1928.02.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39Η

ΤΗΣ 17ΗΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 6:30 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. Ἀναγιγνώσκωνται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ πρόεδρος παντοπωλῶν Καβάλλας διαμαρτύρεται πρὸς τὴν Βουλήν, διὰ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ προνομίου λιανικῆς πωλήσεως σιγαρέττων ὑπὸ ἀναπήρων. Οἱ σύνδεσμοι Νικομηδείας, Καπαδοκίας, Θρακικὸς καὶ Καϊστρίου παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διατάξῃ τὸν Νομάρχην, ἵνα δι’ ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς ἐξετάσῃ τὰς ἀνθυγιεινὰς ἀποθήκας ἐν αἷς διαιτῶνται. Ἡ ἑταιρία Π. Γ. Μακρῆς καὶ Σία ὑποβάλλει ὑπόμνημα σχετικὸν μὲ τὸν διεξαχθέντα διαγωνισμὸν διὰ τὴν ἀνάληψιν τῶν ἔργων ὁδοποιΐας. Ὁ πρόεδρος τῶν σωματείων Καστορίας διαμαρτύρεται πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τὴν μὴ ἐπισκευὴν τῆς γεφύρας Πανιακοῦ καὶ τῆς ὁδοῦ Σόροβιτς–Καστορίας. Οἱ ἐπαγγελματίαι καὶ βιοτέχναι Ξάνθης διαμαρτύρονται, διότι δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν τὰ ὑποβληθέντα παράπονά των κατὰ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου Κουτσογεωργοπούλου. Οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Συλλόγου γηγενῶν Μακεδονικοῦ Ἀγῶνος Δράμας ὑποβάλλουν συγχαρητήριον τηλεγράφημα διὰ τὸν προϊστάμενον τοῦ Ἐποικισμοῦ Δράμας Σταῦρον Κιγαγιόλην ὅστις ἔλυσε δικαίως τὰ ζητήματά των. Ἡ ἕνωσις ἐφέδρων ἀξιωματικῶν Χανίων παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ προστατευτικὰ μέτρα ὑπὲρ τῶν ἐφέδρων, ἰδίως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ὁ στρατιωτικὸς συνταξιοῦχος, ὑπολοχαγὸς πεζικοῦ, Γεώρ. Φαρμάκης διαμαρτύρεται, διότι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καθυστερεῖ τὴν σύνταξίν του. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Ταλιαδοῦρος, Α. Μέρος, Σ. Χασιώτης καὶ Εὐθ. Ζούκας καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Θεσσαλίας Χ. Παπακωνσταντοπούλου διαμαρτυρομένου, διὰ τὴν φυλάκισιν καὶ τὰ ἄλλα βασανιστήρια, τὰ ὁποῖα ὑπέστη εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἐντὸς τοῦ ἀστυνομικοῦ τμήματος ὑπὸ τοῦ μοιράρχου Νικηφοράκη, ἐκλαβόντος αὐτὸν ὡς ἔνοχον διγαμίας κλπ. καὶ ζητεῖ τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν του. Οἱ βουλευταὶ Θεσσαλονίκης κ. κ. Α. Σιακῆς καὶ Ἕβρου Κ. Ὀρφανὸς καταθέτουν τηλεγράφημα τῆς κεντρικῆς συνομοσπονδίας ἐπαγγελματιῶν, βιοτεχνῶν Βορείου Ἑλλάδος, οἵτινες ὑποβάλλουν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν διάφορα αἰτήματα καὶ παρακαλοῦν, ὅπως μελετηθοῦν καὶ γίνουν ἀποδεκτά. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Ι. Σιακῆς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ χρηματιστηρίου ἐμπορευμάτων Θεσσαλονίκης, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὸ διαμαρτύρονται κατὰ τῆς συνεχιζομένης ἀντιδράσεως ἀπὸ πολλοῦ, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας κινδυνεύει νὰ διαλυθῇ. Ἡ Πανελλήνιος Ἀστικὴ Ἕνωσις κτηματιῶν Ἀθηνῶν ζητεῖ τὴν ἄμεσον ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Σ. Σωτηριάδης ὑποβάλλει ψήφισμα τῶν κατοίκων Ταμπουρίων, περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ δικτύου τῶν τροχιοδρόμων καὶ πρὸς τὴν συνοικίαν ταύτην, καὶ περὶ ἱδρύσεως σχολῆς ἐν αὐτῇ. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσης κ. Δ. Καζάκης καταθέτει τηλεγράφημα χαλαζοπλήκτων, κατοίκων Καρυᾶς–Ἐλασσῶνος, παρακαλούντων νὰ διαταχθῇ ἡ ἀναστολὴ πληρωμῆς φόρων πρὸς πρόχειρον ἀνακούφισίν των. Ἡ Ὁμοσπονδία Ἐπαγγελματιῶν Τρικκάλων ὑποβάλλει ψήφισμα πρὸς τὴν Βουλὴν, διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλεῖ ὅπως παραταθῇ ἡ πληρωμὴ ἐπὶ ἑξάμηνον. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐμπ. Ἐπιμελητηρίου Βόλου παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν καὶ Κυβέρνησιν νὰ λάβωσι μέτρα ὅπως αἱ ἐργοληπτικαὶ ἑταιρεῖαι ὑποχρεωθοῦν καὶ προμηθεύωνται τὰ διάφορα εἴδη, τὰ ἀναγκαιοῦντα διὰ τὴν συγκοινωνίαν, ἐκ τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας. Ἡ Ἐπιτροπὴ πολεμοπαθῶν Νομοῦ Πέλλης διαμαρτύρεται, διὰ τὴν μὴ εἰσέτι ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τῆς ἀποζημιώσεώς των. Ὁ συνεταιρισμὸς Λούτσης, οἱ ὁδηγοὶ αὐτοκινήτων καὶ οἱ καρραγωγεῖς Ἱερᾶς Πέτρας, ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Παλαιορόφου, μετὰ τοῦ Προέδρου τοῦ συνεταιρισμοῦ, ὁ Πρόεδρος τῶν ἀναγνωρισμένων σωματείων Ἡρακλείου, ἡ ἕνωσις αὐτοκινήτων Τρικκάλων καὶ ὁ διευθυντὴς τῆς συνεργατικῆς Πρεβέζης παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν ὅπως ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν περὶ ὁδοποιΐας. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μέρος καταθέτει αἴτησιν τοῦ Χ. Χατζούλη, γεωργοῦ, παραπονουμένου ὅτι ἡ ἀστυνομία συνέλαβε τὸν υἱόν του ὡς δῆθεν κομμουνιστήν. Ὁ Σύνδεσμος Καπνεργατῶν ἐργοστασίων Τζούρου καὶ ὁ σύνδεσμος σιδηροδρομικῶν Θεσσαλίας διαμαρτύρονται διὰ τὰς γενομένας συλλήψεις ἐργατῶν. Οἱ Πρόεδροι 65 ἐπαγγελματικῶν σωματείων Ἀθηνῶν παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν, ἵνα συστήσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν διαγραφὴν τῶν παλαιῶν προσθέτων φόρων καὶ τὴν ἐκπλήρωσιν καὶ ἄλλων τινῶν αἰτημάτων. Ὁ ἐμποροεπαγγελματικὸς κόσμος Φλωρίνης παρακαλεῖ νὰ διαγραφῶσιν οἱ πρόσθετοι ἀναδρομικοὶ φόροι χρήσεως 1919–25. Τὰ διοικητικὰ συμβούλια 14 ἐπαγγελματικῶν σωματείων Τριπόλεως παρακαλοῦν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διατάξῃ τὴν παῦσιν τῶν πιεστικῶν μέτρων τῶν οἰκονομικῶν ἀρχῶν κατὰ τῶν φορολογουμένων. Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Τσιριμῶκος καταθέτει ψήφισμα τῆς ἐπαγγελματικῆς τάξεως Λαμίας ζητούσης ἄμεσον ἀνακούφησιν τοῦ λαοῦ ἐκ τῶν φορολογικῶν βαρῶν, ὑποβάλλει δὲ καὶ ἄλλα τινὰ αἰτήματα. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Δούκας καταθέτει τηλεγράφημα τῶν Προέδρων τῶν ἐπαγγελματικῶν σωματείων Σιδηροκάστρου διαμαρτυρομένων κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι ἐξακολουθεῖ τὴν ἐκποίησιν τῶν ἀνταλλαξίμων καταστημάτων. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Δούκας καταθέτει ὑπόμνημα τῆς Ἑνώσεως ἀκτημόνων Σερραίων καταστηματαρχῶν παρακαλούντων τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων ἐπαγγελματιῶν, διαθέτουσα εἰς αὐτοὺς κατάλληλα οἰκόπεδα. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Καλαντζόπουλος καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου Ναυπάκτου, περὶ παροχῆς εὐκολιῶν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων. Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μέρος καταθέτει ἀναφορὰν πανθεσσαλικῆς ἀγροτικῆς ἑνώσεως παρακαλούσης ὅπως ληφθοῦν μέτρα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν καταστροφὴν τῶν ἀκρίδων. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Καλαντζόπουλος καταθέτει τηλεγράφημα τῶν προέδρων τῶν κοινοτήτων Βάλτου, διαμαρτυρομένων κατὰ τῆς ἱδρύσεως Γεωργικῆς Τραπέζης. Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Τρικούπης καταθέτει εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Ναυπάκτου παρακαλοῦντος τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀπαλλάξῃ τὸν ἐμπορικὸν κόσμον ὁλοσχερῶς τῶν καθυστερουμένων συμπληρωματικῶν φόρων 1919–1925. Ἐπίσης καταθέτει εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐμποροβιομηχανικοῦ Συλλόγου Μεσολογγίου, διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπιτρέψῃ τμηματικῶς τὴν καταβολὴν τοῦ φόρου τῆς τρεχούσης χρήσεως. Ὁ βουλευτὴς κ. Ξ. Μαυρομμάτης καταθέτει εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα μικτῆς ἐπιτροπῆς συνταξιούχων παρακαλούντων, περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς συντάξεώς των. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Καμπάνης καταθέτει διαμαρτυρίαν κατοίκων Θουρίας Αἰθαίας καὶ Μικρομάνης διὰ τὴν μὴ παροχὴν ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς ἐκ τῆς χαλάζης παθόντας ἰδιοκτήτας σταφιδαμπέλων καὶ ἀμπέλων. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεως ἐκ δραχ. 280.000 διὰ τὴν διαρρύθμισιν καὶ ἐπισκευὴν τοῦ ἐν Ἀλεξανδρουπόλει διὰ δικαστικὰ καταστήματα προοριζομένου δημοσίου κτιρίου καὶ βʹ) περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεως ἐκ δρ. 220.000 διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ κτιρίου Γʹ Διευθύνσεως μηχανικοῦ δικαστικοῦ. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Καλογερᾶς, Ε. Ἀλαβάνος, Γ. Φικιώρης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξασκήσεως ἐπαγγέλματος τοῦ πολιτικοῦ μηχανικοῦ ἀρχιτέκτονος καὶ τοπογράφου». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μπούκουρας καταθέτει τηλεγράφημα τῶν κατοίκων Χάβαρι Ἠλείας, παρακαλούντων ὅπως μὴ προβῇ ὁ ἔφορος Ἠλείας εἰς ἐκποίησιν τῶν παραχωρηθέντων αὐτοῖς ἀπὸ δεκαετίας οἰκοπέδων, μέχρις οὗ δυνηθῶσι νὰ γίνωσι νομίμως κύριοι αὐτῶν. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης Δ. Κυβετὸς καταθέτει τηλεγράφημα διαφόρων προσφυγικῶν ὀργανώσεων, παρακαλουσῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ διαβεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν ὅτι αἱ ὁμολογίαι, αἱ δοθησόμεναι εἰς τοὺς ἐκ τῶν συμπληρωματικῶν Μητρῴων ἐγγραφομένους ἀνταλλαξίμους, εἶναι τοῦ αὐτοῦ ἀκριβῶς τύπου καὶ ἔχουσιν τὰς αὐτὰς ἀκριβῶς προνομίας μὲ τὰς δοθείσας εἰς τοὺς ἐγγεγραμμένους ἐν τῷ πρώτῳ Μητρῴῳ. Ὁ κ. Μ. Κύρκος (Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς κλπ.) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Ἀπριλίου 1926 Ν. Δ. περὶ προστασίας τοῦ θηλάζοντος βρέφους». Ὁ κ. Α. Μυλωνᾶς (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει ἀνακεφαλαίωσιν τῶν μεταβολῶν ἐπὶ τοῦ κατατεθέντος προϋπολογισμοῦ 1927–1928.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἤδη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§3Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἤκουσα χθές, μεθ’ ὅλης τῆς ὀφειλομένης προσοχῆς, τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀνέγνωσεν ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος αὐτῆς. Μετὰ προσοχῆς ἐπίσης παρηκολούθησα ὅλην τὴν ἐπακολουθήσασαν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξ. κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Ἐνόμιζα, ὅτι μετὰ τοῦτο, ἐκ τῶν ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει εὑρισκομένων κομμάτων, ἔπρεπε ν’ ἀκουσθῇ πρῶτον ἡ ἀριστερὰ πτέρυξ, ἡ ὁποία μόλις ἀπεσπάσθη ἐκ τοῦ Κυβερνητικοῦ συνασπισμοῦ, καὶ τοῦτο, διότι ἐφρόνουν, ὅτι ἐκ τοῦ τίτλου καὶ ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως θὰ διελευκαίνοντο ἔτι μᾶλλον αἱ Κυβερνητικαὶ δηλώσεις καὶ θὰ καθίστατο γνωστὴ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἀφορμὴ ἐξ ἧς προέκυψε τὸ πολιτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπέφερε τὴν πτῶσιν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως. Δυστυχῶς παρὰ τὴν ὀφειλομένην νὰ κρατηθῇ τάξιν, ἀντὶ δηλ. ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναμείνῃ τὰς ἀγορεύσεις καὶ τῶν λοιπῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ δὴ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος, εἰς ἣν ἀνήκει καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ, ἀδίκως παρενέβη διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἵνα δώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας διασαφήσεις εἰς τὰς κατηγορίας τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Τούτου ἕνεκα δὲν ἠδυνήθη, ὑποθέτω, ἡ Βουλὴ νὰ σχηματίσῃ ἀκριβῆ γνώμην περὶ τῆς ἐπενεγκούσης τὴν πολιτικὴν κρίσιν καὶ πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως αἰτίας καὶ κατὰ τί ἡ νέα αὕτη Κυβέρνησις, ἣν ἔχομεν πρὸ ἡμῶν, παρίσταται πράγματι ὡς νέα καὶ διάφορος τῆς προηγουμένης. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὡς προέκυψεν ἐκ τῆς ἀγορεύσεώς του, συνεφώνησε κατὰ πάντα μὲ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μόνον εἰς ἓν ζήτημα ἀνέφερεν ὅτι διεφώνησεν, εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὴν ὁδοποιΐαν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικὸν καὶ μάλιστα τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀχθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἶναι ζήτημα ἁπλούστατα ἐκτελέσεως νόμου, καὶ δὴ νόμου τοιούτου, ὁ ὁποῖος πλήρη παρέσχε τὴν ἐξουσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα τὸ διαχειρισθῇ. Καὶ ἀπορῶ, τῇ ἀληθείᾳ, πῶς τὸ ζήτημα τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἀχθῇ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ ἐπιφέρῃ τὴν διάσπασιν μιᾶς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας, κύριοι, ἦτο καὶ εἶναι ζήτημα ἀποκλειστικῶς ἀφορῶν ἐκτέλεσιν νόμου καὶ οὐδὲν ἄλλο. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τούτου, ὄχι μόνον διότι δὲν ἐγκρίνω τὴν τηρηθεῖσαν τάξιν καὶ ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῆς πτέρυγος ἐκείνης, (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι, ἐφ’ ὅσον σαφῶς ἐδηλώθη ὅτι τοῦτο θὰ ἀποτελέσῃ θέμα ἰδιαιτέρας συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ, θὰ δοθῇ ἡμῖν ἡ εὐκαιρία νὰ εἴπωμεν τότε τὰς ἐπ’ αὐτοῦ γνώμας μας. Ἀλλ’ οὔτε καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν σήμερον ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἀσχοληθῶ. Ὀρθῶς, βεβαίως, μεταξὺ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, μέτρων ἀφορώντων κυρίως τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως εἶναι τὰ ἀποξηραντικὰ ἔργα, περιλαμβάνεται καὶ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας, διότι στρέφεται περὶ ἔργα, τὰ ὁποῖα συντελοῦν εἰς τὴν αὔξησιν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ ἕνα τῶν πρωτίστων, μάλιστα, μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν καταστροφὴν εἰς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, καὶ οἱαδήποτε καὶ ἂν ἤρχετο Κυβέρνησις, ἔπρεπε, πρωτίστως, νὰ ἐπιληφθῇ αὐτῶν. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν εἰς τὸ ἐκλογικὸν αὐτοῦ πρόγραμμα διεκήρυξεν, ὅτι θὰ ἐπελαμβάνετο τούτων ἐρχόμενον εἰς τὴν Ἀρχήν, καὶ ὅταν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ μετέχω τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἰδιαιτέρως, προκειμένου περὶ τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας, συνετέλεσα, τὸ ἐπ’ ἐμοί, ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ διεκπεραιωθῇ τὸ ταχύτερον τοῦτο. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει ἀκόμη εὑρισκόμενος ἤσκησα πᾶσαν τὴν ἐπιρροήν μου, ὅπως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ Κυβερνητικὸν ἔργον ἐνισχυθῇ. Καὶ ἐὰν σήμερον, εἰς τὰ σημεῖα ταῦτα, τόσον τῆς ὁδοποιΐας ὅσον καὶ τῶν λοιπῶν τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸν Στρυμόνα τὴν πεδιάδα τῶν Φιλίππων καὶ δὲν ἠξεύρω τίνα ἄλλα, ἔχω νὰ κακίσω τὴν Κυβέρνησιν, τὴν κακίζω διότι ἐπεβράδυνεν ἕνεκεν τῶν δημιουργουμένων ἐσωτερικῶν διαφωνιῶν νὰ ἐπιληφθῇ καὶ νὰ ἐπιτελέσῃ τὰ ἔργα ταῦτα. Δὲν προέκυψε, λοιπόν, ὡς ἐκ τῆς ἀγορεύσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἐν τῇ προηγουμένῃ Κυβερνήσει διαφωνία τις εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἡ ἀντίθεσις αὕτη ἦτο εἰς ἄλλα τινα ζητήματα. Εἰς ὅλας τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας μετὰ προσοχῆς ἀνέγνωσα οὐδαμοῦ εἶδον νὰ διαφαίνεται ἀντίθεσις, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὁ ἀξιότιμος δὲ Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἐν διαλογικῇ συζητήσει μετὰ μέλους τῆς Κυβερνήσεως, ἀπέδειξε καὶ ἐν τῇ προηγουμένῃ Κυβερνήσει ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα ἡ ἀντιπολίτευσις τῆς δεξιᾶς τοσοῦτον δριμέως οὐχὶ πρὸ μακροῦ ἔψεξε, καίτοι καὶ τὰ μὴ συμπράττοντα εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν Κόμματα, δὲν ἔδειξαν ἀντίθεσιν πρὸς τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων ἀνεξαρτήτως τῶν ἐνδομύχων προαιρέσεών των. Φρονῶ, συνεπῶς, ὅτι πολὺ ὀλίγον δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι εἰς τοιαύτην τινα ἀφορμὴν ὀφείλεται ἡ Κυβερνητικὴ διάστασις. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων τελευτῶν εἶπεν ὅτι ἡ ἀπομάκρυνσις ἄλλως τε τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας καὶ Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἐχρειάζετο διότι θὰ συνέτεινεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν φανατισμοῦ, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ τῶν Κομμάτων, ἀμυνομένων τῶν ἀρχῶν των, τόσον διὰ τὴν συντήρησιν τῆς Κυβερνήσεως ὅσον καὶ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν Κομμάτων. Μοὶ ἔκαμε δὲ τὴν τιμὴν νὰ εἴπῃ, ὅτι μόνον ἐκ τῆς μερίδος ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἀναπτυχθῇ τοιοῦτος φανατισμός, ἕνεκα τῆς συντηρητικότητος τῶν ἀρχῶν τοῦ Κόμματός μας. Προσέθεσε δὲ ὅτι τούτου ἕνεκα δὲν θὰ ἔβλεπε, τοὐλάχιστον τὸ καθ’ ἑαυτὸν δυσαρέστως, τὸ κόμμα ἡμῶν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἀρχήν, ἐνῷ μεθ’ ὅλα ταῦτα θὰ ἀνέπτυσσε πάντα τὸν φανατισμόν του, ἵνα μὴ ἔλθῃ τὸ Κόμμα τῆς Ἀριστερᾶς εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἀλλ’ ἵνα ἀναπτυχθῇ φανατισμός, κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας καὶ Ἀρχηγὲ τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων, εἶναι ἀνάγκη καὶ ἐκ τῆς ἰδικῆς σας πλευρᾶς νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ ἀντίθεσις τῶν ἰδεῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας σεῖς ζητεῖτε νὰ φέρετε, ἵνα δημιουργηθῇ οὐχὶ φανατισμὸς ἀλλ’ ὀξύτης πολιτικῶν ἀντιθέσεων. Δὲν νομίζω ὅλως, ὅτι ἐξ ὅσων χθὲς ἀνέπτυξα ἐνταῦθα καὶ ἐξ ὅσων τελευταίως ἐμνήσθην, δὲν νομίζω, λέγω, ὅτι δύναται ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς νὰ ἀναπτυχθῇ τοιοῦτος φανατισμός. Θὰ σᾶς εἴπω δὲ μάλιστα, ὅτι μείζων κρατεῖ συγγένεια τῆς μερίδος ἐκείνης πρὸς τὴν πλευρὰν τοῦ κατὰ μέρος μετέχοντος εἰς τὴν Κυβέρνησιν Κόμματος. Τοῦτο, κυρίως, ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Δὲν θέλω, λέγων ταῦτα, νὰ ἀποδώσω εἰς κανένα τῶν συγκροτούντων τὴν Κυβέρνησιν Κομμάτων ἀρχὰς μὴ συνταυτιζομένας πρὸς ὅσας ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀρχάς, πρὸς ἐκείνας διὰ τὰς ὁποίας κατηγόρησε τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Θὰ ἠδυνάμην, μάλιστα, νὰ προσθέσω, ὅτι οὔτε κἂν εἰς τὸ μικρὸν ἐκεῖνο ζήτημα, μικρὸν ἀπὸ ἀπόψεως Κυβερνητικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὴν διαφωνίαν εἰς τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν, ὑπάρχει ἀπόστασις ἀρχῶν μείζων ἀπὸ τὴν πλευρὰν ἐκείνην ἢ ἀπὸ ἡμᾶς. Μικρὰ διακοπή, τὴν ὁποίαν ἐν τῷ μεταξὺ ἔκαμε προκληθεὶς ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων ἄφησε νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἴσως νὰ ὑπῆρχε δεδικαιολογημένη αἰτία διὰ τὴν ἄποψιν, ἥτις ἐκεῖθεν ὑποστηρίζεται, ἀφοῦ καὶ ἄλλοι, ὅταν ἦσαν ἐν Λονδίνῳ, ἔκαμαν εἰς αὐτὸν πρότασιν ἐνδεχομένης συμμετοχῆς εἰς τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν βλάπτει, φρονῶ, νὰ ὁμολογηθῇ ἓν γεγονὸς βεβαιούμενον ἐκ τῆς καταστάσεως. Αἱ Κυβερνήσεις τοῦ Συνασπισμοῦ δὲν εἶναι, φαίνεται, καιρὸς νὰ εὐδοκιμήσουν ἐν τῷ τόπῳ μας. Βεβαίως εἰς μίαν κατάστασιν ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισεν ὁλόκληρος ὁ λαός, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ καὶ τὰ κόμματα νὰ πειθαρχήσουν καὶ νὰ συγκροτήσουν μίαν Κυβέρνησιν, εἰς ἣν μετέσχε καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Ἔπρεπε νὰ ἀποφευχθῇ τότε ὁ κίνδυνος τῆς διαιωνίσεως ἢ τῆς παρατάσεως τῆς ἀνωμάλου καταστάσεως τὴν ὁποίαν εὕρομεν, ὅταν τὸ πρῶτον ἐξελέγημεν βουλευταί. Ἀλλὰ μετὰ τὴν παρέλευσιν τοῦ κινδύνου ἐκείνου, αἱ περαιτέρω Κυβερνήσεις τοῦ Συνασπισμοῦ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσουν καλύτερον τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Γνωρίζω ὅτι θὰ μοὶ ἀντιταχθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀνάγκης, διότι, ὡς σήμερον εὑρίσκονται τὰ Κόμματα εἶναι ἀδύνατον, οἱαδήποτε ἐξ αὐτῶν ἢ καὶ πλείονα, τὰ μᾶλλον συγγενῆ μεταξὺ των, νὰ ἀποτελέσωσι Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο ὀφείλουσι νὰ μελετήσωσι καλύτερον, νὰ μελετήσωσιν ἐντριβέστερον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἡ ἀφορμὴ τοῦ νὰ προσέλθουν ἐνταῦθα, εἰς τὴν Βουλήν, τόσα κόμματα, ὥστε νὰ καθίσταται ἀδύνατη ἡ συγκρότησις μιᾶς Κυβερνήσεως. Ἀτυχῶς ἂν λάβω ὑπ’ ὄψιν μου ἐξωδίκους τινὰς δηλώσεις διαφόρων προσώπων πολιτικῶν, νομίζω ὅτι κατενοήθη τὸ σφάλμα, τὸ ὁποῖον τόσον ἐπιμόνως εἰσηγήθησαν τὰ πολιτικὰ κόμματα καὶ ἐπέβαλον διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν ἐν τῷ παρελθόντι. Δὲν παραγνωρίζω, κύριοι, τὰ ἀγαθὰ τοῦ συστήματος ἐκείνου, ἀλλ’ ὅλα τὰ ἀγαθὰ ἐκτιμῶνται καὶ ἐπέρχονται ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὑπὸ τὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, τὸ καθιερωθὲν ἐκλογικὸν σύστημα ἦτο ἄκαιρον καὶ τὸ ἄκαιρον τοῦ συστήματος φοβοῦμαι μήπως ἔχει πολὺ ταχέως καὶ ἄλλα δυσάρεστα διὰ τὸν τόπον ἀποτελέσματα. Ἐπὶ τῶν λοιπῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐκ τῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἀπὸ μακροῦ διατελῶ, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπεκταθῶ. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων δὲν ἠθέλησε νὰ καθορίσῃ ἐνταῦθα πλήρως τὸ πρόγραμμα αὐτῆς. Καὶ εἰς τοῦτο, νομίζω, ὅτι καὶ ὁ ὁμιλήσας Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως φαίνεται ὅτι δὲν συμφωνεῖ, διότι ἤθελε νὰ περιληφθῶσι καὶ ἄλλα ὡρισμένα θέματα. Παρεγνώρισε, νομίζω, καὶ τὴν ἔννοιαν τῶν Κυβερνητικῶν δηλώσεων ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Αἱ Κυβερνητικαὶ δηλώσεις εἶχον σκοπὸν νὰ καθορίσωσι τὰ ἐπείγοντα ζητήματα, τῶν ὁποίων τὴν λύσιν θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ. Καὶ ἐπὶ τῶν ἐπειγόντων τούτων ζητημάτων ἀπὸ μακροῦ ἤδη χρόνου ἐδηλώσαμεν τὴν διαφωνίαν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, οὗτινος ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγῶμαι. Εἰς τὴν δημοσιονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως εὑρέθημεν ἀντίθετοι. Καὶ αὐτὴ ἦτο ἡ αἰτία, ἡ ὁποία ἀπεμάκρυνεν ἡμᾶς τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι γνωστὰ ὅσα ἄλλοτε ἐξέθηκα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποφασισθεῖσαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματός μας καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόσπασιν τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὴν δημιουργίαν Ἐκδοτικῆς Τραπέζης: εἶναι γνωστὴ ἡ ἀντίθεσίς μας καὶ πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔσπευσεν εἰς τὰ μέτρα ταῦτα χωρὶς νὰ ὑπολογίσῃ ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα καὶ ἔσφαλεν ἐξ ἄλλου ἐξαίρουσα ἡ Κυβέρνησις ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Ἔχει γίνει τελεία σύγχυσις τοῦ δανείου πρὸς τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, διότι τὸ δάνειον ἔπρεπε νὰ μείνῃ ξεχωριστόν. Δὲν ἀναμένω ὡς κανένα ἀγαθὸν τὴν ἐπίσημον χρεωκοπίαν τοῦ νομίσματός μας, ἣν σπεύδει ἡ Κυβέρνησις νὰ διαπράξῃ καὶ διακηρύξῃ. Δὲν ἐλάβομεν οὐδεμίαν πρόνοιαν ἵνα ἡ πτώχευσις αὕτη εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν μικροτέρα. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς σπουδῆς αὐτῆς θὰ τὰ ἴδωμεν ἐπερχόμενα αὔριον, εἰς ὅσους ἔχουν μικρὸν εἰσόδημα. Ἐξαγγέλλεται ἐξ ἄλλου εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ἡ σύστασις Γεωργικῆς Τραπέζης. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τὴν ἐπιβεβλημένην πρόνοιαν τοῦ Κράτους περὶ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Οὐδεὶς ἀρνεῖται ὅτι ὅλην τὴν προσοχήν μας πρέπει νὰ στρέψωμεν ὑπὲρ τῆς γεωργίας διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ καταστήσωμεν αὐτάρκη τὸν τόπον εἰς δημητριακοὺς καρπούς. Ἀλλὰ σχετικῶς μὲ τὴν ἵδρυσιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης βλέπω τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμὸν μὴ συγκινούμενον, ἀλλὰ φοβούμενον μᾶλλον μὴ ἀπωλέσῃ καὶ τὴν μέχρι σήμερον βοήθειαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Θὰ ἀναμείνωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον καὶ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεών μας θὰ ἀναπτύξωμεν τί θὰ ἦτο ἴσως πρακτικώτερον νὰ γίνῃ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν φορολογικὴν πολιτικήν, αἱ γενόμεναι καὶ ἐξακολουθοῦσαι διαμαρτυρίαι, εἶναι ἐνδεικτικαὶ διὰ τὴν βαρεῖαν πίεσιν ἥν ὑφίσταται ἡ ἀντοχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πολὺ δικαίως προσεπάθησε νὰ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ὤφειλε νὰ καταβληθῇ μείζων προσοχὴ περὶ τοὺς φόρους τούτους, διὰ νὰ μὴ ἐπέλθουν οἱ τελευταῖοι κλονισμοί. Τὰ μέτρα ἅτινα προτείνονται διὰ τῶν δηλώσεων εἶναι προσωρινά. Ἀλλ’ ἆρά γε ἀρκοῦν ταῦτα διὰ τὴν αὔριον; Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει ὑπ’ ὄψει τὰς παρατηρήσεις καὶ διαμαρτυρίας ὅλων τῶν παραγωγικῶν τάξεων ἐν τῷ Κράτει, καὶ εἰς τὸν νέον προϋπολογισμὸν αὐτοῦ θὰ φέρῃ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, δι’ ὧν καὶ τὸ ἰσοζύγιον θὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τὰς διαμαρτυρίας θὰ ἄρῃ, καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ προσκομισθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν ὅλα τὰ ἀναγκαῖα μέτρα ἵνα κρίνωμεν περὶ τοῦ συνόλου τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὅλα τὰ ἐν ἐφαρμογῇ μέτρα, εἴτε συνεζητήθησαν ἀτελῶς, εἴτε δὲν συνεζητήθησαν καθόλου ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν εἰς ὅσα ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαρρύθμισιν τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, ἀλλὰ τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν δύναται νὰ κανονίζωνται παρεμπιπτόντως καὶ μάλιστα κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν Κυβερνητικῶν κρίσεων. Γνωρίζω ὁποίας δυσχερείας παρρουσιάζουσι τὰ τοιαῦτα ζητήματα, καὶ ὡς ἐκ τοῦ πολυπλόκου αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Διὰ τοῦτο, τὰ ζητήματα αὐτά, ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα, καθ’ ὃν χρόνον δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνώμαλον περίοδον εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον εὑρισκόμεθα, συζητηθῶσι ἐν πλάτει, ἵνα διαρρυθμισθῶσιν ὁριστικῶς. Εἰς τὴν τοιαύτην διαρρύθμισιν καὶ ἡ πτέρυξ ἡμῶν οὐδεμίαν θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν ἀλλὰ θὰ συντρέξῃ τὴν Κυβέρνησιν διότι φρονεῖ ὅτι ὄχι μόνον τῶν προσφύγων ἀλλὰ πάντων συμφέρον εἶναι ἵνα καταστῇ ἡ θέσις τῶν προσφύγων ἀσφαλής. Ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ λύσῃ παρεμπιπτόντως, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἀφοῦ ἄφησε καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπὶ μακρὸν ἐκκρεμές, ἔρχεται σήμερον, μὲ μέτρα, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὴ ἡ ἰδία ἀναγνωρίζει ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐπιφέρωσιν μίαν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, νὰ λύσῃ τοῦτο. Ἀλλὰ τὰ ζητήματα ταῦτα χρειάζονται λύσεις ριζικάς, καὶ ἀντὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίζῃ περὶ Συλλόγων καὶ δὲν γνωρίζω περί τινων ἄλλων λύσεων, ἔπρεπε νὰ φέρῃ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ἵνα συζητηθῇ σοβαρῶς καὶ λυθῇ ὁριστικῶς. Δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπεργήσουν οἱ Ἕλληνες ὑπάλληλοι, δηλαδὴ νὰ καταργήσουν τὸ Κράτος. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ λάβῃ χώραν ποτὲ τοιοῦτον γεγονός, φοβοῦμαι μόνον μήπως ἡ πρόνοια τῆς Κυβερνήσεως δώσῃ ὤθησιν, ὥστε νὰ γίνῃ ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον οὐδεμία ποτὲ ὑπῆρχε σκέψις νὰ γίνῃ. Διὰ τὸν ὑπάλληλον τοῦ Κράτους δὲν δύναται κἂν νὰ ἐννοηθῇ ἡ ἔννοια τῆς ἀπεργίας. Τὸ ζήτημα τοῦτο συνεζητήθη καὶ μόνον ἴσως εἰς τὸν ὑπάλληλον ἐργάτην θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συγχωρηθῇ τοιαύτη τις ἐνέργεια. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ἀναγκαῖον, ἐνῷ δὲν ἔκαμε δηλώσεις περὶ ἄλλων ζητημάτων, νὰ προσθέσῃ ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἐξακολουθεῖ ἡ ἰδία οἵα ἦτο ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν θὰ ὁμιλήσω, ἐπιλαμβάνομαι ὅμως τῆς εὐκαιρίας ταύτης ἵνα κάμω σύστασίν τινα πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ὄργανα αὐτοῦ. Τελευταίως, ἐφημερὶς τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀνέγραψεν ἀνακοινωθέν, σχέσιν ἔχον πρὸς τὰ ἐσωτερικὰ ζητήματα ἡμῶν, μάλιστα πρὸς τὸ πολιτειακόν.

§4Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι τὸ ἀνακοινωθὲν τοῦτο τὸ ἐνέπνευσα ἐγὼ ὁ ἴδιος.

§5Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἀνέμενον τὴν δήλωσιν ταύτην ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐδὲ ἀνέμενον παρ’ αὐτοῦ τὴν τοιαύτην ἑρμηνείαν. Ἡμεῖς μετέσχομεν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν ρητὴν ἐπιφύλαξιν, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ δὲν θὰ συνεζητεῖτο τὸ Πολιτειακὸν ζήτημα, καὶ τοῦτο ἀπεδέχθη καὶ ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὅλη ἡ Κυβέρνησις. Ἵνα δώσωμεν δὲ πλήρη τὴν σημασίαν εἰς τὴν ἐπιφύλαξίν μας ἐκείνην, ἐδηλώσαμεν ρητῶς, ὅτι, ἐπειδὴ εἰς τὸ Σύνταγμα περιελαμβάνετο ὁ νέος θεσμός, δὲν θὰ ὑπεγράφομεν αὐτό, καὶ τοῦτο ἐγένετο δεκτόν. Δὲν ἀνεμένομεν, λοιπόν, κατόπιν τούτων, ὅτι θὰ ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ σχηματίσητε τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἐπειδὴ συνεπράξαμεν καὶ ἐγὼ καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἀνεγνωρίσαμεν καὶ τὸ Πολίτευμα. Ἡμεῖς ἐξεθέσαμεν τὴν γνώμην μας. Ἀκολουθοῦμεν μίαν πορείαν, προσπαθοῦντες ἵνα μὴ διαταράξωμεν τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου. Καὶ ὅταν ἐκάμαμεν τὴν διάψευσιν, ἐτονίσαμεν, ὅτι ἐκ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν θέλει διαταραχθῇ ἡ ἡσυχία τοῦ τόπου, καὶ δὲν θέλει διαταραχθῇ αὕτη λόγῳ τῆς ὁδοῦ τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἀναμένον ὅπως ἐν καιρῷ καὶ διὰ τῆς κανονικῆς ὁδοῦ ἐπέλθῃ καὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ λύσις. Κατόπιν, λοιπὸν, τούτων δὲν ἀνέμενον τοιαύτην τινὰ ἑρμηνείαν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐλυπήθην πολύ, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ἐντείνω τὴν φωνήν μου καὶ νὰ ἐπαναφέρω καὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην τὸ ζήτημα τοῦτο, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐσκόπουν νὰ πράξω. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Γερουσίας, ὅσον ἀφορᾷ τὸν σκοπὸν δι’ οὗ ἐπιδιώκει ταύτην ἡ Κυβέρνησις, εἶναι περιττὸν νὰ προσθέσω τι, κατόπιν τῶν ὅσων εἶπα προκληθεὶς ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ θὰ ἔλεγα, διατί σπεύδετε; Εἰς τί θὰ σᾶς χρησιμεύσῃ ἡ Γερουσία; εἰμὴ διὰ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ Κράτος μὲ μερικὰ ἑκατομμύρια; Ἐφόσον εἶσθε ὑπέρμαχοι τῆς Δημοκρατίας, μὴ λέγετε ὅτι τὴν θέλετε δι’ ἐκείνην, ἀλλὰ διαθέσατε τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἵνα ἀνακουφίσητε αὐτόν, διαθέσατε αὐτὰ ὑπὲρ ἄλλων ἀναγκῶν. Δὲν κάμνετε τίποτε ἐπιζητοῦντες νὰ δημιουργήσητε ἓν Σῶμα, τὸ ὁποῖον εἰς οὐδὲν θὰ σᾶς χρησιμεύσῃ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει, ὅτι πολλοὶ ὑφίστανται κίνδυνοι, ἐξ ὧν δύναται νὰ προέλθῃ Κυβερνητικὴ διάσπασις, καὶ διὰ ταῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ λάβητε πρόνοιαν περὶ ἐνδεχομένης ἀνάγκης προσφυγῆς εἰς τὸν Λαόν. Τὸ Σύνταγμα δὲν δημιουργεῖ καταστάσεις, καὶ διὰ τοῦτο καθῆκον ὑμῶν ἦτο νὰ προνοήσητε διὰ τὸ ἐνδεχόμενον τοῦτο. Ἐὰν αἱ δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσα, εἶναι πραγματικαὶ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἡ γνώμη νομίζω ὅτι μετεβλήθη, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναλογικήν.

§6Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔκαμα τοιαύτην δήλωσιν.

§7Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἐφθάσατε εἰς μίαν ἀπόφασιν, θὰ συνίστων ὅπως ἡ Κυβέρνησις σκεφθῇ ὡρίμως ἐπὶ τοῦ ἐνδεχομένου τούτου. Ἂς μὴ θεωρήσῃ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ὡς κακὸν οἰωνόν, ὅπως πράττουσιν οἱ μὴ συντάσσοντες τὴν διαθήκην των ἐκ φόβου μήπως ἀποθάνουν. Ταῦτα τὰ ὀλίγα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω πρὸς ὑμᾶς ἐν σχέσει πρὸς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ καὶ τὸ ὑπ’ ἐμὲ Κόμμα θὰ ἀρνηθῶμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. (Χειροκροτήματα).

§8Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἐπιφυλάσσομαι, κ. Συνάδελφοι, ἐὰν νομίσω ὅτι ἡ ἀνάγκη τὸ καλεῖ, νὰ λάβω τὸν λόγον ἵνα ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης Βουλευτὴς κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν. Σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἀνέρχομαι ἐπὶ τὸ βῆμα τὴν στιγμὴν ταύτην, εἶναι νὰ δώσω διασαφήσεις τινὰς καὶ ἀπαντήσεις εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἄρτι καταβὰς τοῦ βήματος. Ἀνέμενον, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο θὰ ἀπετέλει ἀντικείμενον ἐπερωτήσεως ἐναντίον τοῦ Ὑπουργοῦ, ὡς μὴ λαβόντος τὰ προσήκοντα μέτρα κατὰ τῶν ὑπαλλήλων του, ἵνα κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην δηλώσῃ ὅσα σήμερον ἐδήλωσεν. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὅμως ἐθεωρήθη σκόπιμον ἡ ἐπερώτησις νὰ γίνῃ ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν τί ἔπραξα καὶ διὰ τίνα λόγον τὸ ἔπραξα. Οὐδέποτε ἐγὼ ἠμφισβήτησα οὐδὲ διενοήθην νὰ ἀμφισβητήσω, τὸν ἑσμὸν τῶν ἐπιφυλάξεων, τὰς ὁποίας ἀνὰ πᾶν βῆμα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς συνεργασίας μας ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος πάντοτε προσέθετεν εἰς διαφόρους πράξεις καὶ δηλώσεις καὶ ἀποφάσεις αὐτοῦ. Οὐδέποτε ἠμφισβήτησα οὐδὲ διενοήθην νὰ ἀμφισβητήσω, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῶν συνεννοήσεων εἶπεν ὅτι διατηρεῖ ἀκεραίας τὰς ἰδέας αὐτοῦ ἐπὶ τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος καὶ ὅτι πρὸς περαιτέρω ἀκόμη ὀχύρωσιν τῆς ἐπιφυλάξεώς του ταύτης ἐθεώρησε προσῆκον καὶ τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον ἔδωκεν, νὰ περιφρουρήσῃ προηγουμένως διὰ δηλώσεως, ἡ ὁποία εἶχεν γίνει πρὸς τοὺς φίλους αὐτοῦ καὶ πρὸς τὸ κοινὸν δι’ ἀνακοινωθέντος ἐπισήμου τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Οὐδέποτε ἐπίσης ἠμφισβήτησα, ἀλλὰ καὶ ὁ ἴδιος οὐδέποτε ἠμφισβήτησεν, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ὡς καὶ αὐτὸς καὶ τὸ κόμμα του ὁλόκληρον, ἐξ ὅσων τοὐλάχιστον ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι μὴ συμμεριζόμενοι τὸ σκόπιμον καὶ χρήσιμον τῆς σημερινῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος, δὲν ἐννοοῦν ἐν τούτοις οὔτε διὰ τῆς βίας οὔτε δι’ ἄλλων ὑπούλων μέσων νὰ καταρρίψουν τὸ ὑπάρχον σημερινὸν πολίτευμα, ἀλλὰ μόνον διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ νὰ δυνηθοῦν μίαν ἡμέραν νὰ μεταβάλουν τὴν μορφὴν αὐτοῦ. Ἡ δήλωσις αὕτη περὶ τούτου ὑπάρχει σαφής, ἡ δὲ γνωστὴ εὐθύτης καὶ νομιμοφροσύνη τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶναι ἐγγύησις περὶ τῆς εἰλικρινείας καὶ τῆς ἀκριβείας τῆς δηλώσεως του ταύτης. Ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἤρχισεν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ μία σύγχυσις σκόπιμος ἢ ἐξ ἐπιπολαιότητος συνήθους εἰς τοὺς πέραν τῶν ὁρίων μιᾶς οἱασδήποτε ἐπικρατείας κρίνοντας καὶ ἐπικρίνοντας τὰ κατ’ αὐτήν, ἤρχισε μία σύγχυσις εἰς ὅτι ἀφορᾷ τὴν ἰδέαν καὶ ὅτι ἀταξία τάχα καὶ ἀνησυχία καὶ ἀστάθεια ἐπικρατεῖ. Ἡ σύγχυσις συνίστατο προδήλως εἰς τὸ ὅτι τὸ καθεστὼς τὸ σημερινὸν τάχα παρέχει ἀνησυχίας, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν βάλλεται ἀπὸ στρατιωτικοὺς παράγοντας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐξ ἴσου δὲν ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ κάμω διάψευσιν ρητὴν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ τὴν διάψευσιν ταύτην δὲν τὴν ἔκαμα μόνον χάριν τοῦ γοήτρου τῆς χώρας, ἀλλὰ ἀκόμη διότι ἤθελον νὰ διαστείλω τὴν στάσιν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀπὸ τὴν στάσιν τῶν στρατιωτικῶν παραγόντων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τοὺς ξένους κριτὰς καὶ ἐπικριτάς, πλανωμένους ἐν τούτῳ, ἀποβλέπουν εἰς τὴν βιαίαν ἀνατροπὴν τοῦ πολιτεύματος. Ἐνθυμεῖται ὁ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας συνάδελφος κ. Ἀλεξανδρόπουλος ὅτι ἡμέραν τινά, καθ’ ἣν ἠγόρευε περὶ τοῦ πολιτεύματος, προέβην εἰς τὴν παρατήρησιν, ὅτι οἱαδήποτε ἀναγνώρισις τοῦ πολιτεύματος καὶ ἂν γίνῃ, εἴτε ἐκ μέρους τοῦ κόμματος αὐτοῦ εἴτε ἐκ μέρους συμπάσης τῆς Βουλῆς εἴτε ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, κατ’ οὐδένα λόγον δύναται νὰ δεσμεύσῃ τὸν Λαὸν ἀπὸ τοῦ νὰ μεταβάλῃ γνώμην, ἢ τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἀπὸ τοῦ νὰ πολεμήσῃ νομίμως καὶ νὰ διεκδικήσῃ τὴν ἐπικράτησιν τῶν ἰδεῶν του περὶ τούτου. Ἔχει οὕτως ἢ ὄχι;

§9Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συνωμολογήσατε καὶ σεῖς μαζύ μου.

§10Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ συνέπειαν εἰς οὐδὲν δύναται νὰ παραβλάψῃ τὰ δικαιώματα ὑμῶν καὶ τὰς ἐπιφυλάξεις ὑμῶν ἡ δήλωσις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔκαμα ὅτι ἀνεγνωρίσατε ὡς ὑπάρχον τὸ σημερινὸν πολίτευμα τῆς Δημοκρατίας. Παρ’ ὅλας τὰς ἐπιφυλάξεις σας εἶναι ἕνα γεγονὸς πραγματικὸν καὶ νομικόν, ὅτι ἐδέχθητε ὡς Ὑπουργὸς νὰ ὑπηρετήσετε, νὰ δώσητε τὸν ὅρκον τῆς τηρήσεως τῆς Δημοκρατίας καὶ τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα.

§11ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§12Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν, παρακαλῶ δὲ, ὅπως ἐγὼ δὲν διέκοψα, νὰ μοὶ χαρισθῇ ὀλίγη ὑπομονὴ ἵνα συμπληρώσω τὰς ἰδέας μου. Ἀλλὰ ὅσοι ἔδωσαν τὸν ὅρκον τοῦ Ὑπουργοῦ, ὑπηρέτησαν τὴν Δημοκρατίαν καὶ τοὺς κειμένους νόμους καὶ τὸ κείμενον πολίτευμα. Οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄλλως. Δὲν εἶναι δὲ πρωτότυπον τὸ παράδειγμα τοῦτο. Θὰ ἦτο παράξενον, ἐὰν συνέβαινε τὸ ἐναντίον, διότι γνωρίζετε ὅτι καὶ ἄλλα κόμματα μοναρχικά, ἐν Γαλλίᾳ λ. χ. καὶ ἀλλαχοῦ εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην, ἐξ ὑπερτέρων λόγων, νὰ συμπράξουν εἰς Κυβερνήσεις Δημοκρατικὰς χάριν τῆς ἐξυπηρετήσεως γενικωτέρων συμφερόντων τῆς Πατρίδος. Δὲν ἐγκατέλειψαν τὰς ἰδέας των, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἠδύνατο νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι μετέχων εἰς τὴν Δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν, ὀμνύων τὸν ὅρκον του πρὸ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος τῆς Δημοκρατίας, ἐν τούτοις δὲν ἀνεγνώριζεν αὐτόν, ὅτι ὡρκίζετο εἰς ἀνδρείκελον, ἢ ὡς Ἰνδός τις λατρεύων ἕνα Βοῦδαν ξύλινον. (Χειροκροτήματα). Ὡμιλήσατε περὶ ἐπιφυλάξεων. Εἶναι ἀληθές, ὅτι εἰς πάσας τὰς πράξεις πλὴν μιᾶς, τῆς παραθέσεως τῶν γευμάτων ἐν τῷ μεγάρῳ τῆς Δημοκρατίας, διετυπώθησαν ἀείποτε ἐπιφυλάξεις. Ὡμιλήσατε περὶ ἐπιφυλάξεων, ἀλλὰ ἡ ἀναγνώρισις ἑνὸς καθεστῶτος δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἀμφισβητηθῇ μέχρι τῆς ὥρας, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δυνηθῆτε νὰ μεταπείσητε τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ ν’ ἀποκτήσητε πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία θὰ σᾶς ἐπιτρέψῃ, σύμφωνα ὅμως μὲ ὑπαρχούσας συνταγματικὰς διατάξεις...

§13ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν ἔχομεν.

§14Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν τὴν ἔχετε, διότι κατηγορηθεὶς τότε ἀπὸ ἀνθρώπους τῆς ἰδικῆς μας πλευρᾶς δεινῶς, ἐπρότεινα νέον δημοψήφισμα, τὸ ὁποῖον θὰ διεξήγετο ἀφοῦ οἱ ἔχοντες τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, μὲ ὅλα τὰ ἐχέγγυα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας δὲν ὑπῆρχον εἰς τὸ πρῶτον δημοψήφισμα. (Χειροκροτήματα).

§15Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐὰν τολμᾶτε κάμετε ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικόν. (Φωναί).

§16Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἀπόδειξις συνήθως ἰσχυρᾶς πεποιθήσεως αἱ ἔντονοι καὶ βίαιαι διακοπαί. Μὴν διακόπτετε μετὰ τόσης σπουδῆς καὶ διηνεκῶς, διότι οὐδεὶς ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ μεταβάλῃ τὰς ἀρχάς σας καὶ τὰς πεποιθήσεις σας. Ὡμιλήσατε περὶ ἐπιφυλάξεων. Τίνα σημασίαν ἔχουσιν αἱ ἐπιφυλάξεις αὗται; Ἔχουσιν ἆρά γε τὴν σημασίαν ὅτι ἐνδομύχως τρέφετε τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ ἄριστον τῶν πολιτευμάτων διὰ τὴν ἡμετέραν Πατρίδα εἶναι τὸ μοναρχικόν, καὶ ὅτι ποθεῖτε τὰς δόξας τοῦ μοναρχικοῦ πολιτεύματος ἐκ νέου;

§17Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Περὶ ποίου μοναρχισμοῦ ὁμιλεῖτε;

§18ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχε ποτὲ μοναρχισμόν.

§19Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι, λέγων μοναρχίαν, δὲν ἀποδίδω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους ὀπαδοὺς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος τὴν Μοναρχίαν ὑπὸ τὴν πεπαλαιωμένην αὐτῆς ἔννοιαν, ἡ ὁποία ὑφίστατο πρὸ ἑξήκοντα ἢ ὀγδοήκοντα ἐτῶν. Μὴν ταράττεσθε λοιπόν. Ὁμιλῶ περὶ τῆς νέας μορφῆς Μοναρχίας, διότι σήμερον ἐξ ὅσων γνωρίζω, δὲν ὑπάρχει οὐδὲν Κράτος, πλὴν ἴσως τῶν βαρβάρων, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ ἀπόλυτον μοναρχίαν. Ἔχει ἆρά γε τὴν ἔννοιαν ἡ ἐπιφύλαξις, ὅτι ἐπιφυλάττεσθε μίαν ἡμέραν διὰ τῶν νομίμων μέσων νὰ κερδίσετε τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ, ὄχι σήμερον, διότι δημοψήφισμα δὲν θέλετε, ἀλλὰ εἰς τὸ μέλλον, ὅταν θὰ ἴδητε τυχὸν ὅτι ἡ δημοκρατικὴ παράταξις, ἔχουσα νὰ ἐκκαθαρίσῃ ἓν ἔργον μέγα, τὸ ὁποῖον συνεσώρευσαν μεγάλαι συμφοραὶ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ φθαρῇ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ; Ἔχει ταύτην τὴν σημασίαν; Οὐδεὶς σᾶς διαφιλονικεῖ, ὅτι δύνασθε μίαν ἡμέραν νὰ τὸ πράξετε, ἐὰν κατορθώσητε νὰ ἔχητε τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὴν Κυβερνητικὴν ἰσχύν. Ἔχει τὴν σημασίαν ἡ ἐπιφύλαξις ὅτι ἀπὸ τοῦδε πολιτικῶς δὲν ἀναγνωρίζετε ὅτι ὑπάρχει δημοκρατικὸν πολίτευμα ἐνταῦθα; Δὲν δύναμαι νὰ ἀποδώσω εἰς σᾶς τοιαύτην ἀφελῆ ἔννοιαν περὶ τὴν διατύπωσιν μιᾶς ἐπιφυλάξεως. Ὅταν ἓν πολίτευμα ζῇ, δρᾷ, προοδεύει, σᾶς καλεῖ εἰς συνεργασίαν, ὁρκίζεσθε πρὸ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος τοῦ τεταγμένου εἰς τὸ πολίτευμα τοῦτο, καὶ νομιμοφρόνως ἐργάζεσθε διατηροῦντες τὰς ἐσωτερικὰς ὑμῶν ἐπιφυλάξεις ἀκεραίας διὰ τὸ μέλλον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσω ὅτι ἡ ἐπιφύλαξις δύναται νὰ ἔχῃ ταύτην τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἀπὸ τοῦδε δὲν ἀναγνωρίζετε ὅτι ὑπάρχει ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας καὶ ἡ Δημοκρατικὴ Βουλὴ καὶ τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔπρεπεν ἄλλη νὰ εἶναι ἡ στάσις ὑμῶν, ἡ στάσις τῶν ἀνταρτῶν καὶ τῶν ἐπαναστατῶν κατὰ τοῦ ὑπάρχοντος καθεστῶτος, στάσις τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι οὐδέποτε οὔτε ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, οὔτε ἄλλος τις ὀπαδὸς αὐτοῦ ἐξεδήλωσεν ὅτι ἠθέλησε νὰ ἀσπασθῇ; Ἀλλ’ ἔχει ἆρά γε σημασίαν τινὰ ἡ ἐπιφύλαξίς σας νομικήν; Φοβεῖσθε τυχόν, ὅτι μίαν ἡμέραν θὰ ἔλθῃ κανεὶς νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι, ἐπειδὴ ὡρκίσθητε ἄνευ ἐπιφυλάξεως, ὅπως ὑπέγραφαν ἄλλοτε ἄνευ ἐπιφυλάξεως τὰ ἐπιδοτήρια, ἀποκλείεσθε ἐξ ἀπαραδέκτου τινὸς νομικοῦ ἢ Συνταγματικοῦ, ἐὰν ζητήσετε τὴν ἐγκατάστασιν ἄλλου πολιτεύματος; Βεβαιότατα ὄχι. Διότι ἂν τοὺς ἔδιδε ταύτην τὴν σημασίαν, τότε θὰ μὲ ἠνάγκαζε νὰ ἀνατρέξω εἰς τὰ παλαιά μου νομικά, τὰ ὁποῖα ἔχω ἐγκαταλείψῃ ἀπὸ 18 ἐτῶν, διὰ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι μία ἐπιφύλαξις, μία reservatio facta contraria, ἀντικειμένη πρὸς τὸ γεγονὸς ὅτι ὁρκίζεσθε καὶ ὑπηρετεῖτε τὴν Δημοκρατίαν, εἶναι ἐπιφύλαξις ἡ ὁποία δὲν ἀξίζει τίποτε. Κἂν ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως θέλετε νὰ κρίνετε τὸ πρᾶγμα, εἶναι ἕωλον. Τίνα λοιπὸν σημασίαν ἔχουν αἱ ἐπιφυλάξεις αὗται; Ὅτι σεῖς δὲν θέλετε νὰ μετανοήσητε, ὅπως μετέβαλον ἐγὼ τὴν περὶ τὸ πολιτειακὸν γνώμην μου. Δὲν διστάζω νὰ διακηρύξω ἅπαξ ἔτι, ὅτι ἐφρόνουν ὅτι δὲν ἔπρεπε εἰς τὰ 1924 νὰ γίνῃ ὅ,τι ἐγένετο. Ἤρκουν οἱ ἄλλοι σπαραγμοί. Ἀλλά, ἐὰν ἐνόμιζον ὅτι τοῦτο τότε ἦτο σφάλμα, διακηρύττω τώρα καὶ τὸ διεκήρυξα ὅτι σήμερον θὰ ἦτο ἔγκλημα τὸ ἐναντίον, καὶ ὄχι ἁπλῶς σφάλμα.

§20Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ σφάλμα εἶναι μεγαλείτερον ἀπὸ τὸ ἔγκλημα.

§21Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ τὸ εἶπεν ἕνας καλόγηρος (γέλωτες) ὁ ὁποῖος ἔτυχε νὰ χειρισθῇ καὶ διπλωματικὰ ζητήματα μετ’ εὐφυΐας ἀληθῶς, ἀλλ’ ὄχι πολιτειακά. Τὸ συμβὰν κύριοι, εἶναι ἀρκούντως σαφές. Ὁ ἔχων τὰς βαρυτάτας εὐθύνας τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων τῆς Χώρας δὲν διέρχεται πάντοτε στιγμὰς εὐχαρίστους. Βεβαίως ὅταν ἡ αἴγλη τῆς νίκης στεφανώσῃ τὰ Κράτη, εἴτε μικρά, εἴτε μεγάλα, ἡ διαχείρισις τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων παρέχει εὐχερείας μείζονας. Ὅταν ὅμως συμπίπτει καὶ διεθνῶς καὶ ἐσωτερικῶς νὰ ἔχουν ὑποστῆ τὰ Κράτη περιπετείας σοβαρωτάτας, τὸ ἔργον ἐκεῖνο καθίσταται κατ’ ἐξοχὴν δυσχερές, μία δὲ τῶν δυσχερειῶν εἶναι αὕτη, ὅτι πρέπει νὰ προνοῇ καὶ νὰ ἀγρυπνῇ ὅπως ἡ κοινὴ γνώμη, ἡ ὁποία σχηματίζεται ἐν τῷ διεθνεῖ κόσμῳ περὶ τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων τῆς χώρας του, ἀπέχει πολὺ τῆς κρίσεως ὅτι τάχα ἡ Ἑλλὰς δὲν διαφέρει πολιτειῶν τινῶν τῆς νοτίου Ἀμερικῆς, εἰς τὰς ὁποίας ἀλληλοσπαράσσονται τὰ κόμματα καὶ σπεύδει ἕκαστος διὰ τῆς βίας νὰ καταλάβῃ τὴν ἐξουσίαν. Ὅταν δὲ μερίς τις τῆς ἔξω κοινῆς γνώμης τείνει νὰ νομίσῃ, ὅτι ἡ ἀναγκαία διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐξυγίανσιν τῆς χώρας εὐστάθεια ἡ ὁμαλότης ἡ σχετικὴ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, ἄνευ τῆς ὁποίας εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον τὴν πίστιν ἡμῶν νὰ ἐνισχύσωμεν καὶ νὰ ἐπισύρωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν ξένων κεφαλαίων, διὰ νὰ ἐπιτελέσωμεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μεγάλα ἔργα, εἰς τὰ ὁποῖα καμμία μερὶς δὲν φαίνεται διαφωνοῦσα περὶ τὸν σκοπόν, ὅταν, λέγω, διαισθάνεταί τις ὅτι διασείεται ἡ κοινὴ αὕτη γνώμη, διότι παρίσταται, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἓν σμῆνος ἀνευθύνων στρατιωτικῶν παραγόντων ἀποβλεπόντων εἰς τὴν ἐγκαθίδρυσιν δικτατορίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅτι εἰς τὴν ἀστάθειαν συντελεῖ ἓν κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔδειξε μέχρι τοῦδε τὴν παραμικρὰν τάσιν ἵνα κατὰ τρόπον μὴ νόμιμον ἀνατρέψῃ τὸ πολίτευμα καὶ ἐπιβάλῃ τὰς θελήσεις αὑτοῦ, εἶχε καθῆκον ὁ διευθύνων ὑπευθύνως τὰς ἐξωτερικὰς τῆς χώρας τύχας, εἶχε καθῆκον ἱερὸν νὰ διαφωτίσῃ τὴν κοινὴν γνώμην καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐν Ἑλλάδι τὸ ὑπάρχον μοναρχικὸν κόμμα — καὶ τοῦτο εἶναι τὸ Λαϊκὸν — ὑπῆρξε νομιμόφρον καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐδίστασε νὰ συμπράξῃ ἐν τῷ Δημοκρατικῷ πολιτεύματι, ἔχει δὲ τὴν ὑπόστασιν τὴν ὁποίαν καὶ εἰς ἄλλας χώρας, καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ἔχει τὸ μοναρχικὸν κόμμα, ὅτι θέλει σὺν τῷ χρόνῳ διὰ τῆς νομίμου πάλης, ἐὰν δυνηθῇ, ὃ μὴ γένοιτο, (γέλωτες) νὰ μεταβάλῃ τὸ ὑπάρχον πολίτευμα (χειροκροτήματα). Ταύτην τὴν ἔννοιαν, κύριοι εἶχον αἱ δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἐνέπνευσε τὸ ὑπόλοιπον μέρος τῆς ἀνακοινώσεως ἐκείνης, τὸ μέρος δηλαδὴ κατὰ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι τὸ δημοψήφισμα τοῦ 1924, παρά τινας ἀταξίας αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο δυστυχῶς — νομίζω ὅτι γνωρίζει κάτι καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα περὶ ἀταξιῶν αἱ ὁποῖαι ἐνίοτε γίνονται εἰς δημοψηφίσματα...

§22Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν ἔχουν ὅμως τὰ ἀποτελέσματα τοῦ δημοψηφίσματος ἐκείνου!

§23Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Τὸ δημοψήφισμα, λέγω, τοῦ 1924, κατέδειξε τοιαύτην πλειοψηφίαν, ὥστε ὁσονδήποτε ποσὸν ψήφων καὶ ἂν θελήσετε νὰ ἀφαιρέσητε ἐξ αὐτοῦ, ἀπομένει πάντοτε μία πλειοψηφία λίαν ἰσχυρὰ δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἀναγνωρίσῃ τὰ ἡλίου φαεινότερα. (Θόρυβος ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Κύριε Πρόεδρε, ἐπικαλοῦμαι τὴν ἐπέμβασιν τῶν ἀξιοτίμων Ἀρχηγῶν τῶν πολιτικῶν μερίδων ὅπως ἡ συζήτησις διεξαχθῇ ἡσύχως.

§24Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τοὺς φίλους βουλευτὰς τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὅπως μετὰ πάσης προσοχῆς ἀκούσουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶναι καθῆκον ὅλων μας νὰ ἀκουώμεθα, ὀφείλω δὲ νὰ δηλώσω ὅτι, ὁσάκις ὡμίλησα, πάντοτε ἐτηρήθη ἡ δέουσα προσοχὴ ἐκ μέρους τῶν ἀντιθέτων μερίδων. Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς φίλους μου νὰ τηρήσωμεν ὁμοίαν στάσιν.

§25Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Εἶναι συμφέρον ἀμφοτέρων, εἶναι συμφέρον πασῶν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ πολιτικῶν μερίδων ὅπως ἡ συζήτησις διεξάγεται ἠρέμα καὶ ἄνευ διακοπῶν. Εἰς πᾶσαν πολιτικὴν μερίδα, κύριοι, ἡ ὁποία δὲν παραδέχεται τὴν ὕπαρξιν ἑνὸς καθεστῶτος, δύο ὁδοὶ ὑπάρχουν ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἀνατροπὴ αὐτοῦ: ἡ ὁδὸς τῆς ἀνταρσίας, τῆς ἐπαναστάσεως, τῆς ἐπιβουλεύσεως κατὰ τοῦ πολιτεύματος καὶ ἡ ὁδὸς τῆς νομιμόφρονος προσπαθείας πρὸς μετάπεισιν τῆς πλειονότητος τῶν πολιτῶν. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἠκολούθησε καὶ ἀκολουθεῖ πιστῶς τὴν δευτέραν ὁδόν, ἐν τῇ ὁδῷ δὲ ταύτῃ ἡ στάσις τῆς παρατάξεως τῆς δημοκρατικῆς ἀφῆκε πᾶσαν ἐλευθερίαν πρὸς ἀνάπτυξιν γνωμῶν, πρὸς δυσφήμησιν ἀκόμη τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Ἀρκεῖ νὰ ἴδῃ κανεὶς τὰ φύλλα τὰ ἐκπροσωποῦντα τὰς ἀντιθέτους πρὸς τὴν Δημοκρατίαν γνώμας, διὰ νὰ ἴδῃ ὁπόση ἐλευθερία ὑπάρχει, τῆς ὁποίας δὲν ἀπήλαυσαν ὅσοι ἐνόμισαν εἰς παλαιοτέρας ἐποχὰς ὅτι ἠδύναντο νὰ συζητήσουν περὶ ἀλλαγῆς τοῦ τότε καθεστῶτος πολιτεύματος. Τὴν ἐλευθερίαν ταύτην τὴν παρέσχεν ἐν πληρότητι ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ τὴν παράσχῃ. Ἀλλὰ μὲ κατηγόρησεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος διότι προέβην εἰς συλλογισμοὺς κατὰ τὴν ἰδίαν μου κριτικὴν δύναμιν ἢ ἀδυναμίαν καὶ οὐχὶ κατὰ τὴν κριτικὴν τῆς ἰδίας αὐτοῦ νοητικῆς ἀντιλήψεως. Δὲν εἶχον δικαίωμα, εἶπε, ἂν ἤμην ἄνθρωπος καλῆς πίστεως νὰ προβῶ εἰς τὸν συλλογισμὸν ὅτι τὸ δημοψήφισμα ἐστερέωσε τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα, δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ προβῶ εἰς τὸν συλλογισμὸν ὅτι αἱ ἐπελθοῦσαι ἐκλογαὶ ἀπέδειξαν ἅπαξ ἔτι ὅτι ὑπῆρχε πλειοψηφία ὑπὲρ τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Διὰ ποῖον λόγον δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ συλλογισθῶ καθ’ ὃν τρόπον ἐγὼ θέλω νὰ συλλογισθῶ καὶ οὐχὶ καθ’ ὃν ὑμεῖς ἀξιώνετε νὰ συλλογισθῶ ἐγώ; Εἶναι ἆράγε ἴδιον τοῦ πολιτεύματός σας νὰ ἔχῃ ἰδίας ἀρχὰς περὶ τὴν μέθοδον τοῦ σκέπτεσθαι καὶ τοῦ συλλογίζεσθαι; Δύνασθε νὰ μοῦ εἴπετε ὅτι ὁ συλλογισμός μου δὲν εἶναι λογικός, ἀλλὰ δὲν δύνασθε οὔτε σᾶς ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἀμφισβητήσετε τὴν καλήν μου πίστιν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὰ κόμματα τῆς Δημοκρατικῆς παρατάξεως ἔτυχον κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1926 πλειονοψηφίας καὶ τὸ καθ’ ἑαυτὸν διεκήρυξα, ὅτι αἱ ψῆφοι τῶν ἐκλογέων ἀριθμούμεναι θὰ ἔδιδον τὴν ἔκφρασιν Δημοκρατικῆς γνώμης. Δὲν δύνασθε νὰ τὸ φιλονεικήσητε. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑμεῖς ἐλέγετε προφορικῶς μόνον καὶ οὐχὶ διὰ τῶν ὀργανώσεών σας, ὅτι δὲν τίθεται ζήτημα πολιτεύματος κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1926. Σεῖς δύνασθε νὰ ἐξάγετε τὸ συμπέρασμα ὅτι οἱ ἐκλογεῖς οἱ ἰδικοί σας δὲν ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ τῆς μοναρχίας, ἡμεῖς ὅμως δικαιούμεθα νὰ ἐξάγωμεν ὅτι οἱ ἐκλογεῖς οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν τὸ ἰδικόν μας ἀποτέλεσμα ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας. Καὶ σεῖς ἔχετε δίκαιον εἰς τὸ ἰδικόν σας συμπέρασμα καὶ ἐγὼ εἰς τὸ ἰδικόν μου. Ἂν εἶναι ἀσθενὲς ἓν ἀπὸ τὰ δύο συμπεράσματα, πάντως δὲν εἶναι τὸ ἐκ τῆς πλευρᾶς ταύτης. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο, κύριοι Βουλευταί. Δὲν ἐνόμιζον ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, μετὰ τοῦ ὁποίου καὶ πρὸ τῆς ἐν τῇ Κυβερνήσει συνεργασίας μας μὲ συνέδεε μακρῶν ἐτῶν γνωριμία, ἥτις μοῦ ἐπέτρεψε νὰ ἐκτιμήσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου διεκήρυξε, τὴν ἀπόλυτον δηλαδὴ εὐθύτητα αὐτοῦ καὶ τὴν νομιμοφροσύνην του, δὲν ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἐξενίζετο διότι ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις τῆς Χώρας προέβη εἰς δηλώσεις διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλησε νὰ ἄρῃ τὸν κλονισμόν, ὁ ὁποῖος ἤρχισε νὰ γεννᾶται εἴτε ἀσκόπως εἴτε σκοπίμως, εἴς τινας κύκλους τοῦ ἐξωτερικοῦ, περὶ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔπαυσε πλέον νὰ παρέχῃ ἔδαφος ἀσταθὲς καὶ κατάλληλον εἰς διαφόρους βιαίας πράξεις ἢ ἐπιδρομάς, τῶν ὁποίων πικρὰν ἔχομεν πεῖραν καὶ ἡμεῖς καὶ σεῖς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁλόκληρος. (Χειροκροτήματα).

§26Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ κατέφυγεν εἰς ἓν ἐπιχείρημα, εἰς τὸ ὅτι δηλαδὴ ἀνάγκαι ἐπιτακτικαὶ τῆς χώρας ἦσαν ἐκεῖναι αἵτινες τὸν ἠνάγκασαν νὰ δηλώσῃ ὅ,τι ἐδήλωσεν. Ἐὰν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ἀνάγκην μιᾶς τοιαύτης δηλώσεως, μαζὺ μὲ τὰς ἄλλας θυσίας, ἃς ὑπέστη τὸ κόμμα οὗτινος ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι, θὰ ἄφινα ἀπαρατήρητον καὶ τὴν τοιαύτην δήλωσιν ἵνα γίνῃ· ὅμως τοῦτο ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀκολουθήσῃ ἄλλην ὁδόν, διότι καταλήξας εἰς τὰ συμπεράσματα τὰ ὁποῖα κατέληξε δὲν εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀκριβείᾳ τῶν πραγμάτων. Οἱ γράφοντες ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἶναι ἄριστα πληροφορημένοι περὶ τῶν συμβαινόντων ἐν Ἑλλάδι, καὶ ὅσα ἔγραφαν αὐτοί, εἶναι ἀντίθετα πρὸς τὰ συμπεράσματα ἅτινα συνήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὤφειλε νὰ δηλώσῃ ὅλα τὰ γενόμενα ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ ἀφίσῃ τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ νὰ συμπεράνουν ὅπως ἤθελαν. Δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ δύναται μὲν οὗτος νὰ λέγῃ ὅτι μετεμελήθη διὰ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ εἶναι ὅτι ἐγὼ καὶ τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι, οὐδέποτε ἐγνωρίσαμεν τὴν νόμιμον καθιέρωσιν τοῦ πολιτεύματος τούτου καὶ διὰ τοῦτο ἀρκεῖ νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ὅσα ἐδήλου ἄλλοτε ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως ὅστις εἶπεν ὅτι μίαν βίαν ἔπραξε, τὴν διὰ τῆς βίας κατάργησιν τοῦ πολιτεύματος.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό. Οὐδέποτε εἶπον ὅτι διέπραξα βίᾳ τὴν κατάργησιν τοῦ πολιτεύματος. Εἶπον ὅτι οὐδεμίαν ἡμεῖς διεπράξαμεν βίαν εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν καὶ ὅτι εἰς μίαν μόνην περίπτωσιν ἠσκήθη βία, μετὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, ὅτε διὰ μιᾶς διαδηλώσεως ὁ τότε Βασιλεὺς ὑπεχρεώθη ν’ ἀπέλθῃ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἡ διαδήλωσις ἦτο ἡ ἐκτέλεσις τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τῆς ἐκδηλωθείσης εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1923.

§28Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τόσον ἦτο πάνδημος ἡ ἐκδήλωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὰς ἐκλογὰς αὐτάς, ὥστε ὁ τότε ἀρχηγὸς τοῦ βασιλόφρονος κόμματος καὶ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ μένῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἐγὼ δέ, μὴ ἡγούμενος τότε τοῦ κόμματος, οὗτινος ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι σήμερον, ἀλλὰ μικρᾶς τινος ὁμάδος καὶ ἀποφασίσας νὰ ἐπισκεφθῶ τοὺς συμπολίτας μου, παρηκολουθούμην παρ’ ἀξιωματικοῦ, ὅστις μοῦ εἶπεν ὅτι ἂν ἔμενον εἰς τὴν Κόρινθον θὰ ἐφυλακιζόμην ἐλάμβανον δὲ συγχρόνως καὶ ἐπιστολὴν ἀπὸ τὸν οἶκον μου ὅτι ἂν ἠρχόμην ἐδῶ θὰ συνέβαινε τὸ ἴδιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ πάνδημος ἐκδήλωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ λαϊκοῦ κόμματος).

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἐνέργεια τῶν ἐκλογῶν ἀποτελεῖ ἀναγνώρισιν τῆς ἥττης ὡς καὶ προεξόφλησιν αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ τὸ δημοψήφισμα ἐπὶ πλέον ἐπεκύρωσε τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1923. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος).

§30Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἦλθε κατόπιν τὸ δημοψήφισμα τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1924, τοῦ ὁποίου οὐδεὶς ποτὲ κατώρθωσε νὰ μάθῃ τὰ ἀποτελέσματα. Καὶ ὅταν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προσεκλήθην παρά τινος βουλευτοῦ νὰ καταθέσω τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἐπληροφορήθην παρὰ τῆς ὑπηρεσίας ὅτι ὅλα ταῦτα ἐξηφανίσθησαν. Καὶ ὅταν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου ταῦτα τὰ περιστατικὰ ἐδικαιούμην νὰ κάμω τὴν ἐπιφύλαξιν, οὐχὶ ὅτι δὲν μοῦ ἀρέσει τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἀλλὰ ὅτι αὐτὸ πρέπει νὰ στηρίζεται ἐπὶ τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἥτις ὅμως οὐδέποτε ἐξεδηλώθη κατὰ νόμιμον τρόπον. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος). Τοῦτο ἀνεγνωρίσατε καὶ σεῖς, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἐζητήσατε νὰ διενεργηθῇ νέον δημοψήφισμα εἰπόντες: ἂς ἐνεργήσωμεν καὶ νέον δημοψήφισμα ἵνα ἴδωμεν ποία εἶναι ἡ ἀληθὴς θέλησις τοῦ λαοῦ. Ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὡμίλει περὶ ἐνεργείας νέου δημοψηφίσματος, φρονῶ ὅτι οὐδεὶς πολιτικὸς ἀνὴρ σεβόμενος ἑαυτόν, δέχεται νὰ κάμῃ ματαίας πράξεις, διότι δυστυχῶς ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἦτο τίποτε ἄλλο εἰμὴ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἰδία κωμῳδία τοῦ 1924, ἐμοῦ ἐπιστατοῦντος. Μοῦ ἐπροτείνατε τὸ δημοψήφισμα, καθ’ ἣν ἡμέραν δὲν ἠδυνάμεθα νὰ δημοσιεύσωμεν τοὺς καταλόγους τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν, διότι ἐξηφανίσταντο οἱ ἄλλοι, ὅταν ἔγιναν τρία Ὑπουργικὰ συμβούλια διὰ νὰ ἀπομακρύνω ἕνα ἀξιωματικόν. Καὶ ἠναγκάσθην νὰ ὑποστῶ ὅλα ταῦτα, μόνον καὶ μόνον διότι ἐφρόνουν ὅτι ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συναχθῇ διὰ σᾶς κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πρὸς τιμήν σας, εἶναι ὅτι εἴχατε εἰς τὴν ψυχήν σας ἀμφιβολίας καὶ δι’ αὐτὸ ἐζητήσατε νέον δημοψήφισμα, διότι τὸ δημοψήφισμα ἐκεῖνο δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἐπικαλεσθῆτε σοβαρῶς. Δυστυχῶς ἡ πρότασίς σας ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἀπεδέχθην ἦτο τοιαύτη ὥστε νὰ μὴ χρησιμεύῃ εἰς οὐδὲν παρὰ πῶς νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἰδία κωμῳδία ἡ ὁποία εἶχε παιχθεῖ εἰς τὰ 1924, καὶ νὰ ἐπαναληφθῇ ἐμοῦ ἐπιστατοῦντος! Καὶ σᾶς ὑπομιμνήσκω τοῦτο: Ἐνθυμεῖσθε τί ἐλάμβανε χώραν τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἡμεῖς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ δημοσιεύσωμεν τοὺς καταλόγους περὶ τῆς προαγωγῆς καὶ ἐπανόδου τῶν ἀποταγμένων ἀξιωματικῶν εἰς τὸ στράτευμα; Διατὶ δὲν ἠδυνάμεθα; Διότι ἀντετάσσοντο οἱ ἔξω τοῦ στρατεύματος εὑρισκόμενοι καὶ ἐθεωρήσατε τὸ ἐξ ἐμὲ ἱκανὸν νὰ διεξαγάγω τὰς διαπραγματεύσεις ἵνα λυθῇ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο ἐνῷ τρία Ὑπουργικὰ Συμβούλια συνεκροτήσαμεν διὰ νὰ δυνηθῶ, ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ἐξουσίας τὴν ὁποίαν εἶχον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ νὰ ἀπομακρύνω ἐκ τῆς διευθύνσεως τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς ἕνα ἀξιωματικὸν καὶ δὲν τὸ κατώρθωσα. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην οὐδὲ ἕνα ἁπλούστατον διοικητικὸν ὑπάλληλον ἠδυνάμην νὰ μεταθέσω ὡς Ὑπουργός. Δὲν δύνασθε λοιπὸν κατόπιν ὅλων αὐτῶν νὰ ἐπικαλῆσθε σοβαρῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι σεῖς προεκαλέσατε καὶ νέον δημοψήφισμα διὰ νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ πραγματικὴ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἐξ αὐτοῦ δύναται νὰ ἐξαχθῇ διὰ σᾶς, εἶναι τοῦτο, εἴχατε μέσα εἰς τὴν ψυχήν σας, τὴν πεποίθησιν, καὶ τοῦτο σᾶς τιμᾷ, ὅτι τὸ δημοψήφισμα ἐκεῖνο δὲν ἦτο τὸ ἐκδηλωτικὸν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, κατὰ τὸν νόμιμον τρόπον.

§31ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αἱ δύο προηγούμεναι ἐκλογαὶ ὅμως ἦσαν νόμιμοι.

§32Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ διαφορὰ λοιπὸν μεταξύ μας εἶναι πολὺ μεγάλη. Ἡμεῖς ἀφοῦ ἱδρύθη τὸ πολίτευμα τοῦτο, καθῆκον ἔχομεν νὰ τὸ σεβασθῶμεν καὶ νὰ μὴ διαταράσσωμεν τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου. Οὐδὲ θὰ ὑπάρξουν ἐκ μέρους ἡμῶν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσουν ποτὲ καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴμεθα δικαιολογημένοι νὰ ἐπιζητήσουν τὴν ἀνατροπὴν τοῦ πολιτεύματος διὰ βιαίων μέσων. Μετὰ τὴν τοιαύτην δὲ στάσιν τὴν ὁποίαν ἐπεδείξατο τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, οὐδεμίαν ἔχουσι σημασίαν ὅσα σεῖς θέλετε νὰ συμπεράνετε ὑποστηρίζοντες ὅτι ἡμεῖς ἀνεγνωρίσαμεν τὸ παρὸν πολίτευμα. Ἐὰν θέλετε νὰ εἶσθε ἐν ἀκριβείᾳ καὶ ἐν πλήρει τάξει ἀπέναντι συναδέλφου σας διὰ πράξεις τὰς ὁποίας ἀπὸ κοινοῦ ἐκάματε μετ’ αὐτοῦ, ὀφείλετε νὰ δηλώσητε τὰ πράγματα ὡς εἶχον καὶ νὰ ἐξαγάγητε ὡς πρέπει ἀληθῆ συμπεράσματα καὶ οὐχὶ ψευδῆ. Διότι ἐὰν ἠθέλατε ἐκ τοιούτων πράξεων τὰς ὁποίας ἀναφέρατε νὰ συναγάγητε συμπεράσματα θὰ εὑρίσκεσθε καὶ σεῖς πρὸ ἑνὸς διλήμματος σήμερον, θὰ εὑρίσκεσθε πρὸ ἑνὸς ἄλλου δημοψηφίσματος εἰς τὸ ὁποῖον καὶ σεῖς συμμετέσχετε καὶ τὸ ὁποῖον ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐνεργήσατε, ἔχετε δικαίωμα νὰ ἀμφισβητῆτε. Μὴ κάμετε λοιπὸν τοιαύτας σκέψεις, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι αἱ σκέψεις αὐταὶ σᾶς φέρουν εἰς ὁδὸν ὀλισθηράν, καὶ θὰ καταστήσητε δύσκολον τὴν ἐξαγωγὴν ἐκ τῆς ἀνωμαλίας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ τόπος αὐτός. Ὅσοι θέλουσι νὰ ἔχωσι τὰς γνώμας των ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας, ἂς τὰς ἔχωσιν ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀμφισβητῆτε τὰ γεγονότα, τὰ γεγονότα ὅτι ἀνωμαλίαι ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἠθελήσατε νὰ ἐγκαταστήσητε τὴν Δημοκρατίαν, οὐδὲ νὰ ὑποστηρίζητε ὅτι κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς αἵτινες ἐγένοντο ἐν συμφωνίᾳ μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ἐξεδηλώθη ἐλευθέρα θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὲρ τοῦ πολιτεύματος, διότι κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας εἶχε παρ’ ὅλων ἡμῶν ἀποφασισθῆ νὰ μὴ θιγῇ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα. Διὰ τοῦτο δέ, αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι ἔδωκαν τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἔδωσαν. Ἀκόμη δὲ καὶ τὸν λόγον ὅτι ὅσοι ἐψήφισαν ὑμᾶς ἐψήφισαν τὴν Δημοκρατίαν, οὐδὲ τοῦτο δύνασθε νὰ διισχυρισθῆτε. (Διαμαρτυρίαι καὶ φωναί). Ἂν ὑπῆρξαν πολῖται, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν ὑμᾶς καὶ συμφώνως μὲ τὰς ἀρχάς σας δὲν σημαίνει τοῦτο ὅτι ἤθελον καὶ τὴν Δημοκρατίαν. Καὶ ἔρχομαι νὰ ἐπικαλεσθῶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο περὶ τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν μίαν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος μόλις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀκόμη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀνεγνώρισεν ὅτι ἐνεφιλοχώρησε μία πρᾶξις κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας τὴν ὁποίαν ἀνεγνώριζε μὲν ὡς δικαιοτάτην —καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι τὴν ἀναγνωρίζω δικαίαν καὶ ὤφειλε νὰ γίνῃ ἀλλὰ ἦτο μία πρᾶξις ἡ ὁποία ἔτεινε νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἄδικον σκοπόν, νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ὑποψηφιότητα τῶν Δημοκρατικῶν κομμάτων. Ἡ πρᾶξις ἐκείνη ἦτο τὸ ἄνοιγμα τῶν θυρίδων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἡ δαπάνη ἀφθόνων χρημάτων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐφόσον ἦτο δίκαιον, ἔπρεπε νὰ γίνῃ μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ἐὰν τοῦτο ἐγένετο μετὰ τὰς ἐκλογὰς δὲν θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὸ σημεῖον ποὺ εὑρισκόμεθα σήμερον μὲ τὸν συμπληρωματικὸν πίνακα. (Διαμαρτυρίαι φωναί). Ἀλλὰ ἔπρεπε τότε νὰ γίνῃ ὁπωσδήποτε ἕνας πίναξ καὶ νὰ δοθῶσιν αἱ σχετικαὶ ἀποζημιώσεις. (Φωναὶ καὶ Διαμαρτυρίαι).

§33Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ πρόσφυγες δὲν ἀγοράζονται.

§34Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἦτο μία πρᾶξις ἡ ὁποία ὠφέλησε τὰ Δημοκρατικὰ κόμματα (Θόρυβος).

§35ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀγοράζονται οἱ πρόσφυγες.

§36Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Εἶπον ὅτι τοιαῦται πράξεις ἀποτελοῦν μίαν τακτικὴν ἡ ὁποία δὲν προάγει τὸν τόπον, τακτικὴ κακή, διότι τὸ νὰ θέλῃ νὰ ἐπωφελῆτε τὰς δυσκόλους περιστάσεις τοῦ λαοῦ δὲν κάμνει ἄλλο τι παρὰ νὰ διαστρέφῃ τὸ δημόσιον φρόνημα ἐπὶ κακῷ τῆς χώρας.

§37Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ λέγετε ὅτι οἱ πρόσφυγες ἠγοράσθησαν (Θόρυβος).

§38Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὀφείλω νὰ δώσω μίαν διασάφησιν. Δὲν ἐπιθυμῶ εἰς τὰ ζητήματα τὰ προσφυγικά, τὰ ὁποῖα συζητοῦνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ ἐπικρατῇ μία προκατάληψις, διότι ἡ προκατάληψις αὐτὴ δὲν εἶναι τὸ κατάλληλον μέσον νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὸν εὐθὺν καὶ ὁμαλὸν δρόμον. Εἶπον τοῦτο, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν ἐκλογῶν διάφοροι ἐκ τῶν προσφύγων ὑποψηφίων ἐσκέπτοντο νὰ μὴ συμπράξουν μὲ τὰ ἄλλα κόμματα ἀλλὰ νὰ καταρτίσουν ἰδίους συνδυασμούς. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον (νέος θόρυβος). Μὴ θορυβῆτε καὶ ἐγὼ σᾶς ἐπαναλαμβάνω, καὶ πιστεύω τοῦτο ἀκραδάντως, ὅτι ἐπὶ σειρὰν ἀκόμη ἐτῶν θὰ ὑπάρχῃ ἀκόμη αὐτὸς ὁ χωρισμὸς τῶν προσφύγων. Θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ παρέλθῃ ἱκανὸς χρόνος ὅσον τοῦτο θὰ διευκολύνῃ ὡρισμένα σημεῖα, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ πλήρης ἕνωσις γηγενῶν καὶ προσφύγων. Δὲν ἀμφισβητῶ ποσῶς ὅτι καὶ σήμερον καὶ αὔριον καὶ ὁποτεδήποτε καὶ ἐὰν σχηματισθῶσιν ἴδιοι συνδυασμοὶ προσφύγων, δὲν θὰ εἶναι οὗτοι συνδυασμοὶ δημοκρατικοὶ καὶ διὰ τοῦτο ἀναμένω τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ παύσωμεν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ προσφύγων, ὅτε πλέον δὲν θὰ σκεπτώμεθα ὅλοι ὅπως σκεπτόμεθα σήμερον. Ἀλλ’ εἶπον τοῦτο· ὅτι τότε ἐγεννήθη ἓν ζήτημα, ὅσον ἀφορᾶ τὰς ἀποζημιώσεις τῶν προσφύγων, καὶ ἐξ αἰτίας τοῦ ζητήματος τούτου ἐσχηματίζοντο ἰδιαίτεροι συνδυασμοὶ πρὸς προστασίαν τῶν συμφερόντων τῶν προσφύγων, τὰ ὁποῖα ἐνόμιζον οἱ πρόσφυγες ὅτι ἠδύναντο νὰ προστατευθῶσιν ἐπαρκῶς, ἐὰν οἱ προσφυγικοὶ συνδυασμοὶ συνέπραττον μετὰ τῶν δημοκρατικῶν ὑποψηφίων (Διαμαρτυρίαι). Τοῦτο εἶπον· ἀλλ’ ἐμεσολάβησεν ἐν τῷ μεταξὺ ἡ πρᾶξις περὶ ἧς ὡμίλησα καὶ ἔπαυσε πλέον ἡ συζήτησις περὶ ἰδίων προσφυγικῶν συνδυασμῶν. Πάντως ὅμως ὅπως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προχθὲς ἀνεγνώρισεν, ἡ λύσις ἡ δοθεῖσα τότε, λύσις δικαία, ἡ ὁποία ἦτο παράβλεψις διότι δὲν εἶχεν γίνει προτήτερα, ἡ λύσις, ἐπαναλαμβάνω αὐτὴ ὠφέλησε τοὺς συνδυασμοὺς τῶν Δημοκρατικῶν κομμάτων. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ τοὺς ὠφελήσῃ, διότι ἐὰν τὰ δημοκρατικὰ κόμματα ἔμενον ἐρημωμένα ἀπὸ ἡμᾶς, ἀπὸ τοὺς ἐντοπίους, θὰ εἶχον παύσει νὰ ὑπάρχουν, θὰ ἦσαν ἐξηφανισμένα (χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος).

§39Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἀνεγνώρισα ὅτι συνέβη πρᾶξις ἄτοπος ἀσκήσασα ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν ἀποτελεσμάτων. Εἶπον ὅτι τὸ συμπληρωματικὸν μητρῷον ἦτο ἤδη παρεσκευασμένον ἀπὸ μακροῦ, ὅτι ἡ ὥρα τῆς διανομῆς τῶν ἀποζημιώσεων δὲν εἶχεν ἐπιστῆ καὶ ὅτι αἱ χορηγηθεῖσαι ἀποζημιώσεις κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἠδύναντο νὰ ἀναβληθῶσιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐνεργοῦσα ὑπὸ τὴν ἰδιότητά της, ὡς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως ἐκλογάς, προέβαινεν εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς πληρωμῆς τῆς ἀποζημιώσεως, θὰ διέπραττε πρᾶξιν, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἦτο πρᾶξις νόμιμος δὲν θὰ ἦτο πρᾶξις φιλική. Θὰ ἦτο πρᾶξις ἐχθρικὴ ἐναντίον ὡρισμένων κομμάτων τῆς Δημοκρατικῆς παρατάξεως. Ἡ περίπτωσις τῆς ἀναβολῆς τῆς χορηγήσεως τῆς ἀποζημιώσεως θὰ ἦτο πρᾶξις μεροληπτικὴ ἐναντίον ὡρισμένων κομμάτων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ζήτημα τῆς χορηγήσεως τῆς πιστώσεως, τὸ ζήτημα ἑπομένως τῆς παρατάξεως τῶν προσφύγων εἰς συνδυασμὸν ἰδικόν σας ἢ εἰς φιλελεύθερον συνδυασμόν, δὲν ἔχει οὐδεμίαν σημασίαν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξεφράσθητε τὴν ἑσπέραν ταύτην διὰ τὸ ζήτημα τοῦ πολιτεύματος. Ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν ἀρετὴν ἔχει ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, ὅτι ἡ προσθήκη εἰς τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον συνδυασμὸν ὡρισμένης κατηγορίας ψηφοφόρων, δὲν μεταβάλλει τὴν γνησίαν τῶν ἐκλογῶν ἔκβασιν, ἡ προσθήκη ὁμάδος τινὸς προσφύγων ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου συνδυασμοῦ δὲν δύναται ἀληθῶς νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὸν ἀντίθετον συνδυασμὸν καὶ νὰ ἐπιφέρῃ ἀποτελέσματα ἄλλα ἐναντίον τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ μετάταξις λοιπόν, τῶν προσφύγων ἀπὸ τῆς μιᾶς δημοκρατικῆς ὁμάδος εἰς τὴν ἑτέραν, δὲν ἔχει σημασίαν, πρῶτον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψηφοφόρων, οἱ ὁποῖοι δέχονται τὴν πολιτείαν ἡμῶν, δὲν ἔχει δεύτερον σημασίαν καὶ ὡς πρὸς τὰς ἰδέας, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς ἀριθμόν τινὰ ἐκλογέων, (Χειροκροτήματα).

§40Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὶς ἐρωτηθεὶς παρ’ ἐμοῦ κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ὡμολόγησεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅτι ἡ πρᾶξις ἐκείνη ἦτο ἐννομωτάτη. Καὶ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω νὰ τονίζω ὅτι ἦτο τοιαύτη, ἀλλὰ ταυτοχρόνως προσέθεσα ὅτι αὕτη, γενομένη κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένοντο ἐνέργειαι ἱδρύσεως Δημοκρατικῶν Φιλελευθέρων συνδυασμῶν τῶν προσφύγων, ὠφέλησε τὸ κόμμα τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. Καὶ τὸ ὠφέλησε κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον, διότι, ἐὰν εὑρίσκετο ἐρημωμένος τῶν προσφύγων, θὰ εὕρισκε πολὺ ὀλίγους γηγενεῖς εἰς τὸ πλευρόν του.

§41Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τί σημασίαν ἔχει αὐτὸ ἀπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ζητήματος τοῦ πολιτεύματος;

§42Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω. (Θόρυβος). Πολὺ λυποῦμαι, Κύριοι Βουλευταί, διότι ὁ δίκαιος ἔπαινος, τὸν ὁποῖον μόλις πρὸ μικροῦ ἔκαμα διὰ τὴν προσοχὴν ὑμῶν, ἐνήργησε τόσον ἀντιθέτως.

§43Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐθίγησαν οἱ πρόσφυγες.

§44Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἔθιξα κανένα. Δὲν εἶπον, Κύριοι, ὅτι εἶχον ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ δημοκρατικοῦ φρονήματος ὅσα ἐγένοντο. Ἐὰν εἶχον θὰ εἶχον ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν. Ἐὰν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εὑρίσκετο ἐν ἀπομονώσει ἀπὸ ἡμᾶς, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ προσελκύσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζομεν ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς προσελκύονται καὶ πηγαίνουν μὲ τὰ ῥεύματα.

§45Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Διατί ὑπελογίσατε τοὺς Τούρκους τῆς Μακεδονίας κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου;

§46Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Λοιπόν, δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον ὡς ἀντικείμενον τὸ πολίτευμα, νὰ συναγάγητε σεῖς συμπεράσματα οἷα θέλετε. Καὶ θὰ προσθέσω ἀκόμη τοῦτο· ὅτι ὁ τότε δικτάτωρ ὑμῶν, ὁ ὁποῖος ἐνήργησε τὰς ἐκλογάς, μὴ λησμονεῖτε ὅτι διεκήρυττε πανταχοῦ ὅτι, ἂν τυχὸν τὸ ἀποτέλεσμα ἤθελε ὑπάρξῃ ἄλλοιον, ἂν ἦτο ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν ἡμῶν, ὑπὲρ τῶν κομμάτων τῶν ὑποστηριζόντων τὴν βασιλευομένην δημοκρατίαν, ὅτι θὰ ἔβγαινε μὲ τὰ τῶν ἄλλων εἰς τὰ κορφοβούνια. Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ ἐπικαλῆσθε σεῖς, νομιμόφρονες πολῖται, τοιαύτας ἐκλογὰς καὶ νὰ θέλετε νὰ συναγάγητε συμπεράσματα. (Θόρυβος καὶ φωναί). Μὴ ἐρεθίζεσθε παρακαλῶ, ὅταν γίνονται συζητήσεις διὰ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα. Ἐπικαλεῖσθε ὅτι παρέχετε ἐλευθερίαν, καὶ ἐν τούτοις ἡ ἐλευθερία φθάνει μέχρι τοῦ νὰ μὴ θέλετε οὔτε νὰ ἀκούσητε.

§47ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τέσσαρας ὥρας ὁμιλεῖτε.

§48Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ἐπεκταθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Θὰ τὸν παρακαλέσω καὶ θὰ τοῦ συστήσω, ὅταν χειρίζεται ὡς Ὑπουργὸς τοιαῦτα ζητήματα, νὰ μὴ ἐπικαλῆται τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν καὶ νὰ συνάγῃ συμπεράσματα οἷα θέλει. Θὰ τοῦ εἴπω ὅτι ὄχι μόνον ὡς βουλευτὴς ἀλλὰ καὶ ὡς ἄτομον δὲν δύναμαι νὰ κάμω ἐπανάστασιν· θέλω νὰ γίνω δικηγόρος θὰ ὀμόσω ἐνώπιον τοῦ πολιτεύματος τὸ ὁποῖον ὑφίσταται ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις τὰς ὁποίας ἐγὼ πιστεύω. Καὶ θὰ μοῦ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Θέλεις νὰ εἶσαι δικηγόρος; θὰ ὁρκισθῇς. Ἔτσι θέλω νὰ εἶμαι καὶ πολιτευόμενος τί νὰ κάμω; Θὰ ὁρκισθῶ ἀλλὰ τὸ νὰ θέλετε σεῖς πολιτικὸς καὶ ἀρχηγὸς κόμματος νὰ συναγάγητε συμπεράσματα τοιαῦτα, εἶναι λυπηρὸν διὰ τὸν τόπον αὐτόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βοζίκης.

§50ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν κ. Πρόεδρε.

§51ΦΩΝΑΙ. Αὔριον.

§52ΕΤΕΡΟΙ. Τὴν Δευτέραν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ τὴν 10½. (Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις ὥρα 11 καὶ 25′ μ. μ.)

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον.

§55Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Διεπιστώθη κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην συμφωνία ἄγνωστος εἰς ἐμὲ μέχρι τοῦδε, συμφωνία συναφθεῖσα μεταξὺ τῶν ἀποτελεσάντων τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ μὴ ἀχθῇ εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ Πολιτειακὸν ζήτημα. Ἠγνόουν τὴν συμφωνίαν αὐτήν, διότι ἐγὼ εἶχον ἀντιταχθῇ εἰς τὸν σχηματισμὸν Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ ἀγνοῶ τὰ ἰδιαίτερα. Ἠκολούθησα ἐν ἀγνοίᾳ τῶν συμφωνιῶν τούτων τὴν αὐτὴν τακτικὴν ἐξ ἰδίων μου σκέψεων. Σύμπτωσις. Κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην μονονουχὶ ἤχθη πρὸς συζήτησιν ἡ οὐσία τοῦ θέματος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ παράβασιν τῶν μεταξὺ τῶν ἄλλων συμφωνιῶν καὶ κατὰ παράβασιν διαπραχθεῖσαν ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν συναψάντων τὴν συμφωνίαν. Δὲν θὰ συντελέσω εἰς τὸ νὰ ἐπεκταθῇ ἡ περὶ τοῦ θέματος τούτου συζήτησις διότι δὲν θὰ εἶμαι συνεπὴς πρὸς τὰς σκέψεις, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐπέβαλλον μέχρι τοῦδε νὰ μὴ ἀγάγω ἐγὼ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν μοὶ εἶναι καὶ δυνατὸν νὰ μὴ εἴπω δύο λέξεις καθοριζούσας τὴν ἰδικήν μου καὶ τὴν τῶν φίλων μου θέσιν. Σέβομαι, κύριοι, τὰς πεποιθήσεις τῶν δημοκρατικῶν καὶ εἶναι εὔλογος ἡ ἀξίωσίς μου νὰ σέβωνται καὶ ἐκεῖνοι τὰς ἰδικάς μου πεποιθήσεις καί, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι τηρεῖται ὁ κανὼν αὐτός, παρακαλῶ νὰ ἀφεθῶ ἐλεύθερος νὰ διατυπώσω ἐν ἐλαχίσταις λέξεσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου πεποιθήσεις μου καὶ νὰ τερματίσω τὸ κεφάλαιον τοῦτο τῆς ἀγορεύσεώς μου. Ἔχομεν κύριοι τὴν πεποίθησιν ὅτι μόνον διὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς Βασιλείας δύναται νὰ προκόψῃ τὸ Κράτος (χειροκροτήματα). Παρακαλῶ καὶ τοὺς ἰδικούς μου φίλους καὶ τὴν παράταξιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουν, νὰ ἀποφύγωσι τὰς ἐπιδοκιμασίας, διότι αὗται προκαλοῦν συζητήσεις, δὲν θέλω δὲ νὰ φθάσωμεν εἰς οὐσιαστικὰς καὶ λεπτομερεῖς συζητήσεις. Ἔχομεν ταύτην τὴν πεποίθησιν. Ἔχομεν ἀκόμη ἡμεῖς τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Βασιλεία ἐξεδιώχθη διὰ τῆς βίας, ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν ἤθελε τὴν μεταβολήν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πεποιθήσεων τούτων κανονίζομεν τὴν πορείαν ἡμῶν. Δὲν θεωρῶ βάσιμον τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔδωκε τὸν ὅρκον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δημοκρατίας καὶ συνεπῶς ἀνεγνώρισε τὴν Δημοκρατίαν. Τὸ αὐτὸ ἐπιχείρημα θὰ ἠδύνατο κύριοι νὰ τὸ φέρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ δι’ ὅλους τοὺς βουλευτὰς καὶ δι’ ἐμὲ ἀκόμη, ὅτι ἐδέχθημεν νὰ δοκιμασθῶμεν εἰς τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα διὰ νὰ ἀσκήσωμεν τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ καὶ ἀκόμη ὅτι ἐδέχθημεν νὰ γίνωμεν βουλευταὶ τοῦ Δημοκρατικοῦ καθεστῶτος. Δὲν δίδω δὲ σημασίαν εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο διότι εἶναι γνωσταὶ αἱ προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐδέχθησαν νὰ γίνωσιν ὑπουργοί, ὅσοι ἔγιναν Ὑπουργοί, ὡς εἶναι γνωστὸν καὶ διαδηλοῦται καθ’ ἑκάστην ἐντεῦθεν, ὅτι τηροῦμεν ἀκεραίας τὰς πεποιθήσεις ἡμῶν ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος. Δὲν συζητοῦμεν δὲ περὶ αὐτοῦ καὶ διότι γνωρίζομεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ ἐπιχειρημάτων οἱωνδήποτε ἐντεῦθεν ἀπαγγελλομένων, οὐδὲ οἱ Δημοκρατικοὶ νὰ πεισθῶσιν, ὅτι εἶναι καλὴ ἡ Βασιλεία, οὐδὲ ἡμεῖς νὰ πεισθῶμεν ὅτι εἶναι καλὴ ἡ Δημοκρατία. Νομίζω, ὅτι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο θὰ πρέπει νὰ τερματίσω τὰς δηλώσεις, μὲ μόνην τὴν ἐξήγησιν τῆς δηλώσεως τὴν ὁποίαν ἐποιησάμην κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ὁρκωμοσίας μου ὡς βουλευτοῦ, δηλώσεως ἐχούσης σχέσιν μὲ τὰ τότε ἐξαγγελθέντα δόγματα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Ἡ δήλωσίς μου κατὰ τὴν ὁρκωμοσίαν ἦτο, ὅτι ὅταν θὰ ἔχω τὴν δύναμιν, θὰ ἐφαρμόσω τὰς ἰδέας μου καὶ θὰ ἀνατρέψω τὴν Δημοκρατίαν καὶ ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ ἔχω τὴν δύναμιν θὰ ἡσυχάζω. Καὶ μετὰ τοῦτο, κύριοι, εἰσέρχομαι εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ συζήτησις τῆς χθὲς κατηγορήθη ὅτι παρεξέκλινεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν ἔχω τὴν γνώμην ὅτι παρεβίασε τὴν τάξιν τῶν συζητήσεων ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἐπεκταθεὶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν ἦτο δυνατὸν συζητῶν ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰς ὁποίας περιέχεται καὶ ἡ δήλωσις περὶ τῶν ἔργων τῆς συγκοινωνίας, δὲν ἦτο δυνατὸν συζητῶν περὶ τῶν λόγων τῆς παραιτήσεως αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ ἐγγράφῳ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀνεγράφοντο ὡς λόγοι γεννηθέντες ἐκ τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ ταῦτα νὰ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας. Δὲν ἦτο δυνατὸν ἄλλως καὶ ἐκ λόγων ἁβρότητος πρὸς τὴν Βουλήν, διότι ὑπῆρξεν Ὑπουργὸς ἀπολαμβάνων πλήρως τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς ἐπὶ 15 μῆνας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους παρῄτησε τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ τοῦ ἐνεπιστεύθη. Ἦτο φυσικὸν μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ζητήματος ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ Θεσ)νίκης νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἐκ πολλῶν λόγων νὰ σιωπήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας καὶ κανονικῶς νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐπελήφθη χθὲς τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Ἀλλὰ ταῦτα διὰ τοὺς δύο, τὸν κ. ἤδη ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν καὶ τὸν κ. πρώην ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργόν. Δι’ ἡμᾶς, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικρίνωμεν τὴν παραίτησιν τοῦ κ. τέως ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, ἐφ’ ὅσον ἄλλωστε πρόκειται περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ὡς προανηγγέλθη, θὰ εἰσαχθῇ πρὸς αὐτοτελῆ συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν, δι’ ἡμᾶς εἶνε ἴσως μὴ ἐπιτετραμμένον νὰ εἰσέλθωμεν εἰς λεπτομερείας ἀπὸ σήμερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ δὲν ἀπομένει εἰμὴ μία μόνον ἄποψις ἀμέσως σχετιζομένη μὲ τὴν ἀνταπάντησιν ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῆς κυβερνήσεως ἡ ἄποψις, ὅτι ἐν τῷ τοσούτῳ ἁπλῷ καὶ προκεκανονισμένῳ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ζητήματι τῆς ὁδοποιΐας, ἡ κυβέρνησις τοῦ εὐρέως συνασπισμοῦ ἐδείχθη ἀνίκανος νὰ δώσῃ τὴν συμφέρουσαν εἰς τὸν τόπον λύσιν. Καὶ τὸ ζήτημα, ἄν καλῶς ἢ κακῶς εἰσάγεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰς αὐτοτελῆ συζήτησιν τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας καὶ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ παραμερισθῇ διὰ νὰ ἐξετασθῇ κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν θὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ Βουλή. Γενικώτερον ἐπὶ τῶν Κυβερνητικῶν δηλώσεων ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι δι’ ἡμᾶς δὲν ὑπάρχει κατ’ οὐσίαν νέα Κυβέρνησις. Τυπικῶς μόνον ἐμφανίζεται ἡ Κυβέρνησις ὡς νέα, πράγματι ὅμως εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις τοῦ εὐρέως συνασπισμοῦ μεῖον ἑνὸς κόμματος, μεταβεβλημένη ἐλάχιστα κατὰ τὰ πρόσωπα ἀλλ’ ἀμετάβλητος καὶ ἀπαράλλακτος ἐν ὅλῳ εἰς τὰς πολιτικὰς ἀντιλήψεις καὶ τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα. Δὲν εἶναι δὲ ἰδική μου ἡ γνώμη περὶ τῆς Κυβερνήσεως σαφῶς περιληφθεῖσα εἰς τὰς γενομένας χθὲς δηλώσεις ἀλλὰ καὶ γνώμη αὐτοῦ ἀκόμη τοῦ κ. τέως ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, ἐγκρίναντος χθὲς δι’ ἀρκετὰ μακρᾶς ἀγορεύσεως τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡμεῖς δὲν εὑρισκόμεθα ἢ πρὸ τῆς τοιαύτης Κυβερνήσεως εἰς τὴν αὐτὴν παράταξιν ἀνηκούσης δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς καταλληλότητος τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς παρατάξεως ἐκείνης ἀποτελοῦσι τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην Κυβέρνησιν, καὶ δὲν ἔχομεν ἀκόμη λόγον νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν μερῶν τῶν δηλώσεων, ὅσαι ἀποτελοῦσιν ἁπλῆν ἐπανάληψιν τῶν δηλώσεων τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως τοῦ εὐρέως συνασπισμοῦ. Καὶ δὲν ἔχομεν νὰ ἀπασχολήσωμεν τὴν Βουλὴν ἢ μόνον ἐπὶ ἐκείνων τῶν δηλώσεων, ὅσαι ἐμφανίζονται ὑπὸ ὅλως νέον τύπον, καὶ τοῦτο διότι πᾶσαι αὐταὶ αἱ δηλώσεις τείνουσι νὰ καλύψωσιν εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ εὐρέως συνασπισμοῦ, εὐθύνας δηλαδὴ αὐτῆς ταύτης τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως προκυπτούσας ἐκ τῆς οἰκτρᾶς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ χώρα καὶ ἐκ τῆς κακοδιοικήσεως τὴν ὁποίαν αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις ἐδημιούργησε, καταστάσεως τὴν ὁποίαν αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις κατηγορεῖ διὰ τῶν δηλώσεών της ὡς κακῶς ἔχουσαν καὶ τὴν ὁποίαν ὑπόσχεται νὰ διορθώσῃ, θέλουσα οὕτω νὰ πείσῃ ὅτι δὲν φέρει αὕτη εὐθύνην διὰ τὴν δημιουργίαν τῆς κακῆς ταύτης καταστάσεως ὡς νὰ ὑπῆρξεν ἄλλη Κυβέρνησις ἡ ὁποία τὴν ἐδημιούργησεν, ὡς νὰ ἐδημιουργήθη ἡ κατάστασις ἀφ’ ἑαυτῆς. Μία ἐκ τῶν νέων δηλώσεων τούτων εἶναι ἡ δήλωσις ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει λάβει μέτρα εὐεργετικὰ διὰ τὸν φορολογούμενον λαόν, θέλει κανονίσει διὰ νέας μεθόδου τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων παρέχουσα διαφόρους διευκολύνσεις εἰς τοὺς φορολογουμένους. Γνωρίζει ἡ Βουλὴ τὸ ζήτημα. Λαμβάνει ἡ Βουλὴ καθ’ ἑκάστην κατὰ σωρείαν τηλεγραφήματα μὲ διαμαρτυρίας τῶν κατοίκων διαφόρων μερῶν τῆς Ἑλλάδος κατὰ τῶν φορολογικῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ διαμαρτυρίας κατὰ τῶν μεθόδων τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων, ἀλλὰ διαμαρτυρίας κατὰ τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων καὶ τοῦ ποσοῦ τῶν φόρων, διότι ἡ Κυβέρνησις θελήσασα νὰ ἀγνοῇ ἢ μὴ δυνηθεῖσα νὰ γνωρίσῃ ἐπακριβῶς τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπεσώρευσεν εἰς τὴν ράχιν αὐτοῦ ὅσους φόρους ἠδυνήθη νὰ ἐπισωρεύσῃ. Καὶ ἀνίκανος καὶ διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν παλαιῶν φόρων κατώρθωσε νὰ ἀθροισθῶσιν ἐν τῷ αὐτῷ παλαιοὶ καὶ νέοι φόροι καὶ νὰ καταστῇ ἡ ὑπὸ τῶν φορολογουμένων ἐκπλήρωσις τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῶν ἀδύνατος. Ὑπαιτία τῆς καταστάσεως αὐτῆς εἶναι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἀκαταλληλότης τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν πιστὴν ἐφαρμογὴν, τὴν ἀποτελεσματικὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων περὶ φορολογίας. Ἀναγκάζεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις νὰ δηλώσῃ ὅτι σκοπεύει νὰ τροποποιήσῃ τὰς μεθόδους εἰσπράξεως τῶν φόρων. Προτίθεται τάχα νὰ ἐλαφρύνῃ τοὺς φορολογουμένους ἢ προτίθεται νὰ ἐξασφαλίσῃ μεγαλειτέραν εἴσπραξιν, διότι βλέπει τὰς προβλέψεις της ματαιουμένας καὶ δὲν πρόκειται ἢ μόνον περὶ αὐξήσεως τῶν εἰσπράξεων, δηλαδὴ περὶ αὐξήσεως τῆς φορολογίας; Ἀλλ’ ἂν δὲν εἶναι τοῦτο, πάντως θὰ εἶναι ἡ ἀνάγκη νὰ προληφθῇ ἡ ἀπειλουμένη διατάραξις τῆς δημοσίας τάξεως, ἡ ἀπειλουμένη οὐχὶ ἐκ τῶν διαμαρτυριῶν, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἠθέλησε ποτὲ νὰ δώσῃ προσοχήν, ἀλλ’ ἐκ τῶν συλλαλητηρίων, τῶν ἐμφανισθέντων ὑπὸ διαφόρους τύπους ἐνόπλων συλλαλητηρίων. Αὐτὸ εἶναι τὸ μέρος τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως τῶν σχετικῶν μὲ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων ὅπερ βαρύνει αὐτὴν ταύτην τὴν Κυβέρνησιν, τὴν δημιουργήσασαν διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας τὴν ἔκρυθμον κατάστασιν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν, ὅτι λαμβάνει μέτρα καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Πρώτην φορὰν ἀκούονται εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων δηλώσεις σχετικαὶ μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ὑφ’ ὃν τύπον ἀνεγνώσθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διότι πρώτην φορὰν ἔφθασεν ἡ πολιτεία εἰς τοιαύτην ἀβελτηρίαν, ὥστε νὰ προκληθῶσι διαμαρτυρίαι καὶ ἀπειλαὶ καὶ νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην δήλωσιν. Ἡ κατάστασις τῶν τελευταίων ἐτῶν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου, ὁ ἐξευτελισμὸς τοῦ νομίσματος, ἡ αὔξησις τῶν βιωτικῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἡ μὴ πιστὴ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν τύχην τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἠνάγκασε τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ἵνα συσσωματωθῶσι καὶ ὑποβάλωσιν ἀπὸ κοινοῦ τὰς παρακλήσεις των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν θεραπείαν τῆς καταστάσεώς των. Ἐνθυμεῖσθε πρὸ πόσων μηνῶν, πρὸ ἔτους καὶ πλέον ἐνεφανίσθησαν τὰ αἰτήματα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέστερξε νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὰς παρακλήσεις τῶν ὑπαλλήλων, ἀπέστερξε δὲ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἠνάγκασε τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους στενάζοντας ὑπὸ τὸ Κράτος τῶν διοικητικῶν ἀδικιῶν καὶ τῶν βιωτικῶν ἀναγκῶν νὰ διατυπώσωσι τὰς τέως παρακλήσεις αὐτῶν ὡς ἀξιώσεις. Καὶ εἰς τὰς ἀξιώσεις αὐτὰς ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπεχείρησε νὰ ἀπαντήσῃ μελετῶσα τὰ ζητήματα καὶ δίδουσα τὸ δίκαιον, ἂν εὕρισκεν ὅτι ἔχουν εἴτε ἐν ὅλῳ, εἴτε ἐν μέρει δίκαιον οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι. Παρημέλησε πᾶσαν τοιαύτην ἐξέτασιν καὶ ἐνεθυμήθη τὰς περὶ πειθαρχίας διατάξεις τῶν κειμένων νόμων, τὰς εὗρε μάλιστα ἀνεπαρκεῖς. Ὤθησε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους εἰς τὰς σκέψεις περὶ ἀμύνης δι’ ἀπεργίας. Τοὺς ὤθησε καὶ εἰς ἀπόφασιν. Καὶ πάλιν ἡ Κυβέρνησις ἐνεθυμήθη τοὺς νόμους περὶ πειθαρχίας τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Καὶ ἐδήλωσε τάχα ὅτι θὰ σπεύσῃ νὰ ἄρῃ τὰ αἴτια τῶν διαμαρτυριῶν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς θὰ σπεύσῃ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν καθιστώντων δύσκολον ἢ τιμωρούντων τὴν ἀπεργίαν νόμων. Ὤθησε διὰ τῆς στάσεώς της ἡ Κυβέρνησις τοὺς ὑπαλλήλους εἰς σκέψεις περὶ ἀπεργίας. Ἀλλὰ ἀπεργία δημοσίων ὑπαλλήλων σημαίνει παράλυσιν λειτουργιῶν παντὸς κλάδου τῆς κρατικῆς μηχανῆς. Σημαίνει παράλυσιν ὅλων τῶν κλάδων τῆς διοικήσεως. Σημαίνει παράλυσιν, τῆς ὁποίας τὰ ἀποτελέσματα ἀσφαλῶς δύναταί τις εἰπεῖν ὅτι θὰ εἶναι ἀνυπολογίστως κακὰ καὶ ἐπιβλαβῆ διὰ τὸ Κράτος. Καὶ ἐπακολουθεῖ τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικόν. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν δὲν εἶναι νέον, ὅτι ἠκούσαμεν ἐπ’ αὐτοῦ τῶν δηλώσεων τῶν Κυβερνήσεων ἀπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς καὶ ἐντεῦθεν. Ἠκούσαμεν καὶ κυβερνητικῶν δηλώσεων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὥστε κυρίως δὲν πρόκειται περὶ νέων δηλώσεων. Ἀλλὰ τίς ἡ ἀνάγκη νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ δηλώσεις αὗται; Ἐξ ἰδίας τάχα θελήσεως καὶ σκέψεως ἡ Κυβέρνησις ἢ ἐξαναγκαζομένη ἄλλοθεν προέβη εἰς τὰς δηλώσεις ταύτας; Οἱ ἀξιότιμοι βουλευταί, οἱ εἰδικῶς ἐκ τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν ἐκλεγέντες, οἱ ἐγγύτερον πρὸς τὰ πράγματα, οἱ αἰσθανόμενοι πλειότερον ἡμῶν τῶν ἄλλων τὸν πόνον καὶ τὰς ἀνάγκας τῶν πτωχῶν προσφύγων, βλέποντες πλειότερον ἡμῶν τῶν ἄλλων τὰ λαμβανόμενα μέτρα καὶ καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν λαμβανομένων μέτρων ἐπείσθησαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις μέχρι σήμερον ἐπετέλεσε πολὺ ὀλιγώτερα τῶν ὅσων ἐπηγγέλθη καὶ πολὺ ὀλιγώτερα τῶν ὅσων ἔπρεπε καὶ ἠδύνατο νὰ πράξῃ. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει κατ’ ἐμὲ ἡ διαμαρτυρία τῶν προσφύγων βουλευτῶν καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα εὐχαριστημένοι ἡμεῖς οἱ παλαιότεροι ὅτι οἱ πρόσφυγες βουλευταὶ ἔχουν πλήρη τὴν συναίσθησιν τῶν ὑποχρεώσεών των ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον εἰδικώτερον ἐκπροσωποῦν καὶ ἠνδρώθησαν ἐπ’ ἀρκετὸν ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἐπιβάλουν τὰς ἰδίας των ἀξιώσεις. Καὶ ὑποστηρίζω ὅτι οὐχὶ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς ὅσας προέβη σχετικὰς μὲ τὸ ζήτημα δηλώσεις, ἀλλ’ ἀναγκασθεῖσα προέβη, καὶ ἕνεκα τῶν λόγων τούτων ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ μὴ εἶμαι πολὺ αἰσιόδοξος διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῶν διὰ τῶν δηλώσεων παρασχεθεισῶν ὑποσχέσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἔρχεται μετὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, νομίζω, τὸ ζήτημα τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἀδικημάτων τῆς δικτατορίας καὶ βλέπω μετ’ ἐκπλήξεώς τινος ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει τώρα ἀργὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπισπεύσεως τῶν ἀδικημάτων τούτων. Πῶς; Μετὰ 15 μῆνας ἀφ’ ἧς ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις, διότι ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ἐξηκολούθουν αἱ ἰδέαι τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως νὰ ἰσχύουν μετὰ 15 μῆνας καὶ μετὰ 1½ ἔτος ἀπὸ τῆς προφυλακίσεως τοῦ Δικτάτορος αἰσθάνεσθε εἰλικρινῶς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπισπεύσεως τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἀδικημάτων καὶ μέχρι τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης πρὸ πέντε μηνῶν ὑποβολῆς τοῦ σχετικοῦ νόμου ἐπὶ 9 προηγουμένους μῆνας, δὲν ᾐσθάνεσθε τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπισπεύσεως τῆς ἐκδικάσεως; Διότι οὐδὲν μέτρον πρὸς ἐπίσπευσιν τῆς ἐκδικάσεως αὐτῆς ἐλάβετε. Πιστεύετε τάχα ἀληθῶς ὅτι πρέπει νὰ ἐπισπευθῇ ἡ ἐκδίκασις τῶν ἀδικημάτων τούτων; Ἐὰν ἀληθῶς πιστεύετε τοῦτο δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι κάκιστα ποιοῦντες δὲν ἐφαρμόζετε τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας πιστεύετε. Διότι δὲν ἠξεύρω μέχρι σήμερον διὰ ποίους λόγους δὲν ἐπεραιώθησαν...

§56Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἀφορᾶ τὴν Κυβέρνησιν.

§57Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Γνωρίζω ἐγώ, ἐὰν ἀφορᾶ τὴν Κυβέρνησιν. Σεῖς ἐζητήσατε τὴν μεταφορὰν τοῦ Παγκάλου καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν τὴν ἐξετέλεσεν, ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία βιάζεται νὰ περαιώσῃ τὴν ἐκδίκασιν. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς ἐπιτροπῆς ἐγώ. Ἐκτιμῶ τὴν Ἐπιτροπήν. Ἐκτιμῶ τὴν δραστηριότητά της καὶ ἀναγνωρίζω ὅτι ἔφθασεν εἰς ἓν συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἔφθανεν οἱαδήποτε ἄλλη.

§58Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικ.). Ἡ Κυβέρνησις ὅταν ἔλαβε τὰ ἔγγραφα τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ τῶν ὁποίων ἐζητεῖτο ἡ μεταφορὰ τοῦ Παγκάλου ἔσπευσε καὶ διέταξε τὴν μεταφοράν.

§59Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Μετὰ τὴν ἐξέγερσιν ἐν Κρήτῃ.

§60Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀφοῦ ἐκοιμήθη ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ πλέον· Καὶ κατόπιν τούτου, κύριοι, ἐπέρχεται καὶ ἡ δήλωσις περὶ τῆς διατηρήσεως τῆς δημοσίας τάξεως: Εἶναι λοιπὸν διασαλευμένη ἡ δημοσία τάξις ἐν Ἑλλάδι; ὑπάρχει κίνδυνος σοβαρᾶς διασαλεύσεως; Παρεσχέθησαν ἀφορμαὶ ὅτι ἤρξατο ἡ διασάλευσις; Ὀρθῶς ἡ Κυβέρνησις, συμφώνως πρὸς τὰς πεποιθήσεις της, προέβη εἰς τὰς σχετικὰς δηλώσεις της. Διότι τὴν ἀντιλαμβάνεται τὴν διασάλευσιν, τὴν βλέπει ἐπερχομένην ραγδαίως καὶ κρίνει ἀναγκαῖον νὰ λάβῃ καὶ αὐτὴ μέτρα καὶ κρίνει ἀναγκαῖον νὰ προβῇ εἰς δηλώσεις δυναμένας νὰ καθησυχάσουν τὴν φιλήσυχον κοινὴν γνώμην. Ὀρθῶς πράττει. Ἀλλὰ θὰ ἔπραττεν ὀρθότερον, ἐὰν ἐφρόντιζε νὰ ἄρῃ ἀπὸ τοῦ μέσου ὅλα τὰ αἴτια ὅσα συντελοῦν εἰς τὴν τοιαύτην διατάραξιν, αἴτια φορολογικά, αἴτια διοικητικά, αἴτια ἄλλα πάσης φύσεως καὶ αἴτια τὰ ὁποῖα συντελοῦν ὄχι μόνον εἰς τὴν διασάλευσιν τῆς δημοσίας τάξεως, ἀλλὰ καὶ εἰς μείωσιν τοῦ κύρους τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ εἰς μείωσιν τοῦ κρατικοῦ γοήτρου εἰς μερικὰ διαμερίσματα τῆς χώρας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τῶν πρὸς τοὺς δημοσιογράφους ἅμα τῇ ἀναλήψει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δηλώσεών του ἐρωτηθεὶς ἀπήντησεν ἐπισήμως: «Βεβαίως πρῶτον μου καθῆκον—εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν—εἶναι νὰ φροντίσω διὰ τὴν παγίωσιν τῆς δημοσίας τάξεως—δὲν ὁμιλεῖ κανεὶς περὶ παγιώσεως τῆς δημοσίας τάξεως ὅταν αὕτη εἶναι παγιωμένη καὶ δὲν ἔχει διαταραχθῆ—καὶ διὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ κύρους τοῦ νόμου». Ἀλλ’ οὐδεὶς ὁμιλεῖ περὶ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ κύρους τοῦ νόμου ὅταν κρατῇ ἐν ὑποταγῇ ὅ,τι ὁ νόμος ἐπιβάλλεται «καὶ ἀκόμη προσθέτει ὁ κ. Ὑπουργός, διὰ τὴν διατήρησιν τοῦ Κρατικοῦ γοήτρου εἴς τινα διαμερίσματα τῆς χώρας». Τὸ κρατικὸν γόητρον λοιπὸν διεσαλεύθη; Ἐὰν δὲν τὸ ἐθεώρει διασαλευόμενον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν βεβαίως δὲν θὰ προέβαινεν εἰς τὰς τοιαύτας δηλώσεις. Ἀλλὰ ἐσημείωσα ἐγὼ τὰς δηλώσεις του διότι αὗται καὶ μόναι δίδουν πλήρη τὴν εἰκόνα τῆς καταστάσεως ὡς τὴν ἐδημιούργησεν ἡ Κυβέρνησις καὶ καθιστῶσι περιττὴν πᾶσαν περαιτέρω περὶ τῆς καταστάσεως περιγραφὴν καὶ ἀνάπτυξιν. Ἀλλὰ περὶ ἑνὸς σημείου ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀνέμενον δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, σημείου σχετικὸν μὲ τὴν κατάστασιν τῆς δημοσίας τάξεως, σημείου ἐκ τοῦ ὁποίου κινδυνεύει αὐτὴ τοῦ Κράτους ἡ ὕπαρξις περὶ τοῦ σημείου τούτου οὐδένα ἐποιήσατο λόγον τὸ ἔγγραφον τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Πρόκειται περὶ τοῦ κομμουνισμοῦ. Δὲν θὰ συζητήσω περὶ τοῦ κομμουνισμοῦ κατ’ οὐσίαν καὶ λεπτομερῶς, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὡς διεξάγεται ἡ προπαγάνδα ἡ κομμουνιστικὴ ἐν Ἑλλάδι εἶναι προπαγάνδα ἐπικίνδυνος εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λάβῃ περὶ ταύτης μέτρα. Δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἰσχυρίζεται ὅτι δὲν βλέπει τὸν κίνδυνον, ἀφοῦ ὁ κίνδυνος κεῖται ἐν αὐτῇ τῇ ἐξαπλώσει τῆς προπαγάνδας. Σημαίνει δὲ ὅταν λέγει ἡ Κυβέρνησις ὅτι «δὲν βλέπω τὸν κίνδυνον» ὅτι δὲν θέλει νὰ τὸν βλέπῃ, διότι εἶναι τὸ πρᾶγμα τόσον ἁπλοῦν ὥστε μόνον ὁ μὴ θέλων δὲν τὸ βλέπει. Δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὴν νὰ ἀδιαφορῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἔχομεν, κύριοι, Κράτος διὰ τὴν ἵδρυσιν καὶ τὴν διατήρησιν τοῦ ὁποίου ἐχύθησαν καὶ χύνονται ποταμοὶ αἱμάτων, καὶ εἰς τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κράτους αὐτοῦ ἔχομεν ἀφιερώσει ὅλα μας τὰ ἱερά, καὶ τὸ Κράτος αὐτὸ ζητοῦν νὰ μᾶς τὸ καταλύσουν. Εἶναι ἀκίνδυνον, λέγετε, ἀλλὰ ζητοῦν νὰ μᾶς τὸ καταλύσουν καὶ νὰ τὸ προσαρτήσουν εἰς τὴν σοβιετικὴν δημοκρατίαν. Ἔχομεν θρησκείαν τὴν ἀληθεστέραν τῶν θρησκειῶν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐβασίσαμεν ὅλα τὰ πατριωτικὰ αἰσθήματά μας, διὰ τῆς ὁποίας ἐσώθη κατὰ τοὺς μακροὺς αἰῶνας τῆς δουλείας ὁ Ἑλληνικὸς πολιτισμὸς καὶ τὴν θρησκείαν ταύτην ὁ κομμουνισμὸς τὴν χαρακτηρίζει ὡς δηλητήριον διὰ τὸν λαὸν καὶ ζητεῖ νὰ τὴν καταργήσῃ. Καὶ ἀφίνομεν τὸν κομμουνισμὸν ἐλεύθερον νὰ ἐνεργῇ κατὰ τῆς θρησκείας μας. Ἔχομεν τὴν Ἑλληνικὴν οἰκογένειαν ἡ ὁποία διετήρησε τὰς ἀρετὰς καὶ τὴν τιμὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ τὴν οἰκογένειαν ὁ κομμουνισμὸς τὴν διαλύει καὶ ἡμεῖς τὸν θεωροῦμεν ἀκίνδυνον. Ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν τῆς ἰδιοκτησίας ἐπὶ τῆς ὁποίας νομίζομεν ὅτι στηρίζεται ἡ πρόοδος καὶ ἡ εὐημερία τοῦ λαοῦ, καὶ ὁ κομμουνισμὸς ζητεῖ τὴν ἀνατροπὴν τῶν περὶ ἰδιοκτησίας θεσμῶν, ἡμεῖς δὲν εὑρίσκομεν ὅτι τίποτε τὸ ἐπικίνδυνον δὲν τεκταίνεται καθ’ ὅλων αὐτῶν τῶν ἑλληνικῶν ἱερῶν. Καὶ ἐνῷ γεννῶνται τόσα ζητήματα, καὶ ἐνῷ κατ’ ἐπανάληψιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰσήχθη τὸ κομμουνιστικὸν ζήτημα καὶ ἐνῷ χθὲς ἀκόμη ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς διὰ νὰ ἀποδώσῃ κατηγορίαν κατὰ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὡμίλησε περὶ τῶν κομμουνιστικῶν ἐκείνου ἀντιλήψεων, δηλαδὴ περὶ ἀντιλήψεων, αἱ ὁποῖαι ἐὰν ἠλήθευον θὰ ἦσαν καταδικαστέαι, ἐνῶ, δηλαδή, ἀναγνωρίζει, ὅτι εἶναι κακὸν μέγα διὰ τὴν Ἑλλάδα ὁ κομμουνισμός, ἐν τούτοις οὐδένα λόγον καὶ οὐδεμίαν δήλωσιν περί μέτρων κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ εἴδομεν εἰς τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, κύριοι, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ θεωρῶ τὴν Κυβέρνησιν ἀνίκανον διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὴν κατάστασιν, ἀλλὰ καὶ πέραν τούτου, μόνον ἱκανὴν διὰ νὰ χειροτερεύσῃ τὴν κατάστασιν. Ὑπὸ τοιαύτας ἀντιλήψεις, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατόν νὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ὡς τὴν ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις (χειροκροτήματα).

§61Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὅταν πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους, Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἠρνήθην ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς αὐτήν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι προγραμματικῶς τότε ὑπεσχέθη τὴν λύσιν δευτερευόντων ζητημάτων, παραμελήσασα τὸ κύριον ζήτημα ἐκ τοῦ ὁποίου προέρχεται πᾶσα ἡ ζημία τῆς Ἑλλάδος, τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, οὐδέποτε ἐπίστευον ὅτι τόσον ταχέως θὰ ἀπεδεικνύετο, ὅτι εὑρισκόμην ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Δὲν ἔχει νὰ παρατηρήσῃ τις διὰ νὰ πεισθῇ περὶ τούτου εἰμὴ μόνον τὰς διεξαγομένας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συζητήσεις, δὲν ἔχει νὰ παρατηρήσῃ τις εἰμὴ τὴν τελευταίαν συζήτησιν τὴν λαβοῦσαν χώραν πρὸ ὀλίγων ὡρῶν, διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι βαθύτατον ὑπάρχει τὸ χάσμα εἰς τὰς πολιτικὰς ἀντιλήψεις τῶν δύο μεγάλων μερίδων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ τὸ δυστύχημα εἶναι, ὅτι ἄνευ τῆς ἐναρμονήσεως τῶν ἀντιλήψεων αὐτῶν, ἐν προσεχῆ μέλλοντι, εἶναι ἀσφαλές, ὅτι ὁ Κοινοβουλευτισμὸς βαδίζει ἐκ δευτέρου πρὸς τελείαν καταστροφήν. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, Κύριοι Βουλευταί, ἀνεπτύχθησαν αἱ ἀπόψεις τῶν δύο μεγάλων παρατάξεων ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος. Ἔχω νὰ ἐπαναλάβω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πάντοτε ἐδήλωσα. Ἀποκρούω κατηγορηματικῶς τὴν λύσιν τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος διὰ τοῦ λεγομένου δημοψηφίσματος, διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι καὶ ἡ κομματικὴ πλειονοψηφία τῆς μιᾶς παρατάξεως δύναται μὲν νὰ καταρτίσῃ πολίτευμα, ἀλλὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ καταρτίσῃ Κυβέρνησιν βιώσιμον. Ἐφόσον λοιπὸν ἀγόμεθα ἐκ τῆς ἰδέας ταύτης, ὅτι εἶναι ἀδύνατον οἱαδήποτε τῶν δύο μεγάλων παρατάξεων τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀξιώσῃ, ὅπως δι’ ἁπλῆς κομματικῆς πλειονοψηφίας λυθῇ τὸ λεγόμενον καθεστωτικὸν ζήτημα ἐν Ἑλλάδι, δὲν θὰ λυθῇ τοῦτο ποτέ! (Θόρυβος). Γνωρίζω, Κύριοι, ὅτι αἱ ἰδέαι μου δὲν εἶναι ἀποδεκταὶ παρ’ οὐδεμιᾶς ἐκ τῶν δύο μεγάλων μερίδων τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι αἱ μόναι ὀρθαί, διότι ὅστις νομίζει, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἴτε νὰ διατηρηθῇ ἡ Δημοκρατία, ὡς Δημοκρατία τῆς παρατάξεως ἐκείνης, εἴτε νὰ ἐπανέλθῃ ἡ Βασιλεία τῆς παρατάξεως ἐκείνης, ὅστις ἰσχυρίζεται τοῦτο, εἶναι δυνατὸν ἀσφαλῶς νὰ ἐκπροσωπῇ κομματικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῇ Ἑλληνικῇ. Ἡ ἀλήθεια ἡ Ἑλληνικὴ εἶναι, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, ἵνα αἱ δύο μεγάλας παρατάξεις τῆς Ἑλλάδος ἐναρμονίσουν τὰς βλέψεις αὐτῶν καὶ τὰς σκέψεις αὐτῶν ἐπὶ τοῦ μεγάλου τούτου ζητήματος καὶ ν’ ἀφήσουν εἰς τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν νὰ ἐπιτελέσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον αὐτὴ ποθεῖ καὶ τὸ ὁποῖον θεωρεῖ αὕτη ὡς τὴν συνισταμένην τῶν Ἑλληνικῶν δυνάμεων. Νὰ ἐπικρατήσῃ δηλαδὴ ἡ ἀντίληψις, ὅτι τὸ Πολίτευμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι οὔτε τῆς Βενιζελικῆς παρατάξεως οὔτε τῆς Ἀντιδενιζελικῆς παρατάξεως ζήτημα ἀλλὰ ὅτι εἶναι ζήτημα ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος.

§62Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι τὸ πολίτευμα τῆς δημοκρατίας εἶναι ἐντελῶς ἀπρόσωπον.

§63Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Μὴ μὲ κάμετε νὰ εἰσέλθω εἰς συζητήσεις, ἄν τὸ πολίτευμα τὸ Δημοκρατικὸν εἶναι πραγματικῶς ἀπρόσωπον. Ἄν ἦτο πραγματικῶς ἀπρόσωπον, ἂν δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ μιᾶς κομματικῆς παρατάξεως καὶ δὲν εἶχε ἄλλα ἐρείσματα ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὁ πρῶτος ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο δημοκρατικὸς θὰ ἤμην ἐγώ. Ἀλλ’ ἐφόσον τὸ πολίτευμα τὸ ἐμφανίζετε ὡς τὸ ἐμφανίζετε, δὲν εἶναι πολίτευμα ἀπρόσωπον, ἀλλὰ εἶναι πολίτευμα τῆς μιᾶς παρατάξεως, εἶναι πολίτευμα στηριζόμενον ἐπὶ τῆς στρατοκρατίας, καὶ τὸ πολίτευμα τοῦτο εἶναι πολίτευμα μόνον τῆς μιᾶς παρατάξεως.

§64Γ. ΜΟΔΗΣ. Καὶ ὅμως σᾶς ἐδέχθημεν ὡς Πρόεδρον.

§65Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Πολὺ σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τιμὴν τὴν ὁποίαν μοῦ ἐκάματε, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι δὲν ἐζήτησα τὴν τιμήν. Αἱ ἰδέαι μου, τὰς ὁποίας διακηρύσσω, εἶναι ἰδέαι τὰς ὁποίας ἐν μέσῳ τῆς θυέλλης τῶν δύο πολιτικῶν μερίδων διεκήρυξα ἤδη ἀπὸ μιᾶς δεκαετίας καὶ ἐννοῶ νὰ μείνω ἐπὶ τῆς πολιτειακῆς ἀπόψεως, τὴν ὁποίαν πάντοτε ὑπεστήριξα, ἔχω νὰ προσθέσω δὲ ὅτι, ἄν πραγματικῶς δὲν συνετισθῶμεν, ἄν πραγματικῶς δὲν κατορθώσωμεν νὰ σχηματίσωμεν βιώσιμον πολίτευμα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον αἱ δύο κομματικαὶ παρατάξεις ν’ ἀπολαύσουν πλήρους ἰσότητος, ἄν δὲν κατορθώσωμεν νὰ ἀναστυλώσωμεν πραγματικῶς τὸν κοινοβουλευτισμόν, ὁ κοινοβουλευτισμὸς ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις αὐτὰς βαδίζει πρὸς τελείαν καταστροφήν. Τὴν ἀλήθειαν ταύτην πρέπει ὅλοι νὰ ἐνωτισθῶμεν, διότι ἄλλως καὶ ἡ Δημοκρατία ἡ ἰδική σας καὶ ἡ Βασιλεία ἡ ἰδική μας βαδίζουν εἰς καταστροφὴν καὶ ἡ Ἑλλὰς ὁλόκληρος βαδίζει εἰς ὄλεθρον! Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια ἡ ὁποία πρέπει νὰ λέγεται, ἔστω καὶ δυσάρεστος. Ταῦτα, κύριοι εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ πολιτειακοῦ, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν ἀνεκίνησα κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ ἐθεώρησα καθῆκον νὰ ἐπαναλάβω τὰς γνωστὰς ἄλλως πρὸς τὴν Βουλὴν ἀπόψεις μου. Καὶ ἔρχομαι ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις, κ. Βουλευταί, διὰ τῶν προγραμματικῶν αὐτῆς δηλώσεων, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς διακηρύττει ὅτι συνεχίζει τὸ ἔργον τῆς Οἰκουμενικῆς καὶ τὸ ἔργον τῆς προκατόχου αὐτῆς Κυβερνήσεως. Ἐφόσον εἶναι ἀπολύτως βεβαιωμένον, ὅτι ἡ Οἰκονομικὴ ἀπόπειρα τὴν ὁποίαν συνεχίζει σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἀπέτυχε ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ λαοῦ, ἐφόσον ἐπίσης εἶναι βεβαιωμένον ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις συνεχίζει τὸ ἔργον τῆς προκατόχου αὐτῆς τὸ ὁποῖον ὑπὸ οὐδεμιᾶς ἐστέφθη ἐπιτυχίας, εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ ἄνευ λεπτομερειῶν ν’ ἀρνηθῶ ἐκ τῶν προτέρων τὴν ψῆφόν μου. Ὑπῆρξαν, κ. Βουλευταί, ὡρισμένα σημεῖα τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλω νὰ συμφωνήσω. Καὶ ἔρχομαι ἐν πρώτοις εἰς τὸ σημεῖον τὸ ἀφορῶν τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Τάσσομαι καὶ ἐγὼ ἀπεριφράστως πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ν’ ἀπαγορευθῇ τὸ λεγόμενον ἀπεργιακὸν δικαίωμα τῶν ὑπαλλήλων. Οἱ ὑπάλληλοι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἔχουσιν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπεργῶσιν. Οἱ ὑπάλληλοι ἀποτελοῦσιν αὐτὸ τοῦτο τὸ Κράτος, αὐτὸν τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Κράτους, καὶ εἶναι ἀπολύτως ἀκατανόητον πῶς εἶναι δυνατὸν νομοθετικῶς νὰ ἐπιτραπῇ ἀπεργία εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, πῶς νὰ μὴ ληφθοῦν νομοθετικῶς μέτρα πατάξεως αὐστηρότατα πάσης οἱασδήποτε ἀποπείρας ἀπεργίας τῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλ’ ἐνῷ τάσσομαι ἀπεριφράστως πρὸς τὴν ἰδέαν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι αἰσθάνομαι βαθύτατα τὸν πόνον τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι περιέπεσαν ὡς ἐκ τῆς ὅλης οἰκονομικῆς τοῦ τόπου καταστάσεως κυριολεκτικῶς εἰς ἀπόγνωσιν. Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν ἔχουν ἀπολαυὰς οὔτε τὸ ἥμισυ τοῦ προπολεμικοῦ μισθοῦ αὐτῶν εἰς μεταλλικὰς δραχμὰς, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τιμαρίθμου. Ἐπομένως εἶναι μία ἐκ τῶν ἐπιτακτικῶς ἐπιβαλλομένων ἀναγκῶν τοῦ νέου Προϋπολογισμοῦ ὁ καθορισμὸς τῶν ἀπολαυῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἔχω νὰ μεμφθῶ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν, διότι, ὄχι μόνον οὐδὲν ἔπραξεν ἀλλὰ οὐδὲ ἐσκέφθη κἄν περὶ τοῦ τοιούτου. Ἀντὶ νὰ πραγματοποιήσῃ ἀνάπλασιν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, ἵνα περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τοιουτοτρόπως καταστῇ δυνατὴ ἡ αὔξησις τῶν ἀπολαυῶν αὐτῶν, περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ μὴ πράξῃ τίποτε ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Ἀφῆκεν ἀπεριόριστον τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τούτου ἕνεκα κατέστησεν ἀδύνατον τὴν αὔξησιν τῶν ἀπολαυῶν αὐτῶν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἡ ἀνάγκη ὅπως ληφθῇ ἐπιτακτικὴ μέριμνα διὰ τοῦ νέου Προϋπολογισμοῦ περὶ τῆς οἰκονομικῆς τύχης τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, διότι δυνάμεθα, ὅπως ἐτόνισαν καὶ οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες, νὰ ἀπαγορεύσωμεν τὸ ἀπεργιακὸν δικαίωμα νὰ καταστείλωμεν οἱανδήποτε διαμαρτυρίαν τῶν ὑπαλλήλων ἀλλὰ εἶναι δυσχερὲς νὰ πείσωμεν αὐτοὺς ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελῶσιν τὸ καθῆκόν των, ἀμειβόμενοι κατὰ τρόπον μὴ ἐπιτρέποντα εἰς αὐτοὺς τὴν στοιχειώδη ἐπάρκειαν δι’ αὐτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των. Ἐπίσης εἶμαι σύμφωνος μετὰ τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς ταχυτάτης ἀνάγκης τῆς ἱδρύσεως τῆς Γεωργικῆς τραπέζης. Παρὰ τὰς ἀναμφισβητήτους ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας παρεῖχεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ, διαθέσασα μέγιστα ποσὰ πρὸς ὑποστήριξιν τῶν Γεωργικῶν πληθυσμῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὅπως ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμὸν μιᾶς Γεωργικῆς Τραπέζης. Ἐπομένως ἔχω νὰ συστήσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως τὸ ταχύτερον προβῇ εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης καὶ ἀνακουφίσῃ τοὺς βαρύτατα πάσχοντας ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς τῆς Ἑλλάδος. Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ταχυτάτης ἀνάγκης τῆς λύσεως τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Τοῦτο εἶναι αὐτονόητον. Οὐδὲ κἄν θὰ μεμφθῶ, ὅπως ὀρθῶς ἴσως ἔπραξαν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες, τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἥτις ἐνεθυμεῖτο ἐντατικῶς τὰ προσφυγικὰ ζητήματα μόνον ὅταν ἐπέκειτο ἡ στιγμὴ τῶν ἐκλογῶν. Τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, εἶναι ζητήματα γενικώτερα, ἴσως ἐθνικῆς φύσεως, καὶ πρέπει νὰ λύωνται ταχύτατα, ὅσον ἐπιτρέπει ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου, διότι πραγματικῶς εἶναι ἀφόρητος ἐν πολλοῖς ἡ θέσις τῶν προσφύγων. Ἐπίσης νομίζω ὅτι ὅλοι πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐκτελέσῃ τὰ μεγάλα ἔργα, τὰ ἀποξηραντικά, καὶ πάσης ἄλλης φύσεως δημόσια ἔργα, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἀναλάβῃ ἡ Ἐθνικὴ ἡμῶν οἰκονομία. Περιττὸν νὰ εἴπω ὅτι εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος περὶ τῆς ταχυτέρας λύσεως τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιίας, ἀλλὰ ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν ἔκπληξίν μου, ὅτι ζήτημα ἀποτελοῦν καθ’ ἑαυτὸ κυβερνητικὸν ζήτημα, ἤτοι ζήτημα, διὰ τὴν λύσιν τοῦ ὁποίου ὑπάρχει ἤδη νόμος ψηφισθεὶς παρὰ τῆς Βουλῆς ταύτης, ὅτι τοιοῦτον ζήτημα συνεπαγόμενον τὴν εὐθύνην ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως προκειμένου περὶ διαθέσεως μεγίστων ποσῶν καὶ προκειμένου περὶ τῆς ἐκτελέσεως μεγίστων ἔργων, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο παρεπέμφθη πρὸς λύσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ παραπομπὴ τοῦ ζητήματος τούτου, καθαρῶς κυβερνητικοῦ, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, σημαίνει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, παύει νὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην ἐπὶ ἑνὸς τόσον κολοσσιαίου ζητήματος καὶ ὅτι τὴν εὐθύνην τὴν κατανέμει πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτάς. Κύριοι, τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀπολύτως ἄδικον, καὶ ἐκθέτει βαρύτατα καὶ αὐτὴν ταύτην τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ἐκθέτει βαρύτατα καὶ τὴν Βουλήν. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀσκῇ ὑπευθύνως κυβερνητικὰ ἔργα. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἀσκῇ μόνον Κοινοβουλευτικὰ ἔργα, καὶ ἀποτελεῖ βαρύτατον τραῦμα κατὰ τῆς ἀξιοπρεπείας της, ἡ εἰς αὐτὴν παραπομπὴ τοῦ ἔργου τούτου, ἀποτελεῖ ὅμως βαρύτατον τραῦμα κατ’ αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως τῆς μὴ δυναμένης νὰ ἀναλάβῃ ἐπὶ τόσον σπουδαίου ζητήματος τὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὴν εὐθύνην τῆς λύσεως αὐτοῦ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀπορῶ πῶς εἶναι δυνατόν, παρὰ τὴν γενομένην Ὑπουργικὴν κρίσιν, τὴν προκληθεῖσαν ἐκ τῆς διαφωνίας τοῦ ἀξιοτίμου τέως ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, τοῦ μὴ ἐγκρίναντος τὴν ἀνάθεσιν τοῦ ἔργου ἀλλὰ ζητήσαντος διαγωνισμόν, ποία θὰ ἦτο ἡ λογικὴ συνέπεια τῆς ἀποχωρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔδιδε μία οἱανδήποτε λύσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου διεφώνησαν. Ἀλλὰ βλέπω ὅτι, καὶ μετὰ ἀποχώρησιν τοῦ ἀξιοτίμου τέως ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, βλέπομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀγνοῶ ἕνεκα τίνων λόγων, δὲν τολμᾶ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑπεύθυνον λύσιν τοῦ κυβερνητικοῦ τούτου ζητήματος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπάρχοντος ἤδη ἐψηφισμένου νόμου, ἀλλὰ παραπέμπει τὴν εὐθύνην πρὸς τὴν Βουλήν, διατηροῦσα μόνον τὸ ἀξίωμα τῆς Κυβερνήσεως ἄνευ τῆς εὐθύνης ἐπὶ τόσου σπουδαίου ζητήματος. Κάμνω τὴν σύστασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ὑστάτην αὐτὴν ὥραν ν’ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς περὶ παραπομπῆς τοῦ ζητήματος πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ ἀναλάβῃ ὑπευθύνως νὰ ἐξεύρῃ τὴν λύσιν τὴν συμφέρουσαν πρὸς τὸ Κράτος. Μὴ πρὸς θεοῦ, μὴ καθιερώσωμεν τὸ σύστημα τοῦτο, τοῦ ἀποξενοῦσθαι τὴν Κυβέρνησιν τῶν εὐθυνῶν καὶ παραπέμπειν τοιαῦτα ζητήματα πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐπράχθη τὸ τοιοῦτον ἐπανειλημμένως, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς τελευταίας Συνόδου ἀλλὰ ἐπὶ ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἴσως ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν ὅτι ἀποτελοῦν Νομοθετικὰ Διατάγματα, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων, θὰ ἦτο, ἴσως, δικαιολογημένη ἡ πρωτοβουλία τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ὑπῆρξεν ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἐπράξατε, διότι καὶ ἐπὶ τῶν τοιούτων ζητημάτων τῶν φερόντων νομοθετικὸν χαρακτῆρα ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ἔχῃ τὴν Κυβερνητικὴν πρωτοβουλίαν καὶ νὰ εἰσαγάγῃ τὰ νομοθετήματα ταῦτα πρὸς τὴν Βουλήν. Εἶναι ἀπολύτως ἀντεδεικνυόμενον, ἀντιβαῖνον πρὸς τὴν βάσιν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τὸ παραπέμπειν τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ μάλιστα, οὐχὶ πρὸς τὰ ὠργανωμένα κόμματα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀτομικὰς γνώμας τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν. Ἐπαναλαμβάνω τὴν σύστασιν ταύτην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασιν ταύτην περὶ παραπομπῆς τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιίας πρὸς τὴν Βουλὴν ἢ καὶ ἄλλου ζητήματος ἀκόμη. Θὰ ἦτο τοῦτο προσβολὴ καὶ κατὰ τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ τῆς ἰδίας ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς.

§66Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῖον ζήτημα;

§67Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου παρεπέμφθη πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὰς Ἐπιτροπὰς καὶ δὲν ἔχετε καμμίαν Κυβερνητικὴν γνώμην καὶ ἀνέμεναν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§68Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχουν ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θέτει ζήτημα πολιτικόν, καὶ ἄλλα ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν θέτει. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θέτῃ ζήτημα Κυβερνητικὸν ἐπὶ ὅλων τῶν ζητημάτων.

§69Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν ὑπόστασιν τῆς Πολιτείας, ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ θέτῃ ζήτημα πολιτικόν. Τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὴν ἰδιοκτησίαν, ὅπως τὸ ἐνοικιοστάσιον, δὲν ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῇ εἰς Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπάς.

§70Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν γνώμην.

§71Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἔπρεπε νὰ τὴν ἔχετε.

§72Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εἰς οὐδὲν Κοινοβούλιον τοῦ κόσμου δὲν ἐτέθη τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου ὡς ζήτημα πολιτικόν.

§73Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Μοῦ ὑπενθυμίζετε ἄλλον Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀναφέρει διαρκῶς τὰ συμβαίνοντα εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς ἀποδείξετε τί ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Γερμανίας;

§74Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Μάλιστα. Σᾶς ἀναφέρω τὴν Κυβέρνησιν τῆς Γαλλίας. Ἐκεῖ ἐπηνέχθησαν ῥιζικαὶ τροποποιήσεις τοῦ ἐνοικιοστασίου, χωρὶς νὰ τεθῇ ζήτημα πολιτικὸν καὶ ἔτυχεν εἰς ὡρισμένην συνεδρίασιν νὰ παρίσταμαι εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ Εἰσηγητής, λαβὼν τὸν λόγον, ἐξεπροσώπει τὰς ὁπωσδήποτε ἐπισήμους ἀντιλήψεις. Συνεζήτει δὲ ἐν ἀπολύτῳ ἐλευθερίᾳ ἡ Βουλή. Δὲν ἠξεύρω κανένα παράδειγμα, ὅπου τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου νὰ ἐτέθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Βουλήν.

§75Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω τοῦτο: Ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου ὑπῆρξε τὸ ζήτημα ἐκ τοῦ ὁποίου προεκλήθη ἡ ἐσωτερικὴ ἀναρχία. Καὶ ἡ ἀναρχία τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ἐστοίχισεν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον 500 ἑκατομμύρια, ὄχι διὰ νὰ προστατευθοῦν οἱ ἔχοντες ἀνάγκην προστασίας, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑποχωρῇ ἡ Κυβέρνησις ἑκάστοτε εἰς τὰς εἰσηγήσεις τῶν δρόμων. Δὲν κατωρθώσατε νὰ ἔχετε μίαν ὑπεύθυνον πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἀλλὰ παρεπέμψατε τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὰς ὁδοὺς καὶ εἰς τὰς μεμονωμένας γνώμας τῶν βουλευτῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἐὰν ὅμως, Κύριοι, ἐπὶ τῶν σημείων τὰ ὁποῖα ἔθιξα καὶ παρὰ τὰς συστάσεις τὰς ὁποίας ἔκαμα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς τὰ προγραμματικὰς αὐτῆς δηλώσεις, ὀφείλω ἐν τούτοις ν’ ἀρνηθῶ τὴν ψῆφόν μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν κυρίως διὰ τὴν κακὴν διαχείρισιν τοῦ ὅλου οἰκονομικοῦ προγράμματος τῆς χώρας. Καὶ κατὰ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ σήμερον, ὑποστηρίζω ὅτι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε καὶ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ δημοσιονομικοῦ ζητήματος, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶνε ἀπολύτως ἐσφαλμένη. Ἡ Κυβέρνησις, ἐλθοῦσα μετὰ μίαν δικτατορίαν, μετὰ μίαν ἀνωμαλίαν, ἀντὶ νὰ προσπαθήσῃ ὅπως διὰ τῆς ἀναπλάσεως τοῦ φορολογικοῦ συστήματος καὶ διὰ τῆς δικαιοτέρας ἐπιβολῆς τῶν φόρων, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐπέτυχε τοιαύτην αὔξησιν τῶν ἐσόδων, καὶ ἐπέβαλεν ἀθρόως δύο ὁλόκληρα δισεκατομμύρια δραχμὰς ὡς νέαν φορολογίαν.

§76Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἐπιμένετε, δυστυχῶς, καὶ φέρετε μίαν ἀνακρίβειαν, τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ χαρακτηρίσω αὐστηρότερον, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὅμως θὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν. Δύο δισεκατομμύρια δραχμῶν φόρους δὲν ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις. Θὰ σᾶς φέρω ἐδῶ τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἴδητε, ὅτι οἱ φόροι, τοὺς ὁποίους ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, εἶναι 650.000.000. Καὶ γεννᾶται ὁ θρῦλος εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλεται ἡ ἐξέγερσις τοῦ λαοῦ.

§77Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θὰ εἶμαι ἀπολύτως εὐτυχὴς ἂν ἀποδείξετε τοῦτο.

§78Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω ποῖοι εἶναι οἱ φόροι τῶν δύο δισεκατομμυρίων διότι λέγοντες ταῦτα, ἀντιθέτως ἐξεγείρητε τὸν λαὸν εἰς στάσιν. Πρέπει νὰ τελειώσῃ ἡ φασαρία αὐτή.

§79Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ φασαρίας. Φασαρία δὲν εἶναι ἡ συζήτησις.

§80Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ 2 δισεκατομμύρια; Εἴπατέ μου;

§81Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Εἴπατέ μου σεῖς ποῖα εἶναι τὰ 650.000.000.

§82Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁρίστε νὰ σᾶς εἴπω. Θέλετε νὰ μάθετε ποῖοι εἶναι οἱ μόνιμοι φόροι τοὺς ὁποίους ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις; Ἐπέβαλεν ἐπὶ τῶν ἀμέσων φόρων 551.000.000 δραχμῶν, πρόσθετον 10% αὔξησιν 251 ἑκατομμ. Σύνολον 806.000.000. Μεῖον γεωργικῆς παραγωγῆς 127.000.000. Σύνολον καθαρᾶς φορολογίας μὲ ἐπαύξησιν 679.000.000. Εἰς αὐτούς, κύριοι Βουλευταί, θὰ προσθέσετε τὴν ἐλάττωσιν ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τοῦ οἰνοπνεύματος, τὴν ἐλάττωσιν κατὰ τὸ ⅓ τῆς φορολογίας τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ διὰ τοὺς καπνοπαραγωγικοῦ σιγαροχάρτου. Ἔχομεν, λοιπόν, φορολογίαν καθαράν, ἐπιβληθεῖσαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι ἀνωτέραν τῶν 650.000.000. Ὅταν γεννᾶται ὁ θρῦλος καὶ αἱ ἀνυπόστατοι σπερμολογίαι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπέβαλε δύο δισεκατομμύρια δραχμῶν φόρους, ἐξεγείρεται βεβαίως ὁ κόσμος καὶ τὴν εὐθύνην δὲν τὴν ὑπέχει ὁ ἁπλοϊκὸς καὶ εὔπιστος λαός, ἀλλὰ τὴν ὑπέχουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διαδίδουν τὴν συκοφαντίαν αὐτήν.

§83Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Διὰ τῶν δηλώσεων, τὰς ὁποίας ἐκάματε κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴπατε ὅτι οἱ νέοι φόροι, οἱ ἐπιβαλλόμενοι εἶναι περὶ τὰ 1.300.000.000.

§84Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχετε ἀκριβῆ ἰδέαν. Οὐδεὶς ἄλλος φόρος ὑπάρχει δημιουργηθεὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θὰ σᾶς εἴπω ποῖοι εἶναι οἱ φόροι, οἱ ὁποῖοι ἐπεβλήθησαν, θὰ σᾶς φέρω δὲ καὶ τὸν τιμάριθμον διὰ νὰ ἴδητε ὅτι δὲν ηὔξησεν οὗτος.

§85Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατέχεται ὑπὸ τῆς ἐμμόνου ἰδέας, ὅτι πᾶς δυσαντιλέγων ἐπὶ τῆς φορολογικῆς αὐτοῦ πολιτικῆς, οὕτω προσπαθεῖ νὰ δημαγωγήσῃ τὸν λαόν, ἵνα προκαλέσῃ τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἐσφαλμένον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ γίνῃ ἡ διεξοδικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος θὰ πεισθῇ, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἰσχυρίζεται δὲν στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἀληθείας.

§86Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς φόρους;

§87Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θὰ τὰ συζητήσωμεν ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ ἐκείνη.

§88Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὴν φράσιν ὑμῶν. Ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ φέρητε τὰς ἀποδείξεις, ὅτι ἐπεβλήθη καὶ ἑνὸς ὀβολοῦ φόρος ὑπεράνω τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐγὼ εἶπον.

§89Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ καὶ τὴν αὔξησιν τῶν συντελεστῶν, τὴν ὑπολογίζετε καὶ αὐτήν;

§90Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μάλιστα. Ὅλα ἀνέρχωνται εἰς 650.000.000. Ἀλλὰ σεῖς ἔχετε πεισθῆ διὰ μιᾶς αὐθυποβολῆς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπέβαλε δύο ἢ τρία δισεκατομμ. φόρους. Διασπείρετε τὴν ἰδέαν αὐτὴν ἀνὰ τὸν κόσμον καὶ ὁ κόσμος ἐξεγείρεται καὶ δημιουργεῖ συλλαλητήρια καὶ στάσεις;

§91Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργός, ἐν τῇ μερίμνῃ αὐτοῦ ὅπως αὐξήσῃ τὰ δημόσια ἔσοδα, πλὴν τῆς ἐπιβολῆς τῶν ἄνω φόρων, τοὺς ὁποίους αὐτὸς μὲν ἀνεβίβασε εἰς 650.000.000 καὶ θὰ εἶμαι εὐτυχὴς, ἐὰν κατὰ τὴν συζήτησιν ἀπεδεικνύετο τοῦτο, ἡμεῖς δὲ, κατὰ τὰς δηλώσεις αὐτοῦ, ὡς ἐνθυμοῦμαι ὑπὲρ τὸ 1.300.000.000. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, πλὴν τῆς ἐντατικῆς φορολογίας, ἀπεφάσισε καὶ τὴν ἐντατικὴν εἴσπραξιν τῶν καθυστερουμένων ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἐπ’ αὐτῶν τῶν σημείων ὑποθέτω ὅτι δὲν ἔχετε διαφωνίαν;

§92Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ διαφωνῶ, διότι μέχρι τέλους Δεκεμβρίου εἰσεπράχθησαν ὅσα καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, πλέον ὀλίγων ἑκατομμυρίων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντατικὴ εἴσπραξις, ἐκτὸς ἐὰν νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς πολίτας νὰ μὴ πληρώνουν καὶ εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ὅτι τοὺς αὐξάνομεν τοὺς μισθούς.

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ καταδίωξις εἶναι ἀπεινής, κύριε Πρόεδρε.

§94Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ὅπως ἦτο πάντοτε. Χρῄζει βελτίωσις, θὰ βελτιωθῇ, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ ἐξαιρετικόν.

§95Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Τὸ ἐξαιρετικόν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἶναι ἡ δεινὴ οἰκονομικὴ κρίσις, τὴν ὁποίαν διατρέχει ἡ Χώρα καὶ εἰς τοιαύτην περίπτωσιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράττωνται συγχρόνως τὰ καθυστερούμενα ἐννέα ἐτῶν. Εἰσπράττονται φόροι παλαιοτάτων χρήσεων. Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀπολύτως ἀντενδεδειγμένον. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν εἶναι καὶ πολιτικῶς θεμιτόν, διότι ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος δὲν ἠδυνήθη ἐντὸς ὡρισμένων προθεσμιῶν νὰ εἰσπράξῃ τοὺς φόρους αὐτοῦ ἔρχεται μετὰ ἐννέα ἔτη, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἔχει ἐντελῶς ἀνατραπῆ ἡ ὅλη οἰκονομικὴ ὑπόστασις τοῦ φορολογουμένου, νὰ ἔρχηται νὰ ζητῇ σωρηδὸν τοὺς φόρους. Καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου θὰ ἐπεθύμουν νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅπως συμπληρώσῃ τὰ λαμβανόμενα μέτρα διὰ τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν φορολογουμένων ἐκ τῶν παλαιοτέρων χρήσεων. Ἐνῷ ἀφ’ ἑνός, ὀλίγα εἰσπράττει τὸ Δημόσιον ἐκ τοιούτων παλαιοτάτων χρήσεων δημιουργεῖται ἐξ ἄλλου πίεσις ἐπὶ τῶν φορολογουμένων ὑποχρέων νὰ πληρώσωσι συγχρόνως φόρους παλαιοτέρων χρήσεων. Συνεπείᾳ τούτου ἡ ἀπόγνωσις εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον ὁ φορολογούμενος λαός, εἶναι τοιαύτη, ὥστε εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ σύστασίς μου αὕτη θὰ γίνῃ ἀπολύτως δεκτὴ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διαπνεόμενος ἴσως ὑπὸ ταμιευτικοῦ πνεύματος, νομίζει ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λάβῃ τοιοῦτον μέτρον. Τοῦτο εἶναι ὑπὸ τὴν ἀπόλυτον εὐθύνην, ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συστήσωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράττωνται φόροι καθυστερούμενοι μιᾶς δεκαετίας ἀφοῦ τὸ Κράτος ἐκ τῶν ἀνωμαλιῶν καὶ τῆς ἀκυβερνησίας κατέστη ἀνίκανον νὰ εἰσπράξῃ τοὺς φόρους αὐτοῦ καὶ νὰ τοὺς ζητῇ εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν δεινὴ κρίσις μαστίζει ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἀμφισβητεῖ τὴν ὕπαρξιν τῆς κρίσεως ταύτης. Ἂν τὴν ἀμφισβητεῖ, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο ἀλλοῖον καὶ δὲν θὰ εἶχε τὴν ὀξύτητα καὶ τὴν μεγάλην σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔχει. Δὲν ἀνεφέρθην εἰς τὰ λαβόντα χώραν εἰς τὴν Κρήτην. Εἶμαι ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος καταδικάζω πᾶσαν ἐξέγερσιν τῶν φορολογουμένων ἐναντίον τῆς Ἀρχῆς. Ἀλλ’ αἱ Κυβερνήσεις διδάσκονται, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ διδαχθῇ, ὅτι ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἔχει δικαίωμα νὰ πατάσσῃ πᾶσαν ἐξέγερσιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κωφεύῃ πρὸς τὰς ἀληθεῖς ἀνάγκας τῶν φορολογουμένων καὶ νὰ λάβῃ τοιαῦτα μέτρα πρὸς στήριξιν αὐτῶν, ὥστε νὰ δυνηθοῦν καὶ τὰς ὑποχρεώσεις των νὰ ἐκπληρώσουν καὶ νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὰς βαρείας αὐτῶν ὑποχρεώσεις εἰς τὸ ἐγγὺς μέλλον. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας οἰκονομικὰς τοῦ τόπου, ὑπὸ συνθήκας, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐμὲ δὲν ἀσφαλίζουν τὴν ἀληθῆ ἰσοσκέλισιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν, οὔτε ἐν τῷ παρόντι, οὔτε διὰ τὸ ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ σταθεροποίησις, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπρεπε νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμα αὐτὸ τῆς σταθεροποιήσεως, διότι προβλέπω ὅτι ἡ κατάστασις θὰ εἶναι δυσχερής, ἐν ᾗ περιπτώσει διὰ τῆς σταθεροποιήσεως, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν κορωνίδα τῆς ἐξυγιάνσεως, δὲν ἤθελον ἐπιτευχθῇ πρὸ αὐτῆς τελέως τὰ οἰκονομικὰ τῆς Χώρας. Θὰ ἐπέλθουν δεινὰ ἐκ τῆς σταθεροποιήσεως καὶ οὐδὲν ἀγαθόν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ καταταχθῶ κατὰ τοῦ Κυβερνητικοῦ προγράμματος τῆς σταθεροποιήσεως. Κύριοι, ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης κατορθοῦται νὰ σχηματισθῇ ἰδιαιτέρως ὅλως ἀτμόσφαιρα, μὴ εὑρισκομένη εἰς ἐπαφὴν πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Χώρας. Νομίζομεν ὅτι ἀπετελέσαμεν κάτι τι τὸ σημαντικόν, ἐνῷ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη ὁλοκλήρου τῆς χώρας, διαφέρει, διότι ἀπὸ ἑνὸς ἔτους καὶ πλέον μετὰ τὴν κατάλυσιν τῆς δικτατορίας, ὁ Κοινοβουλευτισμὸς δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποδώσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέμενε παρ’ αὐτοῦ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Οἱ κίνδυνοι τοῦ μέλλοντος εἶναι μεγάλοι, ἐὰν τὰ ὠργανωμένα ἐν τῇ Βουλῇ κόμματα, δὲν κατορθώσουν νὰ δώσουν τὴν λύσιν εἰς τὰ μεγάλα καὶ πολλαπλᾶ κοινωνικά, οἰκονομικὰ καὶ πολιτικὰ ζητήματα. Οἱ κίνδυνοι οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπειλοῦν, εἶναι μεγάλοι. Δὲν ἀρκοῦν αἱ συζητήσεις, αἱ διεξαγόμεναι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὡς ἡ συζήτησις ἡ ὁποία χθὲς διεξήχθη μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου, τέως ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ τίς ἐκ τῶν δύο θὰ προφυλάξῃ περισσότερον τὸ ἀστικὸν καθεστώς. Εἶμαι σύμφωνος ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Γεωργίας τέως Ὑπουργός, οὐδέποτε ὑπῆρξεν κομμουνιστής, ὅτι οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ καταλύσῃ διὰ τῆς βίας τὸ ὑπάρχον ἀστικὸν καθεστώς. Ἐὰν παρατηρήσωμεν τὴν ὅλην πολιτικὴν τῶν Κυβερνήσεων ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως μέχρι σήμερον, δὲν βλέπω, διατὶ τὴν εὐθύνην τῆς ὑπαρχούσης ἐσωτερικῆς ἀναρχίας φέρει μόνον ὁ ὡς κομμουνιστὴς διαβαλλόμενος, ἢ ὁ ὡς σοσιαλιστὴς ἐμφανιζόμενος, ὁ ἀξιότιμος τέως ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός. Τὴν εὐθύνην τῆς τοιαύτης καταστάσεως φέρει ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις, φέρουν ὁλόκληραι αἱ Κυβερνήσεις παρὰ τὴν αὐτοϊκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν αἰσθανόμεθα ἐνταῦθα βουλευόμενοι. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν ἀπέκτησεν ἀκόμη τὸ αἴσθημα τῆς ἀσφαλείας τοῦ κοινωνικοῦ καὶ τοῦ πολιτικοῦ αὐτοῦ καθεστῶτος. Ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ σήμερον ἡ δεινὴ οἰκονομικὴ κρίσις, ἡ ὁποία μαστίζει τὴν χώραν, αὕτη δὲν εἶναι μόνον ἀπότοκος τῆς μεταπολεμικῆς καταστάσεως. Παρῆλθον ἀρκετὰ ἔτη ἀπὸ τότε, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν ἀποδοθῶσι τὰ πάντα εἰς τὴν μεταπολεμικὴν κατάστασιν. Ἐὰν ὑφιστάμεθα σήμερον δεινὴν οἰκονομικὴν κρίσιν, τὴν κρίσιν ταύτην ὑφιστάμεθα, κατὰ τὴν γνώμην μου, τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον καὶ πάντοτε εἶπον, ὑφιστάμεθα ἐκ τῆς πολιτικῆς ἀναρχίας, ἐν τῇ ὁποίᾳ ζῶμεν ἀπὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους καὶ ἐκ τῆς ἀβεβαιότητος ἐκ τῆς πολιτικῆς τῆς ἐπαύριον. Ἡ γενικὴ ἀναρχία, ἡ μαστίζουσα τὸν τόπον, εἶναι ἡ αἰτία τῆς δεινῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, τὴν ὁποίαν διερχόμεθα. Ἐὰν δὲν εὕρωμεν τρόπον νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς πολιτικῆς ταύτης ἀνωμαλίας καὶ ἀκαταστασίας ἡ κρίσις ἡ οἰκονομικὴ θὰ ἐπιδεινωθῇ ἐπὶ πλέον. Διότι, παρὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι θὰ ἤρκει ἡ λύσις τοῦ Οἰκονομικοῦ προβλήματος καὶ τοῦ Δημοσιονομικοῦ προβλήματος, καὶ ἡ ἰσοσκέλισις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ σταθεροποίησις τοῦ νομίσματος διὰ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἀπεναντίας, τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν μόνον εἰς τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν ἄνθησιν τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας καὶ εἰς τὴν ἐξυγίανσιν τῶν Δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν. Καὶ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπάρχει, ὁ ὁποῖος θὰ ἀρνηθῇ ὅτι, τῷ ὄντι, εὑρισκόμεθα ἐν δεινῇ πολιτικῇ ἀνωμαλίᾳ, καὶ ὅτι οὐσιαστικῶς ἀπὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους διὰ τῶν νομοθετημάτων ἐκ τῶν ὁποίων ἐξῆλθεν ἡ Ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, διὰ τῶν νομοθετημάτων τούτων ἡ πολιτικὴ ἀνωμαλία κατέστη ἔτι μᾶλλον μεγαλυτέρα. Χαρακτηριστικὸν τῆς μεταδικτατορικῆς καταστάσεως ὑπῆρξεν ἡ ἀκυβερνησία τῆς Χώρας, διότι, πρέπει νὰ ἐννοηθῇ τοῦτο, δὲν ἔχομεν, κύριοι Κυβέρνησιν. Κυβέρνησιν ἔχομεν, καὶ ἔχομεν τὴν τιμὴν καθ’ ἑκάστην νὰ τὴν βλέπωμεν ἐνταῦθα ἐμφανιζομένην, ἀλλὰ ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῇ Κυβερνητικῇ, οὔτε ἡ πρώτη οὔτε ἡ δευτέρα Κυβέρνησις ὑπῆρξε τοιαύτη ὥστε νὰ ἀποτελέσῃ πραγματικὴν κυβέρνησιν τῆς Χώρας, νὰ ἐμπνεύσῃ καὶ τὸ Πανελλήνιον τὴν ἰδέαν ὅτι ὑπάρχει καὶ ὅτι ἡ ἐξουσία αὐτή, ἀδυνατεῖ νὰ μεταβῇ ἐκεῖθεν ὁπόθεν προῆλθε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ἡ ἀβεβαιότης αὕτη, περὶ τῆς πολιτικῆς ἐπαύριον, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία φέρει τὴν οἰκονομικὴν καχεξίαν εἰς τὸν οἰκονομικὸν μαρασμόν. Ἐὰν δὲ σήμερον ἀνθίστανται οἱ φορολογούμενοι κατὰ τῆς βαρείας φορολογίας ἡ ὁποία εἶναι ἀληθῶς βαρεῖα καὶ ἄνισος, οἱ φορολογούμενοι πράττωσι τοῦτο, ὄχι διότι δὲν ἔχουσι τὴν διάθεσιν νὰ καταβάλωσι καὶ αὐτὰς τὰς βαρείας φορολογίας πρὸς τὸ Κράτος, ἀλλὰ πράττωσι τοῦτο διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθοῦν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὑπὸ τὰς σημερινὰς κρατούσας περιστάσεις, ὥστε νὰ δυνηθῶσιν ἐν τῇ φιλοπατρίᾳ αὐτῶν νὰ καταβάλωσι τοὺς φόρους αὐτῶν πρὸς τὸ Κράτος. Πρέπει νὰ κατανοήσωμεν τὴν ἀλήθειαν ταύτην καὶ νὰ μὴ αὐτοπλανώμεθα καὶ νὰ νομίζωμεν ὅτι ἀνεστυλώσαμεν τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, διότι ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ εὑρισκώμεθα ἐνώπιον μιᾶς Κυβερνήσεως ἀποτελουμένης ἐκ συνδυασμῶν κομμάτων. Ἐὰν δὲν ἀποκτήσωμεν τὴν συναίσθησιν ταύτην εἰς οὐδὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν μέτρον σήμερον, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι ἱκανὸν νὰ μᾶς ἐξασφαλίσῃ ἀσφαλῶς τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ νὰ μὴν ἴδωμεν τὴν ἐξουσίαν περιφερομένην εἰς τὰς ὁδοὺς καὶ παραδιδομένην πάλιν εἰς ἄλλους ἀναρμοδίους παράγοντας. Ἐὰν δὲν δίδω τὴν ἐμπιστοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, πράττω τοῦτο, διότι οὐδαμοῦ εἰς τὰς προγραμματικὰς αὐτῆς δηλώσεις φέρεταί τι, τὸ ὁποῖον νὰ ἀποδεικνύῃ ὅτι ἔχει συναίσθησιν αὕτη τῆς ὄντως βαρείας αὐτῆς εὐθύνης διὰ τὴν κατάστασιν εἰς ἣν εὑρισκόμεθα. Ἐξακολουθοῦμεν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἀναλογικοῦ συστήματος σήμερον, χωρὶς νὰ ἀντιλαμβανώμεθα, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ δώσῃ εἰς τὴν Χώραν βιώσιμον Κυβέρνησιν Βιώσιμον Κυβέρνησιν ὄχι ἐν τῇ ἐννοίᾳ ὅτι θὰ γίνῃ μία Κυβέρνησις οἱαδήποτε, ἀλλὰ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ δύναται νὰ μεταχειρισθῇ μετὰ κύρους τὰς τύχας τῆς Χώρας. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψει τοῦτο καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ μόνον σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀληθῶς βιώσιμον Κυβέρνησιν. Πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Καὶ ὅταν λέγω δίκαιον πλειοψηφικὸν σύστημα, δὲν ἐννοῶ οὔτε τὴν εὐρεῖαν, οὔτε τὴν στενὴν περιφέρειαν. Μοῦ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον ἐὰν θὰ εἶναι εὐρεῖα ἡ περιφέρεια ἢ στενή. Ἐκεῖνο δὲ τὸ τό ὁποῖον πρέπει νὰ λάβωμεν ἐν τούτῳ ὑπ’ ὄψιν, εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ παρακαλῶ τοὺς κ. Πρόσφυγας βουλευτὰς νὰ μὲ ἀκούσωσι μετὰ πάσης προσοχῆς, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ κάμω πολιτικὴν θίγουσαν αὐτούς, οὔτε ἔκαμα ποτὲ τοιαύτην πολιτικὴν δὲν εἶναι δυνατὸν πλειονοψηφία νὰ στηρίζεται ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Πρέπει δηλ. ἐν τῷ ἐκλογικῷ συστήματι νὰ κανονισθοῦν κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὰ πράγματα, ὥστε αἱ πλειονοψηφίαι αἱ σχηματιζόμεναι ἐκ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης παρατάξεως, νὰ μὴ εἶναι ἀπότοκοι τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Κύριοι, ὀφείλετε νὰ ὁμολογήσητε, καὶ παρακαλῶ ὅλους ὑμᾶς νὰ πιστεύσετε τοῦτο, ὅτι παρὰ τὴν ἐναντίαν, ἴσως, ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐνδεχομένως θὰ εἶχεν ὁ ἀξιότιμος φίλος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, οὐδέποτέ μου κἂν εἰς τὴν ζωήν μου ἐσκέφθην ἢ προσεπάθησα νὰ δημοκοπήσω, καὶ τὸ ἐλάττωμά μου εἶναι ὅτι οὐδέποτε εἰς τὴν ζωήν μου ἐζήτησα νὰ ἀποκρύψω τὴν ἀλήθειαν διὰ νὰ πορισθῶ ἴδια ὀφέλη. Δὲν ἀμφισβητῶ εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς, τοὺς πρόσφυγας, καὶ ὅλον τὸν προσφυγικὸν κόσμον τὰ δημοκρατικὰ αὐτῶν φρονήματα. Τοὺς σέβομαι ἀπολύτως. Οὔτε θὰ εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπεστήριζα, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία δὲν εἶναι Δημοκρατία, διότι καὶ αὕτη ἐν τῷ συνόλῳ της στηρίζεται καὶ ἐπὶ τῆς γνώμης ἐπὶ τῆς ἐπιθυμίας καὶ ἐπὶ τῆς ψήφου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ περὶ τούτου πρέπει ὅλοι οἱ κ. Πρόσφυγες νὰ εἶναι πεπεισμένοι. Μὴ ἔχων οὐδένα δεσμὸν καὶ οὐδέποτε πολιτευθεὶς ὡς μοναρχικὸς ἢ βασιλικός, μὴ ἔχων οὐδένα δεσμὸν κομματικὸν πρὸς οἱανδήποτε μερίδα τῆς παλαιᾶς παραδόσεως τῆς Μοναρχίας, ἀλλὰ μὴ πιστεύων ὅτι ἡ Δημοκρατία τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἀποτελεῖ τῷ ὄντι τὴν στιγμὴν αὐτὴν Ἐθνικὴν Δημοκρατίαν καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὴν ἐξέλιξιν τῆς παρούσης καταστάσεως ἐν τῇ δοκιμασίᾳ τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ἀπεριφράστως γνώμην μου ὅτι ἡ σημερινὴ Δημοκρατία, ἡ παρισταμένη εἰς τὰ ὄμματα ὁλοκλήρου τοῦ ἀντιβενιζελικοῦ κόσμου ὡς Ἐθνικὴ Δημοκρατία, δὲν εἶναι τοιαύτη, διότι εἶναι Ἐθνικὴ Δημοκρατία ἡ ὁποία στηρίζεται μόνον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν παραγόντων καὶ τῶν προσφύγων. Αὐτὴ δὲ εἶναι ἡ γνώμη, ἀναμφισβητήτως, καὶ ὁλοκλήρου τῆς ἀντιβενιζελικῆς παρατάξεως. Εἶμαι, λοιπόν, ὑποχρεωμένος, ἐφ’ ὅσον θέλω νὰ εἶμαι συνεπὴς πρὸς τὰς γνώμας μου περὶ τῆς ἐξελίξεως τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς ἐξελίξεως τῶν πολιτειακῶν καθόλου ζητημάτων τῆς χώρας, νὰ εἴπω πῶς ἐννοῶ τὴν μεταβολὴν τῆς παρούσης Δημοκρατίας, εἰς ἐθνικὴν δημοκρατίαν, ἐφ’ ὅσον οὐδὲν ἐκ τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς Χώρας σκέπτεται νὰ ἀνατρέψῃ αὐτὴν διὰ τῆς βίας. Ὡς ἔχει σήμερον ἡ κατάστασις, καὶ ὡς ἐξελίσσεται αὕτη, ἡ παροῦσα δημοκρατία, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι ἐθνική, ἀλλὰ δημοκρατία στρατιωτικὴ καὶ προσφυγική, ἐναντίον τῆς ὁποίας ἀντιτίθεται καὶ θὰ ἀντιτίθεται ψυχολογικῶς καὶ πολιτικῶς τὸ ἥμισυ τῆς Ἑλλάδος, ὁ ἀντιβενιζελικὸς κόσμος, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Χώρα βαδίζει κατὰ κρημνῶν. Τούτου ἕνεκα καὶ δὲν δυσκολεύομαι νὰ εἴπω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διισχυρίζεται τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς αὐτοῦ, νὰ γίνῃ δημοψήφισμα ἐν εὐθέτῳ καιρῷ δὲν εἶναι καθόλου ὀρθόν, διότι οὔτε ἐγώ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως οὔτε ἄλλος τις θὰ δυνηθῇ νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἐξ ὑπαιτιότητος τῆς βενιζελικῆς παρατάξεως ἡ παροῦσα Δημοκρατία δὲν δύναται νὰ γίνῃ Ἐθνικὴ Δημοκρατία καὶ πρέπει ἐντεῦθεν νὰ προτείνωμεν τὴν ἐπάνοδον τῆς Βασιλείας, χωρὶς νὰ φοβώμεθα μὴ καὶ ὁ θεσμὸς αὐτὸς προσκόψῃ εἰς τὸ μέλλον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς κ. Πρόσφυγας νὰ μὲ ἀκούσωσιν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, νὰ μὲ ἀκούσωσι διότι ἀκριβῶς τοῦτο ἔχω σκοπὸν νὰ στερεώσω ὅσον εἶναι δυνατόν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῇ τὴν δημοκρατίαν. Θὰ εἴπω πρὸς αὐτοὺς ὅτι ἀμετανοήτως ἡ βενιζελικὴ Δημοκρατία στηριζομένη μόνον ἐπὶ δύο σκελῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀναγνωρίσῃ ἡ ἑτέρα, ἡ ἡμίσεια Ἑλλάς, ὅτι ἡ Δημοκρατία αὐτὴ πρέπει νὰ πέσῃ οὐχὶ ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ ἀλλ’ ἀμέσως διὰ τῆς γνώμης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἄνευ δημοψηφίσματος (χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Καὶ ἐν τούτῳ διΐσταμαι πρὸς τὴν πτέρυγα, εἰς τὴν ὁποίαν γενικῶς ἀνήκω, καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ὁλόκληρον τὴν γνώμην μου, ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπεσχέθημεν δημοψήφισμα ἐν εὐθέτῳ καιρῷ καὶ δὲν καθορίζεται ἀμέσως ἡ στιγμὴ καὶ ὁ τρόπος τοῦ δημοψηφίσματος αὐτοῦ παρ’ ὅλην τὴν καλὴν πρόθεσιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, καὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος παρατείνεται ἡ ἀνησυχία καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ εὑρίσκεται ἐν καταστάσει ἀναρχίας. Θὰ ἦτο λοιπὸν χιλιάκις προτιμότερον καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ ἡμεῖς ὅλοι, οἱ μὴ ἀποτελοῦντες τὴν Δημοκρατικὴν παράταξιν, εἶναι χιλιάκις προτιμότερον νὰ θέσωμεν ζήτημα καθεστῶτος ἀμέσως τώρα παρὰ νὰ παρατείνωμεν τοῦτο αἰωνίως καὶ νὰ ἐνισχύωμεν οὕτω τοὺς ἀναρμοδίους παράγοντας. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω παρακαλῶ τοὺς ἀξιοτίμους κ. Πρόσφυγας νὰ ἀκούσωσι καὶ νὰ ἐνστερνισθῶσι τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. (Κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁμιλεῖ μετά τινων βουλευτῶν ὄπισθεν τῆς θέσεώς του).

§96Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. (ἐντόνως). Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, σᾶς παρακαλῶ νὰ παύσητε τὰς ὁμιλίας καὶ νὰ μὴ δυσανασχετεῖτε, δι’ ὅ,τι λέγω, διότι τοῦτο εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη.

§97Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξ.). Κύριε συνάδελφε, σᾶς παρακαλῶ πρῶτον, νὰ μετριάσετε τὸν τόνον τῆς φωνῆς σας, διότι δὲν ἐσυνήθισα νὰ ἀκούω τοιοῦτον τόνον. Δεύτερον ἤθελον νὰ δείξητε τὴν εὐθιξίαν αὐτὴν καὶ κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξῆλθον βίαιαι κραυγαί, ὅτε ὡμίλουν εἰς τρίτον. Δὲν μοῦ προκαλοῦν καμμίαν δυσανασχέτησιν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγετε, διότι δὲν μοῦ κάμνουν καμμίαν ἐντύπωσιν.

§98Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἂν νομίζετε, ὅτι μοῦ κάμνουν ἐντύπωσιν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγετε σεῖς, σᾶς λέγω, ὅτι ἐκ παλαιῶν χρόνων γνωρίζετε, ὅτι δὲν μοῦ ἔκαμαν ταῦτα καμμίαν ἐντύπωσιν.

§99Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Πότε; Ὅτε σᾶς ὑπεστήριξα ὡς Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας;

§100Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Παρ’ οὐδενὸς ἐζήτησα νὰ μὲ ὑποστηρίξῃ ὡς Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας. Ἠγνόουν καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἀκόμη τὴν ἐκλογήν μου ὡς Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, καὶ τὴν ἔμαθα ἡμίσειαν μόνον ὥραν πρὸ τῆς ἀνακοινώσεώς της. Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλέγετε, ὅτι εἶσθε ὑπὲρ τοῦ Βασιλικοῦ θεσμοῦ, ἀλλὰ κατόπιν ἐν τῇ φιλοπατρίᾳ σας ἀπεφασίσατε νὰ παύσετε νὰ εἶσθε ὑπὲρ τοῦ Βασιλικοῦ θεσμοῦ, σᾶς ἤκουον μετὰ πάσης εὐλαβείας. Ἔχω λοιπὸν καὶ ἐγὼ τὴν ἀξίωσιν, ὅταν ἀγορεύω, νὰ μὴ ὁμιλῆτε περὶ διαφόρων ζητημάτων μετὰ τῶν συναδέλφων σας. Ἔρχεσθε τόσον ἀργὰ εἰς τὴν Βουλὴν ἴσως αἱ ἀσχολίαι σας σᾶς ἐμποδίζουν, ἀλλ’ ὅταν ἔρχεσθε σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀκούετε.

§101Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἔμαθα ἐκ παίδων, πότε πρέπει νὰ ἀκούω καὶ πότε πρέπει νὰ μὴ ἀκούω.

§102Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ διατηρήσητε αὐτὴν τὴν συνήθειαν.

§103Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Τὴν διατηρῶ καὶ αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§104Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Εἶπαν, Κύριοι, ὅτι οἱαδήποτε ἀλλαγὴ ἐκλογική, οἱαδήποτε ἀλλαγὴ τῆς ἀναλογικῆς καὶ πλειοψηφικὸν εἴτε διὰ τῆς μεγάλης περιφερείας, εἴτε διὰ τῆς μικρᾶς οὐδεμίαν θὰ φέρῃ οὐσιαστικὴν ἀλλοίωσιν εἰς τὴν πολιτικὴν σύνθεσιν τῆς Χώρας, ὅταν τὰ ἐκλογικὰ διαμερίσματα δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης καὶ πρὸς τὸ αἴσθημα τῆς ὁμοιογενείας Καθ’ ὃ ὃν τρόπον εἶναι ἐγκατεσπαρμένοι πρόσφυγες καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα οἱ πρόσφυγες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσωσιν ἰδιαιτέρους συλλόγους.

§105Θ. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ. Ἐὰν ἐκάμνατε ἰδιαιτέρους τότε Συλλόγους, δὲν θὰ κατεστρέφετο ἡ Ἑλλάς.

§106Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Δὲν ἀντιλαμβάνεσθε τί λέγω, καὶ τοῦτο πρὸς βλάβην σας, καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω διατί δὲν ἀντιλαμβάνεσθε. Διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, διότι κατὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον σήμερον ἐφαρμόζεται καὶ κατὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τῆς στενῆς περιφερείας διὰ τοὺς μὴ ἀποχωρισμένους πρόσφυγας εἰς ἰδιαιτέρας ἐκλογικὰς περιφερείας, ὄχι Συλλόγου, εἶσθε ὑποτελῆς πρὸς τὰ μείζονα κόμματα. Διὰ τοῦ τοιούτου ἀποχωρισμοῦ εἰς ἰδιαιτέρας ἐκλογικὰς περιφερείας, ἐκεῖ ποὺ τοῦτο εἶναι κατορθωτόν, διὰ τοῦ τοιούτου ἀποχωρισμοῦ θὰ ἀποκτήσητε ἰδιαιτέραν πολιτικὴν συνείδησιν. (Διαμαρτυρίαι πολλῶν προσφύγων βουλευτῶν).

§107Θ. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ. Ἔχομεν συνείδησιν.

§108Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Κύριε Βουλευτά, δὲν ἐνόησατε καὶ πάλιν. Δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σας γνωρίζω, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς ἐπαναλάβω, ὅτι δὶς περιεπέσατε εἰς τὸ ἴδιον ἁμάρτημα, νὰ μὴ ἐννοήσετε περὶ τίνος πρόκειται. Ὅταν 1½ ἑκατομ. προσφύγων ἔχον ὑπὲρ τὰς 300.000 ψήφων κατορθώνει νὰ μὴ ἔχῃ πολιτικὴν ἅμιλλαν ἐντὸς τοῦ κύκλου τοῦ γνωστοῦ εἰς αὐτό, εἰς τὰς ἰδίας σας περιφερείας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσητε κομματικὴν συνείδησιν.

§109ΠΟΛΛΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχομεν, ἔχομεν.

§110Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Σύρεσθε ὡς οὐραγοὶ τῆς μιᾶς μόνον παρατάξεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Λυποῦμαι ὅτι δὲν θέλετε νὰ ἐκλέγητε Βουλευτὰς πρὸς καλυτέραν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν σας, λυποῦμαι διότι προτιμᾶτε νὰ εἶσθε οὐραγοὶ τῆς μιᾶς μόνον παρατάξεως.

§111Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Δὲν εἴμεθα μειονότης.

§112Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Τί θέλετε νὰ εἴπητε μὲ αὐτό, ἀφοῦ δὲν καταλαμβάνετε τί λέγετε, καὶ περὶ τίνος πρόκειται. Σᾶς εἶπον πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσητε ἰδίας ἐκλογικὰς περιφερείας, καὶ νὰ ζητήσετε μόνοι νὰ ἀποτελέσητε αὐτάς.

§113Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Συμβουλὰς δὲν δεχόμεθα.

§114Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Δικαίωμά μου εἶναι νὰ σᾶς δίδω συμβουλὰς ἅπαξ καὶ σεῖς δικαιοῦσθε νὰ συμβουλεύετε ἐμέ. Ὅλοι συσκεπτόμεθα πῶς νὰ ἀποκτήσωμεν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Εἴμεθα λοιπὸν ὑποχρεωμένοι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ νὰ ἀκούωμεν τὰς ἑκατέρωθεν συμβουλάς. Κύριοι, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ληφθῶσιν ὡρισμένα μέτρα, καὶ ἰδία τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπέδειξα, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ χωρήσωμεν πρὸς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον. Ἠσθάνθην καὶ αἰσθάνομαι καὶ σήμερον τὴν ἐκτάκτως δυσμενῆ ἀτμόσφαιραν, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησαν οἱ λόγοι μου καὶ εἰς τὰς δύο παρατάξεις, ἴσως περισσότερον εἰς τὴν ἡμετέραν παράταξιν, ἴσως ὀλιγώτερον εἰς τὴν ἄλλην. Παρ’ ὅλην ὅμως τὴν θλίψιν ταύτην, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ λέγω τὴν ἀλήθειαν ταύτην. Δὲν θέλω νὰ εἶμαι ὑπεύθυνος δι’ ὅ,τι κακὸν πράττεται ἐν τῇ χώρᾳ. Θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἐὰν διαψευσθῶ εἰς τὰς προσγνώσεις μου ταύτας.

§115Α. ΒΟΥΤΥΡΑΣ. Ἴσως νὰ μὴ εἶσθαι.

§116Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θὰ ἤμην ἀπολύτως εὐτυχὴς. Ἀλλὰ ἀπὸ τὸν κ. Βουτυρᾶν ἔχω τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι δὲν εἶμαι, καὶ τοῦτο μὲ εὐχαριστεῖ. Ἀλλ’ ἐὰν ἴσως αἱ προγνώσεις μου ἀποβῶσι πραγματικότητες, ἐλπίζω ὅτι καὶ ὁ κ. Βουτυρᾶς καὶ ὁ ἕτερος συνάδελφος ὁ κ. Πρόεδρος νὰ ὁμολογήσωσι ὅτι ὀρθῶς προέγνωσα. (Χειροκροτήματα).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μητσοτάκης.

§118Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Οὐδείς, κύριοι, ἀνέμενεν ὅτι ἡ συζήτησις διὰ τὴν σύμβασιν τῆς ὁδοποιίας, ἥτις ἀπετέλεσε τὸ πρόγραμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων, θὰ ἐγίνετο ἀφορμὴ πολιτικῆς κρίσεως καὶ ὅτι κατὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς νέας Κυβερνήσεως θὰ ἀπεμακρύνετο ὁ Ὑπουργὸς ὁ προστατεύσας τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ διατυπώσας τὰς ἠθικωτέρας γνώμας. Οὐδεὶς ἀνέμενε τὴν ἔκρηξιν πολιτικῆς κρίσεως, διότι ἡ ἐξεύρεσις τῶν συμφεροτέρων προτάσεων καὶ ἡ κατακύρωσις τοῦ ἔργου τῆς ὁδοποιίας, ἦτο ἔργον καὶ ἁπλοῦν καὶ εὔκολον, ἐφ’ ὅσον ἐπρόκειτο περὶ Κυβερνήσεως ἣν ἀπήρτιζον 4 πολιτικοὶ ἀρχηγοί. Τὸ ἐκ τούτου αἴσθημα τῆς ἀπορίας κατέχει τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ ὁλόκληρον τὴν Βουλήν, ἡ δὲ ἀπορία μεταβάλλεται εἰς θλίψιν, διότι ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἠκούσθησαν πρωτότυποι θεωρίαι. Μέχρι σήμερον ἐπιστεύετο, ὅτι γνώμων κατευθύνων πᾶσαν κυβερνητικὴν σκέψιν ἦτο ἡ προστασία τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Καὶ ὅμως ἐπέπρωτο νὰ ἴδωμεν νὰ διατυπωθῇ θεωρία, καθ’ ἣν ζημίαι ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων τοῦ Δημοσίου, εἶναι μηδὲν προκειμένου νὰ ἀπομακρυνθῇ ἓν πρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τὴν θεωρίαν ταύτην διετύπωσεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. Δι’ ἐμέ, μεγαλυτέραν σημασίαν ἔχει ὅτι διετυπώθησαν τοιαῦται ἀντιλήψεις ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, διότι ἐπισήμως πλέον διαπιστοῦται ὅτι ἡ ἐξουσία δὲν εἶναι τὸ μέσον, ἀλλ’ ὁ σκοπός. Σήμερον ὅμως, καθ’ ἣν στιγμὴν ζητεῖται νὰ στερηθῇ ὁ λαὸς καὶ τὸν ἄρτον του διὰ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς φορολογικὰς ἐπιδρομάς, ἡ διατύπωσις τοιούτων θεωριῶν ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ δίδει τὸ σύνθημα τῆς Κρατικῆς ἀναρχίας. Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι δικαίως διαμαρτύρονται γλίσχρως ἀμειβόμενοι, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθοῦν τὰς στερήσεις εἰς ἃς τοὺς καταδικάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνῷ ἐξ ἄλλου βλέπουν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σπαταλᾷ τὸν δημόσιον πλοῦτον εἰς διορισμοὺς ἀργομίσθων καὶ δημιουργεῖ διὰ συμβάσεων ζημίας ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων εἰς τὸ Κράτος. Ἐν Κρήτῃ ἡ ἐξέγερσις στρέφεται κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅλαι αἱ δοθεῖσαι ἐξηγήσεις περὶ τοῦ ἀντιθέτου δὲν εἶναι βάσιμοι. Ἀνακριβῶς ἐλέχθη, ὅτι πρόκειται περὶ Παγκαλικῶν πρακτόρων καὶ ὑποκινήσεων. Ἡ ἐξέγερσις τῆς Κρήτης εἶναι ἀποκλειστικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις διὰ τῆς πολιτείας της κατώρθωσε νὰ ἐξεγείρῃ τὸ νομιμόφρον τοῦτο τμῆμα τοῦ Κράτους. Καὶ εἰς τὴν πτέρυγα τῶν Λαϊκῶν καὶ εἰς τὴν πτέρυγα τῶν Ἐλευθεροφρόνων παρακάθηνται πολιτευταὶ διοικήσαντες τὴν Κρήτην, οἵτινες δύνανται νὰ βεβαιώσουν περὶ τῆς νομιμοφροσύνης τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ καὶ περὶ τῆς δικαιολογημένης ἐξεγέρσεως αὐτοῦ. Ἡ Κρήτη μετὰ τὴν ἐλευθέρωσίν της εἰσῆλθε συντετριμμένη οἰκονομικῶς εἰς τὰς μητρικὰς ἀγκάλας καὶ ἡ οἰκονομική της συντριβὴ ὀφείλεται εἰς τοὺς μακροὺς διὰ τὴν ἐλευθερίαν ἀγῶνας. Ἦτο φυσικὸν νὰ ἀξιώσῃ ἂν μή τι ἄλλο, ἀφοῦ προηγήθη καὶ ὁλόκληρος δωδεκαετὴς στεῖρα οἰκονομικῶς πολεμικὴ περίοδος, ἐλάττωσιν ἀπὸ τῆς φορολογίας καὶ ἰδιαιτέραν μέριμναν ἔργων συγκοινωνιακῶν, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν ὁποίων εὑρίσκεται εἰς πρωτόγονον κατάστασιν. Καὶ ὅμως ἐν τῇ φιλοπατρίᾳ τοῦ λαοῦ της οὐδὲν τοιοῦτον ἠξίωσε. Ποῖος ὅμως εἶναι ὁ ἀπολογισμὸς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῆς Κρήτης. Παραλείποντες τὴν ἄμεσον φορολογίαν παρατηροῦμεν, ὅτι τὴν Κρήτην ἐξήγειρεν ἡ φορολογικὴ ἀνισότης καὶ ἰδίως εἰς τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας τῆς σουλτανίνας σταφίδος ἥτις εἶναι δεκαπλασία τοῦ ἰδίου προϊόντος εἰς ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους. Ἀπὸ τοῦ 1924 δὲν ἐπαύσαμεν νὰ ἐφιστῶμεν τὴν προσοχὴν τῶν Κυβερνήσεων ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπησχολημένος μὲ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ μὲ τὴν σταθεροποίησιν, ἥτις τόσον κατεδικάσθη καὶ ἐπεκρίθη ἐσχάτως ἐν Γαλλίᾳ, οὐδεμίαν σημασίαν ἔδωκεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπερ ἀπετέλει διὰ πᾶσαν Κυβέρνησιν καθῆκον τιμῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παρατείνωνται τοιαῦτα ζητήματα, ἀφορῶντα ἀνισότητα φορολογικήν. Διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι ἡ ἐξέγερσις δὲν εἶναι ἔργον τῶν Παγκαλικῶν πρακτόρων. Εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο ἀληθὲς ἐὰν δὲν ἐλέγετο ὅτι καὶ ἐν Κρήτῃ ἐπικρατεῖ ἡ ἰδέα, ὅτι αἱ ἀντιλήψεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας δὲν διαφέρουν ἀπὸ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ δικτάτορος περὶ αὐτῆς. Ὁ δικτάτωρ ἐπὶ τέλους στρατιωτικῶς μορφωμένος καὶ πολιτικῶς ἀμόρφωτος ἦτο φυσικὸν, ὠθούμενος ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοσυντηρήσεως, νὰ προβαίνῃ εἰς βιαιότητας καὶ αὐθαιρεσίας καὶ νὰ δεικνύῃ τὸν ἐλάχιστον σεβασμὸν πρὸς τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν. Ἀλλ’ εἰς Κυβέρνησιν πολιτικὴν δὲν ἐπετρέπετο τοιαύτη τακτικὴ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἀδικημάτων τῆς δικτατορίας. Ἀπὸ δεκαμήνου ἐξαγγέλλεται ἡ δίκη τοῦ δικτάτορος ἀλλ’ ὅμως οὐδὲν ἔχομεν δεδομένον ὅτι ἡ δίκη θὰ περαιωθῇ. Ἀπέναντι ἐξ ἄλλου τῶν θεραπόντων τῆς δικτατορίας πλὴν τῶν ἐγκαίρως ἀποχωρησάντων ἡ Κυβέρνησις ἐτήρησεν περίεργον τακτικήν. Καὶ ἄλλων μὲν ζητεῖ τὴν ἐξόντωσιν, εἰς ἄλλους δ’ ἐπιτρέπει νὰ περιφέρωνται εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ ἐκδίκασις κύριοι τῶν ἀδικημάτων τῆς δικτατορίας ἔπρεπε νὰ ἔχῃ γίνῃ ἐντὸς μηνός. Ἡ διαιώνισις τῆς ἐκδικάσεως δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ τὸν χαρακτῆρα τῆς πολιτικῆς ἀσχημοσύνης. Πρὸ δεκατετραμήνου ὁ ἴδιος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέγνωσε δηλώσεις παρομοίας πρὸς τὰς χθεσινάς, μὲ ἐπαγγελίας περὶ Γερουσίας περὶ ἐκτελέσεως ἔργων, περὶ ἐφαρμογῆς Αὐτοδιοικήσεως κλπ. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τοσοῦτον χρόνον πάντα τὰ ζητήματα εὑρίσκονται εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, εἰς ὃ καὶ τότε. Τὸ νομοσχέδιον τῆς Γερουσίας δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐτοδιοικήσεως ἐκκρεμεῖ, ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα ἐτορπιλλίσθη, ἡ ἐκδίκασις τῶν ἀδικημάτων τῆς δικτατορίας παραμένει εἰς τὸ ἴδιον σημεῖον. Τέλος ἡ ἐκτέλεσις τῆς ὁδοποιΐας προσέκρουσε κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν καὶ ἐπέφερε μάλιστα καὶ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ νέα Κυβέρνησις οὐδὲν ἀγαθὸν προοιωνίζει, δοθέντος ὅτι εὑρίσκεται ἐν δυσαρμονίᾳ πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην. Ἡ ταχίστη διεξαγωγὴ τῶν ἐκλογῶν ἐνδείκνυται ὡς τὸ μόνον φάρμακον τῆς καταστάσεως. Δὲν γνωρίζω τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι ὅμως ἀπίθανον νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ νέας κρίσεως καὶ νὰ ἀποχωρήσῃ ὁ Ἡγέτης τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων κατόπιν τῆς ἀξιώσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, διὰ τὴν τυχὸν διατύπωσιν προοδευτικῶν ἀρχῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν αἰτουμένην διὰ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων ἐνίσχυσιν τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν φρονῶ ὅτι ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀπέτυχε παταγωδῶς, ἐν εἰλικρινείᾳ πιστεύω ὅτι οὐδὲν κακὸν δύναται νὰ προέλθῃ ἐκ τυχὸν Κυβερνητικῆς κρίσεως. Τοὐναντίον ἡ παραμονὴ τῆς Κυβερνήσεως θὰ εἶναι ἐπιβλαβής. Ὅταν, μάλιστα, λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις, ἀπολαύουσαι περισσοτέρας ἐπαφῆς πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην ἀπέτυχον, ἀσφαλῶς δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἥτις καὶ μικρότερον κῦρος ἔχει καὶ πλειοψηφίας ἐλαχίστης ἀπολαύει καὶ πάσης ἐπαφῆς στερεῖται πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην καὶ περιέχει καὶ τὸ μικρόβιον τῆς ἀνομοιογενείας, παρ’ ὅλας τὰς περὶ ἐναντίου δηλώσεις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Αὐτοὶ εἶναι, Κύριοι Συνάδελφοι οἱ λόγοι οἵτινες ἀναγκάζουν τὰ ἐν τῇ Βουλῇ μέλη τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ τῶν ἀνεξαρτήτων Δημοκρατικῶν ν’ ἀρνηθοῦν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάξιμος ἔχει τὸν λόγον.

§120Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Συνοπτικῶς θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν τῆς Κυβερνήσεως δηλώσεων, κύριοι βουλευταί, διότι νομίζω, ὅτι ὁ ἔλεγχος τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαφέρῃ οὐσιωδῶς ἀπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως καὶ τῆς Οἰκουμενικῆς ἀκόμη δεδομένου, ὅτι ἡ βασικὴ γραμμὴ καὶ ἡ κατεύθυνσις τὴν ὁποίαν χαράζει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι παρὰ ἡ συνέχισις τῆς προηγουμένης γραμμῆς, τῆς χαραχθείσης ὑπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο ἡ πρώτη παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἤθελον νὰ κάμω ἐπὶ τῶν δηλώσεων τούτων εἶναι ὅτι, ὅσον τὰ ἐν τῇ Κυβερνήσει συμμετέχοντα κόμματα μειοῦνται κατ’ ἀριθμόν, τόσον μακροσκελεῖς γίνονται αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον δηλ. μειοῦται ἡ κομματικὴ δύναμις τῆς Κυβερνήσεως, τόσον αἱ ὑποσχέσεις αὐξάνονται. Ἡ ἀντίφασις αὐτή, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ φυσική, δεδομένου ὅτι εἶναι σήμερον ἀποτέλεσμα ἀντιφάσεως, οὐσιαστικῆς ἀντιθέσεως, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῆς γραμμῆς τῆς Κυβερνητικῆς καὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἐργαζομένων, ἡ ἀντίφασις αὐτή, λέγω, ἀποτελεῖ μίαν ἁπλῆν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως ἵνα δι’ ὑποσχέσεων συγκαλύψῃ ὅ,τι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκαλύψῃ εἰς τὴν πραγματικότητα. Εὑρισκόμεθα, κ. Βουλευταί, πρὸ τῆς τρίτης Κυβερνήσεως μετὰ τὰς ἐκλογάς, καὶ ἐν τούτοις εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τὸ βασικὸν πρόγραμμα αὐτῆς, τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν. Τὴν ἀποχώρησιν τῆς Μοναρχικῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὴν διεδέχθη ἡ ἀποχώρησις τῆς Δημοκρατικῆς ἀριστερᾶς. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ τελευταία κυβερνητικὴ κρίσις, κατόπιν τοῦ ἐλέγχου, ὅστις ἠσκήθη ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅτι ἡ ἀποχώρησις αὕτη, λέγω, καὶ τοῦ κόμματος αὐτοῦ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἀποτέλεσμα βασικῶν ἀντιθέσεων, ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἐδήλωσε χθὲς ὅτι δὲν διαφωνεῖ καθόλου ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀνωμολόγησεν ὁ ἴδιος ὅτι μεγάλα βήματα ἐγένοντο πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν. Ἐπεδοκίμασε, δηλαδὴ, τὰ γενόμενα καὶ ἐπεδοκίμασε ταυτοχρόνως καὶ τὰ μέλλοντα νὰ γίνωσιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ δηλαδὴ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως συμφωνῇ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, τότε εἶναι περιττὸν νὰ διαμαρτύρεται διὰ τὴν δεξιὰν στροφὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι αὐτὸ τοῦτο τὸ πρόγραμμα αὐτῆς ἀποτελεῖ μίαν στροφὴν δεξιάν, διότι αὐτὸ τοῦτο τὸ πρόγραμμα ἔχει ὡς προϋπόθεσιν τὴν ἐξάσκησιν ὑπὸ τῆς δεξιᾶς, ἀντιλαϊκῆς πολιτικῆς, καὶ διότι ἡ συμφωνία ἐπὶ τοῦ οὐσιώδους τούτου σημείου τῆς κατευθύνσεως τῆς Κυβερνήσεως ἐγένετο, ἐπερίττευε συνεπῶς πᾶσα διαμαρτυρία ἐπὶ τῶν ἀντιλαϊκῶν τούτων μέτρων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς. Εἶναι ὁ χαρακτὴρ τοῦ σκοποῦ, αὐτὸ τὸ περιεχόμενον τοῦ σκοποῦ, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις. Τὸ περιεχόμενον τοῦτο καὶ ὁ σκοπὸς αὐτοῦ ὁ ἀντιλαϊκὸς καὶ ἀντιδραστικὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ παρὰ βιαίως καὶ θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα μίαν πίεσιν καὶ μίαν πάλην μεταξὺ τῶν ἀθισταμένων μαζῶν, μικροαστικῶν καὶ ἐργατικῶν ὑπὸ τῶν μαζῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι θὰ φέρουν τὰς συνεπείας τοῦ προγράμματος αὐτοῦ, προγράμματος ἐξυπηρετήσεως καὶ παγιώσεως μιᾶς καταστάσεως κεφαλαιοκρατικῆς ὀλιγαρχίας. Ἐὰν παρατηρήσητε βαθύτερον, Κύριοι, θὰ ἀντιληφθῆτε ὅλοι σας ὅτι, ἀπὸ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἀπόψεις τῶν οἰκονομικῶν κύκλων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐνεφανίσθησαν ὑπὸ μορφὴν οἰκονομικοῦ προγράμματος τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν παρατηρήσητε λέγω, τὰ συμβάντα ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης μέχρι σήμερον, θ’ ἀντιληφθῆτε ὅλοι σας ὅτι μία τεραστία διαφοροποίησις ἐπῆλθεν εἰς τὰς σχέσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν μαζῶν ἐκείνων, αἵτινες ὑπεστήριξαν καὶ τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς σύνθεσιν. Ἡ διαφοροποίησις αὐτὴ ἡ ὁποία εἶναι πολὺ μεγάλη καὶ ἔχει ἤδη ἐκδηλωθῆ ἐξωτερικῶς διότι ὑπάρχουν ἁπτὰ γεγονότα περὶ τούτου καὶ ζημώσεις μεγάλαι γίνονται, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ πείσουν ὅλους ὅτι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ καὶ εἶναι ἀντίθετον διότι πρὸς πραγματοποίησιν αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀπαιτεῖ θυσίαν τῶν συμφερόντων τῶν ἐργαζομένων λαϊκῶν μαζῶν. Ποῖα δὲ εἶναι τὰ ἐξωτερικὰ αὐτὰ φαινόμενα καὶ αἱ ἐξωτερικαί αὐταί ἐκδηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ἀναμφισβήτητον ἀπόδειξιν τοῦ ἀντιλαϊκοῦ χαρακτῆρος καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς προκατόχου αὐτῆς καὶ τῆς Οἰκουμενικῆς; Εἶναι ταῦτα ἡ ἀπεργία τῶν ἐπαγγελματιῶν, τὰ συλλαλητήρια τῶν ἐπαγγελματιῶν, αἱ διαμαρτυρίαι τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων εἶναι τέλος αἱ ἀγροτικαὶ ἐξεγέρσεις τῆς Κρήτης. Ἡ κίνησις αὐτὴ τῶν μικροαστικῶν στρωμμάτων εἶναι ἡ κλασσικωτέρα ἀπόδειξις, ὅτι ἡ πίεσις ἡ ἐξασκουμένη ἐπ’ αὐτῶν εἶναι τοιαύτης φύσεως ὥστε νὰ δίδῃ εἰς τὰς πολιτικὰς κατευθύνσεις τῆς Κυβερνήσεως μίαν ὁλοὲν περισσότερον ἀντιδραστικὴν ἐκδήλωσιν. Ἡ κίνησις τῶν μικροαστικῶν αὐτῶν στρωμμάτων συνδέεται ὅμως μὲ μίαν ἄλλην κίνησιν τῶν ἐργατῶν, διότι ἡ πίεσις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κρατικὴ, συνταυτίζεται μὲ μίαν ἐργοδοτικὴν πίεσιν καθαρῶς ἐργοστασιακήν. Τὰ πλέον νομιμόφρονα στοιχεῖα τοῦ τόπου, ὅπως πολλάκις ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἡ ἀσφαλιστικὴ δικλεὶς τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος μεταβάλλονται εἰς ἀντάρτας εἰς στοιχεῖα κοινωνικῆς ἀναρχίας. Τὰ στρώμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ὑπεραμύνοντο τῆς ἱερᾶς ἰδιοκτησίας αὐτὰ σήμερον ἐξεγείρονται ἐναντίον τοῦ προγράμματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς τὴν παγίωσιν μιᾶς οἰκονομικῆς τάξεως —εἶναι ἡ ἔκφρασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν —μιᾶς τάξεως οἰκονομικῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς ἐργασίας. Ὑπάρχουσι λοιπὸν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας τὸ καθεστὼς τὸ ὁποῖον τόσον ἐξυμνεῖτε δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ οὔτε καὶ εἰς τὰς μικρὰς μάζας. Αἱ περιπτώσεις αὐταὶ εἶναι αἱ περιπτώσεις ἐκεῖναι κατὰ τὰς ὁποίας ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ὑποδουλοῦται ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὰς ἀπαιτήσεις μιᾶς μικρᾶς κεφαλαιοκρατικῆς ὀλιγαρχίας εἶναι αἱ περιπτώσεις ἐκεῖναι, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ὑποδουλώνει τὴν Χώραν εἰς τοὺς ὀλίγους αὐτοὺς κεφαλαιοκράτας, οἵτινες ἐμφανίζονται πότε ὑπὸ μορφὴν τεχνικῶν ἐπιχειρήσεων διὰ τὴν ἀνάληψιν ἔργων συγκοινωνίας, πότε ὑπὸ τὴν μορφὴν Τραπεζιτῶν, πότε ὡς ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς τοῦ τόπου καὶ τὰ παρόμοια. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὡς πρὸς τοῦτο. Ἐὰν ἐξετάσητε τὴν αἰτίαν τῆς τελευταίας Κυβερνητικῆς κρίσεως, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ αἰτία αὐτὴ εἶναι συναφὴς πρὸς τὸ πρόβλημα, τὸ περίφημον τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως, διότι τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας περιέχονται καὶ αὐτὰ εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς ἀνορθώσεως· αὐτὴ δὲ ἡ περὶ τὴν ἀνάληψιν τῶν ἔργων αὐτῆς διεξάγεται ὁ ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τῶν ἰδίων κεφαλαιοκρατικῶν ὁμάδων, μεταξὺ τῶν αὐτῶν κεφαλαιοκρατικῶν κύκλων, οἵτινες μᾶς ἐδάνεισαν καὶ συνῆψαν τὰ τρὰστ τῆς βιομηχανίας, καὶ οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τὰς μεγαλυτέρας τῶν ἐπιχειρήσεων. Τί κρύπτεται ὄπισθεν τῆς Ἑταιρείας Μακρῆ; Ἀναμφισβητήτως, ὄπισθεν τῆς ἑταιρείας αὐτῆς ὑπάρχουσιν αἱ αὐταὶ φυσιογνωμίαι. Καὶ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω ἀπολύτως τοὺς ἔχοντας ἀντίθετον γνώμην, ὅτι ἡ σύμβασις Μακρῆ θὰ ἐπικυρωθῇ, καὶ θὰ ἐπικυρωθῇ ὄχι διότι θὰ τὸ θελήσῃ ἡ δημοσία γνώμη, οὔτε ἡ Κοινοβουλευτικὴ πλειονοψηφία, ἀλλὰ διότι ὑπάρχει ὑπερτάτη θέλησις γενικωτέρων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἀναλύονται εἰς παρομοίας συμβάσεις. Κύριοι, ἐθίγη καὶ τὸ ζήτημα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἐὰν ἀναγνωρίζετε εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους τὸ δικαίωμα τῆς ὀργανώσεως καὶ τὸ ἀνεγνωρίσατε τὸ δικαίωμα τοῦτο κατόπιν μεγάλης ὄχι ἁπλῆς πιέσεως, ἀλλὰ κατόπιν μακρᾶς ἐξονυχίσεως, ὅτι δηλ. ἐπέρχετε τοῦτο ὡς γεγονός, ὀφείλετε νὰ ἀναγνωρίσητε εἰς αὐτοὺς καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀπεργίας. Διὰ νὰ τοὺς ἀναγνωρίσητε τὸ δικαίωμα τῆς ὀργανώσεως σημαίνει ὅτι ἀνεγνωρίσατε εἰς αὐτοὺς ἓν δικαίωμα ἀμύνης ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν συμφερόντων των ἐναντίον παντὸς ὁ ὁποῖος θὰ ἀντετίθετο πρὸς τὰ συμφέροντα αὐτά. Καὶ ὅταν ἀνεγνωρίσατε τὸ δικαίωμα τοῦ ὀργανοῦσθαι εἰς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ εἰς οἱουσδήποτε ἄλλους ἐργάτας ἀνεγνωρίσατε τὰ μέσα τῆς ἀμύνης. Εἶναι ταῦτα μέσα ἰδικά των, εἶναι τὸ ὅπλον των, καὶ τοῦτο εἶναι ἡ ἀπεργία, τὴν ὁποίαν θὰ χρησιμοποιήσουν, ἐὰν εἶναι ὠργανωμένοι, εἴτε τὸ θέλετε, εἴτε δὲν τὸ θέλετε, εἰς στιγμὴν μεγάλης κρίσεως. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως περιέχουν καὶ μερικὰ σημεῖα θίγοντα συγκεκριμένως τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας. Εἶναι φανερὸν ὅτι τὰ σημεῖα αὐτὰ ἀφορῶσιν ἐν μέρει μόνον τὰς τελευταίας ἐξεγέρσεις τῆς Κρήτης, γενικῶς ὅμως ἀφορῶσιν, ὡς ἀποδείκνυται ἐκ τῶν ὑστέρων τὸ ὅλον ἐργατικὸν καὶ τὴν ὅλην ἐργατικὴν κίνησιν. Ἡ διαμαρτυρία καὶ ἡ ἔκπληξις τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν συναδέλφου μου κ. Βοζίκη διὰ τὸ ὅτι δὲν περιέχεται τίποτε ἐναντίον τοῦ κομμουνισμοῦ εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἀπέρρευσεν ἀπὸ μίαν ἁπλῆν πολιτικὴν σκοπιμότητα εὐκόλων ἐπιθέσεων ἐπὶ προχείρων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν κανεὶς καὶ ἀκινδύνως νὰ ἀναλύῃ καὶ νὰ ἐξετάζῃ κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐξετάζονται καὶ εἰς τὰ καφενεῖα. Αἱ ἐπιθέσεις ἐναντίον μας καὶ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως διότι δὲν λαμβάνει μέτρα ἐναντίον τοῦ κομμουνισμοῦ, ἦσαν ἁπλῶς μία κομμουνιστικὴ ἐκμετάλλευσις τοῦ ζητήματος, διότι εἰς τὴν οὐσίαν εἶναι εἰς ὅλους γνωστὸν ὅτι ὁ κομμουνισμὸς κατεδιώχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ καταδιώκεται ἀκόμη ἀπὸ τὴν αὐτὴν καὶ ὅτι δεκάδες ἐργατῶν εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακάς. Ἡ ἐπίθεσις τοῦ κ. Βοζίκη ἀπέβλεπε καὶ εἰς κἄτι ἄλλο, εἰς τὸ νὰ συγκαλύψῃ μίαν ἄλλην κίνησιν πρὸς μίαν ἄλλην κατεύθυνσιν ἐπικίνδυνον ὡς στρεφομένην ἐναντίον τοῦ πολιτεύματος, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπάρχουν καὶ μερικαὶ ἄλλαι ὀργανώσεις, ὅτι ὑπάρχουν καὶ μερικαὶ ἄλλαι ἐκδηλώσεις, εἴτε ὑπὸ μορφὴν ἰδιωτικῆς ἀστυνομίας, εἴτε ὑπὸ μορφὴν φασιστικῶν συλλόγων, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ἐπίσης δύναμιν ἀντιδραστικὴν στρεφομένην ὄχι ἁπλῶς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ καὶ ἐναντίον καὶ αὐτῆς τῆς στοιχειώδους ἰδέας τῆς ἐλευθερίας τῆς σκέψεως καὶ τῆς προόδου, διότι, ἐὰν ὁ κομμουνισμὸς εἶναι κίνημα ἐπαναστατικὸν εἰς τὴν ἐξωτερικήν του γέννεσιν καὶ ἐξέλιξιν, εἶναι κίνημα προόδου καὶ ὄχι ἀντιδράσεως, εἶναι κίνημα, τὸ ὁποῖον θέτει μελλοντικοὺς σκοπούς, καὶ ὄχι καθυστερουμένους σκοποὺς παρελθουσῶν ἐποχῶν. Δὲν θέλει νὰ ἐπαναφέρῃ καθεστῶτα πεπαλαιωμένα, ἀλλὰ θέλει νὰ θέσῃ εἰς τὸν ἄνθρωπον νέους σκοποὺς καὶ κοινωνικὰς μορφὰς ἀνωτέρας τῶν σημερινῶν. Δὲν εἶναι ὑπὲρ τοῦ παλαιοῦ ἡμερολογίου, διότι νομίζει ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ἰδέαν ἐναντίον τῆς στοιχειώδους ἀνθρωπίνης σκέψεως. Δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς Βασιλείας διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους, διότι δὲν νομίζει ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῆς ἀνθρωπίνης κοινωνίας δύναται νὰ συμπέσῃ καὶ ν’ ἀνεχθῇ ἕνα ἄρχοντα, κληρονομικῷ δικαίῳ βασιλεύοντα. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ὑπάρχει μία τεραστία διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἀντιδραστικῆς μοναρχικῆς κινήσεως καὶ μεταξὺ τῆς κινήσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία βασίζεται ἐπὶ ὡρισμένων κοινωνικῶν τάξεων καὶ ἐπιδιώκει ὡρισμένους κοινωνικοὺς σκοπούς. Μία δὲ συναφὴς ἀστικὴ Δημοκρατία, μία Δημοκρατία τοῦ τύπου αὐτοῦ, μία Δημοκρατία, ὄχι περικλείουσα ἐν ἑαυτῇ στοιχεῖα δικτατορικῆς ἑρμηνείας κατὰ τὰς περιστάσεις, μία Δημοκρατία τοιαύτη δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἀκολουθήσῃ, ὡς πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτῆς, πολιτικὴν ἀντίθετον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν αὕτη τὴν ἐπαύριον τοῦ δημοψηφίσματος. Καὶ ἐπιτίθενται πολὺ δικαίως οἱ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, ἐναντίον τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, διότι οὐδέποτε ὑπῆρξε τοιοῦτον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπὸ τὴν ἀστικὴν αὐτοῦ μορφήν, διότι ἐκ τῆς Δημοκρατικῆς παρατάξεως ἐξεπήγασεν ἡ δικτατορία, ἡ δημοκρατικὴ παράταξις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία κατέστησε τὴν Δημοκρατίαν συνώνυμον μὲ τὴν ἀπηνῆ φορολογίαν καὶ μὲ τὴν καταδίωξιν τοῦ κομμουνισμοῦ. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως. Εὑρισκόμεθα εἰς μίαν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἀφῃρημέναι ἰδέαι τῆς ἰσότητος καὶ τοῦ δικαίου, αἱ δημοκρατικαὶ δηλαδὴ ἀπαιτήσεις, ἔπαυσαν πλέον νὰ εἶναι ἱστορικῶς δικαιολογημέναι. Εὑρισκόμεθα εἰς μίαν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα εἶναι ἐξ ἴσου ὀλιγαρχικὰ καὶ ἐξ ἴσου αὐταρχικά, ὅπως καὶ τὰ μοναρχικὰ πολιτεύματα. Καὶ ὑπάρχουν περιπτώσεις σήμερον εἰς τὴν Εὐρώπην, κατὰ τὰς ὁποίας δυσκόλως θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ κάμῃ διάκρισιν μεταξὺ τοῦ ποῖον ἀπὸ τὰ πολιτεύματα εἶναι περισσότερον φιλελεύθερον. Τὸ Πολωνικὸν μὲ τὸν Πιλσούσκιν ἐπὶ κεφαλῆς ἢ ἡ συνταγματικὴ Ἀγγλία; Τὸ γεγονὸς ὅμως τοῦτο κύριοι μᾶς ὁδηγεῖ εἰς ἕνα καὶ μόνον συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἐξ ὁλοκλήρου τὴν ὑπόθεσίν μας, τὸ συμπέρασμα τοῦ ὅτι δὲν εἶναι ἡ ἐξωτερικὴ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος ἐκείνη, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ ῥυθμίσῃ καὶ νὰ βελτιώσῃ καὶ νὰ κανονίσῃ τὰς τύχας τῶν μεγάλων μαζῶν τοῦ λαοῦ ἀλλὰ εἶναι ἡ οἰκονομικὴ διάρθρωσις καὶ ὁ οἰκονομικὸς σκελετός, εἶναι ὁ κοινωνικὸς ὁρισμός, ἡ βασικὴ αἰτία πάσης κοινωνικῆς ἀνακινήσεως καὶ κοινωνικῆς ἰσότητος. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις βλέπει εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ οἰκονομικοῦ της προγράμματος τὴν ἀνόρθωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται. Τὸ οἰκονομικὸν αὐτὸ πρόβλημα τὸ ἀντιλαμβάνεται μὲ μίαν πλήρη ἀπάρνησιν πάσης ἱκανοποιήσεως οἱασδήποτε ἀπαιτήσεως λαϊκῆς, λαϊκῆς πραγματοποιήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ προγράμματος; Αὐτὸ σημαίνει θυσίας καὶ μόνον θυσίας ἐπανέλαβε πολλάκις ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν τὸ ζήτημα. Θυσίας ἀπὸ μέρους τίνος; Θὰ προσφέρουν ὅλοι θυσίας ἀπὸ μέρους τίνος; Θὰ προσφέρουν ὅλοι θυσίας καὶ πρὸς ποῖον σκοπόν; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὡς δεδομένον εἶναι ὅτι θυσίας προσέφερον μόνον οἱ ἐργάται, ὅτι θυσίας προσέφερον μόνον οἱ ἀγρόται, ὅτι θυσίας προσέφερον μόνον οἱ ὑπάλληλοι, ὅτι θυσίας προσέφερον μόνον οἱ ἐπαγγελματίαι. Ἐπαναλαμβάνεται κατὰ κόρον καὶ ἔγινε πλέον συνήθεια εἰς ἑκάστην ἀγόρευσιν νὰ γίνεται μία κάποια νύξις, νὰ λέγεται καὶ κάτι ἐναντίον τοῦ κομμουνισμοῦ. Εἶναι τοῦτο ἐπίδειξις ἀστικότητος, ἀλλὰ δὲν ἠκούσθη καμμία φωνὴ εἰς καμμίαν συνεδρίασιν ἐναντίον τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, καὶ ὑπάρχουν ἀρκετοὶ τοιοῦτοι εἰς τὴν Ἑλλάδα, τῶν ἑκατομμυριούχων καὶ κεφαλαιούχων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διαρκῶς καὶ συσσωρεύουν κεφάλαια ἐκ τῆς ἐργασίας τῶν ἄλλων καὶ διαρκῶς συμβάλλουν ἐλάχιστα ἢ μηδαμῶς εἰς τὸ περίφημον αὐτὸ πρόγραμμα τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως. Ἀλλ’ ἡ συζήτησις μετεφέρθη καὶ ἐπὶ ἑνὸς σημείου ἐπὶ τοῦ ὁποίου καλὸν θὰ ἦτο νὰ εἴπωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν ταπεινήν μας γνώμην. Διεξήχθη καὶ μία πολεμικὴ μεταξὺ ἑνὸς κόμματος Κυβερνητικοῦ ἐναντίον τοῦ ἀποχωρήσαντος κόμματος. Κατηγορεῖται ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ἀποχωρήσαντος κόμματος ἐπὶ κομμουνισμῷ, ὀλίγον, ἀλλὰ ἐπὶ σοσιαλισμῷ ἀσφαλῶς. Νομίζω ὅτι γίνεται σύγχυσις πραγμάτων καὶ ἰδεῶν, καὶ νομίζω ὅτι ἡ πολιτικὴ σκοπιμότης ἔχει φθάσει μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε πράγματα, τὰ ὁποῖα ὑποπίπτουν καὶ εἰς τὴν κοινὴν κοινὴν ἀντίληψιν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν στοιχειώδη κοινωνιολογικὴν μόρφωσιν, τὰ πράγματα αὐτὰ νὰ συσκοτίζωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δίδεται τροφή, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ διαπαιδαγώγησις, νὰ δίδεται τροφὴ εἰς τὰς ἔξω λαϊκὰς μάζας. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ κόμμα τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει οὔτε μὲ τὸν Σοσιαλισμὸν οὔτε μὲ τὸν Κομμουνισμόν. Οὔτε Σοσιαλιστικοδημοκρατικὸν κόμμα εἶναι, οὔτε σοσιαλιστικὸν κόμμα ἀλλὰ κόμμα ἀστικὸν ριζοσπαστικόν. Εἶναι περισσότερον ἀστικὸν ἀπὸ ὑμᾶς, εἶναι περισσότερον ἐχθρικὸν πρὸς τὰ ἐργατικὰ συμφέροντα ἀπὸ ὑμᾶς, διότι γνωρίζει νὰ καταπολεμῇ καλύτερον τὰς ἰδέας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἱστορικῶς ἀπεδείχθησαν ὀρθαί, διότι ἀποτελοῦν πολιτικὴν δύναμιν εἰς ὅλας τὰς μεγάλας Εὐρωπαϊκὰς χώρας. Ἐὰν νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατόν, κατηγοροῦντες τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν ἐπὶ κομμουνισμῷ καὶ σοσιαλισμῷ, νὰ δημιουργήσετε πραγματικὴν ὠφέλειαν διὰ τὸ ἀστικὸν καθεστώς, ἀπατᾶσθε. Ἡ μεγαλυτέρα ὑποστήριξις τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος, εἰς τὴν Ἀγγλίαν εἶναι τὸ ἐργατικὸν κόμμα τῆς Ἀγγλίας. Εἶναι αὐτό, τὸ ὁποῖον θὰ σώσῃ τὴν κεφαλαιοκρατίαν εἰς τὴν κρίσιμον στιγμὴν, διότι αὐτὸ τὴν ἔσωσε καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ εἰς τὴν Αὐστρίαν. Περιττὸς, λοιπόν, ὁ θόρυβος ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἤθελα ὀλίγα τινὰ ἀκόμη νὰ εἴπω. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οἱ κομματικοὶ ἀνταγωνισμοί, οἱ προκαλέσαντες τὴν ἀποχώρησιν τῶν κομμάτων ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἀπόρροια τῆς βαθυτέρας ἐξωτερικῆς πιέσεως τῶν μαζῶν, αἵτινες κομματικῶς ἐπίεσαν τὰ κόμματα. Εἰς τοῦτο ὀφείλεται ἡ ἀποχώρησις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα οὐδεμίαν διαφωνίαν εἶχε κατὰ βάθος πρὸς τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως διότι δὲν εἶχεν οὔτε καὶ ἔχει κανὲν ἀντίθετον οἰκονομικὸν πρόγραμμα ἰδικόν του. Ἄλλο κόμμα ἐν τῇ κυβερνήσει καὶ μάλιστα κατέχον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἠναγκάσθη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἐξέγερσιν τῶν ἐπαγγελματιῶν, οἱ περισσότεροι τῶν ὁποίων ἦσαν καὶ κομματικοί του ὀπαδοί. Διατί τοῦτο; Διότι θᾶττον, ἢ ἐσωτερικὴ διαρροὴ ἢ ἀντιπολίτευσις; εὔκολον πολιτικὴν καὶ συγκράτησιν τῶν πολιτικῶν του δυνάμεων, τῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὴν ἀνάπτυξιν κόμματος. Μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῆς Μοναρχικῆς δεξιᾶς καὶ τῆς Δημοκρατικῆς ἀριστερᾶς, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι βαίνει πρὸς μίαν νέαν κρίσιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρατηθῇ εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν, διότι καὶ ἐντὸς τῆς ἀπομεινάσης ἀστικῆς πτέρυγος ὑπάρχουν ἀνταγωνισμοὶ βαθύτεροι ἀνταγωνισμοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκδηλωθοῦν εἰς τὴν πρώτην στιγμήν. Ἡ ἀντίληψις τοῦ κ. Δεμερτζῆ, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἀνωμαλία καὶ ἡ μὴ ἐπίλυσις τῶν βασικῶν πολιτικῶν προβλημάτων φαντάζομαι ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ πολιτειακοῦ) ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἀναρχία εἶναι αἰτία τῆς κρίσεως, ἡ ἀντίληψις αὐτὴ εἶναι ἐσφαλμένη. Ἡ οἰκονομικὴ κρίσις εἶναι αἰτία τῆς πολιτικῆς ἀναρχίας. Ἡ οἰκονομικὴ πίεσις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν μαζῶν δημιουργεῖ ὅλην τὴν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν. Ἡ Κυβέρνησις ἠκολούθησε τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ εἰς ὅτι ἀφορᾷ τὰ δημόσια οἰκονομικά, καὶ παρασκευάζει καὶ ἀναπτύσσει τὴν ἀντίστασιν τῶν μαζῶν, παρέχουσα πολιτικὸν ἔδαφος δικτατορίας. Μάλιστα κύριοι. Ὅταν δὲν ὑπάρχει πολιτικὴ δύναμις ἀντίθετος ἱκανὴ νὰ υἱοθετήσῃ τὰ ῥεύματα αὐτὰ τὰ ἀντικυβερνητικά, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ὁ κίνδυνος ὁ ὁποῖος περιέχεται εἰς τὴν ἐξέγερσιν αὐτῶν τῶν αἰτημάτων τῶν μικροαστικῶν, νὰ γίνῃ καταφανὴς καὶ νὰ ἐπικρατήσῃ. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πολιτικῆς της παρασκευάζει νέαν δικτατορίαν. Ἐὰν ἐβλέπατε σήμερον τὸν κύριον δικτάτορα μετὰ πάσης πεποιθήσεως ὡμίλει, θὰ ἐπείθεσθε ὅτι ἦτο βέβαιος ὅτι μετὰ δύο ἢ τρεῖς μῆνας τὸ πολὺ, τὰ πράγματα θὰ ἐλύοντο ὁμαλῶς δι’ αὐτόν. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς τυχὸν πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς ἐσωτερικῆς ἐξεγέρσεως τῆς Κρήτης ἀπὸ Παγκαλικοὺς πράκτορας. Ὁ κίνδυνος ἔγκειται εἰς τὸν χαρακτῆρα τῆς κινήσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία εἶναι σπασμωδικὴ κατάστασις καὶ ἐμμέσως περικλείει δικτατορίαν. Ποῦ θὰ βαδίσῃ ἡ Κυβέρνησις; Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ συνεχίσῃ τὴν πορείαν της. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπηρέτης ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τοὺς κεφαλαιοκρατικοὺς ἐκείνους κύκλους, οἱ ὁποῖοι κρατοῦν εἰς χεῖρας των ὅλην τὴν χώραν καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι ὑποχρεωμένη παρ’ ὅλας τὰς πιέσεις καὶ τὰ ζὶκ–ζάκ, νὰ ἀγωνισθῇ ἐναντίον τῆς θελήσεως καὶ τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ἐργατοχωρικῶν, διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν σταθεροποίησιν σχετικὴν εἰς βάρος τῶν μαζῶν αὐτῶν. Δὲν ὑπάρχει ἄλλη διέξοδος δι’ αὐτήν, διότι εἶναι Κυβέρνησις κεφαλαιοκρατική. Εἶναι Κυβέρνησις κεφαλαιοκρατικὴ εἰς τὴν ἀντίληψιν, εἰς τὸ πρόγραμμα εἰς τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει. Δὲν ἔθεσεν εἰς τὸ πρόγραμμά της τὴν βελτίωσιν τῆς τύχης τῶν ἐργαζομένων, διότι τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ παρὰ μόνον μὲ θυσίας τῶν κεφαλαιοκρατῶν. Ἔθεσεν ὡς σκοπούς της τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ καθεστῶτος τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὴν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν τῆς κεφαλαιοκρατικῆς ἐπιχειρήσεως, τὴν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἡ ἐξωτερική της πολιτικὴ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ φέρῃ αὐτὴν τὴν σφραγῖδα. Εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἄσχετος πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν ἀντίθεσιν ἐναντίον τῶν διαθέσεων τῶν λαϊκῶν μαζῶν. Ἐξωτερικῶς θὰ προσανατολισθῇ εἰς τοὺς ἀντιδραστικοὺς ἐκείνους κύκλους, τοὺς ἔχοντας περισσοτέραν σχέσιν μὲ τὴν χώραν μας, σχέσιν οἰκονομικὴν, σχέσιν δανειστοῦ πρὸς δανειζόμενον, σχέσιν ἐπιχειρηματίου πρὸς ἐκμεταλλευόμενον. Εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ διατηρήσῃ ἐκκρεμεῖς σχέσεις μετὰ τῆς Γιουγκοσλαυΐας, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ κρατήσῃ ἀνοικτοὺς λογαριασμοὺς μὲ τὴν Τουρκίαν. Διότι αὐταὶ ἀποτελοῦν γενικωτέρας ἀντιλήψεις ἰμπεριαλιστικῶν ῥευμάτων συγκρουομένων ἐν τῇ Βαλκανικῇ καὶ εἰς τὴν σύγκρουσιν ἡ Κυβέρνησις φέρεται μοιραίως πρὸς τὸ ἓν τῶν στρατοπέδων, πρὸς τὸ Ἀγγλικόν. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι ἡ τρίτη κατὰ σειρὰν Κυβέρνησις, ἀλλ’ εἶναι ἡ αὐτὴ ἀπὸ τὰς ἐκλογάς. Δὲν νομίζω, Κύριοι βουλευταί, ὅτι μία μεταβολὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ εἷς σχηματισμὸς Κυβερνήσεως ἐξ ἄλλων κομμάτων, ἀγωνιζομένων ὑπὲρ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, ὡς λέγουν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασιν αὐτήν. Εἴτε ἐξ ἀριστερῶν σχηματισθῇ ἡ Κυβέρνησις, εἴτε ἀπὸ τὴν Μοναρχικὴν Ἀντιπολίτευσιν, θὰ ἀκολουθήσῃ τὴν αὐτὴν ὁδόν, διότι ἡ ἄλλη ὁδὸς εἶναι παλαιά, διότι τὴν ἄλλην ὁδὸν δὲν δύναται νὰ τὴν ἀκολουθήσῃ ἐνστερνιζομένη τοιαύτας κοινωνικὰς καὶ πολιτικὰς ἀντιλήψεις. Ἡ ἄλλη ὁδὸς εἶναι ἡ ὁδὸς τῆς ἐντίμου πάλης ἐναντίον τῆς ἐκμεταλλεύσεως, εἶναι ἡ ὁδὸς πρὸς μίαν Κυβέρνησιν ἐργατῶν καὶ χωρικῶν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δραγούμης.

§122Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκ μέρους τῆς Ἀγροτικῆς ὁμάδος, τῆς ἀποτελουμένης ὑπὸ τῶν κ. κ. Σ. Χασιώτη καὶ Ἀλ. Μέρου καὶ ἐμοῦ λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀναγνώσω καὶ καταθέσω τὴν ἑξῆς δήλωσιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. (Ἀναγινώσκει). «Ὁ Ἀγροτικὸς λαὸς τῆς χώρας, τοῦ ὁποίου τοὺς δικαίους πόθους εἴμεθα εἰδικώτερον ἐντεταλμένοι νὰ διερμηνεύωμεν, ἀντιμετωπίζει τὴν νέαν Κυβέρνησιν ὡς ἀποτελοῦσαν κατ’ οὐσίαν συνέχειαν τῶν προηγηθεισῶν μὲ τὴν αὐτὴν ἐπιφύλαξιν μὲ τὴν ὁποίαν καὶ ἐκείνας. Ἡ ἀποκλειστικὴ σχεδὸν ἀπασχόλησις περὶ τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ μόνον διὰ νέων δανείων καὶ αὐξήσεων τῶν φορολογιῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας κινδυνεύουν νὰ συντριβοῦν αἱ πλουτοπαραγωγικαὶ δυνάμεις τοῦ λαοῦ οὐχὶ δὲ διὰ μεταρρυθμίσεων τοῦ Κρατικοῦ ὀργανισμοῦ καὶ αὐστηρῶν οἰκονομιῶν, δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὴν πραγματικὴν καὶ ἀνθηρὰν ἀνόρθωσιν τῆς κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Χώρας. Οὐδὲν σοβαρὸν μέτρον ἐλήφθη διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς Γεωργικῆς καὶ τῆς ἐν γένει παραγωγῆς. Οὐδὲν βῆμα ἐγένετο πρὸς τὴν πραγμάτωσιν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἡ ἔλλειψις ἀσφαλείας ἐξακολουθεῖ ὑφισταμένη εἰς πολλὰς περιφερείας. Ὁ λαὸς τῆς ὑπαίθρου χώρας ἂν τόσον ἐπιβαρυνθεὶς διὰ νέων φορολογιῶν οὐδὲν εἶδεν ἀντάλλαγμα διὰ τὰ νέα ταῦτα βάρη οὔτε ὡς πρακτικὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν οὔτε ὡς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν οὔτε ὡς πρὸς τὴν κατωτέραν δικαιοσύνην οὔτε ὡς πρὸς τὴν ἐν γένει διοίκησιν εἶδε σημαντικήν τινα βελτίωσιν. Οἱ ὅροι διαβιώσεως καὶ ἐργασίας γηγενῶν καὶ προσφύγων εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι τόσον δυσμενεῖς ἡ δὲ αὔξησις τῆς δυσπραγίας των τόσον πιεστικὴ ὥστε τὸ ρεῦμα τῶν ἀγροτῶν πρὸς τὰς πόλεις καὶ πρὸς μετανάστευσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν νὰ ἐντείνεται ἐπικινδύνως. Καὶ αὐτὴ ἡ πραγματοποίησις τῶν ἐξαγγελλομένων ἔργων ὁδοποιΐας, ἀποξηραντικῶν καὶ ὑδραυλικῶν, τῆς ἱδρύσεως Γεωργικῆς Τραπέζης κλπ. τῶν ὁποίων ἡ ἀνάγκη παρ’ οὐδενὸς ἀμφισβητεῖται, γενομένη ἀντικείμενον κομματικῶν διενέξεων ἀναβάλλεται διαρκῶς, ἐνῷ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων τούτων ἠδύνατο πρὸ μηνῶν ἤδη νὰ εἶχεν ἀρχίσει. Διὰ τοὺς λόγους τούτους διστάζομεν νὰ ἐκδηλώσωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἤδη ἀκούσει παρ’ αὐτῆς καὶ κατὰ προηγουμένας της ἐμφανίσεις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὸν λαὸν εἶναι νὰ ἴδῃ ταύτας πραγματοποιουμένας.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ Συνεδρίασις διὰ τὴν 5ην μ. μ. (Ὥρα 2 καὶ 30′ πρωϊνή).