1927.05.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66

Τετάρτη 4 Μαΐου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρᾳ 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Παρακαλῶ ὅπως ἀναγραφῇ ῥητῶς εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ χθὲς ληφθεῖσα ἀπόφασις ὅπως ἡ Τετάρτη εἶναι ἡμέρα συζητήσεως ἐπερωτήσεων.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Κ. Ἀνδριτσόπουλος, ἀνάπηρος, κάτοικος Πειραιῶς, παθὼν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν σιδηροδρόμων Λαρίσσης, ζητεῖ νὰ προστεθῇ εὐεργετικὴ διάταξις ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τοῦ νόμου 3122, δι’ ἧς προσθήκης νὰ ὁρίζεται ῥητῶς ὅτι δικαιοῦνται συντάξεως καὶ οἱ ὁπωσδήποτε ὑπηρετήσαντες ἀπὸ τοῦ ἔτους 1912 ὑπὸ τὰ ὅπλα σιδηροδρομικοί. — Ὁ Π. Γεωργακαράκος, ὑπόδικος ἐν ταῖς φυλακαῖς Π. Στρατῶνος, ὑποβάλλει ὑπόμνημα διὰ τὴν ἄδικον προφυλάκισίν του. — Ἡ Διδασκαλικὴ Ὁμοσπονδία Ἀθηνῶν διαμαρτύρεται ἐντόνως διὰ τὴν ἀντίληψιν ἡ ὁποία κρατεῖ παρὰ τῇ Κυβερνήσει σχετικῶς μὲ τὸ δυνατὸν τῆς διενεργείας οἰκονομιῶν εἰς βάρος τῶν πνευματικῶν ἀναγκῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. — Οἱ ἐργάται ἐπισιτισμοῦ Θεσσαλονίκης ὑποβάλουν ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητοῦν τὴν ἄμεσον ἐπίλυσιν τῶν ἐν τῷ ὑπομνήματι τῆς Ὁμοσπονδίας ἐπισιτισμοῦ διαλαμβανομένων αἰτημάτων. — Ὁ Σύνδεσμος ἰδιοκτητῶν ἀστικῶν κτημάτων Τρικκάλων ζητεῖ τὴν ὁλοσχερῆ ἄρσιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου διὰ τὴν πόλιν τῶν Τρικκάλων. — Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Βερροίας διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἐν Ἀθήναις ἑδρευούσης Ἑταιρείας «Τὸ Βέρμιον», ἥτις διὰ τῶν ἐν τῷ Τριποτάμῳ ἔργων της συντελεῖ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς ποσότητος τοῦ ὕδατος, δι’ οὗ ἀρδεύονται περὶ τὰς 50.000 στρέμματα ἀγρῶν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Προηγεῖται ἡ ὑπ’ ἀριθμὸν 276 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἐπερώτησις τοῦ κ. Δερλερὲ «περὶ καθυστερήσεως ἀποζημιώσεως» ἐκ μέρους Συμμάχων εἰς Ἕλληνας ὑπηκόους».

§4Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Ὅταν ἔληξαν, κύριοι, αἱ ἐργασίαι τῆς συνόδου τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία προῆλθεν ἐκ τῶν ἐκλογῶν τῆς 6ης Δεκεμβρίου 1915, ἀνεχώρησα ἐντεῦθεν περὶ τὰ τέλη τοῦ Ἰουνίου ἢ ἀρχὰς Ἰουλίου διὰ νὰ μεταβῶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα νὰ παραθερίσω. Μετὰ ἕνα περίπου μῆνα ἀπὸ τῆς ἀναχωρήσεώς μου ἐλάμβανον χώραν πολλὰ καὶ ποικίλα γεγονότα ἐν τῇ πρωτευούσῃ. Ἐγὼ τῇ ἐπιμόνῳ ἀξιώσει τῆς οἰκογενείας μου παρέμενον ἐν Νάξῳ καὶ μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῆς συζύγου καὶ τῶν μεγαλυτέρων τέκνων μου, ἅτινα ἀνεχώρησαν διὰ νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὰ σχολεῖά των, μὲ δύο μικρὰ τέκνα μου. Τὴν 26ην Νοεμβρίου 1916 περὶ ὥραν 3ην μετὰ μεσονύκτιον κατέπλεεν εἰς τὸν λιμένα τῆς Νάξου τορπιλαλιευτικὸν Ἀγγλικόν, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀπεβιβάσθη ἄγημα ἔνοπλον, τὸ ὁποῖον περιεκύκλωσε τὴν οἰκίαν μου καὶ ἀπόσπασμα ἀποτελούμενον ἐκ Κρητῶν καὶ Μικρασιατῶν, προερχομένων ἀπὸ τὴν κοινωνικὴν λίμνην, οἱ ὁποῖοι διὰ σιδηρῶν ὀργάνων διέρρηξαν τὰς θύρας τῆς οἰκίας μου καὶ μὲ συνέλαβον. Μὲ ἀπήγαγον ἐκεῖθεν εἰς τὸν λιμένα Σύρου καὶ μὲ ἔρριψαν εἰς τὸ κοῖτος τοῦ θωρηκτοῦ «Ἔντγαρ». Μετὰ δεκαήμερον δὲ διαμονὴν μὲ μετέφερον εἰς Μοῦδρον καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὸ στρατόπεδον τὸ Ἀγγλικὸν καὶ μετὰ ἕνα μῆνα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ μὲ παρέδωκαν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μετὰ ἑπτάμηνον φυλάκισιν μὲ ἠμνήστευσε καὶ ἐπανῆλθον εἰς τὰ ἴδια. Τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν σύλληψίν μου καὶ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας ἔζησα θὰ τὰς ἀνασκοπήσω, διότι δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ γίνῃ ἀνάπτυξις αὐτῶν, ἀλλ’ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἤχθην ἐπὶ τὸ βῆμα εἶναι ὅτι μία ὁμὰς τῶν ἐπιδρομέων ἐκείνων παραμείνασα εἰς τὴν οἰκίαν μου ἐπὶ τῷ λόγῳ δῆθεν ὅτι θὰ ἀνεύρῃ ὅπλα ἢ ἄλλα στοιχεῖα ἐνοχοποιητικὰ ἐναντίον μου, μὲ ἐπλατσικολόγησε, τουτέστι μοὶ ἀφῄρεσαν μετοχὰς τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ὑπὲρ τὰς τριάκοντα χιλιάδας δραχμῶν, ὀλίγα τιμαλφῆ τῆς συζύγου μου, ὀλίγα ἄλλα χρήματα καὶ πᾶν ἄλλο ἀντικείμενον ἀξίας καὶ εὐκόλως δυνάμενον νὰ μεταφερθῇ. Δι’ αὐτόν, ἐπαναλαμβάνω, τὸν λόγον ἤχθην ἐπὶ τὸ βῆμα, διότι, ὡς γνωστόν, ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἀγγλία διὰ συλλογικῆς διακοινώσεως πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐπιδοθεῖσαν τὴν 23ην Νοεμβρίου 1915 ἐξ ἀφορμῆς τῆς καταλήψεως ἐκ μέρους αὐτῶν ἐδαφῶν Ἑλληνικῶν, λόγῳ τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων, τὰς ὁποίας ἐξετέλουν ἐν τῇ ἐγγὺς Ἀνατολῇ, ὑπεσχέθησαν ὅτι θὰ ἀποτίσουν πᾶσαν ζημίαν προξενηθησομένην ἐξ αἰτίας αὐτῶν εἴτε εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, εἴτε εἰς Ἕλληνας ἰδιώτας. Ἡ βεβαίωσις, ἡ ἐξέλεγξις καὶ ἡ ἐκτίμησις τῶν ζημιῶν τῶν προξενηθεισῶν εἰς τὴν ἰδιότητα ταύτην τῶν παθόντων ἀνετέθη δυνάμει τοῦ νόμου 2109 τῆς 11ης Μαρτίου 1920 εἰς τὰς Ἐπιτροπάς, εἰς ἃς ἀνετέθη ἡ ἐκτίμησις τῶν ζημιῶν τῶν παθόντων ἐκ μέρους τῶν ἐχθρικῶν Δυνάμεων, τουτέστι τῶν Γερμανοβουλγάρων. Αἱ Ἐπιτροπαὶ ἐπὶ τῇ βάσει αἰτήσεων ἐβεβαίωσαν τὰς ἐπενεχθείσας ζημίας εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν παθόντων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων καὶ ἐξέδωκαν ἀποφάσεις ὁριστικὰς καὶ ἀμετακλήτους. Καὶ ἡ μὲν Γαλλία δὲν ἐξεπλήρωσεν εἰσέτι τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ἀνέλαβε διὰ τῆς συλλογικῆς ἐκείνης διακοινώσεως πρὸς τοὺς παρόντας ἐκ μέρους αὐτῆς, ἡ Ἀγγλία ὅμως, συνεπὴς πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε, συνῆψε τὴν 30ὴν Νοεμβρίου 1925 μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δύο συμβάσεις, ἐπικυρωθείσας διὰ Ν. Διατάγματος καὶ δημοσιευθείσας τὴν 14ην Ἀπριλίου 1926 εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 128 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῶν ὁποίων τὸ ζήτημα τῶν ἀποζημιώσεων τῶν παθόντων ἐν γένει σχετικῶς μὲ τὴν γενομένην συλλογικὴν διακοίνωσιν ἐκανονίσθη ὁριστικῶς ὡς ἑξῆς. Ἡ μὲν Ἀγγλία πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε δέχεται νὰ ἐκπέσῃ ἐκ τοῦ πολεμικοῦ χρέους πρὸς αὐτὴν ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος λίρας Ἀγγλίας 1,250,000, ἐκ τῶν ὁποίων 564,960 διὰ τὰς προξενηθείσας ζημίας πρὸ τῆς εἰσόδου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον καὶ 685,040 διὰ τὰς ζημίας τὰς προξενηθείσας μετὰ τὴν εἴσοδον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον καὶ διαρκούσης τῆς πολεμικῆς καὶ μεταπολεμικῆς περιόδου, κατὰ τὸ 2ον ἄρθρον τῶν συμβάσεων αὐτῶν. Ἡ δὲ Ἑλλάς, ἀπαλλάξασα πάσης περαιτέρω ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχεν ἡ Ἀγγλία, ἀνέλαβεν αὐτὴ τὴν εὐθύνην ἐν σχέσει πρὸς πᾶσαν ἀπαίτησιν, διὰ τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἦτο ὑπόχρεως ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, κατὰ τὸ 2ον ἄρθρον τῶν συναφθεισῶν συμβάσεων. Κατὰ ταῦτα δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς συνδυασμὸς ὅτι τὴν εὐθύνην τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων δυνάμει τῶν συμβάσεων τούτων τὴν ἔχει ἀναλάβει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ θὰ ἐπερίττευεν ἑπομένως πᾶσα ἄλλη ἀπόδειξις περὶ τούτου. Ἀλλὰ πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν λεχθέντων ἂς προστεθοῦν καὶ τὰ ἑξῆς. Πρῶτον, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, κατόπιν ἀγωγῆς τὴν ὁποίαν ἤγειρον οἱ παθόντες κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ ἡ ὁποία ἐκοινοποιήθη μετὰ προσεπικλήσεως πρὸς παρέμβασιν καὶ πρὸς τὸ Ἀγγλικὸν Δημόσιον, διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 1255 τῆς 14ης Ἰουλίου τοῦ 1926 ἐγγράφου του πρὸς τοὺς ἐνδιαφερομένους γνωρίζει ὅτι τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ἀποζημίωσιν αὐτῶν ἤθελον κανονισθῆ λίαν προσεχῶς καὶ τὰ ὁποῖα εἰσέτι δὲν ἐκανονίσθησαν. Δεύτερον, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, κατόπιν ἀναφορᾶς τὴν ὁποίαν ὑπέβαλλον εἰς αὐτὸν οἱ παθόντες ζητοῦντες νὰ πληρωθῇ εἰς αὐτοὺς ἡ ἀποζημίωσις, ἀπέστειλεν ἐπιστολὴν τὴν 16ην Αὐγούστου 1926 καὶ τὴν 9ην Δεκεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἑτέραν ἐπιστολήν, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιστολῶν ἐγνωστοποίει εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις κατέβαλεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πᾶν ὅ,τι ὤφειλεν εἰς τοὺς ζημιωθέντας ἐξ αἰτίας τῆς Ἕλληνας ὑπηκόους καὶ ὅτι ἑπομένως τοῦ λοιποῦ οἱ ἀδικηθέντες Ἕλληνες ὑπήκοοι νὰ ἀπευθύνωνται οὐχὶ πρὸς αὐτήν, ἀλλὰ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, διότι τὸν διακανονισμὸν ὑπὸ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις τὸν θεωρεῖ ὁριστικόν. Αἱ ἀγωγαί, κύριοι, τῶν παθόντων ἐπρόκειτο νὰ συζητηθοῦν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Ἀθηνῶν τὴν 16ην Φεβρουαρίου 1927, ἀλλὰ κατόπιν αἰτήσεως τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Δημοσίου ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις διὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τοῦ μηνὸς Μαΐου. Οἱ ἀδικηθέντες ἔστερξαν εἰς τὴν ἀναβολὴν ταύτην, διότι ἤλπιζον ὅτι ἡ ὑπόσχεσις ἡ δοθεῖσα περὶ ἱκανοποιητικοῦ διακανονισμοῦ τῆς ὑποθέσεώς των ἐτηρεῖτο καὶ ἑπομένως θὰ εἶχε λήξει αὕτη τὸν Μάϊον, κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι ἡ ἀξίωσις τῶν παθόντων καὶ ἡ εὐθύνη τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ ἀποζημιώσῃ αὐτοὺς στηρίζεται εἰς τὰς συναφθείσας μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως δύο συμβάσεις, ἀλλὰ στηρίζεται ἐπίσης καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 2109, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὅτι οἱ παθόντες, τῶν ὁποίων αἱ ζημίαι ἐξετιμήθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου τούτου, δικαιοῦνται νὰ ζητήσουν τὴν ἀποζημίωσιν αὐτῶν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐφόσον αὕτη ἤθελε πληρωθῆ τὰς ζημίας ταύτας καὶ ἐν ᾧ μέτρῳ ἤθελεν ἐκπληρωθῆ. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἐπαναλαμβάνω, οὐδεὶς δισταγμός, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς παρόντας, ἀφοῦ μάλιστα αἱ ζημίαι αὐταὶ ἐπληρώθησαν ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν. Κατερχόμενος τοῦ βήματος ἀναμένω τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλὴν τί σκέπτεται νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§6Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αἱ ἀποζημιώσεις αἱ ὀφειλόμεναι εἰς Ἕλληνας πολίτας παθόντας κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον διαιροῦνται κατὰ τὴν μέχρι τοῦδε δικονομίαν, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς κατηγορίας ἀποδιδομένας εἰς τοὺς προξενήσαντας τὰς ζημίας, Βουλγάρους, Γερμανούς, Συμμάχους καὶ οὕτω καθεξῆς. Ὅλοι αὐτοὶ εἶναι Ἕλληνες πολῖται, ζημιωθέντες κατὰ τὸν πόλεμον. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ διάκρισις ὡς πρὸς τὴν πηγὴν τῆς ζημίας ἐκ τοῦ ὅτι οἱ ζημιώσαντες ἦσαν Βούλγαροι ἢ Γερμανοὶ ἢ οὕτω καθεξῆς. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὀφείλει νὰ περιμαζεύσῃ ὅλας τὰς κατηγορίας εἰς μίαν γενικὴν κατηγορίαν καὶ νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ τρόπου τῆς εἰσπράξεων τῶν ἀποζημιώσεων αὐτῶν, τὰς ὁποίας εἴτε θὰ κατέβαλλε τὸ Κράτος ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς κατόπιν ἢ συγχρόνου εἰσπράξεως αὐτῶν ἐκ μέρους τῶν προκαλεσάντων τὰς ζημίας, εἴτε θὰ κατέβαλλε τὸ Κράτος ἐξ ἰδίων, ἐφόσον δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ εἰσπράξῃ ἀπὸ ξένους, οἱ ὁποῖοι ἐζημίωσαν μὲν τοὺς Ἕλληνας πολίτας, ἀλλὰ δὲν θέλουν νὰ προβῶσιν εἰς τὰς ἀποζημιώσεις. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρῶτοι ὑπέστησαν αὐτὰς τὰς ζημίας κατὰ χρονολογικὴν σειρὰν εἶναι οἱ κάτοικοι τῆς Κεντρικῆς καὶ τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, διότι ἐκεῖ ἤρχισεν ἡ ἐγκατάστασις τῶν Συμμαχικῶν στρατευμάτων κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1916. Ἔπειτα ἐπηκολούθησαν τραγικώτεραι ζημίαι εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ Δυτικὴν Θράκην. Προχθὲς ἀκόμη συνῆλθεν εἰς τὴν Καβάλλαν ἓν συνέδριον, ἀποκληθὲν «Πανομηρικόν», τὸ ὁποῖον ἀντιπροσώπευσεν ὅλους τοὺς ὁμήρους, οἱ ὁποῖοι εἶχον περιπέσει εἰς τὰς χεῖρας τῶν Βουλγάρων κατὰ τὸν πόλεμον καὶ ἐδεκατίσθησαν, καθὼς γνωρίζετε εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Βουλγαρίας ἀπὸ ἀπόψεως πληθυσμοῦ, ὅσοι δὲ ἐπέστρεψαν εὗρον κατεστραμμένας τὰς περιουσίας των. Ἡ Κυβέρνησις εἰσέπραξεν ἓν μέρος ἀπὸ τὰς Γερμανικὰς ἀποζημιώσεις. Πολλάκις ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀνεπισήμως καὶ ἐπισήμως νὰ ὑποβάλῃ ἕνα πίνακα τῶν εἰσπραχθέντων ποσῶν, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἔπραξε. Λέγουσιν ὅτι τὰ εἰσπραχθέντα ποσὰ ἀπὸ τοὺς Γερμανοὺς καὶ τοὺς Βουλγάρους ἀνέρχονται εἰς 600 μέχρι 700 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἀπέναντι αὐτῶν διά τινος νόμου διενεμήθησαν ποσοστά τινα εἰς τοὺς ζημιωθέντας ἐκ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Αὐτὰ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα κατεβλήθησαν μερικῶς ἀνέρχονται εἰς 40–50 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἡ Κυβέρνησις εἰς γενομένας πρὸς αὐτὴν ἐρωτήσεις διατί δὲν καταβάλλονται καὶ τὰ ὑπόλοιπα, ἀπήντησεν ὅτι αἱ εἰσπραχθεῖσαι ἀποζημιώσεις ἀφοροῦν ὄχι μόνον τοὺς ἰδιώτας, ἀλλὰ καὶ τὸ Δημόσιον. Βεβαίως τὸ Δημόσιον, ὡς νομικὸν πρόσωπον, ζημιωθὲν ὅπως καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι Ἑταιρεῖαι καὶ νομικὰ πρόσωπα, δύναται νὰ συγκαταριθμηθῇ εἰς τὸν κατάλογον τῶν παθόντων. Ἀλλὰ πρέπει ἡ ἀναλογία, ἡ ὁποία θὰ τηρηθῇ μεταξὺ τῶν νομικῶν προσώπων, ἐν οἷς καὶ τὸ Κράτος, καὶ τῶν ἰδιωτῶν νὰ τηρηθῇ δικαίως καὶ αἱ εἰσπραχθεῖσαι ἀποζημιώσεις νὰ διανεμηθοῦν κατ’ ἀναλογίαν μεταξὺ ὅλων τῶν παθόντων, εἴτε τὸ Κράτος εἶναι ὁ παθών, εἴτε τὰ νομικὰ πρόσωπα, εἴτε ἰδιῶται. Ἐπίσης οἱ Ἄγγλοι, ὡς ἤκουσα πρωτύτερα καὶ ἀπὸ τὸν συνάδελφον κ. Δερλερέν, προέβησαν εἰς ἕνα συμψηφισμὸν τῶν ὀφειλομένων ἀποζημιώσεων ἀπέναντι τῶν χρεῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ὁ συμψηφισμὸς αὐτὸς κακῶς ἐγένετο, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν εἶχον κανονισθῆ ἀκόμη τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν ἐκ τῶν δανείων καὶ τῶν λοιπῶν πολεμικῶν ὑποχρεώσεων κατὰ τὸν Συμμαχικὸν πόλεμον. Κακῶς ἐγένετο, διότι ἀφῃρέθη ἀπὸ τὸ ὁλόκληρον ποσὸν τῶν 22 μέχρι 23 ἑκατομμυρίων λιρῶν 1,250,000 λίραι, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγνώριζε πληρωτέον ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις καὶ τὸ ὁποῖον, ὅπως μᾶς ἀνέπτυξε πρὸ ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν ὑπολογίσωμεν τὸ τοκοχρεωλύσιον, δηλαδὴ τὴν τοκοχρεωλυτικὴν ἀπόσβεσιν, θὰ ἀνέλθῃ εἰς 7–8 ἑκατομμύρια λιρῶν, ὁπότε θὰ καταβιβάσωμεν τὸ 1,250,000 ὄχι ἀπὸ τὰ 22 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἀπὸ τὰ 7–8 ἑκατομμύρια. Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι κακῶς ἐγένετο προκαταρκτικῶς αὐτὸς ὁ συμβιβασμός. Ἀλλ’ οὕτως ἢ ἄλλως τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐδέχθη αὐτὸν τὸν συμβιβασμόν. Ἕως τώρα ἦλθον δύο ἕως τρεῖς φορὰς ἀντιπρόσωποι Γάλλοι, Ἄγγλοι καὶ Ἰταλοί, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ παρακολουθήσουν τὰς ἐκδικάσεις τῶν αἰτήσεων τῶν ζημιωθέντων Ἑλλήνων πολιτῶν. Ὅλοι οἱ Ἕλληνες οἱ ζημιωθέντες σύμφωνα μὲ νόμους ψηφισθέντας ἀπὸ τὴν Βουλὴν τοῦ 1918 ὑπέβαλον τὰς αἰτήσεις των εἰς ἁρμόδια ἐκδικαστικὰ Συμβούλια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι βέβαια δικαστήρια, ἀλλ’ ἐκδικαστικαὶ Ἐπιτροπαί. Ἐξεδικάσθησαν αἱ αἰτήσεις των πρωτοδίκως καὶ κατ’ ἔφεσιν καὶ ἐπεδικάσθη, ἀνεγνωρίσθη δηλαδὴ ὡς ὀφειλόμενον ἓν ποσὸν εἰς ἕκαστον ζημιωθέντα. Ἔκτοτε ἐπερίμεναν νὰ ἔλθουν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων, Γάλλοι, Ἄγγλοι καὶ Ἰταλοί, οἱ ὁποῖοι μὲ ἕνα Ἕλληνα ὑπάλληλον θὰ προέβαινον εἰς τὴν ὁριστικὴν ἐκδίκασιν καὶ ἀναγνώρισιν τῶν ὀφειλῶν αὐτῶν. Ἐπίσης ἓν ἐκκρεμὲς ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, εἶναι ἂν αὐταὶ αἱ ὀφειλαὶ πρέπει νὰ καταβληθῶσι σύμφωνα μὲ τὸ νόμισμα τὸ ἰσχῦον καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγένοντο αἱ ζημίαι, ἢ σύμφωνα μὲ τὸ σημερινὸν νόμισμα, ὁπότε οὐδεμίαν ἀξίαν θὰ ἔχουν αἱ καταβληθησόμεναι ἀποζημιώσεις, διότι θὰ πληρωθοῦν ἓν 5, 6 ἢ 7% ἐπὶ τοῦ ἀναγνωρισθέντος τότε δικαιώματός των. Καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα μένει ἐκκρεμές. Ἔχομεν λοιπὸν ζημίας ὀφειλομένας ἐξ εἰσπραχθέντων ποσῶν ἀπὸ τὰς Γερμανοβουλγαρικὰς ἀποζημιώσεις, ζημίας ἐκ τῶν συμφωνηθέντων χρεῶν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, ἔχομεν ζημίας ὀφειλομένας ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, τὰς ὁποίας οὕτως ἢ ἄλλως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ πληρώσῃ ἐξ ἰδίων. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεουμένη νὰ ἀντιμετωπίσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς ὀφειλάς. Δυστυχῶς ὅμως δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο ἀπὸ δεκαετίας παρὰ νὰ ἀντιμετωπίζωμεν ἀποζημιώσεις πληρωτέας εἰς Ἕλληνας πολίτας. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, τὸ σύνολον τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται Ἑλληνικὸν Κράτος, νὰ ἀδικήσῃ τὰ μέλη του, τὰ θύματα τέλος πάντων αὐτὰ τῆς ἀνωμάλου περιόδου, τῆς καταστροφῆς ἐκ τοῦ παγκοσμίου πολέμου. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὤφειλε νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα διὰ νὰ μὴ αὐξάνῃ ἡ ὁσημέραι ὀγκουμένη ἀγανάκτησις καὶ ἀπελπισία τῶν δικαιούχων αὐτῶν, ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη κατὰ τρόπον πολὺ ζωηρὸν εἰς τὸ ἐσχάτως συγκροτηθέν, ὅπως σᾶς ἀνέφερον, ἐν Καβάλλᾳ Πανομηρικὸν Συνέδριον. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε γνῶσιν τῶν ψηφισμάτων τοῦ συνεδρίου τούτου, τὰ ὁποῖα εἶναι δριμύτατα εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν δὲ ὑπερεκχειλίσῃ τὸ ποτήριον, δὲν γνωρίζω εἰς ποίαν κατάστασιν θὰ εὑρεθῶμεν. Ἀλλὰ καὶ ἄνευ αὐτοῦ τοῦ ἐπαπειλουμένου κινδύνου νομίζω ὅτι ἔργον δικαιοσύνης εἶναι ἡ Κυβέρνησις μέσα εἰς τὰ τόσα ἄλλα μελήματά της νὰ τάξῃ καὶ τὸ μέλημα τῶν ἀποζημιώσεων τῶν παθόντων κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν προῆλθεν ἡ ζημία αὐτή, εἴτε ἐκ καθαρῶς Ἑλληνικῶν Στρατευμάτων, εἴτε ἐκ Γαλλοαγγλικῶν, εἴτε ἐξ ἄλλων. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὡς ἁρμόδιον εἰς τὰ ζητήματα αὐτά, ἂν σήμερον εἶναι ἕτοιμος νὰ μᾶς παρουσιάσῃ τοὺς ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς διαφωτίσουν.

§7Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Μπουσίου ἔχω νὰ προσθέσω ὅτι ἐλπίζω μετ’ ὀλίγας ἡμέρας νὰ ἔχωμεν τὸ ψήφισμα τοῦ Πανομηρικοῦ Συνεδρίου τῆς Καβάλλας, ὁπότε θὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ τὰς μεγίστας ἀδικίας αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, συνάμα δὲ ὅτι ἡ ὑπομονὴ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ καὶ ἡ ἀγανάκτησις ἔφθασαν εἰς τὸ κατακόρυφον.

§8Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸ πιστεύω. Παρακαλῶ συνεπῶς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας καὶ εἰ δυνατὸν ἀριθμούς τινας, ἂν ἔχῃ.

§9Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχω ἀριθμοὺς ἀκριβεῖς, διότι προσφάτως δὲν κατέγεινα εἰς τὸ ζήτημα. Ἀληθὲς εἶναι ὅτι μὲ τὴν Ἀγγλίαν συνεψηφίσθησαν 1,250,000 λίραι κατ’ ἀποκοπὴν ὑπολογισθεισῶν τῶν ἀξιώσεων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Γαλλίαν, ἡμεῖς ἔχομεν ὡρισμένας ἀξιώσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἡ τῶν ζημιῶν. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ Γαλλία ἔχει ἀξιώσεις διὰ τὸ παρασχεθὲν πολεμικὸν ὑλικόν. Εἶναι ὅμως ἐκκρεμὲς καὶ συζητεῖται, ἀφ’ ἧς τοὐλάχιστον ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς ποῖον νόμισμα θὰ γίνῃ ὁ προσδιορισμὸς ἑκατέρας τῶν ἀξιώσεων. Ἐξακολουθοῦν αἱ συνεννοήσεις καὶ δὲν δύναμαι νὰ προείπω τὸ τέλος. Φυσικὸν εἶναι ὅτι ἡμεῖς ὑπερασπίζομεν ἐκείνην τὴν θέσιν, ἡ ὁποία εἶναι καθ’ ἡμᾶς συμφέρουσα καὶ δικαία, πραγματικῶς ὅμως δὲν εἰσεπράχθη τίποτε. Γνωρίζετε ὅτι ἐβράδυνεν ὁ διακανονισμὸς τῶν ἀξιώσεων αὐτῶν, διότι παρενέπεσαν διάφοροι ἐθνικαὶ περιπέτειαι καὶ διεθνεῖς περιπλοκαί. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Γερμανίαν, οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους μοὶ ζητεῖτε ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι θὰ εἶναι ὑπερβολικοί. Διότι περὶ τὰ 3 ἕως 3 3½ ἑκατομμύρια μάρκα κατ’ ἔτος εἶναι, νομίζω, τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Ἑλλὰς κατ’ ἔτος. Ἂν πολλαπλασιάσητε τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν μὲ τὸ 20, ἀναμφισβητήτως δὲν δύναται νὰ ἀνέλθῃ εἰς 400 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ὡς εἴπατε, ἀλλ’ εἰς πολὺ ὀλιγώτερον. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν Βουλγαρίαν, τὸ ποσὸν εἶναι μικρόν, μικρότατον. Δὲν ὑπερβαίνει ἀσφαλῶς τὸ ἓν ἑκατομμύριον εἰς χρυσόν. Ἂν θέλητε ἀκριβεστέρους ἀριθμούς, θὰ παραγγείλω εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ τοὺς ἑτοιμάσουν καὶ θὰ τοὺς καταθέσω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυκλάδων βουλευτοῦ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ διατάξῃ νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀντίγραφον τοῦ ἐστενογραφημένου λόγου του. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ εἴπω εἶναι τοῦτο· ὅτι τὸ μὲν Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ἁρμόδιον ἀναμφισβητήτως ἵνα διεξαγάγῃ τὰς διαπραγματεύσεις καὶ νὰ κανονίσῃ τελικῶς τὰς διαφοράς, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν μετὰ τῶν ξένων Δυνάμεων ἐν σχέσει μὲ τὰς προξενηθείσας ὑπ’ αὐτῶν ζημίας. Πέραν τούτου ἡ ἁρμοδιότης εἶναι ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω ὅτι θεωρητικῶς, κατ’ ἀρχήν, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ παραδεκτὸν ὅτι οἱ ὑπήκοοι ἑνὸς Κράτους, οἱ πολῖται ἑνὸς Κράτους, ὅσοι ἐζημιώθησαν ἕνεκα τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων, ὁθενδήποτε καὶ ἂν προξενήθησαν αἱ ζημίαι αὗται, πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι δικαιοῦνται νὰ ἀποζημιωθοῦν. Αὐτὴ εἶναι ἡ νεωτέρα ἀντίληψις τῆς ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης, ἡ ὁποία πανταχοῦ ἐπεκράτησε, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἡ θαυμασία αὐτὴ ἠθικὴ καὶ θεωρητικὴ ἀρχὴ ἔχει ἓν ὅριον. Ποῖον εἶναι τὸ ὅριον; Τὸ ὅριον τῆς δυνάμεως τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν θὰ ἦτο δυνατὸν ἴσως νὰ εὑρεθῇ τρόπος, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ ἀμέσως τὸν Προϋπολογισμόν. Σᾶς ὑπόσχομαι νὰ ἔλθω εἰς μίαν προκαταρκτικὴν συνεννόησιν μετὰ τοῦ συναδέλφου μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ κατόπιν νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἵνα ἀποφασισθῇ κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ δοθῇ ἡ ἱκανοποίησις. Ὀρθὸν θὰ ἦτο, ἐφόσον εἶναι δυνατόν, νὰ ἀποχωρήσωμεν τελείως τὸ ζήτημα τοῦ τί μέλλει νὰ εἰσπράξωμεν. Τὸ σπουδαιότερον ποσὸν ὑπῆρξε μέχρι τοῦδε τὸ συμψηφισθέν, τὸ ὁποῖον παρεδέχθη ὁ πρῶτος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου. Τὰ ἄλλα ποσὰ θὰ συμψηφισθοῦν εἰς χρέη ἰδικά μας. Πραγματικὴ εἴσπραξις δὲν θὰ γίνῃ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν διστάζω περαιτέρω νὰ εἴπω ὅτι, κατ’ ἐμέ, δὲν θὰ ἐπιτρέπεται τὸ ὅριον τῆς ἀποζημιώσεως, τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, νὰ εἶναι κατώτερον τῶν ποσῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διὰ συμψηφισμῶν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ λάβῃ. Καὶ πρέπει ἀναλόγως τοῦ μέτρου τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων νὰ τείνωμεν μᾶλλον πρὸς πλήρη ἀποζημίωσιν. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω βεβαίως ὅτι τοῦτο εἶναι κατορθωτόν, ἀλλὰ αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι ἡ τάσις. Τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτής, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο τὸν συμψηφισμὸν τοῦ ποσοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου διακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων λιρῶν νὰ κάμωμεν πρὸς τὸ πληρωτέον ποσοστὸν τοῦ ὅλου ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν βεβαίως αὐτὸ θὰ ἦτο εὐφυές. Ἀλλ’ ὑπῆρχε καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος εὐφυΐα καὶ ὅταν ἀντιμετωπίζωνται δύο εὐφυΐαι, γίνεται κάποιος συμβιβασμός. Δὲν ἠθέλησαν νὰ ἐκπέσουν τὰς ἓν ἑκατομμύριον διακοσίας πεντήκοντα χιλιάδας λιρῶν ἐκ τοῦ ὅλου ποσοῦ ἐκ τοῦ ὀνομαστικοῦ χρέους. Διότι οὕτω δὲν θὰ μᾶς ἐβάρυνε τὸ ἓν τρίτον τοῦ ὅλου χρέους, ἀλλ’ ὀλιγώτερον. Καὶ δὲν ἤθελον νὰ μᾶς δώσουν ὀλιγώτερον.

§10Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἴπατε ὅτι ὅταν ἀντιμάχωνται δύο μείζων ἢ ὑπερτέρα εὐφυΐα.

§11Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶπα αὐτό. Ἐγὼ εἶπον ἀμοιβαῖος συμβιβασμός. Νομίζεται πολλάκις ὅταν γίνωνται διαπραγματεύσεις μεταξὺ ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ἀντιπροσώπων ξένου Κράτους ὅτι ἡ εὐφυΐα εἶναι μονοπωλιακῶς ἐντεῦθεν. Ἐγὼ δὲν νομίζω αὐτό. Γίνεται μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων λογικός τις συμβιβασμός, ὑπαγορευόμενος ἀπὸ τοὺς κανόνας τῆς λογικῆς, τοῦ συμφέροντος καὶ τῶν πολιτικῶν σχέσεων.

§12Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πάντως ἡ εὐφυΐα ἀντιπαρετάχθη ἀπὸ τὸ ἓν μέρος. Ἀπὸ τὸ ἰδικόν μας μέρος ἔλειπεν ἡ εὐφυΐα παντελῶς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὡς κατακλεῖδα θέλω νὰ σημειώσω, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι αἱ καταβλητέαι ἀποζημιώσεις διὰ νὰ μὴ χρονίζουν, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ποσοτικῶς δὲν δύνανται νὰ ὑπερβοῦν ὡρισμένον ὅριον, νομίζω ὅτι καὶ χρονικῶς πρέπει νὰ ἔχουν κάποιον ὅριον. Διότι, ὅταν αἱ ἀποζημιώσεις δὲν κατεβλήθησαν κατόπιν δεκαετίας ὁλοκλήρου διὰ τοὺς παθόντας κατὰ τὸ 1916–1917 καὶ ὅταν πρόκειται τώρα μόλις νὰ ἀρχίσωμεν νὰ μεριμνῶμεν, πῶς θὰ καταβληθῶσιν αὗται; Θὰ φθάσωμεν οὕτως εἰς τὴν εἰκοσαετίαν, δυνάμεθα δὲ πολὺ καλὰ νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι μεταξὺ τῶν ἀποζημιωθέντων ἀπὸ τὰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις ὑπάρχουν καὶ οἱ ἀποζημιωθέντες ἐκ τῶν ἀγροτικῶν ἀπαλλοτριώσεων. Οἱ ἴδιοι, κατὰ σύμπτωσιν δέ, εἶναι τὰ αὐτὰ πρόσωπα καὶ ὅταν καὶ αὐταὶ αἱ ἀγροτικαὶ ἀποζημιώσεις χρονίζουν, χρονίζουν δὲ καὶ αἱ πολεμικαὶ ἀποζημιώσεις, νομίζω ὅτι πᾶσα ἀποζημίωσις, καταβαλλομένη πέραν ἑνὸς χρονικοῦ ὁρίου, ἐκμηδενίζεται, διότι δὲν πρόκειται νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Ἀλλὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπουλώσωμεν αὐτὰς τὰς πληγὰς ὅσον τὸ δυνατὸν ἐνωρίτερον, διότι τότε καὶ μόνον θὰ ἔχουν ἀξίαν αἱ καταβαλλόμεναι ἀποζημιώσεις. Ἂν αἱ ἀποζημιώσεις τῶν δικαιουμένων δοθοῦν ὅταν αὐτοὶ θὰ εὑρίσκωνται ἐν τόπῳ χλοερῷ, ἐν τόπῳ ἀναπαύσεως, ἐν ᾧ οὐκ ἔστι ὀδύνη καὶ στεναγμός, νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν λέγεται ἀποζημίωσις, ἀλλὰ κόλλυβον. Καὶ δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα ἵνα ζητήσω κόλλυβα ὑπὲρ τῶν παθόντων, ἀλλὰ ἐπιμένω καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ἵνα ὅσον τὸ δυνατὸν ἐνωρίτερον κάμῃ ὄχι τὰ ἀδύνατα, ἀλλὰ τὰ δυνατά. Ἀλλὰ νὰ ἐνεργήσῃ ἐνωρίς, ἐγκαίρως, ὥστε νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς ἀπονομὴν κολλύβων εἰς τοὺς παθόντας. Ἔστω καὶ ὀλιγώτερον ποσὸν τῆς δικαίας ἀποζημιώσεώς των νὰ τοῖς ἀποδώσωμεν, ἀλλὰ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐνωρίτερον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Καμπάνης ἔχει τὸν λόγον.

§14Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, λόγῳ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν συνήφθη ἡ σύμβασις, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω τὰς λεπτομερείας καὶ διὰ τίνα λόγον ὑπελογίσθη τὸ ποσὸν εἰς 1,250,000 λίρας. Οἱ παθόντες κατὰ τὸν παγκόσμιον πόλεμον διαιροῦνται εἰς δύο τάξεις, εἰς τοὺς παθόντας προπολεμικῶς, πρὸ τῆς εἰσόδου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον καὶ εἰς τοὺς παθόντας κατὰ τὴν ἔξοδον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον. Προκαταβολικῶς τὸ λέγω τοῦτο, διότι θὰ φθάσω εἰς συμπεράσματα κατόπιν. Καὶ διὰ μὲν τοὺς παθόντας πρὸ τῆς εἰσόδου εἰς τὸν πόλεμον ἀπὸ τὰ συμμαχικὰ στρατεύματα ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Βερσαλλιῶν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 5ης Ἰανουαρίου 1923 λέγει ὅτι τὸ νόμισμα εἰς ὃ αἱ ὑποβαλλόμεναι ἀποζημιώσεις δέον νὰ ἐκτιμηθῶσι, εἶναι ἡ χρυσῆ δραχμή, συμφώνως πρὸς τὰ εἰδικώτερον διὰ νόμου ὁριζόμενα. Ποῖα εἶναι τὰ εἰδικώτερον ὁριζόμενα δὲν γνωρίζω, ἀλλ’ ὡς βάσιν θέτει τὴν χρυσῆν δραχμήν. Καὶ θέτει ταύτην ὡς βάσιν διὰ τὰς ἀποζημιώσεις τὰς πληρωτέας μετὰ τὴν εἴσοδον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον. Ἡ προκειμένη ἐπερώτησις τοῦ κ. Δερλερὲ καὶ ἄλλαι δύο ἰδικαί μου ἀφορῶσι κυρίως τὴν ἀποζημίωσιν τῶν παθόντων καθ’ ὃν χρόνον ἡ Ἑλλὰς δὲν ἦτο ἐμπόλεμος. Δυνάμει τοῦ νόμου 2109 ὡρίσθη Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ὥρισε τὰς ἀποζημιώσεις αὐτάς. Κατόπιν ἐγκρίσεως καὶ κατόπιν ἐξετάσεως ἐξεδίδοντο αἱ ἀποζημιώσεις καὶ ὡρίζετο ὅτι ὁ τάδε ἔχει νὰ ἀποζημιωθῇ διὰ τόσου χρήματος καὶ ὁ τάδε διὰ τόσου. Ἀνέλαβε δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δικαιοῦνται οὗτοι νὰ ἀποζημιωθῶσιν ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἐφόσον (ἀναγινώσκει). Ἐν προκειμένῳ τοῦτο ἐγένετο. Διότι κατὰ τὸν χρόνον τῆς συνάψεως τῆς συμβάσεως εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι ὑπεβλήθη λεπτομερέστατος κατάλογος τῶν παθόντων καὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἕκαστος εἶχε νὰ λάβῃ. Ὄχι δὲ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἀγγλία εἶχε λεπτομερεστάτην σημείωσιν τῶν παθόντων καὶ εὑρέθησαν σύμφωνοι. Ἀφοῦ ὡρίσθη τὸ ποσὸν τῶν ἀποζημιώσεων, συνεφωνήθη κατόπιν ὅτι θὰ συμψηφισθῇ ἀπέναντι τῶν ὀφειλομένων εἰς τὴν Ἀγγλίαν διὰ πολεμικὰ χρέη. Καὶ συνεψηφίσθη τὸ ποσὸν τῶν 1,250,000 λιρῶν. Δὲν γνωρίζω εἰς τί ποσοστὸν ἀνέρχεται ὁλόκληρος ἡ ἀποζημίωσις τῶν παθόντων.

§15Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἰς τὸ τρίτον.

§16Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει εἶναι ὅτι ἡ Ἀγγλία καθώρισε τὸ ποσὸν τῶν 1,250,000 λιρῶν. Διότι ὑπάρχουν παθόντες καὶ ἐκ μέρους τῶν Ἄγγλων καὶ ἐκ μέρους τῶν Γάλλων καὶ ἐκ μέρους τῶν Ἰταλῶν. Ἀλλ’ ἐκ τῶν τριῶν Κρατῶν ἡ Ἀγγλία ἐκανόνισε τοὺς λογαριασμούς της μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ἐφόσον λοιπὸν ἡ Ἀγγλία μᾶς κατέβαλε τὸ ποσὸν αὐτό, οἱ παθόντες ἐκ μέρους τῶν Ἀγγλικῶν Ἀρχῶν ἔχουσιν ἓν κεκτημένον δικαίωμα ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώρισε καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός. Καὶ κατὰ τὸ διεθνὲς δίκαιον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ κλασσικὸν δίκαιον, ὁ τρίτος, ἔστω καὶ ἂν δὲν συνεβλήθη, ἐφόσον ὠφελήθη ἐκ τῆς συμβάσεως, κέκτηται ἀγωγήν. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὸ διεθνὲς δίκαιον, τὸ ὁποῖον ἀναγνωρίζει ὅτι τὸ Δημόσιον εἶναι ὑπεύθυνον διὰ τὰς ἀποζημιώσεις. Οἱ παθόντες ἀπηυθύνθησαν κατὰ τὸ διάστημα τῆς δικτατορίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλά, σᾶς βεβαιῶ, κ. Ὑπουργέ, δὲν ἦτο δυνατὸν οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον γνῶσιν τῶν συμβαινόντων νὰ λάβωσιν. Εἷς ἐξ αὐτῶν ἠναγκάσθη νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἀγγλίας. Ὑπέβαλεν ἀπ’ εὐθείας τὴν ἀναφοράν, διότι προηγουμένως, ἐφόσον δὲν ἔλαβεν ἀπάντησιν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἠναγκάσθη νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, εἰς τὴν ὁποίαν ἀγωγὴν προσεπικάλεσε καὶ τὸ Ἀγγλικὸν Δημόσιον καὶ ἔστειλε τὴν ἀγωγὴν διὰ τῆς Εἰσαγγελίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐπεστράφη, κ. Ὑπουργέ, ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἡ ἀγωγὴ μὲ τὴν δήλωσιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κοινοποιηθῇ εἰς τὴν Ἀγγλικὴν πρεσβείαν, ὄχι βέβαια ἐπὶ τῆς Ὑπουργίας σας, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς Ὑπουργείας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὴν σύμβασιν. Τόση ἀμάθεια διέπει τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐνόμιζον ὅτι δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ τὴν ἀποστείλουν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν πρεσβείαν, ἐνῷ διὰ τὸν ἰδιώτην, τὸν παθόντα, οὐδεμίαν σημασίαν εἶχεν, ἐφόσον εἶχε κοινοποιήσει τὴν ἀγωγὴν εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν. Ἠναγκάσθη νὰ ἀπευθυνθῇ δι’ ἰδιωτικοῦ τηλεγραφήματος εἰς τὸν Ὑπουργὸν τοῦ Ἀγγλικοῦ Θησαυροφυλακείου. Σχεδὸν εἶχε λησμονήσει τὸ γεγονός, ὅτε ἡμέραν τινὰ κλητὴρ τῆς Ἀγγλικῆς πρεσβείας παρουσιάζεται εἰς τὸν οἶκόν του μὲ ἕνα φάκελλον μὲ σφραγῖδα ἐξ Ἱσπανικοῦ κηροῦ μεγαλοπρεπέστατον. Τί ἔχω ἐγώ, ἐσκέφθη ὁ ἰδιώτης, μὲ τὴν Ἀγγλικὴν πρεσβείαν;

§17ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος ἦτο;

§18Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὁ τέως ἀντισαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου κ. Μανουσόπουλος. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ἄγγλου Ὑπουργοῦ διὰ νὰ λάβετε γνῶσιν ἀφ’ ἑνὸς καὶ νὰ ἴδητε ὅτι ἡ ἀπάντησις τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ Ἀγγλικοῦ Θησαυροφυλακείου ἀποτελεῖ δεῖγμα πολιτισμοῦ Κράτους εὐνομουμένου (ἀναγινώσκει): «Κύριε, εἶμαι ἐξουσιοδοτημένος.... κλπ.» Ἐπειδὴ δὲ ἐβράδυνε νὰ ἀπαντήσῃ, διότι εἶχε σταλῆ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν σημείωσις ἄλλη (ἀναγινώσκει): «Διὰ πᾶσαν ἄλλην πληροφορίαν..... κλπ.» Αὐτὰ σᾶς τὰ ἀνέγνωσα, κύριοι, ὄχι δι’ ὅσα λέγω, διὰ τὰ ὁποῖα συμφωνεῖ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, ἀλλὰ διὰ νὰ ἴδητε πῶς λειτουργεῖ ἡ κρατικὴ μηχανή...

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ἀκόμη δὲν ἐπλήρωσεν ἀποζημιώσεις εἰς τοὺς ὑπηκόους, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἐν Τουρκίᾳ.

§20Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Δὲν προσέξατε, κ. συνάδελφε. Δὲν ὁμιλοῦμεν περὶ τῶν ὑποχρεώσεων καὶ τῆς πληρωμῆς τῶν ἀποζημιώσεων· ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς λειτουργίας τῆς κρατικῆς μηχανῆς ἐν Ἀγγλίᾳ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ ἠννόησε.

§21Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Γνωρίζετε ὅμως πολὺ καλὰ ὅτι οἱ ὑπάλληλοι δὲν ἔχουν νὰ ἀσχοληθοῦν ἐν Ἀγγλίᾳ, οὔτε μὲ πιέσεις, οὔτε μὲ μεταθέσεις, οὔτε μὲ τίποτε ἀπὸ αὐτά.

§22Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Εὐχαριστῶ, διότι μοὶ ἐδώσατε ἀφορμὴν διὰ νὰ κάμω μίαν ὑπενθύμισιν. Ἐνθυμεῖσθε, ἀγαπητὲ κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὰ 1910, ὅταν εἰσήλθομεν ἐδῶ, πόσον ἠγωνίσθητε σεῖς καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι νὰ προστατεύσωμεν τοὺς ὑπαλλήλους διὰ τῶν Συμβουλίων, διὰ τῆς μονιμότητος συνταγματικῶς θεσπιζομένης καὶ δι’ ὅλων τῶν ἄλλων ἐγγυήσεων ὅπως ἀπομακρυνθοῦν τῆς πολιτικῆς. Σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοῦ εἰπῆτε ἂν ἡ βελτίωσις, διότι ἂς δεχθῶ πρὸς στιγμὴν ὅτι εἶναι βελτίωσις, εἶναι ἀνάλογος πρὸς στοργήν, τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν ἡ Πολιτεία πρὸς αὐτούς.

§23Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Στοργὴν δυνατὸν νὰ ἐπέδειξεν εἰς τὰ 1910 τὸ Κράτος, ὄχι ὅμως καὶ ἔπειτα.

§24Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Εἰς τὰ 1910 ὅταν ἐλειτούργουν τὰ Συμβούλια οἱ ὑπάλληλοι ἦσαν εἰς τὴν περιωπήν των.

§25Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ παρέκβασίς του εἶναι ἓν ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἂν ἐπεκράτησαν αἱ μέθοδοι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας καὶ τότε ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐπόθησε καὶ σήμερον ποθεῖ, πάλιν οἱ ὑπάλληλοι θὰ γίνωσιν ἄξιοι τῆς θέσεώς των. Ὅλοι πταίομεν. Εἴθε πάλιν ὅλοι νὰ ἐμπνευσθῶμεν ἀπὸ τὸ ἴδιον πνεῦμα, ὅπως εἴχομεν ἐμπνευσθῆ κατὰ τὰ 1910.

§26Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Λοιπὸν κατόπιν αὐτοῦ τοῦ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Τσάμπερλαιν, εἰσήχθη ἡ ἀγωγὴ πρὸς συζήτησιν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ποσὸν ἦτο μέγα, ἀπῃτεῖτο ἔνσημον δικαστικὸν σοβαρώτατον, ὁ δὲ ἰδιώτης δὲν θέλει νὰ κάμῃ δίκας, διότι κανεὶς ἐκ τῶν παθόντων δὲν ἔχει ἀπαίτησιν μεγάλην ἐναντίον τοῦ Κράτους, ἐφόσον ἡ οἰκονομική του κατάστασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἀποζημιώσῃ. Ὑπάρχει κατωτέρω μία διάταξις (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κλπ.» Ἐφόσον λοιπὸν εἶναι ἀνεγνωρισμένη ἡ ἀπαίτησις, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀναγνωρίζει τὴν ἀπαίτησιν, ἐφόσον ἔχει πληρωθῆ ἡ ἀπαίτησις, ἔστω καὶ διὰ συμψηφισμοῦ, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ αὐτὸ εἰς νόμος.

§27Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ εἶπα καὶ ἐγώ.

§28Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον ὅτι θὰ εἴμεθα σύμφωνοι. Θὰ ζητήσετε μόνον πληροφορίας περὶ τοῦ τρόπου τῆς διατυπώσεως τοῦ νόμου.

§29Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶπον αὐτό. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μπούσιος εἶπεν ὅτι ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν καὶ τοῦ εἶπον ὅτι θὰ διατάξω τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου νὰ τὰ πέμψῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτησε. Εἶπον ἐπίσης ὅτι ἡ ἁρμοδιότης τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι νὰ διεξάγῃ τὰς διαπραγματεύσεις διὰ νὰ κανονίσῃ τὰς ἀμοιβαίας ἀξιώσεις μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν ἄλλων Κρατῶν. Ἐντεῦθεν ἄρχεται ἡ ἁρμοδιότης ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ εἰδικῶς ὁ ἐπιτετραμμένος μὲ τὰ βάρη τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως. Εἶπον ὅτι θὰ πρέπει νὰ γίνῃ εἷς νόμος καὶ σεῖς ὁμιλεῖτε περὶ ψηφίσεως νόμου δυνάμει ἀνειλημμένης ὑποχρεώσεως. Πρέπει νὰ γίνῃ εἷς νόμος καὶ εἶπον ὅτι πρέπει νὰ συνεννοηθῶ μὲ τὸν συνάδελφόν μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀφοῦ κανονίσωμεν τὰς γενικὰς βάσεις νὰ τὸν εἰσαγάγωμεν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Διατί μοῦ λέγετε ὅτι θὰ πρέπῃ νὰ ἀναλάβω τὴν πρωτοβουλίαν ἐγώ; Ἀλλὰ δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν εἰσέρχεται εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἀποζημιώσεως Ἑλλήνων, ἀλλὰ ἡ ἁρμοδιότης του σταματᾷ εἰς τὸ στάδιον τοῦ διακανονισμοῦ τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῶν ξένων Κρατῶν παθόντων Ἑλλήνων, ἀλλ’ ἡ ἁρμοδιότης του σταματᾷ εἰς τὸ στάδιον τοῦ διακανονισμοῦ τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῶν ξένων Κρατῶν. Τώρα, ἂν θέλῃ τὸ Κράτος νὰ δώσῃ τὰς ἀποζημιώσεις εἰς ☐ ☐πουργὸς εἶναι ἁρμόδιος νὰ προπαρασκευάσῃ πρὸς τοῦτο τὸ ἔδαφος καὶ νὰ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§30Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἀλλὰ σεῖς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ διευκρινίσητε τὸ ζήτημα.

§31Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἄν περιμένετε νὰ διευκρινισθῇ τὸ ζήτημα διὰ νὰ εἰσαχθῇ ὁ νόμος, τότε τὸ ζήτημα θὰ ἀργήσῃ. Δυστυχῶς αἱ διαπραγματεύσεις μὲ ξένους καὶ αἱ προκύψασαι διαφοραὶ ἐκ τοῦ πολέμου δὲν λήγουσι ταχέως. Δὲν εἶναι δὲ μόνον εἰς ἡμᾶς ὅτι συμβαίνει τοῦτο. Ἡ Ἀγγλία ἤδη ἐζήτησε τὸν διακανονισμὸν ἀπὸ τόσα Κράτη. Εἶναι τόσαι αἱ περιπτώσεις καὶ τόσαι αἱ ἀντιρρήσεις καὶ τόσαι αἱ ἀνωμαλίαι ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων, ὥστε μετὰ δυσχερείας πράγματι κανονίζονται. Ἐξηγοῦμαι;

§32Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Μετὰ τῆς ἰδιαζούσης εὐφυΐας σας ἐξηγεῖσθε θέλοντες νὰ παρακάμψητε τὸ ζήτημα.

§33Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἄν ἤθελον νὰ παρακάμψω τὸ ζήτημα θὰ σᾶς ἔλεγον ὅτι θὰ συνεννοηθῶ μετὰ τῶν ξένων καὶ τότε θὰ τελειώσῃ τὸ ζήτημα. Ἐγὼ σᾶς λέγω ἤδη ὅτι πρὸ αὐτοῦ πρέπει νὰ γίνῃ ὁ νόμος.

§34Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Μὰ αὐτὸ ἐτελείωσε. Ἀντιμετωπίσατέ το ἐν τῷ συνόλῳ του, ἀλλὰ ταχέως, διότι δὲν ζητοῦμεν πληρωμὴν ἄμεσον τοῖς μετρητοῖς, ἀλλὰ τὸν τρόπον τῆς πληρωμῆς οὕτως ὥστε οἱ παθόντες νὰ ἔχωσι εἰς χεῖράς των ἕν ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι βέβαιοι ὅτι θὰ τὸ λάβωσι κατ’ αὐτὸν ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον. Ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκδικάσεων τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν. Ἰδοὺ αὐτὰ θὰ συζητήσωμεν τὸ Σάββατον, ἂν ἔχωμεν μίαν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ κάμῃ τὸν νόμον.

§35Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω περισσότερα τῶν ὅσων σᾶς εἶπον· σᾶς εἶπον ὅτι θὰ συνεννοηθῶ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ εἰσαγάγω τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν Βουλήν, διότι δὲν εἶναι ζήτημα δυστυχῶς ἀφορῶν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι θὰ συνεννοηθῶ μετὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ καὶ δὲν ἔδωκα καμμίαν ὑπόσχεσιν οὔτε ἐπιθυμῶ ἡ ἀγόρευσις μίαν ἡμέραν νὰ ἐπικληθῇ ὡς ἐμποδίζουσα τὴν συζήτησιν τῶν ὑποθέσεων, ἂν θέλετε ὑμεῖς νὰ συζητήσετε, διότι τὴν συζήτησιν τῶν ὑποθέσεων οὐδεὶς δύναται νὰ τὴν ἐμποδίσῃ.

§36Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Πρέπει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λειτουργῇ ἀρτιώτερον, διότι δὲν λειτουργεῖ καλῶς.

§37Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅταν ἐζήτησα τὴν διοργάνωσιν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξανέστη ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος.

§38Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι εἶναι ὁ κατάλληλος ἄνθρωπος εἰς τὴν κατάλληλον θέσιν. Ἐγὼ κατέρχομαι τοῦ βήματος ἀποδεχόμενος ὡς ἀρκετὴν τὴν δήλωσιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον θὰ μᾶς φέρῃ τὸν νόμον αὐτὸν νὰ τὸν ψηφίσωμεν, διότι οὕτω θὰ διορθωθῇ μία ἀδικία, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον κατὰ τὸν πόλεμον καὶ πρέπει νὰ ἀποζημιωθῶσιν, ὅπως ἀπεζημιώθησαν καὶ οἱ πρόσφυγες.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Σινόκας ἔχει τὸν λόγον.

§40Α. ΣΙΝΟΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, αἱ ἀποζημιώσεις τῶν ἐκ τῆς Βουλγαρικῆς εἰσβολῆς καταστραφέντων πληθυσμῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Δυτικῆς Θράκης παραμένουν ἐκκρεμεῖς ἀπὸ τοῦ 1915, μολονότι εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ Διεθνὴς Ἐπιτροπὴ μὲ εἰσηγητὴν Γάλλον δικαστικόν, ὅπως καὶ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου ἐπιστοποίησεν ὅτι αἱ ζημίαι ἀνῆλθον εἰς ἓν δισεκατομμύριον φράγκα χρυσᾶ. Ἐν τούτοις παρῆλθεν ὀκταετία ὁλόκληρος καὶ μόλις περὶ τὰς 85,000,000 χαρτίνας δραχμὰς κατωρθώθη νὰ χορηγηθῶσι διὰ τοὺς δικαιούχους, μὲ τὴν καθιερωθεῖσαν ὅμως διαδικασίαν εἶναι ἀμφίβολον ἂν τὸ σύνολον τοῦ ποσοῦ τούτου περιῆλθεν εἰς χεῖρας τῶν δικαιούχων. Αἱ ζημίαι αὗται ἀνελήφθησαν ὡς ἑξῆς: Ἐξ 24,000 θανόντων εἰς Βουλγαρίαν ἀπὸ κακώσεις 480,000,000 φράγκα χρυσᾶ, δι’ 84,000 ὁμήρους ἐργασθέντας εἰς τὰ καταναγκαστικὰ ἔργα 206 ἑκατομμύρια, δι’ ἀγροτικὰς ζημίας 160 ἑκατομμύρια, δι’ ὑλικὰς ἢ μερικὰς καταστροφὰς οἰκιῶν 125 ἑκατομμύρια, δι’ ἀφαιρέσεις ἐπίπλων καὶ ἔργων τέχνης 17 ἑκατομμύρια καὶ δι’ ἀφαίρεσιν μεταλλευμάτων καὶ καταστροφὴν ὀρυχείων περὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια, δηλαδὴ σύνολον 1,052 ἑκατομμύρια. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπίσης περιῆλθεν εἰς γνῶσίν μου εἶναι ὅτι εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν ἐγένοντο σκανδαλώδεις ἀνωμαλίαι, ἐνηργήθη ἔλεγχος, ἀνακρίσεις, ἀπελύθησαν ὑπάλληλοι, μεταξὺ ὡρισμένων ὑπαλλήλων καὶ πληρεξουσίων ἀντιπροσώπων ἔλαβε χώραν ἡ αἰσχροτέρα συναλλαγὴ καὶ ὅμως οἱ καταστραφέντες περιμένουν ἀκόμη ἀποζημίωσιν. Τὸ συγκληθὲν τὴν 27ην παρελθόντος μηνὸς Πανομηρικόν Συνέδριον, εἰς τὸ ὁποῖον κληθέντες ἐλάβομεν μέρος, ἀπέστειλε πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἑξῆς ψήφισμα (ἀναγινώσκει): «Ἀποφασίζει: Διαμαρτύρεται.... κλπ.» Αὐτὸ εἶναι, κύριοι βουλευταί, τὸ ψήφισμα τοῦ Πανομηρικοῦ Συνεδρίου τῆς Καβάλλας. Ἐπεκράτησε καὶ εἰς τὸ Συνέδριον τοῦτο ἡ ἀντίληψις ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τοὺς παθόντας νὰ ἐνδιαφέρῃ, ἂν τὸ Κράτος ἢ ἡ Ἑλληνικὴ διπλωματία ἐστάθη ἀνίκανος νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τῶν χρεῶν. Ἐπεκράτησεν ἡ ἀντίληψις ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα, ἀλλ’ ἡ αἰτία ὅτι εἶναι θύματα πολέμου καὶ ὅτι τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον, ὅπως ἔγινε καὶ ἀλλαχοῦ, νὰ ἀποζημιώσῃ τὰ θύματα ἀμέσως καὶ ὁλοσχερῶς ὅπως ἀμέσως καὶ ὁλοσχερῶς ἀπεζημίωσε τοὺς παθόντας κατὰ τὰ Ἰουλιανὰ καὶ κατὰ τὰ Νοεμβριανά. Διατί νὰ μὴ ἀποζημιωθῶσι κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον καὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον χωρὶς νὰ πταίουν καθόλου; Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ τὸ ταχύτερον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ εἰσηγηθῇ τὰ νομοθετικὰ ἐκεῖνα μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Δυτικὴν Θράκην, ἐπαρχίας αἱ ὁποῖαι στενῶς ἐδοκιμάσθησαν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πολέμου.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Χατζηδάκης ἔχει τὸν λόγον.

§42Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὀλίγα ἔχω νὰ προσθέσω καὶ θέλω μόνον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ χωριστὰ τὸ ζήτημα τῶν παθόντων ὑπὸ τῶν Ἀγγλικῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, ἀπὸ τοὺς ἄλλους παθόντας ἀπὸ τοὺς Γερμανούς, τοὺς Βουλγάρους καὶ τοὺς Γάλλους, διότι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ὅπως ἐτόνισαν καὶ οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, ἔδωκεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἓν ποσὸν 1,250,000 Ἀγγλικῶν λιρῶν, διὰ νὰ τὰς λάβουν οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι, οἱ παθόντες ἀπὸ τὸν Ἀγγλικὸν στρατόν. Ἀπὸ τὸ ποσὸν αὐτὸ μέχρι τοῦδε οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι δὲν ἔλαβον οὔτε ὀβολόν. Μερικοὶ ἐξ αὐτῶν ἤγειραν καὶ ἀγωγὰς καὶ προσεπεκάλεσαν τὸ Ἀγγλικὸν Δημόσιον. Εἴπατε πρὸ ὀλίγου, κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργέ, ὅτι οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι, οἱ ὁποῖοι ἤγειραν ἀγωγάς, εἶναι ἐλεύθεροι νὰ τὰ δικάσουν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συλλογισθῶμεν καὶ τὰς συνεπείας, διότι θὰ ἔλθῃ τὸ Ἀγγλικὸν Δημόσιον καὶ θὰ εἴπῃ ὅτι τί πταίω ἐγώ, ἂν ἡ Κυβέρνησίς σας τὰ κρατῇ; Νομίζω δὲ μάλιστα ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διαπράττει ἓν ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ὁ κοινὸς ποινικὸς νόμος χαρακτηρίζει ὡς ὑπεξαίρεσιν. Διότι τὰ χρήματα αὐτὰ τὰ ἔδωκεν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἰς τοὺς παθόντας ὑπηκόους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Εἴπατε ὅτι θὰ φέρητε νόμον πρὸς κανονισμὸν τοῦ ζητήματος. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸν φέρητε τὸ ταχύτερον.

§43Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπαναλαμβάνω καὶ λέγω ὅτι θὰ συνεννοηθῶ μὲ τὸν συνάδελφόν μου κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ λύσις εἰς τὸ ζήτημα καὶ νὰ εἰσηγηθῶμεν κατόπιν τὸ πόρισμα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Διότι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι κυριώτατα ζήτημα οἰκονομικόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσόν, εἴδατε ὅτι ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας συνάδελφος εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τῶν ἰδιωτῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ζημιῶν τοῦ Δημοσίου. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔσπευσα νὰ εἴπω ὅτι δὲν θὰ ἦτο σκόπιμος ἡ θέσις τοῦ ζητήματος, οἵα ἐγένετο σήμερον. Τοὐναντίον ἡ θέσις τοῦ ζητήματος νομίζω ὅτι ὀρθὸν καὶ δίκαιον εἶναι νὰ τεθῇ, ὅπως εἶπον προηγουμένως. Πρέπει νὰ τεθῇ ὡς βάσις ἡ ἀρχὴ ὅτι οἱ ὑποστάντες ζημίας πρέπει νὰ ἱκανοποιῶνται δαπάνῃ....

§44Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου.

§45Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ ἡ ὀρθοτέρα, διότι ἄλλως θὰ εἰσέλθωμεν εἰς πολυπλοκώτερα ζητήματα καὶ τότε θὰ ἐξετασθῇ ἂν τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ὡς παθὸν πρέπει καὶ ἐκεῖνο νὰ ἀποζημιωθῇ, ὁπότε δὲν γνωρίζω ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 1,250,000 Ἀγγλικῶν λιρῶν πόσον θὰ ἀπομένῃ ὑπὲρ τῶν ἰδιωτῶν. Δὲν εἶναι ἐκεῖ τὸ ζήτημά μας.

§46Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Εἴπατε ὅτι τὸ Δημόσιον ὀφείλει νὰ ἀποζημιώσῃ καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ παρακρατήσῃ τίποτε. Οἱ παθόντες ἀπὸ τὰς Ἀγγλικὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις βέβαια εὑρίσκονται εἰς ἰδιαιτέραν κατηγορίαν, διότι οὗτοι δὲν ἠμποροῦν, οὔτε δίκαιον εἶναι νὰ περιμένῃ ποτὲ νὰ κανονίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὰς δοσοληψίας της μὲ τοὺς Γερμανούς, τοὺς Βουλγάρους καὶ τοὺς Γάλλους. Ἡ Γαλλία καθυστερεῖ καὶ ἀρνεῖται νὰ μᾶς ἀποδώσῃ τὸ ποσὸν τριακοσίων τεσσαράκοντα δύο ἑκατομμυρίων Γαλλικῶν φράγκων, τὸ ὁποῖον ἐδώσαμεν διὰ νὰ διαθρέψωμεν τὸν ἐν Μακεδονίᾳ στρατόν της. Καὶ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεοῦται νὰ ξεχωρίσῃ τὸ ζήτημα τῶν Ἑλλήνων τῶν παθόντων ἀπὸ τὰ Ἀγγλικὰ στρατεύματα, ἀπὸ τοὺς ἄλλους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐπίσης νὰ λάβουν ἀπὸ ἄλλα Κράτη. Ἄλλως τε ὑπάρχει καὶ ὑποχρέωσις πρὸς τοῦτο, διότι κάποιος ἀπὸ τοὺς παρόντας ἤγειρεν ἀγωγὴν ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ ἔκαμεν ἀναφορὰν εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν τῆς Ἀγγλίας καὶ ὅπως ἀπήντησεν ὁ Ἄγγλος Ὑπουργός, ἀπήντησε καὶ ὁ προκάτοχός σας. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἶναι τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1355 τῆς 14ης Ἰουλίου καὶ λέγει ὅτι προσεχῶς θὰ κανονισθῇ, λίαν προσεχῶς.

§47Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδῶ διὰ νὰ σᾶς δώσῃ ἀπολογίαν.

§48Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ προσώπου τοῦ τότε Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ περὶ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ὅταν ὁ Ὑπουργὸς λέγει «προσεχῶς» καὶ μάλιστα «λίαν προσεχῶς, ἐννοεῖ πᾶς τις ὅτι τὸ ζήτημα δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ λυθῇ. Ἂς μὴ τὸ κάμωμεν ὅπως μὲ τὸν Ἁρμενόπουλον, διὰ τὸν ὁποῖον ὡρίσθη ὅτι θὰ ἰσχύσῃ προσωρινῶς μόνον, μέχρις ὅτου συνταχθῇ ὁ Ἀστικὸς Κῶδιξ καὶ ἤδη ἔχει παρέλθει ὁλόκληρος σχεδὸν αἰών. Καὶ ἡμεῖς μὲ τὸν Ἁρμενόπουλον διαβιοῦμεν ἀπὸ τοῦ 1835. Νομίζω ὅτι ὅταν λέγῃ τις «προσεχῶς», θὰ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸν λέγοντα καὶ τὸν ἀκούοντα ἀντίληψίς τις προθεσμίας χρόνου. Νομίζω ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη δὲν τιμᾷ καὶ τὸ Κράτος πλέον.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀλεξίδης ἔχει τὸν λόγον.

§50Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Κύριε ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργέ, ὑποβάλλων τὴν ἐπερώτησιν κατὰ μῆνα Δεκέμβριον δὲν ἐζήτουν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ πληροφορηθῶ περὶ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἔχει εἰσπράξει διὰ λογαριασμὸν τῶν παθόντων κατοίκων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, διότι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς μοὶ ἦτο πολὺ γνωστός. Ἐγὼ διὰ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ τοῦ ἐπισήμου, τὸν ὁποῖον θὰ μοὶ ἔδιδεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, ἤθελον νὰ χαρακτηρίσω τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν παθόντων κατοίκων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Ἐφαντάσθην, κύριοι, καὶ φαντάζομαι ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας ἀποτελοῦν ἀναπόσπαστον μέρος, πολλοστημόριον τοῦ ὅλου Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ Κράτους, παθόντες δὲ ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ Κράτους καὶ διὰ λογαριασμὸν αὐτοῦ τοῦ Κράτους εἶχον τὴν δικαίαν ἀπαίτησιν ἀμέσως μετὰ τὴν ἀνακατάληψιν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας νὰ ἀποζημιωθοῦν εἰς τὸ ἀκέραιον. Αὐτὸ ὑπεστήριξα προχθὲς καὶ εἰς τὸ πανυπαλληλικὸν συνέδριον τῆς Καβάλλας, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκλήθην. Τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν τὴν ἠθικήν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Κράτος ἀπέναντι τῶν κατοίκων, ὄχι μόνον παρεγνώρισεν, ἀλλ’ εἰσέπραξε καὶ 652 ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ λογαριασμὸν τῶν παθόντων, τὰ ὁποῖα κατεκράτησε καὶ κατακρατεῖ μέχρι σήμερον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Καὶ μέχρι μὲν πρὸ ὀλίγων μηνῶν οἱ κάτοικοι οἱ παθόντες τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ οἱ ὅμηροι δὲν ἐγνώριζον τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰσπράξει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εὑρίσκοντο ἐν πλάνῃ ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ τοὺς ἀποζημιώσῃ. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπείσθησαν ὅτι τὸ Κράτος ἦτο ὑποχρεωμένον ἀμέσως μετὰ τὴν ἀνακατάληψιν νὰ τοὺς ἀποζημιώσῃ πλήρως καὶ νὰ τοὺς ἀποκαταστήσῃ, διότι ὅλαι αἱ ζημίαι αὐτῶν προῆλθον ἐξ ὑπαιτιότητος αὐτοῦ τοῦ Κράτους καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ ὅλου Ἔθνους, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἡ στάσις τῶν κατοίκων αὐτῶν τῶν παθόντων ἔναντι τοῦ Κράτους ἤλλαξε κατὰ πολύ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς καὶ γενικῶς ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐντὸς τῶν ἡμερῶν αὐτῶν θὰ λάβῃ τὸ ψήφισμα, θὰ ἴδῃ βεβαίως τὴν δικαίαν, δικαιοτάτην ἀγανάκτησιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ κάτοικοι τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Δυτικῆς Θράκης, λόγῳ τοῦ ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἠθέλησε τὸ Κράτος νὰ ρίψῃ μίαν ματιὰν εἰς τὰς ζημίας τὰς ὁποίας ὑπέστησαν, ἀλλὰ τοὐναντίον εἰσέπραξε διὰ λογαριασμόν των 652 ἑκατομμύρια δραχμῶν, τὰ ὁποῖα κατεκράτησε καὶ κατακρατεῖ ἀκόμη.

§51Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ 652 ἑκατομμύρια;

§52Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Ἔχω, κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργέ, ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὑπεγράψατε σεῖς. Εἰς τὸ ἔγγραφον αὐτὸ λέγετε ὅτι τὸ Κράτος εἰσέπραξε 30 ἑκατομμύρια καὶ 406 χιλιάδας χρυσᾶ μάρκα. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ τὸ ἔχετε ὑπογράψει σεῖς.

§53Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἀντιλέγω. Τόσα περίπου θὰ εἶναι. Δὲν ἠμπορῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐνθυμοῦμαι τοὺς ἀριθμούς.

§54Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Καὶ 680 χιλιάδας δολλάρια παρὰ τῆς Βουλγαρίας.

§55Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι, ὅταν εἰσεπράττοντο τὰ ποσὰ αὐτά, τὸ μάρκον δὲν εἶχεν 20 δραχμάς, ὅπως ἔχει σήμερον. Τὰ εἰσεπράττομεν κατ’ ἔτος.

§56Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Δὲν μᾶς τὰ ἀπεδίδετε ὅμως κατ’ ἔτος. Μέχρι σήμερον τὰ κατέχετε καὶ ἑπομένως τὰ ὑπολογίζομεν μὲ τὴν σημερινὴν τιμήν.

§57Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἔχετε δίκαιον λέγοντες ὅτι τὸ Κράτος τὰ εἰσέπραξε τὰ ποσὰ αὐτά, εἴτε εἰς εἶδος, εἴτε εἰς χρῆμα καὶ τὰ κατεκράτησε πλὴν ἐλαχίστων ποσῶν. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἂν θὰ ἔπρεπε νὰ κάμητε τὴν μετατροπὴν ἀμέσως μὲ τὴν σημερινὴν τιμὴν τοῦ νομίσματος καὶ ἂν δὲν θὰ ἔπρεπε κατ’ ἔτος ὡς εἰσεπράττοντο νὰ τὰ ὑπολογίσητε.

§58Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Καὶ ἄν, κ. Ὑπουργέ, τὸ μάρκον εἶχε δύο δραχμάς, ὅταν τὰ εἰσεπράττετε, θὰ μᾶς πληρώσητε μὲ δύο δραχμὰς σήμερον; Ἀφοῦ διὰ λογαριασμόν μας εἰσεπράττετε χρυσᾶ μάρκα, θὰ μᾶς δίδετε δραχμάς;

§59Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πρῶτον, ἔχετε λάθος νομίζοντες ὅτι εἰσεπράχθησαν διὰ λογαριασμόν σας.

§60Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Θὰ ἔλθω καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ.

§61Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διότι τότε θὰ εἴπητε ὅτι ὅσα εἰσεπράχθησαν καὶ θὰ δώσητε. Ἂν διὰ λογαριασμὸν τῶν παθόντων τὸ Κράτος ἐνήργησε, τότε τὸ Κράτος δὲν ἔχει παρὰ νὰ εἰσπράξῃ ὅσα εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ καὶ νὰ μὴ σᾶς δώσῃ τίποτε ἄλλο. Δὲν σᾶς συμφέρει λοιπόν. Δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ἡ βάσις αὐτή. Ἡ βάσις πρέπει νὰ τεθῇ ὡς ἑξῆς· τὸ Κράτος ἀναγνωρίζει ἢ δὲν ἀναγνωρίζει ὅτι εἶναι ἠθικὴ ὑποχρέωσις, ἐθνικὴ ἀλληλεγγύη, οἱ παθόντες ἐκ τοῦ πολέμου νὰ ἀποζημιώνωνται ἀπὸ τὸ σύνολον, ναὶ ἢ ὄχι;

§62Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Πολὺ δὲ περισσότερον ὅταν τὸ Κράτος εἰσέπραξε διὰ λογαριασμὸν τῶν παθόντων. Αὐτὸ λέγω, κ. Ὑπουργέ. Ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ ἠξεύρωμεν ἂν τὸ Κράτος εἰσέπραξεν ἢ δὲν εἰσέπραξε χρήματα. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἠξεύρωμεν ἓν πρᾶγμα· τὸ Κράτος ἐξακολουθεῖ νὰ νομίζῃ ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Δυτικῆς Θράκης ἀποτελοῦν ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ νομίζῃ ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ὑπέστησαν τὰς ζημίας διὰ λογαριασμὸν τοῦ ὅλου Κράτους; Ἂν ἀναγνωρίζῃ αὐτό—καὶ βεβαίως τὸ ἀναγνωρίζει ὡς ὀρθότατον— τὸ Κράτος καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ παρὰ χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της τί εἰσέπραξε καὶ τί θὰ εἰσπράξῃ, νὰ μας ἀποζημιώσῃ, πολὺ περισσότερον ὅταν διὰ λογαριασμόν μας εἰσεπράχθησαν τόσα τεράστια ποσά. Τώρα ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν θέλει νὰ δώσῃ ἄλλην κατεύθυνσιν, κ. Ὑπουργέ. Τὴν σοφιστείαν τῶν ἀποζημιώσεων τὴν δεχόμεθα μόνον ὡς σοφιστείαν, διότι λέγουν ὅτι αἱ ἀποζημιώσεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι εἰσεπράχθησαν, τῶν 652 ἑκατομμυρίων, κατὰ τὸ ½ καὶ πλέον ἀνήκουν εἰς τὸ Δημόσιον. Παραδέχομαι καὶ ἐγὼ τοῦτο, ὅτι ἐν μέρει ἀνήκουν εἰς τὸ Δημόσιον διὰ τὰς συντάξεις τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν παθόντων καὶ ὅλων ὅσοι θὰ λάβουν σύνταξιν καὶ διὰ τὰ κτήματα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν ἀβαρίας κατὰ τὸν πόλεμον. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· θὰ ἔπρεπεν ἄρα τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει αὐτὴν τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, νὰ μᾶς ἀποζημιώσῃ καὶ χωρὶς ποσῶς νὰ εἰσπράξῃ οὐδεμίαν πεντάραν, θὰ ἔπρεπε, λέγω, νὰ προτιμηθῇ πρῶτον τὸ Κράτος ἀπὸ ἡμᾶς, καθ’ ἣν στιγμὴν εἰσέπραττε δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν χρήματα; Ἀφοῦ τεθῇ ἡ βάσις αὐτή, ὅτι τὸ Κράτος χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι θὰ ἀποζημιωθῇ ὑπὸ τῶν Γερμανοβουλγάρων, εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μᾶς ἀποκαταστήσῃ, ὅταν εἰσεπράχθησαν χρήματα, θὰ προτιμήσῃ τὸν κορβανᾶν τὸν ἰδικόν του;

§63Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θέλετε ἀπάντησιν;

§64Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω.

§65Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἀπάντησις εἶναι ἁπλῆ, δὲν ἔχει δὲ καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπολύτως καμμίαν, οὐδὲ μὲ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν κἄν. Ἔχει σχέσιν μὲ ὅλας τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι διεδέχθησαν ἀλλήλας ἀπὸ τοῦ 1920 καὶ ἐντεῦθεν.

§66Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§67Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ Κράτος εὑρεθὲν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀρχίσῃ ἀποζημιοῦν τοὺς ζημιωθέντας, εἰς τὰ μέρη περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε, εὑρεθέν, λέγω, ἐνώπιον ἐπιτακτικωτάτων ἀναγκῶν καθημερινῶν, τὰς ὁποίας ἦτο ὑποχρεωμένον νὰ ἱκανοποιήσῃ, ἐνώπιον τῶν συνεχῶν πολέμων, αἱ δαπάναι τῶν ὁποίων δὲν ἐπιδέχοντο καμμίαν ἀναβολήν, καὶ κατόπιν ἐνώπιον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἐλάμβανε χρήματα καὶ τὰ διέθετε εἰς τὰς μᾶλλον κραυγαζούσας ἀνάγκας. Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον τὸ Κράτος δὲν ἠδυνήθη μέχρι τοῦδε νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς παθόντας, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε.

§68Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Αὐτὴ ἦτο καὶ ἡ πλάνη τῶν κατοίκων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ δι’ αὐτὸ ἐσιώπησαν μέχρι σήμερον. Ἦτο πλάνη. Διατί τάχα νὰ ὑστερῶμεν ἡμεῖς ἀπὸ ὅλον τὸν ἄλλον Ἑλληνικὸν Λαόν; Αὐτὴ εἶναι ἡ πλάνη.

§69Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ Κράτος ἅμα ἔχῃ ἀνάγκας ἐπειγούσας, κατ’ ἐξοχὴν ἐπειγούσας, βαρύνει τὸ ὅλον καὶ θεραπεύει τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ. Σᾶς εἶπον ὅτι καὶ πὸ τοῦ 1920 μέχρι σήμερον ὑπῆρχον ἀνάγκαι, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ἐπετρέπετο ἡ παραμικρὰ δόσις ἄνευ κινδύνου καταστροφῆς. Διὰ τοῦτο αἱ Κυβερνήσεις ὅλαι —δὲν πρόκειται περὶ τῆς παρούσης—ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἀπὸ τοῦ 1920 καὶ ἐντεῦθεν, εὑρέθησαν ἐνώπιον ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπῄτουν τὴν ἄμεσον θεραπείαν αὐτῶν.

§70Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Τὰς ἀνάγκας αὐτὰς εἴχομεν καὶ ἡμεῖς.

§71Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ σεῖς καὶ ὅλοι οἱ Ἕλληνες. Λέγεται ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τοῦ πολέμου τὰς οἰκονομικάς. Ὅλοι ὑφίστανται τὰς οἰκονομικὰς ζημίας.

§72Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Κατὰ τοῦτο διαφέρομεν ἡμεῖς ἀπὸ τὸν ἄλλον Ἑλληνικὸν Λαόν· ὅτι ἡμεῖς χωλαίνομεν.

§73Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θέλετε νὰ εἴπητε ὅτι τὸ Κράτος ἐστρατολόγησε τοὺς χωλούς; Τί θὰ εἴπῃ χωλαίνομεν;

§74Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Ἔφυγαν ἀπὸ τὰ μέρη οἱ Βούλγαροι καὶ μείναμεν χωρὶς πόδια, δηλαδὴ χωρὶς μαγαζιά. Εἴμεθα κουτσοὶ καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐφύγαμεν λόγῳ τῆς πλάνης ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ συνεισφέρωμεν μὲ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν.

§75Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως ὅλα τὰ μέλη τῆς Ἑλλάδος συνεισφέρουν. Εἰπέτε μας, δὲν ἦτο κανεὶς εὔπορος ἐκεῖ; Οὐδεὶς ἀπολύτως;

§76Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Ἦσαν πάρα πολλοὶ εὔποροι.

§77Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὑποστηρίζετε ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔπρεπε νὰ φορολογήσῃ προτοῦ ἀποζημιώσῃ τοὺς πολίτας τῆς Μακεδονίας.

§78Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Ἔπρεπε τὸ Κράτος νὰ προβῇ εἰς ἀποζημίωσιν τῶν κατοίκων ἀμέσως μετὰ τὴν ἀνακατάληψιν καὶ τότε μόνον νὰ ἀπαιτήσῃ θυσίας παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Δυτικῆς Θράκης, ὅταν τοὺς καθίστα ἴσους πρὸς τοὺς ἄλλους πολίτας Ἕλληνας. Τὸ Κράτος ἔφερε σιωπηρῶς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν μέχρι σήμερον.

§79Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἐδαπάνησεν οὐδεμία Κυβέρνησις τίποτε ἀπὸ τοῦ 1918; Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἑκατομμύρια πολλὰ ἐδαπάνησαν καὶ μάλιστα μὲ νόμισμα ὑγιές. Ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἐδαπάνησαν.

§80Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1918 διέθεσεν 90 ἑκατομμύρια διὰ τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν. Τὸ πῶς διετέθησαν τὰ χρήματα αὐτά, ἡμεῖς γνωρίζομεν. Ἡ πρᾶξις τῆς τότε Κυβερνήσεως δὲν ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ. Ἐσταμάτησε τὸ 1919.

§81Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νὰ μὴ λέγητε τὸ τί παρέλειψε τὸ Κράτος νὰ κάμῃ, ἀλλὰ νὰ λέγητε καὶ τί ἔκαμε τὸ Κράτος. Σᾶς εἶπον ὅτι θὰ συζητήσω μετὰ τοῦ συναδέλφου μου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ θὰ προσέξωμεν ἰδιαιτέρως εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ δὲν πρέπει νὰ λέγητε ὁλονὲν τί δὲν ἔκαμνε τὸ Κράτος, ἀλλὰ νὰ λέγητε καὶ τί ἐδαπάνησε.

§82Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Ἔχομεν τὰ αἰτήματα τῶν συντάξεων τοῦ 1918 μέχρι σήμερον, δὲν ἀπενεμήθησαν οὔτε 15 συντάξεις.

§83Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶμαι ἁρμόδιος ἐγώ. Ἁρμόδιος εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς.

§84Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Διὰ τὴν πληρωμήν;

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Σεῖς λέγετε ὅτι δὲν ἀπενεμήθησαν;

§86Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Ἔχουσιν ἀπονεμηθῆ, ἀλλὰ δὲν πληρώνονται.

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Λέγετε ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω. Δὲν ἤκουσα παράπονα τοιαῦτα μὴ ἀπονομῆς συντάξεων. Νὰ ὑποβάλλητε ἐπερώτησιν διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ εἴπητε διατί ἐνῷ ἀπενεμήθησαν συντάξεις, οἱ ταμίαι δεῖνα ἀρνοῦνται νὰ καταβάλωσιν εἰς τοὺς δικαιούχους τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφόμενον, διὰ νὰ δυνηθῇ οὗτος νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ.

§88Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα τὸ ἐκμεταλλεύονται οἱ δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κάμει διαφόρους συμβάσεις μὲ τὸ Κράτος. Ἐκτὸς αὐτοῦ ἔχουσιν ἐκδοθῆ ἐντάλματα διὰ ποσὸν 85 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, εἶναι δὲ ζήτημα ἂν διετέθησαν 8 ἑκατομμύρια διὰ τοὺς κατοίκους τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Πρέπει νὰ διαταχθῇ τὸ ἐνταῦθα γραφεῖον νὰ συντάξῃ λεπτομερεῖς πίνακας κατὰ τόπους καὶ χωρία, διὰ νὰ τοὺς καταστήσωμεν γνωστοὺς εἰς τοὺς δήμους καὶ κοινότητας, διὰ νὰ γνωρίζῃ ἕκαστος τί ἔχει νὰ λάβῃ.

§89Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τοῦτο εἶναι εὐκολώτατον. Ἀπὸ αὔριον θὰ δώσω ἐντολὴν νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐργασία.

§90Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Γίνεται τρομερὰ ἐκμετάλλευσις ἐκ μέρους πολλῶν δικηγόρων. Θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ εὐκολία νὰ καταβάλλωνται αἱ ἀποζημιώσεις ἀπὸ τὰ ταμεῖα τὰ τοπικά.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ὑποθέτω ὅτι αὐτὸ ἀφορᾷ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν ὑποθέτω δὲ ὅτι θὰ ὑπάρξῃ καμμία δυσκολία ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὥστε νὰ διατάξῃ νὰ μὴ γίνεται ἀπὸ τὸ Κέντρον. Τὸ ἄλλο ζήτημα, ὅτι ὑπάρχουσι πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι κάμνουσι καταχρήσεις, δὲν δύναμαι νὰ τὸ καταλάβω. Ἕκαστος ἐκλέγει τὸν πληρεξούσιόν του.

§92Π. ΑΛΕΞΙΔΗΣ. Ὑπάρχει σχετικὸν Ν. Διάταγμα ὅτι μόνον κατόπιν διορισμοῦ πληρεξουσίου κατοικοῦντος ἐν Ἀθήναις εἶναι δυνατὸν νὰ διεκδικηθῇ ἡ ἀποζημίωσις καὶ δι’ αὐτὸ γίνεται ἡ μεγάλη κατάχρησις ἐκ μέρους τῶν πληρεξουσίων. Οἱ δὲ δικαιοῦχοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐξεδόθησαν ἐντάλματα, οὔτε γνῶσιν λαμβάνουσιν. Εἶπον ὅτι σᾶς εὐχαριστῶ, διότι ἐζητήθη ἀποστολὴ πινάκων ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ δὲ ὑπηρεσία ἀπήντησεν ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον.

§93Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ θὰ διατάξω. Δὲν φαντάζομαι ὅτι ὑπάρχει δυσκολία νὰ συνταχθοῦν οἱ πίνακες.

§94Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Κατόπιν τῶν λεχθέντων, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ, εἰ δυνατόν, ἓν νομοθετικὸν μέτρον ὑπὲρ τῆς ταχυτέρας καὶ δικαιοτέρας ἀποζημιώσεως τῶν ζημιωθέντων ἐκ τοῦ πολέμου.

§95Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω.

§96Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἀπὸ τῆς 3ης Φεβρουαρίου ἔχω λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον ἀφορῶν εἰς τὰ συμφέροντα τῶν φοιτητῶν. Τὰ συμφέροντα αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθῶσιν, εἰμὴ ἂν τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ πρὸ τῆς λήξεως τῶν μαθημάτων των. Θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ φοιτητικοῦ «περὶ ἐγγραφῆς καὶ ἐξετάσεων φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν». Μέγα πλῆθος φοιτητῶν ζῇ ἐν μεγάλῃ ἀγωνίᾳ καὶ ἡ Βουλὴ παρακαλῶ νὰ κρίνῃ τὴν τύχην των.

§97Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔχετε τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς;

§98Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ὑπάρχει ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς.

§99Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη εἰς πολὰ ζητήματα ἀντιθέτως.

§100Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα. Ἐπειδὴ ὅμως ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἀναγνωρίζουν ὅτι θὰ ἔπρεπε τὰ αἰτήματα τῶν φοιτητῶν νὰ γίνουν μᾶλλον δεκτὰ καὶ συμφωνοῦν πρὸς τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, καθόσον καὶ ἡ Πρυτανεία ἀκόμη εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὸ πλεῖστον, ὑποθέτω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν νὰ τεθῇ ὡς βάσις συζητήσεως τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον.

§101Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ Ἐκπαιδευτικὴ Ἐπιτροπὴ τὸ ἀπέρριψε κατὰ τὸ πλεῖστον, δεχθεῖσα μόνον ὅτι τὰ εὐεργετήματα τὰ χορηγηθέντα κατὰ τὸ παρελθόν, θὰ δοθῶσι μόνον εἰς τοὺς ἐκ τῶν φοιτητῶν ὑπηρετήσαντας ὡς ἔφεδροι.

§102Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ εὑρισκόμεθα εἰς τὰς ἐπερωτήσεις καὶ δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις εἰς ἡμέραν ἐπερωτήσεων, ὄχι διὰ νὰ μὴ σταματήσῃ ὁ ἔλεγχος, ἀλλὰ διότι οἱ κ. κ. βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐσκόπουν νὰ λάβουν τὸν λόγον εἰς τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον, διὰ τὸ ὁποῖον ὑπάρχουσι πλεῖσται ἀντιρρήσεις, ἀπουσιάζουσι σήμερον.

§103Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Κύριε συνάδελφε, πρὸ τῶν διακοπῶν τοῦ Πάσχα εἶχον παρακαλέσει τὴν Βουλὴ, καὶ πάλιν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ τότε ἐζήτησα ἁπλῶς νὰ ψηφισθῇ ἄνευ συζητήσεως κατ’ ἀρχὴν καὶ νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Ἐφόσον ὁ κ. συνάδελφος ἰσχυρίζεται ὅτι εἶναι αἱ ἐπερωτήσεις, νὰ τὸ ψηφίσωμεν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ συζητήσεως.

§104Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος καὶ δὲν δύναται νὰ γίνῃ νομοθετικὴ ἐργασία. Ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι ὄχι διότι θὰ σταματήσῃ ὁ ἔλεγχος, ἀλλὰ διότι πολλοὶ βουλευταὶ μέλλοντες νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἀπουσιάζουσιν.

§105Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ ἄλλοτε παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον διότι εἶναι ἐπεῖγον.

§106Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα νομοσχέδια ἐπείγοντα. Ὁ λόγος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου δὲν εἶναι λόγος ἀποκλεισμοῦ τῆς προτάσεως. Ὀρθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐπρότεινεν ὅπως συζητήσωμεν σήμερον τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ προσθέτω τὴν παρατήρησιν ταύτην ὅτι δὲν θὰ ἤρκει νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἄλλα νομοσχέδια ἐπείγοντα θὰ ἔπρεπε νὰ ψηφισθῶσι.

§107Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ὡς βάσις πρέπει νὰ τεθῇ τὸ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§108Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, ἂν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Χαβίνης, συνεπικουροῦντος καὶ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν ὅτι ἡ σημερινὴ ἡμέρα εἶναι ἡμέρα μόνον κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, δὲν μὲ ἠνάγκαζον νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα, νομίζω ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ ψηφίσματος εἶναι ρηταὶ καὶ κατηγορηματικαί, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἄλλη ἑρμηνεία ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ὑποστηρίξω ἐγώ. Κατὰ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ψηφίσματος τούτου, μέχρι τῆς περατώσεως τοῦ συντακτικοῦ ἔργου τῆς Βουλῆς ἰσχύουν τὰ ἀκόλουθα (ἀναγινώσκει). Καὶ ἐπακολουθοῦν αἱ λοιπαὶ διατάξεις, κανονίζεται δὲ ἐν τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ ὅτι τὸ Σύνταγμα θὰ συζητεῖται τὰς ἄλλας ἡμέρας. Ἀπομένει συνεπῶς ἡ ἡμέρα Τετάρτη, ὄχι ὅμως ὡς ἡμέρα ἐλέγχου, ἀλλὰ καὶ ἐλέγχου καὶ νομοθετικῆς ἐργασίας.

§109Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐδόθη ἡ ἑρμηνεία χθὲς ἀπὸ τὸν κ. Μεταξᾶν καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη.

§110Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Δὲν γνωρίζω ποίαν ἑρμηνείαν ἔδωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, ἀλλὰ γνωρίζω ἀκριβῶς πῶς ἀναγράφονται αἱ διατάξεις εἰς τὸ ψήφισμα. Ἐπὶ πλέον δὲ φρονῶ, κύριε συνάδελφε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι, ἐφόσον ἀνελάβομεν μίαν ὑποχρέωσιν διὰ τὴν ταχυτέραν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀφιερώσαμεν τὰς πέντε ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος, δὲν εἶναι δυνατὸν τὴν μίαν ἀπομένουσαν ἡμέραν νὰ τὴν κατηναλώσωμεν εἰς κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον μόνον, διότι θὰ παραμεληθῇ οὕτω κάθε εἶδος νομοθετικῆς ἐργασίας, μεταξὺ δὲ τῶν κατατεθέντων νομοθετημάτων, τόσον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ ἐκ μέρους τῶν κ. κ. βουλευτῶν ὑπάρχουν σοβαρὰ τοιαῦτα καὶ κατεπείγοντα. Μεταξὺ αὐτῶν εἶναι ἐκεῖνο τοῦ ὁποίου τὴν πρόταξιν καὶ συζήτησιν ἐπιζητεῖ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργός. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ἐξ ὅλων τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων τὸ μᾶλλον κατεπεῖγον εἶναι τὸ τῶν προσωρινῶν δημοδιδασκάλων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει κατατεθῆ ἀφ’ ἧς κατηρτίσθη ἡ Κυβέρνησις. Οἱ κάτοικοι τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας ἀναμένουν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν τὴν ψήφισίν του, διότι εἰς Αἰτωλοακαρνανίαν τὰ πλεῖστα σχολεῖα ἀργοῦσι καὶ εἶναι κλειστὰ καὶ διότι οὕτως ὑπεσχέθημεν εἰς αὐτούς, κατόπιν τῶν πρὸς ἡμᾶς ὑποσχέσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναμένουν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὄχι διὰ νὰ μάθουν τὰ παιδιά των γράμματα, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀνοίξουν τὰ σχολεῖα, διὰ νὰ εὑρεθῇ εἷς διδάσκαλος νὰ κτυπήσῃ τὴν καμπάναν τοῦ σχολείου καὶ νὰ συγκεντρώσῃ ἐκεῖ τὰ παιδιά. Ἠγέρθησαν ἀμφιβολίαι καὶ ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρέπει νὰ ψηφισθῇ, διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέλος τοῦ σχολικοῦ ἔτους καὶ οἱ διορισθησόμενοι θὰ μισθοδοτηθοῦν κατὰ τὸ διάστημα τῶν διακοπῶν. Φρονῶ ὅτι ἓν διάστημα δύο μηνῶν ὅπερ παραμένει ἀκόμη μέχρι τῶν διακοπῶν δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ πρέπει νὰ χρησιμοποιηθῇ. Διὰ νὰ δυνηθῶμεν λοιπὸν καὶ τούτων τῶν νομοσχεδίων τὴν ἐπιψήφισιν νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ τόσων ἄλλων ἀκόμη κατεπειγόντων, πρέπει ἡ Τετάρτη ἡμέρα τῆς ἑβδομάδος νὰ χρησιμοποιεῖται τόσον διὰ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, ὅσον καὶ διὰ τὸ νομοθετικὸν ἔργον τῆς Βουλῆς. Δυνάμεθα ἄλλως τε συνεδριάζοντες καὶ μετὰ τὸ φαγητόν, νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὰς πρὸ τοῦ φαγητοῦ ὥρας διὰ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον καὶ τὰς μετὰ τὸ φαγητὸν διὰ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§111Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ δώσω τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπέδωκεν ὁ ἄρτι καταβὰς τοῦ βήματος ἀξιότιμος συνάδελφος. Εἰς ἰδιαιτέραν ὁμιλίαν εἶπον ἀληθῶς ὅτι σήμερον θὰ ἐσυζητοῦντο ἐπερωτήσεις, διότι πράγματι ἀντελήφθην χθές, καθ’ ἣν στιγμὴν ἤγγιζε τὸ τέλος τῆς Συνεδριάσεως, ἐξερχόμενος, ὅτι ἀπεφασίσθη νὰ συζητηθῶσι σήμερον ἐπερωτήσεις καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ χθὲς ψηφισθέντος σχεδίου ψηφίσματος. Δὲν ἔκαμα λοιπὸν ἑρμηνείαν τοῦ χθεσινοῦ ψηφίσματος, ἀλλ’ ἑρμηνείαν τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Ἂν θέλητε τὴν γνώμην μου ὡς πρὸς τὴν ἀπόφασιν, εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν ἰδικήν σας, ὅτι δὲν θὰ ἦτο σκόπιμον τὴν Τετάρτην νὰ καταναλώσωμεν ἀποκλειστικῶς εἰς ἐπερωτήσεις, ἀλλὰ νὰ συζητήσωμεν καὶ νομοθετήματα. Χθὲς ἐμείναμεν σύμφωνοι νὰ συζητήσωμεν σήμερον ἐπερωτήσεις, ἐξ ἄλλου δὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ προκαλεῖ ἀντιρρήσεις, εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ παραπονεθοῦν ὅτι ἠγνόουν, ὅτι σήμερον θὰ ἐγίνετο συζήτησις νομοσχεδίων Ἴσως δὲ καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, μένων ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τῆς χθεσινῆς ἀποφάσεως, ὅτι δὲν θὰ ἠδύνατο δηλαδὴ νὰ γίνῃ συζήτησις νομοσχεδίων σήμερον, ἀπουσιάζει. Νομίζω δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ὅτι εἶναι πρέπον νὰ μείνωμεν εἰς τὴν χθεσινήν μας ἀπόφασιν, δίδοντες τὴν ἑρμηνείαν ὅτι κατὰ πᾶσαν Τετάρτην ἡ Βουλὴ δύναται νὰ συζητήσῃ καὶ ὅσα νομοσχέδια θεωρεῖ ἐπείγοντα. Θὰ ἐπρότεινον μάλιστα, ἀποδεχόμενος καὶ τὴν ἀντίληψίν σας, ὅτι θὰ ἦτο κανονικώτερον, ἂν δι’ ἀποφάσεως δεχθῶμεν ὅτι πρὸ τοῦ γεύματος θὰ συζητῶμεν ἐπερωτήσεις καὶ μετὰ τὸ γεῦμα νομοσχέδια. Τότε οὐδεὶς θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ παράπονον ὅτι θὰ ἐγίνετο τάχα ἐξ ὑφαρπαγῆς ψήφισις νομοσχεδίου τινός, διότι θὰ ὤφειλε νὰ ἔλθῃ μετὰ τὸ γεῦμα.

§112Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Νομίζω ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ γίνεται δηλαδὴ ἐν τῷ μέλλοντι, δύναται νὰ γίνῃ δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς διὰ τὴν μετὰ τὸ γεῦμα συνεδρίασιν, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον, ἂν δὲν ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφισθῇ παρὰ μετὰ 15 ἡμέρας καὶ δὲν γνωρίζω ποία τύχη θὰ τὸ ἀκολουθήσῃ μετὰ τὰς δύο ἑπομένας Τετάρτας. Ἂν τὸ νομοσχέδιον δὲν ψηφισθῇ τὸ βραδύτερον ἐντὸς 10 ἡμερῶν, θὰ εἶναι τελείως ἄχρηστον διὰ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ὑπεβλήθη. Νομίζω ἑπομένως ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀναιταχθῇ ἡ σύστασις ὅτι θὰ ὑπάρχῃ οἱοσδήποτε βουλευτής, ὅστις δὲν ἔλαβε γνῶσιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὑπάρχει καὶ ἡ δευτέρα συζήτησις.

§113Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Διατί ζητεῖτε τόσον ἐπειγόντως τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου;

§114Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, ἂν δύνανται οἱ φοιτηταὶ νὰ προσέλθουν εἰς τμηματικὰς ἐξετάσεις ἢ ὄχι. Ἀλλὰ διὰ νὰ προσέλθουν πρέπει νὰ εἶναι ἀνοικτὸν τὸ Πανεπιστήμιον. Ἑπομένως νομίζω ὅτι μετὰ τὸ γεῦμα θὰ ἐδέχετο ἴσως ἡ Βουλὴ νὰ ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον.

§115Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει συζήτησιν.

§116Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Θέλω νὰ διευκρινισθῇ, ἂν ἡ Βουλὴ ἀποφασίζῃ μετὰ τὸ γεῦμα νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν· ἀποδέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ;

§118ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Γούδας ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του «περὶ προμηθείας Τρακτὲρ πυροβόλων ἀξίας 75,000,000 δραχμῶν κλπ.»

§120Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Πρὸ πολλοῦ χρόνου, κύριοι συνάδελφοι, εἶχον ἐγγραφῆ διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ζητήματός τινος σχέσιν ἔχοντος μὲ τὴν προμήθειαν στρατιωτικῶν τινων εἰδῶν. Ἀτυχῶς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς δὲν παρίσταται κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, ἵνα συζητήσω μετ’ αὐτοῦ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ πρὶν ἢ συζητήσω τὸ θέμα τοῦτο, θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἂν αἱ σπονδαὶ καὶ αἱ συνθῆκαι ἐλύθησαν, ἂν ὁ πόλεμος εἶναι ἐπὶ θύραις. Τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, ἀπουσιάζοντα ἐπίσης, θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐρωτήσω, ἂν τὰ ταμεῖα εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον πλήρη καὶ ἀφθονοῦντα χρημάτων, ὥστε νὰ ἐπιτρέπεται διὰ μιᾶς ὑπογραφῆς νὰ δαπανηθῶσιν ἑκατομμύρια διὰ τὴν προμήθειαν πολεμικοῦ ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ χρησιμοποιηθῇ σήμερον, ἀλλὰ θὰ μᾶς παραδοθῇ μετὰ πάροδον ὁλοκλήρου διετίας. Εἶμαι ὅμως βέβαιος ὅτι οὐδὲν ἐξ ὅλων τούτων συμβαίνει. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ μακροῦ χρόνου, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1925, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐζήτησεν ἀπὸ τὰς ἡμετέρας πρεσβείας ἐν Παρισίοις, Λονδίνῳ, Ρώμῃ, Οὐασιγκτῶνι καὶ Πράγᾳ νὰ ἀποτανθῶσιν εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ νὰ ζητήσουν προσφορὰς ρυμουλκῶν αὐτοκινήτων διὰ τὴν ρυμούλκησιν βαρέων πυροβόλων. Φαίνεται ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν προέβλεπε τὴν ἀνάγκην τοιούτων ρυμουλκῶν. Συνεπείᾳ τῆς προσκλήσεως ταύτης διάφοροι βιομηχανίαι ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1925 ὑπέβαλον προτάσεις διὰ τὰ ἀντικείμενα τῆς βιομηχανίας των καὶ προσεκόμισαν πρὸς δοκιμασίαν καὶ ἔγκρισιν τοιαῦτα, ἵνα προμηθευθῇ ἐξ αὐτῶν τὸ Κράτος. Οἱ συναγωνιζόμενοι Οἶκοι ἦσαν οἱ Citroën, Renault, Fordson, Latil καὶ ὁ Ἰταλικὸς Οἶκος Pavesi. Κατόπιν τῆς ὑποβολῆς τῶν διαφόρων προτάσεων καὶ τῆς μεταφορᾶς ἐνταῦθα μηχανημάτων πρὸς ἐκτέλεσιν δοκιμῶν, ἐγένοντο τοιαῦται τῶν μηχανημάτων τούτων τὴν 2αν Ἰουνίου 1925. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ πρακτικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπὸ 2 Ἰουλίου 1925, ἥτις λέγει ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς, παρακαλῶ δὲ πολὺ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ προσέξουν ἐπὶ τοῦ πρακτικοῦ αὐτοῦ, διότι εἶναι μεγάλης σημασίας (ἀναγινώσκει): «Τὸ Συμβούλιον ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῆς προτιμήσεως τῶν αὐτοκινήτων ἕλξεως Παβέζι μετὰ τῶν ἐν τῷ πρακτικῷ τῆς Ἐπιτροπῆς προτεινομένων τροποποιήσεων καὶ τῆς ὑπὸ τοῦ ἰδιώτου μηχανικοῦ κ. Προγόνη προταθείσης αὐξήσεως τοῦ πλάτους ἐλαστικῶν ἐπισώστρων τῶν τροχῶν, ἐπιφυλασσόμενον νὰ συζητήσῃ καὶ πᾶσαν ἑτέραν τοιαύτην προταθησομένην παρὰ τοῦ ἐργοστασίου ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Ἑλληνικῆς δυνάμεως αὐτῶν. Πρὸς συνέχισιν δὲ τῶν δοκιμῶν ἐπὶ τῶν ἑλωδῶν καὶ εἰδικῆς συστάσεως ἀργιλλωδῶν ἐδαφῶν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ, ἐν καιρῷ χειμῶνος, τὸ Συμβούλιον γνωματεύει ὁμοφώνως ὅτι δέον ἀπαραιτήτως νὰ ἀγορασθῶσι καὶ δύο αὐτοκίνητα Renault, τὴν αὐτὴν γνώμην ὑποβάλλει τὸ Συμβούλιον καὶ διὰ τὸ αὐτοκίνητον Παβέζι εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ ὑπηρεσία, παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου, ἤθελεν ἀποκλίνει ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ αὐτοκινήτου Renault». Δηλαδὴ τὸ Συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον παρεπέμφθησαν κατὰ πρῶτον τὰ μηχανήματα ταῦτα προκρίνει μὲν τὰ Παβέζι τροποποιούμενα, προτείνει ὅμως νὰ ἀγορασθῶσι καὶ δύο αὐτοκίνητα Renault διὰ νὰ γίνουν νέαι δοκιμαί, ἢ ἂν προκριθῶσι τὰ Renault, νὰ ἀγορασθῶσι καὶ δύο Παβέζι πρὸς συνέχισιν τῶν δοκιμῶν. Κατὰ συνέπειαν αἱ δοκιμαὶ αἱ γενόμεναι ἐπὶ τῶν αὐτοκινήτων τούτων δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς λύσασαι τὸ ζήτημα τῆς ὁριστικῆς παραδοχῆς τῶν μηχανημάτων τούτων. Τὸ πρακτικὸν δὲ τῆς Ἐπιτροπῆς ἀποφαίνεται ρητῶς ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνωσι δοκιμαὶ ἐπὶ τῶν ἑλωδῶν καὶ ἀργιλλωδῶν ἐδαφῶν τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης, δηλαδὴ ἐπὶ ἐδαφῶν εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἐχρησιμοποιοῦντο τὰ μηχανήματα ταῦτα ἐν περιπτώσει πολέμου. Τὸ πρακτικὸν τοῦτο ἐγένετο, ὡς εἶπον, τὴν 2αν Ἰουλίου 1925. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα τῆς προσφορᾶς αὐτοκινήτων καὶ τῶν γενομένων δοκιμῶν, ὅτε ἐμφανίζεται ἕτερος συναγωνιστής. Ἀρχικῶς, ὡς ἀνέφερον εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀπετάνθη εἰς ὡρισμένας ἀγορὰς διὰ τὰ μηχανήματα ταῦτα, ἐξαιρέσασα τὴν Γερμανικὴν ἀγοράν. Ἤδη ἐμφανίζονται Γερμανοὶ καὶ εἰς τὰς 25 Ἀπριλίου 1925, δηλαδὴ τὴν ἡμέραν ἀκριβῶς τῆς ἐνάρξεως τῶν δοκιμῶν, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὡμίλησα, ἐμφανίζονται οἱ Γερμανοί, οἱ ὁποῖοι προτείνουν νὰ γίνουν δοκιμαὶ ἑνὸς ρυμουλκοῦ ἰδικοῦ των, τύπου W. D. Ὄντως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διέταξε νὰ γίνουν δοκιμαὶ καὶ διὰ διὰ τὰ αὐτοκίνητα τοῦ τύπου τούτου W. D. Καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἓν ἀπόσπασμα πρακτικοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ἐν συμπεράσματι (ἀναγινώσκει): «Τὸ δοκιμασθὲν ρυμουλκὸν ὄχημα W. D. οὐδεμίαν παρουσίασεν αἰσθητὴν βλάβην, ἔχει λαμπρὰν τακτικὴν εὐκινησίαν, ὡς δυνάμενον νὰ ρυμουλκῇ εὐχερῶς τὸ πυροβόλον ἐπὶ παντοδαποῦ ἐδάφους, ἐκτὸς τῶν ὁδῶν. Τὸ βάρος ὅμως αὐτοῦ, ἡ μικρὰ ταχύτης ἣν ἀναπτύσσει, τὸ δυσπρόσιτον τῶν διαφόρων ὀργάνων τοῦ κινητῆρος καὶ συστήματος κυλινδήσεως, τὸ ἀδύνατον τῆς δι’ αὐτοῦ μεταφορᾶς καὶ τοῦ παραμικροῦ ὠφελίμου βάρους, τὸ ὑπερβολικὸν τῆς καταναλώσεως καυσίμου ὕλης, τὸ ἀκατάλληλον τῆς ὀργανώσεως αὐτοῦ μὴ προσαρμοζομένης εἰς τὴν ὀργάνωσιν ἕλξεως τοῦ ὑλικοῦ, ὅπερ προώρισται νὰ ρυμουλκήσῃ καὶ εἰς τὸ ὁποῖον προξενεῖ φθοράς, προσδίδουσιν εἰς τὸ ὄχημα τοῦτο μειονεκτήματα πολὺ μεγαλύτερα τῆς ἀνωτέρω καλῆς ἐκτὸς τῶν ὁδῶν καὶ ἐπὶ μαλακοῦ ἐδάφους εὐκινησίας. Σημείωσις. Ὁ λοχαγὸς Ξηρὸς Γ. διετύπωσεν ἐπιφύλαξιν καὶ ὑποβάλλει κεχωρισμένως ἔκθεσιν». Τὸ πρακτικὸν τοῦτο ἐγένετο τὴν 11ην Ἰανουαρίου 1926. Πρέπει ὅμως νὰ σημειωθῇ ὅτι τὸ δοκιμασθὲν ὄχημα W. D. δὲν ἦτο τὸ πραγματικῶς προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ ἐργοστασίου, ἀλλὰ πρόχειρόν τι ὄχημα τυχαίως εὑρεθὲν ἐν Ἑλλάδι, διαφόρου βάρους καὶ ταχύτητος καὶ ἰδιοτήτων ἀπὸ τὸ ζητούμενον ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὅτι οἱ Γερμανοὶ ἐπρότειναν νὰ φέρωσι πρὸς δοκιμὴν τὸν ζητούμενον τύπον.

§121ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποία εἶναι ἡ ἡμερομηνία;

§122Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἕνδεκα Ἰανουαρίου τοῦ 1926. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἶχεν ἤδη ἀγοράσει μηχανήματα τοῦ τύπου W. D., ἀλλὰ ταῦτα ἦσαν 50 ἵππων δυνάμεως καὶ 7 τόννων βάρους. Τὰ ζητούμενα διὰ τοῦ διαγωνισμοῦ ἦσαν 28 ἵππων καὶ 3½ τόννων βάρους. Τὸ Γερμανικὸν ὅμως ἐργοστάσιον, ὡς εἶπον, ἐπρότεινε νὰ κατασκευάσῃ μηχάνημα 28 ἵππων καὶ βάρους 3½ τόννων, ταχύτητος δὲ 10 χιλιομέτρων καθ’ ὥραν, ἀντὶ τῶν 5–6 χιλιομέτρων, τὰ ὁποῖα εἶχον τὰ ρυμουλκὰ τῆς τῶν 50 ἵππων καὶ 7 τόννων. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅτε τὸ ζήτημα κατόπιν τῆς προτάσεως ταύτης τῆς Γερμανικῆς παρεπέμφθη εἰς νέον Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον διὰ πρακτικοῦ ἀπὸ 27 Ἰανουαρίου 1926 ἀποφαίνεται νὰ ἀγορασθῶσι μόνον 8 αὐτοκίνητα Παβέζι, ἵνα γίνωσι νέαι καὶ εὐρύτεραι δοκιμαί. Ὥστε ἔχομεν ἓν πρακτικὸν δι’ οὗ συνιστᾶται ἡ δοκιμαστικὴ ἀγορὰ δύο αὐτοκινήτων Renault ἢ Παβέζι πρὸς ἐκτέλεσιν εἰδικῶν δοκιμῶν καὶ ἕτερον πρακτικὸν δι’ οὗ συνιστᾶται νὰ ἀγορασθῶσι δοκιμαστικῶς 8 αὐτοκίνητα Παβέζι. Τὸ πρακτικὸν λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν Ἀθήναις σήμερον τὴν 27ην Ἰανουαρίου 1926 τὸ ἀνώτερον τεχνικὸν συμβουλευτικὸν τμῆμα γνωματεύει: Ὅτι ὁ καταλληλότερος τύπος ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε δοκιμασθέντων αὐτοκινήτων ἕλξεως εἶναι ὁ Παβέζι Ρ. 4. Οὐχ ἧττον ἐπειδὴ φρονεῖ ὅτι αἱ γενόμεναι μέχρι σήμερον δοκιμαὶ δὲν ἀνταποκρίνονται πλήρως πρὸς τὰς ἐν ἐκστρατείᾳ παρουσιασθησομένας συνθήκας καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ἀπόφασις πρὸς ἀγορὰν αὐτοκινήτων ἕλξεως δι’ ἅπαν τὸ ὑλικὸν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅπως καταστῶσιν ἔκδηλοι αἱ τροποποιήσεις ἅς ἐνδεχομένως θὰ παραστῇ ἀνάγκη νὰ ἐπιφέρωμεν ἐπὶ τῶν Τρακτέρ, προτείνει τὴν ἀγορὰν ὀκτὼ αὐτοκινήτων ἕλξεως τύπου Παβέζι Ρ. 4 διὰ τὴν ἐκτέλεσιν δοκιμῶν εὐρείας κλίμακος ὑπὸ ὅλας τὰς πολεμικὰς συνθήκας πρὸς τελικὴν οὕτω μόρφωσιν γνώμης. Ἐπειδὴ ὅμως δύνανται νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἕτεροι τύποι ἴσως πλεονεκτικώτεροι, προτείνεται ὅπως προσκληθῶσι καὶ ἕτερα ἐργοστάσια, ἵνα προσκομίσωσιν αὐτοκίνητα ἕλξεως διὰ δοκιμάς». Ὥστε ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε συνάγεται ὅτι τὰ πρακτικὰ τῶν Ἐπιτροπῶν καὶ τῶν Γνωμοδοτικῶν Συμβουλίων ὁμιλοῦν περὶ δοκιμαστικῆς ἀγορᾶς δύο αὐτοκινήτων Renault καὶ 8 αὐτοκινήτων Παβέζι, ἵνα γίνουν δοκιμαὶ ὑπὸ εὐρυτέραν κλίμακα. Μελετῶν τὸν φάκελλον τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εὐηρεστήθη νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλήν, βλέπω ἓν πρακτικὸν τῆς 5ης Νοεμβρίου 1926, πρακτικὸν ἐπίσης ἀνωτέρου τεχνικοῦ συμβουλευτικοῦ τμήματος. Ἐν τῷ πρακτικῷ τούτῳ διατυποῦται ἡ γνώμη ὅτι ὁ καταλληλότερος τύπος εἶναι ὁ Παβέζι διὰ τὰς τρεῖς περιπτώσεις τὰς διατυπουμένας ἐν τῇ ὑπ’ ἀριθμὸν 19804 τῆς 8ης Νοεμβρίου 1926 διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐν τούτοις καὶ εἰς τὸ πρακτικὸν τοῦτο, εἰς ὃ ὑπογράφονται τὰ αὐτὰ περίπου μέλη τὰ ὑπογράψαντα τὸ πρακτικὸν τῆς 27ης Ἰανουαρίου 1926, περὶ οὗ ἀνωτέρω ὡμίλησα, οἱ ὑπογράφοντες ἀξιωματικοὶ δηλοῦσι ῥητῶς ὅτι «ἐμμένουσιν εἰς τὴν διὰ τοῦ ἀπὸ 27 Ἰανουαρίου 1926 πρακτικοῦ αὐτῶν διατυπουμένην ἀπόφασιν, ὅτι ὁ καταλληλότερος τύπος εἶναι ὁ Παβέζι», χωρὶς νὰ ποιοῦνται τὴν ῥητὴν μνείαν, ἣν ἐν τῷ πρακτικῷ τούτῳ διετύπωσαν, τῆς δοκιμαστικῆς ἀγορᾶς ὀκτὼ μόνον αὐτοκινήτων ἕλξεως «διὰ τὴν ἐκτέλεσιν δοκιμῶν εὐρείας κλίμακος ὑπὸ ὅλας τὰς πολεμικὰς συνθήκας πρὸς τελικὴν μόρφωσιν γνώμης». Ἡ δήλωσις ὅμως ὅτι ἐμμένουσιν εἰς τὴν πρότερον διατυπωθεῖσαν γνώμην των, ἄγει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι δὲν ἀποφαίνονται ὁριστικῶς περὶ προτιμήσεως τοῦ τύπου τούτου διὰ τὴν ἀγορὰν παντὸς τοῦ ἀπαιτουμένου ὑλικοῦ. Εἰς τὰ πρακτικὰ ταῦτα τῶν Γνωμοδοτικῶν Συμβουλίων μόνον ἡ δοκιμαστικὴ ἀγορὰ περιωρισμένου ἀριθμοῦ αὐτοκινήτων φαίνεται ἐν τῷ φακέλλῳ καὶ τὸ Γνωμ. Συμβούλιον «ἀποφασίζει τὴν ἀγοράν: 1) 135 αὐτοκινήτων ἕλξεως πυροβόλων (Τρακτέρ), 2) 15 γερανῶν, 3) 46 ἁμαξῶν ἀναγνωρίσεως καὶ 4) 75 ρυμουλκουμένων ὀχημάτων».

§123ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί ἡμερομηνίαν ἔχει;

§124Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἔχει ἡμερομηνίαν ἀντιγραφῆς, ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τὴν ἡμερομηνίαν τῆς ἐκδόσεως τοῦ ἐγγράφου. Εἰς ἕτερον πρακτικὸν ἄλλο Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον ἀποφαίνεται νὰ ἀγορασθοῦν. Ἐδῶ ἀρχίζει πλέον τὸ ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσα τὴν συζήτησιν ταύτην καὶ ἀξιῶ τὸν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἔλεγχον. Ἐνῷ μέχρι τοῦδε αἱ Ἐπιτροπαὶ ὁμιλοῦν περὶ τῆς προμηθείας δύο δοκιμαστικῶν αὐτοκινήτων ἕλξεως ἁλυσσελίκτων οἷα ἦσαν τὰ Renault καὶ ὀκτὼ ἐπίσης δοκιμαστικῶς αὐτοκινήτων τροχοφόρων οἷα ἦσαν τὰ Παβέζι, αἰφνιδίως ἓν Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον ἄνευ περαιτέρω δοκιμῶν, ἄνευ λόγου τινὸς ἀποχρῶντος ἀποφαίνεται εἰς ἓν μὲν πρακτικὸν νὰ γίνῃ ἀγορὰ αὐτοκινήτων, εἰς ἄλλο δὲ πρακτικὸν καθορίζει καὶ τὸ ὁλικὸν ποσόν.

§125Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τὸ δεύτερον ἔχει ἡμερομηνίαν;

§126Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἔχει ἡμερομηνίαν ἀντιγραφῆς.

§127Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀναγνώσατε τὸ ἔγγραφον διὰ νὰ ἴδωμεν τὴν ἡμερομηνίαν τοῦ πρακτικοῦ.

§128Μ. ΓΟΥΔΑΣ. (Ἀναγινώσκει): «Τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον συνελθὸν τὴν 9ην Νοεμβρίου 1926... κλπ.»

§129Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁρίστε ἡ ἡμερομηνία.

§130Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μήπως ἔχετε τὰ ὀνόματα;

§131Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Μάλιστα. Εἶναι «Μαζαράκης Αἰνιάν, Λαμπίρης, Θεολόγου, Μαμούρης, Μελᾶς».

§132Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Εἰς τὰ ἄλλα;

§133Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Εἰς τὰ ἄλλα, εἰς τὰ ὁποῖα προτείνουν τὴν προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ, εἶναι «Πτολεμαῖος Σαρρηγιάννης, Ν. Λαμπρακάκης, Χ. Χατζηπέτρος, Ι. Στρίμπερ». Εἰς τὸ προηγούμενον πρακτικόν, εἰς τὸ ὁποῖον προτείνεται νὰ γίνῃ δοκιμαστικὴ προμήθεια, εἶναι «Γ. Σολιώτης, Ἐρρ. Μαρκουλάκης, Α. Μερεντίτης, Π. Σαρρηγιάννης, Χ. Χατζηπέτρος καὶ Χρόνης».

§134ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίνες εἶναι οἱ προτείναντες τὴν ὁλικὴν ἀγοράν;

§135Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Εἶναι Πρόεδρος ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Μαζαράκης καὶ μέλη οἱ κ. κ. Λαμπίρης, Θεολόγου, Μαμούρης καὶ Μελᾶς.

§136Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νὰ γίνῃ μία Ἐπιτροπὴ ἐξελεγκτική.

§137Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἔχει προταθῆ ὑπὸ ὡρισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, ὡς ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει, καὶ θέλει συσταθῆ αὕτη.

§138Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Περὶ τῶν ἀφορώντων τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας χρειάζεται ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§139Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὥστε διὰ νὰ συνοψίσω, κύριοι συνάδελφοι. Ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον μέχρι τοῦδε, προκύπτουν τὰ ἑξῆς: Πρῶτον, ὅτι μία Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐτέλεσε τὰς δοκιμάς, δὲν ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῶν ρυμουλκῶν τοῦ ἐργοστασίου Παβέζι, λόγῳ τῶν ἐλαττωμάτων των, ἑπομένως δὲν ἀπεφάνθη ὑπὲρ αὐτοῦ ὁριστικῶς. Δεύτερον, ὅτι προυτάθη νὰ ἀγορασθοῦν καὶ δύο αὐτοκίνητα Renault διὰ νὰ γίνουν δοκιμαὶ εἰδικῶς εἰς τὰ ἑλώδη ἐδάφη τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης. Καὶ τρίτον ἄλλη Ἐπιτροπὴ νεωτέρα ἀπεφάνθη νὰ ἀγορασθοῦν ὀκτὼ Παβέζι πάλιν δοκιμαστικῶς διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἐζητήθη καὶ ἡ ἀγορὰ τῶν αὐτοκινήτων συστήματος Renault. Καὶ τέταρτον, ὅτι ἀντὶ τῶν ὀκτὼ τούτων αὐτοκινήτων διὰ λαθροχειριῶν πρακτικῶν διαφόρων Ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν δοκιμὴν ἐξετέλεσαν καὶ αἱ ὁποῖαι ἀπεφαίνοντο μόνον ὅτι ὑπάρχει πίστωσις ἐν τῇ τάδε στήλῃ καὶ τῷ τάδε κεφαλαίῳ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, παρουσιάζεται τέλος τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον Προμηθειῶν καὶ ἀποφασίζει νὰ ἀγορασθῶσιν 181 ὀχήματα ἀντὶ τῶν 8 καὶ 2. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πρακτικῶν αὐτῶν ὑπεγράφησαν δύο συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι ἡμερομηνίας 23 Ὀκτωβρίου 1926, δηλαδὴ ἐπὶ Κυβερνήσεως Κονδύλη καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ κ. Κονδύλη.

§140Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἐπὶ Κυβερνήσεως Παγκάλου ἦτο πρότασις νὰ ἀγορασθοῦν 8 καὶ ἐπὶ Κυβερνήσεως Κονδύλη ἠγοράσθησαν συνολικῶς;

§141Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Βεβαίως· καὶ τὸ περίεργον εἶναι ὅτι αἱ συμβάσεις αὐταὶ ὑπεγράφησαν μετὰ τὰς ἐκλογάς, εἰς τὰς 23 Νοεμβρίου, μετά τινας δὲ ἡμέρας συνήρχετο ἡ Βουλὴ καὶ ἐσχηματίζετο καὶ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως, ὅπως σᾶς εἶπον, ἓν Γερμανικὸν ἐργοστάσιον ἐπρότεινε νὰ δώσῃ τὰ μηχανήματα τῆς ἰδικῆς του κατασκευῆς διὰ προσφορᾶς γενομένης τὴν 28ην Ὀκτωβρίου 1926, δηλαδὴ δύο μῆνας πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως, ὑπέβαλε δὲ πρότασιν περὶ προμηθείας μηχανημάτων ὁμοίου τύπου 28 ἵππων καὶ 10 χιλιομέτρων ταχύτητος καθ’ ὥραν καὶ 3½ τόννων βάρους, οἷα ἦσαν τὰ μηχανήματα, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ ἀγορασθοῦν. Ἐπρόκειτο δὲ νὰ πληρωθῶσι τὰ μηχανήματα ταῦτα ἔναντι 4.000 δολλαρίων ἕκαστον, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἀγοραζόμενα Ἰταλικὰ ἔχουν 4.500 δολλάρια ἕκαστον. Καὶ ἐπὶ πλέον, τὸ σπουδαιότερον, ἐπρότεινε νὰ πληρωθοῦν τὰ Γερμανικὰ ταῦτα μηχανήματα, ἀλλ’ ἔναντι τῶν Γερμανικῶν ἀποζημιώσεων. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἀσκῶ τὸν ἔλεγχον τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἐν τῷ φακέλλῳ δὲν ἀναγράφονται τοιαῦτα πράγματα. Ἀλλ’ ἐπληροφορήθην ἐξωδίκως ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅταν παρουσιάσθησαν αὐτοὶ οἱ προτείναντες νὰ προμηθεύσωσι τὰ ὑλικὰ ταῦτα ἔναντι τῶν Γερμανικῶν ἀποζημιώσεων, τοὺς ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἔχομεν νὰ λάβωμεν Γερμανικὰς ἀποζημιώσεις. Εἶπον ὄχι. Ἔχετε νὰ λάβετε. Δὲν ἔχετε νὰ λάβετε εἰς τὰ 1927, θὰ ἔχετε εἰς τὰ 1928, 1929, 1930. Ἑπομένως δεχόμεθα νὰ τὰ προσφέρωμεν καὶ νὰ λάβωμεν ὁποτεδήποτε σᾶς δώσουν τὰς Γερμανικὰς ἀποζημιώσεις.

§142Σ. ΣΤΑΗΣ. Χωρὶς νὰ πληρώσῃ τὸ Δημόσιον;

§143Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Βεβαίως, οὔτε ὀβολόν. Θὰ ἐπληρώνοντο διὰ τῶν Γερμανικῶν ἀποζημιώσεων, τὰς ὁποίας ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ τὸ Κράτος, γνωστοῦ δὲ ὄντος ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν Γερμανίαν νὰ πληρώσῃ εἰς μετρητά, ἦτο μία εὐκαιρία ἐξοικονομίσεως χρημάτων. Ἡ Γερμανικὴ πρότασις ἔμεινεν ἄνευ ἀπαντήσεως. Τὸ παραδοξότερον δὲ εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι τὴν 10ην Ἰανουαρίου ὑπέβαλα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὴν ἐπερώτησίν μου διὰ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀπασχολῶ ἀπόψε τὴν Βουλὴν καὶ παραδόξως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὰς 13 Ἰανουαρίου, ἤτοι τρεῖς ἡμέρας μετὰ τὴν ἐγγραφὴν τῆς ἐπερωτήσεώς μου καὶ τρεῖς ἡμέρας μετὰ τὴν ἀπαίτησίν μου νὰ προσκομισθοῦν τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν Βουλήν, τρεῖς ἡμέρας μετὰ ταῦτα—καὶ τονίζω τὸ γεγονὸς τοῦτο—τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔβγαλεν ἀπὸ τὸν φάκελλον ὅλα τὰ Γερμανικὰ ἔγγραφα καὶ τὰς προτάσεις καὶ τὰ ἐπέστρεψεν εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους προμηθευτάς, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἀπερρίφθη ἡ προσφορά των, ἐνῷ πράγματι τοῦτο ἐγένετο ἵνα μὴ ὑπάρχωσιν εἰς τὸν φάκελλον καὶ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν. Τοῦτο εἶναι ἴσως τὸ μεγαλύτερον τῶν σκανδάλων.

§144ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν εἶναι ἀληθὲς λοιπὸν τὸ πρᾶγμα εἶναι πολὺ σοβαρόν, ἐπιρρίπτετε μίαν μομφὴν κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§145Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὄχι προσωπικῶς κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, κατὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου.

§146ΕΤΕΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐπερωτήσεώς σας διὰ νὰ εἶναι παρὼν καὶ ὁ κ. Ὑπουργός;

§147Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἂν τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς συναινενῇ εἰς τὴν διακοπήν, ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω κανένα ἀπόντα, οὔτε κατηγορῶ, ἐλέγχω ἁπλῶς, εἶμαι δὲ προθυμότατος νὰ διακόψωμεν μέχρις ὅτου προσέλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ ἀσκηθῇ ὁ ἔλεγχος παρόντος καὶ τούτου.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.30′ μ. μ.

(Ὥρα 9.30′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.30′ μ. μ.)

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Μ. Γούδας παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§150Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὡμίλησα πρὸ τῆς διακοπῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀκουσθῶ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ συνοψίσω ὅσα εἶπον εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἐννοήσῃ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς περὶ τίνος πρόκειται. Ἀρχομένου τοῦ 1925 τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπὶ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, δι’ ἐγγράφου του πρὸς τὰς Πρεσβείας Παρισίων, Λονδίνου, Οὐασιγκτῶνος καὶ Πράγας ᾐτήσατο νὰ ζητηθῶσιν ἀπὸ τὰς βιομηχανίας τιμαὶ κατασκευῆς ὀχημάτων ρυμουλκῶν πυροβόλων βαρέων τοῦ κατὰ ξηρὰν Στρατοῦ. Κατόπιν τῆς τοιαύτης αἰτήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἐν παρόδῳ παρατηρῶ ὅτι ἡ Γερμανικὴ βιομηχανία ἠγνοήθη ἐντελῶς, διότι οὐδαμοῦ φαίνεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπετάθη εἰς ταύτην περὶ προμηθείας τοιούτων εἰδῶν, ἐγένετο εἷς διαγωνισμὸς κατὰ τὴν 25ην Ἀπριλίου 1925 καὶ ὁ διαγωνισμὸς οὗτος διήρκεσε περίπου ἕνα μῆνα. Οἱ συναγωνιζόμενοι οἶκοι ἦσαν οἱ Fordson, Παβέζι, Renault, Citroen καὶ Latil. Κατόπιν τοῦ τοιούτου διαγωνισμοῦ συνετάχθη ἓν πρακτικὸν κατὰ τὴν 22αν Μαΐου 1925, πρακτικὸν Ἐπιτροπῆς Δοκιμῶν, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ πλεονεκτημάτων καὶ μειονεκτημάτων τοῦ ρυμουλκοῦ τοῦ τύπου Renault. Εἶναι τὸ πρῶτον πρακτικόν, τὸ ὁποῖον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐν τῷ φακέλλῳ τῶν ἐγγράφων διεβίβασε πρὸς τὴν Βουλήν. Κατόπιν τοῦ πρακτικοῦ τούτου, τοῦ γενομένου τὴν 22αν Μαΐου, ἐπηκολούθησε δεύτερον πρακτικὸν τὴν 2αν Ἰουλίου 1925. Κατὰ τὸ πρακτικὸν τοῦτο, προτείνει ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ἀποτελουμένη ἀπὸ Πρόεδρον τὸν κ. Μανέτταν καὶ μέλη τοὺς κ. κ. Πρωτόπουλον, Παππαγιαννόπουλον, Καμπεζίδην καὶ Τούνταν, τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πρὸς συνέχισιν δὲ τῶν δοκιμῶν ἐπὶ τῶν ἑλωδῶν καὶ εἰδικῆς συστάσεως ἀργιλλωδῶν ἐδαφῶν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ, ἐν καιρῷ χειμῶνος, τὸ Συμβούλιον γνωματεύει ὁμοφώνως ὅτι δέον ἀπαραιτήτως νὰ ἀγορασθῶσι καὶ δύο αὐτοκίνητα Renault, τὴν αὐτὴν γνώμην ὑποβάλλει τὸ Συμβούλιον καὶ διὰ τὸ αὐτοκίνητον Παβέζι, εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ ὑπηρεσία, παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου, ἤθελεν ἀποκλίνει ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ αὐτοκινήτου Renault». Ὥστε μέχρι τοῦδε ἔχομεν πρακτικὰ ὁμιλοῦντα περὶ πλεονεκτημάτων καὶ μειονεκτημάτων δύο τύπων. Καὶ διὰ τοῦ πρώτου πρακτικοῦ προτείνεται ἡ προμήθεια δύο αὐτοκινήτων τύπου Renault πρὸς δοκιμὴν καὶ ἡ εὐχὴ ὅπως γίνῃ προμήθεια δοκιμαστικὴ αὐτοκινήτων τύπου Παβέζι. Κατὰ τὴν 25ην Ἀπριλίου 1925 παρεμβαίνει νέα πρότασις Γερμανικὴ τύπου W. D. καὶ τὸ Γερμανικὸν ἐργοστάσιον προτείνει νὰ δώσῃ ἀνάλογον αὐτοκίνητον ρυμουλκόν. Τὸ ρυμουλκὸν τοῦτο αὐτοκίνητον τύπου W. D. φαίνεται ὅτι ἐδοκιμάσθη καὶ τοῦτο συνάγεται ἐξ ἑνὸς ἀποσπάσματος πρακτικοῦ τῆς 11ης Ἰανουαρίου 1926, τὸ ὁποῖον εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα μοὶ διεβιβάσθησαν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου, εὑρίσκεται ἐν τῷ φακέλλῳ καὶ τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ δοκιμασθὲν ρυμουλκὸν ὄχημα W. D. οὐδεμίαν παρουσίασεν αἰσθητὴν βλάβην, ἔχει λαμπρὰν τακτικὴν εὐκινησίαν ὡς δυνάμενον νὰ ρυμουλκῇ εὐχερῶς τὸ πυροβόλον ἐπὶ παντοδαποῦ ἐδάφους ἐκτὸς τῶν ὁδῶν.... κλπ.» Ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία γνωμοδοτεῖ ἐπὶ τοῦ Γερμανικοῦ τύπου ἀποτελεῖται ἀπὸ Πρόεδρον τὸν κ. Παναγόπουλον καὶ μέλη τοὺς κ. κ. Κουμενάκον, Ἀσημάκον, Κατσάραν, Ξηρὸν καὶ Τσιμιγκρόν. Εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ μοὶ παρεδόθησαν, δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἔκθεσις τοῦ λοχαγοῦ κ. Ξηροῦ, ἡ ἀναφερομένη ἐν σημειώσει τοῦ ἀνωτέρω πρακτικοῦ, διὰ τῆς ὁποίας ὁ κ. Ξηρός, διαφωνῶν πρὸς τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐδήλου ὅτι θὰ ὑποβάλῃ κεχωρισμένως τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Τὴν ἔκθεσιν ταύτην ἐζήτησα δι’ ἰδιαιτέρου ἐγγράφου καὶ μοὶ ἐστάλη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου πολὺ βραδύτερον τῶν λοιπῶν ἐγγράφων. Ἐπηκολούθησε κατόπιν τὸ πρακτικὸν τῆς 27ης Ἰανουαρίου 1926. Εἰς τὸ πρακτικὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑπογράφεται ὑπὸ τοῦ τεχνικοῦ συμβουλευτικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀποτελουμένου ἀπὸ τὸν κ. Σολιώτην ὡς Πρόεδρον καὶ μέλη τοὺς κ.κ. Μαρκουλάκην, Μερεντίτην, Π. Σαρρηγιάννην, Χ. Χατζηπέτρον καὶ Ἀρ. Χρόνην, τὸ τεχνικὸν συμβουλευτικὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν γνωμοδοτεῖ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ καταλληλότερος τύπος ἐκ τῶν μέχρι σήμερον δοκιμασθέντων εἶναι ὁ τύπος Παβέζι Ρ. 4, οὐχ ἧττον ἐπειδὴ φρονεῖ ὅτι αἱ γενόμεναι μέχρι σήμερον δοκιμαὶ δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ἐν ἐκστρατείᾳ παρουσιασθησομένας συνθήκας καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ἀπόφασις πρὸς ἀγορὰν αὐτοκινήτων ἕλξεως δι’ ἅπαν τὸ ὑλικὸν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅπως καταστῶσιν ἔκδηλοι αἱ τροποποιήσεις ἃς ἐνδεχομένως θὰ παραστῇ ἀνάγκη νὰ ἐπιφέρωμεν ἐπὶ τῶν τρακτέρ, προτείνει τὴν ἀγορὰν ὀκτὼ αὐτοκινήτων ἕλξεως τύπου Παβέζι Ρ. 4, μὲ τὰς ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Δοκιμῶν ὑποδειχθείσας τροποποιήσεις...διὰ τὴν ἐκτέλεσιν δοκιμῶν εὐρείας κλίμακος ὑπὸ ὅλας τὰς πολεμικὰς συνθήκας πρὸς τελικὴν οὕτω μόρφωσιν γνώμης. Ἐπειδὴ ὅμως δύνανται νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἕτεροι τύποι, ἴσως πλεονεκτικώτεροι, προτείνεται ὅπως προσκληθῶσι καὶ ἕτερα ἐργοστάσια ἵνα προσκομίσωσιν αὐτοκίνητα ἕλξεως διὰ δοκιμάς». Ὥστε ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἐγνωμοδότησε νὰ ἀγορασθῶσι μόνον ὀκτὼ αὐτοκίνητα τύπου Παββέζι καὶ τοῦτο διὰ νὰ γίνωσι δοκιμαὶ ὑπὸ εὐρυτέραν κλίμακα εἰς τὰ ἐδάφη, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἐχρησιμοποιοῦντο τὰ μηχανήματα ταῦτα, ὡς ἐπρότεινε καὶ ἄλλη Ἐπιτροπή, ἧς μνείαν ἐποιησάμην προηγουμένως. Τέλος τὸ αὐτὸ ἀνώτερον τεχνικὸν συμβουλευτικὸν τμῆμα, ἀποτελούμενον ὑπὸ τοῦ ὑποστρατήγου κ. Σουλιώτου κλπ. τὴν 5ην Νοεμβρίου 1926 συνελθὸν συνέταξε πρακτικόν, εἰς ὃ συνοψίζον τὰ συμπεράσματά του ἐπὶ τῶν ἑξῆς θεμάτων (ἀναγινώσκει): «Πρῶτον ἐπὶ τοῦ καταλληλοτέρου τύπου αὐτοκινήτου ἕλξεως διὰ τὸ ἡμέτερον βραχὺ πυροβόλον τῶν 155 κλπ.» Γνωμοδοτεῖ ὅτι ὁ καταλληλότερος τύπος εἶναι ὁ Παβέζι διὰ τὰς τρεῖς περιπτώσεις τὰς διατυπουμένας ἐν τῇ ὑπ’ ἀριθ. 19804)3–11– 1926 διαταγῇ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, δηλοῖ ὅμως καὶ ὅτι ἐμμένει εἰς τὴν διὰ τοῦ ἀπὸ 27–1–1926 πρακτικοῦ του διατυπωθεῖσαν ἀπόφασιν, δηλαδὴ τῆς δοκιμαστικῆς ἀγορᾶς ὀκτὼ αὐτοκινήτων ἕλξεως Παβέζι. Τὰ πρακτικὰ ταῦτα ἀφορῶσι πάντα εἰς δοκιμὰς αὐτοκινήτων ρυμουλκῶν δυνάμεως 28 ἵππων, βάρους 3½ τόννων καὶ ταχύτητος δέκα χιλιομέτρων καθ’ ὥραν.

§151Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν φαντάζομαι νὰ ἐζήτησεν ἡ ὑπηρεσία δέκα χιλιομέτρων ταχύτητα.

§152Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τοὺς πρώτους ὅρους τῆς προκηρύξεως τῆς δημοπρασίας τοὺς ἔχετε;

§153Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Μάλιστα.

§154Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τότε θὰ ἴδητε τί ἐζήτει ἡ ὑπηρεσία.

§155Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν τὰ ἀναγινώσκετε ὁλόκληρα τὰ ἔγγραφα, κ. βουλευτά, καὶ ὄχι τμηματικῶς;

§156Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἐννοεῖται ὅτι αἱ δοκιμαὶ τῶν Γερμανικῶν τρακτὲρ ἐγένοντο ἐπὶ τύπου διαφόρου ἀπὸ τὸν ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τοῦτο, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἐνταῦθα ὁ ζητούμενος τύπος, ἀλλ’ ἕτερος μεγαλύτερος, βάρους 7 τόννων, δυνάμεως μηχανῆς 50 ἵππων καὶ ταχύτητος πέντε ἕως ἓξ χιλιομέτρων καθ’ ὥραν, ἐνῷ τὰ ζητούμενα τρακτὲρ διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν πυροβόλων τῶν 155 ἔδει νὰ ἦσαν ὀχήματα 28 ἵππων δυνάμεως, 3½ τόννων βάρους καὶ ταχύτητος 10 χιλιομέτρων· αἱ Ἐπιτροπαὶ ἑπομένως, αἱ ὁποῖαι ἔκαμον τὰς δοκιμάς, ἐγνωμοδότησαν περὶ τῆς ἀντοχῆς καὶ τῶν ἰδιοτήτων τῶν ὀχημάτων τῶν διαφόρων τούτων τύπων, διαφόρων καὶ κατὰ τὰ δεδομένα καὶ κατὰ τὴν βάσιν τῆς κατασκευῆς, διότι τὰ μὲν Παβέζι εἶναι τροχοφόρα, ἐνῷ τὰ ἄλλα εἶναι ἁλυσίνητα. Οὕτως εἶχεν ἡ ὑπόθεσις μέχρι τοῦ Νοεμβρίου 1926· ἐλησμόνησα ὅμως νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αἱ δοκιμαὶ τοῦ τρακτὲρ W. D. ἐγένοντο κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1926.

§157ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποίαν ταχύτητα ἐζήτησεν ἡ ὑπηρεσία;

§158Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἡ ὑπηρεσία ἐζήτησεν (ἀναγινώσκει): «Αὐτοκίνητα ἕλξεως διὰ τὴν κίνησιν βαρέων πυροβόλων, ἐχόντων τὰ κάτωθι χαρακτηριστικά: 1) Διαμέτρημα 155. 2) Μῆκος ὀχήματος μετὰ προλκαίου 7,35 μ. 3) Πλάτος ὀχήματος 1,52 μ. 4) Διάμετρος τῶν τροχῶν τοῦ προολκαίου 1,22 μ. 5) Διάμετρος τῶν τροχῶν τοῦ πυροβόλου 1,33 μ. 6) Πλάτος ἐπισώστρων τοῦ προλκαίου 0,07 μ. 7) Πλάτος ἐπισώστρων πυροβόλου 0,15 μ. 8) Βάρος ὀχήματος 3750 χιλιογράμμων». Περὶ τῆς ταχύτητος τοῦ αὐτοκινήτου ἕλξεως δὲν ὁμιλεῖ ἡ προκήρυξις.

§159Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ μὴ ὁμιλῇ.

§160Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἔχω τὸ ἔγγραφον αὐτούσιον.

§161Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Δὲν εἶναι προκήρυξις αὐτή.

§162Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Κύριε βουλευτά, ἐπὶ τέσσαρας μῆνας ἠγωνίσθην διὰ νὰ μοὶ προσκομισθῇ ὁ φάκελλος τῶν ἐγγράφων, ἑπομένως ὁμιλῶ ἐπὶ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἔχω εἰς χεῖρας μου κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἔπρεπε νὰ παρακολουθῆτε τὰς συνεδριάσεις διὰ νὰ ἰδῆτε πόσον ἠγωνίσθην διὰ νὰ ἔχω τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁμιλῶ.

§163Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Παρακολουθῶ καλύτερον παντὸς ἄλλου τὰς συνεδριάσεις.

§164Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε περὶ ἀγῶνος, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶσθε ἐντελῶς ἐν τῷ δικαίῳ, διότι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁμιλήσατε περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν σας ὁλόκληρος ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου.

§165Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Εἰσέρχεσθε τὸ πρῶτον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἀγνοεῖτε ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ στέλλουν τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι νὰ καλοῦν τοὺς βουλευτὰς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§166Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καίτοι δὲν ἔχω τὴν κοινοβουλευτικὴν πεῖραν ὡς λέγετε, ἐν τούτοις γνωρίζω ὅτι ἠδυνάμην νὰ σᾶς εἴπω ὅτι προκειμένου περὶ ζητημάτων καὶ προμηθειῶν φύσεως ἐμπιστευτικῆς, ἠδυνάμην νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλήν, οὐχ ἧττον σᾶς ἔδωκα τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐζητήσατε.

§167Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν εἶπον αὐτό, ἐγὼ ἐζήτησα ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τῆς προμηθείας Παβέζι· μοὶ ἐκομίσθησαν ὅμως ἔγγραφά τινα μόνον, ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ὁποίων εἶδον ὅτι προκύπτουν κενά, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε ἐζήτησα νὰ συμπληρωθῶσι.

§168Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἠρνήθητε νὰ δώσητε τὰ ἔγγραφα τῆς συμβάσεως Κυρκίνη.

§169Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πρώτην φορὰν τὸ ἀκούω.

§170Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἠρνήθητε νὰ μοὶ δώσητε τὴν νέαν σύμβασιν Κυρκίνη. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ἐγένετο μία τροποποίησις. Σᾶς ὑπέβαλλον μίαν ἐπερώτησιν καὶ δὲν μοὶ ἐδώσατε οὔτε τὴν παλαιάν, οὔτε τὴν νέαν σύμβασιν.

§171Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ παλαιά, κ. βουλευτά, εἶναι δημοσιευμένη. Διὰ τὴν τροποποίησιν συνεστήθη Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐπεράτωσε τὸ ἔργον της καὶ κατόπιν μετὰ τὴν περάτωσιν τοῦ ἔργου της ἐτροποποιήθη καὶ αἱ τροποποιήσεις θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὴν Βουλήν, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν.

§172Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ μεμφθῶ τινὸς λέγων ὅτι ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων τὰ ὁποῖα ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου μοὶ ἔδωκεν, ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ ἐπεισοδιακῶς ἀνέφερον εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὁ ὁποῖος μὲ διέκοψεν, ὅτι τετράκις ἐζήτησα τὰ ἔγγραφα. Ἂν θέλητε νὰ ἴδητε, ἔχω ἐδῶ τὸ βιβλίον τῆς διεκπεραιώσεως τῆς Βουλῆς καὶ ἐκ τῶν ἐγγράφων τῶν προσκομιζομένων ἑκάστοτε διέβλεπον ὅτι ἔλειπον ἄλλα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα καὶ πάλιν ἐζήτουν ὥστε ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐν τῷ ἀδίκῳ ταῦτα λέγων. Ἂν ἦσαν τὰ ἔγγραφα φύσεως ἐμπιστευτικῆς, ἠδύνασθε νὰ δηλώσητε τοῦτο καὶ τότε θὰ προεκαλοῦμεν τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν ἔπρεπε νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα. Ἑπομένως δὲν εἶναι δικαιολογία αὐτὴ ὅτι εἶναι ἐμπιστευτικὰ τὰ ἔγγραφα.

§173Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν σᾶς τὸ εἶπον ὡς δικαιολογίαν, ἔχετε δὲ περὶ τούτου καὶ τὴν ἀπόδειξιν ὅτι σᾶς τὰ ἔφερα. Σᾶς τὸ εἶπον μόνον διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι, ἂν ἤθελον νὰ ἀποφύγω τὴν προσαγωγὴν ἠδυνάμην νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἶναι ἐμπιστευτικά, ὅπως πράγματι εἶναι μερικὰ ἐξ αὐτῶν καὶ νὰ μὴ σᾶς τὰ φέρω.

§174Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Λοιπὸν ἀπαντῶν ἤδη εἰς τὸν διακόψαντα συνάδελφον λέγω ὅτι ἐκ τῶν ἐγγράφων τὰ ὁποῖα ἔχω ἀνὰ χεῖρας—καὶ δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος ἐγὼ ἂν δὲν τὰ ἔχω ὅλα—δὲν προκύπτει οὐδαμοῦ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀναφέρῃ ταχύτητα τῶν ζητουμένων ὀχημάτων ἕλξεως, διότι τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη κατὰ πρῶτον καὶ τὸ ὁποῖον μοὶ ἐδόθη μεταξὺ τῶν πρώτων ἐγγράφων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι τὸ ἀπευθυνθὲν πρὸς τὰς πρεσβείας Παρισίων, Λονδίνου, Ρώμης, Οὐασιγκτῶνος καὶ Πράγας ἀπὸ τῆς 12ης Φεβρουαρίου 1925. Ἐν τῷ ἐγγράφῳ ἀναφέροντα τὰ στοιχεῖα τοῦ ρυμουλκηθησομένου πυροβόλου καὶ ζητοῦντα αὐτοκίνητα ἕλξεως, χωρὶς νὰ ἀναφέρεται ἡ ταχύτης τῶν ζητουμένων αὐτοκινήτων. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅτε κατὰ τὸ πρακτικὸν τοῦ Γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου προμηθειῶν, τὸ ὁποῖον συνεδρίαζε τὴν 10ην Ἀπριλίου 1926 εἰς τὸ κατάστημα τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, ἐγκρίνετο ἡ προμήθεια τῶν ἔν τινι πίνακι ἀναφερομένων ὑλικῶν ἢ ἐπὶ λέξει ὡς ἔχει ἐν τῷ πρακτικῷ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τῶν ἐν τῷ ὡς ἄνω εἴρηται πίνακι θεωρηθέντων ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου ἀναγραφομένων ποσοτήτων εἰς τὴν στήλην—ἐγκριθεῖσα ποσότης ὑπὸ τοῦ Γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου Πρ. Υ. Σ. τῶν περὶ ὧν πρόκειται ὑλικῶν ἀπολύτως ἀπαραιτήτων». Ἐπακολουθεῖ κατόπιν ἕτερον πρακτικὸν τοῦ αὐτοῦ Γνωμ. Συμβουλίου προμηθειῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει περὶ τῆς προμηθείας 135 αὐτοκινήτων ἕλξεως πυροβόλων, 15 γερανῶν, 46 ἁμαξῶν ἀναγνωρίσεως καὶ 75 ρυμουλκουμένων ὀχημάτων. Τὸ πρακτικὸν τοῦτο ἐγένετο τὴν 9ην Νοεμβρίου 1926, ὑπογράφεται δὲ ὑπὸ τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τότε δὲ ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, ὡς προέδρου τοῦ Συμβουλίου καὶ ὑπὸ τῶν μελῶν Λαμπίρη, Θεολόγου, Μαμούρη καὶ Μελᾶ.

§175ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δηλαδὴ δύο ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογάς.

§176Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Μάλιστα. Αὐτὰ εἶναι τὰ πρακτικά, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων τὴν 23ην Νοεμβρίου τοῦ 1926, δηλαδὴ τρεῖς ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος καὶ εἴκοσιν ἡμέρας μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, οἵτινες παρίστανται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν προέβη εἰς τὴν ὑπογραφὴν δύο συμβάσεων, διὰ τῶν ὁποίων παρηγγέλθησαν 181 ἐν ὅλῳ ὀχήματα καὶ 15 γερανοί. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως, ὅπως σᾶς εἶπον, τὸ Γερμανικὸν ἐργοστάσιον ὑπέβαλε προτάσεις περὶ τῶν ἰδικῶν του ὀχημάτων, δὲν γνωρίζω ὅμως κατὰ πόσον ταῦτα ἐπλήρουν τοὺς ὅρους. Ἐν τούτοις ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶδον κατὰ τὴν Ἐθνικὴν ἑορτὴν ρυμουλκὰ καινουργῆ τύπου W. D. καὶ ὑποθέτω ὅτι θὰ εἶναι τὰ μόνα ρυμουλκά, τὰ ὁποῖα ἠγοράσθησαν μέχρι τοῦδε παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐτέθησαν εἰς χρῆσιν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας.

§177Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἠγοράσθησαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας κατὰ τρόπον περίεργον.

§178Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἀδιαφορῶ παρὰ τίνος ἠγοράσθησαν. Ἀλλ’ ὡς προκύπτει ἐκ τοῦ φακέλλου τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα μοὶ ἐδώσατε, οὐδεμία Ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ὁλικῆς προμηθείας τῶν ἀναγκαιούντων Τρακτὲρ τύπου Παβέζι, λόγῳ τῶν μειονεκτημάτων. Αἱ Ἐπιτροπαί, ὧν τὰ πρακτικὰ ἔχω ἀνὰ χεῖρας, ἐπρότειναν τὴν ἀγορὰν δύο αὐτοκινήτων Renault καὶ ὀκτὼ αὐτοκινήτων Παβέζι καὶ ἀντὶ τῶν ὀκτὼ ἠγοράσθησαν 181. Τοῦτο προκύπτει ἀναμφισβητήτως ἐκ τῶν ἐγγράφων, μόνον δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων ἀναφέρω τοὺς ἀνωτέρω ἀριθμούς. Ὁ τύπος ὅμως τῶν προταθέντων αὐτοκινήτων ἕλξεως ὑπὸ τοῦ Γερμανικοῦ ἐργοστασίου δὲν εἶναι ὁ τύπος τῶν ρυμουλκῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς μὲ ἐπληροφόρησεν ὅτι ἠγοράσθησαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Ἐγώ, χωρὶς νὰ γνωρίζω ὑπὸ τίνος ἠγοράσθησαν ταῦτα, τὰ εἶδον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν Ἐθνικὴν ἑορτήν, φαντάζομαι δὲ ὅτι, ἂν ἡ ὑπηρεσία εἶχε καλύτερα, θὰ παρουσίαζε τὰ καλύτερα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, λόγῳ τῆς ἑορτῆς. Ποῖος τὰ ἠγόρασεν ἀγνοῶ καὶ μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, ἐγὼ εἶδον ἰδίοις ὀφθαλμοῖς ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία τὰ ἔχει θέσει εἰς χρῆσιν.

§179Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ τὰ ἐπλήρωσε τὸ Κράτος.

§180Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Τὸ Κράτος πληρώνει ὅλα τὰ σπασμένα.

§181ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τὰ ἄσπαστα.

§182Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Λοιπὸν ὁ Γερμανικὸς τύπος W. D., ὁ προτεινόμενος, δὲν εἶναι αὐτὸς ὃν εἶδον χρησιμοποιούμενον κατὰ τὴν Ἐθνικὴν ἑορτήν, ἀλλ’ ἕτερος τύπος, προσιδιάζων πρὸς τὴν διακήρυξιν, δηλαδὴ 3½ τόννων βάρους, 28 ἵππων δυνάμεως καὶ 10 χιλιομέτρων ταχύτητος. Καὶ ἐνῷ ἐπροτείνοντο ἀντὶ 4,500 δολλαρίων τὰ Παβέζι, τὰ Γερμανικὰ ἐπροτείνοντο μόνον ἀντὶ 4,000 δολλαρίων ἕκαστον.

§183Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ ἴδητε, κ. συνάδελφε, ὅτι οὐδεμία παραγγελία τοῦ Κράτους ἐγένετο καλυτέρα ἀπὸ αὐτήν.

§184Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πρεβέζης συνάδελφον ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι τεχνικὸν Συμβούλιον, ἵνα συζητήσῃ λεπτομερείας τεχνικάς. Ἡ Βουλὴ εἶναι Σῶμα νομοθετικὸν καὶ ἐλεγκτικὸν τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ τὸ καθῆκον νὰ μεριμνᾷ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ ἐξετάζει ἂν τὰ δημόσια χρήματα τὰ δαπανώμενα, δαπανῶνται κατὰ τὸ προσῆκον μέτρον τῶν ἀληθῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Τοῦτο εἶναι τὸ ἀντικείμενον τῆς ἐξετάσεως τῆς Βουλῆς καὶ οὐχὶ ἡ ἔρευνα τῶν τεχνικῶν ζητημάτων, ἡ ὁποία διαφεύγει βεβαίως καὶ ἀπὸ τὰς γνώσεις ἀκόμη τῶν πλείστων μελῶν τῆς Βουλῆς, ἅτινα δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ ἔχουν καὶ δὲν ἔχουν τεχνικὰς γνώσεις, οἵας ἔχει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πρεβέζης κ. συνάδελφος, διότι δὲν εἶναι στρατιωτικοί, οὐδὲ ἐκ τοῦ Στρατεύματος προέρχονται πάντες Τῆς Βουλῆς λοιπὸν ἀντικείμενον ἐξετάσεως εἶναι ἂν ὑφίστανται οἱ τύποι ἐκεῖνοι καὶ οἱ ὅροι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ νόμον πρέπει νὰ ὑφίστανται διὰ πᾶσαν δαπάνην χρήματος τοῦ Δημοσίου, διὰ πᾶσαν δαπάνην χρήματος καταβαλλομένου ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Τοῦτο εἶναι τὸ ἀντικείμενον τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς ἐρεύνης τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα μου. Ἡ πρότασις λοιπὸν αὕτη ἡ Γερμανικὴ ἔμεινεν ἄνευ ἀπαντήσεως. Ἐπὶ πλέον τονίζω ὅτι τὸ Γερμανικὸν ἐργοστάσιον ἐν τῇ προτάσει του ἐπρότεινε τὴν προμήθειαν τῶν αὐτοκινήτων ἐπὶ συμψηφισμῷ τῶν πολεμικῶν ἀποζημιώσεων τῶν ὀφειλομένων ἡμῖν ὑπὸ τῆς Γερμανίας. Ἀλλὰ θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἀντείπῃ ὅτι δυνάμεθα νὰ λάβωμεν τὰ Γερμανικὰ χρήματα καὶ νὰ πληρώσωμεν δι’ τούτων τὰ ἀντικείμενα, ὧν ἔχει ἀνάγκην ἡ στρατιωτική μας ὑπηρεσία. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται· θὰ τὰ λάβωμεν ποτὲ τὰ χρήματα τῶν Γερμανικῶν ἀποζημιώσεων; Δυστυχῶς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἀπουσιάζει κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἐφ’ ὅλων αὐτῶν τῶν Γερμανικῶν ἀποζημιώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπεδικάσθησαν εἰς τὸν ἀτυχῆ τοῦτον Τόπον, τὸν πολεμήσαντα μετὰ τῶν ἄλλων συμμάχων, ποῖα εἰς μετρητὰ ποσὰ εἰσῆλθον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τῆς Ἑλλάδος, διότι, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, γνωρίζω ὅτι ἀντὶ χρημάτων μετρητῶν, μᾶς ἔδωσαν ἄλλοτε φάρμακα ἄχρηστα καὶ χρώματα τὰ ὁποῖα ἐσήποντο εἰς τὰς ἀποθήκας. Τοιαῦται εἶναι αἱ Γερμανικαὶ ἀποζημιώσεις, τὰς ὁποίας ἐλάβομεν μέχρι σήμερον. Καὶ ἑπομένως καὶ αὐτὸς ἀκόμη ὁ ὅρος δὲν θὰ ἐπληροῦτο, τῆς παραλαβῆς, δηλαδὴ χρημάτων ἀπὸ τοὺς Γερμανοὺς καὶ τῆς παροχῆς χρημάτων ἀπὸ τοὺς Γερμανοὺς καὶ τῆς παροχῆς χρημάτων εἰς τοὺς Ἰταλοὺς πρὸς ἀγορὰν τῶν παραγγελθέντων ρυμουλκῶν αὐτοκινήτων, ὅπως θὰ ἀποδείξῃ, ὡς λέγει, ὁ ἀξιότιμος κ. ἐκ Πρεβέζης συνάδελφος, ὅταν θὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ θὰ ὁμιλήσῃ τεχνικῶς Ὅταν ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν σχετικὴν ἐπερώτησίν μου τὴν 10ην Ἰανουαρίου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπῆρχεν ἀκόμη ὁ φάκελλος....

§185Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μίαν ἐρώτησιν.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δαρβέρη, ἑκατὸν φορὰς διακόπτετε.

§187Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἤθελον νὰ μοὶ εἴπητε τὸ ἑξῆς· τὸ Γερμανικὸν ἐργοστάσιον μήπως ἔκαμε πρότασιν ὅτι δέχεται τὸν ὅρον νὰ ἔχωσι τὰ αὐτοκίνητα αὐτὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἐπρομήθευεν ὅλας τὰς ἱκανότητας τὰς ὁποίας θὰ ἔχουν καὶ τὰ ἄλλα, ἐπὶ τῇ βάσει δηλαδὴ τῶν ὅρων τῆς διακηρύξεως;

§188Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρόκειται περὶ τύπων διαφορετικῶν. Τὰ μὲν Ἰταλικὰ εἶναι τροχοφόρα τὰ δὲ Γερμανικὰ εἶναι ἁλυσσέλικτα, κινοῦνται δηλαδὴ διὰ μιᾶς ἁλύσσου ἐξελισσομένης ἐπὶ τοῦ ἐδάφους. Ἀλλὰ καὶ τὰ Renault, τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν ἡ Ἐπιτροπή, εἶναι ἐπίσης ἁλυσσέλικτα. Ἑπομένως τὰ Γερμανικὰ θὰ ἠδύναντο νὰ συγκριθῶσι πρὸς τὰ Renault, οὐχὶ δὲ πρὸς τὰ Παβέζι. Τὸ ζήτημα εἶναι ἂν τὰ συγκρινόμενα μηχανήματα θὰ ἠδύναντο μὲ τὴν αὐτὴν μέσην ταχύτητα νὰ μεταφέρωσιν ἓν πυροβόλον εἰς οἱονδήποτε ἔδαφος δύσβατον καὶ δυσπρόσιτον. Περὶ τούτου δὲ καὶ μόνον ἀκριβῶς πρόκειται. Ἀλλὰ τοιαῦται δοκιμαὶ δὲν ἐγένοντο ὡς πρὸς πάντα τὰ προταθέντα αὐτοκίνητα. Ὡς πρὸς δὲ τὰ Γερμανικὰ ρυμουλκὰ τοῦ τύπου τῶν 28 ἵππων δὲν ἐγένοντο κἂν δοκιμαί, διότι δὲν ὑπάρχουν τοιαῦτα ἐδῶ.

§189Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔγιναν διεθνεῖς δοκιμαί, αἱ ὁποῖαι ἔδειξαν τὰ ἁλυσσοφόρα καλύτερα.

§190Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Δὲν γνωρίζω. Λοιπόν, ὅταν ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν σχετικὴν ἐπερώτησιν τὴν 10ην Ἰανουαρίου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐζήτησα νὰ μοὶ κατατεθῇ ὁ φάκελλος, ἐντὸς τοῦ φακέλλου ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν καὶ αἱ Γερμανικαὶ προτάσεις. Παραδόξως τὴν 13ην τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου αἱ Γερμανικαὶ προτάσεις ἐπεστράφησαν εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους μὲ ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ τὴν ἐπαναφέρω κατόπιν τῶν γνωματεύσεων τῶν εἰδικῶν Συμβουλίων ἐπὶ τῆς ἀκαταλληλότητος τῶν προσφερομένων.... διὰ τὴν ἕλξιν τοῦ ἡμετέρου ὑλικοῦ. Ἐντολῇ Ὑπουργοῦ ὁ Διευθυντὴς Κ. Μαμούρης». Ὅταν λοιπὸν ἐγὼ ἐζήτησα εἰς τὰς 10 Ἰανουαρίου νὰ μοὶ προσκομισθοῦν πάντα τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ μὲ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, κατ’ ἀνάγκην ἔδει ἐν τῷ φακέλλῳ τῶν ἐγγράφων τούτων νὰ περιέχωνται καὶ τὰ Γερμανικὰ ἔγγραφα. Ἡ αἴτησίς μου, ὡς προκύπτει ἐκ τοῦ βιβλίου διεκπεραιώσεως τῆς Βουλῆς, ἐπεδόθη τὴν 8ην πρωϊνὴν ὥραν τῆς 10ης Ἰανουαρίου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, μετὰ τρεῖς δὲ ἡμέρας, δηλαδὴ τὴν 13ην Ἰανουαρίου, πρὶν ἢ ἀποσταλοῦν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ πρῶτα ἔγγραφα, ὡς καὶ τὰ ὑπόλοιπα, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν πολὺ βραδύτερον τῆς ὑποβολῆς τῆς αἰτήσεώς μου, τὰ Γερμανικὰ ἔγγραφα ἀπηλάθησαν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐκ τοῦ σχετικοῦ φακέλλου, δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον, περιῆλθον δὲ εἰς χεῖράς μου ὄχι ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἰδιωτῶν, πρὸς τοὺς ὁποίους καὶ ἐπεστράφησαν καὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον πᾶν συμφέρον νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ αἱ ἰδικαί των προτάσεις κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου.

§191Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Καὶ αὐτὰ τὰ πράγματα βεβαιώνονται ἐγγράφως;

§192Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Βεβαίως. Ἔχω ἐδῶ τὸ βιβλίον διεκπεραιώσεως τῶν γραφείων τῆς Βουλῆς.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δαρβέρη, ἀφήσατε νὰ τελειώσῃ ἐπὶ τέλους ἡ ἐπερώτησις. Δὲν εἶναι ἐξεταζόμενος ὁ ἀγορεύων. Σεῖς τὸν ὑποβάλλετε ὑπὸ ἐξέτασιν, ὑπὸ δοκιμασίαν.

§194Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὥστε ἐκ τοῦ φακέλλου τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, προκύπτουν τὰ ἑξῆς πράγματα: Πρῶτον, ὅτι ἐδοκιμάσθησαν τὰ ρυμουλκὰ Παβέζι καὶ ἀναφέρονται ρητὰ μειονεκτήματα τῶν ὀχημάτων τούτων. Δεύτερον, ὅτι ἐδοκιμάσθη ὁ μεγαλύτερος τύπος ρυμουλκῶν W. D. τῶν 50 ἵππων καὶ 6 χιλιομέτρων ταχύτητος, χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ μικρότερος τύπος τῶν 28 ἵππων δυνάμεως, 10 χιλιομέτρων ταχύτητος καὶ 3½ τόννων βάρους. Τρίτον, ὅτι ἡ τελέσασα τὰς δοκιμὰς Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ ἀγορασθῶσιν ὀκτὼ ὀχήματα Παβέζι δοκιμαστικῶς καὶ παραδόξως ἀγοράζονται 181. Τέταρτον, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπίσης γνωμοδοτεῖ νὰ ἀγορασθῶσι δύο αὐτοκίνητα ἁλυσσοφόρα Renault δοκιμαστικῶς καὶ δὲν ἐκτελεῖται ἡ γνωμάτευσις αὕτη τῆς Ἐπιτροπῆς. Πέμπτον, ὅτι αἱ συμβάσεις ὑπογράφονται δύο μῆνας μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν νέων προτάσεων τοῦ μικροτέρου τύπου W. D., χωρὶς νὰ ληφθῶσιν αὗται ὑπ’ ὄψιν, διότι αἱ προτάσεις τοῦ ἐργοστασίου W. D. ὑπεβλήθησαν δύο ὅλους μῆνας πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως. Πέμπτον, ὅτι τὰ Παβέζι τῶν 35 ἵππων κοστίζουν 4,584 δολλάρια, ἐνῷ τὰ W. D. τιμῶνται τῶν μὲν 50 ἵππων 4,500, τὰ δὲ τῶν 28 ἵππων μόνον 4,000 δολλάρια. Ἑπομένως τὰ τῶν 28 ἵππων W. D., τὰ ὁποῖα εἶναι ἀντίστοιχα πρὸς τὰ τῶν 35 ἵππων Παβέζι στοιχίζουν 584 δολλάρια ἕκαστον ἐπὶ ἔλαττον. Ἕκτον, ὅτι αἱ συμβάσεις ὑπεγράφησαν τὴν 23ην Νοεμβρίου, δηλαδὴ πολλὰς ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ τρεῖς μόλις ἡμέρας πρὸ τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς, διότι ἡ Βουλὴ συνεκαλεῖτο εἰς τὰς 26 Νοεμβρίου. Ἕβδομον, ἐξαιρετικὸν ὅλως σκάνδαλον ἀποτελεῖ ἡ ἐκ τῶν φακέλλων φυγάδευσις τῆς προσφορᾶς τοῦ Γερμανικοῦ ἐργοστασίου τρεῖς ἡμέρας μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐπερωτήσεως. Ὄγδοον, τὰ Παβέζι θὰ πληρωθοῦν τοῖς μετρητοῖς καὶ πρὸ τῆς ἐνάρξεως ἀκόμη τῆς κατασκευῆς των ἐνῷ τὰ W. D. θὰ ἐστοίχιζον πολὺ ὀλιγώτερον καὶ θὰ συνεψηφίζετο τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν ἔναντι τῶν ὀφειλομένων ἡμῖν Γερμανικῶν ἐπανορθώσεων. Ἤδη δὲ παρέχω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πληροφορίαν ὅτι δι’ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον διετάχθη ἡ πληρωμὴ 13 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἔχω δὲ τὴν ἰδιωτικὴν πληροφορίαν καὶ θὰ παρακαλέσω καὶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ βεβαιώσῃ, ἂν εἶναι ἀληθὴς ἡ πληροφορία μου αὕτη, ὅτι διὰ τοῦ ἐγγράφου τούτου ἐντέλλεται ἡ πληρωμὴ τῶν χρημάτων, γινομένης μνείας καὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου καὶ τῆς αἰτήσεως συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§195Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω «ἐντέλλομαι». Γνωρίζετε πῶς γίνονται αἱ ὑποθέσεις. Ὅταν ὑπάρχῃ σύμβασις, τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον διαβιβάζει εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἔγγραφον διὰ τοῦ ὁποίου λέγει ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ καταβάλῃ τόσον ποσὸν δυνάμει τῆς συμβάσεως. Ὑπάρχει μία σύμβασις, ἡ ὁποία εἶναι ἐκτελεστή, εἶχεν ὡρισμένον ποσοστόν, ὅπως ὅλαι αἱ συμβάσεις μὲ τὸ ἐξωτερικόν, ὅπου ἄλλοτε ἦτο τὸ ἓν τρίτον ἢ τὸ 25)00. Ἅμα ὑπογραφῇ καὶ εἶναι ἐκτελεστή, ὑποχρεοῦται ἡ Κυβέρνησις, ἂν δὲν θέλῃ νὰ χάσῃ τὸ δικαίωμα καὶ νὰ ὑποστῇ ποινικὴν ρήτραν, νὰ καταβάλῃ τὸ ποσόν.

§196Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἀναφέρεται ἐν τῷ ἐγγράφῳ ρητῶς νὰ ἐκδοθῇ τὸ ἔνταλμα τῆς κατοβολῆς τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐν τῇ συμβάσει ὁριζομένου, διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι πάντοτε καὶ ἐξόχως, ὅταν ὁμιλῶ ἐν τῇ Βουλῇ οὐδὲ κατὰ κεραίαν ἐξέρχομαι τῆς ἀληθείας, πᾶν δὲ ὅ,τι ἀπόψε εἶπον, τὸ ἐστήριξα ἐπὶ ἐγγράφων. Ἔχω τὴν ἐξώδικον πληροφορίαν ὅτι εἰς τὸ ἔγγραφον πρὸς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ὑπάρχει ἡ φράσις «καὶ παρὰ τὴν γενομένην ἐπερώτησιν». Τοῦτο δὲ ἀκριβῶς ἤθελον νὰ γνωρίζω ἂν εἶναι ἀληθές.

§197Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Γούδα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω ἐπερώτησιν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα Στρατιωτικῶν καὶ Οἰκονομικῶν καὶ νὰ τὰ παρακαλέσω ἢ μᾶλλον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν των διὰ τὴν καταβολὴν τῆς προκαταβολῆς τῶν 140,000 δολλαρίων ὅσον ἀφορᾷ τὴν προμήθειαν τῶν Παβέζι.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἀγορεύσητε;

§199Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Πρόκειται περὶ διασαφήσεως τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, ὅτι δὲν ἐνθυμεῖται ἂν πραγματικῶς τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἐγένετο, παρὰ τὴν ἐπερώτησιν τῶν βουλευτῶν Γούδα καὶ Ναυπλιώτη, ὅτι πρέπει νὰ καταβληθῶσι τὰ 140,000 δολλάρια. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἔπρεπε τὸ ἔγγραφον νὰ διατυπωθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἐφόσον ἡ Βουλὴ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Κατὰ τὴν γνώμην μου, τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον τὸ θεωρῶ ὡς ἀσέβειαν πρὸς τὴν Βουλήν.

§200Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Μεταξὺ τῶν ἐγγράφων τῆς ὑποθέσεως ταύτης ὑπάρχει καὶ μία ἔκθεσις ἑνὸς τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς προτιμησάσης τὰ ρυμουλκὰ Παβέζι, ἔκθεσις δὲ διαφωνίας τοῦ μέλους τούτου τῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς τοὺς λοιποὺς συναδέλφους του. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἔκθεσιν ταύτην τοῦ λοχαγοῦ κ. Ξηροῦ, ἀναφερομένη ἔν τινι σημειώσει τοῦ σχετικοῦ πρακτικοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ λοχαγὸς οὗτος διαφωνεῖ πρὸς τὴν Ἐπιτροπήν. Καὶ τὴν ἔκθεσιν δὲ ταύτην, ἀποκρυβεῖσάν μοι, ἐζήτησα δυνάμει εἰδικῆς αἰτήσεως. Ἡ ἔκθεσις αὕτη λέγει περιεργότατα πράγματα. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσω μερικὰς περικοπάς.

§201Α. ΖΟΥΖΟΥΛΑΣ. Ὁλόκληρον.

§202Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁλόκληρον. (Ἀναγινώσκει): «Ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν πινάκων τῶν προγενεστέρων δοκιμῶν ἀρκεῖ πρὸς κατάδειξιν τῶν καθημερινῶν βλαβῶν, ἃς ὑπέστησαν τὰ λοιπὰ ρυμουλκὰ καὶ ἰδίᾳ τὸ Παβέζι, ὅπερ κατά τινα διάβασιν ἐμποδίου ὑπέστη σοβαρωτάτην βλάβην, στρεβλωθέντος κατὰ τὸ μέσον τοῦ μεγάλου ἄξονός του καὶ παραμορφωθέντος χαρακτηριστικῶς τοῦ ὅλου ὀχήματος, εἰς τρόπον ὥστε ἡ ἀπομένουσα ἀνθεκτικότης αὐτοῦ νὰ μὴ ἐμπνέῃ οὐδεμίαν ἐμπιστοσύνην, ἡ δὲ ἐπισκευή του νὰ καθίσταται ἀδύνατος ἐν ἐκστρατείᾳ». Καὶ περαιτέρω δὲ ἐν τῇ αὐτῇ ἐκθέσει τοῦ λοχαγοῦ κ. Ξηροῦ ἀναγινώσκομεν (ἀναγινώσκει): «Ἐν συμπεράσματι ὅθεν ἀποφαίνομαι ὅτι τὰ πλεονεκτήματα τοῦ ρυμουλκοῦ W. D. εἶναι ἀσυγκρίτως ὑπέρτερα τῶν μειονεκτημάτων του καὶ ὅτι ἑπομένως δύναται τοῦτο λίαν πλεονεκτικῶς νὰ εἰσαχθῇ ἐν τῷ Στρατεύματι». Παρὰ πάντα ὅμως ταῦτα ὅσα προλαβόντως ἀνέφερον, παρ’ ὅλον ὅτι οὐδεμία Ἐπιτροπὴ κατηγορηματικῶς καὶ σαφῶς ἐγνωμοδότησε νὰ ἀγορασθῇ ὁλόκληρον τὸ ἀπαιτούμενον ὑλικὸν ἐκ τοῦ ἐργοστασίου Παβέζι, ἀλλὰ μόνον ὀκτὼ ρυμουλκὰ πρὸς ἐκτέλεσιν δοκιμῶν, τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἤδη κατεβλήθη τὸ ποσὸν τῶν 14,000,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἁμαρτωλὴν προμήθειαν ταύτην. Δὲν εἶναι ἔτσι, κ. Ὑπουργέ;

§203Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§204Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ψητόν. Τὸ ποσὸν κατεβλήθη ἤδη καὶ θὰ παραδοθῶσι μόλις τὸν 13ον μῆνα ἀπὸ τῆς καταβολῆς ἓξ μόνον ρυμουλκῶν Παβέζι, ἐνῷ τὸ Γερμανικὸν ἐργοστάσιον W. D. ὑπέσχετο νὰ παραδώσῃ τὸν 6ον μῆνα 23 ρυμουλκὰ καὶ τὸν 13ον μῆνα 50, δηλαδὴ ἐντὸς 13 μηνῶν ἀπὸ τῆς παραγγελίας εἰς τὸ Γερμανικὸν ἐργοστάσιον, θὰ εἴχομεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Στρατεύματος ἑβδομήκοντα τρία ρυμουλκὰ καὶ ὡς εἶπον καὶ κατὰ τὴν πρὸ τῆς διακοπῆς συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, τὸ ταμεῖον τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ θὰ περιεῖχε τὰ ἤδη καταβληθέντα 14 ἑκατομμύρια καὶ δὲν θὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ρίψῃ εἰς τοὺς δρόμους καὶ τὰ ὑπόλοιπα 60 περίπου ἑκατομμύρια, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἀνέλθῃ ἡ ὅλη προμήθεια τῶν αὐτοκινήτων ἕλξεως. Ἡ συνολικὴ δαπάνη τῆς προμηθείας τῶν Παβέζι εἶναι ἡ ἑξῆς: 135 βαρέα ὀχήματα πρὸς 4,541 δολλάρια ἐν ὅλῳ 618,840, 46 ἐλαφρὰ πρὸς 3,860 δολλάρια ἐν ὅλῳ 177,560, 15 γερανοὺς πρὸς 80 δολλάρια ἐν ὅλῳ 1200. Σύνολον δολλάρια 797,600. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὅλον ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσωμεν εἰς τὸ ἐργοστάσιον Παβέζι. Ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὸ Γερμανικὸν ἐργοστάσιον 181 τεμάχια πρὸς 4,000 δολλάρια ἐν ὅλῳ 724,000, 15 γερανοὺς πρὸς 80 δολλάρια ἐν ὅλῳ 1200. Σύνολον 725,200 δολλάρια. Ἤτοι παρουσιάζεται μία διαφορὰ 72,400 δολλαρίων. Ἀλλ’ ὑπάρχει μία ἄλλη διαφορὰ μεγάλη, ἡ ὁποία μεταβάλλει τοὺς ἀριθμοὺς τούτους· ἡ διαφορὰ ὅτι τὰ μὲν ρυμουλκὰ W. D. ἐπρόκειτο νὰ παραδοθοῦν τσὶφ Πειραιᾶ, ἐνῷ τὰ Παβέζι ἐν τῷ ἐν Ἰταλίᾳ ἐργοστασίῳ. Κατὰ συνέπειαν, ἐνῷ ἡ τιμὴ τῶν Γερμανικῶν ρυμουλκῶν παραμένει 725,200 δολλάρια μέχρι Πειραιῶς, ἡ τιμὴ τῶν ρυμουλκῶν Παβέζι γίνεται πολὺ μεγαλυτέρα, δεδομένου ὅτι ταῦτα θὰ ἐπιβαρυνθοῦν μὲ φορτωτικά, ναῦλον, ἀσφάλιστρα καὶ ἐκφορτωτικά. Ὑπολογιζομένων δὲ τῶν τόκων τῶν προκαταβληθέντων ἤδη 140,000 δολλαρίων καὶ τῆς προμηθείας τῆς Τραπέζης διὰ τὸ ἄνοιγμα τῆς πιστώσεως τοῦ ὑπολοίπου ποσοῦ, ἡ ὁλικὴ ἀξία τῶν ρυμουλκῶν Παβέζι θὰ ἀνέλθῃ εἰς δολλάρια 977,140, ἤτοι ἐπὶ πλέον ἀπὸ τὰ W. D. 250,000 δολλάρια περίπου ἢ 18,000,000 περίπου δραχμῶν.

§205Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Αὐτὸ εἶναι τερατῶδες.

§206Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ διαφορά. Τὰ αὐτοκίνητα W. D. θὰ παρεδίδοντο χωρὶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐνοχληθῇ τὸ παράπαν. Θὰ ἐγένετο μία σύμβασις, θὰ ἐξετελεῖτο, θὰ ἤρχοντο τὰ αὐτοκίνητα, θὰ παρελαμβάνοντο καὶ ὅπως δὲν ἔχομεν λάβει ἀπὸ τοὺς Γερμανοὺς τὰ χρήματα, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Γερμανίαν νὰ μᾶς δώσῃ μετρητὰ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ὀφείλονται ἔναντι τῶν ἐπανορθώσεων....

§207Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τί ἐννοεῖτε; Δὲν θὰ ἐπληρώνοντο διόλου;

§208Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Θὰ ἐπληρώνοντο συμψηφιζόμενα εἰς τὰς ἀποζημιώσεις τῆς Γερμανίας.

§209Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι πληρώνονται τὰ χρήματα.

§210Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Καὶ ἐγὼ γνωρίζω ὡς Ὑπουργὸς ἄλλοτε ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτι ἐλαμβάνομεν ἀντὶ χρημάτων χρώματα καὶ φάρμακα ἄχρηστα.

§211Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μοὶ φαίνεται ὅτι εἶσθε ἐν πλάνῃ.

§212Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Οὐδέποτε χρήματα.

§213Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἠγόρασε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ξύλινα σπίτια. Τὰ αὐτὰ λέγομεν. Συμφωνοῦμεν.

§214Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Δὲν συμφωνοῦμεν διόλου. Ἐγὼ σκέπτομαι ἀντιβενιζελιστί, σεῖς σκέπτεσθε βενιζελιστί. Ὑπάρχει μεγάλη διαφορά. Δὲν εἶναι λοιπὸν μόνον αἱ 717.240 δολλάρια, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπολογίσητε πρῶτον ὅτι ἐδώσατε ἤδη 140,000 δολλάρια. Τὰ χρήματα ταῦτα ἔχουν τόκον 8%, ἐπὶ 15 δὲ μῆνας ἔχομεν 14,000 δολλ. Ἂν ὑπολογίσωμεν διὰ τὸ ὑπόλοιπον μίαν προμήθειαν τῆς Τραπέζης ½%, ἔχομεν ἄλλας 45,900 δολλ., ὥστε ἡ ὅλη ἀξία των ἀνέρχεται εἰς 977,140 δολλάρια, δηλ. ἓν ἑκατομμύριον περίπου δολλάρια ἔναντι 725 χιλιάδων δολλαρίων ποὺ θὰ ἐστοίχιζον τὰ Γερμανικά, χωρὶς κἂν νὰ καταβάλωμεν τὰς 725 αὐτὰς χιλιάδας δολλαρίων. Ἡ διαφορὰ ἀνέρχεται, ὡς εἶπον, εἰς 250 χιλ. δολλάρια, τὰ ὁποῖα, ἂν ὑπολογίσωμεν πρὸς 75 δραχμάς, ἔχομεν διαφορὰν 19,000,000 δραχμῶν. Ὥστε, ἂν ἐπρόκειτο νὰ πληρώσωμεν τὰ Γερμανικὰ αὐτοκίνητα, θὰ ἐδίδομεν 19 ἑκατομμύρια δραχμῶν ὀλιγώτερα. Ἀλλ’ ἐγὼ λέγω τὸ ἑξῆς· ὅτι τὰ Γερμανικὰ αὐτοκίνητα ἐπρόκειτο νὰ συμψηφισθοῦν ἔναντι τῶν ἀποζημιώσεων, ὅτι αὐταὶ οὐδέποτε ἐδόθησαν εἰς χρήματα καὶ οὐδέποτε θὰ ἔλθουν. Θὰ ἔλθουν εἰς σπίτια, εἰς φάρμακα, ἀλλ’ εἰς χρήματα οὐδέποτε θὰ ἔλθουν. Λοιπὸν ὑπὸ τοιούτους ὅρους γεννᾶται τὸ ἐρώτημα· εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν περικόπτονται ἀριστερὰ καὶ δεξιὰ κονδύλια τῶν Ὑπουργείων διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἀνεπίτευκτον ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ κατὰ τὰ λεγόμενα, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς ἀκόμη δὲν κατετέθη εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ἔλλειμμα φιλοτίμως περιορίζεται εἰς 700,000,000 δραχμῶν —ἐγὼ δὲ φρονῶ ὅτι θὰ εἶναι πολὺ ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ τούτου—διὰ νὰ ἀγορασθοῦν τὰ περίφημα ὀχήματα, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς ὁμιλήσῃ ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως ὁ ἀξιότιμος κ. ἐκ Πρεβέζης συνάδελφος, δὲν θὰ ἔπρεπε καὶ ἡ περὶ τῆς προμηθείας τούτων σύμβασις νὰ προσκομισθῇ πρὸ τῆς ἐκτελέσεώς της, εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν; Διότι ἡ σύμβασις αὕτη γενομένη ὑπὸ Ὑπουργοῦ τοῦ ὁποίου πᾶσαι αἱ πράξεις ἐτέθησαν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, θὰ ἔπρεπε καὶ αὐτὴ νὰ τεθῇ ὑπὸ τὸν αὐτὸν ἔλεγχον, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον βαρύνει τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ τρέχοντος ἔτους δι’ 75 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ μόνον κατόπιν ἐγκρίσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ἔπρεπε νὰ ἐκτελεσθῇ αὕτη.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§216Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὀφείλω προκαταβολικῶς νὰ δηλώσω ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, ἂν καλῶς ἢ κακῶς παρελήφθησαν ὀλίγα ἢ πολλὰ αὐτοκίνητα, ἢ ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἔγινε τρεῖς ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἡ προμήθεια. Ἐγὼ οὔτε ἐγνώριζον περὶ τῆς τοιαύτης προμηθείας, πρώτην φορὰν λαμβάνω γνῶσιν. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἀναπτύξω ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως τὸ ζήτημα. Ἐζήτησα νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος δι’ ὅσων ἀνέφερεν εἰς τὴν Βουλὴν προσεπάθησε νὰ δημιουργήσῃ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ Κράτος ἠγόρασεν αὐτοκίνητα ἄχρηστα καὶ ὅτι δὲν ἐπρομηθεύθη τὰ χρησιμώτατα τοῦ τύπου W. D.

§217Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Παρακαλῶ νὰ μὴ διαστρέφητε τοὺς λόγους.

§218Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγεννήθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι τὰ αὐτοκίνητα Παβέζι δὲν εἶναι κατάλληλα καὶ ὅτι τὰ W. D. εἶναι καταλληλότερα. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὅλη συζήτησις περιεστράφη μεταξὺ τῶν δύο τύπων αὐτοκινήτων, W. D. καὶ Παβέζι. Τὰ αὐτοκίνητα Παβέζι στηρίζονται εἰς μίαν ἀνακάλυψιν ἑνὸς Ἰταλοῦ ταγματάρχου, διὰ τῆς ὁποίας οἱ ἄξονες τῶν ἐμπροσθίων καὶ τῶν ὀπισθίων τροχῶν δέχονται ἀνεξαρτήτους κινήσεις, διότι ὁ ἄξων ὅστις ἑνώνει αὐτοὺς ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο τεμάχια, οὕτως ὥστε εἶναι δυνατὸν νὰ περιστρέφεται ὁ ἄξων τῶν ἐμπροσθίων τροχῶν ἀνεξαρτήτως τοῦ τῶν ὀπισθίων καὶ τἀνάπαλιν. Τοῦτο εἶναι ἓν πλεονέκτημα μέγα διὰ τὸ πυροβολικόν.

§219Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὅσα ἔγγραφα ἀνέφερον, μοὶ τὰ ἔδωσεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός.

§220Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν καὶ ἐγὼ σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι αἱ πληροφορίαι αὐταὶ εἶναι ἐκ τῆς ὑπηρεσίας. Ἐζήτησα δὲ σχετικὰς πληροφορίας, διότι ἦλθε κάποιος κύριος καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι τὸ Κράτος ἠγόρασεν αὐτοκίνητα Παβέζι, ἐνῷ τὰ W. D. εἶναι καλύτερα. Τὸ ζήτημα ἔχει δύο ὄψεις· τὸ τεχνικὸν μέρος καὶ δεύτερον ἂν ἐτηρήθησαν ὅλαι αἱ διατυπώσεις αἱ ἀπαιτούμεναι διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ καὶ ἂν ὑπῆρχεν ἐπείγουσα ἀνάγκη. Τὰ ὀχήματα αὐτὰ εἶναι προωρισμένα διὰ τὴν ἕλξιν τοῦ βαρέος πυροβολικοῦ τῶν 155, τῶν ὁποίων ἡ παραγγελία ἐτελείωσε καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπανῆλθεν ἐκ Τσεχοσλοβακίας πρὸ ἡμερῶν. Τίθεται τὸ ἐρώτημα ὑπό τινων συναδέλφων· ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ἀγοράσωμεν τώρα τὰ αὐτοκίνητα; Ἐφόσον ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν ὅτι τὰ πυροβόλα καὶ δὴ τὰ βαρέα πρέπει νὰ ἕλκωνται δι’ αὐτοκινήτων καὶ ὄχι δι’ ἵππων, νομίζω ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀγορασθῶσι τὰ αὐτοκίνητα αὐτά, διότι δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι κανεὶς ἐξ ὑμῶν ὁ ὁποῖος νὰ παραδέχεται ὅτι ἔπρεπε τὸ Κράτος νὰ ἔχῃ τὰ πυροβόλα εἰς τὰς ἀποθήκας, νὰ μὴ ἐκπαιδεύωνται δὲ οἱ πυροβοληταὶ ἐλλείψει αὐτοκινήτων ἕλξεως.

§221Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐπληρώθησαν τὰ αὐτοκίνητα;

§222Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Βεβαίως.

§223Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἦσαν ἀναγκαῖα λέγετε. Ἂν ἦσαν ἀναγκαῖα καὶ ἦλθον ἐδῶ, φυσικὰ ἔπρεπε νὰ τὰ πληρώσωμεν.

§224Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς κάθε παραγγελίαν πληρώνεται προκαταβολή.

§225Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὰ ἐπρόκειτο νὰ φθάσουν μετὰ ἓν ἔτος. Λέγω, ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ φθάσουν μετὰ ἓν ἔτος καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος διατρέχει αὐτὴν τὴν κρίσιν, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ πληρωθοῦν αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια.

§226Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ὅρος τῆς συμβάσεως. Ὁ ἄλλος δὲν σᾶς κάμνει σύμβασιν ἂν δὲν τῷ δώσητε κάτι τι.

§227Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Μᾶς εἴπατε προηγουμένως—καὶ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, διότι αἱ γνῶμαί σας ἔχουν κῦρος—ὅτι θὰ μᾶς πείσητε ὅτι τὰ ἀγορασθέντα αὐτοκίνητα ἦσαν τὰ καλύτερα ἀπὸ τὰ ἄλλα. Δὲν θὰ ἔπρεπεν ὅμως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου τότε, νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην μιᾶς Ἐπιτροπῆς εἰδικῆς, τῆς ὁποίας ἡ γνώμη νὰ ἀποτελῇ κύρωσιν ἀναμφισβήτητον;

§228Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπῆρχον. Σᾶς βεβαιῶ ἐκ τῶν προτέρων ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ ἔχων κῦρος εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν ἀπὸ τοῦ στρατηγοῦ καὶ κάτω, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀπεφάνθη ὑπὲρ αὐτῶν ὡς Ἐπιτροπή.

§229Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ὁ κ. Γούδας εἶπεν ὅτι ὑπάρχει ἔγγραφον διὰ τοῦ ὁποίου φαίνεται ὅτι ἡ δευτέρα Ἐπιτροπὴ ὑπευθύνως γνωμοδοτεῖ ὅτι δὲν πρέπει νὰ προμηθευθῶμεν τὰ αὐτοκίνητα.

§230Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔχω τὴν προσωπικὴν ἀντίληψιν ὅτι ἔγιναν Ἐπιτροπαὶ καὶ θὰ σᾶς εἴπω διατί. Τὰ Παβέζι ἔχουν ταχύτητα 18 χιλιομέτρων, ἐνῷ τὰ W. D. ἔχουν ταχύτητα μόνον 8–10 χιλιομέτρων. Τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον πέρυσιν, ὅταν ἀρχηγὸς αὐτοῦ ἦτο ὁ κ. Σαρρηγιάννης, ἀπέδιδε μεγάλην σημασίαν εἰς τὴν ταχύτητα τῶν αὐτοκινήτων ἕλξεως, διότι, ὅταν ἐγὼ ἤμην πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς παραλαβῆς πυροβόλων ἐν Γαλλίᾳ, ἔλαβον διαταγὴν νὰ ἐξετάσω ἂν ἡ μεταλλικὴ ἐλαστικότης τῶν τροχῶν τῶν πυροβόλων τῶν 15 εἶναι ἐπαρκὴς διὰ ταχύτητα μέχρις 20 χιλιομέτρων, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει νὰ ζητήσω τὴν προσθήκην καὶ καουτσοὺκ εἰς τοὺς τροχούς, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ μεγαλυτέρα ἐλαστικότης καὶ ταχύτης. Ἐγὼ ἀπήντησα ὅτι ταχύτης πλέον τῶν 18 χιλιομέτρων εἶναι ὑπεραρκετὴ καὶ ὅτι ἡ προσθήκη καὶ καουτσοὺκ περὶ τοὺς τροχοὺς τοὐναντίον θὰ ἐπιφέρῃ ἐλάττωσιν τῆς ταχύτητος καὶ ἰδίως εἰς τὰ ἑλώδη καὶ μαλακὰ ἐδάφη. Λέγω ταῦτα διὰ νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ εἰδικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον, ἔχει τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπεν ἡ ταχύτης νὰ εἶναι μεγαλυτέρα τῶν 18 χιλιομέτρων. Ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι 18 χιλιόμετρα εἶναι ἀρκετά.

§231Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μήπως γνωρίζετε, ἂν ἔγινε δοκιμὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα μὲ τὴν ταχύτητα τῶν 15 χιλιομέτρων καὶ ἔφυγεν ὁλόκληρον τὸ ἐφόλκιον καὶ ἔμειναν μόνον τὰ κανόνια;

§232Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ μεγάλη δύναμις ἔχει αὐτὸ τὸ ἐλάττωμα. Δι’ αὐτὸ τὰ W. D. δὲν εἶναι καλά. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρόκειται περὶ βαρέος πυροβολικοῦ Σώματος Στρατοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ κινεῖται σχεδὸν πάντοτε εἰς τὰς ὁδούς. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ W. D., τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι σήμερον ἐν χρήσει, ἔχουν τὸ μέγα ἐλάττωμα νὰ μὴ ἔχουν θέσιν διὰ τοὺς πυροβολητὰς κατὰ τὴν πορείαν. Τοῦτο ἐγένετο ἀντιληπτὸν εἰς ὅλους ὅσοι παρηκολούθησαν τὴν παρέλασιν τῶν βαρέων πυροβόλων κατὰ τὴν 25ην Μαρτίου.

§233Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ εἶσθε ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶσθε ἐν τῇ ἀληθείᾳ.

§234Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶμαι ἐν τῇ ἀληθείᾳ, κ. συνάδελφε. Αὐτὰ εἶδον ἐγὼ εἰς τὴν παρέλασιν. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῶν Τρακτὲρ τὰ ὁποῖα ἠγόρασε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ τὰ ὁποῖα ἔπειτα παρεδόθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὰ βαρέα πυροβόλα.

§235Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Τί σχέσιν ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας μὲ τὰ Τρακτέρ;

§236Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Σύμφωνοι εἴμεθα εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἀκριβῶς διότι τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον δὲν ἐνέκρινε τὴν ἀγορὰν τῶν W. D., διὰ τοῦτο ἠγόρασαν τὰ Τρακτὲρ αὐτὰ διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ ἔπειτα τὰ παρέδωσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Εἶναι αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴδομεν εἰς τὴν παρέλασιν καὶ εἰς τὰ ὁποῖα οἱ πυροβοληταὶ δὲν κάθηνται ἐπὶ τῶν πυροβόλων, συνεπῶς εἶναι ἄχρηστα. Ὁ κ. συνάδελφος λέγει ὅτι εἶναι τῶν 28. Δὲν τὰ εἶδον, δὲν ἔχω οὐδεμίαν γνώμην. Ἀλλ’ ἀφοῦ βεβαιοῦτε σεῖς, κ. Γούδα, ὅτι δὲν εἶναι ἄχρηστα, λέγω ὅτι εἶναι τόσον μειονεκτικά, ὥστε δὲν πρέπει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ τὰ προτιμήσῃ τὸ Κράτος. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἀπὸ τὸν κ. Ταβουλάρην, τὸν κ. Παναγόπουλον....

§237ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ τὸν πρώην Ὑπουργὸν τοῦ Παγκάλου;

§238Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι αὐτός. Δύο Ἐπιτροπαὶ ἀποτελούμεναι ἀπὸ τὸν ἐπιθεωρητὴν τοῦ πυροβολικοῦ, ἀπὸ συνταγματάρχην καὶ ἀντισυνταγματάρχας τοῦ πυροβολικοῦ. Ἀξιωματικοὺς ἀρίστης ἀπὸ πάσης ἀπόψεως καὶ χαρακτῆρος καὶ ἱκανότητος, οἱ ὁποῖοι ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ τῶν Παβέζι. Ἐπαναλαμβάνω, διότι νομίζω ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους, ὡς ἔχων κάποιαν εἰδικότητα λόγῳ τοῦ ἐπαγγέλματός μου, ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν ὅλας τὰς Ἐπιτροπὰς εἶναι ἀξιωματικοὶ ἄριστοι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως καὶ χαρακτῆρος καὶ ἐντιμότητος καὶ ἱκανότητος καὶ εἰδικότητος. Εἶναι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δύνανται λεπτομερέστατα νὰ κάμουν οἱανδήποτε δοκιμὴν καὶ οἱονδήποτε ἔλεγχον. Διὰ τοῦτο μόνον ἀνῆλθον τὸ βῆμα. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἐγένετο προμήθεια αὐτοκινήτων ἕλξεως τρεῖς ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἢ ὄχι. Αἱ ἀποφάσεις τῶν Συμβουλίων διὰ τὰ Παβέζι εἶναι ὀρθαί. Ὅλα τὰ στοιχεῖα εἶναι ὑπὲρ τῶν Παβέζι. Διὰ τοῦτο καὶ μόνον ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, διὰ τίποτε ἄλλο. Τὰ Παβέζι ἔχουσι ταχύτητα 18 χιλιομέτρων, ἐνῷ τὰ W. D. ἔχουσι ταχύτητα μόνον 8–10 χιλιομέτρων. Φρονῶ ὅτι τοῦτο εἶναι κολοσσιαία διαφορὰ καὶ παίζουν μέγαν ρόλον, διότι τοῦτο εἶναι χρησιμώτατον κατὰ τὰς μάχας. Ἂν ὑπῆρχε τύπος W. D., ὅστις νὰ ἔχῃ τὰ πλεονεκτήματα τοῦ Παβέζι, δηλαδὴ νὰ ἔχῃ τὴν ταχύτητα τὴν ὁποίαν ἔχουν τὰ Παβέζι, νὰ καίουν ὀλιγωτέραν βενζίνην, νὰ μεταφέρουν τοὺς πυροβολητὰς ἐπὶ τῶν ὀχημάτων, βεβαίως εἶναι προτιμώτερον διὰ τὸ Κράτος νὰ παραγγείλωμεν W. D. Ἀλλὰ ὅλαι αἱ Ἐπιτροπαὶ ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ τῶν Παβέζι. Ὀφείλω δὲ νὰ κάμω καὶ τὴν ἑξῆς διευκρίνισιν· ἐλέχθη ὅτι παρηγγέλθησαν πολλά. Δὲν εἶναι ὀρθὸν τοῦτο.

§239Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Πρέπει νὰ προτιμῶνται τὰ εὐθηνότερα.

§240Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀλλοίμονον εἰς τὸν στρατὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος, προκειμένου περὶ ὑλικοῦ πολέμου, θὰ προτιμήσῃ τὰ εὐθηνότερα.

§241Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἂν εἶναι καλύτερα.

§242Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τότε θὰ εἶναι ἠλίθιος κανεὶς νὰ πάρῃ τὰ ἀκριβώτερα. Φρονῶ ὅτι εἰς ζητήματα προμηθειῶν ὑλικῶν πολεμικῶν ἡ τιμὴ δὲν πρέπει νὰ παίζῃ κανένα ρόλον. Διὰ τοῦτο φρονῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῶν Συμβουλίων αἱ ἀποτελεσθεῖσαι ἀπὸ ἀξιωματικοὺς ὡς ὁ κ. Διαλέτης, Χατζηπέτρος κλπ., ἀπὸ ἀρίστους τουτέστιν ἀξιωματικούς, ἀπὸ πάσης ἀπόψεως, εἶναι ὀρθαὶ καὶ λόγῳ τῆς ταχύτητος καὶ λόγῳ τῆς καταναλώσεως ὀλιγωτέρας βενζίνης καὶ λόγῳ τῆς ἐπ’ αὐτῶν μεταφορᾶς τῶν πυροβολητῶν. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι νὰ ὑποστηρίξω ὅτι παρηγγέλθησαν καλῶς 186 ἢ 286 ἢ 500. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ὀργανώσεων. Ἐγὼ ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν ταῦτα, ὅτι τὰ Παβέζι ἐκ τῶν δοκιμῶν αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἀπὸ ἀρίστους ἀξιωματικοὺς εἶναι τὰ καταλληλότερα.

§243Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας πῶς ἀνακατεύεται;

§244Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὸ οὔτε ἐγὼ τὸ γνωρίζω.

§245Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ προσόντα ἦσαν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐβεβαίουν αἱ Ἐπιτροπαί, αἱ ἀποτελούμεναι ἀπὸ ἀρίστους ἀξιωματικούς, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐξηγήσω αὐτὴν τὴν δυστροπίαν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ νὰ τὰ πάρῃ.

§246Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διότι δὲν ἦσαν κατάλληλα, δὲν ἐνεκρίθη ἡ ἀγορά των, διὰ τοῦτο τὰ ἠγόρασε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Εἰς αὐτὸ εἴμεθα σύμφωνοι.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Γούδας ἔχει τὸν λόγον.

§248Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὡμίλησε περὶ Ἐπιτροπῶν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πρεβέζης συνάδελφος καὶ περὶ τῆς ἀξίας τῶν Ἐπιτροπῶν. Ἐγὼ δὲν ἠμφισβήτησα ποτὲ τὴν ἀξίαν τῶν Ἐπιτροπῶν. Ἐγὼ ὡμίλησα ἐπὶ τῶν ἐγγράφων τῶν Ἐπιτροπῶν. Λοιπὸν ἓν ἔγγραφον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἀπόσπασμα Ἐπιτροπῆς δοκιμῶν 22ας Μαΐου 1925: Ὁ ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς λοχαγὸς Ξηρὸς διατυπώνει ἐπιφύλαξιν ὅσον ἀφορᾶ τὴν ρητὴν προτίμησιν τοῦ ἑτέρου ἐκ τῶν ἀνωτέρω προκριθέντων τύπων, διότι κατὰ τὴν ἐπὶ ἑλώδους ἐδάφους δοκιμασίαν, τὸ μὲν Renault ἠδυνήθη νὰ ρυμουλκήσῃ τὸ πυροβόλον βυθισθὲν εἰς 0.70 μ., τὸ δὲ Παβέζι ἔσυρε τὸ πυροβόλον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἑλώδους μέρους, βυθισθὲν ὅμως μόνον κατὰ 0.30 μ., ἀμφιβάλλει δὲ ἂν θὰ ἠδύνατο καὶ τοῦτο νὰ ἀνταποκριθῇ ἂν ὑπεβάλλετο εἰς τὴν αὐτὴν μὲ τὸ Renault δοκιμασίαν». Ἐγὼ ὡμίλησα ἐπὶ τῇ βάσει των ἐγγράφων. Ἂν ὑπάρχουν ἄλλα ἔγγραφα ἀπόκρυφα, ἐγὼ δὲν εὐθύνομαι δι’ αὐτό. Τὰ ἐζήτησα ἐπανειλημμένως ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἔχω ἀνὰ χεῖρας. Δὲν δύναμαι νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῇ βάσει ἐγγράφων τὰ ὁποῖα δὲν κατετέθησαν εἰς τὴν Βουλήν. Δεύτερον ἔγγραφον τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπογεγραμμένον ὑπὸ ἀξιοτίμων ἀξιωματικῶν καὶ περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις ἐνταῦθα εἶναι τοῦτο (ἀναγινώσκει): «Πρόεδρος ὁ κ. Θ. Μανέττας, μέλη οἱ κ. κ. Παπαγιαννόπουλος, Πρωτόπουλος, Καμπεζίδης καὶ Τούντας. Πρὸς συνέχισιν δὲ τῶν δοκιμῶν ἐπὶ τῶν ἑλωδῶν καὶ εἰδικῆς συστάσεως ἀργιλλωδῶν ἐδαφῶν καὶ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ, ἐν καιρῷ χειμῶνος, τὸ Συμβούλιον γνωματεύει ὁμοφώνως ὅτι δέον ἀπαραιτήτως νὰ ἀγορασθῶσι καὶ δύο αὐτοκίνητα Renault. Τὴν αὐτὴν γνώμην ὑποβάλλει τὸ Συμβούλιον καὶ διὰ τὸ αὐτοκίνητον Παβέζι, εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἡ ὑπηρεσία, παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου, ἤθελεν ἀποκλίνει ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ αὐτοκινήτου Renault». Βλέπετε ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, ἡ ἐκ τῶν σοφῶν καὶ μορφωμένων ἀξιωματικῶν δὲν εἶχε μορφώσει καμμίαν γνώμην ἀκόμη.

§249Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ σᾶς ἀπαντήσω;

§250Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὄχι, νὰ τελειώσω.

§251ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποία εἶναι ἡ χρονολογία;

§252Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἔχουν χρονολογίαν 2 Ἰουλίου 1925. Ἄλλο πρακτικὸν διὰ νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τῶν ἐγγράφων καὶ ὄχι ἀορίστως ἀναγράφει (ἀναγινώσκει): «Τὸ δοκιμασθὲν ρυμουλκὸν ὄχημα W. D. οὐδεμίαν παρουσίασεν αἰσθητὴν βλάβην, ἔχει λαμπρὰν τακτικὴν εὐκινησίαν, ὡς δυνάμενον νὰ ρυμουλκῇ εὐχερῶς τὸ πυροβόλον ἐπὶ παντοδαποῦ ἐδάφους ἐκτὸς τῶν ὁδῶν. Τὸ βάρος ὅμως αὐτοῦ, ἡ μικρὰ ταχύτης ἣν ἀναπτύσσει, τὸ δυσπρόσιτον τῶν διαφόρων ὀργάνων τοῦ κινητῆρος καὶ τοῦ συστήματος κυλινδήσεως, τὸ ἀδύνατον τῆς δι’ αὐτοῦ μεταφορᾶς καὶ τοῦ παραμικροῦ ὠφελίμου βάρους, τὸ ὑπερβολικὸν τῆς καταναλώσεως καυσίμου ὕλης, τὸ ἀκατάλληλον τῆς ὀργανώσεως αὐτοῦ μὴ προσαρμοζομένης εἰς τὴν ὀργάνωσιν ἕλξεως τοῦ ὑλικοῦ, ὅπερ προώρισται νὰ ρυμουλκήσῃ καὶ εἰς τὸ ὁποῖον προξενεῖ φθοράς, προσδίδουσιν εἰς τὸ ὄχημα τοῦτο μειονεκτήματα πολὺ μεγαλύτερα τῆς ἀνωτέρω καλῆς καὶ ἐκτὸς τῶν ὁδῶν καὶ ἐπὶ μαλακοῦ ἐδάφους εὐκινησίας. Ὁ λοχαγὸς Γ. Ξηρὸς διετύπωσεν ἐπιφύλαξιν καὶ ὑποβάλλει κεχωρισμένως ἔκθεσιν. Ὁ πρόεδρος Παναγόπουλος. Τὰ μέλη Κουμανάκος, Ἀσημάκος, Κατσάρας, Ξηρός, Τσιδιγηρός». Ἕτερον πρακτικὸν τῆς 27ης Ἰανουαρίου 1926 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ὁ καταλληλότερος τύπος ἐκ τῶν μέχρι σήμερον δοκιμασθέντων αὐτοκινήτων ἕλξεως εἶναι ὁ τύπος Παβέζι P. 4. Οὐχ ἧττον ἐπειδὴ (ἡ Ἐπιτροπὴ) φρονεῖ ὅτι αἱ γενόμεναι μέχρι σήμερον δοκιμαὶ δὲν ἀνταποκρίνονται πλήρως πρὸς τὰς ἐν ἐκστρατείᾳ παρουσιασθησομένας συνθήκας καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ἀπόφασις πρὸς ἀγορὰν αὐτοκινήτων ἕλξεως δι’ ἅπαν τὸ ὑλικὸν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅπως καταστῶσιν ἔκδηλοι αἱ τροποποιήσεις, ἃς ἐνδεχομένως θὰ παραστῇ ἀνάγκη νὰ ἐπιφέρωμεν ἐπὶ τῶν Τρακτέρ, προτείνει τὴν ἀγορὰν 8 αὐτοκινήτων ἕλξεως τύπου Παβέζι P. 4, μὲ τὰς ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς δοκιμῶν ὑποδειχθείσας τροποποιήσεις. Ἐπειδὴ ὅμως δύνανται νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἕτεροι τύποι ἕλξεως ἴσως πλεονεκτικώτεροι, προτείνεται ὅπως προσκληθῶσι καὶ ἕτερα ἐργοστάσια ἵνα προσκομίσωσιν αὐτοκίνητα ἕλξεως διὰ δοκιμάς». Ταῦτα λέγουσιν οἱ εἰδικοὶ ἀξιωματικοί, εἶναι δὲ οὗτοι οἱ κ. κ. Σουλιώτης, Σαρρηγιάννης, Μαρκουλάκης, Μερεντίτης, Χατζηπέτρος καὶ Χρόνης, λέγουν δηλαδὴ ὅτι τὸ τηλεβόλον τῶν 155 δὲν δύναται νὰ κινηθῇ μὲ ταχύτητα ἀνωτέραν τῶν 10 χιλιομέτρων καθ’ ὥραν....

§253Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ κ. Σαρρηγιάννης ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου μοὶ ἔστειλε διαταγὴν εἰς Παρισίους, διαφωνούντων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ, ὅπως προσπαθήσω νὰ αὐξήσω τὴν ἐλαστικότητα τῶν τροχῶν τῶν πυροβόλων καὶ ἐγὼ ἔκαμα ἀναφορὰν εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέφερον ὅτι τὰ 18 χιλιόμετρα εἶναι ἀρκετά.

§254Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἔχω εἰς τὸν φάκελλον καὶ τὸ ὁποῖον μοὶ ἔδωσεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός.

§255Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τί θέλετε νὰ ἀποδείξητε δι’ αὐτοῦ; Ὡς ἐλάχιστον ὅριον ἔλαβα τὴν ταχύτητα τῶν 10 χιλιομέτρων, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καὶ μεγαλυτέρα τῶν 18 καὶ 20, προκειμένου περὶ ἐλαφροτάτων πυροβόλων.

§256Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Λέγει ταχύτητος 10 χιλιομέτρων. (Ἀναγινώσκει): «.... ὅτι τὸ κατώτατον ὅριον ταχύτητος, ὅπερ δέον νὰ δίδῃ τὸ αὐτοκίνητον, δέον νὰ ᾖ τοὐλάχιστον 10 χιλιόμετρα μέσης ταχύτητος ἐπὶ ὁδῶν, ἵνα οὕτω χρησιμοποιηθῇ καὶ τὸ πλεονέκτημα τῆς διατάξεως τοῦ ὑλικοῦ τῶν 155 ὥστε νὰ ἕλκεται μετὰ τοιαύτης ταχύτητος». Δηλαδὴ θέλει μὲ τοιαύτην ταχύτητα νὰ ἕλκεται τὸ τηλεβόλον τῶν 155 τὸ ὁποῖον θὰ ρυμουλκήσῃ. Λέγουσι δὲ ἐκ τῶν μέχρι σήμερον δοκιμασθέντων αὐτοκινήτων, διότι ἀκόμη δὲν εἶχεν ὑποβληθῆ ἡ Γερμανικὴ πρότασις τῶν 28 ἵππων.

§257Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Πότε ὑπεβλήθη ἡ πρότασις τῶν 28 ἵππων;

§258Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὑπεβλήθη ἡ πρότασις τῶν W. D. τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1925, ἡ ὁποία δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν λόγῳ τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν, ἡ ὁποία ἀπηγόρευεν ἐξαγωγὴν πολεμικῶν ὅπλων ἐκ Γερμανίας. Κατόπιν τούτου κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1926 ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διέταξε τὴν δοκιμασίαν καὶ τῶν Τρακτὲρ W. D. τοῦ τύπου τῶν 50 ἵππων, ὑπεβλήθη δὲ πρότασις τῶν 28 ἵππων τῇ 27ῃ Σεπτεμβρίου 1926. Λοιπὸν ἔχω ἐδῶ ἕτερον πρακτικὸν τῆς 5ης Νοεμβρίου: 1926 ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τῶν αὐτῶν πεπειραμένων ἀξιωματικῶν, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ἀνέφερον καὶ τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε δοκιμασθέντων τύπων, τὸ W.D. δὲν ἔχει δοκιμασθῆ ἀκόμη καὶ ἐπιμένει εἰς τὴν διὰ τοῦ ἀπὸ 27 Ἰανουαρίου 1926 πρακτικοῦ του διατυπουμένην ἀπόφασιν, ἥτις ὁποία καὶ ἦτο, νὰ ἀγορασθῶσι δηλαδὴ ὀκτὼ μόνον αὐτοκίνητα ἕλξεως τύπου Παβέζι Ρ. 4, ἵνα δι’ αὐτῶν γίνωσι δοκιμαὶ ἀνταποκρινόμενοι πρὸς τὰς ἐν ἐκστρατείᾳ συνθήκας.

§259Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐγὼ δι’ αὐτὰ δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω.

§260Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἠθελήσατε νὰ εἴπητε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐγὼ ἀγνοῶ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἶναι πάνσοφοι καὶ ὅτι ἐπρότεινον τὸν καλύτερον τύπον καὶ ὅτι ἦλθον νὰ τοὺς κατηγορήσω. Αὐτὰ ἤλθατε νὰ εἴπητε καὶ τὰ εἴπατε.

§261Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὄχι, δὲν σᾶς ἐκατηγόρησα. Ὅταν ἐγὼ ὡμίλησα περὶ αὐτῶν, εἴχατε ἐξέλθει καὶ δὲν ἠκούσατε τὴν εἰσήγησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα. Ἐγὼ ὑπεστήριξα τὴν ἄποψιν ὅτι αἱ ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου, ὅσον ἀφορᾷ τὰ Παβέζι, ὅτι εἶναι ὀρθαί, διότι εἶναι τὰ καλύτερα καὶ σεῖς φρονεῖτε ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνωσι καὶ αἱ λοιπαὶ δοκιμαί. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§262Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε πρακτικῶν τῶν Ἐπιτροπῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσα καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπογεγραμμένα ὑπὸ τῶν καλυτέρων καὶ ἱκανωτέρων ἀξιωματικῶν, οὐδαμοῦ προκύπτει ὅτι οὗτοι ἀποφαίνονται κατηγορηματικῶς περὶ τῆς ἀγορᾶς τῶν 181 ρυμουλκῶν Παβέζι, τὰ ὁποῖα ἠγοράσθησαν. Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι εἰς τὰ διάφορα πρακτικά των συνιστῶσιν ἁπλῶς νὰ ἀγορασθῶσιν 8 ρυμουλκὰ Παβέζι καὶ 2 ρυμουλκὰ Renault δοκιμαστικῶς. Ὁμιλῶσι περὶ μειονεκτημάτων καὶ περὶ πλεονεκτημάτων καὶ πέραν τούτων οὐδὲν ἄλλο συνιστῶσιν. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἕτερα πρακτικὰ ὑπ’ ὄψιν καὶ ταῦτα εἶναι τὰ σκανδαλωδέστερα. Ἔχω, λέγω, τὰ πρακτικὰ τῶν Γνωμοδοτικῶν Συμβουλίων τῶν προμηθειῶν, τὰ ὁποῖα λέγουσιν ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχει πίστωσις εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ἐπειδὴ ἀναγράφεται ἐν τῇ στήλῃ «ἐγκριθεῖσα ποσότης», προμήθεια τοιούτου ὑλικοῦ γνωμοδοτεῖ «ὅτι τὸ ὑλικὸν τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητον καὶ προτείνει τὴν ἀγορὰν 135 αὐτοκινήτων ἕλξεως, 15 γερανῶν, 46 ἁμαξῶν ἀναγνωρίσεως καὶ 75 ρυμουλκουμένων ὀχημάτων» καὶ μὲ τὰ πρακτικὰ ταῦτα τὰ τελευταῖα ἠγοράσθησαν τὰ ρυμουλκὰ Παβέζι, ἐνῷ αἱ τεχνικαὶ Ἐπιτροπαὶ αἱ δοκιμάσασαι τοὺς προταθέντας τύπους ἐγνωμοδότουν μόνον περὶ δοκιμαστικῆς προμηθείας 8 Παβέζι καὶ 2 Renault. Καὶ οὕτω παρὰ τὴν γνώμην τῶν εἰδικῶν Ἐπιτροπῶν ἠγοράσθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πρακτικῶν τοῦ Συμβουλίου προμηθειῶν τὰ ρυμουλκὰ ὀχήματα τύπου Παβέζι. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ τῶν ἀντιλήψεων τῶν ἰδικῶν μου καὶ τῶν ἰδικῶν σας. Ταῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. ἐκ Πρεβέζης συνάδελφον, ὁμιλῶν ἐπὶ ἐπισήμων ἐγγράφων καὶ οὐχὶ ἀορίστως καὶ ἀφῃρημένως.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§264Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠπείρου συνάδελφος ἀνέπτυξε τόσον ὡραῖα τὴν ὑπόθεσιν, ὥστε ἐγὼ δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτῆς. Ἐπίσης ὁ ἕτερος τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἀνελθὼν τὸ βῆμα ὑπηρησπίσθη τῶν διαφόρων ἐντίμων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν τὰς Ἐπιτροπάς. Οὐδεὶς εἶχε σκοπὸν νὰ θίξῃ τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν τὰς Ἐπιτροπάς, διότι τὸ σκάνδαλον, ἂν ὑπάρχῃ τοιοῦτον—καὶ κατὰ τὴν γνώμην μου ὑπάρχει—ἔγκειται εἰς ἄλλο ζήτημα· τὸ σκάνδαλον ἔγκειται εἰς τὰς ἑξῆς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ συνόλῳ ἀποτελοῦν τὴν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος. Πρῶτον, ὡς ἀναφέρεται εἰς τὸ πρακτικόν, ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ἀποτελουμένη ἀπὸ τοὺς κ. κ. Σουλιώτην κλπ. λαμβάνει ὡς τιμὴν τοῦ Τρακτὲρ W. D. 4,900 δολλάρια, ἀντὶ τῆς τιμῆς τῶν 4,500 δολλ., ἥτις εἶναι ἡ πραγματικὴ τιμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπωλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἀντὶ τῆς τιμῆς τῆς προσφορᾶς τῶν 28 ἵππων, ἥτις ὑπεβλήθη τὸν Σεπτέμβριον καὶ τὴν ὁποίαν ὤφειλεν ἡ ὑπηρεσία νὰ ἔχῃ δώσει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ κρίνῃ αὕτη καὶ νὰ ἐξάγῃ ἓν συμπέρασμα, τοῦ ποῖον ἐκ τῶν δύο πρέπει νὰ ἀγορασθῇ. Διότι τὸ σοβαρὸν ζήτημα εἶναι τοῦτο· ὤφειλεν ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὑπηρεσία μᾶλλον νὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν πραγματικὴν προσφορὰν τῶν 28 ἵππων, ἡ ὁποία ἦτο 4,500 δολλάρια, ἀντὶ δὲ αὐτῆς ἔδωσε τὴν τιμὴν τῶν 4,900 δολλαρίων, ἴσως δικαιολογημένη, ἴσως ἰσχυριζομένη ὅτι δὲν ἐγνώριζεν ὅτι 4,500 δολλάρια ἐπωλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ἀλλ’ εἴτε τῶν 4,500 δολλαρίων, εἴτε τῶν 4,900 δολλαρίων, πάντως οἱανδήποτε καὶ ἂν ἔδιδε δὲν θὰ ἦτο ἡ ἀλήθεια, δὲν θὰ ἦτο στοιχεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔκρινεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἀμερολήπτως, ἂν δὲν τῆς ἔδιδον τὴν πραγματικὴν τιμὴν τῶν αὐτοκινήτων 28 ἵππων. Δεύτερον, ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τοῦ διεθνοῦς διαγωνισμοῦ αὐθαιρέτως καὶ αὐτοβούλως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀπέκλεισεν τὸ αὐτοκίνητον W. D., διϊσχυριζομένη ὅτι ἀπαγορεύεται νὰ ἐξάγῃ ἡ Γερμανία πολεμικὰ εἴδη δυνάμει τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν. Ὁ ἀντιπρόσωπος ὅμως ἀπήντησεν: «Ἐγὼ ἀναλαμβάνω νὰ σᾶς τὰ παραδώσω τσὶφ Πειραιᾶ, τί σᾶς ἐνδιαφέρει ἂν θὰ ἐπιτραπῇ ἢ ὄχι». Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν αὐτοβούλως καὶ αὐθαιρέτως τοὺς ἀπέκλεισε. Τρίτον, σοβαρώτατον σημεῖον ἐπίσης, εἶναι ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῶν αὐτοκινήτων Παβέζι, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰ αὐτοκίνητα W. D. τῶν 50 ἵππων, ὅπως πολὺ ὡραῖα ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Χαβίνης καὶ εἶπεν ὅτι ἐπ’ αὐτῶν ὁμιλεῖ ἡ Ἐπιτροπή, ἠγνόει τελείως ὅτι προσεφέρθησαν τοιαῦτα καὶ 28 ἵππων καὶ τὸ ἠγνόει τελείως, διότι ἡ ὑπηρεσία δὲν τοὺς ἔδωσε τὴν προσφορὰν αὐτὴν τῶν 28 ἵππων, τῶν ὁποίων τὰ στοιχεῖα εἶναι: βάρους 3½ τόννων καὶ ταχύτητος 10 χιλιομέτρων διὰ τὰ πυροβόλα τῶν 155, δηλαδὴ τὸ αὐτὸ μὲ τὰ αὐτοκίνητα Παβέζι. Ἐπὶ πλέον εἰς τὸ ἔγγραφον προσφορᾶς τοῦ προμηθευτοῦ ἀναφέρεται ὅτι οὗτος ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν καὶ διὰ περισσότερον φόρτον καὶ διὰ τοὺς πυροβολητὰς θέσεις νὰ προσθέσῃ καὶ τὸν συνδετικὸν κρῖκον τῶν πυροβόλων, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπῆρχε, νὰ θέσῃ. Ἐπίσης ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραδώσῃ ὅμοιον τύπον πρὸς τὰ Παβέζι, μὲ μίαν κολοσσιαίαν διαφορὰν τιμῆς. Ὅλων αὐτῶν δὲν ἔλαβε γνῶσιν ἡ Ἐπιτροπή, ὅλα αὐτὰ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἀνεγνώρισεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ πολὺ δικαίως ὁ κ. συνάδελφος ἐζήτησε τὸν φάκελλον. Συνέβη δὲ καὶ τὸ ἑξῆς ἐξωφρενικώτερον τῶν πραγμάτων· ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ὁ φάκελλος ἐπιστρέφεται εἰς τὸν προμηθευτήν. Μὰ τὸν Δία σᾶς ὁρκίζομαι δὲν ἔχει γίνει ἄλλην φορὰν τοιοῦτον σκάνδαλον νὰ ἀποστέλλεται ὁ φάκελλος ὀπίσω εἰς τὸν προμηθευτήν.

§265Χ. ΛΑΔΑΣ. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ μορφὴν σκανδάλου διότι ὁ μόνος ἐνδιαφερόμενος νὰ τὰ βγάλῃ στὴ φόρα ἦτο ὁ προμηθευτής. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τοῦ εἶπον «ὁρίστε τὰ χαρτιὰ καὶ βγάλτα στὴ φόρα». Αὐτὸ θὰ ἦτο μωρία.

§266Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐφόσον εἶσθε ἰδιώτης καὶ εἴχατε τὸ εὐτύχημα νὰ μὴ ὑπάρξητε ποτὲ ἀξιωματικός, ὅπως ἐγώ, δὲν γνωρίζετε τὰς λεπτομερείας αὐτῆς τῆς γραφειοκρατίας τῶν Ὑπουργείων. Ἂν εἶσθε ἀξιωματικὸς καὶ ἐγνωρίζατε τὴν γραφειοκρατίαν, δὲν θὰ ἀγνοούσατε ὅτι αὐτὸς ὁ φάκελλος ἔφυγεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐπεστράφη εἰς τοὺς προμηθευτάς, ἀσχέτως τοῦ ποίαν ὥραν ἐπεστράφη καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακαλυφθῇ εἰς ποῖον τμῆμα εὑρίσκετο. Δὲν ἠμπορεῖ ὅμως νὰ ἀνακαλυφθῇ ποῖος εἶναι ὁ ὑπεύθυνος κ. Χ. ὁ ἐνδιαφερόμενος....

§267Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἂν ὁ ὑπεύθυνος εἶχε σκοπὸν νὰ συγκαλύψῃ τὸ ζήτημα, δὲν θὰ ἐπέστρεφε τὸν φάκελλον. Ἐγὼ δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν ὑπόθεσιν ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, διότι εἶμαι ἐντελῶς ἀναρμόδιος μὲ τὰ κανόνια. Αὐτὸς λοιπὸν ὁ ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου, ὁ ἀξιωματικός, ὁ γραφειοκράτης ὁ Α ἢ ὁ Β, τὸν ὁποῖον ἀγνοῶ, ἂν ἤθελε νὰ συγκαλύψῃ τὸ σκάνδαλον ἠδύνατο πολὺ καλύτερα ἀπὸ οἱανδήποτε ἄλλην ἐποχὴν νὰ τὸ πετάξῃ εἰς τὴν σόμπαν καὶ νὰ τὸ καύσῃ. Καὶ διατί νὰ τὸ στείλῃ εἰς ἐκεῖνον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἦτο προχειροτέρα ἡ ἀνακάλυψις τοῦ σκανδάλου;

§268Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸς ὁ ἐνδιαφερόμενος, ὁ ὁποῖος πιθανὸν νὰ εἶναι κατώτερος ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος πιθανὸν νὰ εἶναι καὶ ἁπλοῦς στρατιώτης, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καὶ ὁ τμηματάρχης ἢ καὶ ὁ ἀντικαταστάτης τοῦ τμηματάρχου, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξαφανίσῃ τὸ ἔγγραφον, διότι ὑπάρχει πρωτόκολλον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται ὅτι τὸ ἔγγραφον παρελήφθη ἀπὸ τὸ γραφεῖον καὶ θὰ ἀνεκαλύπτετο ὁ ἐνδιαφερόμενος. Ἐνῷ τοὐναντίον τί ἐγένετο; Μόλις μίαν ἡμέραν ἔλειψεν ὁ τμηματάρχης καὶ ἔτυχε νὰ συνεδριάζῃ τὸ Συμβούλιον, τὸν μὲν φάκελλον δὲν τὸν ἔστειλαν εἰς τὸ Συμβούλιον, εἰς δὲ τὸν τμηματάρχην ἢ τὸν Ὑπουργὸν εἶπον ὅτι τὸ Συμβούλιον τὰ ἀπέρριψε καὶ ἔτσι τὰ ἐπέστρεψαν εἰς τοὺς προμηθευτάς.

§269Χ. ΛΑΔΑΣ. Τότε εἶναι ζήτημα ἀπάτης πρὸς τὸν Ὑπουργόν.

§270Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα ἢ οὕτως ἢ ἄλλως εἶναι τὸ αὐτό.

§271Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πότε ἐγένετο ἡ ἐπιστροφή;

§272Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὴν 13ην.

§273Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ τί λέγει; Ὅτι ἐπεστράφησαν ὅλα τὰ ἔγγραφα εἰς τοὺς προμηθευτάς. Τὸ εὑρίσκετε ἀφύσικον αὐτό;

§274Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἐγένετο ποτὲ τοιοῦτον πρᾶγμα.

§275Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ συμβαίνει καθημερινῶς.

§276Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι, διότι ὑπάρχει ἀρχεῖον, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει διὰ τὰς μελέτας καὶ τὰς ἐγκρίσεις.

§277Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς πληροφορῶ καὶ σᾶς καὶ τὴν Βουλὴν κατηγορηματικῶς ὅτι δὲν παρουσιάζεται ποτὲ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ὑποβάλλεται σωρεία προτάσεων, αἱ ὁποῖαι εἴτε διότι δὲν ὑπάρχουν πιστώσεις, εἴτε δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, ἄλλαι ἐπιστρέφονται ὀπίσω καὶ ἄλλαι τίθενται εἰς τὸ ἀρχεῖον.

§278Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅλαι, κ. Ὑπουργέ, τίθενται εἰς τὸ ἀρχεῖον.

§279Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπὶ προτάσεων ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχει γίνει ἐνέργεια, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ φυλαχθοῦν εἰς τὸ ἀρχεῖον.

§280Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὰ ὅμως ἔπρεπε νὰ φυλαχθοῦν πολὺ περισσότερον, καθόσον εἶχον ζητηθῆ διὰ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Γούδα. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο ζήτημα σοβαρώτατον. Ἡ Ἐπιτροπὴ μὴ δυναμένη νὰ γνωρίζῃ, ἐφόσον δὲν εἶχε γνῶσιν τῶν προτάσεων τῆς τιμῆς καὶ ἐφόσον δὲν εἶχε τὰς προδιαγραφὰς τῶν προτάσεων τοῦ Οἴκου W. D., ἐκήρυξε κατεπείγουσαν τὴν ὑπόθεσιν, διότι εἶχον ἔλθει τὰ πυροβόλα καὶ δὲν ὑπῆρχον τὰ ρυμουλκά. Ἐπλήρωσε λοιπὸν εἰς τὸν Οἶκον Παβέζι προκαταβολικῶς χρήματα διὰ νὰ κατασκευάσῃ τὰ αὐτοκίνητα. Εἶναι ὅμως καὶ ἓν ἄλλο μεγαλύτερον σκάνδαλον. Εἰς τοιαῦτα ζητήματα, εἰς ζητήματα προμηθειῶν καὶ δὴ εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχὴν τῆς γενικῆς διαφθορᾶς, εἰς τόσον λεπτὰ ζητήματα, νομίζω ὅτι ἀσχέτως τοῦ ἂν ὑπάρχῃ μία πόρτα ἢ ἓν παράθυρον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον μία ὑπηρεσία δύναται νὰ δικαιολογήσῃ προκαταβολάς, ἀσχέτως τοῦ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ρητὴ ἀπαγορευτικὴ διάταξις νὰ λέγῃ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ, νομίζω ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εἶχε καθῆκον νὰ καταβάλῃ κάθε προσπάθειαν καὶ τόσῳ περισσότερον, διότι ὑπῆρξε μέλος μιᾶς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐφόσον ὑπεβλήθη ἐπερώτησις εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ἀναμείνῃ τὴν συζήτησιν ταύτην, χωρὶς νὰ προβῇ εἰς καμμίαν ἐνέργειαν καὶ εἰς καμμίαν προκαταβολήν. Δυστυχῶς οὐ μόνον τοῦτο δὲν ἔγινεν, ἀλλὰ συστηματικῶς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀναβάλλει τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν γνωρίζω ἂν δὲν εἶναι μία τῶν αἰτιῶν τῆς ἀναβολῆς τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς ἀπουσίας τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ὅτι δὲν θέλει τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῆς ἐγκληματικωτάτης αὐτῆς ὑποθέσεως.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ναυπλιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§282Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἀνέρχομαι τὸ βῆμα οὔτε νὰ ὑπερασπίσω τὰ συμφέροντα τοῦ Οἴκου W. D., οὔτε νὰ κατακρίνω τὸν Οἶκον Παβέζι, οὔτε νὰ θίξω τὸν ὑπεύθυνον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, οὔτε τὰς Ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ὑπὸ συζήτησιν Τρακτέρ. Ἀναπτύσσων τὴν ἐπερώτησιν τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω τόσον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅσον καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, θεωρῶ ὑποχρέωσιν ἁπλῶς καὶ μόνον νὰ ἀναφέρω γεγονότα τινά, τὰ ὁποῖα ὑπέπεσαν εἰς τὴν ἀντίληψίν μου, ἵνα ἐξ αὐτῶν μορφώσῃ σαφῆ ἡ Βουλὴ γνώμην περὶ τῆς ὑποθέσεων τῶν Τρακτέρ. Τόσον ἀναλυτικῶς ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα ὁ ἀξιότιμος κ. Γούδας, ὅσον καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Χαβίνης καὶ ὁ κ. Μπούμπουλης, ὥστε θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τὰ παρ’ αὐτῶν λεχθέντα. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ὅμως νὰ διαλευκάνω σημεῖα τινὰ σημαντικά, ἅτινα ἀπέμειναν σκοτεινά. Καὶ συγκεκριμένως, ἀνεφέρθη ὅτι 10 Τρακτὲρ τοῦ Οἴκου W. D. ἐπρομηθεύθη τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Ὁποίαν σχέσιν δύνανται νὰ ἔχουν τὰ ρυμουλκὰ αὐτὰ τῶν πυροβόλων μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ὁ καθεὶς βεβαίως θὰ ἐρωτήσῃ.

§283ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκτὸς ἂν ἤθελε νὰ κάμῃ κίνημα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας.

§284Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ἀλλ’ ἔχουν μεγίστην σχέσιν. Ὁ δικτάτωρ, ὅταν πρὸς αὐτὸν ὑπεβλήθησαν αἱ αἰτήσεις ἀκριβῶς τοῦ Οἴκου W. D., ἢ πεισθεὶς ἢ παραπεισθεὶς ὅτι εἶναι ἀδύνατον τὰ Γερμανικὰ Τρακτὲρ νὰ εἰσαχθῶσιν ἐν Ἑλλάδι ὡς πολεμικὸν ὑλικὸν λόγῳ τοῦ ὅτι ἀπαγορεύεται εἰς τὴν Γερμανίαν ἐκ τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν ἡ ἐξαγωγὴ πολεμικῶν εἰδῶν καὶ ἐπειδὴ τὰ Τρακτὲρ ταῦτα ἔφερον τὸν τύπον καθαρῶς γεωργικῶν ἀρότρων, ἵνα μὴ ἡ Ἑλλὰς φανῇ ὅτι ἀγοράζει παρὰ τὰς συνθήκας πολεμικὰ εἴδη ἀπὸ τὸ Γερμανικὸν Κράτος, ἔκρινεν ὅτι ὤφειλε νὰ φέρῃ τότε τὰ 10 Τρακτὲρ μέσῳ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ὡς ἄροτρα γεωργικά. Τὰ Τρακτὲρ αὐτὰ εἰσῆλθον καὶ ὡς εἶπεν ὁ κ. Χαβίνης τὰ ἀντελήφθησαν πάντες κατὰ τὴν 25ην Μαρτίου. Ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως τὰ Τρακτὲρ ταῦτα ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ἐξ ὅσων ἀντελήφθην—καὶ ἔχω ποιάν τινα ἰδέαν τεχνικῶν ζητημάτων— ὅτι πιθανόν, ἐφόσον δὲν ἐβελτιώθησαν διὰ τὴν στρατιωτικὴν χρῆσιν, ἀλλ’ ὡς ἔχουν, ἐλθόντα ἐκ Γερμανίας διὰ γεωργικὴν χρῆσιν, βεβαίως δὲν ἀποτελοῦν τὸν τέλειον, τὸν πλήρη τύπον ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία Ἀλλὰ διατί ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀπέκρυψε τὴν ὑποβληθεῖσαν παρὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ οἴκου W. D. αἴτησιν ὅτι εἶναι πρόθυμος ὁ ἐν λόγῳ οἶκος νὰ ἐπανορθώσῃ ἢ νὰ συμπληρώσῃ πᾶσαν τυχὸν ἔλλειψιν τῶν Τρακτὲρ W. D.; Διατί ἡ ὑπηρεσία λαβοῦσα ἀπὸ τῆς 19 Μαΐου τοῦ 1926 ἀναφορὰν τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ οἴκου W. D., τὴν ἐπρωτοκόλλησε εἰς τὰς 29 Σεπτεμβρίου 1926; Ἰδοὺ ἡ διαφορὰ τῶν τεσσάρων ὁλοκλήρων αὐτῶν μηνῶν, καθ’ οὓς εἰργάσθησαν αἱ Ἐπιτροπαί, ἀποτελεσθεῖσαι ὄντως ἀπὸ ἀξιοτίμους ἀξιωματικοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, ἀγνοοῦντας ὅμως καὶ τὴν προσφορὰν τοῦ οἴκου W. D. περὶ ἐπισκευῆς καὶ τροποποιήσεως τοῦ αὐτοκινήτου αὐτοῦ, ἀλλὰ πρωτίστως ἀγνοοῦντας τὴν τιμὴν αὐτοῦ, διότι ἡ πρώτη τιμὴ ἀνήρχετο εἰς 4900 δολλάρια καὶ ἡ δευτέρα τιμὴ ἦτο 4500 δολλάρια.

§285Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε;

§286Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Παρακαλῶ.

§287Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Μία ἀπορία μοὶ ἐγεννήθη· ὑποστηρίζετε ὅτι ἡ προσφορὰ ὑπεβλήθη τὸν Μάϊον τοῦ 1926,

§288Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ὑπεβλήθη εἰς τὰς 19 Μαΐου 1926.

§289Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Αὐτὸ τὸ στοιχεῖον εἶναι ἐξηκριβωμένον;

§290Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Βεβαίως. Ἔχω τὴν ἀναφορὰν τῆς 19ης Μαΐου 1926. Ἀριθμὸς πρωτοκόλλου 18,413 τῆς 28ης Σεπτεμβρίου 1926, ἐνῷ τὸ ἔγγραφον φέρει ἡμερομηνίαν 19 Μαΐου 1926.

§291Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τίνος ἔγγραφον;

§292Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Τοῦ προμηθευτοῦ.

§293Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δυνατὸν νὰ μὴ τὸ ἔδωκεν ὁ προμηθευτής. Διατί θέλετε νὰ πιστεύωμεν τὸν προμηθευτήν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον κάμνουν συχνὰ οἱ προμηθευταὶ πρὸς ἐκβιασμόν; Διατί θέλετε νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν τὸ ἐπρωτοκόλλησεν ἐπὶ πέντε μῆνας; Διότι τὸ λέγει ὁ προμηθευτής; Φαντάζομαι ὅτι ἐπέσατε θῦμα πλάνης ἐκ μέρους τοῦ κυρίου αὐτοῦ.

§294Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ προστατεύσω τὰ συμφέροντα τῆς Γερμανικῆς βιομηχανίας.

§295Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Λαμβάνουν ἀντίγραφον τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ πρωτοκόλου ἀμέσως ὅλοι οἱ προμηθευταί. Αὐτὸ ἀκριβῶς δὲν τὸ εἶχα προσέξει. Αὐτὸ μὲ πείθει ἀκραδάντως ὅτι πρόκειται περὶ ἐκβιασμοῦ τοῦ κυρίου αὐτοῦ, τὸ νὰ λέγῃ ὅτι ἔδωκε τὴν προσφορὰν τὸν Μάϊον, ἀλλ’ ἐπρωτοκολλήθη τὸν Σεπτέμβριον. Αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὰ πράγματα. Αὐτὸ γίνεται εἰς ὅλας τὰς προμηθείας. Τὴν τελευταίαν στιγμὴν παρουσιάζονται οἱ προμηθευταὶ καὶ λέγουν ὅτι προσφέρουν μὲ πέντε δραχμὰς ὀλιγώτερον. Αὐτὸ ὁ ὁποῖον λέγετε εἶναι σοβαρὸν στοιχεῖον. Ἄν βεβαιωθῇ αὐτὸ καὶ ἐγὼ θὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα νὰ κατηγορήσω.

§296Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ἀφίνω τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς πράξεως εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς. Ἄν ὁ προμηθευτὴς παρέδωκεν εἰς ἐμὲ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ θέλων νὰ μὲ ἀπατήσῃ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ἐγὼ διατελῶ ἐν καλῇ πίστει.

§297ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀναμφισβητήτως.

§298Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Αὐτὸς δὲ ἐν κακῇ πίστει. Ἐπαφίεται δὲ εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα.

§299Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ σᾶς ἠρώτησα, διότι εἶναι ἓν στοιχεῖον πραγματικῶς σοβαρόν, χωρὶς νὰ θέλω νὰ θέσω ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν καλὴν πίστιν ὑμῶν. Εἶναι σοβαρώτατον στοιχεῖον. Ἄν πραγματικῶς εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ὑπῆρξεν εἷς προμηθευτής, ὁ ὁποῖος παρουσίασε τὸν Μάϊον προτάσεις καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγένετο θόρυβος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ μέρους Ἐπιτροπῶν διὰ προμηθείας, αὐταὶ δὲ διετέλουν ἐν ἀγνοίᾳ τῶν προτάσεων, βεβαίως εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον χρήζει ἐξετάσεως.

§300Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Θὰ καταλήξω εἰς τὸ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπή.

§301Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου πρακτικὸν τῆς 11ης Ἰανουαρίου 1926 Συμβουλίου ἐξ ἀξιωματικῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον ἐδοκίμασε τὸ αὐτοκίνητον W. D. οὐχὶ τῶν 28 ἵππων.

§302Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διατί δὲν παρουσιάσθη τῶν 28 ἵππων, τὸ ὁποῖον εἶναι καλύτερον;

§303Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Δὲν ὑπῆρχεν ἐδῶ πανομοιότυπον τοῦ τύπου αὐτοῦ.

§304Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, γνωρίζετε ὅτι αὐτὰ εἶναι πολεμικὰ εἴδη καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαγωγὴ πολεμικῶν εἰδῶν ἐκ Γερμανίας, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὰ ἠγόρασε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας.

§305Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς· ἂν ὄντως παρεδόθη ἡ πρότασις τὸν Μάϊον, πραγματικῶς πρόκειται περὶ σκανδάλου· ἂν παρεδόθη ἡ πρότασις τὸν Σεπτέμβριον, δὲν ὑπάρχει ζήτημα, διότι εἶχον τελειώσει αἱ δοκιμαί.

§306Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Τὸν Ἰανουάριον.

§307Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ βελτιωμένου τύπου. Νὰ μὴ γίνεται σύγχισις. Λοιπόν, ἂν μὲν ἔγινεν ἡ προσφορὰ τὸν Μάϊον, ἀσφαλῶς πρόκειται περὶ σκανδάλου. Ἂν ὅμως ἔγινε τὸν Σεπτέμβριον, δὲν ὑπάρχει σκάνδαλον, ἀφοῦ εἶχον τελειώσει αἱ δοκιμαί.

§308Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Γνωρίζετε σεῖς, κ. Ναυπλιώτη ὅτι ἀντιπρόσωπος τοῦ οἴκου Παβέζι εἶναι ὁ κ. Δεναξᾶς, ὁ ὁποῖος ἦτο Ὑπουργὸς τοῦ κ. Κονδύλη;

§309Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ὑπῆρξα συνεταῖρος τοῦ κ. Δεναξᾶ καὶ γνωρίζω ὅτι ὁ κ. Δεναξᾶς δὲν εἶχε καμμίαν σχέσιν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τοῦτο ἐνέχει καὶ ἄλλην τινὰ σημασίαν. Νομίζω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅτι ἂν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐνέκρινε τὸν τύπον Παβέζι καὶ προέβαινεν εἰς τὴν ἀγορὰν τοιούτων αὐτοκινήτων, ὁποῖα ἦσαν τὰ πρῶτα δέκα, ἅτινα ἐπρομηθεύθη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, θὰ εἴχομεν καὶ ἄλλην ὠφέλειαν, ἐκτὸς τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν φαντάζομαι ὅτι ὑπέστημεν διὰ τῆς ἀγορᾶς τῶν αὐτοκινήτων Παβέζι, ἐνῷ ἠδυνάμεθα τὰ στρατιωτικὰ αὐτοκίνητα διὰ τὴν ἕλξιν τῶν πυροβόλων νὰ τὰ διαθέσωμεν εἰς ἀκαλλιεργήτους ἐκτάσεις τῆς Θράκης καὶ τῆς Μακεδονίας ἐπὶ ἐδαφῶν, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθῶσι καὶ διὰ στρατιωτικὰς ὑπηρεσίας. Θὰ εἴχομεν, λέγω, τὴν ὠφέλειαν ὅτι ἔχοντες ἐπιτεταγμένους σωφὲρ δι’ αὐτὰ τὰ αὐτοκίνητα, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὰ διαθέσωμεν εἰς διαφόρους καλλιεργητάς, ἀπὸ τοὺς ὁποίους πάλιν θὰ ἐπιτάσσωμεν ἐν καιρῷ μὲ ὁλόκληρον ὁπλισμόν, ὥστε νὰ ἀποβῶσι πραγματικῶς ὠφέλιμα καὶ εἰς τὴν γεωργίαν καὶ ἐν καιρῷ πολέμου εἰς τὴν Χώραν.

§310Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§311Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶμαι στρατιωτικὸς διὰ νὰ γνωρίζω ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ διπλῆ τῶν τοιούτων χρῆσις καὶ ἂν ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία τὰ θέλει νὰ λειτουργοῦν ἐν τάξει διὰ τὴν ὑπηρεσίαν της, ἀλλὰ ἂν μικρόν τινα ἀριθμὸν τῶν Τρακτὲρ τὸν διέθετε διὰ τὴν γεωργίαν ὡς καὶ ἀριθμόν τινα ἀνθρώπων, δυναμένων νὰ χειρισθῶσιν αὐτὰ τὰ Τρακτέρ, τοῦτο θὰ ἦτο ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Χώρας καὶ οὐχὶ ἐπὶ ζημίᾳ. Ἔχομεν παραδείγματα ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐπρομηθεύθη αὐτοκίνητα μεγάλης ἀξίας καὶ ὅτι λόγῳ τοῦ κακοῦ χειρισμοῦ τῶν τεχνητῶν δὲν ἦσαν ἐν καλῇ καταστάσει, προκειμένου δὲ νὰ ἐπισκευασθῶσι γίνεται προσφυγὴ εἰς ἰδιώτας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν Τρακτὲρ ἐξωνυχίσθη ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἔλθω εἰς τὴν ἰδικήν μου ἐπερώτησιν, τὴν ἀπευθυνομένην πρὸς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Οἰκονομικῶν. Ἐν τῇ ἐπερωτήσει μοι ἐκείνῃ ἀναφέρω ὅτι μετὰ τὴν σχετικὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Γούδα, περὶ καταθέσεως τοῦ φακέλλου τῆς ἀγορᾶς 131 αὐτοκινήτων Παβέζι ὡς καὶ τῶν Γερμανικῶν, (ἀναγινώσκει) καὶ ἀπαντᾷ ἐγγράφως ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς πρὸς ἐμὲ (ἀναγινώσκει): «Λαμβάνω τὴν τιμήν....κλπ.» Δὲν ἐπρόκειτο περὶ αὐτοῦ, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἐπρόκειτο ὅτι διέτρεχε κίνδυνον ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους, ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ὅτι εἴχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσωμεν τὸ ὑπόλοιπον τῆς παραγγελίας τῶν τηλεβόλων Ἐφόσον δὲ δὲν ἀπεδείχθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν ἀπόψε, εἶχον τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἡ προκαταβολὴ ἐκείνη πρὶν ἡ ἐξεταστικὴ ἐπὶ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος. Ὥστε ἐν τελείᾳ ἐπιγνώσει τόσον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν προέβησαν εἰς τὴν προκαταβολὴν τῶν 14,000 δολλαρίων τὴν 23ην Μαΐου εἰς τὸν οἶκον Παβέζι. Ἀλλ’ ὡμιλήσαμεν περὶ ἀσφαλείας τῆς Χώρας καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ γνωσθῇ ἂν διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως, ἐφόσον ἔχομεν ἀναλάβει τοιαύτην ὑποχρέωσιν, θὰ ἔχωμεν τὸν 13ον μῆνα 6 Τρακτέρ, (ἀναγινώσκει). Δηλαδὴ θὰ ἔχωμεν 137 Τρακτέρ. Δὲν νομίζω ὅτι ἀπὸ ἐδῶ καὶ ἐκεῖ ἀρχίζει νὰ διατρέχῃ κίνδυνον ἡ ἀσφάλεια τῆς Χώρας, ὅταν ἡ ἄλλη προτείνῃ τὸν 6ον μῆνα νὰ μᾶς παραδώσῃ 23 Τρακτὲρ (ἀναγινώσκει). Καὶ πῶς θὰ κινηθῶσι τὰ τηλεβόλα τῶν 20 ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως, ἀπὸ τὰς 23 Μαρτίου 1927; Διατί ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἀπέκρυψεν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν τιμὴν τοῦ πυροβόλου τῶν 4500 δολλ. καὶ ὑπέδειξε τὴν τιμὴν τῶν 4900, ἐνῷ ἐγνώριζεν ὅτι τὰ Τρακτέρ, ἅτινα ἐπρομηθεύθη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τὸ ὁποῖον δὲν τὰ ἐμεταχειρίσθη ποσῶς, ἀλλὰ τὰ παρέδωκεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἐγνώριζε λοιπὸν ἡ ὑπηρεσία, ὄχι αἱ Ἐπιτροπαί, πρὸς Θεοῦ τοῦτο, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι τοιαῦτα Τρακτέρ, προμηθευθέντα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἀξίας 4500 δολλαρίων; Διατί ἡ ὑπηρεσία ἀπέκρυψε τοῦτο ἀπὸ τὰς Ἐπιτροπὰς καὶ ἀφῆκε μόνον τὴν μίαν αἴτησιν;...

§312ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔγιναν δοκιμαί.

§313Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ δοκιμῶν. Νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς. Τὸ αὐτοκίνητον W. D. ἀνῆλθε τοῖχον 1.70 καὶ πρὶν ἢ γίνῃ ἡ δοκιμὴ αὕτη, ὁ σωφὲρ τοῦ αὐτοκινήτου ἐπὶ τῇ προσκλήσει τοῦ ἀξιωματικοῦ ποῦ τοῦ εἶπεν ὅτι θὰ περάσωμεν τὸν τοῖχον αὐτόν, ἐδυσκολεύθη, ἀλλ’ ἀπὸ σκοποῦ καὶ εἶπεν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν νὰ ἀνέλθῃ ἐπ’ αὐτοῦ. Τὸ W. D. μὲ τὸν ἀντιπρόσωπόν του παρὰ τὸν σωφὲρ ἀνῆλθε τὸ ὕψος τῶν 1.70 χωρὶς νὰ πάθῃ τίποτε. Τὸ W. D. εἰς τὴν λίμνην τοῦ Κουμουνδούρου ἐπετέλεσε θαύματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ Παβέζι. Ἀπὸ καθαρῶς στρατιωτικῆς ἀπόψεως εἶναι πιθανὸν τὸ W. D. νὰ μὴ παρουσιάζῃ τὰ προσόντα, τὰ ἀπαραίτητα τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, καθίσματα διὰ τοὺς στρατιώτας, θέσεις διὰ τὰ ὀχήματα, ἀλλὰ προσεφέρθη ὁ ἀντιπρόσωπος νὰ τὰ ἐπανορθώσῃ.

§314Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρόκειται περὶ δύο διαφορῶν. Τὸ πρῶτον εἶναι μὲ ἁλυσσίδας καὶ τὸ ἄλλο ὄχι. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν τὰ ἐξήτασεν ὅλα.

§315Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Τὸ Δημόσιον, ἐπειδὴ εἶναι ἅρπαγες οἱ βιομήχανοι, γνωρίζει ὅτι πρέπει νὰ προβαίνῃ πρῶτον εἰς δοκιμάς. Δὲν θὰ ἐπιτρέψω δὲ ἐγὼ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ νὰ κάμῃ τοιαύτας προμηθείας, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τὰ ἀποτελέσματα τῶν δοκιμῶν, τουτέστι δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ θεωρήσω δοκιμὴν τὴν γενομένην ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Κηφισσίας, δὲν εἶναι τὸ ἔδαφος τῶν Μακεδονικῶν δρόμων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔπρεπεν ἐκεῖ νὰ γίνωσιν αἱ δοκιμαί.

§316Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὥστε σεῖς φρονεῖτε ὅτι αἱ Ἐπιτροπαὶ δὲν εἰργάσθησαν καλῶς;

§317Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Διετάχθησαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου νὰ ἐργασθῶσιν εἰς Ἀθήνας· τὸ ζήτημα εἶναι ποῦ ἔπρεπε νὰ ἐργασθῶσιν αἱ Ἐπιτροπαί. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Χαβίνης νὰ τὸν βεβαιώσω ὅτι καὶ ἐκ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Ἐπιτροπῆς ἐξάγεται ὅτι ὁ ἄξων ὑπέστη βλάβην τινὰ τοῦ Τρακτὲρ Παβέζι. Τὸ ὅτι εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, φαίνεται ἐκ τῶν ἐκθέσεων τῶν Ἐπιτροπῶν.

§318Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ λέγει ὁ κ. συνάδελφος.

§319Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφος δὲν ὡμίλησεν ἀπὸ τρίποδος, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει πρακτικῶν.

§320Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ τοιοῦτον τι, τὸ πρακτικὸν τὸ ἀναφέρει.

§321Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ γενικὸν πρακτικόν.

§322Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ἐφόσον ἀνεγνωρίσθη λοιπὸν ὅτι ἔπαθε βλάβην τὸ Παβέζι καὶ τὴν βλάβην αὐτὴν ἀνέλαβε τὸ ἐργοστάσιον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὴν ἐπανορθώσῃ, διατί εἰς τὸ Παβέζι ἐπετράπη ἡ διόρθωσις τῆς βλάβης; Τέλος πάντων θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν καὶ κυριώτατα τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ τὴν εὐγενῆ καλωσύνην, ἀγνοῶ τί θὰ ἀπαντήσῃ, ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ μοὶ δώσῃ τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν, ἂν θὰ ἤθελε νὰ συσταθῇ μία Ἐπιτροπή, διότι πιθανὸν νὰ ἐξεφράσθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Χαβίνη ἡ ὑπόνοια ὅτι οἱ δοθέντες ἀριθμοὶ πιθανὸν νὰ εἶναι ἀνακριβεῖς. Δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ μείνῃ μὲ τοιαύτην ἐντύπωσιν. Νὰ γίνῃ λοιπὸν μία Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ γεγονότα ταῦτα καὶ τὸ πόρισμα αὐτῆς νὰ ἀνακοινώσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§323ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει πρότασις.

§324Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ἔχει ληφθῆ ἀπόφασις.

§325Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν πληροφορίαν ἀπὸ τὴν αὐτὴν πηγήν, σᾶς παρακαλῶ νὰ βεβαιώσητε τὴν Βουλὴν ἂν οἱ προμηθευταὶ τοῦ οἴκου W. D. εἶχον ἐν Βόλῳ Τρακτὲρ 28 ἵππων καὶ ἂν τὰ προταθέντα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διὰ νὰ γίνουν δοκιμαί, δὲν ἦσαν ὅμοια ἢ ἂν προσήγαγον ἄλλο, διατί δὲ δὲν προσήγαγον τὸ τῶν 28 ἵππων.

§326Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶχε τὸν καιρὸν διὰ νὰ τὸ προσαγάγῃ.

§327Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές, διότι εἶναι Φεβρουάριος καὶ ἔγιναν αἱ δοκιμαὶ τὸν Ἰούνιον.

§328Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Προεκηρύχθη ὁ διαγωνισμὸς τὸν Φεβρουάριον, ἔγινε δὲ οὗτος κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1925 καὶ ἡ αἴτησις τοῦ προμηθευτοῦ ὑπεβλήθη εἰς τὰς 25 Ἀπριλίου τοῦ 1925, ἐν τῇ αἰτήσει του δὲ εἰδικῶς ἀναφέρει τὸν τύπον τῶν 28 ἵππων ταχύτητος 6 χιλιομέτρων, ὅμοιον τοῦ ὁποίου εὑρίσκετο ἐν Βόλῳ.

§329Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Καὶ ἔφερεν ἀπὸ τὴν Γερμανίαν 50 ἵππων.

§330Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Δι’ αὐτοὺς ὅλους τοὺς λόγους καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἀνακριτικὸς ὑπάλληλος διὰ νὰ ἐξετάσω τὰ διαμαχόμενα ὄντως ἐκεῖνα μέρη, νομίζω ὅμως ὅτι εἶναι καθῆκον τῆς Βουλῆς νὰ διαφωτισθῇ καθ’ ὃν τρόπον νομίζει ἐκείνη καλύτερον καὶ πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας προτιμότερον.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§332Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ὑπόθεσις, κύριοι βουλευταί, ἐξωνυχίσθη καὶ ἀπὸ τῆς μιᾶς ἀπόψεως καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης, τόσον εὐρέως, τόσον ἀναλυτικῶς, ὥστε εὐχερῶς θὰ δύναται κανεὶς νὰ μορφώσῃ κάποιαν γνώμην περὶ αὐτῆς, γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐμόρφωσα καὶ ἐγὼ χωρὶς νὰ παρακολουθήσω τὰ ἔγγραφα καὶ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν. Κατὰ τὴν γνώμην μου, τὰ ἐπιλήψιμα σημεῖα τῆς ὑποθέσεως εἶναι δύο. Πρῶτον ὅτι ἔχομεν μίαν ἔκθεσιν Ἐπιτροπῆς, ἀποτελουμένης ἀπὸ πρόσωπα ἀνώτερα πάσης ὑπονοίας, ἡ ὁποία Ἐπιτροπή, μὲ τὰς δοκιμασίας τὰς ὁποίας ἐνήργησεν, ἀποφαίνεται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ καλύτερος τύπος.... κλπ.» Ἐνῷ λοιπὸν προτείνει τὴν ἀγορὰν ὀκτὼ μόνον αὐτοκινήτων τύπου Παβέζι; εὑρισκόμεθα πρὸ ἀγορᾶς 180 αὐτοκινήτων. Αὐτὸ εὑρίσκω ὅτι εἶναι ἐπιλήψιμον. Τὸ δεύτερον ἐπιλήψιμον, καταφώρως ἐπιλήψιμον σημεῖον, εἶναι τοῦτο· ὅτι γίνεται μία σύμβασις ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν, θεωρουμένην βεβαίως ὑπηρεσιακήν, πᾶν ἄλλο ὅμως, ἡ ὁποία δεκαπέντε ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς εἰς τὰς παραμονὰς τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὸ Κράτος εἰς δαπάνας ἑκατομμυρίων. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἡ παραγγελία εἶναι ὀρθὴ ἢ δὲν εἶναι, διότι εἴμεθα σύμφωνοι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντίληψιν ὅτι θὰ ἔφθανεν ἡ στοιχειώδης εὐθιξία, ἡ στοιχειώδης εὐπρέπεια εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν Ἀρχὴν μετὰ τέσσαρας ἡμέρας, ἀπὸ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν τὴν Ἐξουσίαν ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβῃ μία κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἀφήσῃ νὰ διαχειρισθῇ ἓν τόσον σπουδαῖον ζήτημα. Αὐτὸ εἶναι τὰ δύο σημεῖα τὰ καθαρῶς ἐπιλήψιμα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐνέργειαν τοῦ παρόντος Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὀφείλω—διότι συνήθισα νὰ εἶμαι εἰλικρινής—ἀνεξαρτήτως τῶν φρονημάτων νὰ τονίσω ὅτι ἡ μόνη ἐνέργειά του ἡ ὁποία φαίνεται, εἶναι ὅτι διὰ μιᾶς πράξεώς του ὡς ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου—νομίζω ὅτι αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς τυπική, διότι δὲν ἔλεγε τίποτε ἄλλο εἰμὴ ὅτι ἐγὼ διαθέτω ἓν μέγα ποσὸν διὰ νὰ προμηθευθῇ ἡ Κυβέρνησις ἓν ποσὸν αὐτοκινήτων. Τώρα ἔρχομαι νὰ ἐρευνήσω ἓν ἄλλο ζήτημα. Εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος τῆς ἰδικῆς μου ὡς νομικοῦ καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα· ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εὑρέθη πρὸ μιᾶς συμβάσεως ὑπογεγραμμένης κανονικώτατα ἀπὸ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν τοῦ κ. Κονδύλη. Δὲν ἦτο Κυβέρνησις ὑπηρεσιακή, ἀλλ’ ἦτο Κυβέρνησις καθαρῶς δικτατορικὴ καὶ ἐπαναστατική. Ἀπόδειξις ὅτι κατέλυσε τὴν ἰσοβιότητα. Λοιπὸν ἦτο μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία εἶχε συγκεντρώσει τὰς πολιτικὰς ἐξουσίας τοῦ Κράτους καθ’ ὃν τρόπον ὁ Πάγκαλος κατὰ τὴν στιγμὴν ποὺ διεχειρίζετο τὰς πολιτικὰς ἐξουσίας. Ἑπομένως πάντες ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ ἀποβλέπουν εἰς τὸν τύπον τὸν ὁποῖον ἔδει νὰ ἔχῃ μία Κυβέρνησις. Εὑρίσκοντο λοιπὸν πρὸ μιᾶς καταστάσεως de facto καὶ κατὰ τὴν ὁμόφωνον γνώμην τῶν πολιτειολόγων, πρὸς τὴν ὁποίαν ὁ κ. Τσιτσεκλῆς διαφωνεῖ, αἱ συμβάσεις εἶναι ὑποχρεωτικαί. Ἑπομένως διὰ νὰ εἶμαι εἰλικρινής, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἤμην ἐγὼ Ὑπουργός, ἐκ τῆς νομικῆς μου πεποιθήσεως θὰ τὴν ἐξετέλουν, παρ’ ὅλον τὸν πόνον τῆς ψυχῆς μου τὸν ὁποῖον δοκιμάζω καὶ ὡς πολιτευόμενος καὶ ὡς πολίτης, διότι εὑρέθη μία Κυβέρνησις θέλουσα νὰ χαρακτηρίσῃ ἑαυτὴν ὑπηρεσιακήν, ἡ ὁποία εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς Ἀρχῆς ἔκρινε προσῆκον νὰ διαχειρισθῇ μίαν ὑπόθεσιν τόσον λεπτήν, δαπάνης ἑκατομμυρίων καὶ εἰς στιγμὰς μάλιστα κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Χώρα διατρέχει μίαν σοβαρὰν οἰκονομικὴν κρίσιν. Ἀλλά, ἄλλο εἶναι ὁ πόνος τὸν ὁποῖον αἰσθάνομαι καὶ ἄλλο εἶναι ἡ ἐκτέλεσις μιᾶς ὑποχρεώσεως.

§333Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀπεκρυσταλλώσατε τὰ ζητήματα μὲ δύο λέξεις.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Παπαϊωάννου ἔχει τὸν λόγον.

§335Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἐκ τῆς ἀφηγήσεως, κύριοι, τῆς ὑποθέσεως, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔκαμεν ὁ κ. Γούδας, προκύπτει κατὰ τρόπον ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ ἀποτελεῖ ἓν σκάνδαλον κατάφωρον, σκάνδαλον κατὰ τὴν διάπραξιν τοῦ ὁποίου οἱ δράσται δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τηρήσουν οὔτε τὰ προσχήματα. Ἔνοχος καὶ πρωτεργάτης τοῦ σκανδάλου τούτου εἶναι ἀναμφισβητήτως ὁ στρατηγὸς Κονδύλης, ὁ ἀποτελῶν τότε τὴν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Ὁ στρατηγὸς Κονδύλης δὲν ὑπῆρξε παρὰ εἷς συνεχιστὴς τῆς δικτατορίας Παγκάλου, τὴν ὁποίαν κατέλυσε διὰ νὰ ἐγκαθιδρύσῃ τὴν ἰδικήν του, διακηρύττων μολαταῦτα ὅτι ἤθελε νὰ ἀναστηλώσῃ τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας. Νομοθετικά τινα ὅμως Διατάγματα καὶ συμβάσεις τινὲς συνομολογηθεῖσαι ὑπ’ αὐτοῦ ἀποδεικνύουσιν ὅτι συνέχεε τὴν ἀναστήλωσιν τῶν ἐλευθεριῶν μετ’ ἄλλων τινῶν πραγμάτων, ὧν τὴν ἀναστήλωσιν ἐπεδίωκε. Δὲν μὲ ἐκπλήττει συνεπῶς ἡ ἐν τῇ ὑπὸ συζήτησιν συμβάσει ἐνέργεια τοῦ στρατηγοῦ Κονδύλη. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἐκπλήττει εἶναι ὅτι εἰς τὴν ὅλην ὑπόθεσιν αὐτήν, ἐγὼ τοὐλάχιστον, εὑρίσκω τὴν εὐθύνην τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ἀρχῆθεν μὲν ὡς ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου καὶ προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἡ ὁποία ἔκαμε τὴν σύστασιν τῶν 11, βραδύτερον δὲ ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ ἐπιμεληθέντος μετὰ τοῦ ἐνδιαφέροντος τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Εἶναι δὲ καὶ ἀνεξήγητον πῶς ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη, τῆς ὁποίας προήδρευεν ὁ ἔντιμος ἀναμφισβητήτως κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, ἐνῷ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὰς προηγηθείσας προτάσεις τῶν ἄλλων Ἐπιτροπῶν, ὅτι κανὲν ἐκ τῶν Τρακτὲρ ἐκείνων δὲν ἔπρεπε νὰ ἀγορασθῇ, ἀλλ’ ὅτι ἔπρεπεν αὐτὰ νὰ δοκιμασθῶσιν ἐπὶ ἄλλου ἐδάφους καὶ ὑπὸ ἄλλας συνθήκας καὶ ὅρους, πῶς, λέγω, ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, τότε ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, προέτεινε τὴν ἀγορὰν ὁλοκλήρου τῆς ποσότητος, τῆς ὁποίας εἶχεν ἀνάγκην ἡ Χώρα, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διακηρύξεως τὴν ὁποίαν ἡ τότε Κυβέρνησις Μιχαλακοπούλου εἶχε κάμει. Δι’ ἐμὲ τοῦτο παραμένει ἐντελῶς ἀνεξήγητον. Ἐπίσης ἐντελῶς ἀνεξήγητον παραμένει τὸ γεγονὸς ὅτι, ὅταν εἶχεν ὑποβληθῆ ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Ἠπείρου, τὴν τρίτην ἀκριβῶς ἡμέραν, ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον διηύθυνεν ὁ νῦν κ. Ὑπουργός, ἐξήρχετο ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ὅλαι αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον γίνει ἐκ μέρους τῶν Γερμανικῶν Οἴκων, ἐπεστρέφοντο καὶ πάλιν εἰς αὐτούς, καίτοι ὁ ἐπερωτήσας συνάδελφος εἶχε ζητήσει αἱ ἔγγραφοι αὗται προτάσεις νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ συλλέξῃ οὗτος ἐξ αὐτῶν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, ἅτινα ἐθεώρει ἀπαραίτητα καὶ ἦσαν τῳόντι τοιαῦτα διὰ τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον προετίθετο νὰ ἀσκήσῃ διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς του. Εἴτε τοῦτο ἐγένετο ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, εἴτε ἐν γνώσει αὐτοῦ, ἅπασαν τὴν εὐθύνην τὴν φέρει ὁ κ. Ὑπουργός.

§336ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀφοῦ δίδετε τόσην σημασίαν εἰς αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, διατί δὲν ἐζήτησαν νὰ ἴδουν τί λέγουν τὰ ἔγγραφα αὐτά;

§337Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἐγὼ ἤκουσα τοῦ κ. Γούδα λέγοντος ὅτι τὰ ἔγγραφα αὐτὰ τὰ ἐπρομηθεύθη οὐχὶ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ἀπὸ τοὺς ἰδιώτας, εἰς τοὺς ὁποίους καὶ ἐπεστράφησαν. Ἄν δὲ εἶσθε ἐδῶ, θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζητε ὅτι ὁ κ. Γούδας ἀνέγνωσε μερικὰ ἐκ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, ἀντίγραφα τῶν ὁποίων εἶχον περιέλθει εἰς χεῖράς του. Τὰ ἔγγραφα δὲ ἐκεῖνα λέγουσι τὸ ἑξῆς· ὅτι κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1926, τέσσαρας ὁλοκλήρους μῆνας πρὶν ἢ ὑπογραφῇ αὐτὴ ἡ σύμβασις καὶ 2½ μῆνας πρὶν ἐπακολουθήσῃ ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐτέλει ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ὑπεβλήθησαν αἱ προτάσεις τῶν Γερμανικῶν Οἴκων. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα μου. Εἴτε, λέγω, εἰς οἱοσδήποτε ὑπάλληλος συνέτασσε καὶ ὑπέγραφε τὸ ἔγγραφον τῆς ἐπιστροφῆς τῶν προτάσεων, εἴτε ἄλλος τις, πλήρη καὶ ἀπόλυτον εὐθύνην τῆς τοιαύτης πράξεως, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ εἶναι πρᾶξις ἡ ὁποία οὐδαμόθεν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ, φέρει ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, φέρει μίαν ἀκόμη βαρυτέραν εὐθύνην τῶν ἄλλων. Μετὰ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Γούδα ἐπηκολούθησε καὶ ἑτέρα τοιαύτη, τοῦ κ. Ναυπλιώτη, διὰ τῆς ὁποίας ἐφιστᾶτο ἡ προσοχὴ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ ὅτι ἔδει νὰ μὴ καταβληθῶσι τὰ 14,000,000, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ δοθῶσιν ὡς προκαταβολὴ διὰ τὴν προμήθειαν τῶν αὐτοκινήτων. Παρὰ τὴν τοιαύτην ὅμως σαφῆ ὑπόδειξιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Ναυπλιώτη, ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς διέταξε καὶ ἐνετείλατο τὴν πληρωμὴν τῶν 14,000,000. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς καὶ ὡς ἐπιτελάρχης ἀρχικῶς καὶ ὡς Ὑπουργὸς βραδύτερον δὲν προήσπισεν ὡς ὤφειλε τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας. Φρονῶ ὅτι εἶναι ἐπάναγκες νὰ καταρτισθῇ μία Ἐπιτροπή, ὅπως καὶ ὁ συνάδελφος κ. Ναυπλιώτης ἐπρότεινε, διότι τὸ μᾶλλον ἐνδιαφέρον δὲν εἶναι πῶς ἐνήργησεν ὁ κ. Κονδύλης, ἀλλὰ πῶς ἐνήργησεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός. Περὶ τοῦ κ. Κονδύλη ἀδιαφοροῦμεν, διότι ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ἐξ ἐπανειλημμένων συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ ἀποδέχεται ὡς δικτάτορα τὸν κ. Κονδύλην. Φρονῶ ὅμως ἀδιστάκτως ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη κατατάσσει καὶ τὸν κ. Κονδύλην εἰς τὴν χορείαν τῶν δικτατόρων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπεσσώρευσαν τὰ ἴδια κακὰ ἐπὶ τῆς Χώρας, τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοι δικτάτορες ἐπεσσώρευσαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει εἶναι ἡ ὑπόνοια κατὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ ὅτι δὲν προήσπισε καλῶς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, τῶν ὁποίων ἐτάχθη προασπιστὴς καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ καταρτισθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτή, διὰ νὰ ἐξετάσῃ καὶ θέσῃ τὰ πράγματα ἐκεῖ ὅπου πρέπει.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κακουλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§339Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἐκείνη ἡ γνώμη, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι καλυτέρα, ἡ ὁποία καταλήγει εἰς θετικὰ συμπεράσματα. Δὲν θὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Θὰ λάβω ὅμως ἀφορμὴν ἐξ αὐτοῦ νὰ θίξω ἄλλο γενικώτερον θέμα. Νομίζω ἀναγκαῖον ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ παρόντος ἔτους καὶ τὸν ἀπολογισμὸν οὐχὶ τοῦ παρελθόντος, ἀλλὰ καὶ τοῦ προπαρελθόντος ἔτους. Ἐκ τούτου θὰ ἴδῃ ἡ Βουλὴ πόσα ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ ἔτος τῆς χρήσεως 1925–1926, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἔτος τῆς χρήσεως τῆς Παγκαλικῆς δικτατορίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐδαπανήθησαν κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν περὶ τὸ 1,200,000 λιρῶν. Νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἐξόχως ἐνδιαφέρον νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ ποῦ καὶ πόσα ἐδαπανήθησαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὁμοίως ποῦ καὶ πόσα ἐδαπανήθησαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅταν δὲ ἡ Βουλὴ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της τὸ τί ἐδαπανήθη ἀπὸ τὰς δικτατορίας τότε, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξῃ εἰς ἀσφαλῆ καὶ θετικὰ συμπεράσματα καὶ νὰ μὴ σπεύσῃ σήμερον ἐξ ἑνὸς ἐπεισοδίου περὶ προμηθείας, νὰ καταλήξῃ εἰς γενικώτερα συμπεράσματα. Ἀλλ’ ὀφείλω ἀκόμη νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἓν ἄλλο· ὅτι μόνη της ἔχει ἀπὸ καιροῦ ἀπεμπολήσει τὰ δικαιώματά της σχετικῶς μὲ τὰς προμηθείας τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς—πολλάκις ὑπηρέτησα εἰς τὸ Ναυτικὸν Ἐπιτελεῖον—ὅτι ἠπόρουν καὶ ἐγώ, ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ Ἐπιτελείου, μελετῶν τὴν συσχέτισιν τῶν διαφόρων δαπανῶν πρὸς τὸ ὅλον Ἑλληνικὸν οἰκοδόμημα, πῶς διὰ μίαν ὁδὸν 500,000 δραχμῶν χρειάζονται νόμοι καὶ πῶς διὰ τὴν προμήθειαν ἑνὸς θωρηκτοῦ δὲν χρειάζονται. Ἡ Βουλὴ οὐδέποτε συνεζήτησε οὔτε στρατιωτικόν, οὔτε ναυτικὸν πρόγραμμα. Νομίζω μετὰ τὰ πικρὰ μαθήματα τῆς δικτατορίας ὅτι εἶναι καιρὸς κατὰ τὸν προσεχῆ Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους καὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ ἀναγράφει τὰς δαπάνας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Καὶ πρέπει τὸ πρόγραμμα τῆς τακτικῆς παρασκευῆς ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς του ἀπόψεως νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ ὡς πολιτικὸν Σῶμα καὶ τὴν στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν παρασκευήν. Ὅταν κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ προχωρήσωμεν θὰ προλάβωμεν τὴν σπατάλην ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀπὸ τοῦ 1912 γίνεται εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Διότι κατὰ τὸ δεκατετραετὲς αὐτὸ διάστημα ἐδαπανήθησαν 160,000,000 λίραι Ἀγγλίας μόνον δι’ ἐκτάκτους δαπάνας τῶν δύο τούτων πολεμικῶν Ὑπουργείων ἀπὸ τοῦ 1912 καὶ ἐντεῦθεν. Εἶναι πολλά. Ἀπεκτήσαμεν 65,000 τετραγωνικὰ χιλιόμετρα, τὰ ὁποῖα εἶναι 65,000,000 στρέμματα. Ἂν ὑπολογίσητε ὅτι τῆς ἐπιφανείας ἑνὸς Κράτους μόλις τὸ ⅕ εἶναι καλλιεργήσιμον, μᾶς ἔρχεται 5,000 δραχμὰς ἕκαστον στρέμμα. Δυνάμεθα νὰ τὸ ἀγοράσωμεν χωρὶς νὰ κάμωμεν πόλεμον. Διὰ τῆς μεθοδικῆς ἐξετάσεως τοῦ προγράμματος τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς παρασκευῆς νομίζω ὅτι εἰς τὸ μέλλον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προλάβωμεν ὄχι μόνον τὰς σπατάλας, χάρις εἰς τὸν τρόπον καθ’ ὃν γενικῶς ἐνεργοῦνται αἱ προμήθειαι εἰς τὰ δύο Ὑπουργεῖα, ἀλλὰ θὰ προλάβωμεν καὶ τὰς δαπάνας τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν.

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§341Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι βουλευταί, εἶναι ποικίλλα τὰ σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐξεδηλώθη ὁ ἔλεγχος ἐκ μέρους ὑμῶν. Ἄλλα μὲν ἀφοροῦν τὸ διάστημα καθ’ ὃ ὑπευθύνως διοικῶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἄλλα δὲ ἀφοροῦν τὴν διετῆ περίπου περίοδον, ἀπὸ τοῦ 1925, ἀφ’ ἧς τὸ πρῶτον τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνεκινήθη. Σπεύδω ἀμέσως νὰ δηλώσω ὅτι ὁ ἐπανειλημμένως καὶ εἰς τόνον ἀρκετὰ ὑψηλὸν δοθεὶς χαρακτηρισμὸς τοῦ σκανδάλου δι’ ἐμὲ δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ἡ γνώμη ὄχι μόνον ἐκ τῆς μελέτης τῶν διαφόρων ἐγγράφων, ἀλλ’ ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα ἀπὸ τοῦ 1925, ἐπαναλαμβάνω, ἀκούων πάντας τοὺς δυναμένους νὰ ἔχουν γνώμην, ὀρθὴν καὶ ἀμερόληπτον καὶ ἀπηλλαγμένην οἱουδήποτε συμφέροντος ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως μὲ πείθουν ὅτι οὐδεμία ἐκ τῶν συμβάσεων τῶν τελευταίων ἐτῶν εἶναι τόσον ἀπηλλαγμένη σκανδάλου ὅσον ἡ προκειμένη. Εἶναι δὲ περίεργον ὅτι εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν κατὰ δεκάδας θὰ ἠδύναντο νὰ εὕρουν οἱ κ. κ. βουλευταὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ εὕρουν πράγματα καλῇ τῇ πίστει τὰς πηγὰς τοῦ σκανδάλου, εἶναι περίεργον ὅτι εὗρον ἀκριβῶς αὐτήν, ἡ ὁποία ἴσως εἶναι ἡ ἁγνοτέρα τῶν συμβάσεων τῶν γενομένων. Εἶναι διάφορα τὰ σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθησαν αἱ κατηγορίαι. Εἶναι πρωτίστως τὸ ζήτημα τοῦ ποιοῦ τοῦ ὑλικοῦ τοῦ παραγγελθέντος. Ἐπίσης ἔπειτα τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης. Ἐθίχθη τὸ ζήτημα τοῦ χρόνου καθ’ ὃν ἐξετελέσθη ἡ παραγγελία, ἐθίχθη ἔπειτα τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον καὶ ἀπ’ εὐθείας μὲ ἐνδιαφέρει, ἂν ὑπογραφείσης τῆς συμβάσεως ἔπρεπεν αὕτη νὰ ἐκτελεσθῇ ἢ ἔπρεπε νὰ καταγγελθῇ ἢ ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὸ τελευταῖον αὐτό, διότι εἶναι τὸ μᾶλλον ἀπ’ εὐθείας ἐνδιαφέρον με. Ἔχω τὴν ἰδέαν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ εἶναι ἐλεύθερος ὅστις θέλει νὰ τὴν ἐλέγξῃ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶμαι ἐν τῷ δικαίῳ ὅτι εὑρὼν ἅμα ὡς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν μίαν σύμβασιν νομίμως ὑπογεγραμμένην, ὤφειλον νὰ τὴν ἐκτελέσω. Συνεπῶς καὶ ἄν, ὡς ἐλέχθη, ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. βουλευτῶν ὑπεβλήθησαν ἐπερωτήσεις, νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἐπίδρασιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν πορείαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐν γένει διὰ τὴν τύχην μιᾶς συμβάσεως. Μόνον τότε θὰ ἠδυνάμην νὰ σταματήσω ἢ ἔστω καὶ νὰ σκεφθῶ καὶ νὰ ζητήσω τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἤμην πεπεισμένος ὅτι εἶναι σύμβασις ἀστήρικτος. Τοιαύτην πεποίθησιν δὲν εἶχον ἅμα ὡς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐτέθη τὸ ζήτημα, διατί ἐδόθη προκαταβολή. Μοὶ φαίνεται, τί νὰ σᾶς εἴπω, δὲν ἔχει οὐδεμίαν σύστασιν τοιαύτη κατηγορία. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ὅτι ὅταν γίνεται σύμβασις, αὕτη περιλαμβάνει ὡρισμένους ὅρους καὶ ὅστις ὑπογράφει τὴν σύμβασιν ὑποχρεοῦται νὰ ἐκτελέσῃ ὅλους αὐτοὺς τοὺς ὅρους, ἐκτὸς ἂν θέλῃ νὰ ἀρνηθῇ τὴν ὑπογραφήν του. Εἷς ἐκ τῶν ὅρων καὶ βάσις τῶν συμβάσεων εἶναι ἡ προκαταβολή, τῆς ὁποίας τὸ ποσὸν ποικίλλει καὶ ἄνευ τῆς ὁποίας οὐδεὶς ὑποθέτω ξένος προμηθευτὴς δέχεται νὰ ἀναλάβῃ προμηθείας, αἱ ὁποῖαι τὸν ὑποβάλουσιν εἰς δαπάνας, διότι ὅλαι αὐταὶ αἱ προμήθειαι τὸν ὑποχρεοῦσιν εἰς ἀναγκαίας δαπάνας, ἀπέναντι τῶν ὁποίων θέλει νὰ ἔχῃ ὁ ἀναλαμβάνων μίαν προκαταβολήν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἡ σύμβασις εὑρέθη ὑπογεγραμμένη καὶ δὲν εἶχον κανένα λόγον ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμω κάτι τι τὸ ἔκτροπον, τὸ ἐκτὸς τῆς συνήθους ὁδοῦ, νὰ ζητήσω τὴν ἀκύρωσιν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον, ἔστω καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι νομικῶς ἦτο δυνατὴ τοιαύτη ἀκύρωσις, ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐθίχθη προκειμένου καὶ περὶ ἄλλων συμβάσεων. Ἔρχεται τὸ ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ οὐσία, ὅτι ἤμην πεπεισμένος ἅμα ὡς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ ἔχει καλῶς καὶ ἤμην πεπεισμένος διότι ἔλαβον γνῶσιν σωρείας πρακτικῶν Ἐπιτροπῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες καὶ τὰ ὁποῖα δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω καὶ ἐγὼ διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω, ἅτινα ἀναφέρουσιν ὅτι ὑπερέχει τὸ σύστημα αὐτὸ ἐπὶ πάντων τῶν ἄλλων τῶν συμμετασχόντων εἰς τοὺς διαγωνισμούς. Ἀναγνωρίζουν πάντες, 50 τοὐλάχιστον πρόσωπα, ὅτι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πάσης φύσεως ἱκανότητος εἶναι τὰ τελειότερα καὶ ὅτι δι’ αὐτῶν δέον νὰ ἐφοδιασθῇ ὁ Στρατός. Καὶ εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ 50 πρόσωπα μοναδικὴν ἐξαίρεσιν ἀποτελεῖ εἷς λοχαγός, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην του καὶ ὁ ὁποῖος διεφώνησεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν μὲ τοὺς ἄλλους. Ἔχω λοιπὸν τοῦτο τὸ δεδομένον· ὅτι ὁμόφωνος σχεδὸν γνώμη πάντων τῶν ἀπὸ τοῦ 1925 μέχρι τοῦ τέλους τοῦ 1926 ἀναμιχθέντων εἰς τὴν ὑπόθεσιν ἀποφαίνονται περὶ τῆς ὑπεροχῆς τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἀπέναντι τῶν ἄλλων.

§342Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Κατὰ τρόπον κατηγορηματικόν; Σᾶς λέγουσιν αἱ Ἐπιτροπαὶ νὰ ἀγοράσητε 180 ὀχήματα;

§343Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι. Ὁμιλῶ περὶ τῆς ὑπεροχῆς. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε ὅτι δὲν ὑπάρχει καὶ ἓν πρακτικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον νὰ εἴπῃ ὄχι, νὰ λάβωμεν ἀπὸ τὰ ἄλλα, διότι εἶναι προτιμώτερα.

§344Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἀπεκρούσθη ἡ πρότασις, πῶς θὰ σᾶς ἔκαμον πρότασιν;

§345Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει μαντικὴν δύναμιν. Ἐξετάζει πράγματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐμπρὸς εἰς τοὺς ὀφθαλμούς της. Λοιπὸν εἶχον τὴν βεβαιότητα ὅτι κατόπιν τῆς ὁμοφώνου, ἐπαναλαμβάνω ἀποφάσεως τόσων Ἐπιτροπῶν περὶ τῆς ὑπεροχῆς τοῦ συστήματος αὐτοῦ, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἦτο ἐν τάξει καὶ πολὺ ἀπέχει ἀπὸ τοῦ σκανδάλου, ὡς ἠθέλησαν νὰ τὸ χαρακτηρίσουν. Εἶναι περίεργον πῶς καὶ κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἤθελον οἱ ἀξιότιμοι κ. κ. βουλευταὶ νὰ σχηματίσῃ γνώμην ὁ ἑκάστοτε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν γνωρίζω τῇ ἀληθείᾳ ποῖος θὰ ἦτο ὁ ἁρμόδιος νὰ εἰσηγηθῇ, ἐφόσον πάντες οἱ εἰσηγηθέντες θεωροῦνται ὅτι κακῶς ἔπραξαν. Ἀπέναντι ὅλων τῶν γνωμῶν αὐτῶν τῶν τεχνικῶν Ἐπιτροπῶν ὑπάρχει μία καὶ μόνη γνώμη ἀντίθετος, ἂν θέλητε, ἡ γνώμη τοῦ προμηθευτοῦ τοῦ ἀντιθέτου Οἴκου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ παραγγελία αὐτή, θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐκταθῶ, διότι ἐγὼ δὲν φέρω τὴν εὐθύνην τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Τοῦτο μόνον παρατηρῶ, ὅτι καὶ εἰς τοῦτο ἐδόθη κάπως μεγαλυτέρα τοῦ δέοντος, μοὶ φαίνεται, σημασία. Μία Κυβέρνησις, δὲν ἐξετάζω τὸ εἶδος τῆς μορφῆς της, ἂν εἶναι κοινοβουλευτικὴ ἢ ὑπηρεσιακὴ ἢ δικτατορική, ἐφόσον στηρίζεται ἐπὶ γνωματεύσεων ὅλων αὐτῶν τῶν ὑπηρεσιακῶν προσώπων, εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα θὰ κατέληγε, κατὰ μείζονα δὲ λόγον μία κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις. Εὑρίσκω ὅτι δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ πρᾶξις διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἠδύνατο νὰ κατηγορηθῇ μία Κυβέρνησις, ἔστω καὶ καθ’ ἡμᾶς ὑπηρεσιακὴ ἢ κατ’ ἄλλους δικτατορικὴ ἢ κατ’ ἄλλους ὅπως θέλετε ὀνομάσατέ την. Δὲν ἀναλαμβάνω τὴν ὑπεράσπισιν οὐδενός, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω ποῦ κεῖται τὸ ἔδαφος μιᾶς μομφῆς διὰ μίαν πρᾶξιν ἡ ὁποία εἶναι μία συνέπεια πράξεως ὑπηρεσιακῆς. Δὲν γνωρίζω δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, ὅτι δηλαδὴ ἐπρόκειτο μετά τινας ἡμέρας νὰ ἀναλάβῃ ἄλλη Κυβέρνησις κοινοβουλευτικὴ καὶ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπογραφῇ ἡ σύμβασις ἢ μᾶλλον γνωρίζω ὅτι καὶ αὐταὶ αἱ Κυβερνήσεις αἱ κοινοβουλευτικαὶ προκειμένου περὶ προμηθείας πολεμικοῦ ὑλικοῦ συνήθως καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ πανταχοῦ ἐνεργοῦσι τὰς προμηθείας ἐπὶ τῇ βάσει γνωματεύσεων τεχνικῶν Ἐπιτροπῶν, τῶν μόνων δυναμένων νὰ ἔχωσι γνώμας καὶ θεωρῶ ὅτι θὰ ἦτο ἄξιος μομφῆς ἐκεῖνος ὁ Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος παρὰ τὰς γνώμας τῶν τεχνικῶν Συμβουλίων καὶ παρὰ τὰς γνώμας τῶν ἁρμοδίων Ἐπιτροπῶν προέβαινεν εἰς σύναψιν ἢ ἀκύρωσιν συμβάσεων. Καὶ τοιαῦται εἶναι αἱ συμβάσεις αἱ συναφθεῖσαι ἐπὶ τῆς δικτατορίας καὶ δι’ αὐτὸ κατεκρίθησαν δικαίως, διότι οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ δὲν ἐστηρίχθησαν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν ἁρμοδίων τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν. Εἶναι διὰ τοῦτο ἀντιφατικόν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, νὰ γίνεται μομφὴ διὰ τὴν μόνην ἴσως περίπτωσιν, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργεῖον ἐσεβάσθη τὰς γνώμας ὅλων τῶν ἀποφανθεισῶν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Ἐπιτροπῶν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω, κύριοι, εἰς τεχνικὰς λεπτομερείας, διότι τοῦτο δὲν εἶναι ἀντικείμενον συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ. Τὸ ἐὰν ἡ ταχύτης θὰ εἶναι 9, 10 ἢ 12 χιλιομέτρων καθ’ ὥραν καὶ ἐὰν οἱ ἄξονες θὰ εἶναι οὕτως ἢ ἄλλως, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο τὸ ζήτημα. Δι’ αὐτὸ συνεκροτήθησαν αἱ 15 τεχνικαὶ Ἐπιτροπαί. Ἂν θέλητε νὰ μεταβάλλωμεν τὴν Βουλὴν εἰς 16ην τεχνικὴν Ἐπιτροπήν, παρὰ τὸ κῦρος τῆς Λαϊκῆς Ἀντιπροσωπείας, θὰ εἶναι κατωτέρα τεχνικῶς ἀπὸ τὰς ἄλλας καὶ ἑπομένως θὰ μειωθῇ τὸ κῦρός της. Ἑπομένως νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα ἐκεῖ πρέπει νὰ σταθῇ, ὅτι ὁλόκληρος ὁ τεχνικὸς στρατιωτικὸς κόσμος εἶχε τὴν γνώμην περὶ τῆς ὑπεροχῆς, ὅτι ἡ ἀνάγκη αὐτῆς τῆς προμηθείας ἦτο ἐπείγουσα, ἦτο δὲ ἐπείγουσα ὅπως ἀνέφερε καὶ ἄλλος ἐκ τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. βουλευτῶν, διότι εἴχομεν πυροβόλα χωρὶς νὰ ἔχωμεν καὶ τὰ μέσα τῆς κινήσεως αὐτῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον γεννᾷ βεβαίως ἐντυπώσεις καταπλησσούσας, τὰ ἑκατομμύρια τὰ σημερινά, τί θέλετε, κύριοι; Διὰ νὰ ἔχητε πυροβόλα, θὰ δώσητε αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια. Διὰ νὰ ἔχητε καὶ τὰ μέσα τῆς κινήσεως αὐτῶν. Θὰ δώσητε καὶ ἄλλα ἑκατομμύρια. Εἶναι τὸ φυσικώτερον τῶν πραγμάτων. Ὁ ἀριθμὸς τῆς παραγγελίας τῶν 180 τούτων ρυμουλκῶν αὐτοκινήτων εἶναι πολὺ μικρότερος τῶν ἀπαιτουμένων διὰ νὰ κινηθῇ πραγματικῶς τὸ πυροβολικόν. Ὑποθέτω ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ὡρίσθη κατ’ ἀποκοπήν, χωρὶς νὰ εἶναι ὁ ριθμὸς τῶν ὅλων ἀπαιτουμένων καὶ τοῦτο διότι τὸ Κράτος δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ τὴν δαπάνην τοῦ ὅλου ἀναγκαιοῦντος ποσοῦ. Ἐπανειλημμένως ἐλέχθη, διατί δὲν συμμετέσχον τὰ τοῦ νέου τύπου W. D. εἰς τοὺς διαγωνισμούς. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ὅτι αἱ διάφοροι Ἐπιτροπαὶ ἐξήταζον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶχον. Καὶ ἐρωτῶ· προσήχθη ποτὲ ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τοιοῦτος τύπος; Ὄχι. Προτάσεις στὸ χαρτὶ καὶ προτάσεις στὸ χαρτὶ δύναται νὰ κάμῃ οἱοσδήποτε λέγων ὅτι ἐγὼ εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα κάμνω τὴν τάδε καὶ τάδε τροποποίησιν, φέρω τὴν τάδε καὶ τὴν τάδε βελτίωσιν. Αὐτά, κύριοι, δὲν εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ιοθετήσῃ μία τεχνικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ νὰ ἐξετάσῃ. Καὶ ἀπαντῶν προηγουμένως εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν εἶπον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν μία Ἐπιτροπὴ θεωρητικῶς νὰ ἐξετάζῃ καὶ νὰ γνωρίζῃ τί σχέδιον ὑπάρχει καὶ τί θεωρητικαὶ μελέται ὑπάρχουσιν εἰς τὸ τάδε ἢ τὸ τάδε μέρος. Πρέπει νὰ ἴδῃ αὐτὰ τὰ πράγματα, νὰ τὰ δοκιμάσῃ ὑπὸ τὰς συνθήκας τῆς ἐφαρμογῆς των τῆς φυσικῆς καὶ τότε νὰ ἀποφανθῇ. Μία ἄλλη παρατήρησις ἐλέχθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Ναυπλιώτη ὅσον ἀφορᾷ τὸ εἶδος τῶν δοκιμῶν. Ἐλέχθη ὅτι ἐγένοντο δοκιμαὶ εἰς τὴν ὁδὸν Λαυρίου ἢ εἰς τὴν λίμνην τοῦ Κουμουνδούρου καὶ δὲν ἔγιναν εἰς τὰ ἐδάφη τὰ τάδε ἢ τὰ τάδε. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἐδῶ χωρεῖ μία πλάνη. Ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ ἐδαφῶν τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης, κάμνομεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εἶναι διαφορετικά. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι προκειμένου περὶ τῶν ὁδῶν εἰς τὰς ὁποίας θὰ κινοῦνται κατὰ κανόνα τὰ Τρακτὲρ τὰ σύροντα τὰ βαρέα πυροβόλα, εἴτε ἡ ὁδὸς εὑρίσκεται ἐν Ἀττικῇ, εἴτε ἐν Μακεδονίᾳ, εἴτε ἐν Θράκῃ, εἶναι τὸ αὐτὸ πρᾶγμα, διότι αἱ ὁδοὶ κατὰ κανόνα ἔχουσι τὴν αὐτὴν ἀπόκλισιν, τὸ αὐτὸ κατάστρωμα, τὰ αὐτὰ πλάτη καὶ ἐν γένει αἱ ὁδοὶ τοῦ Κράτους κατασκευάζονται ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων.

§346Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Καὶ εἰς τὰ τελματώδη μέρη;

§347Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τελματώδη μέρη ὑπάρχουσι καὶ ἐδῶ, ὅπως ὑπάρχουσι καὶ ἐκεῖ. Παρουσία μου, κ. Ναυπλιώτη, κατὰ σύμπτωσιν ἐννοεῖται, ὄντος τότε ἀρχηγοῦ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, ἔγιναν δοκιμαὶ παρὰ τὴν λίμνην τοῦ Κουμουνδούρου. Δὲν εὑρίσκω λοιπὸν ὅτι τελματώδη μέρη ὑπάρχουσι μόνον εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην. Νομίζω ἑπομένως ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι σοβαρὸν τὸ ὅτι ἔγιναν ἐδῶ δοκιμαὶ καὶ δὲν ἔγιναν ἐκεῖ. Ὅλαι αἱ πρῶται Ἐπιτροπαὶ εἶπον νὰ γίνῃ μία δοκιμὴ καὶ κατόπιν αἱ Ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι ἤρχισαν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπὸ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1926, ἀποφαίνονται περὶ τῆς ἀγορᾶς ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ.

§348Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Θὰ ἠμπορέσω νὰ ὁμιλήσω καὶ πάλιν, κ. Πρόεδρε;

§349ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡμιλήσατε ἤδη δίς.

§350Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Τότε ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ διακόψω τὸν ρήτορα.

§351ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ὑπέδειξα καὶ σᾶς εἶπον νὰ μὴ σπεύδετε νὰ δευτερολογήσητε.

§352Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Θέλω νὰ ἐπαναφέρω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν ἐπὶ τοῦ θέματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖ. Ὡμιλήσατε, κ. Ὑπουργέ, περὶ 50 ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐγνωμάτευσαν ἐπὶ αὐτῶν τῶν ἀντικειμένων. Οὗτοι εἶναι 36 μόνον. Εἰς τούτους δὲ βλέπω ἐγγεγραμμένους τὸν κ. Σολιώτην δίς, τὸν κ. Χατζηπέτρου τρίς, τὸν κ. Μιχαλόπουλον δὶς καὶ ἄλλους, κατὰ συνέπειαν οἱ αὐτοὶ ἀξιωματικοὶ λαμβάνουν μέρος εἰς τὰ διάφορα Συμβούλια.

§353Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πόσους θέλετε, κ. βουλευτά; Θέλετε 30; Θέλετε 25;

§354Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε λοιπὸν περὶ τῶν Ἐπιτροπῶν, ὅτι ὁμοφώνως ἐγνωμάτευσαν.

§355Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς τοῦτο σᾶς ἀπαντῶ γενικῶς ὅτι ἐκ τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ δὲν ὑπάρχει οὐδὲ εἷς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἔλαβε μέρος εἰς αὐτὰς τὰς Ἐπιτροπάς.

§356Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Δὲν γνωρίζω.

§357Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς παρακαλῶ. Εἶναι γνωστὸν αὐτό. Ὅταν εἰς ἓν ὅπλον, τὸ ὁποῖον εἶναι τεχνικόν, λαμβάνετε ὅλους τοὺς ἀνωτάτους ἀξιωματικούς, τοὺς δυναμένους νὰ ἔχωσι γνώμην καὶ ἔχομεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου τοὺς ὑποστρατήγους Μαρκουλάκην, Μανέταν, Μερεντίτην κλπ. Τὸ σύνολον τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν....

§358Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ ὁμοφώνου γνωματεύσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Δὲν ἐγένετο γνωμάτευσις ὁμόφωνος. Σεῖς πρῶτος, ὁ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐγνωματεύσατε νὰ ἀγορασθοῦν τὰ 181 Τρακτὲρ καὶ τοῦτο δύο ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογάς.

§359Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς παρακαλῶ, κ. Γούδα. (Ἀναγινώσκει): «Τὸ Ἀνώτατον Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον ἀποτελούμενον ἐκ τῶν κ. κ. Σολιώτου, Μερεντίτη κλπ. ἀπεφάσισε τὴν ἀγορὰν 75 αὐτοκινήτων». Ἐγὼ ἤμην ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος τότε.

§360Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Τὸ πρῶτον πρακτικόν, τὸ ὁποῖον ἔχει τὰς ὑπογραφὰς Χρόνης, Μαρκουλάκης κλπ. καὶ τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι τὸ σύστημα Παβέζι εἶναι τὸ καλύτερον, γνωματεύει ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ αἱ γενόμεναι μέχρι σήμερον δοκιμαὶ δὲν ἀνταποκρίνονται πλήρως πρὸς τὰς ἐν ἐκστρατείᾳ παρουσιασθησομένας συνθήκας καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ἀπόφασις πρὸς ἀγορὰν αὐτοκινήτων ἕλξεως δι’ ἅπαν τὸ ὑλικὸν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅπως καταστῶσιν ἔκδηλοι αἱ τροποποιήσεις ἃς ἐνδεχομένως θὰ παραστῇ ἀνάγκη νὰ ἐπιφέρωμεν ἐπὶ τῶν Τρακτέρ, προτείνει τὴν ἀγορὰν 8 αὐτοκινήτων ἕλξεως τύπου Παβέζι Ρ. 4, μὲ τὰς ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν δοκιμῶν ὑποδειχθείσας τροποποιήσεις.... κλπ.» Κατὰ συνέπειαν μὴ ἀναφέρετε τοὺς ἀνωτάτους τούτους ἀξιωματικούς, τῶν ὁποίων τὴν γνώμην ἐν τούτοις ὑμεῖς δὲν ἐσεβάσθητε.

§361Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς εἶπον ὅτι ὁμόφωνος ἡ γνώμη αὐτῶν ἦτο, ὅτι ἦτο καταλληλότατον σύστημα ὀχημάτων.

§362Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐγνωμάτευσε περὶ τῆς ἀγορᾶς 180 ὀχημάτων, ἦτο τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον τῶν προμηθειῶν, τὸ ὁποῖον δὲν ἐξετέλεσε δοκιμάς, κ. Ὑπουργὲ καὶ δὲν ἔπρεπεν ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης γνωμοδοτήσεως νὰ προβῆτε εἰς τὴν προμήθειαν....

§363Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ τὸ τεχνικὸν τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἀπεφάνθη τὴν 5ην Νοεμβρίου 1926. Κάμω αὐτὴν τὴν διάκρισιν διὰ νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν τί ἀπεφάνθη;

§364Μ. ΓΟΥΔΑΣ. (Ἀναγινώσκει): «.... ἐμμένει εἰς τὴν διὰ τοῦ ἀπὸ 27 Ἰανουαρίου 1926 πρακτικοῦ του διατυπωθεῖσαν ἀπόφασιν ὅτι ὁ καταλληλότερος τύπος εἶναι ὁ Παβέζι». Ἀλλὰ τὸ ἀπὸ 27 Ἰανουαρίου 1926 πρακτικὸν τί ἐπρότεινε; «Τὴν ἀγορὰν 8 αὐτοκινήτων ἕλξεως Παβέζι P. 4.» Σᾶς ὑπέδειξε νὰ ἀγοράσητε ὀκτὼ καὶ ὄχι 181 ποὺ ἠγοράσατε.

§365Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Γνωμοδοτικοῦ Συμβουλίου, λέγω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι τεχνικόν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πιστώσεων, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ὑλικοῦ, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου ἀποφαίνεται ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη, δὲν εἶναι ὅμως ἁρμόδιος νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ τάδε ἢ τάδε σύστημα εἶναι τὸ καταλληλότερον. Ὅλοι εἶπον ὅτι εἶναι τὸ καταλληλότερον. Πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι εἰς ὅλας τὰς ἐκτελέσεις τῶν συμβάσεων, ἐπειδὴ γίνονται καὶ δοκιμαί, δι’ αὐτὸ στέλλονται καὶ Ἐπιτροπαὶ καὶ γίνεται καὶ ἔλεγχος, ὥστε κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν νὰ γίνεται βελτίωσις. Τὸ οὐσιῶδες εἶναι, ἂν κατ’ ἀρχὴν τὸ σύστημα εἶναι κατάλληλον, ἂν ὑπάρχουν ἢ παρουσιάσθησαν ἐλαττώματα κλπ. Αὐτὰ εἶναι ζητήματα τὰ ὁποῖα παρατηροῦνται ἐν τῇ ἐκτελέσει.

§366Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Δέν τὸ λέγει κατάλληλον, ἀλλ’ ὅτι χρήζει δοκιμῆς.

§367Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς ἀποδίδω καμμίαν μομφήν. Ἐγὼ ζητῶ νὰ χυθῇ φῶς ἐπὶ μιᾶς πράξεως κυβερνητικῆς καὶ ἀσφαλῶς ἡ πρᾶξις εἶναι πρωτάκουστος. Πῶς ἐνῷ αἱ τεχνικαὶ Ἐπιτροπαὶ ἐγνωμοδότησαν περὶ περιωρισμένης καὶ μικρᾶς προμηθείας, περὶ ὡρισμένου ἀριθμοῦ ὀχημάτων καὶ δὴ 8 μόνον, πῶς τὸ Κράτος εὑρέθη ὑποχρεωμένον νὰ ἀγοράσῃ 180. Δὲν θέλω νὰ κρίνω ἂν τὰ Παβέζι εἶναι καταλληλότερα τῶν W. D. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει εἶναι ὁ ἔλεγχος τῆς κυβερνητικῆς πράξεως, καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ἐντολῶν, τὰς ὁποίας αἱ τεχνικαὶ ὑπηρεσίαι ἔδωκαν. Εἶπεν ἡ Ἐπιτροπή ὅτι εἶναι καλύτερον τὸ σύστημα Παβέζι, ἀλλὰ νὰ ἀγοράσωμεν ὀλίγα, ὀκτὼ μόνον, διὰ νὰ τὰ δοκιμάσωμεν καὶ ἀντὶ τούτου ἠγοράσθησαν 180 διὰ συμβάσεως ὑπογραφείσης ὑπὸ τοῦ προκατόχου σας Ὑπουργοῦ. Ἡ ἰδική σας εὐθύνη ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως ἐκείνης, ἀλλ’ ἡ βαρεῖα εὐθύνη ἀμφοτέρων ὑμῶν τε καὶ τοῦ προκατόχου σας Ὑπουργοῦ ἀφορᾷ τὴν σπατάλην τῶν χρημάτων διὰ τὴν ὅλην ἀγοράν, ἐνῷ οὐδεμία τεχνικὴ ὑπηρεσία σᾶς συνέστησε τὴν ἀγορὰν τῶν ὀχημάτων τούτων.

§368Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πολὺ μεγάλας λέξεις ἐκστομίζετε, κ. Γούδα. Δὲν εἶναι σπατάλη. Ἀφήσατε τὸν λαόν. Δὲν ἐνδιαφέρεσθε σεῖς μόνον διὰ τὸν λαόν, οὐδὲ ἔχετε τὸ μονοπώλιον τοῦ τόσου ἐνδιαφέροντος.

§369Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ λέξις «τοῦ λαοῦ» σᾶς ἐνοχλεῖ, φαίνεται, κ. Ὑπουργέ. Πράγματι, ἴσως ἔχετε ἐντολὴν νὰ κυβερνᾶτε, ἀλλὰ πάντως ὄχι ἀπὸ τὸν λαόν.

§370Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει ἐντολὴν τοῦ λαοῦ ἀναμφισβητήτως. Εἶναι μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἀπολαυούσης τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς.

§371Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς Σπετσῶν, εἶναι εὔκολον εἰς τὸν καθένα νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει. Αὐτὸ ἀφορᾷ μόνον αὐτόν. Ἐγὼ θεωρῶ κατώτερον ἐμαυτοῦ νὰ ἀπαντήσω.

§372Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ μὴ λέγῃ ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ λέγῃ καθεὶς ὅ,τι θέλει, διότι τοιουτοτρόπως μοὶ δίδει καὶ εἰς ἐμὲ τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν ὅτι δὲν λέγω ὅ,τι θέλω, ἀλλὰ λέγω τὴν πραγματικότητα, διότι οὐδὲν ἄλλο παριστᾷ ἐν τῇ Κυβερνήσει, παρὰ μόνον ὡρισμένην ἐντολήν. (Θόρυβος).

§373Χ. ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἀπολαύει πανελληνίου ἐκτιμήσεως καὶ ἐντὸς τοῦ Στρατεύματος καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς.

§374Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, κύριοι, διὰ νὰ ἐπαναλάβω καὶ νὰ ἐκφράσω τὴν ἀτομικήν μου πεποίθησιν ὅτι οὐδὲν τὸ ἔκτροπον ἐγένετο, οὐδὲν σκάνδαλον ὑπάρχει καὶ οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει νὰ σπαταληθῇ τὸ χρῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον ἔχω πεποίθησιν ὅτι ἡ προμήθεια αὐτὴ θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ἄμυναν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§376Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν θὰ ἀπησχόλουν καὶ πάλιν τὴν Βουλὴν εἰς τόσον προκεχωρημένην ὥραν, ἂν δὲν ἔμενον τελείως ἀνικανοποίητος ἀπὸ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εἶχε τὴν εὐγένειαν νὰ φέρῃ πρὸς τὴν Βουλήν. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἀναλύων τὰ θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων, ὡς εἶπον, θέλει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐνασκήσῃ ἔλεγχον, περιέπλεξε τὰ ζητήματα καὶ ἐν τῇ περιπλοκῇ τῶν ζητημάτων τούτων ἠθέλησε νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι εἰς ὅλας τὰς προμηθείας δίδεται προκαταβολή. Δὲν ὑπῆρξεν εἰς αὐτὸ ὁ ἔλεγχος, τὸν ὁποῖον ἐξησκήσαμεν ἐναντίον τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ καὶ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἔλεγχος τὸν ὁποῖον ἐξησκήσαμεν ὑπῆρξεν εἰς τὸ ὅτι εἰς μόνην τὴν σύμβασιν αὐτὴν ἐδώσατε προκαταβολήν, ἐνῷ, ἂν δὲν ἐπρομηθεύεσθε αὐτὰ τὰ αὐτοκίνητα, ἀλλ’ ἐπρομηθεύεσθε ἄλλα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐπροτάθησαν, δὲν θὰ ἐδίδετε προκαταβολήν.

§377Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ τὰ ἐπληρώναμεν τὰ ἄλλα;

§378Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Περὶ προκαταβολῆς ὁμιλῶ.

§379Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εὗρε τὴν σύμβασιν ὑπογεγραμμένην. Εἶναι ὅρος τῆς συμβάσεως.

§380Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι δικαιολογία αὐτή, κ. Μπακόπουλε.

§381Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ δικαιολογίας.

§382Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπήραμεν καὶ τὸν ἐκσκαφέα ἀπὸ τὰς Γερμανικὰς ἀποζημιώσεις καὶ δὲν ἔχομεν τί νὰ τὸν κάμωμεν.

§383Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂς ἐφροντίζατε νὰ εἶναι καλὸς ὁ ἐκσκαφεύς. Δὲν σᾶς εἶπε κανεὶς νὰ πάρητε ἄχρηστα πράγματα. Τὸ ζήτημα γεννᾶται ἐκεῖ ὅπου δὲν ἀπήντησεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός. Διατί δὲν ὑπεβλήθησαν αἱ προτάσεις τοῦ Γερμανικοῦ Οἴκου εἰς τὴν Ἐπιτροπήν; Εἰς αὐτὸ τὸ θέμα δὲν ἀπήντησεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός. Ἔδωσε τὴν δικαιολογίαν ὅτι δὲν ἔφερε τὸν Τρακτὲρ ἐδῶ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Γερμανικοῦ Οἴκου W. D. καὶ εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ὅτι ἦτο ἐσπευσμένη ἡ παραγγελία καὶ ἐπείγουσα ἡ ἀνάγκη καὶ ὅμως ἡ παραγγελία αὐτὴ ἐχρειάσθη 4 μῆνας νὰ ἔλθῃ, ἐνῷ ἡ ἄλλη παραγγελία μετὰ 5 μῆνας θὰ ἦτο ἐδῶ. Καὶ μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ὅλα τὰ γήπεδα εἶναι τελματώδη. Ἴσως ἐννοεῖ τὸ τέλμα τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἱκανοποιεῖται ὁ κ. Ὑπουργός. Ἡμεῖς ὅμως μένομεν ἀνικανοποίητοι καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ νομίζωμεν ὅτι εἶναι σκάνδαλον τερατῶδες καὶ ἔχει καθῆκον ἡ Βουλὴ νὰ συστήσῃ Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς ἔρευναν αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως.

§384ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κίνιας ἔχει τὸν λόγον.

§385Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐπειδὴ ἔχω μίαν ἀπορίαν καὶ ἐπειδὴ νομίζω ὅτι κάθε ἐπερώτησις πρέπει νὰ καταλήγῃ εἰς κάποιον πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, θὰ ἤθελον νὰ μάθω τὸ ἑξῆς. Κατόπιν τῶν γενομένων συζητήσεων δύναται νὰ ληφθῇ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ ὡρισμένων σημείων. Ἐγένετο μακρὰ συζήτησις, ἠκούσαμεν τὰς διαφόρους σκέψεις, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ καταλήξωμεν καὶ εἰς κάποιαν ἀπόφασιν; Ἔχω ὑπ’ ὄψιν ὅλον τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἐπερωτήσας ἐξ Ἰωαννίνων κ. βουλευτὴς καὶ τὸ ὁποῖον ἐνόσῳ ἀναγινώσκω, ἐκπλήσσομαι. Διότι λέγει τὸ ἔγγραφον αὐτὸ τῶν ἁρμοδίων κ. κ. ἀξιωματικῶν, τῶν ἐντίμων ἐκείνων ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἀνέφερεν ὅτι (ἀναγινώσκει): «Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ φρονεῖ ὅτι αἱ γενόμεναι μέχρι σήμερον δοκιμαὶ δὲν ἀνταποκρίνονται πλήρως πρὸς τὰς ἐν τῇ ἐκστρατείᾳ παρουσιασθησομένας συνθήκας καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ἀπόφασις πρὸς ἀγοράν.... κλπ.» Εἶναι ἐξόφθαλμον ὅτι δὲν ὑπάρχει γνωμάτευσις τοῦ ἁρμοδίου Συμβουλίου, διότι τὸ κείμενον εἶναι σαφές. Γνωματεύει ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ἀπόφασις πρὸς ἀγορὰν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐρωτῶ· ἐπὶ τῇ βάσει τίνος γνώμης, τίνος Συμβουλίου συνήφθη ἡ σύμβασις κατὰ παρέκβασιν μάλιστα τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον καθώριζεν; Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν καὶ σᾶς, κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργέ, ἂν νομίζητε ὅτι ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἐρωτήσω. Ἡ σύμβασις λοιπὸν αὐτὴ ἐξετελέσθη οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει γνώμης τοῦ Συμβουλίου ἢ μᾶλλον ἐξετελέσθη παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου, διότι τὸ Συμβούλιον σαφῶς καθορίζει ὅτι δὲν καταλήγει εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀγορᾶς καὶ ἐφόσον δὲν καταλήγει εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀγορᾶς, συνήφθη μία σύμβασις παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου. Ὅθεν, ἂν θέλωμεν, κύριοι, νὰ ἀρθῶμεν εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς ἡμῶν, ἂν ἀπεστάλημεν ἐνταῦθα ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἵνα περιφρουρῶμεν τὰ συμφέροντα αὐτοῦ, ἂν θέλωμεν νὰ κηδώμεθα τοῦ δημοσίου πλούτου, ἂν θέλωμεν νὰ ἐλέγξωμεν τὰς ἁμαρτωλὰς συμβάσεις, ἔχετε ὕψιστον καθῆκον, κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργέ, νὰ παραπέμψητε τὴν σύμβασιν αὐτὴν εἰς Ἐπιτροπήν, ἵνα ἀποφασίσῃ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς θὰ πράξῃ τοῦτο σεβόμενος καὶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Αὐτὴ ἡ σύμβασις εἰδικῶς πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπὴν καὶ ἀναμένω νὰ ἀκούσω τὴν τελευταίαν λέξιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ἂν θὰ παραπεμφθῇ ἢ ὄχι· Παρακαλῶ νὰ ἀπαντήσῃ. Δὲν ἀπαντᾷ.

§386Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ὑπάρχει πρότασις βουλευτῶν περὶ καταρτισμοῦ Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Εἶναι ὑπογεγραμ☐

§387Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ὑπάρχει πρότασις;

§388Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ἔχει ὑποβληθῆ πρότασις.

§389Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἀπεφάνθη ἡ Βουλή;

§390Θ. ΓΟΥΣΚΟΣ (Προεδρεύων). Δὲν τὴν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν πρότασιν αὐτήν.

§391Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ σύμβασις αὕτη ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων. Ἑπομένως δὲν εἶναι τοῦ εἴδους τῶν συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἀναγκαίως πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§392Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Εἰς εἰδικὴν Ἐπιτροπήν.

§393Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ἐζητήθη ὁ καταρτισμὸς Ἐπιτροπῆς σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμόν.

§394Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι ὑποχρεωτικὸν ἐκ τοῦ Συντάγματος;

§395Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Μάλιστα.

§396ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἀνακοινῶ ὅτι ἀπὸ καιροῦ ἔχει ὑποβληθῆ πρότασις πρὸς καταρτισμὸν ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 53 τοῦ ἐν ἰσχύϊ Συντάγματος. Συνεπῶς θέλω καταρτίσει τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην καὶ θέλω τὴν ἀνακοινώσει πρὸς τὴν Βουλήν. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. σήμερον. (Ὥρα 2.50′ π. μ.)