1927.05.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 77

Πέμπτη 19 Μαΐου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6.20′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Οἱ ἐπαγγελματίαι Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται διὰ τὴν συνεχιζομένην παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς λιμένος ἀντεργατικὴν στάσιν. — Ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Ἁγίου Βασιλείου ὑποβάλλει ψήφισμα δι’ οὗ ζητεῖ τὴν κατασκευὴν τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Ρεθύμνης–Σπῆλι. — Ἡ Κατίνα χήρα Ἰωάννου Καυγαλάκη, κάτοικος τῆς πόλεως Ρεθύμνης, ζητεῖ τὴν ἀπονομὴν συντάξεως διὰ τὰς πολυτίμους ὑπηρεσίας ἃς προσέφερεν ὁ σύζυγός της κατὰ τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα. — Οἱ κάτοικοι Παλαιοῦ Τσιφλικίου, Ν. Ἡρακλείου, Ν. Περάμου καὶ Νουγλᾶ παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν ὅπως ἐκτιμῶσα τὰς ἀνάγκας των εὐαρεστηθῇ νὰ ἀποφασίσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς κατὰ ξηρὰν παραλιακῆς συγκοινωνίας τῶν ἄνω χωρίων μετὰ τῆς Καβάλλας, περιλαμβανούσης ἀπόστασιν μόνον 12 χιλιομέτρων. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Ἀνδραβίδος παρακαλεῖ τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν ὅπως μὴ καταργηθῇ τὸ μεταβατικὸν Εἰρηνοδικεῖον Ἀνδραβίδος. — Ὁ ἐφεδρικὸς κόσμος τοῦ νομοῦ Ἡρακλείου διαμαρτύρεται ἐντόνως διὰ παράλειψιν εἰς τὸν νόμον «περὶ ἀγροφυλακῆς Κρήτης» καὶ ζητεῖ τὴν ὑποχρεωτικὴν πρόσληψιν ἐφέδρων μὴ ὑποπεσόντων εἰς τὸ ἀδίκημα τῆς λιποταξίας. — Τὸ κατώτερον προσωπικὸν τῶν Τ.Τ.Τ. Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην περικοπὴν τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. — Τὸ Βʹ ἐν Πάτραις Ἰατρικὸν Συνέδριον ἐκφράζει εὐχὴν ὅπως παύσῃ ἡ χορήγησις τῶν καλουμένων δῆθεν εὐκολιῶν εἰς τοὺς στρατευσίμους φοιτητὰς τῆς Ἰατρικῆς, ἐπιβληθῇ δὲ αὐτοῖς παρακολούθησις τοὐλάχιστον τετραετοῦς τακτικῆς φοιτήσεως μετ’ ἐτησίων ἐξετάσεων. — Ὁ πρόεδρος τοῦ πανεπαρχιακοῦ Ἀμπελουργικοῦ Συλλόγου ζητεῖ νὰ ἐπισπευθῇ ἡ ψήφισις νόμου ἐπιτρέποντος τὴν ἐλευθέραν διάθεσιν τῆς σούμας. — Ὁ βουλευτὴς κ. Τ. Ἀναστασίου καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ λαοῦ Ἀνδραβίδος, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν μελετωμένην παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κατάργησιν τοῦ μεταβατικοῦ Εἰρηνοδικείου Ἀνδραβίδος, πλήττουσαν τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ τῆς κωμοπόλεως καὶ τῶν περιχώρων της. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Η. Παπαδόπουλος, Α. Ξανθόπουλος, Ν. Μαμούνης, Α. Κόρακας κλπ. ὑποβάλουν πρότασιν νόμου «περὶ καταργήσεως τῆς παραγράφου 3 τοῦ ἀπὸ 17 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Διατάγματος «περὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ δικηγόρων». — Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της: αʹ) ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ θέσεως γραμματέως παρὰ τῷ τμήματι τῶν ἰαματικῶν πηγῶν καὶ τῇ ὑπηρεσίᾳ ξένων καὶ ἐκθέσεων» καὶ βʹ) «περὶ ἐπεκτάσεων ἐπὶ τῶν δημοσίων ἰαματικῶν πηγῶν τοῦ ἐπὶ τῶν ἰδιωτικῶν τοιούτων ἐπιβεβλημένου τέλους». — Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ προστασίας Σωματείων πρὸς ἀνοικοδόμησιν ναῶν».

§3Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀνεγράφη εἰς τὸν Τύπον σήμερον ὅτι κατὰ τὴν χθεσινὴν διάρκειαν τῆς συνεδριάσεως ἀξιότιμος συνάδελφος μοὶ ἐπετέθη. Ἀναγκάζομαι νὰ διαψεύσω τὴν εἴδησιν ταύτην καὶ παρακαλῶ τοὺς κ. κ. δημοσιογράφους νὰ προσέχουν, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ γράφουν εἰδήσεις ἀνακριβεῖς.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εὐθύνομαι ἐγὼ διὰ τὴν ἀναγραφὴν τῆς εἰδήσεως.

§5Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς εἶναι γνωστόν, πρό τινος χρόνου συνεκροτήθη μία ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ ἀφορῶσα τὴν ἐξέτασιν τῶν ζητημάτων τῆς Ἑταιρείας Πάουερ. Ἔκτοτε δὲν ἠκούσθη οὐδεμία φωνὴ καὶ ἠθελήσαμεν νὰ μάθωμεν τί γίνεται αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπή. Ἔληξεν ἡ ἀποστολή της, ὑφίσταται πρόκειται νὰ διαλυθῇ; Τοσοῦτῳ μᾶλλον, καθόσον αἱ ἐκδηλώσεις τῆς συγκροτήσεως τῆς Ἑταιρείας ἤρχισαν ἀναφαινόμεναι εἰς βάρος τοῦ Λαοῦ. Ἤθελον νὰ μάθω λοιπὸν ἂν πρόκειται νὰ συνεχίσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τὰς ἐργασίας της καὶ νὰ ἐξετάσῃ τὸν τρόπον καθ’ ὃν συνεκροτήθη ἡ Ἑταιρεία, διότι διαδίδεται ὅτι διετέθησαν 60,000 λίραι πρὸς συγκρότησίν της.

§6Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς παρέχω πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν πληροφορίαν ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπιβραδύνθησαν λόγῳ ἀσθενείας τοῦ προέδρου αὐτῆς κ. Γόντικα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὁ εἷς τῶν διορισθέντων ἀνακριτῶν κ. Τσιτσεκλῆς εἶναι ἀπησχολημένος μὲ τὸ Ἐνοικιοστάσιον καὶ μέχρι τοῦδε δὲν μᾶς ἐκάλεσε νὰ κανονίσωμεν τὸν τρόπον τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§7Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν, ὡς ἡ Βουλὴ ἐνθυμεῖται, εἴπομεν τόσον ὡραῖα πράγματα διὰ τὸν στρατηγὸν Ἰωάννου, ὁμόθυμος δὲ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ μία σύνταξις εἰς τὴν ἀδελφήν μου, ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδεμίαν ἐκτέλεσιν τῶν ὡραίων ἐκείνων λόγων εἴδομεν. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ζητήσῃ νὰ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν εἶναι ζήτημα δυνάμενον νὰ ἀναβληθῇ.

§8Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ ὑποβληθῇ τὸ ταχύτερον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος.

§10Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἡ Βουλὴ ἔχει ἀπασχοληθῆ πάρα πολύ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ μὴ ἐξαντληθῶμεν εἰς μακρὰς συζητήσεις. Ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὡρίζοντο δύο νὰ ἐκθέσωσι τὰς ἑκατέρωθεν ἀπόψεις καὶ νὰ προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν, διότι κατ’ ἄλλον τρόπον θὰ κατατριβώμεθα εἰς συζητήσεις.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ταλιαδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§12Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐν πρώτοις ἔχω νὰ συστήσω εἰς ὑμᾶς ὅτι τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, τὸ 119, ἐν σχέσει μὲ τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, καὶ μὲ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ πλέον ὡς ἄρθρον, ἀλλὰ ψηφισθῇ ὡς ψήφισμα, διότι ἂν μὲ τὴν διαμόρφωσιν καὶ τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ ἄρθρον τοῦτο, κατόπιν τῶν ἀνωτέρω, νὰ τεθῇ ὡς ἄρθρον τοῦ Συντάγματος μὲ τοιαύτας λεπτομερείας καὶ σωρείαν περιπτώσεων, θὰ μᾶς ἐμπαίζουν καὶ οἱ πρωτοετεῖς φοιτηταὶ τῆς Νομικῆς. Πρέπει νὰ τὸ ψηφίσωμεν ὡς ψήφισμα συνταγματικόν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφίσωμεν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος μὲ αὐτὰς τὰς λεπτομερείας, ὡς διερρυθμίσθη καὶ ὡς ψήφισμα συνταγματικῆς μορφῆς θὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν δύναμιν ὡς ἂν ἦτο ἄρθρον Συντάγματος. Εἰς τὸ Σύνταγμα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τεθοῦν τοιαῦται διατάξεις ἔστω καὶ ἂν πρόκειται περὶ μεταβατικῆς διατάξεως, ὡς εἶναι τοῦτο. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα καὶ ἄρθρον εἶναι σοβαρώτατον, διότι θὰ μορφώσῃ τὴν μέλλουσαν Πολιτείαν τοῦ Κράτους εἰς τὰς κοινωνικὰς καὶ οἰκονομικὰς σχέσεις αὐτῆς· ἐγὼ δὲ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ νομοῦ Τρικκάλων, τοῦ κατ’ ἐξοχὴν νομοῦ, ἔνθα ἐγεννήθη καὶ ἀπέρρευσε τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, εἶμαι ὑποχρεωμένος διὰ βραχέων νὰ ἐξιστορήσω ὑμῖν ἀπὸ ἱστορικῆς ἀπόψεως τὴν δημιουργίαν τοῦ ζητήματος τούτου, διότι εἶναι ἀναγκαῖον τοῦτο εἰς τὴν ἔρευναν, τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου. Τῷ 1882, ὅτε ἐγένετο ἡ προσάρτησις τῆς Θεσσαλίας, ἐξεδηλώθη ἰσχυρὰ ἀπαίτησις τῶν ἀγροτῶν εἰς τὰ μεγάλα τσιφλίκια, Παλαμᾶ, Ζάρκο καὶ Καρδιτσομαγουλοῦ, οἱ χωρικοὶ ἐξανέστησαν καὶ ἠρνήθησαν νὰ δώσουν τὸ γεώμορον εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ζητοῦντες ἀποκατάστασιν ἀγροτικήν. Τὸ Κράτος, βεβαίως ἐπέβαλε τὸ κῦρος τοῦ νόμου καὶ οἱ ἀγρόται ἡσύχασαν. Ἔκτοτε ὑπέβωσκε μία ἔρις μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ ἀγροτῶν. Ἡ ἔρις αὐτὴ ἐξηκολούθει καὶ τὸ Κράτος κατὰ πρώτην φορὰν ἐθεώρησε καλὸν νὰ λάβῃ νομοθετικὰ μέτρα διὰ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα τῷ 1890 ἐπὶ Κυβερνήσεως Τρικούπη καὶ ἐψηφίσθη ὁ νόμος ΑΩΝΒʹ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐγγυᾶται πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ὅταν ἐξαγοράζονται ἀγροκτήματα ἀπὸ τοὺς χωρικούς. Καὶ πρώτη ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου, ὁ δὲ νόμος αὐτὸς ἦτο ἡ πρώτη ἔκφανσις τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους, ἐγένετο εἰς τὰ κτήματα τῆς Ἀττικῆς, Βαθύ, Κιατίπε, Σάλιουχο, Δράμεσι καὶ Γεραλῆ, διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 10ης Ὀκτωβρίου τοῦ 1890, σημειωτέον δὲ ὅτι ἐπέκειντο τότε καὶ ἐκλογαί. Καὶ ἡ δευτέρα ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου ἐγένετο τῷ 1892 ὑπουργοῦντος καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Ἀλεξάνδρου Ζαΐμη, διὰ τὸ μέγα ἀγρόκτημα τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης Σοφάδων. Τῷ 1896 ὁ Δεληγιάννης εἰσήγαγε πέντε ἀγροτικὰ νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἦσαν τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, διότι τὸ ἓν τῶν νομοσχεδίων τούτων ἐθέσπιζε τὴν ἀναγκαστικὴν μερικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν τσιφλικίων πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ παραχώρησιν εἰς αὐτοὺς ἀναλόγου ἐκτάσεως περιοχῆς, ἀγρὸν καὶ οἰκίας. Συνεστήθη μεγάλη Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, μετέβη εἰς Θεσσαλίαν ὅπως ἐξετάσῃ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἐπιτοπίως, συνέταξε τὰς ἐκθέσεις της, ἃς καὶ ὑπέβαλεν ἁρμοδίως. Ἀλλ’ ἕνεκα διαφόρων πιέσεων καὶ ἐνεργειῶν παρασκηνιακῶν, ἐπελθόντος μάλιστα καὶ τοῦ πολέμου τοῦ 1897, δὲν ἠδυνήθη ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα τοῦ Δεληγιάννη. Κατόπιν ἐπὶ πρωθυπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου ἤδη Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τῷ 1902 ἐγένετο ὁ νόμος ΒΩΜΓʹ, διὰ τοῦ ὁποίου ἠγοράσθησαν τὰ τσιφλίκια κτήματα ἐν Θεσσαλίᾳ τὰ Στεφανοβίκεια μὲ σκοπὸν νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς. Τὸ Κράτος καὶ τότε δὲν ἐθεώρησε φρόνιμον ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀμέσως ἡ διανομή, ἀλλ’ ἐθεώρησε σκόπιμον νὰ μεταβληθῇ αὐτὸ εἰς ἰδιοκτήτην καὶ ἐπὶ ἔτη ἐκαρποῦτο τὰ κτήματα ταῦτα δι’ ἐκμισθώσεως εἰς τρίτους. Τῷ 1907, ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Θεοτόκη, ἐγένετο ὁ νόμος ΓΣΒʹ περὶ διανομῆς τῶν κτημάτων αὐτῶν καὶ περὶ γεωργικοῦ Θεσσαλικοῦ ταμείου. Ἦλθον καὶ οἱ πρόσφυγες ἐξ Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας καὶ διενεμήθησαν τὰ ἀγροκτήματα αὐτὰ εἰς τοὺς γηγενεῖς καὶ τοὺς πρόσφυγας καὶ ἡ Κυβέρνησις Θεοτόκη ἔλαβε δραστικὰ μέτρα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Τῷ 1907 ὁ ἀείμνηστος Χαροκόπος ἐδώρησεν εἰς τὸ Κράτος τὸ κτῆμα Καλογρηάνα, τὸ ὁποῖον ἀμέσως καὶ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις Θεοτόκη διένειμεν εἰς τοὺς χωρικούς. Τῷ 1910 οἱ χωρικοὶ Θεσσαλίας ἐξανέστησαν συγκροτήσαντες πολυπληθῆ καὶ θορυβώδη συλλαλητήρια μετὰ τῶν γυναικῶν καὶ τῶν τέκνων των καὶ ἦλθον εἰς τὰς πόλεις. Ἡ τάξις διεσαλεύθη καὶ ἐζήτων ὅλοι ἀποκατάστασιν. Ὑπὲρ τὰς κεφαλὰς πάντων ἠπειλεῖτο τὸ φάσμα τῆς ἀναρχίας, ἐχύθη αἷμα καὶ ἐπεβλήθη τὸ κῦρος τοῦ νόμου. Τῷ 1911, ἐπὶ ὑπουργίας Δημητρακοπούλου, ἐγένετο ὁ εἰδικὸς νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπηγορεύθη νὰ δικάζωνται ἐξώσεις ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν κατὰ τὴν ταχεῖαν ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίαν καὶ εἰσήχθησαν εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα μὲ τὴν τακτικὴν διαδικασίαν. Ὅταν συνεζητεῖτο τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 ἐγένετο δήλωσις τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ Βενιζέλου, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Συντάγματος οὐδόλως ἐκώλυε τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν Θεσσαλικῶν τσιφλικίων πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ κατηυνάσθησαν προσωρινῶς τὰ πνεύματα διὰ τῆς δηλώσεως ἐκείνης, καίτοι αὕτη ἀπετέλει περιττολογίαν, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ τότε Συντάγματος ἠδύναντο νὰ παραχθοῦν ἀπαλλοτριωτέα καὶ τσιφλίκια. Κατόπιν τούτου τῷ 1911 διενεμήθησαν ἱκανὰ τσιφλίκια ἐν Θεσσαλίᾳ, τὰ Μουφίτεια, τὰ Κάππεια καὶ οὕτω ἐπήρχετο μία φυσιολογικὴ λύσις τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, βραδεῖα μέν, ἀλλ’ ἀσφαλής. Ἐπῆλθον οἱ πόλεμοι τοῦ 1912 καὶ 1913 καὶ βεβαίως δὲν ἠδύνατό τις νὰ σκεφθῇ ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν διαρκοῦντος τοῦ πολέμου. Ἐπῆλθε κατόπιν ὁ πόλεμος τοῦ 1914, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀπηγορεύθη πᾶσα μεταβολὴ τῶν κολλιγικῶν σχέσεων καὶ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως εἰς τὰ τσιφλίκια καὶ διετηρήθη τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὑρέθη τότε εἰς τὰ τσιφλίκια. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ διαδεχθεῖσα τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τὸ 1915, εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐψήφισε τὸν νόμον 615 τοῦ 1915, ὅστις παρέτεινε τὰς διατάξεις τοῦ νόμου 138 περὶ διαρρυθμίσεως τῶν σχέσεων μὲ διαφόρους τροποποιήσεις. Κατὰ τὸ 1917 ἐξεδόθησαν τὰ ἀγροτικὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, διὰ τῶν ὁποίων πλέον ἡ Πολιτεία ἀπεφάσισε νὰ ἀπαλλοτριώσῃ ἀναγκαστικῶς τὰ ἀγροκτήματα. Τῷ 1920 ἐπὶ Κυβερνήσεως Φιλελευθέρων ἐψηφίσθη ὁ νόμος 2052 εἰσηγουμένου τοῦ κ. Καφαντάρη, ὁ ὁποῖος ἦτο ῥιζοσπαστικώτερος τῶν νόμων τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου. Τῷ 1921 συνετάχθησαν τότε ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου θείου μου Ὑπουργοῦ Τερτίπη τὰ δύο ἀγροτικὰ νομοσχέδια, τὸ ἓν περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τὸ ἄλλο περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων κτηνοτρόφων. Τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ἐνέκρινε τότε ὁ ἀείμνηστος Πρωθυπουργὸς Γούναρης καὶ ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ 1922 ὁ ἀγροτικὸς νόμος 2922, ἔτι ῥιζοσπαστικώτερος τοῦ νόμου 2052 τῆς Κυβερνήσεως Βενιζέλου, διότι διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ἀπηλλοτριοῦτο ἐν τῷ νομῷ Τρικκάλων πᾶσα ἔκτασις γῆς μὴ καλλιεργουμένη ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου γῆ ἐλαχίστη κατεβάλλετο μόνον τὸ ¼ εἰς χρῆμα καὶ ἐν γένει παρείχοντο πλεῖσται εὐκολίαι εἰς τοὺς ἀγρότας. Τῷ 1923 ἐπῆλθεν ἡ Ἐπανάστασις, εὑρεθεῖσα δὲ πρὸ πληθώρας προσφύγων, ἐξέδωκεν ἐπαναστατικὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται διὰ τὴν ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, προσφύγων καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων, κατάληψις τῶν ἀγροκτημάτων καὶ πρὸ πάσης ἀποζημιώσεως. Κατὰ περίεργον σύμπτωσιν ὁ ἀγροτικὸς νόμος τοῦ 1923, καίτοι ἦτο ἐπαναστατικός, τῇ εἰσηγήσει τοῦ κ. Σιδέρη, ὥριζε τιμὰς πολὺ μεγαλυτέρας ὅλων τῶν μέχρι τότε ἰσχυσάντων ἀγροτικῶν νόμων. Τῷ 1924 ἦλθεν ὁ νόμος τοῦ κ. Μυλωνᾶ, τῷ 1925 τὸ νομοσχέδιον τοῦ διαδόχου Ὑπουργοῦ. Τώρα πόσα Διατάγματα ἐξεδόθησαν ἐν τῷ μεταξὺ τροποποιητικὰ τῶν ἄνω νόμων εἶναι ἄπειρα καὶ ὅλοι οἱ νομικοὶ εὑρέθησαν πρὸ λαβυρίνθου νόμων καὶ Διαταγμάτων. Ὥστε δικαίως λέγεται, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἡ γῆ νομοθετεῖται, ἀλλὰ δὲν καλλιεργεῖται. Ὥστε βλέπετε ὅτι ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τοῦ 1890 ἐπλειοδότησαν εἰς τὸ ζήτημα πῶς νὰ ἀποκαταστήσωσι τὴν μεγάλην αὐτὴν μᾶζαν τῶν ἀγροτῶν. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω παρακατιὼν ἂν αὐτὸ ἦτο δημοκοπία ἢ ἦτο ὀρθὴ ἀντίληψις τῶν κυβερνώντων διὰ τὸ μέγα τοῦτο ζήτημα. Οὐδὲν κόμμα ἀπὸ τοῦ Τρικούπη μέχρι σήμερον ἐδέχθη νὰ καθυστερήσῃ εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ἀγροτῶν. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅλοι οἱ ἰδιοκτῆται ἤρχισαν νὰ πωλοῦν τὰ ἀγροκτήματά των εἰς τοὺς χωρικοὺς καὶ τὸ ζήτημα θὰ ἐλύετο φυσιολογικῶς κατὰ τὸ πλεῖστον, πλὴν τὰ μεγάλα κέρδη, ἅτινα συναπεκόμισαν ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ἕνεκα τῆς ὑψώσεως τῶν τιμῶν τῶν γεωργικῶν προϊόντων, ἐσταμάτησαν τὰς πωλήσεις τῶν κτημάτων. Θὰ ἐρωτήσητε διατί ἐγένετο τοῦτο; Διότι οἱ ἀγρόται ἐζήτουν γῆν ἰδικήν των; Ὅσοι δὲν ἐζήσατε μὲ τοὺς ἀγρότας, ὅσοι δὲν ἀντελήφθητε τὴν ζωὴν τῶν ἀγροτῶν ἐν Ἑλλάδι καὶ δὴ ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅσοι ζῆτε ἐν Ἀθήναις καὶ ἐντεῦθεν κρίνετε τὰ πράγματα, βεβαίως δὲν δύνασθε συγκεκριμένως νὰ κρίνετε ἂν οἱ κυβερνῆται οὗτοι τῆς Ἑλλάδος ὀρθῶς ἔπραξαν νομοθετήσαντες τοὺς νόμους αὐτοὺς καὶ ἀποκαταστήσαντες τοὺς ἀγρότας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζετε ὅτι οἱ ἀγρόται μὲ τὴν ἐπίμορτον καλλιέργειαν δὲν ἠδύναντο νὰ ἀσκήσουν τὴν ἐκλογικήν των συνείδησιν. Ἦσαν ἠναγκασμένοι νὰ ψηφίσουν κατὰ τὰς διαφόρους ἐκλογὰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἤθελεν ὁ ἐπιστάτης ἢ ὁ ἰδιοκτήτης. Ἂν ἠρνοῦντο νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς θελήσεις τοῦ ἐπιστάτου ἢ τοῦ ἰδιοκτήτου, ἤρχιζον ἀγωγαὶ ἐξώσεων, δίκαι διάφοροι, στέρησις ἀγρῶν, καταδιώξεις εἰσπράξεις ἀπηνεῖς δανείων κτλ. Ἂν ἐβλέπατε εἰς ποίας τρώγλας ἔζων οἱ ἄνθρωποι, ἂν ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι εἰς ἓν δωμάτιον ἐλεεινὸν ἀπὸ πάσης ἀπόψεως, διότι τὸ ἕτερον ἦτο σταῦλος διὰ τὰ ζῷα, συναγελάζοντο ὁλόκληροι οἰκογένειαι, πολλάκις τρεῖς τὴν σειρὰν γονέων νυμφευμένων καὶ ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ δωμάτιον ἐκοιμῶντο οἱ ἔφηβοι καὶ αἱ νεάνιδες, μὲ τὰ λοιπὰ ἀνδρόγυνα, ἂν ἐβλέπατε, τέλος, τὴν ζωήν, τὴν ὁποίαν ἔκαμνον, βεβαίως θὰ τοὺς ἐδικαιολογεῖτε, θὰ ἐβλέπατε ὅτι τὴν γῆν τὴν ὁποίαν ζητοῦν, τὴν ζητοῦν ἐν δικαίῳ. Οἱ ἰδιοκτῆται δὲν ἐπέτρεπον εἰς αὐτοὺς νὰ βελτιώσουν τὰς οἰκίας των ἔστω καὶ δι’ ἐξόδων των καὶ ἠγέρθησαν πολλαὶ δίκαι προσωρινῶν μέτρων διά τινα καὶ ἰδίᾳ εἰς τὸ μέγα ἀγρόκτημα Παλαμᾶ. Ἂν ἐβλέπατε, κύριοι, τί συνέβη εἰς τὰ ἀπαλλοτριωθέντα ἤδη τσιφλίκια καὶ γενικῶς εἰς τὰ Στεφανοβίκεια, Ζάππεια καὶ λοιπά, ἂν ἐβλέπατε ὅτι αἱ τρῶγλαι κατεκρημνίσθησαν ἤδη καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἀνεγείρονται διόροφοι οἰκίαι, ἂν ἐβλέπατε ὅτι πωλοῦν καὶ τὸ τελευταῖον ζῷόν των διὰ νὰ ἐξοικονομήσουν χρήματα διὰ τὰς κατοικίας των, βεβαίως θὰ εἶσθε τότε καὶ οἱ ἀντιφρονοῦντες ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως. Κυβερνᾷν, κύριοι, ἐστὶ προνοεῖν. Ὁ κυβερνήτης ἂν δὲν κατορθώσῃ νὰ διἴδῃ τὰς τάσεις τῶν διαφόρων λαϊκῶν μαζῶν, ἂν δὲν κατορθώσῃ νὰ προηγῆται τῶν κοινωνικῶν μεταρρυθμίσεων, ἂν δὲν κατορθώσῃ νὰ προλάβῃ τὰς κοινωνικὰς θυέλλας, ἂν δὲν κατορθώσῃ τὰ αἰτήματα τῶν λαϊκῶν μαζῶν, ὅταν ταῦτα εἶναι δίκαια καὶ λογικά, καὶ ἐκδηλοῦνται κατὰ τρόπον ἰσχυρῶς ἔντονον, νὰ τὰ ἱκανοποιῇ, ἔστω καὶ ἐν μέρει, ἂν δὲν κατορθώσῃ νὰ εἶναι εὐλίγιστος, ἂν δὲν κατορθώσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ δόγμα τῆς σκοπιμότητος καὶ ἐπικαιρότητος, ἂν δὲν κατορθώσῃ νὰ παύσῃ νὰ εἶναι ἄκαμπτος, ὅπως ὁ πλάτανος εἰς τὴν χείμαρρον, τότε ἀποτυγχάνει. Ἡ Ἱστορία διδάσκει, ὅτι ὅταν ἐζήτησαν οἱ ἀγρόται γῆν καὶ ἠρνήθησαν οἱ ἰθύνοντες νὰ τὴν δώσουν, τότε οἱ ἀγρόται τὴν ἔλαβον μὲ τὰς χεῖράς των, μόνοι των...ἀλλὰ τότε ἐπέρχονται ἄλλαι συνέπειαι. Τί ἔπρεπε λοιπὸν νὰ κάμῃ ὁ κυβερνήτης ἐν Ἑλλάδι; Ἔπρεπε νὰ ἀφήσῃ νὰ δημιουργοῦνται τὰ ρεύματα ταῦτα εἰς ἐπικίνδυνον βαθμὸν καὶ νὰ γίνῃ ἐπιμηθεὺς ἢ νὰ γίνῃ προμηθεύς, λύων ἐν καιρῷ τὰ μεγάλα ταῦτα κοινωνικὰ προβλήματα; Οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν προηγοῦνται τῶν κοινωνικῶν μεταρρυθμίσεων. Ἂν οἱ Ἕλληνες κυβερνῆται, οὓς ἀνωτέρω ἀνέφερον, δὲν ἔλυον ἐγκαίρως, ὡς ἔλυσαν, τὸ ζήτημα τοῦτο, ἴσως θὰ ἠναγκάζεσθε νὰ δώσητε καὶ δωρεὰν τὴν γῆν εἰς τοὺς ἀγρότας, ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀργά, διότι τὸ κακὸν θὰ εἶχε συντελεσθῆ. Καὶ εὐλόγως ἐρρίφθη ἡ ἰδέα ποῖα λοιπὸν εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως; Πρέπει νὰ εἶναι πολὺ τυφλός τις διὰ νὰ μὴ τὰ ἴδῃ. Ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις, ἡ ἀποκατάστασις χιλιάδων ἀγροτῶν, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία εἶναι τὸ ἰσχυρότατον ὅπλον κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ, ἤγειρε φρούριον ἀπόρθητον κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ. Εἶναι γνωστόν, καὶ τὸ γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι οἱ ἀγρόται καὶ οἱ κτηνοτρόφοι εἶναι τὰ ⅔ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλοίμονον ἂν ἀφήσωμεν τοὺς πληθυσμοὺς τούτους νὰ στραφῶσι πρὸς τοὺς ἐρυθρούς. Ἀλλοίμονον ἂν ἀφήσωμεν νὰ ἐναγκαλισθῇ αὐτοὺς ὁ κομμουνισμός· ἀλλὰ τί λέγω, αὐτοὶ θὰ ἔσπευδον νὰ ἐναγκαλισθῶσι τὸ κομμουνιστικὸν τέρας, ἀλλὰ τότε, ὡς εἶπον, θὰ τὴν ἐδίδατε τὴν γῆν, ἴσως καὶ δωρεάν, ἀλλὰ θὰ ἦτο πολὺ ἀργά. Ἐκ τῶν ἀγροτῶν οὐδεὶς ἐψήφισε τοὺς κομμουνιστάς, οὔτε αὐτοὶ οἱ πλησιέστεροι συγγενεῖς τῶν ὑποψηφίων δὲν ἐψήφισαν τούτους. Οἱ ἀγρόται ἐψήφισαν κατὰ ὁλότητα ἡμᾶς τοὺς ἀστοὺς καὶ εἶναι ψεύδη τὰ ὑπὸ τῶν κομμουνιστῶν λεγόμενα ὅτι ἀντιπροσωπεύουν καὶ τοὺς ἀγρότας. Ἄν τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα τῆς Ἑλλάδος ἔγινε κόμμα καπνεργατικὸν καθαρῶς, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν. Ὁ ἀγρότης εἶναι ἀντιμέτωπος τοῦ κομμουνισμοῦ, διότι ἔγινεν ἰδιοκτήτης καὶ γνωρίζει ὅτι ὁ κομμουνισμὸς θέλει νὰ κάμῃ τὴν γῆν κρατικὴν Εἶναι τοῦτο, κύριοι, μικρὸν κέρδος διὰ τὸ ἀστικὸν Κράτος; Λέγουν ὅτι δὲν καλλιεργεῖται ἡ γῆ καὶ ἀφήνεται ἀκαλλιέργητος. Τοῦτο εἶναι ψευδέστατον. Ὑπάρχει μεγίστη ἀνεπάρκεια γῆς, εἰς τρόπον, ὥστε δὲν γνωρίζομεν τί θὰ γίνῃ μετά τινα ἔτη, διότι δὲν ἔχομεν νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς νέους κληρούχους γῆν καὶ οἱ ἀκτήμονες νέοι κληροῦχοι εἰς τὰ διάφορα χωρία εἶναι ἤδη πάμπολλοι, φθάσαντες εἰς ἀριθμὸν τοὺς ἀποκατασταθέντας τοιούτους. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀληθές, κύριοι, εἶναι ὅτι ἡ γῆ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐξαιρετικῶς ἄγονος καὶ καλλιεργεῖται ἀνεπιστημονικῶς. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω στατιστικήν, ἐσχάτως γενομένην, τοῦ Γεωργικοῦ Ἰνστιτούτου τῆς Ρώμης, διὰ νὰ ἴδητε εἰς ποίαν κατάστασιν ἀπὸ παραγωγικῆς ἀπόψεως εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς (ἀναγινώσκει): «Ἑλλὰς σῖτος 6.6, κριθὴ 6.8, ἀραβόσιτος 10.5, βρώμη 5.8, σίκαλις 7.5. Ρουμανία σῖτος 8.3, κριθὴ 8.7, ἀραβόσιτος 10.9, βρώμη 8.8, σίκαλις 7.2. Γιουγκοσλαβία σῖτος 8.6, κριθὴ 7.7, ἀραβόσιτος 12.0, βρώμη 7.1, σίκαλις 7.7. Βουλγαρία σῖτος 10.3, κριθὴ 11.6, ἀραβόσιτος 11.9, βρώμη 8.2, σίκαλις 9.2. Ἱσπανία σῖτος 9.0, κριθὴ 16.9, ἀραβόσιτος 13.9, βρώμη 8.0, σίκαλις 9.2. Ἰταλία σῖτος 10.1, κριθὴ 8.7, ἀραβόσιτος 15.2, βρώμη 9.9, σίκαλις 11.0. Γαλλία σῖτος 13.3, κριθὴ 11.4, ἀραβόσιτος 9.9, βρώμη 10.7, σίκαλις 10.9. Γερμανία σῖτος 17.8, κριθὴ 19.6, βρώμη 15.3, σίκαλις 16.0. Δανία σῖτος 30.9, κριθὴ 22.3, βρώμη 25.7, σίκαλις 14.2». Αὐτὴ εἶναι ἡ παραγωγὴ διὰ τὸν σῖτον, τὴν κριθήν, ἀραβόσιτον καὶ βρώμην. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπόδοσις τῆς Ἑλληνικῆς γῆς. Δὲν πταίουν οἱ ἀγρόται, ἀλλὰ τὸ Κράτος. Οὐδέποτε τὸ Κράτος εἶχε καθιερώσει καθαρῶς ἀγροτικὴν πολιτικήν. Ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ συνίσταται εἰς τὴν συστηματικὴν διδασκαλίαν τῶν γεωργῶν καὶ τῶν κτηνοτρόφων, συνίσταται εἰς τὴν διάδοσιν τῶν ἐπιστημονικῶν γνώσεων, τῶν χρησίμων διὰ τὸν γεωργὸν καὶ κτηνοτρόφων ὅσον ἀφορᾷ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς, τὸν ἐμβολιασμὸν τῶν δένδρων, τῆς καταπολεμήσεως τῶν ἀσθενειῶν τῶν φυτῶν καὶ δένδρων καὶ ζώων γενικῶς, καὶ τὴν χρῆσιν τῶν χημικῶν λιπασμάτων, ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ παραγωγὴ δὲν θὰ αὐξηθῇ, καὶ τὸν ἐξευγενισμὸν τοῦ εἴδους τῶν ζώων κλπ. Ἀνάγκη νὰ ἑδραιωθῇ ἡ ἀγροτικὴ ἀσφάλεια, νὰ συστηματοποιηθῇ καὶ ἐνισχυθῇ ἡ ἀγροτικὴ πίστις, ἱδρυομένης Ἀγροτικῆς Τραπέζης, παρεχομένων εὐκόλως δανείων εἰς τοὺς ἀγρότας ἐπὶ τόκῳ δυνατῷ. Αὐτὰ εἶναι τὰ κύρια σημεῖα, ἐφ’ ὧν ἔδει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ὅμως οὐδὲν ἔπραξε διὰ τὴν γεωργίαν ἀλλὰ κατὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν ἀγροκτημάτων, ἥτις ὅμως μόνον τὸ ἄλφα τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς ἀποτελεῖ. Λυποῦμαι διότι ἡ Ἑλλάς, ἐν σχέσει μὲ ὅλα τὰ Βαλκανικὰ Κράτη, δὲν ἔχει ἀγροτικὴν πολιτικήν. Πάντα τὰ Κράτη συνῃσθάνθησαν ποία εἶναι ἡ σημασία τῆς γεωργίας. Ἐδῶ οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀσχολοῦνται εἰς τὴν καθ’ ἑβδομάδα μεταβολὴν τῶν φορολογικῶν νόμων καθαρᾶς προσόδου, κληρονομιῶν καὶ λοιπῶν, οὐδέποτε ἐσκέφθησαν οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἡ πηγὴ τοῦ πλούτου εἶναι εἰς τὴν γεωργίαν, οὔτε ὅτι ἐκεῖθεν θὰ ἀντλήσουν τοὺς πόρους τῶν Προϋπολογισμῶν. Θὰ ἐπεθύμουν πολὺ νὰ ἔβλεπον καθημερινὴν συνεργασίαν τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν Οἰκονομικῶν καὶ Γεωργίας, ἐξ ἧς πολλὰ τὰ καλὰ θὰ προήρχοντο. Συνεπείᾳ τῆς μὴ παραγωγικότητος τῆς Ἑλληνικῆς γῆς οἱ Ἕλληνες ἀγρόται δὲν ἠδυνήθησαν νὰ πληρώσουν ἀκόμη οὔτε τὴν τοκοχρεωλυτικὴν δόσιν 1925– 1926 καὶ διώκονται δι’ ἐνταλμάτων τῶν ταμιῶν. Αὐτὰ εἶναι τὰ πλούτη τῶν γεωργῶν Θεσσαλίας, τὰ διατυμπανιζόμενα ὑπὸ τῶν φρονούντων τὰ ἀντίθετα. Φωνάζουν καὶ διαμαρτύρονται ὅτι διὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἐζημιώθη μία τάξις ἀνθρώπων, ἡ τῶν ἰδιοκτητῶν ἀγροκτημάτων, ἀλλὰ λησμονοῦν ὅτι δὲν εἶναι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐζημιώθησαν ἀποκλειστικῶς ἀπὸ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον, εἶναι πολλαὶ ἄλλαι τάξεις ἀνθρώπων. Ἔχω νὰ σᾶς ἀναφέρω τί ὑπέστησαν οἱ δανείσαντες μέχρι τοῦ 1912 χρήματα. Γνωρίζετε, ὅτι μόλις ἐξερράγη ὁ Ἑλληνοτουρκικὸς πόλεμος, ἐξεδόθη τὸ Δικαιοστάσιον, τὸ ὁποῖον ἀπηγόρευε τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκτέλεσιν. Τὸ Δικαιοστάσιον ἤρθη κατὰ τὸ 1926, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο ὅσοι εἶχον δανείσει χρήματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν χρυσᾶ, εἰσέπραξαν δραχμὰς μὲ ἀξίαν καταπεσοῦσαν πολὺ καὶ ἐν τούτοις δὲν διαμαρτύρονται αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι. Ὅσοι εἶχον καταθέσεις εἰς χρυσὸν τὰς ἔχασαν, πληρωθέντες ὄχι εἰς τὴν τρέχουσαν τιμήν, ἀλλὰ μὲ δραχμὰς 25 τὴν λίραν, ὅσοι εἶχον ἀστικὰ κτήματα, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀπολαύσουν τὴν νόμιμον πρόσοδον, διότι ἦλθε τὸ Ἐνοικιοστάσιον οἰκοδομῶν, τὸ ὁποῖον τοὺς ἐμποδίζει. Ὅσοι εἶχον χρήματα διὰ τῶν δύο ἀναγκαστικῶν δανείων ἔχασαν τὰ τρία τέταρτα τῆς ἀξίας των. Τίς πταίει δι’ ὅλα αὐτά; Ὁ μέγας πόλεμος, ὅστις τοὺς πλουσίους καὶ διανοουμένους κατεβίβασε καὶ ἀνεβίβασεν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τὴν τάξιν τῶν νεοπλούτων. Οἱ πλούσιοι ἔγιναν πένητες καὶ οἱ πένητες πλούσιοι. Εἶναι γενικὴ ἡ κατάστασις αὐτὴ εἰς ὅλας τὰς τάξεις καὶ εἰς ὅλας τὰς κοινωνίας καὶ ἡ τάξις τῶν ἰδιοκτητῶν ἀγροκτημάτων ἐπλήρωσε καὶ αὐτὴ τὴν ἀναλογίαν της εἰς τὰς γενικὰς ζημίας. Ὥστε βλέπετε, κύριοι, ὅτι ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος δὲν ἐπέφερε ζημίαν μόνον εἰς τὴν τάξιν τῶν ἰδιοκτητῶν ἀγροκτημάτων. Εἶναι δυνατὸν λοιπὸν τώρα νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας ἀπὸ τὰς ἀνισότητας αὐτὰς τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου; Ἤδη ἐρχόμεθα νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ἂν ἐπιτρέπεται νὰ μὴ ψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον 119 καὶ νὰ ἀφήσωμεν νὰ ἰσχύῃ πλῆρες εἰς τὸ ἑξῆς διὰ τὰς ἀπαλλοτριώσεις τὸ ἄρθρον 19. Λοιπὸν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καρδίτσης ἤρξατο ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις τὸν Ἰούνιον τοῦ 1920 καὶ ἡ ἐκδίκασις τῶν ἀποζημιώσεων ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τιμῶν, ἃς ὥριζεν ὁ νόμος τότε καὶ ἀκόμη ἐπὶ μίαν ἑπταετίαν δὲν ἔχουν ἐκδικασθῆ ὅλα τὰ ἀγροκτήματα, διότι οὐδέποτε εἰργάσθησαν συνεχῶς οἱ ἐκδικαστικοὶ ἐπίτροποι καὶ τὰ δικαστήρια. Πῶς θέλετε τώρα νὰ εἴπητε εἰς τοὺς ἀγρότας τῆς Φθιώτιδος, Εὐβοίας, Ἠπείρου καὶ Μακεδονίας ἢ λοιποὺς Θεσσαλούς, ὧν τὰ κτήματα δὲν ἐξεδικάσθησαν ἀκόμη ἐκ πταίσματος τῆς Πολιτείας, ὅτι σεῖς θὰ πληρώνετε μὲ τρέχουσαν τιμὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 19, ἐνῷ οἱ Θεσσαλοὶ τῶν ἐκδικασθέντων κτημάτων ἐπλήρωσαν μὲ τιμὴν μικροτέραν κατὰ τοὺς ἰσχύοντας ἀγροτικοὺς νόμους; Ὁ Ἕλλην διὰ τίποτε ἄλλο δὲν ἐξεγείρεται, εἰμὴ διὰ τὴν ἀνισότητα καὶ εὐχαριστεῖται ὅταν βλέπῃ τὴν ἰσότητα. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθοῦν οἱ πολυπληθεῖς ἀγρόται τῶν κτημάτων αὐτῶν, τῶν μὴ ἐκδικασθέντων ἀκόμη καὶ ἅτινα ἀνέρχονται εἰς 1200 περίπου, αὐτὴν τὴν ἀνισότητα καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλογισθῆτε τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν θὰ ἀναλάβητε, ὅταν θὰ δημιουργήσητε ἕνα τοιοῦτον σάλον κοινωνικόν; Καλῶς ἢ κακῶς ἐδημιουργήθη μία πραγματικὴ κατάστασις εἰς τὸ ζήτημα τῶν τιμῶν τῶν ἀγροκτημάτων. Θὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς σήμερον μετὰ ἑπτὰ ἔτη, διότι ἡ Πολιτεία δὲν εἶχε τὰ κατάλληλα ὄργανα νὰ κάμῃ τὴν ἐκτίμησιν, θὰ ἔλθωμεν, λέγω, τὸ πταῖσμα τῆς Πολιτείας νὰ τὸ ρίψωμεν εἰς βάρος τῶν γεωργῶν; Ποῖος θὰ εἶχε τὸ θάρρος, ποία θὰ ἦτο ἡ ἐξουσία ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ἀπετόλμα τοιοῦτον ἄθλον; Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἀνεύρω τὸν Ὑπουργὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ εἶχε τὴν δύναμιν γὰ ἐκδιώξῃ τῶν ἀγροκτημάτων τούτων τοὺς ἀγρότας, ἀνερχομένων εἰς χίλια διακόσια καὶ ὧν τὴν νομὴν ἔχει παραδώσει τὸ Κράτος εἰς αὐτοὺς ἤδη, ἐφαρμόζον τὸ ἄρθρον 19 τὸ ὁρίζον ὅτι οὐδεμία ἰδιοκτησία ἀφαιρεῖται ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Ἄς σκεφθοῦν καλῶς ὅσοι θὰ καταψηφίσουν τὸ ἄρθρον 119 ὁποίους κινδύνους δημιουργοῦν καὶ ὁποίας κολοσσιαίας εὐθύνας ἀναλαμβάνουν ἐκ τούτου ἀπέναντι τῶν πολυπληθῶν ἀγροτικῶν μαζῶν. Μὴ θελήσωμεν καταψηφίζοντες τὸ ἄρθρον 119 νὰ τορπιλλήσωμεν τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν ἐν Ἑλλάδι, δι’ ἣν σεμνύνεται ἡ Πολιτεία, ἥτις ἔλυσε τοιοῦτον κοινωνικὸν πρόβλημα χάριν γενικωτέρων ἀναγκῶν. Ἄν ἡ Πολιτεία ἠδυνάτει νὰ ἐκδικάσῃ τὰ ἀγροκτήματα ἐπὶ μίαν ἑπταετίαν, ἤδη δὲν θὰ ἐγεννᾶτο ζήτημα θεσπίσεως τοῦ ἄρθρου 119. Τοῦτο ἐδημιούργησεν ἡ ἀναπόφευκτος ἀνάγκη τῶν πραγμάτων καὶ δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς ἢ νὰ τὸ ὑπερψηφίσωμεν. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν κτηνοτρόφων ἔχω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐγὼ ἤμην ὁ κύριος εἰσηγητὴς τῆς ἰδέας τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων, ὁ ρίψας ταύτην κατὰ τὸ 1921 ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ θείου μου Κ. Τερτίπη, ὅστις ἀποδεχθεὶς ταύτην συνέταξε τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον τότε, τὸ ὁποῖον ἐνέκρινε καὶ ὁ ἀείμνηστος Δ. Γούναρης καὶ τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν τότε Συνέλευσιν, ἥτις ὅμως δὲν τὸ ἐψήφισε. Διότι εἶχον τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἔπρεπε τὸ Κράτος ἐκ παραλλήλου πρὸς τοὺς γεωργοὺς νὰ προστατεύσῃ καὶ τὸν ἕτερον παραγωγικὸν κλάδον, τὴν κτηνοτροφίαν. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη οἱ κτηνοτρόφοι ἔλαβον προστασίαν ἀπὸ τὸ Κράτος. Οἱ κτηνοτρόφοι δὲ ἦσαν διατεθειμένοι, ὅπως εἶχεν ἀναπτύξει καὶ ἡ Ἕνωσις τῶν κτηνοτρόφων, νὰ πληρώσουν εἰς τιμὰς τρεχούσας τὰ λειβάδια εἰς τὰ ὁποῖα θὰ τοὺς ἀποκαθίστων. Δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι ἡ ἀγροτικὴ ἀποκατάστασις ἔπληξε δεινῶς καὶ τὴν μεγάλην κτηνοτροφίαν, ἀπαλλοτριωθέντων τῶν λειβαδίων καὶ συνετέλεσεν εἰς τὴν μείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ των κατὰ τὸ ἥμισυ. Οὐδενὶ λανθάνει ἡ σημασία τῆς κτηνοτροφίας καὶ οὐδεὶς νομίζω φρονεῖ ὅτι δὲν πρέπει νὰ προστατευθῇ εἰδικῶς αὕτη, ἐγκαθισταμένων τῶν κτηνοτρόφων, ἰδίᾳ τῶν νομάδων, εἰς λειβάδια δι’ ἀπαλλοτριώσεως ἀναγκαστικῆς. Διὰ τῆς τροπολογίας λοιπὸν τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω ζητῶ τὴν ἀπάλειψιν τῆς φράσεως «μικρῶν κτηνοτρόφων» καὶ νὰ τεθῇ ἡ λέξις «κτηνοτρόφων». Διότι ὄχι μόνον οἱ μικροί, ἀλλὰ καὶ οἱ μεγάλοι κτηνοτρόφοι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποκατασταθοῦν. Ἡ κτηνοτροφία ἡ μικρὰ μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν σμικτῶν, ὅπως γνωρίζετε, ζῇ ὁμοῦ μετὰ τῆς μεγάλης ὁ μικρὸς κτηνοτρόφος, ὑποστηρίζεται γενικῶς ἀπὸ τὸν μεγάλον καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποχωρισθοῦν. Ἐπίσης ἔχω ἑτέραν τροπολογίαν, νὰ μὴ γίνεται δηλαδὴ διάκρισις μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι εἶναι εὔθετος ὁ χρόνος, νὰ ἀνοιχθῇ ἡ θύρα τῆς ἀστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν διάκρισιν μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ψηφίσματος, ἔνθα γίνεται μνεία περὶ προσφύγων, νὰ τεθῇ καὶ ἡ λέξις «γηγενῶν». Ἔχω ὑποβάλει αἴτησιν πολλῶν πολιτῶν Καρδίτσης ἀστέγων εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μοὶ ὑπεβλήθη καὶ τὸ ἑξῆς φυσικὸν ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον μεταβιβάζω. Οἱ ἀδελφοὶ πρόσφυγες εἶχον ὅλοι οἰκίας εἰς τὴν χώραν των; Ὄχι. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς κάθε μέρος ὑπάρχει μία τάξις 20 ἕως 30% οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄστεγοι καὶ οἱ ἄλλοι ἔχουσιν οἰκίας. Ἡ αὐτὴ ἀναλογία ὑπάρχει καὶ ἐν Ἑλλάδι. Ἐφόσον θὰ λάβωμεν μέτρα ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, τὰ ὁποῖα εἶναι λογικὰ καὶ τὰ ὁποῖα ἐπικροτῶ πλήρως, διὰ τίνα λόγον νὰ μὴ λάβωμεν τὰ αὐτὰ μέτρα καὶ διὰ τοὺς γηγενεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶναι μισθωταὶ καὶ ἄστεγοι ὅπως καὶ οἱ πρόσφυγες; Διὰ τίνα λόγον τὰ γήπεδα τῶν διαφόρων πόλεων νὰ δοθοῦν ὅλα εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ ὄχι καὶ εἰς τοὺς γηγενεῖς;

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, νὰ δοθοῦν καὶ εἰς αὐτούς.

§14Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι τότε. Ἂν θέλωσι νὰ κάμωσι συνοικισμόν, διὰ τίνα λόγον νὰ μὴ τεθῶσι καὶ οἱ γηγενεῖς εἰς τὴν εὐεργετικὴν διάταξιν, ὥστε νὰ λείψῃ καὶ πᾶν παράπονον αὐτῶν διὰ τὰς διακρίσεις; Ἔχω ὅμως τὴν ἑξῆς παρατήρησιν· ζητῶ νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «.... πάντως δέον νὰ προτιμῶνται τὰ γήπεδα τοῦ Δημοσίου, δήμων, κοινοτήτων, μονῶν καὶ ναῶν καὶ ἐν ἀνεπαρκείᾳ αὐτῶν νὰ ἀπαλλοτριῶνται τὰ γήπεδα τῶν ἰδιωτῶν». Δηλαδὴ νὰ ἀπαλλοτριώσωμεν πρῶτον τὰ γήπεδα τοῦ Δημοσίου, τῶν δήμων, τῶν κοινοτήτων, τῶν νομικῶν προσώπων διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ γηγενῶν καὶ ὅταν ταῦτα δὲν φθάνουν, τότε τὰ τῶν ἰδιωτῶν. Νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησίς μου εἶναι λογική. Περαίνων τὸν λόγον μου ἔχω νὰ συστήσω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τοιαύτης σοβαρότητος, ὥστε μέλλει νὰ ρυθμίσῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν κοινωνικῶν ζητημάτων καὶ τῶν οἰκονομικῶν. Διὰ τοῦτο πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα μετὰ πάσης ψυχραιμίας καὶ ἠρεμίας, μὴ ἀκούουσα οὔτε τὰς φωνὰς τῶν μέν, οὔτε τὰς φωνὰς τῶν δέ, ἀλλὰ μόνον ἀκούουσα τὸ γενικὸν συμφέρον καὶ ἂν κρίνῃ ἡ Βουλὴ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἡ μεταρρύθμισις αὐτὴ καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποκατασταθῶσιν οἱ ἀκτήμονες ἀστοὶ καὶ οἱ ἀκτήμονες ἀγρόται, εἴτε πρόσφυγες, εἴτε γηγενεῖς καὶ οἱ κτηνοτρόφοι νὰ ἀποφασίσῃ, διότι ὅπως εἶπον εἶναι βέβαιον ὅτι τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν θὰ τάμῃ ἡ ἡμετέρα Βουλὴ εἶναι πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἔταμον καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, εἶναι ἡ πολιτικὴ ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν παροῦσαν Βουλήν, ἡ σύνθεσις τῆς ὁποίας μοὶ ἐπιτρέπει νὰ ἐλπίζω ὅτι θὰ πράξῃ τὸ πᾶν διὰ τὸ καλὸν τῆς Ἑλλάδος. Ἔχω νὰ εἴπω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Νικήτας εἰς τοὺς Ἀθηναίους: «Ταῦτα τῇ τε συμπάσῃ πόλει βεβαιότατα ἡγοῦμαι καὶ ἡμῖν σωτήρια εἰ δὲ τινι ἄλλως δοκεῖ παριῆγε τὴν ἀρχήν». (Χειροκροτήματα).

§15Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διακόψωμεν ἐπὶ μίαν στιγμὴν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος διὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 16 νομοσχεδίου τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§16ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐτεπαγγέλτου ὑποβολῆς εἰς ἐκ νέου ἀνάκρισιν καὶ συζήτησιν τῶν ὑποθέσεων ἐφ’ ὧν ἐξεδόθησαν καταδικαστικαὶ ἀποφάσει τῶν ἑπταμελῶν Στρατοδικείων κλπ.»

§18ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μυλωνᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ 119ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος.

§20Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Λαβὼν ἀφορμὴν δὶς νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν ἄρθρων περὶ ἰδιοκτησίας 19 καὶ 119, νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπανέλθω διὰ μακρῶν εἰς τὰ αὐτά, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἀνεπτύχθησαν ἐν πλάτει διάφοροι γνῶμαι. Ἤθελα μόνον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐργασίας τῆς δεκαμελοῦς ἐπὶ τῆς συναρμολογήσεως τῶν τροπολογιῶν τοῦ ἄρθρου 119 Ἐπιτροπῆς. Ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Βελέντζας, μετ’ ἀρκετὰς δυσχερείας καὶ μακρὰς συζητήσεις κατώρθωσεν ἡ Ἐπιτροπή, ἐνῷ ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ γίνωσι πλείονες τῆς μιᾶς διατυπώσεως, νὰ καταλήξῃ εἰς μίαν καὶ μόνην διατύπωσιν, εἰς ἕνα συμβιβασμόν, ἐπιβαλλόμενον δι’ ἀποφάσεως συλλογικῶν Σωμάτων, συμβιβασμὸν τὸν ὁποῖον καὶ ἡ Βουλὴ μοιραίως θὰ στέρξῃ διὰ νὰ φθάσῃ εἰς μίαν ὡρισμένην διατύπωσιν. Διὰ τοῦτο ἡ διατύπωσις ὡς ἔχει δὲν ἀντιπροσωπεύει βεβαίως ὁλοκληρωτικῶς τὰς ἀντιλήψεις ἑνὸς ἑκάστου τῶν μελῶν, ἀλλὰ τὴν συνισταμένην διαφορὰν ἀπόψεων. Καὶ λυποῦμαι ὅτι ἀγαπητὸς συνάδελφος ὁ κ. Βελέντζας, καίτοι προσυπέγραψεν εἰς τὴν συναρμολόγησιν ταύτην ἦλθεν ἐδῶ νὰ ἀναπτύξῃ ἐντελῶς προσωπικὰς ἀντιλήψεις, τῶν ὁποίων διὰ τῆς προσυπογραφῆς του παρῃτήθη....

§21Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Νὰ μὲ συγχωρεῖτε, δὲν παρῃτήθην.

§22Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. .... Τῶν ὁποίων, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι παρῃτήθη διὰ τῆς προσυπογραφῆς του, ὡς πρόεδρος μάλιστα τῆς Ἐπιτροπῆς. Διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀρχίζει ἓν ῥῆγμα εἰς τὴν συναρμολόγησιν τῶν συμπερασμάτων καὶ αἰρομένης τῆς ἐννοίας τῆς συναρμολογήσεως καὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, μοιραίως θὰ ἔλθωμεν εἰς ἀπεραντολογίαν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀντιπροσωπεύουσα κατ’ ἀναλογίαν ὅλα τὰ κόμματα, ἐξεπροσώπει καὶ τὴν γνώμην αὐτῶν, ἐλθοῦσα διὰ τῶν μελῶν της εἰς συνάντησιν μετὰ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ἐμφανίζεται δὲ ἤδη ἀντιτιθεμένη πρὸς ἑαυτὴν καὶ ἀρχίζει εἷς ἀγὼν προσωπικῶν ἀντιλήψεων. Αὐτὸ ἤθελον νὰ τονίσω, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἐγὼ παρῃτήθην ὡρισμένων ἀπόψεών μου χάριν τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ μόνον. Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι ἔπρεπε νὰ τονίσητε ἰδιαιτέρως τὸ ζήτημα τῶν κτηνοτρόφων καὶ νὰ ἔλθητε ριζικῶς ἀντιτιθέμενος μὲ ὅσα προσυπογράψατε.

§23Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὑπῆρξα μεταξὺ μας ἡ διαφορὰ ὡς πρὸς τὴν ἀποζημίωσιν αὐτήν. Ἂν θὰ γίνῃ τὸ ⅓ ἢ τὸ ¼ εἰς μεταλλικὰς δραχμὰς καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν γνώμην ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ θεμιτοῦ ἐτησίου μισθώματος νὰ αὐξήσωμεν τὴν ἀποζημίωσιν καὶ σεῖς δὲν τὸ ἀπεδέχθητε. Καὶ ἐγὼ σᾶς εἶπον τότε ὅτι θὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀπόρριψιν τῆς διατάξεως ταύτης διὰ τοὺς μικροὺς κτηνοτρόφους καὶ εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ δὲν ἀποδεχθῇ τὴν ἄποψιν, θὰ συνταχθῶ μὲ τὸ μέρος σας ὅσον ἀφορᾷ τὴν τιμήν.

§24Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὄχι, κ. συνάδελφε, τὸ εἴπατε. Ἀλλὰ κατόπιν καὶ τῆς δηλώσεως ταύτης παρῃτήθητε.

§25Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν παρῃτήθην, ἔκαμον τὴν ἐπιφύλαξιν. Σεῖς θέλετε αὐτὴν τὴν διάταξιν διὰ νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις διὰ τοὺς κτηνοτρόφους Ἰωαννίνων.

§26Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὄχι μόνον τῶν Ἰωαννίνων, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§27Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν χρειάζεται ἀπαλλοτρίωσις διὰ τοὺς κτηνοτρόφους, εἶναι ὅλοι πλούσιοι.

§28Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν εἶναι πλούσιοι οἱ μικροὶ κτηνοτρόφοι. Πλούσιοι εἶναι οἱ ἐκμεταλλευταὶ τῶν κτηνοτρόφων, οἱ μεγάλοι τσελιγκάδες.

§29Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Τσελιγκάδες δὲν ὑπάρχουν σήμερον.

§30Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν ἐξέλιπον ποσῶς καὶ ἀπορῶ πῶς τὰ λέγετε σεῖς ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ τὰ γνωρίζετε.

§31Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Τὰ γνωρίζω.

§32Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἡ διατύπωσις τῆς Ἐπιτροπῆς ἔγκειται κυρίως εἰς τοῦτο· εἰς δύο παρεκκλίσεις, τὰς ὁποίας ὑπὸ ὡρισμένους περιορισμοὺς θέτει ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 τὸ ἄρθρον 119. Καὶ αἱ παρεκκλίσεις αὗται εἶναι πρώτη ἡ ἀφαίρεσις, τὸ προηγούμενον τῆς καταλήψεως πρὸ τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ἡ δευτέρα ἡ τῆς τιμῆς. Ἐνῷ δηλαδὴ τὸ ἄρθρον 19 ὁρίζει ὅτι διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν πρέπει νὰ προηγεῖται ἡ ἀποζημίωσις τῆς καταλήψεως, ἔρχεται τὸ ἄρθρον 119, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι δι’ ὡρισμένας περιπτώσεις δύναται νὰ παρακαμφθῇ ἡ διατύπωσις αὕτη ἐπίσης ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς τιμῆς. Καὶ πρῶτον ὡς πρὸς τὰς ἀγροτικὰς ἀπαλλοτριώσεις ἡ Ἐπιτροπὴ ἐδέχθη κατὰ πλειονοψηφίαν ὅτι ἡ παρέκκλισις πρέπει νὰ χωρήσῃ καὶ ὡς πρὸς τὸ προηγούμενον τῆς καταλήψεως καὶ ὡς πρὸς τὴν τιμήν. Διότι ἄλλως δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ ὑφισταμένη ἀγροτικὴ νομοθεσία καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀγροτικὴ πολιτική, ἡ δημιουργηθεῖσα πραγματικότης. Αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν εἶχεν ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ τὴν διετύπωσεν εἰς τροπολογίαν. Διεφώνησαν συνάδελφοί τινες ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς τιμῆς καὶ εἶπον ὅτι πρέπει νὰ τεθοῦν ἐλάχιστοι περιορισμοὶ ἀποζημιώσεως χάριν τῶν ἰδιοκτητῶν. Εἰς τοῦτο ἀντετάξαμεν οἱ ἄλλοι ὅτι καίτοι ἀναγνωρίζομεν τὸ δίκαιον τῆς βελτιώσεως τῆς τιμῆς κατὰ τὸ δυνατὸν μέτρον, τοῦτο ἐπειδὴ ἐπειδὴ εἶναι ἀκριβῶς οἰκονομικὸν ζήτημα δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιφέρωμεν αὐτὴν διὰ συνταγματικῆς μονοκονδυλιᾶς, διότι ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ κινδύνου παραβάσεως τῆς συνταγματικῆς ταύτης διατάξεως, ἀλλὰ μόνον κατόπιν σταθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν ὅρων διὰ νομοθετικῆς μερίμνης. Αὐτὴ εἶναι ἡ ῥιζική μας διαφορά. Ὅτι δὲ τοῦτο εἶναι ἀληθὲς τὸ βλέπομεν καὶ εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, ἀρχηγοῦ τοῦ Συντηρητικοῦ Κόμματος, πατρὸς δὲ τῆς περιφήμου τροπολογίας τῆς Δʹ Συνελεύσεως, καθ’ ἣν ἔπρεπε νὰ τριχοτομηθῇ ἡ ἀποζημίωσις καὶ νὰ λάβωσιν οἱ ἰδιοκτῆται τὰ ⅔. Καίτοι συνεπῶς ἔθετεν ὅριον ἀποζημιώσεως ὀλίγον μειωμένης ὁ κ. Μιχαλακόπουλος, διαγνώσας τὰς πραγματικὰς συνθήκας, παρῃτήθη τῶν ὁρίων τούτων τῆς ἀποζημιώσεως, συμφωνῶν ἤδη πρὸς τὴν ἡμετέραν ἄποψιν, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα χρήζει νομοθετικῆς μερίμνης καὶ σταθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν συνθηκῶν, δηλαδὴ κατὰ πόσον καὶ μέχρι ποίου σημείου εἶναι δυνατὴ ἡ συμβολὴ τοῦ δημοσίου Προϋπολογισμοῦ καὶ ὁποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τῶν ἀγροτῶν.

§33Χ. ΛΑΔΑΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβές.

§34Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ διακόπτετε. Δὲν δέχομαι διακοπάς. Σημειώσατε ὅτι δὲν εἶναι τόσον μεγάλη ἡ διαφημιζομένη οἰκονομικὴ ἀκμὴ τῶν ἀγροτῶν. Ὁ κλῆρός των κατὰ μέσον ὅρον εἶναι μικρός, τὰ ἐφόδια τῶν ἀγροτῶν δὲν εἶναι πολλαπλᾶ, ὥστε χρῄζει μεγάλης ἐξετάσεως καὶ τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως εἰς τοκοχρεωλυτικὰς δόσεις διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἰδιοκτητῶν. Θὰ ἔπρεπε λοιπὸν νὰ γίνῃ ἐξακρίβωσις διὰ νομοθετικῆς μερίμνης. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγροτικὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀστικήν, τὰ συμπεράσματα τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ταῦτα. Ἐλέχθη ὅτι πρόκειται νὰ καινοτομήσῃ ἡ Συνέλευσις ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν γηπέδων πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων ἐνῷ τὸ ἀκριβὲς εἶναι ὅτι εὑρισκόμεθα καὶ ἐδῶ πρὸ μιᾶς καταστάσεως καὶ πρὸ μιᾶς νομοθεσίας συντακτικῆς, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν νὰ συνεχίσωμεν μέ τινας περιορισμούς.

§35Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Νομοθεσίας ἐπαναστατικῆς.

§36Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι ἡ ἀρχικὴ προέλευσις εἶναι ἐπαναστατική. Ἀλλ’ ἐπηκολούθησεν ἡ κύρωσις ὑπὸ τῆς Δʹ Συνελεύσεως τῆς τε ἐπαναστατικῆς πράξεως καὶ τῶν Ν. Διαταγμάτων καὶ ἑπομένως ὑπάρχει μία νομοθεσία ἐγκεκριμένη ὑπὸ τῆς Δʹ Συνελεύσεως καὶ ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται. Καὶ τί λέγει ἡ νομοθεσία; Ὅτι ἐπιτρέπεται διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἀστικῶν ἀκινήτων, τὸ δὲ Ν. Διάταγμα, τὸ ποῖον ἐστηρίχθη εἰς τὴν τοιαύτην συντακτικὴν πρᾶξιν, ἐπιτρέπει τὴν ἀπαλλοτρίωσιν μὲ μίαν τιμὴν ἀποκλείουσαν τὴν ὑπερτίμησιν ἐκ τῆς συρροῆς τῶν προσφύγων διὰ τοῦ χρονικοῦ περιορισμοῦ καὶ ὁρίζει τὴν ἐλαχίστην μὴ ἀπαλλοτριωτέαν ἔκτασιν. Τί λέγομεν ἡμεῖς εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς Ἐπιτροπῆς; Αὐξάνομεν τοὺς περιορισμούς. Ἀντὶ νὰ ἀφήσωμεν τὰ χίλια τετραγωνικὰ μέτρα, λέγομεν ὅτι διὰ νὰ συσταθῇ νέος συνοικισμὸς ἀπαιτεῖται ἓν συγκρότημα ἐξ εἴκοσι τοὐλάχιστον οἰκιῶν καὶ πάντως ἡ ἔκτασις τῶν συνοικισμῶν τούτων νὰ μὴ εἶναι κατωτέρα τῶν δύο χιλιάδων τετραγωνικῶν μέτρων. Ἑπομένως κατὰ τοῦτο ἐπιτείνομεν τὸν περιορισμὸν τῆς κειμένης νομοθεσίας. Ἐμμένομεν δὲ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς τιμῆς, εἰς τὸ ὅτι δηλαδὴ δὲν πρέπει νὰ ἀποβῇ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν ἰδιοκτητῶν ἡ ὑπερτίμησις ἡ ἐπελθοῦσα ἐκ τῆς συρροῆς τῶν θυμάτων τῆς καταστροφῆς. Καὶ ἐννοεῖται θὰ ἦτο ὁμολογουμένως ἄτοπον ὅπου ὑπάρχει τοιαύτη ὑπερτίμησις νὰ ὑπολογισθῇ πρὸς ὄφελος τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ εἰς βάρος ὁλοκλήρου τῆς Κοινωνίας. Ἐτέθη περιορισμὸς, ἐπαναλαμβάνω, ὡς πρὸς τὴν σύστασιν τῶν νέων συνοικισμῶν. Ὡς πρὸς τὴν ἐπέκτασιν τῶν ὑφισταμένων συγκροτημάτων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ ὅριον ἐκτάσεως, διότι ἐνδεχόμενον νὰ ἀναγκαιοῖ πρὸς συμπλήρωσιν μικρὰ ἢ μεγάλη ἔκτασις, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν. Ἐλήφθη πρόνοια ἐπίσης διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν γηπέδων, ἐφ’ ὧν ἔχουσιν οἰκοδομηθῆ προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ καὶ τῶν ὁποίων ἀκόμη δὲν ἐγένετο ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Ἐκρίθη ὅτι σκόπιμον εἶναι νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν γηπέδων αὐτῶν μετὰ τῶν οἰκοδομῶν καὶ τοῦτο φυσικὴ συνέπεια τῆς ἀνάγκης. Τοῦτο ὡς πρὸς τὴν ἀστικήν. Ἔρχομαι εἰς τὴν ἄλλην περίπτωσιν, τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὑπὲρ τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Τὴν διάταξιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν εἶχε δεχθῆ κατ’ ἀρχὴν τὸ ὑπὸ κρίσιν Σύνταγμα ἐδέχθησαν ὅλα τὰ τὰ κόμματα, μηδὲ τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει ὁ κ. Βελέντζας ἐξαιρουμένου. Τὸ κόμμα μάλιστα τῶν Ἐλευθεροφρόνων εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀμφότεροι ἀνήκομεν, ἔφερε καὶ τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου 119 περιέχουσαν τὴν διάταξιν ὑπὲρ τῶν κτηνοτρόφων. Ἑπομένως ὁ κ. Βελέντζας διαφωνεῖ πρὸς ὅλα τὰ κόμματα.

§37Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Αἱ τροπολογίαι τὰς ὁποίας ὑπέβαλε τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων εἰς τὴν Βουλήν, δὲν συνεζητήθησαν ἐν τῇ ὁλομελείᾳ τοῦ κόμματος. Κατὰ συνέπειαν ἕκαστον τῶν μελῶν δύναται νὰ ἔχῃ ἰδίαν ἀντίληψιν καὶ δι’ αὐτὸ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Γερουσίας, ἐνῷ ἅπαντες ἐψήφισαν κατὰ τοῦ θεσμοῦ, ὁ κ. Οἰκονομίδης ἐψήφισεν ὑπὲρ αὐτοῦ.

§38Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὰ γνωστὰ ἄλλως τε ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Οἱ μικροὶ αὐτοὶ ἄνθρωποι δὲν πρόκειται—δὲν πρόκειται περὶ τῶν μεγάλων, ἐπαναλαμβάνω, τοὺς ὁποίους συγχέομεν μὲ τοὺς μικρούς—εἶναι ἄξιοι μεγαλυτέρας προνοίας ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς.

§39ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖοι εἶναι;

§40Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ εἴπητε ποῖον εἶναι τὸ ὅριον μεταξὺ μικρᾶς καὶ μεγάλης κτηνοτροφίας;

§41Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Περὶ τὰ 100 ἕως 150 αἰγοπρόβατα δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν. Εἰς τοὺς γεωργοὺς δίδομεν κλῆρον 50 ἕως 100 στρεμμάτων. Λάβετε τὴν ἀξίαν τῆς γῆς καὶ θὰ ἴδητε ὅτι εἰς τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν τῶν ζώων εἶναι περίπου τὸ ὅριον τῆς μικρᾶς κτηνοτροφίας. Τὰ ζῷα εἶναι τρόπον τινὰ τὰ ἀπαραίτητα ἐφόδια διὰ τὸν κτηνοτρόφον πρὸς κτηνοτροφικὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς γῆς. Δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν ἐδῶ τὸν λογαριασμόν. Οἱ μικροὶ κτηνοτρόφοι καὶ δὴ οἱ σκηνῖται, εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πλάνητες καὶ ἄστεγοι ἔχουν ἀπόλυτον ἀνάγκην προστασίας ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας καὶ οἱ ὁποῖοι ἂν ἀποκτήσουν μίαν στέγην, ἰδίᾳ χειμερινήν, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκμεταλλευθοῦν καλύτερα τὰ λειβάδια καὶ νὰ παράγουν καλύτερα προϊόντα, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι θὰ ἐκπολιτισθοῦν. Δὲν πρόκειται δὲ νὰ θίξωμεν τὴν γεωργικὴν ἀποκατάστασιν, διότι ἤδη ἔχει προχωρήσει καὶ θὰ προχωρήσῃ ἀκόμη περισσότερον. Πρόκειται περὶ τῶν ἄλλων τῶν ὑπολειμμάτων ἐκ τῶν λειβαδίων διὰ τὴν ἀνάγκην ταύτην. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη κατὰ πλειονοψηφίαν ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως καὶ τῶν μικρῶν αὐτῶν, κατὰ παρέκκλισιν τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος. Ὡς πρὸς τὴν τιμὴν ἀνεγνωρίσθη ὅτι, ἐφόσον πρόκειται περὶ δημιουργίας νέας καταστάσεως, ὄχι ὅπως ἐπὶ τῆς ἀγροτικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὅπου ὑφίσταται ὡρισμένη κατάστασις, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθοῦν ἄλλα μέτρα, κατὰ τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον καὶ οἱ κτηνοτρόφοι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρουν εὐκολώτερον ἢ οἱ γεωργοὶ τὰ μέσα πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ἰδιοκτητῶν. Οὕτως ἐτέθη ἓν ὅριον ἐλαχίστης τιμῆς ἀρκετὰ ὑψηλὸν περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ συνάδελφος κ. Βελέντζας καὶ εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς τὸ ἀναγνώσω. Ἐπίσης λαμβάνεται διὰ τῆς τροπολογίας πρόνοια περὶ ἐξαιρέσεως τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 119 ἀπαλλοτριώσεως ὡρισμένων μικροϊδιοκτησιῶν, χωρὶς νὰ ἀποκλείεται ἂν παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ θιγθῶσι καὶ τὰ ἐλάχιστα ταῦτα ὅρια ἐκτάσεων, ἀλλὰ μὲ τὴν τιμὴν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τοῦ ἄρθρου 19.

§42Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ἐξαιροῦνται καὶ διὰ τὴν Ἤπειρον καὶ τὰς Ν. Χώρας;

§43Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὡς πρὸς αὐτό, κ. Χασιώτη, ἔχετε δίκαιον. Γνωρίζω ὅτι ἔγινε μία παράλειψις ἐν τῇ διατυπώσει! διὰ τὰ κολληγικά, τὰ ὁποῖα πρέπει πάντως νὰ ἀπαλλοτριῶνται εὐκόλως, ὡς καὶ δι’ ἄλλας μικροϊδιοκτησίας, ὡς ὑπεστήριξα ἐγὼ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὴν Ἤπειρον καὶ τὰς Ν. Χώρας ἐν γένει.

§44Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἐγένετο δεκτὸν καὶ συνεζήτησεν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐξαιρεθῇ τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἔκτασις 300 στρεμμάτων καὶ κατώτερον ὅριον. Εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν καλλιεργοῦνται ταῦτα ἐπὶ μορτῇ καὶ ὑπάρχει ἀνάγκη ἐξαιρετικὴ νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν καὶ ταῦτα, ἡ ἀποζημίωσις νὰ εἶναι πλήρης κατὰ τὸ ἄρθρον 119 τοῦ Συντάγματος.

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί νὰ ἐξαιρέσητε τὰς Ν. Χώρας; Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος.

§46Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἡ τελευταία διάταξις ἐτέθη ἐν τῷ νόμῳ ἀφορῶσα ἐνδίκους τινὰς νόμους ὑφισταμένους. Πρῶτον, τὸν ἀφορῶντα τοὺς ἐφέδρους πολεμιστὰς Κρήτης, καθ’ ὃν ἐπιτρέπεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις μοναστηριακῶν κτημάτων καθ’ ὡρισμένας διατυπώσεις καὶ ὑπὸ ἄλλους ὅρους, διὰ νὰ μὴ θιχθῇ καὶ ἡ νομοθεσία αὕτη ἐρρίφθη πρόνοια καὶ περὶ αὐτῶν. Συνάμα ὅμως διὰ γενικῆς διατυπώσεως κατέστη δυνατὴ ἡ θέσπισις παρομοίου νόμου περὶ ἐφέδρων καὶ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, δηλαδὴ διὰ τῆς διατάξεως ὅτι οὐδεὶς περιορισμὸς ὑπάρχει διὰ τὰς ἀπαλλοτριώσεις μοναστηριακῶν κτημάτων. Ἐπίσης ἐλήφθη πρόνοια καὶ διὰ τὸν νομὸν Κερκύρας καὶ Ζακύνθου. Αὕτη εἶναι ἡ διατύπωσις ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις. Ἐφόσον παραστῇ ἀνάγκη θὰ ἀναπτύξωμεν καὶ ἐπὶ τῶν εἰδικῶν περιπτώσεων τὰς γνώμας μας πρὸς συμπλήρωσιν τῆς τελικῆς διατυπώσεως.

§47Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὰ ἐμφυτευτικὰ διατί τὰ περιελάβατε εἰς τὴν διάταξιν κατὰ παρέκβασιν τοῦ ἄρθρου 19;

§48Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὑπάρχει μία παρέκκλισις ἐν τῷ νόμῳ, ἀλλ’ ἐφόσον ἐγένετο ἔναρξις ἐφαρμογῆς καὶ ὁ νόμος ἐφηρμόσθη κατὰ τὰ 9)10, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν ἀνατρέψωμεν. Σεῖς ἐπιθυμεῖτε τὴν ἀνατροπὴν τοῦ νόμου, ἔστω καὶ ἂν ἔχῃ ἐφαρμοσθῇ. (Χειροκροτήματα).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τουρκοβασίλης ἔχει τὸν λόγον.

§50Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον 119, κύριοι συνάδελφοι, ἢ μᾶλλον ἡ διάταξις ἡ περιεχομένη ἐν τῷ ἄρθρῳ 119, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπωθῇ ἄλλως, διότι ὑφίσταται τὴν βάσανον τῆς Βουλῆς δύο σχεδὸν ὁλοκλήρους μῆνας, μὲ ἐλαχίστας διαφοράς. Ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἀσχολεῖται μὲ τὸ ἄρθρον 119 εἰς μακρὰς συζητήσεις καὶ ἐπὶ μακρὸν χρόνον, διότι ἀναμφισβητήτως θίγονται ζητήματα οὐσιωδέστατα, ζητήματα τὰ ὁποῖα προκαλοῦν καὶ δέον νὰ προκαλοῦν τὴν ἀμέριστον προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἂν θελήσῃ κανείς, κύριοι συνάδελφοι, νὰ συγκρίνῃ τὸ ἄρθρον 119 πρὸς τὸ ἄρθρον 19, τὸ ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλή, θὰ εὕρῃ ὅτι τὰ δύο ταῦτα ἄρθρα ἔχοντα μίαν ἐσωτερικὴν συνάφειαν εὑρίσκονται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς ἄλληλα. Λοιπὸν γεννᾶται μία εὔλογος ἀπορία· πῶς εἶναι δυνατὸν Συνέλευσις, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὸ ἄρθρον 19, ἡ αὐτὴ Συνέλευσις νὰ ψηφίσῃ τὸ ἄρθρον 119 ὡς ἀκριβῶς ἔχει ἐν τῷ προσχεδίῳ τοῦ Συντάγματος; Τί ζητεῖται, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τοῦ ἄρθρου 119; Νὰ ἐπικυρωθῇ μία ἐπαναστατικὴ ἀπόφασις, ὑπὸ τὸ κράτος καὶ τὴν σκέψιν τῆς ὁποίας ἀδικίαι ἔλαβον χώραν εἰς βάρος ὡρισμένης κατηγορίας πολιτῶν. Ἂν θελήσῃ νὰ διεκτραγῳδήσῃ κανεὶς τὰς ἀδικίας, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς ἐπαναστατικῆς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία ζητοῦμεν νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ ἡμετέρῳ Συντάγματι, ἀναμφισβητήτως θὰ διαισθανθῶμεν πάντες ρίγη νὰ διατρέχουν τὰ μέλη μας. Δὲν εἶναι κανεὶς καὶ κατὰ μεγαλύτερον λόγον καὶ ἐδῶ, ὁ ὁποῖος νὰ ἤθελε νὰ ἀντιλέξῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Ἂν ὁ ἀγροτικὸς νόμος καὶ ἐν γένει ἡ ἐποικιστικὴ πολιτικὴ δύναται νὰ βαδίζῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος εἰς ὡρισμένον χρόνον, πρέπει νὰ προσέξωμεν μήπως ἐν τῇ προσπαθείᾳ μας νὰ ἱκανοποιήσωμεν μίαν κοινωνικὴν ἀρχήν, μήπως δημιουργήσωμεν ἄλλην ἀνάγκην πολὺ σοβαρωτέραν, μήπως δημιουργήσωμεν ἄλλας ἀνάγκας πολὺ ἐπικινδυνωδεστέρας ἐκείνης τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ ἐπουλώσωμεν, μήπως ἐν τῇ καταβολῇ τῆς προσπαθείας μας καὶ θέλοντες νὰ ἐπουλώσωμεν μίαν πληγήν, μήπως ἀνοίξωμεν ἄλλας πληγὰς πολὺ δεινοτέρας. Διὰ τοῦτο ἀντιλαμβάνομαι τὴν δυσχέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Βουλὴ προκειμένου νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος. Εἰς τὸ ἡμέτερον Κράτος, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ πολιτικὴ ἐσωτερικοῦ ἐποικισμοῦ ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ 1911. Ἀλλὰ καὶ πρὸ τοῦ 1911 ὁ ἀοίδιμος Τρικούπης ἔδωσε τὴν πρώτην ὤθησιν. Πραγματικῶς ὅμως ἡ ἐποικιστικὴ πολιτικὴ τοῦ ἡμετέρου Κράτους ἤρχισε τὸ 1911, ὅτε περιελήφθη ἐν τῷ τότε ψηφισθέντι Συντάγματι μία δήλωσις ὅτι δύναται νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις. Ἐπὶ τῇ βάσει ἐκείνου τοῦ ὅρου ἐξεδόθησαν διάφοροι νόμοι, ἐξεδόθη ὁ νόμος 1072, ὁ ὁποῖος ἐπέτρεψε τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἐντὸς τοῦ πνεύματος τῆς συνταγματικῆς διατάξεως. Ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος ὥριζεν ὅτι ἀποζημίωσις παρέχεται οὐχὶ εἰς μετρητά, ἀλλ’ εἰς ὁμολογίας. Καὶ ἡ μικρὰ ἐκείνη παρέκκλισις δὲν εἶχε σημασίαν σοβαρὰν τότε, διότι ἡ δραχμὴ δὲν εἶχεν ὑποστῆ ἢ μίαν μικρὰν πτῶσιν ὀλίγων μονάδων. Ἀλλὰ σήμερον, ὅτε ἡ δραχμὴ ἔχει ὑποστῆ πτῶσιν 25 μονάδων καὶ ἡ ἀποζημίωσις γίνεται εἰς ὁμολογίας, αἱ ὁποῖαι παραμένουσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀσφαλείας, ἀναλογισθῆτε τί λαμβάνουσι σήμερον οἱ ἰδιοκτῆται διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῆς περιουσίας των. Λαμβάνουσιν ὁμολογίας εἰς τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον τὰ κτήματα αὐτῶν εἰς τὴν προπολεμικὴν ἐποχὴν καὶ πληρώνονται εἰς μεταπολεμικὸν νόμισμα, ἡ ἀξία τοῦ ὁποίου ἔχει καταπέσει κατὰ πολύ. Ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐξακολουθεῖ αὐτὴ ἡ κατάστασις, εἶναι δυνατὸν νὰ λέγητε ὅτι προστατεύεται ἡ ἰδιοκτησία; Τί ζητεῖτε λοιπὸν δι’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, νὰ ἐπικυρώσωμεν τὰς ὑπερβασίας αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως ἐκείνης; Καὶ ὄχι μόνον νὰ τὰς ἐπικυρώσωμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν συνέχισιν αὐτῶν εἰς περίοδον χρόνου διαρκείας ἑπτὰ ἐτῶν. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸ κακὸν καὶ εἰς μίαν ἄλλην κατηγορίαν, εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων, περὶ τῆς ὁποίας τόσον θερμῶς ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος καὶ συμπαθὴς συνάδελφος κ. Μυλωνᾶς καὶ περὶ ἧς ἔχομεν καὶ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. Γεννᾶται πλέον ἓν στυγνὸν ἐρώτημα· ὑπάρχει πλέον κανὲν εἶδος ἰδιοκτησίας, τὸ ὁποῖον νὰ προστατεύεται ἐκ μέρους τοῦ Συντάγματος; Καὶ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ὁμιλῶν λίαν εὐγλώττως καὶ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἀπήχει εἰς τὰ βάθη τῆς ψυχῆς ὅλων ἡμῶν, ὅτι ἂν δὲν λυθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα προσηκόντως, θὰ ἐξελιχθῇ εἰς κοινωνικὸν ζήτημα. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τοῦτο, ἀλλὰ τίς μὲ ἐγγυᾶται ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος θὰ στερηθῇ τῆς ἰδιοκτησίας του ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως, δὲν θὰ ἐξελιχθῇ καὶ ἐκεῖνος εἰς κομμουνιστήν, εἰς μπολσεβῖκον; Διότι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος κατέχει σήμερον καὶ εὑρίσκεται εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ ἀμυνομένου καὶ θάρρος περισσότερον ἔχει καὶ ἡ θέσις του εἶναι ἀσφαλεστέρα διὰ νὰ ἀμυνθῇ κατ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος καταπατεῖ τὰ δικαιώματά του. Τί μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, κύριοι συνάδελφοι; Ὅτι ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸς ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐξήνεγκε καὶ μίαν ἀπειλὴν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ πρόσφυγες νὰ φύγουν ἀπὸ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα κατέχουν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ λεχθῇ τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διὰ τὸν λόγον διότι, ἂν τὸ Κράτος ἀποφασίσῃ τι, οὐδεὶς δύναται νὰ ἔχῃ ἐναντίαν θέλησι πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀποφασίζει τὸ Κράτος. Ἂν θελήσωμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν ἀπόφασιν τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐφαρμόσωμεν τοὺς νόμους, μία μικρὰ στρατιωτικὴ δύναμις θὰ ἦτο ἱκανὴ νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς πρόσφυγας νὰ παραμείνουν εἰς τὰ οἰκόπεδα τὰ ὁποῖα κατέχουν.

§51Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Νομίζω ὅτι ὑπάρχει μία παρεξήγησις. Ὁ κ. συνάδελφος ἰσχυρίσθη ὅτι κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου εἶπον ὅτι οὐδεμία δύναμις εἶναι ἱκανὴ νὰ ἐξώσῃ τοὺς πρόσφυγας καὶ ἂν ἤθελε κανεὶς νὰ τοὺς ἐξώσῃ, δὲν θὰ ἠδύνατο. Δὲν εἶπον ἐγὼ αὐτό. Ἐγὼ εἶπον τὸ ἑξῆς· ὅτι καὶ ἡ πλέον συντηρητικὴ Κυβέρνησις ἐρχομένη ἐνώπιον τῆς πραγματικότητος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ παρὰ καθ’ ὃν τρόπον σκεπτόμεθα ἡμεῖς. Διότι τὰ πράγματα εἶναι τοιαῦτα, ὥστε καὶ αὐτὴν τὴν μᾶλλον συντηρητικὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁδηγήσωσιν εἰς τὴν λῆψιν μέτρων, οἷα τὰ παρ’ ἡμῖν ζητούμενα. Οὐδὲ ζητοῦμεν ἡμεῖς νὰ γίνῃ ἡ ἀπαλοτρίωσις ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως, ὅπως εἴπατε. Δὲν ἐζητήσαμεν τοιοῦτον πρᾶγμα. Τοὐναντίον μάλιστα ἡ πρότασις ἡ ἰδική μου εἶναι νὰ γίνῃ ἡ καταβολὴ πλήρους ἀποζημιώσεως μὲ ἕνα μόνον περιορισμόν, ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς πλήρους ἀποζημιώσεως δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ περιληφθῇ καὶ ἡ ὑπερτίμησις τῶν οἰκοπέδων, ἡ ὁποία ἐπῆλθε λόγῳ τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων. Τοῦτο δὲ εἶχεν ἀναγνωρισθῆ καὶ ἀπὸ τὸν κ. Βελέντζαν, ὁ ὁποῖος εἶχε προηγηθῆ ἀπὸ ἐμὲ καὶ ἀπὸ τὸν κ. Πεσμαζόγλου καὶ ἀπὸ πολλοὺς ἄλλους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὸν ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται θὰ καρπωθοῦν τὴν ὑπερτίμησιν τῶν οἰκοπέδων, ἡ ὁποία ἐπῆλθε λόγῳ τῆς καταστροφῆς. Τί δικαιότερον τούτου;

§52Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δηλαδή, κ. Ὑπουργέ, ὁμιλοῦντες χθὲς καὶ ὁμιλοῦντες τόσον γλαφυρῶς, εἴπατε ὅτι σᾶς παρεπονέθησαν δύο ἰδιοκτῆται ὅτι ἐγένετο ἀπαλλοτρίωσις δύο οἰκοπέδων αὐτῶν ἔξω τῆς πόλεως τοῦ Πειραιῶς καὶ ὅτι συνεφωνήσατε μὲ αὐτοὺς ὅτι δυνατὸν νὰ θέλητε νὰ ἄρητε τὴν γενομένην ἀπαλλοτρίωσιν, ἀλλὰ δὲν ἔχετε καὶ τὴν δύναμιν νὰ ἀπομακρύνητε καὶ τοὺς πρόσφυγας. Ὑποθέτω ὅτι τοῦτο ἐνέχει μίαν ἀπειλήν, λεγόμενον μάλιστα ἐκ μέρους τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Προνοίας. Διότι εἴπατε ὅτι δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ ἀπομακρύνητε τοὺς πρόσφυγας καὶ ἂν ἐνομίζετε ὅτι αἱ γενόμεναι ἀπαλλοτριώσεις εἶναι ἐντελῶς παράνομοι.

§53Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ὄχι, κ. συνάδελφε, δὲν εἶπον αὐτό.

§54Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἔχω νὰ ἀπαντήσω εἰς τοῦτο ὅτι τὸ Κράτος ἔχει τὴν δύναμιν, ὁσάκις νομίσῃ ὅτι ἐκ μέρους πολιτῶν γίνεται κάτι τι κατὰ παράβασιν τῶν κειμένων νόμων, νὰ τοὺς ἐμποδίζῃ.

§55Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Οὐδέποτε ὑπεστήριξα τοιοῦτόν τι, μάλιστα ἀπαλλοτριώσεις γενομένας παρανόμως ἦρον, ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπω ὅτι τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ νὰ ἀποδιώκωμεν ἄνευ λόγου τοὺς πρόσφυγας ὑπάρχει ἀπόστασις, τοιαύτην δὲ πολιτικὴν ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐφαρμόσω.

§56Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ὅταν σεῖς ἐδηλώσατε ὅτι εὑρίσκεσθε εἰς ἀδυναμίαν νὰ ἐπανορθώσητε κάτι τι τὸ ὁποῖον εὑρίσκετε παράνομον....

§57Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ὄχι, δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§58Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι ἀκριβῶς ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλ’ εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα κατελήξαμεν.

§59Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δηλαδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἔγιναν ἀπαλλοτριώσεις παράτυποι καὶ ὅτι ἠδύνατο νὰ τὰς ἀρχή ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποσχεθῇ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας αὐτοὺς ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ πετάξῃ ἔξω τοὺς πρόσφυγας.

§60Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ σημεῖον ἐσχολιάσαμεν καὶ εἴπομεν ὅτι ἡ πραγματικότης εἶναι αὕτη ὅτι ἠμπορεῖ μία Κυβέρνησις νὰ στείλῃ τὸν Στρατόν της διὰ νὰ τοὺς διώξῃ, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι δύσκολον. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐδώκαμεν.

§61Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἀπὸ ἕνα ἐπίσημον πίνακα, τὸν ὁποῖον ἔχω ἀπὸ τὴν ἐπίσημον λογιστικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἐμφαίνεται ὅτι μέχρι σήμερον ἔχουν ἀπαλλοτριωθῆ ἢ μᾶλλον ἔχουν κηρυχθῆ ἀπαλλοτριωτέα 1800 ἀγροκτήματα. Ἐξ αὐτῶν ἔχουν ἐκδικασθῆ 128 ἐν ὅλῳ ἀγροκτήματα καὶ ἔχουν ἐπιδικασθῆ ἀποζημιώσεις 115 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Τὰ στρέμματα, ἅτινα περιέχουν τὰ 1800 αὐτὰ ἀγροκτήματα εἶναι 1,179,500, ἔχει δὲ ὁρισθῆ ἀποζημίωσις διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν 1,179,500 αὐτῶν στρεμμάτων 1,040,000,000 δραχμῶν σημερινῶν. Ἄν ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀφαιρέσωμεν τὸ 10%, τὸ ὁποῖον διὰ νόμου ὡρίσθη ὡς κράτησις διὰ τὴν προικοδότησιν τοῦ ἐποικισμοῦ, θὰ μείνουν 104 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ τὰ ἑκατομμύρια αὐτὰ εἶναι εἰς κτηματόγραφα καὶ δεδομένου ὅτι αἱ ὁμολογίαι αὐταὶ εἰς τὸ Χρηματιστήριον εὑρίσκονται εἰς τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας των, θὰ ἔχωμεν διὰ 52 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν ἀξίαν 1,179,500 στρεμμάτων, κατὰ μέσον ὅρον ἀξίαν κατὰ στρέμμα περίπου 48 δραχμὰς χαρτίνας, δηλαδὴ 3 μεταλλικὰς δραχμάς. Δεδομένου ὅτι αἱ χάρτιναι δραχμαὶ εἶναι 48, μεταλλικαὶ δραχμαὶ θὰ εἶναι 3 ἢ ἴσως καὶ ὀλιγώτεραι. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, λέγεται ἀποζημίωσις αὐτὴ διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι ἐστερήθησαν τῆς ἰδιοκτησίας των, ἢ θεσμὸς τοῦ δικαίου, ἢ δύναται ἀπαλλοτρίωσις αὐτὴ νὰ θεωρηθῇ; Ἄν τοῦτο ἐγένετο εἰς τὸ παρελθόν, δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία τὴν συνέχισιν καὶ τούτου εἰς τὸ μέλον; Μετὰ τὸ ἀτύχημα, τὸ ὁποῖον ὑπέστη ἡ Ἑλλὰς ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ οἱ ὁμοεθνεῖς ἀδελφοί μας ἀθρόως εἰσέρρευσαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις αὐτὴ τηρουμένων τῶν συνταγματικῶν ἐγγυήσεων, αἱ ὁποῖαι ὤφειλον νὰ τηρηθῶσιν εἰς ἄλλας περιστάσεις. Σήμερον ὅμως, ὁπότε ἡ κρίσιμος περίστασις παρῆλθεν, ὁπότε οἱ πρόσφυγες οὔτε κατὰ τὸ ἥμισυ ἱκανοποιήθησαν, ὁπωσδήποτε ὅμως ἔχουσι μίαν ἐγκατάστασιν, εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συνέχισιν τῆς αὐθαιρέτου ἀποφάσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία ἐκήρυξεν ἐκτὸς τοῦ νόμου τὴν ἰδιοκτησίαν; Ὑπάρχει κίνδυνος, εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργός, μήπως τραπῶσιν εἰς τὸν μπολσεβικισμὸν οἱ πρόσφυγες. Ἀλλὰ μήπως δὲν ὑπάρχει κίνδυνος καὶ οἱ ἰδιοκτῆται νὰ τραπῶσιν εἰς τὸν μπολσεβικισμὸν διότι ἐστερήθησαν τῆς ἰδιοκτησίας των;

§62Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§63Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Σᾶς ἐπιτρέπω, ἀλλὰ νὰ μὴ μοῦ εἴπητε ποῦ θὰ εὕρωμεν τὰ λεπτά, διότι αὐτὸ θὰ εἶναι ἐπιχείρημα.

§64Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Εἴπατε ὅτι ἀντιπροσωπεύουν τὰ κτήματα ἀξίαν 115,142,000 δραχμῶν.

§65Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δὲν μὲ προσέξατε καὶ ὅταν δὲν μὲ προσέχετε νὰ μὴ μὲ διακόπτετε. Εἶπον ὅτι ἡ ἀξία ἀνέρχεται εἰς 1,040,000,000, ἐξ αὐτῶν ἀφαιρουμένου ποσοῦ 10% διὰ τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐποικισμοῦ μένουσιν 104,000,000, ἅτινα εἶναι εἰς κτηματόγραφα, ἡ ἀξία τῶν ὁποίων εἶναι εἰς τὸ ἥμισυ καὶ ἑπομένως εἶναι 52,000,000, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν ἀξίαν αὐτῶν κατὰ στρέμμα 40 δραχμάς.

§66Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Αὐτὰ τὰ κτήματα εἶναι κτήματα Θεσσαλικὰ ἢ ἄλλου μέρους τοῦ Κράτους;

§67Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Τὰ κτήματα αὐτὰ εἶναι καὶ Θεσσαλικὰ καὶ κτήματα τὰ ὁποῖα ἀπηλλοτριώθησαν ἐν Ἠπείρῳ.

§68Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Ἔχει βεβαιωθῆ τὸ ἑξῆς: ὅτι ἐν τῷ νομῷ Τρικκάλων καὶ ἰδίᾳ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Τρικκάλων τὰ κτήματα τὰ ἀπαλλοτριωθέντα ἐπὶ τῇ βάσει ἐγγράφων, διετιμήθησαν, πρὸς 200 δραχμὰς τὸ στρέμμα, δύναμαι δὲ νὰ σᾶς φέρω καὶ ἀποφάσεις.

§69Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον πόθεν ἔχω τὰς πληροφορίας μου. Ἔχω πίνακα εἰλημμένον ἀπὸ τὴν ἐπίσημον ὑπηρεσίαν τοῦ λογιστηρίου τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ περὶ ἐκδικάσεως 128 ἀγροκτημάτων καὶ ὁρίζει τὰ ποσὰ αὐτά. Σεῖς ἔχετε ἀποφάσεις μὲ 200 δραχμὰς τὸ στρέμμα. Αἱ ἀποφάσεις αἱ ἰδικαί σας εἶναι περισσότερον πιστευταί, διότι εἶναι δικαστικαί.

§70Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Μέσος ὅρος εἶναι 48 δραχμαί.

§71Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Μάλιστα. Ὁ πρῶτος ἀπαλλοτριωτικὸς νομοθέτης εἶχε λάβει ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐξησφάλιζον τὸν ἰδιοκτήτην. Ὁ νόμος ἐκεῖνος καθώριζεν ὅτι διὰ νὰ κηρυχθῇ μία ἔκτασις ἀπαλλοτριωτέα θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποφανθῇ μία Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τῶν διαφόρων Ὑπουργείων καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς περιελάμβανε τὸ κῦρος τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ μετὰ ταῦτα ἐγένετο ἡ ἔκδοσις Β. Διατάγματος καὶ ἐκηρύσσετο ἀπαλλοτριωτέα ἡ ἔκτασις. Αὐταὶ ἦσαν αἱ ἐγγυήσεις τοῦ πρώτου νόμου, ὅσον δὲ παρήρχετο ὁ χρόνος καὶ αἱ ἐγγυήσεις ἠλλοιοῦντο ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἔτος 1923, καθ’ ὃ ἐξεδόθη τὸ ῥιζοσπαστικὸν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ ἀγροτικὴ ἰδιοκτησία ἐκηρύχθη ἐν διωγμῷ. Καὶ τί ζητοῦν σήμερον οἱ ἰδιοκτῆται; Οἱ ἰδιοκτῆται λέγουν: ὁρίσατέ μας ἀποζημίωσιν δικαίαν. Θέλετε νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀξία τῶν κτημάτων λόγῳ τῆς ἀθρόας εἰσροῆς τῶν προσφύγων; Ἂς μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὄχι ὅμως νὰ ὁρίσητε τὴν προπολεμικὴν ἀξίαν καὶ μὲ προπολεμικὸν νόμισμα. Καὶ ἐφθάσαμεν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν ἐπαναστατικὴν ἀπόφασιν τοῦ 1923, ἡ ὁποία δὲν ἀπαιτεῖ ἐγγυήσεις διὰ νὰ κηρυχθῇ μία ἔκτασις ἀπαλλοτριωτέα, δὲν χρειάζεται τίποτε παρὰ μία ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς διὰ μιᾶς ἀποφάσεώς του εἶναι δυνατὸν νὰ κηρύξῃ ἀπαλλοτριωτέαν ὁλόκληρον ἔκτασιν ἀξίας πολλῶν ἑκατομμυρίων. Καὶ ἂν παρέμενεν ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, θὰ ἔλεγον ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ παραμείνῃ ἡ διάταξις αὐτή, διότι παρέχει ἐγγυήσεις λόγῳ τοῦ κύρους τῶν προσώπων. Ἐλπίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις νὰ διατηρηθῇ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς πενταετίας, περὶ ἧς ὁμιλεῖ τὸ Σύνταγμα, μολονότι βλέπω τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τόσον καλυστρόγγυλα καθημένους περὶ τὰ ἑδώλια τοῦ Κέντρου, ὥστε θὰ κινδυνεύσωμεν νὰ ἀπαλλαγῶμεν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅταν θελήσωμεν, διότι διαρκῶς πίπτει καὶ διαρκῶς μένει. Φρονῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Σύνταγμα ἡ ἐπαναστατικὴ αὐτὴ ἀπόφασις, διότι ἂν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν ὅτι καὶ τὸ ποιὸν τῶν Ὑπουργῶν ὑπέστη μίαν μείωσιν—καὶ λυποῦμαι διότι ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας λέγοντος ὅτι κατὰ τὸ ζήτημα τοῦ Ἐποικισμοῦ οὐδεμία ἔλαβε χώραν κατάχρησις, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι ὄχι μόνον κατάχρησις δὲν ἔλαβε χώραν, ἀλλὰ καὶ ἐγκλήματα ὁλόκληρα, παράδειγμα δὲ πρόχειρον εἶναι ὅτι κρατεῖται εἰσέτι εἰς τὰς φυλακὰς εἷς πρώην Ὑπουργός—ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν γνῶσιν τῶν τοιούτων, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ λάβῃ ἐγγυήσεις. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ κηρύσσῃ ὁλοκλήρους ἐκτάσεις ἀπαλλοτριωτέας ἄνευ ἀποζημιώσεως.

§72Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ὅταν ὡμίλησα περὶ ἀστικῆς στεγάσεως, εἶπον ὅτι δὲν ἔλαβε χώραν οὐδεμία κατάχρησις. Προκειμένου περὶ ἀγροτικῆς στεγάσεως, ἄλλος εἶναι ἁρμόδιος.

§73Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Φρονεῖτε, κ. Ὑπουργέ, μετὰ πεποιθήσεως ὅτι καὶ εἰς τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων δὲν ἔλαβον χώραν καταχρήσεις;

§74Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Τὸ φρονῶ πεποιθότως.

§75Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸς ὁμιλῶν διὰ τὰς ἀπαλλοτριώσεις εἶπεν ὅτι καίτοι λόγῳ τοῦ ἀνωμάλου παρελθόντος θὰ ἐδικαιολογεῖτο κατάχρησις ἐκ μέρους τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐν τούτοις ἐγὼ τοὐλάχιστον πιστεύω ὅτι δὲν ἔλαβον χώραν τοιούτου εἴδους καταχρήσεις. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε, κ. Ὑπουργέ, δὲν εἶναι ἀκριβῆ, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐγένοντο μεγάλαι καταχρήσεις, τοιαῦται δὲ εἶναι αἱ ὑπέρογκοι ἀποζημιώσεις αἱ δοθεῖσαι λόγῳ ἐπιτάξεως.

§76Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Δὲν ἔχουν σχέσιν αὐτὰ πρὸς ὅσα εἶπον.

§77Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἀπορῶ πῶς δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων.

§78Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐγὼ περιώρισα εἰς στενὰ ὅρια τὸ ζήτημα αὐτό.

§79Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Καὶ εὑρίσκω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ δεχθῇ ὅπως συνεχισθῇ ἡ ἐποικιστικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, δηλαδὴ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλεργητῶν καὶ προσφύγων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπαναστατικῆς ἀποφάσεως τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1923. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν, κύριοι συνάδελφοι, τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων φρονῶ ὅτι τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον καὶ ὅτι καὶ αὐτοὶ ἀκόμη δὲν ἔχουσι τοιαύτην τινὰ ἐπιθυμίαν. Ὁ ἀγροτικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος ἀτυχῶς κακῶς ἐφηρμόσθη, ἔχει καὶ τοῦτο τὸ κακόν, ὅτι κατέστρεψε τὴν κτηνοτροφίαν. Ἦτο δὲ τόσῳ κακὴ ἡ κατανομὴ τῆς γῆς, ὥστε δι’ ἐπισήμων ἐκθέσεων γεωπόνων, οἱ ὁποῖοι ἐστάλησαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἀπεδείχθη ὅτι ἡ γεωργικὴ παραγωγὴ ὑπέστη σημαντικὴ μείωσιν. Διὰ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν, κύριοι συνάδελφοι, τῶν προσφύγων, ἔχω νὰ εἴπω τοῦτο: ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε διὰ τοῦ Συντάγματος ἡμῶν νὰ καθιερώνωμεν μίαν τάξιν προνομιοῦχον. Δὲν εἶναι μόνον οἱ πρόσφυγες οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ οἱ γηγενεῖς, ὑπάρχουν δὲ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ἐπὶ μακρὰ ἔτη καὶ δὲν κατώρθωσαν νὰ ἀποκτήσουν ἰδιοκτησίαν. Ἔχομεν ἱερὰν ὑποχρέωσιν νὰ ἀφομοιώσωμεν τοὺς ἀγαπητοὺς ἀδελφούς μας πρόσφυγας πρὸς τοὺς γηγενεῖς καὶ ὄχι νὰ δημιουργήσωμεν διακρίσεις διὰ τοῦ Συντάγματος. Διὰ τῶν διατάξεων αὐτῶν ἀπομακρυνόμεθα τοῦ σκοποῦ τούτου. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν ὅπως οἱ ἀστοὶ πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι ἦλθον γυμνητεύοντες καὶ πεινῶντες, ἔχομεν, λέγω, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τοὺς ἀφομοιώσωμεν ὁλοκληρωτικῶς καὶ νὰ ζήσουν ἐντελῶς ἁρμονικῶς μὲ τοὺς λοιποὺς Ἕλληνας. Καὶ χθὲς εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας μίαν σύρραξιν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν εἰς τὸ Κιούπκιοϊ μεταξὺ προσφύγων καὶ γηγενῶν. Τί μαρτυρεῖ τοῦτο; Ὅτι ὑπάρχει μία ὀξύτης. Τὴν ὀξύτητα ταύτην ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ τὴν ἄρωμεν. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐργασθῶμεν ὅπως τὰ δύο ταῦτα στοιχεῖα συνδυασθῶσιν ἁρμονικῶς χάριν τῆς γεωργικῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, χάριν τῆς Κοινωνίας. Ἐπίσης παραπονοῦμαι καὶ δι’ ἓν ἄλλο κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργοῦ. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ ἐκδηλοῦται ἡ συμπάθεια διὰ λόγων, ἀλλὰ καὶ δι’ ἔργων. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὁλόκληρος διέθεσεν ὅλα τὰ ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ μέσα εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Δὲν περιωρίσθη εἰς συμπάθειαν διὰ τῶν λόγων, ἀλλὰ ἐξεδήλωσε ταύτην καὶ δι’ ἔργων τοιούτων, τὰ ὁποῖα ἄλλων Κρατῶν ἐκίνησαν τὴν περιέργειαν. Καὶ ὁμιλῶ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ ὡς ἀντιβενιζελικὸς πολιτευόμενος καὶ θὰ εἴπω παράπονον, τὸ ὁποῖον ἔχω κατὰ τῶν προσφύγων. Τοῦτο εἶναι τὸ ὅτι οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν πρόσφυγες ἐτάχθησαν μὲ ἓν ὡρισμένον κόμμα καὶ ἠκολούθησαν τὰς ἀπόψεις αὐτοῦ, ἐνῷ πάντα τὰ κόμματα ἐθεώρησαν τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν ὡς ζήτημα ἐθνικόν, ὡς ζήτημα ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅλων τῶν κομμάτων, ὡς ζήτημα τιμῆς δι’ ὅλα τὰ κόμματα. Θὰ ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ παράπονον εἰς τὰς ψυχὰς ἡμῶν. Οὐδεὶς ἐκ τῶν προσφύγων βουλευτῶν ἀνήκει εἰς τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων, οὐδεὶς ἀνήκει εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα.

§80ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δικαίωμά των.

§81Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Θὰ εἶχον ὅμως μίαν ἀξίωσιν ἀπὸ τοὺς ἐντίμους πρόσφυγας συναδέλφους, ὅτι δὲν εἶχον κανένα λόγον νὰ ταχθῶσι μὲ μίαν παράταξιν. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσωσι μίαν ὁμάδα, ἡ ὁποία νὰ καταλάβῃ μίαν θέσιν ἐδῶ σημαντικὴν καὶ νὰ ἦσαν βέβαιοι ὅτι ἡ ὁμὰς ἐκείνη θὰ ἦτο τὸ ἀντικείμενον τῆς συμπαθείας καὶ τῆς ἀγάπης τῆς Βουλῆς. Δὲν παραπονοῦμαι διὰ τοῦτο. Τὸ λέγω εἰς ἀπάντησιν ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργός. Ἡ συμπάθεια πρὸς τοὺς πρόσφυγας παραμένει ἀπαραμείωτος παρ’ ὅλοις τοῖς Ἕλλησιν. Εὑρίσκω ὅτι μία Βουλή, ἡ ὁποία ἐν τῇ συζητήσει τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος, τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει τὴν ἰδιοκτησίαν, ἐπεδείξατο πνεῦμα ἀληθῶς φιλοπροσφυγικὸν καὶ ἐπλειοδότησεν ἀπὸ ὅλας τὰς Βουλὰς καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς νομοθέτας, διότι παρεδέχθη καὶ τὴν ἀποζημίωσιν πλήρη, παρεδέχθη καὶ τὸν κανονισμὸν τῆς ἀποζημιώσεως διὰ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἦτο διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ καὶ συνέβαινε τὸ ἄτοπον νὰ εἶναι εἷς δικαστὴς τακτικὸς καὶ δύο ἔκτακτοι, μία Βουλὴ ἡ ὁποία ἐπροστάτευσε τὴν ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν, μία Βουλὴ ἡ ὁποία ἐν ὅλῃ τῇ συζητήσει ἐπεδείξατο συντηρητικὴν οἰκονομικὴν ἰδιοσυγκρασίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ 119ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι θὰ σταματήσῃ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἤρξατο. Ὄχι. Οὐδέποτε. Καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων ὁμιλῶν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου εἶπε ὅτι δὲν ἐννοεῖ ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο δύναται νὰ κωλύσῃ τὴν πρόοδον τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Οἱ δυστυχεῖς ἰδιοκτῆται ἔχουσιν ὑποβάλει μίαν τροπολογίαν, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε γίνει ἀποδεκτὸν τὸ ἄρθρον αὐτὸ καὶ τὴν ὁποίαν υἱοθετῶ καὶ ἐγώ. Ἡ τροπολογία αὕτη λέγει, (ἀναγινώσκει). Δηλαδὴ τί σᾶς ζητοῦν; Νὰ τοὺς δώσητε μίαν ὑπόσχεσιν προσδοκίας ὅτι θὰ ὑπάρξῃ καιρός, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ λάβωσι καὶ αὐτοὶ ἓν πινάκιον φακῆς ἀντὶ τῆς περιουσίας των τὴν ὁποίαν ἀπηλλοτριώσατε. Φρονῶ ὅτι ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἀπεδέχθη τὸ ἄρθρον 19, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δεχθῇ καὶ τὴν τροπολογίαν ταύτην. Ἄλλως τε ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὸ ἄρθρον 19 δὲν ἀπετέλεσε τὴν ἀφορμὴν νὰ ἀναγκασθῶ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ Συντάγματος σήμερον, Διότι ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἀφορμὴ τοῦ σημερινοῦ καταντήματος τῆς Χώρας δὲν εἶναι ἡ μὴ ψήφισις τοῦ δυστυχισμένου Συντάγματος, ἀλλὰ ἄλλαι εἶναι αἱ ἀφορμαὶ καὶ ἄλλα τὰ αἴτια. Τελευτῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἔχω νὰ ἀπευθύνω μίαν ἔκκλησιν πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἀπευθυνθῶ πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, τὸν πάντοτε ἀπόντα.

§82Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀσθενής.

§83Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Πολὺ καλά. Δὲν δύναμαι νὰ ἀπευθυνθῶ πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, διότι ὑποστηρίζων τὴν ἄποψιν ταύτην ὑποστηρίζει τὰς κομματικάς του ἀπόψεις. Δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ τοῦτο· ὅτι τὸ κόμμα τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πολιτευτοῦ ἀποτελεῖται κατὰ μέγα μέρος ἀπὸ πρόσφυγας συναδέλφους. Ὅταν δὲ λέγωμεν κόμματα, δὲν λέγομεν τίποτε ἄλλο, παρὰ τὰ συμφέροντα καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῶν συμφερόντων τῶν ὁμάδων, ἐξ ὧν ἀποτελοῦνται τὰ κόμματα αὐτά. Καὶ ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ τεθῇ ὑπὲρ τῆς διατάξεως ταύτης.

§84Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν τὰ συμφέροντα, περὶ ὧν λαλεῖτε, εἶναι ἠθικὰ καὶ ἐθνικά, δὲν δικαιολογεῖται ἡ πανταχόθεν ὑποστήρίξίν των;

§85Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι αἱ κομματικαὶ ἀπόψεις τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων ἐπιβάλλουσι εἰς αὐτὸν τὴν ὑποστήριξιν τοῦ ἄρθρου τούτου.

§86Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Τὸ κόμμα εἶχε τὰς αὐτὰς ἀπόψεις πρὶν ἔλθωσιν οἱ πρόσφυγες. Ἀπὸ τὸ 1917.

§87Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δὲν παρίσταται ἀνάγκη νὰ λάβητε τὴν προστασίαν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. Διότι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο θὰ εἶχε καὶ ὁ ἀείμνηστος Τερτίπης, ὁ ὁποῖος ἐπίσης ὑπεστήριζεν ἀκριβῶς παρόμοιον, τὸ ὁποῖον εἰσηγήθη ὁ ἀρχηγός σας κατὰ τὸ 1917. Ἐγὼ δὲν ἐκάκισα τὴν ἐποικιστικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους μέχρι τοῦ 1922. Ἀλλὰ θέλω ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐφεξῆς, ἐπειδὴ ἐγένοντο ἀνωμαλίαι, νὰ διορθωθῶσιν. Ἀλλ’ ἀπὸ σήμερον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς πρέπει νὰ τηρηθῇ ἡ ἐποικιστικὴ πολιτικὴ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὐτή. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θέσωμεν ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους πρὸς τὸ κεφάλαιον. Καὶ ἐνθυμεῖσθε πάντες τοὺς λόγους τοῦ Ἄγγλου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅταν ἐζητήσαμεν προσφυγικὸν δάνειον καὶ ἀναστολὴν τῶν πληρωμῶν τῶν χρεῶν. Εἶπεν ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν, διότι 400,000 λίραι Ἀγγλίας Ἑλλήνων ὑπηκόων εὑρίσκονται κατατεθειμέναι εἰς τὰς Ἀγγλικὰς Τραπέζας. Πρέπει κανεὶς νὰ εἶναι δεινὸς εἰς τὰ μαθηματικὰ διὰ νὰ τὰς μετατρέψῃ εἰς δραχμάς. Αὐτὸ εἶναι κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἐφυγαδεύθη ἀπὸ τὸν Τόπον εἴτε ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς βαρείας φορολογίας, εἴτε τῶν ἐπιτάξεων, εἴτε τῶν ἀπαλλοτριώσεων. Ἂν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ ἑκατομμύρια τῶν δολλαρίων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται κατατεθειμένα εἰς τὰς Ἀμερικανικὰς Τραπέζας, θὰ ἴδῃ ὅτι εἶναι ἓν σεβαστὸν ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς Ἕλληνας καὶ τὸ ὁποῖον ἐφυγαδεύθη μακρὰν τῶν ὁρίων τῆς ἡμετέρας Πατρίδος καὶ τοῦ ποίου ἔχει ἄμεσον ἀνάγκην ὁ Τόπος διὰ νὰ λυθῇ τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημά μας. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν λοιπὸν νὰ ἀνορθώσωμεν τὴν πίστιν τοῦ κεφαλαίου ἐπὶ τὸ Κράτος, πίστιν ἡ ὁποία ἐκλονίσθη, πίστιν ἡ ὁποία ἐφυγαδεύθη. Τίς λησμονεῖ, κύριοι συνάδελφοι, τὸ βούτηγμα, ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανείς, τῶν χρημάτων τῶς εἰς χρυσὸν καταθέσεων ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κατὰ τὸ 1923; Καὶ ὅμως ἡ πρᾶξις ἐκείνη τοῦ ἐπισήμου Κράτους, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπὶ τῶν εἰς χρυσὸν καταθέσεων, βεβαίως ἐβελτιώθη δι’ ἑνὸς νόμου, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τῆς ἐκδόσεως ἑνὸς δανείου 45 ἑκατομμυρίων εἰς χρυσὸν καὶ ἐπληρώθησαν αἱ καταθέσεις, αἱ ὁποῖαι ὠφείλοντο ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἄν, λέγω, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ θέσωμεν ἓν τέρμα καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι τὰ δημόσια οἰκονομικὰ δὲν στηρίζονται ἐπὶ βάσεων ἀσφαλῶν καὶ ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν λαϊκὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Τόπον. Προτείνω λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ἠθέλατε ἐπιμείνει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος, νὰ δεχθῆτε καὶ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔχω καταθέσει.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Κόρακας ἔχει τὸν λόγον.

§89Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Τὸ ἄρθρον 119 θεσπίζει τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, κατὰ παρέκκλισιν τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος, πρὸ τῆς καταβολῆς ἀποζημιώσεως. Τὰ πρόσωπα δὲ ὑπὲρ τῶν ὁποίων θεσπίζει τὴν τοιαύτην ἀπαλλοτρίωσιν διαιρεῖ εἰς τρεῖς κατηγορίας. Πρώτη εἶναι ἡ κατηγορία τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ὅταν δὲ λέγωμεν ἀκτήμονας καλλιεργητάς, βεβαίως ἐννοοῦμεν γηγενεῖς τε καὶ πρόσφυγας. Νομίζω δὲ περιττὸν νὰ γίνῃ ἡ διάκρισις ἐν τῷ ἄρθρῳ γηγενῶν καὶ προσφύγων, ἐφόσον ἐννοεῖται οἴκοθεν ὅτι πᾶς ἀκτήμων καλλιεργητὴς δικαιοῦται ἀποκαταστάσεως. Ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ἄρθρου τούτου νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐκλείψῃ ἡ ἄνευ ἀνάγκης διάκρισις μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων εἰς τὰ διάφορα νομοθετήματα. Δευτέρα κατηγορία εἶναι ἡ τῶν ἀστῶν προσφύγων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων θεσπίζεται ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις ἀκινήτων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔννοιαν τῆς τοιαύτης ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω ὅτι θὰ ἔπρεπε κάπως θετικώτερον νὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον 119, διότι τὸ ἄρθρον 119 ἀφορᾷ ἁπλῶς τὴν στέγασιν τῶν ἀστῶν προσφύγων. Θὰ ἦτο λοιπὸν σκοπιμώτερον ἀντὶ νὰ εἴπωμεν πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ ἀστῶν προσφύγων, νὰ διακρίνωμεν πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ στέγασιν ἀστῶν προσφύγων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τρίτην κατηγορίαν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων θὰ διαφωνήσω πρὸς προλαλήσαντα ἀξιότιμον ἐκ Τρικκάλων συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ εὐρύνῃ τὸν κύκλον τῶν κτηνοτρόφων, οἱ ὁποῖοι θὰ δικαιοῦνται ἀποκαταστάσεως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Ἐπρότεινεν ὁ κ. συνάδελφος νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ λέξις «μικρῶν», οὕτως ὥστε νὰ τύχωσιν ἀποκαταστάσεως πάντες οἱ κτηνοτρόφοι. Τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι σκόπιμον, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀγόμεθα ἁπλῶς εἰς τὴν μετάθεσιν τῆς κυριότητος τῶν λειβαδίων. Ἐγὼ τοὐναντίον φρονῶ ὅτι καὶ ἡ ἔννοια τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων δέον νὰ καθορισθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ 119, πρὸς τούτοις δὲ νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν πρόκειται διὰ τοῦ ἄρθρου 119 νὰ ληφθῇ ἁπλῶς εὐεργετικόν τι μέτρον ὑπὲρ τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων πρὸς ἀπόκτησιν παρ’ αὐτῶν λειβαδίων μόνον, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι οἱ μικροὶ κτηνοτρόφοι—τοιοῦτοι δὲ θεωροῦνται οἱ ἔχοντες τόσα πρόβατα, 150, 200 κλπ.—δέον νὰ τύχωσι προστασίας πρὸς διαπαιδαγώγησιν. Ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὑπὲρ τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων ἐγὼ δὲν ἀποβλέπω μὲ βάσιν ἁπλῶς εἰς τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν ὡς ἀκτημόνων, διότι τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἄξιον πολλῆς σημασίας, ὁσονδήποτε καὶ ἂν περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν κτηνῶν ἅτινα πρέπει νὰ ἔχῃ κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν εἷς κτηνοτρόφος διὰ νὰ χαρακτηρισθῇ μικρός. Εἶναι λίαν εὔκολον, νομίζω, οὗτος νὰ δύναται νὰ ἀγοράσῃ πρὸς ἀποκατάστασίν του ἔκτασιν γῆς δυναμένην νὰ διαθρέψῃ τὰ 150–200 πρόβατά του. Ἐγὼ ἀποβλέπω εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων, ὄχι πάντων, ἀλλὰ τῶν νομάδων κτηνοτρόφων καὶ τοῦτο μὲ τὴν βάσιν νὰ καταστήσωμεν αὐτοὺς στοιχεῖον τάξεως, νὰ διαπαιδαγωγήσωμεν τὴν τάξιν αὐτήν, ἡ ὁποία δὲν ἔτυχεν οὐδεμιᾶς διαπαιδαγωγήσεως μέχρι σήμερον. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπρότεινον ὅπως ἐν τῷ ἄρθρῳ 119 ὁρισθῇ ὅτι ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις γίνεται πρὸς ἐποικισμὸν νομάδων κτηνοτρόφων εἰς ἰδίους συνοικισμοὺς καὶ μόνον διὰ τοῦτο. Νὰ θεσπισθῇ ἀπαλλοτρίωσις ἀναγκαστικὴ ὑπὲρ τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων καὶ τὴν ἔννοιαν τῶν μικρῶν νὰ τὴν ὁρίσωμεν διὰ μιᾶς ἑρμηνευτικῆς δηλώσεως, πρὸς ἀποκατάστασιν, διότι, ὡς εἶπον, οἱ κτηνοτρόφοι δὲν χρήζουν ἀποκαταστάσεως, νὰ περιορίσωμεν δὲ ἐν τῷ ἄρθρῳ 119 τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν εἰς τὸν ἐποικισμὸν νομάδων κτηνοτρόφων εἰς ἰδίους συνοικισμούς, ὥστε νὰ προικίσωμεν αὐτοὺς μὲ σχολεῖα, μὲ ἐκπαίδευσιν, διὰ νὰ γίνουν ἄνθρωποι. Διότι, κύριοι, ὅσοι γνωρίζετε τὴν κατάστασιν τῆς ὑπαίθρου χώρας, ὀφείλετε νὰ ἀναγνωρίσητε μετ’ ἐμοῦ ὅτι οἱ νομάδες κτηνοτρόφοι εἶναι ἡ πηγὴ τῆς λῃστείας, αἱ ἀκρίδες τῆς γεωργίας. Διὰ τὴν τοιαύτην δὲ διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου ἔχω καταρτίσει καὶ μίαν τροπολογίαν, εἰς τὴν ὁποίαν χωρίζω τὰς κατηγορίας τῶν ἀποκαθισταμένων πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων, εἶναι δὲ ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἐξαιρετικῶς... κλπ.» Ἄλλη παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ κάμω, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ὁ τρόπος τὸν ὁποῖον ἐδέχθη ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ τελευταῖον σχέδιον ὅσον ἀφορᾷ τὸν καθορισμὸν τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀπαλλοστριουμένων γηπέδων διὰ τὴν στέγασιν τῶν ἀστῶν προσφύγων. Ἄν ἡ ἀποκατάστασις, κύριοι συνάδελφοι, τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν εἶναι ζήτημα κοινωνικῆς ὠφελείας, ἡ στέγασις τῶν ἀστῶν προσφύγων εἶναι ζήτημα δημοσίας ἀνάγκης. Δὲν βλέπω δὲ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον θὰ δεχθῆτε ἄλλον τρόπον ἐκτιμήσεως τῆς ἀποζημιώσεως διὰ τὰ γήπεδα τὰ ὁποῖα ἤθελον ἀπαλλοτριωθῆ ἀναγκαστικῶς πρὸς στέγασιν τῶν ἀστῶν προσφύγων. Ἄν θέλωμεν νὰ προστατεύσωμεν τοὺς πρόσφυγας, πρέπει καὶ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν γηπέδων πρὸς ἵδρυσιν ἀστικῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν νὰ τεθῇ ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς εὐνοϊκοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς γίνεται καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Μόνον οὕτω δυνάμεθα νὰ ἀποτρέψωμεν τοὺς ἀπόρους αὐτοὺς πρόσφυγας, νὰ τεθοῦν ὑπὸ τὰς πτέρυγας τῶν τοῦ ἑνιαίου μετώπου καὶ οὐχὶ μὲ τὰ ⅔ τῆς ἀποζημιώσεως. Ἡ τελευταία παρατήρησις, τὴν ὁποίαν εἶχον νὰ κάμω, εἶναι ἡ ἐξαίρεσις τῶν κοινοτικῶν καὶ τῶν ἀνταλλαξίμων λειβαδίων καὶ τοῦτο διότι, ὡς διατυποῦται, δὲν εἶναι σαφής. Τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὰ ἀνταλλάξιμα.... κλπ.» Θὰ ἦτο σκοπιμώτερον νὰ λεχθῇ ὅτι ταῦτα ἐξαιροῦνται τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Εἶναι σαφεστέρα ἡ διατύπωσις. Καὶ τὰ μὲν ἀνταλλάξιμα διότι ἐκποιούμενα διὰ δημοπρασίας ἤθελον συνεισφέρει περισσότερα, τὰ δὲ κοινοτικὰ διότι ἀπετέλεσαν καὶ θὰ ἀποτελέσουν τὸν μοναδικὸν πόρον εἴτε τῆς κοινοτικῆς διοικήσεως, εἴτε τῆς ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τοῦτο σκόπιμον θὰ εἶναι νὰ τεθῇ ὅτι «ἐξαιροῦνται τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως». Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Χασιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§91Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Κύριοι, θὰ ὁμιλήσω συντόμως καὶ ἄνευ προοιμίου. Δὲν πρόκειται τώρα νὰ συζητήσωμεν κατὰ ποῖον τρόπον ἔγινε καὶ ἐφαρμόζεται ὁ ἀγροτικὸς νόμος, ἂν ἦτο ἀνάγκη ἢ δὲν ἦτο, ἂν ἐκτελεῖται καλῶς ἢ κακῶς. Διότι δι’ ἑνὸς νεωτέρου νόμου εἶναι δυνατὸν ὅλαι αἱ ἐλλείψεις καὶ ὅλα τὰ μὴ ὀρθὰ εἰς τοὺς ἰσχύοντας νόμους νὰ διορθωθοῦν. Ἀλλ’ ἐδῶ πρόκειται πῶς θὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ ἂν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ τοῦτο διὰ νὰ διευκολύνῃ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Πῶς νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον ὅσον τὸ δυνατὸν δικαιότερον, ἀλλὰ καὶ ἐξασφαλίζοντα τὸν σκοπὸν τῆς ἀποκαταστάσεως ὑπὸ καλοὺς ὅρους τῶν ἀγροτῶν. Ἀλλ’ ἐφάνη παράδοξον εἴς τινας ἐκ τῶν ὁμιλητῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διατί κάμνομεν παρέκκλισιν ἀπὸ τὸ ἄρθρον 19. Διὰ νὰ ἀποδείξουν μάλιστα ὅτι ἦτο ἐντελῶς περιττὸν τὸ ἄρθρον 119 εἶπον ὅτι εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὸ ἄρθρον 19. Ἐγὼ λοιπὸν λέγω ὅτι ἀκριβῶς διότι τὸ ἄρθρον 119 εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὸ ἄρθρον 19, δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ τεθῇ. Διότι, ἂν ἦτο σύμφωνον, βεβαίως θὰ ἦτο περιττόν. Ὅ,τι δὲ χρειάζεται, εἶναι νὰ ἀποδείξωμεν ἂν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἡ παρέκκλισις αὕτη. Πολλοὶ ἐνόμισαν ὅτι ἡ παρέκκλισις ἐκ τοῦ Συντάγματος ὡς πρὸς τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἤρχισεν ἀπὸ τὸ ἔτος 1925. Λοιπόν, κύριοι, ἡ παρέκκλισις ἀπὸ τὸ Σύνταγμα ἤρχισεν ἀπὸ τὸ 1917, ὅτε τὸ πρῶτον ἔγινεν ὁ νόμος αὐτός. Ἐξηκολούθησε δὲ καὶ τὸ 1919 διὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου «περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν», ὅπως ἔγινε καὶ κατὰ τὸ 1921 ἐπὶ ὑπουργίας τοῦ μακαρίτου Τερτίπη, ὅπως ἀκριβῶς γίνεται καὶ σήμερον. Ἡ παρέκκλισις ἀπὸ τὸ Σύνταγμα καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν εἶναι ἀναμφισβήτητος, διότι τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 ἔλεγεν ὅτι οὐδεμία ἀπαλλοτρίωσις γίνεται ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Ἂν νομίζητε ὅτι ἦτο συνταγματικὸν νὰ ὁρίζωμεν τὴν πληρωμὴν δι’ ὁμολογιῶν ἐξοφλητέων εἰς 30 ἔτη καὶ μὲ ἐκτίμησιν προπολεμικὴν καὶ μὲ πληρωμὴν τῶν ἐτησίων δόσεων ἐκ τῆς ἑκάστοτε τιμῆς τῆς δραχμῆς καὶ οὕτω νὰ ἀναβιβάζεται καὶ νὰ καταβιβάζεται ἀναλόγως τῆς νομισματικῆς καταστάσεως τὸ τίμημα τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εἶχε καταβληθῇ, ἆρά γε δὲν ἦτο αὐτὸ παρέκκλισις ἀπὸ τὸ Σύνταγμα; Ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν πλέον συντηρητικὴν θεωρουμένην πολιτικὴν τοῦ 1921, ὁπότε ἔγινεν ἐπὶ Τερτίπη ὁ ἀγροτικὸς νόμος, ὁ μέχρι τοῦ 1923 ἰσχύσας. Τότε τὸ συνάλλαγμα εἶχεν ἀρχίσει νὰ ξεπέφτῃ, ἡ λίρα ἦτο 60 μὲ 70 δραχμὰς καὶ ἐπλησίαζεν εἰς τὰς 100. Ἐγένετο δὲ τότε μακρὰ συζήτησις κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου διὰ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ συνάλλαγμα ἤθελεν ἐξακολουθήσει νὰ ὑψώνεται καὶ ἡ δραχμὴ νὰ ξεπέφτῃ, πῶς θὰ πληρώνεται ὁ ἰδιοκτήτης τὸ τίμημα. Καὶ ἀπεφασίσθη ἀπὸ τὴν συντηρητικὴν ἐκείνην Συνέλευσιν ὅτι, ἂν ἡ δραχμὴ ξεπέφτῃ, θὰ ἐξακολουθῇ νὰ πληρώνωνται αἱ ἐτήσιαι δόσεις μὲ τὴν τρέχουσαν τιμὴν τῆς δραχμῆς, μὴ λαμβανομένης δηλαδὴ ὑπ’ ὄψιν τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ. Ἄρα ἡ παρέκκλισις ἐγένετο. Ἔγινεν ἀκόμη παρέκκλισις καὶ ἐπὶ Καφαντάρη κατὰ τὸ 1919 ἐπὶ Κυβερνήσεως βενιζελικῆς. Διότι καὶ τότε, ναὶ μὲν δὲν εἶχεν ὑψωθῆ τὸ συνάλλαγμα, ἀλλ’ εἶχον ὑπερτιμηθῆ πολὺ τὰ προϊόντα, διότι τὸ σιτάρι ἐπωλεῖτο εἰς μίαν ἢ δύο δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν καὶ δὲν ἐπωλεῖτο ὅπως πρὸ τοῦ πολέμου 30–40 λεπτά. Ἡ τιμὴ τοῦ σίτου ἦτο ὑψωμένη, ἄρα ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τοῦτο διὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ κτήματος, ἀφοῦ μάλιστα ὁ ἰδιοκτήτης ἐπληρώνετο τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας του ἀπὸ τοὺς καλλιεργητὰς εἰς εἶδος. Ἐν τούτοις ὅμως, καίτοι ἐζητήθη τοῦτο, δὲν ἐγένετο δεκτόν. Ἄρα καὶ τότε ἔγινε παρέκκλισις ἀπὸ τὸ Σύνταγμα. Καὶ ἔγινε δὲ ἡ παρέκκλισις ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως καὶ τῆς ἀποζημιώσεως, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν κατάληψιν τῶν κτημάτων. Τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 ἐπέβαλλε διὰ τὰς ἀπαλλοτριώσεις προηγουμένην ἀποζημίωσιν πρὸ τῆς καταλήψεως. Ἀποζημίωσις δὲ σημαίνει πλήρη πάντοτε. Σεῖς οἱ ἴδιοι τὸ εἴπατε καὶ ἐγὼ τὸ ἤκουσα ἀπὸ σᾶς κατὰ τὰς ἐδῶ συζητήσεις σας ὅτι ἀποζημίωσις δὲν θὰ εἴπῃ τίποτε ἄλλο παρὰ ὅ,τι ζημίαν ὑφίσταται ὁ στερούμενος μιᾶς ἰδιοκτησίας, νὰ τὴν πληρώνηται ἐξ ἀκεραίου δι’ ἄλλης ἀξίας, ἰσοτίμου πάντοτε. Ἐδῶ λοιπὸν οὐχὶ διὰ πρώτην φορὰν θεσπίζομεν ἀντισυνταγματικὴν διάταξιν, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐπικυροῦμεν τὴν παράβασιν τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία ἐγένετο ἕως τώρα ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα, ἀπὸ ὅλας τὰς Κυβερνήσεις, ἀφ’ ὅτου ἀπεφασίσθη ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων ἀγροτῶν, ἤτοι ἀπὸ τὸ 1917, ὅτε ἐξέδωσεν ὁ κ. Μιχαλακόπουλος τὸ πρῶτον Ν. Διάταγμα ἐν Θεσσαλονίκῃ. Τὸ ζήτημα μόνον εἶναι ἂν ὑπάρχῃ τοῦ λοιποῦ ἀνάγκη αὐτῆς τῆς παρεκκλίσεως καὶ ἂν ἡ ἀνάγκη αὐτὴ θὰ ὑπάρχῃ καὶ διὰ τὸ μέλλον. Διότι ὁ κ. Τουρκοβασίλης καὶ ἄλλοι συνάδελφοι εἶπον ὅτι τοιαύτη ἀνάγκη διὰ τὸ μέλλον δὲν ὑπάρχει πλέον καὶ συνεπῶς δὲν χρειάζεται τὸ ἄρθρον 119. Ὑπεστηρίχθη δηλαδὴ ὅτι αἱ ἀπαλλοτριώσεις ἐγένοντο. Σᾶς πληροφορῶ λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἀποκατάστασις δὲν ἔγινε παρὰ μόνον εἰς 300 κτήματα καὶ ὄχι ἐντελῶς ὁριστική. Διότι ἐπεδικάσθησαν μὲν τὰ κτήματα ταῦτα, δηλαδὴ τὰ 300 περίπου μεταξὺ 1500, ἀλλὰ δὲν διενεμήθησαν ὁριστικῶς οἱ κλῆροι οὐδὲ εἰς τὰ 300 ταῦτα κτήματα. Ὅλα τὰ ἀπαλλοτριωθέντα κτήματα εἶναι 1500 τσιφλίκια, ἑπομένως 1300 δὲν ἐπεδικάσθησαν, ἀλλὰ παρεδόθη μόνον ἡ νομὴ εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς τῶν ἀγροτῶν. Δὲν παρεδόθη ἀκόμη εἰς ἕκαστον γεωργὸν ὁ κλῆρος. Ἑπομένως ἡ ἀποκατάστασις εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς τὴν ἀρχήν. Διὰ δὲ τοὺς πρόσφυγας δὲν ἔγινε κατὰ τὸ πλεῖστον παρὶ μία ἐπίταξις κτημάτων. Ὥστε δι’ αὐτοὺς δὲν ἔγινε πράγματι καμμία ὁριστικὴ ἀποκατάστασις. Ἑπομένως ἐζητήθη ἡ πενταετία διὰ τοῦ ἄρθρου 119 ἵνα περατωθῇ ἡ ἀποκατάστασις. Καὶ εὔχομαι νὰ περατωθῇ καὶ ἐντὸς διετίας, ἀλλὰ δυστυχῶς εἶναι τοιαῦτα τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτει τὸ Κράτος πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν, ὥστε δὲν γνωρίζω ἂν καὶ τὰ πέντε αὐτὰ ἔτη θὰ εἶναι ἀρκετά. Τώρα ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν, διότι δὲν πιστεύω νὰ φρονεῖτε ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις καὶ ἡ πληρωμὴ σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 19. Διότι ἰδοὺ ποῖαι θὰ εἶναι αἱ συνέπειαι. Ἡ ἀξία τῶν κτημάτων προπολεμικῶς ἦτο ἀπὸ 20–80 δραχμῶν χρυσῶν κατὰ στρέμμα, ἑπομένως ὁ μέσος ὅρος εἶναι 50 χρυσαῖ δραχμαὶ περίπου κατὰ στρέμμα. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ ἄρθρον 19, τότε ἔπρεπεν ἕκαστον κτῆμα νὰ τιμᾶται 750 δραχ. κατὰ στρέμμα. Ἔχομεν ἀπαλλοτριώσει δι’ 100 καὶ πλέον χιλιάδας ἀγροτῶν ἀκτημόνων 11,000,000 στρέμματα περίπου, κατὰ στατιστικὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, μὴ συμπεριλαμβανομένων τῶν ἐκτάσεων τῶν προσφύγων, διὰ τοὺς ὁποίους παρεχωρήθησαν ἄλλα 5,000,000 στρέμματα. Τότε τί θὰ ἔχωμεν νὰ πληρώσωμεν; Τὸ κολοσιαῖον ποσὸν τῶν 7½ δισεκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τὸ σύνολον τῶν ἀπαλλοτριωθέντων 11,000,000 στρεμμάτων, ἂν πρόκειται νὰ ἀποζημιωθοῦν εἰς τὸ ἀκέραιον οἱ ἰδιοκτῆται.

§92Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Εἴπατε ὅτι εἶναι 11,000,000 στρέμματα καὶ 100,000 οἰκογένειαι. Κατὰ τὸν λογαριασμόν σας ἀναλογοῦσιν 100,000 στρέμματα εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν. Δὲν σᾶς φαίνεται αὐτὸ ὑπερβολικόν;

§93Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ὁ μέσος ὅρος εἶναι μόνον 100 στρέμματα καὶ ὄχι 100,000 δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν, περιλαμβάνει δὲ καὶ βοσκησίμους γαίας, δρόμους, βουνά, βάλτους κλπ.

§94ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι εἶναι 100.000 οἰκογένειαι, διότι κατὰ τὴν στατιστικὴν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, 147,000 εἶναι αἱ ἀποκατεστημέναι οἰκογένειαι μετὰ τῶν προσφύγων.

§95Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ὁμιλῶ μόνον διὰ τοὺς γηγενεῖς, ἀνερχομένους περίπου εἰς 100,000 οἰκογενείας. Ἂν λοιπὸν ὅλον τὸ βάρος αὐτὸ τὸ ῥίψωμεν εἰς τοὺς γεωργούς, θὰ εἶναι ἀδύνατος ἡ πληρωμή.

§96Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ὑπάρχει τις ὁ προτείνας νὰ ῥίψωμεν τὸ βάρος αὐτὸ ἐπὶ τῶν γεωργῶν;

§97Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ὅλοι οἱ νόμοι τὸ βάρος τῆς ἀποζημιώσεως ἔχουν ῥίψει εἰς τοὺς γεωργούς. Ἂν ὑπολογίσωμεν τὰς προσόδους ἑκάστου γεωργοῦ εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἡ ὁποία εἶναι περισσότερον ηὐνοημένη ἀπὸ τοὺς ἀγροτικοὺς νόμους, διότι ἔχουν κλήρους μεγαλυτέρους, ἡ μέση ἀκαθάριστος πρόσοδος εἶναι περίπου 20,000 δραχ. ἐτησίως. Πολλοὶ ὀλίγοι ἔχουν πρόσοδον 20–30 χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἔτι σπανιώτεροι εἶναι οἱ ἔχοντες πρόσοδον ἀκαθάριστον ἀνωτέραν τῶν 30,000 δραχμῶν ἐτησίως καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπερβαίνουν τὰ 5% ἐκ τῶν γεωργῶν ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐξ αὐτῶν αἱ 15,000 δραχ. ἀναλογοῦν εἰς ἡμερομίσθια τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας. Ἂν ὑπολογίσωμεν μόνον 150 ἡμέρας ἐργασίμους καὶ 3 ἡμερομίσθια ἀπὸ ἑκάστην οἰκογένειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐργάζονται ὁ σύζυγος, ἡ σύζυγος ἕνα μεγάλο παιδὶ κλπ., ἂν δὲ ἀφαιρέσωμεν τὸν τόκον τοῦ κεφαλαίου τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὸν σπόρον, τοὺς φόρους καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἔξοδα, ὁ γεωργὸς αὐτὸς δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι πτωχότατος. Μετὰ μεγάλων στερήσεων κατορθώνει νὰ συντηρήσῃ τὴν οἰκογένειάν του. Δι’ αὐτὸ ἐγὼ ἐπρότεινα νὰ τεθῇ ἡ τροποποίησις εἰς τὸ ἄρθρον 119, ἀλλὰ νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ ὁ γεωργὸς περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι τοὺς βαρύνουν οἱ μέχρι τοῦδε ἀγροτικοὶ νόμοι. Τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος τῶν ἀποκαθισταμένων γεωργῶν τῆς Ἠπείρου καὶ Μακεδονίας, τῶν προσφύγων ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ εἶναι πολὺ κατωτέρα καὶ τῶν 15,000 δραχμῶν ἐτησίως, τοὐλάχιστον διὰ τοὺς πλείστους, λόγῳ τῆς σμικρότητος τοῦ κλήρου ἑκάστου αὐτοῦ. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν εἶναι τὸ ἑξῆς. Ὅταν συζητῶμεν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν, μὴ ἐννοοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ ἀποζημιωθῶσιν οἱ γαιοκτήμονες. Ἂς σκεφθῶμεν ὀλίγον διὰ ποῖον σκοπὸν ἐγένετο ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀγροτῶν. Ἐγένετο βεβαίως αὕτη ὡς ἔργον κοινωφελές, ἀκόμη δὲ καὶ ὡς ἔργον ἐθνικῆς ἀνάγκης. Ὅτε ἐπήγαμεν μὲ τὸν τότε Ὑπουργὸν κ. Μιχαλακόπουλον τὸ 1923 εἰς Μακεδονίαν καὶ ἐρωτήσαμεν τοὺς κατοίκους γεωργοὺς τί θέλουσιν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα τώρα ὁπότε ἠλευθερώθησαν, μᾶς εἶπον ὅλοι ἑνὶ στόματι: «Θέλομεν μόνον νὰ ἐξαγοράσωμεν τὴν γῆν τὴν ὁποίαν καλλιεργοῦμεν, νὰ γίνωμεν ἰδιοκτῆται τῶν ἀγρῶν ποὺ σπείρομεν, διὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους». Τοιαύτη ἦτο ἡ ἐπιθυμία τῶν καλλιεργητῶν. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν καὶ ὄχι διὰ λόγους μόνον κοινωνικοὺς καὶ οἰκονομικούς, ἀλλὰ καὶ ἐθνικοὺς καὶ ψυχολογικούς, ἀξίας μεγίστης προσοχῆς ὑπὸ τῆς Πολιτείας, εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ταχυτέρα ἀποκατάστασίς των. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ Ἔθνος ὅλον πρόκειται νὰ καρπωθῇ τὰ ἐκ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀγροτῶν προκύπτοντα μεγάλα ἀγαθά, ἀφοῦ οἱ γαιοκτήμονες ἔχουν λογαριασμὸν μὲ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἀπηλλοτρίωσε τὰ κτήματά των καὶ ὄχι μὲ τοὺς γεωργοὺς καὶ τὸ Κράτος ἀποκαθιστᾷ αὐτούς, διότι ἐθεώρησεν ἀπαραίτητα ὄργανα αὐξήσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἵνα συντηρηθῇ ἐκ τῆς ἐργασίας του ὅλη ἡ Χώρα, ἵνα γίνουν καλοὶ στρατιῶται, καλοὶ πολῖται κλπ., ἀφοῦ λοιπὸν τὸ Κράτος ἀπηλλοτρίωσε τὸ κτῆματά των διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν γεωργῶν, ὀφείλει αὐτὸ νὰ πληρώσῃ τοὺς γαιοκτήμονας καὶ μάλιστα ὁλόκληρον τὴν τιμήν, ὀφείλει νὰ τὴν πληρώσῃ κατὰ τὸ Σύνταγμα, εἰσπράττον ἀπὸ τοὺς γεωργοὺς μόνον τόσον μέρος ὅσον εἶναι εὔκολον οὗτοι νὰ καταβάλλουν. Ἀλλὰ τὸ Κράτος σᾶς λέγει: Δὲν δύναμαι ἐξ οἰκονομικῆς μου ἀνεπαρκείας νὰ πληρώσω ὅλον τὸ τίμημα ὅλων αὐτῶν τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπαλλοτρίωσα. Ποῦ νὰ εὕρω τὰ 7 δισεκατομμύρια δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουν τὸ τίμημα τῶν ἀπαλλοτριωθέντων 1500 τσιφλικίων; Λοιπὸν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί πρέπει νὰ γίνῃ; Κατὰ τὴν γνώμην μου, ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ εἴπῃ ὄχι ὅτι δὲν δικαιοῦνται οἱ γαιοκτήμονες νὰ πληρωθῶσιν ὅλον τὸ τίμημα τῆς ἰδιοκτησίας των, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι δὲν δύναται σήμερον νὰ πληρώσῃ, καίτοι χρεωστεῖ. Ἀφοῦ χρεωστεῖ λοιπὸν τὸ Κράτος, ὀφείλει νὰ δώσῃ ἀναλόγους ὁμολογίας μὲ ἕνα τόκον ἐλάχιστον, ἔστω 2% δραχ. λ.χ. κατὰ τὸ παρόν, ἀναλόγως τῶν πόρων τοὺς ὁποίους θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξεύρῃ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ὁμολογιῶν αὐτῶν. Καὶ μὲ τὴν ὑπόσχεσιν καὶ τὴν ἐλπίδα ὅτι ὅταν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους βελτιωθοῦν θὰ πληρωθοῦν μὲ τοκοχρεωλύσιον ἀνώτερον ὅσον ἔχουν νὰ λάβουν ἀπὸ τὸ Δημόσιον. Διότι δὲν εἶναι δίκαιον εἰς βάρος χιλίων ἀνθρώπων νὰ γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν. Δὲν ἠμπορεῖ ἐκ μέρους χιλίων ἀνθρώπων νὰ γίνεται μία θυσία δισεκατομμυρίων δραχμῶν, ἀλλὰ πρέπει ἡ θυσία νὰ γίνῃ εἰς βάρος τῶν 6 ἢ 7 ἑκατομμυρίων Ἑλλήνων καὶ μάλιστα ἀναλόγως πρὸς τὴν περιουσίαν ἑνὸς ἑκάστου. Τὸ Κράτος ὀφείλει πάντως νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς γαιοκτήμονας. Δι’ αὐτό, κύριοι, εἰς τὴν τροπολογίαν μου προτείνω νὰ δοθῶσιν ὁμολογίαι ἠγγυημέναι ὑπὸ τοῦ Κράτους, αἱ ὁποῖαι νὰ ἔχωσιν ἕνα μικρὸν τόκον, ὅπως ἔκαμεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διὰ τὴν ἀπόδοσιν τῶν εἰς χρυσὸν καταθέσεων καὶ νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῶσιν οἱ γεωργοὶ ἀπέναντι τοῦ Κράτους, εἰμὴ μόνον μὲ ὅσα ἐπιβαρύνονται ἐκ τῶν μέχρι σήμερον ἀγροτικῶν νόμων. Τοῦτο ὅμως πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν Σύνταγμα ρητῶς καὶ σαφῶς. Ἔπειτα ἔχομεν τὸ ζήτημα τῶν ποιμένων. Ἐξηγέρθησαν καὶ τὸ ἐθεώρησαν πολὺ ἄδικον νὰ λάβωμεν τὰ λειβάδια καὶ νὰ τὰ δώσωμεν εἰς τοὺς ποιμένας. Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται. Τὰ περισσότερα χειμερινὰ λειβάδια, κυρίως τῆς Θεσσαλίας, τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἠπείρου, ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ δοθῶσι πρὸς ἐκχέρσωσιν καὶ καλλιέργειαν καὶ σπορὰν πρὸς τοὺς γεωργοὺς καὶ πρὸς διατήρησιν τῶν ἰδικῶν των κτηνῶν. Καὶ ἕνεκα τούτου ἐμειώθη ἡ ἔκτασις τῶν λειβαδίων. Ὅσον δὲ μειοῦται ἡ ἔκτασις τῶν λειβαδίων, τόσον καθίσταται ἀδύνατον νὰ συντηρήσουν τὰ πρόβατά των οἱ νομάδες ποιμένες. Εἶπον πολλοὶ καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ μάλιστα: Δὲν πειράζει, ἂς χαθῶσιν οἱ ποιμένες. Πρόκειται ὅμως περὶ 10–12 χιλιάδων νομάδων οἰκογενειῶν. Αὐτοὶ ἔχουσι τὰ ἑκατομμύρια πρόβατα, τὰ ὁποῖα τὸ καλοκαῖρι τὰ διατηροῦσιν εἰς τὰ βουνά, ὅπου αἱ βοσκαὶ εἶναι ἐκτεταμέναι καὶ δὲν πρέπει νὰ χαθῇ τὸ εἰσόδημα αὐτῶν, τὸν δὲ χειμῶνα τὰ κατεβάζουν εἰς τὰ χειμερινὰ λειβάδια. Τὸ εἰσόδημα τῶν ποιμνίων τούτων πρέπει νὰ προϋπολογισθῇ διὰ μὲν τὰ γαλάρια εἰς 400 δραχμὰς κατὰ κεφαλήν, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὰ ⅔ τοῦ ποιμνίου. Διὰ δὲ τὰ στεῖρα 20–30 δραχμὰς μόνον ἀπὸ μαλλί, κατὰ μέσον ὅρον 300 δραχμὰς κατὰ κεφαλήν, ἤτοι συνολικῶς ἐκ τῶν 3 ἑκατομμυρίων προβάτων σχεδὸν ἓν δισεκατομμύριον δραχμῶν. Ἄν πλήξωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, θὰ ἐκλείψῃ εἷς σπουδαῖος ἐθνικὸς πλοῦτος καὶ τοῦτο σοβαρῶς θὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς ὅλης ἐθνικῆς οἰκονομίας. Δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι ἀναγκαζόμεθα νὰ ἀγοράζωμεν τώρα πολλὰ κρέατα ἀπὸ τὴν Σερβίαν, ἀπὸ τὴν Βουλγαρίαν καὶ ἀπὸ τὴν Ἀλβανίαν. Ἀλλ’ ἐὰν οἱ νομάδες ποιμένες αὐτοὶ ἤρχισαν νὰ ἐγκαταλείπωσι τὴν Ἑλλάδα, προσκαλούμενοι μάλιστα προπαγανδικῶς διὰ διαφόρων μέσων ἀπὸ τοὺς γείτονάς μας διὰ νὰ ἐγκατασταθῶσιν ἐκεῖ, τί ὑποχρεούμεθα ἡμεῖς νὰ κάμωμεν; Μήπως πρέπει νὰ τοὺς διώξωμεν; Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζητε ὅτι αὐτοὶ τὰ μέγιστα συνετέλουν διὰ νὰ δίδουν τὸν Ἑλληνικὸν χαρακτῆρα τῆς Μακεδονίας εἰς τὰ διάφορα χωρία τὰ ὁποῖα κατελαμβάνοντο ἀπὸ Βουλγάρους καὶ αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὡδήγησαν τοὺς Ἕλληνας ἀξιωματικοὺς κατὰ τοὺς Μακεδονικοὺς ἀγῶνας ἐναντίον τῶν Βουλγάρων κομιτατζήδων. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τὰς ἐθνικὰς ὑπηρεσίας τῶν Σαρακατσανέων ποιμένων εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ θυσιάσωμεν καταδικάζοντες εἰς θάνατον 80–100 χιλιάδας Ἕλληνας πολίτας, ὅσους ἀποτελοῦν αἱ 13–15 χιλιάδες οἰκογένειαι τῶν νομάδων ποιμένων. Δι’ ἕνα μόνον πολίτην ἡ Ἀγγλία κάμνει ὁλόκληρον πόλεμον. Εἶναι ἐγκληματικὸν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους νὰ τοὺς θυσιάζῃ. Δι’ αὐτὸ δὲν συμφωνῶ πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι τὰ κτήματα τῶν γεωργῶν ἐν Μακεδονίᾳ, τὰ ἀνήκοντα εἰς τοὺς ἀνταλλαξίμους Ὀθωμανούς, ἔπρεπε νὰ περιέρχωνται αὐτοδικαίως εἰς πρόσφυγας μόνον καὶ ὅτι ἐκ συγκαταβάσεως τῆς ἀλληλεγγύης δέχονται εἰς αὐτὰ τοὺς γηγενεῖς... Τὰ Ὀθωμανικὰ τσιφλίκια ἐν Μακεδονίᾳ τὰ ἐξεμεταλλεύοντο οἱ γηγενεῖς ποιμένες καὶ γεωργοί. Καὶ ἔζων ἀπὸ αὐτὰ ἀπὸ αἰώνων. Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτούς, ἐπειδὴ τὰ κτήματα εἶναι ἀνταλλάξιμα, πρέπει σεῖς οἱ ἐντόπιοι νὰ φύγετε ἀπ’ αὐτὰ διὰ νὰ τὰ πάρουν οἱ πρόσφυγες. Ἔχουν καὶ οἱ γηγενεῖς δικαιώματα νὰ ζήσουν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὡς ἀδελφοὶ μετὰ τῶν προσφύγων, ὅπως ὀρθῶς εἶπεν ἔπειτα ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸς συνεχίζων τὸν λόγον του. Τοῦτο βεβαίως ὀφείλει καὶ τὸ Κράτος νὰ πράξῃ ὑπὲρ τῶν νομάδων ποιμένων, διότι οἱ κάτοικοι αὐτοὶ εἶναι γηγενεῖς, αὐτοὺς ἐστρατολόγησαν καὶ αὐτοὶ εἶχον προσφέρει τόσας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Ἑλλάδα. Λοιπὸν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς καταδικάσωμεν εἰς θάνατον. Εἶναι δὲ φοβερὸν τὸ πρᾶγμα, διότι δὲν πρόκειται περὶ 100 ἀνθρώπων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ 10,000 οἰκογενειῶν, ἤτοι 80–100 χιλιάδων κατοίκων. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη τώρα ὁπότε ἔγινεν ἡ ἀρχή, νὰ γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις. Ἐπειδὴ ἐμειώθη ὁ βοσκήσιμος τόπος, δι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη ἡ τελεία ἀποκατάστασις τῶν νομάδων ποιμένων εἰς λειβάδια χειμερινά. Διότι ὁ ὀλίγος τόπος καλῶς καλλιεργούμενος διὰ βοσκὴν δύναται νὰ διατηρήσῃ διπλοῦν ἀριθμὸν προβάτων. Ἐπὶ παραδείγματι, ἂν εἷς τόπος βοσκήσιμος διατηρεῖ σήμερον 500 πρόβατα, δύναται καλῶς καλλιεργούμενος νὰ διατηρήσῃ 1000 πρόβατα. Ἀλλὰ πρέπει τὰ πρόβατα αὐτὰ νὰ εἶναι βέβαιον ὅτι κάθε χειμῶνα θὰ εὑρίσκωνται εἰς τὸ ἴδιον μέρος. Διότι τότε μόνον οἱ κτηνοτρόφοι θὰ καθαρίσουν τὸν τόπον αὐτόν, θὰ βγάλουν μερικοὺς θάμνους θὰ ἀποξηράνουν μικρὰ ἕλη, ἔπειτα θὰ βγάλουν τὶς πέτρες, θὰ μεταβάλλουν τὸ πετρῶδες βουνὸ εἰς χῶμα, θὰ καλλιεργήσουν ὀλίγον κριθάρι διὰ γρασίδι καὶ θὰ κατορθώσουν νὰ ζοῦν τὰ ποίμνια ὑπὸ καλυτέρους ὅρους. Τὰ πρόβατα ἐρχόμενα κάθε χειμῶνα εἰς τὸ ἴδιον μέρος καὶ εὑρίσκοντα στεγάσματα κατὰ τὰς κακοκαιρίας, θὰ ἔχουν ἀνάγκην ὀλιγωτέρας τροφῆς. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι σπουδαιότατον, διότι πρόκειται, ὡς εἴπομεν περὶ 100,000 ψυχῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ σωθοῦν κατὰ τὸ δυνατὸν εἰς τὰ ὀλίγα ἐναπομείναντα λειβάδια. Ἀλλ’ ἡ ἀποκατάστασις αὐτῶν πρέπει νὰ γίνῃ εἰς βάρος τῶν μεγαλοκτηματιῶν. Τὸ βάρος αὐτὸ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων ἀγροτῶν, ἀστῶν, γεωργῶν καὶ ποιμένων δὲν πρέπει νὰ πέσῃ εἰς αὐτούς, οὔτε εἰς τοὺς ἀγρότας πρόσφυγας. Οἱ γεωργοί, οἱ ὁποῖοι σήμερον δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ πληρώσουν τὴν ἀποζημίωσιν εἰς τοὺς μεγαλοϊδιοκτήτας, θὰ ἠδύναντο καλῶς ἐργαζόμενοι νὰ διπλασιάσουν τὴν παραγωγήν, ἂν ὁδηγηθοῦν εἰς συστηματικὴν καλλιέργειαν τῶν ἐδαφῶν, ὁπότε καὶ μόνον διπλασία παραγωγὴ θὰ ἠδύνατο νὰ κάμῃ αὐτοὺς ἱκανοὺς νὰ πληρώσουν πολὺ μεγαλύτερον μέρος διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν γεωργαιοκτημόνων. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε καμμία διδασκαλία δὲν ἔχει γίνει εἰς τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμούς, κανὲν σχολεῖον γεωργικὸν δὲν ὑπάρχει πρὸς κατάλληλον καθοδήγησιν τοῦ πληθυσμοῦ τούτου δι’ ἐντατικωτέραν καλλιέργειαν.

§98Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Τοὺς γεωργοὺς τοὺς ἐκάμαμεν δικολάβους.

§99Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ληφθοῦν μέτρα προστατευτικὰ διὰ τοὺς γεωργούς, διότι κινδυνεύει ἡ ζωὴ αὐτῶν ὄχι μόνον ἐκ τῆς μὴ συστηματικῆς καλλιεργείας, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἑλῶν κυρίως, ἕνεκα τῶν ὁποίων κινδυνεύει ἡ ζωὴ αὐτῶν καὶ ἡ θνησιμότης εἶναι ἀρκετὰ μεγάλη. Ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι ὅτι οἱ γεωργοὶ τῆς Θεσσαλίας πολλάκις λαμβάνουν καὶ τρίτην γυναῖκα ὡς σύζυγον. Φαίνεται ὅτι ἡ θνησιμότης εἶναι μεγαλυτέρα εἰς τὰς γυναῖκας καὶ τὰ παιδία. Ἔπειτα δὲν ἔχουν δρόμους, δὲν ἔχουν Δικαιοσύνην, δὲν ἔχουν δὲ Δικαιοσύνην, διότι διὰ μίαν ὑπόθεσιν λ. χ. πεντακοσίων δραχμῶν διὰ νὰ ἐκδικασθῇ καὶ νὰ λάβουν τὸ δίκαιόν των χρειάζονται νὰ ἐξοδεύσουν τρεῖς, τέσσαρας ἢ καὶ πέντε χιλιάδας δραχμῶν. Πρέπει λοιπὸν νὰ πωλήσουν τὸ χωράφι των διὰ νὰ διεξαγάγουν μίαν ὑπόθεσιν πεντακοσίων δραχμῶν. Εἶναι δὲ καὶ τὰ χαρτόσημα πολυδάπανα, μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα χρειάζονται διὰ νὰ προσέλθουν εἰς τὴν Δικαιοσύνην. Καὶ τὸ δίκαιον διὰ νὰ ἀποδοθῇ ἀπαιτεῖται μακρότατος χρόνος. Ἐγὼ λοιπὸν φρονῶ ὅτι πρέπει τὸ Κράτος νὰ ἀναλάβῃ νὰ πληρώσῃ τὰ ⅔ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ζητοῦν νὰ λάβουν οἱ μεγαλοκτηματίαι, δι’ ὁμολογιῶν ἐξησφαλισμένων καὶ μὲ ἐλάχιστον κατὰ τὸ παρὸν τόκον, καθοριζόμενον κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν σχετικῶν νόμων. Ἀφ’ ἑτέρου πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν ποιμένων, ὅσον ἀφορᾷ δηλαδὴ τοὺς μικροὺς νομάδας, οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ ἀγοράσουν ἓν μέρος γῆς πρὸς συντήρησιν τῆς οἰκογενείας των, πρέπει νὰ πωλήσουν ὅλα των τὰ πρόβατα, ἂν δὲν ληφθῇ τὸ μέτρον τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ νὰ τεθῇ καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα ἡ ἐπεξήγησις ὅτι πρόκειται περὶ μικρῶν νομάδων, δηλαδὴ φερεοίκων κτηνοτρόφων, οἱ ὁποῖοι κυρίως ἐκμεταλλεύονται τὰ ὀλίγα λειβάδια, κατερχόμενοι κατὰ πάντα φθινόπωρον ἀπὸ τὰ βουνὰ εἰς τοὺς κάμπους. Προτείνω ἀκόμη ἵνα τὰ οἰκόπεδα εἰς τὰ ὁποῖα διατηροῦνται λαχανόκηποι, πρέπει νὰ μὴ ἀπαλλοτριωθοῦν ὑπὲρ τῆς ἀστικῆς τῶν προσφύγων ἀποκαταστάσεως, διότι τοιουτοτρόπως καταργοῦμεν τὸ ψωμὶ τόσων οἰκογενειῶν. Ὅπως λ. χ. εἰς τὰς περιφερείας Ἅγιον Ἰωάννην Ρέντην, Παλαιὸν Φάληρον, Μοσχάτον, Κολοκυνθοῦν, Πατήσια κλπ. Πρέπει νὰ γίνῃ ἰδιαιτέρα μνεία ἐξαιρέσεως αὐτῶν. Αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, εἶχον νὰ εἴπω. (Χειροκροτήματα).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.30′ μ. μ.

(Ὥρᾳ 9.15′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.15′ μ. μ.)

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 3372 περὶ κυκώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας συμφωνίας».

§102ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «γραφῆς καὶ ἐξετάσεων φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν».

§104Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἔχει γίνει δεκτόν.

§105Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Μακρὰ συζήτησις ἐγένετο, ἐπικαλοῦμαι δὲ καὶ τὸν κ. Τσακανίκαν.

§106ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγένετο δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γ. Μπανιᾶς.

§108Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Μὲ δύο λόγια μόνον θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ὄχι μόνον λόγοι δικαιοσύνης, ὄχι μόνον λόγοι ὑψίστης κοινωνικῆς ὠφελείας, ἀλλὰ καὶ λόγοι ἀδυσωπήτου ἀνάγκης ἐπιβάλλουν τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων. Ἀλλὰ πῶς θὰ γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις; Συμφώνως πρὸς τὸ ψηφισθὲν 19ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος; Ἀναμφισβητήτως ὄχι. Διότι τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας δῶρον ἄδωρον. Δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ἀγρόται νὰ πληρώσωσι τὴν γῆν, τὴν ὁποίαν καλλιεργοῦσι σήμερον συμφώνως πρὸς τὴν διάταξιν περὶ ἀποζημιώσεως. Τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον. Εἰδικῶς διὰ τὴν Ἄρταν γνωρίζω ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται εἰσέπραξαν ἀπὸ τὰ ἀγροκτήματά των κολοσσιαῖα ποσὰ καὶ θὰ ἦτο τελείως ἀδικαιολόγητον καὶ ἀσυγχώρητον νὰ πληρωθῶσι μὲ πλήρη ἀποζημίωσιν. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, καθόσον πᾶσα ἀπόπειρα τοῦ Κράτους θὰ ἐξήγειρε εἰς γενικὴν ἐπανάστασιν, τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν καταστείλῃ τὸ Κράτος. Ἡμεῖς ζῶντες πλησίον τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσωμεν ὅτι πᾶσα ἀπόπειρα ἐκ μέρους τοῦ κράτους ὅπως πληρωθῶσιν οἱ γαιοκτήμονες μὲ πλήρη ἀποζημίωσιν θὰ τοὺς ἔτρεπε πρὸς τὸν κομμουνισμὸν καὶ τοῦτο δὲν γνωρίζω ἂν θὰ ἦτο συμφέρον.

§109Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς ὅντινα δὲν ἀρέσει, ἂς κηρυχθῇ κατὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§110Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ τραποῦν αὐτοὶ πρὸς τὸν κομμουνισμόν, ἂν τοῦτο εἶναι συμφέρον πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας. Ἐνεφανίσθη ὁ κομμουνιστικὸς κίνδυνος καὶ ὑπεστηρίχθη ὅτι διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τοῦτον δέον νὰ ὑποστηρίξωμεν πάσῃ θυσίᾳ τὴν ἰδιοκτησίαν. Ἂν δὲν ἀποκαταστήσωμεν τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμόν, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν μεγαλυτέραν πλειονοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τότε δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγωμεν τὸν κομμουνισμὸν καὶ δικαιολογημένως, διότι ἐξ ὅσων γνωρίζω τὴν ζωήν των, δὲν θὰ εὑρίσκετό τι νὰ τοὺς ἐμποδίσῃ ἀπὸ κάθε εἴδους ἀναρχίαν. Σπίτια δὲν ἔχουν. Τὰ 80% ἔχουσι καλύβια ἀχυρένια, τὰ δὲ ὑπόλοιπα εἶναι πλινθόκτιστα, μέσα δὲ εἰς αὐτὰ οὔτε ἀήρ, οὔτε φῶς εἰσέρχεται. Τὸ περιεχόμενόν των ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο ψάθες καὶ δύο τσόλια. Εἶναι ξυπόλητοι ὅλοι. Συγκοινωνίαν δὲν ἐγνώρισαν ποτέ. Ἂν ἀφαιρέσωμεν δηλαδὴ τὴν θερινὴν περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ ἐπικοινωνοῦν μετὰ τῆς λοιπῆς περιφερείας, κατὰ τὴν ἄλλην περίοδον, τὴν μεγαλυτέραν, εἶναι ἐντελῶς ἀποκεκλεισμένοι, περιβαλλόμενοι ὑπὸ τῆς λάσπης, ἐντὸς τῆς ὁποίας καὶ διαβιοῦσιν. Εἶναι ἐντελῶς ἀποκεκλεισμένοι ἀπὸ τὰ ἄλλα χωρία. Ἀσφάλεια οὐδεμία ὑπάρχει εἰς τὴν Ἤπειρον, ὡς εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσιν. Ἐγὼ ἐγνώρισα ἐκεῖ μόνον τὰ ὄργανα τῆς ἀσφαλείας, ἀλλὰ καὶ ταῦτα ὑπὸ τὸν τύπον τῶν βουνευρούχων. Παιδείαν ἔχουσιν ἀνεπαρκεστάτην. Ἀλλὰ πλὴν αὐτῶν κατατρέχονται ὑπὸ τῆς ἑλονοσίας, λόγῳ τῆς ὁποίας ἔχουσι καταστῆ ἀσθενεῖς ἀνθρώπινοι σκελετοὶ καὶ πελιδνοί. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀτονίσῃ ἡ διάταξις αὐτὴ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων ἀγροτῶν καὶ προσφύγων. Ἐπίσης δὲ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ ἀποπερατοῦτο ἡ ἀποκατάστασις αὕτη ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου. Ἐκ προχείρου σημειώματος, τὸ ὁποῖον ἔλαβον καὶ ἐξ ὅσων κατώρθωσα νὰ πληροφορηθῶ ἐκ τοῦ ἐποικισμοῦ Ἄρτης γνωρίζω ὅτι ἐπὶ 82 ἀγροκτημάτων μόνον τὰ 14 ἐξεδικάσθησαν ὁριστικῶς καὶ παρεδόθησαν εἰς τοὺς ἀγρότας, δηλαδὴ οὔτε τὸ ⅕.

§111Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Εἰς τί ὀφείλεται τοῦτο.

§112Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Εἰς τὸ ὅτι τὰ ὄργανα τῆς ὑπηρεσίας δὲν θέλουν νὰ ἐκτελῶσι τὴν ὑπηρεσίαν των ἢ δὲν εἶναι ἐπαρκῆ Πάντως τὸ ὅτι δὲν ἐξεδικάσθησαν ἐξ ὁλοκλήρου τὰ κτήματα δὲν προέρχεται ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν ἀγροτῶν. Ἕν παράδειγμα· ἐπὶ πέντε μῆνας λειτουργεῖ ἡ Βουλὴ. Εὑρισκόμενοι ἐδῶ μετέβημεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐζητήσαμεν τὴν συμπλήρωσιν τοῦ δικαστηρίου Ἄρτης. Δυστυχῶς ἀπὸ τετραμήνου ἔχει ὁρισθῆ νὰ μεταβῇ εἷς δικαστὴς ἐκεῖ καὶ δὲν μετέβη οὗτος ἀκόμη.

§113ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος;

§114Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Ὁ κύριος ὁ ὁποῖος γυρίζει ἐδῶ ἐπὶ τέσσαρας μῆνας καὶ δὲν μεταβαίνει εἰς τὴν θέσιν του. Πάντως τὸ κακὸν αὐτὸ προέρχεται οὐχὶ βεβαίως ἀπὸ τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμόν.

§115Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι πολλὰ τὰ αἴτια.

§116ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὥστε θεωρεῖτε, κ. συνάδελφε, ἀνεπαρκῆ τὴν προθεσμίαν τῶν πέντε ἐτῶν;

§117Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Ἀνεπαρκεστάτην τὴν θεωρῶ. Φρονῶ ὅτι ἢ πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τελείως ἀκαθόριστον τὴν προθεσμίαν ἢ νὰ τὴν ὁρίσωμεν τοὐλάχιστον δεκαετῆ. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ ἐπὶ τούτου ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς σημερινῆς Βουλῆς δέον νὰ εἶναι εὐεργετικὴ διὰ τὸν προσφυγικὸν πληθυσμόν, καθόσον ὁ πληθυσμὸς οὗτος εὑρισκόμενος εἰς τὰς ἑστίας του ἐπρωτοστάτησεν εἰς κάθε ἐκδήλωσιν πατριωτικῆς ἰδεολογία καὶ ἡ στοιχειώδης ὑποχρέωσις ἡμῶν, τοὐλάχιστον τῶν γηγενῶν, εἶναι νὰ φροντίσωμεν νὰ τοὺς ἀποκαταστήσωμεν, διότι ὑπῆρξαν θύματα ἡμῶν ὅλων. Ἰδιαιτέρως ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων. Ἡ τάξις αὐτὴ προσέφερε πολλαπλασίας καὶ πολυτίμους ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα. Φορολογεῖται καὶ αὐτὴ ἀγρίως. Ἐξ αὐτῆς δὲ προέκυψαν οἱ εὔζωνοί μας καὶ ὁ θρύλος αὐτὸς τῶν πολεμικῶν περιόδων, καθὼς καὶ ἡ μεγάλη μάζα τῶν ἀρματωλῶν καὶ κλεφτῶν. Κατέβαλε δὲ ἐπανειλημμένως βαρὺν τὸν φόρον τοῦ αἵματος εἰς τοὺς διαφόρους ἀγῶνας τῆς φυλῆς μας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ τάξις αὐτὴ εἶναι ἡ τάξις τῶν λησμονημένων. Ἡ τάξις αὐτὴ εἰς τὰ κατάστιχα τὰ ὁποῖα κρατεῖ τὸ ἐπίσημον Κράτος μὲ τὰς διαφόρους κοινωνικὰς τάξεις, εἶναι γραμμένη ☐ ἐγνώρισε οὐδὲν ἀπὸ τὰ ἀγαθὰ τῆς προστασίας τοῦ Κράτους καὶ οὐδὲν ἀπὸ τὰ ἀγαθὰ τοῦ πολιτισμοῦ. Σχολεῖα, λόγῳ τοῦ ἐπαγγέλματός των, δὲν ἐγνώρισαν ποτέ, διότι οἱ κτηνοτρόφοι δυστυχῶς ἐλάχιστοι εἶναι πλούσιοι. Οἱ κτηνοτρόφοι ζοῦν μὲ τὰς οἰκογενείας των τὸ μὲν καλοκαῖρι εἰς τὰ βουνά, τὸν δὲ χειμῶνα εἰς τοὺς κάμπους. Εἰς τὰ σχολεῖα δὲν πηγαίνει κανὲν ἀπὸ τὰ παιδία των, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τῆς παιδικῆς των ἡλικίας φυλλάσουν τὰ πρόβατά των, συνεπῶς εἶναι τελείως ἀγράμματα. Συγκοινωνίαν εἶναι περιττὸν νὰ ἔχουν. Οὔτε τοὺς χρειάζονται δρόμοι. Ἀλλ’ οὐδὲ ἐκκλησίαν κατώρθωσαν ποτὲ νὰ ἰδοῦν, διότι εἶναι ζήτημα ἂν ἅπαξ ἢ δὶς τοῦ ἔτους τὸ πολὺ ἀντίκρυσαν τὴν ἐκκλησίαν. Καὶ θὰ ἐρωτηθῶ διατί ἡ τάξις αὐτὴ εἶναι τόσον παραπεταμένη; Ἁπλούστατα διότι εἶναι ὀλίγη δυστυχῶς ὡς κοινωνικὴ τάξις καὶ εἶναι πανταχοῦ διεσπαρμένη καὶ δὲν κατώρθωσε ποτὲ ἕως τώρα νὰ ἀποστείλῃ ἀντιπροσώπους της εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ δίκαιόν της. Εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς ὅλους ὅτι καὶ τὰ παιδία αὐτὰ ἂν δὲν κλάψουν καὶ ἂν δὲν φωνάξουν δὲν τοὺς δίδει οὐδὲ ἡ μάνα των γάλα. Νομίζω ὅμως ὅτι ἡ σημερινὴ περίοδος εἶναι μία περίοδος κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν τὸ δίκαιον ὁπουδήποτε καὶ ἂν ἀνήκει καὶ νὰ λάβωμεν μέτρα προστατευτικὰ διὰ τὴν ἐγκαταλελειμμένην αὐτὴν τάξιν τῶν κτηνοτρόφων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπῆρξε πρὸ καιροῦ μία μικρὰ περίοδος χρόνου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἴσχυσε τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ περίοδος αὐτὴ ἦτο ἐλαχίστη καὶ ἦτο διετὴς ἢ τριετὴς καὶ πολὺ προσωρινή. Ἀπὸ διετίας ὅμως καὶ ἐντεῦθεν, ὁπότε τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν κατηργήθη, εἴδομεν ὅτι ἡ ἀξία τῶν λειβαδίων ἔφθασεν εἰς δυσθεώρητα ὕψη. Γνωρίζω μέγαν ἀριθμὸν λειβαδίων τὰ ὁποῖα ἔφθασαν εἰς τὴν τιμὴν πέραν τοῦ ἑξηκονταπλασίου αὐτῶν.

§118ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ τυρὶ πόσον ἔχει;

§119Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Γνωρίζω πόσον ἔχει, ἀλλὰ πάντως δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰ ἔσοδα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχωσιν ἀναλόγως τῶν ἐξόδων των. Ἄλλως τε μὴ λησμονεῖτε ὅτι τὸ τυρὶ καὶ γενικῶς τὰ κτηνοτροφικὰ εἴδη εἶναι ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα πρῶτα–πρῶτα τὸ Κράτος βάζει τὴν διατίμησιν. Δὲν ἔφθασεν ὅμως ὅτι κατηργήθη τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ὁπότε τὸ μέγιστον μέρος τῆς γῆς παρεδόθη εἰς τοὺς ἀγρότας, περιωρίσθησαν αἱ βοσκήσιμοι γαῖαι εἰς τὸ ἐλάχιστον. Καὶ συνεπῶς λόγῳ τῆς μεγάλης ἀφ’ ἑνὸς ζητήσεως καὶ τῆς ἐλαχίστης ἀφ’ ἑτέρου προσφορᾶς ηὐξήθη καταπληκτικῶς τὸ ἐνοίκιον τῶν λειβαδίων. Δὲν ἔφθανε, λέγω αὐτό, ἀλλὰ τοὺς κατεδίωξεν ἀγρίως καὶ ἡ τύχη, διότι λόγῳ τῆς ἀπολύτου ἀνομβρίας ἥτις ἐπεκράτησε κατὰ τὸ παρελθὸν φθινόπωρον ἡ γῆ δὲν ἔβγαλε χορτάρι καθόλου. Συνέπεια τούτου ἦτο ὅτι ἐλάχιστα πρόβατα ἐγέννησαν. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγέννησαν, δὲν εἶχον χορτάρι ἀρκετὸν διὰ νὰ τραφοῦν καὶ ἐψόφησαν. Πλὴν τούτου ὅμως ἐνέσκηψε καὶ μία φοβερὰ ἐπιζωοτία συνεπείᾳ τῆς ὁποίας πλέον τοῦ ἡμίσεως τῶν προβάτων αὐτῶν ἐψόφησαν. Οἱ κτηνοτρόφοι ἀνατρεφόμενοι συνεχῶς ἀπὸ τῆς ἡμέρας τὴν ὁποίαν γεννῶνται μέχρι τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ἀποθνήσκουν μὲ τὰ ποίμνιά των, δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι δὲν διαφέρουν διανοητικῶς πολὺ ἀπὸ τὰ ποίμνιά των. Ἐπιστήμην καὶ τέχνην δὲν γνωρίζουν. Ἀγράμματοι τελείως, ἀπολύτως ἀκοινώνητοι, ἤδη ἂν τοὺς ἀφήσωμεν εἰς τὸν κατήφορον, εἰς τὸν ὁποῖον κινοῦνται χωρὶς νὰ λάβωμεν οὐδὲν προστατευτικὸν μέτρον δι’ αὐτούς, ἀναμφισβητήτως οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἠξεύρω τί θὰ γίνουν. Ἀλλ’ ἀσφαλῶς ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ τραβήξουν εἰς τὸ κλαρὶ καὶ θὰ τοὺς προπονήσωμεν διὰ νὰ τοὺς κάμωμεν πολὺ καλοὺς ληστάς. Προχθὲς ἀγορεύων ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴς κ. Βελέντζας ἐξέφρασε τὴν ἔκπληξίν του, διότι ἠσχολήθησαν μερικοὶ τῶν συναδέλφων καὶ περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων, διὰ τοὺς ὁποίους μάλιστα εἶπεν ὅτι οἱ κτηνοτρόφοι εἶναι πλούσιοι. Ἐγὼ δὲν εὑρίσκω ποῦ εἶναι οἱ πλούσιοι αὐτοί. Ἔχω ὅμως τὴν γνώμην ὅτι ὑπὲρ τῶν κτηνοτρόφων πρέπει νὰ ληφθῇ κάθε προστατευτικὸν μέτρον. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν θὰ ἐδεχόμην νὰ ληφθῇ μέτρον προστατευτικὸν ὑπὲρ τῶν μεγάλων κτηνοτρόφων. Πρόκειται μόνον περὶ τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀριθμὸν προβάτων κάτω τῶν 200.

§120Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ ἡ προστασία ὁποία θὰ εἶναι;

§121Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Νὰ τοὺς δώσωμεν ὡρισμένας γαίας καὶ νὰ ἔχουν λειβάδια.

§122Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ στεγάσεως;

§123Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Ὄχι, δὲν ζητοῦμεν στέγασιν.

§124ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παραχωρεῖται καὶ ἡ στέγασις.

§125Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Ὅταν θὰ ἔχουν τὴν γῆν ἰδικήν των νὰ βόσκουν τὰ πρόβατά των, ἀσφαλῶς θὰ ἔχουν καὶ σπίτια καὶ θὰ ζήσουν κάπως ἀνθρωπινώτερα ἀπὸ ὅ,τι ζοῦν σήμερον.

§126Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀνακτόρων διὰ νὰ ἀνησυχήσωσιν οἱ συντηρητικοί.

§127Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Διαφωνοῦμεν ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ὡς πρὸς τὴν γνώμην τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 119 καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων, διότι φρονῶ ὅτι ἡ ἀποζημίωσις δέον νὰ ὁρισθῇ οὐχὶ κατωτέρα τοῦ ⅓, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ μεγαλυτέρα τοῦ ἡμίσεως τοῦ μέσου ὅρου τῆς τιμῆς τῶν λειβαδίων κατὰ τὴν τριετίαν τὴν πρὸ τοῦ 1914 εἰς μεταλλικὰς δραχμάς. Αὐτὴ θὰ εἶναι ἡ δικαιοτέρα ἀποζημίωσις. Ἐπίσης νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ οὐδεμία ἐξαίρεσις ὡς πρὸς τὰς ἀπαλλοτριωτέας ἐκτάσεις διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων... Διότι μὲ κατάπληξιν καὶ λύπην μου βλέπω μίαν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν (ἀναγινώσκει): «Τὰ κοινοτικὰ καὶ ἀνταλλάξιμα λειβάδια δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος ἄρθρου». Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, διότι ναὶ μὲν εὑρέθησαν συνάδελφοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑποστηρίζοντες μίαν συμπαθεστάτην καὶ δυστυχήσασαν οἰκονομικῶς τάξιν, τὴν τῶν προσφύγων, ἐνῷ ἄλλοι συνάδελφοι ὑποστηρίζουσιν ὅτι οἱ κτηνοτρόφοι εἶναι ἄνθρωποι πλούσιοι. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνωμεν τὸ ἴδιον μέτρον δι’ ὅλας τὰς κοινωνικὰς τάξεις, κατὰ μείζονα λόγον δὲν ἀνέμενον νὰ ἴδω τοιαύτην πρότασιν ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας συναδέλφους. Καθὼς τὸν νηστικὸν πρέπει νὰ τὸν πιστεύῃ ὁ νηστικός, οὕτω καὶ τοὺς πτωχοὺς γηγενεῖς πρέπει νὰ τοὺς πιστεύουν οἱ πρόσφυγες.

§128Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν μοῖραν μὲ τοὺς κτηνοτρόφους;

§129Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Μάλιστα. Διὰ νὰ μὴ σᾶς εἴπω ἰσχυροτέραν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι πρέπει μὲ τὰ ἴδια μέτρα καὶ μὲ τὰ ἴδια σταθμὰ νὰ κρίνωνται, διότι πᾶσα ἄλλη ἀπόφασις ἡμῶν θὰ ἦτο τελείως ἄδικος.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§131Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι, ὁ ἀδικούμενος καὶ μὴ διαμαρτυρόμενος συνένοχος τοῦ ἀδικήσαντος εἶναι. Καὶ ἀπὸ τῆς γνώμης αὐτῆς ὁρμώμενος εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑψώσω φωνὴν διὰ τὴν καταπάτησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος. Ἡ δικαιολογία τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζει εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ ἄρθρου 119 εἶναι δι’ ἐμὲ ἀστεία. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί ἡ Κυβέρνησις διϊσχυριζομένη ὅτι δὲν ἔχει χρήματα ζητεῖ τὴν ἀναστολὴν ἐπὶ μίαν πενταετίαν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 19, ἤτοι τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας νὰ μὴ ἀπαλλοτριοῦνται ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως, διότι ἂν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων δὲν ἔχουν χρήματα, θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ νὰ εἰσπράξῃ τὰ ἐννόμως καὶ παρανόμως μὴ εἰσπραχθέντα. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλήν, παρὰ τὰς βεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας ὅτι οὐδεμία κατάχρησις διεπράχθη, ὅτι καὶ σήμερον ἀκόμη ἐξακολουθοῦν αἱ καταχρήσεις νὰ διαπράττωνται. Ὁ νόμος τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων εἰς τὸ ἄρθρον 3, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, λέγει ῥητῶς ὅτι τὰ προσόντα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἰσχύουσι καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ἡ μισθοδοσία τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἰσχύει καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων μὲ αὔξησιν 33%, ἀναλόγως τῆς περιφερείας εἰς ἣν ὑπηρετεῖ ἕκαστος. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ὅμως ἀρνηθεῖσα πρὸς ἐμὲ νὰ δώσῃ ὡρισμένον πίνακα τῶν ὑπηρετούντων ὑπαλλήλων ἐξακολουθεῖ καταστρατηγοῦσα τὸν νόμον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἱδρύσεώς της. Ἡ ἐπίσημος στατιστικὴ τοῦ πίνακος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἀποδεικνύει ὅτι ὁ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἐνῷ ὤφειλε νὰ λαμβάνῃ 7,000 δραχμὰς, λαμβάνει 16,400 δραχμάς. Ὁ διευθυντὴς αʹ τάξεως ἐνῷ ὤφειλε νὰ λαμβάνῃ 6,787 δραχμάς, λαμβάνει 11,700 δραχμάς.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ γνωρίζομεν αὐτὰ ἀπ’ ἔξω.

§133Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂν ἐξακολουθήσῃ κανεὶς τὴν ἀνάλυσιν καὶ ἐξέτασιν τοῦ πίνακος αὐτοῦ ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἂν ἀφ’ ἑτέρου λάβῃ τὸν μόνον πίνακα τὸν ὁποῖον ἠδυνήθην νὰ ἐπιτύχω ὀνομαστικῶς τῆς ἐποχῆς τοῦ 1925, θὰ ἴδῃ ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὑπηρετοῦντες ἢ μᾶλλον μέρος τῶν ὑπαλλήλων τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὸ Κέντρον, πλὴν τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης, εἶναι 370, ἂν ὑπολογίσητε τὰς θέσεις μὲ τὴν διαφορὰν τῶν μισθῶν τότε θὰ ἔχωμεν 7,000,000 ἐτησίως περιπλέον τῆς παρανόμως ὁριζομένης δαπάνης διὰ μισθοδοσίαν 370 ὑπαλλήλων.

§134Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς τὸ Κέντρον;

§135Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα, ὄχι εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀλλ’ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Ἡ ἀναλογία τῶν ὑπαλλήλων τῆς Μακεδονίας, ἡ ὁποία κατὰ πληροφορίαν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Μακεδονίας, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐκεῖθεν τηλεγραφικῶς, ἀνέρχεται εἰς 1300 καὶ τῆς Θράκης, κατὰ πληροφορίας ἄλλας προϋπηρετήσαντος ἐκεῖ, ἀναβιβάζονται εἰς 1200, ἔχομεν 2.500. Ἡ ἀναλογία αὐτή, ἂν ἐξετάσῃ τις τὴν παράνομον μισθοδοσίαν, φθάνει εἰς τὸ ποσὸν τῶν 70,000,000 περιπλέον τῆς δαπάνης τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένης. Πῶς ἐπετεύχθη αὐτὴ ἡ δαπάνη θὰ σᾶς εἴπω. Ὁ νόμος ὁρίζει π. χ. ὡς μισθοδοσίαν διὰ τὸν γενικὸν ἐπιθεωρητὴν 5,245 δραχμὰς καὶ 85 λεπτά. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως διϊσχυρίζεται ὅτι τὸ 7½% ἀπεκόπη ἀπὸ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους λόγῳ συντάξεως διὰ νὰ προικισθῇ τὸ ταμεῖον τῆς συντάξεως, ἑπομένως οἱ μισθοὶ ἠλαττώθησαν.

§136Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ἀντὶ νὰ καταγίνεσθε, κ. συνάδελφε, εἰς λεπτομερείας, σᾶς ἀναφέρω ἀριθμοὺς γενικούς, οἱ ὁποῖοι θὰ κάμωσι τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκετε. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἔχει δαπανήσει σήμερον δι’ ἔξοδα ὑπαλλήλων 700,000 λίρας.

§137Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἰς τὸ βιβλίον δὲν εἶναι ἀληθὴς ὁ ἀριθμός. Ἂν παρακολουθήσητε τὰς μηνιαίας καταστάσεις, θὰ ἴδητε ὅτι ἔχει ἀναγράψει καὶ μηνιαῖα ἔξοδα ὁδοιπορικά. Ἂν λοιπόν, κύριοι, λάβωμεν, αὐτὴν τὴν βάσιν καὶ τὸ 30% ἀπὸ ἐκεῖ καὶ ἀπὸ ἐδῶ, λαμβάνουν 93% ἐπὶ τοῦ μισθοῦ, θὰ εὕρωμεν τὸν ἀριθμὸν αὐτόν. Αὐτὴ ἡ αὐτόνομος ὑπηρεσία, κύριοι συνάδελφοι, ἐπηύξησε καὶ τὰ ὁδοιπορικὰ δυσαναλόγως, διότι ἐνῷ ἕκαστος ὑπάλληλος λαμβάνει μόνον πεντήκοντα δραχμὰς τὴν ἡμέραν, αὐτοὶ λαμβάνουν μίαν λίραν Ἀγγλίας, διότι ἔτσι πληρώνονται. Εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἀναβιβάζονται εἰς 700,000 λίρας. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι τίποτε, διότι εἶναι περισσότερα, διότι ὅταν κανεὶς παρακολουθήσῃ τὰς καταστάσεις, θὰ ἴδῃ τὰ ὁδοιπορικὰ κατεχωρημένα ὡς γενικὰ ἔξοδα. Διὰ τῆς ἀναλογίας αὐτῆς ἔχομεν 70 ἑκατομμύρια κατάχρησιν κατ’ ἔτος παρὰ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, κατάχρησιν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δικαιολογημένην. Ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων συνάγεται ὅτι ἀπηλλοτριώθησαν ἐν ὅλῳ διὰ τὴν ἀγροτικὴν καὶ ἀστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων 812,470 στρέμματα, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν εἰς τὴν τιμὴν τῶν 57,000,000 δραχμῶν, ὁμολογεῖ δὲ καὶ ἡ ἰδία ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ὅτι ἡ τιμή τῶν πραγματικῶς εἶναι τοὐλάχιστον 60,000,000, ἂν ὄχι περισσότερα καὶ ἐπληρώθησαν μόνον 57,000,000 εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας διὰ νὰ λάβουν κτήματα ἀξίας 600,000,000.

§138Α. ΕΥΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Μήπως εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐνοικιάσεως;

§139Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι. Δι’ ἀναλογίαν κατὰ στρέμμα, κύριοι, ἔρχεται 71 δραχμάς. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἰδικά της, ὅσα ἀπηλλοτριώθησαν διὰ λογαριασμόν της καὶ ὄχι τοῦ Κράτους.

§140Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Εἰς τὴν Μακεδονίαν οὐδὲ εἷς ὀβολὸς κατεβλήθη.

§141Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὰ λέγει εἰς τὰ βιβλία της.

§142Α. ΕΥΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Εἶναι συνοικισμοὶ Ἀθηνῶν–Ἐλευσῖνος.

§143Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὰς καταστάσεις. Εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς γράφει, 7,000,000 λίρας δαπάνην διὰ τὴν ἀστικὴν καὶ ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων.

§144Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δυνάμει τῶν κειμένων νόμων ἐκ τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων γίνεται ἐπὶ γαιῶν, αἱ ὁποῖαι παραχωροῦνται ὑπὸ τύπον ἀπολύτου κυριότητος ἢ μακροχρονάιω μισθώσεως ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Ἑπομένως τὸ χρέος τῆς ἀξίας τῶν γαιῶν δὲν βαρύνει τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ τὸ Δημόσιον.

§145Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ Κράτος ὑποχρεοῦται νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως 5,000,000 στρέμματα.

§146Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μέχρι τῆς παρούσης στιγμῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἔχει ὑποβάλει εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, αἱ γαῖαι αἱ ὁποῖαι παρεχωρήθησαν ὑπὸ τοῦ Κράτους εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ἀνέρχονται εἰς 7,000,000 στρέμματα. Ἑπομένως τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἔχει ἐκπληρώσει τὰς διεθνῶς εἰλημμένας ὑποχρεώσεις πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως δὲν ἐπλήρωσεν οὔτε ἕνα ὀβολὸν διὰ τὴν ἀξίαν τῶν γαιῶν.

§147Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐν τούτοις ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως λέγει, κ. Ὑπουργέ....

§148Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ ἀναγράφεται εἰς τὰς καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλήν. Αἱ ἀπαλλοτριώσεις αἱ γενόμεναι ἐκ μέρους τοῦ Κράτους εἶναι γνωσταὶ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ προσθέσω εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐκ τῶν 7,000,000 στρεμμάτων γῆς, τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, τὸ μέγιστον μέρος αὐτῶν εἶναι ἀνταλλάξιμα, ἀνήκοντα εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα. Ἑπομένως, ἂν πρόκειται κανεὶς νὰ ζητήσῃ στατιστικὴν προκειμένου περὶ τῶν τιμῶν ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀποζημιωθέντα κτήματα, ἐκτὸς τῶν κτημάτων τοῦ Δημοσίου, ὑποθέτω ὅτι τὸ ποσὸν τῶν ἀποζημιωθέντων εἶναι ἐλάχιστον.

§149Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ ποῖον ποσὸν τελικῶς θὰ χρεωθοῦν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως οἱ πρόσφυγες;

§150Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ ρυθμισθῇ ἐν συνεννοήσει μεταξὺ Κράτους καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως αὐτοβούλως νὰ ρυθμίσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀξίας τῶν γαιῶν.

§151Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ζημιοῦνται εἶναι προφανῶς οἱ πρόσφυγες καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὠφελοῦνται εἶναι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως καὶ ἤθελον νὰ ἀκουσθῇ ὅτι πρόκειται περὶ προφανοῦς ἐκμεταλλεύσεως εἰς βάρος τῆς προσφυγικῆς περιουσίας.

§152Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δυνάμει τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἡ ὀφειλομένη ἀποζημίωσις δι’ ὅλα τὰ 800,000 στρέμματα παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ ἅτινα χρησιμοποιοῦνται πρὸς ἀποκατάστασιν ἀγροτῶν προσφύγων, ἀνέρχεται εἰς 57 ἑκατομμ. δραχμῶν, τινὰ τῶν ὁποίων ἐπληρώθησαν καὶ ἄλλα δὲν ἐπληρώθησαν. Ἑπομένως 57 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐκτιμᾶται ἡ ἀξία τῶν κτημάτων αὐτῶν κατὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἰδία Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀπολογουμένη πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ἀναβιβάζει ταύτην εἰς 600,000,000, εἶναι κλοπὴ αὐτὸ τῆς ἰδιοκτησίας ἢ ὄχι; Εἶναι καταπάτησις τῆς ἰδιοκτησίας ἢ ὄχι; Ἂν ἑπομένως κανεὶς λάβῃ τὴν ἀναλογίαν, βλέπει ὅτι δυνάμει τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἔρχεται 72 δραχμὰς τὸ στρέμμα ἡ ἀξία τῶν ἀπαλλοτριωθέντων, τῶν ὁπωσδήποτε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως περιελθόντων κτημάτων. Ἀλλ’ εἴπομεν ὅτι δυνάμει αὐτοῦ εἶναι αἱ διαφοραὶ αἱ ἐπὶ πλέον τῶν νομίμων, τὰς ὁποίας εἰσπράττουν οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἡ αὐτὴ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως πιστοποιεῖ εἰς τὸ βιβλίον της ὅτι 10,000 οἰκογένειαι ἀγροτῶν θέλουν 40 περίπου στρέμματα ἡ κάθε μία. Ἑπομένως, ἂν κάμωμεν αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν, βλέπομεν ὅτι, ἂν ἑνὸς καὶ μόνον ἔτους ζητήσητε παρὰ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως νὰ λάβωσι τοὺς νομίμους καὶ μόνον μισθούς των, δύνασθε νὰ ἀποκαταστήσητε ὅλους τοὺς πρόσφυγας, χωρὶς νὰ ἀφαιρέσητε τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ κόσμου. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ συστήσητε εἰς αὐτοὺς νὰ παύσουν πλέον νὰ εἰσπράττουν παρανόμους ἀντιμισθίας. Αὐτὸ θὰ ἦτο ἡ ἐντιμωτέρα πρᾶξις, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχε νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχε νὰ κάμῃ μία Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐπαγγελθεῖσα οἰκονομίας. Πολὺ δὲ περισσότερον θὰ εὑρίσκοντο τὰ χρήματα τὰ ἀναγκαιοῦντα διὰ νὰ ἀποκαταστήσωσι καὶ τοὺς ἀστοὺς ἀκόμη, ἂν ἀξιοῦτο παρὰ τῶν κυρίων αὐτῶν νὰ ἐπιστρέψουν τὰ παρανόμως ληφθέντα, διότι οὐδεὶς νόμος τοὺς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράξουν αὐτὰς τὰς ἀποζημιώσεις. Οὐδεὶς ὑπάλληλος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους πληρώνεται μὲ 16,000 δραχμάς, οὐδεὶς πληρώνεται μὲ 66 λίρας Ἀγγλίας κατὰ μῆνα, τὰς ὁποίας πληρώνεται ὁ κ. Λάμπρου. Ὅταν λοιπὸν ὁμιλεῖτε ὅτι δὲν ἔχει τὸ Κράτος καὶ ὅτι λόγῳ κοινωνικῆς ἀνάγκης πρέπει νὰ κατάσχῃ τὴν περιουσίαν, ἔχετε ἀνάγκην σεῖς ὁ ἴδιος νὰ σεβασθῆτε τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐπιβάλητε εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως νὰ σέβωνται τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ νὰ μὴ εἰσπράττωσιν αὐτὰ τὰ ὁποῖα θέλουν.

§153Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑποθέτω ὅτι εἰς τὰ πορίσματά σας κατελήξατε εἰς μίαν μομφὴν κατὰ τῶν Ὑπουργῶν τῆς Γεωργίας καὶ τῆς Προνοίας. Προκειμένου περὶ τοῦ ὑπαλληλικοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, περὶ τοῦ διορισμοῦ αὐτοῦ νομίζω ὅτι ἡ δικαιοδοσία τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας εἶναι περιωρισμένη, ἂν μὴ μηδαμινή, διότι ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ὑπάρχει πρωτόκολλον, ὑπάρχει καταστατικόν, τὸ ὁποῖον καθορίζει τὰ δικαιώματα αὐτῆς, δυνάμει πρωτοκόλλου καὶ καταστατικοῦ. Ἑπομένως ὑποθέτω ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ καταλήξωμεν εἰς πορίσματα καὶ νὰ μεμφθῶμεν ὑπαλλήλους καὶ ὀργανισμούς, ὀφείλει νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ λειτουργοῦντος ἐπὶ τῇ βάσει πλέον διεθνῶν πρωτοκόλλων ἀφ’ ἑνός, ἐπὶ τῶν ὁποίων δυστυχῶς δὲν ὑφίσταται καὶ ἔλεγχος ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ δεύτερον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχομεν πᾶσαν δικαιοδοσίαν καὶ πᾶν δικαίωμα ἐλέγχου. Νομίζω ὅτι ἔχει ἐκτροχιασθῆ ἡ συζήτησις. Ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος καὶ ὁλόκληρος αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ συζήτησις διεξάγεται ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἐπειδὴ ὅμως νομίζει ὁ κ. ἀγορητὴς ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιτευχθοῦν οἰκονομίαι προκειμένου περὶ τοῦ προσωπικοῦ, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εὐρύνωμεν τὸ περιθώριον. Προκειμένου περὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀγροτῶν τῶν ἰδιωτικῶν κτημάτων, ἔχω νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς, κύριοι συνάδελφοι· ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων ἔχει κατὰ μέγα μέρος ἀφεθῆ, βάσει τοῦ συναφθέντος προσφυγικοῦ δανείου, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐπρόκειτο νὰ διαθέσῃ τὸ προσφυγικὸν δάνειον, ὑποθέτω ὅτι ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους ἦτο νὰ παράσχῃ εἰς αὐτὴν τὰς ἀπαιτουμένας ἐκτάσεις, ὥστε νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ σχετικὴ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων. Ἂν τὰ 5,000,000 στρέμματα, τὰ ὁποῖα εἶχον καθορισθῆ διὰ τοῦ πρωτοκόλλου, ἐφαίνοντο ἀνεπαρκῆ, ὑποθέτω ὅτι στοιχειώδης ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους πρὸς καλυτέραν διάθεσιν τῶν χρημάτων τούτων ἦτο νὰ ἐπεκτείνῃ αὐτὸν τὸν ριθμόν, ὥστε νὰ γίνῃ καλυτέρα διάθεσις τοῦ ὑπάρχοντος χρήματος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Ἄλλως τε, ὅπως ἠξεύρετε, μετὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ χρέους, ὅλη αὐτὴ ἡ περιουσία ἐπιστρέφει πάλιν εἰς τὰς κοινότητας, εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἀκριβῶς Δημόσιον. Ἑπομένως οὐσιαστικῶς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος διὰ τῆς τοιαύτης ὑποχωρήσεως οὐδεμίαν ζημίαν πρόκειται νὰ ὑποστῇ,

§154Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ πρωτόκολλον περὶ τοῦ ὁποίου ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας δημοσιευθὲν εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 12 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1925 ἀναγράφει ἐν μὲν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ τὸ πῶς συγκροτεῖται ὁ αὐτόνομος αὐτὸς ὀργανισμός, ἐν δὲ τῷ τρίτῳ ἄρθρῳ ῥητῶς ἀναγράφει (ἀναγινώσκει). Ἑπομένως, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, ὤφειλον τὰ παρελθόντα Ὑπουργεῖα νὰ εἶχον ἐνεργήσει τὸν ἀπαιτούμενον ἔλεγχον, νὰ εἶχον ἴδει ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται τὸ ἄρθρον 6 τοῦ αὐτοῦ πρωτοκόλλου περὶ προσόντων καὶ μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων καὶ νὰ εἶχον φροντίσει νὰ περιφρουρήσουν τὸ δημόσιον χρῆμα. Ἑπομένως κατὰ τὴν γνώμην μου οὐδεμίαν δικαιολογίαν ἔχει πλέον ἡ Κυβέρνησις ἀξιοῦσα πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ὑπολοίπων προσφύγων νὰ ἀπαλλοτριώσῃ γαίας ἄνευ ἀποζημιώσεως. Δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τοὺς νόμους της καὶ τὰ χρήματα εὑρίσκονται εἰς χεῖράς της πλέον διὰ νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας. Ἀλλά, κύριοι, μήπως αὐτὸς οὗτος ὁ ἀγροτικὸς νόμος ἐφαρμόζεται ἐν Ἑλλάδι πράγματι; Μᾶς δίδει καμμίαν ἐγγύησιν ἡ τροπολογία τοῦ ἄρθρου 119, ὅπως ὑπεβλήθη, ὅτι πράγματι θὰ ὑπάρξῃ μία ἀκριβοδικαία ἀποζημίωσις; Ἔχω εἰς χεῖράς μου ἀκριβῶς μίαν ἐπιστολὴν ἀξιολόγου φίλου ἐκ Σπερχειάδος, ὁ ὁποῖος μὲ παρακαλεῖ νὰ μεταβῶ παρὰ τῷ κ. Ὑπουργῷ τῆς Γεωργίας καὶ ἐνεργήσω αἴτησιν τῆς κοινότητος Κλενίου, διὰ τῆς ὁποίας οἱ ἐπίμορτοι καλιεργηταὶ τοῦ Ν. Σκρίκου ζητοῦν ὅπως ἀπαλλοτριωθοῦν τὰ κτήματα τοῦ Ν. Σκρίκου, τὰ ὁποῖα καλλιεργοῦν. Μεταξὺ δὲ τῶν δικαιουμένων κλήρου ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἦτο καὶ αὐτὸς ὁ Ν. Σκρῖκος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον οἱ ἐπίμορτοι καλλιεργηταὶ ἐζήτουν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν γαιῶν. Ἐκτὸς δὲ τῶν κτημάτων αὐτῶν ἔχει καὶ ἄλλα 450 ἕως 480 στρέμματα εἰς τὸ κάτω μέρος τῆς Σπερχειάδος, εἶναι δὲ πασίγνωστον ὅτι ἔχει καὶ ἄλλα κτήματα. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω καὶ ἄλλα ὀνόματα. Ἑπομένως ἀπαλλοτριώσεις ὄχι μόνον δὲν ἐφηρμόσθησαν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐγένετο ὄργανον εἰς χεῖρας τῶν διαφόρων ὑπαλλήλων, ὄργανον κομματικῆς αὐτῶν ἐκμεταλλεύσεως ἢ προσωπικῶν συμφερόντων. Ἀλλά, κύριοι, καὶ αὐτὴ ἡ βάσις τῆς ἀπαλλοτριώσεως δὲν εἶναι ὀρθή, διότι ὑπῆρξε φαινόμενον, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην ἰδίοις ὄμμασιν, ὅταν μετὰ τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Βόλου ἐταξείδευα ἄλλοτε δι’ αὐτοκινήτου εἰς τὸν Βόλον. Συνέβαινε τὸ ἑξῆς. Μία οἰκογένεια εἶχε δύο ἀδελφούς, ἐξ ὧν ὁ μὲν εἷς εἶχε πέντε τέκνα ἐνήλικα, ὁ δὲ ἄλλος εἶχε πέντε τέκνα ἀνήλικα. Ἐγένετο ἡ ἀποκατάστασις καὶ ἔδωκαν εἰς μὲν τὸν ἕνα ὅστις εἶχε τὰ πέντε ἀνήλικα τέκνα, πέντε στρέμματα, εἰς τὸν ἄλλον ὁ ὁποῖος εἶχε τὰ πέντε ἐνήλικα τέκνα, πενήκοντα στρέμματα καὶ σήμερον οἱ μὲν ἐργάζονται ὡς ὑπηρέται εἰς τοὺς ἄλλους. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· εἶναι δικαιοσύνη αὐτή; Εἶναι ἀγροτικὸς νόμος αὐτός; Ἢ δημιουργήσατε εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν οἰκογένειαν εἵλωτας καὶ γαιοκτήμονας; Λοιπὸν εἶναι φαῦλος κύκλος ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀγροτῶν, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε. Βεβαίως ἔχετε δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσιν νὰ ἀποκαταστήσητε τοὺς πρόσφυγας καὶ οὐδεὶς συζητεῖ ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὀφείλετε νὰ πληρώσητε καὶ ἀντὶ νὰ δαπανᾶτε τὰ χρήματα, νὰ εἶσθε εὐθύτεροι. Ὅταν ὅμως μόνον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων δημιουργεῖτε τοιούτους μισθοὺς καὶ τοιαύτας δαπάνας, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ λέγητε ὅτι παίρνω τὰ κτήματα καὶ δὲν σᾶς ἀποζημιώνω, διότι δὲν ἔχω χρήματα. Αὐτά, κύριοι εἶχον νὰ εἴπω καὶ καταλήγων σᾶς λέγω. Διϊσχυρίζεσθε ὅτι θέλετε νὰ ἀποκαταστήσητε τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς, ἀλλὰ τότε πῶς καταστρέφετε τοὺς ἀμπελῶνας τῶν Ἀθηνῶν, δημιουργοῦντες οἰκόπεδα; Ὀφείλετε, κύριοι, ἂν ὄχι τίποτε ἄλλο, ἂν καὶ ἡμεῖς θὰ κηρυχθῶμεν ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 119, νὰ τὸ τροποποιήσητε εἰς τοῦτο, ὅτι ἀμπέλους δὲν δύνασθε νὰ καταλάβητε. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ καταστρέφητε τοὺς ἀμπελῶνας τῆς Ἀττικῆς διὰ νὰ ἀποκαταστήσητε τοὺς πρόσφυγας. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ πεινάσῃ ὁ Μενιδιάτης καὶ ὁ ἄλλος χωρικὸς διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ ὁ πρόσφυξ. Καταλήγων ἔχω νὰ δηλώσω ὅτι δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους εἶπον, θὰ μᾶς εὕρῃ ἀντιμετώπους ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου 119.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μάξιμος ἔχει τὸν λόγον.

§156Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ψηφήσεως ἢ καταψηφίσεως τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος νομίζω ὅτι ἔχει τονισθῇ ἐξ ἀρχῆς κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀφεώρα τὴν πλήρη ἀποζημίωσιν τῆς ἰδιοκτησίας εἰς περίπτωσιν ἀπαλλοτριώσεως. Τὸ ἄρθρον 119 ἀναφέρεται κυρίως εἰς τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Νομίζω ὅτι τὰ δύο αὐτὰ ζητήματα, τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως, τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως, τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων ἀπετέλεσαν κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτὴν περίοδον, κυρίως τὴν μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου, τὰ δύο κεφαλαιώδη προβλήματα, τὰ οὐσιωδέστερα τῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἀντιμετώπισαν ὅλαι αἱ ἀστικαὶ Κυβερνήσεις καὶ διάφοροι τάξεις τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος. Αἱ ἀντιλήψεις τῶν διαφόρων πολιτικῶν κομμάτων ἐπὶ τῶν βασικῶν αὐτῶν προβλημάτων δεικνύουν τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν τὰ κόμματα αὐτὰ ἔχουσι πρὸς τὴν οὐσίαν καὶ τὴν ὑπόστασιν αὐτοῦ τούτου τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος. Ὑπάρχει μία συνήθεια, ἡ ὁποία τώρα τελευταῖα φαίνεται ὅτι ἔχει ἐπικρατήσει γενικῶς μεταξὺ τῶν συναδέλφων τῆς ἀστικῆς παρατάξεως, μία συνήθεια νὰ κατηγορῶσιν οἱ μὲν τοὺς δέ, οἱ συμπολιτευόμενοι τοὺς ἀντιπολιτευομένους ἐπὶ κομμουνισμῷ. Οἱ ὀπαδοὶ τῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως, οἱ ὀπαδοὶ τῆς ἀποκαταστάσεως ἄνευ μεγάλων ἀποζημιώσεων πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, κατηγοροῦσι τοὺς συντηρητικοὺς ὅτι, ἂν ἐπικρατήσουν αἱ ἀπόψεις των, βαίνομεν τάχιστα πρὸς τὸν κομμουνισμόν. Ἀντιθέτως οἱ συντηρητικοὶ κατηγοροῦσι τοὺς ὀπαδοὺς τῆς μεταρρυθμίσεως ὅτι ἀνοίγουσι τὸν δρόμον πρὸς τὸν κομμουνισμόν. Φυσικὰ ἐδῶ ὑπάρχει μία δημοκοπία, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀμφότεραι αἱ παρατάξεις γνωρίζουσι θαυμάσια ὅτι καμμία ἐξ αὐτῶν δὲν ἀνοίγει τὸν δρόμον πρὸς τὸν κομμουνισμόν. Ἡ κατηγορία συνεπῶς τῶν ὀπαδῶν τῶν ἀστικῶν ἐκείνων παρατάξεων, αἱ ὁποῖαι ὑποστηρίζουσιν ἀγροτικὴν μεταρρύθμισιν ἐναντίον τῶν συντηρητικῶν, καθὼς καὶ ἡ κατηγορία τῶν συντηρητικῶν ἐναντίον τῶν ἄλλων ἐπὶ κομμουνισμῷ δὲν ἔχει καμμίαν οὐσιώδη ὑπόστασιν. Κατ’ οὐσίαν καὶ αἱ δύο παρατάξεις ἐργάζονται διὰ τὴν διατήρησιν τῆς ἰδιοκτησίας. Οἱ μὲν ἔχουσι τὴν ἀντίληψιν ὅτι μόνον διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως θὰ θὰ κατοχυρωθῇ τὸ καθεστὼς τὸ κοινωνικόν, οἱ δὲ ἔχουσι τὴν ἀντίληψιν ὅτι διὰ τῆς κατοχυρώσεως τῆς πλήρους ἀποζημιώσεως τῆς ἰδιοκτησίας ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῆς Κοινωνίας. Αὐταὶ αἱ διαφοραὶ εἶναι διαφοραὶ μεταξὺ τῶν ἀστικῶν στρατοπέδων καὶ δύνανται αἱ παρατάξεις νὰ τὰς λύσωσι καὶ μεταξύ των. Αὐτοὶ δύνανται νὰ ἐξακριβώσουν ποία ἀπὸ τὰς δύο παρατάξεις ρέπει πρὸς τὸν κομμουνισμόν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ἡμᾶς εἶναι ἡ μεταρρύθμισις αὐτὴ ἐξεταζομένη ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν συμφερόντων τῶν μεγάλων ἀγροτικῶν ὁμάδων καὶ τῶν προσφυγικῶν τοιούτων. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ τὸ ἐτονίσαμεν ἐπανειλημμένως, μολονότι λέγουσιν ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τασσόμεθα ὑπὲρ τῆς μικροϊδιοκτησίας καὶ συνεπῶς εἴμεθα ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τοῦ κομμουνισμοῦ, ὁ ὁποῖος ζητεῖ τὴν κατάργησιν τῆς ἰδιοκτησίας. Αὐτὸ δὲν ἔχεται ἀληθείας. Εἶναι ἀνακόλουθον. Ἴσως οἱ σοσιαλισταὶ καὶ οἱ κομμουνισταὶ ὑπεστήριξαν παντοῦ τὴν ἀγροτικὴν μεταρρύθμισιν, ἦτο δὲ πολὺ φυσικὸν ἡ ἀγροτικὴ μεταρρύθμισις εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ λάβῃ τὴν τροπὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβε, δεδομένου τοῦ χαρακτῆρος καὶ τῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐξειλίχθη. Ὅλαι αἱ ἀγροτικαὶ μεταρρυθμίσεις εἰς ὅλας τὰς Χώρας, εἰς τὰς ὁποίας ἔγιναν δι’ ἠπιωτέρων μέσων, ἦσαν ἀγροτικαὶ μεταρρυθμίσεις, αἱ ὁποῖαι εἰς τὴν οὐσίαν περιέπλεξαν περισσότερον τὸ ζήτημα καὶ κατέληξαν εἰς τὴν δημιουργίαν σειρᾶς νέων ὑποχρεώσεων διὰ τοὺς ἀποκαθισταμένους ἀκτήμονας. Μόνον εἰς τὰς Χώρας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας αἱ ἀγροτικαὶ μεταρρυθμίσεις ἦτο ἀποτέλεσμα βιαίων κοινωνικῶν μεταβολῶν, ἐδόθη ριζικὴ λύσις καὶ ἡ διὰ νομοθετικῶν μέτρων ἐπικύρωσις τῆς γενομένης ἤδη μεταβολῆς ἦτο ἓν μέτρον ἐκ τῶν ὑστέρων γενόμενον. Δυσπιστοῦμεν εἰς τοὺς πολεμίους τῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως. Διότι ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων ἐπωφελήθησαν διάφοροι τύποι, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τεχνητοὺς συνεταιρισμοὺς οἱ μέν, οἱ δὲ ἐπωφελήθησαν δὲν ἠξεύρω πῶς τῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ ἐδημιούργησαν περιουσίαν ὁλόκληρον. Αὐτὸ εἶναι τὸ φυσικὸν ἀποτέλεσμα τῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως, ὅταν αὐτὴ γίνεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἔγινεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ κατὰ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ἔγινεν εἰς ἄλλα παρόμοια Κράτη ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας. Αὐτὸ ὅμως δὲν μειώνει τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Ἀπαλλοτρίωσις δὲν εἶναι ἡ διὰ Διατάγματος ἀπαλλοτρίωσις τοῦ Α κτήματος, ἀλλ’ εἶναι ἡ παράδοσις τοῦ κτήματος εἰς τοὺς χωρικούς. Τότε δὲ ἔχει οὐσίαν καὶ ὑπόστασιν, ὅταν μαζὶ μὲ τὴν γῆν δίδει εἰς τὸν ἀκτήμονα καὶ τὰ ὑλικὰ ἐκεῖνα, ἵνα καλλιεργήσῃ τὸ κτῆμα. Ὅταν γίνεται μία ἀγροτικὴ μεταρρύθμισις, ἡ ὁποία δημιουργεῖ σειρὰν ὑποχρεώσεων διὰ τὸ Κράτος—καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι μία μεταφυσικὴ ἔννοια—ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς πληρωμῆς πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας ἑνὸς ὡρισμένου ποσοῦ, τοῦτο σημαίνει ὅτι ὁ φορολογούμενος λαὸς θὰ πληρώσῃ διὰ τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς μία ἀγροτικὴ μεταρρύθμισις, ὅπως ἔγινεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπ’ αὐτὴν τὴν μορφὴν εἶναι μία μεταρρύθμισις, ἡ ὁποία, ὅπως σᾶς εἶναι καὶ προσωπικῶς γνωστόν, δεσμεύει τοὺς ἀκτήμονας καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον πρᾶγμα ὅτι ὄχι μόνον εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλὰς ἄλλας ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος ἐδημιουργήθησαν νέαι ὑποχρεώσεις μετὰ τὴν μεταρρύθμισιν διὰ τοὺς ἀκτήμονας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μερίδιον γῆς, ὑποχρεώσεις αἱ ὁποῖαι φθάνουν μέχρι τοῦ σημείου νὰ δημιουργοῦν σκέψεις, ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ μὴ ἐγένετο μεταρρύθμισις. Συνεπῶς ἡ ἀγροτικὴ μεταρρύθμισις ὑπὸ τοιούτους ὅρους καὶ συνθήκας δὲν εἶναι οὔτε ὁ νόμος τῆς μεταρρυθμίσεως, ἀλλὰ κάτι τι ἄλλο οὐσιαστικόν. Καὶ πρέπει. Οἱ ἀγρόται δὲν ἀντελήφθησαν ποτὲ μίαν τοιαύτην μεταρρύθμισιν. Οἱ ἀγρόται ὅταν ἔλεγον θέλομεν τὰ κτήματα ἐννοοῦσαν ὅτι θέλουσι τὰ κτήματα τὰ ἀπηλλαγμένα ὑποχρεώσεως. Καὶ νομίζω ὅτι αὐτὸ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι καὶ ἡ πραγματικότης, διότι οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ἐσωτερικὸν τῆς προελεύσεως τῶν διαφόρων Θεσσαλικῶν τσιφλικίων καὶ ἄλλων τσιφλικίων τῆς Ἠπείρου, κατακρεουργοῦσι τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν, διότι εἶναι γεγονὸς καὶ ἀπὸ συγγράμματα Ἑλληνικά, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν τῶν Θεσσαλικῶν τσιφλικίων, ὅτι ἡ ἱστορικὴ προέλευσις τῶν τσιφλικίων καὶ μερικῶν ἄλλων δὲν εἶναι καθόλου ὅπως τὴν ἐξέθεσαν οἱ ἀπολογηταὶ καὶ οἱ ὑμνηταὶ τῆς ἰδιοκτησίας. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης εἴμεθα ὑπὲρ τῆς πλήρους ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων, ἀλλὰ τῆς μεταρρυθμίσεως ἐκείνης ἡ ὁποία θὰ συνοδεύεται καὶ μὲ μίαν παροχὴν τῶν ὑλικῶν καὶ τεχνικῶν μέσων διὰ τοὺς ἀκτήμονας καὶ διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ μεριδίου, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς αὐτούς. Χαρακτηριστικὸν τῆς ἀνακολουθίας, ἰδιαιτέρως τῶν συναδέλφων τῆς παρατάξεως ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι δικαιολογοῦνται ὅτι ἡ ἀγροτικὴ μεταρρύθμισις φέρει πρὸς τὸν κομμουνισμόν, εἶναι ὅτι καὶ τὸ Κόμμα τὸ Λαϊκὸν εἰς ὡρισμένην ἐποχὴν καὶ αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ὄχι μόνον ἀνεγνώρισε τὴν ἀγροτικὴν μεταρρύθμισιν, ἀλλὰ καὶ τὴν προέκτεινε, χωρὶς διὰ τοῦτο νὰ τὸν κατηγορήσῃ τις ἐπὶ φιλοκομμουνισμῷ.

§157Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Χωρὶς νὰ ἐδημοκόπει ὅπως σεῖς.

§158Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Σεῖς δημοκοπεῖτε, διότι εἶναι πραγματικὴ δημοκοπία νὰ λέγω ὅτι ναὶ μὲν θὰ δώσω τὸ κτῆμα, ἀλλὰ ταυτοχρόνως πρέπει νὰ ἀποζημιώσω τὸν ἰδιοκτήτην. Ποῖος θὰ ἀποζημιώσῃ τὸν ἰδιοκτήτην; Ὁ ἀκτήμων; Αὐτὸς δὲν ἔχει τὰ μέσα. Τὸ Κράτος; Ἀλλὰ δὲν εἶναι κοινὴ ἔννοια τὸ Κράτος... Τοῦτο σημαίνει ὅτι ὁ Λαὸς θὰ πληρώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας Καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ ἐξαιρεθῇ ἓν μέρος τῆς ἐργασίας τῶν ἐργατῶν ἢ τῶν ἀγροτῶν διὰ νὰ πληρωθῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται. Τὸ ἴδιον καὶ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς πρόσφυγας. Βεβαίως εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἀλλ’ εἴμεθα καὶ ὑπὲρ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἰδιοκτητῶν. Γνωρίζετε ὑπὸ ποίας συνθήκας ἔγινεν αὐτὴ ἡ τελευταία καταστροφὴ καὶ γνωρίζετε πολὺ καλύτερα ποῖοι εἶναι οἱ ὑπεύθυνοι τῆς καταστροφῆς αὐτῆς. Οἱοιδήποτε καὶ ἂν εἶναι, ὑπεύθυνοι δὲν εἶναι οἱ πρόσφυγες. Ἑπομένως ἔχουσι δικαίωμα ζωῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνώτερον ὅλων τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσητε. Ἡ ἀποκατάστασις δὲν συμβιβάζεται μὲ ταυτόχρονον ἀποζημίωσιν τῶν ἰδιοκτητῶν, οὔτε ἡ ἀποκατάστασις εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κατὰ ἕνα ταχυδακτυλουργικὸν ἢ καθ’ οἱονδήποτε ἄλλον τρόπον συμβιβάζονται τὰ συμφέροντα τῶν μὲν πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν δέ. Ὑπάρχει ἀντίθεσις καὶ εἶναι μία πραγματικότης, εἴτε τὴν ἀναγνωρίζετε σεῖς εἴτε ὄχι. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ὅτι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν συζητοῦμεν, ὡς εἰς τὸ παρελθόν, αἱ ἀπαλλοτριώσεις αὐταὶ καὶ αἱ ἐγκαταστάσεις τῶν προσφύγων νὰ γίνωνται καὶ ἂν δὲν ὑπάρχουν ὅλοι αὐτοὶ οἱ νόμοι, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ γίνουν αἱ ἀπαλλοτριώσεις; Ποῦ θὰ ἐγκαθίστατο ὅλος αὐτὸς ὁ κόσμος; Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν καὶ καλῶς ἀπηλλοτριώθησαν. Καὶ νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ δεκτόν, ἰδίως ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους οἱ ὁποῖοι διακηρύττουν ὅτι αὐτοὶ ἀντιπροσωπεύουν τοὺς πρόσφυγας, ἡ παροχὴ ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας. Πρόκειται περὶ τῆς οὐσιώδους ἀρχῆς, ὅτι οὐδεμία ἀπαλλοτρίωσις ὑπὲρ κοινωνικῶν τάξεων γενομένη εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δι’ ἀποζημιώσεως.

§159Α. ΜΕΛΑΣ. Δι’ ἁρπαγῆς;

§160Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἴσως νὰ ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἁρπαγὴ εἶναι 90% πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας. Μόλις πρὸ ὀλίγου ἐξιστορήθησαν ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας συναδέλφους μερικαὶ πράξεις, μερικαὶ πτυχαὶ τῶν ὀργίων, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν εἰς βάρος τῶν παραγωγικῶν καὶ ἐργατικῶν τάξεων ἀπὸ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Καὶ τὸ γεγονὸς αὐτὸ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσῃ θέμα ἰδιαιτέρας συζητήσεως ὡς πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτήν. Ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως χορηγοῦσα μεγάλους μισθοὺς εἰς τοὺς ὑπαλλήλους της καὶ λαμβάνουσα ἀντὶ 5,000,000 στρεμμάτων 7,000,000 στρέμματα γῆς, κάμνει μίαν ἁρπαγὴν καὶ ἂν σεῖς ἐννοεῖτε τὸν κομμουνισμὸν ὡς ἁρπαγήν, τότε ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἀσφαλῶς εἶναι κομμουνιστικὴ ὀργάνωσις καὶ μαζὶ μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ἴσως νὰ περιλαμβάνεσθε καὶ σεῖς. Λοιπὸν τὸ ζήτημα εἶναι οὐσιῶδες. Ἡμεῖς μολονότι δὲν συμφωνοῦμεν μὲ τὴν τελευταίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὰς ἀρχικὰς τοιαύτας τοῦ ἄρθρου 119, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον αὐτό, διακηρύσσοντες ταυτοχρόνως ὅτι ἡ τελικὴ λύσις τόσον τοῦ ζητήματος τῆς ἐργατικῆς μεταρρυθμίσεως ὅσον καὶ τοῦ ζητήματος τῆς στεγάσεως δὲν εἶναι δυνατὴ παρὰ ὅταν αὕτη πραγματοποιηθῇ εἰς βάρος τῶν ἰδιοκτητῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως. (Χειροκροτήματα).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§162Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδρίας τῆς 24ης Μαρτίου—καὶ ὑπενθυμίζω τὴν ἡμερομηνίαν διότι ἦτο ἡ παραμονὴ τῆς ἐπετείου τοῦ τηλεβοήματος τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν Ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς ἀλληλεγγύης τοῦ Γένους—οἱ τρεῖς ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων εἶχον κάμει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, προκειμένου περὶ τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος, τὰς ἑξῆς δηλώσεις. Ὁ κ. Μεταξᾶς δηλοῖ ὅτι (ἀναγινώσκει): «Τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἐψήφισεν ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Συντάγματος ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι τοῦτο ἐψηφίσθη ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ ἄρθρον 119, πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἐντοπίων καὶ προσφύγων ὡς καὶ τῶν ἀστῶν προσφύγων». Ὁ κ. Καφαντάρης δηλοῖ (ἀναγινώσκει): «Ὅλοι ἀντελήφθημεν ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος ἐγένετο ἐν στενωτάτῃ συναφείᾳ πρὸς τὸ ἄρθρον 119, θὰ ἦτο ἑπομένως ὀρθὸν νὰ μὴ χωρισθῇ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ νὰ προβῶμεν εὐθὺς ἀμέσως εἰς ψηφοφορίαν. Ἡ ἀνανέωσις τῆς συζητήσεως δὲν θὰ εἶχεν ἄλλον σκοπόν, παρὰ ἀπώλειαν χρόνου». Ὁ κ. Τσαλδάρης φρονεῖ ὡσαύτως ὅτι (ἀναγινώσκει): Πάντες οἱ ὁμιλοῦντες ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος εἶχον ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἄρθρον 119. Συνεπῶς θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ τοῦτο δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τοὐλάχιστον ἀπόψε». Τί λέγει αὐτὸ τὸ 119ον ἄρθρον; Τὸ γνωρίζετε καλύτερον ἀπὸ ἐμέ, ἀλλὰ τὸ ἀναγινώσκω πρὸς βοήθειαν τῶν συμπερασμάτων μου (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀπὸ 14 Φεβρουαρίου 1923 ἀπόφασις τῆς Ἐπαναστάσεως περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων διατηρεῖται ἐν ἰσχύϊ ἐπὶ μίαν ἀκόμη ἑπταετίαν, τῶν διατάξεων αὐτῶν ἐπεκτεινομένων καὶ ἐπὶ τῶν ἀκτημόνων μικρῶν κτηνοτρόφων, καθὼς θέλει ὁρίσει ὁ νόμος». Ἄρα ὡς βάσις τῆς συζητήσεως, τῆς προεξοφλήσεως, ἂν θέλητε, τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου 119 ἐτίθετο ἡ ἐπαναστατικὴ ἀπόφασις τοῦ 1923, ἡ δὲ συνείδησις τῆς Βουλῆς ἔμενεν ὑπὸ τὴν τοιαύτην ἔννοιαν. Δὲν εἶναι δὲ ἐπαναστατικὴ καὶ μόνον αὕτη, ἀλλὰ καὶ κοινοβουλευτική. Διότι ἡ Βουλὴ ἐκύρωσε βραδύτερον τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922. Εἶναι περιττὸν νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους κατὰ τὴν Δʹ Συνέλευσιν ἐψήφισαν τὰς ἐπαναστατικὰς ἀποφάσεις καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποφάσεων ἐκείνων ἐξεδηλώθησαν καὶ ἐπραγματοποιήθησαν βραδύτερον αἱ διάφοροι ἀπαλλοτριώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐξηκολούθησαν καὶ μέχρι σήμερον. Κατὰ συνέπειαν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 24ης Μαρτίου εὑρισκόμεθα πάντες ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τοῦ συνδυασμοῦ τῆς ψηφίσεως τοῦ ἄρθρου 19 μετὰ τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος. Αὐτή, κύριοι, ἦτο ἡ ἀτμοσφαῖρα τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην. Ἂν δὲ ὑπελείπετο ὁ χρόνος, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι καὶ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο θὰ ἐψηφίζετο εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδρίας. Παρῆλθον ὅμως δύο μῆνες περίπου ἔκτοτε καὶ μία μεγάλη πλευρὰ τοῦ Κοινοβουλίου προσέλαβεν ἀδοκήτως μορφὴν χαρακτηριστικῆς ὑπερσυντηρητικότητος. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸς σᾶς ἀνέπτυξε τὸ ἐνδεχόμενον κατάντημα τῆς τοιαύτης ὑπερσυντηρητικῆς ἐξελίξεως. Ἐγὼ δὲν ἔχω παρὰ νὰ σᾶς ἐκφράσω τὴν λύπην μου διὰ τὸ κατάντημα τῶν θεωριῶν, τῶν αἰσθηματολογιῶν καὶ τῶν κοινωνιολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τῶν διαφόρων ρητόρων, ἀπὸ τὰς ὁποίας ὅλοι δὲν συνεκράτησαν παρὰ μόνον τὴν μυθολογίαν Φρειδερίκου τοῦ Μεγάλου.

§163ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος τὴν ἀνέπτυξεν;

§164Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ σεβαστὸς καθηγητής μου κ. Εὐταξίας, ὁ ὁποῖος ἄλλως εἶχε τονίσει πολὺ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἐθεώρησε μάλιστα, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὅτι δὲν πρόκειται μόνον περὶ δημοσίας ἀνάγκης, ἀλλὰ κυρίως καὶ δημοσίας ὠφελείας, ὑπονοῶν τὸ προέχον τῆς ἀνάγκης τῆς παραγωγικότητος τῶν προσφύγων καὶ ἀποξενώνων ἢ ἀφίνων κατὰ μέρος ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν ἀνάγκην τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως, καθόσον κατὰ τὴν σκέψιν του ἐκείνην τὸ τμῆμα τοῦτο τῆς κατευθύνσεως τῆς πολιτικῆς μας ἀποκαταστάσεως καθίστατο δευτερεῦον καὶ ἠδύνατο νὰ ὑπνώσῃ πρὸ καιροῦ. Τότε ἀνεπτύχθη καὶ ἡ ἱστορικὴ μυθολογία περὶ Φρειδερίκου τοῦ Μεγάλου. Ἀλλ’ ἡ ἄποψις ἐκείνη ἀφεώρα τὸ ἄτομον, ἀφεώρα τὸ ἐγώ, ἐνῷ ἡ σημερινὴ κατάστασις ἀφορᾷ τὸ ἐγὼ ὅλων ἡμῶν, δηλαδὴ τὸ οἰκουμενικὸν ἐγώ. Διὰ τοῦτο καὶ ἀσχέτως πρὸς τὴν ἀνεκδοτικὴν ἐκείνην ὑπόμνησιν καὶ τὰς θεωρίας περὶ τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου οἱ προλαλήσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ρήτορες ἔχουσιν ἀναπτύξει, ἀρχομένων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, τὴν ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας ἐπιβολὴν τῆς δημοσίας ὠφελείας καὶ τὴν σοβαρὰν ἐπίδρασιν, τὴν ὁποίαν ἤσκησεν ἐπὶ τοῦ καθόλου βίου τοῦ Ἑλληνικοῦ ὅσον καὶ τοῦ παγκοσμίου ἡ μεταπολεμικὴ τῶν πραγμάτων ἐξέλιξις, ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν συγχρόνων κοινωνικῶν ἀναγκῶν. Ἐδῶ εἶναι ἡ πάλη τῶν δύο ἐγώ· τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τῆς δημοσίας ἀνάγκης. Διότι περὶ τίνος πράγματι ἦτο ἢ εἶναι ὁ λόγος; Περὶ τοῦ ἀπολύτου σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἀτομικὴν ἰδιοκτησίαν κατὰ τοὺς μὲν καὶ περὶ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς πρὸς τὴν ὁλότητα τῆς Κοινωνίας κατὰ τοὺς δέ. Συνεκδοχικῶς ἐπρόκειτο περὶ τῆς συνταγματικῆς καὶ πλήρους κατοχυρώσεως τῆς ἰδιοκτησίας κατ’ ἐκείνους καὶ περὶ τῆς νομοθετικῆς καὶ δικαστικῆς τοιαύτης κατ’ αὐτούς. Συνεκδοχικώτερον δὲ ἐπρόκειτο καὶ πρόκειται περὶ τῆς πλήρους ἐκ τῶν προτέρων καὶ πλήρους ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ μετὰ τὴν κατάληψιν καταβολῆς τῆς ἀποζημιώσεως. Περὶ αὐτῶν ἐπρόκειτο καὶ πρόκειται καὶ σήμερον. Καὶ μοὶ ἦλθε τότε νὰ ἐρωτήσω καὶ μοὶ ἔρχεται νὰ ἐρωτήσω σήμερον· ἆρά γε ἡ διατύπωσις ἡ συνταγματικὴ τοῦ ἄρθρου 19 ἀφορᾷ καὶ συμπεριφρουρεῖ καὶ τὴν περιουσίαν τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ ἰδίᾳ τὴν κτηματικὴν ἰδιοκτησίαν τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων τῶν εὑρισκομένων καὶ ἐκτὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους; Ἢ τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα καθιεροῖ ὡρισμένας κατοχυρωτικὰς ἀρχὰς περὶ τῶν μὲν καὶ διαφορετικὰς περὶ τῶν δέ; Ἐφοβήθην καὶ φαντάζομαι τὴν ἀπάντησιν· τὸ Σύνταγμα εἶναι Ἑλληνικὸν καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα ἐφαρμόζεται ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἀπάντησις ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς τυπικῶς δικαιολογημένη. Πάντως ὅμως ἦτο δικηγορική. Τὸ Σύνταγμα τῆς Ἑλλάδος καθιεροῖ, κατ’ ἄλλην διάταξιν, τὴν ἰσότητα μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων. Καὶ ἐρωτῶ· ὑπάρχει ἰσότης, ἢ ἂν δὲν ὑπάρχῃ, ὑπάρχει δικαίωμα διὰ τὸ Κράτος ἔξω τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀπαλλοτριοῖ τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν Ἑλλήνων; Ἀλλά, κύριοι, πρὸ ὀλίγου καιροῦ, τὴν 1ην Μαρτίου ἐ. ἔ., ἐψηφίσαμεν νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον πρὸς πληρωμὴν χρεῶν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Τουρκίαν διὰ τὴν καταπάτησιν, ἀπαλλοτρίωσιν ἤ, ὁπωσδήποτε θέλετε ὀνομάσητε τὴν ἰδιοποίησιν τῶν ἀκινήτων τῶν Τούρκων ὑπηκόων καὶ τῶν τῆς 9ης Δηλώσεως, τῆς προσηρτημένης εἰς τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης, ἐκυρώναμεν τὰς Ἑλληνοτουρκικὰς Συμφωνίας, καθ’ ἃς συνετελεῖτο ἡ παράδοσις εἰς τοὺς Τούρκους τῶν περιουσιῶν τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, ἐκείνων δηλαδὴ οἱ ὁποῖοι εἶναι παράπλευροι πρὸς ὑμᾶς καὶ συνδημόται ὑμῶν τῶν σήμερον ἀγωνιζομένων διὰ τὸν ἀπόλυτον σεβασμὸν τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος. Καί, ἐπαναλαμβάνω, ἐθεσπίσατε τὴν παράδοσιν τῶν περιουσιῶν τούτων εἰς τοὺς Τούρκους πρὸς πληρωμὴν τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα κατελήφθησαν νόμῳ ἢ παρανόμως πρὸς πλήρωσιν μιᾶς ἐσωτερικῆς δημοσίας ἀνάγκης, κάποτε δὲ καὶ μή. Καὶ ἐπράξατε τοῦτο κατὰ ἄνισον διάκρισιν μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Ἑλλήνων, πῶς ἀπηλλοτριώνετε συνολικῶς τὴν περιουσίαν ἑνὸς τμήματος τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ἀπηλλοτριώσατε αὐτὴν εἰς ἔδαφος, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἔξω τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπαλλοτριώνετε τὴν περιουσίαν αὐτὴν χωρὶς νὰ μελετηθοῦν καὶ ἐξαντληθοῦν ἄλλοι οἰκονομικοὶ ὅροι πρὸς διακανονισμόν, χωρὶς προηγουμένην κατοχύρωσιν τῆς ἀποζημιώσεως καὶ τὴν παραδίδετε τὴν περιουσίαν αὐτὴν χωρὶς ἐκ τῶν προτέρων καταβολὴν καὶ τὴν παραδίδετε τὴν περιουσίαν αὐτὴν χωρὶς νὰ τὴν ἐξασφαλίσητε μὲ τὸν ἐκτιμητικὸν συντελεστὴν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἀξιοῖτε σήμερον παρὰ τῆς Βουλῆς, τουτέστιν τὸν συντελεστὴν τὸν πρὸ τοῦ 1922 ἢ τὸν συντελεστὴν Β τοῦ 1922, ἀλλ’ ἀφίνετε τὴν περιουσίαν αὐτῶν ἔρμαιον εἰς συντελεστὴν ἀμφίβολον, ἐξαρτωμένην ἀπὸ τὸ παράρτημα τῆς Συμφωνίας τῆς Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναί τις πεπεισμένος εὐσυνειδήτως ὅτι δὲν θέλει παραλάβει ὁ ἰδιοκτήτης τὸ ¼ τῆς ἀξίας τῆς περιουσίας αὐτοῦ; Καὶ ποῦ εἶναι, παρακαλῶ, ἡ ἐξασφάλισις ἑνὸς περιθωρίου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐσωτερικῶς ἐφρόντισαν αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Βενιζέλου, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου κοπτόμεθα ἐδῶ μεταξὺ ποίων στρεμμάτων ἢ πήχεων, ποῦ εἶναι τὸ πλῆρες καὶ οὐσιαστικὸν ἀντίκρυσμα, ὑπὲρ τοῦ Ἕλληνος ὑπηκόου, τοῦ ὁποίου ἐξεδώσατε τὴν περιουσίαν, ἀφοῦ ἐγκατελείφθη εἰς τὴν τύχην τοῦ Θεοῦ, χωρὶς ἀπολύτως καμμίαν ὑποστήριξιν; Μὴ παραξενευθῆτε καὶ μὴ παρεξηγήσετε, διότι ἡ μόνη χορηγηθεῖσα ὑποστήριξις εἶναι ἡ τοῦ δανείου τῶν 50,000,000 δραχμῶν. Καὶ λυποῦμαι ὅτι δὲν παρευρίσκεται ἐδῶ ὁ σεβαστός μοι κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς διὰ νὰ τῷ ὑπενθυμίσω ὅτι καθυστεροῦνται ἀκόμη τὰ συμπληρωματικὰ 5,000,000. Καὶ προσθέτω· ὁ συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ ἐδῶ, δὲν παρέλαβεν ὁ ἴδιος ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος οὐδὲ ἕνα ἐπὶ πλέον κονδυλοφόρον παρὰ ποσοστὸν τοῦ δανείου τούτου, τὸ ὁποῖον τοκοφόρως θὰ ἐπιστραφῇ. Ἔλεγον λοιπὸν καὶ συνοψίζω εἰς συμπλήρωσιν τῶν ἄνω καὶ ἐνῷ ἐψηφίσαμεν, κύριοι, κατὰ τὴν 1ην Μαρτίου τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν Συμφωνίαν, κατὰ δὲ τὴν συμφωνίαν ἡμῶν ὤφειλε νὰ συνυποβληθῇ καὶ ἡ σχετικὴ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τοῦτο δὲν ἔχει ἔτι πλήρως συντελεσθῆ καὶ δράττομαι τῆς εὐκαιρίας ὅπως παρακαλέσω τὴν Βουλήν....

§165ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐψηφίσθη.

§166Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ γνωρίζω, ἀλλ’ ὄχι ταὐτοχρόνως, τὴν 1ην Μαρτίου καὶ σήμερον μόλις εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Πάντως οἱ Ἕλληνες ἡμεῖς ὑπήκοοι, ἀδιαφόρως συνταγματικότητος ἢ μὴ καὶ ἀναμφισβητήτου ζημίας τῶν ἀτομικῶν καὶ ἰδεολογικῶν μας συμφερόντων, ἀπεδέχθημεν τὴν τοιαύτην τῆς περιουσίας μας ἀπαλλοτρίωσιν ὑπὲρ τῆς κοινῆς ἀνάγκης τῆς Πατρίδος. Ἀλλὰ δικαιοῦμαι τότε καὶ νὰ ἐρωτήσω, διατί δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά; Δὲν ὁμιλῶ ἐδῶ περὶ ἀνταλλαξίμων. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸς ἐξέθεσε τὸ ζήτημα τοῦτο θαυμάσια. Σᾶς ἐρωτῶ· διὰ τοὺς Ἕλληνας τὴν ἰθαγένειαν, τοὺς συνδημότας σας, διατί δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά; Βέβαια σέβομαι καὶ ἐγὼ ὡς καὶ οἱ λοιποὶ τῶν Ἑλλήνων τὴν ἰδιοκτησίαν, διότι καὶ ἡμεῖς, οἱ περισσότεροι ἡμῶν, εἴμεθα ἀστοὶ καὶ ἰδιοκτῆται, ἐζήσαμεν καὶ ἡμεῖς διὰ τοῦ ἱδρῶτός μας καὶ ὅ,τι ἀπεκτήσαμεν, τὸ ἀπεκτήσαμεν ἐργαζόμενοι μετ’ ἐμποδίων, ὅταν δὲ ἦλθεν ἡ μοιραία στιγμὴ τῆς ἐγκαταλείψεως, τὸ ἐγκατελείψαμεν χωρὶς καμμίαν μεμψιμοιρίαν, χάριν τῶν ἰδεωδῶν τῆς Πατρίδος μας, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐθυσιάσθημεν κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ εἴμεθα ἕτοιμοι καὶ πάλιν νὰ θυσιασθῶμεν εἰς τὸ μέλλον. (Χειροκροτήματα). Ἄν δὲ κάποτε παρατηρεῖτε, εἴτε ἐν ταῖς δημοσίαις ὁμιλίαις, εἴτε ἐν τῇ ἄλλῃ διατυπώσει τῶν γνωμῶν ἡμῶν κάτι τι, τὸ ὁποῖον νὰ ἐξέρχεται ἴσως τῆς ὀφειλομένης λεπτότητος καὶ ἠρεμίας, τοῦτο νὰ ἀποδώσητε εἰς μίαν συνεχῆ καὶ ραγδαίαν καί, μεθ’ ὅλην τὴν ὑπομονήν μας, βασανιστικὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἐπὶ πέντε ἔτη εἷς ὁλόκληρος πληθυσμὸς 1,500,000 ἀδελφῶν ἀπομένει ἔτι, κύριοι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὄχι μόνον ἄνευ ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ ἄνευ μιᾶς στέγης. Διότι δὲν πρέπει νὰ φαντάζεσθε ὅτι ὅταν σᾶς ὁμιλοῦν περὶ στέγης συνυπακούεται καὶ ὑπάρχουν καὶ ἀληθῶς στεγασμένοι. Πηγαίνετε μίαν ἡμέραν εἰς τὸ Χαλάνδρι, πηγαίνετε εἰς τὸ Περιστέρι, πηγαίνετε εἰς τὰ ἀνήλια ὑπόγεια, τὰ ἐρείπια, τὰς σκηνάς, τὰ παραπήγματα, διὰ νὰ πεισθῆτε. Δὲν θέλω νὰ σᾶς παρουσιάσω τραγικότητος φωτογραφίας, τὰς ὁποίας ἔχω συγκομίσει. Πηγαίνετε οἱ ἴδιοι καὶ θὰ γίνητε τότε ὅλοι ὑμεῖς ἀπολογηταὶ μεγαλύτεροι ἡμῶν ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν δυστυχῶν τούτων ἀνθρώπων. Τί ζητοῦμεν λοιπὸν σήμερον ἡμεῖς—διὰ νὰ περιορισθῶ μόνον εἰς τὴν πλήρωσιν ἑνὸς κενοῦ, τῆς ἀστικῆς τῶν προσφύγων ἀποκαταστάσεως—τί ζητοῦμεν; Μίαν στέγην καὶ κυρίως τώρα τὸ διὰ τὴν ἵδρυσίν της ἔδαφος. Βεβαίως τὸ ζήτημα εἶναι λεπτόν, προκαλεῖ δὲ καὶ ἀντίρρησιν, ὅταν πρόκειται νὰ ἀντιμετωπισθῇ ἀπὸ τῆς στενῆς ἀπόψεως ἀπολύτου καὶ ἀθίκτου τῆς ἰδιοκτησίας. Καί, ἐπαναλαμβάνω, τὸ αἴσθημα τοῦ σεβασμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας δι’ ἡμᾶς, τοὺς ἐκεῖθεν ἐλθόντας, εἶναι περισσότερον παρ’ ὅ,τι νομίζετε ἱερόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐκ τῆς ροπῆς τῶν πραγμάτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν τῆς στεγάσεως τὴν βάσιν ἐν τῷ ἀπολύτῳ σεβασμῷ πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν, μὲ τὰ ἴδια μας μέσα, τὰ ὁποῖα ἄλλως μᾶς καθυστεροῦνται, οὔτε δὲ τὸ Κράτος εἶναι ἀφ’ ἑτέρου δυνατόν, ὑφ’ ἃς συνθήκας σήμερον εὑρίσκεται, εἴτε νὰ τὸ πράξῃ, εἴτε νὰ παρίδῃ τὴν ἀπόλυτον ἐπιβολὴν τῆς πληρώσεως τῆς τοιαύτης ἀνάγκης καὶ ἀποκαταστάσεως. Καὶ τὸ Κράτος συνεπῶς εἶναι ὑπόχρεων νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν κατάστασιν μὲ ἕνα, νὰ εἴπω, κογκορδᾶτον μεταξὺ τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τῆς δημοσίας ἀνάγκης. Αὐτὸ γίνεται διὰ τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος. Ἄν λοιπὸν σήμερον οἱ διάφοροι ὁμιληταί, μεταξὺ τῶν ὁποίων προσθέτω καὶ τὸν ἑαυτόν μου, ἐπιζητοῦν ἓν τεμάχιον γῆς ἐντὸς τῆς περιοχῆς τῶν πόλεων καὶ ἐκτὸς ταύτης πρὸς συμπλήρωσιν τῶν συνοικισμῶν, τοῦτο πράττομεν ἐξ ἀνάγκης, ἀλλὰ καὶ ἐκ δικαίου, διότι δυνάμεθα νὰ συγκρατηθῶμεν κάπου ἀνθρωπίνως καὶ νὰ συγκρατήσωμεν ἑαυτοὺς παραγωγικῶς. Ἐλέχθη καὶ ἐλέχθη πολὺ πεισμόνως ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν πέραν τῶν σημείων τῆς κινήσεως καὶ νὰ συγκεντρώσωμεν εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα τοῦ ὁρίζοντος, ὅπου ὑπάρχει ἄπλετος χῶρος καὶ ὅπου τὸ ζήτημα ἤγειρε βεβαίως τὴν ἀντίδρασιν. Ἐλπίζω εἰς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως νὰ ἴδω καὶ κατὰ τοῦτο κατευνασμένην τὴν συζήτησιν. Κύριοι, δὲν κάμνω προσφυγικὴν πολιτικήν. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν κάμνω κρατικὴν πολιτικήν. Καὶ διακηρύσσω ὅτι, ἂν οἱ ἀστοὶ πρόσφυγες ἐπιζητοῦσι νὰ εὑρίσκωνται εἰς μέρη πλησιέστερα τῶν πόλεων, δὲν τὸ πράττουσιν ἐξ ἀτομικῶν ἄλλων λογισμῶν, ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, λόγῳ δράσεως προσφυγικῆς, ἐν συνδυασμῷ πρὸ τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Διότι δὲν δύναται, κύριοι, νὰ ἐννοηθῇ καμμία ζωτικότης προσφυγική, ἐφόσον δὲν τῇ προσδοθῶσι τὰ πρὸς τοῦτο μέσα καὶ πρώτιστον δὲ τούτων ἡ στέγη. Οἱ ἐξ Ἀνατολῆς ὁμογενεῖς εἶναι τὸ πλεῖστον ἀστοὶ καὶ τὰ δι’ αὐτοὺς μέσα εὑρίσκονται ἐντὸς τῶν κέντρων ἢ περὶ τὰ κέντρα. Διαφορετικὰ τὰ χορηγούμενα μέσα δὲν εἶναι πρὸς δρᾶσιν, ἀλλὰ πρὸς ἀδράνειαν. Διότι τί χρησιμεύει νὰ ἐνσφηνώσητε τὸν ἀστὸν ἔξω τῶν ὁρίων τῆς πόλεως, ὅταν πρόκειται ἡ κόρη του νὰ ἐργασθῇ εἰς τὴν γραφομηχανὴν ἢ εἰς τὸ γραφεῖον, ἢ ἡ γυναῖκα τοῦ βιοπαλαιστοῦ αὐτοῦ νὰ ἐπιδιώξῃ κανὲν ἡμερομίσθιον, ὅταν πρόκειται τὸ παιδί του νὰ ἐπιδιώξῃ κάπου νὰ ἀνεύρῃ τρόπον ζωῆς καὶ ὅταν πρόκειται καὶ ὁ ἴδιος νὰ βιοπαλαίσῃ ὡς διανοούμενος, ὡς τεχνίτης, ὡς ἔμπορος, ὡς ἐργάτης; Πῶς θέλετε νὰ συνδυασθῶσι πάντα ταῦτα ἔξω τῆς ἀκτῖνος τῆς κινήσεως, διὰ μίαν λογικὴν καὶ οὐσιαστικὴν ἀπόστασιν; Τὸ βασικὸν σφάλμα τῆς ἀποκαταστατικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους ἦτο ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς ἐξεσφενδόνισεν ἔξω τῶν ὁρίων τῶν πόλεων τὸν ἀστὸν καὶ τὸν μετεμόρφωσεν ἀπὸ παραγωγοῦ εἰς παρίαν. Ἡ ἀπομάκρυνσις αὐτὴ τὸν ἠδράνησεν. Ἡ συγκοινωνία, ἡ κούρασις, ἡ ἀνεργία, ἡ βροχή, ὁ καύσων, ὁ δισταγμός, ἡ ἀπογοήτευσις ἦσαν οἱ χειρότεροι πρὸς τοῦτο μεσῖται. Ἂς μὴ τοὺς ἐπαυξήσωμεν διὰ τῆς ἀρνήσεώς μας. Ὁμιλοῦμεν, κύριοι, περὶ ζωτικότητος τῆς Φυλῆς καὶ παρουσιάζομεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς συγκεντρώσεως τοῦ ἔξω Ἑλληνισμοῦ ἐν τῷ Κράτει εἰς ἓν σημεῖον τῆς ἐκτάκτου ἀναδημιουργίας τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν ἀναδημιουργίαν καὶ ἐπιδεικνύομεν παντοῦ μετὰ καυχήσεως. Τὴν ἐπιδεικνύομεν ἀπέναντι τῆς Εὐρώπης, διαλαλοῦντες ὅτι συνεκεντρώσαμεν ὅλας τὰς δυνάμεις τοῦ Ἔθνους ἐδῶ ἐν οἰκονομικῇ καὶ εἰρηνοφίλῳ ἀναπλάσει. Τὴν ἐπιδεικνύομεν ἀπέναντι τῆς Τουρκίας, ὡς κανονίσαντες τοὺς μετ’ αὐτῆς λογαριασμούς μας διὰ τῆς ἐκτοπίσεως ὅλων τῶν Ἑλλήνων. Τὴν ἐπιδεικνύομεν εἰς τὴν Βουλγαρίαν, ὅταν λέγωμεν ὅτι ἐπυργώσαμεν βουνὰ ἀνδρείας καὶ ὁμογενείας περὶ τὰ σύνορα τὰ Βουλγαρικὰ καὶ ὅτι εἶναι ἀδιάτρυτα τὰ σύνορα ταῦτα. Τὴν ἐπιδεικνύομεν ἀπέναντι τῆς Σερβίας, ὅταν λέγωμεν ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προβῶμεν εἰς θυσίας εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, διότι ἡμεῖς μετερχόμεθα πλέον φιλειρηνικὴν πολιτικὴν καὶ δὲν ἔχομεν λόγους οὔτε συμμαχιῶν, οὔτε ἄλλων ἐπιδράσεων πρὸς τοῦτο. Ἀλλά, κύριοι, ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ παλαίσῃ ἐπ’ ἀρκετόν, ἐφόσον δὲν τονώνεται διὰ τῆς ὑποχωρήσεως τοῦ ἀτόμου πρὸ τῆς δημοσίας ὠφελείας καὶ ἀνάγκης. Ἄλλως ὁ ὀργανισμὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος καθ’ ἡμέραν μετριάζει τὴν ἐκδήλωσιν τῆς δυνάμεώς του, θὰ ἔλθῃ ἴσως ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ πέσῃ καὶ θὰ κλίνῃ τὸ γόνυ. Δὲν ἀπειλῶ ἐγὼ διὰ κομμουνιστικῶν ροπῶν, διότι ὁ ἔξωθεν ἐλθὼν ἀστικὸς προσφυγικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔζησεν εἰς τὸν τόπον του οὔτε μὲ κλήρους, οὔτε μὲ κληρονομίας ζώντων, ἔχει ἀντίθετον ἰδεολογικὴν καὶ κοινωνικὴν συνείδησιν. Ἀλλ’ ἀπειλοῦμεν ἄνω τὸν μαρασμόν. Ἂν δὲ πρόκειται νὰ τὸν ἀφήσωμεν οὕτως εἰς τὴν τύχην του, νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς τονίσω καταλήγων ὅτι μὲ μελλοθανάτους δὲν συντελοῦνται οὔτε ἀποκαταστάσεις οἰκογενειῶν, οὔτε ἀποκαταστάσεις κοινωνικαί, οὔτε ἀποκαταστάσεις ἀνθρωπιστικαί, οὔτε ἀναστάσεις Ἐθνῶν. (Χειροκροτήματα).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Βουτυρᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§168Α. ΒΟΥΤΥΡΑΣ. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων διὰ τὰς Ἀθήνας παρουσιάζει ζήτημα στέγης, ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ἰδίως ἐν Θεσσαλονίκῃ ἀποτελεῖ ζήτημα κοινωνικόν, ζήτημα ἐθνικόν. Οἱ πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι ἐγκατεστάθησαν ἐν Ἀθήναις, εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς πόλιν μεγάλην δυναμένην νὰ διαθρέψῃ καὶ ξένον πληθυσμόν, ἐνῷ οἱ πρόσφυγες οἱ ὁποῖοι ἐγκατεστάθησαν εἰς τὰς ἐπαρχίας, εἶναι σήμερον οἱ κύριοι μοχλοί, τὸ κύριον στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται καὶ δημιουργεῖ καὶ ἐργάζεται εἰς τὰς ἐπαρχίας αὐτάς. Καὶ θὰ σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα τὴν Θεσσαλονίκην, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπὶ πληθυσμοῦ ἀνερχομένου εἰς ἑκατὸν πεντήκοντα χιλιάδας κατοίκων, μετὰ τὴν πυρκαϊὰν ἐγκατεστάθησαν 250,000 πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἐργάζονται, κατορθώσαντες νὰ δημιουργήσωσι μίαν πόλιν μεγάλην, ἰσχυρὰν καὶ δυναμένην νὰ συναγωνισθῇ μὲ ὅλας τὰς ἄλλας Βαλκανικὰς πόλεις. Ἡ κατάστασις ἐκεῖ τῶν προσφύγων εἶναι τοιαύτη, ὥστε μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει ἐφηρμόζετο τὸ ἄρθρον 119 τοῦ Συντάγματος ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ ἐκτάσει θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προοδεύσῃ ἡ πόλις καὶ νὰ δημιουργηθῇ μία ἀτμόσφαιρα, δι’ ἧς νὰ δύνανται οἱ πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι σήμερον εὑρίσκονται ἐκεῖ, νὰ ἐλπίσωσιν εἰς ἕνα καλύτερον μέλλον. Ἔχω ἀριθμούς, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ὅτι τὸ προσφυγικὸν στοιχεῖον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διευθύνει ὁλόκληρον τὴν πόλιν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν ἀρχικὸν ἀστικὸν πληθυσμόν, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε πρὸ τῆς πυρκαϊᾶς τοῦ 1916 καὶ ὅστις ἀνήρχετο εἰς 40 χιλιάδας οἰκογενείας, μόνον αἱ 30 χιλιάδες οἰκογένειαι εἶναι ἐγκατεστημέναι, αἱ ἄλλαι δὲ 10 χιλιάδες παραμένουσιν ἄνευ στέγης, μὴ δυνάμεναι ἂν δὲν δοθῶσιν εἰς αὐτὰς εὐκολίαι τινὲς νὰ ἐγκατασταθῶσι καὶ ἀποβῶσι δημιουργικαί. Τοῦτο δὲ μόνον διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως ἐντὸς τῆς πόλεως δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ οὐχὶ ὅπως ἠθέλησάν τινες διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως εἰς ἀπόστασιν τριῶν καὶ τεσσάρων χιλιομέτρων ἀπὸ τῆς Θεσσαλονίκης προαστείων, εἰς τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται 35 χιλιάδες κατοίκων. Διότι μετὰ τὴν δημιουργίαν αὐτῶν καὶ τὴν πολυέξοδον ἐκεῖ ἐγκατάστασιν, ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι οἱ μακρὰν τῆς πόλεως εὑρισκόμενοι εἶναι ἤδη δυσηρεστημένοι καὶ πολὺ ταχέως φοβοῦμαι ὅτι θὰ θελήσωσι νὰ ἀπομακρυνθῶσιν ἐκεῖθεν. Ὄχι λοιπὸν μόνον ὁ προσφυγικός, ἀλλὰ καὶ διὰ τμῆμα τοῦ γηγενοῦς πληθυσμοῦ ὑπάρχει ζήτημα στέγης, ἕνεκα τοῦ ὁποίου κατέχεται ἡ Μουσουλμανικὴ περιουσία. Ἡ ἰδιοκτησία αὐτή, ἀξίας δισεκατομμυρίων, εἶναι κατειλημμένη σήμερον ὑπὸ γηγενῶν καὶ προσφύγων καὶ θὰ παραμείνῃ ἐπὶ μακρόν, ἂν δὲν δοθῶσιν εὐκολίαι συμφώνως μὲ τὴν προτεινομένην ὑφ’ ὑμῶν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος. Διότι ἡ Μουσουλμανικὴ αὐτὴ περιουσία, μολονότι προσφυγική, δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ ἐξαίρεσιν νὰ διατεθῇ εἰς τοὺς ἔχοντας δικαιώματα πρόσφυγας, ἀλλὰ δέον νὰ θεραπεύσῃ πᾶσαν κοινωνικὴν ἀνάγκην. Ἐμποδίζοντες διὰ τῶν περιορισμῶν τοῦ ἄρθρου 19 τὴν ἐγκατάστασιν προσφύγων εἰς τὰς πόλεις, ζημιεῖτε τὸ Δημόσιον μὲ δισεκατομμύρια, καταδικάζετε δὲ συνάμα 11 χιλιάδας οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι ζῶσιν ἐντὸς τῶν Μουσουλμανικῶν αὐτῶν κτημάτων νὰ μὴ στεγασθῶσιν ἐντὸς τῆς πόλεως, ἀλλὰ νὰ ζητήσουν ἐκτὸς αὐτῆς ἄσυλον. Ἐκτὸς τούτου θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζετε ὅτι, ἂν εἰς τὰς Ἀθήνας ὑπάρχῃ ζήτημα διὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων ἐντὸς τῆς πόλεως, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἀποκρούεται ὑπ’ αὐτῶν τῶν γηγενῶν ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων ἔξω τῆς πόλεως καὶ ἡ μετακίνησίς των ἔξω τῆς πόλεως.

§169Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Γενικὸς κανὼν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ.

§170Α. ΒΟΥΤΥΡΑΣ. Ἐκ τῶν 160 χιλιάδων οἰκογενειῶν, τὸ σύνολον τῶν ἐν Ἑλλάδι ἀποβιβασθεισῶν οἰκογενειῶν ἀστῶν προσφύγων, εἶναι 80 χιλιάδες ἐν Μακεδονίᾳ, ἐκ τῶν ὁποίων 40 χιλιάδες εἶναι ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ἐξ αὐτῶν μόνον αἱ 28,200 οἰκογένειαι εἶναι ἐγκατεστημέναι ὁπωσδήποτε ἀνθρωπίνως ἐντὸς 26 χιλιάδων δωματίων, αἱ δὲ ὑπόλοιποι στεροῦνται στέγης. Τῶν περισσοτέρων ἡ στέγη εἶναι ἑτοιμόρροπος, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνωσιν ἐκεῖ περισσότερον ἑνὸς μικροῦ ἀκόμη διαστήματος. Ἕνεκα τούτου ὁ ἀστικὸς πληθυσμὸς τῆς Θεσσαλονίκης παρουσίασε θνησιμότητα κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος 2.65%, ἡ δὲ φυματίωσις ἔχει φθάσει ἀκριβῶς τὰ 1½%. Ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ τοιαύτη στέγασις, διότι ὁ πληθυσμὸς οὗτος, τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀνάγκην, ἀναμφισβητήτως ὄχι μόνον διὰ τὴν παραγωγὴν τῆς Θεσσαλονίκης, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους ὑψίστης σημασίας ἐν Μακεδονίᾳ θὰ διαρρεύσῃ, ὅπως ἤρχισε πράγματι νὰ διαρρέῃ, καθὼς εἶπε σήμερον πολὺ ὀρθῶς ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τοὺς θανάτους νὰ διατηρήσωμεν ἐθνικὰ ἰδεώδη καὶ νὰ συγκρατήσωμεν πόλιν ἡ ὁποία, ἂν εἶναι προοδευμένη, ἂν διατηρεῖται, τοῦτο τὸ ὀφείλει ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν συγκέντρωσιν τῶν προσφύγων τῶν ἐγκατασταθέντων ἐκεῖ. Τὸ ἴδιον θὰ ἀναγκασθῶ νὰ εἴπω προκειμένου καὶ περὶ τῶν γεωργικῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν τῆς Μακεδονίας. Ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμός, κύριοι, δὲν ἔχει ἐν Μακεδονίᾳ τὸν κλῆρον τὸν ὁποῖον ἤκουσα χθὲς ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Φθιωτιδοφωκίδος νὰ λέγῃ, ὅτι ἔχουσιν οἱ εἰς Θεσσαλίαν πρόσφυγες καὶ ὁμογενεῖς. Ὁ κ. Βελέντζας ὡμίλησε χθὲς περὶ κλήρου 75 στρεμμάτων διὰ τοὺς πρόσφυγας καὶ 100 διὰ τοὺς γηγενεῖς ἐν Θεσσαλίᾳ. Ὁ κλῆρος ὁ ἰδικός μας ἐν Μακεδονίᾳ εἶναι ἐλάχιστος. Οἱ πρόσφυγες τῆς Μακεδονίας ἔχουσι κλῆρον κυμαινόμενον ἀπὸ 16 ἕως 30 στρέμματα, τῶν δὲ γηγενῶν δὲν εἶναι πολὺ μεγαλύτερος. Εἶναι εὐεξήγητον μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, ἃς ἔδωκα, ὅτι ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους τὸ ζήτημα εἶναι κοινωνικὸν καὶ οὐχὶ καθαρῶς προσφυγικόν, τονίζω δὲ ἰδιαιτέρως ὅτι ἐν Μακεδονίᾳ ἀγροτικὸν προσφυγικὸν ζήτημα δὲν ὑπάρχει, ὅτι οἱ γηγενεῖς καὶ οἱ πρόσφυγες εὑρίσκονται ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ, ἐξαιρουμένων μερικῶν ἴσως δυσχερειῶν, αἱ ὁποῖαι προκύπτουσιν ἀπὸ τὴν κατανομὴν τῶν γαιῶν, δυσχερειῶν αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἀπὸ τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς γῆς καὶ τὴν ἔλλειψιν γεωργικῆς κατευθύνσεως.

§171Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ γῆ, κύριοι βουλευταί, τὸ ἠξεύρετε.

§172Α. ΒΟΥΤΥΡΑΣ. Πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ τούτου ἔχομεν ἀνάγκην, κύριοι βουλευταί, μεγάλων ἔργων καὶ διὰ τὰ μεγάλα αὐτὰ ἔργα εἶναι ἀνάγκη ἀκριβῶς νὰ ὑπάρχῃ ἐλευθερία εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς εἷς ἀπὸ τοὺς μεγάλους λόγους διὰ τοὺς ὁποίους νομίζω ὅτι ὀφείλετε νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς τὴν στενὴν ἀντίληψιν τοῦ 19ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, εἶναι ὅτι ὀφείλομεν νὰ καταστήσωμεν ἄνετον τὴν ζωὴν εἰς τοὺς ἀγρότας μας. Χάριν τοῦ μεγάλου τούτου καλοῦ θὰ προβῶμεν εἰς μίαν θυσίαν, εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ἰδιοκτησίας, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ὁ ἀρχικὸς πληθυσμὸς τῆς Μακεδονίας, ἀλλ’ οὔτε ὁ νέος ἀγροτικὸς νὰ δυνηθῇ νὰ στηριχθῇ εἰς τὰ ἐδάφη τὰ ὁποῖα γονιμοποιεῖ σήμερον. Σᾶς εἶπον ὅτι ὁ κλῆρος ὁ γεωργικὸς ἀνέρχεται εἰς 12 ἕως 30 στρέμματα 12 στρέμματα εἰς ἐπαρχίας παραγωγικὰς καὶ 30 εἰς τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν, εἰς ἐπαρχίας ἐχούσας τρίτης καὶ τετάρτης ποιότητος γαίας. Ἐννοεῖτε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ προοδεύσωσι μὲ τὰς συνθήκας αὐτάς. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ ἐν Μακεδονίᾳ, ἡ ἐγκατάστασις δηλαδὴ τῶν προσφύγων δὲν εἶναι ζήτημα προσφυγικόν, ἀλλὰ ζήτημα ὁλοκλήρου τοῦ πληθυσμοῦ. Ἡ Θεσσαλονίκη ἔχει τόσους ἀστέγους πρόσφυγας, ὅσους ἔχει καὶ γηγενεῖς, διότι μετὰ τὴν πυρκαϊὰν τῆς Θεσσαλονίκης οἱ πρόσφυγες οἱ τότε, γηγενεῖς πρόσφυγες, ἠναγκάσθησαν νὰ καταφύγουν ἐντὸς τῶν κτημάτων τῆς Μουσουλμανικῆς περιουσίας, ἡ ὁποία σήμερον δέον νὰ ἐκποιηθῇ καὶ ἐπειδὴ δέον νὰ ἐκποιηθῇ, συνεπῶς καὶ αὐτοὶ εἶναι ἄστεγοι, ὅπως εἶναι ἄστεγοι καὶ οἱ ἰδικοί μας πρόσφυγες. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν ἐκτὸς τῆς πόλεως, διότι οὕτω μειοῦται ἡ σημασία τῆς Θεσσαλονίκης, ἡ ἀνταγωνίστρια τῆς Σόφιας καὶ τοῦ Βελιγραδίου. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ ἄποψις τῶν προσφύγων βουλευτῶν θὰ εὕρῃ μεταξὺ ἡμῶν πλείστους ὑποστηρικτάς, διότι αὕτη θεραπεύει τὰς ἀνάγκας ὄχι μόνον τοῦ προσφυγικοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ γηγενοῦς πληθυσμοῦ τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης. (Χειροκροτήματα).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σῖμος ἔχει τὸν λόγον.

§174Σ. ΣΙΜΟΣ. Διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 119 τῆς μεταβατικῆς διατάξεως διεπιστώθη ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ εἶναι κατ’ ἀρχὴν σύμφωνος, ἀλλ’ ὑπάρχουσι τινὲς βασικαὶ διαφωνίαι, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως. Ὅταν εὑρισκώμεθα, κύριοι, πρὸ ἑνὸς Κράτους κατεστραμμένου, πρὸ μιᾶς καταστροφῆς, οἷα ἦτο ἡ τοῦ 1922, ὅταν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος συνεσωρεύθησαν 1,500,000 ἀνθρώπων ἀστέγων καὶ πειναλέων, ὅταν ἡ ἀγροτικὴ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων προσφύγων, ἡ ὁποία ἐπῆλθε πρὸ δεκαετίας καὶ δὲν ἐξετελέσθη εἰσέτι καὶ ὅταν ὑπάρχωσι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν ὅτι πρέπει οἱ ἰδιοκτῆτα νὰ ἀποζημιωθῶσιν εἰς τὸ ἀκέραιον, οἱ συνάδελφοι αὐτοὶ εὑρίσκονται ἐν Κίνᾳ. Καὶ ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες κατελήφθημεν ὑπὸ μεγάλης ἀγανακτήσεως ὅταν κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1922 συνεζητεῖτο ἡ σύμβασις τῆς ἀνταλλαγῆς. Εἴχομεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν Μικρασιατικὴν παραλίαν καὶ ἐνδοχώραν ὡραίας πόλεις, ἀπὸ τὴν Μερσίναν μέχρι τῆς Τραπεζοῦντος, ὡραιοτέρας ἀπὸ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ καὶ πλουσιωτέρας. Ἐν τούτοις, συνεπείᾳ τῆς καταστροφῆς μας, ἀπεμπολήσαμεν ὅλα τὰ δικαιώματά μας δι’ ἑνὸς κουρελοχάρτου, ὅπως εἶναι ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης, διότι δὲν γνωρίζω ποῖον Κράτος εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς Συνθήκης αὐτῆς. Ὅταν λοιπὸν ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες οἱ καταστραφέντες, οἱ ἀπεμπολήσαντες τὰ δικαιώματά μας, ἤλθομεν ἐνταῦθα καὶ ζητοῦμεν μίαν στέγην, διότι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἔδωσε σκηνὰς εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι πεινῶσι καὶ φυματιῶντας, τότε οἱ συνάδελφοι ἐζήτουν νὰ ἀποζημιωθῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται τῶν οἰκοπέδων. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας μᾶς ἐξέθεσε τὸ μεγαλειῶδες ἔργον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἐν Ἀθήναις ἐπὶ 45,000 οἰκογενειῶν, μόλις μᾶς παρουσίασεν ἐστεγασμένας καλῶς 15 χιλιάδας, αἱ ἄλλαι 17 χιλ. εἶναι ἐστεγασμέναι, αἱ ἴδιαι κατασκευάσασαι τὰς στέγας των καὶ τὰς τρώγλας των. Διὰ νὰ σᾶς δώσω μίαν ἰδέαν καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, σᾶς λέγω ὅτι ἐν τῇ πόλει τῆς Μυτιλήνης εἰς 460 Μουσουλμανικὰς οἰκίας εἶναι ἐστεγασμέναι ἀγεληδὸν 1750 οἰκογένειαι. Εἰς 3–4 χωρία πέριξ τῆς Μυτιλήνης εἰς 245 Μουσουλμανικὰς οἰκογενείας εἶναι ἐστεγασμέναι 1214 οἰκογένειαι. Αὐτὸ εἶναι τὸ μεγαλειῶδες ἔργον τὸ ὁποῖον ἔκαμε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀπέναντι τῶν προσφύγων. Καὶ τί ἔκαναν οἱ πρόσφυγες; Ἤλθομεν καὶ εὕρομεν Κράτος πτωχόν, κατάστημα ἐν διαλύσει. Τί ἐπράξαμεν μέχρι σήμερον; Ἂν λάβητε τὸν κόπον νὰ ἴδητε εἰς τὸ τελευταῖον Συνέδριον τί εἶπεν ὁ κ. Βουρλούμης, θὰ ἴδητε ὅτι ἔχομεν συνεισφέρει ἐντὸς τῆς πενταετίας ἄνω τοῦ 1½ δισεκατομμυρίου. Ὥστε δὲν εἴμεθα χρεῶσται, ἀλλὰ πιστωταί. Εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν δὲν διέθεσε τὸ Κράτος οὔτε ἓν στρέμμα γῆς διὰ τοὺς πρόσφυγας διότι ἡ Μουσουλμανικὴ περιουσία ἦτο ἱκανὴ νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἀγρότας μας. Συνεπῶς, κύριοι, ἐν ὀνόματι τῆς ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης σᾶς ἐξορκίζω ὅπως ψηφίσητε τὸ ἄρθρον 119 ὅπως τὸ διετυπώσαμεν, διότι καὶ πάντες οἱ συνάδελφοι εὑρέθησαν ἠναγκασμένοι νὰ εἴπωσιν ὅτι ὅπως εἶναι διατυπωμένον, εἶναι καλόν, διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι, ἐφόσον δεχόμεθα νὰ ἀποζημιώσωμεν μὲ τὴν ἀξίαν τῶν οἰκοπέδων οἵαν εἶχον πρὸ τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων, πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι κάμνομεν μίαν συγκατάβασιν. Δὲν ζητοῦμεν νὰ τὰ πάρωμεν δωρεάν, ἀλλ’ ἀπεναντίας νὰ πληρωθῶσιν ἐντὸς τοῦ ἔτους δι’ ὁμολογιῶν. Συνεπῶς, ἐφόσον εἶναι παραδεδειγμένον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσωμεν περισσότερον, ἐφόσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βαρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ἔστω καὶ μὲ μίαν δραχμήν, εἶναι ἐνδεδειγμένον, ἂν θέλωμεν νὰ μὴ γίνωμεν ἐμπόδιον εἰς τὸ ἔργον τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία διὰ τοῦ προγράμματός της ἔθεσεν ὡς πραγματικὸν αὐτῆς σκοπὸν καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, νὰ ψηφίσωμεν τὴν μεταβατικὴν αὐτὴν διάταξιν, ὅπως αὕτη διετυπώθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἄλλως τε ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Χατζίσκος εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐκ μέρους τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶχε κάμει τὴν ἐπιφύλαξιν διὰ τὴν ἀξίαν τῶν οἰκοπέδων καὶ τὴν δήλωσιν ὅτι δὲν ἐννοοῦν οἱ Λαϊκοὶ νὰ πληρώσωσιν οἱ πρόσφυγες τὴν πλήρη ἀποζημίωσιν τῶν οἰκοπέδων, ἀλλ’ ἐὰν ταῦτα τὰ ἐντὸς τῶν πόλεων ἔχωσιν ὑπερτιμηθῆ διὰ σχετικοῦ νόμου, νὰ πληρωθῇ ἡ διαφορὰ τῶν οἰκοπέδων ἐκ μέρους τῶν περιοίκων, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία τῶν οἰκοπέδων των ἔχει ὑψωθῆ. Ἐγὼ δὲν ἔχω παρὰ νὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν ὅπως ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὡς διετυπώθη, ἐφόσον, κύριοι, εἶναι ἀκόμη νωπὴ ἡ μελάνη τῆς συμφωνίας τῆς ὑπογραφείσης μετὰ τῆς Τουρκίας καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἀπεμπολήσαμεν τὰ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἀντὶ πινακίου φακῆς.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλεξανδρῆς εἶναι ἀπών.

§176ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ εἴμεθα δίκαιοι. Δὲν δυνάμεθα νὰ κηρύξωμεν περαιωμένην τὴν συζήτησιν, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον αὔριον οἱοσδήποτε ἀρχηγὸς νὰ ζητήσῃ νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Θὰ θελήσῃ αὔριον ἡ Βουλὴ παρὰ πᾶσαν ἀντίθετον ἀπόφασιν νὰ ἀρνηθῇ νὰ λάβῃ τὸν λόγον εἷς οἱοσδήποτε ἀρχηγός; Ἐγὼ ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ περαιωμένην τὴν συζήτησιν. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμὸν δὲν νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔχει τὴν ἀριθμητικὴν ἱκανότητα νὰ λάβῃ ἀπόφασιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. σήμερον. (Ὥρα 1 π. μ.)