1927.05.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 82

Πέμπτη 26 Μαΐου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Σ. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνέγνωσα εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἐγένετο δεκτὴ δι’ ἀναστάσεως εἰς πρώτην συζήτησιν ἡ πρότασις νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Πρῶτον ὁ Κανονισμὸς δὲν ψηφίζεται εἰς πρώτην καὶ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν....

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι νομοσχέδιον. Ἔπειτα ἔχουσι διαγραφῆ ὅλαι αἱ αὐστηραὶ διατάξεις. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ἡ Ἀδελφότης τῶν ἐν Πειραιεῖ Κρητῶν συνελθοῦσα εἰς ἔκτακτον συνεδρίασιν καὶ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπόπειραν δολοφονίας κατὰ τοῦ Μητροπολίτου Ἀθηνῶν, ἐκφράζει τὸν ἀποτροπιασμὸν αὐτῆς διὰ τὴν στυγερὰν καὶ ἱερόσυλον πρᾶξιν, στιγματίζει καὶ θέτει εἰς κοινὸν ὄνειδος πάντα ἄμεσον αὐτουργὸν ἢ ἔμμεσον συνεργὸν τῆς πράξεως ταύτης. — Ὁ Παναγιώτης Ἀγασαλίδης ἢ Μουστᾶν Μπέης ζητεῖ τὴν παροχὴν μικρᾶς ἀποζημιώσεως διὰ τὰς πολλαπλᾶς του ὑπηρεσίας ἃς προσέφερεν εἰς τὴν Πατρίδα. — Ἡ Ἱερὰ Μητρόπολις Σερρῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα τοῦ Ταμείου Ἐκπαιδευτικῆς Προνοίας καὶ Διδακτηρικῆς Ἐπιτροπῆς, δι’ οὗ ζητεῖ ὅπως ἡ Βουλὴ ἐνισχύσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν τῆς πόλεως Σερρῶν. — Τὸ Βʹ Πανελλήνιον Φαρμακευτικὸν Συνέδριον ὑποβάλλει ψήφισμα, δι’ οὗ ζητεῖ νὰ τροποποιηθῇ ἢ συμπληρωθῆ ἡ ἰσχύουσα φαρμακευτικὴ νομοθεσία καὶ ἐπιδιωχθῆ ἡ πιστὴ καὶ ἀπαρέγκλιτος ἐφαρμογὴ αὐτῆς. — Οἱ ἐργάται τῆς πόλεως Ξάνθης ὑποβάλλουν ὑπόμνημα δι’ οὗ ζητοῦν τὴν κατάργησιν τῶν Ἐπιτροπῶν Ἀσφαλείας, τὴν παραπομπὴν εἰς δίκην τῶν ὑπευθύνων διὰ τὰς σκηνὰς Θεσσαλονίκης, τὴν ἄμεσον ἀποφυλάκισιν τῶν ἐργατῶν Λαρίσσης καὶ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἐξορίστων ἐργατῶν Ἐδέσσης καὶ Μυτιλήνης. — Οἱ κάτοικοι Γαστούνης ζητοῦν τὴν ἔκδοσιν τῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων τῶν ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων των. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Κοκκινάκης καὶ Ε. Φωτάκης καταθέτουν ἀναφορὰν τῶν καλλιεργητῶν καὶ ἐμπόρων κίτρων Κρήτης, ζητούντων τὴν παροχὴν ἀτελείας ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου ἅλατος διὰ τὴν ἐντὸς βαρελίων συσκευασίαν τῶν κίτρων, διαπιστουμένης τῆς ποσότητος αὐτοῦ κατὰ τὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐξαγωγήν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Φλωριᾶς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ προέδρου τοῦ ἐν Σιδηροκάστρῳ παραρτήματος Συλλόγου Τζουμαγιωτῶν, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν ὁριστικὴν ἐγκατάστασιν αὐτῶν, διότι μένουσιν ἄστεγοι ἀπὸ τῆς εἰς ὁμηρείαν ὑπὸ τῶν Βουλγάρων ἀπαγωγῆς καὶ καταστροφῆς τῆς Τζουμαγιᾶς κατὰ τὸ 1916. — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Στεφανόπουλος καταθέτει τηλεγράφημα τῶν κατοίκων Ἀμαλιάδος ζητούντων τὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀνακούφισιν τῶν πεινώντων χαλαζοπλήκτων. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Γιαννόπουλος καὶ Σ. Πολυζωγόπουλος καταθέτουν τηλεγράφημα τῶν κατοίκων τῆς περιφερείας Ἀμαλιάδος, ἀναγγελλόντων τὴν καταστροφὴν τῶν ἀμπελοκτημάτων καὶ ἐπικαλουμένων τὴν κρατικὴν ἀντίληψιν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Τ. Ἀναστασίου ὑποβάλλει διάφορα τηλεγραφήματα τοῦ λαοῦ Ἀμαλιάδος καὶ τῆς κοινότητος Ροδιάτας, ζητοῦντος τὴν ἀντίληψιν τοῦ Κράτους διὰ τὴν νέαν ἐκ τῆς χαλάζης καταστροφήν. — Οἱ ἐν ἀποστρατείᾳ καὶ ἀποτάξει ἀξιωματικοὶ τοῦ Π. Ναυτικοῦ ὑποβάλλουν ὑπόμνημα, δι’ οὗ παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν νὰ ἐνεργηθῇ ἡ κατ’ ἀναλογίαν ἐπέκτασις τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν πινάκων, ὡς καὶ ἡ συμπλήρωσις αὐτῶν διὰ κυβερνητικοῦ ἢ νομοθετικοῦ μέτρου καὶ ἐπ’ αὐτῶν.

§4Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, παρακαλῶ, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§6Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς παρουσίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ἀναγγέλω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἄφθονα καταφθάνουν τὰ τηλεγραφήματα ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου ὅτι ἡ καταστροφὴ ἐκ τῆς χαλάζης εἶναι τρομακτική. Ἅπαντα τὰ τηλεγραφήματα παρουσιάζουσι τὴν καταστροφὴν ὡς ἐκτάκτως μεγάλην, εἰς ἐποχὴν μάλιστα κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ καλλιεργηταὶ ὑπέστησαν ὅλα τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας. Θὰ ἔπρεπε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ ἐπιδείξῃ μέγα ἐνδιαφέρον καὶ νὰ ἀποσταλῇ εἷς γεωπόνος νὰ ἐκτιμήσῃ τὰς ζημίας καὶ δοθῇ μία παρηγορία εἰς τοὺς ὑποστάντας τὴν καταστροφήν.

§7Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τονίζω καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, τὴν ἔκτακτον ἀνάγκην ὅπως ληφθῶσιν ὅλα τὰ ἐπιβαλλόμενα μέτρα διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία εἰς τὴν Ἠλείαν καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν Ἀμαλιάδα καὶ τὰ πέριξ αὐτῆς χωρία εἶναι ἀπελπιστική, διότι ἡ πεσοῦσα χάλαζα προὐξένησεν ἀνυπολογίστους ζημίας καὶ καταστροφάς. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ πέρυσι ληφθέντα μέτρα διὰ τῆς ἐνισχύσεως τοῦ ταμείου χαλαζοπλήκτων.

§8Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἔχω καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, πληροφορίας ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα χθὲς ἀφιχθέντα ἐδῶ μοὶ παρέστησαν ὅτι εἰς τὴν Ἀμαλιάδα ἡ κατάστασις εἶναι τραγική. Ὁ τέως πληρεξούσιος κ. Δαλιάνης μοὶ παρέστησεν ὅτι αἱ ζημίαι εἶναι κολοσσιαῖαι. Βέβαια ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ λάβῃ προχείρως μέτρα, θὰ τὸν παρεκάλουν ὅμως νὰ τηλεγραφήσῃ εἰς τὸν νομογεωπόνον νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου καὶ διαπιστώσῃ ἀπὸ τοῦδε τὰς γενομένας ζημίας.

§9Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργόν, τὸν ὁποῖον εἶδον καὶ τὴν πρωΐαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ὁ ὁποῖος μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ, ἵνα λάβῃ τὰ μέτρα ταῦτα καὶ εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἶναι ἐπάναγκες νὰ ἐπιβληθῇ μία φορολογία πρὸς ἀντιμετώπισιν καὶ νὰ πράξῃ πᾶν τὸ δυνατόν.

§10Β. ΡΟΥΦΟΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγώ, κ. Πρόερε τὴν λῆψιν ἀναλόγων μέτρων.

§11Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἡ γενομένη καταστροφή, κ. Πρόεδρε, ὑπῆρξε πρωτοφανής. Κατεστράφησαν ὁλόκληροι πόλεις καὶ δῆμοι καὶ πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα σοβαρά, μέτρα δυνάμενα νὰ παράσχωσι πραγματικὴν ἀνακούφισιν εἰς τοὺς χαλαζοπλήκτους. Τὸ ταμεῖον χαλαζοπλήκτων, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, δὲν ἔχει, νὰ δώσῃ οὔτε ἓν λεπτὸν καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι τὸ Κράτος ἔχει συμφέρον, ἐφόσον πρόκειται περὶ καταστροφῆς γενομένης μετὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ μετὰ τὰς δαπάνας νὰ ἐνισχύσῃ τοὺς πόρους τοῦ ταμείου χαλαζοπλήκτων, τοῦ ὁποίου οἱ πόροι ἐξηντλήθησαν λόγῳ τῆς ἀνεργίας.

§12Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ νὰ διαβιβάσω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν τὴν ἀπόγνωσιν τῶν κατοίκων τῆς περιφερείας Ἀμαλιάδος διὰ τὴν καταστροφήν. Τῷ ὑπενθυμίζω ὅτι ἀνεβλήθη καὶ κάποια ἄλλη ὑποχρέωσις, ἡ ὁποία δὲν ἐξωφλήθη, ἀλλὰ μόνον καθ’ ὡρισμένας περιφερείας καὶ εἰς ἄλλας ὄχι. Θὰ ἤθελον νὰ ἀκούσωμεν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας τί σκέπτεται ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§13Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ μόνος τρόπος ὅπως καταστῇ δυνατὴ ἡ ἀρωγὴ τῶν παθόντων εἶναι ἡ ἐνίσχυσις τοῦ ταμείου τῶν χαλαζοπλήκτων, τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ δι’ εἰδικοῦ νομοθετικοῦ μέτρου.

§14Α. ΜΕΡΟΣ. Ἔχουσι σημειωθῆ καταστροφαὶ εἰς τὴν Λάρισσαν καὶ ἰδίως εἰς τὴν περιφέρειαν Ἀμπελακίων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν ἀπὸ τὸ Κράτος εἶναι νὰ ἰαναστείλῃ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, διότι ἂν μαζὶ μὲ τὴν δυστυχίαν των ἀναφανῇ καὶ ὁ εἰσπράκτωρ, ἀντιλαμβάνεσθε ποία κατάστασις θὰ δημιουργηθῇ.

§15Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Συνιστῶ ὡσαύτως τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν χαλαζοπλήκτων Θεσσαλίας καὶ Αἰτωλοακαρνανίας.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Α. Ἀργυρὸς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἱδρύσεως ἐν Μαραθῶνι πλήρους Ἑλληνικοῦ σχολείου». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Καμπάνης καὶ Κ. Ἐμπειρῖκος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ ἀπὸ 6 Μαρτίου Ν. Διατάγματος περὶ καταργήσεως θέσεων προσωπικοῦ τῶν Γεν. Διοικήσεων, Νομαρχιῶν καὶ Ὑποδιοικήσεων». — Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Κουμάνταρος ὑποβάλλει τροπολογίαν καὶ προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἐκποιήσεως τῆς ὑπὸ τοῦ Δημητρίου Σταΐκου καταληφθείσης εἰς τὸν δῆμον Ἀγρινίου περιουσίας». — Ὁ βουλευτὴς κ. Φ. Μοσχούλας ὑποβάλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». — Ἀνακοινῶ ἔγγραφον τῶν ἁρμοδίων εἰσαγγελέων ἠτούντων τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς πρὸς περαιτέρω ποινικὴν δίωξιν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Σ. Μαξίμου, Μ. Δερλερὲ καὶ Θ. Γρηγορίου. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ 125ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος.

§17Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν βλέπω διατί νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν νὰ συνυπογράφῃ εἰς τὴν πρᾶξιν αὐτὴν ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων. Κατὰ τὸ Σύνταγμα ὡς ἔχει, ψηφίζεται τοῦτο ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, κανονίζον αὐτὸ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος καὶ δὲν εἶναι ὁ ψηφίζων ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων. Ἄλλοτε ὑπέγραφε κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, διότι ἐνεῖχε τὴν ἔννοιαν συμβολαίου μεταξὺ Βασιλέως καὶ Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἔκτοτε ἐκρίθη ὅτι τοῦτο εἶναι περιττόν, ἀντίκειται δὲ καὶ εἰς νεώτερον πνεῦμα περὶ Πολιτείας, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ τῆς ὀργανώσεως τοῦ Κράτους τὰ κανονίζει ὁ Λαός, ὑποτάσσεται δὲ εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦτον καὶ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ θέσωμεν αὐτὴν τὴν διάταξιν.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει ἐξαιρετικὴν σημασίαν. Τὸ Σύνταγμα ἠποροῦσε νὰ δημοσιευθῇ μὲ τὰς ὑπογραφὰς τῶν βουλευτῶν μόνον μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας δὲν εἶναι ὅτι συγκατατίθεται, οὔτε κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 ὑπῆρχεν ἡ συγκατάθεσις τοῦ Βασιλέως, διότι καὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα ἐκεῖνο τὰ δικαιώματα τοῦ Βασιλέως προήρχοντο ἐκ τοῦ Συντάγματος. Ἑπομένως δὲν λογίζεται κανὲν συμβόλαιον, ἀλλὰ μόνον διὰ τὸ ἐπισημότερον τοῦ πράγματος.

§19Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 125 ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν περὶ δημοψηφίσματος. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὴν πρότασιν νὰ συζητηθοῦν πρῶτον τὰ περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας καὶ κατόπιν αὐτό. Αὐτὴ εἶναι ἡ παράκλησις τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος.

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ προκαλέσουν μεγάλην συζήτησιν τὰ ἄρθρα περὶ Γερουσίας.

§21Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θὰ καθιερώσητε νὰ ὑπογραφῇ ὑπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας;

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καμμίαν οὐδὲ πόρρωθεν ἔχει ἔννοιαν κανενὸς δικαιώματος ἐγκρίσεως ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ἀλλ’ ἔχει μόνον τὴν ἔννοιαν τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας καὶ νὰ ὑπογράψουν καὶ νὰ δημοσιεύσουν. (Ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ γίνεται δεκτὴ ὡς αὐθεντικὴ ἑρμηνεία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 125. Τὸ παρὸν Σύνταγμα, ὡς ἀνεθεωρήθη καὶ ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τίθεται εἰς ἐνέργειαν εὐθὺς ὡς ὑπογραφῇ ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 125ον ἄρθρον).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 124ον. Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Β. Σαγιᾶς.

§26Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 124 τοῦ Συντάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου ὁρίζεται ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος πλὴν τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα δύνανται νὰ ἀναθεωρηθοῦν, ὡς ἀνήκων εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ὁρκωμοσίαν διετύπωσεν ὡρισμένας ἐπιφυλάξεις, δηλῶ ὅτι θέλω ψηφίσει τὸ ἄρθρον τοῦτο ὑπὸ τὰς ἐπιφυλάξεις τὰς ὁποίας διετύπωσε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα κατὰ τὴν ὁρκωμοσίαν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἔχει τὴν γνώμην ὅτι τὸ πολίτευμα τοῦτο δὲν ἐπεβλήθη κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον φρονεῖ τοῦτο ὅτι δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἓν πολίτευμα εἰς τὸν Τόπον καὶ νὰ ἑδραιωθῇ, δηλαδὴ ὅτι δὲν ἐπεβλήθη διὰ τῆς ἐλευθέρας καὶ ἀκωλύτου θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Συνεπείᾳ τῆς γνώμης ταύτης, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὡς πρὸς τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος, ὑπέβαλον καὶ τροπολογίαν μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 125 τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν μετέφερον ἀπὸ τὸ 125 εἰς τὸ ἄρθρον 124 τοῦ Συντάγματος κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Διὰ τῆς τροπολογίας μου ταύτης ζητῶ ὅπως τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ ἰσχύσῃ, ὅπως ἴσχυε μέχρι τοῦδε προσωρινῶς, μέχρις ὅτου περὶ τούτου, δηλαδὴ περὶ ὁλοκλήρου τοῦ Συντάγματος, ἐν τῷ ὁποίῳ καθορίζεται καὶ ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος, ἀποφανθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ δημοψηφίσματος. Ἡ τροπολογία μου αὕτη εἶναι, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι ἀπορρέει ἀπὸ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Λαϊκὸν Κόμμα περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπεβλήθη τὸ ἰσχῦον πολίτευμα, δηλαδὴ ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος, εἶναι καὶ συνέχεια ἄλλης τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἐπίσης ἔχω ὑποβάλει περὶ καθιερώσεως τοῦ νομοθετικοῦ δημοψηφίσματος. Δηλαδὴ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἔχει τὴν γνώμην ὅτι πρέπει διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα, καὶ ἐν καιρῷ ἴσως ἀναπτύξω, ὅτι πρέπει ὡρισμέναι νομοθετικαὶ πράξεις τῆς Πολιτείας νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Λαοῦ.

§27Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὁμιλεῖτε ἐξ ὀνόματος τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος; Διότι νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία εἶναι ἐντελῶς προσωπική, διότι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα δὲν ἔχει ὑποβάλει οὐδεμίαν τροπολογίαν. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Σαγιᾶ λεγόμενα ἐκπροσωποῦν τὴν γνώμην πάντων τῶν ἀποτελούντων τὸ Λαϊκὸν Κόμμα.

§28Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ὁμιλῶ κατ’ ἐντολὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ληφθεῖσαν σήμερον τὴν πρωΐαν. Κατόπιν τῆς διακοπῆς τοῦ κ. συναδέλφου, ἡ ὁποία ἀναφέρεται εἰς τὴν τροπολογίαν μου περὶ νομοθετικοῦ δημοψηφίσματος, ὀφείλω νὰ γνωρίσω ὅτι ἀνεξαρτήτως τῆς γνώμης τοῦ κ. συναδέλφου, ἐπιλέκτου μέλους τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἐξ ἀντιγραφῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποβάλει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1921, ἡ τροπολογία αὐτὴ τοῦ συνταγματικοῦ δημοψηφίσματος ἀποτελεῖ συνέχειαν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον περὶ εἰσαγωγῆς νομοθετικοῦ δημοψηφίσματος καὶ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἂν ἐπιβάλλεται διὰ λόγους σκοπιμότητος καὶ ἐθνικῆς τάξεως καὶ τάξεως ἁρμοζούσης εἰς τὸ πολίτευμα, οἷον καθιέρωσε διὰ τοῦ Συντάγματος ἡ Βουλή, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νομοθετικοῦ δημοψηφίσματος ὡς πρὸς ὡρισμένας νομοθετικὰς πράξεις τῆς Πολιτείας, πρὸ παντὸς ἐπιβάλλεται νὰ ἐρωτᾶται καὶ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του ὁ Λαὸς ἐπὶ τῆς κυριωτέρας πράξεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸν καθορισμὸν τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος. Ἡ τροπολογία αὐτὴ ὁμολογουμένως εἶναι ἀνεφάρμοστος σήμερον καὶ λόγῳ τῶν εἰδικῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ἡ Χώρα καὶ λόγῳ τῆς κοινῆς ἀποφάσεως ὅπως πᾶσα συζήτησις περὶ τοῦ παρελθόντος καὶ ἰδίᾳ περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπεβλήθη τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἀνασταλῇ. Καὶ εἶναι ἀνεφάρμοστος καὶ δι’ ἄλλον ἀκόμη λόγον, διότι ἐκρίθη καὶ κρίνεται ὅτι ἡ παραμονὴ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ τοῦ συνασπισμοῦ τῶν κομμάτων, εἶναι ἀναγκαιοτάτη διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν ζωτικωτάτων συμφερόντων τῆς Χώρας. Ἡ τροπολογία μου λοιπὸν αὐτὴ δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ ἄρῃ ὅλα τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἡ κοινὴ θέλησις πάντων ἡμῶν ἢ καὶ πάντων τῶν οἰκούντων ἐν τῇ Χώρᾳ ἐθεμελίωσεν. Ἔχει σκοπὸν μόνον νὰ περιβάλῃ τὸ Σύνταγμα τὸ ψηφισθέν, ἀλλὰ καὶ οἱονδήποτε πολίτευμα διὰ τοῦ κύρους τοῦ ἀπορρέοντος ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Λέγω ὅτι ἡ τροπολογία μου αὐτὴ μὴ ἔχουσα σκοπὸν νὰ διαταράξῃ τὴν δημιουργηθεῖσαν τάξιν, θὰ ὑποστῇ μίαν ὑποτροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλω σήμερον ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ἡ ὑποτροπολογία αὐτὴ ἀφορᾷ τὸν καθορισμὸν ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος, τὸ ὁποῖον θέλει κριθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὡς ἀναγκαῖον διὰ τὴν μὴ διατάραξιν τῆς ἐπιτευχθείσης κυβερνητικῆς καὶ καθολικῆς τάξεως, χρονικοῦ διαστήματος τοῦ ὁποίου δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακινηθῶσι ζητήματα τοῦ παρελθόντος καὶ ζητήματα τοῦ πολιτεύματος. Ἡ ὑποτροπολογία μου αὕτη εἶναι σύμφωνος καὶ μὲ ὅ,τι διεκηρύχθη ὑπ’ ἐκείνων, οἵτινες εἶχον τὴν τιμὴν τῆς υἱοθεσίας τοῦ νέου πολιτεύματος καὶ τῆς ἐπιβολῆς του ἐπὶ τῆς Χώρας. Εἶναι σύμφωνος, λέγω, πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἐξήγγειλα, ὅτι περὶ ἑνὸς πολιτεύματος διὰ νὰ ἀποφανθῇ ὁ Λαὸς πρέπει νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτοῦ ὅτι ἐνδείκνυται συνεπῶς ὅπως δώσωμεν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν Λαὸν νὰ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ πολιτεύματος, νὰ τάξωμεν εἰς αὐτὸν μίαν προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ γνωρίσῃ καὶ νὰ ἴδῃ τὰ καλὰ τοῦ πολιτεύματος. Συνεπῶς πρὸς πάντα ταῦτα προτείνω ὑποτροπολογίαν τῆς τροπολογίας μου περὶ συντακτικοῦ δημοψηφίσματος, ἵνα ἐντὸς διετίας μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακινηθῇ πολιτειακὸν ζήτημα, ἵνα μετὰ τὴν παρέλευσιν διετίας δύναται καθ’ ὃν τρόπον θὰ καθίσταται δυνατὸν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 124 νὰ ἀναθεωρῶνται ὡρισμέναι μὴ θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος νὰ δύναται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον νὰ προκηρύσσεται καὶ δημοψήφισμα περὶ τοῦ πολιτεύματος. Ἡ ἀποδοχὴ λοιπὸν τῆς τροπολογίας μου ταύτης οὐδὲν ἄλλο σημαίνει, θὰ ἀποτελεῖ ἐν ταυτῷ μίαν προσπάθειαν ὅπως ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἀπὸ κοινοῦ μετὰ ὥριμον μελέτην καὶ τῆς καταστάσεως, οἵα διεμορφώθη καὶ ἤθελε διαμορφωθῇ καὶ ἐν πλήρει γνώσει τῶν ἀποτελεσμάτων καὶ τῆς λειτουργίας τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἀπὸ κοινοῦ σχηματίζοντες μίαν καὶ ἑνιαίαν γνώμην ἀποφανθῶσι περὶ τοῦ ὁριστικοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ἐν τῇ Χώρᾳ.

§29Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νομίζω ὅτι ἀφοῦ ἐγένετο ἀρχικῶς συμφωνία διὰ νὰ μὴ γίνῃ καμμία συζήτησις ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, τοῦ κανονίζοντος τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος, θὰ ἦτο ὀρθὸν καὶ ἡ συμφωνία αὐτὴ νὰ ἐπικρατήσῃ καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἐπιφυλάσσει πλήρεις τὰς ἀντιλήψεις του περὶ τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος καὶ ἐθεωρήσαμεν χρήσιμον διὰ τὰς παρούσας περιστάσεις νὰ μὴ ὡμιλήσωμεν ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου. Ἂν θέλωμεν νὰ ἀναθεωρήσωμεν αὐτὴν τὴν συμφωνίαν, τότε πρέπει νὰ ὡμιλήσωμεν καὶ ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§31Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὡς μέλος τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος τηρῶ ὅλας τὰς ἐπιφυλάξεις, τὰς ὁποίας ἐτήρησα καὶ κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ 1ου ἄρθρου ὅσον ἀφορᾷ τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος. Γενικῶς θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω μὲ τὴν αʹ παράγραφον τοῦ ἄρθρου 124 ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί ἐξῃρέθη τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος, ἡ ὁποία πρὸ παντὸς ἔπρεπε μετὰ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα νὰ καταστῇ ἀντικείμενον ἀναθεωρήσεως. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἵτινες θέλουν νὰ ἀνακινήσουν καθεστωτικὰ ζητήματα, καθ’ ἣν στιγμὴν κατεβάλομεν πάντες ὑστάτην προσπάθειαν πρὸς λύσιν ὅλων τῶν μεγάλων ζητημάτων. Ἐγὼ δὲν εὑρίσκω εὔθετον τὴν περίστασιν ἀνακαινίσεως τοιούτων ζητημάτων, ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ εἴπω τοῦτο· ἂν ἐπρόκειτο βέβαια ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος νὰ καθιερωθῇ διὰ πανελληνίου λαϊκῆς ψήφου, δὲν θὰ εἶχα καμμίαν ἀντίρρησιν, μολονότι ἐγὼ εἶμαι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἀβασίλευτον Δημοκρατίαν καὶ πιστεύω ὅτι ἡ βασιλευομένη Δημοκρατία εἶναι τὸ μόνον προσῆκον διὰ τὴν Ἑλλάδα πολίτευμα. Ἔχω ὅμως νὰ παρατηρήσω τοῦτο, ὅτι τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ἐπεβλήθη κατὰ τὸν γνωστὸν εἰς πάντας τρόπον. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅταν ἔγινε τὸ δημοψήφισμα διὰ τὴν Δημοκρατίαν, διέμενα ἐν Πόρῳ, τὴν παραμονὴν δὲ τῶν ἐκλογῶν, ἐνῷ εὑρισκόμην μετὰ τοῦ κ. Γούδα εἰς τὸ κεντρικώτερον μέρος τῆς πόλεως, καταφθάνει μία ἔνοπλος δύναμις ἐκ 30 στρατιωτῶν, συλλαμβάνεται ὁ κ. Γούδα καὶ ἀπάγεται εἰς τὸ ἀστυνομικὸν κρατητήριον ὡς ἐνεχόμενος διὰ τί νομίζετε; Διὰ τὴν λῃστείαν τοῦ Δοξαρά. Τὴν ἑπομένην ἡμέραν εἶχα τὴν ἀφέλειαν νὰ νομίζω ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ ἀληθὲς δημοψήφισμα καὶ ἐπειδὴ ἤμουν ἀντιπρόσωπος τῆς Συνταγματικῆς Παρατάξεως, ἐξύπνησα τὴν 4ην πρωϊνὴν καὶ μετέβην εἰς τὸ ἐκλογικὸν τμῆμα. Ἀμέσως καταφθάνει ἓν ἄγημα ἐκ 200 ναυτῶν, τὸ ὁποῖον καταλαμβάνει τὸ ἐκλογικὸν τμῆμα μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν πλωτάρχην κ. Λογοθέτην. Λέγω εἰς τοῦτον ὅτι εἶμαι ἀντιπρόσωπος τῆς Συνταγματικῆς Παρατάξεως καὶ ὅτι εἶναι ἐδῶ καὶ ἡ Ἐφορευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ὁ πρόεδρος αὐτῆς, ἀλλ’ αὐτὸς δηλοῖ ὅτι δὲν θὰ εἰσέλθῃ οὐδεὶς εἰς τὸ ἐκλογικὸν τμῆμα. Μεταβαίνω τότε εἰς τὸ Προγυμναστήριον, τὸ ὁποῖον διηύθυνεν ὁ κ. Δημόπουλος. Ζητῶ νὰ τὸν ἴδω καὶ τέλος πάντων κατορθώνω νὰ συνεννοηθῶ δι’ ἑνὸς ὑπασπιστοῦ καὶ λαμβάνω μίαν ἄδειαν καὶ μεταβαίνω εἰς τὸ ἐκλογικὸν τμῆμα καὶ κατορθώνω νὰ εἰσέλθω καὶ ἐνόμισα ὅτι ἐξησφάλισα κάτι. Λέγω εἰς τὸν κ. Λογοθέτην, τί θέσιν ἔχει ἐδῶ ἡ ἔνοπλος δύναμις; Ἦτο παρὼν καὶ ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος. Τότε μοὶ λέγει ὁ κ. Λογοθέτης· ἂν θέλῃς νὰ μείνῃς ἐδῶ καὶ νὰ παρακολουθήσῃς τὰ πράγματα, ἔχω ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ σὲ ἀφήσω. Μοὶ εἶπε μάλιστα εὐγενέστατα ὅτι τὸ βράδυ ἂν θέλω νὰ φᾶμε μαζί. Ἐγὼ ἦτο ἀδύνατον νὰ φαντασθῶ τὸ πρᾶγμα, ἦτο τόσον καταπληκτικόν. Ἐν τῷ μεταξὺ μοὶ ἐπιδεικνύει ἓν τηλεγράφημα φέρον τὰς ὑπογραφὰς «Κονδύλης, Ἀραβαντινός, Πάγκαλος», διὰ τοῦ ὁποίου παρηγγέλλετο τίποτε ὀλιγώτερον, τίποτε περισσότερον πρὸς τοὺς στρατιωτικοὺς διοικητάς, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον πεισθῆ ὅτι οἱ διορισθέντες ἀντιπρόσωποι ἤθελον τυχὸν παρεμβάλλει δυσχερείας ὅσον ἀφορᾷ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐκλογῆς, θὰ συνελαμβάνοντο ἀμέσως. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν ἀφοῦ ἐξυλοκοπήθη ἀγρίως ὁ εἰρηνοδίκης, ὡδηγήθη εἰς τὰς φυλακάς, ἀπελύθησαν δὲ καὶ τὰ μέλη τῶν Ἐφορευτικῶν Ἐπιτροπῶν καὶ διωρίσθησαν ἄλλα κατάλληλα. Ὅταν εἶδον ὅτι δὲν ἤμην ἐν ἀσφαλείᾳ, εἶπον εἰς τὸν κ. διοικητὴν νὰ μὲ παύσῃ καὶ ἐμένα καὶ πράγματι κατεχωρήθη μία πρᾶξις εἰς τὰ πρακτικά, διὰ τῆς ὁποίας ἀπελύθην. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὴν ἑπομένην ἡμέραν εἴδομεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς γενομένης ἐκλογῆς. Τὸ καταπληκτικὸν δὲ εἶναι ὅτι, ἐνῷ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τροιζηνίας δὲν εἶναι μεῖζον τῶν 2,000, πόσοι νομίζετε ὅτι ἐψήφισαν; Ἑπτὰ χιλιάδες, παρακαλῶ. Ἐπεβίβαζον εἰς ἀτμακάτους ναύτας τοῦ Προγυμναστηρίου καὶ τοὺς ἐπήγαιναν εἰς τὰ Μέθανα καὶ ἐψήφιζον, κατόπιν τοὺς ἐπήγαιναν εἰς τὴν Κουνουπίτσαν, κατόπιν εἰς τὸν Δαμαγᾶν καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐψήφισαν 7,000. Ἐφόσον λοιπὸν εἶναι παγκοίνως γνωστὸν ὅτι διεξήχθη κατὰ τοιούτους ὅρους τὸ δημοψήφισμα, πῶς θέλετε ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος νὰ μὴ περιληφθῇ εἰς τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἵτινες δύνανται ν’ ἀναθεωρηθοῦν; Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο. Ἡ ἀναθεώρησις συνταγματικῶν διατάξεων ἀναγράφεται εἰς πλεῖστα συντάγματα καὶ εὐλόγως διὰ νὰ ἀποτραπῇ μία ἐπανάστασις, διότι γνωρίζετε ὅτι ὁ Καταστατικὸς Χάρτης ἔχει μόνιμον χαρακτῆρα καὶ δὲν δύναται νὰ ἀναθεωρῆται παρὰ δι’ ἐπαναστάσεων. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω, νὰ ἀπαλειφθῇ δηλαδὴ ἡ πρώτη διάταξις καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ὅλαι αἱ διατάξεις μὲ τὰς ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας ὁρίζει τὸ ἄρθρον αὐτό, ὑπόκεινται εἰς τὴν ἀναθεώρησιν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Γιαννόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§33Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχων τὴν τιμὴν καὶ ἐγὼ νὰ ἀνήκω εἰς τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων, συμμερίζομαι ἀπολύτως τὰς ἀντιλήψεις, τὰς ἀρχὰς καὶ τὴν μετριοπάθειαν τοῦ κόμματος, ὅπερ διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. ἀρχηγοῦ καὶ προεκλογικῶς καὶ μετεκλογικῶς ἐδήλωσεν ὅτι ἀναγκάζεται νὰ πνίξῃ τὰ αἰσθήματά του, νὰ πνίξῃ τὰς πολιτικάς του πεποιθήσεις ὑπὲρ τῆς εἰρηνεύσεως τῆς Χώρας καὶ ὑπὲρ τῆς συμφιλιώσεως.

§34Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δὲν πνίγει τὰ αἰσθήματά του, οὔτε κἂν μετέβαλε τὰς πεποιθήσεις του τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Ἔκαμε μίαν ἐκεχειρίαν καὶ δὲν ὁμιλεῖ.

§35Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Διατηρεῖ ἀκεραίας τὰς πεποιθήσεις του.

§36Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἀκριβῶς εἶπον καὶ ἐγώ.

§37Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἂν ἀπεφεύγετο ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Οἱαδήποτε ψυχραιμία καὶ ἂν ὑπάρξῃ μεταξὺ ἡμῶν, καθ’ ἣν στιγμὴν συζητοῦμεν τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἀναπτυχθῇ μία ὀξύτης, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ ὀλέθρια ἀποτελέσματα. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὴν διαγραφὴν τῆς περιόδου αὐτῆς τοῦ ἄρθρου, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνάψῃ μίαν ὁλόκληρον πυρκαϊάν, διότι οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ παραγνωρίσῃ ὅτι ἡ βασιλευομένη Δημοκρατία ἀνετράπη βίᾳ, τὸ λυπηρὸν δὲ εἶναι τὸ ὅτι ἡ βία αὐτή, μὲ ὅλην τὴν διάθεσιν ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν Λαόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρώσῃ ἀκόμη πλειονοψηφίαν. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ θέσωμεν εἰς τὸ Σύνταγμά μας ὅτι ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος δὲν καθίσταται ἀντικείμενον ἀναθεωρήσεως ἐπ’ ἄπειρον, δηλαδὴ μία ἀπολυτότης, ἡ ὁποία δὲν συγχωρεῖται ἐξ αὐτῆς τῆς εἰκόνος τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος; Δεδομένου λοιπὸν ὅτι εἶναι μία θεμελιώδης διάταξις τοῦ Συντάγματος, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν πᾶσαν συζήτησιν ἐπ’ αὐτῆς, προσθέτοντες τοῦτο, ὅτι δὲν ἀπαγορεύται ἡ ἀναθεώρησις τῶν θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος.

§38Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐξέφρασα ἀντιλήψεις ἀτομικὰς καὶ ἐπαναλαμβάνω λέγων ὅτι συμμερίζομαι ἀπολύτως τὴν διαλακτικὴν στάσιν τοῦ κόμματος, δὲν παύω ὅμως νὰ πιστεύω ἀπολύτως καὶ τὸ δόγμα τὸ ὁποῖον ἔθεσε τὸ ἡμέτερον κόμμα, τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ὅπερ δόγμα φρονῶ ὅτι ἐντελῶς παραβιάζεται διὰ τοῦ ψηφισθέντος ἄρθρου, εἰς τὸ ὁποῖον περιέχεται τοῦτο (ἀναγινώσκει): «Οὐδέποτε ἡ δημοκρατικὴ μορφή.... κλπ.» Ἀλλ’ ἐρωτῶ, κύριοι· αἱ πεποιθήσεις μου καὶ τὰ αἰσθήματά μου εἶναι δεδηλωμένα βασιλικά, ἂν αὔριον τὰς ἀντιλήψεις ταύτας τὰς συμμερίζεται ἡ πλειονότης τοῦ Λαοῦ, πῶς θὰ θέσωμεν διὰ τῆς ἐν λόγῳ διατάξεως τὴν φοβερὰν δέσμευσιν τοῦ Λαοῦ, ὥστε νὰ τῷ ἀπαγορεύεται ἡ ἀναθεώρησις τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματός του; Φρονῶ, κύριοι, ὅτι θὰ εἶναι ἔργον σωφροσύνης καὶ ἔργον προνοίας, ἂν ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὐτή, ἡ ὁποία ἄλλως τε δὲν ἔχει καμμίαν σκοπιμότητα. Εἰς τὴν Γερμανίαν ἐγένετο τὸ Σύνταγμα κατόπιν τόσων ἀγώνων καὶ κατόπιν μιᾶς αἱματηρᾶς ἐπαναστάσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ Σύνταγμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μάλιστα ἐψηφίσθη τῇ ἐμπνεύσει καὶ τῇ ἐπιβολῇ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, παρομοία διάταξις διασφαλιστικὴ τοῦ πολιτεύματος δὲν ὑπάρχει, διότι ἐκεῖ σέβονται πραγματικῶς τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον καὶ ἡμεῖς, ἂν θέλωμεν νὰ μᾶς ἀναγνωρίζουν ὅτι τελοῦμεν ὑπὸ ἀπολύτως δημοκρατικὸν πολίτευμα, κατὰ τὸ ὁποῖον κυριαρχεῖ ἡ λαϊκὴ θέλησις, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ τίθενται τοιοῦτοι ὁριστικοὶ δεσμοί, διὰ τὴν μεταβολὴν τῶν ὁποίων θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ καταφύγωμεν εἰς ἐπανάστασιν.

§39Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀποτελεῖται ἀπὸ μέλη, τὰ ὁποῖα ὡρκίσθησαν εἰς τὴν Δημοκρατίαν. Ναὶ ἢ ὄχι;

§40Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν Δημοκρατίαν, κ. συνάδελφε, ἐν Γερμανίᾳ τὴν καθιέρωσε τὸ Κόμμα τῆς Σοσιαλιστικῆς Δημοκρατίας, τὸ ὁποῖον εἶναι κόμμα τῆς ἀριστερᾶς. Ἐκεῖνο ἐζήτησε τὴν Δημοκρατίαν, ἐκεῖνο τὴν ἐπέβαλε, ἐκεῖνο τὴν καθιέρωσε. Ἐν τούτοις τοιαύτην περιοριστικὴν διάταξιν δὲν ἐτόλμησε νὰ ἐπιβάλῃ, διότι τοῦτο θὰ ἀπετέλει προσβολὴν μεγάλην κατὰ τοῦ Γερμανικοῦ Λαοῦ. Ἔχων λοιπὸν τὴν ἀντίληψιν ἣν διατυπῶν ἐν συμπεράσματι τονίζω ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου ἢ μᾶλλον νὰ ἀπαλειφθῇ ἐντελῶς τὸ ἄρθρον, διότι τὸ θεωρῶ ὡς ἄνευ τινὸς σκοπιμότητος, ἀνελεύθερον καὶ ἐπικίνδυνον. Ἂν ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία ἤθελον νὰ ἀναθεωρήσωσι τὸ Σύνταγμα, θὰ ἠδύναντο νὰ πράξωσι τοῦτο χωρὶς νὰ δεσμεύωνται ὑπὸ μιᾶς τοιαύτης διατάξεως.

§41Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἤθελον νὰ παρακαλέσω ὅπως οἱ ἀνήκοντες εἰς συντεταγμένα κόμματα ἀναθέσωσιν εἰς ἕνα ἢ δύο ἐξ αὐτῶν ὅπως ἐκφέρωσιν ὑπευθύνως τὴν γνώμην τῶν κομμάτων αὐτῶν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν ἄρθρου ἢ μᾶλλον ἐπὶ τῶν προτάσεων τοῦ κ. Σαγιᾶ, τὰς ὁποίας ἔκαμε κατόπιν ὑποδείξεως τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἂν τὸ Λαϊκὸν Κόμμα θεωρήσῃ ὅτι ἐγένετο παρερμηνεία τῆς ἐντολῆς, ἂν τὸ Κόμμα θεωρήσῃ ὅτι ἡ ἑρμηνεία δὲν ἔγινεν ὡς πράγματι ἔπρεπε νὰ γίνῃ, δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἕνα ἢ δύο βουλευτὰς ἐξ αὐτοῦ ὅπως ἐκφέρωσι τὰς γνώμας του. Οἱ μὴ ἀνήκοντες εἰς συντεταγμένα κόμματα δὲν δύνανται βεβαίως νὰ κάμωσι τοῦτο.

§42Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Κάμετε μίαν πρότασιν. Ἀναμείνατε νὰ συνεννοηθῶσι καὶ τὰ κόμματα.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λέγω ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ μιᾶς προτάσεως περὶ διεξαγωγῆς ψηφοφορίας, περὶ κυρώσεως τοῦ ψηφίσματος τοῦ Συντάγματος, κατ’ ἄλλον τρόπον θὰ διεξαχθῇ, ἂν γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεως ἑνὸς Κόμματος, παρὰ ὅταν γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεως ἑνὸς ἢ δύο βουλευτῶν. Δὲν θέλω νὰ ἐμποδισθῇ κανεὶς ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ ἔχῃ τὸν λόγον του. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν εἰς παρατεταγμένα κόμματα καὶ ἔχουσι διαφορετικὴν γνώμην, εἶναι ἐλεύθεροι νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην των. Δὲν προτείνω νὰ περιορισθῇ ὁ λόγος ἀπὸ κανένα βουλευτήν, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διαφωνοῦν εἶναι ἐντελῶς ἐλεύθεροι νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην των. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι, νὰ τεθῇ ἡ συζήτησις μεταξὺ προτάσεως τῶν κομμάτων καὶ τῶν μεμονωμένων βουλευτῶν καὶ οὕτω θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταλήξῃ εἰς ἀποτέλεσμα σοβαρόν, χωρὶς νὰ ἀνατραπῇ ἡ συζήτησις.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἦτο καλὸν νὰ ἐδήλου ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ἂν τὰ λεχθέντα παρ’ αὐτοῦ ἐνέχουν ἔννοιαν ἀναβολῆς.

§45Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, ἵνα παρατηρήσω ὅτι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ εἶναι ἀρκούντως σημαντικά, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν χωρὶς νὰ ἐκπροσωπῶ βεβαίως ἐγὼ τὰς γνώμας τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθόν, ἐφόσον ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς διὰ λόγους ὑγείας εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπέχῃ τῶν συνεδριάσεων, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν θέλει καταστῆ δυνατὸν νὰ προσέλθῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον πρόκειται, ὡς εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, περὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ σπουδαίας συνεπείας ἐπὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις μέχρι τῆς προσελεύσεως ἐνταῦθα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἀναγκαστικῶς ἀπουσιάζοντος.

§46Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἐφόσον, κύριοι βουλευταί, ἐξ ὀνόματος τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος διὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ ὑπεβλήθη πρότασις περὶ δημοψηφίσματος....

§47Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὄχι, εἶναι ἐντελῶς προσωπική του γνώμη.

§48Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ προτάσεως τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος.

§49Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δι’ αὐτὸ ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος διὰ νὰ διασαφηνισθῇ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει χωρὶς βέβαια νὰ ἐκπροσωπῶ τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ἀλλ’ ὡς ἀτομικήν μου γνώμην νὰ παρεκάλουν τὴν Βουλήν, ἂν συγκατατίθεται, νὰ ἀναβληθῇ δι’ ἀπόψε ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἢ μετὰ μίαν ὥραν ἢ μετὰ τὸ φαγητὸν ἢ αὔριον, διὰ νὰ ἐπέλθῃ μεταξὺ τῶν κομμάτων συνεννόησις. Καὶ ἂν μὲν τὰ κόμματα συμφωνήσουν εἰς τὴν ὑποβολὴν ὡρισμένης προτάσεως, νὰ ὑποβληθῇ αὕτη. Ἂν δὲ δὲν συμφωνήσουν, προκειμένου περὶ συνταγματικῆς διατάξεως νὰ ἀφεθοῦν ἐλεύθεροι οἱ κ. κ. βουλευταὶ νὰ ἐκφέρουν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν γνώμην των.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 10 λεπτά.

(Ὥρᾳ 8 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 8.10′ μ. μ.)

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις διὰ νὰ διακοπῇ καὶ πάλιν διὰ τὴν 10ην μ. μ. Περιττὸν νὰ συστήσω εἰς τοὺς κ. κ. βουλευτὰς ὅτι πρέπει νὰ προσέλθωσιν ὅλοι. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις.

(Ὥρᾳ 8.20′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11.30′ μ. μ.)

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Σ. Στάης ἔχει τὸν λόγον.

§53Σ. ΣΤΑΗΣ. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ὡς πρὸς τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος, ἔχει τὰς ἐπιφυλάξεις τὰς ὁποίας καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Βουλῆς γνωστὰς κατέστησε. Συνεπὲς πρὸς ταύτας καὶ ἀφοῦ μάλιστα ἀπουσιάζει ἀσθενῶν καὶ ὁ ἀρχηγὸς αὐτοῦ, ὀφείλει νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς διατάξεως τῆς ἀφορώσης τὴν ἀναθεώρησιν ἢ μὴ τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος. Ἡ διάταξις δὲ ἄλλως αὕτη δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεως τῆς παρούσης Βουλῆς, ἀφοῦ δὲν κατέστη τοιοῦτον καὶ ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος. Θὰ ἦτο ὅμως παράλειψις ὀφειλομένου καθήκοντος, ἂν δὲν ἐπελαμβανόμεθα τῆς εὐκαιρίας νὰ συστήσωμεν εἰς τοὺς συζητοῦντας ἐπὶ τῆς διατάξεως ὅτι συμφέρον τοῦ Τόπου εἶναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ὅπως μὴ ἐμμείνωσιν εἰς ταύτην, ὡς ἄνευ σημασίας καὶ καθόσον διατάξεις τοιαῦται, περιοριστικαὶ τῆς κατὰ νόμιμον τρόπον ἐκδηλώσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ἄγουσιν εἰς ἀποτελέσματα ἀντίθετα τῶν ἐπιδιωκομένων, οὐδαμῶς δὲ χρησιμεύουσιν ὡς ἔρεισμα τῶν πολιτευμάτων, ὧν πραγματικὸν ἔρεισμα εἶναι μόνον ἡ τοῦ Λαοῦ θέλησις καὶ ἐφόσον αὕτη δὲν ὑφίσταται οὐδεμία διάταξις τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου δύναται νὰ τὴν ἀναπληρώσῃ. Ἀλλὰ καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὀφείλομεν ἐπίσης νὰ σημειώσωμεν ὅτι, ὑπὸ τὰς ὑφισταμένας σήμερον συνθήκας, ἡ Χώρα ἔχει ἀνάγκην ὅπως παραμείνῃ ἀπερίσπαστος τῶν τοιούτων ζητημάτων, οἷα τὰ τοῦ πολιτεύματος καὶ δι’ ὅλων τῶν δυνάμεών της ἐπιδοθῇ εἰς τὴν λύσιν τῶν διαφόρων ζωτικῶν αὐτῆς προβλημάτων καὶ μάλιστα τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἡ ἀνάγκη αὕτη ἀναγνωρισθεῖσα ὑπῆρξεν ὡς γνωστὸν καὶ ἡ δημιουργία τῆς ὑφισταμένης Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, παρὰ πάσας τὰς ἀντιθέσεις τὰς ὑπαρχούσας μεταξὺ τῶν συνεργαζομένων κομμάτων. (Χειροκροτήματα).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§55Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). (Ἀναγινώσκει). Προτείνω τὴν διαγραφὴν τοῦ αʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 124 ὡς ἐντελῶς περιττοῦ. Ἡ μεταβολὴ τῆς μορφῆς τῶν πολιτευμάτων δὲν ἐπέρχεται δι’ ἐκ τῶν προτέρων καθωρισμένων οἱωνδήποτε διατυπώσεων. Ἡ μεταβολὴ τῆς μορφῆς τῶν πολιτευμάτων εἶναι ἔργον δυναμικόν, ἐκδηλοῦν ἔντονον λαϊκὴν ἐνέργειαν, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς τυπικὸς ἢ νομικὸς περιορισμὸς δύναται νὰ ἀναστείλῃ ἢ νὰ ὑπαγάγῃ ὑπὸ κανόνας. Ὅταν εἷς λαὸς θελήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ διὰ τῆς δυνάμεώς του νὰ μεταβάλῃ τὸ πολίτευμά του, δὲν ὑπάρχει γραπτὸς ἢ ἄγραπτος νόμος, ὅστις νὰ δύναται νὰ τὸν ἐμποδίσῃ ἢ νὰ τοῦ κανονίσῃ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ πράξῃ τοῦτο. Καὶ ἀντιθέτως, ὅταν εἷς λαὸς δὲν ἐννοεῖ νὰ μεταβάλῃ τὸ πολίτευμά του, δὲν ὑπάρχει δικονομικὸς τύπος, ὅστις νὰ τὸν ἐξωθήσῃ εἰς τοῦτο. Αἱ μεταβολαὶ τῶν πολιτευμάτων εἶναι λαϊκαὶ ἐνέργειαι, ἀπέναντι τῶν ὁποίων τὰ καταστατικὰ ἔγγραφα εἶναι χάρτινοι φραγμοί. Μόνον μετὰ τὴν πρᾶξιν τοῦ λαοῦ ἔρχεται ἡ συνταγματικὴ κύρωσις ἡ ὁποία δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ καθορίσῃ νομικῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δυναμικῶς ἐγένετο ἤδη. Εἶναι ταῦτα διδάγματα τῆς ἀνθρωπίνης ἱστορίας καὶ εἶναι ματαιοπονία νὰ θέλῃ τις νὰ τὰ ἀγνοήσῃ. Διὰ τοῦτο τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 124 εἶναι ἐντελῶς περιττὸν καὶ προτείνω τὴν διαγραφήν του. Δηλῶ δὲ ὅτι ἡ πρότασίς μου αὕτη τῆς διαγραφῆς τοῦ ἐδαφίου τούου δὲν ἔχει οὐδαμῶς σκοπὸν ἢ ἔννοιαν θέσεως καθεστωτικοῦ ζητήματος. Προτείνω τὸ ἄρθρον 124 νὰ λάβῃ διατύπωσιν ἀνάλογον πρὸς τὰ σχετικὰ ἄρθρα τῶν προηγουμένων Συνταγμάτων καὶ δή, ὡς πρῶτον ἐδάφιον «ἐπιτρέπεται ἀναθεώρησις τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος». Τὰ λοιπὰ ἐδάφια προτείνω ὅμοια πρὸς τὰ βʹ, γʹ, δʹ καὶ εʹ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου 124. Ἀποδεχόμενοι τὴν πρότασίν μου πράττετε ἔργον σύμφωνον πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐντολὴν τῆς 7ης Νοεμβρίου. (Χειροκροτήματα).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον.

§57Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἔλαβον ἀφορμὴν κατὰ τὰς πρώτας συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς νὰ διακηρύξω ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς δὲν ἐθέσαμεν ἡμεῖς ζήτημα πολιτεύματος εἰς τὸν Λαὸν καὶ συνεπῶς δὲν ἐλάβομεν ἐντολὴν διὰ νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ πολιτεύματος. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ σχεδὸν ἐν παμψηφίᾳ τότε, κανονίζουσα διὰ ψηφίσματος τὸν τρόπον τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἔλυσε τὸ ζήτημα τοῦ πολιτεύματος, χωρὶς ἡμεῖς νὰ λάβωμεν μέρος, παραδεχθεῖσα ὅτι ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος εἶναι ἡ δημοκρατικὴ καὶ ἀπαγορεύσασα διὰ τοῦ αὐτοῦ ψηφίσματος τὴν ἀναθεώρησιν τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου πρώτου. Τούτου δοθέντος δὲν βλέπω ἐκ τίνος λόγου γίνεται τώρα συζήτησις περὶ πολιτεύματος. Πρόκειται μόνον περὶ τοῦ τρόπου ἀναθεωρήσεως τοῦ πολιτεύματος. Ἡ περὶ τούτου διάταξις εἶναι οὐσιώδης. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν εἶναι οὐσιώδης ἡ διάταξις, δὲν θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ παρεμποδίσῃ ἐν τῷ μέλλοντι τὴν ἀναθεώρησιν, διότι τὴν τήρησιν τοῦ Συντάγματος δὲν τὴν ἐξασφαλίζουν αἱ διατάξεις περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς ἀναθεωρήσεως. Τὴν τήρησιν τοῦ Συντάγματος ἐξασφαλίζει μόνον ὁ πατριωτισμὸς τῶν Ἑλλήνων καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ πατριωτισμὸς τῶν Ἑλλήνων εὑρίσκει ὅτι τὸ πολίτευμα τοῦτο δὲν εἶναι τὸ συμφέρον εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ὅτι ἔχει τὴν δύναμιν νὰ μεταβάλῃ αὐτό, θὰ τὸ μεταβάλῃ χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καμμίαν ἀπαγορευτικὴν διάταξιν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§59Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θεωρῶ καὶ ἐγὼ τὴν διάταξιν τῆς αʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 124 ὡς τελείως περιττὴν καὶ ὡς προϊὸν ἀπολυταρχικῶν πολιτευμάτων. Ἂν ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῆς Δημοκρατίας εἶναι ἡ πραγματικὴ ἐκδήλωσις τῆς βουλήσεως τοῦ κυριάρχου Λαοῦ, νομίζω ὅτι οὐδεὶς βουλευτὴς ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην δὲν εἶναι δημοκρατικῶν φρονημάτων, οὐδὲ εἶναι, οὐδὲ ὑπῆρξε ποτὲ καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην ἀναμφισβητήτως εἴμεθα καὶ ἡμεῖς ἐκ τῶν ἀκραιφνεστέρων δημοκρατικῶν. Ἀλλ’ οἱ μὴ πραγματικοὶ ἀντιπρόσωποι τῶν δημοκρατικῶν φρονημάτων εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ πολίτευμα αὐτὸ θέτουσι διατάξεις προερχομένας ἐξ ἀπολυταρχικῶν πολιτευμάτων. Διότι μόνον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν γνώμην ὅτι ἡ θέλησις αὐτῶν εἶναι ἀνωτέρα τῆς θελήσεως τοῦ κυριάρχου Λαοῦ θέτουσι διατάξεις, διὰ τῶν ὁποίων θέλουν νὰ καταπνίξουν τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ Λαοῦ καὶ ἡ διάταξις αὕτη οὐδὲν ἄλλο σκοπεῖ ἢ τὴν ἀπόπειραν καταπνίξεως τῆς ἐκδηλώσεως τῆς ἐλευθέρας βουλήσεως τοῦ Λαοῦ. Φρονῶ ὅτι πρέπει ἡ Βουλή, ἂν θέλῃ πραγματικῶς νὰ φανῇ ὅτι εἶναι ἀξία τοῦ ὀνόματος Βουλῆς ἐλευθέρων φρονημάτων, νὰ ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς ἀμέσου διαγραφῆς τῆς διατάξεως ταύτης, ἡ ὁποία δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ διάταξις καθαρῶς τυραννική.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Δεμερτζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§61Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἡ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην διεξαγομένη συζήτησις ἀποδεικνύει πόσον εἶχον δίκαιον κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων τοῦ Σώματος νὰ ἀρνηθῶ ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ τῷ λόγῳ καὶ τῇ δικαιολογίᾳ ὅτι ἀντὶ νὰ λύσῃ τὸ ἐπίμαχον ζήτημα τὸ καθεστωτικόν, ἠσχολήθη μόνον περὶ τὰς ἐκδηλώσεις αὐτοῦ. Ἡ σημερινὴ συζήτησις δίδει προαίσθησιν τοῦ μέλλοντος νὰ συμβῇ εἰς τὸν δυστυχῆ αὐτὸν Τόπον ἀπὸ ἀπόψεως διαφωνιῶν, διαστάσεων καὶ παθῶν, ἂν διαλυθῇ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ θέλω νὰ μὴ συναινέσῃ ποτὲ ὅπως διαλυθῇ πρὶν ἢ δώσῃ λύσιν εἰς τὸ περιμάχητον τοῦτο ζήτημα. Διότι, ἐφόσον τὸ περιμάχητον τοῦτο ζήτημα διαιρεῖ κατὰ σατανικὸν τρόπον εἰς δύο ἴσας σχεδὸν καὶ ἰσοπάλους δυνάμεις τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ἐφόσον τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εὕρῃ δικαίαν τὴν λύσιν, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι παράγοντες ἀναρμόδιοι, παράγοντες ξένοι πρὸς τὸ πολίτευμα ἡμῶν θέλουν ἐπιδιώξει ὅπως καρπωθοῦν ἀθέμιτα ὀφέλη. Καὶ διὰ τοῦτο χωρὶς νὰ μακρηγορήσω, χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας τοῦ ζητήματος, ποιοῦμαι τὴν ὑστάτην ταύτην ἔκκλησιν. Αἱ γνῶμαι εἶναι γνωσταί. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ταύτας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, προτείνω τὴν διαγραφὴν αὐτοῦ. Εἶμαι σύμφωνος ἐντελῶς πρὸς ὅσα ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος κ. Στάης καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός, ὅτι οὐσιαστικῶς τὰ πολιτεύματα εἶναι ζητήματα δυναμικά, οὐδεμία δὲ διάταξις ἐν τῷ Συντάγματι, εἴτε ἀπαγορεύουσα, εἴτε ἐπιτρέπουσα τὴν ἀναθεώρησιν τῶν θεμελιωδῶν διατάξεων, μεταξὺ τῶν ὁποίων συγκαταλέγεται καὶ ἡ διάταξις περὶ μορφῆς τοῦ πολιτεύματος, εἶναι δυνατὴ νὰ προδικάσῃ τὸ μέλλον, νὰ ἀνακινήσῃ καὶ νὰ λύσῃ ζητήματα καθαρῶς δυναμικά, ἂν καὶ ἐφόσον ἤθελον μεταβληθῆ αἱ συνθῆκαι ὑφ’ ἃς σήμερον διατελοῦμεν. Διὰ τοῦτο προτείνω τὴν διαγραφὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου καὶ ποιοῦμαι πάλιν τὴν ὑστάτην ταύτην ἔκκλησιν, διότι δὲν θὰ ἤθελον ποτὲ νὰ χαρακτηρισθῶ ὡς ἐπιμηθεύς, εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα βλέπω δυστυχῶς ἐπερχόμενα εἰς τὸν δυστυχῆ τοῦτον Τόπον.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς ἔχει τοῦτον Τόπον.

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, ὅτι διὰ τὸ συμφέρον τοῦ Τόπου θὰ εἶχε μεγίστην σημασίαν, ἂν σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως ἡ παροῦσα Βουλή, ἡ ὁποία ἀσκεῖ οὐσιαστικῶς συντακτικὰ δικαιώματα, ἔλυεν ἀπεριφράστως καὶ τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα. Ἀλλὰ κανεὶς τρόπος δὲν ὑπάρχει ὅπως ὡρισμένα κόμματα ἢ ὡρισμένοι πολιτευόμενοι διὰ ρητῆς δηλώσεως ἀναγνωρίσουν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας. Δὲν ὑπῆρξε πνεῦμα περιοριστικὸν τῆς διατάξεως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνετέλεσεν ὅπως περιληφθῇ ἡ συζητουμένη διάταξις εἰς τὸ Σύνταγμα. Ἡ διάταξις αὕτη ἐστηρίχθη ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὸ γεγονὸς τῆς διὰ δύο λαϊκῶν ἐκδηλώσεων κυρώσεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος καὶ δεύτερον εἰς τὴν σκέψιν.... (Φωναί. Θόρυβος ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Οὐδείς, κύριοι βουλευταί, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ παρ’ ὅλας τὰς λεπτομερείας, ὅτι καὶ εἰς τὰς δύο περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Λαὸς ἐκλήθη, τὴν πρώτην φορὰν ρητῶς καὶ τὴν ἄλλην φορὰν ἐμμέσως νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ καθεστωτικοῦ ζητήματος κατὰ πλειονοψηφίαν ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας (Φωναί. Χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική μας ἀντίληψις, στηριζομένη εἰς τοὺς ἐκφραστικωτάτους ἀριθμούς, ἀλλὰ δὲν συνετέλεσε μόνον αὐτὸ εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου. Δὲν ἀρνούμεθα ἡμεῖς ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακαινίσῃ τὸ πολίτευμα, ἀλλ’ εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ γυρίσῃ πρὸς τὰ ὀπίσω καὶ ἡ ἐξέλιξις τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων τείνει πρὸς τὴν κατάργησιν κάθε κληρονομικοῦ δικαιώματος. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ πολιτεύματος, πρόκειται περὶ τῆς θεμελιώδους ἀρχῆς ὅτι οἱ ἄρχοντες τοῦ Τόπου αὐτοῦ θὰ εἶναι αἱρετοὶ εἰς τὸ μέλλον καὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς νομίζω ὅτι οἱαδήποτε μεταβολὴ καὶ ἂν ἐπέλθῃ, ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ νὰ ἀποστῇ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ὤθησε νὰ θέσωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν εἰς τὸ Σύνταγμα. Δὲν εἶναι δὲ μόνον ὁ λόγος αὐτός, ὅπως ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς καὶ οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες συνάδελφοι. Τὸ ζήτημα τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος εἶναι δυναμικὸν πάντοτε καὶ ἰδίως κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν τὴν ὁποίαν διατρέχομεν εἰς τὸν Τόπον μας. Θέλομεν νὰ εἶναι συνηδειτὸν εἰς ὅλους ποίας συνεπείας ἠμπορεῖ νὰ ἔχωμεν ἐκ τῆς προσπαθείας πρὸς μεταβολὴν τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος. Θέλομεν νὰ ἐμποδίσωμεν διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς, ὅπως συνδυάζεται μὲ στενὰς κομματικὰς ἀντιλήψεις ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συντελεῖ εἰς τίποτε, παρὰ εἰς τὴν αἰωνίαν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν, εἰς αἰωνίαν ταραχὴν καὶ εἰς τὴν παρεμπόδισιν κάθε καρποφόρου πολιτικοῦ βίου. Ἰδοὺ ὁ λόγος ὁ ὁποῖος μᾶς ἀναγκάζει νὰ κλείσωμεν τὴν θύραν τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος δι’ ἀνωμάλου τρόπου καὶ ἡ τελευταία ἐξέλιξις τῶν πολιτικῶν πραγμάτων μᾶς ἔπεισεν ὅτι ἔχομεν δίκαιον. Ἂν θέλητε, κάμνω καὶ μίαν ἐξομολόγησιν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω ὅτι σήμερον δὲν ἀντιτάσσονται κατὰ τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος ἐκ πεποιθήσεως βαθυτάτης, ἀλλ’ ἀποβλέπουσι μόνον εἰς στενὰ κομματικὰ συμφέροντα. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι. Ἐκ μέρους βουλευτῶν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἀκούονται φωναί: Κάτω ἡ Δημοκρατία, ζήτω ἡ Βασιλεία. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἀποχωρεῖ).

§64Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ ἡ μειονοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ νὰ κυβερνᾷ.

§65Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ζήτω ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία.

§66Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἂν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν εἶπεν, οἱ κ. κ. βουλευταὶ θὰ παραμείνωσιν, ἄλλως τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων θὰ ἀποχωρήσῃ ὁλόκληρον.

§67Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἐννοῶ καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐξηγήσω τὸν ἐξαιρετικὸν ἐρεθισμόν, τὸν ὁποῖον προεκάλεσε μία ἐξομολόγησίς μου. Εἶναι ἡ ἀτομική μου ἀντίληψις, κύριοι. Ἠμπορῶ νὰ σφάλλω, ἀλλ’ ἡ ἀτομική μου ἀντίληψις αὐτὴ εἶναι διότι ἐπὶ τέλους κύριοι...

§68Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀτομική σας ἀντίληψις.

§69Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριοι βουλευταί, ἐκ τῆς πτέρυγος αὐτῆς ἔπρεπε νὰ ἐννοήσητε ὅτι δὲν ἀφορᾷ ὑμᾶς ἡ δήλωσίς μου. Διότι ἐπὶ τέλους ὅταν ὑποστηρίζωμεν ὅτι θέλομεν νὰ εἶναι σεβαστὴ πάντοτε ἡ λαϊκὴ θέλησις καὶ ὅταν συγχρόνως ὑποστηρίζωμεν ὅτι τὸ πολίτευμα καθιερώθη ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν λαϊκὴν θέλησιν....

§70Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἐλευθέραν; Ὄχι.

§71ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐλευθέραν, ἐλευθέραν.

§72Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καθιερώθη μὲ τὴν ἐλευθέραν λαϊκὴν θέλησιν, διότι συγχρόνως ἐνδιαφερόμεθα διὰ τὴν ἡσυχίαν τοῦ Τόπου.

§73Θ. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ. Καὶ διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς Ἑλλάδος.

§74Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ ἔπρεπεν ὡς συμπέρασμα αὐτῶν τῶν ἰδεῶν καὶ αὐτῶν τῶν ἀντιλήψεων νὰ ἦτο ἡ πρότασις ὅπως ἀμέσως ἐρωτηθῇ ὁ Λαὸς ἂν θέλῃ νὰ διατηρηθῇ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ἢ ὄχι. (Ραγδαῖα χειροκροτήματα).

§75Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Μάλιστα.

§76Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἔντιμον, ἀξιοπρεπὲς καὶ ὀρθόν.

§77Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δημοψήφισμα ἀληθινόν, ὄχι ὡσὰν ἐκεῖνο τὸ ἄλλο. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους τῶν δημοκρατικῶν βουλευτῶν).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν, ἂν δὲν ἡσυχάσητε.

§79Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλὰ τοιαύτη πρότασις δὲν ὑπεβλήθη. Ἂν ὑπεβάλλετο τοὐλάχιστον ἐκ μέρους ἐμοῦ καὶ ἐκ μέρους τῶν ἄλλων δημοκρατικῶν κομμάτων, θὰ ἐγίνετο ἀμέσως ἀποδεκτὸν διὰ νὰ λυθῇ ἄλλην μίαν φοράν, διὰ τρίτην φοράν, τὸ ζήτημα καὶ νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ τακτική, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνδιαφερόμεθα μὲν διὰ τὴν ἡσυχίαν τοῦ Τόπου, ἀλλὰ συγχρόνως θέλομεν νὰ μείνῃ ἐκκρεμὲς τὸ πολιτειακὸν ζήτημα; Θέλομεν νὰ ὑπάρχουν κόμματα ἢ μερίδες ἐνεδρεύουσαι κατὰ τοῦ πολιτεύματος. Τοιούτου εἴδους ἡσυχία δὲν εἶναι ἀρεστὴ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ἐδηλώθη ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ διατυπωθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον τὸ συζητούμενον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ἀντὶ δηλαδὴ τῆς φράσεως ὅτι «ἀπαγορεύεται ἡ μεταρρύθμισις τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος», νὰ γραφῇ ὅτι «ἐπιτρέπεται μόνον τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων ἡ ἀναθεώρησις», καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον. Τὴν τοιαύτην διατύπωσιν ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν θὰ εἶχον κανένα λόγον νὰ ἀποκρούσω, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος δὲν γνωρίζω παρὰ κυρίως μόνον τὴν διάταξιν τὴν ἀφορῶσαν τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὴν διάταξιν τὴν θεσπίζουσαν τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν. Καὶ δι’ αὐτὸν δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ μὴ ἀποδεχθῶ καὶ αὐτὴν τὴν διατύπωσιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀνάλογος μὲ τὴν διατύπωσιν τοῦ παλαιοῦ Συντάγματος. Περὶ ἑνὸς μόνον πράγματος ἐνδιαφερόμεθα νὰ γνωρίζουν πάντες ὅτι δὲν εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ ἀναμιγνύεται εἰς τὸν συνήθη πολιτικὸν βίον τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα καὶ ὅτι οἱαδήποτε ἀνακίνησις τοιούτου ζητήματος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ παρὰ διαιρέσεις ὀξυτάτας, τῶν ὁποίων τὰ ἀποτελέσματα κανεὶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προΐδῃ.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζῖσκος ἔχει τὸν λόγον.

§81Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὁμολογῶ ὅτι ἀκαίρως τὴν στιγμὴν ταύτην ἐτέθη πρὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σαγιᾶ, ὅπως ἡ δημοκρατικὴ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος τεθῇ εἰς δημοψήφισμα, ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποστηριχθῇ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ὁ κ. Σαγιᾶς μὴ ἔχων οὐδεμίαν ἐντολὴν ἀνέφερεν ἀπόψε ὅτι εἰς τὴν ἄποψιν ταύτην ἦτο σύμφωνος καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἐλάβατε γνῶσιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, δηλώσεων διαλλακτικῶν, διότι τοιαύτας δηλώσεις ἔπρεπε νὰ κάμῃ ἀφοῦ μετέχει τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως πρὸς σωτηρίαν τῆς Χώρας. Δυστυχῶς δὲ ἀσθενῶν ἤδη δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀναπτύξῃ ταύτας ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἔχω ὑπέρτατον καθῆκον εἰς στιγμὴν νευρικότητος καὶ ἐξάψεως, εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν πάντες μὴ ἐπιλήσμονες τῆς ἀποστολῆς μας ἐνταῦθα, ἔχομεν καθῆκον ὅπως συντελέσωμεν εἰς τὴν γαλήνην τοῦ Τόπου, εἰς τὴν ἐπικράτησιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ εἰς τὴν διόρθωσιν ὅλων τῶν κακῶς κειμένων, κατόπιν τῶν κακῶν ἅτινα ἐπεσώρευσε μία εἰδεχθὴς δικτατορία, νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα μόνον καὶ μόνον ἵνα διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, δι’ ὧν ἔθιξεν ἡμᾶς, λέγων ὅτι κομματικοὶ λόγοι μᾶς ἠνάγκασαν. Ἄλλως τε ὁ ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος διὰ τῶν δηλώσεών του ἀπέκλεισε τοιαύτας ὑπονοίας. Ἐφόσον εὑρίσκεται παρὰ τὸ πλευρὸν ὑμῶν καὶ συναγωνίζεται μεθ’ ὑμῶν εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀποσκοπεῖ εἰμὴ νὰ συντελέσῃ καὶ αὐτὸς ἐπὶ θυσίᾳ τῶν ἀρχῶν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, εἰς τὴν εὐημερίαν τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος. Ἅπαντα τὰ μέχρι σήμερον Ἑλληνικὰ Συντάγματα ἐποιοῦντο διάκρισιν τῶν διατάξεων εἰς θεμελιώδεις καὶ μή. Καὶ ἐρωτῶ διατί δὲν ἐπιθυμεῖτε νὰ τεθῇ ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 ἡ καθορίζουσα τὴν διαίρεσιν αὐτὴν τῶν διατάξεων εἰς θεμελιώδεις καὶ μή;

§82Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἐδέχθημεν καὶ αὐτό.

§83Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, καθ’ ἣν ἔχομεν ὑπέρτατον καθῆκον νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν γαλήνην τοῦ Τόπου, δὲν πρέπει νὰ δημιουργοῦνται οἱαιδήποτε ταραχαί, διότι ὀφείλετε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ πολιτεύματα ἑδράζονται ἐπὶ τῆς λαϊκῆς συνειδήσεως.

§84ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σύμφωνοι, σύμφωνοι.

§85Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἄν τυχὸν εἶσθε βέβαιοι ὅτι τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ἐδράζεται ἐπὶ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, οὐδεμίαν ἀνάγκην ἔχετε νὰ κατοχυρώσητε αὐτὸ διὰ συνταγματικῆς διατάξεως. Ἄν δὲ πάλιν τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα δὲν ἐδράζεται ἐπὶ τῆς λαϊκῆς συνειδήσεως, τότε ἡ συνταγματικὴ διάταξις δυνατὸν μίαν ἡμέραν νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ τιθεμένη. Συνεχίζων ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι ἓν καὶ μόνον ἔχομεν καθῆκον· συναισθανόμενοι τὴν ἀποστολήν μας ὅπως διὰ τῶν ἀσθενῶν μας δυνάμεων συντελέσωμεν εἰς τὴν εὐημερίαν τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος καὶ εἰς τὴν ἐπαναφορὰν ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου, ἀντλοῦντες δύναμιν ἀπὸ τὰ βάθη τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς, τόσον δοκιμασθείσης ὑπὸ τὸ πέλμα εἰδεχθοῦς δικτατορίας, ἔχομεν καθῆκον ὑπέρτατον ὅπως ἐπαναφέρωμεν τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον, τὸν Στρατὸν εἰς τὰ ἔργα του, εἰς τὰ ἔργα τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας, ἡμεῖς δὲ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐσωτερικῆς ἀναπλάσεως, τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀναδημιουργίας.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Σαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§87Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἀγορεύων ἐπὶ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλει πρὸ πενταμήνου καὶ προκληθεὶς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ἐδήλωσα ὅτι σύμφωνος πρὸς τὰς ἀντιλήψεις μου τὰς διατυπουμένας ἐν τῇ προτάσει μου ἦτο καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἐπὶ πλέον δὲ ὅτι εἶχον τὴν ἐντολὴν νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν ταύτην. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶναι ἀπολύτως σύμφωνοι πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον. Διότι ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος φέρεται εἰπὼν εἰς τὰς δηλώσεις του ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ πολιτεύματος ὑπὸ τὰς ἐπιφυλάξεις τὰς ὁποίας διετύπωσε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ δὴ πρὸ τῆς ὁρκωμοσίας, δὲν εἶναι ζήτημα καθορισμοῦ ἐν τῷ Συντάγματι μόνον, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ἐλευθέρα ἐκδήλωσις τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος διὰ τῶν δηλώσεών του ἀποφεύγει νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τῆς ὁποίας δὲν ἐζήτουν τί ἄλλο, παρὰ νὰ λείψῃ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, διότι αὐτὸ ἀπεσκόπει ἡ πρότασίς μου. Ἐζήτησα δηλαδὴ διὰ τῆς προτάσεώς μου νὰ γίνῃ ἔκκλησις πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ἐρωτώμενον ἀπ’ εὐθείας ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος. Ἐπὶ πλέον δὲ ἐτόνισα ὅτι, ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἐπιτευχθεῖσα πολιτικὴ ὁμαλότης διὰ τῆς ἀνακωχῆς, ἡ ὁποία ρητῶς καὶ σιωπηρῶς συνήφθη διὰ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἐπιβάλλει νὰ ἀποφύγωμεν πρὸς τὸ παρὸν τὴν ἀναδρομὴν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ νὰ ἀναστείλωμεν πᾶσαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος καὶ ἡ πρότασίς μου δὲν ἐσκόπει νὰ ἄρῃ τὴν πραγματοποιηθεῖσαν κατάστασιν, τὴν ὑπὸ πάντων ἡμῶν θεωρουμένην ὡς ἀναγκαιοτάτην διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν ὑψίστων ἐθνικῶν ἀναγκῶν. Ἐδήλωσα δὲ ἐπὶ πλέον καὶ τοῦτο, ὅτι διὰ τὴν πραγμάτωσιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς ὑπάρχει ὁμόφωνος καὶ ἐκδεδηλωμένη ἡ γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ὅπως δὲ ἀποφευχθῇ τοῦτο, ἐπρότεινα ὅπως ἀνασταλῇ ἐπὶ μίαν τριετίαν, ἐφόσον θὰ ἐνόμιζεν ἡ Βουλὴ ὡς ἀναγκαῖον, ἵνα μὴ ἀνακοπῇ ἡ ἀρξαμένη ἐργασία καὶ ἵνα μὴ ἀνατραπῇ ἡ γενομένη διαρρύθμισις τῶν πραγμάτων. Ἐπρότεινα ὅπως, ἐφόσον χρόνον ἤθελεν ἡ Βουλή, τεθῶσιν ἐν σιγῇ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς χωρίζουσι καὶ ἐπὶ τὸν χρόνον τοῦτον νὰ ἀπαγορευθῇ πᾶσα συζήτησις καὶ πᾶν ζήτημα ἀναφερόμενον εἰς τὸ πολίτευμα. Ἐπὶ πλέον εἶπον ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο σύμφωνον μὲ ὅσα ἐξηγγέλθησαν ὑπὸ τῶν εἰσηγητῶν τοῦ νομοθετήματος, ὅτι ἓν πολίτευμα νέον δὲν δύναται νὰ ἀγαπηθῇ ὑπὸ τοῦ Λαοῦ, ἂν δὲν τὸ ἴδῃ οὗτος νὰ λειτουργῇ. Εἶπον ὅτι ἡ ἀπ’ εὐθείας προσφυγὴ εἰς τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καταπαύει ἀπὸ τοῦδε πᾶσαν συζήτησιν. Καὶ ἐζήτησα διὰ τῆς προτάσεώς μου νὰ ἰσχύσῃ τὸ παρὸν Σύνταγμα, ἐν τῷ ὁποίῳ καθορίζεται καὶ τὸ πολίτευμα, ἐπὶ τὸν χρόνον ὁ ὁποῖος κρίνεται δι’ ὅλα αὐτὰ ἀρκετὸς καὶ μετὰ τοῦτο θέλει ἀποφανθῇ ὁ Λαὸς διὰ τοῦ δημοψηφίσματος. Ποῦ εἶναι ἡ ἀνωμαλία ἐκ τῆς ἀνακινήσεως τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος, ὡς ἐχαρακτήρισε τὴν πρότασίν μου ἐνώπιον ὑμῶν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς καὶ ποῦ εἶναι ἡ ἐκμετάλλευσις χάριν κομματικῶν συμφερόντων, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκομεν διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς ἢ δι’ οἱασδήποτε ἀνακινήσεως πολιτειακοῦ ζητήματος διὰ τῆς ἐκφράσεως τῆς γνώμης μας;

§88Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ δὲν ἤθελα νὰ θίξω οὔτε ὑμᾶς, οὔτε τοὺς συναδέλφους σας. Σᾶς εἶπον ὅτι ἡ προσωπική μου ἀντίληψις εἶναι ὅτι ἡ ἀνακίνησις καθεστωτικοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία εἶναι ἀναπότρεπτος, ἐφόσον μετά τινα χρόνον πρόκειται νὰ τεθῇ ἐπὶ τάπητος τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, δὲν συντελεῖ εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ εἰς τὴν συσχέτισιν καὶ τὴν ἀνάμιξιν κομματικῶν στενῶν συμφερόντων μὲ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα καὶ τὸ θεωρῶ ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Τόπου. Δὲν νομίζω ὅτι αὐτὸ θίγει ὑμᾶς.

§89Β. ΣΑΓΙΑΣ. Χαίρω πολὺ διὰ τὴν ἐξήγησιν αὐτήν. Καὶ ἐρωτῶ ὅσους ἐνώπιον ὑμῶν εἶπον ὅτι τὰ ζητήματα τὰ πολιτειακὰ εἶναι ζητήματα, πρὸ παντός, δυναμικά, ἐννοοῦντες διὰ τούτου ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀντιτίθενται πρὸς τὸ καθιερούμενον πολίτευμα ἐν τῷ Συντάγματι, ἂν δύνανται διὰ δυναμικῆς ἐνεργείας, θὰ τὸ ἀνατρέψωσι; Δύνανται νὰ λέγωσιν ὅτι διὰ τῆς προτάσεως τῆς ἰδικῆς μου, τῆς μετὰ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα προσφυγῆς εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν δὲν πραγματοποιεῖται’ ὄχι ἡ ἀνωμαλία, ἀλλ’ ἡ ὁμαλότης καὶ δὲν ἀποφεύγεται ἐκεῖνο ἀκριβῶς, τὸ ὁποῖον ἐξήγγειλαν. Εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ ἰδική μου πρότασις δὲν ἀποσκοπεῖ εἰς τὴν δημιουργίαν πολιτειακῶν ζητημάτων, ἀλλ’ εἰς τὴν κατάπαυσιν ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον κάθε πολιτειακῆς συζητήσεως καὶ εἰς τὴν κατάπαυσιν κάθε προσπαθείας ὅπως τὸ πολίτευμα ἀνατραπῇ βιαίως, ἀφοῦ μεθ’ ὡρισμένον χρόνον θέλει γίνει προσφυγὴ εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν τήν, κατὰ ὁμολογίαν πάντων, μόνην δυναμένην νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Σταυρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§91Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐνῷ πάντες οἱ προλαλήσαντες ἀνεγνώρισαν ὅτι τὸ ζήτημα τῶν πολιτευμάτων εἶναι κυρίως ζήτημα δυναμικόν, ἐν τούτοις ἐπιμένουν εἰς τὴν κατοχύρωσιν τοῦ πολιτεύματος διὰ συνταγματικῶν διατάξεων Ἀναμφισβητήτως εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καὶ ἡμεῖς ἐτονίσαμεν, ὅταν ἀκόμη συνεζητήθη τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὅτι τὰ πολιτεύματα ἐγκαθιδρύονται καὶ σταθεροποιοῦνται μόνον διὰ συνεχοῦς πάλης, δι’ ἀδιαλείπτων ἀγώνων. Δὲν ὑπάρχει ἐπὶ τούτου οὐδεμία ἀμφιβολία. Καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ σταθεροποιήσουν τὴν Δημοκρατίαν, ἀντὶ νὰ συζητοῦν καὶ νὰ φροντίζουν νὰ κατοχυρώσουν συνταγματικῶς αὐτήν, ὤφειλον πρὸ παντὸς νὰ μὴ κάμνουν ὑποχωρήσεις πρὸς τὸν μοναρχισμὸν καὶ νὰ ὀργανώνουν τὰς δυνάμεις των διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ κρατήσουν τὴν Δημοκρατίαν. Ἀντιθέτως παρατηροῦμεν κατὰ τὴν τελευταίαν πολιτικὴν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ὅτι πλεῖσται ὅσαι ὑποχωρήσεις ἐγένοντο πρὸς τὸν μοναρχισμόν, ὁ ὁποῖος ἀποθρασυνθεὶς διεξάγει ἤδη ἐπιθέσεις ἐναντίον τοῦ πολιτεύματος. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ Ἡρακλεῖς τοῦ πολιτεύματός σας. Ὄχι. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν βλέπομεν ὅτι σεῖς αὐτοὶ οἱ λεγόμενοι δημοκρατικοὶ ἐγκαταλείπετε τὰς ἐπάλξεις σας καὶ ὑποχωρεῖτε πρὸς τοὺς μοναρχικούς, ἀναμφισβητήτως ἀναγκαζόμεθα νὰ ὑπερασπιζώμεθα δυστυχῶς τὴν ἰδικήν σας Δημοκρατίαν. Μαχόμεθα ἐναντίον τοῦ μοναρχισμοῦ ὅσον οὐδεὶς ἄλλος. Ὄχι βέβαια διὰ νὰ στηρίξωμεν τὸ ἰδικόν σας πολίτευμα, ἀλλ’ ἵνα ἐγκαθιδρύσωμεν τὴν ἰδικήν μας Δημοκρατίαν. Διακηρύττομεν μὲ τὸν ἐπισημότερον τρόπον ὅτι σεῖς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλείψητε τὴν Δημοκρατίαν σας, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θὰ τὸ κάμωμεν ποτέ. Θὰ ἀγωνισθῶμεν ἐναντίον τοῦ μοναρχισμοῦ ἀκόμη καὶ διὰ τῶν ὅπλων. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι πλεῖστοι ἀπὸ σᾶς δὲν εἶσθε εἰς τὴν οὐσίαν δημοκρατικοί. Εἶσθε δημοκρατικοί, διότι ὁ τότε Βασιλεὺς δὲν ἦτο ἰδικός σας. Ἄν ὁ τότε Βασιλεὺς ἦτο ἰδικός σας, δὲν θὰ εἶσθε ἴσως δημοκρατικοί. Ἄν ὑπάρξῃ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βασιλεία θὰ εὐνοῇ τὰς ἀπόψεις σας, ἀναμφισβητήτως θὰ ἐγκαταλείψητε τὴν Δημοκρατίαν. Εἶναι ἐπίσης ἀναληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζουν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅτι θὰ ὑποταχθῶσιν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν ἐν ᾗ περιπτώσει διὰ δημοψηφίσματος θὰ ἀποφανθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Παραδέχομαι ὅτι τὰ δημοψηφίσματα, ὅσα ἔγιναν, δὲν ἔγιναν ἐν τάξει. Ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι οὔτε τὸ δημοψήφισμα τὸ ὁποῖον ἔγινεν ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας, ἦτο ἐν τάξει, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐκεῖνο διὰ τοῦ ὁποίου ἐπανῆλθεν ὁ Κωνσταντῖνος ἦτο ἐν τάξει, οὔτε τὰ δημοψηφίσματα τὰ ὁποῖα θὰ γίνουν θὰ εἶναι βέβαιον ὅτι ἐκπροσωποῦν τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφισβήτησις ἐπ’ αὐτοῦ. Εἶναι πολὺ γνωστὸν τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα. Εἴτε τὸ θέλετε, εἴτε ὄχι, ὑπάρχει καὶ ὑφίσταται. Ὁ ἀγὼν ἐξακολουθεῖ ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος. Ἄν θέλητε νὰ κάμητε πῶς δὲν βλέπετε, αὐτὸ ἀφορᾷ σᾶς. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς τὴν οὐσίαν, μέσα εἰς τὰς μάζας τοῦ Λαοῦ γίνεται ἀγὼν δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἤδη αἱ ὑποχωρήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται πρὸς τὸν μοναρχισμὸν ἐνίσχυσαν ἀρκετὰ τοῦτον καὶ παρ’ ὅλην τὴν δήλωσιν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ὅτι εἶναι νομοταγεῖς, ὅτι πάντοτε σέβονται τὴν πλειονοψηφίαν, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι προσπαθοῦν νὰ ὀργανώσουν τὰς δυνάμεις των διὰ νὰ ἀνατρέψουν βιαίως τὴν Δημοκρατίαν. Αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει ἡ ἐπιμονή των ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος. Δὲν παραδέχομαι ὅτι φροντίζουν διὰ τὰς ὀλίγας ἑκατοντάδας τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν διὰ λόγους φιλανθρωπικοὺς πρὸς αὐτούς. Ὄχι. Δὲν τὸ κάμνετε δι’ αὐτό. Θέλετε ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότεροι ἰδικοί σας νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ Στράτευμα διὰ νὰ ἀποκτήσουν τὴν δυνατότητα νὰ ἀνατρέψουν τὸ πολίτευμα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι καὶ τὸ σημερινὸν ζήτημα τὸ κάμνετε διὰ λόγους κομματικούς. Διότι ἁπλούστατα ζῆτε καὶ ὑπάρχετε κομματικῶς, ἐφόσον ὑπάρχει καθεστωτικὸν ζήτημα. Αἱ διαφοραί σας μὲ τοὺς ἄλλους δὲν εἶναι σοβαραί. Εἰς τὴν ἐξωτερικὴν καὶ ἐσωτερικὴν πολιτικὴν συμφωνεῖτε. Ἡ διαφορά σας εἶναι, διότι ὑπάρχει τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα. Δὲν ἐπιθυμεῖτε πράγματι τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα νὰ λυθῇ, διότι τότε θὰ παύσετε νὰ ὑπάρχετε κομματικῶς. Νομίζομεν ἐπίσης ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει τεθῇ ζήτημα δημοψηφίσματος δὲν θὰ εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ δεχθῶμεν. Ἠμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν οἱονδήποτε δημοψήφισμα. Ἀπὸ οἱασδήποτε ἀπόψεως μᾶς συμφέρει. Διότι θὰ μᾶς δοθῇ ἡ εὐκαιρία ν’ ἀναπτύξωμεν εἰς τὸν Λαὸν ἄλλην μίαν φορὰν ὅτι οὔτε ἡ Βασιλεία, οὔτε ἡ ἀστικὴ Δημοκρατία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ σώσῃ τὸν κόσμον, παρὰ μόνον ἡ Σοβιετικὴ Δημοκρατία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ τοὺς σώσῃ. Ἔχομεν νὰ τονίσωμεν ὅτι αἱ ὑποχωρήσεις πρὸς τὸν μοναρχισμὸν ἐκ μέρους τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως πρέπει ἀναμφισβητήτως νὰ σταματήσουν. Διότι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ὑποχωρήσεις αὐταὶ ἐξακολουθήσουν, ὄχι μόνον τὸ πολίτευμα, ἀλλὰ μαζὶ μὲ τὸ πολίτευμα καὶ πλεῖστα ἄλλα ἀποκτήματα τῶν Ἑλλήνων, τὰ ὁποῖα κατέκτησαν διὰ κόπων, ἀναμφισβητήτως θὰ καταστραφοῦν. Ἔχομεν ἐπίσης τὴν γνώμην ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ ἄρθρου 124 τοῦ Συντάγματος, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει καθόλου ἂν θὰ ὑπάρξῃ ἡ διάταξις αὐτή, ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἀντικείμενον ἀναθεωρήσεως ἡ μορφὴ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος καὶ ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκφέρωμεν οὐδεμίαν γνώμην, διότι δὲν νομίζομεν ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου ἠμπορεῖ νὰ κρατηθῇ τὸ πολίτευμα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἂν ἡ δημοκρατικὴ παράταξις νομίζῃ ὅτι καὶ τοῦτο συντελεῖ εἰς τὸ κτύπημα τοῦ μοναρχισμοῦ, ἀναμφισβητήτως εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῆς παραμονῆς τοῦ ἄρθρου ὅπως ἔχει, χωρὶς νὰ πιστεύωμεν ὅτι αὐτὸ σημαίνει ὅτι πραγματικῶς σταθεροποιεῖται τὸ πολίτευμα. (Χειροκροτήματα). Ἐν τοσούτῳ ὀφείλομεν νὰ τονίσωμεν ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος μὲ τὰς δηλώσεις του, αἱ ὁποῖαι οὐσιαστικῶς δὲν ἐμφανίζουν οὔτε αὐτὸν ἂν κλίνῃ ὑπὲρ τοῦ δημοκρατικοῦ οὔτε ὑπὲρ τοῦ βασιλικοῦ πολιτεύματος, νομίζομεν ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἐν τάξει μὲ τὴν ἀντίληψιν τῶν μαζῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐψήφισαν καὶ ἔστειλαν εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ κόμματός του. Ἡμεῖς θεωροῦμεν καὶ τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων ὡς κόμμα βασιλόφρον καὶ δὲν κάμνομεν καμμίαν διάκρισιν μὲ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Ἔτσι τὸ θεωροῦμεν.

§92ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καλὰ κάμνετε.

§93Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Ὄχι διὰ τὰς δηλώσεις σας, ἀλλὰ διότι γνωρίζομεν ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἐψήφισαν καὶ δι’ αὐτὸ πάντοτε θεωροῦμεν τὰς δυνάμεις τοῦ κόμματός σας— ὄχι τὰς ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ τὰς ἐκτὸς τῆς Βουλῆς—ὡς ἀντιπάλους τοῦ καθεστῶτος δυνάμεις. Καὶ ἡ δημοκρατικὴ παράταξις, ἂν θέλῃ νὰ ἀμυνθῇ κατὰ τοῦ ἐρχομένου μοναρχισμοῦ, αὐτὸ πρέπει νὰ ἔχῃ κυρίως ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀναλόγως νὰ ὀργανώσῃ τὰς δυνάμεις τῶν δημοκρατικῶν παρατάξεων. Διότι νομίζομεν ὅτι εἰς τὰς κρισίμους στιγμὰς μόνον ἡμεῖς θὰ εὑρεθῶμεν πάλιν ἀντιμέτωποι καὶ ὄχι σεῖς. (Χειροκροτήματα).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κίνιας ἔχει τὸν λόγον.

§95Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, ἀνεβάλλετο ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἐκ δεδικαιολογημένης αἰτίας ἀπουσιάζει ἐκ τῆς συνεδριάσεως, ἴσως δὲν θὰ ἐλάμβανον χώραν αἱ παρεξηγήσεις αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν καὶ ἴσως δὲν θὰ ἐσημειοῦτο μία ἀτυχὴς συνεδρίασις τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Αἱ ἀρχαί, αἱ ἀντιλήψεις καὶ αἱ πεποιθήσεις ἑνὸς ἑκάστου ἐκ τῶν κομμάτων εἶναι γνωσταί. Οἱ συμπράττοντες ὡς συμπράττουσι γνωρίζουν τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἀντιλήψεις καὶ τὰς πεποιθήσεις, τὴν ἰδεολογίαν πάντων τῶν κομμάτων, μεθ’ ὧν συμπράττουσιν. Εἶναι δὲ περίεργον πῶς ἐφόσον εὐθὺς ἀμέσως ὡς ἤρξατο τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐγένετο δήλωσις σαφής, σαφεστάτη ἐκ μέρους τοῦ κόμματος ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἀνήκω καὶ ἐνῷ ὑπάρχει μία σύμπραξις συνομολογηθεῖσα ἐκ μέρους ὅλων τῶν κομμάτων πρὸς ἐπίτευξιν ὑψηλῶν σκοπῶν καὶ χάριν τῆς διασώσεως τῆς Χώρας ἐκ τοῦ βαράθρου, εἰς τὸ ὁποῖον ὡδηγήθη ὑπὸ τῆς δικτατορίας, εἶναι περίεργον πῶς κατὰ τὴν νύκτα ταύτην ὅλως ὀψέως διετυπώθησαν σκέψεις καὶ γνῶμαι ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, ἐνῷ ἦσαν γνωσταὶ εἰς τοῦτον ἐκ τῶν προτέρων αἱ ἀντιλήψεις καὶ αἱ ἀρχαὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν κομμάτων.

§96Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Γνωρίζετε ὅτι εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν μετέσχον ὅλα τὰ κόμματα, οὐδεμία διετυπώθη ἀντίρρησις;

§97Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Διετυπώθη ἀπὸ τὸν κ. Μπαμπᾶκον. ἐκπροσωποῦντα τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων καὶ ἡ ἀντίρρησις αὕτη εἶναι καταχωρημένη εἰς τὰ πρακτικά.

§98Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πᾶσαι αἱ κατηγορίαι, αἱ ἐκτοξευθεῖσαι, ὅτι ὑπάρχουν ἐλλοχεύοντες, ὅτι ὑπάρχουν ὑπονομεύοντες, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δικαιολογημέναι. Συνηντήθημεν πάντες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀποσταλέντες ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν μὲ τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τῆς ἐργασίας καὶ τῆς διασώσεως τοῦ Τόπου ἐκ τοῦ οἰκονομικοῦ βαράθρου, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται καὶ ὅλων τῶν ἄλλων συναφῶν ζητημάτων. Συνεπῶς ἡ προκληθεῖσα συζήτησις, προκληθεῖσα ὡς προεκλήθη, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας φρονῶ ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ διαπιστώσῃ ὅτι οὐδεμίαν εἶχε πρόθεσιν νὰ εἰπῇ ὅσα εἶπε καὶ ὅσα ὑπεστήριξε, διότι ἀναμφισβητήτως τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἐργασίαν καὶ τὴν συνεργασίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε μὲ τὸ κόμμα ἐκεῖνο μετὰ τοῦ ὁποίου συνεργάζεται. Ἐφόσον συνεργάζεται καὶ συμπράττει καὶ ἐφόσον διαβλέπει ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ὑπάρξῃ μία συνεργασία δι’ ὡρισμένον διάστημα, νομίζω ὅτι οἱ ὑπαινιγμοὶ οἱ ριπτόμενοι ὅτι ὑπονομεύεται ἡ Πατρὶς ἢ τὸ Κράτος ἢ τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου δὲν εἶναι δεδικαιολογημένοι.

§99Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομίζετε ὅτι ἂν λεχθῇ ὅτι τὸ πολίτευμα τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει ἔχει ὑποβληθῆ διὰ τῆς βίας καὶ δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Λαοῦ, εἶναι ἐλαφρᾶς σημασίας;

§100Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ὅτι τὸ πολίτευμα πάντοτε πρέπει νὰ εἶναι προϊὸν τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τοῦ Λαοῦ. Ἂν σεῖς ἔχητε τὴν γνώμην ὅτι ὑποστηρίζεται τὸ ἀντίθετον παρ’ ἄλλων, νομίζω ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εἶναι δικαιολογημένον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται, ὅπως γίνεται νὰ συνεργάζεσθε, ὅπως συνεργάζεσθε, μετ’ ἐκείνων οἵτινες τὰ τοιαῦτα φρονοῦσιν. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ ἔπρεπε τὸ ἄρθρον 124 νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἐν τῇ συζητήσει, ἐφόσον τὸ πρῶτον ἄρθρον εἶναι ἐκτὸς τῆς ἐρεύνης καὶ τῆς δικαιοδοσίας τῆς Βουλῆς.

§101Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τίς πταίει;

§102Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἂν καὶ ἐφόσον νομίζετε σεῖς ὅτι πρέπει νὰ προκληθῇ κατὰ τὸν παρόντα χρόνον καὶ τὸ νομίζετε εὔθετον....

§103Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡμεῖς δὲν ἐπροκαλέσαμεν τὴν συζήτησιν.

§104Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Εἴπατε ὅτι προκαλοῦμαι καὶ λέγομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δημοψήφισμα.

§105Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Μᾶς ἐπροκαλέσατε.

§106Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Δὲν σᾶς ἐπροκάλεσε κανείς. Ἐγένετο σαφὴς δήλωσις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἥτις λέγει σαφῶς καὶ ἀνενδοιάστως ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος λόγῳ τῶν μεγάλων γεγονότων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι, ζήτημα δημοψηφίσματος δὲν τίθεται ἐκ μέρους τοῦ κόμματος τούτου. Ὅταν σᾶς λέγει ἓν κόμμα ὅτι δὲν θέτει ζήτημα δημοψηφίσματος καὶ σεῖς θέλετε νὰ τὸ θέσητε, θέσατέ το. Δὲν σᾶς λέγομεν ἡμεῖς ὅτι θέτομεν ζήτημα δημοψηφίσματος, οὔτε ἐλέχθη τοιοῦτόν τι.

§107Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἐπιφυλάσσεσθε.

§108Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἂν καὶ ἐφόσον νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ προκαλέσητε συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, κάμετέ το σεῖς! Ἡμεῖς δὲν ὑποστηρίζομεν τοιοῦτόν τι, ἡμεῖς λέγομεν ὅτι συμπράττοντες καὶ συνεργαζόμενοι καὶ ἀποτελέσαντες μίαν Κυβέρνησιν ἕνεκα τῶν γενικωτέρων ζητημάτων τοῦ Τόπου, ζήτημα δημοψηφίσματος δὲν θέτομεν. Ὅστις θέλῃ νὰ τὸ θέσῃ, ἂς τὸ θέσῃ.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§110Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παραδόξως, κύριοι, εἰς στιγμὰς κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιβάλλεται ἡ ἐπίρρωσις τοῦ αἰσθήματος τῆς ἐσωτερικῆς γαλήνης καὶ σταθερότητος, προεκλήθη ζήτημα καθεστωτικὸν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου 124. Τὸ ἄρθρον τοῦτο οὐδὲν ἔχει τὸ ἐξαιρετικόν. Δὲν ἀνεγράφη ἄλλο τι εἰμὴ ὅτι ἡ κυριωτέρα ἐκ τῶν θεμελιωδῶν διατάξεων, ἡ ἀφορῶσα τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος, δὲν ὑπόκειται εἰς τὰς συνήθεις περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος διατάξεις. Καὶ δὲν ὑπόκειται εἰς τὰς διατάξεις ταύτας, οὐδὲ ὀφείλει νὰ ὑπάγεται εἰς αὐτάς, ἀκριβῶς διότι πᾶν πολίτευμα ἀπορρέει ἀπὸ τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον αἰωνίων διαπληκτισμῶν καὶ τυχαίων κοινοβουλευτικῶν συνδυασμῶν. Ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει ἡ διάταξις, ὅτι οἱαδήποτε μεταβολὴ ἀφορῶσα τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὡς τυχαῖον γεγονός, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἀπορρεύσῃ, ὡς ἀπέρρευσε καὶ ἡ ἵδρυσις τοῦ πολιτεύματος, ἀπὸ τῆς σαφοῦς τοῦ Λαοῦ θελήσεως. Δὲν ἐννοῶ εἰς τί ἀποσκοπεῖ ἡ προτεινομένη τροποποίησις. Δὲν ἔχω ὅμως οὐδεμίαν ἀντίρρησιν νὰ τὴν ἀποδεχθῶ, καθόσον οὐσιαστικῶς οὐδὲν μεταβάλλει. Τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαρέσκῃ εἰς μίαν μικρὰν ἢ μεγάλη τοῦ Λαοῦ μερίδα, μικρὰν κατὰ τὴν γνώμην μου, εἰλικρινῶς πιστεύουσαν ὅτι τοῦτο εἶναι ἀσύμφορον εἰς τὸν Τόπον. Ἀλλὰ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα δὲν ὑφίσταται διὰ τὸ σύνολον τοῦ Ἔθνους, ἔχει λυθῆ κατ’ ἐπανάληψιν δι’ ἀναμφισβητήτων ἐτυμηγοριῶν τοῦ Λαοῦ. Ἐλύθη διὰ τοῦ δημοψηφίσματος τοῦ 1924, τοῦ ὁποίου τὸ κῦρος, παρὰ πᾶν τὸ λεγόμενον, οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ θέσῃ σοβαρῶς καὶ κατὰ βάσιν ἐν ἀμφιβόλῳ. Ἐλύθη σαφῶς ὅσον καὶ ἂν ἐλύθη ἐμμέσως διὰ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν τοῦ παρελθόντος Νοεμβρίου. Ἂν ἀντετίθετο ὁ Λαὸς πρὸς τῇ Δημοκρατίᾳ, δὲν θὰ εἴμεθα, κύριοι, ἡμεῖς οἱ πλειονοψηφοῦντες, ἄλλοι θὰ ἦσαν οἱ πλειονοψηφοῦντες. Ἔχει λοιπὸν λυθῆ τὸ ζήτημα ἀπὸ πολλοῦ, οὐδὲ ἐνδιαφέρει ἡμᾶς αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ γνώμη τῶν ἀποκρουόντων αὐτό. Δὲν ζητοῦμεν ἡμεῖς ἢ νὰ ἐμπεδωθῇ ἡ ἐσωτερικὴ τάξις καὶ χάριν αὐτῆς δὲν ἐδιστάσαμεν μέχρι τοῦδε εἰς πολλὰς νὰ προβῶμεν παραχωρήσεις, κατὰ βάσιν ἴσως μὴ συμβιβαζομένας πρὸς τὸ αἴσθημα τῆς ἐθνικῆς πλειονοψηφίας, ἀναγνωρίσαντες ὅτι ὑπέρτατον συμφέρον ἐπέβαλε τὴν ψυχικὴν τοῦ Λαοῦ συνένωσιν. Θὰ εἴμεθα ἀκόμη πρόθυμοι χάριν τῆς ἐσωτερικῆς γαλήνης νὰ δεχθῶμεν εὐθαρσῶς προτεινομένην τρίτην τοῦ πολιτεύματος δοκιμασίαν (χειροκροτήματα) θέλοντες ἢ μὴ θέλοντες νὰ ἀναγνωρίσητε τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ δημοψηφίσματος καὶ τῶν ἐκλογῶν. Ἰδοὺ ἔλθετε ἐπὶ τέλους νὰ λύσωμεν ἅπαξ διὰ παντὸς ὅ,τι λέγετε ὅτι μᾶς διαιρεῖ καὶ δὲν ἀφίνει τὸν Τόπον νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πρὸς τὰ πρόσω πορείαν του. Ἔλθετε νὰ λύσωμεν τὸ πολιτειακόν μας ζήτημα καὶ νὰ ἄρωμεν ἀπὸ τὸ μέσον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὸ Σινικὸν τεῖχος, τὸ χωρίζον αὐτὸ εἰς δύο ἀδιαλλάκτους ἀντιπάλους μερίδας. Ἀλλ’ ἔλθετε νὰ τὸ λύσωμεν ταχέως καὶ νὰ μὴ τὸ ἀφήσωμεν νὰ μεταβληθῇ εἰς σάρακα κατατρώγοντα τὰς ζωτικὰς τοῦ Ἔθνους δυνάμεις. Ὅ,τι δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν καὶ ἀποκρούομεν πάσῃ δυνάμει εἶναι ἡ παρέλκυσις, ἡ σκόπιμος ἢ ἄσκοπος, ἡ ἐπιτρέπουσα νὰ καλλιεργεῖται ἡ ὑπόνοια ὅτι ἡ Δημοκρατία οὐδὲν ἐκπροσωπεῖ, οὐδὲ ἑδράζεται ἐπὶ τοῦ Λαοῦ. Ἀναβολὴ τοῦ δημοψηφίσματος εἰς χρόνον ἀπώτερον καὶ εὔθετον μόνον διὰ τοὺς ποθοῦντας τὴν ἀναβολὴν θὰ ἦτο πρᾶξις ἥκιστα ἐξυπηρετοῦσα τὸ γενικὸν συμφέρον (χειροκροτήματα) καὶ πρὸ παντὸς τὰ δεινῶς τρωθέντα καὶ προέχοντα ἤδη νόμιμα τῆς Χώρας συμφέροντα. Δὲν προάγονται τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα διὰ τῆς ἐκκρεμότητος καὶ ἀμφιβολίας. Αἱ σαφεῖς καταστάσεις εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι σώζουν τοὺς Λαούς. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ δύο μόνον τάξεις νὰ ὑπάρχουν σήμερον. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἰλικρινῶς ἀναγνωρίζουν τὴν λαϊκότητα τῆς Δημοκρατίας καὶ τὴν ἁγνὴν αὐτῆς προέλευσιν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὴν ἀμφισβητοῦν ἐπίσης εἰλικρινῶς. Ὅσοι ἐπιζητοῦν τὰς παρελκύσεις δὲν μεριμνοῦν περὶ τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς προόδου τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ ὑποσκάπτουν αὐτό. (Χειροκροτήματα).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§112Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶναι λυπηρόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι περὶ τὸ τέλος τοῦ συντακτικοῦ ἡμῶν ἔργου, διὰ τὸ ὁποῖον δύναταί τις νὰ συναισθανθῇ ἐκδηλουμένην πανταχόθεν ἀληθῆ εὐχαρίστησιν καὶ πραγματικὴν ἀνακούφισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, συνέβη ὅ,τι δυσάρεστον συνέβη πρὸ ὀλίγου. Λέγω τὴν εὐχαρίστησιν καὶ τὴν ἀνακούφισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ φιλονεικήσῃ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, συνηθισμένος ὅπως καὶ ἄλλοι πολλοί, οὐχὶ εἰς ἄγραφα θεμελιώδη δίκαια, ἀλλ’ εἰς δίκαια γραπτῶς διατυπωμένα, ἀποδίδει ἰδιάζουσαν σπουδαιότητα εἰς τὴν ὕπαρξιν κειμένου τοῦ Συντάγματος καὶ δυσφορῶν αἰσθάνεται ἐκκρεμότητα τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος, αἰσθάνεται ἐκκρεμότητα τοῦ Καταστατικοῦ αὐτοῦ Χάρτου, τοῦ Χάρτου τῶν θεμελιωδῶν αὐτοῦ δικαίων καὶ τῶν κανόνων τῆς συντάξεως τῆς Πολιτείας ἐκκρεμότητα ὑπάρχουσαν, ἂν ὄχι ἀπὸ τοῦ 1915, ἀσφαλῶς ὅμως ἀπὸ τοῦ 1920 καὶ ἐντεῦθεν. Δὲν εἶναι λοιπὸν καμμία ὑπερβολὴ ἂν εἴπῃ τις ὅτι ἀληθὲς αἴσθημα ἀνακουφίσεως αἰσθάνεται ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ συντακτικοῦ ἡμῶν ἔργου. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι τὸ αἴσθημα τοῦτο ἦλθον νὰ δηλητηριάσουν αἱ λυπηραὶ σκηναὶ τῆς ἀποψινῆς ἡμῶν συνεδρίας. Εἰς τί ὠφείλοντο αὐταί; Ἂν ἐξαιρέσῃ τις μίαν οὐχὶ ἀσυνήθη καὶ ἐπὶ ζητημάτων ἁπλουστέρων ἀκόμη ὀξύτητα καὶ ἐντονότητα περὶ τὴν ἔκφρασιν, τί κατ’ οὐσίαν εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας συνάδελφός μου; Ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμένα κόμματα ἢ ὡρισμένον κόμμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς θεμελιῶδες αὐτοῦ ἄρθρον τὸ πολιτειακὸν ζήτημα. Νομίζετε ὅτι τοῦτο εἶναι προσβολὴ κατὰ τοῦ κόμματος αὐτοῦ; Κάθε κόμμα πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ σαφῶς κεχαραγμένην, τὸ πρῶτον δὲ καὶ θεμελιῶδες τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ διακηρύξῃ εἶναι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ἐννοεῖ νὰ διακυβερνηθῇ ἡ Χώρα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι μεμπτὸν θὰ ἦτο ἂν ὁ πατριωτισμὸς δὲν ὑπερεῖχεν οἱασδήποτε ἀντιλήψεως. Καὶ ἔχομεν πρόσφατα, προσφατότατα παραδείγματα καὶ πρέπει νὰ τὰ προσέχωμεν καὶ πρέπει νὰ τὰ μιμούμεθα. Πολιτικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπίστευον εἰς τὴν Μοναρχίαν ἐν Γερμανίᾳ ὡς εἰς σύμβολον πίστεως, πρὸ ὀλίγου μόλις χρόνου ἐδήλωσαν ἐπισήμως ὅτι ἐννοῦν πλέον νὰ καταπαύσουν ὁριστικῶς αἱ συζητήσεις περὶ ἐπανόδου τῆς Μοναρχίας ἐν Γερμανίᾳ, διότι αἱ συζητήσεις αὗται δύνανται νὰ φέρωσι τὴν φθορὰν τῆς πατρίδος των. Διατί ἆρά γε ἡμεῖς θὰ εἴμεθα ὀλιγώτερον πατριῶται ἀπὸ τοὺς ἄλλους; Δὲν εἶναι λοιπὸν ποσῶς προσβλητικὸν ἄν τις εἴπῃ εἰς ἓν κόμμα ὅτι ἔχει ὡρισμένην ἀντίληψιν περὶ τοῦ πολιτεύματος. Εἶναι ἀδιάφορον ἂν ἐν τῇ ῥύμῃ τῆς συζητήσεως καὶ ἐν τῇ ὀξύτητι αὐτῆς αἱ φράσεις ὑπῆρξαν μᾶλλον ἔντονοι, ὅταν μάλιστα ἔσπευσεν ἀμέσως ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας συνάδελφός μου νὰ δηλώσῃ ὅτι διὰ τῆς φράσεως ἐκείνης δὲν ἐννόει νὰ θίξῃ ἀτομικῶς κανένα, οὔτε τὸ κόμμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει υἱοθετήσει ὡς πρόγραμμα καὶ θεμελιώδη ἀρχὴν τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Μοναρχίας. Ἡ διάταξις ἡ ὁποία τίθεται ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν δὲν εἶναι διάταξις ἀσυνήθης, ὡς ὀρθῶς παρετήρησε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν συνάδελφός μου. Εἶναι ὑπὸ ἄλλο ἔνδυμα ἡ αὐτὴ διάταξις, ἡ ὁποία ἐπροτάθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας συνάδελφον καὶ ἡ ὁποία ὑπῆρχεν εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864. Ἀντιτάσσομαι κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης ὅτι «τὰ πολιτεύματα στηρίζονται ἐπὶ τῆς θελήσεως τοῦ Λαοῦ». Εἶναι τοῦτο ἀναμφισβήτητος πολιτικὴ ἀλήθεια. Ἀλλ’ αἱ πολιτικαὶ ἀλήθειαι, κύριοι, δὲν εἶναι θρησκευτικὰ δόγματα, τὰ ὁποῖα ἄνωθεν καταπέμπονται καὶ τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν νὰ δεχώμεθα χωρὶς νὰ συζητῶμεν ποσῶς καὶ νὰ πιστεύωμεν καὶ νὰ μὴ ἐρευνῶμεν. Εἶναι ἀξιώματα, τὰ ὁποῖα πηγάζουν ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων, ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς σωτηρίας τῆς Πατρίδος, ἡ ὁποία εἶναι ὁ ὑπέρτατος νόμος. Καὶ ἐξ ὅσων γνωρίζομεν, τὸ πολιτικὸν ἀξίωμα ὅτι τὰ πολιτεύματα στηρίζονται ἐπὶ τῆς θελήσεως τοῦ Λαοῦ, οὐδαμοῦ ἡρμηνεύθη καὶ οὐδαμοῦ ἐφηρμόσθη ὡς ἀρχὴ ὅτι τὰ πολιτεύματα πρέπει νὰ στηρίζωνται ἐπὶ τῆς συνεχῶς καὶ ἀδιακόπως ἐκδηλουμένης καὶ μεταμορφουμένης θελήσεως τοῦ Λαοῦ. Ἐσκέφθη κανεὶς ποτὲ κατὰ τὴν ἀνάρρησιν Γεωργίου τοῦ Αʹ νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν θέλησιν τοῦ Λαοῦ διὰ νὰ δύναται οὗτος μετὰ πάροδον ὀλίγων ἐτῶν νὰ τὸν ἐκδιώξῃ; Ἂν τοῦτο ἐγίνετο, θὰ τὸν εἶχεν ἐκδιώξει πολλάκις εἰς τοσαύτας περιστάσεις ὀξύτητος τῶν παθῶν. Ἀλλὰ φρονίμως ποιοῦντες οἱ πρόγονοι ἡμῶν εἶχον προνοήσει ὥστε εἰς λαοὺς μάλιστα μεσημβρινοὺς νὰ μὴ ἀφήσουν τὰ θεμέλια τοῦ οἴκου τῆς Πατρίδος ἕρμαια προσκαίρων παραφορῶν καὶ ὀξυτήτων. Ἐσκέφθησαν νὰ εἴπουν ὅτι τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 στηρίζεται ἐπὶ τῆς θελήσεως τοῦ Λαοῦ καὶ ἀφίεται εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων, ἀλλ’ ὄχι ὅτι δύναται ἀνὰ πᾶσαν ἐκλογὴν νὰ γίνεται ἀντικείμενον συζητήσεων κατὰ τὰς θεμελιωδεστάτας αὑτοῦ διατάξεις. Ἦσαν ὀλιγώτερον πατριῶται καὶ ὀλιγώτερον ἀγαπῶντες τὴν θέλησιν τοῦ Λαοῦ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864; Ἂς εἴμεθα θετικοί. Ἦσαν σοφώτεροι καὶ συνετώτεροι ἀπὸ ἡμᾶς. Τὰ Συντάγματα τὰ ὁποῖα ἔθεσαν ὁμοίας διατάξεις ἀπέδειξαν ἁπλούστατα στοιχειώδη σύνεσιν πατριωτικήν. Εἶναι ὡραῖον νὰ λέγωμεν «ἡ ἑκάστοτε θέλησις τοῦ Λαοῦ», ἀλλ’ ἂς μὴ ἀφιστάμεθα τῶν πραγμάτων. Γνωρίζομεν πῶς ἐκδηλοῦνται ἑκάστοτε αἱ θελήσεις αἱ λαϊκαί. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι θὰ ὑπάρχῃ καὶ μία μερίς, ἡ ὁποία θὰ νομίζῃ ὅτι ἡ ἐγκατάστασις τῆς Μοναρχίας εἶναι ἀναγκαία καὶ συμφέρουσα διὰ τὴν Πατρίδα καὶ τοῦτο θὰ νομίζῃ εἰλικρινῶς. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι θὰ ὑπάρχῃ καὶ μία μερίς, ἥτις θὰ ἔχῃ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ μορφὴ τῆς Δημοκρατίας ὑπὸ τὸν αἱρετὸν Ἄρχοντα τοῦ Κράτους εἶναι ἡ καλυτέρα διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Λαοῦ. Θὰ ὑπάρχουν ὅμως καὶ δύο ἄλλαι μερίδες. Θὰ ὑπάρχῃ μία μερὶς ἡ ὁποία θὰ φρονῇ ὅτι τὸ πρωτεῦον ἐν βασιλευομένῃ ἢ ἀβασιλεύτῳ Δημοκρατίᾳ εἶναι τὰ πολιτικὰ ἤθη καὶ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες καὶ ὅτι δύνανται ἐξ ἴσου νὰ προοδεύσουν αἱ Πολιτεῖαι ὑπὸ τὴν βασιλευομένην ἢ ἀβασίλευτον Δημοκρατίαν, ἀρκεῖ νὰ ἔχωσι πολιτικοὺς πατριώτας πονοῦντας τὸν Τόπον αὐτὸν καὶ ἀρκεῖ νὰ φροντίζουν ὥστε νὰ ἐξυγιαίνωνται τὰ πολιτικὰ ἤθη τῆς Χώρας. (Χειροκροτήματα). Ηὐδοκίμησε περισσότερον ἡ Γαλλία ὑπὸ τὴν Δημοκρατίαν παρὰ ὑπὸ τὴν Αὐτοκρατορίαν. Καὶ ἀπεδείχθη ἐκ τοῦ τελευταίου τοὐλάχιστον πολέμου ὅτι εἶναι πλάνη βαθυτάτη νὰ πιστεύεται ὅτι μόνον αἱ Μοναρχίαι καὶ αἱ ἀπολυταρχίαι εἶναι δυνατὸν νὰ παρασκευάζουν στρατιωτικῶς τὴν Χώραν. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀντέστησαν εἰς τὴν στρατιωτικὴν παρασκευὴν τῆς Γαλλίας πρὸ τῆς συμφορᾶς τοῦ 1870 δὲν ἦσαν δημοκρατικοί, ἦσαν κατὰ παράδοξον ἱστορικὴν εἰρωνείαν μοναρχικοί. Ἀπεδείχθη ὅτι τὸ πολίτευμα τοῦτο εἶναι ἐπαρκές, ὥστε καὶ τὴν ἄμυναν κατὰ τῶν ἐξωτερικῶν ἐχθρῶν τῆς Χώρας νὰ διοργανώσῃ καλῶς καὶ τὴν προκοπὴν τῆς λαϊκῆς εὐημερίας νὰ ἐξασφαλίζῃ. Μήπως κατὰ τὰ ἄλλα εἶναι κανὲν πολίτευμα ὀπισθοδρομικόν, ὅταν βλέπωμεν ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἀνθρωπότης τείνει πρὸς τὰ ἐκεῖ ἢ ὅταν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ τοῦτο ἐν Ἑλλάδι; Θὰ εἶναι λοιπὸν μία κατηγορία ἀκραιφνῶν τοιούτων πολιτῶν ἐκλογέων ἐν δημοψηφίσματι ἢ ἐν ἐκλογαῖς. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἀρεσκώμεθα νὰ συζητῶμεν μόνον θεωρητικῶς, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν μίαν ἄλλην κατηγορίαν ἐκλογέων, ἡ ὁποία δίδει τὴν νίκην ἢ τὴν ἧτταν, τὴν κατηγορίαν ἐκείνων, οἵτινες ὀλίγον ἐνδιαφέρονται, ἂς εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, εἴτε διὰ τὴν Δημοκρατίαν, εἴτε διὰ τὴν Βασιλείαν ἐνδιαφέρονται δὲ μόνον διὰ τὴν θεραπείαν τῶν συμφερόντων, εἴτε συμφερόντων τάξεων, εἴτε συμφερόντων ἀτομικῶν, εἴτε συμφερόντων δικαίων, τῶν ὁποίων ἡ θεραπεία εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ ἀμέσως ἢ ὁλοκληρωτικῶς ὑπὸ τῆς κρατούσης Κυβερνήσεως, εἴτε συμφερόντων μικρῶν καὶ ταπεινῶν. Αὐτὴ ἡ τάξις κυλινδρουμένη κατὰ τὰς ἑκάστοτε δυσαρεσκείας ἀπὸ τῆς μιᾶς μερίδος εἰς τὴν ἄλλην, φέρει ἑκάστοτε τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο κόμμα εἰς τὴν Ἀρχήν. Καὶ ἐνόσῳ τὸ πρᾶγμα ἐξελίσσεται ὁμαλῶς ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν θεμελιωδῶν νόμων, αἱ Πολιτεῖαι οὐδένα ἔχουσι κίνδυνον, τοὐναντίον ἔχουν νὰ ὠφεληθοῦν ἐκ τοιούτων ἐναλλαγῶν ἀντιπάλων πολιτικῶν μερίδων. Θέλετε ἆρά γε ἡ ἀσταθὴς καὶ κυμαινομένη ἐκείνη μερίς, ἡ ὁποία ἀδιαφορεῖ τελείως ἂν ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων, ὁ ὁποῖος ἁπλῶς θὰ ὑπογράφῃ τὰ Διατάγματα καὶ τοὺς νόμους, διότι ἡ κυριαρχία θὰ ἀνήκῃ πάντοτε εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Λαοῦ, θὰ εἶναι Ἄρχων αἱρετὸς ἢ Ἄρχων κληρονομικός, ἡ κυμαινομένη ἐκείνη μερίς, θέλετε σεῖς, καθ’ ἑκάστην τετραετίαν ἢ τριετίαν νὰ δύναται ἀναλόγως τῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἐθεραπεύθησαν ἢ τὰ ὁποῖα δὲν ἐθεραπεύθησαν, νὰ ἀνατρέπῃ ἐκ βάθρων τὴν μορφὴν τῆς Πολιτείας; Θὰ ἦτο βλάσφημος ἡ σκέψις. Δὲν θὰ ἦτο ἐσωτερικὴ μόνον ἀνάγκη, ὅπως ὀρθῶς ἔθεσεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν συνάδελφός μου, δὲν θὰ ἦτο μόνον οἰκονομικὴ ἀνάγκη ἔνδοθεν καὶ ἔξωθεν ὑπαγορευομένη, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν θὰ ἠδυνάμεθα ὄχι μόνον νὰ ὀρθοποδήσωμεν, ἀλλ’ οὐδὲ νὰ ζήσωμεν κἄν. Θὰ ἦτο ἀνάγκη ἀποφυγῆς αἰσθήματος ἐσχάτης περιφρονήσεως τῶν λοιπῶν Ἐθνῶν πρὸς Λαὸν παλίμβουλον, ἀλλάσσοντα τοὺς θεμελιώδεις νόμους αὑτοῦ ἀνὰ πᾶσαν τριετίαν ἢ τετραετίαν, ὅπως ἀλλάσσει κανεὶς ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν τὰ ὑποκάμισα αὑτοῦ. Πῶς θέλετε νὰ σᾶς ἐμπιστευθῶσιν εἰς πολιτικοὺς διεθνεῖς συνδυασμούς, ὅταν δὲν γνωρίζωσιν ἂν αὔριον θὰ ἔχητε ἕνα δικτάτορα, ἕνα αἱρετὸν Πρόεδρον ἢ ἕνα κληρονομικὸν Μονάρχην; Ὅταν τοιαύτην ἐπιπολαιότητα, ἀστάθειαν, πολιτικὴν ἔκλυσιν, εὐλιγισίαν αἰλουροειδοῦς καταστάσεως βλέπουν εἰς ἕνα Λαόν, πῶς θέλετε νὰ δώσωσιν εἰς αὐτὸν ἐμπιστοσύνην οἱ ἄλλοι, ἀφοῦ σεῖς οἱ ἴδιοι δὲν θὰ ἔχητε ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ καθεστὼς τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν αὔριον, δηλαδὴ εἰς τὸν ἑαυτόν μας, εἰς τὰς πολιτικάς μας δυνάμεις καὶ ἀφοῦ δι’ ἡμᾶς αὐτοὺς θὰ φαίνεται ἰδιαζόντως σπουδαῖον καὶ ἐνδιαφέρον τὸ περιστατικόν, ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ὑπογράφει τὰς θελήσεις καὶ τὰς ἀποφάσεις τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ κυριάρχου Λαοῦ ὀνομάζεται Κουντουριώτης αἱρετὸς ἢ Γεώργιος κληρονόμος; Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ θυσιασθῇ εἰς τὸν βωμὸν ἑνὸς δόγματος ἀφῃρημένου καὶ ἀπολύτου! τοῦ δόγματος τῆς λαϊκῆς θελήσεως, τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ θυσιάσωμεν τὴν ἀνάγκην τὴν οἰκονομικήν, τὴν ἀνάγκην νὰ παραστῶμεν ὡς σωφρονοῦν καὶ πολιτισμένον Κράτος καὶ νὰ μὴ παριστάμεθα ὡς Κράτος παραπαῖον μονονουχὶ καὶ παράφρον. Ἰδοὺ τί ἐπιβάλλει ὄχι μόνον διὰ τὸ ἡμέτερον πολίτευμα, ἀλλὰ δι’ ὅλα τὰ πολιτεύματα, νὰ μὴ ἐπιτρέπουν νὰ γίνωνται ταῦτα ἔρμαια τῆς ἑκάστοτε θελήσεως τῆς πλημμυρίδος ἢ τῆς ἀμπώτιδος, τὴν ὁποίαν δεικνύουν δυστυχῶς τὰ λαϊκὰ κύματα ἑκάστοτε, παρὰ τὰ ἄλλα ἀγαθὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας. Νομίζετε ὅτι ἡ πλειονοψηφία τοῦ δημοψηφίσματος τοῦ 1924, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἀφαιρέσητε ἀπὸ αὐτήν, δὲν ἔδειξε τὴν θέλησιν τοῦ Λαοῦ; Νομίζετε ὅτι δὲν τὴν ἔδειξε τὸ ἀποτέλεσμα τῶν προσφάτων ἐκλογῶν; Σᾶς ἐρωτῶ· κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἔχωμεν εἰς τὸ μέλλον ἀσφαλῆ τὴν διάγνωσιν τῶν διαθέσεων τοῦ Λαοῦ; Ἂς ἴδωμεν, κύριοι, τί συνέβη κατὰ τὰς τελευταίας ἀκόμη ἐκλογάς. Ὑπῆρχον κόμματα τὰ ὁποῖα δὲν ἔθετον ἐπισήμως αὐτό. Ὑπῆρχον ὅμως τὰ ὄργανα τοῦ Τύπου τῶν κομμάτων τούτων, τὰ ὁποῖα ἔθετον πολιτειακὸν ζήτημα. Ἤθελον νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ εἴπητε κατὰ τίνα μέθοδον θὰ ἠδύνατό τις ἐν μέσῳ τῶν κυμάτων τούτων νὰ ἁλιεύσῃ, ὡς ἄλλος δήλιος κολυμβητής, ποία εἶναι ἡ θέλησις τοῦ Λαοῦ; Καὶ δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε ὅτι δὲν εἶναι ἑρμηνεία αὐθαίρετος ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος, δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους θὰ παριστάνωμεν εἰκόνα παρέχουσαν πολιτειακὴν σταθερότητα ἑνὸς Κράτους; Ὄχι, κύριοι, δὲν ἐπιτρέπεται. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω τὴν ἔκφρασιν, θὰ ἦτο ἀνοσιούργημα κατὰ τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἐν τόσῃ ἀγαστῇ γαλήνῃ διεξάγομεν ἀπὸ τόσου χρόνου. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίσωμεν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δυνάμεθα νὰ ἀναθεωρῶμεν ἑκάστοτε ἐλευθέρως τὸ πολίτευμα. Ἐγὼ ἔλαβα ἀφορμὴν δημοσίᾳ ὁμιλῶν νὰ εἴπω ὅτι δὲν θὰ ἐδίσταζον νὰ δεχθῶ τὴν ἄμεσον διεξαγωγὴν δημοψηφίσματος ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ θεωρηθῇ ὁριστικῶς λυόμενον τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα καὶ ὅταν εἶπον τοῦτο ἐγνώριζον τί ἔλεγον. Ἐγνώριζον ὅτι ὑπῆρχεν ἤδη μία πρότασις ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συναδέλφου, ἥτις δὲν εἶχε τοὐλάχιστον ἀποδοκιμασθῆ ἀπὸ τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκε καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἠθέλησα νὰ διευκολύνω τὴν ὑποβολὴν καὶ ἀποδοχὴν τῆς σχετικῆς προτάσεως. Νομίζετε ὅτι τὸ δημοψήφισμα δὲν ἐγένετο καλῶς; Νομίζετε ὅτι ἡ ἐκλογὴ δὲν ἐγένετο κανονικῶς; Ἰδοὺ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ ὁποῖον θὰ διεξάγει τὰς ἐκλογὰς θὰ ἀνήκῃ εἰς ὑμᾶς. Ἔλθετε, ἔλθετε ὡς νῦν εἶναι συγκεκροτημένη ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, νὰ διεξαγάγωμεν ἓν ἀκόμη πολιτειακὸν δημοψήφισμα, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ἅπαξ διὰ παντὸς ποία εἶναι ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐπιτρέπεται κατόπιν τῆς νέας ταύτης προτάσεως, κύριοι, νὰ λέγωμεν ὅτι τὴν ἄμεσον παῦσιν τῶν καθεστωτικῶν ἀγώνων δὲν θεωροῦμεν συμφέρουσαν διὰ τὴν Πατρίδα καὶ ὅτι θέλομεν ὑφισταμένας ἐπ’ ἀρκετὸν ἀκόμη χρόνον ἐπιφυλάξεις καὶ ἐκκρεμότητας λίαν ἐπικινδύνους; Ἀλλὰ πῶς θὰ ἐδεχόμεθα ὅτι ἡ ἔννοια τῆς προτάσεως ἐκείνης περὶ δημοψηφίσματος ἦτο ὅπως διεξαχθῇ τοῦτο μετά τινα χρόνον; Ἂν ἡ Βουλὴ ἐδέχετο τοιοῦτόν τι, θὰ ἀπεδείκνυεν αὕτη ὅτι δὲν ἔχει σοβαρὰν ἀντίληψιν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς καταπαύσεως μιᾶς συνεχοῦς ἀβεβαιότητος περὶ τὸ πολίτευμα ἡμῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν ὑπῆρξα μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπρωτοστάτησαν θιασῶται καὶ πρωτοπόροι τῆς καθιδρύσεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Διεκήρυξα καὶ κατὰ τὸ 1923 καὶ κατὰ τὸ 1924 ὅτι τὰ πολιτεύματα, ὅταν μάλιστα ταῦτα εἶναι πάντως δημοκρατικά, διότι στηρίζονται ἐπὶ τῆς θελήσεως τοῦ Λαοῦ, δὲν εἶναι τὸ κύριον, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει, ὡς ἀπέδειξεν ἡ Ἱστορία τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅλων τῶν Ἐθνῶν, εἶναι ἡ ὕπαρξις καλῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ χρηστῶν πολιτικῶν ἠθῶν. Διεκήρυξα ὅμως ἀπὸ τοῦ 1921 ὅτι καὶ ἂν ἐνδεχομένως ἦτο λάθος μία ἀνώμαλος κατάστασις προηγηθεῖσα τῆς ἀνατροπῆς τοῦ ὑπάρχοντος μέχρι τοῦ 1923 καθεστῶτος, δὲν θὰ εἶναι ἁπλῶς σφάλμα, θὰ εἶναι ἔγκλημα κατὰ τῆς Πατρίδος νὰ θελήσωμεν νὰ ἀνατρέψωμεν τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἤδη ἐγκατεστάθη καὶ ἐπὶ τῆς βάσεως τοῦ ὁποίου ἐλευθέρως πάντες ἡμεῖς δρῶμεν καὶ ἐργαζόμεθα καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν. Καὶ δὲν διστάζω ἀκόμη νὰ εἴπω ὅτι, ἂν θὰ ἦτο ἔγκλημα κατὰ τῆς Πατρίδος τοῦτο, θὰ ἦτο βαρύτερον κακούργημα ἂν ὑποθάλψωμεν τὴν ἀκαταστασίαν, τὴν ἀοριστίαν, τὴν ἀνησυχίαν, τὴν ἀβεβαιότητα, θέλοντες νὰ ἀφήσωμεν εἰς μελλοντικὴν ἑκάστοτε ἐτυμηγορίαν τοῦ Λαοῦ, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ δυνάμεθα ποτὲ κατὰ τρόπον ὁμόφωνον νὰ διερμηνεύσωμεν τὴν τύχην τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος. Ἂν δεχθῆτε τὸ δόγμα τοῦτο, θὰ πρέπει ἀνὰ πᾶσαν τετραετίαν νὰ τίθεται πολιτειακὸν ζήτημα πρὸ τοῦ Λαοῦ. Διὰ ταῦτα νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ ψήφισις τῆς διατάξεως ταύτης—δέχομαι τὴν διατύπωσιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων—εἶναι ἔργον συνέσεως, εἶναι ἔργον τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται ἡμεῖς νὰ διαπράξωμεν διὰ πρώτην φοράν, εἶναι διάταξις, ἥτις εἰς τὰ πλεῖστα τῶν πολιτευμάτων ἐμφανίζεται, ἐκτὸς ἐκείνων εἰς τὰ ὁποῖα δὲν γεννῶνται τὸ παράπαν ζητήματα παλινορθώσεως μοναρχιῶν. Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ψηφίσωμεν τὴν διάταξιν ταύτην, νὰ ἐγκαταλείψωμεν ὅλας τὰς ἐνστάσεις ἡμῶν καὶ ἀμφισβητήσεις, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ παράσχωμεν τὴν ἐντύπωσιν καὶ εἰς τὸν ἐργαζόμενον Λαὸν καὶ εἰς τὸν διεθνῆ κόσμον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι τόπος εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι εὔκολον νὰ γίνωνται ἑκάστοτε κατὰ τὰ ὁρμητικὰ βουλεύματα παρασυρομένων μερίδων μεταλλαγαὶ πολιτεύματος. Ψηφίσατε τὴν διάταξιν, κύριοι βουλευταί, καὶ ἐστὲ βέβαιοι ὅτι θὰ πράξητε ἔργον ἀγαθὸν καὶ θὰ συντελέσητε εἰς τὴν θέσιν θεμελίων στερεῶν διὰ τὴν πολιτικὴν σωτηρίαν τῆς Πατρίδος. (Χειροκροτήματα).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§114Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Συντάγματος ἐδήλωσα ὅτι ψηφίζω ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ ἄρθρου ὡς εἶχε τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος, ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ δημιουργηθῶσιν αἱ σκηναί, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς συνέβησαν ἐνταῦθα σήμερον. Τὴν στάσιν μου ὡς πρὸς τὸ πολιτειακὸν ζήτημα ἔχω καθορίσει ὄχι κατόπιν τοῦ δημοψηφίσματος, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὅτι δὲν στερεώνει ἀρκούντως τὴν Δημοκρατίαν αὐτήν, διότι δὲν ἦτο πραγματικῶς, δὲν ἐξέφραζε πραγματικῶς καὶ σαφῶς τὴν γνώμην τοῦ Λαοῦ καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς ἐγκαθιδρύσεως πράγματι τῆς Δημοκρατίας, ἀπὸ τῆς 25ης Μαρτίου 1924. Τὸ ἐδήλωσα δὲ αὐτὸ δημοσίᾳ εὐθὺς τότε καὶ τοῦτο διότι ἐνόμιζον ὅτι δὲν θὰ ἦτο σοβαρὸν ἅπαξ ἐγκαθιδρύθη τὸ νέον πολίτευμα μετὰ τόσας περιπετείας καὶ ἀναστατώσεις νὰ ἐπανερχώμεθα πάλιν χωρὶς νὰ δοκιμασθῇ πρῶτον τὸ πολίτευμα αὐτὸ εἰλικρινῶς ὑπὸ τοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, δὲν λέγω ταῦτα διὰ νὰ συγκομίσω χειροκροτήματα.

§115ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡμεῖς χειροκροτοῦμεν τοὺς λόγους σας.

§116Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχω μόνον μίαν παρατήρησιν νὰ κάμω, ὅτι τὰ δημοκρατικὰ κόμματα, ἐκεῖνα δηλαδὴ τὰ ὁποῖα εἰργάσθησαν πρὸς ἐγκαθίδρυσιν τοῦ νέου πολιτεύματος, πρέπει νὰ παύσουν μονοπωλοῦντα τὸ νέον πολίτευμα, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἑτοιμάζουν τὸν τάφον καὶ τίποτε ἄλλο. Τὸ πολίτευμα τότε μόνον θὰ στηριχθῇ, ὅταν πράγματι ὁλόκληρος ὁ Λαὸς θὰ ἀντιληφθῇ ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς αὐτὸν καὶ ὅτι θὰ δύναται ὁ Λαός, διὰ τοῦ πολιτεύματος αὑτοῦ νὰ ζήσῃ ἐλεύθερος καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὸν προορισμόν του.

§117Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομίζετε ὅτι ὑπάρχει καμμία τάσις μονοπωλήσεως τοῦ πολιτεύματος;

§118Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δυστυχῶς ὑπῆρξαν πολλαὶ καὶ νομίζω, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, ὅτι καὶ αἱ ἀποψιναὶ δηλώσεις ὑμῶν ἐπηρεάσθησαν ἀπὸ αὐτὴν τὴν τάσιν.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν δύναμαι αὐτὸ νὰ τὸ παραδεχθῶ, οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ἀλήθειαν.

§120Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου εἰς ἄλλους ὑπάρχουν τοιαῦται τάσεις. Πάντως τὸ δημοψήφισμα τοῦ 1921 δὲν ὑπῆρξε πραγματικὸν δημοψήφισμα,

§121Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ εἶναι ὅτι κατὰ τὸ δημοψήφισμα ἐκεῖνο ἐξεδηλώθη πλειονοψηφία πράγματι ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας.

§122Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἐδεχόμην περισσότερον ἐκείνου ὡς ἀπόφασιν τοῦ Λαοῦ τὸ ἐκ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν ἀποτέλεσμα, ἂν καὶ δὲν ἐτέθη καθεστωτικὸν ζήτημα κατ’ αὐτάς. Μολονότι δὲ φρονῶ ὅτι δημοψήφισμα δὲν εἶναι τὸ μέσον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ στηρίξῃ τὸ πολίτευμα, θὰ ἐδεχόμην τὴν θέσιν νέου ἐρωτήματος πρὸς τὸν Λαὸν καὶ μάλιστα θὰ τὸ ἐδεχόμην ἀδιστάκτως, ἂν τὸ ἐρώτημα αὐτὸ ἐπρόκειτο νὰ τεθῇ ὑπὸ τῆς παρούσης Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὴν μεγάλην πλειονοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία ἀντικατέστησε τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 124 συμφώνως πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται σχεδὸν πάντες).

§124Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Σύσσωμος ἡ Βουλή.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη. Τὸ ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 124. Μόνον αἱ μὴ θεμελειώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος δύνανται νὰ ἀναθεωρηθοῦν μετὰ πενταετίαν κατὰ τὰ κατωτέρω ὁριζόμενα. Ἡ πρότασις πρὸς ἀναθεώρησιν, περιλαμβάνουσα ὡρισμένας διατάξεις τοῦ Συντάγματος, δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἴτε εἰς τὴν Βουλὴν εἴτε εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ πρέπει πρῶτον νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ὑπ’ ἀμφοτέρων τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων δι’ ἀπολύτου πλειοψηφίας, ἔπειτα δέ, μετὰ πάροδον τριῶν μηνῶν, νὰ γίνῃ ἐπίσης ἀποδεκτὴ ἀπὸ κοινοῦ ὑπὸ τῶν δύο Νομοθετικῶν Σωμάτων, συνερχομένων ἐπὶ τούτῳ εἰς Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, διὰ πλειοψηφίας τοὐλάχιστον τῶν τριῶν πέμπτων τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς. Τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως προεδρεύει ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Αἱ ἀναθεωρούμεναι διατάξεις ἰσχύουν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς των εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις δύναται νὰ ὑποβάλῃ τὴν περὶ ἀναθεωρήσεως ἀπόφασίν της εἰς δημοψήφισμα, ὁπότε αἱ ἀναθεωρούμεναι διατάξεις τίθενται εἰς ἐφαρμογήν, ἐὰν ἐγκριθῶσι παρὰ τοῦ Λαοῦ.

§126ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 124ον ἄρθρον).

§127ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ 119ον ἄρθρον νὰ ψηφισθῇ.

§128Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι οἱ ζητοῦντες νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε τὸ ἄρθρον 119 δὲν σοβαρεύονται.

§129ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπόψε, ἀπόψε.

§130Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, κατὰ πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη ὅπως γίνῃ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119 τὴν προσεχῆ Δευτέραν. Δὲν νομίζω ὅτι δυνάμεθα ἡμεῖς αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ μεταβάλωμεν γνώμην, διότι δὲν θέλομεν καὶ δὲν δυνάμεθα.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5. 30′ μ. μ. σήμερον. (Ὥρα 1.15′ π. μ.)