1927.02.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 41

Παρασκευὴ 25 Φεβρουαρίου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6.10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Θ. Πετρόπουλος, κάτοικος Κερκύρας, ζητεῖ νὰ διορισθῇ ἐν τῇ κενῇ θέσει γραφέως τοῦ ἐκεῖ Πρωτοδικείου. — Ὁ Πάνος Καταπόδης ὑποβάλλει διαμαρτυρίαν διὰ τὴν γενομένην αὐτῷ ἀδικίαν ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. — Οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητοῦν τὸν καθορισμὸν τοῦ εἰσακτέου ἀριθμοῦ ἐτησίως εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν. — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Δωρίου τῆς Τριφυλλίας ὑποβάλλουν ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητοῦν ὅπως τοποθετηθῇ ἱερεὺς εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Ἁγίου Γεωργίου τῆς ἐν λόγῳ κοινότητος. — Ἡ Πανελλήνιος Ὁμοσπονδία τῶν ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου τοῦ Στρατοῦ παρακαλεῖ νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ ὑπ’ αὐτῆς ὑποβληθέντα αἰτήματα. — Ἡ Ἑλληνικὴ Ποδοσφαιρικὴ Ὁμοσπονδία ζητεῖ νὰ ἀναγνωρισθῇ ὡς ἡ μόνη ἀνωτάτη ποδοσφαιρικὴ Ἀρχὴ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὡς ἵδρυμα δημοσίας ὠφελείας κλπ. — Ὁ Γ. Γκόλφης, διευθυντὴς τοῦ Αʹ Ἑλληνικοῦ Σχολείου Λεβαδείας, ζητεῖ νὰ τοποθετηθῇ εἴς τινα ὁμοιόβαθμον θέσιν. — Ὁ Δημ. Γ. Σταματίου, δημόσιος ὑπάλληλος Μυτιλήνης, ζητεῖ τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, ἐφόσον τυγχάνει πατὴρ 12 τέκνων καὶ διατελεῖ ἐν ἀπορίᾳ. — Ὁ Ἀνδρ. Κ. Δαραβάλης, ἀπόστρατος ταγματάρχης πεζικοῦ, ζητεῖ νὰ μετατεθῇ εἰς τιμητικὴν διαθεσιμότητα ὡς ἀνάπηρος τῶν πολέμων 1917–1923. — Οἱ μικροϊδιοκτῆται Ἀθηνῶν καὶ προαστείων ὑποβάλλουν ὑπόμνημα δι’ οὗ ζητοῦν τὴν ὁλοσχερῆ ἄρσιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου. — Ὁ ἔφεδρος ὑπολοχαγὸς Κ. Καραμεσίνης, ὑπηρετῶν ἐν συνεχείᾳ ἀπὸ τοῦ 1912–1922 καὶ ἀπολυθεὶς ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως, ζητεῖ τὴν μονιμοποίησίν του καὶ τὴν προαγωγήν του. — Οἱ ἰδιοκτῆται Ἰωαννίνων, Πατρῶν, Τριπόλεως, Καλαμῶν, Μεσολογγίου, Σπάρτης καὶ Γυθείου ζητοῦν τὴν ἄρσιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου καὶ τὴν προστασίαν τῆς ἰδιοκτησίας. — Ἡ ἱερὰ κοινότης Καρυῶν διαμαρτύρεται κατὰ τῆς προταθείσης ψηφίσεως νόμου «περὶ ἀπαλλοτριωτέου ἀκινήτου περιουσίας τοῦ Ἁγίου Ὄρους». — Οἱ καπνοβιομήχανοι Χανίων ὑποβάλλουν ὑπόμνημα περὶ ἐπαναφορᾶς τῆς γʹ ποιότητος σιγαρέττων. — Οἱ ἀμπελουργικοὶ συνεταιρισμοὶ Ἴγγλι, Κουκουτσίδων καὶ Θεσσαλονίκης ὑποβάλλουν ὑπόμνημα περὶ ἐλευθέρας χρησιμοποιήσεως τῶν ἀμβύκων. — Ὁ Σύνδεσμος Ἀμπελοκήπων ἢ «Ἑπτάλοφος Θεσσαλονίκη», ζητεῖ ὅπως μὴ ἐκποιηθοῦν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὰ ὑπ’ αὐτῶν κατεχόμενα γήπεδα. — Οἱ πρόσφυγες τοῦ συνοικισμοῦ Νεοχωρίου Σφινίτσης περιφερείας Βερροίας ὑποβάλουν ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητοῦν νὰ ἀποκατασταθῶσι γεωργικῶς. — Ἡ Ἀναστασία χήρα Εὐθυμίου Φλωροπούλου, λογιστοῦ Καπνοκοπτηρίου Βόλου, ζητεῖ τὴν ἀπονομὴν συντάξεως. Ἀνακοινῶ ὁμοίως πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ διὰ τὴν σύμβασιν Πάουερ ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ κατηρτίσθη ἐκ τῶν κ. κ. Κ. Γόντικα, Α. Μάρκου, Γ. Ἐξηντάρη, Β. Σκουλᾶ, Γ. Τσακανίκα, Γ. Στρίγκου, Γ. Σακαλῆ, Σ. Κρεμεζῆ, Α. Στρατηγοπούλου, Π. Πετσάλη, Π. Διαμαντοπούλου, Ι. Καλογερᾶ, Γ. Ζερβοῦ, Α. Μητσοτάκη, Σ. Μαξίμου, Α. Πιέρρη, Ν. Καμπάνη, Σ. Τσακοπούλου, Χ. Βοζίκη, Δ. Χατζίσκου, Β. Σαγιᾶ, Π. Χατζηδάκη, Ν. Μπακοπούλου, Δ. Εὐθυμιάδου, Ε. Φωτάκη, Γ. Καντιάνη, Σ. Οἰκονομίδου, Κ. Τσαλδάρη, Γ. Βαρβούτη, Δ. Μπαμπάκου, Γ. Χατζηγεωργίου, Κ. Καλκάνη, Π. Τσιτσεκλῆ, Κ. Γκότση, Β. Καραπαναγιώτου, Χ. Λαδᾶ καὶ Ι. Ράλλη.

§3Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τρία σχέδια νόμων καὶ παρακαλῶ νὰ παραπεμφθοῦν εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπήν: 1) «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Μ. Βρεττανίας συναφθείσης συμφωνίας τὴν 11ην Ἰανουαρίου 1927 ὡς καὶ ἑτέρων ἕξ συμβάσεων, ἃς συνῆψεν ἡ Ἑλλὰς μετὰ τῆς αὐτῆς Μ. Βρεττανίας, ἐν σχέσει πρὸς ὡρισμένας ἀποικίας καὶ κτήσεις αὐτῆς». 2) «Περὶ κυρώσεως τῆς προσωρινῆς ἐμπορικῆς συμφωνίας μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βελγίου» καὶ 3) «Περὶ κυρώσεως τῆς προσωρινῆς ἐμπορικῆς συμφωνίας μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τοῦ Βασιλείου τῶν Σέρβων, Κροατῶν καὶ Σλοβένων τῇ 10 Σεπτεμβρίου 1926».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Α. Μιχαλακόπουλος καὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Α. Μεταξᾶς ὑποβάλλουσι νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως Διεθνῶν Συμβάσεων ἀφορωσῶν εἰς τὴν μεταφορὰν διὰ σιδηροδρόμων ἐπιβατῶν, ἀποσκευῶν καὶ ἐμπορευμάτων».

§5Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, τὸν λόγον, διότι πρόκειται περὶ ζητήματος δημοσίας τάξεως. Ἔχω τηλεγράφημα κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ καπνεργάται Ἀγρινίου ἐξεφόρτωσαν βαγόνια καπνοῦ βιαίως, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ μεταφερθῶσιν εἰς Βόλον πρὸς ἐπεξεργασίαν. Εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον χρήζει μεγάλης ἐρεύνης, παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ἐπείγοντα μέτρα διὰ νὰ ἐπιβληθῇ τὸ κράτος τοῦ νόμου καὶ νὰ προστατευθοῦν αἱ περιουσίαι τοῦ κόσμου.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Βʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ Ν. Δ. τῆς 24ης Αὐγούστου 1925 «περὶ καταργήσεως διατάξεως τελωνειακῶν τινων νόμων». Ὁ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§7Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον εἶναι καὶ τυπικῶς ἀπαράδεκτον, διότι πρόκειται περὶ τροποποιήσεως Ν. Διατάγματος ἐκδοθέντος ἐπὶ δικτατορίας. Κατὰ τὴν τελευταίως δὲ ψηφισθεῖσαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἔδει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἵνα ὑποστῇ τὴν βάσανον αὐτῆς.

§8Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἀποκλείεται καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔγινε.

§9Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Συμφωνῶ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπειδὴ τὴν ἐγγύησιν τοῦ ἔργου τούτου τῆς τακτικῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν τὴν ὑπέστη τὸ νομοσχέδιον, ἐνόμισα ὅτι ἔδει νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα ζητήσω μερικὰς τροποποιήσεις. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διὰ τοῦ ἄρθρου 1 παράγρ. 1 ὑπὸ τύπον αὐθεντικῆς ἑρμηνείας λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀκριβὴς ἔννοια τῆς διατάξεως.... κλπ.» Τὸ Ν. Διάταγμα τῆς δικτατορίας λέγει ὅτι τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα ἔλαια, πυρηνέλαια κλπ., τὰ ὁποῖα μεταχειρίζονται οἱ διάφοροι βιομήχανοι διὰ νὰ τὰ σαπωνοποιοῦν ἢ διὰ νὰ τὰ ραφινάρουν καὶ κατόπιν νὰ τὰ ἐξάγουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, εἰσάγονται ἀτελῶς ἢ μᾶλλον δι’ αὐτὰ παρέχεται προσωρινὴ ἀτέλεια, ὑπὸ τὸν ὅρον πάντοτε ὅτι ταῦτα θὰ ἐξαχθῶσι. Τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα καθιέρου φόρον εἰς τὴν ἐξαγωγὴν τῶν ὡς ἄνω εἰσαγομένων ἴσον πρὸς ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἐπλήρωνον τὰ ἐγχώρια. Ἤδη ἐπιζητεῖται νὰ ἀπαλλαγῇ καὶ ἡ ἐξαγωγὴ παντὸς φόρου. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ ἐπαρχίαι, ὡς ἐκείνη ἐκ τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ κατάγομαι, αἱ ὁποῖαι διὰ τῆς ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς ἐλαίου ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ θὰ ὑποστῶσι κρίσιν οἰκονομικήν, διότι οἱ βιομήχανοι μεταχειρίζονται σήμερον ἐγχώρια ἔλαια πρὸς παραγωγὴν σάπωνος. Αὔριον ὅμως θὰ μεταχειρίζωνται ἐν μεγάλῳ μέρει τὰ ἔλαια τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα πρὸς παραγωγὴν σάπωνος καὶ συνεπῶς ἡ ζήτησις τοῦ ἐγχωρίου ἐλαίου ἐλαττοῦται καὶ ὑφίστανται ὡς ἐκ τούτου οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ κρίσιν. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι πρὸς προστασίαν τῆς ἐλαιοπαραγωγῆς ὀφείλομεν νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν ἐξαγωγὴν γενικῶς τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς καὶ οὐχὶ νὰ λάβωμεν διὰ νόμου μέτρα προστασίας τῶν βιομηχάνων εἰς βάρος τῶν παραγωγῶν.

§10ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὸ ἐπιτρέπει ἡ Κυβέρνησις.

§11Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Θὰ τὸ ἐπιτρέψῃ ἡ Κυβέρνησις, τὸ ἐδήλωσε χθές. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν ὅμως νομοσχεδίου ἐπιδιώκεται ἡ ἐλευθέρα καὶ ἀτελὴς ἐξαγωγὴ ἐλαίου, εἰσαγομένου ἀτελῶς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ἡ ὁποία ἐλευθέρα καὶ ἀτελὴς ἐξαγωγὴ ἐλαίου εἶναι ἐπιζημία τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς τοῦ ἐλαίου καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν κοπτόμεθα ὑπὲρ τῶν τιμῶν τῶν ἐγχωρίων ἐλαίων, ἐρχόμεθα νὰ καθιερώσωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἰς βάρος τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς ἕνα συναγωνιστὴν ἐπικίνδυνον, οἷος εἶναι τὰ ἔλαια τοῦ ἐξωτερικοῦ. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι συναφὲς μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χθὲς ἀνεπτύξαμεν. Καὶ προτοῦ ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἔδει νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐξαγωγὴν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κρήτης συνάδελφος ἐζήτησεν. Ὑπήρξαμεν εὐτυχεῖς, διότι ἐκ τῶν χθεσινῶν δηλώσεων τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἀντελήφθησαν ὅτι ὑπάρχει καὶ ἡ καλὴ διάθεσις καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου τούτου καὶ ἀναμένομεν τὴν ἄμεσον ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ νομοσχεδίου λέγει ὅτι ἐπιστρέφονται οἱ καταβληθέντες φόροι ὑπὸ τῶν βιομηχάνων διὰ τὰ ἔλαια τὰ ὁποῖα ἐξάγονται ὑπὸ τύπον βιομηχανοποιήσεως, σάπωνος κλπ. Πρόκειται περὶ ἐπιστροφῆς φόρων εἰς ὡρισμένα πρόσωπα ἑκατομμυρίων ὁλοκλήρων ἀναδρομικῶς ἀπὸ τοῦ 1924. Καὶ δὲν γνωρίζομεν ποῖα εἶναι τὰ ποσὰ ἅτινα θὰ ἐπιστραφῶσιν, οὔτε ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἐπιστραφῶσι. Καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν πάντες ἀναγνωρίζομεν ὅτι ἐπιβάλλονται οἰκονομικὰ μέτρα καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις μᾶς λέγει ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀκούσῃ τὰς διαμαρτυρίας τῶν Ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν διὰ τὰ ζωτικά των συμφέροντα, ἔρχεται τὸ Κράτος διὰ τῆς παραγράφου 2 νὰ δωρήσῃ ἑκατομμύρια εἰς προνομιοῦχον τάξιν. Ἄλλως τε πρόκειται νὰ ἐπιστραφῶσιν εἰς τοὺς βιομηχάνους ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ στερηθῇ ὄχι μόνον τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ καὶ τὰ εἰδικὰ ταμεῖα, τὰ ὁποῖα εἰσπράττουσι ποσοστὰ ἐπ’ αὐτῶν.

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ ἐνδιαφερόμενοι;

§13Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Εἶναι 4 ἢ 5. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης τῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ ἔπρεπε νὰ συνοδεύεται ὑπὸ ἐκθέσεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, διὰ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ἡ Βουλὴ ποία θὰ εἶναι ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου. Διὰ ταῦτα, κύριοι συνάδελφοι, φρονῶ ὅτι τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἀπαραιτήτως δέον νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, τῆς ὁποίας νὰ ὑποστῇ τὸν ἔλεγχον καὶ τότε νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλήν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μητσοτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§15Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι, περὶ νομοσχεδίου ἀπολύτως τυπικοῦ, ἀπολύτως ὑπηρεσιακοῦ, αὐθεντικῶς ἑρμηνεύοντος Ν. Διάταγμα ἐκδοθὲν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου κατόπιν ἐπεξεργασίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λευκάδος ἐζήτησε τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νομοσχεδίου διὰ λόγους τυπικούς, διότι δὲν παρεπέμφθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν καταρτισθεῖσαν δυνάμει τοῦ τελευταίου νόμου. Ἡ αἴτησις αὐτὴ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἀναμφισβητήτως δὲν εἶναι βάσιμος, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατετέθη ἐν τῇ Βουλῇ πολὺ πρὶν ψηφισθῇ τὸ περὶ οὗ πρόκειται ψήφισμα. Οὔτε δύναται νὰ γεννηθῇ ἀμφιβολία ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ προβῇ εἰς ψήφισιν νόμου, ἐφόσον τοῦτο ὑπεβλήθη ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτῆς, διότι ἄλλως θὰ περιορίζωμεν τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς. Ἐφόσον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατετέθη πρὸ τοῦ ψηφίσματος «περὶ παραπομπῆς εἰς τὰς συσταθείσας Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπὰς ὅλων τῶν Ν. Διαταγμάτων», ἀναμφισβητήτως ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπιληφθῇ αὐτοῦ, διότι ἐν τῷ μείζονι ὑπάρχει καὶ τὸ ἔλασσον....

§16Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ οὐδέποτε ἀπεκδύεται τῶν κυριαρχικῶν της δικαιωμάτων.

§17Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Πολὺ ὀρθῶς. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἀποκλείεται ἐκ τοῦ κύκλου τῶν Ν. Διαταγμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ ὤφειλον νὰ ὑποστοῦν τὸν ἔλεγχον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, διότι ὅπως σᾶς εἶπον καὶ προηγουμένως, τὸ Νομοθετικὸν αὐτὸ Διάταγμα ἐξεδόθη μὲν ἐπὶ Κυβερνήσεως Παγκάλου, ἀλλὰ προηγουμένως εἶχεν ὑποστῆ τὴν ἐπεξεργασίαν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὥστε αἱ τυπικαὶ ἐνστάσεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν. Ὡς πρὸς τὸ οὐσιαστικὸν μέρος, μοὶ ἐδόθη χθὲς ἀφορμὴ νὰ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα.

§18Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Πρόκειται περὶ ἀνακλήσεως.

§19Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας.

§20Α. ΜΑΡΚΟΥ. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ τὴν παρουσίαν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ὅστις ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ τὰς πληροφορίας. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§21Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις νὰ περιμένωμεν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν. Ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐψηφίσθη καὶ κατ’ ἀρχὴν χωρὶς νὰ προκαλέσῃ συζήτησιν, κατόπιν αἰτήσεως τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἐνομίζομεν ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ψηφισθῇ καὶ πάλιν ἄνευ συζητήσεως.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται προσωρινῶς ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινῆς παραχωρήσεως τῆς ρήτρας τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους εἰς Χώρας μεθ’ ὧν ἐξακολουθοῦν αἱ διαπραγματεύσεις πρὸς σύναψιν ἐμπορικῆς συμβάσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§23Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἔχει ὑποβληθῆ πρότασις περὶ προτάξεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5 νομοσχεδίου «περὶ τῶν ὑποπεσόντων εἰς τὸ ἀδίκημα τῆς λιποταξίας κλπ.»

§24Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς κατήρτισε τὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβληθοῦν αἱ τροπολογίαι.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ προσαχθῇ, διότι, ἂν ἴδητε τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι 83 ἄρθρα καὶ εἶναι ὑποβεβλημέναι 87 προτάσεις περὶ προτάξεως. Ἄλλως τε ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς εἶπε νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 5 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως....

§26ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§27Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§28Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Βουλὴ εἶχεν ἤδη ἀποφασίσει τὴν πρόταξιν τῆς εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος τὰς Ἑλληνοτουρκικὰς συμβάσεις. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις περὶ προτάξεως τοῦ κ. συναδέλφου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτή, διότι τότε δὲν θὰ ἠμπόδιζε καὶ εἰς τὴν νεωστὶ προταχθησομένην πρότασιν νὰ ὑποβληθῇ μία ἄλλη πρότασις περὶ προτάξεως καὶ νὰ περιέλθωμεν εἰς τὸ ἀδιέξοδον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἥκιστα εὐχάριστον διὰ τὴν εὐταξίαν τῆς Βουλῆς. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. συνάδελφον νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρότασίν του, ἀλλὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐπιθυμεῖ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν;

§30ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας συμφωνίας καὶ τῶν συναφῶν αὐτῇ πράξεων», «περὶ τρόπου ἐφαρμογῆς διατάξεων τινων τῆς συνθήκης εἰρήνης τῆς Λωζάννης καὶ τῆς προσηρτημένης τῇ συνθήκῃ ταύτῃ ὑπ’ ἀριθ. 9 Δηλώσεως».

§32Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶναι συγχρόνως τὸ 6ον καὶ τὸ 7ον.

§33Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐψηφίσθη κατ’ ἀρχήν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη κατ’ ἀρχὴν ὑπὸ τὸν ὅρον ὅσοι ἦσαν ἐγγεγραμμένοι καὶ δὲν εἶχον τὸν καιρὸν νὰ ὁμιλήσωσι, τοῖς ἐδόθη τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην νὰ ὁμιλήσωσι καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς εἰς τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ἡ ὁποία εἶναι σήμερον. Λοιπὸν ὁ κ. Γ. Γεωργιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§35Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἡ παροῦσα συζήτησις ἀποτελεῖ μίαν μακρυνὴν ὅσον καὶ θλιβερὰν ἀπήχησιν τῆς λύσεως ἑνὸς δράματος ἐν Λωζάννῃ προαιωνίου καὶ αἱματοβρέκτου. Εἰς τὴν Λωζάννην ἐτέθη ἓν τέρμα ὁριστικὸν τῶν πολιτικῶν ἀνταγωνισμῶν μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας. Πιστεύω δὲ ὁριστικῶς τοῦτο, μολονότι ὁ τερματισμός του ἀπετέλεσε συγχρόνως τὴν ἔναρξιν μιᾶς ἀδικίας πρωτοφανοῦς, ἱστορικῆς σημασίας, δύναμαι νὰ εἴπω. Ἀπὸ μακρῶν αἰώνων ἡ Εὐρώπη τουλάχιστον δὲν εἶχε παρουσιάσει τὸ θέαμα αὐτό, τὴν νομιμοποίησιν μιᾶς βαρβάρου καταστάσεως, τῆς ὁμαδικῆς ἐξόδου πληθυσμῶν ἐκ τῶν τόπων, ὅπου εἶχον ἐγκατασταθῆ ἀπὸ ἐτῶν. Ἦλθεν ἡ Εὐρώπη νὰ τὴν ἐπικυρώσῃ, ἡ Εὐρώπη, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπολέμησεν ἡ Ἑλλάς, διὰ τὰ συμφέροντα τῆς ὁποίας ἠναγκάσθη νὰ πολεμήσῃ, ἦλθε νὰ ἐπικυρώσῃ μίαν πρᾶξιν ἱστορικῆς ἀδικίας διὰ τοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐγκατεστημένοι εἰς τὰς ἐνδιαφερομένας Χώρας. Μολονότι, λέγω, ἡ Βουλή, καθόσον ἀντιλαμβάνομαι, ἔχει ἴσως προδικάσει τὸ κῦρος τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, ὀλίγον ἐπηρεαζομένη καὶ ἀπὸ τὴν παθητικὴν στάσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἠναγκασμένοι οἱ συνάδελφοι πρόσφυγες βουλευταὶ νὰ ἐπιμείνουν, ἐν τούτοις νομίζομεν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφίσωμεν ἄνευ διαμαρτυρίας τὴν ἀδικίαν ταύτην, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τούτους. Δὲν εἶναι δὲ μεμονωμένη ἡ διαμαρτυρία, τὴν ὁποίαν ποιοῦμαι τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ δὲν ἀφορᾷ μόνον τοὺς Ἕλληνας πρόσφυγας, διότι, διὰ νὰ εἴμεθα δίκαιοι, πρέπει τὴν ἀδικίαν ταύτην νὰ τὴν θέσωμεν ἐκεῖ, ὅπου πρέπει, ὡς μίαν ἀδικίαν ἐναντίον τῶν ἐνδιαφερομένων πληθυσμῶν. Ἂν εἶναι τραγικὴ ἡ θέσις τῶν Ἑλλήνων προσφύγων εἶναι ἐπίσης τραγικὴ καὶ ἡ θέσις τῶν προσφύγων τῆς Τουρκίας. Τὰ αὐτὰ δικαιώματα, νομίζω, ὅτι εἶχον νὰ παραμείνουν εἰς τὸν τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον ἐγεννήθησαν ἐπὶ μακρὸν χρόνον καὶ οἱ Ἕλληνες, ἀλλὰ καὶ οἱ Τοῦρκοι πρόσφυγες.

§36Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐξίσου εἶναι;

§37Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἀσφαλῶς ἐξ ἴσου, διότι δὲν νομίζω ὅτι, διαμαρτυρόμενοι δι’ ἓν μέτρον ἄδικον ἱστορικῶς, δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὴν διάκρισιν τῆς ἀδικίας, ἡ ὁποία θὰ ὑπεβίβαζε τὴν διαμαρτυρίαν μας αὐτὴν εἰς ἓν ἔδαφος κενόν, συμφεροντολογικόν. Ἂν εἶναι ἄδικον νὰ μετατίθενται ἀναγκαστικῶς οἱ ἄνθρωποι, οἱοιδήποτε ἄνθρωποι καὶ ἂν εἶναι, εἶναι ἐπίσης ἄδικον καὶ δὲν δυνάμεθα τὴν ἀδικίαν αὐτὴν νὰ τὴν διαιρέσωμεν λόγῳ ὑπολογισμῶν καὶ συμφερόντων. Ἡ μόνη σοβαρὰ δικαιολογία ἐναντίον τῆς ἐσωτερικῆς ὑποστάσεως τῆς συνθήκης, ἡ ὁποία διετυπώθη, καθόσον ἤκουσα μέχρι τοῦδε, ἦτο τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Ἐμπειρίκου Κουμουνδούρου. Πράγματι, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἤρξατο παραβιάζον τὰς συνθήκας τῆς Λωζάννης, τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα προσεκόμισε, εἶναι τοσούτῳ σπουδαῖα, ὥστε ἀφωμοιώθησαν πρὸ διετίας περίπου εἰς ἓν ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε πρὸς τὴν Γραμματείαν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἡ ἀντιπροσωπεία τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν Ἑλλήνων. Ὑπεβλήθη τὸν Αὔγουστον τοῦ 1925 σχεδὸν μὲ τὴν αὐτὴν θέρμην καὶ τὸ αὐτὸ παράπονον καὶ μὲ τὰ αὐτὰ ἐπιχειρήματα τὰ διεθνῆ καὶ τὰ νομικὰ κατὰ τῆς συνθήκης ταύτης. Τὸ ὑπόμνημα τοῦτο ἐπαναφέρει τοὺς ἰσχυρισμούς, τοὺς ὁποίους ἐνώπιόν μας ἐξέθεσεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος. Ὑπάρχει μία ἀδικία ἰδιαιτέρα, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τοὺς πρόσφυγας τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ εἰς τοὺς Ἕλληνας γενικῶς ὑπηκόους. Διπλῆ δὲ ἀδικία, διότι διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι ὑπῆρξαν Ἕλληνες ὑπήκοοι ὑφίστανται τὰς συνεπείας τῆς ἰδιότητός των ταύτης. Θὰ ἐφθάναμεν, διὰ τὸν λόγον τοῦτον, νὰ καταψηφίσωμεν τὴν συνθήκην, ἂν δὲν ὑπῆρχε ζήτημα ἐσωτερικόν, ὡς ἐξηκρίβωσα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔθετεν εἰς ἀνταγωνισμὸν δύο κατηγορίας, μεταξὺ τῶν προσφύγων τῆς Θράκης, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐγκατασταθῆ εἰς τὰ κτήματα ταῦτα καὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον ἄμεσον συμφέρον νὰ παραμείνουν εἰς αὐτά, ἂν δὲν ἐπρόκειτο νὰ προαγάγωμεν ἓν πνεῦμα διχασμοῦ μεταξὺ τῶν προσφύγων, ἔπρεπεν ἀσφαλῶς νὰ καταδικάσωμεν τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλά, καθόσον πληροφοροῦμαι, οἱ Θρᾷκες πρόσφυγες ἀντιτίθενται σφόδρα κατὰ τῆς ἀντιλήψεως τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν καὶ ἀκριβῶς διὰ τὴν πιστὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὑπέδειξε, τῆς συμβάσεως τῆς Λωζάννης, τὴν ὁποίαν παρεβίασεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἐφόσον δὲν πρόκειται νὰ εἰσαγάγωμεν τὸν διχασμὸν μεταξὺ τῶν προσφύγων, θὰ πρέπει μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νὰ ὑποχωρήσωμεν πρὸ τῆς ἀντιλήψεως ταύτης καὶ μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον. Ἐξ ἄλλου, εἶναι τόσον λεπτομερῆ καὶ τόσον πειστικὰ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζεται τὸ ὑπόμνημα, ὥστε καὶ ἁπλῆ ἀνάγνωσις πείθει περὶ τοῦ δικαίου τῶν ἀπαιτήσεων τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων. Τί ζητεῖται λοιπὸν ἤδη ἀπὸ τὴν Βουλήν; Νὰ ἐπανορθώσῃ τὴν ἀδικίαν ταύτην παραχωροῦσα ἓν ποσοστὸν ἀποζημιώσεως· τὸ ποσοστὸν τοῦτο πρέπει νὰ εὐρυνθῇ κατὰ τοιοῦτον μέτρον, ὥστε νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς δικαίας ἀξιώσεις τῶν προσφύγων Ἑλλήνων ὑπηκόων. Βεβαίως θὰ προβληθοῦν ταμειακοὶ λόγοι ὡς ἐμποδίζοντες τὴν διπλῆν ταύτην ἀποζημίωσιν. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἱκανὸν ἵνα σταματήσῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς πρόσφυγας αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ἐθυσιάσθησαν καὶ ἐθυσιάσθησαν μάλιστα ἀναιτίως, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἀπεφάσισαν τὸν πόλεμον, δὲν ἠθέλησαν τὸν πόλεμον· ἡμεῖς μετεφέραμεν τὸν πόλεμον εἰς τὴν Χώραν των, ἑπομένως ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐκάμαμεν μίαν ἐπιχείρησιν ἐπικίνδυνον, ἐπιζημίαν τῶν συμφερόντων αὐτῶν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπανορθώσωμεν ὅλας τὰς συνεπείας τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης καὶ νὰ ἱκανοποιήσωμεν πλήρως τὰ δίκαιά των. Εὑρίσκω ὅτι τὸ ποσοστὸν εἶναι μικρὸν καὶ ὅτι πρέπει νὰ φθάσῃ τουλάχιστον εἰς τὰς λογικὰς καὶ δικαίας ἀξιώσεις, τὰς ὁποίας ἡ συνέλευσις τῶν ὑπηκόων Ἑλλήνων προσφύγων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὑπέβαλε. Λοιπὸν ἓν πόρισμα, νομίζω, γενικὸν δύναται νὰ ἐξαχθῇ ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης, ὅτι αἱ πολεμικαὶ περιπέτειαι τῆς Ἑλλάδος, τὰ ἐθνικὰ ζητήματα, ὡς θὰ ἐλέγωμεν, ἐτερματίσθησαν ὁριστικῶς καὶ ὅτι πᾶσα ἀντίθετος πολιτικὴ δὲν θὰ ἦτο, παρὰ μία διαπαιδαγώγησις πρόσκαιρος, διότι δὲν θὰ ἀνταπεκρίνετο οὔτε εἰς τὴν πραγματικὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὁ ὁποῖος θέλει ὁριστικὸν τερματισμὸν τῶν πολεμικῶν περιπετειῶν, ἀλλ’ οὔτε καὶ πρὸς τὸ συμφέρον καὶ πρὸς τὴν σημερινὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος. Δὲν δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ διεξαγάγῃ πολέμους, διότι ἔχει ἀδυναμίαν καὶ ἂν εἶχεν ἀκόμη τὴν θέλησιν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ πράξῃ τοῦτο. Μία, λοιπόν, σήμερον πολιτικὴ πρέπει νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς, ἡ ὁμόφωνος ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ὅτι ἐτερμάτισεν ἡ Ἑλλὰς τὰς πολεμικὰς της ἐπιχειρήσεις διὰ τὸ μέλλον πρὸς πάσας τὰς κατευθύνσεις.

§38Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Τὰς ἐπιθετικάς.

§39Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ τοιαύτη πολιτικὴ δὲν ἐπιβάλλεται μόνον ἀπὸ πνεῦμα ἁπλῶς πολιτισμοῦ ἢ ἰδεολογίας, ἀλλ’ ἀποτελεῖ μίαν ἀνάγκην διὰ τὴν Ἑλλάδα. Μία Χώρα μικρά, ὡς εἶναι ἡ Ἑλλάς, μὴ ἐπαρκῶς ἐφωδιασμένη οἰκονομικῶς, προσποριζομένη ὅλα τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως καὶ συντηρήσεώς της ἀπὸ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα διὰ τῶν ἐκπατριζομένων τέκνων της εἰσάγει ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ δὲν δύναται νὰ ἐμφανίζεται ὅτι δύναται νὰ κάμῃ ἄλλην πολιτικὴν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἰσηγοῦμαι. Ὁ πόλεμος δὲν εἶναι μία ἁπλῆ ἐπιχείρησις, ὅπως ἦτο ἄλλοτε. Δὲν δύναται ἡ Ἑλλάς, ἔχουσα τόσον ἀσθενῆ οἰκονομικὴν βάσιν, νὰ διεξάγῃ πολέμους. Ὑποστηρίζω ταῦτα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς πλέον θετικῆς. Ἀλλὰ τίνα ἄλλα συμφέροντα μᾶς συνδέουν μὲ τὴν Τουρκίαν; Δὲν ἔχομεν οὐδὲν πλέον, τὸ ὁποῖον νὰ μᾶς χωρίζῃ· πρῶτον εἶναι συμφέροντα ἀμύνης ἐναντίον ἐξωτερικῶν ἐπιδρομέων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπειλήσουν, ἂν δὲν ἠπείλησαν μέχρι τῆς στιγμῆς, τὴν ὕπαρξιν τῶν δύο Κρατῶν καὶ ἴσως τὴν πραγματικὴν ὑπόστασιν αὐτῶν, αὐτὴν τὴν ἐδαφικήν των ἀκεραιότητα. Ἀλλ’ ἡ παροῦσα ἀνάγκη τῆς Ἑλλάδος τοῦ νὰ εὕρῃ μίαν διέξοδον λογικὴν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὑποφέρουν σήμερον, ἀπαιτεῖ νὰ ἐγκαινιάσωμεν πρῶτοι τὸ ἔργον τῆς εἰρήνης. Ἡ εἰρήνη εἶναι σήμερον μία ἀμφοτεροβαρὴς σύμβασις. Ἐφόσον ἡμεῖς πρῶτοι ἀρχίσωμεν νὰ ἐκπληρῶμεν τὸ καθῆκόν μας ἀπέναντι τῆς Τουρκίας θὰ ἔχωμεν καὶ μεγαλύτερα δικαιώματα. Ἀλλ’ ὁμιλῶ περὶ τῆς εἰλικρινοῦς φιλίας πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ ἔτι περισσότερον τῆς συμμαχίας πρὸς αὐτήν.

§40ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀμοιβαιότητος.

§41Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Διατί ὄχι; Παραπονούμεθα ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς κλονίζεται καὶ ὅτι ἀσφυκτιᾷ. Ἡ Ἑλλὰς ἔχασε καὶ ἀπὸ τὴν Τουρκίαν καὶ ἀπὸ τὴν πολεμικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς Ρωσσίας, μέγα μέρος τῆς οἰκονομικῆς της δραστηριότητος, τῆς ἐμπορικῆς της. Σήμερον ἴσως ἡ Τουρκία ἔχει ἀνάγκην ἐργατῶν ἱκανῶν, ὅπως εἶναι οἱ Ἕλληνες, πῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἐξαποστείλωμεν ἐκεῖ διὰ νὰ βοηθήσουν τὴν οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς Τουρκίας καὶ νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τὸ βάρος τῆς ἀνεργίας, ὑπὸ τὸ ὁποῖον στενάζομεν ἐν Ἑλλάδι.

§42Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ Τοῦρκοι θέλουν τὰς περιουσίας μας, ὄχι ἡμᾶς.

§43Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Λέγω, οἱ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι κατώρθωσαν νὰ διασπάσωσι τὰ πλέον ἀποκλειστικὰ τείχη ἄλλων Κρατῶν, δὲν εἶναι δύσκολον νὰ διασπάσωσιν ἀκόμη καὶ τὴν προκατάληψιν τῆς Τουρκίας, ἡ ὁποία φοβεῖται τὴν διείσδυσιν τῶν Ἑλλήνων, ἂν ἀκολουθήσωμεν τὴν εἰρηνικὴν πολιτικήν. Πρόκειται νὰ ὑπάγωμεν νὰ βοηθήσωμεν μίαν φιλικὴν Χώραν, τὴν Πολιτείαν τῆς Τουρκικῆς Δημοκρατίας εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν αὐτῆς, ὥστε δυνάμεθα νὰ προσφέρωμεν τὰς ὑπηρεσίας μας, ἱκανοποιοῦντες συγχρόνως μίαν ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην τῆς Ἑλλάδος. Προτείνω ὄχι διείσδυσιν, ἀλλὰ συνεργασίαν δύο λαῶν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι κοινὰ συμφέροντα μᾶς συνδέουν μετὰ τῆς Τουρκίας καὶ ἀσφαλῶς ἡ συνεργασία τῶν δύο λαῶν θὰ ἀποτελέσῃ πρᾶξιν πολιτικήν, ἡ ὁποία θὰ συμβιβάζῃ καὶ τὸ συμφέρον τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἀνθρωπότητος.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§45Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις ἔφερε πρὸ ἡμῶν σχέδιον νόμου ἐπικυρώσεως τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἐξετάσῃ τὰς συνεπείας μιᾶς πράξεως χωρὶς νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὰς ἀφορμὰς καὶ τὰ αἴτια τῆς πράξεως αὐτῆς. Καὶ δεδομένου ὅτι τὸ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδιον εἶναι μία συνέπεια, ἕνα ἀποτέλεσμα τοῦ ἀποτελέσματος τῆς συμφωνίας τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον ἡ συμφωνία αὕτη, ἡ Ἑλληνοτουρκική, ἡ ἀπορρέουσα ἐκ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, εἶναι μία συνέπεια μιᾶς ἐθνικῆς ἀτυχίας καὶ εἶναι συνέπεια καθωρισμένης πολιτικῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, ἂν ἀνατρέξῃ κανεὶς εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843, γενομένης συζητήσεως περὶ τῆς παροχῆς προνομίων εἰς τὰς Νήσους, ἐγένετο πρότασις ἐκ μέρους τῶν ἀντιπροσώπων τῶν χωρῶν τῆς μήπω ἀπελευθερωθείσης Ἑλλάδος ὅπως παρασχεθῇ προνόμιον εἰς τοὺς ἐν Ἑλλάδι ἤδη ἀποκατασταθέντας τῶν μήπω ἀπελευθερωθεισῶν Ἑλληνικῶν χωρῶν καὶ λαβόντας τὰ ὅπλα Ἕλληνας ὅσον καὶ εἰς τοὺς κατοικοῦντας εἰς τὰς μήπω ἀπελευθερωθείσας χώρας, ἂν τυχὸν ἤθελον εἰσρεύσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κατὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς προτάσεως ἐκείνης ὁμιλῶν ὁ προτείνας βουλευτής, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα δὲν ἀναφέρεται, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐφηρμόζετο ἓν καλὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο ἂν ἐφήρμοζε καὶ ἡ παροῦσα Βουλή, μὴ ἀναφέρωνται τὰ ὀνόματα τῶν ὁμιλούντων. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης διακόπτων τὸν ρήτορα, εἶπεν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε νὰ θιγῇ τοιοῦτον ζήτημα εἰσροῆς τῶν ὑποδούλων Ἑλλήνων εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ πολλοὺς καὶ διαφόρους λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν λόγῳ τοῦ ἀγόνου τοῦ ἐδάφους καὶ ἀφ’ ἑτέρου, καὶ τὸ κυριώτερον, ὅτι κινδυνεύομεν νὰ δώσωμεν ὑπονοίας εἰς τὸ ὅμορον Κράτος ὅταν ἀρχίσωμεν νὰ δημιουργήσωμεν ζήτημα μεταναστεύσεως τῶν ὑποδούλων Ἑλλήνων πρὸς τὸ ἐλεύθερον Κράτος. Καὶ ἡ Συνέλευσις ἀπεδέχθη τὴν ἀντίληψιν ταύτην τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐψήφισεν ὅτι χορηγεῖται τὸ προνόμιον (ἀναγινώσκει): «Χορηγεῖται τὸ προνόμιον.... κλπ.» Ἐγεννήθη ζήτημα εἰσροῆς τῶν ὑποδούλων Ἑλλήνων πρὸς τὴν ἀπελευθερωθεῖσαν Ἑλλάδα καὶ ἡ Συνέλευσις εἶχεν ἀντίθετον γνώμην ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο ἔκτοτε ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τῶν διαφόρων Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων, ὑπῆρξε μία συνέχισις τῆς μεγάλης ἐκείνης πολιτικῆς τοῦ Ρήγα Φερραίου, ἐγαλουχήθησαν αἱ ἐπερχόμεναι γενεαὶ μὲ τὰ ὡραῖα ἐθνικὰ παραμύθια τοῦ μαρμαρωμένου Βασιληᾶ καὶ ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις μέχρι τοῦ 1909 ἐξήσκησαν μίαν πολιτικὴν περισυλλογῆς τῶν ὑλικῶν καὶ ἠθικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας, πολιτικὴν περισυλλογῆς καὶ προπαρασκευῆς διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν, ὁποτεδήποτε ἤθελεν ἐπέλθει τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου. Ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1909, μία ἀσύνετος, ἕνα ξεχείλισμα ἀσύνετον μᾶλλον νεανικῆς ὁρμῆς τῆς νεωτέρας γενεᾶς, ἐθνικῆς νεανικῆς ὁρμῆς ἐναντίον τῆς συνετῆς προπαρασκευαστικῆς πολιτικῆς τῶν τότε σεβαστῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν, εὗρε τὴν Ἑλλάδα πανέτοιμον διὰ τὸ μέγα της ἅλμα σιωπηλὸς σκαπανεὺς τῶν ἐθνικῶν ἐδαφῶν, τῶν Μακεδονικῶν ἐδαφῶν, ἡ ὡραία καὶ γαλήνιος μορφὴ τοῦ ἐθναποστόλου Ἴωνος Δραγούμη προελείανε τὴν εἰσδοχὴν τῶν νικηφόρων λεγεώνων τῆς στρατιᾶς καὶ ἡ Ἑλλὰς σύσσωμος καὶ μὲ ἕνα πόθον, μὲ μίαν ὁρμήν, μὲ ἓν συναίσθημα τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ἐθνικῶν της ἰδεωδῶν, ἐχώρησεν εἰς ἓν μέγα ἅλμα τῆς μετακινήσεως τῶν ὁρίων της. Μετὰ ὅμως τὸ γιγαντιαῖον ἐκεῖνο ἅλμα, ἐγεννήθησαν δύο πολιτικαὶ ἐν τῇ Χώρᾳ, ἀφ’ ἑνὸς ἡ πολιτικὴ τῆς ἐκ νέου περισυλλογῆς καὶ προπαρασκευῆς τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, ἠθικῶν καὶ ψυχολογικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας, διὰ τὴν ἐν νέου ἐκπλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν, τῶν μεγάλων νικῶν μας καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ πολιτικὴ τῆς ἑνιαίας καὶ ὁμοιογενοῦς Ἑλλάδος ἐκ τῆς σπονδυλικῆς στήλης, πολιτικὴ τῆς ἀντιπάλου παρατάξεως. Δὲν θὰ ἀνατρέξω οὔτε εἰς τὰ αἴτια, οὔτε εἰς τὰς ἀφορμάς, οὔτε εἰς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπῆλθον μοιραίως ἐκ τῶν δύο τούτων πολιτικῶν. Οὐδεὶς ὅμως, κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς ὁμοιογενοῦς καὶ ἑνιαίας Ἑλλάδος ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης ἢ τῶν Σεβρῶν. Ἡ πολιτικὴ τῆς ὁμοιογενοῦς καὶ ἑνιαίας Ἑλλάδος εἶναι γεγονὸς ὅτι ἐγεννήθη εἰς τὸ πνεῦμα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ παλαιοτέρας ἐποχῆς, ἂν δὲ θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν, θέλομεν εὕρει ὡς ἀπαρχὴν τῆς πολιτικῆς ταύτης τὸ ἑξῆς γεγονός· ὅταν τὸ 1910 συνεστήθη ἐν Κωνσταντινουπόλει ὁ σύνδεσμος ἐκεῖνος ὁ πολιτικός, ἐδίδετο παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ ἐντολὴ πρὸς τοὺς Ἕλληνας βουλευτὰς τοῦ Τουρκικοῦ Κοινοβουλίου νὰ ζητήσωσι τὴν στράτευσιν τῶν Ἑλλήνων εἰς τὸν Τουρκικὸν στρατόν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κοζάνης συνάδελφος κ. Μπούσιος θὰ δύναται νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλήν, διότι αὐτὸς ὡμίλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου, ὡς ἀρχηγός, ἂν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία μου αὕτη. Ἡ πρᾶξις αὕτη, δικαιολογουμένη ἐκ τοῦ ὅτι διὰ τῆς στρατεύσεως τῶν Ἑλλήνων, οἱ Ἕλληνες Ὀθωμανοὶ ὑπήκοοι θὰ ἀπέκτων τὰ αὐτὰ δικαιώματα μὲ τοὺς Ὀθωμανούς, ὑπῆρξεν ὀλεθρία καὶ αἱ συνέπειαι αὐτῆς ὀλεθριώτεραι. Εἶναι μία οὐτοπία, μία πλάνη μεγάλη τὸ νὰ πιστεύσωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ Τοῦρκοι νὰ ἐκχωρήσουν εἰς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους ἁπλῶς καὶ μόνον, διότι θὰ κατετάσσοντο εἰς τὸν Στρατόν, τὰ αὐτὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα παρεχώρουν εἰς τοὺς ὁμοεθνεῖς των καὶ ἀντὶ νὰ δημιουργηθῇ τὸ καλὸν νὰ ἔχωσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἐδημιουργήθη τὸ ὀλέθριον νὰ ἀποφύγωσι τὸν Στρατόν. Ἡ ἀνθηρὰ καὶ εὐγενὴς νεολαία, τόσον τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὅσον καὶ τοῦ Ἀσιατικοῦ πληθυσμοῦ, φεύγουσα τὰς συνεπείας τῆς κατατάξεώς της, κατέφυγεν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος. Διὰ τῆς καταφυγῆς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος ἐστερεῖτο τοῦ δικαιώματος νὰ ἐπανέλθῃ εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ τοιουτοτρόπως μίαν ἡμέραν ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Κωνσταντινουπόλεως θὰ ἐξηλείφετο, μὴ ὑπαρχουσῶν νεωτέρων γεννεῶν ἵνα διαδεχθῶσι τὰς παλαιάς. Ἑπομένως αὐτὸ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς μία ἀπαρχὴ τῆς πολιτικῆς τῆς ἑνιαίας καὶ τῆς ὁμοιογενοῦς Ἑλλάδος. Δεύτερον σταθμὸν τῆς αὐτῆς θεωρίας δυνάμεθα νὰ ἀνεύρωμεν εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ὁπότε ὁ τότε πολεμικὸς ἀρχηγὸς μεταβὰς εἰς Μόναχον προσεπάθει νὰ συνεννοηθῇ διὰ νὰ διαπραγματευθῇ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν....

§46Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Μετὰ τὸν διωγμόν;

§47Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. ... Λοιπὸν ἐζήτησεν, ὡς εἶπον, τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν, ἐνῷ εἶναι μὲν γεγονὸς ὅτι εἶχον ἀρχίσει αἱ διώξεις. Ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, ἂν ἤθελεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, μὲ τὸ κῦρος τῶν Βαλκανικῶν πολέμων ἠδύνατο, ἂν ὄχι τίποτε ἄλλο, τοὐλάχιστον νὰ σταματήσῃ τοὺς διωγμούς.

§48Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς ἔπρεπεν ἡ Ἑλλὰς νὰ γνωρίζῃ ὅτι οἱ Βαλκανικοὶ πόλεμοι θὰ προεκάλουν τὴν ἐπίθεσιν τῶν Τούρκων κατὰ τῶν Ἑλλήνων, διὰ νὰ ἔχωσιν ἓν ἀντίρροπον τῆς ἥττης των. Αὐτὴν τὴν θεωρίαν ἀνέπτυξα διὰ μακρῶν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος.

§49Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅλαι αἱ θεωρίαι εἶναι ὡραῖαι, μέχρις ἀποδείξεως τοῦ ἐναντίου καὶ μάλιστα ὅταν ἐκτίθενται ἀπὸ ἄνθρωπον τῆς ἰδικῆς σας εὐφυΐας καὶ τῶν ἰδικῶν σας γνώσεων, ἀλλ’ ὑπάρχει πάντοτε καὶ ἓν ἀλλά. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· τίνα διωγμὸν ἔπαθεν ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας;

§50Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σύνολον τοῦ Ἀδραμυττίου ἐξεκενώθη, τὸ μποϋκοτὰζ ἐπεξετάθη καθ’ ὅλην τὴν ἀκτήν, ἅπαντες δὲ οἱ ὑπήκοοι Ἕλληνες ἐξεδιώχθησαν.

§51Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε περὶ ἐμπορικοῦ μποϋκοτάζ, αὐτὸ ἦτο προσωρινόν. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀποκλεισμούς, ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ ἡ Ἑλλὰς καὶ νὰ τοὺς σταματήσῃ.

§52Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς παραστάσεως τῆς στάσεως τῶν τότε Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν, τὴν ὁποίαν ἐπέτυχεν ὁ Τοῦρκος Πρέσβυς, κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπετεύχθησαν εἰς βάρος τοῦ Μικρασιατικοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ νέου πολέμου.

§53Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε περὶ νέων πολέμων, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπεχειροῦμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς νέον πόλεμον. Ὥστε ὡς τρίτον σημεῖον τῆς τοιαύτης σκέψεως τῆς τότε Κυβερνήσεως εὑρίσκω ἐγὼ τὸ ὑπόμνημα τοῦ τότε πολιτικοῦ ἀρχηγοῦ πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα κατὰ τὸ 1915, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητεῖτο, ὡς γνωστόν, ἡ παραχώρησις ὡρισμένου μέρους εἰς τὴν Βουλγαρίαν, εἰς ἀντάλλαγμα τῆς συμμαχίας της. Καὶ ἐδῶ ἀναφέρεται ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν. Δὲν θὰ ἀναφέρω καὶ θὰ πεισθῆτε περὶ τῆς καλῆς μου πίστεως ὡς συζητητοῦ ὅτι δὲν θὰ θελήσω νὰ ἐπιρρίψω εἰς τὴν ἀτυχῆ Μικρασιατικὴν ἐκστρατείαν καὶ νὰ ζητήσω ἐκεῖ καὶ τέταρτον ἐπιχείρημα. Διότι θὰ ἦτο ἐγκληματικὸν νὰ φαντασθῶ ὅτι ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ φαντασθῇ Ἕλλην νὰ δημιουργήσῃ μίαν τοιαύτην ἀπόφασιν διὰ νὰ δημιουργηθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Δὲν ἠμπορῶ ἑπομένως νὰ θίξω τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἀπὸ αὐτὸ θὰ πιστεύσητε ὅτι εἶμαι καλῆς πίστεως συζητητής. Ἀλλ’ ἡ Μικρασιατικὴ ἐκστρατεία, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὑπῆρξε μία ὁρμή, μὲ τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς ὁρμῆς, τὴν ὁποίαν δίδει εἰς ἓν τελευταῖον βιβλίον του, τὸ «Σταμάτημα», ὁ Ἴων Δραγούμης. Εἰς μίαν περικοπὴν τοῦ βιβλίου αὐτοῦ, ἑνὸς ἐκ τῶν τελευταῖον ἐκδοθέντων, χαρακτηρίζει τὴν ὁρμὴν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Ὑπῆρξεν ἕν τάραγμα τῆς ἐθνικῆς μας ψυχῆς ἀπὸ τὴν Σμύρνην, ἀπὸ τὸν Ἑλληνισμὸν τὸν ὑπόδουλον τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τάραγμα χωρὶς σύνεσιν, τὸ ὁποῖον ἀντὶ νὰ κάμῃ ἡμᾶς νὰ χαθῶμεν μέσα του, ἔκαμεν αὐτὸ νὰ χαθῇ μέσα μας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑπῆρξε μία ὁρμὴ καὶ τὰς ὁρμὰς τὰς συγχαίρω, ἀσχέτως ἂν ὑπῆρξαν ἐσπευσμέναι ἢ ἀπερίσκεπτοι. Ἀλλ’ ἡ κατάληψις τῆς Σμύρνης, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἔσχε δύο κακὰ εἰς τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ κατάληψις τῆς Σμύρνης, τοῦ ὀφθαλμοῦ αὐτοῦ τοῦ μοναδικοῦ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀφύπνισεν ἀπὸ τὸν προϊστορικὸν δύναμαι νὰ εἴπω λήθαργον τοῦ «κισμὲτ» τοὺς Τούρκους καὶ ἐδημιούργησεν ἀφ’ ἑτέρου τὴν ὑπερτίμησιν τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας, ἐπέφερε δὲ τὴν ἧτταν, ἀσχέτως ἐκ ποίας αἰτίας καὶ ἐξ αὐτῆς ἐπῆλθεν ἡ ἐθνικὴ συμφορά. Ἀλλὰ γεννᾶται ἓν μέγα ζήτημα· ἆρα ἡ ἀντίληψις τῶν πληθυσμῶν εἶναι ἀπόρροια τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης ἢ ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης ἐφηρμόσθη πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς τοιαύτης πολιτικῆς;

§54Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Συμφώνως πρὸς τὴν κατάστασιν.

§55Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ πνεῦμα ἀπὸ τὴν κατάστασιν δημιουργεῖται.

§56ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον οἱ Ἕλληνες. Ὅλους τοὺς Χριστιανοὺς τοὺς ἐξετόπισεν ἡ Τουρκία.

§57Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν θέλω νὰ θίξω κανένα. Νὰ εἶσθε βέβαιοι δι’ αὐτό. Τοὐναντίον μάλιστα διάκειμαι συμπαθέστατα πρὸς τοὺς πρόσφυγας, ὡς θὰ ἴδητε μέχρι τέλους τῆς ὁμιλίας μου. Δὲν θέλω νὰ θίξω κανένα. Κρίνω μίαν πολιτικὴν καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὴν κρίνω, διότι τοῦτο μὲ ἠνάγκασεν, ἂν καὶ ἄλλας θέσεις καὶ ἄλλα ἀξιώματα κατεῖχον, νὰ φθάσω εἰς τὸ νὰ ἐγκαταλείψω τὰ πάντα διὰ νὰ πολιτευθῶ. Τοῦτο σημαίνει ὅτι ἔχω μίαν πεποίθησιν ἐσχηματισμένην ὅτι ἡ πολιτικὴ ἐκείνη δὲν ἦτο σωστὴ καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσωμεν μίαν ἄλλην πολιτικήν. Διότι ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν, κύριοι, μᾶς ἐξησφάλισεν—ἐγὼ παραδέχομαι, αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἄλλης εὐρυτέρας συζητήσεως—μᾶς ἐξησφάλισε, λέγω, τὴν Σμύρνην καὶ τὸ Χίντερλαντ, ἀλλὰ μᾶς ἐξησφάλισε τίποτε διὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν; Ὄχι. Μᾶς ἐξησφάλισε τίποτε διὰ τὸν Πόντον; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διατί νὰ στείλωμεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν τὸν στρατηγὸν Παρασκευόπουλον, τὸν Στόλον καὶ τὰ ἀεροπλάνα εἰς τὸν Πόντον; Διατί νὰ ξεσηκώσωμεν τοὺς δυστυχεῖς ἐκείνους ὁμοεθνεῖς. Διατί νὰ στείλωμεν νὰ τοὺς ξεσηκώσωμεν καὶ ἀφοῦ μίαν ἡμέραν τοὺς ὑπεδαυλίσαμεν τοὺς ἐθνικοὺς πόθους κατόπιν νὰ τοὺς ἐγκαταλείψωμεν;

§58Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Διατί ὁ Καβοὺρ ἔστειλε στρατεύματα Ἰταλικὰ εἰς τὸν Κριμαϊκὸν πόλεμον;

§59Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν κρίνονται οἱ πολιτικοὶ μὲ τὸ τί ἔκαμεν ἐκεῖνος ἢ ἄλλος.

§60Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Θέλω νὰ σᾶς ἐξηγήσω τὸ πνεῦμα τῆς πολιτικῆς ἐκείνης.

§61Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ Ἑλλὰς εἶχεν Ἑλληνισμὸν πλουσιώτατον εἰς τὴν Ρωσσίαν.

§62Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Εἷς λόγος περισσότερος.

§63Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀγαπητὲ κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, μὴ ταράττεσθε, διότι εἶσθε καὶ ἡλικιωμένος. Ἐγὼ δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας.

§64Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μοὶ ἐπιτρέπετε δύο λέξεις;

§65Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ.

§66Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶχον ἀρχίσει αὐτὴν τὴν συζήτησιν πρὸ μηνὸς καὶ εἴπομεν νὰ ἀναβληθῇ.

§67Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς παρεκάλεσα τὸν ἀγορεύοντα νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω δύο λέξεις. Θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ὀρθότητος ἢ μὴ τῆς ἀσκηθείσης πολιτικῆς. Τοῦτο θὰ διαρκέσῃ ἐπὶ μακρὰς ἡμέρας καὶ δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Δὲν θὰ μετατρέψῃ κανενὸς τὰς γνώμας, δὲν θὰ διαφωτίσῃ κανένα καὶ ὁμολογῶ ὅτι δὲν θὰ περισταλῶσιν ἴσως καὶ αἱ γνῶμαι αὐταί. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ βεβαίως νὰ ἐμποδίσω τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου.

§68Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν κρίνω τὴν ὀρθότητα ἢ μὴ τῆς πολιτικῆς, διότι οὐδαμοῦ θὰ μὲ ἀκούσητε νὰ εἴπω ὅτι αὐτὴ ἡ πολιτικὴ δὲν ἦτο σωστὴ δι’ αὐτὸν καὶ δι’ ἐκεῖνον τὸν λόγον. Θὰ κρίνω ἂν ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἦτο πολιτικὴ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν ἢ ὄχι. Εἶναι μία μικρὰ λεπτομέρεια, ἀλλ’ εἶναι ἡ βάσις τῆς ὑποθέσεως.

§69Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως. Καὶ ἐξιστορῶν τις ἁπλῶς τὰ γεγονότα, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποπέσῃ εἰς ἱστορικὰς ἀνακριβείας, αἱ ὁποῖαι θὰ παρῆγον ἐντύπωσιν διάφορον ἀπὸ τὴν ἐντύπωσιν ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ παραχθῇ, ἂν τὰ πράγματα ἐξητάζοντο ἀκριβῶς. Καὶ ἐπειδὴ ἀκριβῶς μοὶ ἐκάματε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι πρὸ ὀλίγου ἐξεπλάγην ὅτε μνημονεύοντες τὸ ὄνομα τοῦ Ἴωνος Δραγούμη, τοῦ ὁποίου τὴν μνήμην τιμῶ καὶ ἐγὼ ὅπως σεῖς, παρεστήσατε ὅτι ἦτο ἀντίθετος πρὸς τὴν πολιτικὴν ἐκείνην.

§70Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶπον ἐγὼ τοιοῦτον πρᾶγμα; Διαμαρτύρομαι. Οὐδέποτε εἶπον τοιαύτην φράσιν. Τὸ ἐναντίον εἶπον.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν περιορίζετε, κ. βουλευτά, τὰ χρονικὰ ὅρια τῆς ἀγορεύσεώς σας;

§72Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα.

§73Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς πολλὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε συμφωνῶ. Νομίζω ὅμως ὅτι θὰ ἦτο καλύτερον νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἱστορικὴν ἀνασκόπισιν. Ὡς πρὸς δὲ τὰς ἑρμηνείας τῶν γνωμῶν τοῦ ἀδελφοῦ μου, νομίζω ὅτι θὰ εἶμαι ἁρμοδιώτερος, ἀλλ’ ἀπέφυγα ἀπολύτως νὰ τὰς ἀναφέρω.

§74Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Οὐδεμία ἀμφισβήτησις περὶ τούτου. Ἀλλ’ ὅμως δὲν πρέπει νὰ σᾶς διαφεύγῃ ὅτι αἱ γνῶμαι τοῦ ἀειμνήστου ἀδελφοῦ σας ἐξετέθησαν καὶ τὰς γνωρίζουν ὅλοι. Θέλω λοιπὸν νὰ καταλήξω καὶ θὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιμείνω εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, εἰς τὸ σημεῖον τοῦ Πόντου καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως.

§75Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε βουλευτά, θὰ σᾶς παρακάλουν πολὺ καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ γνώμη μου θὰ σᾶς ἐπηρέαζε καὶ ἐκ τῆς πολιτικῆς φιλίας, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ἀντικειμένου εἰς τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ εἰσέλθητε περισσότερον πάσης ἄλλης γνώμης, θὰ σᾶς παρεκάλουν, λέγω, πολὺ νὰ μὴ εἰσέλθωμεν ἔστω καὶ εἰς τὴν ἱστορικὴν ἀνασκόπησιν τοῦ παρελθόντος. Νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος ὅπως ἔχει, χωρὶς νὰ ἀνασκαλεύσωμεν τὸ παρελθόν.

§76Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, μοὶ δίδετε διὰ νὰ κρίνω ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μοὶ λέγει ἀπὸ τὴν πρώτην του λέξιν, ἀπὸ τὸ πρῶτόν του ἄρθρον· ἐγκρίνω τὴν δήλωσιν ὑπ’ ἀριθμὸν 1. Ἡ δὲ δήλωσις ὑπ’ ἀριθμὸν 1 μοὶ λέγει (ἀναγινώσκει.): «Αἱ συνομολογηθεῖσαι ἐν Ἀγγλίᾳ.... κλπ.» Δηλαδὴ μοὶ λέγει ὅτι αὐτὰς θὰ τὰς ἐπικυρώσῃ ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπή, ἀλλὰ προτοῦ νὰ τας ὑπάγω ἐκεῖ, ἐπειδὴ δὲν δύναμαι νὰ πάρω κύρωσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, θέλω ἐμμέσως νὰ μοῦ τὰς κυρώσητε.

§77Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§78Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ. Εἶσθε ὁ κυρίως ὑπεύθυνος καὶ ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσητε.

§79Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Ἐτέθη ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως τὸ ζήτημα ἢ καὶ ἐνώπιον τῶν δύο Κυβερνήσεων, ἂν πρέπει νὰ κυρωθοῦν αὐταὶ αἱ διατάξεις ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἢ ἂν πρέπει νὰ κυρωθοῦν ἀπὸ τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπήν. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ ἀποκρύψω τὰς διατάξεις αὐτάς. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἀπεφασίσθη ὑπὸ τύπον πληροφοριῶν νὰ τυπωθοῦν καὶ διανεμηθοῦν εἰς τοὺς κ. κ. συναδέλφους.

§80Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐκρίθη ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπικυρωθοῦν ἢ ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἢ ἀπὸ τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐθεωρήθη ὅτι ἔπρεπε πρῶτον νὰ ἐπικυρωθοῦν ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§81Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι περισσότερον περίπλοκον τὸ ζήτημα ἀπὸ ὅ,τι τὸ φαντάζεσθε.

§82Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Σᾶς λέγω ὅτι δὲν ἐφανταζόμην ὅτι θὰ μοὶ τὸ ἐλέγατε αὐτό. Εἶμαι τελείως κάτοχος τοῦ ζητήματος.

§83Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Ἂν πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐπικυρωθῇ, θὰ ἀκολουθήσῃ τὴν τύχην ὅλων τῶν συμβάσεων. Ἂν πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ἐπικυρωθῇ ἀπὸ τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπήν, θὰ ἐφαρμοσθοῦν αἱ διατάξεις ἀνεξαρτήτως τῆς τύχης τῆς συμβάσεως.

§84Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ ἔπρεπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, ὁ ὑπεύθυνος, νὰ δώσῃ τὰς πληροφορίας.

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. Ἐξηντάρης εἶναι ὁ εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἔχει σχεδὸν τὰ αὐτὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ Ὑπουργός.

§86Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Ἐπιπροσθέτως δίδεται αὐτὴ ἡ εὐκολία εἰς τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὴν εἰδικὴν ἀντιπροσωπείαν ὅπως ἐπιφέρῃ, εἰ δυνατόν, ῥιζικὰς μεταβολὰς ἐπὶ τὰ βελτίω διαρρυθμίσεως μερικῶν ζητημάτων. Πάντως εἶναι τὸ κατώτερον ὅριον τῶν διδομένων δικαιωμάτων.

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἤθελον νὰ προσθέσω τοῦτο μόνον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἤκουσεν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν προηγηθεῖσαν συζήτησιν. Ἂν ἐγίνετο μία συμφωνία μετὰ τῆς Τουρκίας καὶ ἡμῶν, ἡ ὁποία νὰ μὴ διήρχετο ἀπὸ τὴν κρίσιν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ συμφωνία αὕτη θὰ ἀπετέλει ἕνα νεωτερισμόν, παρεκκλίνοντα ἀπὸ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης καὶ ἀπὸ τὰ ὄργανα τὰ ἐπιτετραμμένα τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης. Ἂν λοιπὸν εἴμεθα ἀποφασισμένοι, κατ’ ἀνάγκην, νὰ κάμωμεν ὑποχωρήσεις τινὰς ἕνεκα γενικωτέρων λόγων, εἶναι ὀρθότερον νὰ τεθοῦν αὗται ὡς ἀπόφασις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ἀπορρεούσης ἐκ τῆς συνθήκης. Ἐπειδὴ ὅμως μία Κυβέρνησις σεβομένη τὴν γνώμην τοῦ Κοινοβουλίου δὲν εἶναι δυνατὸν ἀφ’ ἑαυτῆς νὰ προβαίνῃ εἰς διπλωματικὰς δηλώσεις τοιαύτας, διὰ τοῦτο ἐθεώρησα καθῆκόν μου καὶ τὴν πρώτην φορὰν εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Συνέλευσιν καὶ νῦν, νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ἐξουσιοδότησις τῆς Κυβερνήσεως νὰ κάμῃ τὰς δηλώσεις ἐκείνας ἐνώπιον τῆς Μ. Ἐπιτροπῆς. Αὐτὰ εἶπον ἤδη καὶ προχθές.

§88Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ πρῶτον εἶμαι ὑποχρεωμένος κατὰ σειρὰν νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν εἰσηγητὴν τῆς ἐκθέσεως. Ὁ κ. εἰσηγητὴς εἶπε πρῶτον ὅτι ἐκρίθη κατὰ πόσον ἔπρεπε νὰ τὸ εἰσαγάγῃ πρὸς κύρωσιν εἰς τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπὴν ἢ εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ....

§89Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Γνωρίζετε τὸ διατί;

§90Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἄν μοὶ ἐδίδετε τοὺς φακέλλους σας, ἂν ἤμην ἐκεῖ καὶ ἂν παρεκοιμώμην ἀκόμη μαζί σας, τότε νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ τὸ ἐγνώριζον. (Γέλωτες). Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ζήτημα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἂν δηλαδὴ πρόκειται νὰ λάβῃ τὸ ἔνδυμα τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ἢ τῆς Βουλῆς, ἁπλῶς ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς. Θὰ εἶναι δυνατὸν δυνάμει τῆς συνθήκης αὐτῆς τῆς Λωζάννης, νὰ μεταβάλωμεν ὁσονδήποτε οὐσιώδη ὅρον τῆς συνθήκης αὐτῆς, εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλωμεν ὄχι μόνον ἄνευ γνώμης τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἀπαντήσω ὅταν ὁμιλήσω.

§92Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ εἰσέλθω ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας. Τώρα ἀφίνω τὸν Πόντον καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ὅλα αὐτὰ καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ ἑξῆς. Ὅταν μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπὸ τῶν Συμμάχων ἐστείλαμεν τὸν κ. Παρασκευόπουλον, τὰ ἀεροπλάνα κλπ., ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανείς μας, κύριοι, ὅτι ἠμπορεῖ ὅσον ὑπάρχει Ἑλλὰς νὰ γίνῃ Ἑλληνικὸν ἢ μήπως ἐφαντάσθημεν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπεραμυνθῶμεν εἰς μίαν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ μᾶς παραχωρηθῇ ἡ Κωνσταντινούπολις ἢ ὁ Πόντος, νὰ ὑπεραμυνθῶμεν μὲ τὰς ὀλίγας λεγεῶνας τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης; Ἑπομένως χωρὶς νὰ κρίνω καὶ χωρὶς νὰ θίξω κανένα, διότι ἐδῶ δὲν ἠμποροῦσα νὰ εἴπω πολὺ ὡραῖα καὶ νὰ ἀναφέρω καὶ πρωτοσπαθαρίους κλπ. εἰς τὴν Δημοκρατίαν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἔρχομαι νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου ὅλα αὐτὰ ὑπῆρξαν ἓν ὀλέθριον σφάλμα, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε τὴν ζωὴν τῶν Ἑλλήνων εἰς τὴν Π. Ἑλλάδα ὀλεθρίαν, ἀλλ’ ὀλέθριον σφάλμα οὐχὶ ἐκ προμελέτης, ἀλλ’ ἐκ κακοῦ ὑπολογισμοῦ, ἐκ τῆς πολιτικῆς ἰδέας, τῆς ἰδέας τῆς ὁμοιογενοῦς καὶ ἑνιαίας Ἑλλάδος, ἐκ κακοῦ ὑπολογισμοῦ, διότι δὲν συνησθάνθημεν τὰς συνεπείας τῆς νέας καὶ ὁμοιογενοῦς Ἑλλάδος.

§93Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Αὐτὰ δὲν εἶναι ἀνασκόπησις, εἶναι ἐπίκρισις ἡ ὁποία ἐξεγείρει καὶ τὸν πλέον ἤρεμον ἄνθρωπον.

§94Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι ἡ πλέον ἐπιεικὴς ἐπισκόπησις, τὴν ὁποίαν ἠμπορῶ νὰ κάμω.

§95Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρόκειται οὐχὶ περὶ ἀνασκοπήσεως, ἀλλὰ περὶ κρίσεως τὴν ὁποίαν διερχόμεθα, χωρὶς νὰ δύναται νὰ ὑποτεθῇ καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον ὅτι ἡ σιωπή μας ἔχει ἔννοιαν ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν δυσχέρειαν τῆς ἀπαντήσεως.

§96Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ ἡ ἰδική μας σιωπὴ τὴν ἰδίαν ἔννοιαν ἔχει.

§97Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ παροῦσα κατάστασις καὶ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐβασίσθησαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ὅτι αἱ ἀντεγκλήσεις ἀκόμη καὶ αἱ ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ παρελθὸν ἀντετάχθησαν πρὸς ἀλλήλας, ἐπί τινα χρόνον πρέπει νὰ καταπαύσουν. Ἡ ὑφ’ οἱονδήποτε ὅθεν τύπον ἀνασκάλευσις τοῦ παρελθόντος εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὸν γενικώτερον σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ μὴ εἰσέλθωμεν εἰς ἐξέτασιν τῶν θιγομένων ζητημάτων καὶ νὰ μὴ δώσωμεν ἀπάντησιν ἐπὶ σημείων ἐφ’ ὧν εἴμεθα ἀπολύτως πρόχειροι νὰ ἀπαντήσωμεν.

§98Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Σεβόμενος τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, παρέρχομαι ὅλην αὐτὴν τὴν ἀνασκόπησιν, αὐτὴν τὴν ἔρευναν. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι δὲν ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἠμπορῶ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰ ὅσα θὰ μοὶ ἀντιταχθῶσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ νικήσουν αἱ σκέψεις μου. Καὶ εἰσερχόμενος εἰς τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης βλέπω τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν, ἡ ὁποία δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο παρὰ τὴν δημιουργίαν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ λόρδος Κῶρζον λέγει: «Λύσις λελανθασμένη, τῆς ὁποίας τὸ βάρος ὅλος ὁ κόσμος θὰ φέρῃ ἐπὶ ἕνα αἰῶνα». Ὁ δὲ «Χρόνος» τῶν Παρισίων τῆς 5ης Φεβρουαρίου λέγει (ἀναγινώσκει): «Ὁλόκληρον τὸ προσφυγικὸν ζήτημα.... κλπ.» Καὶ ἀφοῦ, κύριοι, ἐδημιουργήθη, ὅπως προανέφερον, ἡ τοιαύτη κατάστασις, τολμοῦμεν ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει νὰ λέγωμεν ὅτι αὐτὰ ὅλα τὰ ἔφερεν ἡ κρατικὴ ἀνάγκη. Ἡ κρατικὴ ἀνάγκη μᾶς ἐπέβαλε, κύριοι, τὰς συμφωνίας αὐτάς, τὰς ὁποίας ἐρχόμεθα νὰ κυρώσωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου; Ἡ κρατικὴ ἀνάγκη μᾶς ἐπέβαλε νὰ παρίδωμεν τὴν κρατικὴν ἠθικὴν καὶ νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ συμψηφίσωμεν τὰς περιουσίας τῶν δυστυχῶν αὐτῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐδῶ χωρὶς τίποτε, τὰς ἐκεῖ περιουσίας των μὲ τὰ εἰσοδήματα τῶν Τουρκικῶν περιουσιῶν, τὰ ὁποῖα εἰσεπράξαμεν ἡμεῖς πρὸ τοῦ 1912, ἀλλὰ τὰ συμψηφίζετε μὲ τὰς ἐδῶ Τουρκικὰς περιουσίας χωρὶς νὰ λάβητε κανὲν μέτρον διὰ τὴν διαφορὰν τῶν τιμῶν; Ἀλλὰ ποία δικαιοσύνη, ποία ἔννοια Κράτους, ποῖον δικαίωμα κρατικὸν νὰ εἴπω ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ συμψηφίσωμεν τὰς περιουσίας τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν περιουσίαν εἰς τὴν Τουρκίαν, νὰ συμψηφίσωμεν εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν αὐτὴν καὶ εἰς αὐτὰς νὰ μὴ δώσωμεν τίποτε; Μᾶς παίρνετε τὰ λεπτά μας. Τί θὰ μᾶς δώσητε; Τί δικαίωμα ἔχομεν ἡμεῖς εἰς αὐτάς; Εἶναι ἀντίληψις Κράτους, εἶναι ἀντίληψις δικαιοσύνης, εἶναι ἀντίληψις ἀξιοπρεπείας ἠμπορῶ νὰ εἴπω κρατικῆς, δηλαδὴ ἐννοῶ τὸ νὰ πάρω τὴν περιουσίαν ἑνὸς ὁμαίμου μου, ἑνὸς Ἕλληνος, ἑνὸς ὁμογενοῦς, ἑνὸς ἀνθρώπου ὁ ὁποῖος ἐδυστύχησεν, ὁ ὁποῖος κατεστράφη, ἀπὸ ἕνα ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος ἔμεινεν ἐδῶ, συνηγωνίσθη μαζί μου, ἔπαθε καὶ αὐτὸς ὅ,τι καὶ ἐγώ, ἐπειδὴ ἔτυχε νὰ ἔχῃ ἐκεῖνος περιουσίαν ἐκεῖ καὶ ὄχι εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος. Παίρνω τὴν περιουσίαν του καὶ τὴν συμψηφίζω. Διατί τότε δὲν παίρνετε ὅλας τὰς περιουσίας τῶν Ἑλλήνων νὰ τὰς συμψηφίσητε καὶ νὰ εἴπητε ὅτι διὰ νὰ πληρώσω τοὺς πρόσφυγας βάζω χρέος εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλληνικὴν περιουσίαν; Αὐτὸ θὰ ἦτο πλέον ἠθικόν. Καὶ λέγει παρακάτω (ἀναγινώσκει). Νέα θεωρία, κύριοι, θεωρία τὴν ὁποίαν εἰσάγει εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, θεωρία ἡ ὁποία μᾶς λέγει οὔτε λίγο οὔτε πολὺ ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος παρουσιάζεται ὡς εἷς χρεωκοπημένος ἔμπορος, ὁ ὁποῖος μὴ δυνάμενος τίποτε νὰ κάμῃ, κατασπαράζει, ὡς ἄλλος Κρόνος τὰς σάρκας τῶν τέκνων του καὶ λέγει ὅτι δυστυχῶς κατασπαράξας αὐτὰς τὰς σάρκας δὲν ἠμπορῶ νὰ πληρώσω τὰ κενὰ τοῦ ταμείου μου. Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι εἰς τὴν ἀντίληψίν μου δὲν ἠμποροῦν νὰ χωρέσουν αὐταὶ αἱ θεωρίαι.

§99Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Εἰς τὴν ἔκθεσίν μας λέγομεν ὅτι εἶναι ματαία ἡ θυσία αὐτή.

§100Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ ἀπαντήσω πρὸς ὑμᾶς, ἀφοῦ υἱοθετεῖτε τὴν φράσιν αὐτήν. Λέγει ἡ ἔκθεσις (ἀναγινώσκει): «Δυστυχῶς.... κλπ.» Δηλαδὴ ὀλοφύρεσθε διότι κατασπαράζοντες τὰς σάρκας τῶν τέκνων σας δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε καμμίαν ἀνακούφισιν. Ἀλλ’ ἔχω καὶ μίαν ἄλλην ὡραίαν φράσιν, Λέγει (ἀναγινώσεκι): «Εἶναι προφανές .... κλπ.» Ἀλλὰ δὲν νομίζετε, ἀγαπητοὶ κύριοι, ὅτι θὰ ἦτο ὡραιότερον νὰ διατυπώσητε αὐτὴν τὴν φράσιν ὡς ἑξῆς. Ἐνδιαφέρεσθε διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς καταστάσεως καὶ τὴν ἐμπέδωσιν τῶν φιλικῶν σχέσεων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, καθόσον διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ κατορθώνομεν νὰ τακτοποιήσωμεν τὰς κρατικὰς καὶ ἀτομικάς μας ἀνάγκας διὰ τῆς θυσίας τῆς περιουσίας τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν περιουσίαν.

§101Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Λαμβάνετε ἓν μέρος τῆς εἰσηγήσεως καὶ ἐξάγετε συμπεράσματα. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐσημείωσε τὰ δυσμενῆ σημεῖα τῆς νέας συμφωνίας καὶ ἀφοῦ τὰ ἐσημείωσεν, εἶπε: Τουλάχιστον μήπως ἔχομεν καμμίαν ἀνακούφισιν ταμιακήν;

§102Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ ὅμως ἀποδεικνύει μυχίαν σκέψιν τοῦ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐσκέφθη μήπως καὶ συνέβη καὶ αὐτό. Ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ ἐσκέφθη, μοὶ εἶναι ἀρκετόν. Καὶ ἐν τέλει ἡ εἰσηγητικὴ αὐτὴ ἔκθεσις μᾶς ζητεῖ οὔτε ὀλίγον οὔτε πολὺ νὰ δώσωμεν τὸν δίκαιον ἔπαινον εἰς τὴν συμφωνίαν τῆς 21ης Ἰουλίου τῆς Ἀγκύρας, διότι ἡ συμφωνία αὐτὴ εἶναι καλυτέρα, λέγει, ἀπὸ τὴν πρώτην συμφωνίαν. Ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρίνωμεν τοιαῦτα φοβερά, τοιαῦτα ἀποτρόπαια καὶ ἀνήκουστα ἐγκλήματα, ὡς ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρίνωμεν ἂν ὁ κυανοπώγων ἐσκότωσε περισσοτέρους ἀνθρώπους ἀπὸ τὸν Λανδρύ, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ σύγκρισις. Ὅλοι ζητοῦν ἔπαινον διὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ μεγαλύτερον μειονέκτημα τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, τὸ ὅτι δὲν ἐλήφθη μέριμνα διὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς περιουσίας τῶν ὑποδούλων, τῶν ἀνταλλαγέντων, τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι εἰσέρρευσαν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, παρὰ ἐλήφθη τὸ μέτρον ὅτι ἡ σημερινὴ τιμὴ θὰ εἶναι καὶ ἡ τιμὴ τοῦ συμψηφισμοῦ, χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἐδεκαπλασιάσθη ἡ τιμὴ τῆς περιουσίας τῶν Ὀθωμανῶν, ἐν δὲ τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἡ τιμὴ τῆς περιουσίας τῶν Ἑλλήνων ἔγινε τὸ 1% καὶ τοιουτοτρόπως ὅλαι αἱ περιουσίαι δὲν θὰ ἐπαρκέσουν νὰ συμπληρώσουν τὸν συμψηφισμόν. Αὐτὸ εἶναι τὸ κεφαλαιῶδες σφάλμα ἀμφοτέρων τῶν συμφωνιῶν. Εἰς τὴν εἰσηγητικήν του ἔκθεσιν ὁ κ. Ἐξηντάρης εἶπεν ὅτι ἔγινεν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐγὼ γνωρίζω ὅτι δὲν προῆλθεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ ὅτι οἱ οὐδέτεροι ἀντιπρόσωποι δὲν ἐδέχθησαν τὴν κύρωσιν τῆς συμφωνίας καὶ ἂν θέλητε νὰ μὴ γίνῃ ἡ συζήτησις δημοσίᾳ, ἠμπορῶ νὰ ἔλθω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ σᾶς δείξω μερικὰ ἔγγραφα σχετικά. Εἶναι καλυτέρα ἡ συμφωνία τῆς πρώτης, διότι καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη ἔχουν τὸν αὐτὸν σκοπόν· τὴν καταστρατήγησιν τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης. Καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ καταστρατηγοῦν τὴν Β παράγραφον τοῦ ἄρθρου 16 τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς καὶ τὴν Γ παράγραφον τοῦ ἄρθρου 38, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν ἀμνηστείαν. Δηλαδὴ αἱ συνθῆκαι αὐταὶ δὲν μᾶς κάμνουν τίποτε ἄλλο παρὰ κατά τινας μὲν πληροφορίας εἰς 40,000, κατ’ ἄλλας δὲ πληροφορίας εἰς 100,000 Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι εἶχον δικαίωμα νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν νὰ εἴπῃ ποίους θέλει καὶ ποίους δὲν θέλει.

§103Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Ἑκατὸν πεντήκοντα ἄτομα καὶ ὄχι χιλιάδας.

§104Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κάμνετε λάθος, κ. Κυβετέ. Δὲν μοὶ λέγετε ποῦ τὸ εὑρίσκετε αὐτό; Αὐτὸ τὸ λέγει ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης, ἀλλ’ ἡ συμφωνία τὴν ὁποίαν ἔχετε ἐδῶ, δὲν τὰ λέγει αὐτά. Οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιστρέψῃ. Ἔχω λάβει σημείωσιν εἰς ποίους ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιστρέψουν. Ἐπιτρέπεται ἡ ἐπάνοδος τοῦ κ. Γκιόκα. Εἶναι ὁ κ. Γκιόκας μέσα εἰς τοὺς 150; Ὄχι. Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν κ. Θωμόπουλον, δηλαδὴ εἰς ὅλους οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τὴν ἀνταλλαγήν. Διὰ τοὺς ἄλλους τί μᾶς ἐνδιαφέρει, ἐφόσον ἐτακτοποιήσαμεν τὴν δουλειάν μας; Ἄς κάθουνται οἱ πρόσφυγες νὰ ψηφίζουν καὶ νὰ φωνάζουν. Ἐκ τῆς ἀφορμῆς αὐτῆς τοῦτο θὰ εἶχον νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργόν. Νομίζω, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, νομίζω, λέγω, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις τὴν ὁποίαν δίδετε εἰς τὰ μέλη τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς τὰ Ἑλληνικὰ καὶ ἡ πολυτέλεια τῆς ὑπηρεσίας τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, ἠμπορεῖ ὀλίγον νὰ περικοπῇ καὶ νὰ παύσουν ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἐμπορικοί, οἱ νομικοί, οἱ ἐπαγγελματικοὶ καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖοι ἄλλοι σύμβουλοι. Ἄς παύσουν νὰ παίρνουν 120 λίρας τὸν μῆνα, ὅπως ἔπαιρνε κάποιος καὶ ἂς περισώσωμεν τὰ λεπτὰ αὐτὰ διὰ νὰ πληρώσωμεν τοὺς δυστυχισμένους πρόσφυγας, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἐπῆραν τὴν περιουσίαν των. Πρέπει νὰ λάβωμεν ἓν μέτρον καὶ νὰ περιορίσωμεν τὰς δαπάνας αὐτάς, ἵνα μαζεύσωμεν ὀλίγα λεπτὰ καὶ τοὺς δώσωμεν νὰ φᾶνε ὀλίγον ψωμὶ καὶ ὄχι νὰ γλεντᾶμε ἡμεῖς.

§105Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Πόσα μέλη ἔχει ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπή;

§106Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι κάπου 72 Ἑλληνικὰ μέλη. Ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις ἔχει καὶ ἄλλους μαργαρίτας. Μᾶς λέγει ὀλίγον παρακάτω ὅτι ἐκριζώνεται αὐτόχρημα ὅλη ἡ ἐντὸς τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἰδιοκτησία. Ἡ τοιαύτη δὲ ἐκρίζωσις ἔχει ὡς αἰτίαν καὶ σκοπὸν τὴν θεραπείαν τῶν κρατικῶν ἀναγκῶν. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον εἶναι ἀληθές. Ἐκριζώνεται αὐτόχρημα ὅλη ἡ ἐντὸς τῆς Κωνσταντινουπόλεως Ἑλληνικὴ ἰδιοκτησία. Ἀλλὰ τὸν δεύτερον σκοπόν; Μήπως καὶ αὐτὸς ἀναφέρεται εἰς τὸ ὀλίγον κατωτέρω ἀναγραφόμενον τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι διαλύεται, δηλαδὴ θεραπεία τῆς κρατικῆς ἀνάγκης εἶναι ἡ διάλυσις. Λοιπὸν μὲ τὸν εἱρμὸν τῆς σκέψεως τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως μήπως αὐτὸ ἐννοεῖ ἢ μήπως περιλαμβάνεται ἐν τῷ παρακάτω, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Κιριώτερον πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζει τὸ ἐν λόγῳ κείμενον εἶναι ὅτι θεραπεύει τὰς πολιτικὰς καὶ τὰς κρατικὰς ἀνάγκας». Πλεονέκτημα εἶναι αὐτό, κύριοι; Ἀλλ’ ἂν θεωρήσωμεν πλεονέκτημα αὐτό, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε παρερμηνεύων ἢ μᾶλλον παραποιῶν τὸ Ρωμαϊκὸν ρητὸν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ἂν ἓν ἄλλο τοιοῦτον πλεονέκτημα ἀποκτήσωμεν, ἀπωλώλαμεν. Ἀλλ’ ἂν καυχώμεθα ὅτι ἐπετύχαμεν τοιοῦτον πλεονέκτημα, καλύτερον θὰ ἦτο νὰ μὴ τὸ εἴχομεν ἐπιτύχει ποτέ. Κύριοι, ὑπάρχουν τὰ αἴτια αὐτά, τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ καὶ τώρα ἐρχόμεθα εἰς τὰς συνεπείας. Ἐνόσῳ λοιπὸν δὲν ἠξεύρομεν διατί, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς εἶπε τί περιέχουν αὐταὶ αἱ συμφωνίαι, δηλαδὴ δὲν τὸ γνωρίζομεν ἀπὸ ἐπισήμους πληροφορίας, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς εἶπεν, μόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπεν ὅτι ἀποτελεῖ μᾶλλον ἱστορικὴν σημασίαν, ἐφόσον ἡ Βουλὴ δὲν καλεῖται νὰ ψηφίσῃ ὡρισμένα ἄρθρα, αὐτὰ πρέπει νὰ ἔχουν ἁπλῶς ἱστορικὴν σημασίαν διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὸν κ, Ὑπουργόν. Ἔχουσιν ἁπλῶς ἱστορικὴν σημασίαν νὰ ἐπανέλθωσιν ἢ ὄχι οἱ Ἕλληνες εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ἔχουσιν ἱστορικὴν σημασίαν τὸ πῶς ἀνταλλάσσεται ἡ περιουσία των, ἔχουσιν ἁπλῶς ἱστορικὴν σημασίαν τὸ ζήτημα τῶν «ἐταμπλί»; Ἐφόσον αὐτὰ συμβαίνουν, πῶς ἐγὼ θὰ ἐπιμείνω; Πρέπει νὰ καθήσω χάριν ἱστορικῆς σημασίας νὰ ἐρευνήσω ὅπως ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος ἐκ Μεσσηνίας κ. Κουμουνδοῦρος τὰ πρακτικὰ τῆς Λωζάννης ὁλόκληρα, ὅπως τὰ ἠρεύνησεν, ἵνα εὕρω ποία ἡ ἀφορμὴ τῆς 9ης Δηλώσεως καὶ διατί. Θέλετε νὰ σᾶς τὴν εἴπω; Ἂς σᾶς τὴν εἴπω, ἀφοῦ ἱστορικῶς συζητοῦμεν. Ἐκείνην τὴν ἐποχήν, ἂν ἀνατρέξῃ κανεὶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς συνδιασκέψεως τῆς Λωζάννης, θὰ ἴδῃ ὅτι ἡ πρώτη συζήτησις περὶ ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν γίνεται εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 1ης Δεκεμβρίου. Εἰς τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ὁ Νάνσεν προτείνει τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν, λέγων ὅτι ἐμελέτησεν ἤδη τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς καὶ ἔχει τὴν πρὸς τοῦτο ἐπίσημον συγκατάθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Ἰσμὲτ πασᾶς ἐγειρόμενος διαμαρτύρεται, λέγων ὅτι ἦλθε νὰ συζητήσῃ περὶ ἀνταλλαγῆς αἰχμαλώτων καὶ ὄχι περὶ ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν καὶ ὅτι εἶναι ἓν ζήτημα ἐκτὸς τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ὅτι εἶναι ἀπαράσκευος εἰς αὐτὸ καὶ δὲν θέλει νὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν. Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως λέγει ὅτι συμφωνεῖ μὲ τὸν κ. Νάνσεν, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἂν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις δὲν τὴν ἀποδεχθῇ, θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ μέτρον, ἵνα μὴ μείνωσιν οἱ ἀγροὶ ἀκαλλιέργητοι. Ἀπὸ ἐκεῖ δὲν ξαναγίνεται συζήτησις παρὰ κατὰ τὴν 13ην Δεκεμβρίου, ὁπότε ὁ Ἰσμὲτ πασᾶς λέγει ὅτι κατέστη ἀναπόφευκτος ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν, ἀλλὰ τὸ λέγει ξεκρέμαστα χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ διάμεσος συζήτησις, ἡ ὁποία νὰ μᾶς πείθῃ πῶς ἐπείσθη οὗτος ὅτι εἶναι ἀναπόφευκτος ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν. Ἰδιωτικαὶ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἐξελέγξῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ πληροφορίαι βασιμώταται, διότι προέρχονται ἀπὸ ξένον διπλωματικὸν ἀντιπρόσωπον, φέρουσι τὰ ἑξῆς. Τὴν ἑσπέραν τῆς 3ης ἢ 4ης Δεκεμβρίου συνηντήθη ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως μὲ τὸν Ἀλῆ–Σαφῆ–Σαγιαννάκην, τμηματάρχην, γραμματέα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας, ἐμπεπιστευμένον παρὰ τῷ Ἰσμὲτ πασᾶ, Τουρκοκρῆτα, ἔχοντα δοσοληψίας μὲ κτήματα ἐν Κρήτῃ καὶ ἐγένετο ἡ ὑπ’ ἀριθ. 9 δήλωσις, ἡ ὁποία ἀναφέρει ῥητῶς καὶ τοὺς Κρῆτας, μόνον καὶ μόνον τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ Σαγιαννάκη καὶ ἐπείσθη ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις νὰ παραιτηθῇ τῆς ἀνταλλαγῆς. Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅπως εἴπομεν, ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν 9ην δήλωσιν. Διότι πῶς ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν τὰς παρούσας συμφωνίας ἂν δὲν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης; Ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰς ἐκπληρώσωμεν. Λοιπὸν οὐτοπίας θὰ κάμωμεν. Εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ τὴν ψηφίσωμεν, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἄλλως ἢ ὅπως ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος τῶν ἀνεξαρτήτων ὀρεινῶν κ. Σπετσιώτης ἔλεγε προχθές, ὅτι ἡ Τουρκία μᾶς ἐπέβαλε τὸν κλοιὸν καὶ μᾶς ἐζήτησε νὰ ἐγγυηθῇ ὁ διασυμμαχικὸς ἔλεγχος. Ἀλλ’ ἀφοῦ, κύριοι, ἐκοροϊδέψαμεν τὴν Τουρκίαν εἰς τὴν 9ην δήλωσιν, πῶς θέλετε νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην; Θέτει κάπου τὰ λεπτά, ἵνα εἶναι βεβαία ὅτι θὰ τὰ λάβῃ. Αὐτὸ εἶναι φυσικὴ συνέπεια. Ἂν ἐπικυρώσωμεν ἤδη τὰς συμφωνίας, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν μήπως ἡ ψῆφός μας ἔχει νόημα ἐπικυρώσεως τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἥτις εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν. Τὸ κατ’ ἐμέ, ἂν θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῶν συμφωνιῶν, δὲν θὰ τὸ κάμω δι’ ἄλλον λόγον, εἰμὴ διὰ νὰ μὴ ἀποθάνουν ἐκ πείνης οἱ ὑπολειφθέντες δυστυχεῖς πρόσφυγες. (Χειροκροτήματα).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μάξιμος ἔχει τὸν λόγον.

§108Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ κυρώσεων τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν ἔχει ἕνα οἰκονομικὸν χαρακτῆρα καὶ ἀφορᾷ ζητήματα διακανονισμοῦ τῆς περιουσίας τῶν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Τουρκίᾳ ἀνταλλαξίμων. Ἐν τούτοις εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι παρὰ τὸν οἰκονομικὸν χαρακτῆρα ἐνέχει μίαν ἰδιαιτέραν πολιτικὴν σημασίαν, ἡ ὁποία δὲν διαφεύγει τὴν προσοχὴν τόσον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὅσον καὶ ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως. Διότι εἶναι γνωστὸν καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ ἐπιδιώκεται ὁ διακανονισμὸς τῶν πολιτικῶν πρὸς τὴν Τουρκίαν σχέσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Συνεπῶς ἡ οὐσιωδεστέρα, κατὰ τὴν γνώμην μας, πλευρὰ εἶναι ἡ πλευρὰ ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὰς σχέσεις τῶν δύο Κρατῶν καὶ ἡ ἑτέρα ἥτις ἀφορᾷ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν. Ἡ δευτέρα αὐτὴ ἔχει μίαν καθαρῶς ἱστορικὴν πλέον σημασίαν. Εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς πραγματικότητος, ἡ ἐξέτασις ἡ ἱστορικὴ τῆς ὁποίας μόνον συμπεράσματα ἐπωφελῆ ἢ θλιβερὰ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συνεπάγῃ. Θὰ ἐξετάσωμεν συνεπῶς τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς σχέσεως αὐτῆς πρὸς τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν καὶ συνεπῶς καὶ πρὸς τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς σχέσεως αὐτῆς πρὸς τὰς πολιτικὰς κατευθύνσεις τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς μετὰ τῆς Τουρκίας σχέσεις. Οἱ προλαλήσαντες κ. κ. συνάδελφοι ἐτόνισαν, ἂν καὶ ἀναχωροῦντες ἀπὸ διαφορετικὴν βάσιν, ἐτόνισαν, λέγω, ἐπαρκῶς τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔχει διὰ τὴν νεωτέραν ἱστορίαν ὁ ἐξανδραποδισμὸς αὐτός, τὸ νεώτερον αὐτὸ αἶσχος τοῦ λεγομένου πολιτισμοῦ περὶ ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν καὶ νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ διαμφισβητῇ τὴν ἀλήθειαν αὐτήν. Ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν ἀπετέλεσε μίαν πρᾶξιν, ὁμοίαν τῆς ὁποίας δὲν ἔχει νὰ ἀναφέρῃ ἡ νεωτέρα ἱστορία. Μόνον κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς δουλείας, μόνον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην οἱ δοῦλοι ἠγοράζοντο καὶ ἐπωλοῦντο ὅπως αἱ ἰδιοκτησίαι. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικυρωθῇ ἓν σχέδιον νόμου καὶ ὡρισμέναι συμφωνίαι, αἱ ὁποῖαι ἐπιστεγάζουν τὴν ἀνταλλαγὴν καὶ αἱ ὁποῖαι δίδουν τὸ ἐπισφράγισμα εἰς τὴν πολιτικὴν τῶν κομμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐνήργησαν τὴν πρᾶξιν τῆς ἀνταλλαγῆς. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης. Ὀφείλω, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι πρὸ μηνῶν ἔτυχε νὰ διαβάσω εἰς μίαν Ἑλληνικὴν ἐφημερίδα τῆς Κωνσταντινουπόλεως μεταφρασμένον βιβλίον Ἰταλοῦ βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐξεδήλωνε τὴν μεγάλην του χαρὰν—πρόκειται περὶ τῶν συμμάχων—διὰ τὴν ἀνταλλαγὴν καὶ προοιωνίζετο εὐχάριστον τὸ μέλλον διὰ τὰ Ἰταλικὰ κεφάλαια εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἐξέλιπε, λέγει, διὰ τῆς ἀνταλλαγῆς ὁ Ἑλληνισμὸς ὡς οἰκονομικὸς παράγων ἐν Τουρκίᾳ καὶ συνεπῶς ἡ Τουρκικὴ Δημοκρατία ἔχουσα ἀνάγκην ξένων κεφαλαίων, ἀσφαλῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποταθῇ πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ τοιαῦτα.

§109ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπατᾶται πολύ.

§110Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Εἶναι γνώμη. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι οἱ σύμμαχοι καὶ οἱ προστάται τῆς Ἑλλάδος ἐνεργοῦντες ὅπως ἐνήργησαν ἀπέβλεπον εἰς σκοπούς, οἱ ὁποῖοι ἦταν ἀντίθετοι πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης δὲν εἶναι παρὰ μία προσπάθεια τῶν Εὐρωπαίων ἰμπεριαλιστῶν νὰ ἐξασφαλίσουν εἰς βάρος καὶ τῶν δύο λαῶν τὰ ἰδικά των συμφέροντα. Συνεπῶς οἱ ἀναγνωρίζοντες τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὡς μίαν ἀλήθειαν ὀφείλουν ταυτοχρόνως νὰ ἀναγνωρίσουν καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ριζικῆς ἀναθεωρήσεως τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, ἡ ὁποία ὡδήγησεν εἰς τὴν λυπηρὰν αὐτὴν διὰ τὸν ἐργατικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας ἀλήθειαν. Ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης περιέχει τὴν ἀνάμιξιν τῶν ξένων αὐτῶν ἰμπεριαλιστῶν εἰς τὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας. Καὶ οἱ γνωρίζοντες τὴν ἀλήθειαν πρέπει νὰ ἀναγνωρίσουν ἐπίσης ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν σχέσεις ὁμαλαὶ καὶ κανονικαὶ μετὰ τῆς Τουρκίας, ἐφόσον ἐπικαλούμεθα τὰς ἐπεμβάσεις τῶν ξένων καὶ ἐφόσον ἀναφερόμεθα εἰς τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης. Ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης εἶναι συνθήκη ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὰς σχέσεις μὲ ἓν Κράτος, τὸ ὁποῖον μόλις πρὸ ὀλίγου κατήργησε τὸ καθεστὼς τῶν διομολογήσεων. Ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ εἶναι ἀρεστὴ καὶ συμφέρουσα τόσον διὰ τὸν λαὸν τῆς Τουρκίας ὅσον καὶ διὰ τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, διότι ἀκριβῶς περιέχει κατὰ ἕνα ἐπίσημον τρόπον ἀναμίξεις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ τῶν ἐνδιαφερομένων ξένων Δυνάμεων. Ἐλέχθησαν κατὰ τὴν πρὸ ἡμερῶν γενομένην συζήτησιν πολλὰ διὰ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Νὰ μᾶς ἐπιτρέψητε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ τόσον μεγάλην συμπάθειαν πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία εἶναι γνωστὴ ἀπὸ τὴν στάσιν της καὶ κατὰ τὴν κατάληψιν τῆς Κερκύρας καὶ κατὰ τὰ διάφορα ἄλλα ἐπεισόδια καὶ ἡ ἐπίδρασίς της ἐπὶ τῶν τυχῶν τοῦ ἐργαζομένου Ἑλληνικοῦ Λαοῦ εἶναι πολὺ αἰσθητή. Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία κατὰ τὴν γνώμην μας εἶναι ἀνώνυμος Ἑταιρεία, εὑρισκομένη πρὸς τὸ παρὸν ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν ἐπιρροήν, ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, λέγω, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τείνῃ εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τῶν Δυνάμεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι καὶ κυριαρχοῦν ἐντὸς αὐτῆς. Ἡ Ἑλλάς, ἡ ἀστικὴ Ἑλλάς, εἶναι βεβαίως εἷς καλὸς πελάτης τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ ἐπλήρωσε πολὺ ἀκριβὰ τὰς συνεπείας αὐτῶν τῶν σχέσεών της. Σᾶς εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ πόλεμος τοῦ 1897 ἔφερεν ἐν Ἑλλάδι τὸν Διεθνῆ Οἰκονομικὸν Ἔλεγχον. Ὁ ἄλλος πόλεμος ἔφερεν ἓν ἄλλο παρόμοιον ἄγος, τὸν αὐτόνομον ὀργανισμόν, τὸν λεγόμενον Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Αὐτοὶ ὅλοι οἱ ὀργανισμοὶ καὶ οἱ ἔλεγχοι δὲν ἀποτελοῦν παρὰ καθεστὼς παρόμοιον μὲ τὸ καθεστὼς τῆς Τουρκίας καὶ τὸ καθεστὼς αὐτὸ προϋπῆρχε, συνυπῆρχε καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Τουρκίᾳ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ δύο αὐτοὶ λαοὶ ἀκολουθοῦντες πολιτικὴν ἀντίθετον πρὸς τὰ συμφέροντά των ἐμάχοντο μεταξύ των διὰ τὰ συμφέροντα τῶν ξένων καὶ ὁ λαὸς τῆς Τουρκίας ὁ ἐργαζόμενος καὶ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ὁ ἐργαζόμενος εὑρίσκοντο εἰς μίαν παράλληλον θέσιν ἀπέναντι τῶν Εὐρωπαίων ἰμπεριαλιστῶν. Τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπῆρχε τὸ Δημόσιον Ὀθωμανικὸν Χρέος, ἡ ἐν Τουρκίᾳ ξένη ἐπέμβασις, ὑπῆρχε καὶ ἐν Ἑλλάδι ὁ Διεθνὴς Οἰκονομικὸς Ἔλεγχος. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἀπέναντι αὐτῶν εἴμεθα εἰς κατάστασιν συμπαθείας καὶ ἡ πολιτική μας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦτο πολιτικὴ συμφέρουσα κατὰ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἡ πολιτικὴ ἐφηρμόσθη. Σήμερον μετὰ τὰς τόσας καταστροφάς, τὰς ὁποίας ἡ πολιτικὴ ἐκείνη τῶν ἀστικῶν κομμάτων ἐπεσώρευσεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὀφείλομεν νὰ προσανατολίσωμεν τὰς σχέσεις—καὶ τοῦτο εἶναι συμφέρον τῆς ἐργατικῆς Ἑλλάδος—νὰ προσανατολίσωμεν, λέγω, τὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ ἀπὸ μίαν ἄλλην ἄποψιν, τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν ἔθιξεν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι γίνονται πολιτικαὶ ζυμώσεις μεταξὺ τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης, τῶν καπιταλιστικῶν Κρατῶν καὶ ὅτι τῶν ζυμώσεων αὐτῶν ἡγεῖται ὁ Ἀγγλικὸς ἰμπεριαλισμός. Εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ ζυμώσεις αὗται κατέληξαν ἤδη εἰς μίαν μερικὴν συμφωνίαν καὶ εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅτι ἔχομεν ἐσχηματισμένον τὸ Ἀγγλοϊταλικὸν μπλόκ. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅτι ὑπάρχει μία ἄλλη ζύμωσις πρὸς ἀντίθετον κατεύθυνσιν τῆς πρώτης, ἡ ζύμωσις τῆς ὁποίας ἡγεῖται ἡ Ρωσσία τῶν Σοβιὲτ καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει τὸ Κράτος μετὰ τοῦ ὁποίου διαπραγματευόμεθα ἤδη τὰς σχέσεις μας, ἡ ἐργατικὴ τάξις τῆς Ἑλλάδος ὑπερασπιζομένη τὴν ἐπανάστασιν τῆς Ρωσσίας καὶ συνεπῶς καὶ τὴν πολιτικὴν ἀπέναντι τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ ἰμπεριαλισμοῦ, ἀπαιτεῖ ὅπως ἡ πολιτικὴ τῆς ἀστικῆς Ἑλλάδος προσανατολισθῇ πρὸς τὸν συνασπισμὸν ἐκεῖνον, μετὰ τοῦ ὁποίου μᾶς συνδέουν κοινὰ συμφέροντα. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι, ὅταν οἱ Φασίσται ἀπεβιβάσθησαν εἰς τὴν Κέρκυραν, μία καὶ μόνη Δύναμις ὑπῆρξεν εἰς τὸν κόσμον ἡ ὁποία διεμαρτυρήθη διὰ τὸ γεγονὸς αὐτό, ἡ Σοβιετικὴ Ρωσσία. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ φέρω καὶ καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι, ἐφόσον αἱ σχέσεις μας μετὰ τῆς Τουρκικῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία ἠγωνίσθη καὶ ἐνίκησε τὸν Εὐρωπαϊκὸν ἰμπεριαλισμόν, αἱ ὁποῖαι σχέσεις ἐκανονίσθησαν ἐπὶ τῇ βάσει ὅρων οἱ ὁποῖοι συμφέρουν πρὸς τοὺς Εὐρωπαίους ἰμπεριαλιστάς, ἐφόσον, λέγω, αἱ σχέσεις αὐταὶ ἐγένοντο μέσῳ Μικτῶν Ἐπιτροπῶν καὶ μέσῳ συνθηκῶν Λωζάννης, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἐξυπηρετοῦν τὰ συμφέροντα τῆς ἐργαζομένης Ἑλλάδος. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, κύριοι βουλευταί, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ζήτημα καὶ νομίζω ὅτι θὰ εὑρίσκωνται μεταξὺ τῶν ἀντιπάλων στρατοπέδων ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναγνωρίζουν ὅτι ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ὑπῆρξε πολιτικὴ καταστρεπτικὴ καὶ ὅτι ἡ πολιτικὴ ἐκείνη πρέπει ἐξ ὁλοκλήρου νὰ ἀναθεωρηθῇ.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Καραπαναγιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§112Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ νομοθετικὸν Σῶμα τῆς Χώρας αὐτῆς δὲν εὑρέθη ποτὲ ὑπὸ συνθήκας τόσον θλιβεράς, οἷαι αἱ συνθῆκαι τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ παροῦσα Βουλή, ὅταν καλεῖται νὰ κυρώσῃ τὰς μετὰ τῆς Τουρκίας συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται μετὰ πάροδον πέντε ἐτῶν νὰ ἐπαναφέρουν εἰς τὴν μνήμην ἡμῶν τὸ ἄδοξον καὶ τραγικὸν τέρμα δέκα ἐτῶν ὁλοκλήρων ἐθνικῶν ἀγώνων, τοὺς ὁποίους ἐστερέωσε μέσα εἰς τὴν καθολικὴν τοῦ Ἔθνους συνείδησιν ἡ μακρὰ ἱστορικὴ παράδοσις πέντε αἰώνων. Εἶναι δυνατὸν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα αὐτὸ τὸ μακρὸν καὶ ἰδίως κατὰ τὴν περίοδον τῆς τελευταίας δεκαετίας, νὰ ἐσημειώθησαν ριζικαὶ διαφοραὶ ἀντιλήψεων, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν πολλάκις καὶ μέχρι τοῦ σημείου τοῦ ἐμφυλίου πολέμου. Ἀλλ’ αἱ ριζικαὶ αὐταὶ διαφοραὶ τῶν ἀντιλήψεων περιορίζονται μόνον εἰς τὰ μέσα τῆς προσαρμογῆς τῆς ἀπὸ καταβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἀσκουμένης ἐθνικῆς πολιτικῆς, δὲν ἀλλοιοῦσι ποσῶς τὴν γενικὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν τὸ ἡμέτερον Κράτος ἀνέκαθεν ἠκολούθησε. Θὰ ἀποφύγωμεν καὶ ἡμεῖς οἱανδήποτε κρίσιν ἐπὶ τῶν γεγονότων τῆς τελευταίας δεκαετίας ὄχι μόνον διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀξιότιμα μέλη τῆς Κυβερνήσεως πρό τινος ἀνέπτυξαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν ἄλλον λόγον, τὸν ὁποῖον βαθύτατα συναισθάνομαι. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, ὅστις ἔζησε τὴν τελευταίαν περίοδον, ἔχει συνδέσει τόσον στενὰ τὸν ἐσωτερικὸν αὑτοῦ ψυχικὸν κόσμον μὲ τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐξειλίχθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν, ὥστε εἶναι ἀδύνατον κανεὶς ἐξ ἡμῶν νὰ διατυπώσῃ μίαν κρίσιν ἐπὶ τῶν γεγονότων αὐτῶν, ἀμερόληπτον, μίαν κρίσιν ἡ ὁποία νὰ μὴ εἶναι ἐπηρεασμένη ἀπὸ τὴν ψυχολογίαν τὴν ὁποίαν αὐτὰ τὰ γεγονότα εἰς ἕνα ἕκαστον ἐξ ἡμῶν ἐδημιούργησαν. Καὶ τὸ κλασσικώτερον παράδειγμα τῆς ἀληθείας, τὴν ὁποίαν διετύπωσα, ἀποτελεῖ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἐκ Σπετσῶν συνάδελφος, ὁ ὁποῖος, νομίσας ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ μίαν ἱστορικὴν ἀνασκόπησιν, μετέβαλεν ἀκουσίως καὶ λεληθότως τὴν ἱστορικὴν αὐτὴν ἀνασκόπησιν εἰς μίαν ἱστορικὴν κριτικήν, πρὸς τὴν ὁποίαν θὰ εὗρε πολλοὺς μὲν συμπαθοῦντας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ θὰ εὗρε καὶ ἕνα μέγιστον ἀριθμὸν ἐξ ἴσου εὑρισκομένων εἰς τὴν ἀντίθετον ἀκριβῶς γνώμην. Εἶναι βέβαιον καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ τις, οὔτε ἄλλως τε καὶ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς τὸ ἀπέκρυψεν ὅτι αἱ ὑπὸ συζήτησιν συμφωνίαι πλήττουσι βαθέως τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐκριζώνουσι καὶ τὴν ἐλαχίστην ἐναπολειφθεῖσαν μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν ἑστίαν τοῦ ἀνθοῦντος ἄλλοτε ἐν τῇ Ἀνατολῇ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ. Καὶ κατόπιν αὐτοῦ τοῦ ἀναμφισβητήτου γεγονότος θὰ ἦτο εὔκολον τόσον εἰς ἐμὲ ὅσον καὶ εἰς οἱονδήποτε ἐξ ὑμῶν νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὴν θέσιν ταύτην καὶ ἀφοῦ ἀντλήσῃ ἐπιχειρήματα ἐκ τῆς ἱστορικῆς ἐπιχειρηματολογίας, ὄχι μόνον νὰ ζητήσῃ νὰ ἀπαλλαγῇ πάσης εὐθύνης κυρώσεως ἢ ἐγκρίσεως τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, ἀλλὰ νὰ ἐπιζητήσῃ καὶ τὴν πλειονοψηφίαν νὰ παρασύρῃ εἰς μίαν τοιαύτην κατεύθυνσιν. Ἀλλὰ μία τοιαύτη στάσις οἱουδήποτε ἐξ ἡμῶν θὰ ὡρμᾶτο ἀπὸ μίαν αἰσθηματολογίαν καὶ ὄχι ἀπὸ μίαν συναίσθησιν τῆς πραγματικότητος. Δὲν θὰ ὡρμᾶτο δὲ ποσῶς ἀπὸ τὴν λογικὴν τῶν πραγμάτων ἐξέτασιν καὶ ἔρευναν, διότι αἱ πράξεις αἱ πολιτικαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στηρίζωνται ἐπὶ τῶν δεδομένων τῆς αἰσθηματολογίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐρείδωνται μόνον ἐπὶ τῶν δεδομένων τῆς πραγματικότητος καὶ τῶν δεδομένων τῆς ψυχρᾶς καὶ λογικῆς ἐρεύνης τῶν πραγμάτων. Θὰ ἦτο εὐτυχὴς ἐκεῖνος ὁ πολιτικὸς ὁ ὁποῖος εἰς ἑκάστην του πολιτικὴν πρᾶξιν θὰ κατώρθωνε νὰ εὑρίσκῃ μίαν ἐναρμόνισιν τῶν δεδομένων τῆς αἰσθηματολογίας πρὸς τὰ δεδομένα τῆς πραγματικότητος, πρὸς τὰ δεδομένα τῆς λογικῆς. Ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ μία τοιαύτη ἐναρμόνισις εἶναι ἀπολύτως ἀνέφικτος καὶ ἀδύνατος καὶ κατὰ συνέπειαν πᾶς ὅστις θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναπτύξῃ καὶ νὰ καταλήξῃ εἰς συμπεράσματα ἀντίθετα πρὸς ὅσα οἱ πλεῖστοι τῶν ὁμιλησάντων βουλευτῶν κατέληξαν, θὰ εἶχε νὰ παρουσιάσῃ ἐπιχειρήματα ἔχοντα τὴν ἕδραν αὐτῶν ἐπὶ τὸ ἐπίπεδον τῆς αἰσθηματολογίας, ἀλλ’ ἡ ἕδρα αὐτὴ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σταθῇ ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου τῆς πραγματικότητος. Καὶ ἀπόδειξις τούτου ὅτι οὐδὲν πολιτικὸν συγκρότημα ἔρχεται νὰ παρουσιάσῃ σήμερον μίαν πολιτικὴν ἀντίθετον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐχάραξε κατ’ ἀνάγκην τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ἀντίθετον πρὸς τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Ἵνα μὴ καταπονῶ τὴν Βουλὴν ἀπέχω τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἀπόψεων ἡμῶν, αἵτινες καταλήγουσιν εἰς ἃ συμπεράσματα κατέληξαν οἱ προλαλήσαντες. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ὅμως νὰ προβῶ εἰς τρεῖς παρατηρήσεις καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τόσον τοῦ κ. προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς ὅσον καὶ τὴν προσοχὴν τῶν ἐπιβλεπόντων τὴν ἐφαρμογὴν τῶν συνθηκῶν αὐτῶν. Ἡ πρώτη παρατήρησίς μου ἀφορᾷ τὴν κατάστασιν τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους. Ὅσον καὶ ἂν νομισθῇ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ὑφίσταται καὶ κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν καὶ κατὰ τὴν γνώμην ὅλων ἀνεξαιρέτως καὶ τῶν Τούρκων ἀκόμη, μία ὅμως ἐπίγνωσις τῆς ἱστορίας τοῦ ζητήματος θὰ ἠδύνατο νὰ δώσῃ λαβὴν εἰς τὴν δικαιολογίαν τῆς σκέψεώς μου καὶ εἰς τὴν δικαιολογίαν τῆς παρατηρήσεώς μου. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ τύχη τῶν νήσων τούτων δὲν εἶχε κανονισθῆ οὔτε διὰ τῆς συνθήκης τοῦ Λονδίνου, οὔτε τῆς συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν. Τὸ 5ον ἄρθρον τῆς συνθήκης τοῦ Λονδίνου καὶ τὸ 15ον, ἄν δὲν ἀπατῶμαι, τῆς συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν καθώριζον ὅτι ἡ τύχη τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους θὰ καθωρίζετο παρὰ τῆς Διασκέψεως τῶν Πρεσβευτῶν ἐν Λονδίνῳ. Ἡ Πρεσβευτικὴ Διάσκεψις ἡ συγκληθεῖσα ἐν Λονδίνῳ ἀπεφάσισε τὴν παραχώρησιν τῶν νήσων αὐτῶν ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐκοινοποιήθη δὲ ἡ ἀπόφασις τὴν 13ην Νοεμβρίου 1914 εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς τῆς Διασκέψεως ἦλθε νὰ ἀναγνωρίσῃ ἡ Τουρκία μόλις κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης γενομένης δεκτῆς ἐκ μέρους τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως τῆς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 12 τῆς συνθήκης, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀπόφασις τῆς 13ης Φεβρουαρίου 1914 ἡ ληφθεῖσα παρὰ τῆς Διασκέψεως τοῦ Λονδίνου, πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἄρθρων 5 τῆς συνθήκης τοῦ Λονδίνου καὶ 15 τῆς συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν.... κλπ.» Παραδέχεται τις τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν ἐν Λονδίνῳ. Κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνθήκης περὶ ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν ἐπισήμως μὲν ἐκ μέρους τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως οὐδέποτε ἐτέθη ζήτημα ἰθαγενείας ἢ διαφορὰ ἀντιλήψεως ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἰθαγένειαν τῶν κατοίκων τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους ἐν σχέσει μὲ τὴν ἰθαγένειαν τῶν λοιπῶν Ἑλληνικῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι προσηρτήθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα κατόπιν τῶν Βαλκανικῶν πολέμων. Δεδομένου ὅμως ὅτι ἡ ἀμφισβήτησις τὴν ὁποίαν προβάλλουν ὡρισμένα ἴσως κατώτερα διοικητικὰ ὄργανα ὡς πρὸς τὴν ἰθαγένειαν, συγκεκριμένως τοῦ Ἀδραμυτικοῦ κόλπου ἐκ μέρους τῶν διοικητικῶν ὀργάνων τῆς περιφερείας ἐκείνης, ἐδημιούργησε μίαν ἀτμόσφαιραν ἀνησυχίας εἰς τοὺς κατοίκους τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους ἐν σχέσει μὲ τὴν κατάστασιν αὐτῶν, κατόπιν τῆς ὁποίας κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐργασιῶν τῆς Δʹ Συνελεύσεως εἶχον τὴν τιμὴν ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν νὰ προκαλέσω ἀπάντησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἐδηλοῦτο ὅτι ζήτημα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προκύψῃ. Ἐν τούτοις αἱ τοιαῦται ἐνέργειαι τῶν Τουρκικῶν Ἀρχῶν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ἐν Ἀδραμυτίῳ, ἐν Κυδωνίαις καὶ μετὰ ταῦτα καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν διαπραγματεύσεων, αἵτινες ἐπηκολούθησαν ἐνταῦθα μετὰ τὴν ἄφιξιν τοῦ Σουκρῆ, εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ρούφου ἐπὶ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ. Ἑκάστοτε δὲ μᾶς ἐδίδετο ἡ διαβεβαίωσις ὅτι ζήτημα τοιοῦτον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προκύψῃ. Καὶ ἀπόλυτος πεποίθησις ἡμῶν, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 12 τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, ὅτι ζήτημα ἀμφισβητήσεως τῆς ἰθαγενείας τῶν κατοίκων τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ. Ἐλπίζομεν ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς θὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ θέσῃ ταῦτα ὑπ’ ὄψιν τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ παρὰ τῇ Μικτῇ Ἐπιτροπῇ. Ἀπόφασις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει σχετικὴ μὲ τὴν 9ην δήλωσιν ἀποφαίνεται ὅτι, ὅταν ἡ 9η δήλωσις περὶ ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν ὁμιλῇ περὶ Ἑλλάδος, ἐννοεῖ τὴν σημερινὴν Ἑλλάδα, κατὰ συνέπειαν καὶ τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου Πελάγους. Κατὰ συνέπειαν καὶ κατ’ ἑρμηνείαν ἀκόμη τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ζήτημα ἀμφισβητήσεως τῆς ἰθαγενείας τῶν κατοίκων τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ. Ἐπὶ πλέον ἀνερευνῶν τις τὰ πρακτικὰ τῶν συνθηκῶν πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης βλέπει ὅτι εἰς τὴν Ὑποεπιτροπὴν τοῦ Δημοσίου Ὀθωμανικοῦ Χρέους γίνεται συζήτησις περὶ τῆς ἐπιβαρύνσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἡ Δωδεκάνησος ὡς πρὸς τὴν βελτίωσιν τοῦ Δημοσίου Ὀθωμανικοῦ Χρέους, ὅτι ἡ ἐπιβάρυνσις αὕτη θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ κατάληψις τῶν νήσων τούτων ἐκ μέρους τῶν Ἰταλῶν. Ἀκολούθως ὁ κ. Βενιζέλος ἐπωφελούμενος τῆς δηλώσεως αὐτῆς τοῦ Χασὰν βέη δηλοῖ ὅτι ἡ αὐτὴ ἀντίληψις τῆς Τουρκίας πρέπει νὰ ἰσχύσῃ καὶ περὶ τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους. (Ἀναγινώσκει): «Ὁ Χασὰν βέης παρατηρεῖ ὅτι ἡ Τουρκικὴ ἀντιπροσωπεία ἐφαρμόζει τὴν αὐτὴν ἀρχὴν καὶ ἐπὶ τῶν νήσων, αἵτινες προσηρτήθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ κ. Βενιζέλος παρατηρεῖ ὅτι, ἂν ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία παραδέχεται τοῦτο, τὸ πράττει διότι θεωρεῖ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὴν κυριαρχίαν ἐπὶ τῶν νήσων ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης. Ὁ δὲ Χασὰν βέης ἀποδέχεται τὴν ἄποψιν αὐτὴν τοῦ κ. Βενιζέλου». Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν σας τὰ στοιχεῖα αὐτά, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παρουσιασθῇ μία τοιαύτη ἀντίληψις, ἡ ὁποία νὰ ἀποβῇ εἰς βάρος τῶν κατοίκων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους, τῶν ὁποίων ὑπάρχουσι συμφέροντα, διαρρυθμιζόμενα διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν. Δεύτερον ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν νήσων τῆς Ἴμβρου καὶ Τενέδου. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ συμβάσεις αὗται φέρουσι τὸν χαρακτῆρα τοῦ ὁριστικοῦ διακανονισμοῦ ὅλων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐδίχασαν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ διχάσουν καὶ εἰς τὸ μέλλον τὰς Ἑλληνικὰς καὶ Τουρκικὰς ἀντιλήψεις, ἔπρεπε νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχή, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τύχην τῶν δύο νησίδων, αἱ ὁποῖαι εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἀπολαύσωσι τὴν ἐλευθερίαν ἐπὶ δεκαετίαν, ἀλλὰ νὰ ἐπανέλθωσι κατόπιν ὑπὸ τὸν Τουρκικὸν ζυγόν. Τὸ ἄρθρον 14 τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης καθορίζει, ὡς γνωστόν, μίαν κατάστασιν πλήρους αὐτοδιοικήσεως τῶν νήσων Ἴμβρου καὶ Τενέδου, εἰς τὰς ὁποίας οὔτε στρατὸς Τουρκικός, οὔτε ὑπάλληλοι Τοῦρκοι πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν, ἀκόμη δὲ καὶ ἡ δύναμις τῆς ἀσφαλείας ἐξ ἐντοπίων πρέπει νὰ στρατολογεῖται. Ἔναντι τούτων οὐδὲν ἐφηρμόσθη καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἀπεδόθησαν εἰς τὴν Τουρκίαν αἱ νῆσοι αὗται, ὡρισμένος ἀριθμὸς κατοίκων αὐτῶν, διὰ λόγους εὐνοήτους, ἀνεχώρησαν εἰς Χίον καὶ Μυτιλήνην καί τινες ἐξ αὐτῶν ἦλθον ἐνταῦθα. Μετά τινα καιρὸν τινὲς ἐξ αὐτῶν ἐδοκίμασαν νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς νήσους αὐτάς, ἀλλ’ ἀπηγορεύθη ἡ ἐπάνοδος εἰς 60 Τενεδίους καὶ 80 Ἰμβρίους. Ἀλλ’ οὔτε τὰ κτήματα αὐτῶν ἀπεδόθησαν καὶ ταῦτα δὲν κατέχονται ὑπὸ τῶν Τουρκικῶν Ἀρχῶν, ἀλλὰ κατέχονται καὶ νέμονται ἀπὸ τοὺς ὑπάρχοντας ἐκεῖ Τούρκους ὑπαλλήλους. Αἱ δὲ πιέσεις ἃς ὑφίστανται δὲν ὑστεροῦσι τῶν πιέσεων, αἱ ὁποῖαι ἠσκοῦντο ἄλλοτε ἐπὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ. Φορολογία ἀδυσώπητος· εἰς κάθε δένδρον ἐλαίας εἰσπράττεται φόρος 1½ λίρας. Τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον τῆς Ἴμβρου ἐκλείσθη. Εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Τενέδου καὶ τῆς Ἴμβρου οἱ περισσότεροι διδάσκοντες διδάσκαλοι δὲν εἶναι Ἕλληνες, ἀλλὰ Τοῦρκοι, μισθοδοτούμενοι ὑπὸ τῶν κατοίκων.

§113ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς ποίαν γλῶσσαν διδάσκουν;

§114Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν καὶ εἰς τὴν Τουρκικήν, ἀπαγορευομένης ἀπολύτως τῆς γεωγραφίας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας. Οἱ ἐν Μυτιλήνῃ παραμείναντες πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι εἶναι πρόσφυγες χωρὶς νὰ ἔχωσιν, ἐννεῖται, οὐδὲν ἐκ τῶν ἐλαχίστων πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα παρέχονται εἰς τοὺς λοιπούς, διότι οὔτε ἀστικῆς, οὔτε ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως τυγχάνουσιν, αὐτοὶ λοιπὸν διεμαρτυρήθησαν ἐπανειλημμένως εἰς τὸν ἐν Μυτιλήνῃ ὑποπρόξενον τῆς Τουρκίας, ὁ ὁποῖος, δύναμαι νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἔδειξεν εἰλικρινέστατον ἐνδιαφέρον ὑπὲρ αὐτῶν, ἔχω δὲ πεισθῆ, διότι ἐπεσκέφθην αὐτὸν εἰς τὸ Προξενεῖον, περὶ τῶν διαβημάτων, τὰ ὁποῖα ἔκαμε παρὰ τῇ Κυβερνήσει τῆς Ἀγκύρας, ἀλλ’ ὡς εἶναι εὐνόητον, οὐδεμία ἀπάντησις ἀπεστάλη εἰς τὰ διαβήματα ταῦτα. Αὐτὸ εἶναι τὸ δεύτερον ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ παρεκάλουν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός. Τρίτον ζήτημα εἶναι τὸ ζήτημα τῶν αἰχμαλώτων. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐγένετο καὶ ἀνταλλαγὴ τῶν αἰχμαλώτων καὶ ἀπεδόθησαν ὅλοι οἱ αἰχμάλωτοι, κατὰ καιροὺς ὅμως, σποραδικῶς, ἐμφανίζονταί τινες, οἱ ὁποῖοι παρέμειναν ἀκόμη αἰχμάλωτοι. Γνωρίζω ὅτι οἱ περισσότεροι τῶν παρουσιαζομένων ὡς αἰχμαλώτων ἀποδρασάντων εἶναι ἀπαταιῶνες, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐμποδίζει ἀπὸ τοῦ νὰ ὑπάρχωσι καὶ πραγματικὰ περιστατικὰ καὶ πραγματικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα πείθουσιν ὅτι παρέμειναν αἰχμάλωτοι ἐν Τουρκίᾳ, ἴσως καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, κρατούμενοι ὑπὸ τῶν Τούρκων ὑπαλλήλων. Καὶ περὶ τούτου ὑπάρχει τὸ παράδειγμα, ὅτι εἴκοσι πέντε αἰχμάλωτοι ἐκρατήθησαν κρυφίως ὑπὸ τῶν Τούρκων ὑπαλλήλων ἐν Ἀϊδινίῳ. Καὶ λέγω ὅτι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν δεχόμεθα τὰς συμβάσεις αὐτὰς πρὸς τερματισμὸν ὅλων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ δημιουργήσωσι δυσχερείας μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν, θὰ ἦτο καλὸν καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις νὰ πεισθῇ νὰ ἐνεργήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν Ἕλληνες στρατιῶται ἢ πολῖται νὰ παύσωσι νὰ ὑφίστανται δουλείαν ἐν Τουρκίᾳ. Ἐσχάτως ἐλάβομεν σχετικὸν τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον κατέθηκα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ μολονότι ἔχομεν πολλὰ περιστατικὰ τὰ ὁποῖα μᾶς ἐμβάλλουν εἰς ἀμφιβολίαν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀκρίβειαν τῶν παρεχομένων πληροφοριῶν, μολαταῦτα ἐνδέχεται νὰ προέρχωνται ἐξ ἐξηκριβωμένων πληροφοριῶν μερικὰ ἐξ αὐτῶν.

§115Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ὑπάρχουσι καὶ πληροφορίαι αἰχμαλώτων, οἱ ὁποῖοι ἐκφράζονται κατηγορηματικώτατα ὅτι ὑπάρχουσιν ἀκόμη ἐν Τουρκίᾳ αἰχμάλωτοι.

§116Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Τῶν πληροφοριῶν τούτων κατὰ τὸ πλεῖστον ἀμφισβητῶ τὴν ἀκρίβειαν. Ὑπὸ τὰς διαταγάς μου κατὰ τὴν ὑποχώρησιν εὑρίσκετο στρατιώτης, τὸν ὁποῖον ἐγνώριζον καὶ ὁ ὁποῖος παρέμεινεν αἰχμάλωτος μάχης. Αὐτὸς ἀπελύθη καὶ ἐπανῆλθε πρὸ πολλοῦ. Προσφάτως ὅμως ἔλαβον ἔγγραφον τοῦ Ἐπιτελείου, τὸ ὁποῖον μοὶ λέγει νὰ ἐνθυμηθῶ πότε ἐπανῆλθεν ὁ στρατιώτης ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παρουσιάσθη ἤδη ὡς δραπετεύσας τελευταίως ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας.

§117Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κατόπιν ὅμως τῶν τηλεγραφημάτων αὐτῶν τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν, νομίζω ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς πρέπει νὰ ἐπιδείξῃ σύντονον προσπάθειαν, μὴ τυχὸν ὑπάρχουν ἀκόμη εἴς τινα μέρη τοιοῦτοι αἰχμάλωτοι.

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, δὲν ἀποκλείεται νὰ ὑπάρχωσι πρόσωπά τινα, τὰ ὁποῖα παρέμειναν ἐκεῖ. Πρὸ ἡμερῶν ἀνεγράφη εἰς Τουρκικὴν ἐφημερίδα ὅτι Τοῦρκοι αἰχμάλωτοι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ πολέμου εὑρίσκοντο εἰς μίαν ἰδικήν μας νῆσον καὶ ὅτι ἀπεκαλύφθη τελευταίως ὅτι καὶ ἄλλοι Τοῦρκοι αἰχμάλωτοι κρατοῦνται ἀκόμη ἐν Ἑλλάδι. Εἶσθε εἰς θέσιν νὰ γνωρίζητε ἂν ὑπάρχῃ ὄρεξις εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ κρατῶνται ξένοι δι’ ἐργασίαν, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπάρχει κρίσις ἐργασίας διὰ τοὺς ἐγχωρίους. Ἀλλὰ δὲν ἀποκλείεται, λέγω, νὰ εὑρίσκωνται ἀκόμη τινὲς ἐκεῖ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ διαπιστώσω εἶναι ὅτι δὲν εὗρον τὴν παραμικρὰν ἀπροθυμίαν ἐκ μέρους τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοιαύτην ἔρευναν. Ὀφείλω μάλιστα νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς ὅτι πρὸ ἡμερῶν γενομένου λόγου εἰς τὸν Τύπον τὸν ἰδικόν μας, ὁ Τοῦρκος Πρέσβυς μὲ ἠρώτησεν ἂν ἐγκρίνω νὰ κάμῃ δήλωσιν διὰ τοῦ Τύπου, ὅτι εἶναι πρόθυμος καὶ ὁ ἴδιος νὰ δεχθῇ οἱονδήποτε δυνάμενον νὰ ἔχῃ στοιχεῖα νὰ τῷ δώσῃ διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ ἂν ὑπάρχῃ πρόσωπόν τι κρατούμενον ἀκόμη εἰς τὴν Τουρκίαν. Τὸν παρεκάλεσα νὰ μὴ προβῇ εἰς δημοσίευσιν διὰ τοῦ Τύπου καὶ εἶπον ὅτι, ἂν ἐγερθῇ τὸ ζήτημα κατὰ τὴν συζήτησιν, θὰ ἀνακοινώσω εὐχαρίστως εἰς τὴν Βουλὴν τὴν προθυμίαν του αὐτήν. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς παρατηρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἀγορεύοντος, ἀναφέρω τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ καταλήξω εἰς τὴν παράκλησιν, ὅταν οἱαδήποτε στοιχεῖα συγκεκριμένα ὑπάρχωσι, νὰ προσέρχωνται οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ νὰ δυνάμεθα ἐπὶ συγκεκριμένων περιπτώσεων νὰ ἐνεργῶμεν. Οἱαδήποτε συγκεκριμένη πληροφορία ὑπάρχει θὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπαιτουμένην ἐνέργειαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς καὶ ἀπὸ τὴν Τουρκικὴν Πρεσβείαν.

§119Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε; Ὀλίγον καιρὸν πρὶν ἢ ἀναλάβῃ ἡ ἰδική σας Κυβέρνησις, κ. Πρόεδρε, ἔτυχε νὰ εὑρίσκωμαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ εὑρέθην πρὸ ἑνὸς πατρός, ὁ ὁποῖος εἶχε πληροφορίας ὅτι εἰς ὡρισμένην πόλιν, εἰς ὡρισμένην ὁδὸν καὶ εἰς ὡρισμένον ἀριθμόν, εἰς κατοικίαν ἑνὸς Μουσουλμάνου ἐκρατεῖτο ἡ κόρη του. Ἔτυχε δὲ νὰ ἴδω τὴν ἀλληλογραφίαν τὴν κρυπτογραφικήν, ἡ ὁποία εἶχε διαμειφθῆ μεταξὺ τῆς ἐδῶ ὑπηρεσίας καὶ τοῦ εἰς τὴν πόλιν αὐτὴν Ἑλληνικοῦ Προξενείου καὶ εἶδον ὅτι δὲν κατωρθώθη ἐπὶ ἕνα καὶ ἥμισυ μῆνα νὰ πεισθῇ κάποιος ξένος ἀντιπρόσωπος νὰ συνδράμῃ τὸν Ἕλληνα Πρόξενον ὅπως μετ’ αὐτοῦ μεταβῶσιν εἰς τὴν οἰκίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐφέρετο κρυπτομένη ἡ κόρη αὐτή. Δὲν ἤθελε βεβαίως ὁ Ἕλλην Πρόξενος νὰ ἀνακοινώσῃ τὴν πληροφορίαν κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὰς Τουρκικὰς Ἀρχάς, διότι θὰ ἐφοβεῖτο ὅτι, ἂν ἡ κόρη αὐτὴ ἀπεκρύπτετο, θὰ μετεφέρετο εἰς ἄλλο μέρος. Θὰ παρεκάλουν νὰ ἐπιστηθῇ ἰδιαιτέρως ἡ προσοχὴ τοῦ Τούρκου Πρέσβεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ὡς καὶ ἐπὶ ἄλλου ζητήματος, ὅτι ἔχομεν πληροφορίας ὅτι ἐνεφανίσθησαν εἴτε εἰς τὰ περίχωρα τῆς Σμύρνης, εἴτε εἰς τὸ ἐσωτερικὸν αὐτῆς πρόσωπα γνωστὰ ὄχι μόνον ὡς αἰχμάλωτοι πολέμου, ἀλλὰ καὶ ὡς ὄμηροι.

§120Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς πᾶσαν συγκεκριμένην περίπτωσιν σᾶς ὑπόσχομαι νὰ ἐνεργήσω τὸ ταχύτερον, εὐχαριστῶν μάλιστα ὅταν παρουσιάζεται μία πληροφορία κατὰ τρόπον συγκεκριμένον.

§121Α. ΜΕΛΑΣ. Βεβαίως ἐλάβομεν γνῶσιν τῆς ἐπιθυμίας τοῦ ἐπισήμου Τουρκικοῦ Κράτους ὅπως μᾶς παράσχῃ πᾶσαν εὐκολίαν πρὸς ἀνεύρεσιν τῶν αἰχμαλώτων. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ μία Ἐπιτροπὴ ἐξ Ἑλλήνων καὶ Τούρκων, ἥτις μεταβαίνουσα ἐπὶ τόπου νὰ ἐξετάσῃ ὅπου ὑπάρχουν πληροφορίαι ὅτι ἀποκρύπτονται αἰχμάλωτοι;

§122Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Δύσκολον αὐτό.

§123Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ ἔγινεν ἤδη. Ἐπίσης καὶ Ἐπιτροπὴ τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ μετέβη ἐκεῖ. Ἀλλ’ αἱ Ἐπιτροπαὶ καὶ αἱ ἔρευναι αἱ γενικαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβώσουν ἀναμφισβητήτως τὰ πάντα. Μόνον συγκεκριμέναι πληροφορίαι εἶναι ἱκαναὶ νὰ ὁδηγήσουν.

§124Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Κύριοι, ἡ τελευταία παρατήρησις, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχον νὰ διατυπώσω ἐπὶ τοῦ ὅλου κειμένου πλέον τῶν συμβάσεων—δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν σαφῶς διετυπώθησαν αἱ παρατηρήσεις τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκ μέρους τῶν εἰσηγητῶν—εἶναι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 14 τῶν συμφωνιῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐκτέλεσις τούτων ἀνατίθεται εἰς τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπήν. Προσωπικῶς δὲν δύναμαι νὰ ἔχω τὰ στοιχεῖα, ἵνα ἐκφράσω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὡς πρὸς τὴν ἐπάρκειαν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ διάφοροι φῆμαι κατὰ καιροὺς παρουσίασαν τὰ πράγματα κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ εἶναι ἐπιτετραμμένον εἴς τινα νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν μήπως ἡ ἐπάρκεια τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν συμβάσεων τούτων δὲν θὰ ἦτο τόση, ὅση ἡ ἐπάρκεια τοῦ Μικτοῦ Δικαστηρίου, ὑποθέτω ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Καβάλλας, ὁ εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς, λόγῳ τῶν σχέσεων τὰς ὁποίας θὰ εἶχε συνεπείᾳ τῶν διεξαχθεισῶν διαπραγματεύσεων, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαφωτίσῃ καλύτερον τόσον τὴν Κυβέρνησιν ὅσον καὶ ἡμᾶς, ἂν ὑπάρχῃ λόγος διαφωτίσεως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§125Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Ἡ ἰδική μου γνώμη ἡ σχηματισθεῖσα ἐκ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησα κατὰ τὸ διάστημα τῆς συνεργασίας μου μετὰ τῶν οὐδετέρων μελῶν, εἶναι ὅτι ὅλοι ἐκτελοῦσι μετὰ ἀμεροληψίας καὶ ζήλου τὸ καθῆκόν των, ἀλλ’ ὅλοι δὲν ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην νομικὴν μόρφωσιν διὰ νὰ κρίνουν τόσον λεπτὰ ζητήματα, τιθέμενα ἐνώπιον αὐτῶν.

§126Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Καὶ προφανῶς δυσχεραίνεται πολὺ τὸ ἔργον τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τῆς ἀναθέσεως προσθέτων ἔργων εἰς αὐτήν. Κατὰ συνέπειαν καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ προσθέσω παρὰ μόνον ὅτι ἡ ἐλπὶς ἡ γενικὴ εἶναι ὅτι ἡ Τουρκία θὰ ἀντιληφθῇ τὸ μέγεθος τῶν θυσιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰς φιλικὰς αὐτὰς σχέσεις, τὰς ὁποίας θέλει νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ ὅτι θὰ ἀνταποκριθῇ εἰλικρινῶς καὶ νομίμως πρὸς τὰς τοιαύτας διαθέσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Καλογερᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§128Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, οὐδεμίαν πρόθεσιν ἔχω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου, οὐδὲ κἂν νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον νόμου, διότι τοῦτο θὰ μὲ ἔφερε πολὺ μακρὰν καὶ γνωρίζω ὅτι εἰς οὐδὲν θὰ συνετέλει τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἔλαβον μόνον τὸν λόγον, κύριοι συνάδελφοι, ἵνα παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ ἑνὸς καὶ μόνον σημείου. Ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις καὶ παραδέχεται ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν λόγῳ ὑπερτάτης ἀνάγκης δὲν δύναται νὰ ἀποδώσῃ τὰ κτήματα τῶν Τούρκων, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποίησε διὰ τὴν ἐγκατάστασιν προσφύγων καὶ ἀκτημόνων τινῶν καλλιεργητῶν ἐντοπίων, εὑρισκομένη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ θεωρήσῃ λῆξαν πᾶν ἔργον προστριβῆς μετὰ τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, λόγῳ πολιτικῆς δηλαδὴ ἀνάγκης, λέγει ὅτι: θὰ ἔλθω εἰς συμβιβασμόν, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἔχω δὲν δύναμαι νὰ σᾶς τὰ ἀποδώσω, θὰ τὰ συμψηφίσω μὲ τὴν περιουσίαν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἢ Ἑλλήνων τέως Τούρκων ὑπηκόων. Κατ’ ἐμέ, ἐπ’ αὐτοῦ ἐγὼ πλέον δὲν ἔχω νὰ λογαριασθῶ, διότι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως νομίζω ὅτι εἴμεθα πρὸ μιᾶς πραγματικότητος καὶ δι’ αὐτὸ δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἄλλως. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ πλέον ἐσωτερικὴν ὑπόθεσιν....

§129Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφον νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακοίνωσιν ἀφορῶσαν τροποποιήσεις τῶν οἰκονομικῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου.

§130Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εὐχαρίστως.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§132Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἀνέρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ μέρους τῶν συμφωνιῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων, ὑποθέτω, ὅτι θέλει ὁμιλήσει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερκῶν συνάδελφος, ἀλλ’ ὅπως ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ ἐπιφέρωμεν εἰς τὰς οἰκονομικὰς αὐτοῦ διατάξεις. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατηρτίσθη ὄχι παρ’ ἡμῶν, ἀλλὰ παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ υἱοθετηθὲν καὶ ὑπογραφὲν παρ’ ἡμῶν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν. Διετυπώθη ἀρχικῶς ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀπολύτως μεταβολῆς, κατόπιν ὅμως μᾶλλον ἐπισταμένης μελέτης τῶν πραγμάτων, ἐπείσθημεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχρῃζε τροποποιήσεων καὶ δὴ τροποποιήσεων ῥιζικῶν, καθόσον ἐπείσθημεν ὅτι πολλαὶ ἐκ τῶν ὑποδείξεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβησαν οἱ πρόσφυγες ὑπήκοοι διὰ τῶν ἀντιπροσώπων των, δὲν ἐστεροῦντο βάσεως καὶ ἦσαν ἄξιαι σοβαρᾶς προσοχῆς, καθόσον τὸ ἔργον τῶν ἐκτιμητικῶν ἐν Τουρκίᾳ Ἐπιτροπῶν θὰ ἠδύνατο νὰ παραταθῇ ἐπὶ μακρόν, ἀναβαλλομένης τοιουτοτρόπως τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου, περὶ τῆς ὁποίας προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἀναβολὴ ἦτο προφανὲς ὅτι θὰ ἠδίκει τοὺς πρόσφυγας, διερχομένους δυσκόλους στιγμὰς ὄχι ἐξ ἰδίων των σφαλμάτων καὶ θὰ παρεῖλκυε τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν, πρὸς τὴν ὁποίαν μετ’ ἐνδιαφέροντος ἀποβλέπομεν, καὶ τοιουτοτρόπως ἐσκέφθημεν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωμεν ἀμεσώτερά τινα μέτρα μερίμνης ὑπὲρ αὐτῶν, ρυθμίζοντες τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ νέας ὅλως βάσεως. Ἡ βάσις, τὴν ὁποίαν ἤδη υἱοθετήσαμεν, εἶναι ἡ αὐτὴ περίπου, ἡ ὁποία ἤδη ἴσχυσε καὶ ἐφηρμόσθη ὅσον ἀφορᾷ τὴν προκαταβολὴν τὴν παρασχεθεῖσαν εἰς τοὺς ἀνταλλαξίμους. Ἐδέχθημεν δηλαδὴ καὶ ἐδῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἀντὶ νὰ ἀναμένωμεν τὸ ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα τῶν ἐν Τουρκίᾳ Μικτῶν Ἐκτιμητικῶν Ἐπιτροπῶν, νὰ συστήσωμεν καὶ ἐνταῦθα μίαν Ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ ἐπιληφθῇ τῆς προσωρινῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἐγκαταλειφθεισῶν ἀκινήτων περιουσιῶν, καὶ τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν καταρτίζομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου πενταμελῆ, ἀποτελουμένην ἐξ ἑνὸς Ἀρεοπαγίτου ἢ Ἐφέτου, ἑνὸς ἀντιπροσώπου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἑνὸς ἀντιπροσώπου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ δύο δικαιούχων προσφύγων, ὁριζομένων καὶ τούτων ὑπὸ τῶν δύο Ὑπουργῶν, τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας. Ἡ πενταμελὴς αὕτη Ἐπιτροπὴ θὰ ἐπιληφθῇ τῆς προσωρινῆς ἐκτιμήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τίτλων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προσαχθοῦν, ἢ οἱουδήποτε ἄλλου ἐγκύρου στοιχείου, τὸ ὁποῖον ἤθελε κρίνει ἐπαρκές, εἴτε καὶ ἐπὶ τῇ βάσει μαρτυρικῶν πληροφοριῶν, διδομένων ἐνόρκως παρὰ ἀξιοπίστων, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, προσώπων. Ἅμα τῇ περατώσει τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς τὸ Κράτος θέλει προβῆ εἰς τὴν ἔκδοσιν προσωρινῶν τίτλων, ἀντιπροσωπευόντων τὰ 30% τῆς ἐκτιμηθείσης συνολικῆς ἀξίας τῶν περιουσιῶν, μέχρις ὅμως ἑνὸς ποσοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβῇ τὰ 240 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Οἱ προσωρινοὶ τίτλοι θὰ ἀντιπροσωπεύουν, κατ’ ἀνώτατον ὅρον, κεφάλαιον 240 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐκτὸς τῆς ἐκδόσεως τῶν προσωρινῶν τούτων τίτλων, τὸ Κράτος θέλει χορηγήσει καὶ προκαταβολὴν τοῖς μετρητοῖς ποσοῦ 60 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἤτοι τὸ συνολικὸν ποσὸν τῆς προκαταβολῆς θέλει ἀνέλθῃ ἐν συνόλῳ εἰς μετρητὰ καὶ ὁμολογίας εἰς 300 ἑκατομμύρια δραχμῶν.

§133ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἑπομένως ὀλιγώτερον τῶν 30%.

§134Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂν τὸ 30% ὑπερβαίνῃ τὰ 240 ἑκατομμύρια, ἡ ἔκδοσις τῶν προσωρινῶν τίτλων θέλει περιορισθῆ μέχρι τοῦ ποσοῦ τούτου, εἰς τὸ ὁποῖον θέλουν προστεθῆ καὶ τὰ 60 ἑκατομμύρια τοῖς μετρητοῖς. Οἱ προσωρινοὶ αὐτοὶ τίτλοι κατ’ ἀνάγκην θὰ τελοῦν ὑπό τινας περιορισμούς, θέλουν δηλαδὴ κατατεθῆ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τοὺς δικαιούχους νὰ τοὺς ἀποσύρουν εἰμὴ μόνον εἰς δύο περιπτώσεις, εἰς τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ πρόκειται νὰ χρησιμοποιηθοῦν ὡς τίμημα ἀκινήτων τῇ ἐγκρίσει τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἥν οἱ δικαιοῦχοι ἤθελον συγκροτηθῆ εἰς συνεταιρικὰς ὀργανώσεις, ἐφόσον αἱ ὀργανώσεις αὗται παρέχουσιν ἀπόλυτον πίστιν περὶ τῆς φερεγγυότητος αὐτῶν. Τὸ μέτρον αὐτό, τὸ περιοριστικὸν τῆς ἐλευθέρας διαθέσεως τῶν ὁμολογιῶν, ἐλήφθη διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, διότι ἐκρίθη ὀλίγον τολμηρὸν νὰ ριφθῇ εἰς τὴν προσφορὰν ἀθρόως εἷς μέγας ἀριθμὸς ἀξιῶν, ὁμοίων πρὸς τὰς ὁμολογίας τῶν ἀνταλλαξίμων, διότι ἡ ἀθρόα αὕτη προσφορὰ ἤθελεν ἐπιβαρύνει τὴν ἀγορὰν καὶ ἀσκήσει δυσάρεστον πίεσιν ἐπὶ τῶν τιμῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου καὶ κυρίως, διότι τὸ Κράτος θὰ ἐξετίθετο κατὰ τὴν γενομένην διαρρύθμισιν εἰς τὸν κίνδυνον ζημιῶν, ἐφόσον ἤθελον ἐξαιρεθῆ ἐκ τοῦ συμψηφισμοῦ ἀκίνητα κτήματα δικαιούχων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἤδη καὶ διέθεσαν τὰς ὁμολογίας των. Διὰ τοὺς δύο αὐτοὺς λόγους ἐθεωρήθη ὅτι αἱ μετοχαὶ πρέπει νὰ τεθοῦν ὑπό τινας περιορισμούς, χωρὶς ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ παρεμποδίζεται ὑπὸ τὰς ληφθείσας προϋποθέσεις ἡ χρησιμοποίησις αὐτῶν διὰ τὰς ἀνάγκας των.

§135Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Διὰ τὸ τίμημα τῶν οἰκιῶν;

§136Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂν πρόκειται εἷς πρόσφυξ νὰ ἀγοράσῃ ἓν ἀκίνητον θὰ δύναται τῇ ἐγκρίσει τῆς Τραπέζης νὰ χρησιμοποιῇ καὶ τὰς ὁμολογίας αὐτάς. Ἐπὶ τοῦ ἀκινήτου ὅμως τούτου τὸ Δημόσιον ἐγγράφει πρώτην ὑποθήκην πρὸς ἀσφάλειαν. Οἱ προσωρινοὶ τίτλοι δύνανται νὰ ἀπελευθερωθοῦν ὑπὸ ὀργανώσεων συνεταιρικῶν, παρουσιαζουσῶν ἱκανὴν οἰκονομικὴν ἐπιφάνειαν καὶ ἐμπιστοσύνην. Ἐκτὸς τούτων, κύριοι, ὅπως καὶ εἰς τὰς ὁμολογίας τῶν ἀνταλλαξίμων, ἡ πρώτη αὕτη προκαταβολὴ ἀπαλλάσσεται ἀπὸ πάσης κατασχέσεως. Αὐταὶ περίπου εἶναι αἱ βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων διερρυθμίσθη ὑφ’ ἡμῶν τὸ νομοσχέδιον.

§137Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ δάνειον γίνεται εἰς δραχμάς;

§138Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα, εἰς δραχμάς.

§139Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αἱ ὁμολογίαι θὰ ἐκδοθοῦν εἰς δραχμάς; Διετυπώθη γνώμη νὰ ἐκδοθοῦν εἰς χρυσόν. Θὰ ἤθελον νὰ ἴδω ἂν ἔχῃ σχηματίσῃ ἰδίαν γνώμην ἡ Κυβέρνησις.

§140Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀναμφισβητήτως ἔχει σχηματίσει γνώμην καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁρίζεται σαφῶς ὅτι ἡ ἔκδοσις τῶν ὁμολογιῶν θὰ γίνῃ εἰς δραχμὰς καὶ ὁ λόγος εἶναι πρόδηλος. Ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου εἰς χρυσὸν θὰ ἔδιδεν ἀδικαιολογήτως τὸ σύνθημα τῆς δυσπιστίας πρὸς τὸ ἐθνικόν μας νόμισμα καὶ λέγω ἀδικαιολογήτως, διότι οὐδεὶς ἀπολύτως λόγος συντρέχει τοιαύτης δυσπιστίας, τουναντίον δὲ πᾶσα βεβαιότης ὑφίσταται ὅτι ἡ τοποθέτησις τῶν ὁμολογιῶν εἰς δραχμὰς θέλει ἀποβῆ εἰς ὄφελος τῶν κατόχων των.

§141Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀλλὰ θὰ πληρώσωμεν εἰς χρυσόν.

§142Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄν βελτιωθῇ τὸ νόμισμα καὶ ἀποβῇ τοῦτο ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν προσφύγων καὶ τὴν ὠφέλειαν ταύτην ἔστω καὶ ἐπὶ ἀντιστοίχῳ ἐπιβαρύνσει τοῦ Κράτους, τὴν δέχομαι λίαν εὐχαρίστως. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἡ νέα διαρρύθμισις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ νομοσχεδίου διατάξεων. Δὲν ἰσχυριζόμεθα ὅτι διὰ τῆς λαμβανομένης προνοίας ἀνταποκρίνεται τὸ Κράτος πλήρως πρὸς τὰς ζημίας καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς κατηγορίας ταύτης τῶν παθόντων ὁμοεθνῶν. Οὐδεὶς ὅμως δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς οἰκονομικὰς συνθήκας τὸ μέτρον δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς μία ἐπὶ πλέον ἀπόδειξις ὅτι παραμένει πάντοτε ζωηρὰ καὶ βαθεῖα ἡ συναίσθησις τῆς ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης εἰς τὴν Ἑλληνικὴν συνείδησιν. Παρέσχε πάντοτε τὸ Κράτος καὶ εἶναι πρόθυμον πάντοτε νὰ παράσχῃ μετ’ εἰλικρινοῦς χαρᾶς πᾶν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχῃ ὑπὲρ τῶν ἀθώων θυμάτων τῆς ἐθνικῆς καταστροφῆς καὶ θλιβόμεθα βαθύτατα ὁσάκις εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σταματήσωμεν ἐνώπιον ἀνυπερβλήτου ἀδυναμίας. Ἡ καλυτέρα μέριμνα καὶ ἡ πρακτικωτέρα ὑπὲρ τῶν προσφύγων εἶναι τὸ νὰ θελήσωμεν πάντες νὰ συμβάλωμεν ὅπως τὸ Κράτος ἐξέλθῃ ἐκ τῶν δυσχερειῶν καὶ τῆς κρίσεως, κρίσεως, τὸ κατ’ ἐμέ, ἀξίας προσοχῆς, ἀλλὰ καὶ ἐντελῶς ὑπό τινας ὄχι δυσκόλους προϋποθέσεις παροδικάς. Παρερχομένων τῶν δυσχερειῶν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐκδηλώσῃ συντονώτερον καὶ εὐρύτερον τὴν μέριμνάν του ὑπὲρ τῶν προσφύγων, παρέχον εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ἀναμφισβητήτων προσόντων τῆς φιλεργίας καὶ τῆς ἐπιχειρηματικότητος ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ τῆς ὁλότητος τοῦ Ἔθνους.

§143Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κατόπιν τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, αἱ ὁποῖαι, ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ, ἱκανοποιοῦν προσωρινῶς τὰς ἀνάγκας τῶν προσφύγων, ἔχω μόνην σύστασιν νὰ κάμω ὅπως συντομευθῇ τὸ ζήτημα ἵνα ἡ ἀνακούφισις πρὸς τοὺς πρόσφυγας ἐπέλθῃ ταχέως.

§144Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὑπολείπεται παρὰ νὰ ἐκφράσω ἐκ μέρους τῶν προσφύγων τὴν εὐγνωμοσύνην των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν διὰ τὴν πρόθυμον συναντίληψίν της εἰς τὸ ζήτημα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων.

§145Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, ἐν πρώτοις θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε. Γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχει εἷς ὀργανισμὸς ἀποτελούμενος ἀπὸ τρεῖς Ὑπουργούς, Ἐξωτερικῶν, Γεωργίας καὶ Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἀποφαίνεται ἐπὶ τῶν διαφορῶν, τῶν δημιουργουμένων ἐκ τῆς ἀποδόσεως κτημάτων. Ἡ τριμελὴς αὕτη Ἐπιτροπὴ συνέρχεται ἑκάστοτε καὶ κρίνει περὶ τῶν ἀποδοτέων κτημάτων. Ἀπεδείχθη ὅμως ὅτι μία κατάστασις νομικὴ καὶ πραγματική, διαρκοῦσα ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν, ἐγέννησεν ἀπείρους περιπλοκάς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι πάντοτε εὔκολον νὰ διαρρυθμίζωνται ταχέως. Προτείνω λοιπὸν διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς ὅπως ἐπιτραπῇ ἵνα ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη δύναται νὰ διορίζῃ ἀντιπρόσωπον κατὰ τόπους πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων. Τοῦτ’ αὐτὸ ἐγένετο καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, συγκεντρωθείσης ὁλοκλήρου τῆς ἐξουσίας εἰς τὸν διαπραγματευθέντα μάλιστα τὴν λύσιν αὐτῆς. Ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ οὐδεμιᾶς νέας δαπάνης, διότι οἱ ἐνδεχομένως διορισθησόμενοι θὰ εἶναι ἐκ τῶν ὑπαρχόντων δημοσίων ὑπαλλήλων, νομίζω δὲ ὅτι μὲ τὴν ἐπιμέλειαν, ἡ ὁποία ἐπιδεικνύεται ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, δὲν θὰ παραστῇ ἀνάγκη, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὐτή. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγένετο συμφωνία ἐπ’ αὐτοῦ, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε νὰ ψηφισθῇ καὶ αὐτό.

§146ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἐπικίνδυνος διάταξις.

§147Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὄχι, θὰ ἀποφασίζῃ ἡ ἀνωτέρω Ἐπιτροπὴ περὶ τοῦ ἂν τὸ κτῆμα ἀνήκῃ ἢ ὄχι εἰς τὸν αἰτοῦντα καὶ ἂν πρέπῃ νὰ ἀποδοθῇ ἢ ὄχι. Ὁ ὑπάλληλος θὰ ἐκτελῇ τὰς ἀποφάσεις ἐπὶ τόπου, ὁσάκις παρουσιάζονται ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προΐδῃ ἡ Ἐπιτροπή, ἀποφασίζουσα τὴν ἀπόδοσιν.

§148Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Ἂν ἀποφασισθῇ νὰ ἀποδοθῇ τὸ κτῆμα τὸ ἰδικόν μου θὰ ὑπάγῃ ἐκεῖ ὁ ὑπάλληλος νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι 100 στρέμματα, ἀλλὰ 1000;

§149Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ θὰ τὸ εἴπῃ ἡ Ἐπιτροπή. Ἡ Ἐπιτροπὴ κρίνει εἰς τίνα τὸ κτῆμα τὸ μεσεγγυηθὲν εἰς δεῖνα ἐποχὴν πρέπει νὰ ἀποδοθῇ κατὰ τὰ ὅρια τῆς μεσεγγυήσεως. Φρονεῖτε ὅτι τοιαῦτα παρεμπίπτοντα πρέπει νὰ ἔλθουν πάλιν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν; Θὰ ἦτο ἀένναος παρέλκυσις.

§150Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἶναι δυνητικὴ ἄλλωστε ἡ διάταξις.

§151Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸ κατ’ οὐσίαν θέμα. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρόν. Ὑπάρχουν εὐτυχεῖς περιστάσεις διὰ τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὑπάρχουν περιστάσεις ἥκιστα εὐχάριστοι. Ὑπάρχουν περιστάσεις εὐτυχεῖς ὅταν ζητῆται ἀπὸ τὰς Βουλὰς νὰ ψηφίσουν συνθήκας, γενομένας κατόπιν εὐτυχῶν γεγονότων, δικαιούντων ἐθνικοὺς πόθους. Ὑπάρχουν καὶ περιστάσεις ἥκιστα εὐχάριστοι, ὅταν ζητῆται ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν ἑνὸς δυσαρέστου παρελθόντος. Ὑπὸ τὴν δευτέραν ταύτην ἔννοιαν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον καὶ αἱ συνθῆκαι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὑπὸ τὴν δευτέραν ταύτην ἔννοιαν καὶ ἡ Βουλὴ ἔκρινεν αὐτάς. Θὰ ἤθελον μόνον νὰ μὴ ἀφιστάμεθα πολὺ τῆς πραγματικότητος, νὰ σημειώσω τοῦτο, ὅτι ἡ μεταπολεμικὴ ἐξέλιξις ἀπέδειξεν ὅτι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠδυνήθησαν νὰ ἐπιβάλουν τὰς θελήσεις αὐτῶν ὡς νικηταί, ἠναγκάσθησαν, ὑπείκοντες εἰς τὸ ζωηρὸν πνεῦμα τῆς εἰρήνης καὶ συμφιλιώσεως, τὸ ὁποῖον διαπνέει τὰς ψυχὰς τῶν λαῶν, νὰ μὴ ἀδιαφορήσουν καὶ νὰ κάμουν ἀπείρους καὶ σπουδαίας ὑποχωρήσεις ἀπὸ τῶν συνθηκῶν, τὰς ὁποίας ἐπέβαλον. Δὲν παρῆλθε πολὺς καιρὸς ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν καὶ εἴδομεν τοὺς νικητὰς ἐγκαταλείποντας μίαν πρὸς μίαν τὰς κτηθείσας ἀσφαλείας καὶ πλεῖστον μέρος τῶν ἀξιώσεων, τὰς ὁποίας εἶχον ἐπιτύχει. Πνεῦμα λοιπὸν συμφιλιώσεως καὶ πνεῦμα ἐναρμονίσεως τῶν ἀμοιβαίων συμφερόντων ἐπηγόρευσαν τὴν συνεννόησιν πρὸς τὴν Τουρκίαν, μετὰ τὴν ἀδυναμίαν μάλιστα, εἰς ἣν εἶχε περιέλθει ἡ Ἑλλὰς πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων, τῶν ἀναληφθεισῶν διὰ τῆς 9ης δηλώσεως τῆς Λωζάννης. Ἐλέχθησαν πολλὰ περὶ τῆς 9ης ταύτης δηλώσεως. Ἐζήτησα ἀπὸ τὴν ἀρχήν, καὶ εὐχαριστῶ τοὺς κ. κ. βουλευτάς, διότι ἐδέχθησαν τοῦτο, νὰ μὴ γίνῃ συζήτησις ἱστορικῶν εὐθυνῶν. Ἡ 9η δήλωσις δὲν προβλέπει, μόνη αὐτή, ὑποχρεώσεις. Τὰ ἄρθρα 65 καὶ 66 τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης καὶ ἡ συμφωνία ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν ἐπέβαλλον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ λάβῃ ὑπὸ ἰδιαιτέραν προσοχὴν τὰ κτήματα τῶν Τούρκων ὑπηκόων καὶ τῶν ἀνταλλαξίμων. Προσέθεσε χρονικόν τι διάστημα ἡ δήλωσις ἡ 9η. Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι αἱ διάφοροι διατάξεις τῆς συνθήκης δὲν ἐγένοντο μονομερῶς. Μία συνθήκη εἰρήνης, ἡ ἐπὶ τῆς ὁποίας συζήτησις διήρκεσεν ἐπὶ πολλοὺς μῆνας, ἐπαρουσίασεν ἀπείρους καὶ διαφόρους φάσεις καὶ ἀπαιτήσεις. Ὑπῆρχεν ἀπαίτησις ὅπως πληρωθοῦν 4 δισεκατομμύρια χρυσᾶ φράγκα λόγῳ πολεμικῶν ζημιῶν. Ὑπῆρχεν ἀπαίτησις παραδόσεως μέρους τοῦ ἐμπορικοῦ στόλου τῆς Ἑλλάδος, ὑπῆρχεν ἀπαίτησις ὅπως διεξαχθῇ δημοψήφισμα εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην ἵνα ἀποφανθῇ ὁ γηγενὴς πληθυσμὸς περὶ τῆς τύχης του. Ὑπῆρχον καὶ ἄλλαι ἀπαιτήσεις καὶ ὅλαι συνεζητοῦντο ἐπὶ μακροὺς μῆνας καί, καλῶς ἢ κακῶς, εὐτυχῶς ἢ ἀτυχῶς, κατέληξαν εἰς τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης. Κατ’ ἐμέ, ὑπεύθυνον τῆς τότε πολιτικῆς ἐργάτην, εὐτυχῶς, μετὰ τὴν ἐξέλιξιν, τὴν ὁποίαν τὰ πράγματα εἶχον λάβει. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ κανεὶς ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσουν τὴν παροῦσαν συνθήκην, νὰ ἀσπασθῇ τὴν γνώμην μου. Ἕκαστος ἂς διατηρήσῃ ἀκεραίας τὰς ἐπιφυλάξεις του. Ἀναφέρω μόνον τὸ πρᾶγμα διὰ νὰ εἴπω ὅτι τῆς συνθήκης ἐκείνης αἱ διατάξεις δὲν πρέπει νὰ κρίνωνται μονομερῶς καὶ καθ’ ἑαυτάς, ἀλλ’ ἐν συνδυασμῷ πρὸς ἄλλας ἀξιώσεις, αἵτινες ἀπερρίφθησαν. Ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας εἶχε δώσει ὄχι μόνον διὰ τὰ κτήματα τῶν Ἑλλήνων τῆς Δυτικῆς Θράκης, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ κτήματα τῶν Τούρκων ὑπηκόων, τὰ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θεσσαλίᾳ εὑρισκόμενα. Τί ἔπρεπε νὰ κάμωμεν; Ἡ Τουρκία, στηριζομένη ἐπὶ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, ἀντέτασσεν ἑκάστοτε τὴν ἔνστασιν ὅτι ἡμῶν μὴ ἐκπληρούντων τὰς ἐκ τῆς συνθήκης ταύτης ὑποχρεώσεις καὶ ἐκείνη δὲν ἠνόει νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς βαρυνούσας ἐκείνην ὑποχρεώσεις. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ συνεννοηθῶμεν. Ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδώσωμεν τὰ κτήματα αὐτούσια; Τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο εὐχάριστον, ἰδιαιτέρως μάλιστα διὰ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ γνωρίζετε ὅτι, λόγῳ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἦτο ἀπραγματοποίητος ἡ ἀπόδοσις. Ἐσκέφθημεν, ὅτε εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ διευθύνωμεν τὰ πράγματα τῆς Χώρας, νὰ καταλήξωμεν εἰς συμφωνίαν περὶ ἀποζημιώσεως τῶν Τούρκων ὑπηκόων, τῶν ὁποίων τὴν περιουσίαν δὲν ἀπεδώκαμεν, παρὰ τὰς ἐκ τῆς συνθήκης ὑποχρεώσεις. Καὶ τοιουτοτρόπως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καβάλλας πολιτευτὴς—θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ καὶ δημοσίᾳ νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου εἰς αὐτὸν διὰ τὴν συνδρομήν, τὴν ὁποίαν παρέσχε τότε εἰς τὴν Κυβέρνησιν—ἀνέλαβε τὰς συνεννοήσεις, αἵτινες κατέληξαν εἰς τὴν συμφωνίαν τοῦ θέρους τοῦ 1925, δυνάμει τῆς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ κρατήσῃ τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποδώσῃ καὶ νὰ πληρώσῃ εἰς τοὺς δικαιούχους. Ἡ συμφωνία ἐκείνη δὲν ἐπεκυρώθη ἐγκαίρως, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐπεδοκιμάσθη ἀπὸ τὴν διάδοχον Κυβέρνησιν. Δὲν μοὶ ἀρέσει παραλαμβάνων μίαν κατάστασιν νὰ ἀπευθύνω παράπονα καὶ μομφὰς κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διεχειρίσθησαν ἐν τῷ μεταξὺ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Ὁπωσδήποτε, διήρκεσε τόσον πολὺ ἡ κατάστασις ἐκείνη τῆς ἀβεβαιότητος, ὥστε οἱ Τοῦρκοι κατόπιν δὲν ἦσαν πρόθυμοι νὰ κυρώσουν τὰς συμφωνίας, τὰς ὁποίας μετὰ μακρὰς καὶ ἐπιπόνους διαπραγματεύσεις εἶχον ἀποδεχθῆ. Ἤρχισαν νέαι διαπραγματεύσεις, αἵτινες κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον βλέπετε. Κατὰ τί ἡ συμφωνία ἡ πρώτη εἶναι καλυτέρα τῆς δευτέρας, εἶναι ἱστορικῆς πλέον σημασίας. Θὰ ἦτο βαρύτατον σφάλμα, ἂν, ἐγκαταλείψαντες ἤδη τὴν δευτέραν ταύτην συμφωνίαν, ἠρχίζαμεν πάλιν νὰ περιπίπτωμεν εἰς ἐκκρεμότητα μετὰ τῆς Τουρκίας, ἐκκρεμότητα, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ ἡμεῖς θὰ εἴχομεν νὰ ζημιωθῶμεν εἰς ζωτικώτατα ἡμῶν συμφέροντα. Ἡ συμφωνία ὅμως ἐκείνη διέσωζε τὰ κτήματα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐν Τουρκίᾳ καὶ θὰ ὑπεβοήθει πιθανῶς τὴν οἰκονομικὴν συνεργασίαν μεταξὺ τῶν δύο λαῶν. Διότι ὀρθῶς παρετηρήθη, κύριοι, ἡ οἰκονομικὴ αὕτη συνεργασία ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν, ἀπὸ αἰώνων σχεδόν, ἐχαρακτήρισε τὰς σχέσεις τῶν δύο λαῶν. Ὑπῆρξαν ἐποχαί τινες, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπῆλθε σύρραξις τῶν δύο Κρατῶν. Διὰ τὴν σύρραξιν ἐκείνην δὲν εἶναι ὑπεύθυνον τὸ νῦν κυβερνῶν τὴν Τουρκίαν καθεστώς, ἀλλὰ τὸ καθεστὼς τὸ ἀνατραπέν. Εἰς τὰ 1912 ἦτο φλέγον διὰ τὴν Ἑλλάδα τὸ Κρητικὸν ζήτημα. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις εὑρίσκοντο εἰς διαρκεῖς ἀνησυχίας ἕνεκα τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος. Τί διετήρει τὸ τότε Τουρκικὸν καθεστὼς ἐπὶ τῆς Κρήτης; Μίαν σημαίαν ἐκ λευκοσιδήρου εἰς ἔνδειξιν ἐκλειπούσης κυριαρχίας. Ἐγένετο ἐν τούτοις προτάσεις Ἑλληνικαί, ἵνα γίνῃ δεκτὴ ἡ εἰσδοχὴ Κρητῶν βουλευτῶν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν καὶ δὴ μέχρι τοῦ σημείου ὥστε καὶ τέλος τι ἐτήσιον, πρὸς ἀναγνώρισιν τῆς κυριαρχίας, τῆς ἐκπροσωπουμένης ἀπὸ τὴν ἐκ λευκοσιδήρου σημαίαν, νὰ καταβάλῃ ἡ Ἑλλάς. Αἱ προτάσεις ἐκεῖναι ἀπερρίφθησαν, λέγω τοῦτο διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν ὑπῆρξε καὶ τὸ 1912 πρόθεσις συρράξεως πολεμικῆς πρὸς τὴν Τουρκίαν. Ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων μᾶς ἔφερεν ἐκεῖ. Εἰς δὲ τὸν μέγαν πόλεμον, ἂν τὸ τότε κυβερνῶν τὴν Τουρκίαν συγκρότημα δὲν παρέσυρε τὴν Χώραν εἰς τὸν πόλεμον, εἶναι λίαν ἀβέβαιον ἂν θὰ εἶχεν εἰσέλθει εἰς αὐτὸν καὶ ἡ Ἑλλάς. Ἀλλ’ ἀφοῦ καὶ τότε τὸ πολιτικὸν τῆς Τουρκίας καθεστὼς μετέσχε τοῦ πολέμου μὲ σκοποὺς κατακτητικούς, ἐτέθη πλέον ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς τῶν ἐδαφῶν τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, συνεζητεῖτο πανταχοῦ ἐλευθέρως, σχέδια κατηρτίζοντο, διπλωματικαὶ συνεννοήσεις καὶ συμφωνίαι ἐγίνοντο καὶ ἐνόμισε καὶ ἡ Ἑλλὰς ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ μακρὰν ὅλων ἐκείνων τῶν διπλωματικῶν συνδυασμῶν διὰ τὰ μέρη ὅπου ὑπερεῖχε τότε τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον. Ἀναφέρω ταῦτα ὄχι διὰ νὰ συζητήσω περὶ τῆς ὀρθότητος ἢ μὴ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης—δι’ ἥν, ἐπαναλαμβάνω, ἕκαστος ἔχει ἰδίαν γνώμην—ἀλλὰ διὰ νὰ εἴπω ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἁπλῆ πρόθεσις πολεμικῆς ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Τουρκίας ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος. Οἱ δύο λαοὶ ἔχουσι κοινὰ συμφέροντα ἐν τῇ γωνίᾳ ταύτῃ τῆς Μεσογείου. Αἱ οἰκονομικαὶ αὐτῶν σχέσεις δύνανται κάλλιστα νὰ ἐναρμονισθῶσι. Τὸ παρελθόν, τὸ ἐκ τοῦ μακροῦ πολέμου κληροδοτηθέν, ἔρχεται νὰ ἐκκαθαρίσῃ ἡ συμφωνία, τῆς ὁποίας τὴν ἐπικύρωσιν πρόκειται νὰ δώσῃ ἡ ὑμετέρα ψῆφος. Τί θὰ εἶναι ἡ συμφωνία αὕτη: Ὅ,τι εἶναι ὅλαι αἱ διπλωματικαὶ συνθῆκαι. Εἶναι μέσα, εἶναι ὄργανα ὅπως λέγονται διεθνῆ, διπλωματικά, τὰ ὁποῖα ἀποδίδουσι καρποὺς ἀγαθοὺς ἢ ἀποδίδουσι καρποὺς κακούς, ἀναλόγως τῆς χρήσεως αὐτῶν καὶ ἀναλόγως πρὸ πάντων τοῦ πνεύματος τοῦ φιλικοῦ ἢ ἐχθρικοῦ, τὸ ὁποῖον διαπνέει τοὺς ὑπογράψαντας λαούς. Ἔχομεν τὴν ἐλπίδα, κύριοι καὶ ἔχομεν καὶ ἐνδείξεις καὶ ἐκεῖθεν τῆς ἀνατολικῆς λεκάνης τῆς Μεσογείου, ὅτι κατενοήθη ἡ ἀνάγκη τῆς λήθης τοῦ παρελθόντος, τῆς ἐκκαθαρίσεως αὐτοῦ καὶ τῆς ἐνάρξεως νέων ἀμοιβαίων φιλικῶν καὶ οἰκονομικῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν δύο λαῶν. Ἡ ψῆφος ὑμῶν πρόκειται νὰ δώσῃ τὴν ἐπιβεβαίωσιν τῶν ἀγαθῶν τῆς Ἑλλάδος διαθέσεων. Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι θὰ ἐγκαινιασθῇ μία νέα ἐποχὴ ἐγκαρδίων σχέσεων καὶ φιλικῆς συνεργασίας μεταξὺ τῶν δύο λαῶν, ἀνταποκρινομένη ὄχι μόνον εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπουλώσεως τῶν οἰκονομικῶν τραυμάτων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ εἰρηνικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διατρέχει τὴν ἀνθρωπότητα καὶ εἰς τὰ ὑψηλότερα ἰδανικά, διὰ τὰ ὁποῖα διψῶσιν οἱ λαοὶ μετὰ τὰς σκληρὰς δοκιμασίας καὶ μακροῦ καὶ ὀδυνηροῦ πολέμου. Ὑπὸ ταύτην τὴν ἔννοιαν παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ ἐγκρίνητε τὰς προκειμένας συμφωνίας. (Χειροκροτήματα).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας συμφωνίας καὶ τῶν συναφῶν αὐτῇ πράξεων, περὶ τρόπου ἐφαρμογῆς διατάξεών τινων τῆς συνθήκης εἰρήνης τῆς Λωζάννης καὶ τῆς προσηρτημένης τῇ συνθήκῃ ταύτῃ ὑπ’ ἀριθ. 9 Δηλώσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου λόγῳ τῶν τροπολογιῶν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τρόπου διακανονισμοῦ προκυψασῶν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἄρθρων 2 καὶ 16 τῆς συμβάσεως «περὶ ἀνταλλαγῆς Ἑλληνικῶν καὶ Τουρκικῶν πληθυσμῶν δυσχερειῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῶν Ν. Δ. περὶ ὁρισμοῦ ὁρίων ἡλικίας ἐκπαιδευτικῶν Συμβούλων κ.λ.π.» (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ Ν. Δ. τῆς 21 Αὐγούστου 1925 περὶ καταργήσεως διατάξεων τελωνειακῶν τινων νόμων κλπ.»

§153Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν ἀπουσίαν σας, κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργέ, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λευκάδος κ. Τσαρλαμπᾶς ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ Ν. Δ. τῆς 21 Αὐγούστου 1925», ἐβεβαίωσεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὸ ἄρθρον 2 περιέχει διάταξιν χαριστικήν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἑκατομμύρια δραχμῶν θὰ ἐξέλθουν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ θὰ περιέλθουν εἰς ὄφελος ὡρισμένων προσώπων. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι τὰ λεχθέντα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λευκάδος συνάδελφον δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ διὰ νὰ δοθῇ ἡ ἀπόδειξις ὅτι ὄντως οἱ λόγοι καὶ ἰσχυρισμοὶ τοῦ κ. συναδέλφου, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν ἐντύπωσιν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἀλήθειαν, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ διαγράψῃ τὴν δευτέραν παράγραφον, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν πέτραν τοῦ σκανδάλου.

§154Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§155Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν.

§156Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου συζήτησις. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§158Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, τὴν 20ὴν προσεχοῦς Ὀκτωβρίου συμπληροῦται ἡ ἑκατονταετηρὶς ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ ἐν Ναυαρίνῳ ναυμαχία, ἥτις ἐπεσφράγισε τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ χθὲς ἐγένετο ἐν ἀπουσίᾳ μου συζήτησις περὶ τοῦ γεγονότος τούτου καὶ παρὰ πάντων ἀνεγνωρίσθη ὡς ἐπιβεβλημένον, ἵνα ἡ Ἑλλὰς ἑορτάσῃ τὸ ἱστορικὸν τοῦτο γεγονός. Συνεπείᾳ τούτου ὑποβάλω νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν «περὶ ἑορτασμοῦ τῆς ἑκατονταετηρίδος τῆς ναυμαχίας τοῦ Ναυαρίνου» καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ τὸ ἀναγράψῃ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§159ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4.30′ μ. μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρα 9.30′ μ. μ.)