1927.11.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 4η

ΔΕΥΤΕΡΑ 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1927

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: —Ὁ Δήμαρχος Ἑρμουπόλεως ὑποβάλλει ψήφισμα διαμαρτυρίας τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου διὰ τὴν μελετωμένην μεταφορὰν σμύριδος ἐκ Σύρου. —Τὸ Ἐμπορικὸν καὶ Βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον Σύρου ὑποβάλλει ὑπόμνημα καὶ ζητεῖ τὴν ἀποτροπὴν τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐν Σύρῳ ἀποθηκῶν σμύριδος. —Κάτοικοι Αἰγίου καταφέρονται κατὰ κομμουνιστικῆς προπαγάνδας χιλιαστῶν, καὶ μαλλιαρῶν αἰτοῦντες ὅπως ληφθῶσι μέτρα καταπολεμήσεως αὐτῶν. —Ὁ κ. Σ. Ματσούκας ἀνακοινοῖ τὴν ἀνέγερσιν ἐν Βελεστίνῳ μνημείου εἰς τὸν Ρήγαν Φερραῖον, ζητεῖ δὲ ἵνα ὁρισθῇ ἡ ἡμερομηνία τῶν ἀποκαλυπτηρίων. —Ὑποβάλλεται πρᾶξις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου πρὸς ἔγκρισιν χρηματικοῦ ἐντάλματος ἐκ δραχμῶν ἑνὸς ἑκατομμυρίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διὰ πληρωμὴν ἀξίας 68 κτηνῶν. —Ὑποβάλλεται πρᾶξις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου περὶ χρηματικοῦ ἐντάλματος τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας ἐκ δραχμῶν 185 χιλιάδων, διὰ συνδρομὴν εἰς σχολικὴν Ἐπιτροπὴν «Σχολεῖον προσφύγων». —Ὑποβάλλεται πρᾶξις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου πρὸς ἔγκρισιν χρηματικῶν ἐνταλμάτων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς πληρωμὴν τῆς ἀξίας ἀρβυλῶν προμηθείας τῆς Συνεργατικῆς «Πεποίθησις». —Ὑποβάλλεται πρᾶξις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου πρὸς ἔγκρισιν χρηματικοῦ ἐντάλματος τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, ἐκ δραχμῶν 22.795 δι’ ἀποζημίωσιν τῶν μελῶν καὶ τοῦ γραμματέως τῆς Γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς Ἀνταλλαγῆς. —Ὑποβάλλεται πρᾶξις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου περὶ ἐγκρίσεως χρηματικοῦ ἐντάλματος τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας ἐκ δραχμῶν 6.000 δι’ ἀποζημίωσιν τῶν ἐκτάκτων μελῶν τῆς Γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς Ἀνταλλαγῆς. —Ὑποβάλλεται πρᾶξις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου περὶ ἐγκρίσεως χρηματικῶν ἐνταλμάτων τοῦ Ὑπουργείου Στρατιωτικῶν ἐκ δραχμῶν 5.292.497. —Ὑποβάλλεται πρᾶξις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου περὶ ἐγκρίσεως χρηματικοῦ ἐντάλματος τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας ἐκ δραχμῶν 5.200 δι’ ἀποζημίωσιν ἐκτάκτων μελῶν τῆς Γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς Ἀνταλλαγῆς. —Ὑποβάλλεται πρᾶξις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου περὶ ἐγκρίσεως χρηματικοῦ ἐντάλματος τοῦ Ὑπουργείου Στρατιωτικῶν ἐκ δραχμῶν 1.919.000 διὰ πληρωμὴν ἀξίας 500 τόννων κριθῆς. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Φωτάκης ὑποβάλλει ὑπόμνημα τοῦ κ. Ν. Ζερβοῦ, ἀντιπροσώπου καὶ πολιτευτοῦ τῆς ἐπαρχίας Ἀμαρίου, ἧς οἱ κάτοικοι παραπονοῦνται ἐλλείψει συγκοινωνίας. —Ὁ βουλευτὴς Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει τηλεγράφημα Ἐπαγγελματικοῦ Βιοτεχνικοῦ λαοῦ Ἠπείρου περὶ ὑποστηρίξεως ἐν τῇ Βουλῇ τροποποιήσεως ἐνοικιοστασίου Ἀγγελοπούλου. —Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει ψήφισμα ἐπαγγελματικῶν σωματείων Λευκάδος κλπ. περὶ ἐπιταχύνσεως ἱδρύσεως τοῦ Ἐμπορικοῦ καὶ Ἐπαγγελματικοῦ Ἐπιμελητηρίου Λευκάδος. —Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει ψήφισμα Κοινότητος Βαυκερῆς (Λευκάδος) περὶ ἱδρύσεως λιμενικοῦ ταμείου Νυδρίου. —Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πετρίδης ὑποβάλλει αἴτησιν κατοίκων Σοφικοῦ Κορινθίας περὶ μετριασμοῦ φορολογίας ρητίνης. —Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Γ. Ἀναστασίου ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ λαοῦ Πύργου ἐν μεγάλῃ ἐξεγέρσει διατελοῦντος διὰ τὴν ἐγκληματικὴν διαγωγὴν τῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας Πύργου τυραννούσης τοὺς πολίτας ἐπὶ τρία συνεχῆ ἔτη καὶ ζητοῦντος τὴν ἄμεσον ἔκπτωσιν ταύτης πρὸς ἀπαλλαγὴν τῆς πόλεως ἐκ τοῦ αἴσχους τούτου καὶ ἀποφυγὴν ἀπειλουμένων ἐκτρόπων. —Ὁ ἰδιώτης Ν. Θεοδωρίδης ζητεῖ ἀπόδοσιν δικαιώματός του ὑλοτομίας δάσους Γολέμα Ρέκα. —Ὁ Σύλλογος ὁπλαρχηγῶν Ἠπείρου ὁ «Πρόμαχος» δι’ ὑπομνήματός του ζητεῖ τὴν παροχὴν συντάξεως εἰς τοὺς ἐν λόγῳ ὁπλαρχηγούς. —Ὁ βουλευτὴς Σ. Χασιώτης ὑποβάλλει ὑπόμνημα τοῦ Αʹ Πανελληνίου Συνεδρίου ἐνῷ ἐκτίθενται τὰ πορίσματα τῶν ἐργασιῶν του. —Κιρκάσιοι κάτοικοι Λίγκας καὶ Τζιουμᾶς περιφερείας Καϊλαρίων δι’ αἰτήσεώς των παρακαλοῦν ἵνα μὴ διαταχθῇ ἡ μετακίνησίς των ἐκ τῶν ἄνω χωρίων. —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Στ. Νικολαΐδης καὶ Λ. Παπαδᾶτος ὑποβάλλουν ἀναφορὰν τοῦ ἐκ Καβάλλας Ι. Ἀναστασιάδου αἰτοῦντος τὴν ἀκύρωσιν πρωτοκόλλου κατεδαφίσεως οἰκίας. —Ἁλιεῖς λίμνης Ἁγίου Βασιλείου Λαγκαδακίων διὰ τηλεγραφήματός των ἐξανίστανται δι’ ἐφαρμογὴν μηχανημάτων «Μοτὲρ» ἐπιζημίων δημοσίῳ καὶ αὐτοῖς. —Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Πόρου Λευκάδος ὑποβάλλει ψήφισμα διαμαρτυρίας κατὰ τῆς μελετωμένης καταργήσεως τῆς Μητροπολιτικῆς ἕδρας Λευκάδος. —Ἡ Πανεπαγγελματικὴ Ἕνωσις Καζακλὰρ διὰ ψηφίσματος διαμαρτύρεται διὰ τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ ἀντιλαϊκοῦ ἐνοικιοστασίου. —Ὁ Δήμαρχος Βερροίας ὑποβάλλει ψήφισμα διαμαρτυρίας διὰ κύρωσιν συμβάσεως Βερμίου. —Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Κατωχωρίου ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ ἐπανασυστάσεως τοῦ νομοῦ Μαγνησίας. —Ἡ Π.Ο.Λ.Α. ὑποβάλλει ψήφισμα προσφύγων Καβάλλας αἰτούντων τὸν καταρτισμὸν καὶ τὴν πληρωμὴν τοῦ συμπληρωματικοῦ μητρώου. — Κάτοικοι Στρατονόμης τῆς Ναυπακτίας ζητοῦν ἀπαλλαγὴν φόρου αἰγοπροβάτων. — Γεωργικὸς συνεταιρισμὸς ἀκτημόνων καλλιεργητῶν Μπακραίνης ὑποβάλλει ὑπόμνημα ζητῶν τὴν ἀποκατάστασίν του εἰς ἀγρόκτημα Μπακραίνης, ὅπερ ἐκηρύχθη ἀπαλλοτριωτέον. —Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν τονίζει τὸν κίνδυνον τῆς κομμουνιστικῆς προπαγάνδας. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Φτερνοῦ Λευκάδος ὑποβάλλει ψήφισμα διαμαρτυρίας διὰ τὴν κατάργησιν τῆς μητροπολιτικῆς ἕδρας τῆς νήσου Λευκάδος. — Ἡ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει πρότασιν «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ κ. Α. Ζαΐμης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν), ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια. 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Σεπτεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ περικοπῆς θέσεων προσωπικοῦ τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4)7 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 6 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ὀργανισμοῦ περὶ προσόντων κλπ. τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νόμων». 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 18 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 9)15 Ἀπριλίου 1926 Ν. Δ. περὶ ὑπαγωγῆς τῆς ἐπαρχίας Βάλτου διοικητικῶς εἰς τὸν νομὸν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. 4) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 15 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 10 Σεπτεμβρίου 1925 «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ πολιτογραφήσεως ἀλλοδαπῶν διατάξεων». καὶ 5) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 15 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ πολιτογραφήσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐγκατεστημένων ὁμογενῶν κλπ.

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν ἀνακοινώθησαν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ σήμερον δὲν δύναμαι νὰ ἀνακοινώσω τὸν καταρτισμὸν τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν, διότι δὲν ἔλαβον ἀκόμη τὰ σημειώματα τῶν κομμάτων. Τὸ σφάλμα δὲν εἶναι ἰδικόν μου. Παρακαλῶ τοὺς κ. Ἀρχηγούς, εἰ δυνατὸν, ἐντὸς τῆς σήμερον ἢ τὸ πολὺ μέχρι τῆς πρωΐας τῆς αὔριον νὰ στείλουν τὰ ὀνόματα τῶν φίλων των βουλευτῶν. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐπερωτήσεων.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναβληθῶσι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλονται.

§7Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἔχω ἀκόμη εἰς τὴν Βουλὴν μίαν ἀνακοίνωσιν σοβαρωτάτην, ἀφορῶσαν τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν. Ἐπειδὴ ὅμως θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐγγράφομαι ἀπὸ τοῦδε ἵνα ὁμιλήσω αὔριον.

§8Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§10Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Πρὸ μηνὸς καὶ πλέον, κ. Συνάδελφοι, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων, σχετιζομένων μὲ θέματα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ συζητηθῶσιν ἀπόψε. Ἀνέμενα ἐπὶ ματαίῳ ἐπὶ ἕνα καὶ ἥμισυ μῆνα περίπου τὴν κατάθεσιν αὐτὴν, ὅτε χθὲς, τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς μοὶ ἀνεκοίνωσεν μίαν ἀπάντησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὴν ὁποίαν, λέγει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι πρέπει νὰ μεταβῶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἴδω τὰ ἔγγραφα ταῦτα καὶ νὰ μοὶ δοθῶσιν ἐξ αὐτῶν ὅσα εἶναι ἀνακοινώσιμα. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἐζήτησα ἐγώ, εἶναι ἔγγραφα διαφωτιστικὰ ἀκριβῶς τῶν πραγμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ συζητηθῶσιν ἀπόψε ἐν Γενεύῃ καὶ ἐν συνεχείᾳ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ. Κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τούτων ὅταν στερούμεθα τῶν ἐγγράφων, τῶν σχετιζομένων πρὸς τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα θὰ συζητηθῶσιν ἐν τῇ Βουλῇ; Ἄλλως τε δὲν φαντάζομαι ὅτι πρόκειται περὶ ἐγγράφων μυστικῶν. Πρόκειται περὶ τῶν ἐν Γενεύῃ ἐνεργειῶν τῆς ἀντιπροσωπείας μας, ἐνεργειῶν, σχετιζομένων μὲ τὸ πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, τῶν ὁποίων ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ σήμερον καὶ ἴσως αὔριον ἢ μεθαύριον ζητηθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Θὰ μᾶς χρησιμεύσωσιν λοιπὸν τὰ ἔγγραφα διὰ νὰ ψηφίσωμεν ἐν συνειδήσει τὰς διατάξεις τοῦ Πρωτοκόλλου ἢ καὶ νὰ τὰς καταψηφίσωμεν. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι μυστικὰ τὰ ἔγγραφα τῆς ἀντιπροσωπείας, ἔγγραφα, σχετιζόμενα μὲ δάνεια ἢ μὲ δανεισμὸν χρημάτων ἢ ἀναγνώρισιν χρεῶν. Καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο εἶναι ζητήματα δημοσιότητος. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων αὐτῶν εἰς τὴν Βουλήν.

§11Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὑπάρχουν ἀναμφιβόλως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀντίγραφα τῶν πρακτικῶν τῶν συνεδριάσεων τῶν Συμβουλίων. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὑπάρχουν.....

§12Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Εἶναι τυπωμένα.

§13Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. .. διότι κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδημοσιεύθη ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνακοινωθέν, περιλαμβάνον περικοπὰς τῶν πρακτικῶν. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ἄλλα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ τηρηθῶσι μυστικά, δὲν γνωρίζω. Τοὐλάχιστον τὰ πρακτικὰ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ θεωρηθῶσι μυστικά, ἀφοῦ καὶ τμήματα αὐτῶν ἐδημοσιεύθησαν.

§14Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξ.). Ὁ τελευταῖος ἐκ τῶν ἀγορευσάντων ἔθεσε τὸ ζήτημα εἰς τὴν θέσιν του. Δὲν θὰ εἶχα καμμίαν δυσκολίαν, ἐὰν μοῦ ἐζητοῦντο τὰ πρακτικά, νὰ τὰ ἀνακοινώσω. Ἀλλὰ μοῦ ἐζητήθη ἡ κατάθεσις ὁλοκλήρου τοῦ φακέλου, καὶ ἐξ ὅσων γνωρίζω, καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ εἰς τὰ ξένα Κοινοβούλια, οὐδέποτε δύναται νὰ ζητηθῇ ἡ κατάθεσις ἑνὸς ὁλοκλήρου φακέλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, πολὺ δὲ περισσότερον, ὅταν ὁ φάκελος οὗτος ἀφορᾷ ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰσέτι ἐκκρεμές, ὑπὸ διαπραγμάτευσιν.

§15Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κρατοῦν τὰ μυστικὰ καὶ δίδουν τὰ ἄλλα.

§16Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξ.). Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ καταθέσω ὄχι μόνον τὰ πρακτικά, ἀλλὰ καὶ ὅσα ἔγγραφα κρίνω ἐγὼ ὅτι δύνανται νὰ κατατεθοῦν ἀβλαβῶς, εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ πράξω. Θὰ εἶνε ὅμως, τὸ προλέγω, ἥκιστα τὸ πρᾶγμα ἱκανοποιητικὸν διὰ τοὺς ἐπερωτῶντας συναδέλφους νὰ μὲ κατηγορήσουν ὅτι τὰ μὴ κατατεθέντα ἔγγραφα κρύπτουν μυστήρια. Εἰς ἄλλας Χώρας, λειτουργεῖ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων. Καὶ ἡμεῖς ἀκριβῶς καθιερώσαμεν τὴν ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων Ἐπιτροπήν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἀνακοινώνωνται εἰς αὐτὴν τινὰ ἐκ τῶν ἐγγράφων, ὄχι καὶ εἰς αὐτὴν ὅλα....

§17Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Ὅλα....

§18Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐξ.). Ὄχι ὅλα. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν γίνεται αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε.

§19Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, κρατεῖ κανὼν εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν νὰ κατατίθενται ὅλα τὰ ζητούμενα ἔγγραφα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων τῆς Βουλῆς, ἥτις Ἐπιτροπή, ὡς καλῶς γνωρίζετε, εἶναι καὶ σύμβουλος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ὑμεῖς ὅμως ἠρνήθητε νὰ ἀποστείλητε τὰ πρακτικὰ τῆς Γενεύης, ζητηθέντα ὑπ’ ἐμοῦ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν.

§20Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξ.). Κύριοι Συνάδελφοι, δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ τοῦ ἐὰν εἰς ἄλλας Βουλὰς ἀνακοινῶνται ἢ ὄχι ὅλα τὰ ἔγγραφα εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἔχετε σεῖς τὴν πληροφορίαν ὅτι ἀνακοινοῦνται ὅλα. Κρατήσατέ την. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίθετον, καὶ μετ’ αὐστηράν, σᾶς βεβαιῶ, ἐξακρίβωσιν. Ἐὰν ὑπάρχῃ διαφωνία τις μεταξὺ τῆς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ἐπιτροπῆς, ζητούσης ἀνακοινώσεις, καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀρνουμένου τοιαύτας, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δύναται νὰ προκύψῃ βλάβη ἐθνική, τὸ ζήτημα, κατὰ τὰ εἰς ἄλλα Κοινοβούλια ἰσχύοντα, ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς τυγχάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς ἢ ὄχι. Μοιραίως ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων, ἡ ἐμπιστοσύνη αὕτη εἶναι εὐρυτέρα, προκειμένου περὶ ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, ὧν ἡ φύσις ἐπιβάλλει τὴν μυστικότητα περὶ τὴν διαχείρισιν. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι οὕτω τίθεται τὸ ζήτημα εἰς ὅλα τὰ Κοινοβουλευτικὰ Κράτη. Ἐὰν ἡμεῖς θελήσωμεν κατὰ παράδοξον τρόπον νὰ ἐκφύγωμεν τῆς ὁδοῦ ταύτης, δὲν θὰ ἀποβῇ τοῦτο εἰς καλόν. Εἶμαι πρόθυμος νὰ καταθέσω καὶ αὔριον μάλιστα πᾶν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶνε κατὰ τὴν κρίσιν μου δυνατὸν νὰ κατατεθῇ, ἄνευ κινδύνου τινός.

§21Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ὁμιλία τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε μᾶλλον σκοπὸν δογματικόν, ἵνα καθορίσῃ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐφεξῆς θὰ συζητοῦνται καὶ κατατίθενται τὰ ἔγγραφα. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἠπείρου ἐζήτησε τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετιζόμενα μὲ τὴν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία συζητεῖται σήμερον ἐν Γενεύῃ, ἤτοι ἐζήτησε τὸν φάκελον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κάλλιστα θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὅτι τὸν φάκελον ὁλόκληρον δὲν δύναται νὰ τὸν καταθέσῃ. Δύναται νὰ καταθέσῃ ὡρισμένα ἔγγραφα καὶ νὰ στείλῃ ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὴν σημείωσιν ὅτι τὰ ὑπόλοιπα δὲν δύναται νὰ τὰ καταθέσῃ. Ἂν ἔπραττε τοῦτο, δὲν θὰ ἐγίνετο, νομίζω, ἡ περαιτέρω συζήτησις, ἐκτὸς ἐὰν δὲν ἐπείθετο ὁ κ. Βουλευτής, ὁ ζητῶν ταῦτα, διότι ἐνόμιζεν ὅτι τοῦ ἦσαν ἀναγκαῖα ὅλα τὰ ἔγγραφα τοῦ φακέλου, ὁπότε θὰ ἠδύνατο τότε ὁ Ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ ὅτι τὰ λοιπὰ δὲν δύναται νὰ τὰ ἀνακοινώσῃ διὰ τὸν α ἢ β λόγον. Τὰ ἄλλα εἶναι ζήτημα τῆς Βουλῆς ὅπως καὶ ὁ ἴδιος κ. Ὑπουργὸς ἀνεγνώρισεν. Ἡ παράλειψις ὅμως τοῦ νὰ καταθέσῃ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα, τῶν ὁποίων ἴσως ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ εἶχεν ἀνάγκην ἵνα ᾖ ἐπαρκῶς ἑτοιμασμένος διὰ τὴν συζήτησιν, ταύτην ἀποτελεῖ σφάλμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§22Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξ.). Χαίρω πολύ, κ. Πρόεδρε, διότι συμφωνεῖ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας μὲ τὴν ἀντίληψίν μου. Ἐπεθύμουν πραγματικῶς, κ. Πρόεδρε, ἐπειδὴ μοῦ ἐζητήθη ὁλόκληρος ὁ φάκελος καὶ ἀπήντησα ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὸν καταθέσω, ἐπεθύμουν, λέγω, δοθείσης ἄλλως τε ἀφορμῆς καὶ ἐξ ἄλλων ὁμοίων αἰτήσεων, νὰ δοθῇ μία καθαρὰ καὶ σαφὴς ἐξήγησις ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς ὅλην τὴν Βουλὴν διὰ τὴν ἐπιβεβλημένην εἰς αὐτὸν στάσιν, ἔναντι παρομοίων αἰτήσεων. Μοῦ εἶναι ἀδύνατον, τῇ αἰτήσει ἑνὸς βουλευτοῦ, νὰ καταθέτω ὁλόκληρον φάκελον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν Βουλήν, ἐφόσον κρίνω ὅτι δύναται νὰ ὑπάρχῃ κίνδυνός τις διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων. Ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον μοῦ ἐζητήθη, γίνεται εἰς ἄλλην τινὰ Βουλήν, οἱουδήποτε Κράτους θὰ ἤμην πρόθυμος νὰ τὸ πράξω καὶ ἐγώ.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα θεωρεῖται λῆξαν. Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§24Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπ. Οἰκονομικῶν). Συζητουμένης τῆς Νομοθ. Ἐξουσιοδοτήσεως διὰ τὰς συμφωνίας τῆς Γενεύης, διεβεβαίωσα τὴν Βουλὴν ὅτι οὐδὲν ἐκ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς αὐτάς, οὔτε ἡ τραπεζιτικὴ μεταρρύθμισις, οὔτε ἡ σύναψις τοῦ δανείου, οὔτε ἡ σταθεροποίησις θὰ εἶχον ἐφαρμογὴν πρὸ τῆς ὁριστικῆς ἐγκρίσεώς των παρ’ ἡμῶν. Συνεπὴς πρὸς τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην, τῆς ὁποίας καὶ ταύτης παραδόξως ἐζητήθη κατὰ τὸν Αὔγουστον μῆνα ἡ τήρησις, ἔφερα ἐνώπιον ὑμῶν νομοσχέδιον περὶ ἐγκρίσεως τοῦ νομοθετικοῦ Διατάγματος, τοῦ κυρώσαντος τὸ σχέδιον τῆς Γενεύης. Εἰς τὰς συμφωνίας αὐτὰς δὲν περιέχεται, κατὰ τὴν γνώμην μου, οὐδὲν τὸ καινὸν ἢ ἄγνωστον εἰς τὴν Βουλήν, ἐνώπιον τῆς ὁποίας ἀνεκοινώθησαν καὶ διεξοδικώτερα συνεζητήθησαν τὸν Αὔγουστον ὅλα τὰ κύρια καὶ ἄξια προσοχῆς σημεῖα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς συνεννοήσεις τῆς Γενεύης. Εἶμαι ἠναγκασμένος ἐν τούτοις νὰ ἐπαναφέρω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτῶν, διότι καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα δὲν ἔπαυσεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ διασαλπίζῃ ὅτι εἰς τὴν Γενεύην ἐξέθεσα τὴν Ἑλλάδα εἰς ταπεινώσεις καὶ ὅτι ὑπέβαλα αὐτὴν εἰς ὀδυνηρὰς μειώσεις τῶν κυριαρχικῶν της δικαιωμάτων. Ἔχω ὅλον τὸ δικαίωμα νὰ διακηρύξω μεγαλοφώνως ὅτι δὲν ὑπάρχει σημεῖον εἰς τὰς συμφωνίας ταύτας, τὸ ὁποῖον θὰ δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς δέσμευσις τοῦ Κράτους δι’ ἐπιβολῆς ἐλέγχου εἰς αὐτό, κατὰ τὴν ἔνοιαν τοὐλάχιστον, ἣν κοινῶς ἀποδίδομεν εἰς τὴν λέξιν ἔλεγχος. Καὶ αὐτὴ ἡ προσωρινὴ τοποθέτησις εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν τράπεζαν τεχνικοῦ συμβούλου ἐπὶ μίαν τριετίαν, περὶ τῆς ὁποίας τοποθετήσεως εἰς τὴν Γενεύην δὲν ἔγινεν οὐδεὶς λόγος, δὲν ἐλαττώνει οὐδὲ ἐπ’ ἐλάχιστον τὸ δικαίωμα τῆς διοικήσεως τοῦ ἱδρύματος, καθόσον ὁ ξένος σύμβουλος ἔχει στενήν, στενωτάτην συμβουλευτικὴν ἀποστολήν. Καὶ δύναται μὲν οὗτος νὰ ὑποβάλλῃ γνώμην, καὶ δὴ τεχνικὴν εἰς τὴν διοίκησιν, ἔχει ὅμως αὕτη τὸ δικαίωμα νὰ ἀποδέχεται ἢ καὶ νὰ ἀπορρίπτῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ. Δὲν ὑποθέτω ὅτι ἔχουσι συνομολογηθῆ ποτε συμφωνίαι, οἱασδήποτε φύσεως ἢ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συνομολογηθοῦν τοιαῦται, χωρὶς νὰ διατυπωθοῦν ἑκατέρωθεν ὅροι τινὲς καὶ ἀμοιβαῖαι ὑποχρεώσεις. Τοιαῦται ὑποχρεώσεις ἀναμφισβητήτως περιλαμβάνονται καὶ εἰς τὸ πρωτόκολλον τῆς Γενεύης. Τί ὅμως εἶναι οἱ ὅροι αὐτοί; Εἶναι ὅροι, δεσμεύοντες τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους; Εἶναι ὅροι θεσπίζοντες ἔλεγχον; Πᾶν ἄλλο. Διαγράφονται δι’ αὐτῶν θεμελιώδεις ἀρχικοὶ κανόνες, οἱ κανόνες ἀκριβῶς ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἡ Ἐπιστήμη ἔχει ἤδη ἀναγάγει εἰς δόγματα ἀπαράβατα, τῶν ὁποίων ὀφείλουν νὰ ἔχωνται στερρῶς τὰ Κράτη, τὰ ἐπιδιώκοντα εἰλικρινῶς τὴν οἰκονομικήν των ἀνόρθωσιν. Ποῖαι εἶναι αἱ ἀρχαὶ αὗται; Τοιαῦται ἀρχαὶ εἶναι κατὰ πρῶτον ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσοσκελίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἰς τὸ ἄρθρον 5 ἐδάφ. 1 τοῦ πρωτοκόλλου ἀναγράφονται ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀφείλει ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν πρὸς ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ μέχρι τέλους χρήσεως 1929–1930, εἰς τὴν διατήρησιν ἑπομένως πλήρους ἰσοζυγίου μεταξὺ δαπανῶν τρεχουσῶν, περιλαμβανουσῶν πάσας τὰς δαπάνας, ἐξαιρέσει τῶν διατιθεμένων πρὸς σκοποὺς παραγωγικούς, προερχομένων ἐξ ἄλλων πόρων». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχή, ἡ ἀρχὴ δηλαδὴ τῆς προσπαθείας μόνον ἰσοσκελίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς ἓν ὅριον ἐννέα δισεκατομμυρίων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ ἀποφεύγῃ ν’ αὐξάνῃ τὰς δαπάνας του πέρα τοῦ ὁρίου τούτου, ἄνευ ἐσχάτης ἀνάγκης, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅπως διατηρήσῃ τὸ ἰσοζύγιον, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προβῇ εἰς ἐπιβολὴν νέων βαρῶν καὶ ἐξάντλησιν τοῦ λαοῦ. Τὴν ἀρχὴν ταύτην, δὲν ὑπάρχει, φρονῶ, κόμμα ἢ Κυβέρνησις, ἥτις νὰ μὴ τὴν περιλάβῃ εἰς τὰς ἐπαγγελίας καὶ τὸ πρόγραμμά της. Βεβαίως καὶ ἐν τῇ διαπιστώσει τούτου, ἠδύνατο νὰ παρεμβληθῇ ὁ ἔλεγχος. Ἐὰν λ. χ. ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς εἴπῃ· δὲν ἐπιτρέπω τὴν αὔξησιν τῆς δαπάνης ταύτης ἢ τὴν διαρρύθμισιν τοῦ ἐσόδου τούτου καθόσον ὑποπτεύομαι ὅτι ἡ τοιαύτη ἐνέργεια θὰ διετάρασσε τὸ ἰσοζύγιον καὶ ἀπαγορεύω τὴν πρᾶξιν ταύτην, θὰ εἴχομεν ἔλεγχον. Ἀλλὰ τοιοῦτο δικαίωμα δὲν παρεχωρήθη εἰς τὴν Κοινωνίαν. Ἐλήφθη δὲ πρὸς τοῦτο φροντὶς νὰ ἀναγραφῇ ὅτι ὁ Ὀργανισμὸς τῆς Γενεύης δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα, ὑπὸ οἱονδήποτε πρόσχημα, ἀναμίξεως ἢ ἐπεμβάσεως εἰς τὰς ἐσωτερικὰς ὑποθέσεις τῆς Χώρας. Ἕτερος κανὼν εἶναι ὁ τῆς συγκεντρώσεως κατὰ τὸ δυνατόν, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν συνθηκῶν τῆς Χώρας, τῶν δαπανῶν καὶ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Κράτους εἰς χεῖράς της. Ἀπὸ μακροτάτων ἐτῶν οὐδέποτε ἔπαυσε νὰ συζητῆται τὸ μέτρον τοῦτο παρ’ ἡμῖν καὶ νὰ τυγχάνῃ ὁμοθύμου σχεδὸν ἐπιδοκιμασίας. Ἐὰν ἀνεβλήθη ἡ ἐφαρμογή του, ἄς ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν ὅτι καὶ πρωτίστων ἄλλων μέτρων χρησίμων παρελκύεται ἡ ἐφαρμογὴ εἰς τὸν τόμον μας. Ἡ σκοπιμότης ἄλλως τε τοῦ μέτρου εἶναι προφανής, διότι ἀπαλλάσσει προφανῶς τὴν δημοσίαν δύναμιν ἀπὸ ἀπασχολήσεις περιττὰς καὶ ἐξ ἄλλου καθιστᾷ τὸ ἐκδοτικὸν ἵδρυμα ἱκανὸν νὰ ἀποτρέψῃ τὴν ἀχρήστευσιν καὶ τὴν κατασπορὰν τῶν διαθεσίμων καὶ νὰ χρησιμοποιῇ ταῦτα πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Σήμερον εἰς τὰ Δημόσια Ταμεῖα λιμνάζει ποσὸν ἄχρηστον διὰ τὰς ἀμέσους τοῦ Κράτους ὑποχρεώσεις καὶ διὰ τὴν παραγωγήν. Ἀπὸ τοῦδε καὶ ἐφεξῆς δὲν θὰ συμβαίνῃ τοῦτο καὶ ὁ τελευταῖος ὀβολὸς θὰ διατίθεται σκοπίμως καὶ ἐπωφελῶς. Ἄλλη ἀρχή, ἡ καὶ τελευταία ὑποθέτω, εἶναι ἡ τῆς ἱδρύσεως ἰδίας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ τῆς νομίμου σταθεροποιήσεως. Ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων πάμπολλα ἐλέχθησαν κατὰ τὰς συνεδριάσεις τοῦ Αὐγούστου, ὥστε ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, νὰ μὴ αἰσθάνωμαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπανέλθω. Ἄν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, θεμελιώδεις διαφωνίαι ἐπ’ ἀμφοτέρων δὲν προέκυψαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐκδοτικῆς, ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ πάντων ὅτι ὄχι μόνον χρήσιμος θὰ εἶναι αὕτη, ἀλλὰ καὶ ὅτι κάλλιστα δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἰσχυρότατον ἐκδοτικὸν ὀργανισμόν, τελείως ἀμειώτου παραμενούσης τῆς Ἐθνικῆς. Αἱ ἀντιρρήσεις περιωρίσθησαν ἐπὶ τῆς νομιμότητος τῆς διαθέσεως τῆς σημερινῆς ἀξίας τῶν εἰς χρυσὸν καὶ εἰς συνάλλαγμα καλυμμάτων, τῆς κυκλοφορίας παραμενούσης ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Ἐθνικῆς, νομικαὶ ὅμως ἐπιφυλάξεις, ἀστήρικτοι ἄλλως τε καθ’ ἑαυτάς, δὲν δύνανται νὰ ματαιώσωσι καὶ τὴν ἐπίλυσιν μεγίστων κοινωνικῶν προβλημάτων. Ὡς πρὸς τὴν σταθεροποίησιν πάντες, ὡς εἰκός, ἀνεγνώρισαν τὴν ἀνάγκην σταθερᾶς νομισματικῆς ἀξίας, διέστημεν ὅμως ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἄν ἀπὸ τοῦδε πρέπῃ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν, ἢ νὰ ἀρκεσθῶμεν ἐπί τινα χρόνον εἰς μόνην τὴν ἔμπρακτον τοιαύτην. Αὐταὶ εἶναι αἱ τρομεραὶ καὶ ἀπεριόριστοι δεσμεύσεις τῆς Γενεύης. Ἐρωτῶ ὅμως: αἱ ἀρχαὶ τοῦ πρωτοκόλλου, ἃς ἐξέθεσα ἐπεβλήθησαν μήπως εἰς ἡμᾶς ἀναγκαστικῶς ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν; Ἠναγκάσθημεν μήπως νὰ τὰς ἀποδεχθῶμεν ἐναντίον τῶν ἰδίων ἡμῶν πεποιθήσεων; Ἀλλ’ αἱ ἀρχαὶ αὗται ἦσαν πάντοτε αὐτὴ αὕτη ἡ οὐσία τοῦ οἰκονομικοῦ μας προγράμματος, τὰς ὁποίας πλειστάκις πρὸ τῆς εἰς Γενεύην μεταβάσεώς μας διεκηρύξαμεν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν λαόν. Ἦσαν ἰδέαι, ἦσαν ἀντιλήψεις ἰδικαί μας, αἱ ὁποῖαι ἔτυχον κυρώσεως παρὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Τὴν ὅλην ρύθμισιν τῶν ἐν λόγῳ ζητημάτων ἀπόκειται εἰς τὸ Κράτος νὰ ρυθμίσῃ ἐλευθέρως. Τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα εἶναι ἐμφανῆ δείγματα ἐξαιρετικῆς πρὸς τὸ ἡμέτερον Κράτος ἐμπιστοσύνης. Καὶ δὲν ἐπετεύχθησαν αὐτομάτως, οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἀκόπως. Ὁ ἀνασκοπῶν τὰ πεπραγμένα τοῦ Ὀργανισμοῦ τῆς Γενεύης ἐν τῇ σφαίρᾳ τῆς οἰκονομικῆς της δράσεως, θὰ ἴδῃ ὅτι οὐδέποτε ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ἐχορήγησε τὴν συνδρομήν της, χωρὶς νὰ λάβῃ προηγουμένως ὅλας τὰς δυνατὰς ἐγγυήσεις, τὰς ἐξασφαλιζούσας τὸ κῦρός της, τὸ κῦρος, τὸ συνιστάμενον εἰς τὴν πραγμάτωσιν τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως τῶν Κρατῶν. Αὐτὸ συνέβη εἰς τὴν Αὐστρίαν, τὴν Οὐγγαρίαν, τὸ Δάντσιγκ, τὴν Βουλγαρίαν.

§25Γ. ΠΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ. Εἰς τὸ Δάντσιγκ δὲν συνέβη.

§26Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Συνέβη. Αὐτὸ συνέβη εἰς τὴν Βουλγαρίαν, αὐτὸ συνέβη ἔν τινι μέτρῳ καὶ εἰς τὸ ἡμέτερον Κράτος, λόγῳ προδήλως τῆς μετὰ τὴν καταστροφὴν προκυψάσης ἐσωτερικῆς καταστάσεως. Ἐπίτροπος τοῦ Κράτους, ἐλεγκταὶ Τραπεζῶν, Συνεργεῖα ὑπηρεσιῶν ἀπεστέλλοντο, παρακολουθοῦντα πᾶσαν τὴν κίνησιν τοῦ Κράτους, μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας. Καὶ εἰς τὴν Λιθουανίαν ὁ διορισθεὶς τεχνικὸς παρὰ τῇ Ἐκδοτικῇ Τραπέζῃ σύμβουλος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνῆται τὴν ἐκτέλεσιν πάσης πράξεως, ἐφόσον δὲν συμφωνεῖ πρὸς αὐτήν. Σημειωτέον ὅτι ἡ Ἐσθονία, ὅταν ἐπεζήτησε τὴν συνδρομὴν τῆς Κοινωνίας δὲν εὑρίσκετο ὑπὸ τὸ κράτος κρίσεως οἰκονομικῆς, διότι ὁ Προϋπολογισμός της εἶχε ἤδη παρουσιάσει ἀπὸ τοῦ 1922, ὄχι μόνον ἰσοζύγιον ἀλλὰ περίσσευμα. Ὅταν ἡμεῖς ἀπευθύνθημεν πρὸς τὴν Κοινωνίαν, ὁ Προϋπολογισμὸς μας μόλις εἶχεν ἤδη καταρτισθῆ, πανταχόθεν δὲ ἐξεφράζοντο δισταγμοὶ ἄν θὰ ἠδυνάμεθα ἐντὸς ἑνὸς μόνον ἔτους νὰ καλύψωμεν τὸ τεράστιον ἔλλειμμα τῶν τριῶν δισεκατομμυρίων ἐτησίως, τὸ κληροδοτηθὲν ὑπὸ τῶν προκατόχων μας. Θὰ ἔπρεπε ἴσως μετὰ τοῦτο νὰ κατηγορηθῶμεν ὅτι παρεπλανήσαμεν τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ὅτι κατωρθώσαμεν νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς αὐτὴν ἀδικαιολογήτως ἐμπιστοσύνην, ἐκθέσαντες αὐτὴν εἰς τὸν κίνδυνον νὰ ἴδῃ διακυβευόμενον τὸ κῦρός της. Ἀλλὰ ἀντὶ νὰ κατηγορηθῶμεν διὰ τοῦτο, ἀκούομεν ὅτι ἐσφυρηλατήσαμεν δεσμεύσεις ἀνυπάρκτους. Ὁ θέλων νὰ λάβῃ ἀμυδράν, ἀμυδροτάτην ἰδέαν τῶν καταβληθεισῶν προσπαθειῶν, δύναται νὰ ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς Δημοσιονομικῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν θὰ σᾶς ἀναγνώσω, ὅπως μὴ νομισθῇ ὅτι δράττομαι τῆς εὐκαιρίας πρὸς ἐγωϊστικὰς διαφημήσεις. Τὸ ἀκανθωδέστερον τῶν ζητημάτων, τὸ ὁποῖον ἠγέρθη κατὰ τὴν σύνοδον τοῦ Σεπτεμβρίου ὑπῆρξε τὸ ἀναφερόμενον εἰς τοὺς ὅρους καὶ τὴν προτίμησιν τῶν ἀναδόχων οἴκων τοῦ δανείου. Οἱ τῆς Δημοσιονομικῆς Ἐπιτροπῆς ἠξίουν, ἰσχυριζόμενοι ὅτι πλειστάκις ἔλαβον χώραν καταχρήσεις εἰς βάρος, εἴτε τῶν δανειζομένων Κρατῶν, εἴτε καὶ τῆς Κοινωνίας, ἠξίουν, ὅπως διορισθῇ εἰδικὸς ἀντιπρόσωπος δικαιούμενος νὰ παρακολουθῇ καὶ νὰ ἀποφαίνεται ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων. Ὄντως τοιαῦται καταχρήσεις ἔλαβον χώραν κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ εἰς βάρος καὶ αὐτῆς τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸ 1925, δοθέντος ὅτι οἱ ὅροι τῶν δανειστῶν ἦσαν, λόγῳ τῶν περιστάσεων βαρύτεροι τῶν προβλεφθέντων ἐν Γενεύῃ. Ἐπίσης συνέβη νὰ δημοσιευθοῦν προκηρύξεις δανείων ὑπὸ ἄλλων Κρατῶν ἀναφέρουσαι ποσὰ ἀνώτερα καὶ συνεπῶς διάφοροι τοῦ πρωτοκόλλου. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι ἔδει νὰ προφυλάξουν καὶ τὸ Κράτος καὶ τὴν Κοινωνίαν ἐκ τοιούτων παγίδων. Παρετήρησα ὅτι ὅρος τοιοῦτος δὲν εἶχε θιχθῆ κατὰ τὴν προκαταρκτικὴν τοῦ Ἰουνίου συμφωνίαν, ἔλαβον δὲ τὴν ἀπάντησιν ὅτι ὁ ὅρος οὗτος λόγῳ τῆς μακρᾶς ἐφαρμογῆς, ἦτο ἐξυπακουόμενος, ἀποτελῶν πρόνοιαν καὶ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ἐπέμεινα διότι δὲν ἤθελα νὰ παρεκκλίνω τῆς δοθείσης πρὸς ὑμᾶς ὑποσχέσεως περὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς Κυβερνήσεως καὶ διότι ἐνόουν νὰ μὴ φανῇ οὐδὲ ὁ ἐλάχιστος ἔλεγχος εἰς τὰς συμφωνίας. Λέγεται καὶ γράφεται κατὰ κόρον ὅτι ἀκολουθοῦμεν δανειακὴν πολιτικήν, μὴ ἀποβλέποντες εἰς ἄλλο τι, ἢ πῶς νὰ ἐξοικονομήσωμεν ἕν ποσὸν, ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτερον, δανείου. Ἄλλοι ἰσχυρίσθησαν ἄλλοτε καὶ δὴ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πλημμελῶς δὲν ἀπέβλεψεν εἰς ἐπαρκὲς ποσὸν δανεισμοῦ. Ἀμφότεροι εὑρίσκονται εἰς ἀνακρίβειαν. Οὐδέποτε ἡμεῖς ἀπεβλέψαμεν εἰς πολιτικὴν δανείων, τῆς ὁποίας γνωρίζομεν τὰς θλιβερὰς συνεπείας εἰς πολιτικὴν δηλαδὴ πορισμοῦ χρημάτων, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τὸ τριμερὲς δάνειον, εἰς ὃ ἀποσκοποῦμεν, εἶναι δάνειον, διαφόρου φύσεως· εἶναι στοιχεῖον τῆς εὐρυτέρας πολιτικῆς, τῆς ἀγούσης εἰς τὴν ριζικὴν τῆς χώρας οἰκονομικὴν ἐξυγίανσιν. Ἐκτὸς τῆς ἰσοσκελίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ πρόγραμμά μας περιλαμβάνει καὶ τὴν νομισματικὴν σταθεροποίησιν, δι’ ἣν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ δημιουργήσωμεν μεγαλυτέραν ἐπιφάνειαν καλυμμάτων καὶ νὰ ἐξοφλήσωμεν τὰς προσωρινὰς τοῦ Κράτους ὀφειλάς. Αὐτὸν καὶ μόνον τὸν σκοπὸν ἔχει ἡ σύναψις τοῦ δανείου, ὅπως χωρήσωμεν θαρρούντως εἰς τὸ τρίτον τοῦ προγράμματός μας μέρος, ἐμπεδοῦντες τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, προσελκύοντες κεφάλαια ἀθρόα πρὸς τὴν χώραν καὶ ἐπιδιδόμενοι καὶ ἐν εὐρείᾳ κλίμακι, ἀλλὰ καὶ μετὰ μεθοδικότητος εἰς τὴν κατασκευὴν παραγωγικῶν ἔργων, ὑπὸ ὅρους συμφέροντας καὶ ὄχι ἀποτελοῦντας ἀπεμπόλησιν τῆς ἐθνικῆς περιουσίας. Τὰ τρία ταῦτα μέρη, ἰσοσκέλισις τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς βάσις, σταθεροποίησις τοῦ νομίσματος καὶ ἐνίσχυσις τῶν παραγωγικῶν ἐργασιῶν, ἀποτελοῦν σύνολον χρῆζον, οὐ μόνον τοῦ ὑλικοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἠθικοῦ παράγοντος. Τρέφω τὴν βαθυτάτην πολιτικὴν πεποίθησιν ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν δύναται νὰ ζήσῃ καὶ νὰ προαχθῇ ἐν ἠθικῇ καὶ οἰκονομικῇ ἀπομονώσει, ἄνευ, ὅσον τὸ δυνατὸν στενωτέρας ἐπαφῆς μετὰ τῶν μεγάλων κέντρων τῆς παγκοσμίου οἰκονομικῆς κινήσεως. Χθὲς μόλις ἡ Μ. Βρεττανία ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην νά δεχθῇ παρὰ τῇ Ἀγγλικῇ Τραπέζῃ Ἀμερικανὸν παρατηρητὴν ὡς σύνδεσμον, καθὼς ἐπίσης καὶ ἡ Ἀμερικὴ Ἄγγλον. Οἱ κολοσσοὶ οὗτοι ἐνόησαν ποίαν κέκτηται ἀνυπολόγιστον σημασίαν ἡ οἰκονομικὴ συνεργασία τῶν λαῶν. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παρίδωμεν ἡμεῖς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπικοινωνίας καὶ τὴν ἐπαφὴν ταύτην, καὶ τὴν ἀλληλεγγύην, ἣν μόνον ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δύναται νὰ μᾶς ἐπιδαψιλεύσῃ, ἄνευ βαρῶν καὶ δαπάνης, ὡς ἄλλως τε καὶ μᾶς ἐπεδαψίλευσεν. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰ προσδοκώμενα ἀνεκτίμητα ἀγαθὰ ἐκ τῆς ἀρωγῆς τοῦ Ὀργανισμοῦ τῆς Γενεύης ἐζητήσαμεν καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐπεδιώξαμεν τὴν ἀρωγὴν ταύτην, διότι θὰ ἦτο ἐσχάτη ἀφροσύνη νὰ ἀποκρούσωμεν γονίμους συνεργασίας, προσποριζούσας ὀφέλη ἄνευ βαρῶν. Εἰς τὸ σχέδιον, κύριοι, τῆς Γενεύης ὑπολείπεται σήμερον τύπος τις, ἡ ὑπογραφὴ τοῦ πρώτου Παραρτήματος αὐτοῦ, τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὴν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν ἐπιτροπήν. Ἐπιθυμῶ νὰ διατρανώσω τὴν πεποίθησίν μου ὅτι αἱ συνεχιζόμεναι συνεννοήσεις μετὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως τάχιστα θέλουσι ἀπολήξει εἰς τὴν προσήκουσαν καὶ δικαίαν τοῦ ζητήματος διευθέτησιν. Δὲν ἀπεδέχθημεν κατ’ ἀρχὴν τὴν γενομένην συσχέτισιν μεταξὺ τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τοῦ σχεδίου τῆς Γενεύης, οὔτε τὴν παρεμβολὴν τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, σώματος καθαρῶς τεχνικοῦ, εἰς τὰς συνεννοήσεις μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν. Παρὰ ταῦτα προθύμως προήλθομεν εἰς διαπραγματεύσεις, τῶν ὁποίων ἐγένετο ἔναρξις ἀπὸ τῶν μέσων τοῦ παρελθόντος Σεπτεμβρίου, ἡ δὲ μέχρι τοῦδε πρόοδος αὐτῶν μᾶς ἐνθαρρύνει νὰ ἐλπίζωμεν εἰς τάχιστον τερματισμόν. Πρό τινων ἡμερῶν, μοὶ ἀπηυθύνθησαν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κορινθίας συναδέλφου δύο ἐρωτήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀπέφυγον νὰ ἀπαντήσω διὰ τοῦ Τύπου, ὅπως μὴ ἐξάψω τὴν ἐν τῷ Τύπῳ συζήτησιν ἐπὶ ἐκκρεμοῦντος ζητήματος ὁμοίας φύσεως. Προθύμως σήμερον παρέχω τὰς αἰτηθείσας ἐξηγήσεις. Τὰ ἐρωτήματα ἦσαν τὰ ἑξῆς: Ἠγνόει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ὑπόστασιν τῶν γαλλικῶν λογαριασμῶν; Ἄν τὴν ἠγνόει, εἶναι ἀνάξιος τοῦ ἀξιώματος ὅπερ κατέχει. Ἄν τὴν ἐγνώριζε, διατί δὲν ἐφρόντισε νὰ ἐκκαθαρίσῃ καὶ τὴν ἀπαίτησιν ταύτην ὅπως ἐξεκαθαρίσθησαν καὶ οἱ λογαριασμοὶ μετὰ τῆς Ἀγγλίας; Καὶ διατὶ προσέτι παρέλειψε νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν τὰ ὑπ’ αὐτοῦ γενόμενα; Ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν ἔντιμον συνάδελφον ὅτι αἱ μετὰ τῆς Ἀγγλίας διαπραγματεύσεις δὲν προῆλθον ἐκ πρωτοβουλίας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἀπὸ τοῦ 1924, ἄν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ Βρεττανικὴ Κυβέρνησις ἤρχισεν νὰ ἀξιοῖ τὸν διακανονισμὸν τοῦτον, αἱ δὲ γενόμεναι διαπραγματεύσεις παρετάθησαν ἐπὶ 18 ὅλους μῆνας. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις μέχρις ἐπ’ ἐσχάτων, οὐδεμίαν νύξιν περὶ τῶν λ)σμῶν τούτων ἔκαμεν. Τὸ πρῶτον ἐγένετο ὁμιλία περὶ τῶν χρεῶν κατὰ τὰ μέσα τοῦ παρελθόντος Ἰουλίου κατὰ τὴν ἀκρόασιν, τῆς ὁποίας εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ τύχωμεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν συνάδελφός μου καὶ ἐγὼ παρὰ τῷ Προέδρῳ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ γεγονὸς δὲ τοῦτο, ὄχι μόνον ἀνεκοινώθη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀλλὰ καὶ διετυμπανίσθη δι’ ὅλων τῶν ὀργάνων τοῦ Τύπου. Αἱ διαπραγματεύσεις ἤρχισαν οὐσιαστικῶς κατὰ τὰ μέσα Σεπτεμβρίου μόνον δὲ προκαταρκτικαὶ συνεννοήσεις προηγήθησαν κατὰ τὰ τέλη Αὐγούστου κατὰ τὴν ἐνταῦθα ἄφιξιν τοῦ κ. Μαρέν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὰ μέλη τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔπαυσαν μετέχοντα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἦτο ἀδύνατον νὰ προβῶμεν πρὸς αὐτὰ εἰς ἀνακοινώσεις εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις ἐπὶ τῶν δύο σημείων, δευτερευούσης βεβαίως σημασίας.

§27Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Οὐδεμίαν μνείαν ἐκάματε περὶ τῶν Γαλλικῶν χρεῶν.

§28Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Δὲν εἴχομεν περὶ αὐτῶν καμμίαν νύξιν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης.

§29Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἐμέμφθην ὑμῶν διότι...

§30Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Οἱ ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, κύριε Συνάδελφε, δὲν ἐκθέτουν τὸ ἱστορικὸν ὅλων τῶν οἰκονομικῶν προβλημάτων εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§31Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, σᾶς εἶπον ὅτι, ἐφόσον ἐτέθη ὡς βάσις ὅτι διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐξομάλυνσιν περὶ τῆς ὁποίας ὡμιλήσατε προηγουμένως ἦτο ἀναγκαία ἡ ἐξομάλυνσις ὅλων τῶν ἐκκρεμῶν ἡμῶν λ)σμῶν, ἦτο ἀναγκαῖον νὰ λάβωμεν καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν.

§32Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Γαλλία τότε ἤθελε νὰ σβεσθοῦν ὅλα τὰ χρέη.

§33Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Αὐταὶ περίπου εἶναι αἱ συμφωνίαι τῆς Γενεύης, ἐξασφαλίζουσαι εἰς ἡμᾶς τὸ ἀγαθὸν τῆς σταθεροποιήσεως, τὸ ἀγαθὸν τῆς ἐξασφαλίσεως πιστώσεων, συμφερωτέρους ὅρους, δάνειον ἐξυψώσεως τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, καὶ ἐπὶ πλέον ἔρεισμα ἰσχυρότατον ἐν περιπτώσει ἐμφανίσεως οἱωνδήποτε ἀπροόπτων γεγονότων. Εἰς τὴν συντελουμένην ἀνορθωτικὴν προσπάθειαν κατωρθώθη νὰ ἀσφαλίσωμεν τὴν ἠθικὴν ἀλληλεγγύην τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ τὴν σπουδαιότητα αὐτῆς, ἣν οὐδεὶς εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑποτιμήσῃ. Ἀλλ’ ἡ σταθεροποίησις διατελεῖ, ὡς λέγουν, ὑπὸ μίαν θεμελιώδη προϋπόθεσιν, τοῦ ἰσοζυγίου, ἡ ὁποία, ὡς λέγουν δὲν ἐξησφαλίσθη παρ’ ἡμῶν. Ὑπάρουν οἱ διατεινόμενοι ὅτι ἀντὶ ἰσοζυγίου θέλει προκύψει κατὰ τὴν τρέχουσαν χρῆσιν ἔλλειμμα σημαντικόν. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐτυχῆ θέσιν νὰ φέρω ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον δεδομένα, ἥκιστα συμβάλλοντα εἰς ἀπαισιοδόξους σκέψεις. Ἀρχόμεθα ἀπὸ τῶν ἐξόδων. Τὰ προβλεφθέντα διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔξοδα ὑπελογίσθησαν εἰς δραχμὰς 8.858.000.000 ἐν οἷς καὶ ἀποθεματικὸν τριακοσίων πενῆντα ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Τὰ ἐνταλθέντα κατὰ τὸ λῆξαν ἑξάμηνον ἀνῆλθον εἰς δραχμὰς 9.056.000.000 ποσὸν λίαν ἐνθαρρυντικόν, ἄν ἠδυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν ἐπὶ τῶν ἐνταλθέντων. Τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, καθόσον ἡ ἀναλογία αὕτη δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ διατηρηθῇ μέχρι τέλους. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἀπολύτως ἀκριβές. Ὑπάρχει ἀπὸ τοῦδε ἡ πρόβλεψις ἐντολῶν διὰ μεγαλύτερα ποσὰ κατὰ τὸ ὑπόλοιπον τῆς χρήσεως. Ὁπωσδήποτε ὅμως, ἡ μέχρι τοῦδε πρόοδος τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐξόδων ἀποδεικνύει ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς ἡμῶν, ὄχι μόνον δὲν βαίνει ἀνωμάλως, ἀλλὰ ἀκολουθεῖ πορείαν ὅλως φυσιολογικήν. Ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ ἐξετάσωμεν τὰς δαπάνας ἐγγύτερον; Εἶναι δεδομένον ὅτι θὰ ἔχωμεν ἀνάληψιν ὅλου τοῦ ποσοῦ τῶν ἐγγεγραμμένων πιστώσεων, καὶ ὅτι ἐπὶ πλέον θὰ ἔχωμεν προσθήκην καὶ ἄλλων πιστώσεων, δοθέντος ὅτι ὑπεβλήθησαν αἰτήσεις ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων τὸ δὲ ἀποθεματικὸν ἠλαττώθη κατὰ 55 ἑκατομμύρια. Ὑπολογίζομεν ὅλας τὰς πιθανὰς καὶ ἐνδεχομένας αὐξήσεις εἰς 440 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἄς ἴδωμεν ἤδη τὶ δυνάμεθα νὰ προσδοκήσωμεν ἐκ τῆς ἀκυρώσεως τῶν ἀναληφθησομένων ὑποχρεώσεων, ἐκ τῶν πιστώσεων, δηλαδή, αἱ ὁποῖαι θὰ παραμείνουν ἀδιάθετοι κατὰ τὸ τέλος τῆς χρήσεως. Κατὰ τὴν τελευταίαν χρῆσιν 1926– 1927 ἐπὶ χρονολογημένων πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 9.869 ἑκατομμυρίων ἀνελήφθησαν ὁριστικῶς ὑποχρεώσεις δραχμῶν 9,305 ἑκατομμυρίων. Σημειωτέον ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν χρῆσιν ἴσχυεν ὁ γνωστὸς νόμος, ὁ ἐπιτρέπων τὴν μεταβίβασιν πιστώσεων ἀπὸ ἑνὸς κεφαλαίου εἰς ἕτερον, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐλαττοῦται σημαντικῶς τὸ περιθώριον τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων, νόμος καταρτισθεὶς κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ἔχομεν λοιπὸν ὑπὸ συνθήκας χειρίστας ποσοστὸν ἀδιάθετον 6%, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα καὶ ἤδη νὰ ὑπολογίσωμεν. Αἱ χορηγηθησόμεναι ἐν ὅλῳ πιστώσεις θὰ ἀνέλθουν εἰς 8.878 ἑκατομμύρια καὶ μετ’ ἀφαίρεσιν τοῦ ἀποθεματικοῦ περιορίζονται εἰς 8.528 ἑκατομμύρια, εἰς ἅ, προστιθεμένων τῶν πιθανῶν μέχρι τοῦ τέλους τῆς χρήσεως αὐξήσεων ἐκ 495 ἑκατομμυρίων, φθάνομεν εἰς σύνολον πιστώσεων δραχ. 9.923 ἑκατομμυρίων, ἐφ’ οὗ πρὸς 6% θὰ ἔχωμεν ποσὸν ἀδιαθέτων πιστώσεων 540 ἑκατομμύρια οὕτως ὥστε αἱ ἀναληφθησόμεναι ὁριστικῶς δαπάναι δὲν πρόκειται νὰ ὑπερβοῦν τὰ 8.483 ἑκατομμύρια, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον τῶν προϋπολογισθέντων ποσῶν, κατὰ 440 ἑκατομμύρια. Ὁπωσδήποτε, καθ’ ἅ μέχρι τοῦδε προκύπτει, ὑπὸ τὰς χειρίστας τῶν περιπτώσεων, ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν δαπανῶν τῆς τρεχούσης χρήσεως δὲν ὑποθέτω ὅτι θέλει καταλήξει εἰς ὑπερβασίας, διαταρασσούσας τὸ ἰσοζύγιον. Ἂς μὴ παρεξηγοῦμαι. Λέγων ταῦτα δὲν θέλω νὰ ἐνθαρρύνω τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν καὶ νὰ κηρύξω τὰς οἰκονομίας ὡς περιττάς, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι θλίβομαι εἰλικρινῶς διὰ τὴν μὴ πραγματοποίησιν τῶν οἰκονομιῶν τούτων εἰς ἱκανοποιητικώτερον σημεῖον. Ἡ ματαίωσις τῶν προϋπολογισθεισῶν οἰκονομιῶν συνεπάγεται ἤδη τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπαυξήσεως τῶν πιστώσεων κατὰ δρχ. 244 ἑκατομμύρια. Σώφρων Κυβέρνησις ὀφείλει πάντοτε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὅτι αἱ οἰκονομίαι δὲν περιττεύουν καὶ ὑπάρχει πάντοτε ἀνάγκη ἰσχυροῦ περιθωρίου δι’ ἐνδεχομένας ἀνάγκας. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὰ ἔσοδα. Κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ ἔτους εἰσεπράχθησαν δραχμαὶ 3644 ἑκατομμύρια ἐπὶ ὁλικοῦ Προϋπολογισμοῦ 8.830 ἑκατομμυρίων. Ἐφαρμοζομένης αὐστηρῶς μαθηματικῆς ἀναλογίας, αἱ προβλέψεις μας θὰ ἀπολήξουν βεβαίως εἰς δυσμενεῖς σκέψεις ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἀποκλείεται, αἱ πάγιαι ἀναλογίαι, μεταξὺ τῶν εἰσπράξεων τοῦ πρώτου ἑξαμήνου καὶ τοῦ συνόλου τῆς χρήσεως, ἀντὶ ἀποθαρρύνσεως εἶναι ἱκαναὶ νὰ ἐμπλήσουν ἡμᾶς αἰσιοδοξίας. Κατὰ τὴν χρῆσιν 1923–1924 αἱ εἰσπράξεις κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον ἀνῆλθον εἰς 1.488 ἑκατομμύρια ἐπὶ ὁλικοῦ τοιούτου ἐκ 3.711 ἑκατομμυρίων, ἤτοι αἱ εἰσπράξεις τοῦ πρώτου ἑξαμήνου ἀποτελοῦν 40% τῶν συνολικῶν. Κατὰ τὸ 1924–1925 ἐπραγματοποιήθησαν εἰσπράξεις 2,820 ἑκατομμυρίων, ἔναντι συνόλου 5,128, ἤτοι καὶ πάλιν ἔχομεν μετὰ τῆς αὐτῆς ἀκριβείας 40% κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον. Κατὰ τὸ 1925–1926 αἱ εἰσπράξεις τοῦ ἑξαμήνου ἦσαν 2,413 ἑκατομμύρια ἔναντι 6,576 ἑκατομμυρίων ὁλικῶν τοιούτων ἤτοι 40% καὶ πάλιν. Κατὰ τὸ 1926–1927 τέλος αἱ εἰσπράξεις τοῦ πρώτου ἑξαμήνου ἦσαν 2,955 ἑκατομ. ἐπὶ συνολικοῦ τοιούτων 7,289 ἑκατομμυρίων, ἤτοι καὶ πάλιν βλέπομεν τηρουμένην τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν 40%. Ἐὰν αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν ἐφαρμόσωμεν καὶ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, θὰ ἔχωμεν, ἐπὶ εἰσπράξεων τοῦ πρώτου ἑξαμήνου 3,649 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, σύνολον ἐτησίας τοιαύτης 9.145 ἑκατομ. ἔναντι ἐξόδων 8.564 ἑκατομ. (χειροκροτήματα). Ἔθεσα ὑπ’ ὄψει ἡμῶν τὰ διδόμενα ἐκ τῶν ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι βεβαίως εἶναι κατὰ κανόνα ἀψευδεῖς, δὲν εἶναι ἐν τούτοις πάντοτε ἀσφαλεῖς, προκειμένου περὶ προβλέψεων. Δὲν συνηθίζω νὰ ἀποβλέπω πρὸς λύσιν τῶν ζητημάτων μετὰ κούφου αἰσιοδοξίας. Συμφέρει πάντοτε νὰ ἀντικρύζωμεν τὰς χειρίστας τῶν περιπτώσεων καὶ δὲν δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ ὠθήσωμεν τὴν αἰσιοδοξίαν πέρα ὁρίου τινὸς καὶ δυνάμεθα νὰ τρέφωμεν τὰς αἰσιωτέρας ἐλπίδας, προκειμένου περὶ τοῦ ἰσοζυγίου, πέρα ὅμως τοῦ σημείου τούτου πᾶσα αἰσιοδοξία ἀποβαίνει ἐπισφαλής. Ἕν σκιερὸν σημεῖον παρατηρεῖται, ὅσον ἀφορᾷ, ὄχι τὰς προβλεπομένας ἐκ τῶν ἐσόδων εἰσπράξεις, ἀλλὰ τὰς πραγματοποιουμένας τοιαύτας ἔναντι τῶν βεβαιώσεων. Ὑφίσταται ἐν τούτῳ ὁμολογουμένως αἰσθητὴ ὁπωσδήποτε καθυστέρησις. Τοιαύτη καθυστέρησις παρετηρεῖτο καὶ κατὰ τὰ ἄλλα ἔτη, ἐπετάθη δὲ κατὰ τι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, ἴσως ἐκ τῶν ἀναγκαστικῶν συχνῶν ἀπουσιῶν τοῦ διευθύνοντος τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Σπεύδομεν ἤδη νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ δυνατὰ μέτρα, ὅπως οἱ ὑπέχοντες ὑποχρεώσεις πρὸς τὸ Κράτος τὰς ἐκπληρώσουν, διότι ὁ μὴ ἐνήμερος πολίτης ἐπιρρίπτει τὰ ἴδια βάρη εἰς ξένους ὤμους. Ἐπεστήσαμεν ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν μας ἐπὶ τῶν τριῶν φόρων, τοῦ συνολικοῦ εἰσοδήματος, τοῦ κεφαλαίου, καὶ τοῦ φόρου τῶν ἐμπορικῶν ἐπιχειρήσεων. Ἔχομεν ἤδη προέλθει κατ’ ἀρχὴν εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἕως ὅτου καταρτισθῇ τὸ εἰδικὸν προσωπικὸν τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, ὅπως ἀποσπασθοῦν ἔμπειροι λογιστικοὶ ὑπάλληλοι, τῶν γνώσεων τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην διὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν τεχνικῶν τούτων φόρων. Ὁπωσδήποτε καὶ τὰ ἔσοδα δὲν δύνανται νὰ θεωρηθοῦν ὡς παρουσιάζοντα καθυστέρησιν, διότι ἔχομεν 1483 ἑκατομμύρια ἔσοδα προϋπολογισθέντα ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων, ἔναντι 704 ἑκατομμυρίων βεβαιωθέντων κατὰ τοὺς ἓξ μῆνας, ὧν, ἐκπιπτομένων ἐκ τῶν 1483 ἑκατομμυρίων τῶν 90 ἑκατομμυρίων τῆς μειώσεως τοῦ φόρου τῆς ἐγγείου παραγωγῆς, ἀπομένει ποσὸν προϋπολογισθὲν δραχμῶν 1393 ἑκατομ. Ἡ βεβαίωσις ὑπερβαίνει ἤδη τὴν ἀναλογίαν. Τὰ προκύπτοντα ἄχρι τοῦδε στοιχεῖα, ὁσονδήποτε δυσμενῶς καὶ ἄν ἐξετασθοῦν, δὲν εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐμπνεύσουν αἰσθήματα ἀποκαρδιώσεως. Ὅ,τι ὅμως εἶναι ἐξαιρετικῶς εὐχάριστον εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἔχομεν σήμερον ὄχι ἁπλῶς εἰκασίας ἀλλὰ θετικώτατα στοιχεῖα, πείθοντα ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἐξῆλθεν ἤδη ἐκ τῆς οἰκονομικῆς του νάρκης καὶ ἤρχισε νὰ ἀνακτᾷ δυνάμεις. Τὴν πρώτην περὶ τούτου ἀπόδειξιν μᾶς δίδει τὸ φαινόμενον τοῦ ἐξωτερικοῦ μας συναλλάγματος. Κατὰ τὴν κατάργησιν τῆς δικτατορίας παρεδόθη κρατικὸν ἀπόθεμα 914 χιλιάδες λιρῶν, μὲ τιμὴν μὲν ἀγοραίαν πολὺ ἀνωτέραν, μὲ μέσην δὲ τοῦ ἀποθέματος 402 δραχμ. τὴν λίραν. Ἀπὸ τῆς καταλύσεως τῆς δικτατορίας διετέθησαν ἐκ τοῦ ἀποθέματος τοῦ Κράτους δι’ ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου 4.122 χιλιάδες λιρῶν, ἐξ ὧν 660 χιλιάδες ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη διὰ τὴν διεθνῆ οἰκονομικὴν Ἐπιτροπήν, 2,282, ἐξ ὧν 507 κατὰ τὸ τετράμηνον τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, καὶ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἀγορᾶς, λίραι 2,941 χιλιάδες, καὶ μόνον 3,600 ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Διετέθη οὕτω ἐκ τοῦ Κρατικοῦ συναλλάγματος κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους ποσὸν 10 ἑκατομμυρίων 334 χιλιάδων ἐκ μόνον 1,500,000 τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα τὸ ἀπόθεμα ἀνῆλθεν ἤδη εἰς 3 ἑκατομμύρια λιρῶν, μὲ τιμὴν λίρας κυμαινομένην ἀπὸ ἑνὸς ἔτους εἰς τὴν τιμὴν 308 καὶ μὲ μέσην τιμὴν ἀποθέματος 374 μόνον δραχμῶν, ἔναντι 402 δραχμῶν.

§34Γ. ΠΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ. Τί συμπεράσματα συνάγετε;

§35Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ συνάλλαγμα πανταχοῦ τοῦ κόσμου θεωρεῖται ὡς στάθμη τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, ὡς βαρόμετρον, τὸ ὁποῖον ἀπεικονίζει τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους ἑνὸς τόπου. Ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι κατωρθώθη νὰ διατεθοῦν ἐν διαστήματι ἔτους 10 ἑκατομμύρια λιρῶν ἄνευ μειώσεως καὶ μὲ αὔξησιν τοῦ ἀποθέματος καὶ μὲ τιμὴν τοῦ νομίσματος σταθερὰν καὶ βελτιουμένην, ἠμποροῦμεν νὰ συμπεράνωμεν ὅτι ἡ πρὸς τὴν χώραν πίστις ἤρχισεν ἀποκαθισταμένη, καὶ ὅτι τὸ κεφάλαιον ἔπαυσε φυγαδευόμενον, ἤρχισε παλιννοστοῦν καὶ ὅτι τὰ λεγόμενα περὶ ἰσοζυγίου πληρωμῶν, ἀποτελοῦν εἰκασίας ὑπερβολικάς, μὴ στηριζομένας ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ἕτερον σημεῖον τῆς παρατηρουμένης βελτιώσεως εἶναι ἡ προϊοῦσα εἴσπραξις ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ὡς παρουσιάζουσα αὕτη κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον πλεόνασμα 200 περίπου ἑκατομμυρίων, ἐν σχέσει πρὸς τὰς προβλέψεις. Ἀλλὰ τὸ χαρακτηριστικὸν εἶναι ὅτι ἡ αὔξησις τῶν εἰσπράξεων αὐτῶν δὲν ὀφείλεται εἰς τὰς δασμολογικὰς μεταβολάς, ἀλλ’ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν εἰσαγομένων εἰδῶν, ὑπολογιζομένην κατὰ τὸ λῆξαν ἑξάμηνον εἰς 176 ἑκατομ. δραχμῶν. Ἔχομεν δηλαδὴ αὔξησιν εἰσαγωγῆς ἐμπορευμάτων ἀποδεικνύουσαν τὴν διηνεκῶς κρατυνομένην καταναλωτικὴν τοῦ λαοῦ δύναμιν. Ἔχομεν ἀκόμη ἕτερον σημεῖον. Αἱ ἐκ τοῦ χαρτοσήμου εἰσπράξεις παρουσιάζουν καὶ αὗται πλεόνασμα σταθερόν, ἐνδεικτικὸν τῆς αὐξήσεως τῶν συναλλαγῶν. Ἔχω καθῆκον ν’ ἀναφέρω ἐπίσης ἑτέραν ἔνδειξιν τῆς οἰκονομικῆς ἀναρρώσεως. Τὴν προϊοῦσαν ὕψωσιν τῶν ἑλληνικῶν ἀξιῶν. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι τὰ κεφάλαια ἤρχισαν ἤδη νὰ στρέφωνται πρὸς τὰς ἑλληνικὰς ἐργασίας καὶ ὅτι ἂν σήμερον περιορίζωνται εἰς ἐπενδύσεις μακροπροθέσμους, εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὴν σταθεροποίησιν θὰ τὰ ἴδωμεν μὴ διστάζοντα καὶ πρὸ τῶν βραχυπροθέσμων τοποθετήσεων μὲ ὅλα τὰ ἐντεῦθεν ἀναμενόμενα πλεονεκτήματα. Τὰ ἀθρόα ταῦτα σημεῖα δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἐμπνεύσουν εἰς ἡμᾶς αἴσθημα πίστεως καὶ αἰσιοδοξίας.

§36Γ. ΠΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ. Πληροφορῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι αἱ ἑλληνικαὶ ἀξίαι ὑπέστησαν πτῶσιν καὶ ὄχι αὔξησιν.

§37Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Ὄχι δὲν εἶναι τοῦτο ἀκριβές. Αὐτός, Κύριοι, εἶναι ὁ ἀμητὸς τῶν ἀποτελεσμάτων τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ ἐπιδείξωμεν σήμερον. Εἰς δύο συνεχεῖς Συνόδους τῆς Κ.Τ.Ε. εἰς τὰς ἐκθέσεις, εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων, εἰς τὰς εἰσηγήσεις τῆς Δημοσιονομικῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου, ἀποτυποῦται ζωηρῶς ἡ πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐμπιστοσύνη. Ἔχομεν ἤδη ἐξησφαλισμένην τὴν συνεργασίαν, τὴν ἀδάπανον συνεργασίαν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γενεύης καὶ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐξησφαλισμένα, τὴν σταθεροποίησιν ἕτοιμον, ὑπὸ ὅρους, οἱ ὁποῖοι θὰ καταστήσωσι τὸ νόμισμά μας ἀπρόσβλητον ἀπὸ τοὺς ψυχολογικοὺς λόγους καὶ ἐκ τῶν πολιτικῶν γεγονότων. Βεβαίως, ἐὰν ἠθέλομεν πάλιν εὑρεθῆ πρὸ νέας πολεμικῆς θυέλλης, θὰ παρεσύρετο καὶ τὸ συνάλλαγμα καὶ τίποτε δὲν θὰ ἔμενεν ὄρθιον. Ὁ φόβος ὅμως οὗτος δὲν δικαιολογεῖται καὶ τὸ συνάλλαγμα δὲν θέλει ἐμφανίσει τοῦ λοιποῦ νέας διακυμάνσεις, ἀρκεῖ διὰ νὰ πεισθῶμεν περὶ τούτου νὰ ἀναφέρω ὅτι καλύμματα τῆς πραγματικῆς κυκλοφορίας θέλουν ἀνέλθει εἰς τὰ 100% καὶ ἄνω. Ἡ παρατηρουμένη ἀνάρρωσις δὲν εἶναι τυχαῖον γεγονός. Εἶναι ἀποτέλεσμα πολιτικῆς λελογισμένης, καθ’ ἧς ἐγείρονται ἀντιδράσεις, αἱ ὁποῖαι πολυσχιδεῖς οὖσαι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου. Εἴμεθα βέβαιοι ἐν τούτοις ὅτι θὰ νικήσωμεν καὶ θὰ παρακάμψωμεν τὰς δυσχερείας ὄχι ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν, ἀλλὰ ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους (χειροκροτήματα). Θέτω, Κύριοι, ἅπαξ ἔτι τὸ πρόγραμμα ἡμῶν ὑπὸ τὴν κρίσιν σας, ἐν τῇ ἀπολύτῳ πεποιθήσει ὅτι καὶ τὴν φορὰν ταύτην, ὅπως καὶ προηγουμένως, ἡ Βουλή, ἑρμηνεύουσα τὴν λαϊκὴν θέλησιν, θέλει περιβάλει αὐτὸ ὄχι μόνον διὰ τῆς ψήφου της, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἀμερίστου στοργῆς της. (χειροκροτήματα).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά. Μετὰ τὴν διακοπὴν (Ὥρα 7 καὶ 35′)

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Βοζίκης.

§40Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ἔχει σειράν;

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κανονίσατε μεταξύ σας τὴν σειράν.

§42Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶχα τὴν ἀξίωσιν, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης, μετὰ τῆς ὁποίας συμπράττω, ὄχι μόνον νὰ μὴ ἔχουν ἀντίρρησιν ἐὰν κατὰ σειράν ἢ ὄχι ὁμιλῶ, ἀλλὰ καὶ νὰ παρακληθῶ νὰ ὁμιλήσω, παρατηρῶ δ’ ὅτι ἀντὶ νὰ ἔρχεται ἡ ἀντίδρασις ἄλλοθεν, ἔρχεται ἀπὸ τῶν οἰκείων.

§43Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τῶν οἰκειοτάτων, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§44Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἀνεγνώρισα ὅτι ὤφειλε νὰ ὁμιλήσῃ πρῶτος ὁ κ. Τσαλδάρης καὶ εἶπον εἰς τὸν κ. Τσαλδάρην, καίτοι εἶχον σειράν, προηγεῖσθε, κ. Τσαλδάρη, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν μέχρι τοῦδε καὶ πρέπει νὰ ἀκολουθῶμεν. Ἀλλ’ ὁ κ. Τσαλδάρης ἔλαβεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ πρακτικὰ καὶ ἔχει ἀνάγκην ὥρας διὰ νὰ τὰ μελετήσῃ. Ἀπέμεινα ἐγώ, ἀφοῦ παρῃτήθη ὁ κ. Πεσματζόγλου.

§45Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἑξῆς. Δὲν εἶχα καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ προηγηθῶ, ἀλλ’ ἐνόμισα ὀρθὸν νὰ μὴ ἐξαντληθῇ ἡ συζήτησις τρόπον τινὰ διὰ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων ἀφοῦ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν καὶ ἴσως νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ εἰδικῶν θεμάτων. Ἀλλὰ πλὴν τούτου εἶχα ζητήσει καὶ τὰ πρακτικά, τὰ ὁποῖα ἔλαβον αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἑπομένως ἂς κανονισθῇ ἡ σειρὰ τῶν ἄλλων καὶ ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω αὔριον.

§46Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀναλαμβάνων νὰ ὁμιλήσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν Βουλήν, ποιοῦμαι καὶ τὴν δήλωσιν ὅτι ἐπὶ τῶν θεμάτων τῶν καθαρῶς εἰδικῶν θὰ ἀφήσω κενόν, ἵνα τὸ συμπληρώσουν οἱ εἰδικοί, θὰ ἐξετάσω δὲ εἰδικώτερον τὰ ζητήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῶσιν ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑποστηρίζων τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ Διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνεκρίθησαν οἱ ὅροι τοῦ Συμβουλίου τῆς Γενεύης—διὰ γενικὸν ζήτημα, ἄν ἠδύνατο νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν διὰ τῆς μεθόδου τοῦ ἄρθρου 77 τοῦ Συντάγματος ἡ ψήφισις τοῦ ὅρου τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης—ἀλλ’ ὑποστηρίζων τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διεμαρτυρήθη κατὰ τῶν ἀβασίμων αἰτιάσεων, ὅτι διὰ τῶν ὅρων τοῦ Πρωτοκόλλου κινδυνεύουν τῆς Ἑλλάδος τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα ἢ ὅτι ὑπεδουλώθη ἡ Χώρα εἰς τοὺς ξένους. Δὲν ἠξεύρω πόθεν ἤντλησε ταύτας τὰς πληροφορίας, ὅτι πάντα τὰ κόμματα, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὑπεστήριξαν τοιαῦτα τινά. Δι’ ἐμὲ εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ὅτι ὅροι τινὲς τοῦ Πρωτοκόλλου, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, ἀντίκεινται εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Κράτους ἢ μειοῦσι τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα αὐτοῦ. Ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων εἰδικῶς θέλω ἀσχοληθῇ, δὲν θὰ ὁμιλήσω δὲ ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰμὴ μόνον ἐπὶ τῶν μερῶν τοῦ προγράμματος τούτου, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ τὴν σταθεροποίησιν τῆς δραχμῆς. Τὸ δάνειον τὸ συνομολογηθησόμενον κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ Πρωτοκόλλου, ὑποβάλλεται ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τοῦ Διεθνοῦς Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου. Εἶναι μία αἰτίασις συνοψιζομένη εἰς τοῦτο. Ὁ Διεθνὴς Οἰκονομικὸς Ἔλεγχος δὲν κατέστη ἀντικείμενον διαπραγματεύσεων τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῶν δανειστῶν της, ἀλλ’ ἐπεβλήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα ὡς ὅρος εἰρήνης κατὰ τὸ 1898. Δὲν ἀπεδέχθη τὸν Οἰκονομικὸν Ἔλεγχον ἡ Ἑλλάς. Τῆς ἐπεβλήθη ὁ Οἰκονομικὸς Ἔλεγχος, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ δι’ ἡμᾶς προηγούμενον καὶ νὰ προσαρμοζώμεθα πρὸς τοὺς ὅρους τοῦ Διεθνοῦς Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου, πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἀναγκῶν. Ἐγεννήθη καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα, ἐὰν ἐπιτρέπεται, δι’ οἱονδήποτε λόγον, ἐπέκτασις τῆς δικαιοδοσίας τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐτέθη τὸ ζήτημα, ὅτι ἱδρύθη ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν ὡρισμένων δανείων τοῦ Κράτους, τὴν διαχείρισιν ὡρισμένων προσόδων, πρὸς ἐξυπηρέτησιν αὐτῶν τῶν δανείων, ἄν πᾶσα προσθήκη δανείου ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τῆς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ἄν πᾶσα προσθήκη νέων ἐσόδων εἰς τὴν Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπήν, ἀποτελῇ ἐπέκτασιν τοῦ ἐλέγχου. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐνθυμῆται ἴσως τὴν γενομένην τότε ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἀποδεκτὸν ὅτι πᾶσα ἐπέκτασις τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ἐλέγχου ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας, ἀποτελεῖ μείωσιν τῶν κυριαρχικῶν τοῦ Κράτους δικαιωμάτων. Καὶ εἶχε τότε λεχθῇ ὅτι, ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συναινῇ εἰς τοιαύτην μείωσιν. Κατέληξε δὲ ἡ συζήτησις εἰς τὸ νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἰς ἑκάστην περίπτωσιν θὰ ἐξετάζηται τὸ πρᾶγμα καὶ ἄν ἀναγνωρίσῃ ἡ Βουλὴ ὅτι πᾶσα αἴτησις σχετικὴ τοῦ Διεθνοῦς Ἐλέγχου, ἀποτελῇ ἐπέκτασιν τῆς δικαιοδοσίας του θὰ τὴν ἀπορρίπτῃ, ἐὰν δὲ ἐκ τῶν πραγματικῶν γεγονότων κρίνουσα δέχεται ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐπέκτασις, θὰ τὴν ἀποδέχεται. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τούτου καὶ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ καταγίνω διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι οἱ ὅροι τοῦ Πρωτοκόλλου ἀποτελοῦν ἐπέκτασιν τοῦ Διεθνοῦς Ἐλέγχου καὶ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου εἶναι ἀπορριπτέοι. Ὑπάρχουν ἄλλοι ὅροι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐν τούτοις ἀποτελοῦν μείωσιν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέφερε δύο τοιούτους ὅρους. Ἀνέφερε πρῶτον, ἄν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, τὸν ὅρον, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν πέρα τοῦ ποσοῦ τῶν ἐννέα δισεκατομμυρίων. Εἶναι ὁ ὅρος τοῦ ἄρθρου τοῦ Πρωτοκόλλου. Ἀληθῶς, ὡς ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ κανὼν τοῦ νὰ μεριμνᾷ ἡ Κυβέρνησις νὰ διατηρῇ ἰσοζύγιον, εἶναι κανών, ἀπὸ τοῦ ὁποίου, δὲν ἐπιτρέπεται οὐδεμία παρέκκλισις. Καὶ ἂν ἀκόμη τοῦτο δὲν ἀναγράφεται ὡς ὅρος εἰς τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ τὸν τηρήσωμεν καὶ νὰ τὸν τηρήσωμεν ἀπαρεγκλίτως. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διέφυγεν ἴσως τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν —ὅπερ δὲν πιστεύω— εἶνε τοῦτο, ὅτι ἡ τήρησις τῆς μερίμνης ταύτης εἶναι δικαίωμα ἡμῶν καὶ ὑποχρέωσις ἡμῶν ἀπέναντι ἡμῶν αὐτῶν. Ἡμεῖς δικαιούμεθα νὰ φροντίζωμεν νὰ διατηρῶμεν ἐν ἰσοζυγίῳ τὸν προϋπολογισμὸν ἡμῶν. Ἐὰν ἠθέλομεν δώσει διὰ τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κ.Τ.Ε. ἢ εἰς ἄλλην οἱανδήποτε ὀργάνωσιν νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς ἡμᾶς τὴν τήρησιν ταύτην, δεχόμεθα τότε τὴν μείωσιν τῶν δικαιωμάτων μας, καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ δαπανήσωμεν πλέον τῶν ἐννέα δισεκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ ἄν ἠδυνάμεθα νὰ ἐξεύρωμεν τὰ μέσα ταῦτα καὶ πέρα τῶν ἐσόδων, τῶν ἀναγεγραμμένων εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Καὶ ἐγεννήθη προχθὲς ἡ συζήτησις περὶ τῶν ναυτικῶν προπαρασκευῶν τῆς Χώρας, ἡ συζήτησις ἡ σταματήσασα. Καὶ θὰ ἤθελον νὰ μάθω ἐὰν παρουσιασθῇ μία ἀνάγκη δαπανῶν δι’ ἐθνικὰς κατεπειγούσας ἀνάγκας, πόθεν θὰ ἀντλήσωμεν τὰ ποσὰ τῶν δαπανῶν καὶ πῶς θὰ ἀναγράψωμεν αὐτὰ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ὅταν μᾶς εἴπωσιν «ἀπαγορεύεται νὰ ὑπερβῆτε τὰ 9.000.000.000»; Εἶναι προφανὲς ὅτι ἔχομεν φθάσει —καὶ ἀπόψε τὸ ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὰ 9.000.000.000 καὶ ὅτι πᾶσα δαπάνη ἄλλη δι’ ἄλλας ἐθνικὰς ἀνάγκας θὰ ἀποτελῇ ὑπέρβασιν τῶν 9.000.000.000 καὶ παραβίασιν τοῦ ὅρου τούτου. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κανονίσωμεν ἡμεῖς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἄνευ παρεμβάσεως τῶν ξένων, τὸ πρᾶγμα θὰ παρήρχετο, ἀλλὰ ἤδη διὰ τοῦ πρωτοκόλλου δίδομεν εἰς τοὺς δανειστάς μας τὸ δικαίωμα νὰ παρατηρήσωσιν εἰς ἡμᾶς, μετερχομένους τοιαύτην τακτικὴν πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἐθνικῶν ἡμῶν ἀναγκῶν, ὅτι παρεβιάζομεν τοὺς ὅρους τοῦ πρωτοκόλλου. Τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπαρουσίασεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς ἀδίκως κατακριθέν, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς 4ης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ Πρωτοκόλλου. Ἡ 4η παράγραφος τοῦ ἄρθρου 1ου λέγει τάδε: (ἀναγινώσκει) «Αἱ ἀφορῶσαι τὴν σύναψιν τοῦ δανείου κλπ.» ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον δικαιοῦταί τις νὰ συμπεράνῃ ὅτι, ἐφόσον συνάπτομεν δάνειον ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἀπομένει εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ συνάψωμεν καὶ ἔξω τῆς αἰγίδος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν τοιαῦτα δάνεια μὲ οἱονδήποτε ὅμιλον, ἐὰν ἠθέλομεν κρίνει ὅτι οἱ ὅροι οἱ προβαλλόμενοι ὑπὸ τοῦ οἱουδήποτε τούτου ὁμίλου, εἶναι εἰς τὸ Κράτος συμφέροντες. Ταῦτα δικαιοῦται τις νά συμπεράνῃ, ἀναγιγνώσκων τὴν παράγραφον 4 τοῦ ἄρθρου τοῦ Πρωτοκόλλου. Ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐδημοσίευσεν ἀνακοινωθὲν περιέχον ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν τῆς Δημοσιονομικῆς ἐπιτροπῆς, ἐκ τοῦ ὁποίου προκύπτει ὅτι δὲν συμφωνεῖ εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο ὁ κ. Καφαντάρης.

§47Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Καθορίζονται περιορισμοί τινες. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀγκαζάρωμεν τὴν Κ.Τ.Ε. δι’ ἕν ποσὸν δανείου 20 χιλ. λιρῶν. Ὑπάρχει εἷς περιορισμὸς ὡς πρὸς τὸ ποσόν. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συνομολογήσωμεν ἀνώτερον ποσὸν ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς Κ.Τ.Ε.

§48Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἔξω ἠμποροῦμεν.

§49Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Βεβαίως.

§50Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὅταν μοῦ λέγετε αὐτό, σταματῶ.

§51Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Εἶναι σαφές.

§52Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὅταν ὁμιλεῖτε περὶ τυχοδιωκτικῶν ἐπιχειρήσεων.....

§53Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Διεβεβαίωσα τὴν Κ. Τ. Ε. ὅτι δὲν ἔχει σκοπὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ πάρῃ ὅπως, ὅπως, δάνειον καὶ νὰ τὸ διαθέσῃ ὅπως θέλετε. Θὰ ἔχῃ σκοπὸν τὸ δάνειον νὰ εἶναι ἐκ τῶν τελευταίων δανείων αὐτῆς τῆς φύσεως καὶ νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῶν οἰκονομικῶν της. Τοὺς εἶπα προσέτι ὅτι πρέπει νὰ ἔχετε ἐμπιστοσύνην πρὸς ἡμᾶς, καὶ μοῦ ἀπήντησαν· ἔχομεν ἐμπιστοσύνην πρὸς σᾶς.

§54Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω τοῦτο, ὅτι ἄν εὕρω τὸ ποσὸν διὰ νὰ ἐκπληρώσω τοὺς σκοποὺς τοὺς ἀναγραφέντας εἰς τὸ πρωτόκολλον τοῦτο, ἀλλ’ ἄνευ τῆς προστασίας τῆς Κ.Τ.Ε., δύναμαι νὰ τὸ κάμω; Μοῦ λέγετε ναί.

§55Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἄν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ ἕν δάνειον πολλῶν ἑκατομμυρίων καὶ θέλει νὰ τὸ διαθέσῃ δι’ αὔξησιν μισθῶν, ἐκτὸς δηλ. τοῦ σκοποῦ τῆς Κ.Τ.Ε, ἀσφαλῶς ἡ Κ.Τ.Ε. δὲν θὰ ἐγκρίνῃ τὰς προκηρύξεις τοιούτου δανείου καὶ θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι ἀρνοῦμαι τὴν βοήθειάν μου.

§56Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὸ εἶχον ἀνάγκην νὰ σαφηνισθῇ πλειότερον, διότι ὡς ἔχουν αἱ δοθεῖσαι ἐξηγήσεις εἰς τὴν Δημοσιονομικὴν Ἐπιτροπήν, ἀφήνουν τὴν ὑπόνοιαν ὅτι ἐδεσμεύθημεν διὰ νὰ συνάψωμεν τὸ δάνειον, μεθ’ ὡρισμένων οἰκονομικῶν ὁμίλων.

§57Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἔγιναν μακραὶ συζητήσεις εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἐξεκαθαρίσθη τὸ ζήτημα.

§58Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶμαι ἐνθουσιασμένος διότι εὑρέθη ὅτι αἱ ὑπόνοιαί μου εἶναι ἀβάσιμοι.

§59Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐδῶ, εἰς τὸ πρωτόκολλον, ἀναγράφεται· «πρόσωπον, ὁριζόμενον ὑπὸ τῆς Δημοσιονομικῆς ἐπιτροπῆς, θέλει βεβαιώσει ὅτι ἐτηρήθησαν οἱ ἀνωτέρω ὅροι. Τὸ αὐτὸ πρόσωπον θὰ ἐγκρίνῃ καὶ τὸν τύπον ὑφ’ οὗ θὰ γίνῃ μνεία τῆς Κ.Τ.Ε.» Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ πρόσωπα τῆς Κ.Τ.Ε. ἐμφαίνουν τοῦτο, ὅτι τὸ δάνειον θὰ γίνῃ ὅπως θέλει ἡ Κ.Τ.Ε. καὶ ὅπου θέλει ἡ Κ.Τ.Ε.

§60Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἀφήνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ εὕρῃ τὴν σχέσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ πρώτου μέρους καὶ τοῦ δευτέρου τῆς περιόδου. Ἡ Κ.Τ.Ε. θὰ ἔχει ἕνα ἀντιπρόσωπον ἵνα ἴδῃ ποῖον εἶναι τό ποσὸν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται εἰς τὸ prospectus. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ θέσετε ποσὸν ἄνω τῶν 15 ἑκατομ. λιρῶν. Ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κάμετε, ἀλλὰ θὰ ἀπαλείψητε τὸ ὄνομα τῆς Κ. Τ.Ε. Ἐπίσης, ὡς πρὸς τοὺς σκοποὺς τοῦ δανείου, δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀντίκειται τὸ δάνειον εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ὁριζόμενον ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ. Ἐὰν εἶναι ἐντὸς τῶν ὁρίων αὐτῶν, οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα ἄλλου ἐλέγχου. Ὑποθέτω ὅτι ἐξηγήθη τὸ πρᾶγμα, ὅπως θὰ ἐξηγηθοῦν καὶ ὅλα τὰ σημεῖα, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῆς κατ’ ἀντιμολίαν συζητήσεως.

§61Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω νὰ ἐκφράσω τὸν ἐνθουσιασμόν μου, διότι ἐδόθη αὕτη ἡ ἔννοια ἡ ὁποία ἐδόθη. Ὑπάρχουν ἔπειτα αἱ παράγραφοι 1 καὶ 8 τοῦ ἄρθρου 5, αἱ ὑποχρεοῦσαι τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ λογοδοτῇ εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις. Δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ λέξις «λογοδοτεῖ» πρὸς τὴν Κ.Τ.Ε. Νὰ τεθῇ νὰ διαβιβάζῃ διαφόρους πίνακας εἰς τὰς σχετικὰς δηλώσεις τοῦ Συνεδρίου. Αὐτὸ τὸ βάρος εἶναι πολὺ ἐλαφρόν, τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀναγκαῖον.

§62Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ὑπάρχει καὶ σήμερον.

§63Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ δέσμευσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ 9η παράγραφος τοῦ ἐν λόγῳ ἄρθρου. Ἰδοὺ τὶ λέγει αὕτη (ἀναγινώσκει): Ἐδῶ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀγορεύων πρὸ ὀλίγου, ὑπεστήριξεν ὅτι πρόκειται περὶ συστήματος, τὸ ὁποῖον δὲν μᾶς ἐπεβλήθη, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ πολιτικὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ περὶ συστήματος, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις ὀρθόν. Ἐὰν αἱ γνῶμαι τῆς Κυβερνήσεως εἶναι αὗται, εἶναι ζήτημα διαφορετικόν. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον γεννᾶται εἶναι τοῦτο. Ἡ Κυβέρνησις, ἀποδεχθεῖσα τὸν ὅρον αὐτὸν τοῦ πρωτοκόλλου ἢ προκαλέσασα τὴν ἐπιβολὴν τοῦ ὅρου αὐτοῦ τοῦ πρωτοκόλλου, ἐστέρησε τὴν Ἑλλάδα ἑνὸς δικαιώματος, καὶ τὴν ἐστέρησεν ἀπὸ ἐγωϊσμόν, ὅτι μόνον αἱ γνῶμαι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ὀρθαὶ καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψουν εἰς τὸ μέλλον ἀντίθετοι γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι νὰ εἶναι ὀρθότεραι. Ἐφόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὴν γνώμην ὅτι οὕτω πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο, ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ μὴ ὑποβάλῃ σχετικὸν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ψήφισιν τοῦ μέτρου τούτου, ἀλλ’ ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ὑποτάξῃ τὸν ὅρον αὐτὸν εἰς τὴν Κ.Τ.Ε, ὥστε οὐδεμία τῶν διαδόχων Κυβερνήσεων νὰ δύναται νὰ καταργήσῃ ἕνα τοιοῦτον νόμον, καὶ ἐὰν ἤθελεν ἀποδειχθῇ ἡ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δὲν εἶναι γνώμη διοικητικῶς βάσιμος. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο. Ὑπήγαγεν εἰς τὸν νόμον καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς καταθέσεως τῶν κεφαλαίων τῶν κρατικῶν ἐπιχειρήσεων εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Καὶ ἔπραξε τοῦτο, παρὰ τὴν ἐξουσιοδότησιν τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ ἐξουσιοδότησε τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέτρα περὶ καταθέσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκεν πρότερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοὺς ὁποίους καὶ τότε εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ δὲν ἔδωκεν ἐξουσιοδότησιν νὰ πραχθῇ τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὰ ποσὰ τῶν κρατικῶν ἐπιχειρήσεων. Καὶ εἰς τὸ Πρωτόκολλον περιελήφθησαν καὶ αἱ κρατικαὶ ἐπιχειρήσεις. Ἐρωτῶ ἐγὼ τώρα. Αὐτό, τὸ ἁπλοῦν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἢ καὶ νὰ μὴ πράξωμεν κατ’ ἐλευθέραν βούλησιν, ὅταν τὸ ὑποβάλλομεν ὡς ὅρον καὶ ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ὡς ὅρος τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, ἀποτελεῖ δέσμευσιν; Δὲν φρονῶ ὅτι δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε ὅτι δὲν ἀποτελεῖ δέσμευσιν. Ἀλλὰ πέρα τῆς ἐξουσιοδοτήσεως ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅρους, ματαιοῦντας καὶ τοὺς σκοποὺς τοῦ δανείου καὶ καθιστῶντας ἀνεφάρμοστον τὸ καὶ δι’ ἄλλους λόγους ἀνεφάρμοστον οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Ὅρος τῆς ἐξουσιοδοτήσεως εἶναι τὸ πρῶτον μέρος τοῦ δανείου, νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὶ συμβαίνει μὲ τὸ πρωτόκολλον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι γνωστά. Τὰ ἀνέπτυξεν ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ περὶ τῶν ἐλλειμμάτων ἐκείνων ἐδόθη ἐξουσιοδότησις. Ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τῆς Γενεύης, πέρα τῆς ἐξουσιοδοτήσεως αὐτῆς, περιελήφθησαν ποσὰ μὲ ἐλλείμματα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, μὴ ἀποτελοῦντα ἔλλειμμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἀπεφάνθη ἡ Βουλή, ὅτε ἔδωκε τὴν ἐξουσιοδότησιν, καὶ ποσὰ τόσον μεγάλα, ὥστε καὶ ὁλόκληρον τὸ μέρος τῶν 3 ἑκατομμυρίων λιρῶν τοῦ δανείου ἐὰν ἐγίνετο, δὲν θὰ ἤρκει ἵνα τὸ ἐξοφλήσῃ. Καὶ ἐθεώρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι δύνανται νὰ πληρωθοῦν, παρὰ τὴν ἐξουσιοδότησιν, τὰ ποσὰ ταῦτα εἰς τοὺς δανειστάς, περὶ τῶν ὁποίων δὲν κάμνει κανένα λόγον ὁ προϋπολογισμός, τὰ δὲ ὑπόλοιπα τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ πληρωθοῦν ἐκ τῶν διαθεσίμων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ποῖα εἶναι τὰ διαθέσιμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Ἐδῶ ὁ κ. Ἀγγελόπουλος, ὡς εἰδικός, δύναται νὰ μᾶς βοηθήσῃ.

§64Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νά μᾶς βοηθήσῃ.

§65Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ποῖα ἐλλείμματα;

§66Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἴπετε ὅτι τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐφόσον τὸ μέρος τοῦ δανείου δὲν ἀρκεῖ νὰ πληρωθοῦν, διότι θὰ πληρωθοῦν πρότερον τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφησαν τώρα ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψει ἡ Βουλὴ ἐξουσιοδοτοῦσα, εἴπετε ὅτι τὰ ἐλλείμματα ταῦτα θὰ πληρώσητε ἐκ τῶν διαθεσίμων τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐβεβαιώσατε ὅτι ἀρκοῦν τὰ διαθέσιμα τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ νὰ πληρώσητε τὰ ἐλλείμματα ἐκεῖνα.

§67Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὄχι βέβαια αὐθαίρετον, ἀλλὰ συνεπεία μακρᾶς καὶ ἐμπεριστατωμένης συνεργασίας μετὰ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 3.000.000 λιρῶν θὰ ἀρκέσῃ εἰς ἐκκαθάρισιν τοῦ κυμαινομένου χρέους, χωρὶς νὰ τίθεται ἐν κινδύνῳ ἡ σταθεροποίησις τοῦ νομίσματός μας.

§68Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῶν 3.000.000 λιρῶν θὰ λάβητε 1.100.000.000 δραχμῶν. Ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ ἀναγράφεται ὅτι τὰ καθυστερούμενα, δηλαδὴ τὰ ἐλλείμματα εἶναι 1.743.000.000 δραχ.

§69Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Δέν εἶναι τόσα. Ἀνεγράφησαν τὰ καθυστερήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἶναι λογιστικῆς φύσεως. Δὲν ἔχομεν ὑποχρέωσιν πληρωμῆς τῶν ἐλλειμμάτων τούτων διὰ μετρητῶν χρημάτων.

§70Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐδῶ ὑπάρχει μία μεγάλη ἀσάφεια. Ἐζήτησα μάλιστα πληροφορίας ἀπὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον καὶ τοῦτο δὲν ἠδυνήθη νὰ μὲ διαφωτίσῃ ἐπαρκῶς. Εἰς τὸν προϋπολογισμόν σας λέγετε ὅτι τὸ ἔλλειμμα, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ ἔτους 1926–1927, ἀνέρχεται εἰς 751.000.000. Τοῦτο λέγετε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὡς καὶ εἰς τὴν ἀγόρευσίν σας, δι’ ἧς εἰσηγήθητε τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐδῶ προκύπτει ὅτι κατὰ τὸ 1925–1926, κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἐκάμνετε εἰς τὸ πέμπτον παράρτημα τὸ ἔλλειμμα εἶναι 598.000.000. Ὑπολογίζετε ἕν ὑπόλοιπον ἐνεργητικὸν 30 περίπου ἑκατομμυρίων καὶ μένουν ὑπόλοιπον 568.000.000. Διὰ δὲ τὸ 1926–27, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον πάλιν ὑπολογίσαντες, λέγετε, ὅτι παραμένουν 135 ἑκατομμύρια. Αὐτὸ ἤθελα νὰ μάθω. Εἶναι αὐτὰ τὰ δύο ποσά, ὑπολλείμματα ὀφειλόμενα; Ὑπάρχουν περισσεύματα τοῦ 1925–1926 καὶ ἡ εἴσπραξις τοῦ πρώτου ἑξαμήνου τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 27, εἶναι 606 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα κατὰ μέρος θὰ πληρώσωμεν ἀπέναντι τοῦ προϋπολογισμοῦ, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ ἐλλείμματα φθάνουν εἰς τὰ 751 ἑκατομμύρια; Ἐδῶ εὑρίσκω ἄλλους λογαριασμούς. Πῶς ὑπάρχει αὐτό; Παρακαλῶ νὰ μᾶς δώσητε τὴν ἀπάντησιν.

§71Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Τὰ ἐλλείμματα αὐτὰ διαιροῦνται εἰς δύο κατηγορίας. Εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἀρκεῖ ἡ ἐξόφλησις, καὶ εἰς τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία θὰ ὑπάρχῃ μόνον ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρχῃ τὸ ἔσοδον τοῦτο. Διότι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον δὲν ἔχει ἀνάγκην, ὅπως ἐντὸς τῶν τριῶν ἐτῶν ἐκκαθαρίσῃ ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις μας...

§72Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐδῶ, ἐν τῷ ἄρθρῳ 5ῳ ἐδάφιον 2ον λέγετε ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δέον, τὸ ποσὸν τὸ διαθέσιμον κτλ. (ἀναγινώσκει). Τὰ μνημονευόμενα λοιπὸν ἐδῶ, θὰ ἐξοφληθοῦν ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου τῶν 3.000.000 λιρῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑπόλοιπον, διότι ἐδῶ ἔχομεν ὀφειλὰς 1.800.000.000, λέγετε ὅτι ἔχομεν ἓν ποσὸν διαθέσιμον 1,600,000,000 ὅπερ κατὰ τὰς δηλώσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀποτελεῖ τὸ διαθέσιμον τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Κατόπιν τούτου ἐρωτῶ ὑμᾶς: Εὑρέθη τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ ἔχῃ διαθεσίμους πόρους, ὅταν ὁμολογεῖτε ὅτι τὰ ἐλλείμματα εἶναι 1.600. 000.000; Ποῦ εὑρίσκετε αὐτὸ τὸ διαθέσιμον; Αὐτὸ εἶναι παιδαριῶδες κατασκεύασμα.

§73Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Παιδαριώδη εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγετε σεῖς. Καὶ σᾶς ἀπαντῶ. Τὸ δάνειον αὐτό, ἐκτὸς τῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως, ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Ὁ ὑπολογισμὸς δὲν εἶναι νὰ ἐξοφλήσωμεν ὅλας τὰς ὀφειλομένας ὑποχρεώσεις μας, διότι εἰς οὐδὲν Κράτος τοῦ κόσμου δὲν ἐπεχείρησαν τὴν σταθεροποίησιν, παρὰ ἀφοῦ ἐξώφλησαν καὶ τὸ τελευταῖον χρέος.

§74Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ Βέλγιον....

§75Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Τὸ Βέλγιον τὸ ἐπαγίωσε. Λοιπὸν οἱ ὑπολογισμοὶ αὐτοὶ δὲν γίνονται εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε. Παρίσταται ἀνάγκη νὰ ἐξοφλήσωμεν 1.700.000.000 ἀσκόπως; Ἀσφαλῶς ὄχι, διὰ τὸν ἁπλοῦν τοῦτον λόγον, διότι ὑπάρχουν οἱ λογαριασμοὶ τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐπιτρέπουν νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς ἀνάγκας μας ἄνευ δανείων. Καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν εἶναι νὰ δώσωμεν πρὸς τὸ παρὸν 1.100.000.000. Σᾶς ἀρκεῖ αὐτό;

§76Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀρκεῖ.

§77Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι ἡ σταθεροποίησις εἶναι ἀπολύτως ἐξησφαλισμένη. Ἡ γνώμη σας εἶναι ἀπολύτως ἐσφαλμένη, διότι καὶ ἡ Κ.Τ.Ε. δὲν ἤθελεν ἀσφαλῶς νὰ δημιουργήσῃ βάρη διὰ τὴν Ἑλλάδα. Μᾶς ἠρώτησαν πόσα σᾶς χρειάζονται, ἵνα μὴ διατρέχητε τὸν κίνδυνον τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος. Καὶ ἡμεῖς ἀπηντήσαμεν ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην 1.100.000.000 δραχμῶν. Ἀναφέρεται τοῦτο ῥητῶς εἰς τὸ 5ον παράρτημα τῶν συμφωνιῶν. Ὑπάρχει εἰς αὐτὸ τίποτε κενόν;

§78Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ σᾶς παρεκάλεσα νὰ μοὶ δώσητε μίαν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν δὲν μοὶ ἐδώκατε ὡς ἐκ τῆς παρεμβάσεως τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου. Ἔχομεν δύο ποσά. Τὸ ποσὸν τῶν 3 ἑκατομ. λιρῶν, κατὰ τὴν 5 παράγραφον, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀναφέρομαι, τὸ ὁποῖον θὰ διατεθῇ πρὸς πληρωμὴν ὡρισμένων χρεῶν, ξένων πρὸς τὸ ἔλλειμμα. Ἔχομεν τοῦτο τὸ δεδομένον, ὅτι μὲ τὰ 3 ἑκατομ. λιρῶν, θὰ ἐξοφλήσωμεν τὰς ὑπ’ ἀριθ. 2 καὶ ἐφεξῆς ὀφειλάς. Ἑπομένως τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ χρησιμοποιήσετε διὰ τίποτε ἄλλο, διότι ἀνελάβετε ὡρισμένας ὑποχρεώσεις; Παραμένουν μετὰ τοῦτο τὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται, τὰ ὑπ’ ἀριθ. 1 καὶ 2 τῶν δύο ἐτῶν, ἅτινα ἐδῶ ἀναβιβάζονται εἰς 1.100 ἑκατομ. Ἐνῷ ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ προκύπτει ὅτι ταῦτα συμποσοῦνται εἰς 751 ἑκατομ. Δὲν κάμνω ἔλεγχον δι’ ὅσων σᾶς λέγω ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε τὰ ἑξῆς: Ἐν τῷ 5 παραρτήματι λέγετε ὅτι θὰ πληρωθῶσιν κατὰ προτίμησιν ὡρισμέναι ὀφειλαί. Ἀλλ’ ἐὰν πληρωθοῦν κατὰ προτίμησιν αὐταί, ὅλον τὸ ποσὸν τῶν 3 ἑκατομ. ἐξαντλεῖται καὶ μένει ἴσως ἓν ἐλάχιστον ὑπόλοιπον. Σᾶς ἐρωτῶ. Πρῶτον, τὸ ὑπόλοιπον ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους δὲν θὰ ἐξοφληθῇ διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν; Δεύτερον, τὸ ἔλλειμμα ὑπολογίζεται εἰς 1.616.000.000, ἐν ᾧ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται εἰς 751 ἑκατομ. Πῶς συμβαίνει αὐτό; Εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς δώσητε ἐπὶ αὐτῶν μίαν ἀπάντησιν;

§79Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἐν τῷ 5 παραρτήματι ὁρίζεται εὐκρινῶς, ὅτι δέχεται ἡ Κ.Τ.Ε. δάνειον ἑνὸς ποσοῦ 1,743,805,121,75. Σήμερον δὲν ἤθελον νὰ δανεισθῶ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ δι’ αὐτὸ ἔλαβον 3 ἑκατομμύρια λιρῶν, ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ διαθέσω διὰ τὰς ἐξοφλήσεις τῶν ἐδαφίων 3, 4, 5, 6, 7, καὶ διὰ τὰς ὑπολοίπους ἐν ἐδαφίοις 1. 2, 3 ὑποχρεώσεις μας. Ἐὰν μετὰ ταῦτα παραμείνῃ ὑπόλοιπον διαθέσιμον, δυνάμεθα καὶ τοῦτο νὰ τὸ διαθέσωμεν πρὸς ἰσοζύγισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§80Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ δάνειον θὰ ἀφήσωμεν ἀκάλυπτα ἐλλείμματα.

§81Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Εἴπομεν ὅτι αὐτοὶ οἱ λογαριασμοὶ δέχονται τροποποίησιν.

§82Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἐπικαλοῦμαι ἐπὶ τούτου τὴν προσοχήν σας. Δὲν μοῦ ἐδόθη ἡ ἐξήγησις τὴν ὁποίαν ἐζήτησα. Ὅταν ἡ Βουλή, κατὰ τὸν Αὔγουστον, ἐκαλεῖτο νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐξουσιοδότησιν διὰ τὴν σύναψιν τοῦ δανείου ἔδιδε ἐξουσιοδότησιν, ὅπως τὸ πρῶτον μέρος τοῦ δανείου, καὶ ὑπελογίζετο τὸ τῶν 3 ἑκατομμυρίων λιρῶν, χρησιμεύσῃ εἰς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ὅταν ἔλεγεν ἡ Βουλὴ κάλυψιν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐνόει τὰ ἐλλείμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον δηλωθῇ πρὸς αὐτὴν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μεταξὺ τῶν ἐλλειμμάτων ἐκείνων δὲν περιελαμβάνοντο καὶ διάφορα ποσά, τὰ ὁποῖα εἶνε τώρα ἀναγεγραμμένα εἰς τὸ Παράρτημα 5ον τοῦ Πρωτοκόλλου. Κατὰ τοῦτο ὑπερεβάθη ἡ ἐντολή. Κατὰ τὸ αὐτὸ παράρτημα θὰ ἐγκριθῶσι αἱ ἀπαιτήσεις, αἱ ἀναγραφόμεναι εἰς τὸ Πρωτόκολλον, τὸ δὲ ὑπόλοιπον, ἐπειδὴ δὲν ἤρκουν τὰ 3 ἑκατομμύρια λιρῶν διὰ νὰ πληρωθῇ τὸ ποσὸν τοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου 743 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τὸ ὑπόλοιπον πόθεν θὰ πληρωθῇ; Ἐδήλωσεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Δημοσιονομικὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι θὰ πληρωθοῦν ἐκ τῶν διαθεσίμων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν θέλει μεγάλην μελέτην τὸ πρᾶγμα. Τοῦτο μόνον δὲν ἐννοῶ· ποῖα εἶναι τὰ διαθέσιμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἐπὶ τούτου ἐζήτησα ἐξηγήσεις. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἀπετέλεσε φῶς δι’ ἐμὲ ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν δίδετε. Δὲν γνωρίζω ποῖα εἶναι τὰ διαθέσιμα, τὰ 606 ἑκατομμύρια. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ εἶναι ἀνεγεγραμμένον ἓν ποσὸν 350 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι φέρει τὸν τίτλον «διαθέσιμα», ἀλλὰ διαθέσιμα διὰ νὰ χρησιμεύσουν διὰ τὴν χορήγησιν πιστώσεων.

§83Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Νὰ σᾶς δώσω ταύτην τὴν ἐξήγησιν, καὶ σᾶς φέρω τοῦτο τὸ παράδειγμα: Ὑποθέσατε ὅτι τὸ Κράτος ἔχει ἕν χρέος 600 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐκ ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν καὶ ἔχει βαθμηδὸν εἰσπράξεις ἐτησίας 600 ἑκατομ. ἐκ τῶν νέων ἐπιταγῶν. Θέλετε νὰ δανεισθῇ διὰ νὰ ἐξοφλήσῃ τὰς ἐπιταγὰς ταύτας, νέα ποσά; Θὰ τὰ ἐξοφλήσῃ βεβαίως ἐκ τῶν νέων εἰσπράξεων. Τὶ γίνεται αὐτὸς ὁ συμψηφισμὸς τῶν λογαριασμῶν; Θὰ λάβῃ ἀνάγκην τὸ Κράτος τὰ συνάψῃ ἓν δάνειον. Ἀλλ’ εἶναι ἀπόλυτος ἡ ἀνάγκη τοῦ Κράτους διὰ τοῦτο; Μοῦ φαίνεται ὄχι, διότι καὶ ἐὰν μείνῃ ὑπόλοιπον, θὰ καλυφθῇ τοῦτο.

§84Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Σεῖς κάμνετε τοὺς ἰδικούς σας ὑπολογισμούς, ἡμεῖς ὅμως ἐδῶ κρίνομεν περὶ ὅσων σεῖς ἐπράξατε. Καὶ λέγω τοῦτο· ὅτι μὲ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ἐδέχθητε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλυφθοῦν τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Φρονῶ ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἰσοσκέλισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι δὲν εἶναι μόνον τὸ ποσὸν αὐτό, ἀλλὰ καὶ ἄλλα, ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα θὰ προστεθοῦν εἰς τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ τοιουτοτρόπως τὸ οἰκονομικὸν τῆς Κυβερνήσεως πρόγραμμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, ὡς σεῖς ὑπεραισιοδόξως νομίζετε.

§85Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Δὲν εἶχον τὰ πράγματα καὶ τόσην βιασύνην ὅσην σεῖς φαντάζεσθε· διότι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους παρουσιάζει ἔλλειμμα μικρότερον, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ συμπληρώσωμεν.

§86Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὑποστηρίζω τὴν ἰδικήν μου ἄποψιν καὶ ὄχι τὴν ἰδικήν σας, καὶ εἶπον, ὅτι δὲν θὰ γίνῃ ἡ κάλυψις τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἔχομεν οὕτω ἀποτυχίαν ἀπὸ τοῦδε, τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν ὅτι τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ ὅτι θὰ ἀναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀλλάξῃ γνώμην. Εἶπον ἐν ἀρχῇ ὅτι δὲν θ’ ἀναμιχθῶ εἰς τὰ ζητήματα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰς εἰδικότητας τῶν οἰκονομολόγων, ἀλλὰ δὲν δύναμαι καὶ νὰ μὴ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐντυπώσεις μου τινάς, ἐκ τῆς μελέτης τῶν κυβερνητικῶν μέτρων. Πρόκειται περὶ Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Εἶδον ὅτι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἀναλαμβάνει, μὲ τὴν τιμὴν τῆς σταθεροποιήσεως, ὁλόκληρον τὸ χαρτονόμισμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὑπολογίζω, ὅτι τὸ χαρτονόμισμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔχει ἀξίαν 6.66% ἢ τὸ δέκατον πέμπτον. Ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ καλυμμάτων, καὶ περὶ καλυμμάτων δυναμένων ν’ ἀνέλθωσιν εἰς 100 καὶ πλέον τοῖς ἑκατόν. Ὀφείλω νὰ εἴπω τοῦτο: ὅτι δὲν εἶναι τὰ καλύμματα, τὰ ὁποῖα στηρίζουν τὸ γραμμάτιον. Τὰ καλύμματα ἔχουσιν ἄλλον σκοπόν. Τὸ γραμμάτιον τὸ στηρίζει ἡ περιουσία τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ἂν ἦτο ἀληθὲς ὅτι ἔχει ἑκατὸν τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν γραμματίων περιουσίαν ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτική, ὤφειλε νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι τὸ γραμμάτιον εἶναι ἐξησφαλισμένον. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν πρόκειται περὶ περιουσίας τῆς Τραπέζης τῆς Ἐθνικῆς, μὴ ὑπαρχούσης περιουσίας τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, τρέχομεν τὸν κίνδυνον τῆς ἐκπτώσεως τῶν γραμματίων. Καὶ ἐρωτῶ: ἔχει ἑξακόσια ἑκατομμύρια ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀντεπεξέλθῃ; Διότι δὲν βλέπω αὐτὸ τὸ ἑκατὸν τοῖς ἑκατὸν. Ὑπάρχει δὲ καὶ ἄλλη διάταξις τῶν συμφωνιῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα νὰ ἐκδίδῃ καὶ Τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐντὸς μιᾶς πενταετίας. Ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως ταύτης, εἶναι, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ν’ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων. Ἀλλ’ ὅταν αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, εἶναι ἀνάγκη ν’ αὐξήσῃ καὶ ἡ περιουσία της, διὰ νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἀντίκρυσμα, ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ καλύμματος, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχῃ ἀντίστοιχος περιουσία εἰς τὴν Τράπεζαν, ἵνα δυνηθῇ αὕτη ν’ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ πάσης δυσχερείας παρουσιασθησομένης. Ἔρχεται μετὰ τοῦτο ἡ σταθεροποίησις. Ἡ σταθεροποίησις κατ’ ἐμὲ — τὴν συσχετίζω μὲ τὰς ἐντυπώσεις μου περὶ ἐκδοτικῆς— εἶναι μία πτώχευσις ἐσωτερικὴ τοῦ Κράτους, ἴσως ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς ἐξόφλησιν τῶν τραπεζογραμματίων τῆς Τραπέζης, διὰ τῆς ὁποίας, διὰ νόμου προσφέρομεν εἰς τοὺς δανειστάς μας τὸ ἓν δέκατον πέμπτον. Εἶναι δὲ πτώχευσις, διότι σήμερον ἔχει 6.66 τὸ ἑκατόφραγκον. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ κάτι ἄλλο. Ὁ δανειστής μας ἔχει τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἀνερχομένης τῆς ἀξίας τῆς δραχμῆς, θὰ ἐλαττώσῃ τὰς ζημίας ὅσας ὑπέστη μέχρι τοῦδε. Ἀλλὰ καὶ τὴν ἐλπίδα ταύτην ἀφαιρεῖτε ἀπὸ αὐτόν, καὶ τὴν ἀφαιρεῖτε ὑπὲρ τοῦ Κράτους, τὴν ἀφαιρεῖτε ὑπὲρ τῆς Τραπέζης. Διὰ νὰ ἐκδοθῶσι τὰ ἑξακόσια αὐτὰ ἑκατομμύρια τραπεζογραμματίων, εἰσεπράχθησαν παρὰ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Τραπέζης ποσὰ εἰς χρυσόν. Τὰ μὲν πρῶτα προνόμια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰσεπράχθησαν εἰς χρυσόν, τὰ κατόπιν, ἀναλόγως τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, καθ’ ὃν χρόνον ἐγένοντο αἱ ἐκδόσεις, πάντως κάτω τοῦ σημερινοῦ ὁρίου τῶν 375 δραχμῶν. Τί δίδομεν σήμερον πρὸς ἐξόφλησιν; Δίδομεν μόνον 6.66 τοῖς ἑκατόν, ἐνῷ ἡ ἀναλογία θὰ ἦτο 50 τοῖς ἑκατόν, ἴσως καὶ περισσότερον, διὰ δὲ τὴν Τράπεζαν ἡ ἀναλογία ἔπρεπε νὰ εἶναι ἑκατὸν τοῖς ἑκατὸν. Ἐπωφελεῖται λοιπὸν καὶ εἰς τοῦτο ἡ Τράπεζα. Εἶναι κατ’ ἀκολουθίαν πτώχευσις, εἶναι δὲ καὶ πρᾶξις, ἀφαιροῦσα καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς βελτιώσεως. Ἡ σταθεροποίησις δὲ σήμερον, ὡς γίνεται, κρατεῖ εἰς τὰ ὑψηλὰ ἐπίπεδα τὰς δαπάνας τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου, ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸν λαὸν τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ φάγῃ τὸν ἄρτον του εὐθηνότερον αὔριον. Βλάπτει τὴν βιομηχανίαν, καὶ δὲν πραγματοποιεῖ τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐναντίον τῆς γνώμης, ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι θέλετε νὰ μὲ διακόψητε, καταχρώμενοι τῆς εἰδικότητός σας περὶ τὰ οἰκονομικά, ἔχομεν αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἀμφιβάλλουσαν περὶ τῶν ὀρθῶν τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν προβάλλετε. Αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν γνώμην αὐτήν, οὔτε ἡ Τράπεζα, οὔτε ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν. Ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν; Θὰ εἶναι ἡ γνώμη ἀσφαλῶς τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Διασκέψεως, τῆς συνελθούσης ἐν Βρυξέλλαις, ἀποφάσει τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Δὲν ἠξεύρω ἂν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος, ἵνα σᾶς πληροφορήσῃ, ἀλλὰ σᾶς γνωρίζω ὅτι δὲ μετεβλήθησαν ἐκεῖναι αἱ γνῶμαι, ἐν τῇ Διασκέψει ἐκείνῃ. Δὲν μετεβλήθησαν οὔτε αἱ περιστάσεις, οὔτε αἱ γνῶμαι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Θὰ ἴδητε ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ἐζήτησε ν’ ἀναγραφῇ καὶ ἀνεγράφη ὡς ὅρος τοῦ Πρωτοκόλλου, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει νὰ λάβῃ πάντα τὰ μέτρα πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς σταθεροποιήσεως. Ποῖα εἶναι τὰ μέτρα τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν διὰ τῶν ὅρων τοῦ Πρωτοκόλλου καὶ τῶν συμφωνιῶν μετὰ τῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν σταθεροποίησιν;— Καὶ διατὶ δὲν ἤρκουν τὰ μέτρα αὐτά, καὶ ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ καὶ ἄλλα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἤθελεν κρίνει ἀναγκαῖα; Αὐτὸ σημαίνει ὅτι, ἐν τῇ συνειδήσει τῶν συντακτῶν τοῦ Πρωτοκόλλου, ὑπάρχουν σοβαραὶ ἀμφιβολίαι περὶ τῆς σκοπιμότητος τῶν μέτρων, εἴς τινας δὲ ἐξ αὐτῶν, ἴσως, ὑπάρχει καὶ ἡ πεποίθησις ὅτι τὰ μέτρα αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τελεσφορήσωσι. Καὶ ταύτην τὴν πεποίθησιν ἰσχυρίσθην ἐν ἀρχῇ ὅτι φαίνεται νὰ ἔχῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς συμφωνίας της μετὰ τῆς Ἐθν. Τραπέζης εἰς τὸ Καταστατικὸν τῆς «Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος» ἀνέγραψε τοῦτον τὸν ὅρον— εἶνε εἰς τὸ ἄρθρον 2 τῶν Γενικῶν Διατάξεων τῶν Συμφωνιῶν μετὰ τῆς Τραπέζης— (ἀναγιγνώσκει). «Δύναται ἐν τούτοις τὸ προνόμιον τῆς Τραπέζης— τὸ ἐκδοτικὸν κλπ. —» Ἔχει λοιπὸν ἀμφιβολίαν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἂν διετηρήθη σταθερὰ ἡ τιμὴ τῶν γραμματίων διὰ τοῦ νόμου καὶ λαμβάνει μέτρα καὶ διὰ τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ σταθεροποίησις εἶνε ἀδύνατος. Καὶ ὅταν δὲν ἔχωμεν πεποίθησιν ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν ἐξασφαλίζουν τὸν σκοπόν, δὲν εἶνε ἐπιτετραμμένον νὰ ὑποβάλλωμεν τὸ Κράτος εἰς θυσίας καὶ χρηματικὰς καὶ ἐλευθεριακὰς διὰ νὰ πειραματισθῶμεν ἐπὶ τῆς ράχεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅταν ἡ ράχις αὐτὴ εἶνε ἤδη κεκαμμένη— προσπαθῶ νὰ εὕρω τὴν λέξιν τῶν δημοτικῶν καὶ δὲν μὲ βοηθεῖ κανείς. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον ὅμως εἴμεθα καὶ κατὰ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, διότι οὐδὲ αὐτὴ ἔχει πεποίθησιν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς της καὶ τῶν ὅρων τῶν πρωτοκόλλων τῆς Γενεύης καὶ κατὰ τῶν Συμβάσεων περὶ Ἐκδοτικῆς. Τοῦτο δέ, διότι ὅλα αὐτὰ καὶ πραγματοποιούμενα, δὲν θὰ ἐκπληρώσωσι τοὺς σκοπούς της. Καὶ ἂν τὸ πρᾶγμα ἦτο ἕως ἐδῶ, θὰ ἦτο ὀλιγώτερον τὸ κακόν. Δὲν θὰ ἐπεβαρύνετο ἡ Ἑλλὰς κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ εἶνε ἀδύνατον εἰς τοὺς διαδόχους τῆς παρούσης Κυβερνήσεως νὰ ἐπιφέρωσι ταχεῖαν, ὡς θὰ ἀπητεῖτο, κατόπιν τὴν ἀνόρθωσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐμνήσθη καὶ τῷ μετὰ τῆς Γαλλίας διαπραγματεύσεων πρὸς κανονισμὸν τῶν δοσοληψιῶν. Ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι δὲν ἐλήφθη ἐγκαίρως πρόνοια, ἵνα κανονισθοῦν οἱ μετὰ τῆς Γαλλίας λ)σμοί. Ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι διαδικαστικῶς — δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς οὐσίας — αἱ ἐνέργειαι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦσαν αἱ ἀπαιτούμεναι, δὲν ἦσαν εὔστοχοι καὶ ἔδωκαν καιρὸν εἰς τοὺς ζητοῦντας νὰ ἐμφανισθῶσιν ὡς δανεισταί, νὰ μετέλθωσι τακτικήν, ζημιοῦσαν τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα. Ὅτε ἐχορηγεῖτο εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ ὑλικὸν τοῦ πολέμου, συνήφθη ἡ συμφωνία ὅτι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπεχρεοῦτο ἡ Ἑλλὰς νὰ πληρώσῃ, θὰ ἐκανονίζετο ὑπὸ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Μ. Βρεττανίας, ἀναλόγως τῆς οἰκονομικῆς καὶ δημοσιονομικῆς καταστάσεως τῆς Ἑλλάδος. Δὲν συζητῶ διατὶ νὰ ἀναλάβωμεν τοιαύτην ὑποχρέωσιν — τὴν ἀνελάβομεν καλῶς ἢ κακῶς, — ἀλλ’ ὅταν ἐτελείωσαν αἱ ἐχθροπραξίαι, αἱ δύο Δυνάμεις, ἀπὸ κοινοῦ, κατελόγισαν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν τοῦ ὑλικοῦ, μὴ λαβοῦσαι ὑπ’ ὄψιν τὴν δημοσιονομικὴν καὶ οἰκονομικὴν αὐτῆς κατάστασιν, στηριχθεῖσαι ἐπὶ τοῦ λόγου τῶν προσδοκωμένων τότε ἐδαφικῶν παραχωρήσεων. Ὁ λόγος αὐτὸς ἀπεδείχθη ἀβάσιμος καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία ἀναθεώρησις τῆς ἀποφάσεως τῶν Δυνάμεων, τῆς καταλογιζούσης ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν τοῦ ὑλικοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ταύτην τὴν ἀναθεώρησιν ἦτο φυσικὸν νὰ τὴν ζητήσωμεν καὶ ἀπὸ τὰς δύο Δυνάμεις, τὰς καταλογισάσας εἰς ἡμᾶς τὸ χρέος, ἵνα ἀπὸ κοινοῦ συνερχόμεναι, ἀποφασίσωσι περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ πληρωτέου. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἠκολούθησεν ἄλλην τακτικήν. Ἀφοῦ ἐξεκαθάρισε τοὺς λογαριασμοὺς μετὰ τῆς Ἀγγλίας, ἐπεχείρησε νὰ ἐκκαθαρίσῃ τοὺς μετὰ τῆς Ἀμερικῆς. Δὲν ἐπεχείρησε νὰ ἐκκαθαρίσῃ τοὺς μετὰ τῆς Γαλλίας καὶ φοβοῦμαι, μή, ἕνεκα τῆς διαδικασίας αὐτῆς, ἐδώκαμεν ἀφορμὴν εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν νὰ τηρήσῃ στάσιν, δὲν δυσκολεύομαι νὰ εἴπω τὴν λέξιν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μὴ μοῦ καταλογίσῃ ὅτι δὲν τηρῶ τοὺς προσήκοντας τύπους — στάσιν ἐκβιαστικήν.

§87Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τοιαύτης ἐκφράσεως.

§88Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Καὶ μὲ ἄλλα Κράτη, ὅπως ἡ Ἀλβανία, ἔχομεν συμβάσεις ἐψηφισμένας, καὶ ἡμεῖς καὶ δὲν τὰς δημοσιεύομεν πρὶν λυθοῦν ζητήματά τινα, χωρὶς νὰ ἐκβιάζωμεν μὲ τοῦτο κανένα.

§89Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι ἐκ τῆς ἀνεπιτηδείας διαχειρίσεως τῶν ζητημάτων ἠναγκάσθη ἡ Γαλλία νὰ μεταχειρισθῇ, ἣν μετεχειρίσθη στάσιν.

§90Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ, ὃν δίδει ὁ κ. Συνάδελφος. Πολλάκις συμβαίνει νὰ γίνωνται συσχετίσεις ζητημάτων διαφόρων κατὰ φύσιν. Ἡμεῖς αὐτοὶ ζητοῦμεν ἤδη ἀπὸ τὴν Ἀλβανίαν, προτοῦ θέσωμεν εἰς ἐφαρμογὴν τὰς ψηφισθείσας ἐμπορικὰς συμφωνίας, νὰ ἐπιλύσωμεν, διὰ φιλικῆς συνεννοήσεως ἢ διὰ διαιτησίας, ἄλλα ζητήματα διοικητικῆς φύσεως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἵνα, ἐκκαθαριζομένων τῶν ἐκκρεμῶν, χωρήσουν ἀπροσκόπτως φιλικαὶ οἰκονομικαὶ σχέσεις.

§91Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἔφυγα πλέον ἀπὸ τὰ διπλωματικά.

§92Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Πρέπει προκαταβολικῶς νὰ σᾶς δώσω τὴν ρητὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν δυσμενῆ πολιτικὴν σημασίαν ἡ στάσις αὕτη τῆς Γαλλίας, διεδηλώθη δὲ τοῦτο ἐπανειλημμένως καὶ ρητῶς καὶ δι’ ἔργων. Ἂν θέλετε νὰ ἐρωτήσετε διὰ ποίων πράξεων διεδηλώθη, ἔχω νὰ σᾶς ἀναφέρω δύο. Ἡ μία εἶνε ὅτι ἡ Γαλλία ἐψήφισεν εὐνοϊκῶς διὰ νὰ εἰσέλθῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν κατὰ τὸν μῆνα Σεπτέμβριον ἐ. ἔ., ἐνῷ ἡ Ἀγγλία δὲν ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ἕνεκα ἄλλων λόγων. Γνωρίζετε δὲ καλῶς ὅτι ἔχει πολιτικὴν σημασίαν ἡ ψῆφος ἐκείνη. Ἦτο ψῆφος πολιτική. Δεύτερον, ἐν τῇ περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ σύσσωμος ἠσπάσθη τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, δηλ. τῶν Ἑλληνοσερβικῶν συμβάσεων, δύναμαι, ἂν τὸ θέλετε, νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀναπληρώσῃ δὶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπ’ ἀρκετὸν χρονικὸν διάστημα, ὅτι οὐδέποτε ἐκ μέρους τῆς Γαλλίας μᾶς ἔγινεν οἱαδήποτε παράστασις ἢ σύστασις ἢ διαμαρτυρία διὰ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἀπόρριψιν τῶν συμφωνιῶν ἐκείνων. Ἡ στάσις αὐτῆς, ἐν καθαρῷ πολιτικῷ διεθνεῖ ζητήματι, δὲν ὑπῆρξεν δυσμενής. Ὅ,τι γίνεται ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐδάφους, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ, δὲν ἔχει πολιτικὴν ἔννοιαν. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀναφέρω ἄπειρα παραδείγματα. Ὀφείλω νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς, ἐπειδὴ μὲ ἠρώτησαν καὶ συνάδελφοί τινες ἐξ ἀναγραφῆς τῆς εἰδήσεως εἴς τινας ἐφημερίδας, ὅτι ἐσκόπουν τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ προβῶ εἰς δηλώσεις ἐπὶ τῶν πεπραγμένων ἐν τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν, οὐχὶ ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἔδωκεν ἐπαρκεστάτας δηλώσεις ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν διπλωματικῶν ζητημάτων. Ἀπήντησα εἰς τοὺς συναδέλφους, καὶ κάμνω τὴν δήλωσιν ταύτην καὶ δημοσιώτερον, ὅτι δὲν εἶνε μὲν ἀπόψε δυνατὸν νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων, διὰ νὰ παρεμβάλωμεν δηλώσεις ἐπὶ τῶν πεπραγμένων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν εὐθυνῶν αὐτοῦ δι’ ὅσα ἐγένοντο ἐνώπιον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἀλλ’ εὐθὺς ὡς περατωθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν θὰ προβῶ εἰς δηλώσεις καὶ θὰ προκαλέσω συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἰδικῶν μου εὐθυνῶν. Τότε θὰ δυνηθῆτε νὰ εἴπητε ἂν ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν σεῖς φοβεῖσθε καὶ ἡμεῖς ἀκολουθοῦμεν, εἶνε πολιτική, οἵα ἠκολουθεῖτο πρὸ 50 ἢ 60 ἐτῶν, ὅτε ἐθεωρεῖτο ὅτι ἑκάστη Κυβέρνησις ἐχάρασσεν ἰδίαν κατεύθυνσιν, προσκολλωμένη εἰς ἓν Κράτος καὶ ὑπῆρχον κόμματα Ρωσσικόν, Γαλλικόν, Ἀγγλικόν. Θὰ εἴπητε ἐὰν ἡ πολιτικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως τυγχάνῃ τῆς ἐπιδοκιμασίας ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δυνατὸν νὰ ἔχωσιν ἔγκυρον γνώμην καὶ εὐθύνην ἐπὶ τῶν διεθνῶν πραγμάτων. Δὲν ἠθέλησα ὅμως νὰ ἀφήσω ἀπαρατήρητον τὸ βέλος, τὸ ὁποῖον ἐρρίψατε ἐν μέσῳ συζητήσεως ἐπὶ οἰκονομικῶν ζητημάτων, καὶ νὰ δηλώσω ὅτι θὰ προβῶ τάχιστα εἰς ἀνακοινώσεις καὶ θὰ ζητήσω τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν πεπραγμένων μου.

§93Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Θὰ ἤθελα νὰ συμπληρώσω καὶ νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ τηρήσῃ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ὅλην τὴν ψυχραιμίαν τῆς. Ἐκτὸς τοῦ παρελθόντος, ὑπάρχει τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τοῦ τόπου. Δὲν δύναμαι ἢ νὰ διαμαρτυρηθῶ δι’ ὅλων τῶν δυνάμεών μου ὅτι ἐσκέφθη ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀσκήσῃ πίεσιν, καὶ μάλιστα ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἦτο ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ τις ὅτι λογαριασμοὶ τόσον μακροί, εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἑβδομάδος, θὰ ἔπρεπε νὰ διευκρινισθοῦν. Διὰ τὰς Ἀγγλικὰς διαπραγματεύσεις ἐχρειάσθησαν δύο ὁλόκληρα ἔτη. Προέκυψαν διαφοραί. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, αἱ διαφοραὶ αὗται τῶν ἀντιλήψεων δὲν δύνανται νὰ ἐξαλείψουν τὴν πίστιν ἐπὶ τῶν εἰλικρινῶν αἰσθημάτων τῆς Γαλλίας, ἥτις οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ πίεσιν, νὰ μεταχειρισθῇ ἐκβιασμόν. Ἔχω νὰ δηλώσω ὅτι τὸ Γαλλικὸν Κράτος δὲν θὰ ὑστερήσῃ εἰς τὴν προσπάθειαν αὐτὴν τῆς Χώρας καὶ διὰ τὴν ἀνακούφισιν τῶν προσφύγων.

§94Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ ἀπήντησαν, ὡς ὤφειλον ν’ ἀπαντήσουν. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀκούσωμεν τὰς γνώμας των, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποχωρήσωμεν εἰς τὰς γνώμας των. Ἡμεῖς τηροῦμεν τὰς ἰδικάς μας γνώμας, αἱ ὁποῖαι συμπίπτουν νὰ εἶναι ὅλως ἀντίθετοι. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔθιξα τὸ ζήτημα τῶν ἐξωτερικῶν διαπραγματεύσεων, διὰ νὰ καταλήξω εἰς ἓν ἄλλο ζήτημα, κατάλληλον διὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Δὲν ὑπέγραψεν ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία τὴν ἐντολὴν πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον αὐτῆς τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου, διότι ἐφόσον δὲν στέλλουσιν αὐτὴν τὴν ἐντολήν, μένει ἀνεκτέλεστος ὁ ὅρος τοῦ Πρωτοκόλλου καὶ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ τελικῶς ἐγκεκριμένη ἡ συμφωνία μετὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, τελικῶς ἐγκεκριμένοι οἱ ὅροι τοῦ Πρωτοκόλλου, πρὶν ἢ τεθῇ ἡ ὑπογραφὴ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ὅτι δὲν θεωροῦνται τελικῶς τελεσίδικοι οἱ ὅροι, μοῦ δίδει ἀφορμὴν νὰ τὸ πιστεύσω ἐκ τούτου· ὅτι δὲν ἔχει ἀναγραφῆ κάτι τι τὸ σχετικὸν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν μ’ ἐνδιαφέρει. Μ’ ἐνδιαφέρει τοῦτο. Δὲν ἔχομεν ἐγκεκριμένους τοὺς ὅρους τοῦ Πρωτοκόλλου. Συνεπῶς δὲν ἤρξατο τρέχουσα ἡ τρίμηνος προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἑλλὰς νὰ καταθέσῃ ἐγκεκριμένους τοὺς ὅρους εἰς τὴν Γραμματείαν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Διατὶ πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς ἐντολῆς τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν ἐδῶ ἀντιπρόσωπόν της, σπεύδομεν νὰ ἐπικυρώσωμεν τὴν σύμβασιν; Εἶναι τόσον δύσκολα αὐτὰ τὰ ζητήματα καὶ εἶμαι τόσον φοβισμένος ἀπὸ αὐτά, ὥστε φοβοῦμαι μήπως καὶ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ταύτην τὴν στιγμὴν πράττομεν, ἐπικυροῦντες τοὺς ὅρους τοῦ Πρωτοκόλλου, πρὶν ἢ ὑπογράψῃ καὶ τοῦτο ἡ Γαλλία, μήπως καὶ τοῦτο δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρεμβολὴν δυσχερειῶν νεωτέρων εἰς τὴν διαπραγμάτευσιν τοῦ δανείου. Νομίζω, ὅτι ἐγνώρισα εἰς τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον τὴν πεποίθησίν μου περὶ τῆς πλήρους ἀποτυχίας καὶ κατὰ τὸ μέρος καὶ κατὰ τὸ ὅλον πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐξαιρῶ τὸ πρόγραμμα τῶν προσφύγων. Καὶ εἶναι καιρὸς νὰ τραπῶμεν εἰς ἄλλας σκέψεις περὶ διορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ὄντος δεδομένου, ὅτι αἱ σκέψεις, τὰς ὁποίας ἠκολουθήσαμεν μέχρι σήμερον, δὲν εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐξασφαλίζουν τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν. Δὲν νομίζω, ὅτι θὰ πράξῃ ὁ πολιτικὸς κάτι τι μὴ ἁρμόζον, ἐὰν προβῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς προγράμματος, καὶ βλέπω, ὅτι κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐφαρμογῆς τὸ πρόγραμμα τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ νὰ ἐπιτύχῃ. Νὰ σταματήσῃ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις καὶ ν’ ἀνακρούσῃ πρύμναν καὶ νὰ σκεφθῇ νὰ εὕρῃ ἄλλους τρόπους ἀνορθώσεως τῶν πραγμάτων. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ οἰκονομικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν μετὰ τῆς Γαλλίας διαπραγματεύσεων, καίτοι αἱ δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας προβάλλει ἡ Γαλλία ἐξυπηρετοῦν τὴν ἄποψίν μου, τὴν ὁποίαν κατὰ τὸν παρελθόντα Αὔγουστον ὑπεστήριξα, τὴν ἄποψιν τῆς ἀναβολῆς τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου, εὑρίσκω ἐν τούτοις ἓν σημεῖον παρήγορον εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ εἴπω, πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑπεχώρησεν ἐν ὅλῳ εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀξίωσιν. Θὰ ἤμην ἐνθουσιασμένος ἐὰν ἐμάνθανα ὅτι δὲν θὰ ὑπεχώρει οὔτε ἐν μέρει καὶ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐνθαρρυνθῇ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὰς ἀπόψεις, ὡς ἔχουσι καταλήξει σήμερον. Νὰ μὴ ὑποχωρήσῃ. Γνωρίζει δὲ καλλίτερον ἐμοῦ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν παρέχει τὰ μέσα προσφυγῆς πρὸς δικαιότερον κανονισμὸν τῶν ἐκκρεμῶν λογαριασμῶν. Μὲ ἄλλους λόγους, δυνάμεθα νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν διαιτησίαν. Ζητῶ, ὁμιλῶν, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, νὰ ἐνθαρρύνω τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐμμονὴν ἐπὶ τῶν ἀπόψεών της καὶ κατέρχομαι τοῦ βήματος εὐχόμενος, ἵνα ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν ἐφεξῆς θὰ ἀκολουθήσῃ, ἀποβῇ εἰς ὄφελος τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὰς 10.30′. Ὥρα 9 καὶ 10′ (Μετὰ τὴν διακοπὴν) (Ὥρα 11 καὶ 30′)

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πεσματζόγλου.

§97Γ. ΠΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ. Μετὰ τὰς δοθείσας ἐξηγήσεις ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τοῦ Τύπου, ὅτι θὰ ἐτηρεῖτο ἡ κατηγορηματική του ὑπόσχεσις, ἡ δοθεῖσα κατὰ τὸν παρελθόντα Αὔγουστον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, καθ’ ἣν ἡ συζητουμένη ἐξουσιοδότησις, διὰ τὴν διὰ Ν.Δ. κύρωσιν τῶν ἐπιτευχθησομένων ἐν Γενεύῃ, ἦτο τυπικὴ καὶ ὅτι οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐφήρμοζε τὰ τοιαῦτα μέτρα, ἄνευ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον. Ὁ τρόπος ὅμως μὲ τὸν ὁποῖον ἐπεζητήθη ἡ ἐσπευσμένη κύρωσίς των ἐκ μέρους τῆς οἰκείας κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἀπαρατήρητος καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνω τὸν λόγον ἵνα ἐξετάσω ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας τὰ ζητήματα ταῦτα. Ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐὰν αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀκριβεῖς, ἐγνώριζον ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μετέβαινεν εἰς Γενεύην διὰ νὰ διαπραγματευθῇ τοὺς ὅρους τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως τῇ ἠθικῇ ἀρωγῇ τῆς Κ.Τ.Ε. Ἐπληροφορήθημεν ὅμως ἐξαίφνης διὰ τοῦ Τύπου, ὅτι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, διὰ νὰ δώσῃ τὴν ὑπ’ αὐτῆς ἀπαιτουμένην συγκατάθεσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων ὑπὸ τῆς Δ.Ο.Ε. διὰ τὴν σύναψιν νέου δανείου ἠξίου τὸν προκαταβολικὸν διακανονισμὸν τοῦ πρὸς αὐτὴν ὀφειλομένου πολεμικοῦ μας χρέους. Δὲν πρόκειται νὰ κρίνω ἐνταῦθα τὴν ἀξίωσιν τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον προβάλλεται αὕτη. Ἐφόσον ἀποδειχθῇ πραγματικῶς ὅτι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ δοῦναι καὶ λαβεῖν μας μετὰ τῆς Γαλλίας καταλήγει ὑπὲρ αὐτῆς, ὀφείλομεν νὰ πληρώσωμεν καὶ θὰ πληρώσωμεν. Θέλω ὅμως νὰ πληροφορηθῶ πῶς καὶ κατὰ ποῖον τρόπον ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέστη ἀπροετοίμαστος τοιοῦτον αἰφνηδιασμόν. Ὁ κ. Καφαντάρης κατὰ τὴν πρώτην ἐπάνοδόν του ἐκ Παρισίων, ὁμιλῶν πρὸς τὸν Τύπον, εἶπε καθαρὰ ὅτι αἱ ἀπέναντι τῆς Γαλλίας ἀπαιτήσεις μας ὑπερβαίνουσι τὰς ὀφειλάς μας. Ἤδη πληροφορούμεθα ὅτι αἱ διεξαγόμεναι ἐν Παρισίοις συζητήσεις διεξάγονται ἐπὶ ἀντιθέτου βάσεως. Ἀπορῶ λοιπὸν πῶς γίνεται συζήτησις ἐπὶ τῆς σταθεροποιήσεως καὶ ἐπὶ ἀναλήψεως ὑποχρεώσεων περὶ ἰσοσκελίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ μας, ἐφόσον οὐδὲ κατὰ προσέγγισιν εἶνε γνωστὴ ἡ ἔκτασις, ὄχι μόνον τῶν ἀπέναντι τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ καὶ ἑτέρων ἀπέναντι τοῦ ἐξωτερικοῦ ὑποχρεώσεών μας. Αὕτη εἶνε ἡ γενική μου ἀντίρρησις ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Πρωτοκόλλου. Προτοῦ δὲ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, νομίζω, κ. Συνάδελφοι, ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον μετεχειρίσθησαν τὰ μέλη τῆς Δημοσιονομικῆς Ἐπιτροπῆς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλλάδος. Φαίνεται ὅτι ἐνομίσθη ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶνε Χώρα ἐν τῇ ὁποίᾳ δὲν δύναται νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ τοῦ λευκοῦ καὶ τοῦ μέλανος, καὶ διὰ τοῦτο, ἐνῷ μᾶς ἐπεβλήθη αὐστηρότατος ἔλεγχος, ἔλεγχος ὅστις ἔν τινι σημείῳ θίγει καὶ τὴν ἀξιοπρέπειάν μας, ὡς Κράτους, μᾶς ἐδηλώθη ὅτι ἡ Κ.Τ.Ε., ὅλως ἐξαιρετικῶς, τοιαύτην ἐμπιστοσύνην ἐπιδεικνύει εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὥστε ἐναποθέτει τὴν τιμήν της εἰς τὰς χεῖρας τοῦ κ. Καφαντάρη. Ἀνέγνωσα ἐπανειλημμένως τὸ κείμενον τοῦ Πρωτοκόλλου, ἐξήτασα τοῦτο διὰ τοῦ μικροσκοπίου, ἀλλὰ πουθενὰ δὲν ἀνεκάλυψα τὴν ἰκμάδα τῆς τόσον ἐπισήμως ἐναποτεθείσης τιμῆς εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. Τοὐναντίον εἶδον ἐν αὐτῷ νὰ καθορίζεται τὸ καθαρὸν ποσὸν τοῦ δανείου (ἄρθρον 1 παράγρ. 1), αἱ ἐγγυήσεις μὲ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ προικοδοτηθῇ (ἄρθρον 11), τὰ δικαιώματα τὰ παραχωρούμενα εἰς τὴν Δ.Ο.Ε. (ἄρθρον 11 παράγρ. 3), περὶ τῶν ὁποίων θὰ ὁμιλήσωμεν κατωτέρω, ὁ καθορισμὸς τῶν σκοπῶν, διὰ τοὺς ὁποίους θὰ διατεθῇ τὸ δάνειον καὶ ὅτι οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ ἐκδοθῇ δὲν δύνανται νὰ εἶνε χειρότεροι τοῦ τελευταίου προσφυγικοῦ δανείου. Εἶδον ἐπίσης ὅτι ἀντιπρόσωπος τῆς Κ.Τ.Ε., πρέπει νὰ ἐγκρίνῃ κάθε φράσιν ἀναφερομένην ἐν τῇ διαφημιστικῇ ἐγκυκλίῳ τοῦ δανείου καὶ ἀναφερομένην εἰς τὴν Κ.Τ.Ε. Καὶ μέχρι τοῦ σημείου τούτου πρόκειται βεβαίως περὶ ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας κάθε δικαίωμα ἔχει νὰ ζητήσῃ ἡ Κ. Τ. Ε. ἐφόσον τῆς ζητεῖται ἡ ἠθική της ἀρωγή. Ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ πέρα τούτων ἕτεραι ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας, παραδόξως, ἠνέχθη ἢ δὲν ἀντελήφθη ὁ κ. Καφαντάρης καὶ αἵτινες ὄχι μόνον θίγουν καιρίως τὴν ἑλληνικὴν φιλοτιμίαν, ἀλλὰ δύνανται νὰ θίξουν καὶ οὐσιαστικά μας συμφέροντα. Ἰδοὺ αὗται. Εἰς τὸ ἄρθρον 1 παράγρ. 4 περιλαμβάνονται τὰ ἑξῆς. Τὰ συμφωνητικὰ διὰ τὴν σύναψιν τοῦ δανείου πρέπει νὰ εἶνε σύμφωνα πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος Πρωτοκόλλου καὶ θὰ ὁρισθῇ ὑπὸ τῆς Δημοσιονομικῆς Ἐπιτροπῆς πρόσωπον νὰ διαπιστώσῃ ὅτι οἱ ἀνωτέρω ὅροι ἐξεπληρώθησαν. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι τὸ πρόσωπον τοῦτο ἀρνηθῇ νὰ προβῇ εἰς τὴν τοιαύτην διαπίστωσιν, μολονότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ οἱ μέλλοντες δανεισταί της γνωρίζουν ὅτι οἱ ὅροι τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης ἐξεπληρώθησαν, τὶ μέλλει γενέσθαι; Διὰ νὰ καταδειχθῇ δὲ ὅτι διὰ τοῦ ὅρου τούτου ἡ Ἑλλὰς ἐμπιστεύεται ὄχι μόνον τὴν τιμήν της, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντά της εἰς τὴν Κ.Τ.Ε., ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρω παραδειγματικῶς καὶ περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν οὐδὲ πόρρωθεν θέλω νὰ νομισθῇ ὅτι ἐκφράζω ὡς ὑπόνοιαν εἰς βάρος τοῦ τοιούτου, ἀγνώστου μοι τελείως, προσώπου. Ἐὰν ὑποτεθῇ, λέγω, ὅτι τὸ πρόσωπον αὐτὸ ἔχει οἱονδήποτε λόγον πολιτικὸν νὰ συντελέσῃ, ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ δανεισθῇ ἐξ ἑνὸς ὡρισμένου ὁμίλου, θὰ εἶνε πάντοτε εὐκόλως εἰς θέσιν νὰ διαπιστώσῃ ὅτι δὲν ἐτηρήθη τὸ Πρωτόκολλον ἐν ταῖς λεπτομερείαις του. Κατὰ τὸ ἄρθρον ΙΙ, ἐν περιπτώσει ἀσυμφωνίας μεταξὺ Δ.Ο.Ε. καὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τὴν ἐπάρκειαν τῶν ἐνυποθήκων τῷ δανείῳ εἰσπράξεων, ἡ Ἑλλὰς ὑποχρεοῦται νὰ ἐκτελῇ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Δ.Ο.Ε. μέχρις ὅτου ἀποφασίσῃ ἐπὶ τοῦ ἐπιμάχου ζητήματος τὸ Συμβούλιον τῆς Κ.Τ.Ε., εἰς τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνατεθῇ ἡ διαιτησία. Ὡς εἶνε γνωστόν, τὸ Συμβούλιον συνεδριάζει κατὰ τρίμηνον, συχνάκις δὲ συμβαίνει ν’ ἀναβάλλῃ τὴν λῆψιν τῶν ἀποφάσεών του καὶ διὰ τὸ ἑπόμενον τρίμηνον. Ἐὰν τοιοῦτό τι συμβῇ, εἰς τὶ χρησιμεύει ἡ διαιτησία, ἀφοῦ τὸ ἑξάμηνον θὰ ἔχῃ πρὸ πολλοῦ παρέλθει, καὶ κατὰ συνέπειαν οἱονδήποτε καὶ ἄν εἶνε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαιτησίας θὰ καταντᾷ εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος; Εἰς τὸ ἄρθρον ΙΧ παράγρ. 1 ἀναγνωρίζεται ὅτι πᾶσα διχογνωμία ἐπὶ τῆς ἐπεξηγήσεως τῶν ὅρων τοῦ παρόντος πρωτοκόλλου θὰ διακανονίζηται ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς Κ.Τ.Ε. Οὕτω ἡ Κ.Τ.Ε. καθίσταται συμβαλλόμενος καὶ διαιτητής. Τέλος παρετήρησα ὅτι τοιαύτην δυσπιστίαν ἐπιδεικνύει ἡ Κ.Τ.Ε. πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, παρὰ τὴν ἐναπόθεσιν τῆς τιμῆς της εἰς τὰς χεῖρας τοῦ κ. Καφαντάρη, ὥστε ἐν τῷ ἄρθρῳ VII παράγρ. 1 δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν οὐδὲ κἄν νὰ θίξῃ, ἔστω καὶ τυπικῶς τὸ προϊὸν τοῦ δανείου καὶ νὰ τὸ διαθέσῃ συμφώνως μὲ τὰς ἀναληφθείσας ὑποχρεώσεις της. Τοὐναντίον μάλιστα ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις εἰς τοὺς ἐκδότας τοῦ δανείου νὰ καταβάλλωσι τὸ προϊόν του ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν ἢ τὴν ἱδρυθησομένην Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τῆς παραγράφου 2 δὲ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου λαμβάνεται καὶ περαιτέρω πρόνοια, ὥστε ἐν ᾗ περιπτώσει, δι’ οἱονδήποτε λόγον, οἱονδήποτε πολλοστημόριον τοῦ δανείου, ἐκδοθῇ καὶ δὲν καταστῇ δυνατὸν νὰ παραδοθῇ εἰς τὴν Ε.Α.Π. ἢ εἰς τὴν Τράπεζαν, τοῦτο ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει θὰ παραδίδηται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ θὰ παρακρατῆται ὑπὸ τῶν ἐκδοτικῶν οἴκων. Καὶ ἤδη ἐρωτῶ· ποῖον εἶναι τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς τιμῆς τῆς Κ.Τ.Ε., τὸ παραμένον παρθένον τῶν τοιούτων ἐξευτελιστικῶν κατοχυρώσεων, τοῦ ὁποίου κατέστη θεματοφύλαξ ὁ κ. Καφαντάρης; Δὲν εἶμαι βεβαίως ἐκεῖνος, ὅστις θὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἡ Κ.Τ.Ε. θὰ ἔπρεπε νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἠθικήν της ἀρωγήν, χωρὶς νὰ πεισθῇ ἰδίοις ὄμμασιν ὅτι ἡ οἰκονομική μας κατάστασις ἦτο πραγματικῶς οἵα τὴν ἐμφανίζομεν ἐν Γενεύῃ. Οὔτε ἡ πατριωτικὴ εὐθιξία θὰ μὲ ἠνάγκαζε νὰ ἀποδώσω τὴν ἐνταῦθα ἐπίσκεψιν τοῦ κ. Ἀβενὸλ εἰς τυχαίαν του ἄφιξιν, ὀφειλομένην ἴσως–ἴσως εἰς τὸν θαυμασμόν του πρὸς τὸν Παρθενῶνα. Ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἠναγκαζόμην νὰ δεχθῶ καὶ αὐτὸν τοῦτον τὸν ἐπιβληθέντα ἔλεγχον, διότι βεβαίως χάριν αὐτοῦ δὲν θὰ ἐματαίουν τὸν σκοπὸν τῆς ἐν Γενεύῃ ἀποστολῆς, οὐδέποτε θὰ ἠνειχόμην νὰ παράσχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εἴμεθα τόσον ἁπλοϊκοί, ὥστε νὰ πιστεύωμεν ὅτι ἡ Κ.Τ.Ε. οὐδένα ἐπέβαλεν ἔλεγχον, ἐξαιρετικῶς χάριν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἐναπέθεσε τὴν τιμήν της εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος, κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον εἶναι γνωστὴ ἡ δικαιολογία τῆς Κ.Τ.Ε. διὰ τὸν ἐξαιρετικῶς αὐστηρὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον ἐπέβαλεν ἐπὶ τῆς Αὐστρίας καὶ Οὑγγαρίας καὶ ὃν ἐδικαιολόγησεν ἡ Δημοσιονομικὴ Ἐπιτροπή, ἀπολογουμένη, ὡς βασισθέντα εἰς πολιτικοὺς λόγους, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Κ.Τ.Ε. συνέδεσε τὴν πίστιν της μὲ δάνειον πρὸς τὴν πόλιν τοῦ Δάντσιγκ, μὲ τὴν μοναδικὴν ἐγγύησιν τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως τοῦ δανείου. Ταῦτα εἶπον ὄχι διὰ νὰ κατηγορήσω τὸν κ. Καφαντάρην, ὅστις ἔπεσε θῦμα τῆς πατριωτικῆς του εὐθιξίας, ἀλλὰ διὰ νὰ γνωρίζουν οἱ ἐν Γενεύῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι Χώρα, ἥτις δὲν ὑπέστη τὰς συνεπείας ὀφθαλμικῆς ἐπιδημίας. Τούτων λεχθέντων, ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι συμφωνῶ ἀπολύτως, ὅτι τὰ μέσα τῆς οἰκονομικῆς μας ἐξυγιάνσεως προτιμότερον ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἐξευρεθῶσι, τῇ ἠθικῇ ἀρωγῇ τῆς Κ.Τ.Ε, διότι ἀποτελοῦντες ἀναπόσπαστον μέρος αὐτῆς καὶ κατέχοντες οὐχὶ μικρὰν θέσιν ἐν τῷ παγκοσμίῳ ἐμπορίῳ, ἔχομεν πᾶν συμφέρον νὰ ἐπιτελέσωμεν τὴν οἰκονομικήν μας ἀνασυγκρότησιν ὑπὸ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας. Ἔχομεν ὅμως ἐκ παραλλήλου καὶ τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποδείξωμεν προκαταβολικῶς ὅτι αὕτη συντελεῖται καὶ στηρίζεται ἐπὶ διεθνῶς ἀνεγνωρισμένων ὑγιῶν οἰκονομικῶν βάσεων. Ἡ τοιαύτη ὅμως ἀναγνώρισις ἐννοεῖται ὅτι τελεῖ ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι, οἱ ἐπιβληθησόμενοι ἠθικοί τε καὶ πραγματικοὶ περιορισμοὶ ἐκ μέρους τῆς Κ.Τ.Ε., δὲν πρόκειται νὰ θίξωσιν οὐσιώδη ἡμῶν ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ συμφέροντα καὶ αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασιν τῆς διεθνοῦς ἡμῶν πίστεως, τὴν ὁποίαν διὰ κολοσσιαίων θυσιῶν ἐτήρησεν ἀλώβητον μέχρι τοῦδε ἡ Ἑλλάς. Εἰς τὸ πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, πλὴν τῶν ἐγγυήσεων καὶ περιορισμῶν, τοὺς ὁποίους εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀποδεχθῶμεν περιέχονται καὶ ἄλλοι ἀπορριπτέοι, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσαμεν ἀνωτέρω. Τὸ δημοσιονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως περιλαμβάνει αʹ) τὴν διαπραγμάτευσιν ἐξωτερικοῦ δανείου 9 ἑκατομμυρίων λιρῶν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διατεθῇ διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, τὴν ἀποπληρωμὴν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν παρελθουσῶν χρήσεων καὶ τὴν κατὰ 3 ἑκατομμύρια λιρῶν μείωσιν τοῦ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ κυμαινομένου χρέους τοῦ Δημοσίου. βʹ) Τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματος, δηλαδὴ τὴν ὁριστικὴν παγίωσιν τῆς ἀξίας αὐτοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὸν χρυσόν. γʹ) Τὴν πραγματικὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὰ τρία ταῦτα σημεῖα ἀποτελοῦν τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει ἡ Κυβέρνησις τὴν οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ τόπου. Ἐπὶ τούτων κατ’ ἀρχὴν οὐδεμία εἶνε δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις, ἐὰν ὁ τρόπος καὶ τὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων νομίζει ὅτι εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ δημοσιονομικοῦ της προγράμματος ἡ κυβέρνησις δὲν παρεῖχον τὰ σπέρματα τῆς ἀποτυχίας του. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν συγκεκριμένως ταῦτα: Ἡ δανειακὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶνε ἐλλιπής. Πότε πρέπει νὰ καταφύγῃ τὸ Κράτος εἰς δάνειον; Ὅταν πρόκειται νὰ προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν μεγάλου τινὸς ἔργου κοινῆς ὠφελείας, ὅταν πρόκειται νὰ ἐκμεταλλευθῇ πλουτοπαραγωγικὰς πηγὰς τοῦ τόπου, ἢ ὅταν πρόκειται νὰ καλύψῃ ἐξωφλημένας δαπάνας λόγῳ ἐκτάκτων ἐθνικῶν περιστάσεων. Ἐν προκειμένῳ ἐνδιαφέρει ἡ τελευταία περίπτωσις. Τὸ νὰ ζητήσωμεν νὰ καλύψωμεν τὰς δημιουργηθείσας αἱματηρὰς ἀνάγκας τῆς μικρασιατικῆς συμφορᾶς, τὰς τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, καὶ τῆς σπατάλης τῶν ἐπαναστατικῶν καὶ μετεπαναστατικῶν κυβερνήσεων, τὸ νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν ἐξεύρεσιν τῶν ἐξόδων τῆς, συνεπείᾳ πάντων τῶν λόγων τούτων, νομισματικῆς μας ἀσταθείας εἰς διάστημα ὀλίγων ἐτῶν, ἐπιρρίπτοντες βάρος ἐπὶ τῆς παρούσης μόνον γενεᾶς, καὶ ἐὰν ἔτι καθίστατο δυνατόν, θὰ ἐμείωνε τὴν παραγωγικὴν δύναμην καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τῶν πολιτῶν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε θὰ ἐπήρχετο νέα καταστροφὴ, πολὺ μεγαλυτέρα τῆς παρούσης. Εἴμεθα κατὰ συνέπειαν ὑποχρεωμένοι νὰ καταφύγωμεν εἰς δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιρρίψῃ τὸ βάρος καὶ ἐπὶ τῶν ἐπελευσομένων γενεῶν, αἵτινες θὰ καρπωθῶσιν ἐν ἴσῃ τοὐλάχιστον μοίρᾳ μὲ τὴν παροῦσαν, τὰ ἐπιδιωκόμενα ἀγαθά. Οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους δὲν δυνάμεθα νὰ καταφύγωμεν εἰς ἐσωτερικὸν δάνειον εἶνε γνωστοί. Δὲν ἀπομένει κατὰ συνέπειαν παρὰ ἡ λύσις τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου. Ἐξ ὅσων εἴπομεν καὶ ἐκ τοῦ ὅτι ὀφείλομεν νὰ παραχωρήσωμεν ὡς ὑπεγγύους εἰς τὸ δάνειον πάσας τὰς ὑπολοίπους μας προσόδους σαφῶς καταφαίνεται ὅτι τὸ προϊὸν τοῦ δανείου πρέπει νὰ εἶναι ἐπαρκὲς ὥστε νὰ καλύψῃ ὁλοσχερῶς πᾶσαν δημιουργηθεῖσαν μέχρι τοῦδε τοιαύτην ἔκτακτον δαπάνην καὶ πᾶσαν ἐκκρεμοῦσαν ἢ προβλεπομένην τοιαύτην, ἥτις ἀπορρέει ἐκ τοῦ παρελθόντος. Περὶ πλέον δὲ ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δημιουργήσωμεν νέους πόρους, διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων μας καὶ τῆς μειώσεως τῶν ἐξόδων μας, διὰ νὰ ἰσοσκελίσωμεν τὸν προϋπολογισμόν συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς ἀναγκαίας προβλέψεως τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ νέου δανείου. Ἐπὶ τοιούτων βάσεων ἔπρεπε νὰ στηρίζεται ἡ δανειακὴ πολιτικὴ τῆς κυβερνήσεως. Ἀτυχῶς καὶ ἐξ αὐτῶν τούτων τῶν λόγων τῆς κυβερνήσεως, καὶ ἐξ ὅσων θ’ ἀναπτύξωμεν κατωτέρω, σαφῶς καταφαίνεται ὅτι τοιαύτη μέριμνα δὲν ἐλήφθη καὶ ὅτι τὸ παρελθὸν παραμένει ἀνακκαθάριστον. Ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ Ν. Δ. «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπογραφέντος ἐν Γενεύῃ πρωτοκόλλου, περὶ ἐγκρίσεως συνάψεως δανείου λιρῶν ἐννέα ἑκατομυρίων (£.9.000.000)» ἡ Κυβέρνησις ὁμολογεῖ, ὅτι τὸ προοριζόμενον ποσὸν διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων δὲν ἐπαρκεῖ, ὥστε ἡ ἐκκρεμότης τοῦ ζητήματος παραμένει. Ἡ ἰσοσκέλισις τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἐπέρχεται διὰ τοῦ μέρους τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ διατεθῇ διὰ νὰ καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα τοῦ παρελθόντος. Καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου στηρίζομαι ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους μᾶς ἔδωσεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν θέτων κατὰ μέρος τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἐκ λόγων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς του μὴ βεβαιώσεως τούτων μέχρι τοῦ 1929–1930.

Ἐὰν δὲν εἶχον ἐξώδικόν τινα πληροφορίαν θὰ ἔπρεπε νὰ προσθέσω καὶ πρόβλεψιν ἑτέρων 50 ἑκατ. (ἀντ. 135 χιλ. £.) διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ προβλεπομένου ποσοῦ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν £. 9 ἑκατομμυρίων, διότι κατὰ συμπέρασμα τὸ ὁποῖον ἐξάγω ἐκ τοῦ 4ου ἄρθρου τῆς III annexe τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, ἡ Κυβέρνησις δὲν δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ τοὺς τόκους τῶν £. 3 ἑκατ. ἅτινα θὰ διατεθοῦν πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς μελετωμένης σταθεροποιήσεως. Ἐν τούτοις ἐπειδὴ μοὶ ἐπεβεβαιώθη κατὰ ῥητὸν τρόπον ὅτι περὶ τούτου θὰ προβλέψῃ ἡ ἰδιαιτέρα σύμβασις μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἐκδοτικῆς Τραπέζης οὐδεμίαν τοιαύτην ἐπιβαρυντικὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ πρόβλεψιν δύναμαι νὰ κάμω. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω σαφῶς καταφαίνεται ὅτι καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς εἶνε εἰς θέσιν νὰ φέρῃ ὁλόκληρον τὸ ἐπιβληθὲν αὐτῷ νέον φορολογικὸν βάρος καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι αἱ πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα προβλέψεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πραγματοποιηθῶσιν μέχρι κεραίας δὲν θὰ καταστῇ δυνατὸν οὔτε ὁ προϋπολογισμὸς νὰ περιορισθῇ εἰς 9 δισεκατ. κατὰ τὰ ἀμέσως ἑπόμενα ἔτη συμφώνως μὲ τὴν ἀναληφθεῖσαν ἐν Γενεύῃ ὑποχρέωσιν, οὔτε νὰ ἐπέλθῃ πλῆρες ἰσοζύγιον αὐτοῦ παρὰ τὴν ἄοκνον καὶ παντὸς ἐπαίνου ἀξίαν ἐργασίαν ἐν προκειμένῳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶνε ἡ πρώτη φορὰ ποὺ ἀναγνωρίζω. Κατὰ συνέπειαν καὶ τὸ ζήτημα τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ παραμένει ἐκκρεμές, ἐντὸς τοῦ βασιλείου τῆς γενικῆς αἰσιοδοξίας. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη τὸ ζήτημα τῆς σταθεροποιήσεως, τῆς νόμῳ σταθεροποιήσεως τοῦ νομίσματος, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς σταθεροποιήσεως, διότι μεταξὺ ἀνθρώπων, σοβαρῶν τοὐλάχιστον, δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀνάγκης ἀποδόσεως θετικῆς καὶ ὡρισμένης ἀξίας εἰς τὸ νόμισμά μας. Νόμισμα εἶνε τὸ μέτρον τῆς ἀξίας τῶν ἀνταλασσομένων πραγμάτων καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἔχῃ πάντοτε τὴν αὐτὴν μετρικὴν δύναμιν. Μόλις τὸ νόμισμα ἀπολέσῃ ταύτην καὶ παύσῃ νὰ ἔχῃ παγίαν καὶ ὡρισμένην σχέσιν μὲ τὸν χρυσόν, ὅστις εἶνε τὸ διεθνῶς ἀνεγνωρισμένον etalon χάνει τὸν πραγματικὸν του χαρακτῆρα καὶ μεταβάλλεται εἰς ἁπλοῦν πιστωτικὸν τίτλον, κατὰ τὸν μᾶλλον ἢ ἧττον ἠγγυημένον, κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἐπιζητούμενον καὶ ὑποκείμενον, κατὰ συνέπειαν, εἰς τὰς διαθέσεις τῆς κερδοσκοπίας. Διὰ νὰ σταθεροποιήσωμεν ὅμως τὸ νόμισμά μας πρέπει νὰ ἐξεύρωμεν τὴν κατάλληλον στιγμὴν καὶ τὴν πραγματικήν του ἀπέναντι τοῦ χρυσοῦ ἀξίαν. Ἡ ἀξία αὕτη ἐξαρτᾶται καὶ εἶνε ἀλληλεγγύως συνδεδεμένη μὲ τὰς πολιτικάς τε καὶ οἰκονομικὰς συνθήκας τοῦ τόπου ὡς καὶ τὰς πραγματικὰς ἐγγυήσεις ἀπὸ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ συνοδεύηται. Ἀπὸ τὴν ὀρθὴν δ’ ἐκτίμησιν τῆς ἰσορροπήσεως πάντων τῶν οἰκονομικῶν τούτων δυνάμεων ἐξαρτᾶται ἡ ἐπιτυχία τῆς σταθεροποιήσεως. Δὲν πρέπει δὲ νὰ παροραθῇ ὅτι ἡ ἀποτυχία τῆς ὁριστικῆς — τῆς νόμῳ — σταθεροποιήσεως φέρει τοιαύτην οἰκονομικὴν ἀναστάτωσιν καὶ τοιαύτας ζημίας, ὥστε προτιμητέα ἤθελεν εἶσθε ἡ σχετικὴ εὐστάθεια τοῦ νομίσματος. Ἡ ἀποτυχοῦσα προσπάθεια τῆς πρώτης σταθεροποιήσεως ἐν Βελγίῳ καὶ Πολωνίᾳ ἀποτελεῖ ἀρκετά εὔγλωττον παράδειγμα τούτου. Τὸ νὰ ἐπιδιώξωμεν σταθεροποίησιν ἄνευ τῆς λεπτομεροῦς καὶ ἐμπεριστατωμένης ἐξετάσεως τῶν ἰδιαιτέρων οἰκονομικῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, ἤθελεν εἶσθε ἐγκληματικώτερον ἀπὸ τοῦ ν’ ἀφήσωμεν τὴν παροῦσαν τῶν πραγμάτων κατάστασιν. Ἀλλὰ καὶ ἡ παροῦσα κατάστασις, παραμένουσα ὡς ἔχει, θ’ ἀπεδείκνυε τὴν ἀσυγχώρητον μοιρολατρείαν τῶν κυβερνώντων. Διὰ τοῦτο σπεύδομεν ν’ ἀνομολογήσωμεν ἐκ τῶν προτέρων τὸ ἐκτάκτως δυσχερὲς τῆς θέσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μὴ δίδων τὴν μάχην τῆς σταθεροποιήσεως, πρέπει ν’ ἀποστρατευθῇ ὡς ἄχρηστος στρατηγός. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἡττώμενος εἰς τὴν μάχην τῆς σταθεροποιήσεως καθίσταται ὁ χείριστος τῶν στρατηγῶν. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς σταθεροποιήσεως ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως διέπεται ἀπὸ μίαν ἀντίληψιν ἐντελῶς στενὴν καὶ ἀπολύτως θεωρητικήν. Ὑποπτεύομεν ὅτι παραγνωρίζει τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς ἐλήφθη ἀλλαχοῦ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ μέτρον καὶ ὅτι συγχέει τὰ παραδείγματα ἐπὶ τῶν ὁποίων θέλει νὰ βασισθῇ. Περὶ τοῦ γενικοῦ μας ἰσοζυγίου πληρωμῶν οὐδεμία θετικὴ πληροφορία δύναται νὰ ὑπάρξῃ, διότι μὲ οὐδενὸς τοιούτου εἴδους ἔρευναν ἀπησχολήθη ἡ Κυβέρνησις. Οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους μᾶς δίδει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ τελευταίως δημοσιευθὲν τεῦχος τῆς Γενικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν μόνην στατιστικὴν ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν ἐν Ἑλλάδι δίδει τοὺς ἑξῆς ἀριθμούς:

Τὸ ἐκ 14 ἑκατομμυρίων λιρῶν χρεωστικὸν ὑπόλοιπον πόθεν καλύπτεται; Εἶνε δυνατὸν νὰ καλύψουν τοῦτο οἱ τόκοι τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τοποθετημένων ἑλληνικῶν περιουσιῶν; Τὸ πρᾶγμα φαίνεται μᾶλλον ἀπίθανον. Νομίζω ἐν τούτοις ὅτι, ὡς καλῆς πίστεως συζητητής, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπαναλάβω τοὺς λίαν ἐνθαρρυντικοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Καφαντάρης λέγει, ὅτι κατὰ τὴν πτῶσιν τῆς προτελευταίας Δικτατορικῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου τὸ εἰς συνάλλαγμα ἀπόθεμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀνήρχετο εἰς λίρ. ἀγγλ. 914 χιλ. πρὸς 4%. Ἤδη ἐτριπλασιάσθη σχεδὸν ἀνερχόμενον εἰς λίρ. ἀγγλ. 2.843.000 πρὸς 375, ἐνῷ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἠγοράσθησαν:

καὶ καταλήγει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ὑπάρχει ἰσοζύγιον πληρωμῶν. Οἱ ἀριθμοὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων ἀποδεικνύουν βεβαίως τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ τόπου, ἡ ὁποία ἐλέγχεται ἰσχυροτάτη, οὐδόλως ὅμως πείθουσι περὶ τοῦ ὑφισταμένου ἰσοζυγίου πληρωμῶν, διότι ἡ αὔξησις τοῦ εἰς συνάλλαγμα ἀποθέματος τῆς Τραπέζης ἔχει ὡς ἀντίκρυσμα ἀνάλογον αὔξησιν τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος, τὰ δὲ πληρωθέντα ποσὰ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου προέρχονται καὶ ἀπὸ τὸ προϊὸν τοῦ Σουηδικοῦ δανείου καὶ ἀπὸ τὸ ἔλλειμμα τῆς παρελθούσης χρήσεως. Δὲν λαμβάνεται δηλαδὴ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἰσοσκέλισις τοῦ ἰσοζυγίου πληρωμῶν δὲν ἐγένετο διὰ τῆς ἀποδόσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κεφαλαίου, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀναλώσεως μέρους αὐτοῦ. Τὸ ἄνοιγμα, τὸ παθητικὸν μέρος τοῦ ἰσοζυγίου, καλύπτεται πάντοτε καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ καλυφθῇ. Ὅταν ὅμως τὸ τοιοῦτο κάλυμμα γίνεται ἀναλώσει τοῦ κεφαλαίου καὶ ὄχι διὰ τοῦ εἰσοδήματος τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, ὀνομάζεται ἔλλειμμα, διότι μειώνει τὸ κεφάλαιον. Ἡ ἐξακολουθητικὴ δὲ μείωσις τοῦ κεφαλαίου ἐπιφέρει εἰς ὁριστικὴν αὐτοῦ ἐξουθένωσιν, ὁπότε ἐπέρχεται ὁ θάνατος πάσης οἰκονομικῆς ζωῆς ἐν τῷ τόπῳ. Ἀλλὰ διὰ ν’ ἀποδειχθῇ καὶ ἁπλούστερα καὶ χονδρικώτερα τὸ πρᾶγμα τοῦ μεταπολεμικοῦ παθητικοῦ ἰσοζυγίου μας πληρωμῶν ἢ ἂν προτιμᾶτε διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τοῦτο ἐπιτυγχάνεται ἀναλώσει τοῦ Ἐθνικοῦ Κεφαλαίου, δὲν ἔχομεν, παρὰ νὰ τρέψωμεν εἰς χρυσὸν τοὺς ἰσολογισμοὺς τῶν Ἀνωνύμων μας Ἑταιρειῶν καὶ τοῦ πάσης φύσεως ἐθνικοῦ μας πλούτου, διὰ νὰ πεισθῶμεν ὅτι, μολονότι ἐθησαυρίσαμεν κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τοῦ πολέμου, ὁπότε παρεμείναμεν οὐδέτεροι, τὸ Ἐθνικόν μας Κεφάλαιον ἐμειώθη. Μὴν ἀπατᾶσθε, κύριοι συνάδελφοι, ἐγενόμεθα πλουσιώτεροι εἰς δραχμάς, πτωχότεροι ὅμως εἰς πραγματικὰς ἀξίας. Τὸ γενικὸν ἰσοζύγιον πληρωμῶν εἶνε κατὰ συνέπειαν παθητικόν, ἐπικινδύνως παθητικόν. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἐπιδεικνύει μακάριον ἀδιαφορίαν διὰ τοῦτο διότι διατείνεται ὅτι διὰ τῆς σταθεροποιήσεως θὰ καλλιτερεύσῃ, διὰ τῶν ἀδήλων πόρων ἰδίως. Ἡ σχετικὴ ἰσορροπία θὰ μεταβληθῇ εἰς πραγματικὸν ἰσοζύγιον. Τὸ κυμαινόμενον χρέος θὰ κανονισθῇ. Εἰς τοὺς ἐπιμένοντας ὅτι δὲν διήλθομεν τὸ ἀπαραίτητον στάδιον τῆς ἐμπραγμάτου σταθεροποιήσεως, ἡ Κυβέρνησις ἀπαντᾷ ὅτι τὸ ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου μέχρι σήμερον χρονικὸν διάστημα κατ’ οὐσίαν, οὐδὲν ἄλλο ἀποτελεῖ καὶ ὡς ἀπόδειξιν τούτου φέρει τὴν ἀναλόγως μικρὰν διακύμανσιν τῆς συναλλαγματικῆς μας καταστάσεως (387–355). Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λησμονεῖ ὅμως ὅτι ἐμπράγματος σταθεροποίησις σημαίνει ὄχι μόνον παγίωσιν τῆς τιμῆς τοῦ Συναλλάγματος, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς Τραπέζης νὰ ἀγοράζῃ καὶ νὰ πωλῇ Συνάλλαγμα εἰς ἐκ τῶν προτέρων ὁριζομένην ἀμετάβλητον τιμήν. Σημαίνει καὶ κἄτι περισσότερον ἡ ἐμπράγματος σταθεροποίησις. Σημαίνει προσαρμογὴν τοῦ τιμαρίθμου εἰς τὴν τοιαύτην συναλλαγματικὴν κατάστασιν. Παρ’ ἡμῖν ὁ τιμάριθμος τοῦ βίου, ὄχι μόνον δὲν προσηρμόσθη εἰς τὴν νέαν συναλλαγματικήν μας κατάστασιν, ἀλλ’ ἀνετιμήθη ἀπὸ τὰ 18 εἰς τὰ 22, μὲ τάσεις ἔτι δυσμενεστέρας, ἐνῷ ὁ τιμάριθμος τοῦ Συναλλάγματος κατῆλθε. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει τοιαύτην σημασίαν, ὥστε ἡ Ἱταλικὴ Κυβέρνησις ἂν καὶ διεβεβαίωσεν ὅτι θὰ σταθεροποιήσῃ ὁριστικῶς τὸ νόμισμα (ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀγγλικὴν λίραν) εἰς τιμὴν οὐχὶ ἀνωτέραν τῶν 90 καὶ οὐχὶ κατωτέραν τῶν 89, δὲν τολμᾷ νὰ τὸ πράξῃ, ἂν καὶ τὸ νόμισμά της εὑρίσκεται ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ εἰς τὸ ἐπίπεδον τοῦτο, διότι, ὡς ἐδήλωσε τὴν 3 Ἰουνίου τοῦ 1927 διὰ τοῦ στόματος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, κόμητος Βόλπι: «Πρωτίστως ἐπιθυμεῖ νὰ κατορθώσῃ ὅπως ἡ βιομηχανικὴ καὶ γεωργικὴ παραγωγή, τὸ ἐμπόριον καὶ ἐν γένει αἱ χρεοπιστωτικαὶ σχέσεις, ἀφομοιωθῶσι τελείως μὲ τὴν παροῦσαν συναλλαγματικὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ὡς ὁριστικήν». Ἀλλὰ καὶ εἰς ταῦτα ἀπαντᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ διέλθωμεν καὶ διὰ τοῦ σταδίου τούτου ἐντὸς τῶν ἓξ ἑπομένων μηνῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐννοεῖ, φαίνεται, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ μελλοντικὰ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι προϋποθέσεις, ἐπιτευχθεῖσαι ἤδη, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς νόμῳ σταθεροποιήσεως τοῦ νομίσματος. Εἴμεθα κατὰ συνέπειαν ὑποχρεωμένοι νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ πάντα ταῦτα ὡς ἐπουσιώδεις λεπτομερείας καὶ νομίζει ὅτι ἔχει ἐξασφαλίσει πλήρως τὴν ἐπιτυχία τῆς νόμῳ σταθεροποιήσεως τοῦ νομίσματος, βασισθεῖσα ἐπὶ τῆς ἐντελῶς θεωρητικῆς ἀρχῆς τῆς convertibilité αὐτοῦ διὰ τῶν ὑφισταμένων καλυμμάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ διὰ τῶν ὅσων τὰ νέα δάνεια θ’ ἀποφέρωσι. Τὴν δὲ ὑπηρεσίαν τῶν νέων δανείων ἐξασφαλίζει πάλιν διὰ τῆς ἐντατικωτέρας ἀποδόσεως τῶν φόρων. Ἐὰν τὸ παθητικὸν ἰσοζύγιον πληρωμῶν μας, τὸ ὁποῖον, κατὰ τοὺς ὅσον ἔνεστιν ἀκριβεῖς ὑπολογισμούς, ἀνέρχεται εἰς 13.000.000 λίρας, δὲν καλυφθῇ ἀπὸ τὰ εἰσοδήματα τῶν ἐν ἀλλοδαπῇ τοποθετημένων Ἑλληνικῶν περιουσιῶν, πότε θὰ καλυφθῇ; Ἐὰν ἡ φορολογικὴ ἀπόδοσις δὲν ἀποφέρῃ πέρα τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ προβλεπομένων, πόθεν θὰ πληρώσωμεν τὸ τοιοῦτο μας ὑστέρημα; Διὰ νέων δανείων ἢ νέων φόρων βεβαίως, ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ θίξωμεν τὰ καλύμματα τῆς πιστωτικῆς μας κυκλοφορίας. Καὶ οὕτω καταλήγομεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς σταθεροποιήσεως τῆς Κυβερνήσεως στηρίζεται ἀποκλειστικῶς ἐπὶ ἐξωτερικῶν δανείων καὶ ἐπιβολῆς φόρων, ἐξασθενούντων τοὺς πολίτας. Ἡ τοιαύτη ὅμως πολιτικὴ εἶναι προωρισμένη εἰς καταστροφὴν ἢ τοὐλάχιστον δὲν δύναται ν’ ἀποφέρῃ τὰ οἰκονομικὰ ἀντισταθμίσματα, τὰ ὁποῖα ἐξ αὐτῆς ἀναμένονται. Ἡ τοιαύτη πολιτικὴ κατεδικάσθη ὑπὸ τῶν ἐγκριτοτέρων οἰκονομολόγων Keynes, Chaminade, Lasnburg, Romier κλπ.). Ἀλλὰ καὶ ἐὰν θέσω κατὰ μέρος τὰ ἐναντίον τῶν σχεδίων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐκτεθέντα, τὰ ὁποῖα κατ’ οὐδὲν μειώνουσι τὴν ἀπέναντι τοῦ ἀνδρὸς ἐξαιρετικήν μου ἐκτίμησιν καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἀντιπαρερχόμενος πάντα ταῦτα δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ἅπασαι αἱ ἀπαιτούμεναι προϋποθέσεις διὰ τὴν ὁριστικὴν σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματος ὑφίσταται ἀζημίως διὰ τὸν τόπον, ἐξετάζων τὰς λεπτομερείας τοῦ ἐκπονηθέντος ἐν Γενεύῃ σχεδίου, πείθομαι, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι θὰ πεισθῆτε καὶ σεῖς ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς ἰδιορρύθμου σταθεροποιήσεως, τῆς ὁποίας τὰ θαυματουργὰ ἀποτελέσματα πρόκειται τὸ πρῶτον ἤδη νὰ δοκιμασθῶσιν ἐπὶ τῆς ράχεώς μας. Ἔστω λοιπὸν ὅτι ἡ θαυματουργὸς δύναμις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως θὰ κατορθώσῃ νὰ τρέψῃ ἐπὶ τὸ καλλίτερον τὸ ἰσοζύγιον τῶν πληρωμῶν μας, νὰ ἰσοσκελίσῃ τὸν προϋπολογισμόν μας, νὰ διακανονίσῃ τὰ ἐκκρεμοῦντα ἐξωτερικά μας χρέη, νὰ ἐξεύρῃ δάνειον, νὰ μαντεύσῃ τέλος τὴν πραγματικὴν ἀξίαν τοῦ νομίσματος, τὴν ὁποίαν θὰ ὁρίσῃ διὰ διατάγματος καὶ ἡ λειτουργοῦσα Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος τῶν ἀναφερομένων, ἐν τῷ 62 ἄρθρῳ τοῦ καταστατικοῦ της καλυμμάτων, θὰ ἐγγυηθῇ τὴν ἀξίαν του. Ἂς ἐξετάσωμεν πρῶτον τὴν ποιότητα τῶν καλυμμάτων, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ἡ σταθεροποίησις. Ἐκ τούτων, μόνον τὰ 47½ ἑκ. εἶναι εἰς αὐτούσιον χρυσόν, τὰ 30 ἑκατομμύρια ἀντιπροσωπεύονται ἀπὸ ἐθνικά μας δάνεια εἰς χρυσόν, καὶ 5 ἑκατομμύρια εἰς ἄργυρον, πάντα δὲ τὰ λοιπὰ ἀποτελοῦνται ἀπὸ ὑγιὲς συνάλλαγμα. Ἀλλὰ τὰ 47½ ἑκατ., ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύεται ὁ αὐτούσιος χρυσός, οὐδεὶς ἐμποδίζει τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν νὰ τὰ μεταβάλῃ εἰς ὑγιὲς συνάλλαγμα καὶ νὰ ἀποστείλῃ ταῦτα μάλιστα ἐν τῷ συνόλῳ των εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Τὸ τοιοῦτο οὐδαμοῦ ἐγένετο, κ.κ. συνάδελφοι. Καὶ τὸ Βέλγιον, νῦν δὲ καὶ ἡ Πολωνία, Χῶραι εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχει ἡ πεῖρα τῆς πρώτης των ἀποτυχούσης σταθεροποιήσεως, ἐπιβάλλουν εἰς τὰς ἐκδοτικάς των Τραπέζας τὴν διατήρησιν τῶν ¾ τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν καλυμμάτων των εἰς χρυσόν, ἰδιαιτέρως δὲ ἡ Πολωνικὴ Τράπεζα ὑποχρεοῦται νὰ διατηρῇ ὑποχρεωτικῶς τὰ ⅔ τῶν ¾ εἰς τὰ θησαυροφυλάκιά της, μόνον δὲ τὸ ⅓ δύναται νὰ ἐξαγάγῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Μοὶ παρετηρήθη ὅτι ἡ διατήρησις καλυμμάτων εἰς αὐτούσιον χρυσὸν καθιστᾷ τὴν σταθεροποίησιν δαπανηροτάτην διὰ τοὺς γνωστοὺς λόγους. Ὀρθῶς, ἀλλὰ νόμῳ σταθεροποίησις μέχρι τῆς σήμερον τοὐλάχιστον μόνον οὕτω δύναται νὰ νοηθῇ. Ἡ μελετωμένη παρ’ ἡμῖν σταθεροποίησις εἶνε σταθεροποίησις πρὸς ξένον ὑγιὲς συνάλλαγμα καὶ ὄχι πρὸς τὸν χρυσόν. Δὲν εἶνε κἄν σταθεροποίησις γενικῶς πρὸς ὅλα τὰ ξένα ὑγιᾶ συναλλάγματα, ἀλλὰ πρὸς τὸ συνάλλαγμα τῆς χώρας ἢ τῶν χωρῶν ἐκείνων, τῆς ὁποίας θὰ θελήσῃ ἡ Τράπεζα νὰ ὁρίσῃ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως (ἴδε Παραρτ. IV ἀριθ. 5 § 1 καὶ 4). Κατὰ συνέπειαν ἡ τύχη τῆς σταθεροποιήσεως θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν τύχην ἢ τὴν ὑγείαν τοῦ ὑγιοῦς συναλλάγματος, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ἐπενδυθῇ ἑκάστοτε ἢ θὰ ἐπεγγύηται ἑκάστοτε τὸ ἀντίτιμον τῶν καλυμμάτων τῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶνε τὸ μόνον ἐλάττωμα τῆς ἰδιορρύθμου σταθεροποιήσεως πρὸς ξένον συνάλλαγμα, ἥτις πρόκειται διὰ πρώτην φορὰν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν Ἑλλάδι. Συνέπεια ταύτης εἶνε καὶ ἡ μεγάλη διαφορά, ἥτις φυσικὸν εἶνε νὰ ὑφίσταται μεταξὺ τῆς τιμῆς τῆς ἐξαργυρώσεως ἢ τῆς προσκτήσεως τῶν γραμματίων καὶ ἥτις, ὡς εἰκός, ὁρίζεται εἰς τὸ 5ον ἄρθρον τοῦ IV παραρτήματος, τὸ ὁποῖον καθορίζει ὅτι ἡ μὲν καὶ ἡ δὲ θὰ γίνεται διὰ τῆς ἐπιβαρύνσεως ἢ τῆς μειώσεως ποσοῦ, ἀντιπροσωπεύοντος «τὴν κανονικὴν δαπάνην τῆς μεταφορᾶς τοῦ αὐτουσίου χρυσοῦ ἐξ Ἀθηνῶν εἰς τὴν ξένην χώραν, περιλαμβανομένου τοῦ τόκου καὶ τῆς ἀσφαλείας». Εἶνε φυσικὸν τὰ ἔξοδα ταῦτα νὰ μὴ δύναται νὰ ὑφίσταται ἡ Τράπεζα ἀλλὰ τὸ κοινόν. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ παγίου ποσοῦ ἀλλὰ περὶ ποσοῦ μεταβλητοῦ, ἐξαρτωμένου ἐκ μυρίων ὅσων παραγόντων, τοῦ ὁποίου ἡ διακύμανσις οὐδὲ κατὰ προσέγγισιν εἶνε δυνατὸν νὰ ὑπολογισθῇ. Θὰ ὑπάρχῃ λοιπὸν κατ’ ἀνάγκην μεταξὺ ἀγορᾶς καὶ πωλήσεως συναλλάγματος— δηλαδὴ τοῦ μόνου εἴδους, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐξαργυρώνηται τὸ σταθεροποιηθησόμενον νόμισμά μας— τεσσάρων ἕως ἓξ τοὐλάχιστον μονάδων ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, ἥτις ὅμως εἶνε ἀδύνατον νὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τοῦτο. Τοιαύτη διαφορὰ εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ τὴν πώλησιν συναλλάγματος δὲν ὑφίσταται οὔτε τὴν σήμερον ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὁ συναγωνισμὸς τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως συναλλάγματος μειώσῃ καὶ τὸν τοιοῦτον ὑπολογισμόν μου, πάλιν καθίσταται ἀκατανόητον πῶς ἐπιχειρεῖται σταθεροποίησις πρὸς ἀντικείμενον, τοῦ ὁποίου ἡ παγία καὶ ἀμετάβλητος ἀξία ἀπὸ ἀπόψεως μετρικότητος εἶνε τοσοῦτον εὐμετάβλητος. Σταθεροποίησις, κ. ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν νοεῖται, παρὰ ἀπέναντι μιᾶς ἀξίας διεθνῶς ἀνεγνωρισμένης ὡς étalon. Τοιαύτη δὲ ἀξία εἶνε μόνον ὁ χρυσὸς ἀπὸ τῶν παλαιοτάτων χρόνων. Πιθανὸν τὸ σύστημά σας, τὸ ὁποῖον ἀνεκαλύψατε μὲ τοὺς ἐν τῇ Δημοσιονομικῇ Ἐπιτροπῇ τῆς Κ. Τ. Ε, ν’ ἀποδειχθῇ δοκιμαζόμενον, ὡς τὸ καλλίτερον, ἀλλὰ σταθεροποίησις, ἐν σχέσει πρὸς τὸν χρυσὸν δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ. Ὅσοι ἀπεπειράθησαν σταθεροποίησιν τὴν ἐβάσισαν ἐπὶ τοῦ αὐτουσίου χρυσοῦ, διὰ ταῦτα ἅπασαι αἱ μέχρι τοῦδε Ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι τῶν χωρῶν μὲ σταθεροποιημένον νόμισμα ὑποχρεοῦνται νὰ ἐξαργυρώνωσι τὰ τραπεζογραμμάτιά των εἰς αὐτούσιον χρυσόν. Οὕτω μόνον δύνανται νὰ ἀποφευχθῶσιν αἱ συνέπειαι, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα ἀνωτέρω. Ἐξακολουθῶν τὴν ἐξέτασιν τῆς ποιότητος τῶν καλυμμάτων, παραμερίζω τὸ ἐνδεχόμενον τῆς διαφορᾶς, ἥτις δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν ὁμολογιῶν τῶν Ἐθν. Δανείων ἀξίας 30 ἑκατομ. χρυσῶν καὶ τῆς ποσότητος τοῦ ἀργύρου, αἵτινες ἀποτελοῦσι στοιχεῖα τῶν καλυμμάτων καὶ πρέπει ν’ ἀντικατασταθῶσι τὸ ταχύτερον μὲ ὑγιὲς συνάλλαγμα. Δὲν ἔχω ἀνάγκην τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου διὰ νὰ καταλήξω ὅτι ἡ ποιότης τῶν καλυμμάτων, μὲ τὰ ὁποῖα προικίζεται σήμερον ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα διὰ ν’ ἀντιμετωπίσῃ σταθεροποίησιν εἰς τοιαύτας δυσχερεῖς στιγμὰς εἶνε πολὺ κατωτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑποχρεοῦται νὰ ἔχῃ ἡ Ἐθνική μας Τράπεζα εἰς ὁμαλωτέρας περιστάσεις, ἀφοῦ, ὡς γνωστόν, τὰ καλύμματα τῆς Τραπέζης (προτοῦ ἐπέλθῃ φυσικὰ ἡ παροῦσα ἔκρυθμος κατάστασις) ἀπετελοῦντο κατὰ τὸ ἥμισυ ἀπὸ αὐτούσιον χρυσὸν καὶ κατὰ τὸ ἕτερον ἥμισυ ἀπὸ ὁμολογίας Ἐθνικῶν Δανείων εἰς χρυσόν. Τὴν σήμερον καὶ τὸ ἐλάχιστον ποσὸν τοῦ χρυσοῦ, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπομένει, ἀνερχόμενον εἰς 47½ ἑκατομ. οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἔχει ἡ Τράπεζα νὰ διατηρήσῃ. Ὅτι δὲ τὴν ἐπὶ τῆς ποιότητος τῶν καλυμμάτων γνώμην μου συμμερίζονται καὶ οἱ συντάξαντες τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, σαφῶς καταφαίνεται ἐκ τοῦ ὅτι δι’ ἀλλεπαλλήλων ἄρθρων τοῦ III καὶ IV παραρτήματος αὐτοῦ δίδουσι τὸ δικαίωμα εἴς τε τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μειώσῃ μέχρι τοῦ μηδενός. Οὕτω διὰ τοῦ 3ου ἄρθρου τοῦ ΙΙΙ Παραρτήματος ὁρίζεται ὅτι τὸ κατὰ τὸ ἄρθρον 62 τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης κάλυμμα δὲν θὰ εἶνε κατώτερον τῶν 50% τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων καὶ τῶν ἄλλων αὐτῆς ἐν ὄψει ὑποχρεώσεών της. Διὰ τοῦ ἄρθρου 61 τοῦ IV Παραρτήματος ὁρίζεται ὅτι τὸ κάλυμμα τοῦτο δὲν δύναται νὰ εἶνε ἔλασσον τῶν 40%. Διὰ τοῦ ἄρθρου ὅμως 63 τοῦ αὐτοῦ παραρτήματος δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μειώσῃ Sine die τὸ κάλυμμα τοῦτο καὶ μέχρι τοῦ μηδενός, χωρὶς τὸ κοινὸν νὰ λάβῃ γνῶσιν τούτου. Δὲν θέλω νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι τοῦτο θὰ συμβῇ ἀσφαλῶς. Οὐδεὶς περιορισμὸς ὅμως ὑπάρχει, ὅστις νὰ ἐγγυᾶται ὅτι τὸ τοιοῦτο δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ συμβῇ. Ἀνεδίφησα ὅλας τὰς μέχρι τοῦδε γενομένας σταθεροποιήσεις, ἐπιτυχούσας ἢ ἀποτυχούσας, προσεπάθησα νὰ ἀνακαλύψω τοιαῦτα δεδομένα εἰς ἕνα οἱοδήποτε βιβλίον, πουθενὰ ὅμως δὲν ἀνεκάλυψα τοιαῦτα πράγματα. Ὑπάρχουν καὶ ἀλλοῦ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους δύναται ἐν ἀνάγκῃ νὰ μειωθῇ προσωρινῶς τὸ ποσοστὸν τοῦ καλύμματος. Ἀλλὰ ὁρίζεται σαφῶς τὸ μίνιμουμ τῆς ἐλαττώσεως καὶ τὸ μάξιμουμ τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ τὴν τοιαύτην ἄδειαν. Καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τέρμα τῶν παραδοξοτήτων. Καὶ ὅταν ἐξετάζω τὰς παραδοξότητας, αἵτινες περιελήφθησαν εἰς τὸ σχέδιον τῆς ἑλληνικῆς σταθεροποιήσεως διερωτῶμαι μήπως οἱ συντάξαντες τοῦτο ἐξέλαβον τὴν ἐν Ἑλλάδι κατάστασιν ὡς πρόσφορον πειραματισμοῦ νέων οἰκονομικῶν συνταγῶν. Οὕτω εἰς τὴν παράγραφον 1 τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ IV Παραρτήματος ἀναγιγνώσκω ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τῆς Τραπέζης πρὸς ἐξαργύρωσιν «δὲν ἰσχύει ἐφ’ ὅσον ἡ ἀξία τοῦ ζητουμένου ἢ τοῦ προσφερομένου συναλλάγματος εἶνε μικροτέρα τῶν 10 χιλ. δραχμῶν». Ἔκπληκτος ἐζήτησα νὰ πληροφορηθῶ διατὶ περιελήφθη ἡ τοιαύτη πρόβλεψις καὶ μοὶ ἀπηντήθη ὅτι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα δὲν πρέπει ν’ ἀσχολῆται μὲ τοιαύτας μικροδοσοληψίας! Χωρὶς νὰ μεταβῶ εἰς Ἀγγλίαν ἐβεβαιώθην ὅτι ἡ Τράπεζά της ὑποχρεοῦται καὶ εἰς τὴν ἐξαργύρωσιν 10 σελλινίων, δηλ. ποσοῦ ἴσου μὲ 185 δραχμὰς ἰδικάς μας. Αἱ ἀμερικανικαὶ Ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν ἐξαργύρωσιν ποσοῦ ἴσου μὲ 75 περίπου δραχμάς, δηλαδὴ ἑνὸς δολλαρίου. Καὶ ἠπόρησα διατὶ διὰ τὴν ἰδικήν μας Τράπεζαν πρέπει νὰ θεωρηθῇ μικροδοσοληψία ἡ ἐξαργύρωσις τριάκοντα περίπου λιρῶν Ἀγγλίας, ἢ ἑκατὸν τριάκοντα πέντε περίπου δολλαρίων! Διηρωτήθην ἐπίσης πόσοι ἐκ τῶν 6.5000.000 Ἑλλήνων εἶνε οἰκονομικῶς ἱκανοὶ νὰ ἔχουν περισσότερα τῶν 10 χιλ. εἰς μετρητὰ προχείρως εἰς τὰ θυλάκιά των καὶ κατέληξα εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ ὀλίγοι, οἱ ὁποῖοι θὰ δυνηθοῦν νὰ συναλλαχθοῦν μὲ τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Ἠρώτησα λοιπὸν ποῦ ἐν δεδομένῃ στιγμῇ οἱ φορεῖς ποσοῦ χαρτονομίσματος τῶν 10 χιλ. δραχμῶν θὰ δύνανται νὰ ἐξαργυρώσουν τὰ γραμμάτιά των; Μοὶ ἀπηντήθη εἰς οἱανδήποτε ἄλλην Τράπεζαν, πλὴν τῆς Ἐκδοτικῆς. Παρετήρησα ὅτι καμμία ἄλλη Τράπεζα, μὴ ἔχουσα τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐξαργυρώσεως καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ἔχει λόγους ἐν δεδομένῃ στιγμῇ ν’ ἀρνηθῇ ταύτην θὰ τὸ πράξῃ ἐπὶ ὡρισμένῃ προμηθείᾳ. Κατὰ συνέπειαν καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι καὶ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ἐπιτυχίας καὶ διατηρήσεως τῆς σταθεροποιήσεως, ἄλλην τιμὴν θὰ ἔχωμεν διὰ ποσὸν χαρτονομίσματος ἀπὸ 20–9999 καὶ ἄλλην τιμὴν διὰ ποσόν, ὅπερ ὑπερβαίνει τὰς 10 χιλ. δραχμάς. Ἐὰν ἐπελαμβανόμην ἔτι λεπτομερεστέρας ἐξετάσεως τοῦ κυβερνητικοῦ σχεδίου, δὲν θὰ εὕρισκον ἴσως καὶ ἄλλας τόσον χονδροειδεῖς οἰκονομικὰς παρατονίας, αἵτινες προσβάλλουν τὰ ὦτα καὶ ὁλόκληρον τὸ νευρικὸν σύστημα οἱουδήποτε ἀνθρώπου, θὰ εἶχα ὅμως νὰ παρατηρήσω περισσότερα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις, εἰμὶ βέβαιος, παρὰ πάσας τὰς διαμαρτυρίας του δὲν ἀντιλαμβάνεται ὀλιγώτερον ἐμοῦ τοὺς ὑφισταμένους κινδύνους. Διὰ νὰ καταδειχθῇ δὲ ἔτι μᾶλλον πόσον εἶνε ἐπικίνδυνον τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, σᾶς ἀναγιγνώσκω μερικὰς γραμμὰς ἐκ τοῦ βιβλίου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ Βελγίου κ. Φράνκ. Θὰ ἀντιληφθῆτε ὅτι ἡ ἀποτυχοῦσα ἐκείνη σταθεροποίησις εἶνε πανομοιότυπον σχεδὸν τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑποβάλλει σήμερον ἡ Κυβέρνησις. Τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς σταθεροποιήσεως ὡς καὶ τὰ μέσα καὶ τὸν τρόπον, δι’ ὧν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ αὕτη, διετύπωσα σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς ἐν τῇ δημοσιευθείσῃ εἰδικῇ μου μελέτῃ καὶ διὰ τοῦ Τύπου. Δὲν νομίζω ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ ταῦτα. Προκαλούμενος ὅμως, οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχω νὰ τὸ πράξω διὰ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνηται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατὰ κόρον ἐγράφη ὑπὸ μερίδος τοῦ Τύπου ὅτι οἱ ἀντιτασσόμενοι κατὰ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲν ἔχοντες κατὰ νοῦν, πράττουσι τοῦτο ἀποκλειστικῶς ἐκ λόγων στενῆς κομματικῆς ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον ὅτι τοιαύτη ἀντιπολίτευσις δὲν νοεῖται ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ πεδίου, ὑπεστήριξα μάλιστα πάντοτε ὅτι ἡ ἐκκαθάρισις τῆς χαώδους καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἔρριψαν τὴν χώραν μας αἱ γνωσταὶ ἐθνικο–ἐσωτερικαί τε καὶ ἐξωτερικαὶ περιπέτειαι, μόνον τῇ κοινῇ συνεργασίᾳ ὅλων τῶν συγκεκροτημένων κομμάτων τῆς χώρας ἔπρεπε νὰ ἐπιτευχθῇ. Τὴν τοιαύτην συνεργασίαν συμβουλεύω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπιδιώξῃ καὶ στηριζόμενος ἐπ’ αὐτῆς, νὰ μεταβῇ καὶ πάλιν παρὰ τῇ Κ.Τ.Ε., ν’ ἀναπτύξῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους, χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ ῥίψωμεν εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων τὸ ἐκπονηθὲν ἐν Γενεύῃ ἰδιόρρυθμον σχέδιον σταθεροποιήσεως, ἀρνούμεθα νὰ τὸ δοκιμάσωμεν διὰ πρώτην φορὰν ἐν Ἑλλάδι, διότι αἱ περιπέτειαι, διὰ τῶν ὁποίων διήλθομεν δὲν μᾶς δίδουν τὸ δικαίωμα νὰ προβαίνωμεν εἰς οἰκονομικοὺς πειραματισμούς. Ὅτι διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους μᾶς εἶνε ἐκτάκτως δύσκολον καὶ ὀδυνηρὸν νὰ διχοτομήσωμεν, ἀνατρέποντες τὸ μόνον ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον διετήρησεν ἀμείωτον τὴν διεθνῆ του πίστιν, καθ’ ὅλον τὸ δυσχερὲς στάδιον, τὸ ὁποῖον διήλθομεν, παρ’ ὅλας τὰς ἐκνόμους ἐπεμβάσεις τῶν διαφόρων ἀναρχικῶν Κυβερνήσεων. Νὰ ἐκθέσῃ ὁ κ. ὑπουργός, ἄνευ μετριοφροσύνης τὸ ἐπιτελεσθὲν ἐπιτυχέστατα δυσχερέστατον ἔργον του τῆς ἰσορροπήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ νὰ προσθέσῃ ὅτι παρ’ ὅλας του τὰς προσπαθείας, μὴ προικισθείς, ἀτυχῶς, ὑπὸ μαγικῆς δυνάμεως, δὲν δύναται ἐντὸς διαστήματος ὀλίγων μηνῶν νὰ τὸν ἰσοσκελίσῃ, ἀκυρῶν δημιουργηθείσας ὑποχρεώσεις, συνηθείας καὶ ὁλόκληρον σύστημα. Ὅτι παρὰ τὴν ἀντιδημοτικότητα, τὴν ὁποίαν εἶνε ἕτοιμος νὰ ἀντιμετωπίσῃ δὲν δύναται νὰ συντρίψῃ τὴν ἀντοχὴν τῶν φορολογουμένων του πολιτῶν,ζητῶν παρ’ αὐτῶν νὰ λάβῃ ὅ,τι δὲν ἔχουσι. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔδωκε τὴν ἐντύπωσιν εἴς τε τὸ ἐσωτερικὸν καὶ τὸ ἐξωτερικόν, ὅτι ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν, μὲ μικρὰς σχετικῶς θυσίας, ἠδύναντο νὰ καλυφθῶσι τελείως αἱ συνέπειαι τῶν ἀτυχημάτων, ἀτασθαλιῶν καὶ σπαταλῶν τῶν ἀνωμάλων κυβερνήσεων, τῶν ὁποίων τὴν διαχείρισιν ὑπέστημεν ἐπὶ ὁλόκληρον δεκαετίαν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, παρεξηγήσας τὴν ἔκτακτον θυσίαν, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται σήμερον ὁ ἑλληνικὸς λαός, ἐξέλαβεν ὅτι ἡ φορολογική του ἀντοχὴ τυπικῶς μὲν δύναται νὰ ἀνέλθῃ εἰς 9 δισεκατομμύρια, πραγματικῶς δὲ εἰς 9½ τοιαῦτα. Παρουσίασε τὴν κατάστασιν ὡς ἀπολύτως θεραπεύσιμον διὰ δανείου 9 ἑκατομμυρίων λιρῶν, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου διαθέτει ἐλευθέρας προσόδους, ἴσας πρὸς τὸ διπλάσιον σχεδὸν τῶν ἀναγκαιουσῶν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησίν του. Ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία, Κράτη πολυπληθέστερα καὶ πλουσιώτερα ἡμῶν, μὴ ἀτυχήσαντα κατὰ τὸν πόλεμον, δὲν κατώρθωσαν ἀκόμη νὰ ἐξεύρουν τὰ μέσα τῆς σταθεροποιήσεως τοῦ νομίσματός των. Εἶνε φυσικόν, λοιπόν, πειθομένη εἰς τὴν λογικὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ Γαλλία, σήμερον νὰ ἐπαναλαμβάνῃ ὅ,τι μᾶς εἶπε χθὲς ἡ Ἀγγλία, καὶ ὅ,τι θὰ μᾶς εἴπουν αὔριον αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι. «Ἐφ’ ὅσον ἡ οἰκονομική σας κατάστασις ἐμφανίζει τοιαύτην ἀκμήν, ὥστε ὁ ὑπουργός σας τῶν Οἰκονομικῶν κατώρθωσεν ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν ν’ ἀποκαθάρῃ, οὐ μόνον πᾶσαν ὀδυνηρὰν συνέπειαν τοῦ ἀτυχοῦς σας παρελθόντος, κατορθώνει νὰ σταθεροποιήσῃ τόσον εὐκόλως τὸ νόμισμά σας, πρέπει νὰ πληρώσητε τὰ χρέη σας καὶ οὐδὲν δικαίωμα ἔχετε νὰ ζητῆτε ἠπιώτερον καταλογισμὸν τῶν ὀφειλομένων». Ἰδού, κ. κ. Συνάδελφοι, αἱ συνέπειαι τῆς αὐταπαρνήσεως καὶ τῆς ὑπερβολικῆς αἰσιοδοξίας τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§98Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ὁρισθοῦν τὰ ὅρια συζητήσεως διὰ νὰ γνωρίζωμεν τὸ τέρμα αὐτῆς.

§99Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, νομίζω, ὅτι πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτης συζητήσεως, ἀπαιτούσης καὶ χρόνον καὶ προσοχήν.

§100Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιζητῶ εἶναι νὰ μὴ ἐξελιχθῇ ἡ συζήτησις εἰς ἀπεραντολογίαν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 5 μ. μ. τῆς αὔριον. (Ὥρα 2 καὶ 15 πρωϊνῇ)