1926.12.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 9

Πέμπτη 16 Δεκεμβρίου 1926

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρᾳ 5.10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν στρατευθέντων φοιτητῶν παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως τοῖς χορηγήσῃ ἀναστολὴν προσελεύσεως μέχρι πέρατος τῶν σπουδῶν των. — Ἡ ὀργανωτικὴ Ἐπιτροπὴ τῶν ἐν Καβάλλᾳ Ἐπαγγελματικῶν Ἐργατικῶν Προσφυγικῶν Ὀργανώσεων ὑποβάλλει ψήφισμα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀνεργίας τῶν καπνεργατῶν. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν Ἰδιωτικῶν Ὑπαλλήλων Ἐμπορικῶν Ἐπιχειρήσεων Δράμας παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐπαναφέρῃ ἐν ἰσχύϊ τὸν νόμον «περὶ ὑποχρεωτικῆς προσλήψεως ἐφέδρων». — Ὁ πρόεδρος τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διότι τὸ Εἰρηνοδικεῖον Θεσσαλονίκης ἔπαυσε συνεδριάζον λόγῳ ἐλλείψεως εἰρηνοδικῶν. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Δεσκάτης διαμαρτύρεται, διότι ὡρίσθη ὡς ἕδρα τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας ἡ Φλώρινα, καταστρεφομένων οὕτω τῶν συμφερόντων ὁλοκλήρου τῆς Νοτιοδυτικῆς Μακεδονίας. — Ὁ Νικόλαος Γεωργούλας, καλλιεργητὴς ἐπὶ ἐνδεκαετίαν Μπακραίνης τῆς Λαρίσσης, διαμαρτύρεται ἐναντίον ἰδιοκτήτου του, διότι ἄνευ δικαστικῆς ἀποφάσεως διέταξεν αὐτὸν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ ἀγρόκτημα. — Ὁ ἀπότακτος ἴλαρχος Μιχαὴλ Θεολογίτης ὑποβάλλει ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν ἀποκατάστασίν του. — Ἐπιτροπὴ ἀπολυθέντων δημοσίων ὑπαλλήλων κεντρικῶν ὑπηρεσιῶν ἐπὶ δικτατορίας παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐπαναφέρῃ αὐτοὺς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. — Ἐπιτροπὴ κατωτέρων καὶ κατωτάτων ἀπομάχων ἀξιωματικῶν παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος αὐτῶν καὶ παράσχῃ διὰ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου μικρὸν ἐπίδομα ἐφάπαξ. — Οἱ ὑποκατάδικοι τῶν ἐξεταστικῶν φυλακῶν Λαμίας παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν παροχὴν τῶν πρωτευόντων στοιχείων διὰ τὴν συντήρησιν ἑνὸς ἀνθρώπου. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν Ἰδιοκτητῶν Αὐτοκινήτων Πολυτελείας παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως προσέλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὴν πάσχουσαν τάξιν των. — Ὁ πρώην τηλεγραφητὴς Ἀπόστολος Α. Ζέρβας παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λόγῳ τῆς 35τοῦς δημοσίας ὑπηρεσίας του τῷ χορηγηθῇ ὡς σύνταξις ὁ τελευταῖος μισθὸς ὃν ἐλάμβανεν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ πρὸ τῆς παθήσεώς του. — Ὁ ἀπόστρατος ταγματάρχης Κ. Γ. Λάμπρου παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ, ὡς ἀπομακρυνθεὶς τῆς ὑπηρεσίας λόγῳ τῶν πολιτικῶν φρονημάτων του. — Τὸ προσωπικὸν ἐργατῶν καὶ τεχνιτῶν τοῦ Λαρισσαϊκοῦ αἰτεῖται τὴν παροχὴν 13ου μισθοῦ. — Ὁ ἀπόστρατος λοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ Δημοσθένης Νικολαΐδης παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως, ἐφόσον ἀπηλλάγη τῆς κατηγορίας δι’ ἣν ἐτέθη ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος, μεριμνήσῃ καὶ ἐπαναφέρῃ αὐτὸν εἰς τὴν προτέραν θέσιν του. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν Ἁμαξοκαρραγωγέων Πειραιῶς παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ἵνα μὴ ἀπαγορεύσῃ μελετωμένην εἰσαγωγὴν ἀλεύρων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. — Ἐπιτροπὴ ἐργατῶν Τρικκάλων διαμαρτύρεται ἐναντίον τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ καπνοκοπτηρίου Τρικκάλων, ἀρνουμένου νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον «περὶ ἀνηλίκων». — Ὁ ἀπόστρατος ταγματάρχης Ἠλίας Γαλανόπουλος παρακαλεῖ ὅπως τεθῇ ἐπὶ τοῦ ψηφιζομένου νομοσχεδίου «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀξιωματικῶν» ἡ εὐεργετικὴ διάταξις «μέχρι Ἰουνίου 1917 μὴ καταληφθέντων εἰσέτι ὑπὸ τοῦ ὁρίου ἡλικίας». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Μποῦτος, Π. Εὐριπαῖος, Γ. Καντιάνης, Δ. Κάκαβος, Π. Νικολαΐδης, Α. Βούλτζος, Ν. Κρανιωτάκης, Ε. Χατζιδάκις, Φ. Μοσχούλας, Α. Χριστόπουλος καὶ Α. Στρατηγόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίας περὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀξιωματικῶν». — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Τσιτσεκλῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ «ὑπὸ προσωρινὴν ἰσχὺν Συντάγματος». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Β. Ροῦφος Κανακάρης, Τ. Ἀναστασίου, Β. Χατζηλίας, Φ. Μοσχούλας, Ι. Σπετσιώτης, Λ. Ἰωαννίδης, Κ. Καρτάλης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ συστάσεως Ναυτικῶν Συμβουλίων». Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν κατὰ τὰς ἡμέρας καθ’ ἃς ἀσκεῖται ἔλεγχος δι’ ἐπερωτήσεων νὰ συγκατανεύσῃ ὥστε νὰ ἀναβάλλεται καὶ ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων διὰ νὰ δοθῇ ὀλίγος χρόνος διὰ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§3Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν ὡρισμέναι πληροφορίαι νὰ δίδωνται ὑπὸ τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν.

§4Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Νὰ δίδωνται ἐγγράφως αἱ ἀπαντήσεις εἰς τοὺς κ. κ. βουλευτάς.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς εἰς τὰς ἐρωτήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποστέλλονται πρὸς αὐτούς, νὰ ἀπαντῶσιν ἐγγράφως. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἱκανοποιοῦνται πάντες.

§6Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἐφόσον οἱ βουλευταὶ προσερχόμενοι εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς καθ’ ὡρισμένας ὥρας εὑρίσκονται πρὸ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, διότι οἱ διάφοροι ἀνώτατοι ὑπάλληλοι εὑρίσκονται εἰς Συμβούλια, ἡ κατάστασις δὲ αὐτὴ ἐξακολουθεῖ παρατεινομένη, ἂν ἀποκλεισθῇ καὶ τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τῶν ἐρωτήσεων, οὐδεὶς θὰ λάβῃ ποτὲ ἀπάντησιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ παρακαλέσω νὰ τροποποιηθῇ ὁ Κανονισμὸς διὰ νὰ ὑποχρεοῦνται οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ νὰ ἀπαντῶσιν ἐγγράφως εἰς τὰς ἐρωτήσεις. Ἐγὼ μετέβην καὶ εἰς τὰ δύο Ὑπουργεῖα σήμερον καὶ οἱ ἀνώτατοι ὑπάλληλοι εἶχον συμβούλιον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλως ἴσχυσεν αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῆς Δʹ Συνελεύσεως.

§8Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἂν δὲν δίδωνται ἐγγράφως αἱ ἀπαντήσεις νὰ μεταβάλωνται εἰς ἐπερωτήσεις.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβληθῶσι σήμερον αἱ ἐρωτήσεις;

§10ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἐπιμένει ἡ Βουλή.

§12Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Κ. Καλκάνης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 ἀπομακρυνθέντων ἀξιωματικῶν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ Στρατοῦ.

§14Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ὑπεβλήθη ἀναφορὰ ἐκ μέρους τῶν παρὰ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 ἀπομακρυνθέντων ἀξιωματικῶν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ Στρατοῦ, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι τὴν ἐπαναφοράν των. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ συμφωνήσῃ ὅτι ἡ ἐπαναφορὰ αὕτη στηρίζεται καὶ ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ νόμου καὶ ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης δὲν συντρέχει δὲ κανεὶς λόγος νὰ εὑρίσκωνται ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐμόχθησαν καὶ εἰργάσθησαν διὰ τὸν Στρατόν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι συνέβησαν ὑπερβασίαι μεγάλαι κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην ἀκριβῶς δὲ τῶν ὑπερβασιῶν αὐτῶν ἐπιζητεῖται διὰ τῆς ἀναφορᾶς ἡ ἐπανόρθωσις. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρίσκουσα δικαίαν τὴν ἀναφορὰν θὰ ἀποδώσῃ τὸ δίκαιον.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α. Κουτσοπέταλος καὶ Ι. Κίνιας παρακαλοῦσι τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν θὰ συνεχισθῇ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ Λεβαδείας–Ἀραχώβης–Δελφῶν.

§16Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ πίστωσις ἔχει ἐξαντληθῆ, ἑπομένως πρέπει νὰ ζητήσωμεν νέαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον κατὰ κανόνα ἀρνεῖται. Δὲν μᾶς μένει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀναγράψωμεν νέαν πίστωσιν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν 1927–28 διὰ νὰ συνεχισθῇ τὸ ἔργον.

§17Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Πρόκειται περὶ μιᾶς ὁδοῦ τῆς ὁποίας ἡ κατασκευὴ ἤρχισε πρὸ τεσσαρακονταετίας. Σήμερον ἔχει σχεδὸν συμπληρωθῆ καὶ μόνον μερικὰ τμήματα ὑπολείπονται, τὰ ὁποῖα ἂν δὲν ἐκτελεσθοῦν θὰ συντελέσουν εἰς τὸ νὰ χαθοῦν ὅλα τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ὁδὸν αὐτήν. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἀναγράψῃ πίστωσιν εἰς τρόπον ὥστε νὰ σωθῇ τὸ ὅλον ἔργον.

§18Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Εἶναι ἡ μόνη ὁδός, κ. Ὑπουργέ, ἡ ὁποία ἐξυπηρετεῖ τὴν περιφέρειαν αὐτήν. Παρέχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ κωμόπολις Ἀραχώβης διὰ ψηφίσματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου παρέσχε 4.000 ἡμερομίσθια καὶ ἡ παραπλεύρως κοινότης Διστόμου 1,500. Δὲν θέλομεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ διαταχθῇ ὁ μηχανικὸς Λεβαδείας, τὸν ὁποῖον ἐπεσκέφθην, νὰ δώσῃ γραμμὴν ἐργασίας εἰς τοὺς κατοίκους.

§19Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εὐχαρίστως νὰ ἔλθητε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ δώσητε διαταγήν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ λοιπαὶ ἐρωτήσεις ἀναβάλλονται. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως διὰ τὴν ληστείαν τῆς Πέτρας καὶ τὴν συγκοινωνίαν τῆς Ἠπείρου. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Β. Σαγιᾶς.

§21Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐζήτησα καὶ ἐγὼ τὸν λόγον διὰ νὰ ἔλθω εἰς ἐνίσχυσιν τῶν κ. κ. συναδέλφων τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἠπείρου καὶ διότι τὸ ζήτημα παρουσιάζει ἐνδιαφέρον ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως, διότι ἐκ τῶν ἀφηγήσεων τῶν κ. κ. συναδέλφων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν τῇ Βουλῇ, ἐθίγησαν ὄχι μόνον τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς Ἠπείρου καὶ τὰ τοπικὰ ζητήματα, ἀλλὰ ἐθίγη καὶ ἡ ἔννοια τοῦ Κράτους ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως. Εὑρεθεὶς ἐν Ἠπείρῳ κατὰ τὰς ἡμέρας κατὰ τὰς ὁποίας ἔγινεν ἡ λῃστεία, ἡ ὁποία ἀπετέλεσεν τὴν χειροτέραν ἐκδήλωσιν τῆς ἐκεῖ δημιουργηθείσης καταστάσεως, ἠσθάνθην ὁλόκληρον τὸν πόνον τοῦ Ἠπειρωτικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἀντελήφθην τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ ὅλη κατάστασις ὀφείλεται εἰς τὴν γενικὴν ἀνωμαλίαν, ἀνωμαλίαν ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἀπὸ τετραετίας καὶ πλέον, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ὅτι ἐν Ἠπείρῳ ἐξέλιπεν ἡ ἔννοια τοῦ Κράτους, καὶ ἐξέλιπεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὄχι μόνον ὅτι τὰ ἐκεῖ ὄργανα τοῦ Κράτους ἀπεδείχθησαν τελείως ἀνεπαρκῆ ὅπως ἀντιμετωπίσωσιν τὴν δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὅτι ἐξέλιπεν τελείως ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἠπειρωτικοῦ πληθυσμοῦ ἐπὶ τὴν ἐπιβολὴν τῆς Ἀρχῆς. Οἱ κ. κ. συνάδελφοι, οἱ προλαλήσαντες, ἀνέφερον τοιαῦτα γεγονότα, ἐκ τῶν ὁποίων δικαιολογεῖται ἡ ἔλλειψις τελείως τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἠπειρωτικοῦ λαοῦ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ φῆμαι, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν καὶ μέχρις Ἀθηνῶν καὶ τὰς ὁποίας ἐγὼ θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀναφέρω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀρκεῖ μόνον ν’ ἀναφέρω ὅτι ἐξ ἑνὸς γεγονότος, τοῦ γεγονότος ὅτι ὑπάλληλος δημόσιος καταγγείλας εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Χωροφυλακῆς τὴν εἰς ἓν ὡρισμένον σημεῖον ὕπαρξιν ἑνὸς λῃστοῦ καὶ λαβὼν σημείωμα ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Χωροφυλακῆς ὅπως ἀπευθυνθῇ πρὸς τὸ πλησιέστερον ἀπόσπασμα ὅπως ἀποσταλῇ ἀπόσπασμα εἰς τὸ χωρίον ἐκεῖνο καὶ προτοῦ φθάσῃ εἰς τὸ χωρίον ἐκεῖνο συνελήφθη παρὰ τοῦ λῃστοῦ ὁ ὁποῖος τοῦ εἶπεν ὅτι ἔχει εἰς τὰ θυλάκιά του τὸ σημείωμα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Χωροφυλακῆς διὰ τοῦ ὁποίου διετάσσετο ἡ σύλληψίς του καὶ ἐπὶ τῷ λόγῳ ἐκείνῳ τὸν ἐφόνευσε διὰ νὰ καταδειχθῇ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὁ Ἠπειρωτικὸς λαὸς ἀρνεῖται πλέον νὰ συνδράμῃ τὴν Ἀρχὴν εἰς τὴν κατάδειξιν τῶν λῃστῶν. Δύναταί τις ἁπλῶς νὰ ἐπισκεφθῇ τὴν Ἤπειρον διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι ἐν Ἠπείρῳ δὲν ὑπάρχει πλέον Κράτος Ἑλληνικόν, ἀλλὰ κράτος λῃστῶν, ὅτι ἐν Ἠπείρῳ εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ πληθυσμὸς καὶ ἐκ λόγων τοπικῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ λόγων ψυχολογικῆς φύσεως νὰ ὑφίσταται τὸ κράτος τῶν λῃστῶν καὶ νὰ ὑφίσταται τὴν ἐπίδρασιν αὐτῶν. Χρειάζονται λοιπὸν τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ ἄρουν τὴν κατάστασιν αὐτήν, νὰ εἶναι τελείως ῥιζικά. Πρέπει νὰ εἶναι ῥιζικὰ ἵνα ἀποκατασταθοῦν ὄχι μόνον τὰ ὄργανα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο ἀντικειμενικῶς νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὴν κατάστασιν, ἀλλὰ καὶ νὰ παράγωσι τὴν ἐντύπωσιν περὶ τοῦ Κράτους εἰς τὸν Ἠπειρωτικὸν λαὸν ὥστε νὰ πεισθῇ οὗτος ὅτι πρέπει νὰ συνδράμῃ τὸ Κράτος εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῆς τάξεως καὶ τοῦ νόμου καὶ ὅτι δὲν θὰ διατρέξῃ τὸν κίνδυνον νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τῆς ἀπιστίας του πρὸς τὸ κράτος τῶν λῃστῶν. Κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, κατὰ τὰς ὁποίας, ὡς σᾶς εἶπον, ἀντελήφθην καὶ τὸ γεγονὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤδη ἐξετέθη ἐνώπιον ὑμῶν, ἀντελήφθην ὅτι ἀφοῦ ἡ ὀλιγωρία τοῦ Κράτους ὑπεδούλωσε ὁλόκληρον τὸν Ἠπειρωτικὸν πληθυσμὸν εἰς τὰς ληστοσυμμορίας, κατόπιν ἐπῆλθε τὸ Κράτος τιμωρὸς τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὑπεδούλωσε, διότι τοὺς ὑπεδούλωσεν εἰς τοὺς ληστάς. Συνιστῶ ἐπὶ πλέον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐφόσον ὑφίστανται καὶ ἐξακολουθοῦν τὰ πιεστικὰ ἐκεῖνα μέτρα τὰ ὁποῖα ἐπεβλήθησαν, ὑφίστανται δὲ κατὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀθρόαι ἀπελάσεις ἐγένοντο καὶ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ἐν Ἠπείρῳ, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς Ἠπείρου, νὰ ἄρῃ τὰ τελευταῖα ταῦτα πιεστικὰ μέτρα ὥστε νὰ παραχθῇ τουλάχιστον ἡ ἐντύπωσις ὅτι γίνεται ἡ ἀρχή, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος δὲν θὰ εἶναι τὸ ἀδίκως πιέζον ὄργανον, ἀλλὰ θὰ εἶναι ὁ προστάτης αὐτοῦ, πρὸς τὴν Κρατικὴν προστασίαν τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ἀποβλέπῃ ὁ Ἠπειρωτικὸς πληθυσμός.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§23Α. ΜΕΛΑΣ. Κύριοι, γνωρίζετε ἅπαντες καλῶς τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας ἡ Ἤπειρος. Κατόπιν τῆς δηλώσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ οὐδὲν ἔχω νὰ προσθέσω, εἰμὴ νὰ παρακαλέσω αὐτόν, ὅπως ἅμα ὡς τὸ Ὑπουργεῖον λάβῃ τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐκτελέσῃ ὡρισμένα ἔργα ὁδοποιίας ἐν Ἑλλάδι, ἔχων ὑπ’ ὄψει τὸ ἐπεῖγον τῆς καταστάσεως ἐν Ἠπείρῳ διατάξῃ τὴν ταχυτέραν ἀποπεράτωσιν τῆς ὁδοῦ Ἡγουμενίτσης–Ἰωαννίνων μετὰ τῶν διακλαδώσεων αὐτῆς Ἡγουμενίτσης–Φιλιατῶν καὶ Ἡγουμενίτσης–Παραμυθίας. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ληστείας τῆς Πέτρας παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἀρκεσθῇ μόνον εἰς τὴν τιμωρίαν τοῦ ὑποπεσόντος εἰς βαρὺ παράπτωμα ἀνθυπομοιράρχου Μακρυγιάννη, ἀλλὰ νὰ ζητήσῃ καὶ εὐθύνας ἀπὸ τὸν τότε Διοικητὴν ἢ μᾶλλον Ἀρχηγὸν τῆς Χωροφυλακῆς συνταγματάρχην Γάσπαρην. Νὰ ζητήσῃ δὲ ἐπίσης εὐθύνας καὶ ἀπὸ τὸν διοικητὴν τοῦ ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Ἰωαννίνοις, διότι πῶς ὁ διευθυντὴς τοῦ ὑποκαταστήματος ἀπέστειλεν ἐν Πρεβέζῃ πρὸς παραλαβὴν τῶν 15 ἑκατομμυρίων αὐτῶν ἕν μόνον αὐτοκίνητον μετὰ τεσσάρων μόνον χωροφυλάκων πρὸς φρούρησιν τῶν ἑκατομμυρίων αὐτῶν. Προτείνω, λοιπόν, εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως ἐγκρίνῃ νὰ σχηματισθῇ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἥτις μεταβαίνουσα ἐπιτοπίως νὰ ἴδῃ ὅλας τὰς λεπτομερείας τοῦ ἐγκλήματος, ὡς ἐπίσης καὶ τὴν πορείαν τῶν ἀνακρίσεων. Ἀφοῦ δὲ διαφωτισθῇ ἀρκούντως ἔλθῃ ἐνταῦθα καὶ μᾶς καταστήσῃ γνωστὰ ταῦτα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ πρότασις, κ. συνάδελφε, ὑπὸ πολλῶν συναδέλφων ἵνα καταρτισθῇ τοιαύτη Ἐπιτροπή.

§25Α. ΜΕΛΑΣ. Ἕτερον θέμα, τὸ ὁποῖον ἐλησμόνησαν οἱ προλαλήσαντες, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς χορηγήσεως μιᾶς συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν θυμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἦσαν οἱ μόνοι προστάται αὐτῶν καὶ αἱ ὁποῖαι ἤδη περιῆλθον εἰς ἀπελπιστικὸν σημεῖον πενίας λόγῳ τῆς ἀπωλείας τοῦ μόνου αὐτῶν προστάτου. Θεωρῶ τοῦτο ὡς ὕψιστον καθῆκον ἡμῶν ἀπέναντι τῶν τόσον βαθέως πληχθέντων οἰκογενειῶν. Καὶ τὴν μὲν σύνταξιν τῶν οἰκογενειῶν τῶν θυμάτων, ἅτινα ὑπηρέτουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀφοῦ ὁρίσωμεν ταύτην, ἐπιβάλωμεν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τὴν καταβολὴν αὐτῆς, ὅσον διὰ τὰ θύματα, ἅτινα ἀνῆκον εἰς τὴν κρατικὴν ὑπηρεσίαν, ἀφοῦ ὁρίσωμεν ταύτην, ἥτις ὀφείλει νὰ ἐξομοιοῦται πρὸς τὴν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καταβαλλομένην, διαταχθῇ τὸ οἰκεῖον Ὑπουργεῖον καὶ καταβάλῃ ταύτας.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ ὅτι ὁ κ. Γ. Τσακανίκας παραιτηθεὶς ἀπὸ μέλος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἀντικατεστάθη διὰ τοῦ κ. Α. Στρατηγοπούλου. Ὁ κ. Α. Τσιόκος ἔχει τὸν λόγον.

§27Α. ΤΣΙΟΚΟΣ. Οἱ προλαλήσαντες διὰ μακρῶν ἀπησχόλησαν τὴν Βουλὴν δι’ αὐτὸ δὲν θὰ σᾶς κουράσω, παρὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅπως ἰδιαιτέρως διὰ τὸν νομὸν Πρεβέζης, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπὶ 13 ὁλόκληρα ἔτη δὲν ἔχει γίνει οὔτε ἓν χιλιόμετρον δρόμος, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπισκεφθῆτε, κ. Ὑπουργέ. Εἶναι ἡ μόνη ἁμαξιτὴ ὁδὸς ἡ συνδέουσα τὴν Πρέβεζαν μὲ τὰ Ἰωάννινα. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τῆς ληστείας τῆς Πέτρας θὰ παρακαλέσω νὰ ζητηθῶσιν εὐθύναι ἀπὸ ὅλας τὰς Ἀρχὰς μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὰς Στρατιωτικάς. Θὰ ἀναφέρω δὲ συγκεκριμένως τὸ ἑξῆς ὅτι μετὰ ἡμίσειαν ὥραν ἀπὸ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἐγκλήματος αἱ Στρατιωτικαὶ Ἀρχαὶ Πρεβέζης ἔλαβον γνῶσιν αὐτοῦ, ἂν δὲ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἔσπευδον νὰ λάβουν τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα εἰς τοιαύτας περιστάσεις καὶ κυρίως νὰ μεταφέρουν ἄνδρας εἰς διάφορα σημεῖα τοῦ τόπου τοῦ ἐγκλήματος, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἂν δὲν κατορθοῦτο ἡ σύλληψις ὁλοκλήρου τῆς συμμορίας, ἀσφαλῶς πλεῖστα τῶν μελῶν αὐτῆς θὰ εὑρίσκοντο εἰς χεῖρας τῆς Δικαιοσύνης. Ἀπεναντίας πληροφοροῦμαι ὅτι ὁ τότε διοικητὴς τοῦ συντάγματος ὑπέβαλεν ἀναφορὰν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτει νὰ τοῦ δοθῇ ἡ ἄδεια διαθέσεως ἀνδρῶν, ὅλαι δὲ αἱ Ἀρχαὶ ἠσχολοῦντο νὰ κάμνουν αὐτοψίαν καὶ μόλις τὸ ἀπόγευμα εἰς τὰς 4 ἐξῆλθον τὰ ἀποσπάσματα πρὸς καταδίωξιν τῶν ληστῶν καὶ οὕτω ἐδόθη καιρὸς εἰς τοὺς ληστὰς νὰ κρυφθῶσιν εἰς τὰ κρησφύγετά των. Κατόπιν ἦλθεν ὁ κ. Γάσπαρης, ἀλλὰ δυστυχῶς οἱ ἁρμόδιοι τότε ἔστρεψαν τὴν προσοχήν των ἐναντίον τῶν χωρικῶν τῶν πέριξ τῆς Πέτρας χωρίων, τοὺς ὁποίους ἐπίεσαν παντοιοτρόπως καὶ μὲ πρωτοφανῆ ἀγριότητα, ἐπέφεραν δὲ καὶ ἄλλας καταστροφὰς εἰς τοὺς χωρικούς, διότι εἶναι πολὺ μεγάλος ὁ ἀριθμὸς τῶν ζῴων, τὰ ὁποῖα κατέστρεψαν. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐνεργηθῇ ἀνάκρισις καὶ μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τῶν δημοκρατικῶν ταγμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον σταλῆ ἐκεῖ. Διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολῶ περισσότερον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅπως φροντίσῃ καὶ ἱδρυθῶσι μόνιμα φυλάκια εἰς διάφορα σημεῖα τῆς ὁδοῦ αὐτῆς, τῆς κεντρικωτάτης ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ πλέον ἀπρόσιτα χωρία, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ κρησφύγετα τῶν ληστῶν.

§28Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω σχετικῶς ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα ἀπὸ τὴν ὀργανικὴν δύναμιν τριῶν χιλιάδων ὁπλιτῶν περίπου. Παρεκάλεσα τὸν συνάδελφον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ ἐνισχύσῃ τὴν δύναμιν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ, ὅπως μοὶ εἶπεν, ὑπάρχει ἀνεπάρκεια.

§29Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Θὰ ἴδωμεν διατί ὑπάρχει τὸ ἔλλειμμα αὐτό.

§30Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Σᾶς λέγω ἐπίσης ὅτι εἰς τὰ γραφεῖα προσλαμβάνονται τώρα ὁπλῖται χωροφύλακες, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μίαν οἰκονομίαν.

§31Α. ΤΣΙΟΚΟΣ. Ἐπίσης θὰ σᾶς παρακαλέσω, τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς νὰ ἐκλέγητε μεταξὺ τῶν ἀρίστων, διότι ὅταν στέλλωνται οἱ καλύτεροι, τότε οἱ ἐντόπιοι θὰ ἰδοῦν τὸ ἔργον των καὶ θὰ τοὺς ἐνισχύσουν καὶ θὰ δυνηθοῦν νὰ φέρουν καὶ ἀποτελέσματα περισσότερα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Καλκάνης ἔχει τὸν λόγον.

§33Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί. Θὰ εἴπῃ τις ἴσως ὅτι ἐλέχθησαν ἤδη ἀρκετὰ διὰ τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας τῆς Ἠπείρου ὡς καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῆς ληστείας τῆς Πέτρας. Φρονῶ ὅμως ὅτι ὅσα καὶ ἂν ἐλέχθησαν διὰ τὰ δύο ταῦτα ζητήματα ἀναμφισβητήτως εἶναι ὀλίγα, διότι πρόκειται περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶναι προφανές, συνδέονται μὲ τὴν ὕπαρξιν εἰς τὰ διαμερίσματα ἐκεῖνα Κρατικῆς ἐνεργείας καὶ ἐξ ὧν ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ κριθῇ τὸ εὔρυθμον τῆς λειτουργίας τοῦ Κράτους. Ἀπὸ μόνον τῆς ἀπόψεως τῆς συγκοινωνιακῆς ἡ Ἤπειρος ὁλόκληρος, ἰδιαίτατα δὲ ὁ νομὸς Πρεβέζης, εἰς τὴν ὁποίαν ἐσχάτως ὑπήχθη καὶ ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρὶς Λευκὰς ὁλόκληρος, λέγω, ὁ νομὸς ἐκεῖνος εἶναι ἐστερημένος ἐντελῶς παντὸς δρόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ δεῖγμα τῆς προόδου καὶ τῆς εὐημερίας τοῦ Κράτους. Εἶναι πράγματι ἐγκαταλελειμμένη καὶ ἐγκαταλελειμμένη τελείως ἡ Ἤπειρος. Εἶναι ἰδιαίτατα ἐγκαταλελειμένος ὁ νομὸς Πρεβέζης. Τρανὴ δὲ ἀπόδειξις τῶν λεγομένων μου τούτων εἶναι ὅτι εἰς ὁλόκληρον τὴν νῆσον Λευκάδα, ἀποτελοῦσαν ἐπαρχίαν τοῦ νομοῦ Πρεβέζης, μία καὶ μόνη περιφερειακὴ ὁδὸς ὑπάρχει, ἀλλὰ καὶ αὕτη δὲν εἶναι πλήρης, διότι καὶ ἡ τοιαύτη ὑπάρχουσα παρῳδία ὁδοῦ εἶναι ἀκατασκεύαστος ἐπὶ ὀκτὼ χιλιόμετρα, ἀχρηστευομένης οὕτως ὅλης τῆς ὁδοῦ. Καὶ ἔρχονται καὶ παρέρχονται Ὑπουργοὶ καὶ Κυβερνήσεις, ἀλλὰ καθίσταται πάντοτε ἀδύνατον νὰ συμπληρώσουν τὰς ἐλλείψεις ἐκείνας. Εἶναι ἀλγεινή, κύριοι, ἡ ἐντύπωσις ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης καὶ ἀπέλπιδας γεννᾷ σκέψεις ἡ ἐγκληματικὴ δύναμαι νὰ εἴπω ἀδιαφορία, ἡ ἐπιδεικνυομένη ἐν συνεχείᾳ δι’ ἓν ὁλόκληρον τμῆμα τῆς Χώρας μας ἐκ τῶν μᾶλλον εὐάνδρων, ὅπερ τοσαῦτα ἔχει προσφέρει εἰς τὴν Πατρίδα. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι, ὅπως εἶναι συγκροτημένη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, θὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς ἐμπρεπούσης ὄψεως καὶ ἀναλόγως πρὸς τὴν σοβαρότητά του, ὥστε νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα ἵνα ὅσον οἷόν τε τάχιστα καὶ ἐκ τῶν ὑστερημάτων ἔτι τοῦ Προϋπολογισμοῦ συντελεσθῶσι τὰ ἀπαραίτητα ἔργα τῆς ὁδοποιΐας καὶ παύσῃ τὸ ἀξιοθρήνητον θέαμα τῆς ἐγκαταλείψεως εἰς τὴν τύχην της τῆς ἐν πρωτογόνῳ καταστάσει ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης εὑρισκομένης Ἠπείρου καὶ Λευκάδος. Ἀλλ’ ἂν τὸ συγκοινωνιακὸν ἐν Ἠπείρῳ ζήτημα γεννᾷ, ὡς εἴρηται, ἀπέλπιδα σκέψιν διὰ τὴν δρᾶσιν τοῦ Κράτους, ἀναμφισβητήτως τὸ ζήτημα τῆς ληστείας τῆς Πέτρας εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον διεγείρει τὴν φρίκην καὶ τὸν ἀποτροπιασμὸν καὶ ἐπιθέτει τὴν σφραγῖδα τῆς ἀνικανότητος καὶ ἀβελτηρίας τῶν σχετικῶν κρατικῶν ἐξουσιῶν, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν μετριωτέραν, τὴν ἠπιωτέραν ἔκφρασιν. Ἐσφάγησαν τόσοι ἄνθρωποι καὶ ἐσφάγησαν κατὰ τρόπον προδίδοντα ὀργάνωσιν ὁλόκληρον μιᾶς μεθοδικῶς ἐνεργησάσης συμμορίας καὶ ὄχι ἁπλῆν ληστρικὴν ἐνέργειαν. Τοῦτο ἀκριβῶς εἶναι τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω πρὸ παντὸς νὰ τονίσω, διότι ἀκριβῶς εἶναι ὁ μηχανισμὸς τοῦ ἐγκλήματος τοιοῦτος, διότι ἡ ἐκτέλεσις εἶναι συνυφασμένη μὲ τοιαύτην τέχνην, διότι εἶναι προφανὲς ὅτι προηγήθη τοῦ ἐγκλήματος ὁλόκληρος προδικασία, ὥστε εὐλόγως νὰ γεννᾶται ἡ σκέψις καὶ νὰ ἑδραιοῦται μᾶλλον ἡ πεποίθησις ὅτι τὸ ἔγκλημα ἐμελετήθη καὶ ἐσχεδιάσθη παρ’ ἀριστοτεχνῶν τοῦ ἐγκλήματος καὶ ὄχι ἁπλῶν ληστῶν, οἵτινες ὑπῆρξαν ἁπλῶς τὰ ἐκτελεστικὰ τοῦ σχεδίου ὄργανα. Καὶ ἐφόσον ἓν ἔγκλημα τοιοῦτον συσκευασμένον καὶ προμελετημένον καὶ διαγεγραμμένον κατὰ τρόπον, οὕτως εἰπεῖν, ἐπιστημονικόν, ἐνεφανίσθη ἐν τοιαύτῃ ἐκτάσει καὶ ἐν τοιαύτῃ συνυφάνσει, ἔπρεπεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ ἀποκλεισθῇ καὶ νὰ ἀποκλεισθῇ τελείως ἡ σκέψις ὅτι ἡ τέλεσις αὐτοῦ ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ χώραν παρὰ προσώπων ἀνηκόντων μόνον εἰς τὸν λαόν, ἀνηκόντων εἰς τοὺς ποιμένας, ἀνθρώπων δηλαδὴ ἁπλοϊκῶν καὶ ἀγραμμάτων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἄλλως τε καὶ τὰ μέσα τῆς τοιαύτης ὀργανώσεως, οὐδὲ ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς εἶχον οἱ διαπράξαντες τὸ ἔγκλημα, οἵτινες εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων δῆλον ὅτι ἦσαν τεχνῖται καὶ ἄνθρωποι ἀνήκοντες εἰς ἄλλας τάξεις. Ἔπρεπε συνεπῶς ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τὰ ὄργανα τῆς τάξεως καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ οἱ ἀνακριταὶ νὰ στρέψωσι τὴν προσοχήν των ἀλλαχοῦ καὶ νὰ μὴ ἐμφανίζεται τὸ ὅπερ διήγειρε τὴν κοινὴν ἀγανάκτησιν φαινόμενον τῆς συλλήψεως 7,000 ἀθώων πολιτῶν, ἀθώων γεωργῶν, 7,000 τιμίων ἐργατῶν τῆς γῆς καὶ ποιμένων, τοὺς ὁποίους ἔσυρον δεσμίους, ἐφαρμόσαντες κατ’ αὐτῶν τὰ μαρτύρια τῆς Ἱερᾶς Ἐξετάσεως, τοὺς ὁποίους καὶ εἰς τὸν καυστικὸν τοῦ θέρους ἥλιον δι’ ὅλης τῆς ἡμέρας ἄφινον ἐκτεθειμένους, χύνοντες ἐπ’ αὐτῶν ἔτι καὶ ζέον ἔλαιον. Ὀρρωδοῦσι τὰ μαρτύρια τῆς Ἱερᾶς Ἐξετάσεως, ὠχριοῦσιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μαρτύρια, τὰ ὁποῖα οἱ ἀρχιερεῖς τοῦ μεσαιῶνος ἔθετον εἰς ἐφαρμογήν. Καὶ τὰ ἀπάνθρωπα καὶ ἀνήκουστα καὶ φρικιαστικὰ ταῦτα μέσα ἐφήρμοζον, ἐνῷ τὰ πράγματα ἐβόων ὅτι ἐκεῖνοι, ἐναντίον τῶν ὁποίων ἐστρέφοντο, ἦσαν ἀθῶοι καὶ μάλιστα προέκυπτεν ὅτι οἱ κύριοι δράσται καὶ οἱ ὑποκινηταὶ καὶ οἱ διευθύνοντες τὸ ἔγκλημα εὑρίσκονται εἰς τὴν λεγομένην ἀνωτέραν τάξιν καὶ μεταξὺ ἴσως ὑπαλλήλων τῆς Τραπέζης καὶ ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους καὶ δὴ ἐν τῶν φρουρῶν τῆς τάξεως. Καὶ βεβαίως ἔπρεπε καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα. Πῶς παρεῖδον τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀφ’ ἑαυτῶν φανερά; Πῶς συνεσκότισαν τὰ πράγματα καὶ πῶς ἐνῷ ἦτο βέβαιον ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τελεσθῇ τὸ ἔγκλημα, ἂν δὲν ἦτο ἀκριβῶς γνωστὸν πότε θὰ μετεφέροντο καὶ διὰ τίνος αὐτοκινήτου τὰ χρήματα, ἂν δὲν ἦτο γνωστὴ ἡ ὥρα, ἡ συνοδεύουσα δύναμις καὶ ὁ τρόπος τῆς μεταφορᾶς, λέγω, δὲν κατέστη ἀντικείμενον ἐνδελεχοῦς ἐρεύνης, τὸ τίνες ἦσαν εἰς θέσιν νὰ παρέξωσι τὰ τοιαῦτα σχέδια; Διὰ νὰ εἶναι ταῦτα γνωστὰ εἰς τοὺς ἐκτελεστὰς τοῦ ἐγκλήματος, θὰ ὑπῆρχον συνένοχοι εἴτε εἰς τὰς Τραπέζας, εἴτε εἰς τὴν χωροφυλακήν, εἴτε ἀλλαχοῦ. Πάντα τὰ στοιχεῖα ταῦτα δὲν ἦτο δυνατὸν οὔτε νὰ τὰ κατέχωσιν, οὔτε συνεπῶς καὶ νὰ τὰ μεταδώσωσιν οἱ γεωργοὶ καὶ οἱ ποιμένες καὶ ἐν γένει οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατετυραννήθησαν. Πρέπει συνεπῶς καὶ ἀπὸ τῶν ἀπόψεων τούτων νὰ ἐρευνηθῇ τὸ ζήτημα καὶ μὲ τὴν κατεύθυνσιν ταύτην νὰ χωρήσῃ ἡ ἀνάκρισις. Μοὶ γεννᾷ, κύριοι, καὶ μίαν ἄλλην ἔκπληξιν τὸ πρᾶγμα. Μεταξὺ τῶν προλαλησάντων ὡμίλησαν καὶ δύο, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀκριβῶς τότε εἰς θέσιν καὶ θὰ ἠδύναντο ἄριστα νὰ συγκρατήσωσι τὴν αἱμοσταγῆ χεῖρα τῶν κατὰ τὸν ἀνωτέρω σκιαγραφηθέντα τρόπον δρασάντων κρατικῶν ὀργάνων, λόγῳ τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν κατεῖχον παρὰ τῇ τότε δικτατορικῇ ἐκείνῃ Κυβερνήσει. Ὁ ὑπὸ τοῦ δικτάτορος προαχθεὶς τότε εἰς στρατηγὸν καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην μὲ πλουσίας ἀποδοχὰς σταλεὶς καὶ ἤδη βουλευτὴς κ. Θ. Χαβίνης καὶ ὁ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς. Ἦσαν καὶ οἱ δύο ἐκ τῶν παραγόντων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔδρασαν παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ Παγκάλου, τοῦ τυραννίσκου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θὰ δώσῃ βεβαίως ταχέως λόγον τῶν πράξεών του. Ἐνῷ δὲ καὶ οἱ δύο προλαλήσαντες ἦσαν παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ δικτάτορος καὶ ὁ μὲν εἷς ἀνεκαλεῖτο εἰς τὸ στράτευμα καὶ προήγετο καὶ ἐγένετο στρατηγός, ὁ δὲ ἄλλος ἐπρόκειτο νὰ διορισθῇ νομάρχης, ἐν τούτοις τότε πρὸ τῶν συντελουμένων, εἰς τὸν νομὸν μάλιστα ὅθεν ἐκλέγονται, παρέμειναν ἰχθύος ἀφωνότεροι.

§34Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὁ κ. συνάδελφος ἀπουσιάζει καὶ δὲν πρέπει νὰ καταφέρεσθε ἐναντίον του.

§35Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Τὰ λέγω καὶ πρὸς τὸν παρόντα καὶ τὰ ἐπαναλαμβάνω ἅμα ἔλθῃ καὶ ὁ ἄλλος. Ἀμφότεροι οὔτε ἠμπόδισαν τὰς τοιαύτας κατὰ τοῦ λαοῦ κακουργίας, οὔτε κἂν διεμαρτυρήθησαν διὰ τὰ γενόμενα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπερώτησις δὲν ἀποτείνεται πρὸς τοὺς βουλευτάς.

§37Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Θέλω νὰ προσθέσω ὅτι διὰ νὰ μὴ ἀκουσθῇ τότε οὐδεμία διαμαρτυρία παρὰ τῶν ἤδη τόσον ὀψίμως διαμαρτυρομένων, ἴσως καὶ νὰ ἠμποδίσθησαν τότε νὰ πράξωσι τοῦτο, διότι ἄλλως δὲν ἐξηγεῖται ἡ τόσον ἀπότομος μεταστροφὴ τῆς συμπεριφορᾶς των. Κύριοι βουλευταί, ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι εἶναι δικαία ἡ ἐξέγερσις, εἰς τὴν ὁποίαν κρατοῦνται ὁλόκληροι πληθυσμοὶ τῆς Ἠπείρου διὰ τὰ γεγονότα αὐτά.

§38Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Καὶ ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος.

§39Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ὅταν αἰσθάνεταί τις ἑαυτὸν ἀδικούμενον, ἐγείρεται ἐν ἑαυτῷ ἐπανάστασις. Ἡ ἀγανάκτησις πλημμυρεῖ τὴν ψυχήν του καὶ ζητεῖ ἄμεσον τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ καταπατηθέντος δικαίου. Εἶναι ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη νὰ διαταχθῶσι σύντονοι ἀνακρίσεις πρὸς ἀνακάλυψιν καὶ παραδειγματικὴν τιμωρίαν τῶν κατὰ τόσον ἀπάνθρωπον τρόπον, ἐκθέτοντα καὶ αὐτὸ τὸ Κράτος, κακουργησάντων κατὰ τοῦ λαοῦ. Νομίζω ὅτι διερμηνεύω ὁμόθυμον τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς, παρακαλῶν τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν ὅπως καὶ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν ταύτην ἐνεργήσῃ, δίδων ἐξίσου αὐστηρὰς διαταγάς, ὅσον καὶ διὰ τὴν ἀποκάλυψιν τοῦ ὅλου στυγεροῦ ἐγκλήματος.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§41Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι λυπηρόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι συνάδελφοι, πρώτην φορὰν εἰσερχόμενοι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, προτοῦ ἐπιτεθῶσι κατὰ συναδέλφου, δὲν προσπαθοῦν νὰ λάβωσι τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λευκάδος συνάδελφος ὁμιλῶν περὶ ἐμοῦ εἶπεν ὅτι ἐγὼ δὲν ἐπενέβην διὰ τὴν ἀποτροπὴν τῶν ἐκτρόπων τῆς Πέτρας τῶν γενομένων κατὰ τὴν Παγκαλικὴν δικτατορίαν, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ ἐρωτήσῃ προηγουμένως ποῦ ἤμην κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν. Ἓν μόνον ἤθελον νὰ εἴπω πρὸς αὐτόν· ὅτι ἐγὼ κληθεὶς δύο φορὰς νὰ γίνω Ὑπουργός, δὲν ἐδέχθην.

§42Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ποῦ εἶσθε αὐτὴν τὴν ἐποχήν, ἀπουσιάζετε;

§43Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μάλιστα.

§44Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἀπουσιάζετε εἰς τὴν Εὐρώπην;

§45Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μάλιστα, εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἔπρεπε νὰ ἐρωτήσητε διὰ νὰ μάθητε ὅτι ἤμην εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ μάλιστα εἰς ἀποστολήν, εἰς τὴν ὁποίαν, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ πιστεύσω ὅτι εἶχον καὶ κάποιαν εἰδικότητα καὶ ὅτι προσέφερα ὑπηρεσίαν τινά. Δὲν ἐφανταζόμην ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀπὸ τοῦ ὁποίου μόνον ἡ ἀλήθεια πρέπει νὰ ἀκούηται, ὅτι θὰ ὑβρίζοντο ἄνευ οὐδεμιᾶς βάσεως συνάδελφοι. Πᾶς τις δὲ ἄλλος δύναται νὰ κατηγορῇ ἐμὲ καὶ οἱονδήποτε ἄλλον, μόνον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν δύναται, διότι, ὅταν ἔγινε τὸ ἔγκλημα τῆς Πέτρας, ἡ Λευκὰς ἀπετέλει μέρος τοῦ νομοῦ Πρεβέζης, ἠδύνατο δὲ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ ἐπέμβῃ ὅπως ἐμποδίσῃ τὰ βασανιστήρια τὰ γενόμενα κατ’ ἀθώων ὑπάρξεων. Ὁ κ. συνάδελφος ὅμως δὲν ἐπενέβη, ἐνῷ ἐγώ, ἂν εὑρισκόμην εἰς τὸν Λοῦρον, θὰ ἐπενέβαινον καὶ προσωπικῶς. Ὥστε ἡ κατηγορία, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπέδωκε διὰ τὰ καταθλιπτικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανον αἱ καταδιωκτικαὶ Ἀρχαὶ ἐναντίον τῶν ἀθώων ὑπάρξεων εἶναι ἀβάσιμος.

§46Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐτόνισα τοῦτο· ὅτι, ἐφόσον σήμερον ἔρχεσθε καὶ διαμαρτύρεσθε διὰ τὰ γεγονότα, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι καὶ τότε θὰ διεμαρτύρεσθε δι’ αὐτά. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ πράξητε τοῦτο, ἕπεται ὅτι κάτι τι συμβαίνει.

§47Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἄρα οὐδεμία εὐθύνη καταλογίζεται.

§48Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μοὶ ἀπέδωκεν ἐπίσης τὴν κατηγορίαν ὁ κ. συνάδελφος, ὡς μὲ ἐπληροφόρησαν, ὅτι ἐγὼ διὰ τὰς ὑπηρεσίας μου πρὸς τὸν Πάγκαλον προήχθην καὶ εἰς στρατηγόν.

§49Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Εἶπον τοῦτο· ὅτι εἴχετε τότε ὅλην τὴν δύναμιν, διότι καὶ προήχθητε ἐπὶ Παγκάλου, καὶ εἶσθε καὶ εἰς ἀποστολήν, καὶ ἐδικάζετε ἐπὶ Παγκάλου, καὶ εὑρίσκεσθε εἰς συνδυασμὸν ἐπὶ Παγκάλου, κατὰ συνέπειαν, ἂν εἴχετε τὴν θέλησιν, θὰ εἴχατε καὶ τὴν δύναμιν νὰ ἐπέμβητε, ἂν ἄλλο τι δὲν συνέβαινε.

§50Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐφανταζόμην ὅτι ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ θὰ ὑπέπιπτεν εἰς τοιοῦτον σφάλμα, νὰ ἀνέλθῃ τὸ ἱερὸν τοῦτο βῆμα, ἵνα ἐπιτεθῇ κατὰ συναδέλφου καὶ νὰ μὴ λάβῃ τὴν πρόνοιαν νὰ ἔχῃ τὰς στοιχειώδεις πληροφορίας. Μήπως ἠθέλατε, κ. συνάδελφε, νὰ ἔλθω δι’ ἀεροπλάνου εἰς Ἀθήνας διὰ νὰ ἐπέμβω; Διατί δὲν ἐπενέβητε σεῖς, ὅστις εὑρίσκεσθε ἐνταῦθα;

§51Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐγὼ ἤμην ἐκ τῶν καταδιωκομένων ὑπὸ τοῦ τυράννου, δὲν θὰ ἦτο δὲ ἔντιμον καὶ εὐθὺ δι’ ἐμὲ νὰ εὑρίσκωμαι εἰς οἱασδήποτε σχέσεις μετὰ τοῦ τυράννου ἢ μὲ οἱονδήποτε τύραννον. Ἐγὼ εἶμαι ἀντιπρόσωπος τοῦ γνησίου λαοῦ καὶ δὲν ἐνεργῶ κατ’ ἐπιταγήν, οὔτε ἐδίκαζα ποτὲ κατ’ ἐπιταγὴν ὡς σεῖς.

§52Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπρόκειτο ὅμως νὰ ζητήσητε τὰς ψήφους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατετυραννήθησαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀληθές. Ἂν δὲν εἴχατε σχέσεις μὲ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν, εἴχατε μεγάλας σχέσεις μὲ τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας, λόγῳ τῶν κομματικῶν σας ἀντιλήψεων καὶ λόγῳ τῶν προσωπικῶν σας σχέσεων μετὰ τοῦ Γάσπαρη καὶ ἠδύνασθε κάλλιστα νὰ ἐπεμβῆτε καὶ νὰ σώσητε τὴν κατάστασιν. Καὶ ὀφείλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἴπω καὶ ἄλλην μίαν ἀλήθειαν. Ἦσαν καὶ ἄλλοι πολιτευόμενοι, πρώην βουλευταί, ἐνώπιον τῶν ὁποίων ἠγέρθη ἡ μῆνις τῶν χωρικῶν, διότι δὲν ἐπενέβησαν. Ἡ μῆνις αὕτη ἦτο ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος, διότι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ἦσαν βουλευταί, ἀλλ’ ἁπλῶς ἰδιῶται καὶ συνεπῶς δὲν ἠδύναντο κατὰ περισσότερον λόγον νὰ ἐπέμβωσι διὰ τὴν ἀποτροπὴν τῶν βασανιστηρίων, ἅτινα διεπράχθησαν εἰς Λοῦρον, διότι οὐδεμίαν σχέσιν εἶχον μετὰ τῶν ὀργάνων τῆς καταδιωκτικῆς Ἀρχῆς, μεθ’ ὧν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λευκάδος καὶ Πρεβέζης συνάδελφος εἶχε καὶ προσωπικὰς σχέσεις. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐλπίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λευκάδος συνάδελφος δὲν θὰ ἀπαγγείλῃ εἰς τὸ μέλλον νέον κατηγορητήριον κατὰ συναδέλφου ἐπὶ τῇ βάσει ἀναληθῶν καὶ ἀνακριβῶν πληροφοριῶν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§54Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Δὲν ἐφανταζόμην ποτὲ ὅτι θὰ εὑρίσκετο συνάδελφος μεταξὺ ἡμῶν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐφρόνει ὅτι εἶχε δικαίωμα νὰ θίξῃ συνάδελφον καὶ μάλιστα ἐκ τῆς αὐτῆς περιφερείας καταγόμενον.

§55Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὰ εἶναι προσωπικά. Τὰ προσωπικὰ ζητήματα λύονται μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων. Ὁ ὁμιλήσας συνάδελφος κ. Καλκάνης δὲν χρειάζεται συνήγορον....

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐνδιαφερόμενος ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς, εἶναι βουλευτὴς Πρεβέζης καὶ ἐθίγη ὑπὸ τοῦ κ. Καλκάνη.

§57Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸν καταστήσητε ὑπόχρεων νὰ σέβεται τὸ Κοινοβούλιον, ἀλλὰ καὶ τοὺς πολιτικούς του ἀντιπάλους. Ἀπόδειξις ὅτι δὲν σέβεται τὸ Κοινοβούλιον εἶναι ὅτι κατεβίβασε τὸ βῆμα εἰς ἐπίπεδον μικροκομματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ.

§58Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Μετὰ τὰς δοθείσας ἐξηγήσεις, τὸ ἐπεισόδιον θεωρεῖται λελυμένον.

§59Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἡμεῖς κατελθόντες πρὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐνισχύσεως κομματικῆς ἐτύχομεν τῆς ἐμπιστοσύνης του χάριν τῆς προσωπικῆς μας ἀρετῆς καὶ δὲν ἔπρεπεν αὐτὸς ὁ ἀγωνισθεὶς ἐναντίον ἡμῶν νὰ ἔρχεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μᾶς συκοφαντῇ. Ἂν δὲ νομίζῃ ὅτι ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο διὰ πολιτικὴν ἐκμετάλλευσιν, τὸν πληροφορῶ ὅτι, ὅταν τὰ ὄργια τοῦ Μακρυγιάννη ἔλαβον χώραν εἰς Λευκάδα, ἐγὼ μόνον ἔσπευσα νὰ θέσω τὸ στῆθός μου ἔναντι τῶν αὐθαιρεσιῶν τοῦ ὑπομοιράρχου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος τότε ἔφθασε μέχρι τοῦ νὰ διατάξῃ τὴν σύλληψίν μου, διότι ἐτέθην ἐπὶ κεφαλῆς τῶν καταδυναστευομένων καὶ τῷ εἶπον ὅτι δὲν σοὶ ἐπιτρέπεται νὰ τυραννῇς τὸν λαόν. Κατόπιν δὲ τούτων ἠξίωσα καὶ ἐπέτυχα τὴν ἄμεσον ἐκ Λευκάδος ἀπομάκρυνσίν του καὶ τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν του διὰ τὰς ἐκνόμους πράξεις του. Ταῦτα εἶναι πασίγνωστα εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λευκάδος, καθὼς καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ Ἀρχηγεῖον τῆς Χωροφυλακῆς. Ἐνῷ λοιπὸν ὁ κ. Καλκάνης εὑρισκόμενος εἰς Ἀθήνας οὐδὲ κἂν ἔδωσε σημασίαν εἰς τὰ ὄργια ἐκεῖνα τοῦ Μακρυγιάννη, ἐγὼ μόνος παρημπόδισα τὴν συνέχισιν αὐτῶν. Ἔπρεπε ἑπομένως ὁ κ. συνάδελφος νὰ γνωρίζῃ ταῦτα καὶ νὰ μὴ φέρῃ καταφώρους συκοφαντίας εἰς τὴν Βουλήν, διότι ὑποβιβάζεται εἰς τὴν συνείδησιν τῶν συναδέλφων του καὶ τοῦ λαοῦ.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§61Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατόπιν τῆς διεξαχθείσης συζητήσεως ἐδηλώθη ὅτι θὰ ληφθοῦν μέτρα καὶ ἐπειδὴ θέλω νὰ ἐλπίζω ὅτι πράγματι θὰ ληφθοῦν τὰ μέτρα αὐτά, θὰ ἤθελον καὶ νὰ προσθέσω μίαν παρατήρησιν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἴσως χρήσιμος σχετικῶς. Ὡς γνωστόν, ἡ λῃστεία συνήθως παρουσιάζεται εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει καὶ ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία· τὰ μέρη δὲ εἰς τὰ ὁποῖα συνέβη ἡ λῃστεία τῆς Πέτρας καὶ τὰ ὁποῖα συνορεύουν μὲ ὀρεινὰς περιφερείας τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, εἶναι ὁμοίως κτηνοτρόφα, ἔχουν δηλαδὴ νομάδας κτηνοτρόφους, οἱ ὁποῖοι καθ’ ἕκαστον θέρος ἀνέρχονται εἰς τὰ ὄρη. Οἱ λῃσταὶ εὑρίσκουν καταφύγιον εἰς τὰ ὄρη καὶ μοιραίως οἱ κτηνοτρόφοι πιεζόμενοι ὑπ’ αὐτῶν εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διατρέφουν αὐτούς. Αἱ λῃστρικαὶ συμμορίαι ἀπὸ τὰ ὀρεινά των λημέρια κατέρχονται εἰς τὰς διαβάσεις πρὸς διάπραξιν τῶν λῃστειῶν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ ληφθοῦν ὡρισμένα μέτρα διὰ νὰ κτυπηθῇ τὸ κακὸν εἰς τὴν ρίζαν του, δηλαδὴ εἰς τὰ ὄρη. Ἐλέχθη ὅτι πρέπει νὰ γίνουν φυλάκια κατὰ μῆκος τῶν δημοσίων ὁδῶν. Ἐπὶ πλέον τοῦ μέτρου τούτου προτείνω νὰ γίνῃ σκέψις πῶς θὰ παρακολουθοῦνται οἱ κτηνοτρόφοι εἰς τὰς θερινάς των διαμονάς. Διότι συμβαίνει τὸ ἑξῆς, τοὐλάχιστον εἰς τὸν νομόν Φλωρίνης· ὁσάκις οἱ νομάδες κατέρχονται τὸ φθινόπωρον ἀπὸ τὰ ὑψηλὰ μέρη διὰ νὰ παραχειμάσουν εἰς τὰς πεδιάδας, ἐκλείπει παντελῶς ἡ λῃστεία εἰς τὰς ὀρεινὰς ἐκείνας περιφερείας. Ἐπειδὴ δὲ αὐτὸ συμβαίνει ἀκριβῶς εἰς τὴν ἀνατολικὴν πλευρὰν τῆς ὀροσειρᾶς τοῦ Γράμμου καὶ τοῦ Πίνδου, ἡ ὁποία χωρίζει τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Ἤπειρον, φαντάζομαι ὅτι τὸ ἴδιον θὰ συμβαίνῃ καὶ εἰς τὴν ἠπειρωτικὴν κλιτὺν τῆς ὀροσειρᾶς ταύτης. Θὰ ἔπρεπεν ἑπομένως νὰ γίνουν εἰδικὰ κινητὰ φυλάκια, τὰ ὁποῖα θὰ παρακολουθοῦν τοὺς κτηνοτρόφους κατὰ τὴν διαμονήν των εἰς τὰ ὄρη, προστατεύοντα πρῶτον αὐτοὺς ἐναντίον τῶν κακοποιῶν. Τὰ εἰδικὰ ταῦτα ἀποσπάσματα δύνανται νὰ σχηματισθοῦν ὑπὸ τῆς χωροφυλακῆς. Ἂν ὅμως ἡ χωροφυλακὴ δὲν ἔχῃ ἐπαρκεῖς δυνάμεις, δύνανται νὰ σχηματισθοῦν ὑπὸ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ. Ἐκτὸς τοῦ σκοποῦ τῆς ἀσφαλείας, τὸν ὁποῖον θὰ ἐξυπηρέτει ὁ παραθερισμός των εἰς τὰ ὄρη, θὰ ἦτο ὠφέλιμος καὶ διὰ τὴν ὑγείαν τῶν ἀνδρῶν. Καὶ εἰς τὴν συζητουμένην περίπτωσιν τῆς λῃστείας οἱ Ρεντζαῖοι, οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ἠθικοὶ αὐτουργοὶ τῆς λῃστείας, προέρχονται ἀπὸ τὰς κτηνοτροφικὰς νομαδικὰς τάξεις καὶ ἐπὶ πλέον εἶναι καὶ ἐνοικιασταὶ μεγάλων ἐκτάσεων βοσκῶν. Πληροφοροῦμαι δὲ ὅτι, καίτοι φυγοδικοῦντες αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἰσπράττουν ἀκόμη τὰ ἐνοίκια τῶν βοσκῶν τούτων. Παρεμπιπτόντως προτείνω νὰ ἐξετασθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἂν πραγματικῶς ἐξακολουθοῦν νὰ εἰσπράττουν τὰ ἐνοίκια τῶν βοσκῶν των. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τέλος τῆς συγκοινωνίας ἠκούσαμεν ἐδῶ ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν καὶ ἀπό τινας τῶν προκατόχων του ὅτι ἔγιναν καὶ γίνονται πολλὰ καὶ μεγάλα σχέδια περὶ νέων συγκοινωνιακῶν δικτύων κλπ. Νομίζω ὅμως ὅτι προηγουμένως θὰ ἦτο καλὸν νὰ σκεφθῶμεν πῶς θὰ ἐπισκευασθοῦν καὶ θὰ συντηρηθοῦν οἱ ὑπάρχοντες δρόμοι, διότι δυστυχῶς αὐτὴν τὴν στιγμήν, τοὐλάχιστον πρὸς τὰ μέρη τῆς Φλωρίνης, τὰ ὁποῖα γειτνιάζουν ἀκριβῶς πρὸς τὰ λῃστοτρόφα μέρη καὶ πρὸς τὰ σύνορα τῆς Ἀλβανίας καὶ Σερβίας, ἡ συγκοινωνία εὑρίσκεται εἰς τοιοῦτον οἰκτρὸν σημεῖον, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ὑπάρχουν δρόμοι. Δρόμοι οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν ἐπὶ Τουρκοκρατίας, δρόμοι οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν πόλεμον κατεσκευάσθησαν ὑπὸ τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Γάλλων, ἔχουν ἐγκαταλειφθῆ τελείως καὶ κατεστράφησαν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ πρὸ παντός, ἂν σκέπτεται νὰ ἐφαρμόσῃ ὡρισμένον σύστημα συντηρήσεως τῶν ὑπαρχουσῶν ὁδῶν.

§62Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πληροφορῶ τὸν κ. βουλευτὴν ὅτι θὰ ληφθῶσι πάντα τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα πρὸς ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν ὁδῶν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κακουλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§64Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιίας θὰ προεκάλει συζήτησιν ἐκ μέρους ὅλων τῶν βουλευτῶν, ὅλων τῶν νομῶν ἀνεξαιρέτως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἰδικόν μας νομὸν Κοζάνης, οὐδεμίαν κἂν θὰ εἴπω λέξιν, γνωρίζω ὅμως τοὺς ἑξῆς ἀριθμοὺς ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὰ 33% τούτου πηγαίνουν εἰς δαπάνας τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ναυτικοῦ, ὅτι τὰ 40% πηγαίνουν εἰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἑπομένως ἔχομεν τὸ ὅλον 73% τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, ἅτινα πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μὴ ὑπάρχοντα. Ἀπομένουσι τὰ 27%. Δι’ αὐτῶν πρέπει νὰ διοικηθῇ ὁλόκληρον τὸ Κράτος καὶ νὰ ἐξυπηρετηθῇ ὁλόκληρος ἡ συγκοινωνία τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο θεωρῶ περιττὸν νὰ ὁμιλήσω περὶ συγκοινωνίας.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Ἀλεξάτος ἔχει τὸν λόγον.

§66Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Ἐπὶ μίαν περίπου ἑβδομάδα συζητοῦμεν τὸ θέμα τῆς λῃστείας τῆς Πέτρας, τῆς λῃστείας ἐκείνης ἡ ὁποία ἐτάραξεν ἀναμφισβητήτως τὸ Πανελλήνιον καὶ κρατεῖ ἐν συγκινήσει ἀληθῶς ὅλους ἡμᾶς. Καὶ μέχρι μὲν τινὸς ἡ συζήτησις ἔβαινε καλῶς καὶ κανονικῶς, ὄχι ἀπὸ ἀπόψεως, θέλω νὰ εἴπω τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων, διότι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἀναμφισβητήτως ἔβαινε κανονικῶς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς σκοπιμότητος. Ἀλλ’ ἤδη ἤρχισε νὰ ὑφίσταται μίαν ἐκτροπήν, δύναμαι εἰπεῖν, ἡ ὁποία πιθανὸν νὰ ἀγάγῃ εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα ἀπὸ τὸ ἐπιζητούμενον διὰ τῆς συζητήσεως. Καὶ εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην, κύριοι βουλευταί, μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ ἡ σημερινὴ ἐπερώτησις, ἡ ἀπευθυνομένη ἐκ μέρους ἑπτὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων πρὸς τοὺς δύο Ὑπουργοὺς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§67Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν εἴμεθα ὅλοι ἐπερωτῶντες, εἶναι δύο ἢ τρεῖς, γενικευθείσης ὅμως κατόπιν τῆς συζητήσεως ἐλάβομεν τὸν λόγον.

§68Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ γνώμη μου στρέφεται ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐπερωτῶντας τοὺς διατυπώσαντας τουτέστι τὴν ἐπερώτησιν, ἐπερώτησιν ἐπὶ τῆς ὁποίας καλοῦνται νὰ ἀπαντήσωσιν οἱ δύο Ὑπουργοί, ὁ εἷς ἐκ τῶν ὁποίων ἀσκεῖ τὴν ὑπάτην ἐποπτείαν ἐπὶ τῆς ἀσφαλείας καὶ τῆς τάξεως ἐν τῷ Κράτει καὶ ὁ ἕτερος ὁ ὁποῖος ἀσκεῖ τὴν ὑπάτην ἐποπτείαν ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης. Καὶ ἡ συζήτησις, κύριοι βουλευταί, ἀλλὰ καὶ αἱ ἀπαντήσεις, ἂν δοθῶσιν ἐκ μέρους τῶν κ. κ. βουλευτῶν καθ’ ὃν τρόπον διατυποῦνται αἱ ἐπερωτήσεις, εἶναι ἀναμφισβητήτως ἐπικίνδυνον δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς ἀνακαλύψεως τῶν ἐνόχων, τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς ἐνδιαφέρει καὶ τὴν Δικαιοσύνην, ἀλλὰ καὶ τὴν Κοινωνίαν ὁλόκληρον. Καὶ ἐρωτῶνται οἱ κ. κ. Ὑπουργοί, ἐν πρώτοις ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς (ἀναγινώσκει): «Τίνα μέτρα θὰ λάβωσι πρὸς ἀνακάλυψιν τῶν ἐνόχων καὶ συνάμα ζητοῦν καὶ τὴν ταχυτέραν εἰσαγωγὴν αὐτῶν εἰς δίκην. Ζητοῦν δηλαδὴ τὴν ταχυτέραν περάτωσιν τῆς ἀνακρίσεως». Τοῦτο, κύριοι βουλευταί, δύναται νὰ ἐνασκήσῃ μίαν ἠθικὴν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν δικαστῶν τῶν ἀναλαβόντων τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ ἐγκλήματος καὶ δὲν γνωρίζω ποῖα ἀποτελέσματα θὰ ἔχῃ ἡ ἠθικὴ αὐτὴ ἐπιβολή. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐρωτᾶται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ποῖα μέτρα ἔλαβε διὰ νὰ συλληφθῶσιν οἱ λῃσταί. Καὶ πρόκειται, κύριοι βουλευταί νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ συμφώνως πρὸς τὴν ἐρώτησιν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ποῖα μέτρα ἔλαβεν ἢ ποῖα μέτρα πρόκειται νὰ λάβῃ διὰ νὰ συλληφθῶσιν οἱ λῃσταί. Μὴ ἀμφιβάλλετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι πρὶν ἢ ἀναγνώσωμεν ἡμεῖς αὔριον τὰς ἐφημερίδας διὰ νὰ μάθωμεν τί ἀπήντησε διὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ, οἱ λῃσταὶ θὰ γνωρίζωσι τοῦτο διὰ τῶν πρακτόρων των. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι βουλευταὶ καὶ κύριοι Ὑπουργοί, δέον νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει ὅτι πρέπει μετὰ περισκέψεως νὰ ζητῶνται αἱ πληροφορίαι ἐκ μέρους τῶν κ.κ. βουλευτῶν καὶ μετὰ περισκέψεως νὰ δίδωσι τὰς ἀπαντήσεις των οἱ κ. κ. Ὑπουργοί. Διότι φοβοῦμαι, ἐπαναλαμβάνω, μήπως ἡ συζήτησις, καθ’ ὃν τρόπον γίνεται, καταλήξῃ εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Αὐτὰ καὶ μόνον εἶχον νὰ εἴπω.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Καλογερᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§70Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ εἴπω μόνον δύο λέξεις, δὲν τὸ πράττω ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς περιφερείας ἐκείνης, ἔνθα διεπράχθη ἡ λῃστεία τῆς Πέτρας, ἀλλὰ τὸν ἐζήτησα μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, ὅτι ζητήματα ὡς ἡ λῃστεία τῆς Πέτρας, ἡ ὁποία ἐνεκόλαψε στῖγμα κατὰ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ πολιτισμοῦ, δὲν εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ φαίνεται στενοχωρουμένη, διότι γίνεται μακρὰ συζήτησις, ἀλλ’ εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα ἔχω τὴν προσωπικὴν γνώμην ὅτι θὰ ὤφειλον πάντες οἱ βουλευταὶ νὰ εἴπωσιν ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ στῖγμα μετριάζεται, διότι πραγματικῶς ὅλη ἡ Πολιτεία ἦτο στῖγμα κατὰ τοῦ πολιτισμοῦ. Σήμερον εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου νὰ ἀποδείξωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἔσπευσαν ἀμέσως νὰ ἀνεύρωσι ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διέπραξαν τὸ στῖγμα αὐτό, ἵνα ἀποκαταστήσωσι τὴν ὑπόληψιν τοῦ Κράτους.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἔληξεν. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§72Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἤκουσα μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὰ ἀναπτυχθέντα ὑπὸ τῶν προλαλησάντων ἀξιοτίμων κ. κ. βουλευτῶν σχετικῶς μὲ τὰς συγκοινωνίας τῆς Ἠπείρου. Ἐγνώρισα καὶ ἐγὼ τὴν κατάστασιν ταύτην πρὸ 13 ἐτῶν, ὅταν, ἀσχολούμενος εἰς ἄλλα ἔργα ἢ τὰ σημερινά, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ γνωρίσω ἐξ αὐτοψίας τὰς συγκοινωνίας τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, καὶ ἴσως πολὺ καλύτερα ἀπὸ πολλοὺς ἐκ τῶν προλαλησάντων, διότι ἤμουν τότε καὶ ὑποχρεωμένος νὰ τὰς χρησιμοποιήσω διὰ σπουδαίους σκοπούς. Ἐγνώρισα λοιπὸν ὅτι ἦσαν εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν. Ἠγνόουν ὅμως ὅτι καὶ οὐδεμία βελτίωσις ἔκτοτε ἐπῆλθε, διότι ἤμην μακρὰν πάσης δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ ἀξιώματος μέχρι σήμερον. Διὰ τοῦτο μετὰ πολλῆς καὶ λίαν δυσαρέστου ἐκπλήξεως ἤκουσα παρὰ τῶν κ. κ. βουλευτῶν Ἠπείρου καὶ ἄλλων βουλευτῶν ὅτι ἡ κατάστασις τῶν συγκοινωνιῶν τούτων ἔμεινεν εἰς τὴν αὐτὴν ἀθλίαν κατάστασιν. Καὶ πράγματι αἱ πληροφορίαι τῶν προλαλησάντων εἶναι πολυτιμόταται διὰ τὴν Βουλὴν καὶ δι’ ἐμέ, τὸν ἤδη ἀναλαμβάνοντα τὰς εὐθύνας τοῦ μέλλοντος, διότι μεταξὺ τῶν προλαλησάντων ἦσαν καὶ δύο προϋπάρξαντες Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ πολλοὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν βουλευταὶ κατὰ τὰς προηγουμένας βουλευτικὰς περιόδους καὶ ἑπομένως ἦσαν εἰς θέσιν καλύτερον ἀπὸ ἐμὲ νὰ γνωρίζωσι τὴν ἐν τῷ μεταξὺ συντελεσθεῖσαν ἐργασίαν, καὶ πάντες οὗτοι πιστοποιοῦσιν ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη ὑπῆρξε μηδαμινή. Ἤδη ἐναπόκειται καὶ εἰς ἐμὲ νὰ ἐνεργήσω καὶ νὰ ἀρχίσω θέτων εἰς τάξιν τὴν κληρονομίαν τοῦ παρελθόντος. Ὅπως σᾶς εἶπον καὶ προχθές, τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας εἶναι γενικόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος περὶ συγκοινωνίας τῆς Ἠπείρου ἢ συγκοινωνίας τῆς Κυνουρίας ἢ μιᾶς ἄλλης ἐπαρχίας. Θὰ γίνῃ σκέψις περὶ συγκοινωνίας τῆς Ἑλλάδος, ὅπως σᾶς εἶπον καὶ σᾶς ἐξέθεσα πρὸ ἡμερῶν ἐν συντόμῳ, διότι ἔχω σκοπὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μακρότερον, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τοῦ θέματος τούτου. Ὑπάρχουσι δύο στάδια εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συγκοινωνιακῆς πολιτικῆς· ἓν στάδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάγκην θὰ προσφύγωμεν εἰς κεφάλαια ξένα, διότι δὲν ἔχομεν τὰ μέσα νὰ κατασκευάσωμεν ἡμεῖς τὸ μέγα δίκτυον τῶν μεγάλων ὁδῶν τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην, καὶ ἓν ἄλλο στάδιον ἐργασίας, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ συμπληρώσωμεν τὴν ὑπάρχουσαν συγκοινωνίαν διὰ τῶν ἰδίων πόρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Διὰ νὰ γίνῃ τὸ δεύτερον τοῦτο, διέταξα ἤδη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ γίνῃ μία μελέτη, διότι πρέπει νὰ γίνῃ τὸ ἔργον τοῦτο μετὰ δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος, νὰ γίνῃ μία μελέτη, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἑξῆς καὶ τὴν ὁποίαν σᾶς λέγω ἐκ περισσοῦ, διότι δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ ἀπασχολήσω σήμερον τὴν Βουλὴν διὰ μακρῶν· δηλαδὴ εἰς ἕκαστον νομὸν νὰ ἐξακριβωθῇ πόσων χιλιομέτρων ὁδοὶ ὑπάρχουν καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν χιλιομέτρων πόσα ἀναλογοῦν κατὰ χιλιάδα κατοίκων καὶ πόσα χιλιόμετρα ὁδοῦ ἀναλογοῦν κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον τοῦ νομοῦ. Ἐκ τῆς μελέτης ταύτης θὰ ἐξακριβωθῇ ποῖαι εἶναι αἱ ἐπαρχίαι, οἱ ὁποῖαι καθυστεροῦσιν ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας καὶ ποῖαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ἐν καλυτέρᾳ μοίρα, οὕτως ὥστε τὸ Κράτος νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του πρὸς αὐτούς. Τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι τὸ δικαιότερον. Ἐννοεῖται ὅτι θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν μου εἰδικώτερον διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας τὰς παραμεθορίους ἐπαρχίας χάριν τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας. Ἐπειδὴ δὲ ἤκουσα καί τινας ἐκ τῶν κ. κ. βουλευτῶν θίξαντας τὸ ζήτημα τῆς τηλεφωνικῆς καὶ τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ σημειώματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν, θὰ λάβω καὶ περὶ τούτων τὸ ἑξῆς μέρον· θὰ ὑπολογίσω κατ’ ἐπαρχίας πόσα τηλέφωνα ἀναλογοῦν κατὰ χιλιάδα κατοίκων καὶ θὰ ζητήσω νὰ φέρω μίαν ἰσότητα, συγκεντρῶν τὰς προσπαθείας μου εἰς τὰς ἐν καθυστερήσει ἐπαρχίας καὶ πυκνώνων ἐννοεῖται τὴν τηλεφωνικὴν συγκοινωνίαν ἐκείνων τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι παραμεθόριοι ἢ εἰς τὰς ὁποίας ἡ ληστεία εἶναι κάπως ἐνδημική. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν πάντων τῶν κ. κ. προλαλησάντων βουλευτῶν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§74Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἔγκλημα τῆς Πέτρας ἦτο τοιοῦτον, ὥστε δικαίως συνετάραξεν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀκόμη ἐξακολουθεῖ νὰ τὴν ἀνησυχῇ, διότι δὲν ἀνεκαλύφθησαν εἰσέτι οἱ ἔνοχοι. Περὶ τῶν μέτρων ἀσφαλείας τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν, δὲν θὰ εἶχε σημασίαν νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπερώτησιν, διότι εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον γνωστὰ καὶ πρόδηλον ὅτι δὲν ἀποσκοποῦσιν οἱ ἐπερωτῶντες εἰς ἔλεγχον τῆς νῦν Κυβερνήσεως. Ἡ περαιτέρω ἐξακρίβωσις τοῦ ἐγκλήματος τῆς Πέτρας εἶναι ἔργον τῆς Δικαιοσύνης. Σχετικῶς πρὸς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν τῆς Ἠπείρου ἔχουν ληφθῇ τὰ κατάλληλα δυνατὰ μέτρα καὶ ἀνάλογα τῶν δυνάμεων αἱ ὁποῖαι διατίθενται. Δὲν δύναμαι εἰδικώτερον νὰ ἐπεκταθῶ σχετικῶς πρὸς ἄλλα τυχὸν μέτρα, εἰδικῶς διὰ τὸ ἔγκλημα τῆς Πέτρας, διότι ἐνῷ τοῦτο δὲν θὰ ὠφέλει, ἴσως καὶ θὰ ἔβλαπτε. Σχετικῶς πρὸς τὸν ἀνθυπομοίραρχον Μακρυγιάννην ἔχω νὰ παράσχω τὴν πληροφορίαν ὅτι οὗτος ἔχει ἀληθῶς κατηγορίας ἐναντίον του, διὰ τὰς ὁποίας διατελοῦν ἐκκρεμεῖς δίκαι ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης. Διοικητικῶς ἐνεργήθη ἀνάκρισις κατ’ αὐτοῦ καὶ ἔχει τεθῇ εἰς κατάστασιν προσκαίρου παύσεως ἐπὶ ἓξ μῆνας.

§75ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πολὺ ἐπιεικῶς.

§76Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶχεν ἐπιβληθῆ προηγουμένως ἡ ποινή, ὥστε, ἂν ἠσκήθη ἐπιείκεια προηγουμένως, δὲν εὐθύνεται ἡ νῦν Κυβέρνησις, ἀφορᾷ καὶ αὕτη εἰς προηγουμένας Κυβερνήσεις.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σχετικῶς μὲ τὴν ἐπερώτησιν ὑπεβλήθη καὶ μία πρότασις ὑπογεγραμμένη παρὰ διαφόρων βουλευτῶν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλεῖται ἡ Βουλή, ὅπως δεχθῇ καὶ συστηθῇ ἐξεταστικὴ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἥτις μεταβαίνουσα ἐπιτοπίως νὰ ἐρευνήσῃ καὶ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσίν της.

§78ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. Εἶναι περιττόν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπορρίπτεται. Ἡ συζήτησις ἔληξεν. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν ἐπιθυμῇ νὰ διακόψῃ τὰς ἐπερωτήσεις καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Νομοθετικὴν Διάταξιν.

§80Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπειδὴ εἶναι ὁ ἔλεγχος, πρέπει νὰ ἐρωτηθῶσιν οἱ ἐπερωτῶντες.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα ἀποφάσεως τοῦ Σώματος, ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς θελήσεως τῶν ἐπερωτώντων. Ἂν ἐπιμένετε, αἱ ἐπερωτήσεις θὰ γίνωσι.

§82Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εἶμαι διατεθειμένος νὰ παραιτηθῶ τοῦ λόγου, ἂν ἀναβληθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναβληθῶσι διὰ τὴν Δευτέραν. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§84Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως θὰ παρακαλέσω, ἂν ἦτο δυνατόν, τὰ δύο ὑπὸ συζήτησιν στρατιωτικὰ νομοσχέδια, Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, νὰ μὴ συζητηθῶσι σήμερον. Εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὴν Κυβέρνησιν σοβαρώτατα καὶ δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῶσι, διότι θὰ ἀπασχολήσωσι καὶ τὴν Βουλήν. Δὲν ἔχομεν κἂν καιρὸν νὰ μελετήσωμεν αὐτά, διότι μόλις χθὲς διενεμήθησαν.

§85ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ γίνῃ συζήτησις αὔριον. (Θόρυβος).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς λόγῳ τοῦ γενικοῦ θορύβου.

§87Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, ὥστε ὅσοι ἔχουν προπαρασκευασθῆ, νὰ ἀναπτύξουν ἀπόψε τὰς γνώμας των. Ἂν ὑπάρχουν δὲ τινές, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν προπαρασκευασθῆ, νὰ ὁμιλήσωσιν αὔριον.

§88ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν δὲν πρόκειται ἀπόψε νὰ ψηφισθῶσιν, εἴμεθα σύμφωνοι.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι πολλοὶ ἐγγεγραμμένοι καὶ θὰ διαρκέσῃ ἡ συζήτησις καὶ ἀπόψε καὶ αὔριον. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορὰς ἀξιωματικῶν». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ν. Δαρβέρης.

§90Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ὁ σκοπὸς τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβληθὲν σχέδιον ψηφίσματος εἶναι τόσον μεγάλος, ὥστε καὶ ἂν μόνον αὐτὴν τὴν ἀποστολὴν εἶχεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀσφαλῶς θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς ἐπιτακτικὴν ἀξίωσιν τῆς Κοινῆς Κνώμης. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ὁλόκληρος ἡ Κοινὴ Γνώμη ἀξιοῖ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς Χώρας εἰς τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα, ἀξιοῖ δηλονότι αἱ Κυβερνήσεις νὰ ἀπορρέουν ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ καὶ νὰ μὴ ἀντλοῦν τὴν δύναμίν των ἐκ παραγόντων ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Διὰ νὰ ἐπέλθῃ τὸ μέγα τοῦτο γεγονὸς εἶναι ὀφθαλμοφανὲς ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ἐπέλθῃ ἡ ὁμαλότης, καὶ ἡ ὁμαλότης θὰ ἐπέλθῃ, ἂν ἀπομακρυνθῇ ὁ Στρατὸς ἐκ τῆς πολιτικῆς, δηλαδὴ νὰ παύσωσι νὰ ἀναμιγνύωνται καὶ νὰ ρυθμίζουν τὴν πολιτικὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου ὡρισμένοι παράγοντες, ἀντλοῦντες δύναμιν ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Διὰ νὰ περιορισθῇ λοιπὸν ἀπολύτως τὸ κακὸν τοῦτο πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἡ ψυχικὴ ἐκείνη ἑνότης μεταξὺ τῶν στελεχῶν τοῦ Στρατεύματος, ἥτις εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ τὴν πλήρη ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ. Δὲν θὰ ἐξετάσωμεν φυσικὰ οὔτε τὰ αἴτια, οὔτε τίς ὁ δημιουργὸς τῆς τοιαύτης ἐκτρόπου καταστάσεως, ἀρκεῖ ὅτι ὑπάρχει μία κατάστασις, ἥτις θεωρεῖται παρ’ ὅλων ὡς ἐπιβλαβὴς καὶ ὁ τερματισμὸς τῆς ὁποίας ζητεῖται ἀναμφισβητήτως παρ’ ὅλης τῆς Χώρας. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι διὰ τῶν ζητουμένων μέτρων ἐπέλθῃ ὁ τερματισμὸς τῆς ἀνωμαλίας αὐτῆς, ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ Στρατοῦ εἰς τὸν πραγματικόν του σκοπόν, δι’ ὃν προορίζεται, ἀσφαλῶς λύεται κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ αἰτία ἡ ὁποία ἐπὶ τόσον χρόνον ἐκράτησε τὴν Χώραν ἐν ἀναστατώσει. Ἐρωτᾶται ὅμως· διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου ψηφίσματος ἐπιτυγχάνεται ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπός; Ἐπέρχεται ἡ ψυχικὴ ὁμαλότης εἰς τὰ στελέχη τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ὑπηρετούντων καὶ τῶν μὴ ὑπηρετούντων; Κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν δὲν ἐπέρχεται τὸ ποθούμενον, δὲν ἐξυπηρετεῖται ὁ σκοπὸς τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξετάσω κυρίως πῶς ἔχει ἡ κατάστασις τῶν εὑρισκομένων ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικῶν. Θὰ διαιρέσω εἰς δύο μεγάλας ὑποδιαιρέσεις τοὺς ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικούς· εἰς τοὺς εὑρισκομένους ἐκτὸς ἀπὸ τοῦ κινήματος τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1923 καὶ εἰς τοὺς ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1922 εὑρισκομένους ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος. Οἱ ἀπὸ τοῦ κινήματος τοῦ 1923 εὑρισκόμενοι ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀναμφισβητήτως μὲ τὸ αἰτιολογικὸν δι’ οὗ ἀπεμακρύνθησαν ἀποδεικνύεται ὅτι ἀπεμακρύνθησαν μόνον καὶ μόνον διὰ τὰ φρονήματα αὐτῶν, ἅτινα ἤρχοντο εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὴν κρατήσασαν κατάστασιν. Ἀπεμακρύνθησαν μὲ τὸ αἰτιολογικὸν ὅτι μετέσχον τοῦ κινήματος ἢ ηὐνόησαν τὸ κίνημα. Ἡ δευτέρα ὑποδιαίρεσις εἶναι ἡ περιλαμβάνουσα ὅλους τοὺς ἄλλους ἀπομακρυνθέντας καὶ κυρίως τοὺς ἀπομακρυνθέντας ἐκτὸς ἐκείνων οἵτινες παρῃτήθησαν, περιλαμβάνει ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπεμακρύνθησαν διὰ τοῦ Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, ὅπερ ἔλαβε χώραν πρὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1923. Τὸ Συμβούλιον τοῦτο ἔκρινε τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἀπομακρυνθέντας ἄλλους μὲν λόγῳ ἀνικανότητος καὶ ἄλλων ἐλαττωμάτων, ἄλλους δὲ λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν προσηρμόζοντο πρὸς τοὺς κρατήσαντας λόγῳ φρονημάτων καὶ ἄλλους δι’ ἄλλους λόγους. Ἂς ἴδωμεν ἡ δευτέρα αὐτὴ ὑποδιαίρεσις τί ἐγένετο. Μετὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1923 διὰ Διατάγματος ἐπανῆλθον σχεδὸν πάντες οἱ ἀξιωματικοί, οἵτινες ἀπεμακρύνθησαν δι’ ἀνικανότητα. Δὲν θὰ θελήσω νὰ ἀναφέρω τὰ αἰτιολογικὰ τοῦ Διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεμακρύνθησαν ἐκ τοῦ Στρατεύματος ἢ ἐπανῆλθον διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον, διότι πράγματι σέβομαι τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, ἥτις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκούσῃ τὰ δικαιολογητικὰ τῶν ἀποφάσεων ἐκείνων καὶ ὅμως οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι ἀνεκλήθησαν. Καὶ ὅμως οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ὑπηρέτησαν, ἀνεκλήθησαν, ὑπηρετοῦσιν οἱ πλεῖστοι τούτων καὶ σήμερον καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν διεδραμάτισαν καὶ σπουδαῖον ρόλον ἐν τῇ διοικήσει τῆς Χώρας. Ἔχομεν λοιπὸν τοὺς ἐκ τοῦ κινήματος ἀπομακρυνθέντας τοῦ 1923, οἱ ὁποῖοι ἀπεμακρύνθησαν λόγῳ τῶν φρονημάτων των, ὡς εὐνοήσαντες ἢ ὡς λαβόντες μέρος εἰς τὸ κίνημα. Ἔχομεν τοὺς ἀπομείναντας καὶ μὴ ἀνακληθέντας λόγῳ τοῦ ὅτι ἀναμφισβητήτως, ἀφοῦ ἀνεκλήθησαν πάντες οἱ ἄλλοι, δὲν ἦσαν ὁμοφρονοῦντες πρὸς τοὺς κρατοῦντας τότε. Λοιπὸν ἀπομένουν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος μόνον οἱ ἀντιφρονοῦντες. Ἀπομένουν λοιπὸν ὡς ἀπότακτοι μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ τὸν Α ἢ τὸν Β λόγον διΐσταντο πρὸς τὴν τότε κατάστασιν. Βάσις, ὅπως εἴπομεν, τῆς ὁμαλότητος εἶναι νὰ ἐπέλθῃ ἡ λήθη τοῦ παρελθόντος, νὰ ἐπέλθῃ ὁπωσδήποτε ἡ ὁμαλότης εἰς τὸν Στρατόν, νὰ μὴ ὑπάρχουν προνομιοῦχοι, νὰ μὴ ὑπάρχῃ παρὰ μία ψυχικὴ ἑνότης μεταξὺ τῶν στελεχῶν τοῦ Στρατεύματος. Ἐρωτᾶται· ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὑπὸ συζήτησιν, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπέρχεται αὐτὴ ἡ ψυχικὴ ἑνότης; Ἀσφαλῶς ὄχι. Ἀναμφισβητήτως ὄχι, διότι οἱ ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος εὑρισκόμενοι εὑρίσκονται εἰς τόσον κατάφορον μειονεξίαν ἀπέναντι τῶν ἄλλων συναδέλφων των, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ δι’ αὐτοὺς νὰ ἀπομείνῃ μία ψυχικὴ πικρία ὅτι καὶ ἀπὸ τοὺς ἀνικάνους ἀκόμη, ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν τελείως ἀνίκανοι διὰ τὸ Στράτευμα, ὑστεροῦν. Καὶ πῶς ὑστεροῦν; Διότι ἐνῷ ἐκεῖνοι δὲν κρίνονται παντελῶς ἢ κρίνονται κατ’ ἄλλον τρόπον, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν ὡς ἱκανοί, διότι τὸ Συμβούλιον τὸ συγκροτηθὲν κατὰ τὸ ἔτος 1923 ἔκρινε πολλοὺς τῶν εὑρισκομένων ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος τόσον ἱκανούς, ὥστε καὶ τὴν προαγωγὴν αὐτῶν ἐπρότεινεν. Ἀναμφισβητήτως λοιπὸν καὶ οἱ κριθέντες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εὑρίσκονται ἐν ἀπολύτῳ μειονεξίᾳ ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν ὡς ἀποδιοπομπαῖοι, διότι δὲν ἦσαν ἄξιοι νὰ φέρουν τὴν στολὴν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Κατὰ συνέπειαν, διὰ τοῦ ὑποβληθέντος ψηφίσματος δὲν ἐπέρχεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκεται, δὲν ἐπέρχεται ἡ ὁμαλότης ἐν τῷ Στρατεύματι, ὅπως ἀκριβῶς τὴν ἐπιδιώκει ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαός· ἐπιδιώκει δηλαδὴ ἕνα Στρατὸν νέον μὲ στελέχη μὴ ἀναμεμιγμένα εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ πολιτικὴν ἰσότητα. Διότι πῶς θέλετε νὰ ὑπάρξῃ μία ψυχικὴ ἰσότης, μία πραγματικὴ ἰσότης, πῶς θέλετε νὰ ὑπάρχῃ ψυχικὴ ἑνότης εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπανέλθουν, ὅταν τοὺς φέρετε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅταν αὐτοὶ κρίνωνται τόσον αὐστηρῶς καὶ τόσον ὑποδεεστέρως ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν πραγματικῶς ὡς ἐπιλήψιμοι, πραγματικῶς ὡς ἀνάξιοι νὰ εἶναι ἀξιωματικοί. Διότι δι’ αὐτοὺς εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ δημοσιευθεῖσα εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ ἐπέλθῃ πλήρης ἡ λύσις τοῦ ζητήματος, ἐφόσον δὲν θέλομεν ὡς βάσιν νὰ λάβωμεν τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἠθικήν. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, μία μόνη λύσις ἐνδείκνυται εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν καὶ ἡ λύσις αὐτὴ εἶναι τόσον ἁπλῆ, ὥστε δὲν θὰ ἐγέννα κανὲν ζήτημα, δὲν θὰ ἐγέννα καμμίαν ἀπορίαν, ἂν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνακληθῶσιν πάντες ἀνεξαιρέτως, οἱ εὑρισκόμενοι ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ὁπωσδήποτε ἢ ἀπομακρυνθέντες ὁπωσδήποτε ἀπὸ τοῦ Στρατεύματος καὶ ἂν κατόπιν ἐγένετο ἡ ἐκκαθάρισις διὰ τῆς νομιμοτέρας ὁδοῦ, διὰ τοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύει τὸ ψήφισμα. Ἀλλά, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι λαμβάνονται τὰ προστατευτικὰ ἐκεῖνα μέτρα, τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁπωσδήποτε θὰ ἐξυπηρέτουν τὸ συμφέρον καὶ τὸ προσωπικὸν τῶν ἀξιωματικῶν, ἀσφαλῶς ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ Στρατεύματος θὰ ἐπήρχετο αὐτομάτως. Διότι ἀφοῦ θὰ ἱκανοποιοῦντο ἠθικῶς καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν, ἀσφαλῶς θὰ ἀπεμακρύνοντο οἰκειοθελῶς καὶ θὰ ἐλάμβανον ἀκριβῶς σύνταξιν ἢ οἱαδήποτε ἄλλα, τὰ ὁποῖα προορίζει τὸ σχέδιον ψηφίσματος διὰ τὰς παρασχεθείσας ὑπηρεσίας. Ἀναμφισβητήτως θὰ ἐτίθετο ἓν τέρμα πραγματικὸν εἰς τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κυρίως ἀπετέλεσεν τὴν βάσιν ὅλης τῆς ἀνωμαλίας, ἡ ὁποία ἐπηκολούθησεν καὶ ἡ ὁποία συνετάραξεν τὸν Τόπον. Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἡ ψυχικὴ ἑνότης, ἡ ψυχικὴ γαλήνη, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ χαρακτηρίζουν ἑαυτοὺς ὡς ἀδικηθέντας ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἐπὶ τόσα ἔτη εἰς τὸ Στράτευμα ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐτιμήθησαν μὲ παράσημα καὶ μὲ προτάσεις προαγωγῆς καὶ μὲ πλεῖστα ὅσα ἐνδεικτικὰ τῆς ὑπηρεσίας των, ὅταν κρίνωνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δι’ ἑνὸς Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ πρῶτον διὰ τὴν εἰσαγωγὴν καὶ δεύτερον περὶ τῆς παραμονῆς των. Φρονῶ ὅτι ἀπαραιτήτως ἐπιβάλλεται ἡ λύσις τοῦ ζητήματος νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης, νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς ἠθικῆς, νὰ εἶναι γενικὴ καὶ νὰ ἀρθῇ ἐκ τοῦ μέσου κάθε ὑπόλειμμα διχονοίας. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, ἀκριβῶς καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐπιδιώκει τὴν λύσιν τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος κατὰ ἕνα τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ τερματίζῃ πλήρως τὸ ζήτημα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον ψυχολογικὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα θὰ διαταράσσουν τὴν ψυχικὴν ἑνότητα τῶν ἀξιωματικῶν. Δὲν εἶναι πρέπον ν’ ἀφήσωμεν νὰ ὑπάρχῃ ἡ ὑπόνοια ὅτι μεταξὺ τοῦ Α καὶ Β δὲν ἐτηρήθη ὁ αὐτὸς τρόπος παραμονῆς ἐν τῷ Στρατῷ, ἀλλ’ ὁ μὲν ἐκρίθη κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον ὁ δὲ ἕτερος ἐκρίθη εὐνοϊκώτερον δηλαδὴ τὸ Κράτος εἰς τὴν περίστασιν ἐκείνην ἐφάνη πολὺ ἐπιεικέστερον καὶ ἀκόμη εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν ἐκκαθαριστέοι, ἀκόμη καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν ὅτι δὲν πρέπει ἀπλύτως νὰ ὑπάρξουν εἰς τὸ Στράτευμα. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διὰ τῆς ἀμέσου ἐπαναφορᾶς ὅλων καὶ διὰ τῆς μετέπειτα ἐκκαθαρίσεως θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ λύσις τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον θ’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν. (Χειροκροτήματα).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§92Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὄντως εὐχάριστον, κύριοι βουλευταί, τὸ ὅτι κατενοήθη παρὰ πάντων ὅτι εἶναι καιρὸς ἐπὶ τέλους νὰ λείψουν τὰ αἴτια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν ἀσυνήθη εἰς ὀξύτητα πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν, τὰ αἴτια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διῄρεσαν τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Χώρας εἰς δύο στρατόπεδα ἐξοντωτικῆς πρὸς ἄλληλα ἐχθρότητος. Καὶ ἡ τοιαύτη πρόθεσις, καὶ ἡ ἀπόφασις αὕτη ἀποτελεῖ εὐοίωνον ἀπαρχὴν τοῦ ἔργου καὶ τοῦ μεγάλου προορισμοῦ τῆς παρούσης Βουλῆς. Ἡ δὲ συγκρότησις Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἀποτελεῖ ἰσχυρότατον τεκμήριον ὅτι ἡ καλὴ πίστις καὶ ἡ εἰλικρίνεια θὰ μᾶς διέπουν εἰς τὰς προσπαθείας μας ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Χώρας. Βεβαίως εἶναι γνωστοὶ οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὴν τοιαύτην πολιτικὴν καὶ κοινωνικὴν οὕτως εἰπεῖν διαταραχήν. Εἷς τῶν λόγων τούτων εἶναι καὶ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκκρεμότης καὶ κατὰ τὸ πρόσφατον παρελθὸν καὶ κατὰ τὸ παρὸν ἐμποδίζει τὰ μέγιστα τὴν ἀποκατάστασιν τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος καὶ τακτοποιήσεως τοῦ Στρατοῦ. Δὲν δύναται βεβαίως κανεὶς ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ὄντως τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐματαίωσε τὴν ἀποκατάστασιν τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος καὶ τῆς ὁμαλότητος ἐν τῷ Στρατεύματι. Ἐγώ, κύριοι βουλευταί, δὲν ἀποβλέπω ὑποστηρίζων τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν, δὲν ἀποβλέπω εἰς τὴν ἱκανοποίησιν ἀτόμων, οὔτε μὲ ἐνδιαφέρουν αἱ ἠθικαὶ ἀποκαταστάσεις, δὲν ὑπάρχει, ἄλλως τε, ζήτημα ἀποκαταστάσεων, ἀλλ’ ἀποβλέπω καὶ ἐπιθυμῶ ὡς Ἕλλην τὴν τακτοποίησιν τοῦ Σώματος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Βεβαίως θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ μὴ παρίστατο ἀνάγκη νὰ ἀσχολούμεθα μὲ Στρατοὺς καὶ Στόλους. Ἐλέχθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ πάλιν, ὅτι ἡ ἀσχολία μας μὲ Στρατοὺς καὶ Στόλους εἶναι δευτερευούσης σημασίας. Λυποῦμαι, διότι ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὰς ἀπόψεις αὐτάς. Ἀσφαλῶς θὰ συμφωνήσω καὶ ἀναμφιβόλως θὰ συμφωνήσωμεν ὅλοι πρὸς αὐτὸ ὅταν καταργηθοῦν τὰ ὅρια τῶν Κρατῶν καὶ ἅπαντα τὰ ἔθνη ἀποτελέσουν ἓν Κράτος ἀγγέλων. Ἐν τοιαύτῃ καὶ μόνον περιπτώσει δὲν θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην Στρατοῦ καὶ Στόλου. Τό γε νῦν ὅμως δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ ἀσχολούμεθα μὲ τὴν ἀνασυγκρότησιν καὶ τακτοποίησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ καὶ νὰ ἀνασυγκροτήσωμεν Στρατὸν τοιοῦτον, ὥστε νὰ τὸν καταστήσωμεν ἱκανὸν νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκετο πρό τινων ἐτῶν, Στρατόν, ὁ ὁποῖος νὰ ἐμπνέῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τὸν σεβασμὸν τῶν ἐχθρῶν καὶ τῶν ἀσπόνδων φίλων. Καὶ θὰ τὸν καταστήσωμεν τοιοῦτον καὶ θ’ ἀποκαταστήσωμεν τὸν Στρατὸν αὐτόν, ἂν ἐξαρθῶμεν ὑπεράνω τῶν μικρῶν καὶ ὑστεροβούλων σκέψεων, ἂν εἰλικρινῶς σκεφθῶμεν ἐπὶ τῶν μέσων τῆς ἐπιτεύξεως τοῦ σκοποῦ τούτου. Καὶ θ’ ἀποκτήσωμεν τοιοῦτον Στρατόν, ἂν τὸν καταστήσωμεν τὸν ὑπάρχοντα πειθαρχικόν, ὁμονοοῦντα καὶ ἀποστέργοντα εἰς ἀλλότρια ἔργα, Στρατὸν ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ τὴν συναίσθησιν ὅτι ἡ ἀνάμιξις εἰς ἀλλότρια καθήκοντα ἀποτελεῖ προδοσίαν τοῦ προορισμοῦ του. Δὲν δύναται βεβαίως κανεὶς νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ ὁμαδικὴ αὐτὴ ἀπόταξις τοσούτων ἀξιωματικῶν ἐκ τῆς στρατιωτικῆς οἰκογενείας συνεκλόνισε τὸ στρατιωτικὸν οἰκοδόμημα καὶ ἤνοιξε διάπλατα τὰς θύρας, διὰ τῶν ὁποίων εἰσῆλθον εἰς τὴν στρατιωτικὴν οἰκογένειαν καὶ ἄτομα, τὰ ὁποῖα βραδύτερον Συμβούλια ἀπέταξαν δι’ ἀκατανομάστους πράξεις. Ὁ τόσον μέγας ἀριθμὸς ἀξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν ἐχόντων ἱστορίαν καὶ πολεμικὴν δρᾶσιν, εὑρισκομένων ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος καὶ δὴ διὰ λόγους πολιτικούς, ἀποτελεῖ, ὡς εἶπον, μίαν ἀφορμὴν τῆς διαιωνίσεως τῆς ἐκκρεμότητος ὅλων τῶν ζητημάτων, εἶναι οὕτως εἰπεῖν μία Ἑστιάς, ἡ ὁποία διατηρεῖ ἀνημμένην τὴν πυρὰν τῶν διαιρέσεων καὶ τῆς διενέξεως. Πρέπει νὰ σβύσωμεν παντελῶς τὴν πυρὰν αὐτήν. Πρέπει νὰ ἐξαλείψωμεν τελείως τὴν ἀφορμὴν αὐτήν. Φοβοῦμαι ὅμως, κύριοι, ὅτι, ὅπως καὶ ὁ προλαλήσας πρὸ ἐμοῦ κ. συνάδελφος εἶπεν, τὸ ὑπὸ κρίσιν ψήφισμα δὲν θὰ ἐπιτύχῃ τοῦ σκοποῦ του, φοβοῦμαι μήπως δώσῃ ἀφορμὴν νέων διενέξεων. Πιθανὸν νὰ κατασβεσθῇ ἡ πυρά, ἀλλὰ θὰ ἀφήσῃ σπίθας, αἱ ὁποῖαι θὰ καίωσιν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἐνοχλητικῶς. Πρέπει λοιπὸν ῥιζικῶς νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτό. Δι’ αὐτὸ θὰ ἔπρεπε τὸ ψήφισμα αὐτὸ νὰ τροποποιηθῇ οὕτως ὥστε νὰ καταστῇ ἱκανὸν νὰ τακτοποιήσῃ ἅπαξ διὰ παντὸς τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Ὡς καὶ ὁ προλαλήσας συνάδελφος παρετήρησεν, οἱ ἀπότακτοι ἀξιωματικοί, καίτοι τὸ ζήτημα αὐτῶν εἶναι ἑνιαῖον καὶ πρέπει νὰ λυθῇ συνολικῶς καὶ ταυτοχρόνως, ὡς παρετήρησεν λέγω, καὶ ὁ ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος, δυνάμεθα νὰ διαιρέσωμεν τοὺς ἀποτάκτους ἀξιωματικοὺς εἰς δύο κατηγορίας. Εἶναι οἱ ἀποταχθέντες ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1922 μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1923 καὶ οἱ ἀποταχθέντες λόγῳ τοῦ ἀντεπαναστατικοῦ κινήματος. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ τῆς πρώτης κατηγορίας ἀξιωματικοὶ ἀπετάχθησαν διὰ Συμβουλίου εἰδικοῦ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὅμως νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ ἐνέργεια αὐτὴ τοῦ Συμβουλίου ἐγένετο εἰς ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ προκατάληψις καὶ ἡ πολιτικὴ προδιάθεσις εὑρίσκοντο ἐν πλήρει ἰσχύϊ. Ἡ προκατάληψις εἶναι ἀσφαλῶς ἄσπονδος ἐχθὸς τῆς καλῆς πίστεως. Δὲν εἶναι δὲ ἀπίθανον πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἀδίκως νὰ ἀπετάχθησαν. Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ πρέπει νὰ ἐπανέλθουν κρινόμενοι ὑπὸ τῶν Συμβουλίων, περὶ τῶν ὁποίων εὐθὺς ἀμέσως θὰ σᾶς ὁμιλήσω. Τὸ ἀδίκημα τῶν ἄλλων ἀξιωματικῶν τῶν ἀποστρατευθέντων κατὰ τὸ 1923, συνίσταται εἰς μίαν εὐγενῆ προσπάθειαν κατὰ τὴν κρίσιν των καὶ κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅπως ἀπαλλάξουν τὴν Χώραν ἀπὸ μίαν στρατοκρατικὴν κατάστασιν καὶ ἐπαναφέρουν αὐτὴν εἰς τὴν ὁμαλότητα.

§93Γ. ΜΟΔΗΣ. Αὐτὸ ἐγένετο εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν.

§94Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ὁποῖαι ἐπρόκειτο νὰ διεξαχθοῦν καθ’ ὃν τρόπον διεξήχθησαν. Εἶπον νὰ μᾶς διέπῃ ἡ καλὴ πίστις καὶ ἡ εἰλικρίνεια, κ. συνάδελφε. Ἠθέλησαν νὰ κάμουν δηλαδὴ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ πολιτικὸς κόσμος προσπαθεῖ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν σήμερον. Ἠθέλησαν νὰ ἀποκαταστήσουν τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα.

§95ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλοι οἱ ἀναμιγνυόμενοι εἰς κινήματα αὐτὸ λέγουν, θέλουν τὴν ὁμαλότητα.

§96Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ μίαν διαφοράν, κ. συνάδελφε, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ δὲν ἐπεδίωκον πολιτικὴν ἀνάμιξιν, οὔτε ἐνεφοροῦντο ἀπὸ πολιτικὰ φρονήματα, ἀλλ’ ἀπέβλεπον ν’ ἀπαλλάξουν τὴν Χώραν ἀπὸ μίαν ἔκρυθμον κατάστασιν καὶ νὰ παραδώσουν τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας εἰς μίαν λαϊκὴν Κυβέρνησιν. Ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῶν κινημάτων καὶ δὴ κινημάτων, τὰ ὁποῖα προσκρούουν εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ δὲν θέλετε νὰ κρίνωμεν καὶ τὰ ἐλατήρια τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ὡρμῶντο ὑπὸ πολιτικῶν ἐλατηρίων; Ὅτι αὐτοὶ οἱ κύριοι δὲν ἐπεδίωκον νὰ ἐνισχύσουν οὐδεμίαν πολιτικὴν μερίδα ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἀνέθεσαν τὴν ἀρχηγείαν εἰς δύο ἐντίμους ἀξιωματικούς, ὅπως οἱ κ. κ. Γαργαλίδης καὶ Λεοναρδόπουλος καὶ οἱ ὁποῖοι, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ἦσαν Βενιζελικῶν φρονημάτων. Οὗτοι προέβησαν εἰς τὴν ἑξῆς προκήρυξιν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν προκήρυξιν αὐτὴν διὰ νὰ ἴδητε ἂν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι κατείχοντο ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας ἢ εἶχον πρόθεσίν τινα νὰ ἐνισχύσουν πολιτικὰς μερίδας.

§97ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ ὀνομάζωνται οἱ ἀξιωματικοὶ Βενιζελικοὶ καὶ ἀντιβενιζελικοί· οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι Ἕλληνες.

§98Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ποίων πολιτικῶν φρονημάτων ἦσαν τότε οἱ ἀρχηγοὶ τοῦ κινήματος διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἄποψίν μου ὅτι τοῦτο δὲν προήρχετο ἐκ τῆς βασιλόφρονος μόνον μερίδος τῶν ἀξιωματικῶν. Τώρα, βεβαίως, οὔτε εἶναι Βενιζελικοί, οὔτε πρέπει νὰ εἶναι. Δι’ ἕνα ἀξιωματικὸν σήμερον εἶναι ζήτημα στοιχειώδους τιμῆς νὰ μὴ ἀνήκῃ εἰς καμμίαν παράταξιν, ἀλλ’ εἰς τὸν Στρατὸν καὶ μόνον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι βουλευταί, αὐτὸ ἐπεδίωκον οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ἀποταχθέντες συνεπείᾳ τοῦ κινήματος τοῦ 1923. Οἱ κρατήσαντες τότε ἔκριναν εὔλογον νὰ ἐκδιώξουν ἐκ τοῦ Στρατεύματος πολλὰς ἑκατοντάδας ἐξ αὐτῶν. Καὶ τώρα διὰ νὰ ὁμονοήσῃ ἀπολύτως ὁ Στρατὸς καὶ διὰ νὰ καταστήσωμεν αὐτὸν ἄξιον σεβασμοῦ καὶ ἐμπιστοσύνης, ἄξιον τοῦ προορισμοῦ του, πρέπει, ἀναμφιβόλως, νὰ ἐπανέλθωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μετὰ τῶν πλείστων ἐκ τῶν ἤδη ἐν ὑπηρεσίᾳ συναδέλφων των ἀναπαριστῶντες ἐπὶ δεκαετίαν ὁλόκληρον εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν τὰ μεγαλουργήματα τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς, ἀπέκτησαν καὶ πεῖραν στρατιωτικὴν καὶ πειθαρχικὴν ἱκανότητα. Ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὸ δεδομένον ὅτι ἐτέθη ὡς βάσις τῶν συζητήσεών μας καὶ συνεργασίας μας ἡ ἀγαθὴ πρόθεσις, ἡ καλὴ πίστις καὶ ἡ εἰλικρίνεια, ἀποτολμῶ νὰ προτείνω τροποποίησιν τοῦ ψηφίσματος τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, φρονῶν ὅτι αὕτη εὐχερέστερον καὶ ἐπωφελέστερον θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω εἰς ὑμᾶς τὴν τροπολογίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν θέτω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ἤθελον ἐπίσης παρακαλέσει ὑμᾶς, ἰδιαιτέρως τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς καὶ ἰδιαίτατα δὲ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἤθελεν τις ἐξ ὑμῶν ἔχει ἀντίθετον γνώμην, νὰ ἐκθέσῃ τὸν λόγον ἢ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἡ τροπολογία μου αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ. Τὸ ψήφισμα, τὸ ὑπὸ κρίσιν, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐκτὸς τῶν γενικῶν λόγων, τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέφερον, ἀλλὰ καὶ δι’ εἰδικοὺς τοιούτους. Πρῶτον διότι ἐνέχει ἐν ἑαυτῷ τὸ σπέρμα τῆς διαφωνίας, ἐνέχει ἐν ἑαυτῷ πλείστας τὰς ἀφορμὰς τῆς ἀπεραντολογίας. Ὁ νομοθέτης πλὴν τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του κατὰ τὴν κατάρτισιν ἑνὸς νόμου, πρέπει νὰ προσέχῃ τίνι τρόπῳ ὁ νόμος θὰ εἶναι σαφής, ρητὸς καὶ κατηγορηματικός. Τὸ ψήφισμα δὲν ἔχει τὰ πλεονεκτήματα αὐτά, ὡς θέλω ἀποδείξει εὐθὺς ἀμέσως καὶ κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν διατάξεών του τινων. Δεύτερον εἶναι κατὰ βάσιν ἀτελὲς ἴσως, ὄχι ἄδικον, ἀλλ’ ἀτελές. Καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προκύψουν ἀδικίαι ἐκ τῆς ἀτελείας αὐτῆς. Εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς εἰδικοὺς καὶ καταφανὲς τοῖς πᾶσι ὅτι ἡ βάσις τοῦ Στρατεύματος εἶναι αἱ ἀνώταται διοικήσεις καὶ οἱ ἀνώτατοι ἀξιωματικοί. Μὴ πλανώμεθα· ἡ μορφὴ τοῦ Στρατεύματος, ἡ κατεύθυνσις αὐτοῦ καὶ ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ προορισμοῦ του ἐξαρτᾶται κατὰ μέγα μέρος ἢ μᾶλλον ἀπολύτως ἀπὸ ἐλαχίστους ἀνωτέρους καὶ ἀνωτάτους ἀξιωματικοὺς καὶ δὴ ἀπὸ τὰς ἀνωτάτας αὐτοῦ διοικήσεις. Εἰς αὐτοὺς πρέπει νὰ συγκεντρώσωμεν τὴν προσοχήν μας, αὐτοὺς πρέπει νὰ ἐκλέξωμεν μεταξὺ τῶν καλλιτέρων καὶ εἰς τοὺς ἀριστεῖς ἐξ αὐτῶν ν’ ἀναθέσωμεν τὴν διοίκησιν καὶ τῶν Σωμάτων Στρατοῦ καὶ τῶν ἀνωτέρων μονάδων ἀσχέτως πολιτικῶν φρονημάτων ἐν τῷ παρελθόντι. Καὶ τοῦτο τὸ λέγω ὅσον ἀφορᾷ μόνον τὸ παρελθὸν καὶ οὐχὶ διὰ τὸ μέλλον, διότι ἐν τῷ μέλλοντι δὲν θὰ ὑπάρξῃ καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη διάκρισις ἀξιωματικῶν. Τοιαύτη διάκρισις θ’ ἀποτελῇ αἶσχος διὰ τὸν ἀξιωματικόν. Κατὰ τὸ ψήφισμα αὐτό, κύριοι βουλευταί, ἡ κρίσις τοῦ Στρατεύματος ἀρχίζει σχεδὸν ἀπὸ τὴν μέσην, ἀρχίζει μᾶλλον ἀπὸ τὸν τράχηλον, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ Σώματος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ οὐχὶ ἀπὸ τὴν κεφαλήν. Πρέπει πρῶτον νὰ κριθῶσιν οἱ διοικηταὶ τῶν Σωμάτων. Δὲν γνωρίζω ποῖοι εἶναι σήμερον καὶ πῶς ὀνομάζονται, πιθανὸν νὰ εἶναι ἱκανοί, ἀλλὰ πρέπει ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ κριθῶσι καὶ αὐτοί, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι οὗτοι ἀποτελοῦσι τὸ μέγιστον μέρος τῆς βάσεως τοῦ Στρατεύματος, ἀλλὰ καὶ πρόκειται νὰ κρίνουν ἄλλους καὶ ἡ κρίσις των πρέπει νὰ ἐμπνέῃ ἐμπιστοσύνην καὶ κῦρος. Ποῖος θὰ κρίνῃ τοὺς διοικητὰς τῶν μονάδων; Τὸ ψήφισμα δὲν προβλέπει περὶ τοιούτου ζητήματος. Ὡς εἶναι γνωστόν, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶναι ἁρμόδιον νὰ προαγάγῃ αὐτούς. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον λοιπὸν ἐνισχυόμενον καὶ ὑπό τινων ἀποστράτων, ἀλλὰ διακεκριμένων καὶ κύρους ἀξιωματικῶν, δύναται καὶ εἶναι τὸ μᾶλλον ἁρμοδιότερον νὰ κρίνῃ τίνες ἐκ τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν θὰ ἀναλάβωσι τὴν διοίκησιν τῶν Σωμάτων. Περὶ αὐτοῦ θὰ ὁμιλήσω βραδύτερον εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον ἀνάπτυξιν τῆς τροπολογίας μου. Κατὰ τὸ συζητούμενον ψήφισμα, ἓν μόνον Συμβούλιον καὶ δὴ ἐξ ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν θὰ κρίνῃ περὶ ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Στρατεύματος, διότι τοῦτο περὶ ἑνὸς καὶ μόνον Συμβουλίου προβλέπει, περὶ ἑνὸς Συμβουλίου ἐπαναφορᾶς καὶ περὶ ἑνὸς Συμβουλίου ἐκκαθαρίσεως, ἀπαρτιζομένων ἀμφοτέρων ὑπὸ τῶν αὐτῶν σχεδὸν προσώπων. Ἓν μόνον Συμβούλιον θὰ κρίνῃ ὅλους τοὺς ἀξιωματικούς; Πόθεν τοῦτο θὰ ἀντλήσῃ ἅπαντα τὰ στοιχεῖα τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς δικαίαν κρίσιν, ὥστε ἁπαξάπαντες νὰ μείνωσι μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν ὑπάρχουσι πλέον ἀπότακτοι λόγῳ τῶν πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν, ἀλλ’ εὑρίσκονται, ὅσοι εὑρεθῶσιν, ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικοὶ λόγῳ ἐπαγγελματικῆς ἀνικανότητος καὶ μόνον; Πρέπει νὰ ἐκλείψῃ ὁ τίτλος τοῦ «ἀποτάκτου» καὶ δὲν θὰ ἐκλείψῃ ἐν τῇ συνειδήσει τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ τῶν κριθησομένων ἐν περιπτώσει δυσμενοῦς κρίσεως, ἂν κριθῶσιν ὑπὸ τοῦ προβλεπομένου ὑπὸ τοῦ ψηφίσματος Συμβουλίου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων, ἅτινα διαγράφει τοῦτο. Ἂν ἀφήσῃ τὸ Συμβούλιον τοῦτο ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος 500 ἢ 1000 ἀξιωματικούς, κρίνον καθ’ ὃν τρόπον τὸ σχέδιον ψηφίσματος διαγράφει, οὗτοι θὰ ἀποτελῶσι πυρῆνα ἀποτάκτων, οἵτινες θὰ ἐμφανίζωνται πρὸ τῶν ὀμμάτων τοῦ λαοῦ ὡς θύματα πολιτικῶν φρονημάτων. Αὐτὸ πρέπει νὰ ἐκλείψῃ πλέον καὶ νὰ ὑπάρχουν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικοὶ λόγῳ ἐπαγγελματικῆς ἀνικανότητος. Αὐτὸ λοιπόν, κύριοι, δὲν εἶναι κατορθωτὸν ὑπὸ ἑνὸς καὶ μόνον Συμβουλίου. Τὸ περὶ οὗ πρόκειται σχέδιον ψηφίσματος ἀναγράφει εἰς τὸ ἄρθρον 12 ὅτι τὸ Συμβούλιον τοῦ ἄρθρου πρώτου, περὶ οὗ θὰ ὁμιλήσω, θὰ κρίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προτάσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι καὶ ὑποχρεωτικαὶ δι’ αὐτό. Αὐτὸ δύναται νὰ ἐννοηθῇ. Ὁ τρόπος αὐτὸς εἶναι ἀπολύτως ἐπισφαλής. Οἱ ἔχοντες στοιχειώδη γνῶσιν στρατιωτικῆς διαδικασίας, πῶς καταρτίζονται αἱ προτάσεις, καὶ τὴν ἀφετηρίαν αὐτῶν, κατανοοῦν πλήρως τὸ ἐπισφαλὲς τοῦ τρόπου αὐτοῦ. Εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ διοικηταὶ μονάδων συντάσσουν τὰς προτάσεις. Ὁ συνταγματάρχης Α προτείνει ὅτι ὁ Β ἀξιωματικὸς—συντάσσει μίαν ἔκθεσιν, πρότασιν—εἶναι ἱκανὸς ἢ ἀνίκανος. Ἡ πρότασις αὕτη διαβιβάζεται εἰς τὸν ἀμέσως ἀνώτερον, εἰς τὸν μέραρχον. Ὁ μέραρχος κατὰ κανόνα σχεδὸν ἀπαράβατον γράφει ἀπὸ κάτω «συμφωνῶ». Καὶ δεδικαιολογημένως δὲν δύναται νὰ πράξῃ ἄλλως, διότι πῶς δύναται νὰ κρίνῃ ὁ μέραρχος τὸν κατώτερον ἀξιωματικόν; Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τὸν διοικητὴν τοῦ Σώματος, εἰς ὃν διαβιβάζεται μετὰ ταῦτα ἡ πρότασις. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τοιούτων προτάσεων πρέπει κατὰ τὸ ψήφισμα νὰ κριθῶσιν ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ ὑποχρεωτικῶς. Δηλαδὴ ἐν τῇ πραγματικότητι θὰ κριθῇ εἷς ἕκαστος ἐκ τῶν κριθησομένων ἀξιωματικῶν ἀπὸ ἕνα ἀντίστοιχον συνταγματάρχην, διότι, κατὰ τὸ περὶ οὗ πρόκειται ἄρθρον, αἱ προτάσεις αἱ ἀφορῶσαι τὸν κριθησόμενον ἀξιωματικόν, εἴτε ἀπότακτον εἴτε ἐν ἐνεργείᾳ, καὶ ὑφιστάμεναι τὴν ἐξέλιξιν, περὶ ἧς εἶπον, εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὴν κρίσιν τοῦ Συμβουλίου. Ἄνθρωπος ὅμως εἶναι καὶ ὁ συνταγματάρχης. Ἐγὼ τοὺς παραδέχομαι ὅλους ἐντίμους, ἀλλὰ θὰ ὑπάρξουν καὶ μερικοί, οἱ ὁποῖοι εἴτε ἐκ προκαταλήψεως, εἴτε ἐξ ἐσφαλμένης ἀντιλήψεως εἶναι δυνατὸν νὰ συντάξουν πρότασιν, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν πραγματικότητα. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατόν, κύριοι βουλευταί, τοιαύτη διάταξις νὰ περιληφθῇ εἰς ψήφισμα ἀποβλέπον εἰς τόσον μέγαν σκοπόν.

§99Θ. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Μόνον ὁ συνταγματάρχης θὰ εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ κρίνῃ; Δὲν ὑπάρχουν καὶ φύλλα ποιότητος ἀξιωματικῶν;

§100Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ φύλλα ποιότητος ἀπαρτίζονται ἀπὸ διαδοχικὰς σημειώσεις, ἀλλὰ ὅλαι αὐταὶ αἱ διαδοχικαὶ σημειώσεις ἔχουσιν ἀπολεσθῆ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, δὲν ὑπάρχουν παρὰ ἐλάχισται.

§101Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὑπάρχουν τὰ ἀτομικὰ βιβλιάρια.

§102Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αὐτὰ ἔχουν καταστραφῆ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν.

§103Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπάρχουν τὰ πλεῖστα.

§104Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ ὑποβάλω τροπολογίαν καὶ ἐπὶ τῆς διατάξεως αὐτῆς καί, ἂν δὲν τὴν εὕρητε καλήν, δὲν ἔχετε τίποτε ἄλλο νὰ πράξητε παρὰ νὰ τὴν ἀπορρίψητε. Ἔχει καὶ ἄλλο μειονέκτημα ἡ διάταξις αὕτη καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ καταστήσω αὐτὸ καταφανὲς διὰ παραδείγματος. Φαντασθῶμεν δύο ἀξιωματικοὺς τῆς αὐτῆς ἱκανότητος, τῶν αὐτῶν προσόντων, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ μὲν εἷς ὑπηρετεῖ ἐν Κορίνθῳ, ὁ δὲ ἕτερος ἐν Θεσσαλονίκῃ. Οὗτοι, ὡς εἶναι ἑπόμενον, θὰ κριθῶσιν ἀπὸ τοὺς διοικητὰς τῶν μονάδων, εἰς τὰς ὁποίας ἀνήκει ἕκαστος. Ἀλλ’ ὑπάρχει βεβαίως διαφορὰ ἀντιλήψεων, διαφορὰ κρίσεως δύο κριτῶν. Ἀσχέτως πρὸς τὴν καλὴν πίστιν ἀμφοτέρων τῶν κριτῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν οὗτοι νὰ εἶναι τῆς αὐτῆς ἀντιλήψεως καὶ νὰ πρεσβεύωσι τὰ αὐτὰ ὡς πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἱκανότητα καὶ τὸ προσὸν στρατιωτικόν, καὶ εἶναι ἑπόμενον ὁ διοικητὴς τῆς μονάδος Θεσσαλονίκης συντάσσων πρότασιν νὰ χαρακτηρίσῃ τὸν ἀξιωματικὸν Α κάπως αὐστηρότερον, ἐνῷ ὁ τῆς Κορίνθου νὰ χαρακτηρίσῃ τὸν ἕτερον τῆς αὐτῆς ἀξίας κάπως ἐπιεικέστερον. Καὶ δὲν εἶναι ἀπίθανον ὁ τῆς ἐν Κορίνθῳ μονάδος διοικητὴς νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου νὰ χαρακτηρίσῃ τὸν Α αὐτὸν ἀξιωματικὸν ὡς ἕνα ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῶσι τοῦ Στρατεύματος. Οὕτω θὰ ἔχωμεν δύο ἀξιωματικοὺς τῆς αὐτῆς ἱκανότητος, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς θὰ παραμείνῃ εἰς τὸ Στράτευμα, ὁ δὲ ἕτερος θὰ ἀπομακρυνθῇ. Τὸ μειονέκτημα αὐτὸ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ θὰ ὁδηγήσῃ τὸ Συμβούλιον εἰς πολλὰς ἀδικίας καὶ θὰ παρακωλύσῃ τὰ μέγιστα τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν εἶναι πῶς θὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν πεποίθησιν εἰς τοὺς κριθησομένους ὅτι δικαίως ἐκρίθησαν.

§105Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε βουλευτά, θέλω νὰ σᾶς ἐρωτήσω μόνον πῶς κατὰ τὴν γνώμην ὑμῶν δύναται νὰ ἐξασφαλισθῇ εἰς ἓν Συμβούλιον νὰ ὑπάρχῃ μία βάσις κρίσεως, ἐφόσον αἱ προτάσεις δὲν θὰ ὑποβληθῶσιν ἀπὸ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἀρχήν, διότι οἱ κριθησόμενοι ἀξιωματικοὶ δὲν ὑπάγονται ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγὰς ἑνὸς μεράρχου ἢ ἑνὸς διοικητοῦ συντάγματος ἢ ἄλλου σχηματισμοῦ.

§106Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει κανεὶς τρόπος νὰ κρίνῃ τὸ Συμβούλιον αὐτὸ ὀρθῶς, θὰ προτείνω ἄλλον τρόπον.

§107Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν; Εἴπατε ὅτι τὸ νὰ εἶναι ὑποχρεωτικαὶ αἱ προτάσεις διὰ τὸ Συμβούλιον, δὲν εἶναι ὀρθόν. Προκειμένου περὶ κατωτέρων ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους δὲν γνωρίζουν οἱ ἀνώτατοι διοικηταί, δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἄλλως ἢ νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν τὰς γνώμας τῶν σωματαρχῶν. Προκειμένου ὅμως περὶ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν μὴ νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν εἷς μέραρχος ἢ εἷς διοικητὴς Σώματος Στρατοῦ νὰ μὴ ἔχῃ γνώμην.

§108Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀπάντησιν εἰς αὐτὰ θὰ τὴν εὕρητε εἰς τὴν τροπολογίαν. Αὐτὸ ἀκριβῶς λέγω· ὅτι τὸ Συμβούλιον αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ μὲ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν νὰ κρίνῃ ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Στρατοῦ.

§109Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Εἰς ἐπίρρωσιν τῆς γνώμης τοῦ συναδέλφου κ. Καλογερᾶ ὀφείλω νὰ σᾶς τονίσω ὅτι καὶ διὰ τοὺς κατωτέρους ἀκόμη ἀξιωματικοὺς θὰ ἦτο ἐντελῶς εὐχερὴς ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ συμφωνήσουν ὁπωσδήποτε οἱ διοικηταὶ τῶν Μεραρχιῶν καὶ Σωμάτων. Διότι διὰ μὲν τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πεζικοῦ, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσιν καὶ τὸν μεγαλύτερον ὄγκον, ὑπάρχουν ἄμεσοι παραστάται τοῦ μεράρχου, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ πεζικοῦ, ὁ ὁποῖος εἰδικώτερον ἀσχοληθείς, εἰς πᾶσαν στιγμὴν εἶναι εἰς θέσιν νὰ φωτίσῃ τὸν μέραρχον. Ὅσον ἀφορᾷ καὶ εἰς ἄλλους ἀξιωματικοὺς τῶν ἄλλων μαχίμων ὅπλων—καὶ ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ μηχανικόν—ὑπάρχουν οἱ ἀρχηγοὶ αὐτῶν. Δὲν ὁμιλῶ διὰ τὸ ἱππικόν, διότι αὐτὸ συγκεκροτημένον κατὰ τὸν κύριον αὐτὸν ὄγκον εἰς ἀνεξαρτήτους μεγάλας μονάδας, ἔχει πλήρη τὰ στοιχεῖα τῆς ἱεραρχίας, ὥστε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν κρίσιν τῶν ἀνωτέρων. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὁ μέραρχος καὶ ὁ σωματάρχης ὁ ἐπιθυμῶν νὰ κρίνῃ δύναται νὰ κατέλθῃ διὰ πλήρους εἰδικότητος παραστατῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἐπιδοκιμάσῃ τυφλοῖς ὄμμασι τὴν γνώμην τοῦ κατωτέρου σωματάρχου. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ εἰς τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς εἶναι πλέον ἢ ἀληθὲς τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ εἶναι τὸ εὐκολώτατον πάντων. Ἂν παρατηρήσητε τὰ φύλλα ποιότητος καὶ τὰς προτάσεις προαγωγῶν καὶ τὰς γενικὰς κρίσεις ἐκ μέρους τῶν σωματαρχῶν, θὰ ἴδητε ὅτι ἄλλοτε συμφωνοῦσι καὶ ἄλλοτε διαφωνοῦσι. Συνηθέστατα δὲ εἶναι εἰς θέσιν νὰ δικαιολογήσωσι διατί συμφωνοῦν ἢ διαφωνοῦν.

§110Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ. Εἴπατε ὅτι ἠμπορεῖ ὁ μέραρχος νὰ ἀνακαλύψῃ τὴν κατάστασιν τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ νὰ διαφωνήσῃ μὲ τὸν συστήσαντα τὴν πρότασιν. Ἀλλὰ συνήθως ἐν τῇ πράξει δὲν γίνεται αὐτό.

§111Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Προέρχομαι ἐκ τοῦ Στρατεύματος καὶ ἔχω ἐκ πράξεως πεῖραν, μὴ συμφωνοῦσαν πρὸς τὴν ὑμετέραν γνώμην.

§112Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σέβομαι τὴν γνώμην σας, ἀλλ’ ἐν τῇ πραγματικότητι δὲν συμβαίνει αὐτό. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι λέγουσιν ὅλοι διαδοχικῶς ὅτι συμφωνοῦν καὶ οὕτω γίνεται ἡ διαδρομὴ μιᾶς προτάσεως.

§113ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τοὺς ἀνωτέρους συχνότατα συμφωνοῦσι.

§114Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ συμφωνήσω μὲ τὴν παρατήρησίν σας αὐτήν. Καὶ λέγει ἐδῶ τὸ ψήφισμα (ἀναγινώσκει): «Βάσις τῆς κρίσεως τοῦ Συμβουλίου ἔσονται αἱ εἰδικῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ὑποβληθησόμεναι ἱεραρχικῶς προτάσεις περὶ πάντων τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν.... κλπ.» Αὐτὴ ἡ λέξις «ἱεραρχικῶς» προξενεῖ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται περὶ πολλῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ἐπεξεργάζονται πολλοὶ ἐνδιάμεσοι σταθμοί. Ἐνῷ πρόκειται πράγματι περὶ μιᾶς καὶ μόνον, ὅπως σᾶς εἶπον. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφεθῶμεν εἰς τὰς τοιαύτας προτάσεις καὶ νὰ θέσωμεν αὐτὰς ὡς βάσιν κρίσεως τῶν κριθησομένων ἀξιωματικῶν. Διότι οὕτως ὁ ἀξιωματικὸς κρίνεται κατ’ οὐσίαν ἀπὸ ἕνα συνταγματάρχην, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀρχίζει ἱεραρχικῶς ἡ πρότασις. Πιθανὸν νὰ διαφωνῇ ἐνίοτε ὁ ἀμέσως ἀνώτερος, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον συμφωνοῦν οἱ ἀνώτεροι, ὑποσημειοῦντες μηχανικῶς «συμφωνῶ». Ὑπάρχουν πολλαὶ διατάξεις εἰς αὐτὸ τὸ ψήφισμα, αἱ ὁποῖαι τὸ καθιστῶσιν, ὅπως εἶπον, ἀνεφάρμοστον ἐν πολλοῖς. Ἡ διάταξις 14 λέγει (ἀναγινώσκει): «Πάντως αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπαναφορᾶς ὡς καὶ τῆς ἀπομακρύνσεως θὰ γίνουν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχουν τοῦ λοιποῦ ἀξιωματικοί, οἵτινες θὰ ἠδύναντο νὰ κλονίσουν τὴν πειθαρχίαν καὶ νὰ προκαλέσουν νέας ἀνωμαλίας». Αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα Συμβουλίου στρατιωτικοῦ. Αὐτὸ θὰ ἦτο ζήτημα Συμβουλίου ἀπὸ νοομάντας καὶ ψυχολόγους. Αὐτὸ καὶ μόνον δύναται νὰ ἀνεύρῃ τὰς προθέσεις καὶ ἐνδομύχους σκέψεις τῶν ἀξιωματικῶν ἂν σκέπτονται νὰ δημιουργήσουν ζητήματα ἐν τῷ Στρατεύματι.

§115Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι σαφές. Πρόκειται περὶ τῆς πείρας καὶ τῆς διαγωγῆς τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Πρόκειται δηλαδή, ἂν ἡ ὑπηρεσία ἔχῃ τὴν γνώμην ὅτι εἷς ἀξιωματικός, εἴτε ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ ἐπανέλθουν, εἴτε ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν, ἂν ἡ ὑπηρεσία ἔχῃ σχηματίσει τὴν γνώμην ὅτι δι’ αὐτοῦ ἔχει σχηματισθῆ ἐν τῷ Στρατεύματι τοιαύτη ἀτμόσφαιρα, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατος ἡ παραμονή του....

§116Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ, ἐφόσον τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἀνωτάτους καὶ ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ δὴ τοὺς γνωστοὺς κινηματίας. Ἀλλὰ διὰ τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικοὺς δὲν δύναται νὰ λεχθῇ τὸ ἴδιον, οὔτε δυνάμεθα ὡς πρὸς αὐτὸ νὰ τοὺς κρίνωμεν ἐκ τοῦ παρελθόντος, διότι γνωρίζομεν πῶς οἱ κατώτεροι παρασύρονται εἰς τὰ κινήματα. Ἔχομεν πολλὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ τροποποιηθῶσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἰδικήν μου τροπολογίαν καὶ θὰ ἀναπτύξω ἐν ὀλίγοις τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ Στρατεύματος γενομένη ἀπὸ ἀνθρώπους ἀνήκοντας ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν οἰκογένειαν τῶν στρατιωτικῶν, ἀπὸ ἀνθρώπους γνωρίζοντας πράγματι τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκ τῆς συνυπηρεσίας των ἢ ἄλλης τινὸς εὐκαιρίας καὶ ἐχόντων ὡς ἐκ τούτου τὴν δύναμιν νὰ κρίνωσιν ἀσφαλῶς, θὰ εἶναι τὸ ἀποτελεσματικώτερον μέσον καὶ ὁ τελειότερος τρόπος κρίσεως. Πρέπει πρωτίστως, ὅπως προεῖπον, νὰ ἀρχίσωσι τὴν κρίσιν των ἀπὸ τοὺς ἀνωτάτους, ἀπὸ τοὺς σωματάρχας. Πρὸς τοῦτο ὅμως δέον νὰ τροποποιηθῇ ριζικῶς τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου ψηφίσματος, ὡς καὶ ὁλόκληρον τὸ ψήφισμα. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω κατὰ τί θὰ παραβλάπτῃ τὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ Σώματος τῶν ἀξιωματικῶν, ἂν οἱ μέλλοντες νὰ ἐπανέλθωσι κριθῶσι μετὰ τὴν ἀνάκλησίν των εἰς τὸ Στράτευμα καὶ ὄχι πρὸ αὐτῆς, ὡς προβλέπει τὸ συζητούμενον ψήφισμα. Ἴσως δὲν ὑπάρχει κατ’ οὐσίαν διαφορά, ὑπάρχει ὅμως λόγος σοβαρὸς συνηγορῶν ὑπὲρ τῆς ἀπόψεώς μου, ὅτι πρέπει μετὰ τὴν ἐπάνοδόν των νὰ κριθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ὑπὸ τῶν αὐτῶν Συμβουλίων, ἅτινα θὰ κρίνωσι καὶ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ, ἵνα μὴ μείνῃ οὐδεὶς μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι παραμένει ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ὡς «ἀπότακτος», ἀλλὰ παραμένει λόγῳ ἐπαγγελματικῆς ἀνικανότητος. Ἐκτὸς αὐτοῦ συμβαίνει πολλάκις—καὶ τὸ λέγω αὐτὸ πρὸς τιμὴν τῶν τε ἐν ἐνεργείᾳ καὶ τῶν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικῶν—μία κοινὴ ἐνέργεια πολλῶν ἀξιωματικῶν νὰ συνδέῃ αὐτοὺς δι’ ἠθικῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἐννοοῦν νὰ τηρήσουν καὶ παρὰ τὸ ἀτομικόν των συμφέρον. Τοιαύτην ὑποχρέωσιν αἰσθάνονται καὶ οἱ ἀπότακτοι πρὸς ἀλλήλους. Ἡ ὁμαδικὴ ἐπάνοδός των εἰς τὸ Στράτευμα τοὺς ἀπαλλάσσει τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῆς. Ἐναπόκειται εἰς ἡμᾶς νὰ τοὺς διευκολύνωμεν εἰς τοῦτο. Καὶ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ψήφισμα ἀναλόγως. Ἄν ὑπάρχῃ ἀντίρρησίς τις ἐπ’ αὐτοῦ, ἂν ὑπάρχῃ τι τὸ ἐσφαλμένον, θὰ τῷ ἤμην εὐγνώμων εἰς ὅντινα ἤθελε μοὶ τὸ ὑποδείξῃ. Προτείνω ὅθεν τὸ πρῶτον ἄρθρον νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 1. Ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος ἐπανέρχονται εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν τοῦ Στρατοῦ: αʹ) ἅπαντες οἱ ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1923 καὶ λόγῳ τῶν πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν ὁπωσδήποτε ἀπομακρυνθέντες ἀξιωματικοὶ τοῦ Στρατοῦ καὶ τῆς Χωροφυλακῆς καὶ βʹ) οἱ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1922 μέχρις Ὀκτωβρίου 1923 ἀπομακρυνθέντες διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, πλὴν τῶν ὑπὸ εἰδικῶν Συμβουλίων ἀπομακρυνθέντων, οἵτινες κρινόμενοι καὶ οὗτοι ὑπὸ τῶν ὡς κατωτέρω ὁριζομένων «περὶ ἀπομακρύνσεως ἀξιωματικῶν» Συμβουλίων, ἐπανέρχονται εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ, ἂν κριθῶσι παρὰ τούτων ὡς ἀπομακρυνθέντες». Σκόπιμον καὶ δίκαιον εἶναι νὰ κριθῶσι καὶ αὐτοὶ ἀπὸ τὰ ἴδια Συμβούλια τὰ ὁποῖα θὰ κρίνωσι καὶ τοὺς ὑπηρετοῦντας ἤδη ἀξιωματικούς, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει καὶ ἐπιεικέστερον ἂν κριθῶσι, θὰ μείνουν μὲ τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἠδικήθησαν, ἂν τυχὸν κριθῶσι δυσμενῶς. Τὸ 2ον ἄρθρον τῆς τροπολογίας μου ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 2ον. Οἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 ἐπανερχόμενοι ἀνακτῶσι τὴν σειρὰν ἐν τῇ γενικῇ ἀρχαιότητι τῶν ἀξιωματικῶν, ἣν εἶχον καὶ πρὸ τῆς ἀπομακρύνσεώς των, προβιβαζόμενοι εἰς τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμόν, ἂν νεώτεροι τούτων ἔχουσι προαχθῆ. Τὸ χρονικὸν διάστημα καθ’ ὃ οὗτοι διετέλεσαν ἐκτὸς ὑπηρεσίας λογίζεται μόνον ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν καὶ τὴν προαγωγήν, οὐχὶ ὅμως καὶ ὡς πρὸς τὴν λῆψιν ἀποδοχῶν». Εἶναι εὐνόητον, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἥκιστα συντελεῖ εἰς τὴν τήρησιν τῆς πειθαρχίας ἐν τῷ Στρατεύματι, ὅταν ἀρχαιότεροι ἀξιωματικοὶ βλέπουσι νεωτέρους των εἰς ἀνωτέρους βαθμούς, ἄνευ δεδικαιολογημένου λόγου. Ἐκ τῶν μελλόντων νὰ ἐπανέλθωσιν, οἱ προακτέοι λόγῳ ἀρχαιότητος δὲν εἶναι πολλοί, ἀλλ’ ἐλάχιστοι. Ἄν ἡ τροπολογία, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν, γίνῃ δεκτή, ἡ συγκρότησις τῶν Συμβουλίων ἁπλοποιεῖται τὰ μέγιστα. Κατὰ τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν σχέδιον ψηφίσματος, δέον νὰ συγκροτηθῶσι Συμβούλια ἀπομακρύνσεως ἀξιωματικῶν καὶ Συμβούλια ἐπαναφορᾶς ἀξιωματικῶν. Δὲν συντρέχει οὐδεὶς λόγος νὰ γίνῃ ἡ διάκρισις αὕτη, ἀπεναντίας σᾶς εἶπον τοὺς λόγους δι’ οὓς ἐπιβάλλεται νὰ μὴ γίνῃ οὔτε κἂν σκέψις περὶ Συμβουλίου ἐπαναφορᾶς. Μόνον Συμβούλια ἀπομακρύνσεως δέον νὰ συγκροτηθῶσι κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 3. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐν συνεργασίᾳ μετ’ ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν ἐν ἀποστρατείᾳ μὴ μελλόντων νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν τοῦ Στρατοῦ, τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῶν ὀνομάτων τούτων ὁριζομένων ἐκ τῶν προτέρων παρὰ τοῦ ἰδίου, ὁρίζει τοὺς διοικητὰς τῶν Σωμάτων Στρατοῦ ἐκ τῶν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς ἤδη τοῦ Στρατεύματος ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν». Προσέθεσα μίαν, οὕτως εἰπεῖν ὑποτροπολογίαν εἰς τὴν διατυπωθεῖσαν ἔντυπον τροπολογίαν μου ἔχουσαν οὕτω (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀρχαιότεροι τούτων θεωροῦνται ὡς αὐτεπαγγέλτως ἀποστρατευόμενοι». Βεβαίως, ὅταν ἀξιωματικὸς ἀνώτερος ἢ ἀνώτατος, νεώτερος ὢν ἄλλου, κριθῇ ὡς καταλληλότερος νὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν ἑνὸς Σώματος, ὁ ἀρχαιότερός του δὲν ἔχει οὔτε πρέπει νὰ ἔχῃ θέσιν ἐν τῷ Στρατεύματι. Ἐπὶ πλέον διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς προλαμβάνομεν καὶ δαπανηράς τινας παρατυπίας καὶ ἰδίως ἐκείνων καθ’ ὧν παραμένουσιν ἐν τῷ Στρατεύματι ἀξιωματικοὶ ἄνευ θέσεως ἢ ἄνευ ἀπασχολήσεως. Ἡ διάταξις αὕτη τῆς τροπολογίας μου διαγράφει τὸν τρόπον τῆς κρίσεως τῶν διοικητῶν Σωμάτων Στρατοῦ, οἵτινες δέον καὶ οὗτοι, ὡς εἴπομεν, νὰ κριθῶσι. Μετὰ ταῦτα οἱ πέντε κριθέντες σωματάρχαι, τῇ συνεργασίᾳ δύο ἐν ἀποστρατείᾳ ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν ἐγνωσμένου κύρους, ἐντιμότητος καὶ ἀμεροληψίας, θὰ ὁρίσωσι τοὺς ἀνωτάτους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναλάβωσι τὰ τῆς διοικήσεως τῶν μεραρχιῶν. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἁπλούστατος ὁ τρόπος αὐτὸς ὡς διαγράφεται ὑπὸ τοῦ 3ου ἄρθρου τῆς τροπολογίας μου, εἶναι ἢ δὲν εἶναι δίκαιος καὶ ἀσφαλής; Ποῦ προσκρούει, ποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιήσῃ ὁ τρόπος αὐτός; Οἱ μέραρχοι, ἀφοῦ ἀναλάβουν τὴν διοίκησιν τῶν μεραρχιῶν των, συγκροτοῦσι Συμβούλιον ὑπὸ τὴν προεδρίαν ἑνὸς τῶν σωματαρχῶν. Τὸ Συμβούλιον αὐτὸ θὰ κρίνῃ τίνες ἐκ τῶν ἐπανελθόντων ἤδη καὶ τῶν ἐν ὑπηρεσίᾳ εὑρισκομένων ἀντισυνταγματαρχῶν καὶ συνταγματαρχῶν δέον νὰ παραμείνωσιν εἰς τὸ Στράτευμα.

§117Α. ΜΕΛΑΣ. Ἂν ἀλλάξωσιν οἱ ἀξιωματικοί, τί θὰ γίνεται; Πάλιν νέα Συμβούλια θὰ ἔχωμεν;

§118Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ἀνησυχῆτε, προβλέπω καὶ περὶ αὐτοῦ, ἡ ἐργασία αὐτὴ θὰ λήξῃ ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος, ὡς θὰ σᾶς εἴπω εὐθὺς ἀμέσως, ἀναπτύσσων τὴν σχετικὴν διάταξιν. Ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως νὰ σᾶς ἀναγνώσω πρῶτον τὸ ἄρθρον τὸ ἀφορῶν εἰς τὸ τί θὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις τῆς κρίσεως τοῦ Συμβουλίου αὐτοῦ. (Ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 6. Βάσις τῆς κρίσεως τῶν ἐν τοῖς προηγουμένοις ἄρθροις ἀναφερομένων Συμβουλίων ἔσονται: αʹ) ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης καὶ βʹ) ἡ πολεμικὴ δρᾶσις. Ἐπὶ πλέον δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τυχὸν γνωστὴ καὶ ἀναμφισβήτητος ἀνάμιξις τῶν ὑπ’ αὐτῶν κριθησομένων ἀξιωματικῶν εἰς τὴν πολιτικήν». Τὸ στοιχεῖον αὐτὸ τῆς εἰς τὴν πολιτικὴν ἀναμίξεως δὲν θὰ εἶναι ἐκ τῶν πρωτευόντων ἀπολύτως, ἀλλ’ ἂν νομίζητε....

§119Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ ἀναγράφεται ὡς ἐλάττωμα ἢ ὡς προσόν;

§120Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ἐλάττωμα δι’ ἕνα ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ Στρατῷ.

§121Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Τὰ στοιχεῖα αὐτὰ ἀπὸ ποῦ θὰ τὰ πάρῃ τὸ Συμβούλιον; Ἐπανερχόμεθα δηλαδὴ εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπομεν ἐξ ἀρχῆς.

§122Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐρωτήσεώς σας θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον 9 τῆς προτεινομένης τροπολογίας (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 9. Ὡς μέτρον κρίσεως τῆς ἐπαγγελματικῆς ἱκανότητος λαμβάνονται αἱ διαδοχικαὶ σημειώσεις καὶ αἱ τελευταῖαι προτάσεις τῶν διοικητῶν ὑφ’ οὓς οἱ κρινόμενοι ὑπηρέτησαν, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἰδίαν ἀντίληψιν περὶ τούτων τῶν μελῶν ἢ τινῶν τούτων τοῦ Συμβουλίου λόγῳ προηγουμένης συνυπηρεσίας». Συνέρχονται, κύριοι συνάδελφοι, τόσοι μέραρχοι μεθ’ ἑνὸς στρατηγοῦ ἐν Συμβουλίῳ, οἵτινες γνωρίζουσι καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως πλείστους τῶν συνταγματαρχῶν καὶ ἀντισυνταγματαρχῶν, διότι ἀσφαλῶς θὰ ἔχωσι συνυπηρετήσει ἢ ἐν πολέμῳ ἢ ἐν εἰρήνῃ. Ἐπὶ πλέον θὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν των καὶ τὰς διαδοχικὰς σημειώσεις ἑκάστου. Πρὸς δὲ τοῖς παρέχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσιν ἐν ἀνάγκῃ πληροφορίας παρ’ ἁρμοδίων προσώπων.

§123Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Προτιμᾶτε νὰ ἔχωσιν ἐξ ἰδιαιτέρων πληροφοριῶν τὰ στοιχεῖα;

§124Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν σειρὰν τῶν ἄρθρων τῆς τροπολογίας. Αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα εἶναι σεβαστὸν βεβαίως, ἀλλ’ ὄχι τόσον σοβαρὸν καὶ ἀξιόλογον, ὥστε νὰ ἀνατρέψῃ μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τόσα πλεονεκτήματα κρίσεως δικαίας, ἥτις ἄλλως τε δὲν θὰ ἔχῃ ὡς βάσιν μόνον τὰς πληροφορίας. (Ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 7. Μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου τοῦ Συμβουλίου τῶν μεράρχων καταρτίζονται εἰδικὰ Συμβούλια καθ’ ὅπλα ἐκ συνταγματαρχῶν καὶ ἀντισυνταγματαρχῶν, ἑπταμελῆ μὲν διὰ τὰ τεχνικὰ ὅπλα, ἱππικὸν καὶ χωροφυλακήν, ἐννεαμελῆ διὰ τὸ πυροβολικόν, ἑνδεκαμελῆ δὲ διὰ τὸ πεζικόν, ὑπὸ τὴν προεδρίαν μεράρχου, τὰ ὁποῖα κρίνουσι τίνες ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν ἁπάντων τῶν βαθμῶν δέον νὰ ἀπομακρυνθῶσιν». Ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν ἑκάστου Συμβουλίου δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει καὶ πολύ, δέον ὅμως νὰ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸ πολυάριθμον ἑκάστου ὅπλου· ἑπταμελῆ μὲν διὰ τὰ τεχνικὰ ὅπλα, ἱππικὸν καὶ χωροφυλακήν, ἐννεαμελῆ διὰ τὸ πυροβολικόν, διότι εἶναι πολυάριθμον ὅπλον καὶ ἑνδεκαμελῆ διὰ τὸ πεζικόν, διότι εἶναι πολυαριθμότερον ὅπλον, ὑπὸ τὴν προεδρίαν μεράρχων, «τὰ ὁποῖα κρίνουσι τίνες ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν ἁπάντων τῶν βαθμῶν δέον νὰ ἀπομακρυνθῶσιν». (Ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 8. Βάσις τῆς κρίσεως τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον συνισταμένων εἰδικῶν Συμβουλίων ἔσεται μόνον ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης καὶ ἡ ἠθικὴ ὑπόστασις τοῦ κρινομένου ἀξιωματικοῦ». Τὸ Συμβούλιον τῶν μεράρχων εὐθὺς ὡς περατώσῃ τὰς ἐργασίας του, ὁρίζει ἀπὸ ἓν Συμβούλιον καθ’ ὅπλον ἀπὸ συνταγματάρχας καὶ ἀντισυνταγματάρχας, τοὺς ὁποίους αὐτὸ θὰ κρίνῃ καὶ κατὰ τὴν ἀντίληψίν του θὰ εἶναι ἀμερόληπτοι καὶ ὑπεράνω προκαταλήψεων καὶ πολιτικῶν φρονημάτων καὶ ἕνα μέραρχον δι’ ἕκαστον Συμβούλιον ὡς πρόεδρον. Καὶ θὰ ἠρώτων ὑμᾶς, κύριοι βουλευταί, ποῖοι εἶναι περισσότερον ἐνδεδειγμένοι νὰ κρίνωσι τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικούς; Τὸ Συμβούλιον τῶν σωματαρχῶν, οἱ ὁποῖοι οὐδὲ κατ’ ὄψιν γνωρίζουσιν αὐτοὺς καὶ οὔτε ἔχουσιν ἄλλα στοιχεῖα κρίσεως εἰμὴ μόνον τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι σᾶς εἶπον πῶς γίνονται καὶ πῶς ἐξελίσσονται ἢ τὰ Συμβούλια καθ’ ὅπλα; Βεβαίως ὄχι τὸ Συμβούλιον τῶν σωματαρχῶν, διότι οἱ διοικηταὶ τῶν Σωμάτων, ὁσηδήποτε καὶ ἂν ἔχωσιν ἐπιθυμίαν νὰ φανῶσι δίκαιοι, δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ ἐπιτύχωσι τοῦτο ἐλλείψει μέσων ἀσφαλοῦς καὶ δικαίας κρίσεως. Διὰ τοῦτο τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικούς, ἀπὸ ταγματάρχην καὶ κάτω, δέον νὰ κρίνωσι Συμβούλια συγκείμενα ἀπὸ συνταγματάρχας καὶ ἀντισυνταγματάρχας τοῦ αὐτοῦ ὅπλου, διὰ τὸν λόγον ὅτι οἱ πλεῖστοι συνταγματάρχαι καὶ ἀντισυνταγματάρχαι θὰ γνωρίζωσι τοὺς κριθησομένους ἀξιωματικούς, διότι ἀσφαλῶς θὰ ἔχωσι συνηπηρετήσει ἢ συμπολεμήσει μετ’ αὐτῶν. Ἂν δέ τινες ἐξ αὐτῶν δὲν γνωρίζωσι τὸν κριθησόμενον ἀξιωματικόν, εἶναι εὔκολον δι’ ἐγγράφου νὰ πληροφορηθῶσι περὶ αὐτοῦ ἀπὸ ἀνώτερον, ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ὁποίου ἐπὶ πολὺν χρόνον ὑπηρέτησεν ὁ κρινόμενος. Δὲν νομίζετε ὅτι οἱ ἀμεσώτερον εὑρισκόμενοι πρὸς τοὺς κρινομένους ἀξιωματικοὺς παρέχουσι περισσοτέρας ἐγγυήσεις ὀρθοτέρας κρίσεως παρὰ οἱ τόσον ἀπέχοντες κατὰ χρόνον καὶ βαθμὸν σωματάρχαι;

§125Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν φρονεῖτε ὅτι ἡ κρίσις τῶν εἰς ἀμεσωτέραν συνάφειαν εὑρισκομένων ἀξιωματικῶν ἐγγράφως ὑποβαλλομένη πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ κρίνωσι θὰ εἶναι ἐπικρατεστέρα ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην γνώμην καὶ ἀπὸ τὴν προφορικήν, διότι θὰ εἶναι καὶ ὑπεύθυνος;

§126Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ κατὰ τί μειονεκτεῖ ὁ τρόπος αὐτός, τὸν ὁποῖον σᾶς ὑποδεικνύομεν;

§127ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ ἔχωμεν τότε, κ. συνάδελφε, πολλὰ Συμβούλια. Πρέπει νὰ ἀπαφύγωμεν τὰ πολλὰ Συμβούλια.

§128Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόλου. Τοῦ πρώτου Συμβουλίου, τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὸ ἔργον θὰ περατωθῇ ἐντὸς 5 ἡμερῶν. Τὸ ἔργον τοῦ δευτέρου Συμβουλίου, τοῦ Συμβουλίου τῶν μεράρχων, ἐντὸς 15 ἡμερῶν, μετὰ τὴν πάροδον τῶν ὁποίων δὲν θὰ ὑφίσταται. Μετὰ ταῦτα συγκροτεῖται ἓν Συμβούλιον καθ’ ἕκαστον ὅπλον καὶ ἓν Συμβούλιον θὰ κρίνῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἑκάστου ὅπλου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ δὲν βλέπω κατὰ τί εἶναι ἐλλειπὲς καὶ ποῦ προσκρούει τὸ σύστημα αὐτό, τὸ ὁποῖον παρέχει μεγαλυτέρας ἐγγυήσεις εὐθυτέρας κρίσεως, ἐκτὸς ἂν θέλωμεν νὰ ἀντιλέγωμεν ἁπλῶς. Τὸ ἀντιλέγειν εἶναι εὐχερές, ἀλλ’ ὁ ἀντιλέγων πρέπει νὰ βασίζεται ἐπὶ ἑνὸς ἐπιχειρήματος ἰσχυροτέρου ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ ἀντικρουόμενος προβάλλει.

§129Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ἔχω μίαν πληροφορίαν σχετικήν. Προκειμένου περὶ συνταγματαρχῶν καὶ ταγματαρχῶν, εἴπετε νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν πολεμικήν των δρᾶσιν. Προκειμένου περὶ κατωτέρων, δὲν θὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν πολεμικὴν δρᾶσιν;

§130Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ὄχι, διότι πολλοὶ κατώτεροι δὲν ἐπρόφθασαν νὰ λάβωσι μέρος εἰς τοὺς πολέμους. Ἄν ὅμως νομίζητε ὅτι καὶ οἱ νεώτεροι πρέπει νὰ κριθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει καὶ τοῦ στοιχείου αὐτοῦ, ἐγὼ δὲν θὰ εἶχα ἀντίρρησιν, κ. συνάδελφε, νὰ προστεθῇ καὶ αὐτό. Πᾶσα ἀντίρρησις ἐν καλῇ πίστει καὶ εἰλικρινείᾳ γενομένη καὶ ἀποσκοποῦσα λογικὴν καὶ ἐπωφελῆ τροποποίησιν, γίνεται ἀποδεκτή. Ἄν θέλητε νὰ προστεθῇ ἡ ὑποτροπολογία σας, προστίθεται καὶ παρακάτω. Ἀλλ’ ἐγὼ εἶχον ὑπ’ ὄψει μου ὅτι πολλοὶ τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν δὲν ἐπρόφθασαν νὰ λάβωσι μέρος εἰς τοὺς πολέμους.

§131Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὰ 9)10 ἔλαβον μέρος καὶ ἔχουν ἀρίστας ἐκθέσεις διὰ τὴν πολεμικὴν δρᾶσίν των.

§132Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν νομίζητε, ὡς ἔχοντες αὐθεντικωτέραν γνώμην ἀπὸ ἐμέ, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἡ ὑποτροπολογία αὐτή, ἂς τεθῇ. Εἴπομεν, κύριοι, ὅτι βάσις τῆς κρίσεως τῶν Συμβουλίων καθ’ ὅπλα ἔσται μόνον ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης καὶ ἡ ἠθικὴ ὑπόστασις τοῦ κρινομένου ἀξιωματικοῦ. Παρέλειψα τὴν πολεμικὴν δρᾶσιν, παρέλειψα καὶ τὴν ἀνάμιξιν εἰς πολιτικὰς διαμάχας, δι’ ὃν λόγον σᾶς εἶπον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάμιξιν τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν εἰς πολιτικὰς διαμάχας, φρονῶ ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀνεύθυνοι, διότι εἰς αὐτοὺς ἐπιβάλλεται νὰ πειθαρχῶσιν εἰς τοὺς ἀνωτέρους. Θὰ ἦσαν βεβαίως καὶ αὐτοὶ ὑπεύθυνοι, ἂν ὑπῆρχε διάταξις εἰς τοὺς κανονισμοὺς τοῦ Στρατοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν κατώτεροι ἀξιωματικοὶ θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ὑπακούσωσι καὶ νὰ ἀντιταχθῶσιν ὅταν διατάσσωνται παρὰ τῶν ἀνωτέρων των νὰ ἐκτελέσωσι πρᾶξιν ἐκτὸς τοῦ προορισμοῦ των, π. χ. νὰ βαδίσωσι κατὰ τῆς πρωτευούσης καὶ νὰ καταλάβωσι τὴν Ἀρχήν. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδώσωμεν εὐθύνην εἰς τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικοὺς διὰ τὰ κινήματα τῶν ἀνωτέρων, οὔτε εἶναι δίκαιον νὰ κρίνωμεν αὐτοὺς τόσον αὐστηρῶς. Ἐπαναλαμβάνω τὴν 9ην διάταξιν τῆς τροπολογίας, ἣν προηγουμένως ἀνέπτυξα (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 9. Ὡς μέτρον κρίσεως τῆς ἐπαγγελματικῆς ἱκανότητος λαμβάνονται αἱ διαδοχικαὶ σημειώσεις καὶ αἱ τελευταῖαι προτάσεις τῶν διοικητῶν, ὑφ’ οὓς οἱ κρινόμενοι ὑπηρέτησαν, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἰδίαν ἀντίληψιν περὶ τούτων τῶν μελῶν ἢ τινῶν τούτων τοῦ Συμβουλίου λόγῳ προηγουμένης συνυπηρεσίας». (Ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 10. Ἅπαντα τὰ ὑπὸ τοῦ παρόντος προβλεπόμενα Συμβούλια δύνανται πρὸς ἀσφαλεστέραν κρίσιν νὰ αἰτῶσιν ἐγγράφως καὶ τὴν γνώμην ἀξιωματικοῦ μὴ μετέχοντος τοῦ Συμβουλίου, ἀνωτέρου τοῦ κρινομένου καὶ ὑπηρετήσαντος ἐπ’ ἀρκετὸν χρόνον ὑπὸ τὰς διαταγὰς τούτου. Ἡ γνώμη αὕτη ἔσεται συμβουλευτικὴ διὰ τὸ Συμβούλιον». (Ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 11. Τὰ Συμβούλια ταῦτα θὰ κρίνωσιν ἐπίσης τίνες ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν δι’ ἀποφάσεως εἰδικῶν Συμβουλίων ἀπομακρυνθέντων ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου 1922 μέχρις Ὀκτωβρίου 1925 δέον νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ ὡς ἀδίκως ἀπομακρυνθέντες». Πρόκειται περὶ τῶν ἀποτάκτων τῆς πρώτης κατηγορίας, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα. Δίκαιον καὶ σκόπιμον εἶναι νὰ κριθῶσι καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τῶν ἰδίων Συμβουλίων, ὑπὸ τῶν ὁποίων θὰ κριθῶσι καὶ οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοί. Νὰ ἐρευνηθῶσι τὰ αἴτια τῆς ἀποτάξεώς των. Ἀσφαλῶς θὰ εὑρεθῇ ὅτι πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἀδίκως ἀπετάχθησαν. Σκόπιμον διάταξιν εὑρίσκω καὶ τὴν ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 12. Ἕκαστος τῶν κρινομένων ἀξιωματικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ αἴτησιν ἀπομακρύνσεώς του ἐκ τοῦ Στρατεύματος εἰς τὸ ἀντίστοιχον Συμβούλιον. Ἡ αἴτησις αὕτη γίνεται ἀποδεκτὴ ἢ ἀπορρίπτεται ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου κατὰ πλειονοψηφίαν». Εἶναι δυνατὸν τινὲς τῶν ἀξιωματικῶν νὰ γνωρίζωσιν ἐκ τῶν προτέρων ὅτι δυσμενῶς θὰ κριθῶσι. Διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς παρέχεται εἰς αὐτοὺς ἡ εὐκαιρία νὰ ἀπέλθωσι τοῦ Στρατεύματος μὲ τὸ ἠθικόν των ἀμείωτον. Ἐπὶ πλέον θὰ ἀπαλλάξωμεν καὶ τὸ Συμβούλιον τοῦ κόπου νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὰ στοιχεῖα τῶν τοιούτων ἀξιωματικῶν, τῶν ἐπιθυμούντων νὰ ἀπομακρυνθῶσι τοῦ Στρατεύματος ἄνευ οὐδεμιᾶς διαδικασίας. Ἀπαραίτητος εἶναι καὶ ἡ ἑξῆς διάταξις (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 13. Πάντα τὰ Συμβούλια θεωροῦνται ἐν ἀπαρτίᾳ κατὰ τὰς συνεδριάσεις τούτων ἂν μετέχωσι τουλάχιστον τὰ δύο τρίτα ἐκ τῶν μελῶν τούτων, αἱ δὲ ἀποφάσεις των λαμβάνονται κατὰ πλειονοψηφίαν». Καὶ τοῦτο διὰ τὴν ἀπρόσκοπτον καὶ ταχεῖαν λειτουργίαν τῶν Συμβουλίων, διότι εἶναι δυνατὸν τινὰ ἐκ τῶν μελῶν του νὰ μὴ δύνανται νὰ προσέλθωσιν εἴς τινας συνεδριάσεις ἐκ λόγων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς των. Δὲν πρέπει δι’ αὐτὸ νὰ διακόπτεται ἡ ἐργασία τοῦ Συμβουλίου. Ὁ χρόνος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου τὰ Συμβούλια αὐτὰ δέον νὰ συμπληρώσωσι τὸ ἔργον των, ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ 14ου ἄρθρου τῆς τροπολογίας, τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἔργον τῶν Συμβουλίων δέον νὰ συντελεσθῇ ἐντὸς τῶν ἑξῆς χρονικῶν ὁρίων: αʹ) τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐντὸς πέντε ἡμερῶν, βʹ) τῶν διοικητῶν Σωμάτων Στρατοῦ ἐντὸς δεκαπέντε ἡμερῶν, γʹ) τῶν μεράρχων ἐντὸς τεσσαράκοντα πέντε ἡμερῶν καὶ δʹ) τῶν εἰδικῶν Συμβουλίων ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος. Παράτασιν τῶν ὁρίων τούτων δύναται νὰ χορηγήσῃ μόνον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ μὴ ὑπερβαίνουσαν τὸ ἓν τρίτον τούτων». Ὁ τρόπος τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν καθορίζεται ὑπὸ τοῦ 15ου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον διατυποῦται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 15. Αἱ ἀποφάσεις τῶν Συμβουλίων ἔσονται ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τούτων δέον νὰ προκαλῇ τὰ σχετικὰ Διατάγματα». Καὶ ἡ τελευταία διάταξις τῆς τροπολογίας μου προβλέπει περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἵτινες ἤθελον ἀπομακρυνθῆ ἐκ τοῦ Στρατεύματος (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 15. Οἱ ἀπομακρυνόμενοι τοῦ Στρατεύματος εἴτε ἀποφάσει τοῦ Συμβουλίου εἴτε τῇ αἰτήσει των λαμβάνουσι τὴν σύνταξιν τοῦ τελευταίου βαθμοῦ, ὃν κέκτηνται ἢ ἀπέκτησαν δυνάμει τῆς παραγράφου 2 τοῦ παρόντος ψηφίσματος». Πέποιθα ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη, συμπληρουμένη καὶ ὑπό τινων λεπτομερειακῶν διατάξεων τοῦ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντος σχεδίου ψηφίσματος, οἷα εἶναι π. χ. ἡ ὑπ’ ἀριθ. 10, ἀποτελεῖ τὸν ἁπλούστερον ἀλλὰ καὶ ἀσφαλέστερον καὶ δικαιότερον τρόπον τῆς τακτοποιήσεως τοῦ Σώματος τῶν ἀξιωματικῶν. Ἄν ἀκολουθήσωμεν τὸν τρόπον αὐτὸν ἀσφαλῶς θὰ δυνηθῶμεν μετά τινα χρόνον νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν ὡραίαν φράσιν τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργοῦ εἰπόντος κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «ὅτι ἐφεξῆς ἡ θέσις καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ ἀξιωματικοῦ θὰ θεωρηθοῦν κτῆμα ἀναφαίρετον αὐτοῦ...») καὶ θὰ ἀποκτήσωμεν Στρατὸν ἄξιον τῶν προσδοκιῶν τῆς Πατρίδος καὶ τοῦ Ἔθνους.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§134Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι ζήτημα περὶ προσώπων, εἶναι ζήτημα ἐσωτερικῆς τάξεως, εἶναι ζήτημα ὑπάρξεως τοῦ Κράτους, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι Στρατὸς ἄξιος τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ εἶναι ὄχι μόνον ἡ ἐγγύησις διὰ τὴν ἄμυναν καὶ τὴν ἐξωτερικὴν ἀσφάλειαν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἐγγύησις διὰ τὴν ἐσωτερικὴν τάξιν. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἐσχάτως ἡ ἀνάμιξις τοῦ Στρατοῦ εἰς τὰ ἔργα τῆς πολιτικῆς ἠπείλησε μεγάλους ἐθνικοὺς κινδύνους, ἠπείλησεν αὐτὴν τὴν ἀνατροπὴν τοῦ Κράτους. Κακῇ μοίρᾳ, κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ δεκαετίας ἐχώρισε τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν εἰς δύο ἀντίπαλα στρατόπεδα ἀγρίως ἀλληλοσπαρασσόμενα, ἐδημιούργησε ζωηρὰ πολιτικὰ πάθη καὶ μίση, ἐδημιουργήθη πραγματικῶς ἀξιοθρήνητος ἀλληλοσπαραγμός, ἡ κατάστασις δὲ αὐτὴ ἔσχεν ὡς συνέπειαν νὰ ἐπηρεάσῃ καὶ τὸν Στρατὸν καὶ νὰ δημιουργήσῃ ἐκεῖ διχασμόν, ὅστις, ὡς γνωρίζετε ὅλοι, ἦτο ἡνωμένος ὡς ἦτο, μὲ τὸν φλογερὸν πατριωτισμόν, τὸν ὁποῖον εἶχον τὰ μέλη αὐτοῦ καὶ μὲ τὰς προσωπικὰς καὶ ἄλλας πολεμικὰς ἀρετὰς περιέφερε πολλάκις νικηφόρως τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν καὶ ἔγραψε σελίδας θριάμβου καὶ δόξης. Ἀλλὰ ἀφ’ ἧς κακῇ τῇ μοίρᾳ ἐπῆλθεν ὁ διχασμὸς οὗτος, ἓν τμῆμα τοῦ Στρατοῦ τούτου, ἀποτελούμενον ἀπὸ ἐπιλέκτους πράγματι στρατιώτας, ἀπὸ τιμίους ἀγωνιστὰς τῆς ἰδέας, ἕνεκεν αὐτῆς τῆς θλιβερᾶς διαιρέσεως ἐρρίφθη εἰς τοὺς δρόμους πειναλέον, ἐστερημένον τῶν πάντων ἰδίᾳ δὲ ἐστερημένον τῆς μεγάλης τιμῆς τῶν ὑπηρεσιῶν εἰς τὸ Στράτευμα, ἐνῷ τὸ ἄλλο τμῆμα, ὅπερ ηὐτύχησε νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν κρατήσασαν τότε κατάστασιν, ἐσταδιοδρόμησεν καὶ κατέλαβε θέσεις καὶ βαθμούς, οἱ ὁποῖοι πράγματι ἀνῆκον εἰς αὐτοὺς καὶ ἐδημιουργήθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον μία ἄφθαστος μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν τμημάτων τοῦ Στρατοῦ ἀνισότης. Οἱ μὲν ἐπῆραν ὅλας τὰς τιμὰς καὶ τὰ ἀγαθά, τὰ ὁποῖα ἠσφάλιζεν εἰς αὐτοὺς ἡ Πολιτεία, οἱ δὲ ἐστερήθησαν τῶν πάντων. Ἀλλὰ εὐτυχῶς, ἡ προκύψασα ἐκ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν κατάστασις, κατάστασις ἡ ὁποία ἥνωσεν ὅλον τὸν πολιτικὸν κόσμον ἐπὶ τὸ αὐτό, ὅστις ἔβλεπεν ὅτι βαίνομεν κατὰ κρημνοῦ καὶ ὅτι εἶναι ἄπειροι ἐθνικοὶ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους διατρέχομεν, ἥνωσεν τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ ἐπέβαλεν εἰς αὐτὸν νὰ σκεφθῇ πῶς θὰ ἐρρύθμιζε καὶ θὰ ἐτακτοποίει τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπερ εἶναι πράγματι ὄχι ἀπὸ τὰ θεμελιώδη, ἀλλὰ τὸ θεμελιῶδες ζήτημα, ἐκ τῆς ἐπιλύσεως τοῦ ὁποίου θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ λύσις ὅλων πράγματι τῶν δυσχερῶν προβλημάτων, ἀποτέλεσμα δὲ τῆς ἑνώσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἶναι τὸ εἰσαγόμενον ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν ψήφισμα. Καὶ θὰ ἤθελον νὰ εἴπω ὀλίγας μόνον λέξεις σχετικῶς μὲ τὴν βάσιν, διότι εἰς τὰς λεπτομερείας ὡς ἀνίδεος περὶ τὰ στρατιωτικὰ δὲν θὰ ἀσχοληθῶ. Ἐκεῖνο, ὅπερ ἔχω νὰ παρατηρήσω ὡς πολιτικὸς ξένος πρὸς τὰ στρατιωτικὰ πράγματα, εἶναι ὅτι παρατηρῶ ὅτι τὸ ψήφισμα τοῦτο τὸ διακρίνει κυρίως ἡ ἔλλειψις ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης. Ἔχομεν δύο τάξεις, ἃς εἴπωμεν, στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μὲν μία ἐσταδιοδρόμησεν, ἔλαβε τοὺς βαθμοὺς οὓς ἔλαβε καὶ κατέχει τὰς θέσεις αὐτάς, ἡ δὲ ἄλλη εὑρίσκεται ἔξω τοῦ Στρατοῦ ἐστερημένη πάντων. Ἐπιδιώκομεν ὁμαλότητα καὶ νὰ ἐπαναφέρωμεν ἰσότητα καὶ γαλήνην ἐν τῷ Στρατεύματι, ἐπιδιώκομεν νὰ ἀποκτήσωμεν Στρατὸν ἄξιον τῆς ἀποστολῆς του, ὄργανον πράγματι τῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν αὐτὸ πρέπει νὰ ἄρωμεν πᾶσαν ἀδικίαν. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ ἀπομακρύνωμεν ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως τὸν Στρατὸν ἀπὸ τὰς ἐπεμβάσεις εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ νὰ ἀσφαλίσωμεν διὰ τοὺς ἀποτελοῦντας αὐτὸ τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν ἔχουν ἐκ τῶν πολιτικῶν μεταβολῶν νὰ διατρέξουν οὐδένα κίνδυνον καὶ ὅτι ἡ Πολιτεία, παρ’ οἱωνδήποτε κυβερνωμένη ἔχει νὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτῶν ὡς περὶ τιμίων καὶ ἀφωσιωμένων τέκνων τῆς Πατρίδος. Καὶ διὰ νὰ ἀποφύγωμεν αὐτὸ δὲν δυνάμεθα νὰ καθιερώσωμεν δύο τάξεις, μίαν τοὺς προνομιούχους, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατέχουν τὰς θέσεις των καὶ τοὺς βαθμούς των καὶ τοὺς μὴ προνομιούχους, διὰ νὰ ἀποφύγω τὴν λέξιν ἀπότακτοι, διότι δὲν κτυπᾷ καλὰ εἰς τὰ νεῦρά μου, τοὺς ὁποίους θεωρῶ ἀποβλήτους τοῦ Στρατεύματος, ἀφοῦ ὁ πολιτικὸς κόσμος ἔδωσε τὰς χεῖράς του καὶ ἀπὸ κοινοῦ σκέπτεται διὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ κύριον ἔργον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἀσχοληθῇ, εἶναι ἡ ἀποκατάστασις δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος. Ἀλλὰ πῶς θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀποκατάστασις τῆς δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος; Καὶ ἐρωτῶ, τὸ 1ον ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «Συνιστᾶται στρατιωτικὸν Συμβούλιον.... κλπ.» Καὶ ἐρωτῶ, διατί ἡ διάταξις αὐτή; Ἐδῶ ἔχομεν μίαν τάξιν ἀξιωματικῶν, συλλήβδην καὶ ἀθρόως ἀποβληθέντων διὰ τὰ πολιτικά των φρονήματα. Βεβαίως ὑπῆρξε μία περίοδος θλιβερά, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ πνεύματα ὅλων τὰ εἶχεν ἐπηρεάσῃ αὐτὸς ὁ ἐσωτερικὸς διχασμὸς καὶ προῆλθον αὐτὰ τὰ ἀθρόα ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα ἐννοοῦμεν νὰ ἐπανορθώσωμεν. Ἐρωτῶ διατί οἱ μὲν εὑρίσκονται μέσα εἰς τὸ Στράτευμα μὲ ὅλας τὰς τιμάς των, μὲ ὅλους τοὺς βαθμοὺς τῆς ἱεραρχίας καὶ οἱ ἄλλοι θὰ εἶναι ἔξω καὶ θὰ ἀναμένουν πότε θὰ συνέλθῃ ἓν Συμβούλιον, ἔστω καὶ ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας, καὶ θὰ κρίνῃ περὶ αὐτῶν ἂν πρέπῃ νὰ ἐπανέλθουν; Καὶ δὲν θὰ ἦτο ὄχι φυσικόν, ὄχι δίκαιον ὄχι λογικὸν οἱ ἄλλοι αὐτοὶ καθ’ ὃν τρόπον ἀπεβλήθησαν συλλήβδην καὶ ἀθρόως, συλλήβδην καὶ ἀθρόως νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον, εἰς τὸ ὁποῖον ἵστανται καὶ οἱ συνάδελφοί των καὶ νὰ κριθοῦν μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ κριθοῦν καὶ αὐτοί; Καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἓν Συμβούλιον, ἀποτελούμενον ἀπὸ τοὺς ἐπιλέκτους βεβαίως τοῦ Στρατεύματος, κρίνον, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Βοζίκης, ὑπεράνω τῶν κομμάτων, νὰ ἀποφασίσῃ ἀπροσωπολήπτως δι’ ὅλους, καὶ οἱ μὲν μὴ ἱκανοὶ εἴτε ἐκ τῆς μιᾶς τάξεως εἴτε ἐκ τῆς ἄλλης νὰ τεθοῦν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος. Διατί, παρακαλῶ, ἡ πολυτέλεια αὐτὴ τῆς διαδικασίας διὰ νὰ ἐπανέλθουν; Διατί, κύριε, θὰ σοῦ εἴπῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχυσε τὸ αἷμά του εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν, ὁ ὁποῖος εἰσέφερεν ὅ,τι εἶχε νὰ εἰσφέρῃ, αὐτὸς ὁ τίμιος, ὁ ἀφωσιωμένος εἰς τὴν ἰδέαν τῆς Πατρίδος του, ὁ ὁποῖος τώρα εἶναι ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος, ἐστερημένος τῆς τιμῆς νὰ τὴν ὑπηρετῇ, θὰ εἴπῃ εὐλόγως, διατί ὅπως ἀποκτήσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχον πρέπει νὰ ὑποστῶ τὰς κρίσεις τοῦ Συμβουλίου; Πῶς ὁ τετιμημένος ἐκεῖνος στρατιώτης, ὁ ὁποῖος ὅ,τι εἶχε τὸ ἔδωσε διὰ τὴν Πατρίδα του, θὰ ὑποστῇ τὸν ἐξευτελισμὸν νὰ κριθῇ διαφορετικὰ ἀπὸ ὅ,τι ἐκρίθη ὁ ἄλλος;

§135Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπιτρέπετε μίαν διασάφησιν, κ. συνάδελφε. Ἀκριβῶς ἵνα ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἀναφέρετε, ὁ ὁποῖος ἔχυσε τὸ αἷμά του, ὁ ὁποῖος ἔχει ὅλα τὰ δικαιώματα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἱκανότητος καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν, ἀκριβῶς ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς διατί νὰ ἐπανέλθῃ συλλήβδην καὶ ἀθρόως μὲ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τυχὸν δὲν ἔχυσε τὸ αἷμά του;

§136Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ποῦ τὸ ἠξεύρετε; Δὲν ὑπάρχουν τυχὸν τοιοῦτοι καὶ εἰς τὰς τάξεις τὰς ἰδικάς σας;

§137Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς δίδω τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν ὅτι ἔγινεν ἡ διάκρισις αὐτὴ διὰ νὰ χωρισθοῦν τὰ καλὰ στοιχεῖα ἀπὸ τὰ κακὰ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ κριθοῦν ἄξιοι καὶ χρήσιμοι.

§138Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, ἤκουσα μετὰ σεβασμοῦ τὴν παρατήρησίν σας. Ὀρθὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγετε, διατί νὰ κριθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰ προσόντα ὁμοῦ μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν τὰ ἔχουν. Ἐρωτῶ ὅμως, ὅλοι οἱ ὑπάρχοντες ἐν τῷ Στρατεύματι εἰσὶν ἄξιοι καὶ χρήσιμοι ἢ ὑπάρχουσι μεταξὺ τούτων καὶ οἱ μὴ χρήσιμοι; Ὅπως ὁ Στρατός, οὕτω καὶ ἕκαστον Σῶμα, εἴτε πολιτικὸν εἴτε στρατιωτικόν, θὰ ἔχῃ βέβαια καὶ τὰ ἐπίλεκτα στοιχεῖα καὶ τὰ ὀλιγώτερον ἐπίλεκτα, θὰ ἔχῃ καὶ τοὺς καλοὺς καὶ τοὺς κακούς· δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ ἓν Σῶμα νὰ τὸ χωρίζετε εἰς κατηγορίας καὶ νὰ εἴπητε ἐκεῖ περιλαμβάνονται οἱ μὲν καὶ ἐκεῖ περιλαμβάνονται οἱ δέ. Διότι ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνει ἄλλην διάταξιν, καθ’ ἣν δημιουργεῖται ἕτερον Συμβούλιον πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ Στρατεύματος, δὲν ἐννοῶ διατί νὰ μὴ τοὺς ἀνακαλέσωμεν ὅλους ἀθρόως ἵνα ὑποστῶσιν καὶ οἱ ἐντὸς καὶ οἱ ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος μίαν καὶ τὴν αὐτὴν κρίσιν; Τοῦτο θὰ ἦτο ὑπαγόρευσις στοιχειώδους ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης, πρὸς δὲ καὶ ἀναγνώρισις ἑνὸς δικαιώματος πολυτίμου, διότι καὶ ἂν ἀκόμη θεωρηθῇ ὅτι ἀξιωματικός τις ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος δὲν ἔχει ὅλα τὰ προσόντα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἱκανότητος καὶ πάλιν εἶναι ἐνδεχόμενον οὗτος νὰ ὑπηρέτησε τὴν Πατρίδα κατὰ ἕναν οἱονδήποτε τρόπον καὶ νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὸς τὸ δικαίωμα νὰ κριθῇ κατὰ τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ὁρίζει τὸ Κράτος καὶ μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ κριθοῦν καὶ οἱ ἐν τῷ Στρατεύματι συνάδελφοί του καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καθ’ ὃν θὰ κριθοῦν οὗτοι. Λοιπὸν πῶς θὰ καθιερώσωμεν διάκρισιν μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ;

§139Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Διατί ὁμιλεῖτε περὶ πληγῶν; Θέλετε νὰ τοὺς ἐπαναφέρητε ἀθρόως;

§140Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐκφράζω εἰλικρινῶς μίαν ἰδέαν, ἡ ὁποία πηγάζει ἀπὸ τὴν ψυχήν μου, ἀλλὰ ἀφήνω εἰς τοὺς κ. κ. συναδέλφους νὰ κρίνουν καθὼς καὶ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἂν αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγω, στηρίζωνται ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἰσότητος. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἔργον δικαιοσύνης ὅλοι αὐτοὶ ὅπως ἐπανέλθουν ἀθρόως ὅπως καὶ ἀθρόως ἐξεβλήθησαν, διὰ νὰ ὑπάρξῃ μία οἰκογένεια στρατιωτική, ὅπως ἦτο καὶ ἐν τῷ παρελθόντι, νὰ κριθοῦν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ κριθοῦν καὶ οἱ ἄλλοι. Τὸ μέτρον ποὺ λέγω εἶναι πολὺ ἁπλοῦν, μολονότι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι πολύπλοκον, διότι ἂν ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις νὰ υἱοθετήσῃ τὴν γνώμην μου θὰ ἀπηλλάσετο ἀπὸ ὅλας ἐν γένει τὰς δυσχερείας, θὰ ἐπανήρχοντο ὅλοι εἰς τὸ Στράτευμα καὶ θὰ ἐγίνετο κατόπιν ἡ ἐκκαθάρισις δι’ ἑνὸς Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ παρεῖχεν ὅλας τὰς ἀπαιτουμένας ἐγγυήσεις ἐξ ἴσου ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν. Καὶ τὸ λέγω τοῦτο, ὄχι διότι νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθοῦν ἀπὸ τὰς παλαιὰς ἔριδας οἱ ὑπηρετοῦντες ἤδη εἰς τὸ Στράτευμα, ἀλλὰ πάντως μὴ λησμονῆτε ὅτι ἡ ἀνθρωπίνη ἀδυναμία εἶναι πάντοτε ἀδυναμία. Καὶ νὰ εἶναι πρόσωπον κοινῆς ἐμπιστοσύνης τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐπιδιαιτητής. Κύριοι συνάδελφοι, ἔχω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν θὰ ἐπιμείνω εἰς οὐδεμίαν λεπτομέρειαν. Δὲν ἐπιμένω, διότι εἶμαι ξένος πρὸς τὰ στρατιωτικά. Ἔκαμον ἔκκλησιν πρὸς τὰ αἰσθήματά σας. Εἰλικρινῶς σᾶς τὸ λέγω αὐτό. Μὴ ζητῆτε τὴν στιγμὴν ποὺ ὅλοι ἀγωνιζόμεθα διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ πολιτικὴ ὁμαλότης ν’ ἀντιστῆτε εἰς τὸ μέτρον αὐτό, τὸ ὁποῖον μεταξὺ ὅλων τῶν ἄλλων θὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ αὐτὸ τὴν γαλήνην εἰς τὸν Τόπον. (Χειροκροτήματα).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§142Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἐτόνισαν οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ ἡ ὁποία καθημέραν ἐπαναλαμβάνεται, εἶναι νὰ καταλυθῇ ὁριστικῶς ἡ στρατοκρατία, νὰ ἀποκατασταθῇ εἰς τὸν Τόπον ἡ πολιτικὴ γαλήνη καὶ ἡ ὁμαλότης καὶ νὰ περισυλλεγῶμεν οἰκονομικῶς διὰ νὰ εἰσέλθωμεν ἐπὶ τέλους εἰς μίαν περίοδον ἀνορθώσεως ἐκ τῶν ἐρειπίων. Ὁ πολιτικὸς κόσμος, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, παλλόμενοι ἀπὸ τὸν πόθον νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὴν ἐπιτακτικὴν αὐτὴν ἐντολήν, κατέληξαν εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἱκανοποίησιν καὶ ἐλπίδα τοῦ λαοῦ καὶ τιμὴν διὰ τὴν παροῦσαν Βουλήν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκπληροῦσα τὰς ἐπαγγελίας της ἔθεσεν ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ὑπόσχεται ὅτι πρόκειται νὰ ἐπανέλθῃ ἡ γαλήνη εἰς τὸν Στρατὸν καὶ ἐκ ταύτης ἡ γαλήνη εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ εἰς τὴν Χώραν. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα νὰ ἐξετάσωμεν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν. Ἐκπληροῦν τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ὑπεβλήθησαν; Αἱ προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀναμφισβήτητοι. Ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια εἶναι ἔργον συμβιβασμοῦ, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀπαραίτητος ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ διὰ τοῦτο φρονοῦμεν ὅτι τὰ νομοσχέδια δὲν φθάνουν εἰς τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον προορίζονται. Ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ἐπιθυμίας τοῦ λαοῦ ὅταν ζητεῖ τὴν κατάλυσιν τῆς στρατοκρατίας; Ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς στρατοκρατίας; Εἶναι ἡ ἀνάμιξις τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὴν πολιτικήν. Τὸ δεινόν, ὅπως ὁ λαὸς τὸ ἀντιλαμβάνεται, εἶναι ὅτι παράγοντες τοῦ Στρατοῦ ἀνεμίχθησαν ἐνεργῶς εἰς τὴν πολιτικήν, κατέστησαν κομματάρχαι τοῦ Στρατοῦ. Τοὺς κομματάρχας αὐτοὺς τοῦ Στρατοῦ ἐννοεῖ νὰ ἀπομακρυνθοῦν ἐκ τοῦ Στρατεύματος, διότι μόνον τοιουτοτρόπως πιστεύει ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ γαλήνη. Ἑπομένως, ἂν πρόκειται νὰ καταλύσωμεν τὴν στρατοκρατίαν, τὸ κριτήριον διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἐκκαθάρισιν, τὸ κριτήριον διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀποτάκτων δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης. Πρέπει νὰ εἶναι ἡ πολιτικὴ αὐτῶν ἱστορία. Εἶναι δὲ κατάφωρον ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἀνακολουθίαν καὶ εἰς ἀντίφασιν ἐπαγγελλόμενοι τὴν κατάλυσιν τῆς στρατοκρατίας καὶ ἐντοπίζοντες τὴν ἐξέτασιν ἐπὶ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἱκανότητος. Ἄλλα ἐπαγγελλόμεθα καὶ ἄλλα τηροῦμεν· ἄλλα λέγομεν καὶ ἄλλα πράττομεν. Ἡ ἐκρίζωσις τῆς στρατοκρατίας εἶναι δυνατὴ μόνον ὅταν καταλυθῇ ὁ κομματισμὸς εἰς τὸν Στρατόν. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ σκοπὸς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ τότε μόνον, ἂν κριτήριον ἐπρόκειτο νὰ εἶναι ἡ πολεμικὴ δρᾶσις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν, ἡ πολεμικὴ δρᾶσις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος καὶ ἐπιθυμοῦν νὰ ἐπανέλθουν. Τότε θὰ ὑπάρχῃ ἐλπὶς ὅτι θὰ ἀπεκαθίστατο ἡ γαλήνη. Ἐνῷ σήμερον τοῦτο εἶναι βέβαιον· ὅσοι εἶναι κομματάρχαι τοῦ Στρατοῦ καὶ ἔχουν ἐπαγγελματικὴν ἱκανότητα θὰ παραμείνουν, ὅσοι δὲ εἶναι κομματάρχαι τοῦ Στρατοῦ καὶ εὑρίσκονται ἐκτὸς αὐτοῦ θὰ ἐπανέλθουν καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἔχωμεν κατάλυσιν τῆς στρατοκρατίας αὐτῆς, τοὐναντίον θὰ ἔχωμεν διπλασιασμὸν καὶ διένεξιν. Διότι ἀντὶ νὰ ἔχωμεν τὴν γαλήνην εἰς τὸν Στρατὸν θὰ ἔχωμεν δύο ἀντιμέτωπα μέρη ἐντὸς τοῦ Στρατοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀνομάζομεν γαλήνην, εἶναι ὅτι ἀξιωματικοὶ εὑρισκόμενοι σήμερον ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος πρόκειται νὰ ἐπανέλθουν καὶ δὲν θὰ ταράσσουν τὸν πολιτικὸν κόσμον μὲ τὴν ἀξίωσιν τῆς ἐπαναφορᾶς των. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀνομάζομεν γαλήνην θὰ εἶναι ἁπλῶς ἡ ἡσυχία τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἀλλὰ θὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν ὅτι θὰ φέρῃ διαίρεσιν, ὅτι θὰ ρίψῃ τὸ σπέρμα τῶν ὀξυτάτων διαιρέσεων ἐντὸς τοῦ Στρατοῦ καὶ ἐκεῖθεν ἡ διαίρεσις θὰ ἔχῃ ἀντίκτυπον εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὴν Χώραν.

§143Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος.

§144Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ εἴμεθα μέχρι τέλους σύμφωνοι. Ἐπηγγέλθημεν εἰς τὸν λαὸν οἰκονομίας. Εἶναι ἤδη πασίγνωστον ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἐλλείμματος δισεκατομμυρίων. Καὶ ἐνῷ ἐπαγγελλόμεθα οἰκονομίας, ἐπαναφέρομεν, δημιουργοῦμεν κατάστασιν Στρατοῦ μὲ ἀξιωματικοὺς ὑπεραρίθμους. Καὶ εὐλόγως θὰ διαιρεθῇ ὁ λαός. Ἀποτελεῖ ὁ πολιτικὸς κόσμος θεράποντα μιᾶς στρατιωτικῆς ὀλιγαρχίας, τῆς ὁποίας καὶ μόνον τὰ συμφέροντα πρόκειται νὰ ὑπηρετῇ καὶ θεραπεύῃ; Καὶ ἡ ἐντολὴ τὴν ὁποίαν ἔχει ἐκ τοῦ λαοῦ, νὰ ὑπηρετῇ πρὸ παντὸς τοῦ λαοῦ τὰ συμφέροντα, διατί ἐγκαταλείπεται ἐνώπιον τῆς ἐξυπηρετήσεως, ἡ ὁποία τάσσεται εἰς μίαν γραμμὴν τῶν συμφερόντων μιᾶς μόνον κοινωνικῆς τάξεως, μιᾶς ὀλιγαρχίας ἀξιωματικῶν; Καὶ διατί τάχα δὲν ἐπονέσαμεν οἰκογενείας στρατιωτῶν, οἰκογενείας θυμάτων ἑκατοντάδας ἐκ τῶν κινημάτων καὶ σκεπτόμεθα σήμερον ὄχι τὰς οἰκογενείας τῶν ἀθώων τέκνων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπταισαν, ἀλλὰ σκεπτόμεθα μόνον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ἐλαυνόμενοι ἀπὸ τὰ ἐλατήρια αὐτῶν τὰ ἰδιαίτερα, ἐδημιούργησαν διαιρέσεις καὶ εἰς τὴν Πατρίδα καὶ εἰς τὸν Στρατόν; Δὲν εἶναι φυσικὸν ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ τὸ αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τῷ παρέχομεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν παλλόμεθα μὲ τοὺς ἰδίους του παλμοὺς καὶ παρέχομεν ἔδαφος εἰς τοὺς συντρόφους νὰ δημαγωγοῦν ἐναντίον τοῦ σημερινοῦ καθεστῶτος; Κύριοι βουλευταί, ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ὀφείλομεν νὰ κηρύξωμεν τὴν ἀλήθειαν ὁλόκληρον. Καὶ τῆς στρατοκρατίας ἐπείγει ἡ κατάλυσις καὶ τῆς γαλήνης ἐπείγει ἡ ἀποκατάστασις. Ἀλλ’ οὔτε τοῦ ἑνὸς οὔτε τοῦ ἄλλου ἐπέρχεται ἡ ἀποκατάστασις διὰ τῶν στρατιωτικῶν αὐτῶν νομοσχεδίων, διότι τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἀποβλέπουν εἰς τὴν θεραπείαν ἑνὸς συμπτώματος μόνον καὶ παραβλέπουν τὴν νόσον. Ἡ διαίρεσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἡ διαίρεσις τῶν κομμάτων, ὑφισταμένη ἀκόμη ἐντὸς τῆς Βουλῆς, παρὰ τὴν ἐπιφανῆ ἐκείνην ὕπαρξιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἡ διαίρεσις αὕτη, ἡ ὁποία ταράσσει τὸν κόσμον καὶ ἡ ὁποία ἐνεδρεύει ἁπλῶς τὴν εὐκαιρίαν τοῦ μέλλοντος διὰ νὰ ἀνακύψῃ ἡ διαίρεσις αὐτή, εἶναι ἐνώπιον τοῦ ζητήματος τοῦ πολιτεύματος.

§145Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς θέλετε νὰ διαιωνίσητε τὴν διαίρεσιν.

§146Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ κήρυγμα ἡμῶν δὲν εἶναι ἡ διαιώνισις τῆς καθεστωτικῆς διαιρέσεως, τὸ κήρυγμα ἡμῶν, κ. συνάδελφε, εἶναι ἡ ὑποταγὴ ὅλων ὑμῶν εἰς τὴν δὶς ἐκφρασθεῖσαν θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§147Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως ὁ λαὸς ἔχει ἀντίρρησιν νὰ ἐπανέλθουν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ;

§148Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἂν εἴχατε ὑπομονήν, θὰ μὲ ἠκούατε, ἀλλὰ σπεύδετε. Ἡ στρατοκρατία ἀσφαλῶς εἰς τὸ παρελθὸν εἶχε ποικίλα ἐλατήρια, τῶν ὁποίων ἡ ἀνάπτυξις δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ τὴν στιγμὴν αὐτήν. Ἀλλ’ ἡ στρατοκρατία κατὰ τὴν σημερινὴν περίοδον δὲν ἔχει ἄλλον γεννήτορα παρὰ μόνον τὴν καθεστωτικὴν διαίρεσιν. Ἐφόσον θεωρεῖται ἐκκρεμὲς τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα, εἶναι φυσικὸν νὰ κινούμεθα ἐν μέσῳ μιᾶς ἀτμοσφαίρας ὑποψιῶν καὶ παρεξηγήσεων. Εἶναι φυσικὸν ὅτι ἡ προσπάθεια νὰ ἐπανέλθουν ἐντὸς τοῦ Στρατοῦ ἐκεῖνοι, ὅσοι εὑρίσκονται σήμερον ἐκτὸς αὐτοῦ, εἶναι φυσικὸν ὅταν ἐπιχειροῦνται ἀποτάξεις, αἱ ὁποῖαι διακηρύσσουν ἐκκρεμὲς τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, εἶναι φυσικώτατον νὰ θεωρεῖται παρ’ ἡμῶν ὡς παγίδευσις. Εἶναι φυσικὸν νὰ τὸ ἐκλαμβάνωμεν ὡς προσπάθειαν πρὸς δημιουργίαν στρατιωτικῶν ἐρεισμάτων, πρὸς ἐπίτευξιν τῶν πολιτειακῶν σκοπῶν τῆς μερίδος, ἡ ὁποία δὲν ἀνεγνώρισε τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα.

§149ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί εἶναι αὐτά; (Θόρυβος).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι.

§151Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ζητοῦμεν ἡμεῖς Στρατὸν προστάτην τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, διὰ τὴν στερέωσιν τῆς Δημοκρατίας.

§152ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸν ζητεῖτε.

§153Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡμεῖς στηριζόμεθα εἰς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§154Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι λόγοι αὐτοί.

§155Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§156Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ διεκόπην κατ’ ἐπανάληψιν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ προστατεύσω τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου.

§158Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ζητοῦμεν ἡμεῖς ὁ Στρατὸς νὰ στερεώσῃ καὶ νὰ προστατεύσῃ τὴν Δημοκρατίαν. (Θόρυβος).

§159Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπήρξατε πάντοτε ὄργανον τῆς στρατοκρατίας.

§160Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς ἡμᾶς ἀρκεῖ ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ. (Θόρυβος).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν δὲν ἐπέλθῃ ἡσυχία, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν. (Θόρυβος).

§162Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐπίτηδες ἔλαβε τὸν λόγον....

§163Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ προχωρήσῃ ὁ ρήτωρ. Δὲν εἶναι λόγοι αὐτοί. (Θόρυβος).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι.

§165Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Εἶναι πρόκλησις αὐτὴ καὶ μάλιστα πρόκλησις σκόπιμος. (Θόρυβος).

§166Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ὑπήρξατε πάντοτε δημιούργημα στρατοκρατικόν.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5 λεπτά. (Ὥρα 8.30′ μ. μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.40′ μ. μ.)

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρακαλῶ τοὺς κ. κ. βουλευτὰς ὅπως διατηρήσουν κατὰ τὴν συζήτησιν ψυχραιμίαν πρὸς κανονικὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ὁ κ. Παπανδρέου δὲν ἐκφράζει παρὰ μόνον τὰς ἀτομικάς του γνώμας. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§169Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ ἐγὼ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὀφείλω νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ψυχραιμίαν της καὶ νὰ ἀποκαταστήσῃ ἀπόλυτον σεβασμὸν πρὸς τὸν Κανονισμόν. Κάθε βουλευτῆς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράζῃ τὴν γνώμην του, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἡ γνώμη αὐτοῦ εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Ὅπως λοιπὸν ἠκούσαμεν ἄλλας γνώμας, μὴ ἐπιδοκιμαζομένας ἀπὸ τὸ Σῶμα, ἔχομεν ἐπίσης τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀκούσωμεν καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λέσβου, ὁσονδήποτε καὶ ἂν αὕτη δὲν εἶναι ἀσπαστή. Ὀφείλω ὅμως νὰ εἴπω καὶ κάτι ἄλλο. Τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ σχέδιον ψηφίσματος ὑποβάλλεται ἀπὸ ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν παράγει ἀρκετὴν ἐγγύησιν ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ δὲν δημιουργεῖ κανένα κίνδυνον εἴτε διὰ τὸ Στράτευμα εἴτε διὰ τὸ πολίτευμα. Βεβαίως ἐξεφράσθησαν ἐπιφυλάξεις ἐν σχέσει μὲ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, ἀλλὰ ἡ γνώμη τουλάχιστον τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων, τῶν μετεχόντων τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὅτι ὁ σχηματισμὸς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας μετέχουν κόμματα μέχρι προχθὲς ἀδιαλλάκτως ἀντιτιθέμενα πρὸς ἄλληλα, ἀποτελεῖ ἓν γεγονὸς μεγίστης σημασίας διὰ τὸ καλὸν τοῦ Τόπου, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος τῆς καταστάσεως, ἐξυψώνει τὸν πολιτικὸν κόσμον, ἀσφαλίζει τὴν αὐτοκυβέρνησιν τοῦ λαοῦ, στερεώνει τὸ πολίτευμα καὶ ἀποτελεῖ μεγάλην νίκην τῆς Δημοκρατίας.

§170Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λέσβου ἔδωσε ἀφορμὴν εἰς ἐξέγερσιν δύναμαι νὰ εἴπω ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς.

§171ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§172Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Λέγω τοῦτο πρὸς τιμὴν τῶν κ. κ. βουλευτῶν ὅλων τῶν κομμάτων, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ προκαλέσῃ ἐξέγερσιν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς. Διότι ἀντίκειται εἰς τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξεδηλώθη παρ’ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Τὸ πνεῦμα ἦτο ὅτι ἡ κατάρτισις τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἀπέβλεπεν εἰς ἕνα σκοπόν, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἀποκαθίσταντο ἰδίως οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ τῆς Χώρας καὶ θὰ ἐτίθετο ἐκποδὼν πᾶσα ἐπίδρασις ἐπὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, ἔξω τούτων κειμένη. Καὶ τὸν σκοπὸν τοῦτον, κύριοι, ἰδίως ἐξυπηρετεῖ τὸ ὑποβληθὲν σχέδιον ψηφίσματος, τὸ ὑπὸ συζήτησιν. Δὲν ἠδύνατο λοιπόν, ὅταν διὰ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος ζητεῖται νὰ ἐξυπηρετηθῇ ὁ σπουδαιότερος οὗτος σκοπὸς τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, νὰ φαντασθῇ τις ὅτι δι’ αὐτοῦ δύνανται νὰ ἐξυπηρετηθῶσιν ἀντίθετοι σκοποὶ καὶ δὴ ἀνατρεπτικοὶ οἱασδήποτε φύσεως διὰ νέας ἐπεμβάσεως τοῦ Στρατοῦ εἰς τὰ τῆς πολιτικῆς, διότι τοῦτο εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λέσβου. Καὶ δύναμαι νὰ ἐπιμένω ὅτι εἰς τὴν ἄποψιν ταύτην ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἀντιτίθεται.

§173ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§174Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ ἡμεῖς οἱ ἀντιτιθέμενοι εἰς τὰ δημοκρατικὰ κόμματα ἐδέχθημεν τὸν καταρτισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς λεγομένης Κυβερνήσεως πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ κυρίου τούτου σκοποῦ, τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ θεσμοῦ, ἵνα οὕτω ἡ Χώρα καταστῇ ἱκανὴ πρὸς ἐπιτέλεσιν τῶν μεγάλων αὐτῆς προβλημάτων καὶ ἰδίᾳ τῶν οἰκονομικῶν, μετὰ τῶν ὁποίων ἀναποσπάστως συνδέεται καὶ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀκόμη δὲν ἐλύθη. Τοὺς τοιούτους σκοποὺς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως προτίθεται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον ψηφίσματος. Τὰς ἰδέας μας τὰς πολιτειακὰς ἢ πολιτικὰς τὰς στηρίζομεν πάντοτε ἐπὶ τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ οὐχὶ ἐπὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἠθέλησε νὰ ὑπαινιχθῇ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λέσβου. Καὶ μίαν νίκην ἀναγνωρίζομεν, ἐκείνην, ἥτις εἶναι θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§175Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτῆς τῆς Βουλῆς ἠκούσθη καὶ μάλιστα ἀπὸ βουλευτὴν τῆς ἐντεῦθεν παρατάξεως, δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, λέγω, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠκούσθη ὅτι, ἐφόσον τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα παραμένει ἐκκρεμές, τὸ Ἑλληνικὸν πρόβλημα παραμένει ἄλυτον. Καὶ ἐγὼ αὐτὰ καὶ οὐδὲν ἄλλο εἶπον καὶ ἐκφράζω ἀληθῆ ἀπορίαν ὅτι ταῦτα ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργήσουν τὸν θόρυβον τὸν ὁποῖον ἐδημιούργησαν. Διὰ τοῦτο ὑπεστήριξα ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις μὲ τὰς ἀρίστας προθέσεις ἐπιδιώκει τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος ἐν τῇ Χώρᾳ. Διὰ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος τούτου θεραπεύεται τὸ σύμπτωμα, ἀλλὰ συγκαλύπτεται ἡ νόσος. Δὲν δυνάμεθα ὅμως, ἐφόσον τὸ ψήφισμα αὐτὸ τὸ ἐμφανίζει ἡ Κυβέρνησις ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καίτοι δὲν συμμεριζόμεθα τὰς ἐλπίδας, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τούτου στηρίζονται, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν ἐμπιστοσύνην, διότι ὁ λαὸς στηρίζει μεγάλας ἐλπίδας ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ ἐφόσον, κύριοι συνάδελφοι, πρόκειται νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ψηφίσματος, εἶναι καιρὸς νὰ ἐξετάσωμεν ὡρισμένας διατάξεις, τῶν ὁποίων νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν βελτίωσιν. Ἐπαγγελλόμεθα τὴν κατάργησιν τῆς στρατοκρατίας καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει εἰς τὸ νομοσχέδιον νὰ ὑπάρξῃ εἰδικὴ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Συμβούλιον δὲν δύναται νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ἐνέργειαν ἀρχηγοὺς κινημάτων. Ὑποθέτω ὅτι εἶναι σαφές.

§176ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ νὰ ἀπομακρύνῃ τοὺς ὑπάρχοντας.

§177Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Βεβαιότατα. Ἐκ τῶν προτάσεων ἡμῶν, κύριοι βουλευταί, οὐδὲν πρόκειται νὰ ἰσχύῃ μόνον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος. Ὅ,τι θὰ προτείνωμεν, θὰ ἰσχύῃ καὶ δι’ ἀμφοτέρας τὰς κατηγορίας, διότι ἐνταῦθα παριστάμεθα ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τοῦ ὁποίου ἐκπροσωποῦμεν καὶ ὑπηρετοῦμεν τὰ συμφέροντα. Θὰ ἦτο ἀνάξιον ἡμῶν, θὰ ἦτο ἀνάξιον οἱουδήποτε λαϊκοῦ ἀντιπροσώπου νὰ ἐμφανίζεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκπρόσωπος καὶ ὑπηρέτης οἱασδήποτε στρατιωτικῆς μερίδος. (Χειροκροτήματα). Διὰ τοῦτο προτείνομεν πρῶτον ὅτι τὸ Συμβούλιον δὲν δύναται νὰ ἐπαναφέρῃ ἀρχηγοὺς κινημάτων, ὑπηρετοῦντας δὲ ὀφείλει νὰ τοὺς ἀπομακρύνῃ.

§178ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Πολὺ σωστά.

§179Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι βουλευταί, ἡ πρώτη πρότασις ἡμῶν καὶ χαίρω ὅτι εὑρίσκει τοιαύτην ὁμόφωνον ἀπήχησιν εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ἔχω διὰ τοῦτο καμμίαν ἀμφιβολίαν, ἐφόσον ὅλοι ἐμφορούμεθα ἀπὸ τὸ εἰλικρινὲς αἴσθημα τῆς καταλύσεως τῆς στρατοκρατίας. Διότι ἀποτελεῖ συμφέρον τοῦ λαοῦ καὶ τιμὴν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου νὰ μείνῃ αὐτὸς ὁ ρυθμιστὴς τῶν πραγμάτων τῆς Χώρας καὶ νὰ ἀπομακρύνῃ τὸν Στρατὸν εἰς τὰ ἔργα του.

§180Θ. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ. Καὶ οἱ πολιτικοὶ μακρὰν τῆς στρατοκρατίας.

§181Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί, καὶ μία ἄλλη βασικὴ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμῶ νὰ θέσω ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν. Κριτήριον παραπομπῆς καὶ κριτήριον ἐπαναφορᾶς τίθεται μόνον ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης καὶ ἡ στρατιωτικὴ δρᾶσις. Ἡ διατύπωσις εἶναι προφανῶς γενική. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι εἰς τὸν νοῦν τοῦ νομοθέτου, εἰς τὰς προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἐξετασθῇ κατὰ πρῶτον λόγον ἡ πολεμικὴ ἀξία καὶ ἡ πολεμικὴ δρᾶσις τῶν ἀξιωματικῶν. Ἔγραφεν ἐσχάτως ὁ στρατάρχης Φός· «τὸ καλύτερον σχολεῖον εἶναι ὁ πόλεμος». Διὰ τοῦτο προτείνω πρῶτον εἰς τὸ ἄρθρον 3 νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Βάσις τῆς κρίσεως τοῦ Συμβουλίου θὰ εἶναι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης καὶ ἡ ὅλη στρατιωτικὴ δρᾶσις τῶν ἀξιωματικῶν». Προτείνω νὰ προστεθῇ· «ἡ ὅλη στρατιωτικὴ καὶ ἰδίως πολεμικὴ δρᾶσις τῶν ἀξιωματικῶν». Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο μόνον, διότι ἴσως θὰ ἐθεωρεῖτο προσθήκη παρέλκουσα, ἐφόσον ἡ ἑρμηνεία ἡ ὁποία θὰ ἐδίδετο εἶναι ὅτι κατὰ πρῶτον λόγον θὰ ἐξετασθῇ ἡ πολεμικὴ δρᾶσις τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐπιθυμῶ, ἐφόσον πάγκοινον εἶναι, κατάφορον εἶναι ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δρᾶσις, ἡ πολεμικὴ δρᾶσις πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν, ἐπιθυμῶ νὰ ὑπάρξῃ ἰδίᾳ διάταξις εἰς τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, ἡ ὁποία νὰ ὑποχρεώνῃ τὸ στρατιωτικὸν Συμβούλιον νὰ λαμβάνῃ ὡς βάσιν καὶ τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Μετώπου καὶ τὴν πολεμικὴν ἀξίαν. Θὰ ἐζήτουν ὁ χρόνος νὰ ὑπολογισθῇ ὡρισμένος δι’ ὅλους, διότι θὰ ἦτο ἄδικον, πρὸ παντὸς δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος. Διότι, ἂν εὑρίσκονται ἐκτὸς τοῦ στρατεύματος ἐπὶ χρόνον μακρόν, οἱ δὲ ὑπηρετοῦντες ὑπηρετοῦν ἐπὶ ἔτη μακρά, φυσικὸν εἶναι ὁ χρόνος ὁ πολεμικὸς τῶν ὑπηρετούντων νὰ εἶναι πολὺ μεγαλύτερος. Δίκαιον εἶναι διὰ τοῦτο ἡ πρότασις ἡμῶν νὰ ὁρίζῃ ποσοστὸν τοῦ χρόνου τῆς ἐν ἐνεργείᾳ ὑπηρεσίας ἑκάστου ἀξιωματικοῦ. Ὑπάρχουν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν καθ’ ὅλην τὴν πολεμικὴν περίοδον ἀπὸ τοῦ 1917–1922, ὑπάρχουν ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἀπὸ τοῦ 1917–1920 καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἀπὸ τοῦ 1920–1922. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι ὀφείλουσιν ἅπαντες νὰ ἔχωσιν ὑπηρεσίαν πολεμικὴν τοὐλάχιστον τὸν ἥμισυ χρόνον τῆς πολεμικῆς περιόδου, κατὰ τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἐνέργειαν. Οὔτε εἰς τοῦτο ἐπιμένομεν. Καίτοι κατὰ τὴν γνώμην ὅλων τῶν στρατιωτικῶν στοιχειῶδες καθῆκον τῶν ἀξιωματικῶν ἀποτελεῖ κατὰ τὸν ἥμισυ τοὐλάχιστον χρόνον νὰ εὑρίσκωνται εἰς πολεμικὴν ὑπηρεσίαν, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ τέκνα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ χωρὶς νὰ φέρωσιν ἐπωμίδας εὑρίσκοντο καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν εἰς τὸ Μέτωπον, ἐν τούτοις προτείνομεν τοῦτο· νὰ ὁρισθῇ ὡς ὑποχρεωτικὴ παραμονὴ εἰς τὸ Μέτωπον τὸ ⅓ μόνον τοῦ χρόνου τῆς ἐν ἐνεργείᾳ ὑπηρεσίας. Ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 14, ὅπως τὸ τοποθετῶ, ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀξιωματικοὶ μαχίμων ὅπλων μὴ ὑπηρετήσαντες.... κλπ.»

§182ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ πόλεμοι τοῦ 1912 καὶ τοῦ 1913 δὲν ἦταν πόλεμοι;

§183Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Διατί περιορίζετε τὴν ἐμπόλεμον δοκιμασίαν τοῦ ἀξιωματικοῦ εἰς τὰ τελευταῖα αὐτὰ ἔτη καὶ δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν πολεμικὴν περίοδον τοῦ 1912 καὶ τοῦ 1913; Διότι εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ δρᾶσίς του κατὰ τὸ 1912 καὶ τὸ 1913 καὶ ἡ διαγωγή του νὰ ὑπῆρξεν ἄμεμπτος ἀπὸ ἀπόψεως στρατιωτικῶν προσόντων καὶ λόγῳ τῶν πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν νὰ μὴ ἔλαβε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπιδείξῃ τὰ αὐτὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἀπέδειξαν οἱ ἄλλοι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη.

§184Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἦτο ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος κατὰ τὰ 15 ἔτη;

§185Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Μάλιστα. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ περιορισθῇ τὸ χρονικὸν διάστημα ὡς περιορίζεται εἰς τὴν τροπολογίαν σας, χωρὶς νὰ λέγω ὅτι ἐγὼ τὴν υἱοθετῶ.

§186Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ νομίζω ὅτι περιορισμὸς χρόνου τιθέμενος θὰ δημιουργήσῃ ἴσως ζήτημα ἀνίσου κρίσεως τοῦ Συμβουλίου. Ἡ ἔννοια τοῦ συντάξαντος τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἶναι ὅτι διὰ τῆς φράσεως «ἡ στρατιωτικὴ δρᾶσις» ἐνόει ἀναμφισβητήτως ὅτι εἶναι κατὰ 9)10 ἡ πολεμικὴ δρᾶσις.

§187Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, κατόπιν τῶν δηλώσεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβητε καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπέχουν θέσιν ἐπισήμου ἑρμηνείας τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, οὐδεὶς ἀπολύτως λόγος συντρέχει.

§188Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν γενικὴν γνώμην καὶ τὴν ἰδικήν μου εἶναι ἐκ τῶν διακεκριμένων ἀξιωματικῶν ἆρα δὲν νομίζει ὅτι ἐνδέχεται πολλάκις μιᾶς ὥρας πολεμικὴ δρᾶσις νὰ εἶναι πολὺ ἀνωτέρα πολυετοῦς πολεμικῆς δράσεως;

§189Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ νὰ λάβῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἔχῃ τὴν ὥραν αὐτὴν τῆς πολεμικῆς δράσεως, θὰ εἴπῃ ὅτι εἶχε μεταβῆ πολλάκις ἐκεῖ καὶ δὲν θὰ ἦτο μόνον ἐκείνην τὴν ὥραν ἐκεῖ.

§190Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δεδομένου τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων τοῦ παρελθόντος παρ’ ἡμῖν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία εἰς ἀξιωματικοὺς ἐπὶ μακρὸν χρόνον καὶ νὰ ὑπηρέτησαν ἐπὶ βραχύτατον μόνον χρόνον; Πολὺ δύσκολον ἦτο μετὰ τὴν ἀθρόαν ἐπάνοδον τῶν ἀξιωματικῶν νὰ ὑπηρετήσωσιν ὅλοι οἱ ἀξιωματικοί, οὐδὲ ἠδύνατο νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἰδέα εἰς τοὺς ὑπηρετοῦντας ὅτι διεπράττετο ὡς πρὸς αὐτοὺς ἀνισότης. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ χαρακτηρίσωμεν τοὺς μὴ δυνηθέντας ὡς ἐκ τῶν λόγων τούτων νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς ὑποδεεστέρους τῶν ἄλλων τῶν ὑπηρετησάντων. Αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω, διότι εἶχον τὴν τιμήν, κ. Ὑπουργέ, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ μετέχω τῆς Κυβερνήσεως καὶ γνωρίζω ὅτι ὑπῆρχον ἀξιωματικοὶ ζητοῦντες νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν Πατρίδα εἰς τὸ Μέτωπον καὶ τῶν ὁποίων αἱ αἰτήσεις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσι δεκταί. Ὁ κ. συνάδελφος δὲ καλὰ θὰ κάμῃ νὰ μὴ κινῇ τὴν κεφαλήν του, διότι οὐδέποτε συνήθισα νὰ ψεύδωμαι. Δύναμαι καὶ ὀνόματα νὰ ἀναφέρω.

§191ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅρα καὶ ἐγκυκλίους τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§192Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐταὶ εἶναι αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἐσκόπουν νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Εὔχομαι ἡ γαλήνη, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, τὴν ὁποίαν σήμερον ἐμφανίζει ἡ Βουλή, νὰ τὴν ἴδωμεν προκειμένου καὶ περὶ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. (Χειροκροτήματα).

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§194ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ διακόψωμεν. Καί, ἂν διακόψωμεν καὶ ἐπανέλθωμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσῃ σήμερον ἡ συζήτησις, διότι εἶναι ἐγγεγραμμένοι 22 ἀκόμη διὰ νὰ ὁμιλήσουν. Ἄλλως τε νομίζω ὅτι δὲν εἶναι πρέπον ζητήματα τοιαύτης σημασίας νὰ συζητῶνται εἰς μεταμεσονυκτίους ὥρας ἐρήμην τῶν βουλευτῶν. Διὰ τοῦτο ἂς προχωρήσωμεν ὀλίγον καὶ διακόπτομεν διὰ τὴν αὔριον.

§196Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν ὀλίγον ἀκόμη καὶ νὰ μὴ ἐπανέλθωμεν.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς λέγω. Ὁ κ. Ι. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§198Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὀφείλω, κύριοι βουλευταί, λαμβάνων τὸν λόγον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, οὓς κατὰ τὴν ἀναγγελίαν τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἐκ τοῦ βήματος τούτου ἀπηύθυνα πρὸς αὐτήν. Ἔλεγον τότε ὅτι ἓν καὶ μόνον ὑφίσταται ἐν Ἑλλάδι ζήτημα καθεστωτικόν· τὸ ζήτημα τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ ὅτι τῆς κανονικῆς λειτουργίας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἐξασφαλιζομένης τὰ πάντα ὡς ἀπὸ μαγείας ἐπανορθοῦνται. Τοὺς λόγους ἐκείνους ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, ἰδιαιτέρως δὲ ἀπευθύνω αὐτοὺς πρὸς τὸν κ. βουλευτὴν Λέσβου, τὸν θελήσαντα νὰ παραστήσῃ καὶ πάλιν ὅτι ὁλόκληρον τὸ ζήτημα τὸ προβαλλόμενον πρὸ τῆς Βουλῆς διὰ τοῦ παρόντος σχεδίου ψηφίσματος εἶναι ζήτημα ἀφορῶν τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Προσέξατε, κύριοι, διότι σεῖς εἶσθε οἱ δημιουργοὶ τῶν παραγόντων τοῦ ἀντικοινοβουλευτισμοῦ καὶ ἐκ τῶν κόλπων ὑμῶν προῆλθεν ὁ Πάγκαλος, τὸν ὁποῖον ἐχειροκροτεῖτε ὅταν ἐξυπηρέτει τὰ συμφέροντα ὑμῶν καὶ κατὰ τοῦ ὁποίου ἐστράφητε ὅταν.... (Θόρυβος). Αἱ φωναὶ ὑμῶν δὲν μὲ πτοοῦν, διότι ἔχω πλησίον μου τὴν ἀλήθειαν καὶ ἡ ἀλήθεια θὰ κατατροπώσῃ ὑμᾶς.

§199Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὅπως διατυποῦτε τὴν γνώμην σας ἀπολύτως δὲν εὑρίσκεσθε ἐντὸς τῆς πραγματικότητος, διότι καὶ ὁ δικτάτωρ Πάγκαλος ἀνετράπη ἐκ τῆς πτέρυγος αὐτῆς. (Χειροκροτήματα).

§200ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ζήτω ὁ Κονδύλης.

§201Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἄν ἡ ἐπιείκειά μου δὲν ἤθελεν ἐπιτρέψει εἰς τὸν κ. βουλευτὴν νὰ μὲ διακόψῃ, δὲν θὰ ὑπέπιπτεν εἰς τὸ σφάλμα νὰ εἴπῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπε, διότι θὰ ἤκουε τὸ τέλος τοῦ συλλογισμοῦ μου καὶ θὰ ἔβλεπεν ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀπομακρύνεται τῆς πραγματικότητος. Διότι θὰ προσέθετον ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου βουλευτὴς κάλλιον παντὸς ἄλλου γνωρίζει ὅτι, ὅταν ἐστράφη κατ’ αὐτοῦ ὁ δικτάτωρ, ἔτεινε πρὸς ἡμᾶς ἱκέτιδα χεῖρα.

§202Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἱκέτιδα;

§203Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα. Καὶ ἐζήτησε τὴν βοήθειαν ἡμῶν, διὰ τὴν κατάργησιν τῆς δικτατορίας τῆς κατατρυχούσης καὶ ἡμᾶς.

§204Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Βοήθειαν καὶ ὄχι ἱκέτιδα.

§205Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ φωνή μου εἶναι ἀρκετὰ ἰσχυρά, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν καταπνίξητε διαμαρτυρόμενος.

§206ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ψέμματα, ψέμματα.

§207Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ λέγητε τοιαῦτα πράγματα χωρὶς νὰ προκαλῆτε τὸν γέλωτα. Ἔπρεπε ἡμεῖς νὰ μὴ ὑπακούσωμεν εἰς τὰς προσκλήσεις σας καὶ νὰ σᾶς ἀφήσωμεν ἐκτεθειμένους εἰς τὰς ἐπιθέσεις τῆς δικτατορίας, ἵνα ἴδωμεν ἂν σήμερον θὰ εἶσθε εἰς θέσιν νὰ εἴπητε ὅσα λέγετε.

§208Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν σᾶς τὸ χρεωστοῦμεν χάριν.

§209Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν μᾶς ὀφείλετε, λέγετε, χάριτας. Βεβαίως ὄχι διότι δὲν ἐπράξαμεν ὡς ἐπράξαμεν, ἀλλὰ διὰ νὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας πρεσβεύομεν καὶ μαχόμεθα καὶ θὰ μαχώμεθα. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λέσβου ἔλεγε πρὸ ὀλίγου· κύριοι, ἀποδεικνύει ἡ κατάρτισις τοῦ σχεδίου τούτου ψηφίσματος ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις δὲν εὑρίσκεται ἐν τῇ πραγματικότητι, διότι ὤφειλεν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ὄχι νὰ θέσῃ ὡς κριτήριον τὴν ἱκανότητα τὴν ἐπαγγελματικήν, ἀλλὰ νὰ θέσῃ ὡς κριτήριον τὴν εἰς τὴν πολιτικὴν ἀνάμιξιν τῶν στρατιωτικῶν καὶ νὰ ἀπομακρύνῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνεμίχθησαν εἰς τὴν πολιτικὴν ἐνεργῶς, λησμονήσαντες τὸ στρατιωτικόν των ἀξίωμα. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἔλεγε τοὺς λόγους ἐκείνους, ἀναμφισβητήτως εἴχομεν ταχθῆ παρὰ τὸ πλευρόν του. Ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν ἠξεύρω κατὰ ποίαν σειρὰν λογικῆς, ἐνῷ ταῦτα ὑπεστήριξε, ὑπέβαλε τροπολογίαν διὰ τῆς ὁποίας ἄρδην ἀνέτρεπεν ὅσα ἐνταῦθα ἔλεγε. Καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλήν· εἶναι δυνατὸν πρὸς Θεοῦ νὰ δεχθῶ ὅτι ὑπάρχει σειρὰ λογικῆς εἰς τοιαῦτα ἐπιχειρήματα τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος; Ἐγὼ βεβαίως κακίζω τὸ σχέδιον τοῦτο τοῦ ψηφίσματος.

§210Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβαλόμενον ὑπάρχει τὸ τελευταῖον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον πράγματι ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω, ὥστε νὰ τῷ δοθῇ ἡ προσήκουσα ἑρμηνεία. Τὸ ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Ἐσκόπευον, καὶ σᾶς εὐχαριστῶ διότι μοὶ δίδετε τὴν εὐκαιρίαν, νὰ τὸ τονίσω τώρα, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο πρέπει νὰ δοθῇ ἡ ἔννοια ὅτι ἀξιωματικοὶ κινηματίαι εἴτε εὑρισκόμενοι ἐντὸς τοῦ Στρατεύματος εἴτε ἀπότακτοι δὲν δύνανται νὰ παραμείνωσι.

§211Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶμαι εὐτυχής, διότι, παρὰ τὴν γνώμην τῆς πτέρυγος ἐκείνης, ἐπέτρεψα εἰς ὑμᾶς νὰ μὲ διακόψητε, καὶ εἶμαι ἐπίσης εὐτυχής, διότι διὰ τῆς γενομένης ταύτης διακοπῆς, συνεπείᾳ τῶν παρατηρήσεών μου, ἔπαυσεν ἐν μέρει νὰ ὑπάρχῃ τὸ μεταξὺ τῆς λογικῆς καὶ ὑμῶν διαζύγιον.

§212Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πρέπει, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ὅταν εἶναι εὔθικτοι οἱ ἴδιοι, πρέπει νὰ εἶναι εὔθικτοι καὶ διὰ τοὺς ἄλλους, διότι ἀποτελεῖ ὕβριν καὶ διότι ἐπαγγέλονται κοινοβουλευτικὴν ὀρθοδοξίαν.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§214Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ ποίαν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπητε ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον; Ὑποθέτω ὅτι ἀποκρούω ἓν ἐπιχείρημα.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι φράσις ἀντικοινοβουλευτική, ὅταν τὸν ὀνομάζετε παράλογον. Νομίζω ὅτι εἶναι φράσις ἀντικοινοβουλευτικὴ καὶ ἀντίκειται εἰς τὸν Κανονισμόν.

§216Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶπον, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος δὲν εἶναι λογικός· ὅτι δὲν ἔχει λογικήν. Εἶπον ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. συναδέλφου εὑρίσκονται ἐν διαζυγίῳ πρὸς τὴν λογικήν. Καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω αὐτό. Ἐγὼ δεχόμενος ὅτι εἶναι δυνατὸν ἀξιωματικοὶ ἀναμιχθέντες ἐνεργῶς εἰς τὴν πολιτικὴν νὰ παραμείνωσιν εἰς τὸ Στράτευμα, καθὼς ἐπίσης νὰ ἐπανέλθωσι καὶ οἱ ἐκτὸς αὐτοῦ εὑρισκόμενοι, δεχόμενος τὴν γνώμην ταύτην ἀπολυτώτατα, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ τι τὸ ὁποῖον ὑπονόμευσε τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ τὸ ὑπονομεύῃ εἶναι οἱ κληθέντες στρατιωτικοὶ παράγοντες, δεχόμενος πάντα ταῦτα, λέγω, ὅτι τὸ ψήφισμα τοῦτο ἔχει τὴν βάσιν ἐσφαλμένην. Διότι δὲν εἶναι οἱ στρατιωτικοί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν ἱκανοὶ νὰ κρίνωσιν, ἂν ἀξιωματικός τις εἶναι ἢ δὲν εἶναι πλειότερον ἢ ὀλιγώτερον ἀναμεμιγμένος εἰς τὰ τῆς πολιτικῆς. Εὐθὺς ὡς ἀναθέσωμεν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ κρίνωσι τούτους, δημιουργοῦμεν καὶ ἡμεῖς «παράγοντας» καὶ ἀναγνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς τοὺς ὑπάρχοντας παράγοντας, διότι ἀτυχεῖς κριταί, κατὰ τὸ σχέδιον τοῦτο τοῦ ψηφίσματος, θὰ εἶναι πάλιν οἱ στρατιωτικοὶ παράγοντες. Ἀλλά, κύριοι, δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἤθελον νὰ θεωρηθῶ ὅτι σκοπεύω νὰ ἀντιταχθῶ εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ προκαλέσω ὁπωσδήποτε τὴν διάλυσιν αὐτῆς. Πολλοῦ γε καὶ δή.

§217Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε.

§218Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς ἠμπορεῖτε. Ἀτυχῶς δὲ ὀφείλομεν νὰ βλέπωμεν τὰ πράγματα ὡς εἶναι καὶ φρονῶ ὅτι θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ῥιζικὴ μεταβολὴ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Μολονότι, ἐπαναλαμβάνω, θὰ ἦτο ποθητὴ ἡ ῥιζικὴ μεταβολή, ἀντὶ ὅλης αὐτῆς τῆς διαδικασίας νὰ ἀνατεθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, διότι τοῦτο ἐζήτησαν ὅλοι, νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ κρίσις τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν πολιτικὴν περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον ἀναμιχθέντων. Διότι μὴ πλανώμεθα· ἂν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐπιτακτικῶς ἐζήτει τὸν καταρτισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως — καὶ εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐξ ἐκείνων, ἀποτελῶ καὶ ἐγὼ μέρος τοῦ λαοῦ ἐκείνου — ἂν ἐζήτει ἐπιτακτικῶς ὁ λαὸς τὸν καταρτισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τὸν ἐζήτει δι’ ἕνα καὶ μόνον σκοπόν· διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ Στρατοῦ ἐκ τῆς πολιτικῆς, διὰ νὰ παύσῃ ὁ Στρατὸς νὰ ἀναμιγνύεται εἰς ἔργα ἀλλότρια, διὰ νὰ καταστῇ ὁ Στρατὸς ἄξιος ὄντως τῶν ἐλπίδων καὶ τῶν παραδόσεων τοῦ Ἔθνους. Θὰ ἔπρεπε, λέγω, συνεπῶς μετὰ θάρρους ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις διαβλέπουσα καὶ ψυχολογοῦσα τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, νὰ ἀναλάβῃ ἡ ἰδία μετὰ γενναιότητος τὸ ἔργον τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ Στρατεύματος. Διότι δὲν εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀγνοεῖ τις· πάντες γνωρίζουν ποῖοι εἶναι οἱ παράγοντες, πάντες γνωρίζουν ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι λησμονήσαντες τὸ καθῆκον αὑτῶν ἀνεμίχθησαν εἰς τὴν πολιτικήν. Ἀτυχῶς πρέπει νὰ λαμβάνῃ τις ὑπ’ ὄψιν του τὴν πραγματικότητα καὶ βλέπω ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐπικράτησις αὐτῆς τῆς ἀρχῆς, τῆς μόνης δικαίας καὶ ὀρθῆς. Ἐν τοιαύτῃ δὲ πεποιθήσει εὑρισκόμενος, ὀφείλω νὰ κάμω ἐλαχίστας τινὰς παρατηρήσεις ὡς πρὸς τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῶν 9 μελῶν.... κλπ.» Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαίτατα τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐξασφαλίζεται οὕτω πραγματικῶς ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης; Εἶναι ἡ συγκρότησις τῆς Ἐπιτροπῆς τοιαύτη, ὥστε νὰ δύνανται οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ τεθοῦν ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτῆς τῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ εἴπουν ὅτι δικαίως ἐκρίθησαν, ἂν τυχὸν δὲν ἐπανέλθουν εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ; Διατί ἐτέθη, κύριοι, ἡ τοιαύτη πλειονοψηφία τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ συνεπῶς ἐκ τῶν προτέρων νὰ εἶναι καταδικασμένοι ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ζητήσουν νὰ ἐπανέλθουν οἱ ἀπομακρυνθέντες ἀπὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου 1922, ἀφοῦ ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἀπομακρυνθέντες τότε, ἀπεμακρύνθησαν ἀπὸ ἐκείνους, διότι δὲν εἶχον τὰς ἰδίας ἰδέας; Εἰς τὸ ἄρθρον 3 δὲν ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰμὴ ὅτι (ἀναγινώσκει): «Παρὰ τὴν προθεσμίαν.... κλπ.» Ἀλλὰ δὲν βλέπω νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία κύρωσις διὰ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἐπέλθῃ αὐτὴ ἡ παράτασις. Οὐδὲν ὁρίζεται ἐν τῷ σχεδίῳ συνεπείᾳ τῆς ἀπράκτου παρελεύσεως τῆς προθεσμίας καὶ πρέπει κατ’ ἀνάγκην νὰ τεθῇ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἂν παρέλθῃ ἄπρακτος ἡ προθεσμία, ἐπανέρχονται αὐτοδικαίως οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἐν τῷ Στρατεύματι. Εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 3 ὑποθέτω ὅτι θέλω νὰ εἴπῃ διὰ τὰ φύλλα ποιότητος τῶν ἀξιωματικῶν. Εἰς τὸ ἄρθρον 4 ἡ παράγραφος πρώτη (ἀναγινώσκει): «Τὸ Συμβούλιον δύναται νὰ ἀποφασίσῃ κλπ.» Διατί ἀνωτέρας συντάξεις, ἴσας πρὸς τὰς συντάξεις τῶν ἐν ἐνεργείᾳ συγχρόνως, αὐτῶν ἐν τῷ ἰδίῳ ὅπλῳ;

§219Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αὐτὸ εἶναι εὐεργετικὸν διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος θὰ κρίνῃ ὡς μὴ ἱκανοὺς νὰ ἐπανέλθουν δι’ οἱονδήποτε λόγον· τοὺς χορηγεῖ σύνταξιν ἀνωτέραν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ ἐλάμβανον.

§220Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν εἰς τὸ πρῶτον μέρος, τὸ ὁποῖον εἴπατε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβεν ἡ ἰδία τὸ ἔργον αὐτό. Νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρεται διάταξις, καθ’ ἣν ἡ συγκρότησις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ, γίνεται μετ’ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἑπομένως τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον λαμβάνει πρόνοιαν ὅπως αὐτὸ ὑπευθύνως καταρτίσῃ τὴν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ. Τοῦτο ἀντικαθιστᾷ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε· ὅτι δὲν ἦλθεν ἀπ’ εὐθείας ἡ Κυβέρνησις νὰ κρίνῃ, διότι καὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν περὶ ὅλου τοῦ Στρατοῦ νὰ κρίνῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἄνευ τῶν καταλλήλων προσώπων. Ἡ ἐγγύησις διὰ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑπάρχει ἐκ τοῦ ὅτι τὰ πρόσωπα προσδιορίζονται κατ’ ἀπόφασιν αὐτοῦ. Αὐτὰς τὰς διασαφίσεις ἤθελον νὰ κάμω, ἵνα μὴ θεωρηθῇ ὅτι ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ παράσχῃ τὰς ἐγγυήσεις τὰς κατὰ τὰς περιστάσεις δυνατάς. Ἀφοῦ αὐτὴ ἀναλαμβάνει ὑπευθύνως τὸν προσδιορισμὸν τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐμμέσως τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ἔργον αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§221Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς νομίζω ὅτι ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ σχετικὰς δηλώσεις ἐν σχέσει μὲ τὴν ἐρώτησιν ὑμῶν· ὅτι δηλονότι συντάξεις ἀνωτέρας δὲν ἐννοεῖ τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμόν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀκόμη ἀνώτερον.

§222Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ ἔννοια εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι τὸ Συμβούλιον θὰ κατατάξῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς κατηγορίας· θὰ εἴπῃ ἡ Α κατηγορία θὰ ἐπανέλθῃ καὶ δι’ αὐτὴν τὴν τάξιν γίνεται μνεία. Εἶναι μία ἄλλη κατηγορία, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἴπῃ νὰ μὴ ἐπανέλθῃ, ἀλλὰ τὸ Συμβούλιον θὰ γνωρίζῃ ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι αἱ παρελθοῦσαι καὶ τὰ ἄλλα προσόντα παρέχουν δικαίωμα ἀμοιβῆς τινὸς ἄλλης ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας καὶ δι’ αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὅτι ἀποστρατεύονται οἱ ἀξιωματικοὶ μὲ τὸν Α βαθμὸν θὰ λάβουν σύνταξιν τοῦ Β βαθμοῦ.

§223Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπίσημος ἑρμηνεία καὶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§224Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀξιότιμε κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργέ, ἡ παρατήρησίς μου εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι θὰ ἔδει νὰ προστεθῇ τοῦτο «σύνταξιν τοῦ βαθμοῦ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ συγχρόνως τοῦ ἰδίου ὅπλου καὶ ὑπηρεσίας».

§225Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οἱονδήποτε βαθμὸν καὶ ἂν ἔλαβεν ἐν τῷ μεταξύ;

§226Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως, αὐτὸ θὰ ἦτο καὶ ὀρθὸν καὶ σκόπιμον.

§227Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Κύριε Ράλλη, ἐπιτρέπετε; Ἡ παρατήρησίς σας εἶναι κατὰ βάσιν ὀρθή. Ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναμαι παρὰ νὰ συνταχθῶ μὲ τὸ ὑποβληθὲν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ σκοπὸν ἔχει νὰ διαφωτίζῃ καὶ νὰ συμπληρώνῃ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐνδεχομένως νὰ παρελήφθησαν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ σχεδίου νόμου, παρατηρῶ ὅτι ἡ ὑπόδειξις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἔχει τὴν ἑξῆς ὀρθότητα καὶ τὴν ἑξῆς δικαιοσύνην. Δεδομένου ὅτι ταυτοχρόνως συνιστᾶται Συμβούλιον ἐπαναφορᾶς τῶν ἐξ ἀποτάξεως ἀξιωματικῶν καὶ Συμβούλιον κανονίζον τὴν παραμονὴν τῶν ἱκανῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῷ Στρατεύματι, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς ἄδικον. Ἀπότακτος ἀξιωματικὸς συμμαθητὴς ὑπηρετοῦντος, δυνατὸν νὰ μὴ ἐπανέλθῃ σήμερον ἐν τῷ Στρατεύματι καὶ νὰ ἀποταχθῇ ὁριστικῶς, λαμβάνων σύνταξιν τοῦ βαθμοῦ ταγματάρχου, ἐνῷ ὁ συμμαθητής του κρινόμενος ἀνίκανος καὶ ἐκδιωκόμενος τοῦ Στρατεύματος νὰ ἀποταχθῇ μὲ βαθμὸν συνταγματάρχου, διότι ἔτυχε νὰ ἔχῃ προαχθῆ ἐν τῷ μεταξύ. Τοῦτο ἀποτελεῖ καταφανῆ ἀδικίαν καὶ ἀνισότητα, τὴν ὁποίαν καθῆκον ἡμῶν εἶναι νὰ προλάβωμεν.

§228Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγώ.

§229Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δέχωμαι τὰς διακοπὰς τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν, διότι οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ δύνανται κατὰ τὸν Κανονισμὸν νὰ λαμβάνουν ὁποτεδήποτε τὸν λόγον, ἀλλὰ δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δέχωμαι διακοπὰς τῶν κ. κ. βουλευτῶν. Ἐπίσης παρακαλῶ ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 4 νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν γενομένη ἤδη παρατήρησις, ὅτι τὸ «δύναται» πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ, διότι εἶναι ἔργον δικαιοσύνης νὰ δοθῇ σύνταξις εἰς τοὺς ἀπομακρυνομένους ἐκ τοῦ Στρατοῦ.

§230Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ «δύναται» ἐτέθη διὰ τὸν ἑξῆς λόγον καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ, διότι περιλαμβάνει καὶ κατηγορίας ἀξιωματικῶν, διὰ τὰς ὁποίας δὲν διστάζω νὰ βεβαιώσω ὅτι δὲν ἔχει οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν τὸ Κράτος νὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας, ὅπως π. χ. ἀξιωματικοὶ παραιτηθέντες δι’ ἀτομικούς, οἰκογενειακοὺς λόγους καὶ ἐπιδοθέντας εἰς ἐμπορικὸν ἐπάγγελμα. Δι’ αὐτοὺς ἔχει καμμίαν ὑποχρέωσιν τὸ Κράτος μετὰ 4 ἢ 5 ἔτη νὰ τοὺς πληρώσῃ σύνταξιν καὶ δὴ ἀνωτέραν; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ ἀπομακρυνθέντες ἐκ τοῦ Στρατοῦ διὰ πράξεις ἀντιβαινούσας εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτῶν. Καὶ δι’ αὐτούς, ἐρωτῶ, πρέπει νὰ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τοὺς δώσῃ συντάξεις;

§231Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως, ἡ δευτέρα κατηγορία τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε, πρέπει νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν διάταξιν αὐτὴν ἢ μᾶλλον πρέπει ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς νὰ ἀναγραφῇ ὅτι δὲν περιλαμβάνονται οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἀπεμακρύνθησαν διὰ πράξεις αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναξιοπρεπεῖς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τῆς πειθαρχίας, ὅτι αὐτοὶ βεβαίως δὲν λαμβάνουν σύνταξιν. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν πρώτην κατηγορίαν δὲν νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶναι δίκαιον, διότι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἀπεμακρύνθησαν βίᾳ τοῦ Στρατεύματος....

§232Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τῇ αἰτήσει των δι’ ἀτομικοὺς λόγους.

§233Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ ἀτομικοὺς λόγους, μάλιστα. Ἐνόμισα ὅτι πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπεμακρύνθησαν καὶ ἐπεδόθησαν εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα. Τώρα, κύριοι, εἰσερχόμεθα εἰς τὸ 9ον ἄρθρον. Ἐκεῖ μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀντισυνταγματάρχου, εἰς τὸ τέλος τῆς πρώτης παραγράφου, ὁμολογῶ ὅτι τὸ θεωρῶ τὰ μάλιστα ἄδικον καὶ ἀκατανόητον. Γνωρίζω τί θὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός· θὰ μοὶ εἴπῃ ὅτι οἱ ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ κριθοῦν διὰ τοὺς ἀνωτάτους βαθμούς. Ἀλλὰ θὰ τὸν ἐρωτήσω· ἀπὸ ποίους; Ἀπὸ τοὺς ὁριζομένους ὑπὸ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 6; Δηλαδὴ ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἴσως εἰς τὸ γυμνάσιον ἢ εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, καθ’ ἣν στιγμὴν αὐτοὶ ἔχουν καταλάβει ἀνωτέρους βαθμούς; Κατὰ ποῖον κανόνα δικαιοσύνης εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τοιαύτην διάταξιν; Εἰς τὸ ἄρθρον 13 τελευταία παράγραφος βλέπομεν (ἀναγινώσκει): «Μέτρα οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως θὰ ληφθῶσι διὰ τοὺς ὡς ἄνω ἀπομακρυνομένους». Ὡς διατυποῦται τὸ ψήφισμα, εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι θὰ ληφθοῦν οἰκονομικαὶ ἐνισχύσεις μόνον διὰ τοὺς ἀπομακρυνομένους τοὺς ἀναφερομένους ἐν τῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ τοῦ ψηφίσματος «περὶ ἀπομακρύνσεως ἀξιωματικῶν» καὶ ὄχι περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἤδη ἐν ἀποτάξει, ἀποστρατείᾳ εὑρισκομένων καὶ μὴ ἐπανερχομένων. Ἐνῷ δίκαιον θὰ ἦτο ὄχι βεβαίως νὰ δοθῇ ἀπὸ τοῦδε ἡ τοιαύτη οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις, ἀλλὰ νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ κανονίσῃ, διότι πρόκειται περὶ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται κατόπιν νὰ μεταβληθῇ. Νὰ δύναται ἐλευθέρως ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν εἰς πάντας τοὺς ἀναφερομένους ἐν τῷ ψηφίσματι.

§234Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὰ ψηφίσματα ἔχουν ἰσχὺν νόμου καὶ δὲν δεσμεύουν τὴν Βουλήν.

§235Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ ὑπὸ τῆς δικαιοσύνης ἐπιβάλλεται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς ὅλους τοὺς ἀξιωματικούς. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ δημιουργήσωμεν νέας ἀφορμὰς διαιρέσεων ἐν τῷ Στρατεύματι, ἀντιζηλιῶν καὶ φθόνων.

§236Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπάρχει εἰς τὸ ἄρθρον 4. Διὰ τοὺς μὴ ἐπανερχομένους λαμβάνονται ἐπίσης οἰκονομικὰ μέτρα.

§237Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖ λαμβάνονται εἰδικὰ μέτρα ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύνταξιν. Τότε θὰ ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω νὰ γίνουν αἱ δύο παράγραφοι μία.

§238Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ σᾶς εἴπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ ἔθεσα· διότι εἶναι μερικοί, οἱ ὁποῖοι δυνάμει τῶν προηγηθέντων νόμων περὶ συντάξεως, δὲν δικαιοῦνται καὶ πρέπει νὰ γίνῃ εἰδικὸν νομοθετικὸν μέτρον.

§239Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁπωσδήποτε θέτω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν κρίσιν σας. Προτείνω τὸ ἄρθρον 14 νὰ ἀπαλειφθῇ ὁλοσχερῶς, διότι εἶναι πρωτοφανὲς εἰς ψήφισμα νὰ βλέπῃ τις φράσεις, αἱ ὁποῖαι ἀληθῶς ἴσως εἰς δράματα ἢ μυθιστορήματα δύνανται νὰ ἀναγραφῶσι (ἀναγινώσκει): «Πάντως αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπαναφορᾶς ὡς καὶ τῆς ἀπομακρύνσεως θὰ γίνουν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχουν τοῦ λοιποῦ ἀξιωματικοί, οἵτινες θὰ ἠδύναντο νὰ κλονίσουν τὴν πειθαρχίαν καὶ νὰ προκαλέσουν νέας ἀνωμαλίας».

§240Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ ἠδύνατο νὰ λείψῃ ὅλον τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ μείνῃ μόνον αὐτὸ τὸ ἄρθρον. Εἶναι ἡ βάσις τῆς συμφωνίας μεταξὺ τῶν μελῶν. Ἂν θέλητε νὰ ἀφαιρεθῇ, νομίζω ὅτι ἐξασθενεῖ ὅλον τὸ νομοσχέδιον.

§241Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον τὸ περιέχον τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ὁμιλοῦν περὶ τῶν καθηκόντων τοῦ Συμβουλίου, ἐκεῖ πρέπει νὰ περιληφθῇ ἡ διάταξις αὐτή, διότι δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὅτι παρέργως λέγεται αὐτὸ καὶ ὅτι πρέπει κατὰ στρατιωτικὴν ἀξίαν νὰ κριθῶσι. Πρέπει πρὸ παντὸς κατὰ τοῦτο νὰ κριθῶσιν οἱ ἀξιωματικοί.

§242Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πρέπει νὰ περιλάβωμεν καὶ τὴν ἐπαναφορὰν καὶ τὴν ἀπομάκρυνσιν. Περιλαμβάνομεν τὰς ἐργασίας καὶ τῶν δύο Συμβουλίων.

§243Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς αὐτὸ τείνει ἡ βάσις ὁλοκλήρου τοῦ ψηφίσματος. Δὲν εἶναι ἔτσι, κύριε Ὑπουργέ; Παρακαλῶ νὰ ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ ὑμῶν, διότι εἶναι καλὸν νὰ εἶναι ἀναγεγραμμένη εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατέλθω τοῦ βήματος πρὶν ἢ λύσῃ τὴν ἀπορίαν μου ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός.

§244Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τί θέλετε νὰ σᾶς εἴπω;

§245Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον 14 ὡς εἶναι, προτείνω νὰ τεθῇ ἐκεῖ ὅπου γίνεται λόγος περὶ τῶν καθηκόντων τοῦ Συμβουλίου. Ἐκεῖ πρέπει, διότι πρώτιστον καθῆκον τοῦ Συμβουλίου, πρώτιστος τρόπος καθ’ ὃν θὰ κρίνῃ, πρώτιστον κριτήριον τοῦ Συμβουλίου θὰ εἶναι αὐτό.

§246Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀντίρρησιν.

§247Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἄν θέλητε νὰ παραμείνῃ ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, κ. Ὑπουργέ, νὰ κάμητε τὴν δήλωσιν ὅτι ὁλόκληρος ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τὸ ἄρθρον 14.

§248Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι εἷς σπουδαῖος παράγων. Δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω ὅτι παραβλέπω τὴν ἐπαγγελματικὴν ἱκανότητα ἢ τὰς πολεμικὰς ἰδιότητας. Εἶναι μία βάσις καὶ αὐτό.

§249Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐπιδείξει πολεμικὰς ἱκανότητας καὶ ἔχει ἀναμφισβήτητον στρατιωτικὴν ἀξίαν εἶναι δὲ ἐκ τῶν παραγόντων, αὐτὸν θὰ τὸν κρατήσητε λόγῳ τῆς ἱκανότητος αὐτοῦ τῆς στρατιωτικῆς καὶ τῶν προσόντων τῶν πολεμικῶν;

§250Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅταν εἰσέλθομεν εἰς μίαν λεπτομέρειαν τίνες εἶναι οἱ χαρακτηριζόμενοι παράγοντες, θὰ ἐκτραπῶμεν πολύ, διότι δυστυχῶς, ὅπως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας εἶπεν, δὲν γνωρίζω ποῦ θὰ φθάσωμεν ἂν εἴδωμεν ποῖος ἦτο τὴν Α ἐποχὴν καὶ ποῖος τὴν Β. Τὸ ζήτημα, ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπέβλεψαν οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοί, εἶναι νὰ ἐξασφαλισθῇ ὅτι τοῦ λοιποῦ δὲν θὰ ὑπάρχουν στοιχεῖα παθολογικῶς οὕτως εἰπεῖν ἐπιρρεπῆ εἰς τοιαῦτα κινήματα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἑρμηνεία. Ἀλλὰ ὄχι ὅτι πάντες οἱ ὀπωσδήποτε κατὰ τὸ παρελθὸν ἀναμιχθέντες εἰς κινήματα, διότι τότε δὲν θὰ μείνῃ κανεὶς καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπανέλθῃ καὶ κανείς.

§251Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν φθάνω εἰς αὐτὴν τὴν ὑπερβολήν. Κύριοι, τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὤφειλα νὰ κάμω σχετικῶς πρὸς τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, μολονότι ἐλάχιστα ἐλπίζω διὰ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸν Στρατὸν ἡ γαλήνη ἵνα αὕτη ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Χώραν, διότι ἄνευ αὐτῆς εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ ὑπάρξωμεν. Ἀλλὰ θὰ εἶχον ἔν τινι νὰ προτείνω τοῦτο, τὸ ὁποῖον, ὑποθέτω, ὅτι θὰ εἶναι ἀξίωσις ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, νὰ παύσουν πλέον αἱ πολυτελεῖς δαπάναι, αἱ περιτταὶ εἰς τὸν Στρατόν, νὰ καταργήσωμεν αὐτὰς τὰς θέσεις τὰς ἀπείρους, ἀπειραρίθμους θέσεις, στρατηγῶν, ἀντιστρατήγων καὶ ὑποστρατήγων, νὰ σωφρονισθῶμεν, διότι, ἐφόσον δὲν θελήσωμεν νὰ σωφρονισθῶμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, θὰ ὑπονομεύσωμεν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἡμεῖς οἱ ἴδιοι θὰ γίνωμεν ἔνοχοι τοῦ ἀδικήματος, διὰ τὸ ὁποῖον κατηγοροῦμεν ἄλλους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4.30′ μ. μ. τῆς αὔριον. (Ὥρα 9.20′ μ. μ.)