1927.05.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 75

Τρίτη 17 Μαΐου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6.25′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ἡ Ἕνωσις ἀναπήρων πολέμου Γιαννιτσῶν ζητεῖ ὅπως ἐφεξῆς τηρηθῇ ἐπακριβῶς ὁ νόμος 149 τοῦ 1914 κλπ. — Ὁ Σταμάτιος Παπαγεωργίου, κάτοικος Βόλου, πρώην ταχυδρομικὸς ὑπάλληλος, παρακαλεῖ ὅπως ἐπαναδιορισθῇ. — Ὁ Σ. Παπαδημητρίου διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἄδικον φορολογίαν τῆς Ἑταιρείας Οὖλεν ἐπὶ τῆς οἰκίας του. — Ὁ Ἠπειρωτικὸς Σύνδεσμος Πειραιῶς ὑποβάλλει διάφορα αἰτήματα τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως δημοδιδασκάλων καὶ παρακαλεῖ ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. — Οἱ ἰδιοκτῆται Σεπολίων ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα δι’ οὗ διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην κατασκευὴν ἐναερίου σιδηροδρόμου μεταφορᾶς ὑλικῶν τῆς Ἑταιρείας «Ἄτλαντος» ὑπεράνω τῶν κτημάτων των. — Ὁ Σύνδεσμος ἐφέδρων ὁπλιτῶν νομοῦ Ἡρακλείου παρακαλεῖ ὅπως τὰ Ν. Διατάγματα τὰ ἀφορῶντα τοὺς ἐφέδρους εἰσαχθῶσι τὸ ταχύτερον πρὸς κύρωσιν καὶ βελτίωσιν εἰς τὰς Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπάς. — Ὁ πρόεδρος τοῦ Λαϊκοῦ Συλλόγου «Ἀναγέννησις» Πύργου παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ πρόνοια καὶ χορηγηθῇ σύνταξις εἰς τοὺς δικηγόρους τοὺς ἀποχωροῦντας ἕνεκεν γήρατος εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Κάψης Φθιώτιδος ὑποβάλλει αἴτησιν τοῦ πολιτικοῦ συνταξιούχου Ι. Βασιλείου, αἰτοῦντος τὴν ἀπονομὴν συντάξεως λόγῳ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. — Οἱ κάτοικοι Μεγαλουπόλεως ὑποβάλουσι θερμὴν εὐχὴν ὑπὲρ τῆς ἀμνηστεύσεως τῶν κρατουμένων Ζέρβα, Ντερτιλῆ καὶ Παπαδοπούλου. — Τὰ Σωματεῖα Νιγρίτης, Κοζάνης καὶ Καβάλλας ἀπαιτοῦν τὴν ἔγκαιρον ἐξασφάλισιν μετόχων κατὰ ἀνεργίας διὰ παροχῆς ἐπαρκῶν ἐπιδομάτων, ἐξευρισκομένων τῶν πόρων ἐκ τῶν κερδῶν τῶν καπνεμπόρων κλπ. — Οἱ κάτοικοι συνοικίας Κουπονίων Ἀθηνῶν δι’ ὑπομνήματός των παρακαλοῦν ὅπως ληφθῇ πρόνοια διὰ τὴν συγκοινωνίαν των. — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας ὑποβάλλει ἀναφοράν, καθ’ ἣν ὁ λαὸς Ἀγρινίου συγκροτήσας συλλαλητήριον ὅπως διαδηλώσῃ τὴν βαθεῖάν του πεποίθησιν ὅτι ἡ συνεχιζομένη ἀνάμιξις στρατιωτικῶν παραγόντων εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς Χώρας ἀποτελεῖ σοβαρὸν κίνδυνον κατὰ τῆς ὑποστάσεώς της καὶ ὅπως ζητήσῃ τὴν παραδειγματικὴν τιμωρίαν τῶν ὑπαιτίων, παρακαλεῖ ὅπως ἀναγνωσθῇ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ διαβιβασθῇ εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μετὰ τῆς συστάσεως ὅπως καταβληθῇ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πᾶσα προσπάθεια ἵνα ἐμπεδωθῇ παρὰ τῷ λαῷ ἡ πίστις ὅτι ἐπανήλθομεν εἰς τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον καὶ οὐδεὶς κίνδυνος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ὑφίσταται. — Ἐπίσης ὑποβάλλει ἀναφορὰν παρακαλῶν ὅπως ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς λάβῃ τὰ δέοντα μέτρα πρὸς ἀρωγὴν τῶν χαλαζοπλήκτων Ζαβέρδης, καθόσον ἡ ἐπελθοῦσα καταστροφὴ εἶναι ὁλοσχερής, δὲν εἶχε δὲ περιληφθῆ ἡ Αἰτωλοακαρνανία κατὰ τὸν τελευταῖον καθορισμὸν τῶν χαλαζοπλήκτων περιφερειῶν. — Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὑτῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: 1ον) «Περὶ ναυτικῶν συντάξεων» καὶ 2ον) «Περὶ διαγραφῆς τῶν ἀποδοχῶν τῶν τιθεμένων εἰς διαθεσιμότητα ἀξιωματικῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Κ. Ἀγγελόπουλος διαβιβάζει ἔγγραφον τοῦ εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης ζητοῦντος τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς πρὸς περαιτέρω ποινικὴν δίωξιν τοῦ βουλευτοῦ Σερρῶν καὶ ἤδη Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας κ. Α. Ἀργυροῦ. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Νικολίτσας, Δ. Μπαμπᾶκος, Σ. Γάτος καὶ Τ. Ἀναστασίου ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγγραφῆς καὶ ἐξετάσεων φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Καρπετόπουλος, Μ. Δερλερές, Α. Ζούζουλας, Μ. Γούδας, Ι. Ράλλης, Ι. Μουντζουρίδης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγγραφῆς καὶ ἐξετάσεων φοιτητῶν κλπ.» — Ἡ ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 3372 περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας συμφωνίας». — Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως συμφωνίας περὶ διακανονισμοῦ τοῦ πολεμικοῦ χρέους τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Μ. Βρεττανίας». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ 119ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος.

§3Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον 119 δὲν συζητεῖται μόνον ὡς διάταξις συνταγματική. Ἐνδιαφέρει καὶ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν γνωρίζω ἂν ἐκ τῆς διπλῆς ταύτης φύσεως τῆς συζητήσεως πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις ἀπόντων τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὴ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὑποβάλει τροποποιήσεις.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θὰ διαρκέσῃ ἐπὶ πολύ. Ὁ κ. Ν. Δαρβέρης ἔχει τὸν λόγον.

§5Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Προτοῦ ἐξετάσωμεν, κύριοι, τὸ πῶς πρέπει νὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον 119, εἶναι ἐπάναγκες νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας μερικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Δηλαδὴ τὰ στοιχεῖα ταῦτα εἶναι τὰ ἑξῆς. Ὑπάρχουν κολλῆγοι ἀναποκατάστατοι δι’ ἔλλειψιν γαιῶν; Ὑπάρχουν κτήματα ἀναπαλλοτρίωτα; Ἐπὶ τούτων τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας μοὶ ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς. Ἐν πρώτοις δὲν καθορίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀναποκαταστάτων κολλήγων.

§6Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὑπάρχει μία πληροφορία ὅτι οὔτε τὰ 20% δὲν εἶναι ὁριστικῶς ἀποκατεστημένοι, λόγῳ τῆς ἐκκρεμότητος τῆς διαδικασίας τῆς ἀπαλλοτριώσεως.

§7Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἂν ἔχητε ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ὑπουργείου, θὰ ἴδητε (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὰς ἐρεύνας τῆς ὑπηρεσίας.... κλπ.» Ὑπάρχουν διαθέσιμοι ἐκτάσεις πρὸς ἀποκατάστασιν γεωργῶν προσφύγων; Τὸ Ὑπουργεῖον ἀπαντᾷ (ἀναγινώσκει). Τὸ Ὑπουργεῖον ἰσχυρίζεται ὅτι ὑπάρχουν ἐκτάσεις πρὸς ἀποκατάστασιν, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι τὰ μέσα μᾶς λείπουν διὰ νὰ τοὺς ἀποκαταστήσωμεν. Ὑπάρχουν οἰκήματα; Τὸ Ὑπουργεῖον ἀπαντᾷ (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὰς ὑπαρχούσας πληροφορίας.... κλπ.»

§8ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος ὑπογράφει;

§9Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου, Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Λοιπὸν βλέπομεν, κύριοι, ὅτι οὐσιαστικῶς οὐδεὶς λόγος συντρέχει παρατάσεως μιᾶς ἐκκρεμότητος, ἡ ὁποία μᾶλλον κινδύνους δύναται νὰ ἔχῃ παρὰ ὠφέλη, διότι ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι τὰ μέσα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μᾶς λείπουν καὶ ὄχι αἱ γαῖαι, οὐδεμία ἀνάγκη συντρέχει παρατάσεως τῆς ἐκκρεμότητος ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον πενταετίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀσφαλῶς θὰ λάβουν χώραν ἄτοπα περισσότερα ἴσως ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ κατὰ τὸ πρόσφατον παρὰ ἀκόμη, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ἀπηλλοτριώθησαν κτήματα, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν ὄχι πρὸς καλλιέργειαν, ἀλλὰ δι’ ἄλλας χρήσεις. Εἰς τὸ Δεκελῆ π. χ. ἀπηλλοτριώθη εἷς χῶρος ὁλόκληρος. Ὁ χῶρος αὐτὸς παρεδόθη εἰς κολλήγους καὶ μετὰ ἓξ μῆνας ὁ χῶρος αὐτὸς ἐχρησιμοποιεῖτο διὰ πλινθοποιεῖον. Νομίζω ὅτι δὲν ἦτο αὐτὸς ὁ σκοπὸς τοῦ νομοθέτου. Κύριοι, ἀντιλαμβανόμεθα ὅλοι τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον τρέφει ὁ Ἕλλην πολίτης πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ διὰ νὰ πεισθῶμεν περὶ αὐτοῦ δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ καταφύγωμεν εἰς δύο παραδείγματα· νὰ προσέξωμεν ἀκριβῶς καὶ τὸ ποινολόγιον ποῦ ὀφείλονται τὰ περισσότερα ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν χώραν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι ἀκριβῶς ἐκ διενέξεων περὶ τὴν ἰδιοκτησίαν, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι ὁ Ἕλλην αἰσθάνεται τόσην προσήλωσιν πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν, ὥστε ὑπεραμύνεται αὐτῆς ἀπέναντι οἱασδήποτε ἄλλης διεκδικήσεως καὶ λαμβάνει πολλάκις καὶ μέτρα τὰ ὁποῖα τὸν ὁδηγοῦν εἰς ἀδικήματα. Ἐπὶ πλέον ἓν ἄλλο γεγονὸς ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας, τὸ ὁποῖον ἐνισχύει τὴν ἄποψιν αὐτήν, ὅτι πᾶς ὅστις ἀποκαθίσταται καὶ λαμβάνει ἓν τεμάχιον γῆς, ὁ ἄνθρωπος συνδέεται τόσον πολὺ μὲ τὴν ἰδιοκτησίαν, ὥστε καταβάλλει πᾶσαν προσπάθειαν νὰ ἀποδείξῃ ὅτι κάτι τι ἀποτελεῖ ἡ ἰδιοκτησία διὰ τὴν ζωήν του. Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι συμφέρον τῆς συντηρητικῆς τάξεως νὰ προστατεύσῃ τὰς ἀντιλήψεις ταύτας, διότι κατ’ ἄλλον τρόπον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς δυσάρεστα ἀποτελέσματα. Κύριοι, εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τοὺς τελευταίους καιροὺς ἡ ἰδιοκτησία ἐπλήγη κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος εἶναι πρωτοφανής. Ἐπλήγη πρῶτον διὰ τοῦ φόρου τοῦ κεφαλαίου, δεύτερον διὰ τοῦ φόρου τοῦ ὑπερτιμήματος. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ὁσάκις πρόκειται νὰ πωλήσῃ τις κάτι τι, ὁ φόρος τὸν ὁποῖον πληρώνει εἰς τὸ Δημόσιον εἶναι κολοσσιαῖος χωρὶς νὰ εἶναι καὶ πραγματικὸν τὸ κέρδος τῆς διαφορᾶς τῆς τιμῆς, διότι ἂν ἀναγάγωμεν τὴν τιμὴν τῆς κτήσεως εἰς λίρας Ἀγγλίας καὶ τὴν τιμὴν τῆς πωλήσεως, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ διαφορὰ τῆς τιμῆς τῆς πωλήσεως εἶναι ἐλαχίστη καὶ ὅμως τὸ Δημόσιον ἐπεμβαίνει καὶ φορολογεῖ κατὰ τρόπον αὐτόχρημα δημευτικόν. Κύριοι, καὶ ἄλλοτε εἶχα τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰς ἀπόψεις τῆς συντηρητικῆς τάξεως. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν διάκρισιν μεταξὺ ἀποκαταστάσεως κολλήγων καὶ προσφύγων, πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι καθόλου σχετικά, παραδόξως συγχέονται διὰ νὰ ἐπαναλαμβάνεται μία σύγχισις, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς δὲν ὠφελεῖ κανένα. Ὑπάρχει ἀναμφισβητήτως ἀνάγκη ἀποκαταστάσεως κολλήγων καὶ ἀποκαταστάσεως προσφύγων. Ταῦτα οὐδεὶς τὰ ἀμφισβητεῖ. Ἀλλὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἀποκαταστάσεως δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ τὰ ὑποστῇ μία μόνον μερὶς ἀνθρώπων, ἡ ὁποία καταντᾷ, κύριοι, νὰ στερεῖται καὶ τὸν ἐπιούσιον ἄρτον. Ἔχω καὶ παράδειγμα ἕνα λαμπρὸν ἄνθρωπον ἐλθόντα ἐκ Ρουμανίας, ὁ ὁποῖος εἰργάσθη εἰς ὅλην του τὴν ζωὴν διὰ νὰ ἀποκτήσῃ μίαν περιουσίαν 8,000 λιρῶν, ἠγόρασεν ἓν κτῆμα εἰς τὴν Λάρισσαν καὶ τώρα κατήντησε πρὸ δύο ἐτῶν νὰ ἀπαλλοτριωθῇ τὸ κτῆμά του καὶ νὰ ἀπέλθῃ μετὰ τῆς οἰκογενείας του εἰς ἓν ἐρημονῆσι καὶ ἐκεῖ νὰ ἀφήσῃ τὰ κῶλά του. Τοιαῦτα παραδείγματα ὑπάρχουν πλεῖστα ὅσα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν τὴν οἰκτρότητα τοῦ συστήματος. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη περίπτωσις, διὰ τῆς τελευταίας ἰδίως μερίμνης, ἡ ὁποία καταβάλλεται καὶ ἡ ὁποία φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ἐξυπηρετικὴ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Ἔρχεται τὸ Κράτος καὶ σοῦ λέγει ὅτι θὰ μεριμνήσω διὰ τοῦ ἄρθρου 119 νὰ ἀποκαταστήσω κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον ἀστέγους πρόσφυγας, ἀπαλλοτριῶν ἀκίνητα εἴτε ἐντός, εἴτε ἐκτὸς τοῦ σχεδίου πόλεων. Σᾶς ἐρωτῶ· περὶ τῶν γηγενῶν ἐμερίμνησε ποτὲ τὸ Κράτος νὰ λάβῃ τοιαῦτα μέτρα; Περὶ τῶν προσφύγων κάτι ἔδωσε.

§10Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Ὄχι τὸ Κράτος.

§11Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔδωσε κάτι τι, ἔστω καὶ ἂν δὲν εἶναι ἱκανὸν νὰ μεριμνήσῃ ποτὲ περὶ τῶν στρατιωτικῶν οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν τῶν τάξεων τοῦ Στρατοῦ. Ἐδῶ ἔχομεν τὸν Σύνδεσμον τῶν ἐφέδρων ὁπλιτῶν, οἱ ὁποῖοι οὔτε λίγο οὔτε πολὺ λέγουσι τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐθεωρήσαμεν ἐπάναγκες.... κλπ.» Εἰς τὴν Μακεδονίαν, κύριοι, τὸ Κράτος ἐπῆρεν ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν ἓν μέγα ποσὸν ἐκ τῶν ζημιῶν αἱ ὁποῖαι προέκυψαν καὶ τὸ ποσὸν αὐτό, κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνῆλθεν εἰς 1,250,000 λίρας. Σᾶς ἐρωτῶ· αὐτοὶ οἱ ἰδιοκτῆται, τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν συνεψήφισε τὸ Κράτος εἰς χρέη τὰ ὁποῖα εἶχε πρὸς τὴν Ἀγγλίαν, δὲν δικαιοῦνται νὰ ζητήσουν κάτι τι ἀπὸ τὸ Κράτος; Δὲν φθάνει λοιπὸν ποὺ τοὺς ἐπῆρεν ὅ,τι ἐδικαιοῦντο νὰ λάβουν ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, θεωρεῖτε ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ τοὺς πάρῃ καὶ τὰ κτήματα; Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις νὰ γίνωνται τοιούτου εἴδους ἐξαιρέσεις, οὐδὲν ἀπολύτως ἔχουσι πραγματικὸν σκοπὸν παρὰ μόνον νὰ παραβλάπτωσι καὶ νὰ ἐξαφανίζωσι καὶ τὸ ἐλάχιστον ποσοστὸν τῆς πίστεως, ἡ ὁποία τυχὸν ἀπομένει εἰς τὴν κρατικὴν ὑπόστασιν. Ἄν, κύριοι, εὑρισκόμεθα εἰς ἄλλην ἐποχήν, εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ 1921, ὅτε ἀκριβῶς ὁ Ρωσσικὸς σάλος εἶχεν ἄλλως παρασκευάσει τὰ πράγματα, θὰ ἐδικαιολογεῖτο μία κατάστασις ἐφάμιλλος πρὸς τὴν σημερινήν, μία τάσις τέλος πάντων πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν, πρὸς στέρησιν τῆς ἰδιοκτησίας ὑπὲρ τῶν καλλιεργητῶν. Ἀλλὰ σήμερον ὁπότε καὶ ἐκεῖ ὁπωσδήποτε ἐτέθη ὡς βάσις καὶ ἀνεγνωρίσθη ἐν μέρει καὶ ἴσως κατὰ πολὺ περισσότερον ἀπὸ ἐδῶ ἡ ἰδιοκτησία, νομίζω ὅτι ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς ὀπισθοδρομικὴν κατάστασιν ἐν ᾗ περιπτώσει ἐφηρμόζαμεν μέτρα, τὰ ὁποῖα καὶ οἱ Μπολσεβίκοι ἀπεκήρυξαν. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς· ποίαν ἐντύπωσιν θὰ σχηματίσουν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι βλέπουν ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἁρπάζεται τὸ οἰκόπεδον τοῦ ἑνὸς καὶ δίδεται εἰς τὸν ἄλλον; Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διαθέτει 100 χιλιάδας διὰ νὰ κτήσῃ μίαν οἰκίαν, θὰ διαθέσῃ καὶ 15 χιλιάδας διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ οἰκοπέδου. Τότε δὲ θὰ προκύψῃ ἓν μέγα ἀγαθὸν ὁ σεβασμὸς πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησαν οἱ ἰδιοκτῆται διὰ τοῦ ἱδρῶτος. Καὶ τοῦτο ἔχει περισσοτέραν ἀξίαν καὶ δι’ αὐτὸν ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐγένετο ὑπὸ τοῦ Κράτους ἡ ἀπαλλοτρίωσις καὶ δι’ ἐκεῖνον εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει τὸ ἀπαλλοτριωθὲν καὶ διὰ τὴν Κοινωνίαν ὁλόκληρον. Τὸ Κράτος, κύριοι, κατὰ τὴν τελευταίαν ἰδία περίοδον ἀρκετὰ ἐδοκίμασεν ὅλας τὰς νεωτεριστικὰς μεθόδους. Καὶ κακίζω ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον ὅλων ἀνεξαιρέτως καὶ τῶν ἀκτημόνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποκατασταθοῦν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ γίνουν ἀκτήμονες, πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ εἷς τρόπος λογικός, ὥστε νὰ δυνηθῶσι νὰ ἐξοικονομηθῶσι τὰ πάντα, ἀφ’ ἑνὸς ἐπιβάλλον τὸ Κράτος τὴν δαπάνην τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἰδιοκτησιῶν, τὰς ὁποίας θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπαλλοτριώσῃ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ εὑρεθῇ τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ἀποκαταστήσῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ αἰσθανθοῦν τοιουτοτρόπως περισσότερον τὴν ἀξίαν δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ λάβουν. Ἐπὶ τῇ βάσει τούτων ἔχω νὰ ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς· ἐφόσον εἶναι δεδομένον ὅτι δὲν ὑπάρχουν κολλῆγοι ἀναποκατάστατοι, κατὰ τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας....

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἀνακριβέστατον.

§13Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§14Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Τὸ ἔγγραφον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων.... κλπ.»

§15Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§16Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ὄχι, δὲν ἐπιτρέπω.

§17ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιτρέψητε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὁμιλήσῃ.

§18Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ, μέσα δηλαδὴ εἰς δύο μεγάλα ἀστικὰ κέντρα, ὑπάρχουν περίπου 30,000 ἀκτήμονες ἀγρόται.

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀγρόται πρόσφυγες.

§20Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Βλέπετε, ἀγρόται πρόσφυγες. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην, κύριοι, ὅτι ἡ παράτασις τῆς ἐκκρεμότητος ἐπὶ μίαν πενταετίαν δὲν ἐζητήθη ἀπὸ ἄλλον λόγον, παρὰ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τοῦ ἀγροτικοῦ, πρὸ συμπλήρωσιν τῆς διαδικασίας τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Νομίζω ὅμως ὅτι θεραπεύεται τὸ πρᾶγμα ἂν γίνῃ μία δήλωσις, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Αἱ γενόμεναι ἀπαλλοτριώσεις τῶν ἀκτημόνων.... κλπ.» Λοιπὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θεραπεύεται ἀπολύτως τὸ κακόν. Εἴτε ἐγένετο ἀπαλλοτρίωσις, εἴτε θὰ γίνῃ μέχρι δημοσιεύσεως τοῦ Συντάγματος, ἡ διαδικασία ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν θὰ λειτουργήσῃ κατὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον.

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν δὲν ἔχῃ ἀρχίσει διὰ κανὲν κτῆμα;

§22Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Δὲν σημαίνει. Πᾶν ὅ,τι θὰ ἔχῃ ἀπαλλοτριωθῇ μέχρι πέρατος τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Συντάγματος, θὰ ρυθμισθῇ κατὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀποζημίωσις τῶν ἀπαλλοτριωθέντων.... κλπ.» Ὥστε πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς. Ἡ ἐκκρεμότης τὴν ὁποίαν θέλετε ἐπὶ μίαν πενταετίαν δὲν ἔχει καμμίαν θέσιν καὶ θὰ καταστῇ πληγή, μία πληγὴ δεινῶν. Δύναται λοιπὸν νὰ ρυθμισθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις μέχρι δημοσιεύσεως τοῦ Συντάγματος κατὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν γήπεδα.... κλπ.» Ἡ ἀποζημίωσις ὅμως νὰ καταβληθῇ ἐντὸς τριετίας, διότι πᾶσα ἄλλη σκέψις δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ μία δήμευσις. Κύριοι, νομίζω ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν προστατεύομεν καὶ τὴν ἐκκρεμότητα αἴρομεν. Διότι μόνον τὰ πρόσφατα γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν, προκειμένου περὶ ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων καὶ οἰκοπέδων, μᾶς ἐπέβαλον νὰ λάβωμεν τοιαῦτα μέτρα, ὥστε οὔτε ἐπὶ μῆνας νὰ παρατείνωμεν τὴν ἐκκρεμότητα, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ συνεπιφέρῃ πολὺ μεγαλυτέραν ζημίαν ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιπολαίως δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω ὡς ἀνύπαρκτα ἢ μηδαμινά. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω σχετικῶς μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον καὶ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ περὶ τούτων.

§23Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Δαρβέρη, εἰς τὴν πληροφορίαν αὐτὴν ὑπάρχει εἷς ἀριθμὸς 1000, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνακριβής. Πρόκειται περὶ γραφικοῦ λάθους. Ἐζητήθησαν πληροφορίαι ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, δυστυχῶς ὅμως ἕως τώρα δὲν ἔχομεν στατιστικὴν καμμίαν ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀκριβὴς στατιστικὴ προκειμένου περὶ ἀγροτῶν προσφύγων.

§24Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Δὲν λέγει ἔτσι τὸ ἔγγραφον.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει σαττιστικῆς ἀκριβοῦς, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν ἀναβιβάζει εἰς 10.000 τοὺς ἀγρότας πρόσφυγας καὶ προσθέτομεν ὅτι ἀμφιβάλλομεν ἂν ὁ ἀριθμὸς τῶν 10,000 οἰκογενειῶν ἀγροτῶν εἶναι ἀκριβής.

§26Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Λέγετε ὅτι εἶναι ὑπερβολικὸς ὁ ἀριθμὸς ἄρα τὸν ἐλαττώνετε.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ναί, ἀλλ’ ὄχι καὶ 1000.

§28Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Βάλετε 2000.

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι, θὰ εἶναι περὶ τοὺς 8,000. Καὶ ἡμεῖς λέγομεν ὅτι μολονότι δὲν ἀνηγγέλθησαν οἱ ἀγρόται πρόσφυγες, πολλοὶ εἰς τὰς προσκλήσεις τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν, ἐν τούτοις ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ ἀποσιώπησις τοῦ ἀγροτικοῦ ἐπαγγέλματος ἐγένετο ἐκ τοῦ ὅτι μέγα μέρος τῶν ἀγροτῶν προσφύγων νομιζόντων ὅτι θὰ ἀποκαθίσταντο καλύτερον ἂν ἐδήλωνον ὅτι εἶναι ἀστοὶ πρόσφυγες, ἀπέκρυψαν τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀγρότου καὶ ὑπέβαλον αἰτήσεις ὡς ἀστοὶ πρόσφυγες. Ἐκτὸς τούτου νομίζομεν ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγροτῶν προσφύγων δὲν εἶναι βέβαια 10,000 οἰκογένειαι, ἀλλὰ πάντως δὲν εἶναι καὶ 1000 οἰκογένειαι, διότι ἀπεκρύβη ἡ ἰδιότης τοῦ ἀγρότου ἀπὸ τοὺς ἰδίους πρόσφυγας. Μολονότι δὲ ἡμεῖς ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅπως γίνῃ γενικὴ ἀπογραφὴ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους καὶ κατ’ ἐπάγγελμα διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ τέλος πάντων καὶ ἀπὸ ἐπαγγελματικῆς ἀπόψεως ὁ πληθυσμός, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νομίζει ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς διὰ τοιούτου εἴδους ἀπογραφήν. Ἡ ἁρμοδία λοιπὸν ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἠναγκάσθη πλέον νὰ προβῇ, θέλουσα νὰ ἔχῃ μίαν σχετικὴν ἐξακρίβωσιν εἰς προσκλήσεις πρὸς τοὺς πρόσφυγας, δι’ ὧν νὰ καλοῦνται νὰ μᾶς δηλώσουν κάθε πρόσφυξ ποῦ εἶναι ἐγκατεστημένος καὶ τί ἐπάγγελμα κάμνει, ὥστε νὰ ἔχωμεν μίαν σχετικῶς ἀκριβῆ στατιστικὴν τῶν προσφύγων.

§30Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὥστε αἱ 1000 οἰκογένειαι δὲν εἶναι πραγματικαί;

§31Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀκριβῶς ἠθέλησα νὰ εἴπω ὅτι ὁ ἀριθμὸς 1000 εἶναι γραφικὸν λάθος.

§32Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δι’ αὐτὸ τὸ γραφικὸν λάθος θὰ ἔπρεπε νὰ κάμητε κάποιας ἀνακρίσεις.

§33Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι καὶ ἐξεπίτηδες τεθειμένος ὁ ἀριθμός.

§34Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ πληροφορία δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ πράγματα.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Πεσμαζόγλου ἔχει τὸν λόγον.

§36Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἡ διεξοδικὴ συζήτησις ἡ διεξαχθεῖσα ἔν τε τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ τῷ Τύπῳ τὸ ἐπιψηφισθὲν τέλος 19ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τὸ κατοχυροῦν τὴν ἰδιοκτησίαν, ἀποδεικνύει τὴν συντηρητικωτάτην τάσιν τῆς μεγίστης πλειονοψηφίας τῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας. Ἡ τάσις αὕτη δὲν ὀφείλεται εἰς ἀρτηριοσκληρωτικὴν προσήλωσιν ἐπὶ ἀφῃρημένων συντηρητικῶν ἰδεῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν διαπίστωσιν τῆς ὑφισταμένης ἀνάγκης νὰ μὴ παρεκλίνωμεν τῆς μετεπαναστατικῆς κοινωνικῆς τε καὶ οἰκονομικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐχαράξαμεν. Διὰ ταύτης ἐπιδιώκομεν τὴν παροχὴν πραγματικῆς ἐντυπώσεως, ὅτι ἡ πάσης φύσεως περιουσία εἶναι ἀπολύτως ἐξησφαλισμένη ἐν Ἑλλάδι ἢ μᾶλλον ὅτι τὸ ἀποδημῆσαν κεφάλαιον ἐπανερχόμενον οὐδένα κίνδυνον μεγαλύτερον ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἐνταῦθα, ἐκείνων τοὺς ὁποίους ὑφίσταται καὶ ἀλλαχοῦ. Θεωρῶ περιττὴν πᾶσαν λεπτομερεστέραν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ καὶ τῶν συνεπειῶν των, διότι εἶναι πράγματα πασίγνωστα καὶ ἐπαναλαμβανόμενα, εἰς οὐδὲν ἕτερον δὲ θὰ ἐχρησίμευον παρὰ εἰς τὴν ἀπώλειαν χρόνου καὶ ἄσκοπον μακρηγορίαν. Φυσικὸν εἶναι ἀνάλογοι σκέψεις νὰ ἐπικρατήσουν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 119ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ὅλης ἀγροτικῆς μας πολιτικῆς. Δὲν ἔχω νὰ ἐκφέρω κρίσεις ἐπὶ τῆς μέχρι τοῦδε ἀκολουθηθείσης ἀγροτικῆς πολιτικῆς, οὐδ’ ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων ἅτινα ἔσχεν αὕτη μέχρι σήμερον. Τὸ ἄρθρον 119 ἀφορᾷ τὴν ἀρχὴν ἥτις ἐπέβαλε τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν, ἥτις ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, εἰς τὸν δικαιότερον ἀναδασμὸν τῆς γῆς καὶ εἰς τὴν δι’ αὐτῆς ἐπίτευξιν μεγαλυτέρας ἀποδόσεως τῆς γῆς. Εἰς τὴν αὔξησιν κατὰ συνέπειαν τῆς παραγωγῆς μας καὶ εἰς τὴν δι’ αὐτῆς ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Ἀγορεύοντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οἱ ἀρχηγοὶ ἁπάντων τῶν κομμάτων ἀπεδέχθησαν τὰς ἀρχὰς ταύτας, δὲν παρεγνώρισαν ὅμως καὶ τὴν ἄδικον καὶ ὑπέρογκον ζημίαν, ἥτις προσεγένετο εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῆς ἀπαλλοτριωθείσης γῆς. Συνεφώνησα ν—πρᾶγμα—καὶ οὐδεὶς ὑπάρχει βεβαίως ὁ διαφωνῶν—ὅτι ἅμα ὡς ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους τὸ ἐπιτρέψῃ, οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ πρέπει νὰ ἀποζημιωθοῦν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δικαίου. Ἀλλὰ περὶ τούτου θὰ μεριμνήσωμεν νομοθετικῶς. Ἐπιλαμβανόμενοι τῆς ἐξετάσεως τοῦ 119ου ἄρθρου ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνήσωμεν ὅπως τοῦτο μὴ ἀφίσταται τοῦ πνεύματος καὶ τῆς ἀνάγκης, ἥτις ὑπηγόρευσε τὸ 19ον ἄρθρον ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ μὴ παρακωλυθῇ ἡ συμπλήρωσις τοῦ ἔργου τῆς ἀγροτικῆς μας ἀποκαταστάσεως. Θὰ ἔλεγέ τις ὅτι ζητοῦμεν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν μετὰ προηγουμένην καὶ πλήρη ἀποζημίωσιν προκαταβαλλομένην εἰς μετρητά. Τοῦτο θὰ ἦτο ἀπὸ πάσης ἀπόψεως δίκαιον καὶ σκόπιμον, ἂν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους τὸ ἐπέτρεπεν ἢ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀποπεράτωσις τοῦ ἔργου τῆς ἀποκαταστάσεως μέχρι τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυντάξεως τῆς Χώρας. Ἀμφότεραι ὅμως αἱ προϋποθέσεις αὗται εἶναι ἀδύνατοι. Ὁ τριχασμὸς τοῦ βάρους, ἐξ ἑτέρου, τὸν ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ διακεκριμένος ἀρχηγὸς τῶν Συντηρητικῶν, δὲν νομίζω ὅτι δύναται διὰ τοῦ Συντάγματος νὰ προβλεφθῇ, ἐφόσον ἠγέρθησαν σοβαραὶ ἀμφιβολίαι, ἂν διὰ τῆς ἐπιβαρύνσεως τῶν ἀγροτῶν διὰ τοῦ ⅓ τῆς ἀξίας τῆς ἀπαλλοτριουμένης γῆς, δὲν θὰ ἐματαιοῦτο ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως τὸ ὅλον ἔργον τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως. Εἰς ἄλλην, κατὰ συνέπειαν, πρέπει νὰ καταφύγωμεν λύσιν. Ὡς τοιαύτην θὰ ἐπρότεινα τὴν ἑξῆς. Νὰ ὁρισθῇ μὲν ἡ ἀποζημίωσις συμφώνως μὲ τὸ 19ον ἄρθρον, δηλαδὴ πλήρης καὶ διὰ δικαστικῆς ὁδοῦ, νὰ καταβληθῇ ὅμως τοῖς δικαιούχοις αὕτη ἠλαττωμένη κατὰ τὸ ⅓ καὶ εἰς κτηματόγραφα. Κατ’ ἐμὲ ἡ λύσις αὕτη συμβιβάζει ὅλας τὰς ἀπόψεις. Ἡ ἐλάττωσις τῆς ἀποζημιώσεως κατὰ τὸ ⅓ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς δήμευσις, ἀφοῦ εἶναι οἰκειοθελὴς θυσία, εἰς ἣν εἶναι παγκοίνως γνωστὸν ὅτι προθύμως ὑποβάλλονται οἱ σημερινοὶ κάτοχοι τῆς γῆς, χάριν τῆς ὑψίστης κοινωνικῆς ἀνάγκης, ἥτις ἐπιβάλλει τὸν ἀναδασμὸν τῆς γῆς. Ἀφ’ ἑτέρου οὐδὲν βάρος θὰ ἔπιπτεν οὕτως ἐπὶ τῶν ἀποκαθισταμένων ἀγροτῶν. Ἡ δὲ κατοχύρωσις διὰ τοῦ Συντάγματος τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τῆς ἀποζημιώσεως ἐξυπηρετεῖ τὴν οἰκονομικὴν ἀρχήν, καθ’ ἣν τὸ κεφάλαιον δὲν πρέπει νὰ διατελῇ ὑπὸ τὸν κίνδυνον νομοθετικῶν ἐξαφνισμῶν. Θὰ μοὶ παρατηρηθῇ ἴσως ὅτι, ἐφόσον δὲν ζητῶ τὴν ἐπιβάρυνσιν τῶν ἀποκαθισταμένων ἀγροτῶν διὰ τῆς δικαίας ἀποζημιώσεως, ἣν προτείνω διὰ τοὺς κατόχους τῆς ἀπαλλοτριουμένης γῆς, ζητῶ τὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ ἀνισοσκελοῦς Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀπαντήσω ὅτι ἡ ἐξεύρεσις τῶν πόρων, διὰ τῶν ὁποίων τὸ Κράτος ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας χάριν τοῦ ὑψίστου κοινωνικοῦ σκοποῦ, διὰ τὸν ὁποῖον ἀπαλλοτριοῦται ἡ περιουσία των, ἀφορᾷ νομοθετικὴν καὶ οὐχὶ συνταγματικὴν πρόνοιαν. Ἐν τούτοις, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ ὅτι διὰ προτάσεως οὐσιαστικῆς ζητῶ νὰ ματαιώσω ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, δὲν ἔχω οὐδεμίαν δυσκολίαν παραδειγματικῶς νὰ ἀναφέρω καὶ τὰς πηγὰς παρὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ ὁ νομοθέτης νὰ ἀντλήσῃ τὰ ἀπαιτούμενα μέσα. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθοῦν δύο φόροι, διὰ τοὺς ὁποίους οὐδεὶς δύναται νὰ ἔχῃ σοβαρὰς ἢ δικαίας ἀντιρρήσεις. Ὁ πρῶτος μάλιστα ἐξ αὐτῶν δύναται νὰ θεωρηθῇ καὶ ὡς φόρος κοινῆς ὠφελείας. Πρόκειται περὶ στρεμματικοῦ φόρου ἐπιβληθησομένου ἐπὶ οἱασδήποτε ἐκτάσεως ἀκαλλιεργήτου γῆς. Διὰ τοῦ τοιούτου φόρου θὰ ἐξυπηρετηθῇ καὶ εἷς ἐκ τῶν κυριωτέρων σκοπῶν τοῦ μαρασμοῦ τῆς γῆς, ὅστις ἀφορᾷ τὴν ἐντατικωτέραν αὐτῆς καλλιέργειαν. Ἀλλ’ εὔχομαι ἡ ἀπόδοσις τοῦ φόρου τούτου νὰ ἐκμηδενισθῇ τὸ ταχύτερον. Διὰ τοῦτο σπεύδω νὰ ὑποδείξω καὶ τὸν δεύτερον, ὅστις δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῶν εἰσοδημάτων τῆς κινητῆς καὶ τῆς ἀκινήτου περιουσίας, τῆς μὴ ὑπαγομένης ὑπὸ τὴν δήμευσιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου. Ἐναντίον τοῦ φόρου τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγερθοῦν ἀντιρρήσεις ἐκ μέρους τῶν φορολογουμένων, ἀφοῦ θὰ ἐπιβάλλεται μόνον, ἐφόσον αἱ περιουσίαι των ἐλευθερωθοῦν τῆς κοινωνικῆς ἀνάγκης, ἥτις ἐπέβαλε τὸ Ἐνοικιοστάσιον, πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἑτέρας τοιαύτης καὶ ἐφόσον πρόκειται νὰ συνεισφέρουν διὰ τὴν θεραπείαν συμφερόντων τὰ ὁποῖα εἶναι ἀλληλέγγυα μὲ τὰ ἰδικά των. Ἤδη ἀπομένει νὰ ἐξετάσω καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀστῶν προσφύγων. Ὁσάκις μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ προσφυγικῶν ζητημάτων, οὐδέποτε παρέλειψα νὰ τονίσω ὅτι ἡ Μικρασιατικὴ συμφορά, ὡς ἐθνικὴ τοιαύτη, πρέπει νὰ βαρύνῃ ὅλους τοὺς Ἕλληνας ἐξ ἴσου καὶ ὅτι δημιουργεῖ τὴν ἱερὰν ὑποχρέωσιν νὰ κατανείμωμεν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μετὰ τῶν καταστραφέντων ἀδελφῶν ἡμῶν τὰ ὑλικά τε καὶ κοινωνικὰ ἀγαθά, τὰ ὁποῖα διαθέτει ἡ ἐλευθέρα Ἑλλάς. Κατὰ τὴν λογικὴν ταύτην, κύριοι, ἐπεδιώξαμεν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων καλλιεργητῶν δυνάμει τοῦ ἀγροτικοῦ μας νόμου. Συνεστήσαμεν ἐπίσης τὴν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ πλήρη ἀποζημίωσιν τῶν προσφύγων ἀνταλλαξίμων τε καὶ μή, διὰ τὰς ἀπολεσθείσας ἢ ἐγκαταλειφθείσας περιουσίας των. Κατὰ τὴν ἰδίαν λογικὴν τῶν σκέψεων συνέχειαν θὰ ἐπιζητήσωμεν καὶ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ζητήματος τῶν πραγματικῶς ἀστέγων ἀστῶν ἐξ αὐτῶν, δηλαδὴ τῶν μὴ δικαιουμένων ἀποζημιώσεως, διὰ τῶν μέσων τὰ ὁποῖα εὐχόμεθα πολὺ γρήγορα νὰ εἶναι εἰς θέσιν τὸ Κράτος νὰ λάβῃ καὶ ἀπέναντι τῶν γηγενῶν τοιούτων. Ἐναντίον τῆς τοιαύτης λογικῆς οὐδεὶς δύναται νὰ ἔχῃ τὸ ἀνάστημα νὰ ἀντιταχθῇ. Πρέπει ὅμως νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι εἴτε ἐξ ἀδυναμίας, εἴτε ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε κακῆς διαχειρίσεως τῶν προσφυγικῶν συμφερόντων, ὄχι μόνον δὲν κατέστη δυνατὸν οἱ πρόσφυγες νὰ ἀποζημιωθῶσιν εἰς τὸ ἄρτιον τῶν ἀπαιτήσεών των, ἀλλὰ καὶ ὅτι πλεῖστοι ὅσοι ἐξ αὐτῶν δὲν διαθέτουσιν οὔτε κἂν τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα μέσα διὰ τὴν ἀποκατάστασίν των ἐνταῦθα, ἐνῷ ἐν τῇ δηωθείσῃ πατρίδι των ἀπήλαυον πάντων τῶν ἀγαθῶν. Συμφώνως πρὸς τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας ἀνέπτυξα ἀνωτέρω, τὸ Κράτος ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φερθῇ στοργικῶς πρὸς αὐτούς. Διὰ τῆς ἐπιβολῆς ὅμως τοῦ βάρους ἀναλόγως ἐπὶ ὅλων ἡμῶν καὶ οὐχὶ ἐπὶ μιᾶς ὡρισμένης τάξεως ἀνθρώπων. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ ἀστικὴ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων πρέπει κατὰ πρώτιστον λόγον νὰ γίνῃ ἐπὶ κτημάτων τοῦ Κράτους ἢ μοναστηριακῶν τοιούτων καὶ κατόπιν ἢ ἐκ παραλλήλου νὰ γίνῃ χρῆσις τῶν ἰδιωτικῶν περιουσιῶν, ἀποζημιουμένων πλήρως τῶν ἰδιοκτητῶν. Θὰ ἐπερίττευε κατὰ συνέπειαν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον οἱαδήποτε διάταξις ἐν τῷ ἄρθρῳ 119, ἂν δὲν ἔπρεπε νὰ ἀφαιρεθῇ ἐκ τῆς ὀφειλομένης πλήρους ἀποζημιώσεως ἡ ἐπελθοῦσα εἰδικὴ ὑπερτίμησις τῶν οἰκοπέδων εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τῆς πόλεως εὑρίσκονται, ἐκ τοῦ εἰδικοῦ λόγου τῆς συρροῆς τῶν προσφύγων εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Οὐδεὶς δὲ τῶν ἰδιοκτητῶν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ καρπωθῇ οὐδὲ ὀβολὸν τοῦ ἐκ τῆς τοιαύτης ἐθνικῆς συμφορᾶς ὀφέλους. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἰδιαιτέρα πρόβλεψις ἐλαττώσεως τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 19 ὀφειλομένης ἀποζημιώσεως, προκειμένου περὶ ἐπεκτάσεως τῶν ἤδη ὑφισταμένων προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Ἡ γνῶσις τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι κατέχω, μὲ ἤγαγεν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ἐκ τῆς ἱδρύσεως τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν τοιούτου ὑπερτιμήματος τῶν πέριξ οἰκοπέδων εἰς τὸ ⅓ τῆς σημερινῆς των ἀξίας. Διὰ τοῦτο καὶ δι’ ὅσα εἶπον ἀνωτέρω περὶ τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως, διετύπωσα ὡς ἑξῆς τὴν ἐπὶ τοῦ 119ου ἄρθρου τροπολογίαν μου (ἀναγινώσκει): «Χάριν τῆς συμπληρώσεως τοῦ ἔργου τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, μικρῶν κτηνοτρόφων καὶ ἀγροτῶν προσφύγων, ἐπιτρέπεται ἐπὶ μίαν πενταετίαν ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἀγροκτημάτων, τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 19 ἀποζημιώσεως καταβαλλομένης ἐξαιρετικῶς εἰς ὁμολογίας ὀνομαστικῆς ἀξίας, ἠλαττωμένας κατὰ τὸ ⅓ τῆς ἐπιδικασθείσης ἀποζημιώσεως. Ἐπιτρέπεται ἐπίσης ἐπὶ μίαν τριετίαν χάριν τῆς ἀποκαταστάσεως ἀστῶν προσφύγων ἢ κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἀπαλλοτρίωσις οἰκοπέδων συνεχομένων μετὰ τῶν ἤδη ὑφισταμένων προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Εἰδικοὶ νόμοι ὁρίζουσι τὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως μοναστηριακῶν κτημάτων ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ». Τὰς ἰδέας ταύτας ἀνέπτυξα καὶ πρὸ τῶν συναδέλφων μου, μετὰ τῶν ὁποίων ἔσχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀπαρτίσωμεν τὴν εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς συζητουμένης διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Ἀτυχῶς ὅμως, παρ’ ὅλην τὴν μετριοπάθειαν, μολονότι ἀκραδάντως πιστεύω ὅτι ἱκανοποιοῦσιν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ τὰ ἐπιδιωκόμενα ἀγαθὰ καὶ ὑπὸ τῶν μὲν καὶ ὑπὸ τῶν δέ, δὲν ἐγένοντο ἀσπασταί. Τὰς θέτω καὶ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς ὁλομελείας τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, μὲ τὴν ρητὴν δήλωσιν ὅτι, ἂν καὶ ἐνταῦθα ἡ αὐτὴ τύχη τὰς ἀναμένῃ, θὰ συνταχθῶ μὲ τὴν ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὡς τὴν διεμόρφωσε τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἐκ συμφώνου μὲ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, διότι αὕτη ἀφίσταται ὀλιγώτερον τῶν προσωπικῶν μου ἀντιλήψεων.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βελέντζας ἔχει τὸν λόγον.

§38Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὅταν, κύριοι συνάδελφοι, συνεζητεῖτο τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Συντάγματος, μακραὶ καὶ ἐπίμονοι ἐγένοντο συζητήσεις ἐκ μέρους τῶν συντηρητικῶν μελῶν τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖα ἐζήτουν διὰ τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, νὰ κατοχυρώσωσι τὴν ἰδιοκτησίαν ἀπὸ πάσης ἐν τῷ μέλλοντι δημεύσεως, παρ’ ἄλλων δὲ συναδέλφων ἀπεκρούετο πᾶσα τοῦ ἄρθρου 19 τροποποίησις, ἰδίᾳ δὲ τῆς πλήρους ἀποζημιώσεως, ἐκ τοῦ φόβου μήπως ματαιωθῇ ἡ ἐκκρεμοῦσα ἀγροτικὴ ἀπαλλοτρίωσις καὶ ἐνῷ τότε συνεζήτησαν σχετικῶς καὶ παραλλήλως τὸ ἄρθρον 19 καὶ τὸ ἄρθρον 119 τοῦ Συντάγματος, ἐσυζητήθη δὲ καὶ ἡ ἄμεσος ἐπιψήφισις αὐτοῦ, θεωρηθέντος ὅτι ἐτερματίσθη ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις, οὐχ ἧττον καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου μακραὶ συζητήσεις ἐγένοντο ἐπὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας συνεδριάσεις, ὑπεβλήθησαν δὲ καὶ δέκα τέσσαρες ἐν ὅλῳ τροπολογίαι καὶ ἐχρειάσθη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἵνα ἐπιτευχθῇ ἡ συναρμολόγησις ὅλων τῶν τροπολογιῶν τούτων εἰς μίαν ἢ δύο καὶ νὰ συσταθῇ δεκαμελὴς Ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας ἀπετέλουν μέλος. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη μετὰ μακράς, ἐπιμόνους καὶ πολυώρους συζητήσεις κατώρθωσεν ἐπὶ τέλους νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία διενεμήθη ἤδη καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας πρόκειται ἤδη νὰ γίνῃ συζήτησις. Ὡς φαίνεται ἐκ ταύτης, εἰς πολλὰ σημεῖα συνέπεσαν αἱ γνῶμαι τῶν ἀντιφρονούντων κομμάτων καὶ βουλευτῶν, ὅπου ὑπῆρξαν διαφωνίαι, αὗται εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἐν τῇ ὑποβληθείσῃ τροπολογίᾳ, ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ διήρεσε τὰς περιπτώσεις τοῦ ἄρθρου 119 εἰς τρεῖς κατηγορίας, τὴν αὐτὴν τακτικὴν θὰ ἀκολουθήσῃ καὶ ἡ Βουλή. Πρῶτον εἰς τὴν ἀγροτικὴν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων ἀποκατάστασιν. Δεύτερον, εἰς τὴν ἀστικὴν τῶν προσφύγων ἀποκατάστασιν καὶ τρίτον, εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Ἐπὶ μιᾶς ἑκάστης τῶν περιπτώσεων τούτων θὰ εἴπω δι’ ὀλίγων τὴν γνώμην μου, κύριοι συνάδελφοι. Καὶ πρῶτον ἄρχομαι ἀπὸ τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων. Ἡ ἀγροτικὴ πολιτική, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὡς πρόγραμμα τὸ πολιτικὸν Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ διὰ τῆς κατὰ τὸ ἔτος 1911 γενομένης τροποποιήσεως τοῦ Συντάγματος, ἐνεφανίσθη τὸ πρῶτον διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, δι’ ἧς ἐσκοπεῖτο ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων Θεσσαλῶν γεωργῶν, ἥτις ἐπετεύχθη μετὰ μακροὺς ἀγῶνας τοῦ Θεσσαλικοῦ πληθυσμοῦ, ἀγωνιζομένου διὰ τὴν ἀποκατάστασίν του καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην τροποποίησιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἐφήρμοσεν ἀμέσως τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν τσιφλικίων, ἀλλὰ προὐχώρησεν εἰς ταύτην βαθμηδὸν καὶ μεθοδικῶς. Ἐψηφίσθη πρῶτον ὁ νόμος περὶ διακανονισμοῦ τῶν σχέσεων τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ κολλήγων, ἐπετράπη γενικῶς ἡ ἑκουσία ἀπαλλοτρίωσις, ὑφισταμένης τῆς διατάξεως περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως ὡς ἀπειλῆς κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ συνήνουν ἑκουσίως νὰ ἀπαλλοτριώσωσι τὰ κτήματά των, ζητοῦντες ὑπερβολικὰς τιμάς. Παρῆλθεν ὁλόκληρος περίοδος μέχρι τοῦ 1917, ὁπότε τὸ πρῶτον ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων διὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἐξέδωκε τὸ πρῶτον Διάταγμα περὶ ἀπαλλοτριώσεως καὶ ἐπηκολούθησεν ὁ νόμος τοῦ 1920 ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας καὶ νῦν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Οἱ νόμοι αὐτοὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐσκόπουν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν χωρὶς νὰ ἀφήσωσι τοὺς ἰδιοκτήτας ἄνευ ἀποζημιώσεως. Ἐπὶ πλέον δὲ ὁ νόμος τοῦ 1920 ἄφινεν ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν τὸ ἓν τρίτον, ἓν τμῆμα τοῦ κτήματός των, οὕτως ὥστε, ἂν τυχὸν ἐπήρχετο ζημία τις ἐκ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν ⅔, νὰ ἀναπληροῦται ἡ ζημία ἐκ τῆς προσωπικῆς ἐκμεταλλεύσεως ἢ διὰ τῆς πωλήσεως αὐτοῦ. Ἐπηκολούθησεν ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922, ἥτις δι’ ἐπαναστατικῆς πράξεως κατήργησε τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ τότε ἰσχύοντος Συντάγματος, καὶ ἀφῄρεσε τὴν ἰδιοκτησίαν ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως, διὰ τῶν Νομοθετικῶν δὲ Διαταγμάτων τοῦ 1923 καὶ 1925 ἀντισυνταγματικῶν ἐδήμευσαν τὴν ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν, ὁρίσαντες διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν αὐτῆς μηδαμινὴν ἀποζημίωσιν. Μέχρι τοιούτου δὲ σημείου ἔφθασε τὸ μηδαμινὸν τῆς ἀποζημιώσεως, ὥστε διὰ τοῦ Ν. Διατάγματος τοῦ 1924 ἡ ὁριζομένη διὰ τῶν μέχρι τότε Ν. Διαταγμάτων ἀποζημίωσις ηὔξανε τὴν ἀποζημίωσιν κατὰ 50%. Μετὰ τὸν νόμον τοῦτον, ὡσὰν νὰ μὴ ἤρκει ἡ ἐμφανισθεῖσα ἐκ τῆς συρροῆς τῶν προσφύγων στέγασις τῆς γεωργικῆς αὐτῶν ἀποκαταστάσεως, ἡ διαδεχθεῖσα τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν δικτατορικὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Ν. Διατάγματος τοῦ 1925 ἐπεξέτεινε τὴν ἀγροτικὴν ἀπαλλοτρίωσιν καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, Φθιώτιδα, Αἰτωλοακαρνανίαν καὶ Εὔβοιαν.

§39ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ Πελοπόννησον.

§40Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Μάλιστα. Ἐσυνεχίζετο οὕτως ὑπὸ τῆς δικτατορίας ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ διὰ τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν τῆς Γεωργίας καὶ δὲν ἀφίνετο πλέον οὔτε σπιθαμὴ γῆς εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, διότι ὁ κλῆρος ἠλαττοῦτο μέχρι μηδαμινοῦ ποσοστοῦ καὶ αἱ ἀποζημιώσεις ἐξεμηδενίσθησαν μέχρι τοῦ σημείου, ὡς εἶπε λίαν προσφυῶς ὁ ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος κ. Τσιτσεκλῆς, ὥστε ἡ τιμὴ κατὰ στρέμμα νὰ φθάσῃ εἰς τὰς τρεῖς δραχμάς.

§41Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Εἶναι ἀνακριβὲς τοῦτο.

§42Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἦτο δυνατὸν βεβαίως νὰ συντελεσθῇ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν διὰ τῶν νόμων τούτων, οἱ ὁποῖοι διεδέχοντο ὁ εἷς τὸν ἄλλον, διότι δὲν ὑπελόγισαν οἱ οὕτως ἀσκοῦντες τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀγροτικῆς των πολιτικῆς ὅτι ἡ ἀγροτικὴ νομοθεσία, τὴν ὁποίαν διὰ Ν. Διαταγμάτων ἐθέσπισαν, εἶχε διαδικασίαν ὁλόκληρον, διὰ τὴν ὁποίαν ἀπῃτοῦντο πρῶτον προσωπικὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, τῶν λεγομένων γραφείων Ἐποικισμοῦ, προσωπικὸν ἱκανὸν νὰ διαχειρισθῇ τὰ ἀγροτικὰ ζητήματα, ἱκανὸν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν ἀγροτικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι μόνον ζήτημα ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ ζήτημα εἰδικῶν ἀνδρῶν ἱκανῶν νὰ ἐφαρμόζωσι τὸν νόμον τὸν ἀγροτικὸν καὶ νὰ ἑρμηνεύσωσιν αὐτόν. Διὰ τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία κατὰ πρῶτον βαθμὸν θὰ κανονίζῃ τὰς ἀποζημιώσεις, καὶ ἐκεῖ ἐνεφανίσθη ἔλλειψις προσωπικοῦ. Διὰ νὰ συντελεσθῇ δὲ πλήρης τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν ἡ ἀποκατάστασις δὲν ἀπῃτεῖτο μόνον ἡ διαδικασία αὕτη, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ γίνῃ καταμέτρησις καὶ διανομὴ τῆς γῆς. Ποῖος θὰ τὴν κάμῃ; Ποῦ ἦτο τὸ τεχνικὸν προσωπικὸν τὸ ὁποῖον θὰ κατώρθου ἐντὸς μικροῦ χρονικοῦ διαστήματος νὰ συντελεσθῇ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν, ἥτις ἐνεφανίζετο ὡς ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ, ἰδίως μετὰ τὴν ἄφιξιν ἐνταῦθα τῶν προσφύγων; Ποῦ ὑπῆρχε τὸ προσωπικὸν τοῦτο τὸ τεχνικόν, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κατορθώσῃ νὰ περαιώσῃ τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν καὶ νὰ καταστήσῃ τὸν ἀγρότην ἰδιοκτήτην; Διὰ τοῦτο τονίζω, ὅτι ἀποκατάστασις ἀκτημόνων καλλιεργητῶν δὲν ἐγένετο, δὲν συνετελέσθη, μόνον ἡ ἰδιοκτησία ἀφῃρέθη ἄνευ ἀποζημιώσεως διὰ μιᾶς ἐπαναστατικῆς πράξεως, τὴν ποίαν πρόκειται συνταγματικῶς νὰ κυρώσωμεν. Ἐνῷ δὲ ἡ ἰδιοκτησία ἀφῃρέθη ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως καὶ ἐνῷ ἀγροτικὴ ἀποκατάστασις ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων δὲν ἐγένετο, τὸν ἰδιοκτήτην τὸν ὑποκατέστησεν ὁ συνεταιρισμὸς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Ὁ ἀγρότης σήμερον μετὰ παρέλευσιν τοσούτων ἐτῶν ἀφ’ ἧς ἀφῃρέθη ἡ ἰδιοκτησία καὶ παρεδόθη εἰς τὸν συνεταιρισμὸν ἀπαλλοτρίωσις, δὲν εἶναι κύριος τοῦ κλήρου του ὅστις θὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς μετὰ πολὺν χρόνον, μέχρις ὅτου περατωθῇ ἡ διαδικασία τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Διὰ τοῦτο ἀποδέχομαι τὴν πενταετῆ παράτασιν τοῦ ἄρθρου 119, διότι πολὺς χρόνος καὶ σύντονος μέριμνα πρέπει νὰ καταβληθῇ διὰ τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν, διὰ τὴν διεκπεραίωσιν τῶν ἐκκρεμῶν ἀπαλλοτριώσεων. Διότι, ἂν ὁμολογεῖται ὅτι εἶναι ἀνάγκη γενική, κοινωνική, πολιτική, ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πενταετῆ παράτασιν, ἵνα ἐντὸς μιᾶς πενταετίας ἐπὶ τῇ βάσει ὑφισταμένης ἀγροτικῆς νομοθεσίας, ἐπιτευχθῇ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι τάσσομαι ὑπὲρ τῆς πενταετοῦς προθεσμίας καὶ διὰ τοῦτο τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων δι’ ἐμοῦ ὑπέβαλε τροπολογίαν εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀποδεκτή.

§43Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὴν πενταετίαν τὴν ἐννοεῖτε διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἢ καὶ διὰ τὴν διανομὴν τοῦ κλήρου; Διότι, ὡς λέγει τὸ ἄρθρον, νομίζω ὅτι περιλαμβάνει μόνον τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ οὐχὶ τὴν ὁριστικὴν διανομήν.

§44Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὀφείλομεν νὰ διακρίνωμεν εἰς τὸ ἄρθρον δύο τινά. Πρῶτον τὴν ἀφαίρεσιν τῆς ἰδιοκτησίας ἄνευ ἀποζημιώσεως καὶ τοιαύτη δύναται νὰ γίνῃ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, διότι δὲν χρειάζεται τίποτε παρὰ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας νὰ κηρύξῃ ἀπαλλοτριωτέαν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα διὰ μιᾶς ὑπουργικῆς ἀποφάσεως κατὰ τὸν ὑφιστάμενον ἀγροτικὸν νόμον. Δεύτερον τὴν τιμὴν τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἰδιοκτητῶν, ὡς πρὸς τὴν ὁποίαν ἐπιζητεῖται παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος. Ἐπὶ πλέον δὲ πρέπει ἐπὶ πενταετίαν νὰ παραταθῇ ἡ διαδικασία τῆς ἀπαλλοτριώσεως, μέχρις ὅτου συντελεσθῇ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν.

§45Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 119 ἀφορᾷ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ κτήματος.

§46Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Διὰ τῆς τροποποιήσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψα, ζητῶ καὶ προτείνω τὴν κατὰ παρέλκυσιν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 119 διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν.

§47Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐπιτρέπεται παρέλκυσις ἀπὸ τὸ ἄρθρον 19, ἡ δὲ παρέλκυσις ζητεῖ καὶ φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ παραταθῇ.

§48Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Βελέντζας ζητεῖ καὶ φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ παραταθῇ ἐπὶ πενταετίαν ὄχι μόνον ἡ ἀφαίρεσις τοῦ κτήματος ἀπὸ τὸν τσιφλικιοῦχον καὶ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τοῦ κτήματος ὑπὲρ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἀλλ’ ὅτι ἐντὸς τῆς πενταετίας αὐτῆς πρέπει νὰ περατωθῇ καὶ ἡ κατανομὴ τῆς γῆς. Τοῦτο δὲν θεωρῶ ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον, διότι δύναται νὰ ἀπαιτηθῇ καὶ περισσότερος χρόνος.

§49Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Τώρα, κύριοι, θὰ διαλάβωμεν ὀλίγα ὡς πρὸς τὴν τιμὴν τῆς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν καθορίζει ὁ ἀγροτικὸς νόμος. Κύριοι βουλευταί, ἐπιζητεῖτε νὰ ἱκανοποιηθῶσιν ὅλαι αἱ τάξεις αἱ κοινωνικαί, ταύτην δὲ τὴν ἀποστολὴν ἔχει ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, νὰ ἐπανορθώσῃ πᾶσαν μέχρι τοῦδε γενομένην ἀδικίαν. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον καὶ ὁμολογεῖται ὑπὸ πάντων ὅτι ἡ ἀποζημίωσις ἡ δοθεῖσα εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν κτημάτων των, εἶναι μηδαμινή. Ἀνεγνωρίσθη δὲ τοῦτο παρ’ ὅλων τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦντα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος εἶπον ὅτι ἀναγνωρίζομεν ὄντως ὅτι ἡ δοθεῖσα ἀποζημίωσις ἡ δοθεῖσα εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας εἶναι μηδαμινὴ καὶ πρέπει νὰ βελτιωθῇ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶπεν ὅτι θὰ βελτιώσῃ τὴν τιμὴν τῆς ἀποζημιώσεως διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῶν ὁμολογιῶν. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἐδήλου ὅτι ὄντως ἡ ἀποζημίωσις εἶναι μικρά, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀνεγνώρισε καὶ αὐτὸς τὴν ἀνάγκην συμπληρώσεως τῆς ἀποζημιώσεως, ἀλλ’ ἔλεγεν ὅτι ὁ Προϋπολογισμός, τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε εἰς τὸ χρονικὸν διάστημα ἑνός, δύο ἢ τριῶν ἐτῶν δὲν δύναται νὰ ληφθῇ οὐδεμία πρόνοια περὶ αὐτοῦ. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἐδήλου ὅτι ἔχει ὡς πολιτικὸν πρόγραμμα ἀποζημίωσιν πλήρη τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ πάντες συνεφώνησαν. Ἀλλ’ ἐνῷ ὅλαι αἱ τάξεις αἱ κοινωνικαί, ἡ τάξις τῶν καλλιεργητῶν, ἡ τάξις τῶν προσφύγων καὶ ἡ τάξις τῶν κτηνοτρόφων ἱκανοποιήθησαν, μία μόνη τάξις ἀνθρώπων μένει ἀνικανοποίητος καὶ μόνον δι’ αὐτοὺς θὰ λήξῃ ἡ περίοδος τῆς παρούσης Βουλῆς μὲ κενοὺς λόγους καὶ φρούδας ἐλπίδας. Καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ὅτι μία ἀποζημίωσις ὄχι βεβαίως πλήρης, πρέπει νὰ καθορισθῇ ἀπὸ τοῦδε διὰ συνταγματικῆς διατάξεως, ἔστω καὶ ἂν ἀπὸ τοῦδε δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους διὰ τὸ τρέχον ἔτος, διὰ τὰ δύο ἑπόμενα ἔτη. Δὲν λέγω βεβαίως, οὔτε ὑποστηρίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ τάξις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἡ ὁποία ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς ἐγκατελείφθη εἰς τὴν τύχην της, διότι οἱ ἀσκοῦντες τὴν ἀγροτικὴν πολιτικὴν οὐδεμίαν μέριμναν ἔλαβον περὶ αὐτῶν. Τοὺς ἔδωκαν ἕνα κομμάτι ὀλίγα στρέμματα γῆς καὶ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν τοὺς ἐγκατέλειπον εἰς τὴν τύχην των. Αὐτὸ λέγεται ἀγροτικὴ πολιτική. Ἂν δὲ δὲν ὑπῆρχον οἱ πιστωτικοὶ συνεταιρισμοί, οἱ ὁποῖοι συνεστήθησαν ἀπὸ τοὺς γεωργοὺς τῶν ἀπαλλοτριουμένων κτημάτων καὶ ἂν δὲν προσήρχετο ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀρωγὸς εἰς αὐτούς, νέα θὰ ἐπήρχετο ἐξέγερσις τῶν ἀγροτῶν, διότι ἡ ἀποκατάστασις αὐτῶν διὰ τῆς παραχωρήσεως ὀλίγων στρεμμάτων γῆς, ὡς ἐγένετο, χωρὶς νὰ παρασχεθῶσιν εἰς αὐτοὺς καὶ τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς, θὰ ἔφερεν ἀναγκαίως νέαν ἀγροτικὴν ἐπανάστασιν. Καὶ ἐπειδὴ ἡ μᾶζα τῶν ἀγροτῶν εἶναι μεγάλη καὶ αἱ μᾶζαι ὅταν φωνάζουν ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἀκούονται εὐχερέστερον, θὰ προέβαινεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐξεύρῃ τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας τῶν ἀγρῶν των, ἀλλ’ ἡ φωνὴ τῶν ἰδιοκτητῶν εἶναι φωνὴ ὀλίγων καὶ δὲν σκεπτόμεθα νὰ λάβωμεν μέτρα διὰ τὴν ζητουμένην παρ’ αὐτῶν ἀποζημίωσιν. Οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν τὴν νομιμόφρονα τάξιν τοῦ Κράτους τούτου, τὴν τάξιν τῆς συντηρητικότητος, ἡ ὁποία πολλὰ ἐν τῷ Τόπῳ τούτῳ συνεισέφερεν, ἡ τάξις αὐτὴ μόνη δὲν ἱκανοποιεῖται. Ἀλλ’ οἱ ἰδιοκτῆται δὲν ὑπῆρξαν ἅρπαγες τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα κατεῖχον, δὲν ἥρπασαν τὰ κτήματα αὐτά, ὅπως ἔλεγον τότε διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας τῆς Θεσσαλίας, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἔφερον τὸ χρῆμά των, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησαν διὰ τοῦ ἱδρῶτός των ἐργαζόμενοι καὶ κατέστησαν διὰ τῆς ἀγορᾶς τῆς Θεσσαλικῆς γῆς χρήσιμοι κοινωνικοὶ παράγοντες. Ἄν λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω, οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἦλθον καὶ ἔδωσαν τὸ χρῆμά των καὶ συνῆψαν σχέσεις εἰς ὠργανωμένην Πολιτείαν, εἰς Κράτος νομίμως συγκεκροτημένον, εἰς Κράτος εἰς τὸ ὁποῖον ἐλειτούργει Σύνταγμα καὶ νόμοι, ὅταν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀφαιρουμένων τῶν κτημάτων των ῥίπτονται εἰς τοὺς δρόμους, δὲν ἠξεύρω διατί δὲν θὰ ἔλθῃ ὥρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ παύσουν νὰ εἰσφέρουν εἰς τὸ Κράτος ἢ καὶ νὰ ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι πολῖται Κράτους, τὸ ὁποῖον τόσον καταφώρως τοὺς ἀδικεῖ. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κύριοι, προτείνω τὴν κατοχύρωσιν τῆς ἀποζημιώσεως ὡς διατυποῦται ἐν τῇ τροπολογίᾳ τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ ἀγροτικὴ νομοθεσία, κύριοι συνάδελφοι, ἐν τῇ σπουδῇ τοῦ νὰ ἀφαιρέσῃ πᾶσαν ἰδιοκτησίαν, ὄχι μόνον τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν, τὸ τσιφλίκι, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν ἄλλην ἰδιοκτησίαν, ἀνέγραψε διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας ἀφαιρεῖται καὶ ἡ ἰδιοκτησία ἡ ἀνήκουσα εἰς τὴν γεωργικὴν οἰκογένειαν. Κατὰ τὰς διατάξεις ταύτας τῆς ἀγροτικῆς νομοθεσίας ἀφαιρεῖται: Πρῶτον, ἡ αὐτοπροσώπως ὑπὸ τοῦ γεωργοῦ καλλιεργουμένη ἔκτασις, διὰ τοὺς ἐν αὐτῇ ἀναφερομένους λόγους. Δεύτερον, ἀπὸ ἑνὸς μέχρι 300 στρεμμάτων ἔκτασις, ἂν μέρος αὐτῆς καλλιεργεῖται ἐπὶ μορτῇ, ἢ κειμένη εἰς τὰ κεφαλοχώρια καὶ τρίτον ὁ γεωργικὸς κλῆρος. Τὸ ὑπόλοιπον τοῦ τσιφλικίου νὰ ἀφεθῇ ὑπὲρ τοῦ ἀπαλλοτριωθέντος ἰδιοκτήτου. Πῶς ἐγεννήθη αὐτὴ ἡ κολληγικὴ σχέσις εἰς τὸν μικρὸν ἰδιοκτήτην τῶν 300 στρεμμάτων τῶν κεφαλοχωρίων; Ὁ ἀγρότης δὲν ἐργάζεται μόνος, ὡς εἶναι γνωστὸν συντρέχει ὁλόκληρος ἡ ἀγροτικὴ οἰκογένεια καὶ οἱ ἄρρενες καὶ οἱ θήλεις. Διαρκοῦντος τοῦ πολέμου τὸ ἓν ἢ τὰ δύο τέκνα τοῦ γεωργοῦ ἀνεχώρησαν πρὸς ἐπιτέλεσιν τοῦ πρὸς τὴν Πατρίδα καθήκοντός των ἢ ἐφονεύθησαν. Ἡ ἀπουσία αὕτη μελῶν τῆς οἰκογενείας ἐξηνάγκασε τὸν ἀγρότην νὰ συνάψῃ κολληγικὴν σχέσιν, ἥτις εἶναι πολὺ διάφορος τῆς κολληγικῆς σχέσεως τοῦ τσιφλικίου. Εἶναι δίκαιον ὁ μικροϊδιοκτήτης αὐτὸς νὰ ὑποστῇ ἀπαλλοτρίωσιν μὲ τὴν τιμὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου; Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐξαιρεθῇ πάσης ἀπαλλοτριώσεως ἡ μέχρι 300 στρεμμάτων ἔκτασις τῶν μικροϊδιοκτητῶν τῶν κεφαλοχωρίων, ἔστω καὶ ἂν αὕτη καλλιεργεῖται ἐπὶ μορτῇ; Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐξαιρεθῇ πάσης ἀπαλλοτριώσεως ἡ προσωπικῶς παρὰ τοῦ γεωργοῦ καλλιεργουμένη ἔκτασις, ὁσηδήποτε καὶ ἂν εἶναι αὕτη. Διὰ τοῦτο ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ προτείνω νὰ ἐξαιρεθῇ πάσης ἀπαλλοτριώσεως μέχρι 300 στρεμμάτων ἔκτασις, εἶναι δὲ δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ αὐξήσῃ ταύτην καὶ μέχρι 500 στρεμμάτων διὰ τὴν αὐτοκαλλιέργειαν.

§50Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ὁ νόμος δὲν ἐμποδίζει. Ἄν αὔριον ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νομίσῃ ὅτι τὸ 300 πρέπει νὰ γίνῃ 500, δὲν ἐμποδίζει ὁ νόμος.

§51Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἐγὼ ζητῶ τὴν κατοχύρωσιν τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου συνταγματικῶς. Ἂν ὑπάρχῃ ἐξαιρετικὴ περίπτωσις, δηλαδὴ στενότης γῆς τοιαύτη, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ ἡ ὁλοκληρωτικὴ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων, τότε νὰ ἐφαρμόζεται διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῆς μικροϊδιοκτησίας ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 19 ὡς πρός τε τὴν ἀφαίρεσιν τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τὴν πλήρη ἀποζημίωσιν. Ἀλλὰ τοιαύτη περίπτωσις δὲν θὰ ὑπάρξῃ, στενότης γῆς δὲν θὰ προκύψῃ τελικῶς, μόνον κακὴ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, διότι δὲν ἀποκατεστάθησαν οἱ δικαιούμενοι πραγματικῆς ἀποκαταστάσεως, οἱ συνδεόμενοι μὲ τὴν γῆν, οἱ καλλιεργοῦντες αὐτήν. Ἀλλὰ τί ἐγένετο; Ὅλως ἀνεξετάστως πάντες, ἐπαναλαμβάνω, ἐθεωρήθησαν ἀκτήμονες καὶ ἀποκατεστάθησαν.

§52ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀνακριβές.

§53Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὅταν λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ἐφαρμοσθῇ μετὰ προσοχῆς ὁ ἀγροτικὸς νόμος, ὅταν ἔλθῃ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκκαθαρισθῇ ἡ κατάστασις τῶν παρελθουσῶν ἀνωμαλιῶν, τότε θὰ ἴδωμεν ὅτι πολλοὶ κακῶς ἀποκατεστάθησαν, ὅτι στενότης γῆς δὲν ὑπάρχει. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω διὰ τὴν ἀγροτικὴν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων ἀποκατάστασιν. Καὶ πρὶν ἢ ἀκόμη, κύριοι συνάδελφοι, συντελεσθῇ ἡ ἀγροτικὴ ἀποκατάστασις τῶν ἀγροτῶν καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων, πρὶν ἢ ἀκόμη ἐκκαθαρισθοῦν τὰ ζητήματα τῶν ἀποζημιώσεων τῶν ἰδιοκτητῶν, πρὶν συντελεσθῇ ἡ πλήρης αὐτῶν ἀποζημίωσις, πρὶν ἢ συντελεσθῇ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀστῶν προσφύγων, ἐχρειάσθη ἐν τῷ ἄρθρῳ 119 τοῦ Συντάγματος νὰ ἀναγραφῇ ἡ διάταξις περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ ἐπαναστατικὴ ἀπόφασις τοῦ 1923 δὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν. Κύριοι, κανεὶς μικροκτηνοτρόφος δὲν εἶναι ἄπορος, πολὺ δὲ περισσότερον οἱ μεγάλοι κτηνοτρόφοι. Ἀμφότεραι αἱ τάξεις εἶναι τάξεις πλουσίων, ἐξεμεταλλεύθησαν ὁλόκληρον τὴν Κοινωνίαν διὰ τῆς ὑψώσεως τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων των καὶ αἱ βοσκαί, τὰ λειβάδια, τῶν ὁποίων τὰ εἰσοδήματα ἐμειώθησαν διὰ τοῦ Ἐνοικιοστασίου, ὄχι εἰς ὄφελος τῆς Κοινωνίας, ἀλλὰ τῶν κτηνοτρόφων, παραδίδονται ἤδη δημευτικῶς εἰς τοὺς πλουτίσαντας ἐξ αὐτῶν. Οἱ μικροὶ κτηνοτρόφοι, πλὴν τῶν νομάδων, ἀποκατεστάθησαν ἤδη διὰ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ὁρίσαντες ὑπὲρ αὐτῶν πλὴν τῆς καλλιεργουμένης καὶ χέρσον γῆν δι’ ἕκαστον κλῆρον, ἱκανὴν νὰ παραλάβῃ καὶ ζῷα. Δι’ ἑτέρας διατάξεως τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἐπετράπη ἡ μικτὴ γεωργοκτηνοτροφικὴ ἀποκατάστασις καὶ ἀπηλλοτριώθησαν καὶ ὀρειναὶ ἐκτάσεις ὑπὲρ τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Οὕτω δὲν ὑπολείπονται παρὰ μόνον οἱ νομάδες, πρόκειται δὲ καὶ περὶ αὐτῶν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν διὰ τὴν ἀποκατάστασίν των. Ἀλλ’ ἡ τάξις αὕτη τῶν πλανήτων κτηνοτρόφων δὲν ἐξηγέρθη, δὲν ζητᾷ ἀποκατάστασιν ἄνευ ἀποζημιώσεως, ζητοῦν οὗτοι νὰ ἐγκατασταθοῦν κάπου καὶ πρέπει νὰ ἐγκατασταθοῦν, αὐτοὶ δὲ οἱ ἴδιοι ζητοῦν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν λειβαδίων μὲ προηγουμένην πλήρη ἀποζημίωσιν.

§54Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Νὰ προστατευθοῦν οἱ κτηνοτρόφοι.

§55Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Μάλιστα, μὲ πλήρη ἀποζημίωσιν. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς μοὶ ἐδήλωσεν ὅτι ἔχει ἕτοιμον νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλοτριώσεως λειβαδίων πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων. Μοὶ ἐδήλωσεν ἀκόμη ὅτι ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον καὶ τὴν ὁποίαν ἔχει ὑπ’ ὄψιν της ἡ Βουλή, περὶ πληρωμῆς τῆς μέσης τιμῆς τῶν τριῶν ἐτῶν πρὸ τοῦ 1914 εἰς μεταλλικὰς δραχμὰς ἢ τὸ δεκαπενταπλάσιον τοῦ ἐτησίου θεμιτοῦ μισθώματος τῶν λειβαδίων τοῦ ἔτους 1926–1927, ὅπερ δὲν εἶναι μὲν πλήρης ἀποζημίωσις, ἀλλὰ προσεγγίζει πρὸς τὴν πλήρη ἀποζημίωσιν, ἀποδέχεται. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίσῃ ὅτι εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῶν ἐκκρεμῶν ἀποκαταστάσεων ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ ἀγροτῶν καὶ ἀστῶν προσφύγων πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ νέον βάρος ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων κτηνοτρόφων καὶ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ περὶ αὐτῶν συνταγματικὴ πρόνοια, τότε παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου, καθ’ ἣν ἡ ἀποζημίωσις διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν λειβαδίων δὲν εἶναι πλήρης ἀποζημίωσις, ἀλλὰ προσεγγίζει πρὸς τὴν πλήρη τοιαύτην. Ὑπολείπεται, κύριοι, ἡ ἀστικὴ τῶν προσφύγων ἐγκατάστασις. Ὄχι μόνον, κύριοι, ὡς ἀνάγκη ἀλληλεγγύης πρὸς τὰ θύματα ταῦτα τῆς ἐθνικῆς καταστροφῆς, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ διὰ τὴν συντήρησιν τῆς ζωῆς τόσων ἀνθρώπων, ἀνθρώπων κακῶς διαιτωμένων, ἄνευ οὐδεμιᾶς στεγάσεως, διότι ἐκ τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ τῶν προσφύγων ἓν ἐλάχιστον μέρος μέχρι τοῦδε ἐστεγάσθη διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ διὰ τοῦ Κράτους, τὸ πλεῖστον μέρος αὐτῶν διαιτᾶται εἰς τὰ παραπήγματα, εἰς σκηνὰς καὶ εἰς ἀποθήκας καὶ ἐπιβάλλει τὴν ἀστικὴν τῶν προσφύγων ἀποκατάστασιν. Πάντως ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀστῶν προσφύγων καὶ δεχόμεθα ὡς ἀποζημίωσιν τὴν ὑπὸ τῆς τροπολογίας τῶν ἀξιοτίμων προσφύγων συναδέλφων κανονιζομένην καὶ τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας καὶ δὲν θέλω νὰ τὴν ἐπαναλάβω. Διὰ τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς τοὺς ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων ἔχομεν τὴν ἀντίρρησιν ὅτι, ὅταν πρόκειται νὰ ἱδρυθοῦν νέοι ἀστικοὶ συνοικισμοὶ ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων, ἡ ἀποζημίωσις πρέπει νὰ εἶναι πλήρης, ἐφαρμοζομένων τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος. Αὐτά, κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω περὶ τῆς ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων καὶ τερματίζων τὸν λόγον μου καταλήγω εἰς τὰς ἑξῆς προτάσεις. Πρῶτον, διὰ τὴν κατὰ παρέκκλισιν ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων ὡς πρός τε τὴν τιμὴν τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ἡ ὁποία νὰ κατοχυρωθῇ δι’ εἰδικῆς διατάξεως ἐν τῷ Συντάγματι, νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 119 ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μικροκτηνοτρόφων διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τὴν ὁριζομένην διὰ τῆς τροπολογίας μου καὶ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀστικὴ τῶν προσφύγων ἀποκατάστασις ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων μὲ τὴν ὁριζομένην ἐν τῇ τροπολογίᾳ των ἀποζημίωσιν, ἐντὸς δὲ τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων μὲ πλήρη ἀποζημίωσιν καὶ νὰ ἐξαιρεθῇ πάσης ἀπαλλοτριώσεως ἔκτασις κατ’ ἐλάχιστον ὅριον 300 στρεμάτων. Ταῦτα, κύριοι, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ παρακαλέσω ὅπως ἀποδεχθῇ τὰς προτάσεις μου ταύτας, διότι οὕτω πως ρυθμιζομένων τῶν πραγμάτων θὰ ἐπιτελέσῃ ἡ Βουλὴ ἓν καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ ἐπιβεβλημένον πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ πρὸς ὅλας τὰς τάξεις τῆς Κοινωνίας, αἱ ὁποῖαι δὲν πρέπει νὰ ἐξέλθουν δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ἀνικανοποίητοι. (Χειροκροτήματα).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§57Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Θὰ περιορίσω, κύριοι βουλευταί, τὴν ὁμιλίαν μου, τὴν ἄλλως τε βραχεῖαν, εἰς τὴν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 119, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἀστικὴν τῶν προσφύγων στέγασιν. Ἄν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, τὸ ἔπραξα διὰ νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν στοιχεῖά τινα περὶ τῆς σημερινῆς πραγματικῆς καταστάσεως τῶν ἀστῶν προσφύγων, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι μετὰ τὴν προσαγωγὴν τῶν στοιχείων αὐτῶν ἀλλοῖαι θὰ ἐπικρατήσουν ἀντιλήψεις καὶ παρ’ ἐκείνοις ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι διεφώνησαν πρὸς τοὺς πρόσφυγας βουλευτὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Μετὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς τελευταίας Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς αἱ διαφοραὶ ἀντιλήψεων, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον ἑκατέρωθεν δὲν παρουσιάζονται σήμερον ὑπὸ τὴν ἔκτασιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν παρουσιάζοντο μέχρι πρό τινων ἡμερῶν. Ἐπῆλθε συνεννόησις ὡς πρὸς σημεῖά τινα, ἡ δὲ διαφορὰ περιωρίσθη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς τὰ ἑξῆς δύο σημεῖα. Πρῶτον, εἰς τὴν διαδικασίαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ κατὰ τὴν ἵδρυσιν νέων συνοικισμῶν. Ἡ ἀντίληψις ἡμῶν εἶναι ὅτι προκειμένου καὶ περὶ τῶν νέων συνοικισμῶν πρέπει νὰ ἰσχύσῃ ὅ,τι καὶ περὶ τῶν ἤδη ὑφισταμένων. Ἡ ἀντίληψις τῶν πρὸς ἡμᾶς διαφωνούντων συναδέλφων εἶναι ὅτι προκειμένου περὶ νέων συνοικισμῶν πρέπει νὰ ἰσχύσουν ἀκέραιαι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 19. Εἶπον ὅτι πιστεύω ὅτι, ὅταν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ τεθῇ ἐν πλήρει γνώσει τῆς σήμερον ὑπαρχούσης πραγματικῆς καταστάσεως, ἀπὸ ἀπόψεως ἀστικῆς τῶν προσφύγων στεγάσεως διάφοροι θὰ εἶναι αἱ ἀντιλήψεις καὶ τῶν ἀντιφρονούντων συναδέλφων καὶ πρὸς τοῦτο θέλω παράσχει πρὸς ὑμᾶς ὡρισμένα στοιχεῖα, λίαν ἄλλως τε διαφωτιστικά. Ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς ἔχομεν ἐν ὅλῳ ἐγκατεστημένους μέχρι σήμερον περὶ τὰς 45,000 ἀστικὰς προσφυγικὰς οἰκογενείας. Σπεύδω νὰ προσθέσω ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ἀντιπροσωπεύει τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν ἀστικῶν οἰκογενειῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ.

§58Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οἱ ἐγκατεστημένοι ἀπὸ τὸ Κράτος καὶ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως πρόσφυγες εἶναι 45,000, ἀνεξαρτήτως ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐγκατεστάθησαν μόνοι των.

§59Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν περιλαμβάνονται καὶ αἱ ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Μπακάλμπασης;

§60Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἄν δὲν μὲ διεκόπτετε, θὰ εἴχατε πλήρη τὴν εἰκόνα. Λέγω λοιπὸν ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς τῶν 45,000 οἰκογενειῶν ἀντιπροσωπεύει τὸ κατώτερον ὅριον τῶν ἀστικῶν οἰκογενειῶν, τὰς ὁποίας εἴχομεν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ, ἀντιπροσωπεύει δηλονότι τὰς οἰκογενείας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἔτυχον τῆς συνδρομῆς τοῦ Κράτους ἢ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου ποιοῦμαι ἐπιφύλαξίν τινα, διότι τὰ στατιστικὰ στοιχεῖα τῆς ὑπηρεσίας μας δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβῆ. Ἀλλὰ πλὴν τούτων ὑπάρχει καὶ ἄλλος ἀριθμὸς οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐστεγασμέναι ἰδίαις αὐτῶν δαπάναις, ἐστεγασμέναι εἰς τὰ διάφορα σημεῖα τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, αἱ ὁποῖαι ὅμως δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν σημαίνει ὅτι εὑρίσκονται εἰς καλυτέραν θέσιν ἀπὸ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐπεζήτησαν τὴν ὑποστήριξιν τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦμεν τὰ ζητήματα ταῦτα ἐγγύτερον, ἔχομεν κάθε λόγον νὰ πιστεύωμεν ὅτι ἡ θέσις τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν εἶναι οἰκτροτέρα ἀκόμη ἐν πολλοῖς ἀπὸ τὴν θέσιν τῶν οἰκογενειῶν αἱ ὁποῖαι ἔτυχον τῆς κρατικῆς ὑποστηρίξεως. Ὁ ἀριθμὸς τῶν οἰκογενειῶν τούτων εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ. Διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, δὲν ἀπηυθύνθησαν πρὸς τὸ Κράτος, δὲν ἐπέρασαν ἀπὸ τὸ κανάλι τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν καὶ δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ τὰς γνωρίζωμεν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ βεβαιώσω εἶναι ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν εἶναι ἀρκετὰ σημαντικός. Ἔχομεν λοιπὸν 45.000 προσφυγικὰς οἰκογενείας. Πῶς εἶναι ἐγκατεστημέναι αἱ οἰκογένειαι αὐταί; Ἐν Ἀθήναις, πρῶτον ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως οἰκογένειαι 9.000 περίπου. Δεύτερον εἰς κρατικοὺς συνοικισμοὺς μονίμως 1439. Ὅταν λέγωμεν μονίμους κρατικοὺς συνοικισμούς, ἐννοοῦμεν πλινθοκτίστους ἢ καὶ λιθοκτίστους, εἰς κρατικοὺς ἡμιμονίμους συνοικισμοὺς 949, εἰς ξύλινα προσωρινὰ παραπήγματα 4207 καὶ εἰς συνοικισμοὺς ἰδιωτικοὺς 4435.

§61Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας ὡς ἐπισήμους θὰ παρεκάλουν νὰ καταθέσητε εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ τὰς ἴδωμεν καὶ ἡμεῖς.

§62Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Μάλιστα, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Εἰς τὸν Πειραιᾶ παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως 7.534. Εἰς κρατικοὺς συνοικισμοὺς 310, εἰς προσωρινὰ ξύλινα παραπήγματα 4010 καὶ εἰς ἰδιωτικοὺς συνοικισμοὺς 12.945. Ἐν Πειραιεῖ ἐν ὅλῳ 24.799, ἐν Ἀθήναις 26.069.

§63Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τί ἐννοεῖτε ἰδιωτικοὺς συνοικισμούς;

§64Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἰδιωτικοὺς συνοικισμοὺς ἐννοοῦμεν, κ. Πρόεδρε, τοὺς συνοικισμούς, τοὺς ὁποίους ἔχουν κτίσει οἱ πρόσφυγες μόνοι των, δηλαδὴ κἄτι πρόχειρα παραπήγματα, παράγκες κλπ.

§65ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τοὺς ἐδόθη οὔτε τὸ οἰκόπεδον;

§66Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Δὲν τοῖς ἐδόθη οὔτε αὐτό. Προσθέτω καὶ τὴν ἑξῆς λεπτομέρειαν, ὅτι μεταξὺ τῶν οἰκογενειῶν, τὰς ὁποίας ἀνεφέραμεν ὡς στεγαζομένας εἰς ἰδιωτικοὺς συνοικισμούς, περιλαμβάνομεν καὶ ἀριθμόν τινα οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐγκατεστημέναι εἰς καταυλισμούς, τοὐτέστιν εἰς ἀποθήκας, εἰς ἐργοστάσια, ὑπὸ σκηνὰς κλπ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις ἀπὸ στατιστικῆς, ἂς εἴπωμεν, ἀπόψεως. Ἔ, τῶν 45.000 αὐτῶν οἰκογενειῶν, ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐγκατεστημέναι εἰς συνοικισμοὺς τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ εἰς τοὺς μονίμους κρατικοὺς συνοικισμούς, θεωροῦνται ὡς ἔχουσαι τὴν καλυτέραν ἐγκατάστασιν. Διὰ τοῦτο δὲ πᾶσα κατεβάλλετο φροντὶς ἐκ μέρους τῶν προσφύγων νὰ ἀποκτήσουν στέγην εἴτε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως εἴτε εἰς κανένα μόνιμον κρατικὸν συνοικισμόν. Ἀλλ’ ἡ καλυτέρα αὐτὴ ἐγκατάστασις τί πράγματι εἶναι; Θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Λάμπρου, διευθύνοντος τὸ τμῆμα τῆς ἀστικῆς στεγάσεως παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, θὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἓν ἄλλο περιστατικόν, τὸ ὁποῖον μοῦ παρουσιάσθη χθὲς εἰς τὸ Ὑπουργεῖόν μου. Κατὰ τὸν κ. Λάμπρου, δὲν ὑπάρχει κουζίνα, δὲν ὑπάρχει πλυντήριον εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ μὴ εἶναι ἐγκατεστημέναι μία ἢ δύο προσφυγικαὶ οἰκογένειαι. Προχθὲς δὲ παρουσιάσθη ἐνώπιόν μου μία Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία μοῦ ἀνέφερεν ὅτι εἰς τὸν συνοικισμὸν τῆς Νέας Ἰωνίας εἶναι ἐγκατεστημέναι ἐντὸς ἑνὸς δωματίου 13 οἰκογένειαι, ἐξ ὧν δύο ἢ τρεῖς ἦσαν ἀσθενεῖς.

§67Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι δυνατόν.

§68Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἂν θὰ μεταβῆτε εἰς τὸν συνοικισμὸν Φωταερίου, θὰ ἴδητε ἐγκατεστημένας 25 οἰκογενείας ἐντὸς χώρου, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει ἓν δωμάτιον ἐκ τῶν κοινῶς θεωρουμένων μεγάλων δωματίων. Ἀλλοῦ δέ, εἰς χῶρον κατέχοντα ἐπιφάνειαν δύο ἐπὶ τρία μέτρα, δύνασθε νὰ εὕρητε ἐγκατεστημένας δύο καὶ τρεῖς οἰκογενείας. Δὲν εἶναι δὲ μόνον ἐν Ἀθήναις ἡ κατάστασις αὐτή, ἀλλὰ καὶ εἰς πλεῖστα ἄλλα μέρη. Ἡ ἰδία κατάστασις ὑπάρχει εἰς Στυλίδα, εἰς Λαμίαν, εἰς Λειβαδιά, εἰς Θήβας, εἰς τὸ Ἡράκλειον, εἰς τὴν Κόρινθον, ὡς ἀντελήφθην προσωπικῶς ὁ ἴδιος.

§69Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ὁ συνοικισμὸς Ποδονίφτη πόσας κατοικίας περιλαμβάνει καὶ διατί καθυστερεῖ ἡ διανομή.

§70Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Καθυστερεῖ, κ. συνάδελφε, ἡ διανομὴ τοῦ συνοικισμοῦ Ποδονύφτη, διότι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ παραλαβὴ πρῶτον καὶ δεύτερον, διότι ὁ συνοικισμὸς αὐτὸς θὰ ἐκποιηθῇ. Ἦτο ἀνάγκη ἑπομένως νὰ γίνῃ μία ἐργασία ἐκτιμήσεως ἑνὸς ἑκάστου ἐκ τῶν διαμερισμάτων, ὥστε νὰ εἶναι γνωστὴ ἡ ἀξία του.

§71Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πόσαι κατοικίαι εἶναι;

§72Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). 1800. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ καλύτερον ἐγκατεστημένοι πρόσφυγες ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῶν ἄλλων προσφύγων εἶναι εὔκολον νὰ ἀντιληφθῇ τις. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις ἰδίᾳ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγκατεστημένοι ἐντὸς τῶν προσωρινῶν ξυλίνων παραπηγμάτων, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα προηγουμένως, καὶ ἐντὸς τῶν ἰδιωτικῶν συνοικισμῶν; Ἀντιπροσωπεύουν δὲ αὐταὶ αἱ δύο κατηγορίαι ἐν μὲν ταῖς Ἀθήναις περὶ τὰς 9000 οἰκογενειῶν, ἐν Πειραιεῖ δὲ 17.000 περίπου, δηλαδὴ ἐν ὅλῳ 26.000 οἰκογενειῶν. Ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ἄνευ οὐδενὸς φόβου διαψεύσεως εἶναι ὅτι ὑφ’ ἃς συνθήκας εἶναι σήμερον ἐγκατεστημένοι οἱ ἀστοὶ πρόσφυγες, οἱ τῶν δύο αὐτῶν τελευταίων κατηγοριῶν, οὐδεὶς θὰ ἐδέχετο νὰ ἐγκαταστήσῃ καὶ κτήνη ἀκόμη. Κατάστασις, τὴν ὁποίαν οὐδεμία ἀνθρωπίνη φαντασία δύναται νὰ συλλάβῃ. Εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι ἂν οἱ κ. κ. συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι διαφωνοῦν πρὸς ἡμᾶς, ὡς πρὸς τὰ ληπτέα μέτρα διὰ τὴν ἐπιτάχυνσιν τῆς στεγάσεως τῶν προσφύγων, ἐλάμβανον τὸν κόπον καὶ μετέβαινον εἰς τοὺς συνοικισμοὺς καὶ ἔβλεπον τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ ἐκεῖ ἐγκατεστημένοι πρόσφυγες, ἀσφαλῶς δὲν θὰ εἶχον τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχουν καὶ θὰ ἐπλειοδότουν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς λήψεως ῥιζικῶν μέτρων. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἂν τοῦτο ἐγένετο, ἡ θλῖψις καὶ ἡ ὀδύνη, τὴν ὁποίαν θὰ ᾐσθάνοντο οἱ συνάδελφοι ἡμῶν διὰ τὸ κατάντημα τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι κάποτε εἰς τὸν τόπον των προσέφερον καὶ αὐτοὶ ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος, ἡ θλῖψις καὶ ἡ ὀδύνη αὐτῶν θὰ ἦτο τοιαύτη, ὥστε θὰ τοὺς ὡδήγει ἀσφαλῶς εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῶν σημερινῶν αὐτῶν σκέψεων. Εἶπον ὅτι θὰ ἤγοντο οἱ κ. κ. συνάδελφοι ταχέως εἰς ἀναθεώρησιν τῶν σκέψεων αὐτῶν καὶ δὲν τὸ εἶπον τυχαίως. Διότι ἔχει μεγάλην σχέσιν ἡ κατάστασις αὐτὴ μὲ τὸν τρόπον τῆς βελτιώσεώς της. Ὁ δὲ λόγος εἶναι ἁπλοῦς, διότι ἡ διαφωνία ἡμῶν, ὅπως τὴν ἐνετοπίσαμεν προηγουμένως καὶ ὅπως ἐμφαίνεται ἀπὸ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ κοινὴ Ἐπιτροπή, ἡ διαφωνία ἡμῶν ἔγκειται εἰς τοῦτο· τί θὰ γίνῃ προκειμένου περὶ τῶν νέων συνοικισμῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἱδρύσωμεν διὰ νὰ ἐγκαταστήσωμεν εἰς αὐτοὺς ὄχι τοὺς πρόσφυγας, οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ὡς ὁπωσδήποτε καλῶς ἐγκατεστημένοι, ἀλλ’ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ὑπὸ τὰς ἀθλίας συνθήκας, τὰς ὁποίας σᾶς περιέγραψα προηγουμένως. Διότι ἡ κατάστασις, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἄνευ τῆς ταχείας λήψεως μέτρων συντόνων ἀραιώσεως καὶ ἐξυγιάνσεως τῶν συνοικισμῶν, διατρέχουν κίνδυνον ὄχι μόνον αὐτοί, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑγιεία τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ὑπάρχει λοιπὸν ἀνάγκη ἀπαλλοτριώσεως καὶ νέων ἐκτάσεων διὰ νὰ ἐγκατασταθοῦν καὶ αὐτοί. Ἀλλ’ οἱ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον κακῶς ἐστεγασμένοι πρόσφυγες εὑρίσκονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς συνοικισμούς, οἱ ὁποῖοι κεῖνται ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Παρίσταται ἑπομένως ἀνάγκη ἀφ’ ἑνὸς μὲν διευρύνσεως τῶν ἐκτάσεων, τὰς ὁποίας κατέχουν ἤδη οἱ συνοικισμοὶ αὐτοί, ἐφόσον τὸ πρᾶγμα εἶναι δυνατόν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀραιώσεως τῶν συνοικισμῶν, ἐφόσον τὸ πρῶτον δὲν εἶναι δυνατόν, καὶ μεταφορᾶς μέρους τῶν οἰκογενειῶν ἀπὸ τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι σήμερον ἐγκατεστημένοι, εἰς ἄλλην. Ἐντεῦθεν ἀνακύπτει ἡ ἀνάγκη νέων ἀπαλλοτριώσεων, ἐντεῦθεν καὶ ἡ διαφωνία. Λέγουν οἱ κ. κ. συνάδελφοι, οἱ διαφωνοῦντες πρὸς ἡμᾶς, νὰ κάμητε τὴν ἐγκατάστασιν ἐκτὸς τῶν σχεδίων πόλεως, ὅπου ἔχετε ἀπόλυτον ἐλευθερίαν νὰ ἐφαρμόσητε τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 119. Ἀλλὰ τί πρόκειται νὰ κάμωμεν, κύριοι; Πρόκειται ἁπλῶς νὰ πάρωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς καὶ νὰ τοὺς μεταφέρωμεν ἐκτὸς τῶν σχεδίων πόλεων καὶ νὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἔχωμεν ἤρεμον τὴν συνείδησίν μας, ὅτι ἐμεριμνήσαμεν περὶ τῆς ἐγκαταστάσεως αὐτῶν, ἢ πρόκειται διὰ τῆς βοηθείας, τὴν ὁποίαν θὰ παράσχωμεν εἰς αὐτούς, νὰ καταστήσωμεν αὐτοὺς οἰκονομικῶς αὐτάρκεις; Νομίζω ὅτι τὸ δεύτερον πρέπει νὰ συμβῇ. Τὸ πρῶτον δὲν θὰ εἶχε καμμίαν ἀξίαν. Καὶ ἂν τὸ ἐπράττωμεν, θὰ ἦτο ἐντελῶς ἄσκοπον, διότι ἡ διαρροὴ θὰ ἤρχιζεν ἀμέσως, διότι τὴν ἑπομένην θὰ εὑρίσκοντο καὶ πάλιν μέσα εἰς τὴν πόλιν. Πρόκειται λοιπὸν νὰ τοὺς κάμωμεν οἰκονομικῶς αὐτάρκεις. Ἀλλὰ πῶς θὰ γίνῃ τοῦτο; Διότι δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ποθούμενον οὕτως εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε. Μήπως προκειμένης τοιαύτης ἐγκαταστάσεως ἔχουν ληφθῆ ἐκ τῶν προτέρων τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα; Ἔχομεν μήπως ἐργοστάσια ἐκτὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ ἐργατικοὶ θὰ ἠδύναντο νὰ εὕρουν πόρον ζωῆς; Ἔχομεν ἄλλου εἴδους ἐνασχολήσεις μὲ τὰς ὁποίας θὰ καταγείνουν; Παραμένοντες ἐντὸς τῶν πόλεων ὑπ’ αὐτὰς τὰς οἰκτροτάτας συνθήκας, κατορθώνουν ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ ἀντιμετωπίζουν τὰς στοιχειώδεις αὐτῶν ἀνάγκας. Πῶς θὰ ἀντιμετωπίσουν τὰς ἀνάγκας αὐτὰς ὅταν σεῖς ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ σας νὰ μὴ θίξητε τὴν ἰδιοκτησίαν θέλετε νὰ τοὺς ὠθήσετε ἐκτὸς τῶν σχεδίων πόλεων; Ὅταν δὲ ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν καὶ ἐντὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων, σημαίνει τοῦτο, ὅτι ἂν τυχὸν ἀποκτήσωμεν τὸ δικαίωμα αὐτό, δὲν θὰ ἔχωμεν ἄλλην σκέψιν παρὰ πῶς νὰ καταλάβωμεν τὰ διαθέσιμα οἰκόπεδα τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἐγκαταστήσωμεν πρόσφυγας; Ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων, διὰ ποῖον λόγον θὰ θελήσωμεν νὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν μέσα εἰς τὰς πόλεις; Μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν εὐχαρίστησιν ὅτι ἡρπάσαμεν τὰ ξένα οἰκόπεδα, ὅπως μᾶς κατηγοροῦν; Ὅτι κατεπατήσαμεν τὴν ἀστικὴν ἰδιοκτησίαν; Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη ἠθέλομεν τὸ κάμῃ διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν εὐχαρίστησιν αὐτήν, διότι πέριξ ἡμῶν ἔχει δημιουργηθῆ ἡ ἀτμόσφαιρα ὅτι οἱ πρόσφυγες δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἅρπαγες, ἐπιβουλευόμενοι τὴν ξένην ἰδιοκτησίαν.

§73Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Δὲν ἔχομεν δημιουργήσει τὴν ἀτμόσφαιραν αὐτὴν ἡμεῖς.

§74Α. ΔΟΥΛΓΕΡΙΔΗΣ. Διαμαρτύρομαι.

§75Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). δὲν ὑπάρχουν πρόσφυγες καὶ μὴ πρόσφυγες, ὅλοι εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους.

§76Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Λέγω λοιπὸν ὅτι καὶ ἂν ἠθέλομέν τι πράξει, αὐτοὶ οὗτοι οἱ πρόσφυγες δὲν θὰ μᾶς παρηκολούθουν, διότι εἶναι φυσικόν, διότι τὸ συμφέρον των ἐπιβάλλει εἰς αὐτοὺς νὰ μένουν ἐκεῖ, ὅπου εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρουν ὅρους οἰκονομικούς, ἐξασφαλίζοντας εἰς αὐτοὺς ἄνετον ζωήν, παρὰ ἐκεῖ, ὅπου θὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν ἡμεῖς. Αὐτό, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω, δὲν εἶναι λέξις κενή. Ἔχομεν ἄπειρα παραδείγματα προσφύγων, οἱ ὁποῖοι μένουν ὑπὸ σκηνάς. Τοὺς ἐπροτείναμεν ἐπανειλημμένως, τοὺς ἐδώσαμεν οἰκήματα καὶ δὲν ἐδέχθησαν. Διὰ ποῖον λόγον; Διότι ἐκεῖ, ὅπου εἶναι, κατορθώνουν νὰ κερδίζουν τὰ πρὸς τὸ ζῆν, ἐνῷ εἰς τὰ σπίτια δὲν θὰ ἔχουν ἀνάλογον δι’ αὐτοὺς οἰκονομικὸν περιβάλλον. Αὐτὸ συμβαίνει σήμερον ἐν μικρᾷ κλίμακι, θὰ συμβῇ αὔριον ἐν εὐρυτάτῃ κλίμακι, ἑπομένως καὶ ὑπὸ τὴν μίαν καὶ ὑπὸ τὴν ἄλλην ἔποψιν δὲν ὑπάρχει κανεὶς ἀπολύτως φόβος ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νά...

§77Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἄν, κ. Ὑπουργέ, ἀπηλλοτριοῦντο τὰ οἰκόπεδα ἐν συνεχείᾳ πρὸς τοὺς ὑπάρχοντας συνοικισμούς, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ, δὲν θὰ εἴχομεν οὐδεμίαν ἀντίρρησιν, διότι, ὡς ἐξεθέσατε, ἡ τραγικὴ θέσις τῶν ἀστῶν προσφύγων ἐπιβάλλει τὴν ταχεῖαν ἀποκατάστασιν. Ἑπομένως εἶναι φυσικὸν ἐκεῖ ὅπου ἐγένετο ἤδη ἐγκατάστασις προσφύγων, νὰ συνεχισθῇ ἡ ἀποκατάστασις αὑτῶν τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον οἱ συνοικισμοὶ δὲν ἦσαν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Εἶναι ὅμως ἀκατανόητον. Πῶς ζητεῖτε τὴν ἐγκατάστασιν προσφύγων ἐπὶ οἰκοπέδων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀποτελοῦν συνέχειαν ὑπαρχόντων συνοικισμῶν, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ἂν θέλητε νὰ ἔχητε μεγάλας ἐκτάσεις ἐν συνεχείᾳ τῶν ὑπαρχόντων συνοικισμῶν, αἱ ἐκτάσεις αὐταὶ ἀναμφισβητήτως θὰ εὑρεθοῦν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ. Λοιπὸν εἶναι εὔλογος ἡ ἀπορία μας. Θέλετε οἰκόπεδα ἐν συνεχείᾳ πρὸς τοὺς ὑπάρχοντας συνοικισμούς, ἵνα ὁλοκληρωθῇ τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων; Ἡμεῖς συμφωνοῦμεν εἰς τὴν τοιαύτην ἀπαλλοτρίωσιν, ἐφόσον πρόκειται περὶ οἰκοπέδων ἐν συνεχείᾳ τῶν ὑπαρχόντων συνοικισμῶν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον νομίζομεν ὅτι τοιαῦτα οἰκόπεδα εἶναι ἄπειρα καὶ οἱ συνοικισμοὶ θὰ γίνωσι πλέον φυσιολογικοὶ καὶ αἱ ἀνάγκαι, τὰς ὁποίας σεῖς ὑπονοεῖτε, τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν προσφύγων, τῶν εὑρισκομένων ἐν τῷ κέντρῳ καὶ ἐχόντων ὅλα τὰ ἀγαθὰ τῆς ἐγκαταστάσεως, θὰ ἱκανοποιηθῶσιν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δι’ ἐμὲ εἶναι ἀκατανόητον καὶ τὸ ὁποῖον παρατείνει τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου καὶ φέρει εἰς ἀντίκρουσιν τὰς ἀπόψεις τῶν διαφόρων κομμάτων καὶ τὰ διάφορα στοιχεῖα τῆς Βουλῆς καὶ δυστυχῶς μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπολύτως ἄτοπον, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγω ὅτι εἶναι ἀκατανόητον, εἶναι πῶς ζητεῖτε ἀπαλλοτρίωσιν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν ἐν μὴ συνεχείᾳ πρὸς ὑπάρχοντας συνοικισμούς, ἀφοῦ εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι δὲν εἶναι ἀναπόφευκτον τὸ τοιοῦτον διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Τοῦτο καὶ μόνον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ τὴν ἐξέγερσιν τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου θέλω νὰ ἔχω τὴν ἀπάντησιν ὑμῶν. Νὰ λάβητε τοῦτο ὑπ’ ὄψιν, κ. Ὑπουργέ. Τὰ ὅρια καὶ τὰς ἐκτάσεις τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ποῦ τελειώνουσι τὰ σχέδια τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ποῖαι εἶναι αἱ διαθέσιμοι ἐκτάσεις, αἱ μὴ διατελοῦσαι ἐν συνεχείᾳ πρὸς τοὺς συνοικισμούς, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ ζητῆτε τοῦτο καὶ σεῖς πρῶτος θὰ θελήσητε νὰ ἀποφύγητε ἀπαλλοτριώσεις εἰς τὰ μέρη ταῦτα. Νομίζω ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ λήξῃ ἡ συζήτησις, διότι διεπιστώθη ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου κάθε κόμμα, τὸ ὁποῖον συμπράττει ἐν τῇ Κυβερνήσει, μὴ θέλον νὰ δώσῃ τὴν λύσιν μετὰ τῶν λοιπῶν κομμάτων, ἐπιφυλλάσσεται νὰ δώσῃ τὴν λύσιν ὅταν ἔλθῃ εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἑπομένως οὐσιαστικὸν ζήτημα δὲν ὑφίσταται παρὰ μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων.

§78Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ὑπάρχει μία διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἀντιλήψεων τῶν ἰδικῶν σας καὶ τῶν ἀντιλήψεων τῶν προσφύγων καὶ τῆς κοινῆς τροπολογίας τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ σημεῖον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐθίξατε, θὰ σᾶς δώσω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν. Λέγετε ὅτι δὲν ἔχετε καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ ἐγκατάστασις νέων προσφυγικῶν συνοικισμῶν δι’ ἐπεκτάσεως τῶν ἤδη ὑπαρχόντων τοιούτων καὶ ὅταν αὐτοὶ κεῖνται ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ εἰμὴ μόνον ὅταν πέριξ τῶν ἤδη ὑπαρχόντων συνοικισμῶν ὑπάρχῃ ἀρκετὸς χῶρος ὥστε νὰ γίνουν νέαι ἐγκαταστάσεις. Ἀλλ’ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ χῶρος καὶ ὑπάρχουν πρόσφυγες πρὸς ἐγκατάστασιν, ποῦ θὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν;

§79Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὑπάρχει παντοῦ χῶρος.

§80Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Τὸ ὑποστηρίζετε σεῖς. Ὄχι ὅμως καὶ ἡμεῖς. Θὰ τοὺς μεταφέρετε κατ’ ἀνάγκην ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως καὶ φέροντες αὐτοὺς ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, δὲν θὰ κάμητε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ τοὺς συντρίψητε.

§81Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἂν ἐν συνεχείᾳ τῶν ὑπαρχόντων συνοικισμῶν, τῶν ἐχόντων ἐξασφαλίσει ὅλα τὰ μέσα τοῦ κέντρου, ἐπεκταθῶσιν οἱ πρόσφυγες καὶ ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, νομίζετε ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ καμμίαν ὑποτίμησιν τῶν προσφύγων ἢ ὅτι τοῦτο θὰ δυσχεράνῃ τὴν κατάστασιν αὐτῶν; Εἰς αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ σημεῖον ὑπάρχει οὐσιαστικὴ διαφωνία.

§82Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Καὶ πάλιν σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι σκοπός μας δὲν εἶναι νὰ κάμωμεν ὅπως ὅπως ἀπαλλοτριώσεις ἐντὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων. Θέλομεν νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ διὰ νὰ τὸ ἀσκήσωμεν ὅταν δὲν μᾶς εἶναι δυνατὸν ἄλλως γενέσθαι. Καὶ ἡ σημερινὴ κατάστασις μᾶς πείθει ὅτι ὑπάρχουν καὶ τοιαῦται περιπτώσεις. Σκοπός μας δὲν εἶναι νὰ κάμωμεν ὅπως–ὅπως τὴν ἀποκατάστασιν. Πραγματικὴ δὲ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μὲ τοιούτους συνταγματικοὺς περιορισμούς. Ἀπαιτεῖται σχετική τις ἐλευθερία. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέρον νὰ ἐπιδιώξουν τὴν ταχυτέραν ἀποκατάστασιν εἴμεθα ἡμεῖς. Ἀλλ’ ἔχομεν ἐπίσης συμφέρον ἡ ἀποκατάστασίς μας νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν οἰκονομικωτέρα. Τοῦτο δὲ ἐπιτυγχάνεται ὅταν γίνῃ ἐκτὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων, διότι θὰ εἶναι ὀλιγώτερα τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιφέρῃ, ἐνῷ θὰ εἶναι μεγαλύτερα τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιπέσωσιν ἂν ἐγκατασταθῶμεν εἰς οἰκόπεδα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν ἀξίαν μεγαλυτέραν ἀπὸ τὴν ἀξίαν τὴν μηδαμινήν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν αἱ ἀχανεῖς ἐκτάσεις, αἱ κείμεναι ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Πῶς δὲν ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι συμφέρον τῶν προσφύγων εἶναι νὰ ἐπιδιώξουν ἐγκατάστασιν ὄχι μέσα εἰς τὴν πόλιν, ἀλλὰ ὑπὸ ὅρους, ὅσον τὸ δυνατὸν οἰκονομικῶς ἐλαφροτέρους, ἀλλ’ ὅρους πάντως ἐξασφαλίζοντας τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν αὐθυπαρξίαν; Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, κύριοι, διὰ τὸ ὁποῖον ἀγωνιζόμεθα. Ἂν ζητῶμεν τὸ δικαίωμα νὰ δυνάμεθα νὰ ἐγκαταστήσωμεν τοὺς νέους προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων, τὸ ζητοῦμεν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κάμωμεν τὴν ἐγκατάστασιν αὐτῶν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μεταφέρωμεν αὐτοὺς ἐκτὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν ὁρμώμενοι ἀπὸ εὐρυτέρου πνεύματος. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει ἀποβλέπομεν μετ’ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία θὰ ἐφαρμόσῃ τὰς διατάξεις αὐτὰς τὰς ὁποίας θὰ ψηφίσωμεν. Τὸ παρελθὸν νομίζω ὅτι εἶναι τοιοῦτον ὥστε νὰ δικαιολογῇ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτήν. Γνωρίζω ὅτι ταῦτα λέγων θὰ προκαλέσω τὴν θυμηδίαν ἐκ μέρους συναδέλφων τινῶν, ἀλλ’ ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι τὸ παρελθὸν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ μᾶς ἐμπνέῃ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτήν. Διότι ποῖον εἶναι τὸ παρελθὸν αὐτό; Παρελθὸν μιᾶς ὁλοκλήρου πενταετίας ἐντελῶς ἀνωμάλου, μιᾶς πενταετίας, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν βῆμα ἐπὶ μακρὸν ἐσίγησε καὶ τὸ δημοσιογραφικὸν εὑρίσκετο ὑπὸ τοὺς γνωστοὺς περιορισμούς. Κατὰ τὴν πενταετίαν αὐτὴν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν καὶ καταχρήσεις ἀκόμη μὲ τὴν εὐρύτητα μάλιστα τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα εἶχεν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία τότε. Ἐν τούτοις οὐδεμία ἀπολύτως κατάχρησις ἐγένετο. Τοῦτο μόνον συνέβη. Ὅτι τὸ Κράτος, λόγῳ τῶν δυσχερῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκετο, δὲν κατώρθωσε νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἀπέναντι τῶν ἰδιοκτητῶν, τῶν ὁποίων ἀπηλλοτριώθησαν τὰ οἰκόπεδα, ὑποχρεώσεις αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι ἐγένετο κατάχρησις, διότι τὰ οἰκόπεδα αὐτὰ θὰ κατελαμβάνοντο, κύριοι, ὁπωσδήποτε. Εἴτε τὸ Δημόσιον τὰ ἐπέτασσεν, εἴτε τὰ ἀπαλλοτρίου, θὰ κατελαμβάνοντο, ὅπως εἶναι καὶ σήμερον κατειλημμένα, διότι αἱ χιλιάδες τῶν προσφύγων κάπου ἔπρεπε νὰ πήξουν τὴν φωλεάν των. Εἶμαι δὲ ἀπολύτως βέβαιος ὅτι καὶ ὅταν ἔλθῃ Κυβέρνησις, ἔχουσα τὰς πλέον συντηρητικὰς ἀρχάς, θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὑποδεικνύομεν. Διότι οὐδεμία ἀντίδρασις δύναται νὰ κατισχύσῃ τῆς σήμερον ὑπαρχούσης καταστάσεως εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ καὶ τὴν Θεσσαλονίκην καὶ ταῖς μεγάλαις ἐν γένει πόλεσιν, εἰς τὰς ὁποίας ἔχει συγκεντρωθῆ ὁ ἀστικὸς προσφυγικὸς κόσμος. Οὐδεμία ἀντίδρασις εἶναι εἰς θέσιν νὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασιν αὐτήν, ὑφισταμένην πραγματικῶς. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ, εἶναι τοῦτο. Τὸ Κράτος νὰ καταβάλῃ τὰς ὀφειλομένας ἀποζημιώσεις, νομιμοποιοῦν τὰς γενομένας καταλήψεις καὶ προβαῖνον θαρραλέως καὶ εἰς ὅσας ἄλλας εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γίνουν. Εὐχόμεθα ἵνα τὸ Κράτος εὑρεθῇ τὸ ταχύτερον εἰς τὴν εὐχάριστον αὐτὴν θέσιν. Σᾶς λέγω δὲ ὅτι καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ ἰδιοκτῆται—καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν βέβαια οἱ ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων συντηρητικοὶ νὰ ἀμύνωνται τῆς ἰδιοκτησίας περισσότερον καὶ αὐτῶν τῶν ἐνδιαφερομένων—καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ἀπηλλοτριωθέντων ἢ τῶν καταληφθέντων οἰκοπέδων καὶ αὐτοὶ ἀκόμη προσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅταν ἐδημιουργήθη ὁ θόρυβος περὶ τῶν ἀπαλλοτριώσεων, διὰ τοῦ ὁποίου κατηγγέλλετο τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ὅτι μπολσεβικίζει, ὅτι διαρπάζει καὶ λεηλατεῖ τὴν ξένην ἰδιοκτησίαν, καὶ ὅταν τοὺς ἠρώτησα: Θέλετε νὰ ἄρω τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἡ ὁποία ἐγένετο; Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπογράφω τὴν διαταγήν. Σᾶς ἐρωτῶ ὅμως. Θὰ πάρετε τὰ οἰκόπεδά σας; Μοὶ ἀπήντησαν. Τὸ γνωρίζομεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ πάρωμεν. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἐνδιαφερόμεθα διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Ἐνδιαφερόμεθα μόνον νὰ ἐξακολουθήσουν καταβαλλόμεναι αἱ ἀποζημιώσεις λόγῳ τῆς γενομένης ἐπιτάξεως. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον καὶ πολὺ πρὶν ἀκόμη ἡ Δικαστικὴ Διεύθυνσις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δι’ ἐπανειλημμένων ἐγγράφων της μᾶς εἶπε. «Ἐπὶ τέλους, ποῦ θὰ πάῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις; Τὸ Κράτος πληρώνει τοῦ κόσμου τὰ ποσὰ εἰς ἀποζημιώσεις λόγῳ ἐπιτάξεως καὶ θὰ καταντήσῃ νὰ πληρώσῃ 4 ἢ 5 φορὰς τὴν ἀξίαν τῶν γενομένων ἀπαλλοτριώσεων καὶ τὸ δικαίωμα τῶν ἰδιοκτητῶν πρὸς ἀποζημίωσιν θὰ ἐξακολουθῇ νὰ παραμένῃ ἀκέραιον. Ἐπὶ πόσον χρόνον θὰ παραταθῇ ἡ ἔκρυθμος αὐτὴ κατάστασις, ἡ τόσον ζημιοῦσα τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου;» Ἰδοὺ διατί οἱ ἰδιοκτῆται ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν διατήρησιν τῶν ἐπιτάξεων. Καὶ διὰ νὰ μὴ ὑπολειφθῇ καμμία ἀμφιβολία περὶ τῆς ἀπολύτου ἀκριβείας τῶν λεγομένων παρ’ ἐμοῦ, θὰ σᾶς φέρω χαρακτηριστικὰ παραδείγματα ἐπιδικασθεισῶν ἀποζημιώσεων λόγῳ ἐπιτάξεως. Εἶναι τόσον καταπληκτικά, ὥστε νὰ φαίνωνται ἀπίστευτα καὶ ὅμως εἶναι ἀκριβέστατα. Γήπεδον Κωνσταντ. Ἀναστασοπούλου εἰς θέσιν Ταμπούρια Πειραιῶς. Ἠγοράσθη τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1907 διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 5039 συμβολαίου τοῦ συμβολαιογράφου Πειραιῶς Π. Κανελλοπούλου ὑπὸ ἡμερομηνίαν 1 Δεκεμβρίου 1907 ἀπὸ ἀδελφοὺς Μελετοπούλου ἀντὶ 9.000 δραχμῶν. Ἡ ἀποζημίωσις διὰ τὴν ἐπίταξιν καθωρίσθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς 11.500 δραχμὰς μηνιαίως, ἤτοι 138.000 ἐτησίως, ποσὸν ἀντιπροσωπεῦον τοὺς τόκους πρὸς 6% κεφαλαίου 2.300.000. Βʹ) Καίτης Καλλιμασιώτου. Εἰς θέσιν Κοκκινιᾶς Πειραιῶς, ἐκτάσεως 10839 μ. Κατὰ τὸ διανεμητήριον συμβόλαιον τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Ἀρ. Θεοφανοπούλου τῷ 1924 ἐξετιμήθη ἀντὶ δραχμῶν 27,090.40. Ἐκ τοῦ γηπέδου τούτου ἐπετάχθη ἔκτασις 2718 τετραγωνικῶν πήχεων, ἡ δὲ διὰ τὴν ἐπίταξιν ἀποζημίωσις ὡρίσθη εἰς δραχμὰς 815 μηνιαίως, ἤτοι ἐτησίως 9720, ποσὸν ἀντιπροσωπεῦον πρὸς 6% τοὺς τόκους κεφαλαίου 163,000 δραχμῶν.

§83Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Ποία ἦτο ἡ Ἐπιτροπή;

§84Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἡ κατὰ τὸν νόμον Ἐπιτροπή.

§85Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον κλέπτεται ὁ ἱδρὼς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§86Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Νὰ ἀπαντήσητε ποῖος διεσπάθισε τὸν δημόσιον πλοῦτον. Ποῖος καθώρισε τὴν ἀποζημίωσιν; Λοιπόν, κύριοι, οἱ διάφοροι Ὑπουργοὶ διεσπάθησαν αὐτὸν χαριζόμενοι εἰς τοὺς μὲν καὶ τοὺς δέ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐσιώπησε....

§87Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὰ τί θέλετε, κ. βουλευτά; Σᾶς ἀπήντησεν ἡ κατὰ νόμον Ἐπιτροπή.

§88Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἔχω ἐδῶ σημείωμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρονται καὶ πλεῖστα ἄλλα παραδείγματα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ περιττὸν νὰ ἀναγνώσω διὰ νὰ μὴ κουράσω τὴν Βουλήν. Εἶναι ὅμοια μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα.

§89Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Νὰ τὰ εἴπητε διὰ νὰ μάθωμεν πῶς ἐσπαταλῶντο τὰ χρήματα.

§90Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Εἰς τοὺς φακέλλους τῆς ὑπηρεσίας εἶναι ἄπειρα τέτοια παραδείγματα, ὄχι 10.

§91Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ποῖος καθώρισε τὰς ἀποζημιώσεις κατὰ τρόπον λῃστρικόν;

§92Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς ἀπήντησεν ἡ κατὰ νόμον Ἐπιτροπή.

§93Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Θέλετε νὰ γνωρίζετε παρὰ τίνων ἀποτελεῖτο ἡ Ἐπιτροπή; Ἰδού· πρόεδρος ὁ νομάρχης καὶ μέλη ὁ πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, ὁ νομομηχανικὸς καὶ εἷς ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας. Προσθέτω ἀκόμη καὶ τοῦτο διὰ νὰ διασαφηνισθῇ τελείως ἡ κατάστασις. Ἐπειδὴ κάποιος λόγος ἐγένετο ἐσχάτως ὅτι αἱ ἀπαλλοτριώσεις ἐγένοντο χάριν τῆς ἐξυπηρετήσεως κομματικῶν συμφερόντων, συμφερόντων ἰσχυρῶν προσφύγων κομματαρχῶν, ἀπὸ τοὺς ὁποίους δῆθεν οἱ πρόσφυγες περιμένουν κάποιο ὄφελος, προσθέτω καὶ τοῦτο ἀκόμη, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε μία ἀπαλλοτρίωσις, γενομένη ὑπὲρ προσώπου καὶ προκαλῶ οἱονδήποτε νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀκρίβειαν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ἀναφέρων καὶ ἓν μόνον παράδειγμα. Ὅλαι ἀνεξαιρέτως αἱ ἀπαλλοτριώσεις ἐγένοντο ὑπὲρ τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἐπιφυλάσσει εἰς ἑαυτὸ ἀκέραιον τὸ δικαίωμα νὰ ρυθμίσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ προκύψουν. Ποῦ εἶναι οἱ κομματάρχαι καὶ τὰ κομματικὰ συμφέροντα; Ἡμεῖς προβαίνομεν εἰς ἀπαλλοτριώσεις γηπέδων, ἐπὶ τῶν ὁποίων πέντε ὁλόκληρα ἔτη εὑρίσκονται ἐγκατεστημέναι χιλιάδες προσφυγικῶν οἰκογενειῶν.

§94Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀληθῶς, ὡς λέγει ὁ κ. Ὑπουργός, κατὰ τὸν νόμον αἱ ἀπαλλοτριώσεις γίνονται ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, τοῦτο ὅμως δὲν λύει τὸ πρόβλημα, διότι τὴν 6ην Νοεμβρίου 1926, παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν, ὑπεγράφη ἡ ἀπόφασις τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργείων περὶ ἀπαλλοτριώσεως, τὴν 6ην Νοεμβρίου 1926 ἐδημοσιεύθη εἰς ἔκτακτον φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀπόφασις τῆς ἀπαλλοτριώσεως, διότι ἂν δὲν ἐδημοσιεύετο δὲν γνωρίζω τί θὰ ἐγίνετο τὴν ἑπομένην.

§95Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔπραξεν ἄριστα μνησθεὶς τοῦ περιστατικοῦ αὐτοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπίσης μέγας ἐγένετο θόρυβος, διὰ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω, ὅτι μόλις ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας ἐπληροφορούμην ὅτι ἐγένοντο εἰς τὸν Πειραιᾶ δύο ἀπαλλοτριώσεις ὄχι κατὰ τοὺς νομίμους τύπους καὶ ὅτι αἱ ἀπαλλοτριώσεις ἦσαν σκανδαλώδεις. Ποῖος δὲ εἶναι ὁ νόμιμος τύπος; Κατὰ τὸν νόμον, πρέπει νὰ προηγηθῇ γνωμοδότησις τοῦ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ Προνοίας Κεντρικοῦ Συμβουλίου Στεγάσεως. Ἡ γνωμοδότησις αὕτη ὄντως δὲν προϋπῆρξε. Καὶ διὰ τοῦτο ἐθεώρησα ὑποχρέωσίν μου νὰ ἄρω τὰς γενομένας ἀπαλλοτριώσεις καὶ νὰ εἰσαγάγω τὸ ζήτημα ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Στεγάσεως καὶ Προνοίας, ἵνα ἀποφανθῇ κατὰ τὸν νόμον.

§96ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπὸ ποίους ἀποτελεῖται τὸ Συμβούλιον;

§97Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Τέσσαρες εἶναι πρόσφυγες, ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶναι ἀνώτεροι ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας καὶ ἄλλων Ὑπουργείων. Εἶναι ὁ γενικὸς διευθυντὴς τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ, ὁ κ. Σαμαράκης, ὁ γενικὸς διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, ὁ κ. Καναγκίνης, ὁ κ. Οἰκονόμου, ἀνώταται ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, οἱ τρεῖς διευθυνταὶ τοῦ Ὑπουργείου Ὑγιεινῆς καὶ Προνοίας, ὁ κ. Καμπᾶς, ὁ κ. Φραγκόπουλος, ὁ κ. Κοπανάρης ἢ οἱ νόμιμοι τούτων ἀναπληρωταί. Καὶ τὸ Συμβούλιον ἐγνωμοδότησεν ὑπὲρ τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ κανεὶς ὅτι Ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἀνώτατοι τοῦ Κράτους ὑπάλληλοι, καταναλώσαντες ὁλόκληρον αὐτῶν τὸν βίον εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, συνώμοσαν διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τοῦ Πειραιῶς, διὰ νὰ διαρπαγῇ, ὡς ἐλέχθη, ἡ ξένη ἰδιοκτησία; (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κέντρου, θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§98Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἂν λοιπὸν αὐτὰ ἐγένοντο εἰς τὸ παρελθόν.... (Ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος).

§99Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἂν εἰς ἕνα Ὑπουργὸν ἀγορεύοντα φέροντα κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ δὲν κρατοῦν τὴν ἀπαιτουμένην ψυχραιμίαν καὶ οἱ ἄλλοι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει μένουν ἐλεύθεροι ἀπέναντι ἄλλων Ὑπουργῶν νὰ φέρωνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ὄχι.

§101Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἂν λοιπὸν εἰς τὸ παρελθὸν αὐτὸ τὸ κατ’ ἐξοχὴν ἀνώμαλον, δὲν ἐδημιουργήθησαν ἁρπαγαὶ καὶ λεηλασίαι, ἀλλὰ χρῆσις μόνον μέτρων ἀναγκαίων, ἐγένετο διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ μαρτυρικοῦ αὐτοῦ πληθυσμοῦ, διατί φοβεῖσθε ὅτι εἰς τὸ μέλλον, ὁπότε ὅμως πάντες ἐλπίζομεν ὅτι θὰ ἐπικρατήσῃ ὁμαλότης κοινοβουλευτική, ὅτε καὶ τὸ βῆμα τὸ κοινοβουλευτικὸν θὰ μείνῃ ἀλώβητον καὶ τὸ βῆμα τὸ δημοσιογραφικόν, διατί φοβεῖσθε ὅτι εἰς τὸ μέλλον εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν καταχρήσεις ἐκ μέρους τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, μάλιστα μὲ τοὺς περιορισμοὺς τοὺς ὁποίους θέτομεν; Δὲν ζητοῦμεν ἡμεῖς τὴν ἐξακολούθησιν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἀκεραίας τῆς ἰσχύος τῆς κειμένης νομοθεσίας! Διὰ τῶν προτάσεών μας θέτομεν ἀρκετοὺς περιορισμούς, ὥστε νὰ εἶναι ἐντελῶς ἀσύστατοι οἱ φόβοι περὶ μελλοντικῶν καταχρήσεων εἰς βάρος τῆς ἀστικῆς ἰδιοκτησίας. Ἐφόσον, ὡς ἀπέδειξα περιτράνως ἤδη, τοιαῦται καταχρήσεις δὲν ἐγένοντο εἰς τὸ παρελθόν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβοῦν εἰς τὸ μέλλον; Πιστεύω ἐπίσης ὅτι ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἐπιπέσῃ ὁ βαρὺς ὄντως κλῆρος νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀστικῆς στεγάσεως, οἱασδήποτε ἀντιλήψεως καὶ ἂν ἔχῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ νὰ τραπῇ τὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν χαράσσομεν ἡμεῖς. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, μερικοὶ τῶν κ. κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, εὑρισκόμενοι ἴσως ἐν ἀγνοίᾳ καὶ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως, ἐν ἀγνοίᾳ καὶ τῶν σκέψεων τῶν ἰδικῶν μας, αἱ ὁποῖαι, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης δὲν εἶχον ἐπαρκῶς διασαφηνισθῆ, μερικοί, λέγω, ἐκ τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. συναδέλφων ἐφοβήθησαν ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα εἰσηγούμεθα ἡμεῖς, θὰ ἐγκαθιστῶμεν μονονουχὶ τὸν μπολσεβικισμὸν ἐν Ἑλλάδι. Ὄντως, κύριοι, ἐνθυμοῦμαι ἕνα ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων, εἰπόντα ὅτι, ἂν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου ἐκυμάτιζεν ἡ ἐρυθρὰ σημαία, καὶ ἂν ἀκόμη τοῦτο συνέβαινε, οὐδέποτε θὰ ἀπετολμᾶτο ἡ εἰσήγησις μέτρων, οἷα τὰ παρ’ ἡμῶν ὑποστηριζόμενα. Ἄλλος δέ τις ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων εἶπεν, ὅτι ἂν αἱ προτάσεις ἡμῶν γίνουν δεκταί, τὸ σημερινὸν κοινωνικὸν καθεστὼς θὰ ἐσείετο ἐκ βάθρων, ἀκράτητος δὲ θὰ ἐπήρχετο ὁ μπολσεβικισμός. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ καθεστὼς δὲν διατρέχει οὐδένα ἀπολύτως κίνδυνον ἀπὸ τὴν λῆψιν τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν. Προχωρῶ καὶ πέραν τούτου ἀκόμη καὶ σᾶς λέγω εἰλικρινῶς, ὅτι τὸ καθεστὼς διατρέχει ἀσφαλῶς κίνδυνον εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ θελήσωμεν διὰ μέτρων ριζικῶν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν κατάστασιν, ὅπως παρουσιάζεται σήμερον. Μακρὰν τοῦ νὰ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ διασαλεύοντες τὸ σημερινὸν κοινωνικὸν καθεστώς, εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι θὰ παραμείνωμεν εἰς τὰ τελευταῖα αὐτὰ ἐρείσματα, διότι θεωροῦμεν τοῦτο ὡς τὸ βάθρον ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ ὕπαρξίς μας, ἡ ἐθνική, καὶ δὲν ὑπέστημεν τὴν συμφορὰν καὶ τὴν καταστροφὴν διὰ νὰ ἔλθωμεν ἐδῶ νὰ ἀπεμπολήσωμεν τὰ ἐθνικά μας ἰδεώδη. (Χειροκροτήματα). Αἴτιος τῆς συμφορᾶς ἡμῶν καὶ τῆς καταστροφῆς ὑπῆρξεν ἡ βαθυτάτη ἡμῶν προσήλωσις πρὸς τὰ ἐθνικὰ ἰδεώδη. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ γίνωμεν ἡμεῖς ὑπαίτιοι τῆς ἀνατροπῆς τοῦ σημερινοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θὰ συνεπήγετο μοιραίως τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν ὄλεθρον; Μὴν ἔχετε ὅμως καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἂν ἡ κατάστασις αὐτὴ ἐξακολουθήσῃ, οὐδεὶς δύναται νὰ ἐγγυηθῇ ὅτι δὲν θὰ διατρέξῃ ἀσφαλῶς κίνδυνον τὸ σημερινὸν κοινωνικὸν καθεστώς, διότι δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, ἀπὸ ἕνα κόσμον κατεστραμμένον, ὁ ὁποῖος ὑπέστη αὐτὴν τὴν ἀνήκουστον συμφορὰν καὶ ὁ ὁποῖος μετὰ μοναδικῆς ἐγκαρτερήσεως καὶ μετὰ μοναδικῆς πίστεως ἐπὶ πενταετίαν ὁλόκληρον ὑπομένει τὴν φρικτὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερα καὶ σᾶς περιέγραψα προηγουμένως, δὲν δύνασθε ἀπὸ ἕνα τοιοῦτον κόσμον νὰ ἀξιοῖτε νὰ ὑπομένῃ τὴν παράτασιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς, μέχρις ὅτου ἡ φθίσις καὶ ἡ ἑλονοσία καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι ἀσθένειαι θὰ ἐπιφέρουν τὸν ὁριστικὸν αὐτοῦ ὄλεθρον. Διατί, ἄλλως τε, νὰ ὑπομένῃ; Διὰ νὰ ἀμειφθῇ εἰς τὴν μέλλουσαν ζωήν; Ἀλλοίμονον δέ, ἂν ὁ κόσμος αὐτὸς ἤθελεν ἀπελπισθῆ, ἤθελεν ἀποβάλει καὶ τὴν τελευταίαν ἐλπίδα περὶ τοῦ ὅτι τὸ Κράτος θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μεριμνήσῃ ταχέως περὶ τῆς ὁριστικῆς αὐτοῦ ἐγκαταστάσεως. Βεβαίως θὰ τραπῇ τὴν ὁδὸν τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ μπολσεβικισμοῦ. Τὰ καθεστῶτα, κύριοι βουλευταί, τὰ κοινωνικά, ἀσφαλῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατρέξουν κανένα κίνδυνον ἐκ τῆς λήψεως μέτρων προστατευτικῶν τῆς λαϊκῆς δυστυχίας. Διατρέχουν πραγματικὸν κίνδυνον ὅταν οἱ ἄρχοντες παραμένουν ἀνάλγητοι πρὸ τῆς λαϊκῆς δυστυχίας. Ὅταν οἱ ἄρχοντες παραμείνουν ἀδιάφοροι καὶ ἀσυγκίνητοι πρὸ τοῦ παρατεινομένου μαρτυρίου τῶν μεγάλων λαϊκῶν μαζῶν, τότε διατρέχουν κίνδυνον τὰ κοινωνικὰ καθεστῶτα καὶ τότε συντρίβονται καὶ καταπίπτουσιν εἰς ἐρείπια. Δὲν εἴμεθα λοιπὸν ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν προτάσεών μας κλονίζομεν τὸ ὑφιστάμενον κοινωνικὸν καθεστώς. Τουναντίον μάλιστα, ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι δι’ αὐτῶν στηρίζομεν τὸ καθεστὼς αὐτὸ καὶ ἀποτρέπομεν τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι ἐπικρέμανται ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, μήπως εἰσηγούμενοι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα εἰσηγούμεθα διὰ τὴν ταχυτέραν ἀποπεράτωσιν τῆς ἀστικῆς τῶν προσφύγων στεγάσεως, εἰσηγούμεθα τὰ μέτρα αὐτὰ μόνον καὶ μόνον, διότι πρόκειται νὰ τὰ ἐφαρμόσωμεν κατὰ ἰδιοκτητῶν γηγενῶν; Μόνον καὶ μόνον διότι πρόκειται νὰ καρποθῶμεν δι’ αὐτῶν ὄφελος ἐκ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῆς ξένης ἀστικῆς ἰδιοκτησίας; Ὄχι, κύριοι. Τὰ μέτρα αὐτὰ τὰ ἐφηρμόσαμεν ἐν πρώτοις ἐφ’ ἡμῶν αὐτῶν, ἐφ’ ἡμῶν αὐτῶν, οὐχὶ εὑρισκομένων εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ σημερινοὶ ἰδιοκτῆται, ἀλλ’ ἐφ’ ἡμῶν αὐτῶν, θυμάτων τῆς καταστροφῆς, κατεστραμμένων, μὴ ἐχόντων ποῦ τὴν κεφαλὴν κλῖναι. Λέγω τοῦτο, ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἰσηγούμεθα σήμερον, τὰ μέτρα αὐτὰ τὰ ἐφηρμόσαμεν ἐν πρώτοις ἐφ’ ἡμῶν αὐτῶν. Καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω διατί. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς ὁλόκληρος ἡ ἐν Ἑλλάδι ἐγκαταλειφθεῖσα ἀστικὴ καὶ ἀγροτικὴ Μουσουλμανικὴ περιουσία περιήρχετο εἰς τὴν ὁλότητα τῶν προσφύγων. Εἴχομεν, λοιπόν, ἡμεῖς κάθε δικαίωμα, ἐλθόντες ἐνταῦθα κατατρεγμένοι καὶ ἄστεγοι, νὰ ζητήσωμεν νὰ περιέλθῃ εἰς ἡμᾶς ἡ ἰδιοκτησία αὐτή, ἡ ὁποία μᾶς ἀνῆκε, καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς κατέχοντας τὰ οἰκήματά μας καὶ νεμομένους τὴν περιουσίαν μας. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τίποτε. Σεῖς ἔχετε τὰ πάντα. Δώσατέ μας τουλάχιστον τὴν στέγην τὴν ἰδικήν μας ἵνα ὑπ’ αὐτὴν στεγασθῶμεν. Τί δικαιότερον τούτου; Καὶ ὅμως, καίπερ εὑρισκόμενοι εἰς τὴν φρικτὴν ἐκείνην κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐφθάσαμεν ἐνταῦθα μετὰ τὴν ἐθνικὴν συμφοράν, ὄχι μόνον δὲν ἐπράξαμεν τοιοῦτόν τι, ἀλλ’ οὐδὲ ἐπετρέψαμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ νὰ τὸ διαλογισθῶμεν ἀκόμη. Τουναντίον μάλιστα. Ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Δʹ Συντακτικῆς Συνελεύσεως ἐζητήσαμεν πρῶτοι ἡμεῖς νὰ περιφρουρηθῇ ἡ ὕπαρξις ἐντὸς τῶν ἀστικῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων τῶν ἀπόρων. Νὰ περιφρουρηθῶσιν οἱ ἔφεδροι καὶ νὰ μείνωσιν εἰς τὰ οἰκήματα τὰ ἰδικά μας, ἀδιαφοροῦντες ἂν δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου κατεδικάζομεν μεγάλας προσφυγικὰς μάζας εἰς τὸ μαρτύριον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκονται σήμερον.

§102ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δι’ ἀνταλλαγμάτων.

§103Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Οὐδὲν ἀντάλλαγμα. Πέραν τούτου γνωρίζετε, κύριοι, ἐπίσης καλῶς, ὅτι κάθε πρόσφυξ, ὁ ὁποῖος ἤρχετο ἐδῶ, εἶχε δικαίωμα ἐπὶ τῆς Τουρκικῆς περιουσίας τῆς αὐτῆς κατὰ τὸ δυνατὸν φύσεως. Εἴχαμεν, λοιπόν, δικαίωμα ἡμεῖς, οἱ ἐγκαταλείψαντες ἀγροτικὴν περιουσίαν, νὰ ζητήσωμεν νὰ περιέλθῃ εἰς ἡμᾶς ἡ ἀγροτικὴ περιουσία. Εἶχον τὸ δικαίωμα αὐτὸ οἱ δικαιούμενοι πρόσφυγες νὰ εἴπωσιν· ἡ Μουσουλμανικὴ περιουσία μᾶς ἀνήκει, ἀνήκει εἰς τοὺς δικαιούχους πρόσφυγας καὶ πρέπει νὰ περιέλθῃ εἰς αὐτούς. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ πρόσφυγες μὴ δικαιοῦχοι, ὅλοι οἱ πρόσφυγες δὲν ἦσαν κτηματίαι, δὲν εἶχον ἀκίνητον περιουσίαν. Τί θὰ γίνουν αὐτοί; Ἠδυνάμεθα, ἐφαρμόζοντες τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας ὑποστηρίζουν οἱ κ. κ. συνάδελφοι, νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτούς. Ἂς φροντίσῃ δι’ ἡμᾶς τὸ Κράτος. Ἡ ἀκίνητος περιουσία θὰ περιέλθῃ εἰς ἡμᾶς, διότι εἰς ἡμᾶς ἀνήκει. Δὲν τὸ εἴπομεν. Ὄχι μόνον δὲν τὸ εἴπομεν, ἀλλὰ δὲν ἐκρατήσαμεν οὐδὲ μόριον ἐκ τῆς περιουσίας αὐτῆς. Τὴν παρεχωρήσαμεν ὅλην εἰς τοὺς ἀγρότας, χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἐδικαιοῦντο ἢ ὄχι διὰ νὰ μὴ παρεμβάλωμεν κανὲν πρόσκομμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔλαβε τὴν περιουσίαν αὐτὴν καὶ τὴν ἔδωκε κατὰ πλήρη κυριότητα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ἀλλὰ θὰ ἠδύνασθε νὰ εἴπητε. Μεταξὺ ὑμῶν καὶ τῶν ἀγροτῶν προσφύγων ὑπάρχει αἴσθημα ἀλληλεγγύης, ἡ δυστυχία συνενώνει τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τοῦτο ἠθελήσατε νὰ παραιτηθῆτε ὑπὲρ αὐτῶν, δὲν εἶναι δὲ καὶ πολὺ σπουδαῖον τὸ πρᾶγμα. Ἀλλὰ δὲν περιωρίσθημεν μόνον εἰς αὐτό· ἀνεγνωρίσαμεν ἴσα δικαιώματα καὶ εἰς τοὺς γηγενεῖς ἀκτήμονας ἀγρότας. Ὅλα τὰ προσφυγικὰ συνέδρια, τὰ ὁποῖα ἔγιναν εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὡς πρῶτον μέλημα αὐτῶν διεκήρυξαν τὴν διανομὴν τῆς γῆς κατὰ ἴσους κλήρους εἰς τοὺς γηγενεῖς καὶ τοὺς πρόσφυγας. Αὐτὴν τὴν στάσιν ἐτηρήσαμεν ἀπέναντι τοῦ μεγάλου καὶ κολοσσιαίου προβλήματος, τὸ ὁποῖον συγκλονίζει τὸν Τόπον. Διατί; Διότι ἐσκέφθημεν ὅτι τὸ πρόβλημα εἶναι μέγα καὶ τὰ μεγάλα προβλήματα δὲν λύονται οὐδὲ μὲ συνταγματικὰς συζητήσεις, οὐδὲ μὲ λεξίδια, ἀλλὰ μὲ μέτρα ῥιζικά. Βεβαίως εἰς τὸν δρόμον αὐτὸν θὰ εὑρεθῶσι καὶ μερικοί, τῶν ὁποίων θὰ θιγῶσι τὰ συμφέροντα, τὸ ὑπέρτατον ὅμως συμφέρον τοῦ Τόπου ἐπιβάλλει νὰ μὴ σταματήσουν τὰ σωστικὰ μέτρα. Καὶ νὰ λεχθῇ εἰς τοὺς θιγομένους. «Ἐζημιώθητε; Λυπούμεθα κατάκαρδα δι’ αὐτό. Ἀλλὰ συμφέρει τοὺς ὀλίγους ἀπολέσθαι ὑπὲρ τῶν πολλῶν». Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ στηρίξωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς ἀστικῆς ἡμῶν στεγάσεως, ἂν δὲν θέλωμεν νὰ μεταβάλωμεν τὸ πρόβλημα διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ εἰς κίνδυνον πραγματικόν, κίνδυνον ἠθικόν, ἀλλὰ καὶ κίνδυνον ὑγιεινῆς σοβαρότατον καὶ δι’ αὐτὸν τὸν γηγενῆ πληθυσμὸν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Εἶπε προηγουμένως κἄποιος τῶν κ. κ. συναδέλφων, ὅτι τὴν πρὸς τοὺς πρόσφυγας συμπάθειαν τὴν αἰσθάνεται ὁλόκληρος ἡ Βουλή. Οὐδεμίαν ἔχομεν περὶ τούτου ἀμφιβολίαν. Ἀντιλαμβανόμεθα πρῶτοι ἡμεῖς καὶ πρῶτοι ἡμεῖς εὐγνωμονοῦμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος συμμερίζεται τὸν πόνον μας, ἀλλὰ δὲν τὸ λέγομεν σήμερον, τὸ εἴπομεν πάντοτε, τὸ διεκηρύξαμεν καὶ διὰ τῶν συνεδρίων ἡμῶν, ὅτι ἡ ἁπλῆ συμπάθεια δὲν ἀποτελεῖ καὶ μέσον ἀποτελεσματικῆς ἀντιμετωπίσεως ὡρισμένων πραγματικοτήτων. Συμπάθειαν ἐξεδήλου ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Μπακόπουλος, λέγων ὅτι πρέπει νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὸ ταχύτερον τοὺς πρόσφυγας, ἐπιβαλλομένης μιᾶς βαρυτάτης φορολογίας ἐπὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπεκόμισαν πραγματικὰ κέρδη ἐκ τοῦ πολέμου.

§104Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§105Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐνόμιζον ὅτι τὸ εἴπατε, ἀλλὰ δὲν ἔχει σημασίαν. Ἂν δὲν τὸ εἴπετε σεῖς, τὸ εἶπε κάποιος ἄλλος. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι καλὸν λεγόμενον. Φαντάζομαι ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὁ ὁποῖος νὰ πιστεύῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων ἀπὸ τοιοῦτον μέτρον. Εἶναι τόσον φανερὸν τὸ πρᾶγμα, ὥστε δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐπιμείνω ἐπ’ αὐτοῦ. Ἕτερος ἐκ τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. συναδέλφων, ὁ σεβαστὸς κατὰ πάντα συνάδελφος, ὁ ἐκ Φθιώτιδος βουλευτής, νομίζω, κ. Εὐταξίας, εἶπεν ὅτι τὸ ταχύτερον πρέπει νὰ ἀποκατασταθῶσιν οἱ πρόσφυγες καὶ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, 6 μηνῶν, 3 μηνῶν, εἰ δυνατὸν πρέπει νὰ γίνῃ τὸ προσφυγικὸν δάνειον καὶ νὰ μὴ γίνῃ περιωρισμένον, νὰ γίνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτερον διὰ νὰ ἀποκατασταθῶσι τὸ ταχύτερον οἱ πρόσφυγες. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον λεγόμενον ἐπίσης δύναται νὰ γεννᾷ ἐντύπωσιν, ἀλλ’ ὁ κ. Εὐταξίας εἶναι ἁρμοδιώτερος ὄχι πλέον ἐμοῦ, ἀλλ’ ἴσως καὶ πολλῶν ἄλλων, νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἡ σύναψις τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, ὅπως τὴν θέλει ἐκεῖνος, δὲν εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾶται οὐδὲ ἀπὸ τὴν ἀγαθὴν θέλησιν τὴν ἰδικήν του, οὐδὲ ἀπὸ τὴν ἀγαθὴν θέλησιν τὴν ἰδικήν μας. Πρέπει νὰ συντρέξουν πλεῖσται ὅσοι παράγοντες, οἱ ὁποῖοι κεῖνται ἐκτὸς τῆς ἡμετέρας θελήσεως. Λοιπὸν τὰ ζητήματα δὲν λύονται τοιουτοτρόπως, ἐφόσον δὲν θέλομεν νὰ τὰ ἀντιμετωπίσωμεν ὅπως πραγματικῶς ἔχουν, θὰ περιοριζώμεθα λέγοντες ἁπλῶς ὡραίους λόγους, ἀλλὰ δὲν θὰ εἰσηγούμεθα λύσεις πρακτικάς. Ἐγώ, κύριοι, νομίζω, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου ἔχουν φθάσει σήμερον τὰ πράγματα, ἂν οἱ κ. κ. συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰς γνώμας αὐτάς, τὰς ἀντιτιθεμένας πρὸς τὰς ἰδικάς μου, θελήσωσι νὰ μελετήσωσι καλύτερον τὴν κατάστασιν, θὰ ἴδωσιν ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις ἀναθεωρήσεως τῶν ἰδεῶν αὐτῶν. Εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος περὶ αὐτοῦ. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ θελήσωσι νὰ ἀναγνωρίσωσιν ὅτι πράγματι συντρέχει περίπτωσις ἀπαλλοτριώσεως οἰκοπέδων πρὸς ἐγκατάστασιν νέων συνοικισμῶν καὶ πρὸς ἀραίωσιν τῶν ἤδη ὑπαρχόντων συνοικισμῶν, συντρέχει περίπτωσις ἀπαλλοτριώσεως οἰκοπέδων, κειμένων καὶ ἐντὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων.

§106ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατ’ ἐπέκτασιν συνοικισμῶν;

§107Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Εἶπον καὶ κατ’ ἐπέκτασιν καὶ κατ’ ἀραίωσιν. Εἶμαι, λέγω, πεπεισμένος, ὅτι οἱ κ. κ. συνάδελφοι θὰ ἀχθῶσιν εἰς τὸ νὰ ἀναγνωρίσωσιν ὅτι συντρέχει τοιαύτη περίπτωσις. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν, ἡμεῖς δὲν θὰ εἴχομεν καμμίαν δυσκολίαν, τηρουμένης πάντοτε τῆς διατάξεως περὶ ἀπαλλοτριώσεως οἰκοπέδων πρὸ πάσης καταβολῆς ἀποζημιώσεως, δὲν θὰ εἴχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ δεχθῶμεν τὴν πλήρη ἀποζημίωσιν, τὴν ὁριζομένην ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 19, προϋποτιθεμένου πάντοτε ὅτι καὶ οἱ κ. κ. συνάδελφοι θὰ ἀναγνωρίσωσιν ὅτι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς πλήρους ἀποζημιώσεως νὰ περιληφθῇ καὶ ἡ ὑπερτίμησις, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν τὰ οἰκόπεδα αὐτὰ λόγῳ τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων καὶ ἀφ’ ἧς ἐποχῆς αὕτη ἐπῆλθεν. Ἄλλως τε καὶ οἱ κ. κ. Πεσμαζόγλου καὶ Βελέντζας εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι κανεὶς ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας δὲν θὰ θελήσῃ νὰ καρπωθῇ τῆς προσφυγικῆς δυστυχίας. Ἡμεῖς δὲν θὰ ἔχωμεν οὐδεμίαν ἀντίρρησιν νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀποζημίωσιν ὑπὸ τὸν ὅρον αὐτόν, ὅτι δὲν θὰ περιλαμβάνεται μέσα εἰς αὐτὰ ἡ ὑπερτίμησις, ἡ ὁποία ἐπῆλθε λόγῳ τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων καὶ ἀφ’ ἧς ἐποχῆς αὕτη ἐπῆλθε.

§108Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Καθοριζομένης ὑπὸ τοῦ Συντάγματος.

§109Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, κύριοι βουλευταί, ἀποδεχομένη τὰς προτάσεις τῶν προσφύγων βουλευτῶν ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι θὰ πράξῃ πρᾶξιν ἐθνικῶς ὠφέλιμον καὶ κοινωνικῶς σκόπιμον, θὰ θέσῃ δὲ ἀρραγῆ τὰ θεμέλια διὰ τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ ἀστικοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος, λύσιν, ἡ ὁποία θὰ ἀποτελέσῃ προάγγελον νέας ἐθνικῆς ἀναδημιουργίας. (Χειροκροτήματα).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη αὔριον εἰς τὰς 5.30′ μ. μ. (Ὥρα 9.30′ μ. μ.)