυτάτης ὑπολήψεως μεθ’ ἧς διατελοῦμεν Blair et Co Incorporated Per pro J. Grant Borbes

§28ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί ἡμερομηνίαν ἔχει;

§29Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. 18ην Φεβρουαρίου, κατετέθη χθὲς εἰς τὸ Προεδρεῖον. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ἔχω ἁρμοδιότητα πρὸς τελικὴν κρίσιν ἐπὶ τῶν ὅρων τοῦ δανείου. Ἡ ἐμπιστοσύνη καὶ τῆς Βουλῆς, ἰδιαιτέρως δὲ ἡ ἰδική μου, προκειμένου περὶ τούτου τοῦ θέματος, εἶναι ἀπεριόριστος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία βεβαίως εἶναι εἰς θέσιν καὶ τὴν ἱκανότητα καὶ τοὺς ὅρους νὰ κρίνῃ μετ’ ἀπολύτου δικαιοσύνης, καὶ νὰ ἀποβλέψῃ μόνον εἰς τὸ συμφέρον τῆς χώρας. Ὅ,τι μόνον ἤθελον νὰ τονίσω, εἶναι τοῦτο, ὅτι κατὰ τὴν προσωπικήν μου ἀντίληψιν αἱ δανειακαὶ προσφοραὶ Καφαμπέλη–Πρεζάνη εἶναι ἀσφαλῶς τοὐλάχιστον τόσον καλαὶ ὅσον καὶ αἱ προσφοραὶ Μακρῆ, ἀσφαλῶς μάλιστα καλλίτεραι. Αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον προσωπικῶς καταλήγω. Ἀλλὰ μετὰ τὴν δανειακὴν προσφορὰν ἐγεννήθη τὸ ζήτημα: Ποία ἡ τεχνικὴ ἱκανότης ἑκάστου ὁμίλου ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς συνεργασίας; Εἶναι γνωστόν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὸ πρῶτον στοιχεῖον τῆς ἐπιτυχίας τῶν ἀσφαλτικῶν ὁδῶν εἶναι ἡ πεῖρα. Ἡ ὁδὸς Πειραιῶς ἐστοίχισεν εἰς τὸ Κράτος ὅσον καὶ οἱ ἄλλοι δρόμοι. Ἀπέτυχεν ὅμως ἐλλείψει πείρας, εἴτε τοῦ συστήματος εἴτε τῆς ἐφαρμογῆς. Αὐτὸ δὲν ἔχει ἀκόμη κριθῇ, διότι ἐσχάτως μόλις ἔγινε τὸ πείραμα, καὶ πρέπει νὰ παρέλθῃ ἓν ἔτος διὰ ν’ ἀποφανθῇ σχετικῶς ἡ ὑπηρεσία. Ἀπὸ ἀπόψεως λοιπὸν διεθνοῦς συνεργασίας ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὑπάρχει ἡ τεχνικὴ ἑταιρεία Trinidad, ἡ ὁποία καθὼς βεβαιοῖ καὶ ὁ Μπλαὶρ εἶναι μία ἐκ τῶν μεγαλειτέρων ἑταιρειῶν τοῦ κόσμου, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλονται τὰ ¾ τῶν ὁδῶν τοῦ Λονδίνου, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἐμπεπιστευμέναι σήμερον καὶ ὁδοὶ τοῦ Βερολίνου. Καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος εἶναι ἐπίσης μία μεγάλη ἑταιρεία, ἀλλ’ ὄχι ἑταιρεία τεχνική. Ἀπὸ ἀπόψεως λοιπὸν φώτων καὶ πείρας διεθνοῦς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γεννᾶται ἀμφιβολία. Ὑπολείπεται ἡ ἐξέτασις τῆς ἐγχωρίου τεχνικῆς ἱκανότητος. Ὁ Οἶκος Μακρῆ ἐμφανίζει συγκρότημα ἑταιρειῶν σοβαρῶν. Ἡ Ἑταιρεία Καφαμπέλη–Πρεζάνη συνεργάζεται μὲ μίαν ἢ μὲ δύο μόνον ἑταιρείας. Ἀλλὰ πρέπει νὰ καταστῇ σαφές, ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἐπρόκειτο νὰ συμβληθῇ μὲ τὸ συγκρότημα τῶν ἑταιρειῶν· ἐπρόκειτο νὰ συμβληθῇ μὲ τὴν χαρτεμπορικὴν ἑταιρείαν Μακρῆ. Αἱ ἑταιρεῖαι ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβουν τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων, διὰ χορηγίας ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ. Καὶ εἶναι ἀπολύτως σαφές, ὅτι οἷος δήποτε καὶ ἂν ἀνεκηρύσσετο ἀνάδοχος, εἶναι ἀπολύτως σαφὲς καὶ πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὰ σοφίσματα, ὅτι οἷος δήποτε ἀνακηρυχθῇ, εἴτε τώρα, εἴτε εἰς τὸ μέλλον, θὰ παρακληθῇ ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν ἑταιρειῶν διὰ νὰ τοὺς παράσχῃ ἐργασίαν. Πέραν ὅμως τῆς ἐγχωρίου αὐτῆς ἱκανότητος ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τῆς προσωπικῆς φερεγγυότητος. Ἐὰν ἐπρόκειτο, κύριοι Βουλευταί, νὰ καταλήξω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προτιμήσῃ τὸν μειοδότην, θὰ ὤφειλον νὰ ἀνασκευάσω ὅσα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Ἀλλὰ τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον ἡμεῖς κατελήξαμεν, δὲν εἶναι ἡ χορηγία τοῦ ἔργου εἰς τὸν μειοδότην, καὶ θὰ ἀναπτύξω πρὸς τοῦτο τοὺς λόγους. Τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον ἡμεῖς καταλήγομεν, εἶναι ἡ ἀνάγκη ἑνὸς νέου συντόμου διαγωνισμοῦ. Ἀναγνωρίζομεν ἀσφαλῶς, ὅτι εἰς ὅσα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὑπάρχουν σημεῖα εὐθύνης, φρονοῦμεν ὅμως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀπέναντι ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς παρεμβολῆς των προσέφερον μίαν κολοσσιαίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς παρεμβολῆς των ἔσωσαν ἀσφαλῶς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων, θὰ ἔπρεπεν ἂν ὄχι νὰ αἰσθάνεται συμπάθειαν, νὰ εἶναι ἀκόμη, ἂν ἐπροτίμα καὶ ἀνάλγητος, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ ἦτο τοὐλάχιστον ἀπολύτως δίκαιος. Καὶ διὰ νὰ εἶναι ἀπολύτως δίκαιος ἔπρεπε νὰ ἀναγνώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὅλας τὰς ἀπαντήσεις, τὰς ὁποίας οὗτος ἔδωκε προκειμένου περὶ τῶν αἰτιάσεων καὶ ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐπείθετο ἡ Βουλὴ, ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἀποκαθίστανται. Αὐτὴ, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ ἐξιστόρησις τῶν γεγονότων. Κατὰ τὴν τελικὴν μορφὴν τοῦ ζητήματος ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διαφορὰ μὲν ἀναλύσεως τιμῶν μεταξὺ τῶν δύο διαγωνιζομένων δὲν ὑπῆρχε, διότι ἀμφότεροι ἀπεδέχθησαν τὴν ἀνάλυσιν τιμῶν τοῦ ὑπουργείου. Ἐπὶ τοῦ κέρδους ὑπῆρξε διαφορὰ 3%, καὶ ἐπὶ τοῦ δανείου διαφορὰ δύο μονάδων· ἑπομένως συνολικὴ διαφορὰ ὑπὲρ τὰ 100 ἑκατομμύρια. Ἐγεννήθη τὸ ζήτημα μήπως ἡ διαφορὰ τῶν 3% πρόκειται νὰ ἀποτελέσῃ «ἀναιδῆ» κακοτεχνίαν, ὅπως τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Κύριοι Βουλευταί, ἡμεῖς ἀσφαλῶς δὲν εἴμεθα τεχνικὸν σῶμα. Εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἐξυμνήθη καθ’ ὅλους τοὺς δυνατοὺς τρόπους τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων, Ὀφείλομεν καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν γνώμην του. Καὶ αὕτη εἶναι σαφής. Κατὰ τὴν δωδεκάωρον αὐτοῦ συνεδρίαν τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων διὰ πλειοψηφίας ὥρισεν ὡς maximum τὸ 28%. Τέσσαρα ἐκ τῶν μελῶν ἐφρόνουν, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς 26% καὶ ἓν μέλος εἰς τὰ 20%. Καὶ κατόπιν ὅμως, μετὰ τὴν ὑποβολὴν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τῆς περαιτέρω μειώσεως τῶν κερδῶν ἐκ μέρους τοῦ ὁμίλου Καψαμπέλη– Πρεζάνη, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὑπεστήριξε καὶ τότε ὅτι ἦτο ἀδύνατος ἡ περαιτέρω ὑποχώρησις χωρὶς ζημίας τοῦ ἔργου, ἐπεκαλέσθη δὲ καὶ πάλιν τὴν γνώμην τοῦ συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων. Ἡ γνώμη αὐτή, δὲν συνετάχθη μὲν πρακτικόν, ἀλλ’ εἶναι γνωστή, ἡ γνώμη του κατὰ μεγίστην πλειοψηφίαν, εἶναι ὅτι ἡ μείωσις τοῦ κέρδους καὶ πέραν τοῦ 28% εἶναι δυνατή. Αἱ γνῶμαι αἱ ὁποῖαι ἐξεδηλώθησαν εἶναι αἱ ἑξῆς: Ὁ κ. Κιτσίκης ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ 28% εἶναι τὸ ἐλάχιστον ποσοστόν. Ἄγγελος, Οἰκονόμου, Σῖνος, Πανταζῆς, Κριεζῆς, ὑπεστήριξαν ὅτι τὸ 28% εἶναι μέση τιμή, εἶναι ἑπομένως δυνατὴ κύμανσις περὶ αὐτό. Δημητρακόπουλος καὶ Μάτσας ὅτι τὸ ἐν τῷ πρώτῳ συμβουλίῳ ὁρισθὲν 28% εἶναι τὸ μέγιστον καὶ δυνατὸν νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ 5 ἢ 6% καὶ κατόπιν Σέχος, Κοκκίδης, Πεζανός, Ι. Οἰκονόμου, Σαδούκας ὅτι τὸ ποσοστὸν δέον νὰ καθορισθῇ εἰς 20%, Πρωτοπαπαδάκης 15½%. Εἶναι προφανές, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν προσωπικὴν γνώμην, ἐφόσον ὅμως πανταχόθεν ἐξεδηλώθη ἐμπιστοσύνη πρὸς τὸ συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων ὀφείλομεν νὰ εὐλαβηθῶμεν τὴν γνώμην του. Διὰ τοῦτο φρονῶ, καὶ κατόπιν μάλιστα τῆς ἀναγνώσεως εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ κ. βουλευτὴς Θεσσαλονίκης ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ὅτι ὁ μέσος ὅρος τοῦ κέρδους τῶν τελευταίων δημοπρασιῶν κυμαίνεται μεταξὺ 15 καὶ 20%. Φρονῶ ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι χωρὶς οὐδένα κίνδυνον «ἀναιδοῦς κακοτεχνίας» ὡς τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, εἶναι δυνατὴ ἡ ἐκτέλεσις τῶν Ἔργων. Δὲν ἀγνοῶ, κύριοι βουλευταί, μίαν ἀρχήν, ἡ ὁποία συνήθως ὑποστηρίζεται, ὅτι ἡ προσφορὰ μεγάλου κέρδους ἐγγυᾶται καὶ τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, μόνη αὐτή. Ἂν ἐπρόκειτο ὅμως ἡ ἀρχὴ αὐτὴ νὰ εἶναι ἀληθής, ἀπορῶ τότε διατί ἐπιμένομεν νὰ προσάγωμεν εἰς δίκην τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας τῆς Δικτατορίας. Προσέφερε τὰς ἀκριβωτέρας τιμάς, ἔπρεπεν ἑπομένως ν’ ἀνακηρυχθῇ εὐεργέτης τῆς Χώρας (χειροκροτήματα). Ὑπάρχει ἐπίσης πέραν τῆς διαφορᾶς τῶν 3% καὶ ἡ διαφορὰ τῶν 2% τοῦ δανείου. Ἀλλ’ ἡ διαφορὰ αὕτη εἴτε εἰς τὴν δανειακὴν ἀγορὰν θὰ ἐξασφαλισθῇ, εἴτε θὰ ἐκπέσῃ ἀπὸ τὴν προμήθειαν τῶν μεγάλων Οἴκων, οἱ ὁποῖοι θὰ προμηθεύσουν τὰ ὑλικὰ εἰς τὴν χώραν. Δὲν δύναται ἑπομένως νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι αἱ τιμαὶ διακυβεύουν τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποῖον πρέπει νὰ εἶναι τὸ συμπέρασμα; Κύριοι βουλευταί, τὸ συμπέρασμα ἡμῶν εἶναι ὅτι εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ὑπάρχει τόση ἀθλιότης, τόση ἁμαρτωλὴ ἱστορία, ὥστε καθῆκον τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ τὴν ἐξαφανίσουν τὸ ταχύτερον. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἀληθῶς καταπληκτικόν, θὰ ἦτο ἄν, μετὰ τὴν περιπέτειαν αὐτήν, ἀπεφασίζετο ἡ παραχώρησις τῶν ἔργων εἰς τὸν πλειοδότην. Ἄν δηλαδὴ ἀπεφασίζετο ἡ παραχώρησις εἰς τὸν Οἶκον Μακρῆ 100.000.000 ἀπὸ τὸν ἱδρῶτα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὡς τίμημα τῶν ἀνομιῶν του. Τοῦτο ὅμως, ἂν πρόκειται νὰ ἐκφέρωμεν ὁλόκληρον καὶ εἰλικρινῆ τὴν βαθεῖαν ἡμῶν πεποίθησιν, τοῦτο θ’ ἀπετέλει ἀληθὲς σκάνδαλον. Πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῶμεν ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ τὴν χαριστικὴν αὐτὴν πρᾶξιν; Θὰ ἐλέγομεν ἴσως ὅτι ὁ Οἶκος Μακρῆ προσέφερε μεγαλειτέραν φερεγγυότητα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων; Ἀλλὰ θὰ συνηντῶμεν τοὺς καγχασμοὺς τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπληροφορήθη ὁλόκληρον τὴν ἁμαρτωλὴν αὐτὴν ἱστορίαν, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς ἔλεγε: Δὲν εἶναι λοιπὸν αὐτὸς ὁ κύριος Μακρῆς, ὁ ἔμπιστος τῆς δικτατορίας, ὁ ὁποῖος ἐτρομοκράτει τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰς τερατώδεις τιμάς; Δὲν εἶναι ὁ ἴδιος, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀπεπειράθη τὴν ἁρπαγὴν τῶν 700.000.000; Δὲν εἶναι ὁ ἴδιος, ὁ ὁποῖος κατέφυγεν εἰς ὅλα τὰ ἀδίστακτα μέσα διὰ νὰ θέσῃ ἐκποδὼν τὸν ἀνταγωνιστήν του; Καὶ εἰς ἄνθρωπον, ὁ ποῖος καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν σταδιοδρομίαν διεπίστωσεν τόσον ἀδίστακτον κακὴν πίστιν, τόσον ἀμείλικτον σύστημα ὑπονομεύσεως τοῦ δημοσίου συμφέροντος, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγνωρίσῃ κανεὶς φερεγγυότητα, καὶ τίμημα τῆς ἐξαιρετικῆς αὐτῆς δῆθεν φερεγγυότητος νὰ προσφέρετε 100.000.000; Εἶμαι πεπεισμένος, κύριοι βουλευταί, ὅτι μετὰ τὴν εἰλικρινῆ καὶ ἀντικειμενικὴν ἐξιστόρησιν τῶν γεγονότων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ψῆφος πλέον πρὸς τοιαύτην ἀπόφασιν. Τὸ καθῆκον ἡμῶν εἶναι νὰ προχωρήσωμεν πρὸς ἕνα νέον σύντομον διαγωνισμόν. Ἀλλὰ γεννᾶται ζήτημα, καὶ γνωρίζω τὰς εἰλικρινεῖς ἀνησυχίας πολλῶν συναδέλφων, μήπως ἡ προκήρυξις νέου διαγωνισμοῦ ἀποτελέσῃ παρέλκυσιν ἢ ναυάγιον; Ὀφείλω νὰ παράσχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι αἱ προθεσμίαι τὰς ὁποίας ἀναγράφει ὁ ἰσχύων νόμος εἶναι συντομώταται. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν σχετικὴν διάταξιν. (Ἀναγινώσκει). «Ἐντὸς 5 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας προκηρύσσει δημόσιον διαγωνισμόν, ὁ ὁποῖος διενεργεῖται μετὰ ἕνα μῆνα ἀπὸ τῆς προκηρύξεως».

§30Π. ΧΑΤΖΗΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖ ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος.

§31Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Βεβαιότατα. Ἐντὸς 5 ἡμερῶν δηλαδή, ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ψηφίσωμεν τὴν ἑρμηνευτικὴν πρότασιν, τήν ἀναγνωρίζουσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπαναλήψεως τοῦ διαγωνισμοῦ. Εἶναι ἑπομένως σαφές, ὅτι ἂν τυχὸν ἡ Βουλὴ ἀνενέου τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου ἂν δηλαδὴ παρεῖχε τὴν ἑρμηνείαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου δύναται νὰ προβῇ εἰς ἐπανάληψιν τοῦ διαγωνισμοῦ, εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι δύο μῆνες ἀρκοῦν διὰ τὴν περάτωσιν, Καὶ εἶναι ἐπίσης, κύριοι, καθ’ ὅλας τὰς ἀνθρωπίνας πιθανότητας, σαφές, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἔλαβε τόσον εὐρεῖαν ψῆφον ἐμπιστοσύνης χθές, θὰ ἔχῃ ἀσφαλῶς μακρότερον βίον. Αἱ ἀνησυχίαι ἑπομένως, αἱ εἰλικρινεῖς ἀναμφισβητήτως τῶν συναδέλφων, εἶναι ἀστήρικτοι. Ὑπάρχουν κύριοι βουλευταί, διὰ τὴν λῆψιν τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως καὶ ἄλλαι ἀντιρρήσεις διατυπωθεῖσαι ἐκ τοῦ βήματος τούτου, ἰδίως ἀπὸ τοὺς συναδέλφους τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Διετυπώθη πρῶτον ἡ ἀντίρρησις τῆς ἀναρμοδιότητος. «Λησμονεῖτε, μᾶς εἶπον, τὸ δόγμα τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν». Θέλετε ἴσως νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν; Δὲν εἶνε ἐπιβεβλημένον αἱ εὐθύναι νὰ παραμένουν ἀκέραιαι καὶ νὰ βαρύνουν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ δύναται τὸ νομοθετικὸν σῶμα, ὅταν ἐπιστῇ ὁ καιρὸς νὰ ἀσκήσῃ ὁλόκληρον τὸν ἔλεγχον αὐτοῦ διὰ τὴν τυχὸν ληφθησομένην ἀπόφασιν;» Ἀλλ’ ἡ πρότασις, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἰδική μας, τερματίζει τὸ ζήτημα τῆς ἀναρμοδιότητος, διότι δὲν προτείνομεν ἡμεῖς ἡ Βουλὴ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν θέματος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἀντίληψιν ὑμῶν εἶναι θέμα ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· ἡμεῖς προτείνομεν ἡ Βουλὴ νὰ ἀσχοληθῇ μὲ θέμα τῆς ἀποκλειστικῆς αὐτῆς ἁρμοδιότητος. Ἡμεῖς ζητοῦμεν ἡ Βουλὴ νὰ ἐγκρίνῃ μίαν πρότασιν ἑρμηνευτικήν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προθεσμιῶν τοῦ νόμου ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐπαναλάβῃ τὸν διαγωνισμόν. Τοιοῦτον ἔργον εἶναι ἔργον νομοθετικὸν καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην ἐλπίζω ὅτι οἱ συνάδελφοι, ὅσοι πιστεύουν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἁρμοδιότητος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν ἀντίρρησιν. Ἀλλ’ ὑπάρχει περαιτέρω καὶ ἡ ἄποψις τῶν εὐθυνῶν. Μήπως διὰ τοιαύτης ἀποφάσεως συμμεριζόμεθα ἔν τινι μέτρῳ τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας; Ἀλλὰ καὶ τοῦτο κύριοι, διὰ τῆς προτάσεώς μας τακτοποιεῖται. Διότι τί πρόκειται νὰ σημάνῃ ἡ ἐπιψήφισις τῆς ἑρμηνευτικῆς ταύτης προτάσεως: Πρόκειται ἁπλῶς νὰ σημάνῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκτὸς τῶν δύο εὐχερειῶν τὰς ὁποίας ἔχει, διὰ τοῦ νόμου εἴτε νὰ ἐγκρίνῃ ἕνα τῶν διαγωνιζομένων εἴτε νὰ μὴ ἐγκρίνῃ κανένα, ἡ Κυβέρνησις ἔχει εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῆς καὶ μίαν ἐπὶ πλέον εὐχέρειαν, τὴν εὐχέρειαν τῆς ἐπαναλήψεως τοῦ διαγωνισμοῦ καὶ ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας αἱ εὐθῦναι αὐτῆς δὲν ἐξαλείφονται εὐρύνονται, διότι ἔχουσα ἐλευθερίαν ἐκλογῆς μεταξὺ ὅλων τῶν δυνατῶν λύσεων συσσωρεύει ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτῆς βαρυτέρας εὐθύνας. Καὶ ἡ ἄποψις ἑπομένως τῶν εὐθυνῶν δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὑποβάλλομεν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, Κύριοι Βουλευταί, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γεγονότων τὰ ὁποῖα ἐξιστορήσαμεν, ἐπικαλούμεθα τὴν ὁμόθυμον ψῆφον τῆς Βουλῆς πρὸς ἔγκρισιν τῆς ἑρμηνευτικῆς προτάσεως. Αὕτη, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ἀποτελεῖ τὴν μόνην διέξοδον τῆς ὑποθέσεως. Τοιουτοτρόπως τερματίζομεν ὁριστικῶς μίαν ἁμαρτωλὴν ἱστορίαν, ἐξασφαλίζομεν τὸ ὑλικὸν συμφέρον τῆς Χώρας, περιφρουροῦμεν τὴν ὑπόληψιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν, καὶ πρὸ πάντων ἀποδεικνύομεν, ὅτι τὸ σῶμα τοῦτο ἔχει ὁλόκληρον τὸ ἠθικὸν κῦρος καὶ ὁλόκληρον τὴν περιωπὴν διὰ νὰ ἀποτελέσῃ τὸν τιμητὴν τῆς Δικτατορίας (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερκούρης.

§33Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἐδηλώθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὔριον θέλουσι λήξει αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ζητῶ τὴν ἄδειαν ἀπὸ ὑμᾶς ἵνα ὑπενθυμίσω εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν μίαν διαμαρτυρίαν τῶν πολυπαθῶν κατοίκων τῆς περιφερείας Σερρῶν. Πρόκειται περὶ ζητήματος ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητος.

§34Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμὴ πρὸς ὑποβολὴν συστάσεων. Πάντως ἡ Κυβέρνησις μεριμνᾷ, καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην συστάσεως.

§35Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν οὐδαμῶς ἐδικαιοῦτο νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν νευρικότητα. Ἐάν, ὡς ἐδήλωσε, μεριμνᾷ ἡ Κυβέρνησις, τοῦτο δὲν ἀποκλείει τοὺς κυρίους Βουλευτὰς τοῦ δικαιώματος νὰ κάμωσι συστάσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§36Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συνιστᾶται, εἶναι παλαιόν. Διατί ὅτε εἶσθε Ὑπουργὸς δὲν ἐσκέφθητε αὐτό;

§37Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τὸ ἐσκέφθην ὅτε ἤμην καὶ Ὑπουργός. Πάντως ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καίτοι ἐν νευρικότητι, μὲ ἱκανοποιεῖ.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας. Ὁ κ. Καραπαναγιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§39Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ, ἀξιότιμοι κύριοι Βουλευταί, μολονότι ἡ Βουλὴ ὃ ἔκρινεν ὅτι δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τὸ συζητούμενον θέμα κακῶς ἤχθη ἐνώπιον αὐτῆς. Δὲν πιστεύομεν ἡμεῖς τὸ λεχθέν, ὅτι ὁ φόβος τῶν εὐθυνῶν, ἃς ἠθέλησε ν’ ἀποσείσῃ ἐκ τῶν ὤμων ἡ Κυβέρνησις, ὁ ὁποῖος ἐνέπνευσεν αὐτὴν διὰ ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν Κοινοβουλευτικὴν ταύτην τακτικήν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ ἔχῃ καὶ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει, ἀσφαλῶς θὰ ὤφειλε νὰ ἀναμείνῃ τὴν κατάλληλον εὐκαιρίαν, ἡ ὁποία θὰ τῆς ἐδίδετο, ὅτε, ἀφοῦ συνεπλήρου τὴν ἐντολήν, ἥτις ἀνετέθη αὐτῇ, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου 3404 καὶ κατεκύρου τὴν δημοπρασίαν εἴς τινα τῶν συναγωνιζομένων ὁμίλων, νὰ ἀνέμενε τὴν εὐκαιρίαν ἐκ τῆς ὑποβαλλομένης ἐπερωτήσεως παρ’ ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον ἀντίθετον πρὸς τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν γνώμην, διὰ νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα εἰς τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος. Ὁπωσδήποτε καλῶς ἢ κακῶς, οὕτως ἢ ἄλλως, εἴτε προώρως εἴτε ὡρίμως τὸ ζήτημα ἤχθη ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ λάβωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν τιμὴν διὰ νὰ ἐκφέρωμεν ἐπὶ τούτου τὰς γενικὰς ἀπόψεις μας. Ἐκ τῆς διεξαχθείσης συζητήσεως καὶ ἐκ τῆς συζητήσεως, ἥτις θὰ ἐπακολουθήσῃ εἶναι φανερόν, ὅτι αἱ ἑξῆς λύσεις εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψωσι. Πρῶτον ἀκύρωσις τοῦ νόμου 3404. Δευτέρα λύσις κατακύρωσις τῆς δημοπρασίας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου 3404. Τρίτη ἡ ἀποδοχὴ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως, ἡ ὁποία δὲν ἀποτελεῖ ἄλλο παρὰ ἐπανάληψιν τοῦ διαγωνισμοῦ, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου 3404. Εἶναι ἐνδεχόμενον, ὡς πληροφοροῦμαι, νὰ ὑποβληθῇ καὶ ἑτέρα πρότασις, ἵνα ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἔχει δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου 3404, νὰ κατακυρώσῃ εἴς τινα τῶν διαγωνιζομένων ὁμίλων μόνον τμῆμα τοῦ ἔργου, τοῦ δυναμένου νὰ ἐκτελεσθῇ ἐκ τοῦ δανείου τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων λιρῶν. Δηλαδὴ νὰ κατοχυρώσῃ ἓν μέρος τοῦ δανείου, ὡς δικαιοῦται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς περὶ τῆς διατάξεως τοῦ νόμου 3404. Προκειμένου περὶ τῆς πρώτης λύσεως, εἶναι περίπου βέβαιον, ὅτι ἡ τοιαύτη πρότασις δὲν θὰ εὕρῃ πρόθυμον τὴν Βουλὴν πρὸς ἀποδοχήν της. Ἡ Βουλὴ συνεζήτησε διὰ μακρῶν, καὶ ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸν νόμον 3404, καὶ ὁμοφώνως ἐκύρωσεν αὐτόν. Ἐπροτάθη ἀπὸ συναδέλφων κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκτελεσθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκτελεσθῶσι διὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Καὶ ἡμεῖς, καθὼς καὶ τὸ σύνολον τῶν ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν βουλευτῶν, εἴμεθα διαρκεῖς θιασῶται τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως, θεσμοῦ, ὅστις καὶ ἐν τῷ Συντάγματι ὑπάρχει καὶ ἔχει ὑπὲρ αὐτοῦ νόμον ἰσχύοντα, μὴ ἐφαρμοσθέντα ὅμως. Αἱ μέχρι τοῦδε διαδεχθεῖσαι ἀλλήλας Κυβερνήσεις, περὶ τοῦ ἰσχύοντος νόμου δὲν ἠθέλησαν νὰ προβῶσι μέχρι τοῦδε εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν αἱρετῶν ἀρχόντων, τῶν προβλεπομένων διὰ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Παρὰ τὴν γνώμην αὐτῶν, ἀποβλέποντες εἰς τὴν πραγματικότητα καὶ μὴ διαβλέποντες οὐδὲ τὴν ἀμυδρὰν ἐλπίδα τῆς ἐν προσεχεῖ μέλλοντι ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως, κατ’ ἀνάγκην δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποβλέψωμεν πρὸς τὸ παρὸν εἰς τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν. Ἄλλως τε, καὶ ἀλλαχοῦ καὶ ἐδῶ, ἔργα προβλεπόμενα ὑπὸ τοῦ νόμου 3404, κεντρικαὶ καὶ μεγάλαι ἀρτηρίαι καὶ ἐθνικαὶ ὁδοί, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῶσιν εἰς τὰς ὑπηρεσίας τῆς αὐτοδιοικήσεως τοῦ εὐρυτέρου βαθμοῦ, εἰς τὴν νομαρχιακὴν δηλαδὴ αὐτοδιοίκησιν περιφερειῶν, ἀκυρουμένου τοῦ νόμου 3404

§40ΙΩ. ΒΑΛΑΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. Συνάδελφε. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐθνικὰς ὁδούς, δὲν εἶχον τὸ θάρρος νὰ εἴπω, ὅτι αὗται πρέπει νὰ γίνωνται τώρα ἀπὸ τὴν αὐτοδιοίκησιν. Καὶ ἐγὼ εἶχον εἴπει, ὅτι διὰ τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς θὰ ηὐχόμην ὅπως κατορθωθῇ νὰ ἐξευρεθῇ ὁ καλύτερος τρόπος, ἀλλὰ προκειμένου περὶ συζητήσεως γενικῶς τοῦ θέματος, ἔκρινα καλὸν νὰ ὑπενθυμίσω ὅ,τι εἶπεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας, ὅτι δηλ. δὲν πρέπει αἱ ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ νὰ γίνωσι κατὰ τὸ προτεινόμενον σύστημα, ἀλλὰ δι’ αὐτὰς νὰ ἐφαρμοσθῇ τελικῶς ἡ αὐτοδιοίκησις.

§41Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Θὰ παρεκάλουν τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους συναδέλφους νὰ μὴ προβαίνωσιν εἰς διακοπάς, διότι εἶναι ἐγγεγραμμένοι περὶ τοὺς εἴκοσι διὰ νὰ λάβωσι τὸν λόγον, καὶ θὰ παρελκυσθῇ κατὰ πολὺ ἡ συζήτησις. Ἀκυρουμένου, λοιπὸν τοῦ νόμου 3404, θὰ ἔχωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου 3409, τοῦ προβλέποντος τὸν καταρτισμὸν τοῦ Ἐθνικοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλ’ ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος 3406, προϋπῆρχεν ὁ νόμος 3404, καὶ ἐθεωρήθη ὅτι θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ καταβληθῇ μία προσπάθεια, ὥστε ἡ Χώρα νὰ πλουτισθῇ διὰ τοῦ δικτύου τῶν ὁδῶν μεταγενεστέρως, εἴτε διὰ τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, εἴτε δι’ ἄλλων Εἰδικῶν Ταμείων καὶ εὐρυτέρας συζητήσεις. Αἱ ἄλλαι προτεινόμεναι λύσεις, εἴτε διὰ κατακυρώσεως τοῦ ἔργου ἀμέσως εἴς τινα τῶν διαγωνιζομένων, εἴτε διὰ προκηρύξεως νέας δημοπρασίας, δὲν ἀφορῶσι παρὰ τὸν νόμον 3404. Ὁ νόμος 3404, εἶναι γνωστόν, ὅτι προβλέπει τὴν κατακύρωσιν τῶν ἔργων διὰ διαγωνισμοῦ, καὶ εἶναι προφανές, ὅτι ἐξυπηρέτησεν ὁ διαγωνισμὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Προσθέτομεν, ὅτι ὁ λόγος τῆς προστασίας τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προέτρεψε τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσηγηθῇ τὸν νόμον 3404, οὐχὶ δὲ ὡς ἐλέχθη τότε ἡ προσπάθεια τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀποφύγῃ νὰ δώσῃ ἐνδεχομένως λαβὴν εἰς παρεξηγήσεις καὶ δυσφημίσεις, ὡς ἄλλως τε ἐλέχθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Θεσσαλονίκης Συναδέλφου, ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς συνεδριάσεως. Πιστεύομεν, ὅτι δὲν ὡρμήθη ἐκ τοῦ λόγου τούτου ἡ Κυβέρνησις, διότι ἡ προσπάθεια πρὸς δυσφήμισιν παντὸς καὶ ἐκ τοῦ κύκλου τῶν προσκειμένων πρὸς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἢ ἄλλων ἔξω τοῦ κύκλου αὐτοῦ, θὰ ἐλάμβανε χώραν, εἴτε ἡ κατακύρωσις ἐγίνετο διὰ διαγωνισμοῦ εἴτε καὶ ἄνευ διαγωνισμοῦ, ὡς ἔχομεν περὶ τούτου καὶ σαφὲς παράδειγμα. Ὁπωσδήποτε, οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες πρέπει νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει των, ὅτι οἱαδήποτε γενναία πρᾶξις αὐτῶν, συνδεδεμένη μὲ ἔργα τοιαῦτα, εἰς τὰ ὁποῖα διακυβεύονται σπουδαιότατα συμφέροντα τῶν διαγωνιζομένων, θέλουν ὑποστῆ τὴν προσπάθειαν τῆς δυσφημίσεως ἐκ μέρους τῶν ἐχόντων τὰ ἀντίθετα συμφέροντα. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπῆρξαν πολλοί, οἱ ὁποῖοι εἰς τοιαύτην περίστασιν νὰ διέφυγαν τὸν κίνδυνον τῆς δυσφημίσεως, ὄχι μόνον σήμερον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοὺς παλαιοτάτους χρόνους. Μοὶ ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην μία περικοπὴ τοῦ Ἀριστοτέλους ἐν τῇ Πολιτείᾳ τῶν Ἀθηνῶν, ἐκ τῆς ὁποίας προκύπτει, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ μέγας νομοθέτης, ὁ Σόλων, δὲν ὑπῆρξεν ἀλώβητος ἀπὸ αὐτὴν τὴν σκληρὰν δοκιμασίαν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν δυσάρεστον ὄψιν τοῦ πολιτικοῦ σταδίου. Ὡς γνωστὸν, ὁ Σόλων ὑπῆρξεν ὁ νομοθέτης τῆς σεισαχθείας. Κατὰ τὸν Ἀριστοτέλην, ὁ Σόλων, ὁμιλῶν περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ τούτου μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ λάβῃ μετὰ τῶν ἐπιτελῶν του, ἀνεκοίνωσε τὸ μυστικὸν αὐτὸ εἰς αὐτούς, οἱ δὲ φίλοι του, προβλέποντες τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐλαμβάνετο, ἐδανείσθησαν καὶ ἠγόρασαν γαίας καὶ μετὰ τινας ἡμέρας εὑρέθησαν κύριοι τῶν γαιῶν καὶ ἀπηλλαγμένοι τῶν ὑποχρεώσεών των.

§42Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό. Σεσάχθεια δὲν ἐγένετο.

§43Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Δέχομαι, κύριε Συνάδελφε, τὰς σοφὰς γνώμας σας καὶ τὰς ἱστορικὰς γνώσεις σας, ἀλλ’ ἀνατρέχων εἰς τὸν Παπαρρηγόπουλον, εὑρίσκω, ὅτι οὕτως ἐγένοντο τὰ πράγματα. Πάντως ἐπειδὴ τοῦτο εἶναι ἀπολύτως σχετικόν, βέβαιον τυγχάνει, ὅτι οἱ μὲν πολλοί, οἱ φίλοι του, ἐξεμεταλλεύθησαν τὸ μυστικόν, ἀλλ’ ὑπῆρξαν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι εἶπον, ὅτι καὶ ὁ Σόλων μετέσχε τῶν πλεονεκτημάτων τῆς σεισαχθείας. Ὁπωσδήποτε, ἐν προκειμένῳ ὁ διαγωνισμὸς ἐγένετο καὶ γνωρίζομεν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ διαγωνισμοῦ αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ τοῦ κατατεθέντος φακέλλου, καὶ εἶναι προφανές, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς ἐξυπηρέτησε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Δυστυχῶς ἐπικρατεῖ μία γνώμη, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Προκειμένου περὶ ἐκτελέσεως μεγάλων ἔργων, ὄχι μόνον ἐν Ἑλλάδι ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλας τὰς Χώρας, εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ ἔργα ταῦτα δὲν κατακυροῦνται διὰ διαγωνισμοῦ. Καὶ ἐν Ἑλλάδι δέ, ἐὰν λάβωμεν παραδείγματα ἔργων κατακυρωθέντων διὰ διαγωνισμοῦ, θὰ ἴδωμεν, ὅτι διὰ τοῦ διαγωνισμοῦ δὲν ἐκαλύφθησαν πλήρως τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διὰ διαγωνισμοῦ, ἐννοεῖται συνδεομένου μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διαγωνισμοῦ μετὰ ἀναλύσεως τιμῶν. Ἔχομεν παράδειγμα τὰ ἔργα τοῦ Γλαύκου, εἰς τὰ ὁποῖα τὸ ἔτος αὐτὸ ἔχομεν μίαν φθοράν. Ἡ γνώμη τῶν Δημοσίων Ἔργων εἶναι, ὅτι ἡ φθορὰ ἐβάρυνεν ἀπολύτως τὸν ἐργοδότην, ἐν προκειμένῳ δὲ ὁ συναγωνισμὸς δὲν ἐκάλυψεν ἀπολύτως τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἔχομεν ἀκολούθως, τῷ 1923, τὰ λιμενικὰ ἔργα Πειραιῶς, τὰ ὁποῖα κατεκυρώθησαν διὰ δημοπρασίας. Ὁ συνάδελφος κ. Σακαλῆς εἶναι ἁρμοδιώτερος νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐπ’ αὐτῶν ὡς Πειραιώτης καὶ ὡς Πρόεδρος τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου Πειραιῶς, διότι ἡ γνώμη του θὰ εἶναι ἐγκυρωτέρα. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι τὸ ἔργον κατεκυρώθη εἰς Οἶκον ἀναγνωρισμένης ἀξίας, τὶ συνέβη ἐν προκειμένῳ; Συνεπεία τῶν τιμῶν, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνοντο εἰς τὴν ἀνάλυσιν, ἔφθασε μία χρονικὴ στιγμή, κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1925, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἔργα ἐκινδύνευον τελείως νὰ σταματήσωσιν ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι αἱ τιμαὶ τῆς ἀναλύσεως καὶ αἱ ἀποδόσεις τοῦ ἐκβραχισμοῦ ἦσαν τοιαῦται, ὥστε εἷς τῶν ἐργολάβων, ἐδήλωσεν, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ τὸν συνέφερε νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰ ἔργα. Αὐτὰ τὰ δύο παραδείγματα, εἶναι ἱκανὰ ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς δὲν καλύπτει πάντοτε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ὁ διαγωνισμὸς προβλέπει νὰ προκαλῇ τὴν ὑποβολὴν προτάσεων, ἐπὶ τῇ βάσει ἀναλύσεων τιμῶν. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι ἅπαντες οἱ ἀξιότιμοι Συνάδελφοι δὲν εἶναι ἐν γνώσει τοῦ ὅρου ἀναλύσεως τιμῶν. Πολλοὶ ὑποθέτουν, ὅτι ἐν τῇ ἀναλύσει τιμῶν, εὑρίσκονται ὡρισμέναι τιμαί, ἡμερομισθίων, ὡρισμέναι τιμαὶ ὑλικῶν, κλπ. Τὸ ἐργοληπτικὸν σύστημα, τὸ ἀκολουθούμενον ἐν τῷ νόμῳ 3404 εἶναι τῆς ἀναλύσεως τιμῶν, ἐν τῇ ὁποίᾳ καθορίζονται μόνον ὡρισμένη ἀπόδοσις ἐργασίας, αἱ δὲ τιμαὶ καθορίζονται κατὰ τριμηνίαν καὶ καταρτίζει τὸ τιμολόγιον τῆς δημοπρασίας. Τὸ σύστημα τοῦτο, τῆς δι’ ἀναλύσεως τιμῶν ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐξυπηρετεῖ τελείως τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Τὸ κλασικώτερον παράδειγμα θὰ τὸ ἀντλήσωμεν ἐξ αὐτοῦ τοῦ φακκέλλου, τοῦ ὑποβληθέντος, τῆς ὁδοποιΐας, ἐκ τοῦ ὁποίου προκύπτει, ὅτι κατὰ τὸ 1925 μία ἀνάλυσις τιμῶν ἐφαρμόζεται ἀπὸ τὰ Δημόσια Ἔργα, ἡ ὁποῖα εἶναι πολὺ διάφορος ἀπὸ τὴν ἀνάλυσιν τιμῶν, ἡ ὁποῖα σήμερον πρόκειται νὰ θεσπισθῇ, ἀπὸ τὴν ἀνάλυσιν τιμῶν, ἡ ὁποία σήμερον πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὰς Ἑταιρείας, αἵτινες πρόκειται νὰ ἀναλάβωσι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων τούτων θὰ ἦτο δυνατὸν εὐκολώτερον ἀπὸ πάσης ἀπόψεως νὰ ἐξυπηρετηθῇ διὰ τὴν ἁπλουστέρου συστήματος τῆς ὑποβολῆς προτάσεων ἀπολογιστικῶς τοῦτ’ ἔστι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων καὶ διὰ τοῦ καθορισμοῦ ἑνὸς ἐργολαβικοῦ κέρδους καὶ ἑνὸς ποσοστοῦ γενικῶν κερδῶν διὰ τὸν ἐργολάβον, διότι μόνον διὰ τοῦ συστήματος τούτου τοῦ ἀπολογιστικοῦ, τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται εἰς τὴν Οὖλεν, ἐφαρμόζεται εἰς τὴν Φαουντέσιον, μόνον διὰ τοῦ συστήματος τούτου εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι ὁ ἐργοδότης χορηγῇ εἰς τὸν ἐργολάβον τὸ ἀπαιτούμενον ποσοστόν, μόνον διὰ τὰ γενικὰ αὐτοῦ κέρδη καὶ διὰ τὸ ἐργολαβικὸν αὐτοῦ κέρδος. Ἠκούσατε παρὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν λάβῃ τὸν λόγον πρὸ ἐμοῦ, ὅτι κατὰ τὸ 1925 κατεκυρώθησαν δημοπρασίαι μὲ ποσοστὸν 16%, μὲ ποσοστὸν 20% καὶ μὲ ποσοστόν, θὰ προσθέσω, καὶ 27% καὶ 32½%. Εἰς τὰς συμβάσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι κατεκυρώθησαν μὲ τὸ ποσοστὸν τῶν 16½%, ἐρευνῶντας τὰς ἀναλύσεις τιμῶν, θὰ ἴδητε ἀναλύσεις τιμῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι τελείως διάφοροι ἀπὸ τὰς ἀναλύσεις τιμῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν πρὸ ἡμῶν, τουτέστιν ὁ ἐργολάβος, ὁ ἀναλαβὼν τὴν ἐκτέλεσιν ἑνὸς ἔργου ὁδοποιΐας μὲ ποσοστὸν 16½%, δὲν ἔχει μόνον τὰ ποσοστὰ τῶν 16½%, ἀλλ’ ἔχει ὑπὲρ αὐτοῦ, ὡς κέρδος τὰς κολοσσιαίας διαφορὰς διὰ τὴν ἀπόδοσιν τοῦ ἔργου, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται μεταξὺ τῆς ἀναλύσεως τιμῶν τῆς ἐφαρμοσθείσης κατὰ τὸ 1925 καὶ τῆς ἀναλύσεως τιμῶν ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται σήμερον. Ἡ ἀνάλυσις τιμῶν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ μετὰ θετικῶν ἀποτελεσμάτων πλήρους ἐπιτυχίας, εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὑπῆρχε μία μελέτη σαφής, καθωρισμένη, διὰ τὰ μεγαλείτερα τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξετελοῦντο. Ἐν προκειμένῳ, τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκτελεσθῶσι, τὰ γνωρίζομεν μόνον εἰς γενικά, ὅτι θὰ εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ καὶ αἱ μεγάλαι ἀρτηρίαι· ἀλλὰ μελέται λεπτομερεῖς τῶν ἔργων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκτελεσθῶσι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθορισθῶσιν ἐκ τῶν προτέρων. Ἐρχόμεθα τώρα νὰ κρίνωμεν ἤδη τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ γενομένου διαγωνισμοῦ. Φυσικά, ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν τὴν ἀνάλυσιν τιμῶν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη κατὰ τὴν ἡμερομηνίαν τοῦ ἀνοίγματος τῶν φακέλλων τῆς 5 Δεκεμβρίου. Ἠκούσητε πολλὰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν ἐντεῦθεν ὅτι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν ὑποβληθησῶν τιμῶν τοῦ ἑνὸς ὁμίλου, καὶ τῆς ἀναλύσεως, τιμῶν τῆς καταρτισθείσης ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, εἶναι, κατ’ ἄλλους περὶ τὰ 800 ἑκατομμύρια, κατ’ ἄλλους ὑποβιβάζεται εἰς 600 ἑκατομμύρια. Ἐὰν δὲ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας καὶ τὸ ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τοῦ ἑνὸς ὁμίλου, τοῦ ὁμίλου Μακρῆ, θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη ὑποβιβάζεται εἰς ἓν ταπεινότερον ἐπίπεδον, εἰς ἓν ἐπίπεδον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κατώτερον κατὰ 145 ἑκατομμύρια καὶ δὲν ἠξεύρω πόσα. Εἶναι λοιπὸν προφανές, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνῃ τις μετ’ ἀκριβείας καὶ νὰ εἴπῃ, οὐδὲ πόση εἶναι ἡ διαφορὰ εἰς ἑκατομμύρια, οὐδὲ πόση εἶναι ἡ διαφορὰ εἰς ποσοστά. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλοῦς, ἁπλούστατος. Διὰ νὰ καθωρίσωμεν πρῶτον τὴν διαφορὰν εἴτε εἰς ποσοστά, εἴτε εἰς ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ γνωρίζωμεν τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκτελεσθῶσιν; Τὰ ἔργα εἶναι γνωστὰ ἐν προκειμένῳ; Ἀσφαλῶς ὄχι. Τοῦτο ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ἡ διακήρυξις τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ, προέβλεψεν εἰς ἄρθρον τῆς διακηρύξεως αὐτῆς, ὅτι αἱ ἀναλύσεις τιμῶν θὰ ἐφαρμοσθῶσιν εἰς ὡρισμένας ὁδούς, μήκους πάντοτε ἄνω τῶν 100 χιλιομέτρων, διὰ τὰς ὁποίας ὑπάρχουν μελέται, καὶ ἐκ τῆς συγκρίσεως αὐτῆς θὰ ἔχωμεν τὸ ἀποτέλεσμα ἢ ἀκριβώτερον ἢ εὐθηνότερον. Ἀλλὰ προβάλλει τὸ ἐρώτημα· αἱ ὁδοί, αἱ ὁποῖαι ἐξελέγησαν, εἴτε αὐταί, εἴτε ἄλλαι, αἵτινες θὰ ἐξελέγοντο, εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐν μικρογραφίᾳ δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν, ὅτι ἀπεικονίζουσιν τὸ ὅλον ὁδικὸν συγκρότημα τοῦ Κράτους; Προφανῶς ὄχι. Ἐζήτησα παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων ἔργων νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ἀναλύσεις αὐτὰς τῶν τιμῶν καὶ δι’ ἄλλας πέντε ὁδούς. Δυστυχῶς μέχρι σήμερον, ἐπειδὴ ἀπαιτεῖται μία λεπτομερειακὴ ἐργασία διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν δεδομένων τῆς μελέτης ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δεδομένων ἀναλύσεων τιμῶν, δὲν τὸ ἔπραξεν. Εἶναι προφανὲς ὅμως, ὅτι ἐὰν συμφώνως μὲ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων καθωρίζετο ἡ διαφορὰ εἰς 26% καὶ 29%, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐὰν τὰς ἀναλύσεις αὐτὰς τῶν τιμῶν τὰς ἐφαρμόσωμεν ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου συμπλέγματος ὁδῶν μήκους ἄνω 100 χιλιομέτρων, εἶναι προφανὲς ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν εἰς συμπεράσματα καὶ εἰς συγκριτικὰς τιμὰς πολὺ διαφόρους ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας κατέληξεν ἡ ὑπηρεσία τῶν Δημοσίων Ἔργων. Εἶναι ἐπίσης ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐν προκειμένῳ προέκυψε τὸ γνωστὸν λάθος, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησαν πρότερον ὅλοι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι. Ἔχω ὑπ’ ὄψει τὴν ἀνάλυσιν τιμῶν, ἡ ὁποία ἐχρησίμευσεν ὡς ὑπόδειγμα ἐκ μέρους τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑποδείγματος τούτου ὑποβληθῶσιν αἱ ἀναλύσεις τῶν τιμῶν τῶν συναγωνιζομένων ὁμίλων. Εἰς τὴν ἀνάλυσιν ταύτην τῶν τιμῶν ἐν σελ. 5 ἄρθρου 5 ἐδαφ. β σημειοῦται μεταφορὰ διὰ μονοτρόχων κάρρων 25 (ἀναγιγνώσκει). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνάλυσις τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων. Ἐρχόμεθα ἤδη, ἐν προκειμένῳ, νὰ κρίνωμεν, ἐὰν τὸ λάθος εἶναι σκόπιμον ἢ εἶναι λάθος μιᾶς παραβλέψεως. Ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ λάθος ἐτέθη ἐπίτηδες, καὶ δὲν θέλομεν νὰ τὸ διαγράψωμεν, εἶναι προφανές, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅτι ἐν τῇ συγκρίσει εἶναι τὸ λάθος. Ἐὰν τὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι εἰς τὸν πρῶτον προῆλθε λάθος ἐκ προθέσεως, εἰς τὸν ἄλλον δὲ δὲν προῆλθε λάθος ἐκ προθέσεως. Κατὰ συνέπειαν, ἐὰν πρόκειται νὰ διαγράψωμεν τὸ λάθος, θὰ τὸ διαγράψωμεν καὶ ἀπὸ τὰς δύο ἀναλύσεις καὶ ἔπειτα θὰ κάμωμεν τὴν σύγκρισιν. Ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ τὸ διαγράψωμεν, τότε τὴν σύγκρισιν θὰ τὴν κάμωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας μετὰ τοῦ λάθους, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλύσεως τοῦ Οἴκου Μακρῆ μετὰ τοῦ λάθους, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλύσεως τῶν ἑτέρων συναγωνιζομένων. Ἀλλὰ ἐὰν τὴν βάσιν τὴν υἱοθετήσωμεν, τότε ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς συγκρίσεως; Θὰ εἶναι, ὅτι ἡ ἀνάλυσις τῶν τιμῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας εἶναι πολὺ ἀκριβωτέρα ἴσως κατὰ 200 τοῖς ἑκατὸν ἐν ὅλῳ τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν Οἶκον Πρεζάνη.

§44Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκοινωνίας). Κύριε Συνάδελφε, ἔχετε τὴν καλωσύνην, ἐπειδὴ ἕνεκα τοῦ θορύβου δὲν ἠμπόρεσα νὰ σᾶς ἀντιληφθῶ ἀκριβῶς, νὰ ἐπαναλάβητε αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε.

§45Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εὐχαρίστως. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, ὅτι ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων. Ἐχρησίμευσεν αὕτη ὡς βάσις τῆς ὑποβολῆς τῶν ἀναλύσεων ἐκ μέρους τῶν συναγωνιζομένων ὁμίλων. Ἐν τῇ ἀναλύσει αὐτῇ φέρεται ἐν τῇ σελ. 5 ἀρ. 5 ὅτι καθορίζεται μεταφορὰ διὰ μονοτρόχου κάρρου κλπ. (ἀνάλυσις). Ἡ ἀνάλυσις τῶν τιμῶν, δακτυλογραφηθεῖσα ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν Ὅμιλον Μακρῆ μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι αἱ ἀποδόσεις τῆς ἐργασίας εἶναι δύο, διὰ τὸν Ὅμιλον. Ὁ Οἶκος Καψαμπέλη, διώρθωσε τὸ λάθος, ὄχι ὅμως διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἄρθρου εἰς ὡρομίσθια, ἀλλὰ διὰ τῆς μεταβολῆς ἐν τῷ τύπῳ ἀπὸ 8 εἰς 1. Καὶ ἂς ἔλθῃ τώρα τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων ἢ οἱοσδήποτε ἐξ ὑμῶν, καὶ ἂς κάμῃ τὴν σύγκρισιν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης τῶν ἔργων τῶν 150 χιλιομ. Ἐὰν πρόκειται νὰ κάμωμεν τὴν σύγκρισιν τῶν λαθῶν, δηλ. ὑπολογίζοντες τὸ Α. ὡς ὑπελογίσαμεν, θὰ τὸ ὑπολογίσωμεν καὶ εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ πίνακος τῶν Δημοσίων Ἔργων καὶ εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ Οἴκου Μακρῆ. Ἐν ᾗ περιπτώσει διαγράψωμεν τὸ λάθος τοῦ ἑνός, θὰ διορθώσωμεν τὸ λάθος καὶ εἰς τὸν ἕτερον. Ἐὰν ἐφαρμόσωμεν τὴν σύγκρισιν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν μὲ ἡμερομίσθια, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι προφανές, ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἄτοπον ἀποτέλεσμα, ὅτι ἡ ἀνάλυσις τῶν τιμῶν τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημ. Ἔργων, εἶναι κατὰ πολὺ ἀκριβωτέρα, κατὰ 234 ἑκατομμύρια τῆς ἀναλύσεως ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τοῦ Οἴκου Πρεζάνη, ὅπερ ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἄτοπον ὡς λέγουσιν οἱ Μαθηματικοί, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι καθωρίσθη ἡ ἀνάλυσις μὲ τὰ βραχύτερα ὅρια, τοὐτέστι μὲ τὰς μεγαλυτέρας ἀποδόσεις τοῦ ἔργου. Πλὴν τούτου, κατ’ ἐμέ, διὰ πάντα καλῆς πίστεως, παρατηρητήν, τὸ λάθος δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ εἶναι σκόπιμον, καὶ ἂν ἀκόμη ἐν τῇ συμβάσει ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἀναλύσει τῶν τιμῶν, εἰς μὲν τὴν μίαν περίστασιν, νὰ καθορίζεται διὰ τοῦ γράμματος Γ. καὶ εἰς τὴν ἄλλην διὰ γράμματος Α. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ προγράμματι καὶ εἰς τὰ αὐτὰ διδόμενα, δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ ἴδιον στοιχεῖον νὰ παριστᾷ τὰ αὐτὰ πράγματα ἢ τὰ αὐτὰ πράγματα, νὰ παρίστανται διὰ διαφόρων στοιχείων.

§46Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀναμφισβητήτως ἐγένετο σφάλμα.

§47Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἐξετάζω νομικῶς τὸ ἐπιχείρημα.

§48Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ ἦτο ἀνάγκη ἀποφάσεως ἑνὸς Δικαστηρίου.

§49Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἐγὼ τὸ ἀναφέρω, ὄχι ὡς νομικὸν συμπέρασμα, ἀλλ’ ὡς συμπέρασμα λογικόν, ὅτι ἐν τῇ αὐτῇ ἀναλύσει τῶν τιμῶν ὥστε τὸ ἡμερομίσθιον καθορίζεται διὰ τοῦ στοιχείου Λ.

§50Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν ἔπρεπε.

§51Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Καὶ ἐὰν ἔπρεπε, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδειχθῇ τοῦτο. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀνάλυσις τιμῶν ἐν τῇ ὁποίᾳ τὸ ἡμερομίσθιον ὅταν αἱ ἀναλύσεις.

§52Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πρόκειται περὶ ἀδόλου λάθους.

§53Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἡ γνώμη σας εἶναι. Ἐγὼ ἐκθέτω τοὺς λόγους, συνεπεία τῶν ὁποίων ἐπείσθην, ὅτι πρόκειται περὶ λάθους ἐσκεμμένου. Ἕτερον ζήτημα. Ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ὡρίσθη τὸ ὀκτάωρον τῆς ἐργασίας διὰ διεθνοῦς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἐκύρωσεν ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὁ τύπος ὁ ἀνακριβῶς ἐφαρμοζόμενος διὰ τὴν μεταφορὰν διὰ μονοτρόχων, εἶναι ὁ τύπος τὸ δεκάκις χιλιοστὸν τοῦ Α. Τὸ Α εἰς ὅλην τὴν ἀνάλυσιν παριστᾷ τὸ ὡρομίσθιον καὶ οὐδέποτε τὸ ἡμερομίσθιον. Ἐξήγησα καὶ τοὺς λόγους, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων...

§54Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκοινωνίας). Ὅσον ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ λάθος, σᾶς πληροφορῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν παρουσιάζεται. Καὶ εἰς ἄλλην περίστασιν ἐπαρουσιάσθη τοιοῦτόν τι λάθος. Τὴν 29ην Μαΐου τοῦ 1923 τὸ Δημόσιον ἔδωκεν εἰς Ἑταιρείαν τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν Πατησίων, Κηφισσίας καὶ Ἀμαλίας. Εἰς τὸ κονδύλιον τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν, διὰ τὰ κράσπεδα, εἶχε γίνει ὅμοιον λάθος. Ἀντὶ νὰ γραφῇ τρία ὡρομίσθια, ἐγράφη τρία ἡμερομίσθια. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο, ὅτι διὰ τοῦ λάθους αὐτοῦ ὡς τιμὴ τῶν κρασπέδων ἀντὶ νὰ εἶναι 152 δραχ. κατὰ κυβ. μέτρον, ἀνεγράφη 250 δραχ. κατὰ κυβ. μέτρον. Εἰς τὴν περίπτωσιν δὲ αὐτὴν δὲν εἶχε γίνει μόνον ἀνάλυσις τιμῶν, ὅπως εἶναι ἐδῶ, ἀλλὰ εἶχεν ὑπολογισθῇ κατόπιν ἐργασίας προϋπολογισμοῦ. Μολαταῦτα τὸ λάθος δὲν ἐγένετο ἀντιληπτὸν ἀπὸ τὰ Δημόσια Ἔργα. Τὸ δὲ περίεργον εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι τὸ Συμβούλιον συνετάχθη καὶ μὲ τὴν λανθασμένην ἀνάλυσιν τιμῶν καὶ μὲ τὴν λανθασμένην τιμήν. Καὶ ἤρχισαν τὰ ἔργα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ἀναλύσεως, καὶ ὅταν ἦλθεν ἡ ὥρα διὰ νὰ πληρωθοῦν, τότε ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης ἀντελήφθη τὸ λάθος καὶ ἐκάλεσε τὰς δύο Ἑταιρείας καὶ εἶπεν εἰς αὐτάς. «Εἶσθε ἄνθρωποι λογικοί. Ἀντιλαμβάνεσθε πολὺ καλά, ὅτι ἔγινεν αὐτὸ τὸ λάθος. Εἶναι ἀνάγκη νὰ πᾶμε εἰς διαιτησίαν καὶ εἰς δικαστήρια;» Τοῦ εἶπον τότε αἱ Ἑταιρεῖαι: ἔχετε ἀπόλυτον δίκαιον καὶ νὰ διορθώσωμεν τὸ λάθος. Παρόμοιον λάθος ἐγένετο καὶ ἄλλοτε.

§55Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἕτερον στοιχεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου οἱ κ. Συνάδελφοι ἔπρεπε νὰ ἔχωσι τὰς ἀναγκαίας διασαφήσεις, διὰ νὰ σχηματίσουν τὴν γνώμην των, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ποσοστῶν. Κατὰ τὸ 1925 ἐγένοντο ἄνω τῶν 25 συμβάσεων ὁδοποιΐας. Εἰς τὰς συμβάσεις αὐτὰς θὰ ἴδητε ὅτι τὰ ποσοστὰ κυμαίνονται ἀπὸ 16.5–27%. Κατὰ τὸ 1925 ὅμως εἰς τὰς συμβάσεις μετὰ τῆς Ἑταιρείας μονίμων ὁδοστρωμάτων, ἐδόθησαν ἀναλύσεις τιμῶν μὲ ποσοστὰ 32½%. Καὶ διερωτᾶταί τις: πῶς ὑπάρχει τόση διαφορά; Σήμερον συζητοῦμεν περὶ ποσοστῶν 28–25%. Ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴπομεν προηγουμένως: ὅτι εἰς τὰς συμβάσεις αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν μὲ τὴν ἀνάλυσιν τιμῶν τῷ 1925, τὰ ποσοστὰ ἠδύναντο νὰ ἦσαν καὶ πολὺ κατώτερα τῶν 16.5% καὶ κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ μὴ ὑπῆρχον καὶ καθόλου; διότι αἱ Ἑταιρεῖαι αἱ ἀναλαμβάνουσαι τὴν κατασκευὴν τῶν Ἔργων τὴν ἐποχὴν ἐκείνην μὲ τὰς ἰσχυούσας ἀναλύσεις τιμῶν, διαφόρους μὲ τὴν ἀνάλυσιν τιμῶν τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων, εἶχον ἤδη ἄφθονα πλεονεκτήματα καὶ κέρδη, μόνον ἐκ τῶν χαμηλῶν ὅρων ἀποδόσεων, οἱ ὁποῖοι ἴσχυον εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἔργων καὶ κατὰ συνέπειαν τὰ κέρδη ἐκεῖνα τοὺς ἦσαν ἀρκετά. Προκειμένου περὶ τῶν Ἑταιρειῶν τῶν μονίμων ὁδοστρωμάτων μὲ τὸ ποσοστὸν 32%, τὰ ὁποῖα ἐκύρωσεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Συγκοινωνίας εἰς τὰς συμβάσεις ἐκείνας τῶν μονίμων ὁδοστρωμάτων τὰ ποσοστὰ εἶναι πάντοτε ἀσυγκρίτως ἀνώτερα ἀπὸ τὰ ποσοστὰ τῶν συμβάσεων ὁδοποιΐας συνήθους ὁδοστρώματος μακαντὰ διὰ τὸν λόγον, ὅτι αἱ Ἑταιρεῖαι μονίμων ὁδοστρωμάτων εἶχον τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ ἀποσβέσουν μηχανήματα ἀξίας καὶ φυσικὰ ἡ ἀπόσβεσις ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν μηχανημάτων ἔδει νὰ ἐπιβαρύνῃ τὰ ποσοστά. Ἐντεῦθεν προέρχεται ἡ διαφορὰ. Σήμερον, ὅτε πρόκειται νὰ κρίνωμεν ἐὰν τὰ ποσοστὰ τῶν 28–25% εἶναι ἐπαρκῆ, δέον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὸν ἑαυτόν μας ἢ μᾶλλον εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων τὸ ἐρώτημα: ἡ ἀνάλυσις τιμῶν, τὴν ὁποίαν σήμερον παρουσιάζετε, νομίζετε ὅτι παρέχει ὅρια κέρδους εἰς τὸν ἐργολάβον ἐκ μόνης τῆς ὑπερβολικῆς ἀναγραφῆς χαμηλῶν τιμῶν ἀποδόσεως, ἢ λόγῳ ὑψωμένων τιμῶν; Εἰς τὴν ἀνάλυσιν τιμῶν, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ἐν τῷ συνόλῳ, νομίζετε ὅτι ἡ ἀνάλυσις τιμῶν, τὴν ὁποίαν σήμερον ὑποβάλλετε εἶναι τὸ κατώτερον ὅριον καὶ εἶναι ἡ φυσικὴ ἀπόδοσις τῶν ἐργατῶν καὶ μηχανημάτων; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κατὰ τὴν κρίσιν καὶ ἐμοῦ καὶ οἱουδήποτε λογικῶς σκεπτομένου, πρέπει νὰ ἐξέλθῃ τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὰ ποσοστὰ τῶν 28% σύμφωνα μὲ τὸν φάκελλον καὶ μὲ τὰ ἔγγραφα τὰ εὑρισκόμενα ἐν τῷ φακέλλῳ, εἶναι τὰ λογικὰ ποσοστὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δοθοῦν. Ὁ νόμος ἄλλως τε 3401 παρέχει ἐπιπροσθέτως τὴν ἐλευθερίαν τόσον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, κατὰ συνέπειαν δὲ καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ ἐκλέξῃ τὰς καταλληλοτέρας προσφοράς, κατὰ τὴν κρίσιν της, ὄχι δὲ τὰς ἐφθηνοτέρας. Κύριοι Συνάδελφοι, προκειμένου περὶ τῆς ἐκτελέσεως ἔργων τεχνικῶν, φυσικὸν εἶναι μὴ εἴπωμεν ὅτι τὰ ἔργα ὁδοποιΐας εἶναι ἔργα τοιαύτης τεχνικῆς σημασίας, ὥστε νὰ εἶναι ἀπαραίτητος ἡ προσφορὰ αὕτη, ἀλλὰ πάντως πρέπει νὰ προτιμᾶται εἰς παρομοίας περιπτώσεις ὁ μέσος ὅρος καὶ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπάρκεια τῶν ἀναλαμβανόντων νὰ ἐκτελέσωσι ταῦτα. Ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ ἂς ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παράδειγμα τοῦ ἔργου τοῦ Γλαύκου. Ὅταν ἐγένετο ἡ κατακύρωσις τῆς συμβάσεως, ὑπῆρχεν ἡ ὑψηλοτέρα προσφορὰ καὶ ἡ χαμηλοτέρα προσφορὰν ὡς δὲ πληροφοροῦμαι κατὰ τὴν συζήτησιν εὑρέθησαν οἱ συμβιβαστικοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶπον νὰ μὴ τὰ δώσουν οὔτε εἰς τὸν ἀκριβώτερον, οὔτε εἰς τὸν ἐφθηνότερον, ἀλλ’ εἰς τὸν μέσον ὅρον.

§56Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν πληροφορίαν τὴν κατέχω καὶ ἐγώ, ἀπὸ τὸν ἄλλοτε συνάδελφόν μας, κ. Φακῆν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει, διότι ὡς Δημοτικὸς Σύμβουλος μετεῖχεν ἐνεργῶς εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν.

§57Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Συνέβη, ὡς γνωστόν, ἡ φθορὰ καὶ ἐκεῖ, εἰς φράγμα τοῦ Γλαύκου, καὶ σήμερον ἡ ὑπηρεσία τῶν Δημοσίων Ἔργων δικαιολογεῖται ἀορίστως.

§58Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐδόθη εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία παρεῖχε τὰς περισσοτέρας ἐγγυήσεις.

§59Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ὅτι ἡ Ἑταιρεία εἰς τὴν ὁποίαν ἐδόθη δὲν παρεῖχε τὰς περισσοτέρας ἐγγυήσεις. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ παράδειγμα τῶν λιμενικῶν ἔργων Πειραιῶς. Συνηγωνίζοντο τότε ἡ σημερινὴ Γαλλικὴ Ἑταιρεία Ἕρσεν, καὶ ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι μία Ἑλληνοασφαλιστικὴ Ἑταιρεία. Ἐπροτιμήθη ἡ Ἑταιρεία Ἕρσεν, διὰ τὸν λόγον, ὅτι εἰς τὰς τιμὰς τῶν ἐκβραχισμῶν εἶχε πραγματικῶς πολὺ μεγάλην ἀπόδοσιν δηλαδὴ εἶχε τὰς συμφερωτέρας τιμάς. Παρετήρησαν δὲ, ὅτι ἡ δαπάνη τὴν ὁποίαν πραγματικῶς ὑφίσταντο, ἦτο ἐν τῷ συστήματι τῆς ἀντεπιστασίας ἐν τῷ ὁποίῳ, πλὴν τῆς ἀναλύσεως τιμῶν, εἶχε καὶ ἓν ὅριον 10%. Εἶδον δέ, ὅτι ἡ δαπάνη τὴν ὁποίαν ὑφίσταντο ἦτο τριπλασία καὶ τότε αὐτὸ ἐτέθη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐλέγετο, ὅτι θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ συνεχίσῃ ὑπὸ τοιούτους ὅρους. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἐπροτιμήθη ἡ Ἑταιρεία αὐτή, ἀκριβῶς διὰ τὰς ἐφθηνὰς τιμὰς αὐτῆς, ἀλλ’ ἀναντιρρήτως καὶ διὰ τὴν διεθνῆ αὐτῆς τεχνικὴν ἱκανότητα καὶ διὰ τὴν ἠθικὴν τῆς ὑπόστασιν. Ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ προετιμήθη καὶ διὰ τὴν χαμηλὴν τιμήν, ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας ὑπῆρξεν, ὅτι ἐσταμάτησεν ἡ ἐργασία. Καὶ ἐσταμάτησε, διότι ἐπροτίμα ἀντὶ τῶν ἐκβραχισμῶν νὰ κάμῃ ἐπιχώσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρείας ἦσαν μεγάλα. Ἂς ἔλθωμεν εἰς ἕτερα παραδείγματα. Ἐπὶ τῆς δικτατορίας ἐγένετο ἑτέρα σύμβασις τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πύργου συνάδελφος γνωρίζει, διότι ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐγένετο ἐπὶ τῆς Ὑπουργίας του, ἡ σύμβασις διὰ τὴν προμήθειαν ὅπλων πεζικοῦ. Προετιμήθησαν τότε, κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν αἱ χαμηλότεραι τιμαί, αἱ Ἰταλικαί. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προτιμήσεως ἐκείνης ὑπῆρξεν τραγικὸν καὶ εἶναι ἀπολύτως γνωστόν, ὅτι τὰ ὅπλα ἦσαν ἄχρηστα.

§60Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αἱ τιμαὶ ἦσαν ὅπως εἴπατε, ἀλλὰ μετὰ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἧς μετεῖχον, ἔδωκεν ἀμέσως ἄλλην προσφορὰν ὁ ἴδιος ὁ ἐνδιαφερόμενος καὶ ἤλλαξε τὸ ἐργοστάσιον τὸ μεταλλούργημα καὶ ἔγινε ἡ σύναψις τοῦ δανείου ἀπὸ τὸν κ. Πάγκαλον μὲ ἄλλο ἐργοστάσιον.

§61Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Πάντως, κ. Συνάδελφε, αἱ προθέσεις σας κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ἦσαν νὰ δώσητε τὴν σύμβασιν εἰς τὸν ἔχοντα τὰς χαμηλοτέρας τιμάς.

§62Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὄχι.

§63Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἔχω καθῆκον νὰ δώσω καὶ ἐγὼ μερικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω. Ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις ἐθεώρησε σκόπιμον, νὰ ἀλλάξῃ ἐργοστάσιον διὰ νὰ μὴ ματαιωθῇ ἡ ἐκπλήρωσις τῆς συμβάσεως, ἔστω καὶ ἐπὶ ζημίᾳ. Παρενέβη τότε ἡ ἰδία καὶ ἐφωδίασε τὸ ἐργοστάσιον μὲ τὰ κατάλληλα μηχανήματα, ἀλλ’ ὑπέστη δαπάνας, διότι ἠθέλησε νὰ ἐπέμβῃ εἰς ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία ἦτο καθαρῶς ὑπόθεσις ἑνὸς ἐργοστασίου. Παρενέβη δὲ οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι ἐνόμιζε, ὅτι ἐθίγετο ἡ ὑπόστασις ἑνὸς ἐργοστασίου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀνατρέπει τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον εἴπατε.

§64Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τοῦτο, κ. Συνάδελφε, ὅτι συνεζητήσαμεν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην μεθ’ ὑμῶν καὶ εἶδον τὰς ὀρθάς σας ἀπόψεις, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χορηγήσωμεν μίαν τοιαύτην σύμβασιν, ἀφορῶσαν προμήθειαν ἐκ τῆς ὁποίας ἐξήρτατο ἡ ἄμυνα τῆς Χώρας, εἰς ἐργοστάσιον, τὸ ὁποῖον συνεπεία τῶν χαμηλῶν του τιμῶν, δὲν ἐγγυᾶται τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως.

§65Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δι’ αὐτὸ ἐτέθη ρητὸς ὅρος, ὅτι θὰ ἀλλάξῃ ἐργοστάσιον.

§66Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Κατὰ συνέπειαν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου 3404, μία ἦτο ἡ λύσις. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐντεταλμένον ἐκ τοῦ νόμου τούτου καὶ ἔχον ὑπ’ ὄψει του τὰς γνώμας τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων, τὸ ὁποῖον καθώριζε τὴν ἀνάλυσιν τιμῶν, ἦτο τὸ μόνον ἁρμόδιον νὰ λάβῃ ἐν προκειμένῳ ἀπόφασιν. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη τὸ ἐνδεχόμενον τῆς νέας δημοπρασίας. Ἡ νέα δημοπρασία ὑποτεθείσθω ὅτι καθωρίζετο ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τοῦ νόμου 3404. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἕτεροι τεχνικοὶ ὅμιλοι δὲν πρόκειται νὰ συναγωνισθῶσι, διότι οἱ ὑπάρχοντες ἐν Ἑλλάδι συνεσωματώθησαν εἰς τὰς δύο ὑπαρχούσας ἑταιρείας. Συμφερώτεροι ὅροι, κατὰ τὴν κρίσιν μου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῶσιν, διότι, ἐὰν ἡ ἀνάλυσις τιμῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων, εἶναι εἰλικρινής, συμφερωτέρα ἀνάλυσις τιμῶν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ ὑπηρεσία τῶν Δημοσίων Ἔργων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ἐὰν ἀνατρέξωμεν καὶ εἰς ἓν ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ἡ τεχνικὴ ἑταιρεία, ἡ συνεργαζομένη μετὰ τοῦ ἑτέρου τῶν συναγωνιζομένων ὁμίλων, μετὰ τοῦ ὁμίλου Πρεζάνη–Καψαμπέλη, ἡ Ἑταιρεία «Τρίνιτας καὶ Σια», θὰ ἴδητε ὅτι, ὡς πρὸς τὸ ἓν σημεῖον, τῆς ἐπαναλήψεως ἐκ νέου τοῦ διαγωνισμοῦ, συμφωνεῖ καὶ ἐκείνη εἰς ὅ,τι λέγω, ὅτι τεχνικῶς δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἄλλη Ἑταιρεία νὰ ὑποβάλῃ καλλιτέρους ὅρους.

§67Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἐκεῖ λέγει, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἓν ποσοστὸν 15–20%.

§68Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Σᾶς ἐπέτρεψα νὰ μὲ διακόψητε προηγουμένως, ἀλλὰ νὰ μὲ διακόψητε ἐπὶ ζητήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἔχετε δίκαιον. Ἐγὼ συζητῶ ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου 3404, ἐνῷ σεῖς μοῦ ὑποβάλλετε ἕτερον σύστημα. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν τεχνικῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτει ἑκάστη ἑταιρεία, δὲν πρόκειται νὰ κρίνωμεν ἡμεῖς. Οὔτε ἐγὼ εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἐκφέρω καμμίαν γνώμην. Ὁ νόμος 3404 ἐναποθέτει τοῦτο εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Συμβουλίου Δημοσίων Ἔργων καὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Οὐχ ἧττον ὅμως, ἐπειδὴ βλέπω ἐν τῷ ὑπομνήματι τῆς «Τρίνιτας καὶ Σια» ὡς ἐλέχθη προηγουμένως, ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ γίνεται λόγος διὰ τὴν τεχνικὴν ἐπάρκειαν τῆς ἑταιρείας «Τρίνιτας καὶ Σια», εἶμαι διατεθειμένος, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως χρησιμοποιήσεως τῶν προϊόντων τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς, νὰ φέρω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τὰ πορίσματα τοῦ Διεθνοῦς Συνεδρίου Ὁδοποιΐας, τοῦ συγκροτηθέντος ἐν Μιλάνῳ κατὰ τὸ 1925. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ «Τρίνιτας καὶ Σία» χρησιμοποιεῖ τὰ ἀσφαλτικὰ στρώματα ἐξ εἰδικῆς λίμνης τῆς νήσου τῶν Ἀντιλλῶν. Εἰς τὴν νῆσον αὐτὴν τῶν Ἀντιλλῶν κατ’ ἐξοχὴν ὑπάρχουν ἀσφαλτικὰ στρώματα ἀναδυόμενα ἐν πηκτώδει καταστάσει ἐκ τοῦ ἐδάφους. Καὶ ἐν Εὐρώπῃ καὶ Ἀμερικῇ ὑπάρχουν τοιαῦται λίμναι. Μέχρι μιᾶς ἐποχῆς τὰ στρώματα αὐτὰ τῆς ἀσφάλτου, τὰ προερχόμενα ἐκ τῶν λιμνῶν αὐτῶν, ἦσαν σχεδὸν τὰ ἀποκλειστικῶς χρησιμοποιούμενα ἀσφαλτικά, ἰδίᾳ διὰ τὴν ἐπίστρωσιν τῶν ὁδῶν. Ἀλλὰ βραδύτερον, ὅτε ἤρχισαν νὰ χρησιμοποιοῦνται τὰ προϊόντα τῆς ἀσφάλτου, τὰ προερχόμενα ἐκ τῶν πετρελαίων, κατεδείχθη ἡ καταπληκτικὴ διαφορά, ἡ ὁποία ὑφίστατο μεταξὺ τῶν προϊόντων τῶν ἀσφαλτικῶν τῶν πετρελαίων, καὶ τῶν φυσικῶν ἀσφαλτικῶν προϊόντων καὶ τὸ πόρισμα τοῦ Διεθνοῦς Συνεδρίου ὁδοποιΐας, τοῦ συνελθόντος ἐν Μιλάνῳ τῷ 1925, εἶναι ὅτι ἡ ἐκ τοῦ πετρελαίου ἄσφαλτος εἶναι καλυτέρα. Τὰ εἶπα αὐτά, ὄχι διότι ἡ Βουλὴ πρόκειται ἐξ αὐτοῦ νὰ σχηματίσῃ μίαν γνώμην, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς τὴν Βουλὴν ἔχομεν ὑποβεβλημένον ἓν ὑπόμνημα τῆς ἐνδιαφερομένης Ἑταιρείας, ἠκούσθη δὲ καὶ γνώμη σχετικὴ ἐπ’ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει πληροφορίας ἀπολύτως ἀντιθέτους πρὸς τὸ πόρισμα τοῦ Διεθνοῦς Συνεδρίου.

§69Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ συμπέρασμά σας ποῖον ἦτο;

§70Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἰδικῶς κατὰ τῆς Τρίνιτας· Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτείνεται αὕτη, ὅτι τὰ προϊόντα της χρησιμοποιοῦνται ἐν Ἀγγλίᾳ, δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἡ «Τρίνιτας» εἶπεν ὅτι παρέχει τὴν πλήρη τεχνικὴν ἐπάρκειαν διότι ἔχει κάμει τοὺς δρόμους τῆς Ἀγγλίας.

§71Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχει τὴν Ἑταιρείαν πετρελαίων, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ τῆς προμηθεύσῃ ἄσφαλτον ἀπὸ τὰ πετρέλαια.

§72Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἐγώ, ἐπειδὴ εἶδον μίαν πληροφορίαν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο ἀκριβής, ἤθελον νὰ τὴν ἀνασκευάσω.

§73Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἴδια Ἑταιρεία λέγει ὅτι πρόκειται νὰ κατασκευάσῃ δρόμους προερχομένους καὶ ἀπὸ ἄσφαλτον ἐκ πετρελαίου.

§74Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ὁπωσδήποτε, αὐτὰ εἶναι τεχνικὰ ζητήματα καὶ δὲν θέλω νὰ τὰ ἐξετάσω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ εἴπω εἶναι νὰ καταλήξω εἰς τὸ ὅτι, μόνον ἡ ἄμεσος ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου 3404 εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ἐξυπηρετήσῃ τόσον τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ὅσον καὶ ἡμᾶς διότι θὰ μᾶς φέρῃ εἰς θέσιν νὰ φανῶμεν συνεπεῖς πρὸς τὰς ἀναληφθείσας ὑποχρεώσεις ἔναντι τῶν ἐντολέων μας, ἵνα τὸ ταχύτερον προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν, τῶν ὁποίων τοιαύτην ἀνάγκην ἔχει ἡ ἡμετέρα Χώρα. Ἐπανάληψις τῆς δημοπρασίας, εἴτε ἐντὸς βραχέως χρονικοῦ διαστήματος εἴτε ἐντὸς μικροτέρου, κατὰ τὴν ἐμὴν τοὐλάχιστον κρίσιν, δὲν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου.

§75Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, δὲν θὰ ἐξετάσω ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἤχθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς οὐδὲ συνταγματικῶς ἢ ἀντισυνταγματικῶς, ὅπως ὑπεστήριξάν τινές, ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ θὰ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἰς τὴν ἀγόρευσιν του ὁ ὁποῖος ὀρθώτατα ἀνέφερεν ὅτι διὰ τῶν ψηφισθεισῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἡ Βουλὴ ἐδέχθη νὰ ἔλθῃ ἐνώπιόν της τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας. Καὶ ἑπομένως δὲν μένει παρὰ μόνον ὁ μηχανικὸς τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως ἀκολουθῶν τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως, καὶ οὐχὶ ἐὰν κανονικῶς ἢ μὴ εἰσήχθη τὸ ζήτημα πρὸς συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν. Ὁμολογῶ κ. Συνάδελφοι, ὅτι ἀρκετὰ ἐκουράσθη ἡ Βουλὴ ἀπὸ τοὺς ὑπὲρ τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας ὁμιλήσαντας καὶ ἀπὸ τοὺς κατ’ αὐτῆς. Ἀρκετὰ διεφωτίσθη ἡ Βουλή, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν διαφόρων ἀντεγκλήσεων, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν θὰ εἰσέλθω πολὺ εἰς τὴν οὐσίαν, μὴ ἔχων τὴν ἀξίωσιν νὰ πείσω οὐδένα νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην μου, ὅπως καὶ ἐμὲ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ μὲ πείσουν οἱ ἀγορεύσαντες ἐναντίον αὐτῆς. Τόσον δὲ περισσότερον δὲν ἠδυνήθησαν νὰ μὲ πείσουν καθόσον, παρὰ τὸν πλοῦτον τῶν ἑκατομμυρίων τὰ ὁποῖα παρέταξαν, τὰ ἐπιχειρήματά των ἦσαν ἀσθενῆ. Μία μικρὰ ἔρευνα τὰ ἀνατρέπει ἄρδην. Ἕν ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων—καὶ λυποῦμαι διότι ὁ ἀξιότιμος τέως ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς ἀπουσιάζει—ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα παρέταξεν, ἦτο ὅτι μόνον εἰς τὰ σκῦρα ἡ τιμὴ τοῦ κυβικοῦ μέτρου ἀνήρχεται εἰς 260 δρχ. Ὁμολογῶ, ὅτι μὲ καταπλήσσει ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος καὶ αὐτὸ μὲ ἔκαμε νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἔρευναν καὶ τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος τῆς συμβάσεως, διότι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης εἶχον ἀφήσει τὸν ἑαυτόν μου νὰ κρίνῃ ἐκ τῆς ὁμολογίας τῶν διαφόρων ἀγορευόντων. Ἐρευνῶν τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν, δὲν δύναμαι ν’ ἀνεύρω τὸν ἀριθμὸν τῶν 260. Ἐγὼ εὑρίσκω ὅτι εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν τοῦ Ὑπουργείου, καθωρισμένην καὶ σαφῆ, ἡ τιμὴ τῶν σκύρων εἶναι δρ. 82.25, καὶ δρ. 91.87 εἰς τὴν πρότασιν τῆς Ἑταιρείας. Πῶς ὁ ἀξιότιμος τέως Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἀνεβίβασε τὸ ποσὸν εἰς 270 δραχμάς; Ἐδυσκολεύθην πολὺ νὰ τὸ ἀνεύρω καὶ ἐν τέλει κατέληξα εἰς συμπέρασμα καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ἤθελον τὸν τέως Ὑπουργὸν νὰ μὲ διαφωτίσῃ πῶς περιέπεσεν εἰς αὐτὸ τὸ σφάλμα. Φαίνεται ὅτι ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ του νὰ παρουσιάσῃ τοὺς μεγάλους καὶ κολοσσιαίους του ἀριθμοὺς περιέπεσεν εἰς τὸ σφάλμα, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ὁ λαμπρὸς ῥήτωρ, ὁ πρὸ τοῦ κ. Συναδέλφου κατελθὼν τοῦ βήματος, ἀξιότιμος ἐκ Μυτιλήνης συνάδελφος περιέπεσεν εἰς τὸ σφάλμα τοῦ ὑπολογισμοῦ ὅπως ἡ λαϊκὴ παροιμία τρεῖς στὸ λάδι τρεῖς στὸ ξύδι καὶ ἕξη στὸ λαδόξυδο. Ὁ ἀξιότιμος τέως Ὑπουργὸς ὑπολογίζει τὰ σκῦρα, προσθέσας τὰς τιμὰς τῶν τριῶν εἰδῶν τῶν σκύρων, εἰς αὐτὸ προσέθεσε καὶ τὰς τιμὰς τῆς μεταφορᾶς καὶ τοιουτοτρόπως παρουσίασε ὡς τιμὴν σκύρων τὸ σύνολον τοῦ ὁδοστρώματος. Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ λογαριασμὸς εἶναι ὀρθότατος ἀλλὰ πολὺ ἀπέχει ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν. Τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα, σοβαρὸν τὸ ὁποῖον ἠθέλησαν νὰ παρουσιάσουν οἱ προλαλήσαντες, ἦτο τὸ ζήτημα τῶν ποσοστῶν τὰ ὁποῖα ζητεῖ ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία, ποσοστῶν τὰ ὁποῖα τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων ἔκρινεν εἰς μὲν εἰς τὸ ἀνώτατον, ἢ δύο εἰς τὴν μέσην τιμὴν ἀλλ’ ὄχι εἰς πολὺ μεγάλην. Ἐν τέλει ὅμως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος κ. Δαρβέρης ἀφοῦ ἀνέφερεν ὅλας τὰς ἐνεργηθείσας δημοπρασίας εἶπεν ὅτι τὸ μέγιστον κέρδος ἀνέρχεται εἰς 21%. Τὰ ἴδια τὰ ποσοστά, τὸ ἀμερόληπτον, τὸ λαμπρὸν καὶ ἄψογον Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων ἐγκρίνει διὰ τοὺς ἐργολάβους. Καὶ θὰ ἐρωτήσω τοὺς ἀγαπητοὺς συναδέλφους: Μήπως εἶναι κανένα δεύτερον Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων τὸ ὁποῖον ὄχι ἐπὶ τῆς Παγκαλικῆς δικτατορίας ἥτις ἐτρομοκράτει ἀλλ’ ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως τὸ ὁποῖον εἰσηγήθη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὴν ἀπὸ 20 Ἀπριλίου 1927 ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ἰδικῆς μας Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἡ ὁποία ἐνέκρινε ποσοστὰ 32.60%, διὰ τὴν ὁδὸν Φαλήρου–Βουλιαγμένης, ὁδὸν κατασκευασμένου σχεδίου;

§76Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Πρόκειται περὶ μονίμων ὁδοστρωμάτων.

§77Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι, ἂν καὶ εἰς τὴν ὁδὸν Μενιδίου–Ἀθηνῶν πρόκειται περὶ ὁδοστρωμάτων ἐπαλήψεως. Δὲν γνωρίζω ποῖοι λόγοι ὤθησαν τὸ λαμπρὸν τοῦτο συμβούλιον εἰς τὸ νὰ δώσῃ τὰ ποσοστὰ αὐτά. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: ὅταν αὐτὸ τὸ Συμβούλιον λέγει ὅτι 15% εἶναι ἀρκετὸν διὰ δρόμους οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἠνοίχθησαν, οἱ ὁποῖοι τώρα θ’ ἀνοιχθοῦν, διὰ δρόμους οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς ὀρεινὰ μέρη, πῶς εὗρεν ὀρθὸν διὰ τὸν ἀπὸ Μενιδίου εἰς Ἀθήνας δρόμον, κατασκευασμένον νὰ δοθοῦν 32%; Νομίζω ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα πολὺ ὀλίγον δύναται νὰ σταθῇ εἰς τὴν ἐμὴν τοὐλάχιστον ἀντίληψιν. Ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος περατῶν τὸν λόγον καὶ θέλων νὰ κάμῃ ἐμφαντικωτέρους τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι τὸν ὤθουν εἰς τὴν ἀπαρχὴν ἀκόμη τῆς ὁδοποιίας νὰ διστάζῃ. Μὰ εἶπε Κύριοι πιστεύομεν ὅτι θὰ γίνουν δρόμοι; Ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἰδίας τὰς προσφοράς, ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἰδίας ἐκθέσεις βγαίνει ἓν ἀποτέλεσμα, ὅτι ἐν συνόλῳ οἱ δρόμοι, οἱ ὁποῖοι θὰ γίνουν διὰ μιᾶς ἁπλῆς ἐπιστρώσεως ὁδοστρώματος εἶναι 1540 χιλιόμετρα. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ μικρά μου μαθηματικὴ ἱκανότης δὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ τὸν τρόπον τοῦ ὑπολογισμοῦ τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου. Ἐγὼ παίρνω ὅτι ἕνα καὶ ἕνα κάμνουν δύο. Ἀπὸ τὴν ἀνάλυσιν τιμῶν τῶν προσφορῶν τοῦ Οἴκου Πρεζάνη καὶ τῶν προσφορῶν τοῦ Οἴκου Μακρῆ, καταλήγω εἰς ἕνα συμπέρασμα. Λέγει καθαρὰ καὶ ἀπερίφραστα ἡ ἀνάλυσις τῶν τιμῶν: Ὁδοὶ ἁπλαῖ, ἄνευ ὁδοστρώματος, τὰ 100 χιλιόμετρα 32.500.000. Ἑπομένως τὸ ἓν χιλιόμετρον 325.000 δραχ. Ἡ ἄσφαλτος μὲ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ καλυφθῇ αὐτὸ τὸ ὁδόστρωμα δι’ 100 χιλιόμετρα 12.000.000. Ἑπομένως ἔχομεν δι’ ἁπλοῦν ὁδόστρωμα 459.000 τὸ χιλιόμετρον. Ἡ ἀξία διὰ νέας ὁδοὺς ἐκ μακασφάλτου 793.000 κατὰ χιλιόμετρον καὶ ἡ ἀξία διὰ γρανιτασφάλτου κατὰ χιλιόμετρον 910.000 δραχ. Ἐὰν πάρω τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Θεσσαλονίκης συναδέλφου εὑρίσκω, ὅτι δεδομένου ὅτι τὸ δάνειον εἶναι εἰς τὸ ἄρτιον, δηλαδὴ τόκοι τίθενται ἐπιπροσθέτως, ἡμεῖς θὰ πάρωμεν 6 ἑκατομ. λιρῶν, ἤτοι 2.500.000.000 δραχ. Ἐὰν γίνουν αἱ ὁδοὶ μὲ κοινὸν ὁδόστρωμα, μᾶς κάνουν 4.850 χιλιόμετρα μὲ μακάσφαλτον 2.500 καὶ μὲ γρανιτάσφαλτον 2.450. Ἂν δὲ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ὅτι δὲν πρόκειται νὰ γίνουν μόνον νέα ὁδοστρώματα ἀλλὰ θὰ ἐπισκευασθοῦν καὶ τὰ παλαιὰ διότι εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅτι τὰ 70% θὰ διατεθοῦν εἰς νέα ὁδοστρώματα καὶ τὰ 30% εἰς παλαιά, τότε ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν τῶν χιλιομέτρων διπλασιάζεται ἢ μᾶλλον ὄχι διπλασιάζεται ἀλλὰ αὐξάνει κατὰ 50%, καὶ ἑπομένως ἐν συνόλῳ δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν ὁδοὺς ἁπλῶν ὁδοστρωμάτων 7½ χιλιάδων χιλιομέτρων. Ἀλλὰ κύριοι Συνάδελφοι, ἐσκέφθη κανεὶς ἐξ ὑμῶν νὰ θέσῃ ἐπὶ τοῦ χάρτου τῆς Ἑλλάδος δρόμους 7 χιλιάδες χιλιόμετρα; Ἐὰν ἔκαμνε τοῦτο θὰ ἔβλεπε τὸ ἑξῆς συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον εἶδον ἐγώ: ὅτι εἰς Ἀθήνας Πάτρας, Κρήτην κλπ. δυνάμεθα κανονικῶς νὰ κατασκευάσωμεν 2.400 χιλιόμετρα. Δηλαδὴ τὸ ⅓ τῶν χιλιομέτρων. Καὶ ἐρωτῶ: «Σᾶς ἀρέσει αὐτό;» Τὸ δίκτυον αὐτὸ δὲν εἶναι ἀρκετὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὅπου δὲν ἔχομεν τίποτα; Ἐμὲ τοὐλάχιστον μοῦ ἀρέσει καὶ ὑπεραρκεῖ.

§78Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ ὑπάρχουν καὶ τώρα δρόμοι.

§79Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δι’ αὐτὸ ὑπελόγισα μιάμιση φορά, καὶ μένει περιθώριον ἄλλων 500 χιλιάδων μέτρων, διὰ νὰ πυκνώσωμεν αὐτὸ τὸ δίκτυον. Ἀλλά, Κύριοι, δι’ αὐτοῦ τοῦ εἱρμοῦ τῶν σκέψεων ἔρχομαι νὰ διερωτήσω ἐμαυτόν, καὶ λέγω «Ἔχει καλῶς. Ἐντὸς ὀλίγου θὰ κληθῇς νὰ δώσῃς τὴν ψῆφον σου. Ἐπὶ τίνος ὅμως ζητήματος;» Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον τίθεται ὠμῶς πρὸς ἐμέ. Ἆρά γε, ἡ διατύπωσις τῆς ὑπὸ ψηφοφορίαν προτάσεως θὰ εἶναι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μυτιλήνης Συναδέλφου, πρότασις εἰς τὴν ὁποίαν κατέληξε μὲ τὴν εὐρυτάτην ἀγόρευσιν ἐντὸς τοῦ ὁρίου ἢ μᾶλλον τοῦ μὴ πεπερασμένου, τῶν εὐρυτέρων αὐτοῦ λογοτεχνικῶν ὁριζόντων διὰ τὸν εὐρὺν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἀναβληθῇ τὸ ἔργον; Ἐγώ, μὲ τὰ στενὰ ὅρια τῆς σκέψεώς μου, μὲ τὴν στενὴν ἀντίληψίν μου, ὁμολογῶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ καταλάβω τὶ ζητεῖ μὲ τὴν πρότασιν αὐτὴν ὁ κ. Συνάδελφος. Διότι ἐὰν ἡ εὐρύτης τῶν ἀντιλήψεων αὐτῶν ἐπικρατήσῃ καὶ μετὰ τὸν δεύτερον διαγωνισμὸν καὶ διὰ τὸν εὐρύτερον ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως ἀναβληθῇ διὰ τρίτην φορὰν ὁ διαγωνισμός, καὶ πάλιν καὶ διὰ τετάρτην φορὰν θὰ πλέωμεν τότε εἰς ὠκεανοὺς εὐρύτητος, ἀλλὰ ἔργα δὲν θὰ ἔχωμεν. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις εἶναι ἀπορριπτέα καὶ κατ’ ἀρχήν. Ἀποκλειομένης ἑπομένως αὐτῆς, ἐρχόμεθα πλέον εἰς τὴν πραγματικότητα, καὶ αὐτὴν δυνάμεθα νὰ τὴν συναγάγωμεν ἐκ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ Κυβέρνησις δύναται ἆρά γε νὰ θέσῃ, ἢ μᾶλλον ἡ Βουλὴ δύναται νὰ θέσῃ τὸ ἐρώτημα: ὅτι ἡ Βουλὴ ἐγκρίνουσα τὰς μέχρι τῆς σήμερον πράξεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας, προβαίνει εἰς τὴν ψηφοφορίαν; Νομίζω, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι ζήτημα πολιτικόν, ζήτημα, τὸ ὁποῖον διὰ τῶν δηλώσεών της, τῶν προγραμματικῶν, ἡ Κυβέρνησις ἀποκλείει. Δύναται ἐξ ἄλλου νὰ τεθῇ ζήτημα, ὅτι ἡ Βουλή, κρίνουσα ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ ἐν πλήρει γνώσει τῶν πραγμάτων, ἄνευ πολιτικῆς δεσμεύσεως ἀποφασίζει τὴν κατακύρωσιν τῆς ὁδοποιίας εἰς τὸν Α ἢ Β διαγωνισθέντα ἢ τὸν Γ, ἀποκλεισθέντα καὶ μὴ διαγωνισθέντα, τοῦ ὁποίου ὅμως τὰς προτάσεις θεωρεῖ τὰς πλέον συμφερούσας διὰ τὸ Δημόσιον; Νομίζω, ὅτι ὄχι, διότι φρονῶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τοῦτο, καθότι αὐτὸ θὰ εἶναι πρωτοφανὲς εἰς τὰ πολιτικὰ χρονικά. Αὐτὸ θὰ εἶναι ράπισμα κατὰ τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, αὐτὸ θὰ εἶναι ἡ ἀπόσπασις τοῦ τελευταίου ράκους τῆς ἤδη συγκλονισθείσης πεποιθήσεως ἐπὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ θεσμοῦ καὶ ἡ παρουσίασις ἐνώπιον τοῦ λαοῦ ὁλογύμνου τοῦ Σώματος τοῦ χρεωκοπημένου Κοινοβουλευτισμοῦ, εὐκόλου λείας εἰς τὰς ἀσελγεῖς ὁρμὰς οἱουδήποτε στρατοκράτου ἢ δικτάτορος. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλή, ἔχουσα ὡρισμένας ἐντολὰς ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ τοὺς ἐκλογεῖς της, ὅπως ἀναστηλώσῃ τὸ γόητρον τοῦ κοινοβουλευτικοῦ θεσμοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταφέρῃ τὸ τελευταῖον κτύπημα κατὰ τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Ἑπομένως ἡ σκέψις αὐτὴ ἀποκλείεται ἐντελῶς. Τί ἀπομένει τότε; Μένουν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὰς προγραμματικὰς ταύτας δηλώσεις ἡ Κυβέρνησις ἀναφέρει, ὅτι: «Ἔλαβε πρὸς τοῦτο τὴν ἀπόφασιν ἡ Κυβέρνησις κλπ.» (ἀναγινώσκει). Ἑπομένως κατὰ τὸ ἀνακοινωθὲν αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Βουλὴ καλεῖται νὰ ἐξετάσῃ τὰ τοῦ διενεργηθέντος διαγωνισμοῦ. Ἀλλὰ τί εἶναι τὸ τοιοῦτον; Εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπὸ μίαν ἐπερώτησιν; Εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ ἐκτελέσαντος τὸν διαγωνισμόν; Ἡμεῖς, Κύριοι, ἐψηφίσαμεν νόμον καὶ ὁ νόμος αὐτὸς ἐξετελέσθη μέχρι καὶ τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 4. Δῆλον ὅτι ἐξετελέσθη, ὡς πρὸς τὸ πρῶτον σκέλος ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τὸ σκέλος τὸ ἐκπροσωποῦν τὸ συγκοινωνιακὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀντί, ὡς εἶχε καθῆκον νὰ προβῇ εἰς τὴν κατακύρωσιν τοῦ διαγωνισμοῦ τούτου, ἔπεμψε τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν πεπραγμένων τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐλέγξῃ τὰ πεπραγμένα ταῦτα καὶ συναγάγῃ συμπεράσματα. Καὶ διὰ νὰ θέτῃ ἡ Κυβέρνησις τοιουτοτρόπως τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, ἐρωτᾶται: ὁποία τις σκέψις τὴν ὤθησεν εἰς τοῦτο; Δύο τινὰ δύνανται νὰ εἶναι αἱ σκέψεις αἵτινες τὴν ὤθησαν καὶ ἐκ δύο μόνον περιστατικῶν δύναται νὰ φθάνῃ μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις. Ἢ ἡ Κυβέρνησις ἐνέκρινε τὰς πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, θεωροῦσα ταύτας ἀμερολήπτους καὶ ἀμέμπτους, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπιθυμεῖ ὅπως χυθῇ ἄπλετον φῶς, ἢ ἡ Κυβέρνησις, δυσπιστοῦσα, θέτει τὸ ζήτημα νὰ τὸ κρίνῃ ἡ Βουλή. Ἀλλά, Κύριοι, τὸ πρῶτον δὲν συμβαίνει, διότι ἐὰν συνέβαινεν, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐκηρύσσετο ἀλληλέγγυος πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας καὶ δὲν θὰ ἐδήλου εἰς τὰς προγραμματικὰς αὐτῆς δηλώσεις, ἄνευ πολιτικῆς δεσμεύσεως. Ἑπομένως δὲν θέτει πολιτικὸν ζήτημα. Ἑπομένως δὲν εἶναι ἀλληλέγγυος, καὶ τοιουτοτρόπως τὸν ἀφίνει ἔκθετον, ἴσως διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν συγχρονισμὸν τῆς ἐποχῆς μας, ποὺ καθ’ ἑκάστην εἰς τὰς ἐφημερίδας βλέπομεν τὰ ἔκθετα βρέφη, τὰ ὁποῖα ἀφήνουν εἰς τοὺς δρόμους. Οὕτω ἐγκατελείφθη καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Ἡμεῖς, Κύριοι, πολὺ ἀπέχοντες τοῦ νὰ ἐπιρρίψωμεν τοιαύτην εὐθύνην πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ διαμαρτυρηθῶμεν διὰ τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, πρᾶξιν διὰ τὴν ὁποίαν λείπει κάθε συναδελφικὴ ἀλληλεγγύη, πρᾶξιν ἡ ὁποία ὠμῶς ἀφήνει τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ἵνα τὸν κρίνουν καὶ τοῦ ἐπιτίθενται οἱ διάφοροι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀντιπαρερχόμενοι. Καὶ καταντᾷ πλέον ἡ ὑπόθεσις τῆς συγκοινωνίας οὐδὲν πλέον, οὐδὲν ἔλαττον ἢ ἐπερώτησις ἐναντίον τῆς ἐνεργείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἐπιθυμοῦντος καὶ ποθοῦντος, ὅπως πολὺ ὡραῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Μέρος, νὰ δώσῃ τὴν σύμβασιν εἰς τὸ Α ἢ τὸ Β πρόσωπον παραβλέπων τὸ συμφέρον τῆς Χώρας. Ἡμεῖς διαμαρτυρόμεθα, εἴμεθα δὲ βέβαιοι, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ αὕτη δὲν ἀντελήφθη τὸ πολιτικὸν σφάλμα, εἰς τὸ ὁποῖον περιέπεσε. Δὲν δύναται δὲ οὔτε ἐκεῖ νὰ σταθῇ τὸ ζήτημα, διότι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχε τοιαύτην σκέψιν, τότε βεβαίως δὲν θὰ ἤρχετο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι τὸ ὅλον ζήτημα τὸ ἐγέννησεν ἡ ὁδοποιΐα, τὴν ὅλην πολιτικὴν κρίσιν τὴν ἐγέννησε τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἐπειδὴ ἐγεννήθησαν ἀντιρρήσεις τινές, οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ν’ ἀφήσουν ἔκθετον τὸν συνάδελφόν των. Ἑπομένως εἶναι ὀλίσθημα κυβερνητικόν, εἰς τὸ ὁποῖον περιέπεσεν ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ τὸ ἀντιληφθῇ. Ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν Νόμον. Ὁ Νόμος αὐτὸς ἐξετελέσθη κατὰ τὸ ἕνα μέρος μόνον· νὰ ἐκτελεσθῇ καὶ κατὰ τὸ ἕτερον. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι, ἐὰν παρίστατο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μυτιλήνης συνάδελφος κ. Παπανδρέου, θὰ παρεδέχετο τὴν ἀντίληψίν μου ταύτην. Διότι ἡμεῖς τί προτείνομεν; Τὴν παραπομπὴν τοῦ ζητήματος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα μόνη της καὶ μετὰ ταῦτα, ἐάν τινὲς ἐξ ὑμῶν ἔχωσιν ἀντιρρήσεις, νὰ κρίνωσι τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐχὶ μόνον τὰς πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Μήπως ἡ πεποίθησις τοῦ κ. Παπανδρέου ἐκλονίσθη ἀπὸ τὸν Ἀρχηγόν του καὶ νομίζει ὅτι ὁ Ἀρχηγός δὲν εἶναι ὁ ἐνδεδειγμένος, δὲν εἶναι ὁ ἱκανὸς Ἀρχηγὸς δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ σημεῖον τοῦ νὰ προκρίνῃ εἰς τίνα τῶν διαγωνιστῶν πρέπει νὰ ἀναθέσῃ τὴν ὁδοποιΐαν; Ἡμεῖς, τοὐλάχιστον ἂν καὶ ἀντετάχθημεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἔχομεν πλήρη τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς αὐτήν. Ἐκεῖ πρέπει νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα. Ἡ Κυβέρνησις νὰ κατακυρώσῃ τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας. Διότι, Κύριοι, μὴ λησμονῶμεν, ὅτι καθ’ ἑκάστην ἔχομεν σωρείαν τηλεγραφημάτων τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ζητεῖ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας. Τί εὐθύνεται ἡ ὁδοποιΐα, ἐὰν ἐγεννήθησαν εἰς τὴν σκέψιν τοῦ ἀναδόχου Μακρῆ, ὅτι κατὰ τὸ 1925 ἔτυχε νὰ φθάσῃ καὶ ἴδῃ τὸ φῶς καὶ εἰς τὰς ἡμέρας τῆς ὑπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ἡ σύμβασις τῆς ὁδοποιΐας; Τί σημασίαν ἔχει ἡ προκατάληψις ὡρισμένων ἀτόμων ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, διότι ἔτυχεν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργοῦ νὰ ἐπιψηφισθῇ ἡ σύμβασις τῆς Οὔλεν καὶ τῆς Πάουερ καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἐπαχθῶς φέρει ὁ Ἑλληνικὸς Λαός; Τί εὐθύνεται τὸ πλῆθος αὐτὸ τῶν Ἑταιρειῶν καὶ τὸ πλῆθος αὐτὸ τῶν ἐργατῶν, νὰ βλέπουν ἀπομακρυνομένας τὰς ἡμέρας ποὺ θὰ τοὺς δοθῇ ἐργασία, διότι ὁ ἀξιότιμος τέως Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐνόμισεν ἐνδεδειγμένον ἀπὸ μίαν ὑπερεικοσιπενταετῆ πολιτικόν του βίον, ὅτι τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου ἠδύνατο νὰ τὴν φυλάξῃ μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, ὅπου δὲν θὰ ἐκλονίζετο τὸ ὑπουργικὸν χαρτοφυλάκιον καὶ ἔχων τὴν ἀντίληψιν ὅτι κατασπαταλῶνται 820 ἑκατομμύρια, ἐζήτει νὰ παραμείνῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ ἠρνεῖτο τὴν ὑπογραφήν του; Τί εὐθύνεται ὁ Λαὸς τῆς ὑπαίθρου Χώρας, διότι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν εἶχε τὸ σθένος νὰ κατακυρώσῃ τὴν σύμβασιν καὶ ὕστερον νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς; Κύριοι, οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ὀφείλουν νὰ ἔχουν τὸ σθένος καὶ τὸ θάρρος οὔτε νὰ ἀφίνουν ἐκθέτους τοὺς συναδέλφους οὔτε νὰ ἀρνοῦνται νὰ ἐκτελέσουν τὰς πράξεις τὰς ὁποίας ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία τοὺς ἐξουσιοδότησε νὰ ἐκτελέσουν.

§80Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σπετσῶν συνάδελφος ἠσχολήθη μὲ τὴν μαντικήν, διὰ νὰ ἀνακαλύψῃ τὴν βάσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ἡ συζήτησις τὴν ὁποίαν διεξάγομεν καὶ μετὰ στοργῆς συγκινητικῆς καὶ ἱεροῦ ἐνθουσιασμοῦ ἠθέλησε νὰ προστατεύσῃ τὴν ὑπόληψιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων.

§81Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν κινδυνεύει ἡ ὑπόληψις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων.

§82Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἔρχεται τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν, ὁ ὁποῖος καί ἐμὲ ἠνάγκασε νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα αὐτό. Ἡ Κυβέρνησις ἔφερε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, χωρὶς νὰ καθορίσῃ καὶ διευκρινίσῃ τὰς προθέσεις καὶ τοὺς σκοπούς της, καὶ δικαιότατα ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος προχθὲς ἐπεζήτει νὰ καθορισθῇ σαφῶς ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ στηριχθῇ ἡ συζήτησις. Ἀπησχολήθημεν εἰς ἀλχημικὰς ἐρεύνας καὶ ἐπελαγώσαμεν εἰς δεκαδικοὺς ἀριθμοὺς καὶ εἰς συστήματα μηχανικά, διὰ τὰ ὁποῖα ὅμως, ἐγὼ τοὐλάχιστον νομίζω, ὅτι οὔτε ἁρμοδιότητα ἀλλὰ οὔτε καὶ τὴν ἱκανότητα ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς α ἢ β συμβάσεως, ἀλλ’ ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν ἁπλῶς, κατὰ πόσον θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσεν τὴν κυβερνητικὴν κρίσιν, καὶ τὸ ὁποῖον, διὰ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς νέας Κυβερνήσεως, ἐπανέρχεται εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τὴν ὁποίαν ὅμως ἔπρεπε κατὰ τὴν γνώμην μου νὰ ὁρισθῇ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ συζητήσωμεν. Ἡ σύμβασις δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δικαίως ὁ κ. Συνάδελφος, καθὼς καὶ οἱ ἄλλοι, εἶπεν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν τούτοις, καίτοι ἀφῆκεν ἔκθετον καὶ ἀκαθόριστον ἡ Κυβέρνησις τὸ πῶς θὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ τὸ ζήτημα, γεγονὸς εἶναι ὅτι ἡ ὑπόθεσις δὲν ἐζημιώθη, διότι ἐξητάσθη καθ’ ὅλας αὐτῆς τὰς ἀπόψεις καὶ προκαταβολικῶς ἠσκήθη εἷς ἔλεγχος, ὁ ὁποῖος εἶναι πράγματι παράτυπος. Ἡ ὅλη συζήτησις περιστράφη ὡσανεὶ εἶχε δοθῆ ἡ ἔγκρισις εἰς μίαν ἑταιρείαν, εἰς τὴν α ἢ τὴν β, ἐνῷ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Εἶναι ὅμως προκαταβολικὸς ἔλεγχος, ὁ ὁποῖος θὰ βοηθήσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν καλλιτέραν λύσιν τοῦ ζητήματος. Κατόπιν ὅμως τῶν ὅσων ἐμεσολάβησαν, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ζητεῖ νὰ ὑποδείξῃ ἡ Βουλὴ ποῖος ἐκ τῶν δύο ὁμίλων εἶναι ὁ καταλληλότερος, ἀλλὰ ζητεῖ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας, καὶ αὐτὸ τὴν ἠνάγκασε νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἐνόμισε τοῦτο, διότι, ἐφ’ ὅσον συνέβησαν ὅσα συνέβησαν κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς διαδικασίας αὐτῆς, ὁ νόμος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ δημοπρασία εἶναι δεσμευτικὸς δι’ αὐτήν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μένει ἀπολύτως ἐλευθέρα, καὶ ἄνευ τῆς νέας ἀδείας τῆς Βουλῆς νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα ὅπως αὐτὴ νομίζει, ἀφοῦ μάλιστα οἱ δύο συναγωνισθέντες ἐργολάβοι ἀρχικῶς ἀπερρίφθησαν ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν καὶ κατὰ συγκατάβασιν μόνον, κατ’ ἐπιείκειαν ἐγένοντο καὶ πάλιν δεκτοὶ εἰς συναγωνισμόν. Τώρα λοιπόν, ὁπότε αἱ χεῖρες μας ἠλευθερώθησαν, δυνάμεθα νὰ προκαλέσωμεν νέον συναγωνισμὸν εἰς τὸν ὁποῖον δικαιοῦνται πλέον νὰ μετάσχουν, μετὰ τὸν κανονισμὸν τῶν πολεμικῶν χρεῶν μας μετὰ τῆς Ἀγγλίας καὶ Ἀμερικῆς, νὰ μετάσχουν καὶ Ἄγγλοι καὶ Ἀμερικανοὶ ἐπιχειρηματίαι. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ εὐκαιρία εἶναι καταλληλοτάτη, φρονῶ δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ παραλείψῃ νὰ ἐπαναλάβῃ τὸν διαγωνισμόν, ἐφόσον ἔχομεν νὰ προκαλέσωμεν καὶ νὰ ἀποκτήσωμεν συμφέροντα πολὺ μεγαλύτερα, διότι ὁ συναγωνισμὸς δὲν θὰ περιστρέφεται πλέον μεταξὺ τῶν δύο οἱ ὁποῖοι, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ἐκρίθησαν, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, ἀκατάλληλοι ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν συναγωνιστὰς πολλοὺς καὶ ἱκανωτέρους. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ Κυβέρνησις μὴ θέσασα συγκεκριμένως τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν εἶχεν νὰ πεισθῇ ἂν συμφώνως πρὸς τὸν σχετικὸν νόμον δικαιοῦται νὰ ἐπαναλάβῃ τὸν συναγωνισμὸν ἢ ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει νὰ ἐξουσιοδοτηθῇ καταλλήλως πρὸς τοῦτο καθορίζουσα αὐτὴ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, εἴτε ὑποβάλλουσα σχετικὸν νομοσχέδιον, εἴτε υἱοθετοῦσα τὴν πρότασιν νόμου τὴν ἑρμηνευτικήν, τὴν ὑποβληθεῖσαν παρ’ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, νὰ προβῇ εἰς τὴν ταχυτάτην λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐπιβάλλεται δὲ ἡ ταχυτάτη λύσις τοῦ ζητήματος τούτου, διότι μετεφέρθη τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς τοὺς δρόμους καὶ εἰς τὰ καφφενεῖα.

§83Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Ὅλα τὰ ζητήματα εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκεῖ μεταφέρονται.

§84Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Μάλιστα Κύριοι, ἀλλ’ ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου ἔχει ἰδιαιτέραν σημασίαν, ἐὰν σκεφθῇ κανεὶς ὅτι ὁ τρόπος τῆς ἐνεργείας καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου Οἴκου προσπαθούντων καὶ διὰ τῆς ἐπιβολῆς καὶ διὰ τοῦ τύπου καὶ διὰ τῶν διαφημήσεων νὰ ἐπιβληθοῦν καὶ νὰ ρυθμίσουν τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι κολακευτικὸς οὔτε διὰ τὸν ἕνα οὔτε διὰ τὸν ἄλλον. Καὶ δὲν εἶναι Κύριοι, κολακευτικὸς διότι δὲν δύναται νὰ ἐμπνέῃ ἐμπιστοσύνην ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διαθέτει τὰ περισσότερα μέσα. Διότι ἡ ἀξία ἑνὸς Οἴκου δὲν δύναται νὰ κριθῇ καὶ ν’ ἀποδειχθῇ ἀπὸ τὰς διαφημήσεις οὔτε ἀπὸ τὰ ὑποβολιμαῖα τηλεγραφήματα διαφόρων ὀργανώσεων, οὔτε ἀπὸ τὸν θόρυβον τὸν ὁποῖον προκαλοῦν ἐκμεταλλευόμενοι τὴν ἀδυναμίαν τοῦ Λαοῦ. Ἐπιβάλλεται λοιπὸν ταχυτάτη ἐνέργεια δευτέρου διαγωνισμοῦ διὰ τοῦ ὁποίου θὰ εἶχεν τὸ Κράτος νὰ ἀποκτήσῃ καὶ ἔργα τελειότερα καὶ περισσότερον συμφέροντας ὅρους.

§85Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν ἀργότερα.

§86Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Χθὲς συνεφωνήσαμεν νὰ ἀρχίσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὰς 5 καὶ νὰ τελειώσῃ εἰς τὰς 10½.

§87Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐγὼ δὲν τὸ ἐδέχθην αὐτό.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται ἄλλως τε νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§89Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ εἴπω τοῦτο, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἔλθω κατόπιν νὰ παρακολουθήσω τὴν συνεδρίασιν.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ τὰς 10 καὶ 30 μ. μ. Μετὰ τὴν διακοπὴν ὥρα 10 καὶ 45

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Ἀθανασιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§92Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ νέα περὶ ὁδοποιΐας συζήτησις, ὅλη αὐτὴ ἡ ἐκ δευτέρου ἀπασχόλησις τῆς Βουλῆς μῆνας τινὰς μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ σχετικοῦ νόμου καὶ μάλιστα πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, παρεῖλκε καὶ ἐπερίττευεν. Δὲν ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ παρέλθῃ ἀδιαφόρως ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία τὴν σοβαρὰν κρίσιν, τὴν ὁποίαν διατρέχει ζήτημα τόσον ζωτικὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα, κρίσιν ἡ ὁποία προσέλαβε τὴν μορφὴν σκανδάλου. Καὶ εἶναι ὄντως σκάνδαλον. Σκάνδαλον ὅμως ὄχι τοιοῦτον, οἷον ἠθέλησαν νὰ τὸ παραστήσουν οἱ δημιουργήσαντες αὐτό, ἀλλὰ σκάνδαλον στρεφόμενον ἐναντίον τοῦ λαοῦ, ἐναντίον τῶν ἐπαρχιῶν, σκάνδαλον εἰς βάρος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὰ ἐδημιούργησαν καὶ οἱ ὁποῖοι τὸ ἐδημιούργησαν δὲν γνωρίζω εἰς τί ἀποσκοποῦντες, ἀλλὰ τοῦτο μόνον ἀσφαλῶς ἐπιτυγχάνοντες: Τὴν ἐπιβράδυνσιν τοῦ ἔργου τῆς ὁδοποιΐας καὶ τὴν σοβαρὰν ἀπειλὴν τῆς ὁλοσχεροῦς ματαιώσεως αὐτοῦ. Διερμηνεύων τὴν δυσφορίαν καὶ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ λαοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω ἐνταῦθα, ἐκφράζω τὴν ζωηράν μου διαμαρτυρίαν διὰ τὴν ἀδικαιολόγητον κωλυσιεργίαν, ἡ ὁποία ἀσκεῖται κατὰ τοῦ ἔργου τῆς ὁδοποιΐας. Ἡ σωρεία τῶν τηλεγραφημάτων, τὰ ὁποῖα κατέφθασαν εἰς τὴν Βουλὴν ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος, ἀποδεικνύει πόσον πανελλήνιον εἶναι τὸ αἴσθημα τοῦτο τῆς ἀγανακτήσεως διὰ τὴν παρέλκυσιν τοῦ μεγάλου τούτου ἔργου ἀπὸ τὸ ὁποῖον δικαίως προσδοκοῦν αἱ ἐπαρχίαι τὴν σωτηρίαν καὶ τὴν τόνωσιν τόσον εἰς τὸν βίον των τὸν οἰκονομικόν, ὅσον καὶ εἰς τὴν προσπάθειαν τοῦ ἠθικοῦ ἐκπολιτισμοῦ των. Δὲν ζητεῖ τίποτε ἄλλο ἡ ἐγκαταλελειμμένη καὶ φθίνουσα ἐπαρχία, ἡ ἀστείρευτος αὕτη δεξαμενὴ ἡ ἀενάως ἀνανεοῦσα τὰς δυνάμεις τῆς Φυλῆς, τοὺς ἱστοὺς καὶ τὰ κύτταρα τοῦ ἐθνικοῦ ὀργανισμοῦ, δὲν ζητεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ συγκοινωνίαν! Φρίττω καὶ ἀποτροπιάζομαι ὅταν ἀναλογίζωμαι τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦν ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας αἱ ἐπαρχίαι τοῦ Νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας καὶ ἰδίως ἡ Εὐρυτανία, ὁ Βάλτος καὶ ἡ Ναυπακτία. Ὅταν εὑρίσκομαι εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη τῆς Ναυπακτίας καὶ ἀντικρύζω τὰς θλιβερὰς συνοδείας τῶν γυναικῶν αἱ ὁποῖαι κύπτουσαι καὶ αἰσθμαίνουσαι, τεθλασμέναι εἰς ὀρθὴν γωνίαν, μεταφέρουσι τὸν βαρύτιμον σάκκον τοῦ ἀραβοσίτου ἐπὶ τῆς ράχεώς των, πνιγόμεναι εἰς τοὺς ποταμοὺς καὶ κατακρημνιζόμεναι εἰς τὰς χαράδρας, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ραγίζεται ἡ καρδιά μου καὶ αἰσθάνομαι ὡς ὄνειδος τὴν βάρβαρον καὶ ἀγρίαν, τὴν βάναυσον καὶ ἀπάνθρωπον αὐτὴν κατάστασιν. Ἐὰν δὲ θέλετε νὰ ἔχετε ἐκπεφρασμένην καὶ εἰς ἀριθμοὺς τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν σᾶς περιέγραψα δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν εἰς τὴν Αἰτωλίαν καὶ Ἀκαρνανίαν εἶναι 2 καὶ 77 μέτρα ἀνὰ κάτοικον καὶ 68,19 μέτρα ἀνὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον. Ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς ὅλας τὰς πεπολιτισμένας χώρας ἡ ἀναλογία εἶναι 8 καὶ 10 καὶ 15 μέτρα ἀνὰ κάτοικον καὶ 250–450 μ. κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον. 445 μέτρα ἔχει ἡ Ἀμερική, 192 ἡ Βουλγαρία, 160 ἡ Σερβία. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει μόνον 121. Ἀλλὰ καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους ἡ ἀναλογία εἶναι πολὺ δυσμενεστέρα διὰ τὴν περιφέρειαν τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Διότι, ἐνῷ ἡ Κέρκυρα ἔχει 983 κατὰ τετραγ. χιλιόμετρον καὶ ἡ Μεσσηνία 110 καὶ ἡ Ἀχαϊοῆλις 109 καὶ ἡ Ἀττικὴ 120, ἡ Αἰτωλοακαρνανία ἔχει μόνον 68,19. Ὁ δὲ συντελεστὴς ἐξυπηρετήσεως τοῦ Νομοῦ τούτου εἶναι μόλις 0,53, ἐνῷ ἄλλων Νομῶν εἶναι τριπλάσιος, τετραπλάσιος καὶ ἑξαπλάσιος. 1,50 εἶναι τῆς Κερκύρας, 1.51 τῆς Κεφαλληνίας, 3,21 τῆς Σάμου. Εἶναι, δυστυχῶς, ἀκριβὲς ὅτι μία κακὴ μοῖρα παρακολουθεῖ τὴν ἑλληνικὴν ὁδοποιΐαν ἀπὸ τὰ πρῶτα βήματα τοῦ ἐλευθέρου Κράτους. Ἀραιότατα ἐλαμβάνετο πρόνοια περὶ αὐτῆς καὶ ἡ πρόνοια αὕτη σχεδὸν οὐδέποτε ἐτελεσφόρει. Ὅλοι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες καὶ εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς διεκήρυξαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν πρωτεύουσαν ἀνάγκην τῆς ὁδοποιΐας, οὐδεὶς ὅμως κατώρθωσε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν θεραπείαν τῆς ἀνάγκης αὐτῆς δι’ ἑνὸς εὐρέος προγράμματος, ἀπαρεγκλίτου ἐφαρμογῆς. Τὰ σύγχρονα καὶ τὰ ὀλίγον προγενέστερα σᾶς εἶναι γνωστά, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀλιγώτερον χαρακτηριστικὰ καὶ τὰ παλαιότερα. Δὲν γνωρίζω, ἂν θὰ εἶναι διατεθειμένη ἡ Βουλὴ νὰ ἀκούσῃ ὀλίγα τινά, ἐλάχιστα, ἀπὸ τὴν παλαιοτέραν, ἄγνωστον, ἱστορίαν τῆς ἑλληνικῆς ὁδοποιΐας. Θὰ εἶναι κατὰ τοῦτο διδακτικά, ὅτι θὰ μᾶς καταδείξουν ὁποῖον χρόνιον καὶ κληρονομικὸν πρόβλημα ἀντιμετωπίζομεν, πρόβλημα τοῦ ὁποίου ἡ ἐπίλυσις θέλει πράγματι ἀποτελέσῃ τίτλον τιμῆς δι’ ἡμᾶς καὶ νέαν ἐποχὴν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ πρώτη κρατικὴ μέριμνα ἐξεδηλώθη εἰς τὰ 1833 δι’ ἑνὸς Β. Δ. τῆς ἀντιβασιλείας. Διὰ τούτου διετάσσετο ἡ κατασκευὴ 76 ὁδῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἡ ὁδὸς Ἀθηνῶν–Βονίτσης, Ναυπλίου–Ναυαρίνου, Πατρῶν–Γυθείου. Περὶ τοῦ διατάγματος τούτου τῆς 16 Αὐγούστου 1833 ὁμιλῶν εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1865 ὁ πολιτευτὴς Μεσσηνίας Σωτηρόπουλος λέγει: «Παιδάριον ἤμην, ὅταν ἐξεδόθη οὗτος ὁ νόμος καὶ ἐνθυμοῦμαι τὴν ἀγαλλίασιν, τὴν ὁποίαν ἐπροξένησεν εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ὅλοι ἐνόμισαν ὅτι παρῆλθε πλέον ὁ καιρὸς τῆς ἀνωμαλίας καὶ τῶν κακουχιῶν, ὅτι τοῦ λοιποῦ ἤθελον μεταβαίνει ἀπὸ τόπου εἰς τόπον χωρὶς νὰ πνίγωνται εἰς τοὺς ποταμούς, χωρὶς νὰ τοὺς καίῃ ὁ ἥλιος καὶ χωρὶς νὰ τοὺς προσβάλλῃ τὸ ψῦχος τῆς νυκτός. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν ἐψεύσθησαν αἱ ἐλπίδες αὗται διότι φαίνεται ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι ἤξευραν μόνον νὰ γράφωσι καλοὺς νόμους, ἀλλὰ δὲν ἐλάμβανον καμμίαν πρόνοιαν καὶ νὰ τοὺς ἐκτελῶσιν.....» Εἶναι ἀληθῶς ἀποκαρδιωτικὸν ὅτι τοὺς λόγους αὐτοὺς τοῦ ἀειμνήστου πολιτευτοῦ Σωτηροπούλου δυνάμεθα νὰ ἐπαναλάβωμεν ἀκόμη καὶ σήμερον, μετὰ ἓξ δεκαετηρίδας, διὰ νὰ χαρακτηρίσωμεν τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ νὰ διέπῃ τὰς πλείστας τῶν ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν. Τὸ πρῶτον ποσόν, τὸ ὁποῖον διετέθη ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας, εἶναι 95 χιλιάδες δραχμῶν, τὰς ὁποίας τῷ 1835 διέθεσεν ἡ ἀντιβασιλεία καὶ ἐξωδεύθησαν διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς.

§93Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τὴν πρώτην ἁμαξιτὴν ὁδὸν τὴν ἔκαμεν ὁ Καποδίστριας ἀπὸ τὴν Αἴγιναν εἰς τὴν Περιβόλαν.

§94Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ὁ πρῶτος κρατικὸς προϋπολογισμὸς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν εἰς τὰ 1845. Ὅλοι οἱ βουλευταὶ τῶν ἐπαρχιῶν ἠξίωσαν νὰ ἀναγραφοῦν πιστώσεις ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας καὶ πράγματι ἀνεγράφησαν πιστώσεις 234.000, ἐκ τῶν ὁποίων δὲν ἐξωδεύθησαν παρὰ 6.648 μόνον! Ὁ πρῶτος νόμος ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας εἶναι τοῦ 1851, δημοσιευθεὶς τῷ 1852. Διὰ τοῦ νόμου τούτου ἐπεβλήθη προσωπικὴ ἐργασία πρὸς κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Εἰς τὰ 1855 ὁ Ἀλ. Μαυροκορδᾶτος προσεπάθησε νὰ ἀναζωογονήσῃ τὸν νόμον τοῦτον διὰ μιᾶς μακροτάτης ἐγκυκλίου, ἡ ὁποία καθώρισε τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς μέχρι τῶν τελευταίων λεπτομερειῶν. Δυστυχῶς ὁ νόμος δὲν ἐφηρμόσθη καὶ οὐδὲν ἀπέδωσεν. Ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι 1862 ἐξωδεύθησαν ἐν ὅλῳ ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας 3.712.000 δραχμῶν ἐπὶ συνολικῶν εἰσπράξεων 450 ἑκατομ. δραχμῶν! Εἰς τὰ 1865 ἡ κυβέρνησις Κουμουνδούρου ὑπέβαλε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου κατήργει τὸν νόμον τοῦ 1852, δηλ. τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἐχαρακτήριζον ὡς φαραωνικὸν μέσον (ἦτο δὲ τότε μεγάλη ἡ ἐξέγερσις τῆς Εὐρώπης κατὰ τῆς διὰ δούλων τομῆς τοῦ Σουέζ), κατήργει τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν καὶ ἐπέβαλεν εἰδικοὺς φόρους ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο τοῦ Κουμουνδούρου ἐπολεμήθη λυσσωδῶς εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μολονότι τὸ ὑπεστήριξαν οἱ καλύτεροι ρήτορες τῆς ἐποχῆς, ὁ Κεχαγιᾶς, ὁ Καλλιγᾶς, ὁ Σωτηρόπουλος, ὁ Βράϊλας, ὁ Λομβάρδος, ὁ Κουμουνδοῦρος, κατεψηφίσθη καὶ ἐπέφερε τὴν πτῶσιν τῆς κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν διεδέχθη ἡ Κυβέρνησις Δεληγεώργη. Τὸ κακὸν αὐτὸ προηγούμενον τοῦ 1865 ἐπανελήφθη καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι ἡ ἀνατροπὴ τῆς κυβερνήσεως ὠφείλετο τότε εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἐματαίωσε τότε μίαν γενναίαν προσπάθειαν ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας, ἐνῷ τώρα δὲν πιστεύω νὰ ὑφίσταται δόξα τῷ Θεῷ τοιοῦτος κίνδυνος. Εἰς τὰ 1867 ἐψηφίσθη ὁ νόμος ΣΞΓʹ ὁ ὁποῖος ὑπέστη πολλὰς καὶ διαφόρους τροποποιήσεις, μέχρις ὅτου τῷ 1883 ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, διὰ τοῦ δανείου τῶν 20 ἑκατομ., ἤρχισε νὰ χωρῇ πρὸς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας, εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι καὶ τὸ ἔργον τοῦτο τοῦ Τρικούπη παρέμεινε κατὰ τὸ πλεῖστον ἡμιτελές. Βλέπετε κατὰ πόσον ἀραιότατα χρονικὰ διαστήματα κατέστη δυνατὸν νὰ συνεχίζεται καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνεται ἡ κρατικὴ προσπάθεια ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας! Ἔχω πρόχειρον τὸ Β. Δ. τῆς 3 Αὐγούστου 1883 περὶ προσδιορισμοῦ τῶν κατὰ προτίμησιν κατασκευασθησομένων ἐν τῷ Κράτει ὁδῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΨΙΓʹ. Ἐκ τῶν καθοριζομένων εἰς τὸ Διάταγμα τοῦτο ὡς κατὰ προτίμησιν κατασκευασθησομένων 76 ἐθνικῶν ὁδῶν αἱ πλεῖσται δὲν ἔχωσι κατασκευασθῆ ἀκόμη. Εἶναι αἱ ὁδοὶ Κορίνθου–Καλαβρύτων διὰ Στυμφαλίας, Καλαβρύτων– Τριπόλεως, Πατρῶν–Αἰγίου, Πύργου–Καλαβρύτων, Τριπόλεως–Ἄστρους, Σπάρτης–Καλαμῶν, Μεσολογγίου– Ναυπάκτου, Ἀγρινίου–Καρπενησίου, Ναυπάκτου–Λιδωρικίου, Καρδίτσης–Καρπενησίου, Ἄρτης–Τρικκάλων, Καρπενησίου–Ἀμφιλοχίας κλπ. Δὲν ἔχουν κατασκευασθῇ ἀκόμη αἱ ὁδοὶ αὗται, καίτοι «κατὰ προτίμησιν κατασκευαστέαι». Καὶ παρῆλθον ἔκτοτε 45 ἔτη, ἥμισυς περίπου αἰών!... Καὶ εἶχε δικαίωμα ὁ λαὸς τῶν ἐπαρχιῶν νὰ θεωρήσῃ τὸ Διάταγμα τοῦτο ὡς ἕνα συμβόλαιον ρητῆς ὑποσχέσεως πρὸς αὐτόν, ὡς ἕνα συμβόλαιον ἀντιπαροχῆς, ἀθετούμενον ἔκτοτε ἐπὶ μίαν πεντηκονταετίαν. Ἀντὶ δὲ νὰ εἰσπράξῃ τὴν ἀντιπαροχὴν ταύτην ὁ λαός, καλεῖται καθ’ ἕκαστον ἔτος νὰ ἀνανεώσῃ τὴν ἐπαχθῆ παροχήν του εἰς χρῆμα καὶ ἐκλήθη πεντάκις ἔκτοτε νὰ προσφέρῃ τὴν πλουσίαν καὶ ἄφθονον εἰς αἷμα παροχήν του. Καὶ αὐτός, ὁ ἄγνωστος στρατιώτης τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαρχίας, ποὺ ἤνοιξε νικηφόρους δρόμους μέχρι σχεδὸν τοῦ Δουνάβεως καὶ μέχρι τῆς Οὐκρανίας, μέχρι τοῦ Βοσπόρου καὶ τῆς Ἀγκύρας δὲν ἔχει ἕνα δρόμον νὰ πηγαίνῃ εἰς τὸ χωριό του, δὲν ἔχει ἕνα δρόμον ποὺ νὰ ἑνώνῃ τὴν Ἤπειρον μὲ τὴν Μακεδονίαν, τὴν Ἄρταν μὲ τὴν Θεσσαλίαν, τὸ Μεσολόγγιον μὲ τὴν Λαμίαν. Αὐτός, ὁ ἄγνωστος εὔζωνας τῶν ἑλληνικῶν βουνῶν, ποὺ ἐγεφύρωσε τὸν Σαγγάριον διὰ νὰ περάσῃ εἰς τὴν Ἁλμυρὰν Ἔρημον, δὲν ἔχει ἕνα γεφύρι νὰ περάσῃ ἀπὸ τὸ χωριό του εἰς τὴν πόλιν διὰ νὰ πωλήσῃ τὰ προϊόντα του καὶ ἐπιστρέψῃ μὲ τὸ ψωμὶ τῶν παιδιῶν του! Αἴ, κύριοι, ἔχει τὰ ὅριά της καὶ ἡ ὑπομονὴ τοῦ λαοῦ τῶν ἐπαρχιῶν. Ἂς προσέξωμεν μήπως ἔχομεν ὑπερβῆ πρὸ πολλοῦ τὰ ὅρια ταῦτα. Πολὺ φοβοῦμαι ὅμως ὅτι δὲν τὸ ἔχομεν προσέξῃ. Διότι ἂν τό εἶχον προσέξῃ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παρεμβάλλουν τὰ ὅσα παρενέβαλον προσκόμματα, ἀσφαλῶς δὲν θὰ παρενέβαλον αὐτά, καὶ δὲν θὰ προσεπάθουν νὰ ματαιώσουν τὸ ἔργον τῆς ὁδοποιΐας. Ἀντὶ νὰ ἱκανοποιηθῶμεν καὶ νὰ χαιρώμεθα ὅλοι διότι παρουσιάσθη μία εὔθετος περίστασις καὶ μέσα εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν μία ἰσχυρὰ Κυβέρνησις, καὶ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν εἷς ἀποφασιστικὸς Ὑπουργὸς (ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ τὸ εἴπω καὶ ἂς πρόκειται περὶ τοῦ ἀρχηγοῦ μου) ὁ ὁποῖος μὲ ἀναμφισβήτητον εἰδικότητα, μὲ ἰσχυρὰν θέλησιν, μὲ ἀκαταπόνητον ἐργατικότητα, κατώρθωσε νὰ δώσῃ σάρκα καὶ ὀστᾶ εἰς τὴν μόνην ἰδέαν ποὺ μπορεῖ νὰ πραγματοποιήσῃ τὸν προαιώνιον πόθον τῶν ἐπαρχιῶν, ἀντὶ λέγω νὰ ἱκανοποιηθῶμεν καὶ νὰ χαιρώμεθα ὅλοι διὰ τοῦτο, ραδιουργοῦμεν καὶ ὑπονομεύομεν, κωλυσιεργοῦμεν καὶ ἀπεργαζόμεθα, ἐλαφρᾷ τῇ συνειδήσει τὴν ματαίωσιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἔργου. Διότι ἂς μὴ ἀπατώμεθα ἡ ἐκδηλουμένη ἀντίδρασις δὲν ἔχει ἄλλον σκοπόν, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλο ἀποτέλεσμα παρὰ τὴν ματαίωσιν τοῦ ἔργου τῆς ὁδοποιΐας. Τὰ περιθώρια τῶν δυνατῶν βελτιώσεων ἔχουσι πλέον ἐξαντληθῇ ὁλοσχερῶς. Οἱ ὅροι, καὶ αἱ τιμαί, καὶ τὰ ποσοστὰ ἐκοσκινίσθησαν μεταξὺ τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων, καὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Πᾶσα εἰλικρινὴς πρόθεσις προστασίας τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου ὑπερεξεκοντίσθη. Ποῖα εἶναι τὰ πραγματικὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ κατὰ ποῖον τρόπον προστατεύωνται ταῦτα ἀσφαλέστερον ἔχει ἀποδειχθῇ περιτράνως. Ἀπὸ τὸ σημεῖον αὐτὸ καὶ πέραν ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι δὲν ὑπάρχει παρὰ τὸ προσωπικὸν πεῖσμα ἢ ἡ πολιτικὴ ζηλοφθανία ἢ δὲν γνωρίζω ποῖον ἄλλον ἀπόκρυφον ἐλατήριον. Διότι οὐδέποτε θὰ λείψῃ ἀπὸ τὴν ἀντίδρασιν ἡ δικαιολογία τῆς ἀντιδράσεως ὁσονδήποτε εὐνοϊκώτεροι ὅροι καὶ ἂν ἐπιτυγχάνωνται διὰ τῆς δημοπρασίας, πάντοτε ἡ ἀντίδρασις θὰ εὕρισκε λόγους νὰ ἀντιδράσῃ. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ἀνέγνωσα κάποτε εἰς μίαν παλαιὰν ἐφημερίδα τὸν λυσσώδη πόλεμον ὁ ὁποῖος ἠγέρθη ἐναντίον τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Πατρῶν εἰς Ἀθήνας, μὲ ποῖον χαριτωμένον ἐπιχείρημα οἱ τότε ἀντιδρῶντες κατὰ τοῦ ἔργου τούτου τὸ ἐπολέμησαν. Ἔλεγον ὅτι εἶναι δάκτυλος Αὐστριακός! Ἡ Αὐστρία θέλει νὰ εὕρῃ ἕτοιμον δρόμον, ὥστε ὅταν ἀποβιβάσῃ στρατεύματα εἰς Πάτρας νὰ βαδίσουν ἀνέτως εἰς τὰς Ἀθήνας! Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου μήπως τὸν Τρικούπην ὅταν κατασκεύαζε τὸν σιδηρόδρομον τῆς Β.Δ.Ε., δὲν τὸν ἐπολέμησαν δημοκοποῦντες καὶ λέγοντες ὅτι αὕτη εἶναι τὸ ἔργον κατὰ τῆς κτηνοτροφίας, διότι ἀπὸ τὸν θόρυβον τῶν ἀτμομηχανῶν θὰ προγκᾶνε τὰ γιδοπρόβατα καὶ τὰ ἀλογομούλαρα; Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου κύριοι, τὰ ἐπιχειρήματα δὲν εἶναι τόσον ἀφελῆ. Εἶναι ὁμολογουμένως σοβαρὰ καὶ καταπληκτικά. Καὶ ἠκούσαμεν ὅτι πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων πολλῶν, περὶ ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων, πρόκειται περὶ 800 ἑκατομ. περὶ 500 κατόπιν καὶ ἑκατὸν τέλος, πάντως περὶ ἑνὸς μεγίστου ποσοῦ, τὸ ὁποῖον οἱ ἀδηφάγοι πολυεκατομμυριοῦχοι τῆς μιᾶς ὁμάδος ἐπρόκειτο νὰ καταβροχθίσουν, ἐνῷ οἱ λιτοδίαιτοι ὑπὸ πτώχευσιν ἐπιχειρηματίαι τῆς ἄλλης ὁμάδος ἤθελον νὰ τὰ προσφέρουν γεναιοδώρως εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Ἀσχέτως ὅμως πρὸς τὰ ἐλατήρια καὶ τοὺς σκοποὺς τῆς ἀντιδράσεως, μετὰ τὸν ἐγερθέντα θόρυβον, μετὰ τὸν ὀργιασμὸν τῆς σκανδαλοθηρίας, εἶναι καθῆκον νὰ ἐξονυχίσωμεν τὰ περιστατικὰ τῆς δημοπρασίας καὶ νὰ ἀνεύρωμεν τὴν ἀλήθειαν. Ἡ γενικὴ ἄποψις τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας, ὡς ἐτέθη ὑπὸ τοῦ νόμου 3404, ἐμφανίζει ἓν μέγα καλόν, καὶ ἓν μέγα κακόν. Τὸ μέγα καλὸν εἶναι ἡ διὰ τοῦ νόμου ἐξασφαλισθεῖσα ἀνάληψις τοῦ ἔργου ὑπὸ ἑλληνικῶν Ἑταιρειῶν, καὶ ἡ ἐκτέλεσις ὑπὸ Ἑλληνικῶν ἀποκλειστικῶς χειρῶν. Πρώτην φορὰν τόσον μέγα ἔργον, τόσον εὐρεῖα τεχνικὴ προσπάθεια ἀντιτίθεται εἰς Ἑλληνικὰς δυνάμεις. Τὸ ἠθικὸν καὶ ὑλικὸν κέρδος τῆς χώρας εἶναι ἀναμφισβητήτως μέγα ὡς ἐπαρκῶς ἐτονίσθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Τὸ κακὸν εἶναι, κατ’ ἐμέ, ἡ διὰ δημοπρασίας ἐκτέλεσις τόσον κολοσσιαίου ἔργου. Τὰ παρομαρτοῦντα εἰς ὅλας τὰς δημοπρασίας γνωστὰ κακὰ ἐπολλαπλασιάσθησαν εἰς τὸν κύβον ἐν τῷ προκειμένῳ. Τί τὰ θέλετε, εἶναι μέσα εἰς τὴν φύσιν τοῦ πράγματος καὶ δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἄλλως. Μεγάλα ἔργα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται μὲ μιζέριες, μὲ μεμψιμοιρίες, καὶ μὲ πιέσεις· ἀπαιτοῦσιν ἐλευθερίαν καὶ ἄνεσιν. Δὲν γνωρίζω πότε ἀπεκαλύφθη τὸ σύστημα τῶν δημοπρασιῶν· ἔχω ὅμως πεποίθησιν, ὅτι οὔτε ὁ Παρθενὼν οὔτε τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον οὔτε ἡ Ἐγνατία ὁδὸς θὰ κατεσκευάζοντο ποτὲ διὰ δημοπρασίας. Ἡ γενικὴ ἄποψις τῆς διεξαχθείσης δημοπρασίας παρουσιάζει πλεονεκτοῦντα τὸν ἕτερον τῶν συναγωνιζομένων, τὸν Οἶκον Μακρῆ μετὰ τοῦ ὁποίου συνεργάζονται αἱ μεγαλύτεραι τεχνικαὶ ὀργανώσεις τῆς Ἑλλάδος. Αἱ προτάσεις αὐτοῦ καὶ ἡ ὅλη στάσις του εἰς τὴν δημοπρασίαν ἐμπνέουν πᾶσαν ἐμπιστοσύνην. Ἔχει σπουδάσει, ἔχει μελετήσει τὸ ζήτημα. Ἐμφανίζεται παρεσκευασμένος καὶ οἰκονομικῶς καὶ τεχνικῶς. Οἱ ἀντίπαλοι του προχειρολογοῦν καὶ αὐτοσχεδιάζουν. Οἱ οἰκονομικοὶ αὐτῶν συνδιασμοὶ μεταβάλλονται ἀπὸ τὴν μίαν ἡμέραν εἰς τὴν ἄλλην ταχυδακτυλουργικῶς. Τὸν Οἶκον Μπλαὶρ διαδέχονται οἱ Φὸξ Μπράδερς καὶ ὑπ’ αὐτοὺς κρύπτεται ὁ ἀποκλεισθεὶς τοῦ συναγωνισμοῦ κ. Ραλλίδης. Ἀλλὰ πλὴν τῆς οἰκονομικῆς ἀκαταστασίας τοῦ Οἴκου Πρεζάνη καὶ ἡ τεχνική του ὀργάνωσις ἀποδεικνύεται ἐκ μακρᾶς πείρας ἐλαττωματική. Ὁ εἷς ἐμφανίζεται ὡς δημιουργὸς καὶ θέλει νὰ δημιουργήσῃ, ὁ ἄλλος παρεμβαίνει καὶ ζητεῖ νὰ πάρῃ ὅπως–ὅπως τὴ δουλειά. Αὐτὴ εἶναι κατ’ ἐμὲ ἡ γενικὴ ἐντύπωσις ἐκ τῆς δημοπρασίας. Βεβαίως ὅμως δὲν πρέπει νὰ παρασυρώμεθα ἀπὸ τὴν γενικὴν ἐντύπωσιν, δὲν πρέπει νὰ κρίνωμεν μὲ προκατάληψιν. Διότι ἄλλως τε αὐτὴ εἶναι ἡ συγκεκριμένη κατηγορία τῶν ἀντιδρώντων, ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ὑπῆρξε προκατάληψις καὶ μεροληψία ὑπὲρ τοῦ Οἴκου Μακρῆ. Καταγγέλλουν εὔνοιαν ὑπὲρ τοῦ Οἴκου Μακρῆ, καταγγέλουν ὅτι χαρίζονται εἰς αὐτὸν ἑκατομμύρια ὁλόκληρα. Δὲν ἀρνοῦνται, δὲν ἀμφισβητοῦν τὴν στερεότητα τῆς οἰκονομικῆς του συγκροτήσεως, δὲν ἀμφισβητοῦν τὴν ἀρτιότητα τῆς τεχνικῆς του ὀργανώσεως, διότι αὐτὰ δὲν δύνανται νὰ τὰ ἀμφισβητήσουν. Εἶναι δὲ αὐτὰ τὰ δύο κύρια καὶ θεμελιώδη κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἐφόσον ἔχουσιν οὕτω, ἔδιδον τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Οἶκον Μακρῆ νὰ ζητήσῃ ἰδιαιτέραν εὔνοιαν καὶ ὑποστήριξιν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Ἀλλ’ ὄχι μόνον εὔνοιαν καὶ ὑποστήριξιν δὲν εὗρεν, ἀλλ’ εὗρεν καὶ δυσμένειαν. Θὰ τὸ ἀποδείξω: Κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον τῆς δημοπρασίας ὁ Οἶκος Πρεζάνη δὲν προσέφερεν δάνειον, ἀλλ’ ἐζήτησεν ἀναβολὴν τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου ἐγένετο δεκτός. Ὁ Οἶκος Μακρῆ προσέφερε δάνειον ὑπὸ εὐνοϊκωτέρους ὅρους καὶ ἔπρεπε ν’ ἀπομείνῃ ὁ μόνος συναγωνιστής, ἀντὶ τούτου ὅμως ἡ Ἐπιτροπή, ἐξερχομένη τῆς δικαιοδοσίας της καὶ ἀσφαλῶς παρερμηνεύσασα τὸ ἄρθρον 22, ἀπέρριψε καὶ τὴν προσφορὰν Μακρῆ. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δέχεται ἀμφοτέρους τοὺς συναγωνιζομένους. Ἔχομεν μίαν παρανομίαν ὑπὲρ τοῦ Πρεζάνη, δευτέραν παρανομίαν κατὰ τοῦ Μακρῆ. Τὸ ἄρθρον 23 ἀπαιτεῖ προκαταβολὴν 400.000 λιρῶν, ὁ Πρεζάνης δὲν προσέφερε προκαταβολήν, προσέφερε τὰς 400.000 λίρας ὡς δάνειον. Κατ’ ἐπιεικεστάτην κρίσιν ὁ Πρεζάνης γίνεται δεκτὸς, μολονότι δὲν ἐξετέλει τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ ἄρθρου 23. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν. Ἐδῶ συνέβησαν τὰ πολυθρύλλητα λάθη. Ἕν λάθος εἰς τὰς προσφορὰς Μακρῆ καὶ ἕτερον εἰς τὰς τοῦ Πρεζάνη. Τὸ λάθος τῆς προσφορᾶς Μακρῆ ἦτο λάθος δεδικαιολογημένον, ἐφόσον ὠφείλετο εἰς τὸν λανθασμένον τύπον τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν τοῦ Ὑπουργείου. Ἦτο λάθος ἀσφαλῶς ἀθέλητον καὶ τόσον χονδροειδές, ὥστε καὶ ἄνευ δημοπρασίας, ὡς ἀπεδείχθη καὶ ὡς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸ τῆς διακοπῆς, θὰ ἠλέγχετο, θὰ ἐξηκριβοῦτο καὶ θὰ ἐδιορθοῦτο. Ἐνῷ τὸ λάθος Πρεζάνη ἦτο λάθος ἀκατανόητον, ὡς χαρακτηρίζεται εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Διευθυντοῦ τῶν Δημοσίων Ἔργων, λάθος εἰς τὴν πραγματικὴν δαπάνην δι’ ἕκαστον εἶδος ἔργου. Τὴν ἑπομένην τῆς ὑποβολῆς τῶν προσφορῶν παρουσιάζεται ὁ Πρεζάνης καὶ ὑποβάλλει δεύτερον πίνακα ἀναλύσεως τιμῶν καὶ δηλοῖ ὅτι οὐδὲν κῦρος ἀναγνωρίζει εἰς τὸν ὑποβληθέντα χθὲς καὶ ὑπάρχοντα εἰς τὸν φάκελλον. Τί σημαίνει τοῦτο; Ἐφόσον ὁ ὑπάρχων πίναξ ἀναλύσεως τιμῶν ἦτο ἄκυρος κατὰ τὴν ἰδίαν ὁμολογίαν Πρεζάνη, ὁ δὲ ἔγκυρος ἦτο μὴ ὑπάρχων καθ’ ὃ ἐκπρόθεσμος, κατ’ οὐσίαν δὲν ὑπῆρχε προσφορά. Καὶ ὅμως ὁ Πρεζάνης καὶ πάλιν εὐνοεῖται καὶ πάλιν παραμένει δεκτὸς εἰς τὴν δημοπρασίαν! Ἂς ἐξετάσωμεν ὅμως καὶ τὴν οὐσιαστικὴν ἄποψιν. Ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν δύο πολυθρυλλήτων λαθῶν; Ἡ μὲν ἀνακάλυψις τοῦ λάθους ἀναλύσεως τιμῶν τοῦ Οἴκου Μακρῆ ἔφερε μείωσιν τῶν τιμῶν Μακρῆ κατὰ ἓν ποσοστὸν 13,9%, ἐνῷ ἡ ἀνακάλυψις τοῦ λάθους Πρεζάνη ἔφερεν αὔξησιν τῶν τιμῶν του κατὰ ἕν ποσοστὸν 34, 70%! Καὶ εἶπεν πρὸ τῆς διακοπῆς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου συνάδελφος κ. Γ. Παπανδρέου, ὅτι διὰ τῆς δευτέρας διορθώσεως τῶν τιμῶν ὁ Πρεζάνης ἀνεβίβασε τὰς τιμάς εἰς τὸ ὅριον τῶν τιμῶν Μακρῆ! Ἔπραξε δὲ τοῦτο ἐν γνώσει πλέον τῆς ὑπάρξεως τοῦ λάθους τὸ ὁποῖον ὁ ἴδιος εἶχε διορθώση εἰς τὴν πρώτην προσφοράν. Τί ἀποδεικνύεται ἐκ τούτου; Ὅτι ἡ μόνη κατηγορία κατὰ τοῦ Οἴκου Μακρῆ ἦτο ἀνύπαρκτος κατὰ ἕν ποσὸν 142.000.000 δραχμῶν. Παραλλήλως ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ κατηγορία κατὰ τοῦ Πρεζάνη ὅτι ἀλογίστως ἐμειοδότει κάτω παντὸς ὁρίου ἐπιτρέποντος καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, ἡ κατηγορία αὕτη ἦτο βάσιμος, βασιμωτάτη. Τὸ ὡμολόγησεν καὶ ὁ ἴδιος, χαρακτηρίσας τοῦτο ὡς ἀτύχημά του. Ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν, διὰ νὰ κρίνωμεν τὸ ὅλον ζήτημα τῶν λαθῶν, τί θὰ ἐγίνετο, ἐὰν δὲν ἀνεκαλύπτοντο τὰ δύο λάθη; Τί θὰ συνέβαινε; Τὸ λάθος Μακρῆ θὰ ἦτο ἀκίνδυνον, διότι οὐδέποτε θὰ ἐφαρμόζετο ὑπὲρ τοῦ ἀναδόχου. Εἶναι γεγονός, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 5 παραγρ. 4 τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων τὸ Δημόσιον ἔχει πάντοτε τὸ δικαίωμα νὰ πληρώνῃ τὰς μεταφορὰς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμφερωτέρας τιμῆς, ἀνεξαρτήτως τῶν πράγματι χρησιμοποιουμένων μέσων. Δηλαδὴ ὅταν θὰ ἔβλεπεν τὰς τιμὰς τῶν μονοτρόχων ἀκριβωτέρας θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα τὸ δημόσιον νὰ μὴ τὰς κάμῃ παραδεκτάς. Ἐὰν ὅμως δὲν ἀνεκαλύπτετο τὸ λάθος Πρεζάνη καὶ ἔμενον αἱ προσφοραὶ εἰς τὴν ἀρχικήν των τιμὴν θὰ ἐκινδυνεύαμεν νὰ δαπανηθῇ ματαίως τὸ ὅλον τῶν διατεθησομένων χρημάτων, διότι ἡ κακοτεχνία θὰ ὠργίαζε καὶ θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ θέλωμεν ἄλλα τόσα διὰ τὴν ἀνακατασκευήν, ἐπιδιόρθωσιν καὶ συντήρησιν τῶν ὁδῶν. Ἄλλη μεγάλη ὄχι εὔνοια ἀλλὰ δυσμένεια, εὑρίσκεται εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἐκλογῆς πρὸς σύγκρισιν ὁδοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὁμιλῶν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων τρομοκρατηθὲν ἀπὸ τὴν ἐπίθεσιν διὰ τοῦ τύπου, ἐξέλεξε τὴν ὁδὸν προσμετρήσεως διὰ κλήρου. Ὁ κλῆρος ἠστόχησε καὶ ἐξελέγη ἀκαταλληλοτάτη ὁδὸς εἰς βάρος τῆς προσφορᾶς Μακρῆ. Δὲν εἶμαι εἰδικὸς καὶ δὲν δύναμαι νὰ κρίνω τὰς λεπτομερείας. Ἔχομεν ὅμως ἕνα γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, ὅτι εἰς τὴν ἐκλεγεῖσαν ὁδὸν προμετρήσεως ἐπὶ συνολικῶν χωματισμῶν 665.513 κυβικῶν μέτρων, οἱ ἐκβραχισμοὶ ἦσαν μόνον 14.623 κυβ. μέτρα! Ὅταν δὲ ἔχωμεν τὸ γεγονὸς τοῦτο ὑπ’ ὄψει, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ κλῆρος ἐξέλεξε τὴν ἀκαταλληλοτέραν ὁδόν. Ὑπάρχει στατιστική, Κύριοι τῶν ὑπὸ ἐκτέλεσιν ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα ἔργων ὁδοποιΐας. Κατὰ τὴν στατιστικὴν ταύτην καὶ κατὰ μέσον ὅρον ἡ ἀναλογία τῶν ἐκβραχισμῶν ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν χωματισμῶν εἶναι 44,6%. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς σχέσεως 44,6% καὶ τῆς σχέσεως 2½% εἶναι μεγίστη. Ποῖος ἀριθμὸς ἐκφράζει πιστότερον τὴν πραγματικότητα; Σᾶς ἐρωτῶ: Ποῖος δρόμος εἰς ποίαν ἐπαρχίαν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ὅσους πρόκειται νὰ κατασκευασθοῦν, θὰ ἔχῃ ἀναλογίαν ἐκβραχισμῶν 2½% ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν χωματισμῶν; Ἀσφαλῶς πουθενὰ δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀναλογία αὐτή, διότι παντοῦ πλεονάζουν οἱ βράχοι. Ἡ κακοτυχία αὐτὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ὁδοῦ προμετρήσεως ἔσχε δυσμενεστάτην ἐπίδρασιν εἰς βάρος τῶν τιμῶν Μακρῆ διότι εἰς τοὺς ἐκβραχισμοὺς εἶχε χαμηλὰς τιμὰς πολλαπλασιασθείσας ἐπὶ χαμηλὸν ποσοστὸν (2½%) ἐνῷ εἰς τὰ λοιπὰ χωματουργικὰ ἔργα εἶχε τιμὰς ὑψηλοτέρας πολλαπλασιασθείσας ἐπὶ ποσοστὸν μέγα, ἐπὶ τὸ σύνολον σχεδὸν τῶν ἔργων (97½%). Κατόπιν τῶν ὅσων ἐξέθεσα, ἐρωτῶ, κ. Βουλευταί, ποῦ λοιπόν, ὑπάρχει ἡ εὔνοια, ποῦ ὑπῆρξεν ἡ ὑποστήριξις, ποῦ ὑπῆρξεν ἡ μεροληψία, ποῦ ὑπῆρξε τὸ σκάνδαλον ὑπὲρ τοῦ Οἴκου Μακρῆ, γενόμενον διαρκούσης τῆς δημοπρασίας; Ἐὰν ὑπῆρξεν, ἐξ ἐπιεικοῦς κρίσεως, ἂν ὑπῆρξεν ἐκ τύχης ἔστω μία εὔνοια, μία μεροληψία, αὐτὴ ἀσφαλῶς ἐξεδηλώθη ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου, τοῦ ἀσθενεστέρου ἐκ τῶν ἀνταγωνιζομένων, τοῦ Πρεζάνη. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὑπῆρξε, κύριοι, καὶ αὐτὸ δὲν δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ κανείς, ὑπῆρξε μία διαφορὰ ἀρκετῶν ἑκατομμυρίων, ὄχι βεβαίως 800 οὔτε 500 ἑκατομμυρίων ὅπως παρεστάθη, μία διαφορὰ ὅμως 100.000.000 τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζει καὶ αὐτὸς ὁ Οἶκος Μακρῆ καὶ εἰς τὴν ὁποίαν περιωρίσθη καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου βουλευτὴς πρὸ τῆς διακοπῆς. Ὑπάρχει διαφορὰ 140.148.000 τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχοῦν εἰς ποσοστὸν 8.30% ὑπὲρ τὴν προσφορὰν Πρεζάνη. Ἐνώπιον αὐτῆς τῆς διαφορᾶς εὑρισκόμενοι, τί ἔπρεπε νὰ κάμωμεν; Ἂς μᾶς ὁδηγήσῃ ὁ νόμος. Ἂν ὁ νόμος ἐπιβάλλῃ ἂν ὁ νόμος ἐπιτάσσῃ νὰ προτιμηθῇ ὁ τελευταῖος μειοδότης, οὐδεὶς δύναται νὰ πράξῃ ἀλλέως. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ τὸν προτιμήσῃ. Ἀλλ’ ὁ νόμος ἀναμφισβητήτως δὲν ἐπιτάσσει τοιοῦτόν τι. Εἶναι σαφὴς ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4ου παράγραφος 2α. Συνεπῶς ἔχει πλήρη ἐλευθερίαν ἡ Κυβέρνησις νὰ προτιμήσῃ, ὄχι τὸν προσφέροντα τὰς μικροτέρας τιμὰς ἀλλὰ τὸν παρέχοντα τὰς περισσοτέρας ἐγγυήσεις. Ὅσον εἶναι, κύριοι, ἀκριβὲς ὅτι ὁ Οἶκος Πρεζάνη εἶναι ὁ τελευταῖος μειοδότης, ἄλλο τόσον εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ὁ Οἶκος Μακρῆ εἶναι ὁ παρέχων τὰ περισσότερα ἐχέγγυα. Ἡ σύγκρουσις αὕτη δημιουργεῖ ὄντως μίαν δυσχέρειαν διὰ τὴν προτίμησιν. Πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ἐφήμερον κέρδος τῶν 100.000.000, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰς μεγάλας ζημίας, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιφέρῃ ἐμμέσως καὶ βραδέως ἡ τόσον θετικῶς ἀπειλουμένη κακοτεχνία; Ἢ πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν στερεὰν καὶ ἀσφαλῆ ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὴν φαινομενικὴν σημερινὴν ζημίαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι πράγματι ζημία ἀλλὰ συνετὸν ἀσφάλιστρον, ὡς εὐθὺς ἐχαρακτηρίσθη, διὰ τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου; Νομίζω ὅμως, κύριοι, ὅτι ὁ νόμος καὶ ἡ πρόθεσις τοῦ νομοθέτου καὶ ἡ θέλησις τοῦ Λαοῦ, ὑπῆρξεν νὰ γίνουν ἔργα καὶ νὰ γίνουν τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας συντόμως καὶ νὰ γίνουν τὰ ἔργα ταῦτα στερεὰ καὶ αἰώνια. Ἐὰν ἡ πρόθεσις τοῦ νομοθέτου, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπηρέαζεν ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ, ἦτο νὰ μὴ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν τιμίαν καὶ ἀσφαλῆ ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, ἀλλ’ εἰς ἕνα οἰκονομικώτερον τρόπον κατασκευῆς, ἡμεῖς ἀσφαλῶς θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμήσωμεν μίαν ἐκ τῶν δύο ἄλλων λύσεων αἱ ὁποῖαι καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Διευθυντοῦ τῶν Δημοσίων ἔργων περιέχονται καὶ ἀνεπτύχθησαν εἰς τὴν Βουλήν. Ἠδυνάμεθα νὰ συνάψωμεν χωριστὸν δάνειον καὶ νὰ κατασκευάσωμεν τὰ ἔργα διὰ συνήθων δημοπρασιῶν, ὁπότε θὰ προέκυπτεν ἓν κέρδος 15–20%. Ἠδυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν τὰ ἔργα διὰ τῶν ἐτησίων τοκοχρεωλυσίων τοῦ ἀπαιτουμένου δανείου, ἀναμένοντες ὅμως μίαν τεσσαρακονταετίαν διὰ τὴν συμπλήρωσίν των. Ἀσχέτως ὅμως πρὸς τὰ πολλὰ καὶ σοβαρὰ αἴτια, ἅτινα θὰ καθίστων ἀδύνατον τὴν κατασκευὴν τοῦ ὁδικοῦ δικτύου, οὕτως ἐπιχειρουμένου, ἀσχέτως πρὸς πᾶν ἄλλο ἡ θέλησις τοῦ νόμου καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἦτο τὰ ἔργα νὰ γίνουν συντόμως καὶ νὰ γίνουν στερεὰ καὶ αἰώνια. Σήμερον, εἰς τὶ καταλήγουν αἱ προτάσεις τῶν ἀντιδραστικῶν; Μήπως συνιστοῦν νὰ προτιμηθῇ ὁ τελευταῖος μειοδότης; Ὄχι. Δὲν τολμοῦν νὰ συστήσουν τοῦτο, διότι ἐνδομύχως ἀναγνωρίζουν καὶ αὐτοὶ ὅτι ὁ τελευταῖος μειοδότης δὲν εἶναι ἐπαρκὴς νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ μέγα ἔργον. Καὶ διὰ τοῦτο συνιστοῦν νὰ ματαιωθῇ ἡ δημοπρασία, νὰ προκηρυχθῇ νέος διαγωνισμός, νὰ διαιωνισθῇ ἡ ἀγωνία. Καὶ διατὶ τοῦτο; Μήπως διὰ νὰ εὕρωμεν καλύτερον, καταλληλότερον ἀνάδοχον; Ὄχι! Διότι τοιοῦτος δὲν ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι καὶ ὁ νόμος ἀπαιτεῖ τὸν ἀνάδοχον ἐξ Ἑλλάδος. Ὅλη λοιπὸν ἡ ζητουμένη ἀναβολή, ὅλη ἡ ἀναστάτωσις, εἶναι διὰ νὰ ἀποκερδήσῃ τὸ Δημόσιον τὰ 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν ἀναβολήν, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἐπεκράτει αὐτὴ ἡ λύσις καὶ διετάσσετο νέος διαγωνισμὸς καὶ ἤρχοντο νέοι συναγωνισταὶ καὶ ὑπέβαλλον νέας τιμάς, ἀνωτέρας κατὰ 300 καὶ 400 ἑκατομμύρια καθὼς εἶναι πιθανώτατον, ποῖος θὰ ἐπλήρωνεν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὴν μέλλουσαν νὰ προκύψῃ ζημίαν; Νομίζω ὅτι ἀρκετὰ ἐξήγησα τὰ πράγματα. Δὲν ἐννοῶ τὴν ἐπανάληψιν τῆς δημοπρασίας μὲ ἕνα τόσον σοβαρὸν κίνδυνον ματαιώσεως τοῦ ἔργου καὶ πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς ἀμφιβόλου ἀποκερδήσεως ἑνὸς τόσου μικροῦ ποσοῦ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Καὶ νομίζω ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐξουσιοδοτήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ νόμου καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀναβολῆς ἐγκρίνῃ τὴν ἐνεργηθεῖσαν δημοπρασίαν προτιμῶσα ἕνα τῶν δύο ἀνταγωνισθέντων ὑπὸ ἰδίαν της εὐθύνην. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν θὰ καταλήξῃ ἐν τέλει ἡ Βουλή, καθὼς ἔχω ἐπίσης τὴν πεποίθησιν ὅτι δικαίαν καὶ γενναίαν ἀπόφασιν θὰ λάβῃ ἐν τέλει ἡ Κυβέρνησις. Ἔχει ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων ἀπεδέχθη παμψηφεὶ καὶ ἐφήρμοσε κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος μικτὰ ποσοστὰ ἀνερχόμενα εἰς 31.70% ἐνῷ ὁ Μακρῆς διὰ τῆς τελευταίας ὑποχωρήσεώς του περιορίζει τὰς τιμάς του εἰς 28%. Ἔχει ὑπ’ ὄψει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὰ μικτὰ αὐτὰ ποσοστὰ διὰ τὰ ἐκτελούμενα σήμερον ἐν Ἑλλάδι μεγάλα ἔργα ἀνέρχονται τῆς μὲν Οὖλεν εἰς 29% καὶ τῆς Φαουντέσιον εἰς 32% ἀλλὰ χωρὶς καμμίαν προκαταβολήν, χωρὶς καμμίαν εὐθύνην, χωρὶς κανένα φόρον, μὲ τὰ μηχανήματα πληρωνόμενα ὑπὸ τοῦ Κράτους, μὲ διευκολύνσεις δηλαδὴ καὶ προνόμια τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς ἀναβιβάζουν τὰ ποσοστά των εἰς 45% καὶ 50%. Ἔχει ἀκόμη ὑπ’ ὄψει της ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ ματαίωσις τῶν ἔργων τούτων θὰ διαιωνίσῃ μίαν ἀθλιεστάτην συγκοινωνιακὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία τοσαύτην, ὡς σᾶς εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, προκαλεῖ δυσφορίαν καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα καὶ ἡ ὁποία τόσον παρακωλύει τὴν ἀνάπτυξιν τῶν πλουτοπαραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ἐνῷ ἀντιθέτως διὰ τῆς ἀμέσου ἐνάρξεως τῶν ἔργων θ’ ἀποκτήσωμεν ἐντὸς μιᾶς πενταετίας νέους δρόμους 18000 χιλιομέτρων. Ἐπάνω δὲ εἰς τὰ χιλιόμετρα ταῦτα πᾶσα ὀκᾶ μεταφερομένου εἴδους, πᾶσα ὀκᾶ μεταφερομένου ψωμιοῦ θὰ στοιχίζει τὸ ἓν πέμπτον τῶν σημερινῶν μεταφορικῶν ἐξόδων. Ἔχει τέλος ὑπ’ ὄψει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δεκάδες χιλιάδων ἀνέργων δεινοπαθοῦν ἀνὰ τὰς ἐπαρχίας καὶ ὠθοῦνται εἰς ἀπόγνωσιν ἐνῷ θὰ εἶναι δυνατὸν ἀμέσως νὰ ἐξεύρωσιν μακρὰν καὶ ἀσφαλῆ ἐργασίαν. Ταῦτα πάντα ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ διστάσῃ, ἐλπίζω, νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἡ δημοπρασία ἔδωσεν ὅτι εἶχε νὰ δώσῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ὅτι κατεβίβασε τὰς τιμὰς εἰς τὸ κατώτερον ὅριον τοῦ πραγματικοῦ κόστους, ὅτι ὄπισθεν τοῦ παραμένοντος καθαροῦ πραγματικοῦ κέρδους τῶν 3.30% εἰς τὴν προσφορὰν Μακρῆ καὶ πολὺ περισσότερον τοῦ 1½% τῆς προσφορᾶς Πρεζάνη ἐνεδρεύει ἡ κακοτεχνία καὶ ἡ ἀποτυχία Ταῦτα δὲ παραδεχομένη ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ βραδύνῃ, ἐλπίζω, νὰ παραδώσῃ τὸ ἔργον ὄχι εἰς τὸν ἀφερέγγυον μειοδότην τῶν τιμῶν ἀλλ’ εἰς τὸν σταθερὸν πλειοδότην τῶν ἐγγυήσεων. (Χειροκροτήματα).

§95Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἐξακολουθεῖ, Κύριοι Συνάδελφοι καὶ ἐν τῷ ζητήματι τῆς ὁδοποιΐας, ἡ πολιτικὴ τῶν δανείων, τῆς περιόδου 1881–1890 τοῦ Χαριλάου Τρικούπη, χωρὶς τὸν Χαρίλαον Τρικούπην. Ὅλοι ἀνεμένομεν καὶ ἰδίως εἰς τὸν νομὸν τὸν ἰδικόν μου, ὁμοῦ μετὰ τῶν ἀξιοτίμων Συναδέλφων μου τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος ὅτι εἰς γῆν τῆς ἐπαγγελίας θὰ μεταβληθῇ ὁ νομὸς Κοζάνης, ὁ ἀπόκεντρος αὐτὸς νομός, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται σχεδὸν εἰς οἵαν κατάστασιν εὑρίσκετο καὶ εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Ὁμήρου. Θὰ γίνῃ ἓν δάνειον ἓξ ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ποῖον εἶναι τὸ πρόβλημα τῆς ὁδοποιΐας τῆς Ἑλλάδος; Τὸ νὰ κατασκευασθοῦν 6000 χιλιόμετρα ἐθνικῶν ὁδῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ δύναται νὰ τρέχῃ ἓν φορτηγὸν αὐτοκίνητον μὲ ταχύτητα 40 χιλιομέτρων κατὰ μέσον ὅρον, ἄλλως δὲν χρειάζονται. Εἶναι καλοὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν, ἐὰν ἐπισκευασθοῦν; Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόβλημα. Ἑπομένως πρέπει νὰ κατασκευασθοῦν ὁδοὶ πρώτης ποιότητος, μονίμου ὁδοστρώματος πρωτίστης ποιότητος. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι σήμερον τὸ αὐτοκίνητον ἔχει καταργήσει τὸν σιδηρόδρομον, ὄχι βεβαίως εἰς τὰς μεγάλας διεθνεῖς ἀρτηρίας. Βεβαίως μεταξὺ Λονδίνου καὶ Λίβερπουλ χρειάζεται σιδηρόδρομος ἀλλὰ μεταξὺ Κοζάνης καὶ Θεσσαλονίκης δὲν χρειάζεται σιδηρόδρομος. Χρειάζεται ἓν μόνιμον ὁδόστρωμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ δύναται ἓν φορτηγὸν αὐτοκίνητον νὰ ἔρχεται εἰς τὸ σπῆτι μου, εἰς τὴν πόρταν μου, νὰ παραλαμβάνῃ τὸ ἐμπόρευμα καὶ τὸν ἐπιβάτην καὶ νὰ τὸ φέρῃ εἰς τὴν πόρταν σας. Αὐτὸ, ὁ σιδηρόδρομος δὲν μπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ. Καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ τὸ αὐτοκίνητον μοῦ στοιχίζει πολὺ ὀλιγώτερον παρὰ ὁ σιδηρόδρομος καὶ ἀκόμη φεύγω μὲ αὐτὸ οἵαν ὥραν θέλω καὶ δὲν ἐξετάζω τὰ δρομολόγια τοῦ σιδηροδρόμου. Ἑπομένως τὸ πρόβλημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λύσῃ ἡ ὁδοποιΐα, εἶναι ἡ κατασκευὴ 6000 χιλιομέτρων μονίμου, πρωτίστης τάξεως ὁδοστρώματος, οὐχὶ πασσαλείμματα, τὰ ὁποῖα βλέπομεν ὅτι θὰ γίνουν, ὥστε νὰ μὴ δύναται ἓν φορτηγὸν αὐτοκίνητον 5 τόννων νὰ τρέχῃ ἐπ’ αὐτῶν μὲ μέσην ταχύτητα 40 χιλιομέτρων. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τοῦ προβλήματος. Πῶς θὰ λύσωμεν τὸ πρόβλημα αὐτὸ; Χαρτὶ καὶ μολύβι. Τὰ 6000 χιλιόμετρα στοιχίζουν 2½ ἑκατομμύρια δραχμῶν τὸ καθὲν περίπου.

§96Γ. ΜΟΔΗΣ. Καινούργια χιλιόμετρα 6000;

§97Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ὑπάρχουν 2300 τὰ παλαιὰ ὑπάρχουν καὶ 3700 χιλιόμετρα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γίνουν. Ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐπὶ τῶν σημερινῶν ὁδῶν Φλωρίνης–Θεσσαλονίκης ποὺ πηγαίνετε συχνά, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τρέξῃ μὲ 40 χιλιόμετρα φορτηγὸν αὐτοκίνητον. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὸν πόλεμον κάποιος Ἄγγλος μοῦ ἔλεγεν ὅτι δαπανοῦν διὰ τὴν ὁδὸν Θεσσαλονίκης–Σερρῶν—οἱ Σερραῖοι Βουλευταὶ ἴσως θὰ δύνανται νὰ ἐπικυρώσουν ὅσα λέγω—περὶ τὰς 80 χιλ. λιρῶν ἐτησίως. Ὁπωσδήποτε τὸ ποσὸν ἦτο πάντως μέγα, διότι ἐθεώρουν τὴν δαπάνην αὐτὴν ὡς οἰκονομίαν, οἰκονομίαν εἰς ἐλαστικά, οἰκονομίαν εἰς βενζίνην καὶ οἰκονομίαν εἰς χρόνον. Σημειωτέον ὅτι τὸ αὐτοκίνητον καταναλίσκει τὴν ἰδίαν περίπου βενζίνην τρέχον μὲ 100 χιλιόμετρα καὶ μὲ 40 χιλιόμετρα.

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι τὸ ἴδιον.

§99Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Περίπου. Πάντως εἶναι οἰκονομία ἡ μεγάλη ταχύτης. Λοιπόν, ἐπανέρχομαι εἰς τὸν τρόπον τῆς λύσεως τοῦ προβλήματος. Διὰ τὰ 6000 χιλιόμετρα πρὸς 2½ ἑκατομμύρια, χρειαζόμεθα 15 δισεκατομ. δραχμάς. Δηλαδὴ 36 ἑκατομ. λίρας. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόβλημα εἰς χρῆμα. Ἂς ἴδωμεν τώρα ἀπ’ αὐτὸ τὸ σύνολον τοῦ προβλήματος τῆς Ἑλλάδος, τί θὰ κατασκευάσωμεν μὲ τὰ 6 ἑκατομ. λίρας; Τί θὰ κατασκευάσωμεν; Θὰ κάμω δύο συγκρίσεις. Τί θὰ κατασκευάσωμεν ἄνευ δανείου καὶ εἰς πόσον χρόνον, καὶ τί κατασκευάσωμεν μετὰ δανείου καὶ εἰς πόσον χρόνον. Μετὰ δανείου, ὡς σήμερον προτείνεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ κατασκευάσωμεν μὲ 2.500.000 τὸ κάθε ἕνα περὶ τὰ 900 χιλιόμετρα ὁδῶν, δηλαδὴ περίπου τὰ 12–14% τοῦ ὅλου δικτύου. Δὲν εἶναι ἔτσι; Αὐτὰ θὰ τὰ κατασκευάσωμεν περίπου ἐντὸς τῶν πέντε πρώτων ἐτῶν, καὶ μετὰ ταῦτα θὰ πληρώνωμεν τοκοχρεωλύσιον, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ κατασκευάζωμεν κατ’ ἔτος 90 χιλιόμετρα. Δηλαδὴ 220 ἑκατομ. δραχ. περίπου, δηλαδὴ 90 χιλιόμετρα ὁδῶν, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ κατεσκευάζωμεν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι θὰ πρέπῃ νὰ πληρώνωμεν τοκοχρεωλύσιον εἰς τοὺς Ἄγγλους, μέχρι τῆς ἐξοφλήσεως ἐντελῶς τοῦ δανείου αὐτοῦ. Τὸ ἄθροισμα τῶν τοκοχρεωλυσίων, τὰ ὁποῖα θὰ πληρώνωμεν, θὰ εἶναι 18 ἑκατομ. λιρῶν, μὲ τὰ ὁποῖα θὰ δυνηθῶμεν νὰ κατασκευάσωμεν τὰ 2700 χιλιόμετρα ἀντὶ τῶν 900 χιλιομέτρων. Ἑπομένως, δι’ ἐμέ, κατ’ ἀρχήν, ἡ πολιτικὴ τῶν δανείων καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας εἶναι κατακριτέα. Εἶναι κατακριτέα, καὶ ἀντ’ αὐτῆς προτείνω τὴν σύστασιν ταμείου ὁδοποιΐας, μὲ τὴν σύναψιν ἑνὸς δανείου πρώτου 1 ἑκατομ. λιρῶν, τὸ ὁποῖον νὰ δώσῃ τὴν πρώτην ὤθησιν εἰς τὰ ἔργα, διότι σήμερον ὁ προϋπολογισμός μας, βεβαίως δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ δώσῃ 200 ἑκατομ. δραχ. δι’ ἔργα. Ἐὰν ἔχωμεν περισσότερα, τόσον τὸ καλλίτερον. Μακάρι νὰ εἴχομεν καὶ χίλια ἑκατομμύρια τὸν χρόνον, διότι, μὴ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τῶν δακτύλων μας, διὰ νὰ ἔχωμεν ἐντὸς μιᾶς γενεᾶς, τὸ σύνολον τῶν δαπανῶν τῆς ὁδοποιΐας πρέπει νὰ πληρώνωμεν ἓν ἑκατομ. λίρας ἐτησίως, δηλαδὴ μετὰ 33 ἔτη νὰ δαπανήσωμεν 33 ἑκατομ. λίρας, ὅσα εἴπομεν περίπου ὅτι στοιχίζει τὸ σύνολον τοῦ ὁδικοῦ δικτύου. Εἶναι δὲ σπουδαῖον τὸ ζήτημα, διότι, ἐὰν κατασκευάσωμεν σιδηροδρόμους, αὐτοὶ στοιχίζουν περισσότερα καὶ δὲν ἐξυπηρετοῦν τὴν δημοσίαν οἰκονομίαν ἡμῶν, ὅσον τὴν ἐξυπηρετεῖ ἡ ὁδός, μετὰ τὴν ἐφεύρεσιν τοῦ αὐτοκινήτου. Εἶναι λοιπὸν ζήτημα ὑπάρξεως, ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ. Πρέπει νὰ τὸ σκεφθῶμεν σοβαρώτατα, καὶ κατ’ ἐμέ, ἡ λύσις ἡ προτεινομένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς διὰ δανείου κατασκευῆς τῶν ὁδῶν, εἶναι χρεωκοπία τοῦ ζητήματος. Ἰδοὺ διατὶ τὴν κατεψήφισα, καὶ λέγω ὅτι καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα κάμνετε πολιτικὴν τοῦ Χαρ. Τρικούπη, χωρὶς Χαρ. Τρικούπην. Ἐὰν λοιπὸν ἐγίνετο δεκτὴ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ τὴν σύστασιν ἑνὸς Ταμείου ὁδοποιΐας, προικιζομένου μὲ 250 ἑκατομ. τουλάχιστον πρὸς τὸ παρὸν ἐτησίως, καὶ μὲ τὸν τρόπον ποὺ ἀνωτέρω ἀνέπτυξα, τὸ πρόβλημα τῆς ὁδοποιΐας θὰ ἐλύετο. Ἀλλ’ ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν, δὲν θὰ γίνῃ βεβαίως δεκτή, καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα, ὅπως τὸ θέτει ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία μᾶς λέγει δάνειον καὶ ἕνας διαγωνισμὸς Ἑταιρειῶν. Δάνειον καὶ πάλιν. Σηκώνει μίαν πέτραν καὶ εὑρίσκει ἀποκάτω τὸν κ. Χάμπρο. Αἱ διαπραγματεύσεις ἐν Λονδίνῳ θὰ ἦσαν εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος περισσότερον, ἐὰν καὶ πάλιν δὲν ἐπαρουσιάζετο ἐκεῖ ἐν Λονδίνῳ ὁ Οἶκος Μπλαίρ, ὁ ὁποῖος καὶ σήμερον παρουσιάζεται καὶ δὲν ἐμειοδότει εἰς τὰ ἑκατοστὰ τοῦ δανείου, καὶ χάρις εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν τοὺς εὐνοϊκοὺς ὅρους, εἰς τοὺς ὁποίους ἠναγκάσθη ὁ Χάμπρο νὰ ὑποχωρήσῃ. Μεταξὺ τῶν δύο Ἑταιρειῶν, βεβαίως τὴν πρώτην ἡμέραν τοῦ συναγωνισμοῦ, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ Οἶκος Μπλαίρ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως κεφαλαίων καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀξιοχρέου καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς, ἴσως ἦτο ὁ ἐμφανιζόμενος καλλίτερον. Ἀλλὰ ὅτι μετὰ τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας σήμερον ἀνέγνωσεν ὁ ἐκ Λέσβου Βουλευτὴς κ. Γ. Παπανδρέου, καθ’ ἃς ὄπισθεν τῆς ὁμάδος Πρεζάνη–Καψαμπέλη ὑπάρχουσι πάλιν Ἀμερικανικὰ κεφάλαια, ὑπάρχει καὶ μία μεγάλη Ἑταιρία Τεχνική, ὑπάρχει καὶ ἡ Ἑταιρία Φὸξ, ὑπάρχει καὶ ἡ Ἑταιρία Τέξας, κολοσσιαία ἑταιρία,—ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, τὰ κεφάλαιά της εἶναι περὶ τὰ 80 ἑκατομμύρια λιρῶν—εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι πλέον ποίαν Ἑταιρίαν ἐκ τῶν δύο νὰ ἐκλέξωμεν, διότι ἀσφαλῶς οἱ ὅροι ἐκ τοῦ δανείου, ἀφοῦ προτείνονται δύο ἑκατοστὰ παρακάτω ἀπὸ τὸ τελευταῖον προσφυγικὸν δάνειον καὶ πρόκειται περὶ τεχνικῆς Ἑταιρίας ἡ ὁποία κατεσκεύασεν ὁδοὺς ἐν Ἀγγλίᾳ Αἰγύπτῳ καὶ Γερμανίᾳ, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἐὰν ἐκεῖ περιωρίζετο τὸ ζήτημα ἀναμφισβητήτως ἡ Ἑταιρία ἡ παρουσιάζουσα τοὺς Ἀμερικανοὺς κεφαλαιούχους εἶναι ἡ πλέον κατάλληλος τεχνικῶς. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν κεῖται ἐδῶ. Τὸ ζήτημα εἶναι μεθαύριον εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐλέγχου κατασκευῆς τῶν ἔργων; εἶναι καὶ ζήτημα τοῦ τόπου. Ἀλλ’ εἷς ἐκ τῶν λόγων ποὺ συνέστησα νὰ δώσωμεν τὰ ἔργα τμηματικῶς κατ’ ἔτος εἶναι διὰ νὰ μὴ ὑφιστάμεθα κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τὰ προτερήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα τὰ μεγάλα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ ἐργολαβικὴ, οὕτως εἰπεῖν, ἀνάληψις τῶν ἔργων ἐπὶ ὡρισμένῳ σταθερῷ ποσοστῷ. Πρωτίστως ἑπομένως νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα, εἶναι ζήτημα ἐλέγχου, εἶναι δηλ. ζήτημα εὐσυνειδήτου ἐποπτείας τῶν ἐργολάβων. Ἀλλ’ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἀκριβῶς, πρέπει νὰ μιμηθῶμεν τὸν Χαρίλαον Τρικούπην. Ὁ Τρικούπης, παρὰ τὸ ἐσφαλμένον τῆς πολιτικῆς του, τὸ ὁποῖον τοῦ ὑπέδειξεν ὁ Παῦλος Καλλιγᾶς, εἶχε τὴν πρόνοιαν νὰ φέρῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα μίαν ἀποστολὴν ἐκ μηχανικῶν πολὺ χρησιμωτέραν ἀπὸ τὴν σημερινὴν τοῦ Ναυτικοῦ, ἡ ὁποία ἔκαμεν ἀληθῶς θαύματα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Μία τοιαύτη ἀποστολή, ἐρχομένη εἰς τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἦτο ὁ καλλίτερος σύμβουλος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος εἶμαι βέβαιος ὅτι πολλὰς φορὰς θὰ πελαγώνῃ μεταξὺ τῶν ἀντιγνωμούντων ὀργάνων τοῦ ὑπουργείου του. Ἐν τέλει, κ. Βουλευταί, μὴ εἰσερχόμενος εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας, τὰς ὁποίας ἔθιξαν ἄλλοι συνάδελφοι καὶ ἑπομένως μὴ περιττολογῶν, ἐκφράζω τὴν χαράν μου ἐκ νέου, ἀπὸ συνταγματικῆς ἀπόψεως ἐξετάζων τὸ ζήτημα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις φέρει τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μετ’ ἀπορίας ἤκουσα καὶ τὸν κ. Ἡγέτην τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος νὰ λέγῃ ὅτι αὐτὸ εἶναι ἔργον ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ ὅτι πρέπει τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἐπιστρέψῃ ὀπίσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ τὸ λύσῃ μόνη της. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ χωρέσῃ εἰς τὸ μυαλό μου, πῶς εἶναι δυνατόν, ἓν Κοινοβούλιον νὰ μὴ καταδέχεται νὰ ἐξερευνήσῃ ζήτημα 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν καὶ δὴ ζωτικώτατον ζήτημα, ὡς εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας. Ἠρευνήσαμεν ἐνταῦθα κατ’ ἀξιομίμητον παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Συντηρητικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὅτε ἦτο Πρωθυπουργός, ἠρευνήσαμεν μίαν σύμβασιν πολὺ μικροτέρας σημασίας, τὴν τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, ἠρευνήσαμεν δηλ. σύμβασιν ἔργου ἀξίας μόνον 2 ἑκατομμυρίων λιρῶν περίπου. Τὸ παρὸν ἔργον εἶναι ἀξίας 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν καὶ σημασίας πολὺ μεγαλυτέρας ἀπὸ τὴν ὕδρευσιν. Ἑπομένως εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπαναστείλῃ ἡ Βουλή, ἀπεμπολοῦσα τὰ δικαιώματά της, τὸ ζήτημα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὴν νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα. Τὸ ζήτημα πρέπει νὰ λυθῇ ἐδῶ, ἐν τῇ Βουλῇ. Πολλοί, κ. Συνάδελφοι, εἶπον: φοβούμεθα τὴν ἐπανάληψιν τῆς δημοπρασίας, διότι ἐπανάληψις τῆς δημοπρασίας σημαίνει παραπομπὴν εἰς τὰς Καλλένδας. Ἀναβολὴν εἰς τὰς Καλλένδας ἐὰν τὸ θέλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Ἂν ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιταχύνῃ τὸ ἔργον, ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐντὸς 40 ἡμερῶν, ἀφ’ ἧς ἡμέρας προκηρυχθῇ ἡ δημοπρασία, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν νέον διαγωνισμόν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀσφαλῶς, χάρις εἰς τὰ Ἀμερικανικὰ κεφάλαια, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ὅρους πολὺ καλλιτέρου, παντὸς προηγουμένου μὲ πρόσκλησιν μιᾶς ξένης ἀποστολῆς ἐκ μηχανικῶν διὰ τὴν ἐποπτείαν τῶν ἔργων:

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοκκινάκης ἔχει τὸν λόγον.

§101Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Οὐδεμία σύμβασις, κ. Συνάδελφοι, ἐμελετήθη καὶ συνεζητήθη τόσον πολὺ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ τῷ τύπῳ, ὅσον ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία μᾶς ἀπασχολεῖ καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην, καὶ οὐδεμία σύμβασις, καθόσον γνωρίζω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἐπροκάλεσε τὸ ἐνδιαφέρον ὁλοκλήρου τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ὅσον ἡ σύμβασις αὕτη. Καὶ τὸ ἐπροκάλεσε βεβαίως δικαίως καὶ εὐλόγως, διότι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐλπίζει ὁ ἑλληνικὸς λαός, ὅτι θὰ ἴδῃ πραγματοποιούμενον τὸ ὄνειρόν του κατὰ μέγα μέρος τοὐλάχιστον, ἂν ὄχι ἐξ ὁλοκλήρου. Ἀπὸ πολλὰς πόλεις, ἵνα μὴ εἴπω ἀπὸ τὰς πλείστας πόλεις τῆς Ἑλλάδος, ἐστάλησαν τηλεγραφήματα καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ ταχίστη ὑπογραφὴ τῆς συμβάσεως διὰ νὰ γίνῃ ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν εἰς τὰς διαφόρους ὁδούς. Ἡ Κυβέρνησις καλῶς εἰσήγαγε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, διότι διὰ τῆς συζητήσεως θὰ ἐπιχυθῇ πλῆρες φῶς, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ κρίνωμεν ὀρθῶς τὴν σύμβασιν ταύτην. Γνωρίζετε, κ. Συνάδελφοι, ὅτι πολλὰ τμήματα τῆς Ἑλλάδος στεροῦνται συγκοινωνίας. Μεταξὺ τῶν τμημάτων αὐτῶν τὰ ὁποῖα ὑποφέρουν ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν τῆς συγκοινωνίας εἶναι καὶ ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρίς, ἡ Κρήτη, ἡ ὁποία μειονεκτεῖ καὶ λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς της θέσεως, ἐπειδὴ εἶναι νῆσος, καὶ ἀπέχει 180 ἀγγλικὰ μίλλια ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ. Τὸ μειονέκτημα τοῦτο συντελεῖ εἰς τὸ νὰ εὑρίσκηται ἡ Κρήτη ἀποκεκλεισμένη κατὰ τὸν χειμῶνα πολλάκις 8 καὶ 10 ἡμέρας καὶ ἀπὸ ξηρᾶς καὶ ἀπὸ θαλάσσης. Ἀπὸ θαλάσσης μὲν διότι στερεῖται λιμένων, ἀπὸ ξηρᾶς δέ, διότι αἱ διάφοροι πόλεις καὶ τὰ χωρία δὲν ἔχουσι δρόμους, ὅπως συγκοινωνήσωσι μεταξύ των. Μᾶς εἶναι ἀπίστευτον, τὸ γεγονὸς αὐτό, ἐν τούτοις εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐπὶ 8–10 ἡμέρας δὲν δύνανται πολλάκις κατὰ τὸν χειμῶνα οἱ χωρικοὶ νὰ ἐπικοινωνήσουν μὲ τὴν πόλιν τοῦ Ἡρακλείου. Καὶ ἀληθῶς πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διαβῶσιν ἐν καιρῷ χειμῶνος ἀγεφυρώτους χειμάρρους καὶ νὰ μεταφέρωσι πρὸ πάντων τὰ προϊόντα αὐτῶν ἀπὸ ἡμιονικοὺς δρόμους εὑρισκομένους εἰς ἀθλιεστάτην κατάστασιν; Τονίζω τοῦτο διότι μᾶς ἀπησχόλησε πρὸ ἡμερῶν ὁ Κρητικὸς λαὸς διὰ τῶν συλλαλητηρίων του. Καὶ βεβαίως εἶχε δικαίωμα νὰ συνέλθῃ εἰς συλλαλητήρια, διὰ νὰ ἐκφράσῃ τὰ παράπονά του καὶ ζητήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἀνακουφισθῇ ὁπωσδήποτε ἀπὸ τὰ φορολογικά του βάρη, τὰ ἄνισα ἐννοεῖται, καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Δυστυχῶς αἱ ὁδοὶ δὲν δύνανται νὰ κατασκευασθοῦν ἐντὸς μηνῶν. Ἀπαιτεῖται χρόνος πολύς, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ γίνῃ μία ἔναρξις οὕτως, ὥστε νὰ ἔχῃ μίαν ἐλπίδα, ὅτι μετά τινα χρόνον θὰ κατορθώσῃ ν’ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ αὐτὸ τὸ μαρτύριον, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται κατὰ τὴν διάρκειαν ἰδίως τοῦ χειμῶνος. Ὑπεσχέθη, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ εἰσαγάγῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκεντρώσεως, ὑπεσχέθη νὰ τροποποιήσῃ τὸ σύστημα τῆς βεβαιώσεως καὶ τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων, ἀλλ’ οὐδὲν ἐγένετο. Καὶ ἡ δυσφορία ἔγκειται εἰς τοῦτο, ὄχι διότι ὁ λαὸς δὲν θέλει νὰ πληρώσῃ τοὺς φόρους, ἀλλὰ διότι οὗτοι βεβαιώνονται καὶ εἰσπράττονται κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ ὑποφέρῃ πολὺ οὗτος χωρὶς λόγον. Ὑπεσχέθημεν ἀγροτικὴν ἀσφάλειαν καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐπετεύχθη μέχρι σήμερον, διότι ἐνῷ κατὰ Μάϊον τοῦ 1927 ἐδημοσιεύθη ὁ γνωστὸς νόμος ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν μόλις κατώρθωσε, κατόπιν μιᾶς ἐπερωτήσεώς μου, νὰ ἐκδώσῃ τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1927. Διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ δὲ ὁ νόμος αὐτὸς τῆς ἀγροφυλακῆς, θὰ παρέλθουν ἀκόμη τρεῖς ἕως 4 μῆνες καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ἡ ἀσφάλεια ἡ ἀγροτικὴ πηγαίνει περίπατο. Ἐὰν εἰς ὅλα ταῦτα προσθέσετε καὶ τὰς θεομηνίας, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς τὴν Κρήτην, καὶ τὴν ὑποτίμησιν τῶν προϊόντων, βεβαίως θὰ δικαιολογήσετε τοὺς κατοίκους αὐτῆς ὅτι δυσφοροῦν καὶ κάμνουν συλλαλητήρια. Δυστυχῶς δὲν ἔχω τὰς ἀπαιτουμένας τεχνικὰς γνώσεις νὰ ἐλέγξω τὴν σύμβασιν, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, ἀλλ’ ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν, ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων, ὅτι θὰ φροντίσουν ὥστε καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου νὰ περιφρουρηθῶσι καὶ νὰ τελειώσῃ ἡ σύμβασις αὐτὴ τὸ ταχύτερον καὶ νὰ γίνῃ ἔναρξις τῶν ἔργων ἀμέσως, ἵνα δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δοθῇ ἐργασία εἰς πολλὰς χιλιάδας ἀέργων καὶ ἀφαιρεθῇ οὕτω τὸ σοβαρώτερον καὶ φοβερώτερον ὅπλον ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν προπαγανδιστῶν τῶν ρωσσικῶν Σοβιέτ.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον εἰς τὰς 6 μ. μ. (Ὥρα 10.30′ μ. μ.)